Gb41_fol
author: Hieronymus, Sophronius Eusebius

N12511972067 021

UIHIIIIIIII

+

08 Tübingen

0°

—

—

EATI Hieronymi Epiſtolas ad eruditionẽ Xp̃ianã pneceſſariã reꝶ ac materiaꝶ uarietate
cõfuſas: & ſine ullo ordine deſcriptas agnouimus. Illas nãq; ꝓut ſors tulerat: uel pro nutu
qſq; deſcripſerat:acutĩ terdũ inter dogmaticos libros epiſtolareſq; cõmẽtarios qui de fide
uel cõtra hæreticos inſcribunt᷑: mo funebres: mõ cõſolatoriæ: aut de moribus aut de uirtu/
£ tibus inſererent᷑ epiſtolæ: quæ prioribus minime cohærebãt. Ego uero attendẽs qd utilita/
Atis legentibus afferret accõmodata partitio: eas ipſas epiſtolas propriis materiis annectere:
tractatibᷣliſq; diſtinguere inſtitui. Hoc eni a Platone nouimus inſtitutũ. qui cũ cerneret quãtũ lucis & græ co
ſcẽdis rebus afferret adhibita cõmode opportuneq; diſtictio: nõ ſolũ ad claritatẽ: ſed etiã ad facilitatẽ abſo

3

ute cũcta diſtinxit. itaq; oẽs epiſtolas atq; tractatus exceptis maioribus quos in canonicas ſcripturas edidit cõ ðèð
mẽtariis generaliter triſaria partitione cõplexi ſumus: & qualibet partiũ in particulares diſtĩximus libros ſiue
tractatus: atq; ab illis exorſi ſumus: ꝗbus fides catholica roborat᷑: & ab hæreſũ ĩpugnatiõe defẽdit᷑: ſciẽtes ipſa
xpᷣianæ inſtitutiõis fundamẽta eẽ: ꝗbus ſalus & uita cõſiſtit. Deinde dogmaticos libros de utriuſq; teſtamẽti MUMUDW
quæſtionibus: uel de ſcripturaꝶ ſãctaꝶ expoſitiõibus: ꝗbus religioſa mẽs erudit᷑ in lege dñi adiecimus. Tunc
uero de moribus atq; uirtutibus qbus cõuerſatio xpᷣiana prout unicuiq; gradui: ſexui: uel ætati cõgruit inſti/
tuit᷑: diſtinctos tractatus ſubiecimus. Primi igit᷑ libri in fide Ap̃ianũ erudiuũt. Medii de ſcripturis ſacris & eaꝶ .
tractatoribus ĩſtruũt. Poſtremi oẽm graduũ: ſexũ: ætatẽ ſacris diſciplinis ĩſtituũt. Ipſis quoq; epiſtolis aut cer
te eaꝶ plurimis argumẽta plærũq; ab illuſtribus uiris excerpta præmiſimus. Quibus du breui cõpẽdio longa
pagina coartat᷑: legentis aĩus ad intelligentiã facilius præparat᷑. Nec tñ exẽplaria priora dinamus: ſed nobiſip
ſis & cæteris qui ordinatius atq; diſtinctius Hieronymi epiſtolas hre deſiderauerĩt coſuluimus: ſperãtes in do
mino laborẽ nrjm: quẽ pro btĩſſimi uiri honore ac deuotiõe ſuſcepimus: ipſius meritis ac ſuffragiis cõpẽſãdu.
P Rimaigit᷑ principalis pars cotinet ꝗᷓtuor tractatus. Primus eſt de fide. Secũdus de impugnationibus hæ

reſũ & apolegiis cotra hæreticoꝶ calunias. Tertius de Origenis erroribus pnitioſis: ubi & accuſatiões &
Aelenſiones cotra ſectatores habent· Quartus deorigine aĩæ: qui ad fidem ipſã refert᷑:

¶Expol itio Symboli Ruffini Aqꝗlegiẽſis pᷣſbyteri ad Laurẽtiũ papa: In qua ſingulos articulos fidei noui & ue

Soſs Semlol waſm

teris teſtamẽti auctoritatibus cõfirmat: & hæreſes cõtrarias deſtruit. ihi quidern. Car. i. Cauxvetuii 2
¶ Expoſitio fidei beati Hieronymi p̃ᷣſbyteri ad Damaſũ papã:In qua hæreſes plurimas de trinitate & ĩcarnatio Eportio fidei Jdam aſic
ne uerbi ĩpie ſentiẽtes dãnat: petens ſuã fidẽ a Damaſo cõprobari. ¶ Credimus in deu Car. vi. ,. . —,
¶ Libellus ſancti Auguſtini cõtra quinq; hæreſes: In quo Paganos:iudæos: Manichæos: Sabellios: Arrioſq; cõ Auguſom l qinegʒ hee ſes
„ uincit: & utriuſq; teſtamẽti ſententiis cõfutat. ¶ Debitor ſũ. l Car. vi. . —
Expoſitio fidei Niceni cõcilii:in qua docet filium coæqualẽ coæternũ & cõſubſtantialẽ patri: Arriũ reuincẽs: Sepoſic Nei cem oidl;/
EERISnetädhocsssutrockpe dete. AKredmasnunnn Trrxk
Beati Hieronymi ad Damaſu papã ſciſcitãtis an in trinitate tres hypoſtaſes ſint cõfitẽdæ: & ꝗbus apud An/ 4 jn a
tiochiã cõmunicare debeat. ¶ Quoniã uetuſto oriẽs. Car.xii. — 4
Pnee ſequẽtẽ tractatũ btĩ Hieronymi de fide credulitate & cõuerſatiòe xp̃ianoꝶ Iudæos &. C. xiii. JDe ſde edaulitate et 0d
ractatus btĩ Hieronymi de fide credulitate & couerſatione chriſtianoꝶ: cuius ſũmariu effectũ præſcriptũ neꝛſoẽ wianog
indicat argumentum. IDauid glorioſus. ALr. Aii.
Argumẽétũ in tractatũ beati Hieronymi de eſſentia trinitatis & mẽbris Dni. ¶ De ti. Car.xi. Oe Oentu trnntatis et m

¶ Tractatus beati Hieronymi de eſſentia trinitatis & membris dni: cuius effectum præſcriptum indicat argu/ 16 .

r

. — . 5 . — . —
mentu. ¶ Omnipotens deus. — LC.xpi. .
¶ Beati Hieronymi ad damaſũ papã obſecrãtis: ut ſibi rũdeat:cuiĩ Syria debeat coĩcare. Importuna ĩ. C. xruii. ann 3 /† 21

. Ihapitſecudus tractatus de pugnationibus diuerſaꝶ hæreſũ & hæreticoo. 12 exeſic erenwo,
Beati Hieronymiad Marcellã côtra Moõtani hæretici inſaniã: qui pmiſſionẽ ſpũs ſãcti in ſedicebat eẽ com A) crlla Wmotar ⸗
pleta: cuius hæreſis cauſa & origo ĩ rubrica plenius explicat᷑. 7r eſtimoniade Ioannis. C.xviii. . —
Argumẽtũ in libros cõtra Iouinianũ excerptũ ex Aguſtino. ¶ louinianus. C. xViil: Cont ani Grreſi
¶Beati Hieronymi cõtra Iouinianũ hæreſiarchã ſatyrici libri: cuius dogmata qualia fuerit excerptũ ex Augu⸗/ M òD
ſtino de hæreſibus prædictũ ĩdicat argumẽtũ. ¶ Pauci admodu. — C.xviii.
¶Beat? Hieron mi cõtra louinianũ liber ſecũdus: ¶Secũda pꝓpoſitio. C. xxx

Argumẽta in librucõtra Heluidiũ alibi excerpta. Heluidius. SS
¶ Beati Hieronymi cõtra Heluidiũ de Mariæ ppetua uirginitate: cuius hæreſim ſupradicta indicãt argumẽta.
Nuber rogatus. C.xxxix. - —dD
Argumentũ in librũ contra Vigilantiũ hæreticũ de ueneratiõe reliquiaꝶ: cuius hæreſim appoſitũi dicatar Corſt vigilatut heretu
mentum. ¶ Vigilantius pᷣbytef. S C.xlii.
Beati Hieronymi preſbyteri in Vigilantium hæreticũ. ¶ Wulta in orbe. C. xlii. N—
IBti Hieronymi ad Ripariũpᷣſbyteꝶ blaſfemiã Vigilãtiide nõ uenerãdis reliqis deteſtãtis. Acceptis p. C. xliiii. Ruparui w

¶ Argumẽtũ in librũ cõtra Luciferianos excerptũ ex Iſidoro.vii. ætymologiaꝶ Al Luciferiani a Lucd. C.xliiii. trahiic canos
Altercatio luciferiani & orthodoxi cuiuſda edita a btõ hieronymo cõtra lucifecianũ ĩſcpta. Proxie. C.xliii-

—õ

—

11

. Ceſophotẽ de libeo arbus 46 Beat Hieronymi ad Cteſiphontẽ de libero arbitrio cõtra Pelagianos hæreticos: qui dei gratiæ aduerſantes cũ
— — ctaad humanã referũt uoluntatẽ. ¶ Nò audacter. — Cxlviü.
9 WGi tοpelagii Argumẽtũ dialogi cõtra Pelagiũ excerptũ ex Gẽnadio de uiris illuſtribus ¶Pelagius hæreſiarches. Cli.
¶ Itẽaliud argumẽtũ ex epiſtola beati Hieronymi de.xii. tractatoribus. ¶ Pelagius de. L.li.

Plog gioe pelagin NArologus dialogi beati Hieronymi cõtra Pelagiu hæreſiarchã: quẽ ſub nomĩe Attici & Critoboli noĩbus u0o.
tucg Niales: ot Initiũ dialogi beati Hieronymi cõtra Pelagiũ ſub noĩbus Attici & Critoboli. ¶ Atticus. Dicmihi. C. li.
eſiar ⸗ Secuũdus liber eiuſdẽ dialogi cõtra Pelagianos. rrbele Multa quida... C. lvii. J
Tertius eiuſdẽ dialogi liber cõtra Pelagianos. ritobolus Delectatus. C. Ixii.

tractatus primæ partis de erroribus Origenis: ubi etiã accuſationes cõtra ſectatores eiuſdem
hæreſis & apologiæ cõtinentr.? =
Argumẽtũ in eudẽ tractatu ex btĩ Auguſtini libro de hæreſibus exerptũ. (Ongeniani Ongenis. C. lvi.
Hieronymus ad Auitũde erroribus Origenis in libris piarchon. ¶ Ante annos. M C. lvi.
Epiſtola Epiphanii ad Ioãnẽ hieroſolymitanũ egræco traducta:in qua ſe purgat de ordinatiòe p̃ſbyteroꝶ i
illius dioceſi: & monet ne Origenis erroribus ĩplicent᷑: quos ordinat ad ordies.¶ Dno dilectiſſimo. C. lxviii

R Exzoꝛ cb Ovgems 2 ¶ Incipit tertius tractatus

Argumẽtu de Ioãne hiero ſolymoꝶ epo excerptù ex Gẽnadio de uiris illuſtribus ¶ Ioãnes hieroſo. C. lxx.
Liber beati Hieronymi ad Pammachiũ cõtra Ioannẽ hieroſolymoꝶ epᷣm & Rufſinũ aſſertorẽ Origenis:cu⸗

ius effectus in rubrica plenius cõtinet. ¶ Si iuxta. — EC. lxx.
CA pologia beati Hieronymiad Theophilũ papã Alexãdrinũ: in qua calũnias Ioãnis hieroſolymitani refellit
SS Origenis ſectatorẽ oſtendit. ¶ Epiſtola tua. C. xVi.
Bti Hieronymi ad Theophilu:i qᷓ de lñs gras agit: & cõ tra Origenianos hæreticos excitat. Btĩſſimo. C. lxxvii. S
Epiſtola Theophili ad Hieronymũ uictos Origenianos nũcians. ¶Dilectiſſimo. C. lxvii,

Epiſtola beati Hieronymi ad Theophilu gratulatoria ꝓ detectis & uictis hæreticis. Btiſſimo papæ. C. kxvii.
Beati Hieronymi reſpoſiua increpationes hæreticoꝶ ſuſcipientis officiũ: & illius ſententiã romani pontificis

fidei cõgruere gloniantis. ¶ Beatiſſimo papꝛ· — —C. xxvii-.
¶ Epiſto a Theophili ad Hieronymũ:ꝙ fugati ſint Origenis ſectatores: ꝙ hypochritas illius eiuſdem fautores
euitat. ¶ Domino dilectiſſimo. CLxxxiii.

Epiſtola epiphanii ad Elieronymude pfligatione Origenianæhæreſeos per Theophilũ emicuius epiſtolã
interſeritgratulantis. ¶ Domino amãtiſſimo. C. lxxviii.

— Epiſtola beati Hieronymiad Theophilũ: in qua librũ illius ſũmis laudibus effert: excuſans q;celenius non
uerteritin latinu. I Beatiſſimo pappr. —= ClIxxviii.
¶ Præfatio Ruffini præſbyteri in libros piarchon Origenis: in qua dicit ſe Hieronymũ imitatũ: ꝗ diſcordiæ ſe/
minariũ fuit: cũ Hieronymus callide in ea præfatioòe ſe notatu arbitraret᷑. ¶ Scio ꝗplurimos. C. lxviii.
Pamachii & Oceaniad Hieronymũ cõmonentiũ: ut de callida Ruffini interpretatiõe & mentie illius in præ
fatione habita ſe purget. ¶ Sanctus aliquis. au O
pologia beati Hieronymi ad eoſdẽ fñſiua: in ꝗᷓ docet ſe Origenis doctrinã nõdogma ſectatũ: & præfation?
e iterptationẽ Ruffini librom piarchon dãnat. ¶ Schedulæ qs.. 2 C. xix.
6 rgumẽtũ in apologiã Ruffini ad Anaſtaſiũ romanũ epm. 6 Sußtofttacimm. ErE

Ruffini pſbyte

—

Anaſtalu romanæ urbis epiad Io. nietololy

tiaqlegiẽſis pro ſe apologia ad Anaſtaliii urbis romanæepm Auchui quoldä. Chxx.
lymoꝶ epm cõſultatiõi ipſius de Rufſini noĩe reſpõdẽtis: & accuſã

is ꝙ ĩpie Origenis dogmata traſtulerit. ¶ Probatæ qdem. C. xxi.
Mrgumentu in libros inuectiuos Ruffiniaqlegienſis. ¶ Rufſinus ex. õ
Ntẽaliud atgumentũ ex Gẽnadio de uins illuſtnbus. ¶. Rufſinus aqlegiewfſdii. lxxxi.
iber primus iuectiuus eiuſdẽ Ruffini cotra beatu Hleronymu. Perleieg. C. xi.
Qrgumentu ſecũdi hibri ĩuectiuteiuſdẽ Ruffini otrabtm Hlieronymũ. . Hocſecůdo. C.xxxviüi.
Recüus liber uectiuus eiuſde Ruffinicõtra Beatuũ Hieronymui. Supiore C. xxvii.
Atgumétuin epiltola beati lieronymiad Ruffinu. 1 Beatus Hieronymus. — Cxciii.
Beati Heeronymi ad Ruffinũ de callida laudatione cõquerentis. ¶ Dia te. Caciii.
. Argumẽtũ in primu libru beati Hieronymicotra Ruffinu. Inhoclibello. — (kxctii.

Biri Hieronymi ad Pãmachiũ & Marcellã p ſecõtra detractorẽ Rufſinu liber pmus.Et ur̃is ẽ mul. C. xciui.
rgumentu in ſecuduũ libruũ cõtra Ruffinũ. ¶ Hoc Iibello. — CLxculii-
¶Bti Hieronymi ꝓ defeſiõe ſua cõtra Ruffinũ ad Pãmachiũ & Marcellã liber ſecũdus. Hucuſ- . de cri. C. xcviii.
¶ Beati Hieronymi cõtra Ruffinu epiſtola reſpõſiua:in qua ſingula illiusmaledicta refellit: & illũ origenianz

Beati lieronymi cõtra Vigilantiu epiſtola:in qua de traductie libroꝶ: Origenis ſe purgat: &accuſatorẽ ſuũ
imperitiæ pfidiæq; cõdénat. ¶Iuſtuũ qdẽ. s C.cxx.
¶Beati Hieronymi ad Trãgꝗllinũ quò Origenẽ legere debeat: in qua docet ꝓpter illius eruditionẽ nõ oĩno eius
r.. cõmẽtarios
D
△
£R
△
△

com étarios reſpuẽdos: ſed ita legẽdos:ut bona eli⸗ Bne uitenturq- ecerarin. ¶ Maiora ſpiritus. C. c.
(Bern Hieronymi ad Marcũ pᷣſbyteꝶ ſuꝑ poſtulata fide: ubi de pſecutiõibus hæreticoꝶ conqueri.
Decreuerã quidem. C.cx.
Beati Hieron ymi ad Pãmachiũ & Marcellã de ſtu dio Theophili epi alexandrini cõtra origenianos cõgratula
tio: ĩ qua epiſtolã ſuã de paſchate & cõtra ipſã hæreſim traductam ſe dicit emittere: ut oriẽtis fidem cathedra
etri cõfirmet. ¶ Rurſù orientalibus. C. cx.
Bti Hieronymi ad Pãmachiũ de obtrectatoribus ſuis: qlib cõtra Iouinianũ carpebãt. Apiani ĩterdũ. C. cxi.
Liber apologeticus bti Hieronymiad Pãmachiũ ĩ defẽſionẽ libroꝶ cõtra lIoui nianũ. ¶ Quod ad te. C. cxi.
Beati Hieronymi ad Domnionẽ epiſtola ſuectiua cõtra Gar rulũ monachũ detractorẽ ſuũ: qui cõtra Iouinia
nũ ſcripta carpebat: quẽ monet ſcriptis ſi audeat decertare nõ maledictis. ¶ Litteræ tuæ,. C. cxiui.
Argumentũ beati Hieronymi ad marcellã cõtra Moõtani ĩſaniã. ¶ Hieron ymi. C. cxv.

.

Beati Hieronymi ad Marcellã de fide noſtra & dogmate hæretico. ¶ Teſtimoni. CLC. ar.
Argumẽtũ ĩ epiſtolas btĩ Hieronymi ad Oceanũ de unius uxoris uiroſ Bti Hieronymi. C. cxVv.
Epiſtola beati Hieronymi ad Oceanu de unius uxoris uiro. C Nunꝗᷓ flii. C. .
Beati ieronymi ad alipiũ & Auguſtinũ epos eoꝶ opa hæreſim cxleſtinã extinctã gratulantis: & excuſãtis „
recõtra libros Aniani pſeudo diaconi reſcribere diſtuliſſet. ¶Dnis uere ſanctis. .. C. cxvii.
Eiuſdẽ ad Auguſtinu de ⁊elo fidei cõtra hæreticos gratulatoria. ¶ Dno ſãacto. C.cxvii.

Ad eundẽ eiuldẽ de hæreticoꝶ perfidia. ¶¶ Multiutroq;. C. zxvii⸗
¶Quartus tractatus primæ partis principalis de origine aiæ: quæ quæſtio ad fidẽ ptinet:& ex O rigenis ero Q * Orcne die
Beati Hieronymi ad Marcellinũ & Anapſychiã de origine animæ catholicoꝶ atq; hæreticoꝶ ſententias refe α Manellim tamaſ⸗ i⸗

rentis. ominis uere ſanctis.

C.cxviii. „
¶ Beati Auguſtiniad Hieronymũ deorigine aĩæ ſciſcitantis: ſi naſcẽtibus ſingulis de nouo creãtur aĩæ:& quõ Ausuſomial Yerommu

ſatiſſfiat obiicientibus de peccatooriginali. ¶ Deunoſtrũ. s C. cxviii. —
¶ Dialogus ab ĩcerto auctore exdictis ſanctoꝶ Auguſtini & Hieronymi excerptus: in quo de origine aĩæ & un a,X orie aic t vnde

deculpa cotraxent diſputat Cuapud uos. C. cxx.

„

——

Ecuda pars principalis totius uoluminis Epiſtolaꝶ beati Hieron ymi: quæ de ſcripturis ſacris & eae ex
poſitoribus xpᷣianũ hominẽ erudit:cõtinẽs tractatus infraſcriptos.

ncipit primus tractatus ſecũdæ partis pricipalis de quæſtionibus ueteris & noui teſtamẽti. . .
iſtol beati Damaſi urbis romanæ epi ad beatũ FEctonymed de quinq; quæſtionibus propoſitis ad ſcrib? t wous 1ſla net
Jum excitantis. ¶ Dilecto in Xo. . Ccxxii.
¶ Beati Hieronymi reſponſiua tres quæſtiones ex quinq; diſſoluens: de cæteris ad Tertullianũ Ori genemq; re
mittens. C.cxxiii.
Tituli quæſtionũ. J C. cxxiii.
uid ſibi uult quod in geneſi ſcriptum eſt: Oĩs qui occiderit Cayn ſeptẽ uĩdictas exoluet: C. cxxiii.
¶ Quomõ uarietas egreſſionis filioꝶ iſrael diſſoluit᷑: quæ Abrahæ quarta ꝓgenie repromittit᷑: & a Moyſe ꝗqn/
Cur Iſaac uir iuſtus & rectus cui noluit deceptus errore benedixit C.cxxiiii.
Epiſtola beati Hieronymi ad damaſũ: ubi explanat uiſionẽ Eſaiæ qui ulqit dũm ſedentẽ ſup ſoliũ excelſũö··· .
tãdẽ nõ ut ueteres de deo patre: ſed de filii unigeniti gloria interpretãtis. Et factüeſt. C. cxxiiii.
¶ Eiuſdẽ ad eundẽ Damaſũ de Seraphin & calculo: ubi ſecũdũ diuerſos ĩterpretes.exponit ſextum capitulum
Eſaiæ. ¶ Septuaginta: & miſſũ. C.cxxvi.
¶ Hieronymus ad Euagriũ de Melchiſedech reprehẽdẽs eos qui putabãt eũ fuiſſe angelũ uel ſpm ſanctũ:docẽs
hoſem fuiſſe & regẽ: & ſm hebræos Sem fuiſſe primogenitus Noe. ¶ Miſiſti uolumẽ. C. xcxxyvii.
Argumẽtũ in epiſtolã btĩ Hieronymi ad Terẽtiã de uera circũciſiõe. ¶ Carnalẽ circũciſionẽ. C. cxxviii. D
Beati Hieronymi ad Terentiã de uera circũciſiõe. ¶¶ Supiore epiſtola. C. cxxyviii.

¶ Beati Heronymi ad Ruffinũ de iudicio Salomonisin ſectione paruuli ſᷣm tropologiã per duas meretrices ec
ctleſiã è ſynagogã exponentis: quaꝶ ſi ynagogã filiũ per cerimonias legis extinxerit. Multũ in u trãq;. C. cxxxii.
¶ Eiuſdẽ ad Vitalẽ preſbyteꝶ de Salomone & Achaz ex dinumeratiõe tẽpoꝶ:docẽtis eos adhuc impuberes ge/

nuiſſe. ¶ Zenòn Nauclerus. C. cxxxiii.
¶ Beati Hieronymi ad Dardanũ exponẽtis terrã repromiſſionis ſᷣm anagogen ſupiorẽ terram eſſe uiuentium.
Quxæris Barcleme. C. cxxxiii. B
9 Argumẽtũ in epiſtolã ad Fabiolã de ueſte ſacerdotali. ¶ Deueſtibus. C. cxxxiiii. ſabiola voſe ſacerlotali
¶ Beati Hieronymi ad Fabiolã de ueſte ſacerdotali. Vſq; hodie. C. cxxxiiii. — — –
Beati Hieronymi ad marcella deinterpᷣtatione ephod: quod dupliciter ponit᷑ pro ſuphumerali pontificis & Marcllã nerpintze ſyho
lineo ueſtitu ſacerdotis. ¶Epiſtolare offſicecum. C.cxxxyii. — f.
¶ Beati Hieronymi ad Fabiolã de.xlii.mãſionibus: illa hiſtorice myſticeq; deſcribẽs. In. lcvii. pſal. Ccxni, Adfabiola X xlij maſtomib
1¹¹

de ſis Sinba lepꝛaz. Beati Hieronymi de diuerſis generibus lepraꝶ epiſtola docẽtis illaꝶ deſcriptionẽ magis ad peccatũ animæ ꝗᷓ
— b —„DDä morbũ corpotis ptinere⸗ Admirabile diuinæ. 22 C. cli.
s noue 2 = tractatus ſecũdæ partis principalis. -

NX ſcio piq ¶ eati Hieronymi ad Damaſũ papã de filio prodigo utrũq; filiũ ſecũdũ litterã & allegoria interptantis: put

—

uõiuxta Matthæũ ueſpere ſabbati Maria magdalenæ uidit dũm reſurgentẽ: & Ioãnes euãgeliſta refert e“·
mane una ſabbati iuxta ſepulchrũ flere. ¶ Vna ſabbati. C. cxlvi.
Quõs iuxta Matthæũ ueſpere ſabbati Maria magdalenæ ꝓuoluta pedibus ſit dñi:cũ ᷣm Ioannẽ audierit No

Quæ cauſa ſit:ut in reſurrectiõe dñi & apparitiõe Euãgeliſtædiuerſa narrauerĩt (¶ In ꝗbus primũ. C. cxlvx.

S . .

R — in rmubrica uoluminis plenius cõtinet. ¶ Beatitudinis tuæ. LC. AII.
. Iqſnon A. ¶ Beati Hieronymi ad hedibiam epiſtola explicãs. xii. quæſtiones: quæꝑ tituli ſubiiciuntur. & primo ꝓlogus.
. Ignota uulluu. C. cxlu.
Tituli duodecim quæſtionum ad Hedibiam. . ——
83 qꝗs poſſit eẽ pfectus: & quò uiuere debeat uidua ſine liberis derelicta. Interrogas qußs. C. cxl?.—
Qu accipiendũ ſit illud Saluatoris apud Matthæũuũ: Dico autuobis non bibã amodo de hoc genimine uitis
uſq; in diẽ illũ:quo bibã illud nouuin regno pr̃is mei. ¶Ex hoc loco quidã. C. cxvx.

li metangere. ¶ Quæ prius uiderat. S C. Qlxi.
Qu cuſtodiẽte militũ turba Petrus & loãnes libere ingreſſi ſunt ſepulchrum nullo p rohibente cuſtodum.
Hac uidelicet.
cas & Ioannes Hieroſolymis ab eis uiſũ eſſe phibeãt. Aliud eſt. C.cxlvi-·
uid clamor & ueli petrarũq; diſciſſio & reſurrectio mortuoꝶ ſignificent: quæ facta ſũt in emiſſioe ſpiritus
Saluatoris. ¶ Quid lignificet. C. cxlv.
(Quò Saluator ſᷣm Ioannẽ inſufſlauit ſpm̃ ſanctu in apoſtolos:& ſm Lucã poſt aſcenſionẽ ſe miſſuꝶ repro
mittit (Huius quæſtionis. C. cxlvi.
¶ Quid ſignificet quod apoſtolus Paulus diſputet ad Romanos ſcribẽs. Quid igit᷑ dicimus nunqd iniquitas
apud den? (Omnis quidem. C. cxlvii.
(Duia ſit quod apoſtolus Paulus in ſecũda ad Corĩthios ſcribit. Aliis odor mortis in mortẽ: aliis odoruitæ in
uitam. Totum lochuuus8s—. C. cxlviii.
Quid ſit qd apoſtolus ad Theſſalonicẽſes ſcribit: Ilpe aũt deus pacis ſcificet uos ꝑ oĩa. Famoſa quæ. C. cxlix.
Prologus btĩ Hieronymi in libyr ad algaſiũ de undeci quæſtionibus noui teſtamẽti. Filius meus. C. cxlix.

¶Quare apoſtolus Paulus in eadẽ ad Romanos ſcribit epiſtola: Optabã ego ipſe anathema eẽ a Apo pro fratri
meis. ¶Re uera ualida. B E clii.
uid uelit intelligi qd idẽ apoſtolus ſcribit ad Colocẽſes: Nemo uos ſi upet uolens & religione angeloꝶ & re
liqua. ¶IIud quod crebro. 5 . Ccii.
¶ Quid ſit quod idem apoſtolus ad Theſſalonicenſes ſcribit: Niſidiſſceſſio uenerit primũ: & reuelatus fuertt
homo peccati & reliqua. In prima ad. . Slennt —
piſtola btĩ Damaſi papæ ad btm Hieronymũ de ĩterpᷣtatide oſãna ſoſcitãtis. Dilectiſſimo filio. C. clv.

damaſi e ad heꝛ Ne e⸗
FE g ſciſeitat/

Btiĩ Hieronymiad Amãduũ pᷣſbytesꝶ epiſtola de diuerſis quæſtioibus noui teſtamẽti: quaꝶ prima eſt qd ſigni

. Mare XX Sinl HH duagliͤf Matthæu: Nolite ſolliciti eẽ de craſtio. ſufficit enĩ diei malitia ſua. Breuis epiſto. C. clv.
Marcdla N gqyeß ſoub) ¶ Bii Hieronymi ad Mateella de ꝗnq; quæſtiõtbus noui teſtamtiiquaꝶ prima eſt. Qux ſutilla quæne ocu
vil ceſtameti . nec an
8
.

Quõ Matthæus & Marcus ſcribũt apoſtolis mãdatũ per mulieres: ut irentin Galilæã dñũm reuiſuri: cum Lu

nout 1 Tituli undecim quæſtionũ ad Algaſiiꝗũ. 4
Cur Ioãnes mittit diſcipulos ſuos ad dñm: ut interrogẽt eũ: Iu es quiuenturus es: an alium expectamus:cũ
Fetrus de eodẽ dixerit: Eoce agnus dei: ece quitollitpeccata mudi. ¶De hac quæſtioe. CeGdix.
¶ Quid ſignificet qd in Matthæo ſcriptũ eſt arundinẽ quaſſatam nò cõfringet: & linũ fumigãs nõ extinguet.
Ad cuius expoſitionn. è C., cls
¶ Quẽ ſenſũ hẽat qd in Matthæo ſcriptũ eſt. Siq uult uenire poſt me:abneget ſemetipſũ: Quxeſt ſui abne⸗
gatio/ aut quõ qui ſequit᷑ ſaluatorẽ ſeipſũ negat De quo in tertio. C. cl.
0 uid uult ſignificare quod ĩ eodẽ Matthæo ſcriptũ eſt: ue prægna tibus & nutriẽtibus in illis diebus: &orate
. ne fiat ſan ur̃a hyeme uel ſabbato: ꝗᷣd ex ſupioribus pẽdere manifeſtuũ eſt. Cũ enim euãgeliũ. C. cx-
¶ Quid ſibi uelit qd ſcriptũ eſt in euãgelio ſecũdũ Lucã: & nõ receperũt eu: qm facies eius erat uadẽs in Hleruſa
lIé. UFeſtinãs dñs. E.clt.
¶ Quis ſit uillicus iniquitatis: qui dni uoce laudatus eſt. ¶Alterã de euãgelio. C. ci.
¶ Quo ſenſu accipiẽdũ ſit quod in epiſtola legimus ad Romanos. uix enĩ pro iuſto quis morit᷑. Nã pro bono
liran ꝗs audeat mori. Duæ hæreſes. . Ccli, 4
Quid ſibiuelit quod ad Romanos ſcribit apoſtolus occaſione accepta peccatũ permãdatũ operatũ eſtin me
neminẽ cõcupiſcẽtia ¶ Ponamus totũ. = Sclir,

Bti Hieronymi ad Damaſũ rũſiua Oſãna ſᷣm hebraicã ueritatẽ ĩterpᷣtantis. Multi ſuper. C. cv.

ð

us uidit: nec auris audiuit: necĩ cor hoĩs aſcẽderũt: quæ pparauitdeus diligẽtibus ſ. eMagnis nos p. C. clvi.
Argumẽtũ ad Marcellã de blal femia in ſpũm ſcũm irremiſſibili. 0 Epiſtola btĩ Hieronymi. C. clvi.
Epiſtola beati Flieronymi ad Marcella de blaſfemia ĩ ſpũm ſcũm irremiſibili. ¶ Breuis ẽ ꝗſtiucula. C. clvi.
piſtola Cromatii & Heliodori epiſcoporũ ad beatũ Hieronymũ librũ de ortu beatæ Mariæ uirginis: qui a

Beati Hieronymi ad pᷣdictos epiſco 08 reſponſiua. C Dominis ſanctis. C. clvii.
Expoſitio ſeu tranſlatio hiſtori?& .

Ppkum ferebatur. ¶ Petitis a me. C. clvii-

Beati Hieronymi ad Minerium & Alexandrum monachos de reſurrectione carnis:ubi exponit illud apoſto
li ad corinthios. Oẽs quidẽ reſurgemus: ſed nõ oẽs ĩmutabimur ſecũdũ hæreticoꝶ catholicorũq; ſententias: in
fine ſe excuſans ꝙ tomo in aliquibus cõmẽtariis Origenis utat᷑ In ipſo lanm. C.clviii.
Argumentum in epiſtolam beati Augviſt ad beatũ heroy Zmii ¶Uomine africanæ. C. cx.
Beati Auguſtini ad Hieronymu de interpᷣtatione græcoꝶ ſcriptoꝶ prouocantis: & de ſuperflua poſt. Ixx.ĩter
G editione ac de expoſitione epiſtolæ ad Galathas carpentis. Q. Domino dilectiſſimo. CC, cxi.

Gomat et heloloni ad hleronj

beato Matthæo editus dicebatur: tranſferri poſtulantium. ¶ Dilectiſſimo fratri. C. clvii , —
oachim de conceptu beatæ uirginis Mariæ: prout a beato Matthæo ſcri/ Tranſlan hyſtoie Ae er hachnn

irere e , ilw

de veſulcctione oxms

aguſim ad bin bhewnini

2

Argumentum in epiſtolam beati Auguſtini de inſcriptiõe uirorum illuſtrium: & de eodem capitulo apoſto Auguſtim ad hhes Imptiö
li ad Galathas. ¶ Librum uirorumilluſtrium. C. clxi. vro Uluſtrui 20 .

Eilol⸗ p̃dicti Auguſtini ad Hieronymum. ¶ Domino dilectiſſimo. Ce. cli.
Argumentum in epiſtolã beati Auguſtini ad beatum Hieronymuũ p rouocantis ad reſcribendum. B *E. 4à hyed puomntf

„

Ad duas priores.
¶ Epiſtola beati Auguſtini ad beatum Hieronymum ad reſcribendũ prouocãtis: & ad interpᷣtationẽ ſcriptura
m ex græco ſecundum ſeptuaginta interpretes exh ortãtis. ¶ Domino uenerabili. C. clxii.
rgumẽtũ beati Hieronymiad beatum Auguſtinũ ad tres priores rũſiua. Succẽſet Hieronymus. C.clxii.

Beati Hieronymi ad ſanctũ Auguſtinũad tres priores rũſiua: de titulo uiroꝶ illuſtrium: de expoſitiõe epiſto/

C. cxxii. veſribe οαα⅜D priores

beroĩad auSuſar ad tres

YZnſussd:

Ixæ ad Galathas: & de ſua ex hebræo ſcripturaꝶ traductioe. ¶ Domino uere ſancto. C. clvii. , .
Argumentum epiſtolæ ſancti Auguſtini ad beatum Hieronymum ſe purgantis de libro quẽ aſſerebatur cõ Auqußinn ers e pugααι
traeum Romam miſiſſe. ( Epiſtola Auguſiuun. Lhxd.
Epiſtola Auguſtini ad Hieronymum. ¶ Domino chariſſimo. C. clxv.

*

¶ Beati Hieronymi ad Auguſtinum contentionem ſuper epiſtola ad Galathas & rephenſionem librorũ ipſi 19„
us detractantis ad uanam contentionem & puerilem iactantiam declinandam: in qua memfnit de Ruffino:

= libelli contra eũ editi exẽplar mittere. ¶ Domino uere ſancto. C. clx.

Eiuſdem ad eundem de epiſtola romam in rephenſionem expoſitionis ſuæ in epiſtolam ad Galathas ſciſci-
tantis: atq; commonentis: ut iuuenibus congrediens: ſe ſenem & ueteranum non prouocet ad certamen.
Domino uere ſancto. C. cxx
¶ Beati Auguſtini ad beatum Hieronymum de pᷣdicta epiſtola ſe accurate purgantis: & ſi læſerit ueniam depᷣ
cantis. in qua etiam deplorat inter Hieronymum & Ruffinum quondam amiciſſimos tantam exortam eſſe
diſcordiam: quos ad priſtinam charitatem nititur reuocare. ¶ Domino uenerando. C. clxvi.

¶ Beati Auguſtini epiſcopi⸗ d utitu

Præſidium rogantis: ut prædictam epiſtolam beato Hieronymo contra ſe com
moto tranſmittat. ¶ Domino beatiſſimo. C.clxvii.
¶ Beati Hieronymi poſt acceptam ſatiſtfactionẽ mitius ſcõ Auguſtino epo reſcribẽtis de acriori ſuæ expoſitiõis
Galathas ſe excuſantis: & deinceps ad mutuam charitatẽ exhortãtis. ¶ Domino uere ſancto. C. clxvii.

—

¶ Argumentum in epiſtolam ſancti Auguſtini ad Beatum Hieronymum omnium reſponſiuam: in daam

ſuam ſententiam tuetur oſtendens non diſpenſatoriam aut ſimulatamu: ſed dignam & ueram fuiſſe Petri re/
Prehenſionem a Paulo. ¶Prioribus contra ſe. C. C
¶ loſa epiſtola Auguſtini a Hieronymum priorum omnium reſpõſiua. ¶ Domino dilectiſſimo. C. clxvii.
¶ Epiſtola ſancti Auguſtini ad Beatum Hieronymum expoſitio petentis deeo quod ſcribitur in canonica la
cobi. Siquis totam legem obſeruauerit. Vbi plurima tractatde connexione uirtutum ac uitiorum ſecundum

4 —

enorue catholicorum ſententias. ¶ Quod ad te ſcripſi. C.clxx.

Argumtum excerptum ex ſecundo libro retractationũ beati Auguſtini de duabus epiſtolis ſiue tracta tibus
directis beato Hieronymo. ¶ Scripſi etiam. C. clxxii.

Incerta Homelia ſuper euãgelio ſecundum Matthæum. ¶Sanctus euangeliſta. C.clxxiii.
Petri Pauli Wergerii iuſtinopolitani mo de laudibus ſancti Hieronymi habitus ĩ anniuerſario natalis eius.
Sanctiſſimũ doctorẽ. . C. clxxiiii.

„*

Beati Hieronymi de corpore & ſanguine domini noſtri ieſu chriſti. ¶ Magnitudo cxleſtiu. Scheri NX coꝛpoc t Fu xyi

Incerta om

de lel ſa ronmn

Neuoluminis modũ excederemus ꝛprimũ uolumen coõcluſimus: licet ſecũdæ partis Palieaireſ tra⸗

ctatus: q altero uolumie cũ tertia parte totius opis cõtinẽtur: ubi & reſiduũ tabulæ ꝑ
mini dehis quæ & in eo ſcripta ſunt: tabulam coaptauimus.

ct. Nam ſingulo uolu

Diui Hieronymi uita: quæ communiter legitur ſub auctore incerto: non ſatiſfaciens meritis tanti do/
Coris.

Læroſq; nimirum illuſtrium uiros non ambigo noſſe: quo natus: quibuſq; doctoribus: quibus ue
eruditus ſit litteris: quo deniq; quieſcat ſanctus Hieronymus loco. Verũtamẽ quibus nõ uacat: uel
legere plurima nõ ualent:hoc ſi uoluerint opus:cõpẽdioſa breuitate poterunt ſcire. Beatus igit Hiero
nymus nobili genere ortus: patre uero Euſebio nomine: oppido ſtridonis: quod a Gothis euerſum Dalmatiæ 4
quõd Panoniæq; confinium fuit. Congrue ſcilicet Euſebio generatus ẽ patre. Euſebius nanq; Attice: Rom 2
ne uero diciturpius. Hieronymus quoq; Aeolice: Latine omnino ſacra lex intelligitur. Iure igitur Flierony
mus.i. ſacra lex de pio gignit᷑ patre:ut ſtudioſo eius labore ex hebræoꝶ ſcriptis abſq; ſcrupuloſitate alma pate
ret lex: quæ humano generi ſua auſteritate remota piũ ac ſacrũ miſericordẽq; patrẽ nũciaret uenturũ. Qui cũ
dudũ inter pueritiã adoleſcentiãq; incederet medius: inſtinctu tactus cæleſti: affinibus cũctis cẽſu q; paterno
relictis: ut perfectus euãgelii imitator quiuiſſet exiſtere: ingreſſus nauem: aura flãte ſecunda: ad limina ſubli
miũ apoſtolorũ Petni & Pauli diuina diſpẽſante clæmentia romanã adiit urbẽ. In qua uidelicet litteris græ
cis & latinis diligẽter apprime eruditus: chriſti ueſtẽ ſuſcipiens: p byter quoq; Cardinalis ibidẽ eſt ordinatus.
Nam ut inexpugnabilem ſuæ eccleſiæ dominus murũ contra perfidos demẽteſq; hæreticos erigeret: huic ui *
6 r0 ĩ litterarum ſtudiis plæriq; cathegetæ.i. pceptores fuere. Donatus nẽpe artigraphus romanis eu ĩbuẽs ele
mentis: liberaliumq; artium ſapore ſufficienter replens: magiſter extitit illi: ſicut ipſe in chronica ſua memi/
nit dicens. Victorinus Rhetor & Donatus Grãmaticus magiſtri & præceptores mei Romæ inſignes habebã
tur. Gregorium naq; Naziãzenum ut idem in tertio explanationum Eſaiæ refert libro Didaſculũ.i.magiſtrũ
ſuum fuiſſe teſtatur. Nam cũ in pdicto propheta ad eum ueniſſet locum in quo de Seraphin quiddam de-
buiſſet exponere:ita intulit: dicens. De hac uiſione ante annos circiter triginta: cum eſſem Conſtantinopoli: &
apud uirum eloquentiſſimum Gregorium Nazianzenũ præceptorem meũ: tunc eiuſdem urbis epiſcopum
ſacrarum ſcripturarũ ſtudiis erudirer: ſcio me breuem dictaſſe ſubitumq; tractatum ut experimentum ca pe/
ret ingenioli mei: &amicis iubentibus obedirem. Quid uero de huius uiri eleganti induſtria: quam erga Lati
nos & græcos: hæbreos & arabicos: chaldeoſq; in diſcẽdo elementorũ apices habuit: pſtãtius dici potelt ꝗᷓ ipſi
uꝭ ad Pãmachiũ & Oceanũ miſſa profitentur uerba dicentis Dum eſſem inquit iuuenis: miro diſcendi ferue
bam amore: neciuxta quorũdã pᷣſũptionẽ ipſe me docui. Apollinarẽ audiui Antiochiæ frequenter: & colui.
Tunccũ me in ſcripturis ſanctis erudiret: iam canis ſi pargebatur caput: & magiſtrum potius ꝗᷓ diſcipulum de
cebat. Perrexi tamen Alexandriam: audiui Didymum: in multis ei gratias ago: qd neſciui: didici. Putabãt me
homines finem feciſſe diſcendi. Rurſum Hieroſolymæ & Bethleẽ quo labore: quo pcio Barabanum hæbreũ
nocturnum habui p̃ceptorem! Timebat enim iudæos: & mihi alterum exhibebat N icodemũ. Hæc utiq; con †
tuli: ut qui ſcire cupiunt: noſſe queant: ſicut pᷣdixi: quo natus loco: quibus ue tantus uir magiſtris fuerit in/
formatus. Cõmorante itaq; Hieronymo romæ: mentiſ. q; corporiſq; uirginitatem & delictorum pœnitenti/
am cuſtodiens:fidelibus p̃dicabat. Multaq; iuxta ſeptuaginta librorum uolumina atq; pſalterium emenda/
uit: apoſtolicæ ſedi Liberio præſidente pontifice. Ea proculdubio tem peſtate Romanum populũ per Conſtã
tium Auguſtum Arriana hæreſis maculabat. Iccirco ergo pdictus uir occaſione quam ſemper optauerat ac
cepta: ut ſuperius eſt dictum: relicta domo: parentibus: ſorore: cognatis: & inclyta:ac glorioſiſſima Petri cor⸗/
pore urbe:corpus:& ſola tantuũ ferens quæ itineri utilia eſſe ualuere: una cum bibliotheca quam ſũmo ſtudio
in pfata confecerat urbe: hieroſolymnam propter regnum cælorum iuuenis militaturus aduenit. Poſtꝗᷓ uero
. omne mundanarũ litterarũ ſtudium adeptus eſt. probatiſſimorũ quoq; monachorum habitũ factum q; imi
tatus eſt. Cupiditatem ſiquidẽ animi iugi ſinceritate calcans: uoluptatemq; corporis perenni frangẽs ieiunio
plæroſq; bonorũ religioſoꝶ meliores fore ſuo docuitinſtituto. Quodã igit᷑ tẽpore:cũ ex more idẽ Hierony/
mus diuina ad legẽdũ pãderet uolumĩa: & ĩmortalẽ bibliothecæ ſuæ auctorẽ recordaret Tulliũ:mox cælitus
natales quãdoq; reuolueret libros: ſalutifero caſtigatus ẽ uerbere. Ita enĩ ipſe de ſe ad Euſtochiũ ſcribens aſſe
rit. Cũ autẽ annos plurimos domo: parẽtibus: ſorore: cognatis: & quod difficilius ẽ: cõſuetudine lautioris cibi
ppter cæloꝶ me regna caſtraſſẽ: & hieroſolymã militaturus pgerẽ: bibliotheca quã Romæ ſũmo ſtudio ac la
bore cõfecerã carere nõ porerteltag- miſer ego lecturus Tulliu ieiunabã. Poſt noctiũ crebras uigilias: poſt la
chrymas quæ mihi p̃teritoꝶ recordatiõe peccatoꝶ ex imis uiſceribus fluebãt: Plato ſumebat᷑ in mambus. Si
quãdo in memetipſo reuerſus: ꝓphetas legere cœpiſſem: mo horrebat ĩcultus. Et qa lumẽ cæcis oculis nõ ui
debã. nõ oculoꝶ putabã culpã eſſe:ſed ſolis. Dũ ita me antiquus ſerpẽs illuderet: in media ferme qdrageſima
medullis infuſa febris corpus ĩuaſit exhauſtũ: & ſine ulla reqe qddictu quoq; ĩcredibile ẽ: ſicĩfœlicia mẽbra
depaſta ẽ: ut oſſibus uix hærerẽ.ð Interi parabant᷑ exeqæ: & uitalis aĩæ calor toto frigeſcẽte iã corpore:ĩ ſolo tan
tũ repẽte pectuſculo palpitabat. Cũ ſubito raptus in ſpiritu ad tribunal iudicis pertrahor: ubi tãtũ lumĩs erat
& tãtũ excircũſtãtiũ claritate fulgoris:ut ꝓpiectus ĩ terrã ſurſũ aſpicere nõ auderẽ. Interroga tus de cõditiõe:chri
ſtianũ me eſſe reſpõdi. Et ille qui pᷣſidebat: Mæẽtiris ait. Ciceronianus es:inõ xpᷣianus. Vbi enim eſttheſaurus
tuus: ibi & cor tuũ. Ilico obmutui: & inter uerbera quibus mecedi iuſſerat: cõſciẽtiæ magis igne torquebarꝛil/ 4
lum mecũ uerſiculum repetens: in inferno autem quis confitebiturtibi: Clamare autẽ cœpi: & eiulans dicere.

— =

Miſerere mei domine:miſerere mei. Hæc uox inter flagella reſonabat. Tandẽ ad ſpᷣͤſidentis genua prouoluti:
qui aſtabant: pcabantur: ut ueniam tribueret adoleſcentiæ: & errori locum pœnitentiæ cõmodaret: exactu-

rus deinde cruciatuũ: ſi gentilium litterarũlibros aliquaãdo legiſſem. Ego qui in tanto conſtrictus articulo uellẽ

etiã maiora promittere:deierare cœpi:& nomen eius obteſtãs dicere. Domine ſi unꝗᷓ habuero codices ſæcula/
res: ſi legero: te negaui. In hæc ſacramenti uerba dimiſſus reuertorad ſi uperos: & mirantibus cũctis oculos ape
rui: tanto lachrymaꝶ imbre perfuſos: ut etiã incredulis fidẽ facerẽ ex dolore. nec uero ſopor ille fuerat:aut ua/
na ſomnia:quibus ſæpe deludimur. Teſtis eſt tribunal illudante quod iacui. Iudiciũ teſtis ẽ: quod timui. Ita
mihi nunꝗ contingat talẽ incidere qõnẽ. Liuoribus habuiſſe meplenas ſcapulas: plagas ſenſiſſe per ſõniũ: &
tãto dehic ſtudio diuina legiſſe: quãto mortalia ante plegerẽ. Idẽigit Hieronymus quod p̃termiſeramus: dũ

in romana adhuc eſſet urbe: os Damaſi papæ: & ſacræ bibliothecæ ſcrutator:diuinoꝶ diſſertor uoluminũ:dũ

per trienniũ cõtinuũ carus:acceptuſq; popularibus ueneraret᷑: omniũq; iudicio põtificatu dignus decerneret:
ordinatuſq; a p̃fato papa p̃ſbyter Cardinalis ut ſuperius ſcriptũẽ fuiſſet: quidã ex clericorũ monachorumq;

ordinibus pro petulãtia: ingluuieq; diſcurſantes: ad effu gãdũ de urbe eundẽ Hieronymũu: qui utroru nq; eoꝶ

ſcribẽs uitia eos dephẽderat: ĩſidias parauerũt. Verũ enĩuero hũc ego fœlicẽ dixerim: huius fugæ euẽtũ co rrigẽ

—

tis Chriſti iudicio potius diſpenſatu:ꝗᷓ prauoꝶ hominũ erſeudonthus Paratu fore exiſtimo.ſ.in Romana

eccleſia Petri inſtituta rigimine: omniũ ueteris teſtamẽti libroꝶ Chriſto deo uolente & Hieronymo ſpiritali
ſtudio deſudãte: hebraicã quoq; haberet ueritatẽ: & græcorũ quorũdã leuitas: quæ ſibi a deo omnes ſcripturas
diuinitus ĩſpiratas accepiſſe plaudebat: eos habere:quod ipſa noò habet:recognoſcat. Igitur Hieronymus ut iã
dictũ eſt Roma egreſſus: ad oriẽtẽ tendens profectus ẽ ad Gregoriũ Naziãzenũ Cõſtatinopolitanæ urbis epi

ſcopũ: ubi ita ꝓficere ſtuduit ut ſanctaꝶ ſcripturarum ſtudiis erudiretur: & ſi upplex dociliſe q; diſcipulus adiit

.

pᷣceptorẽ:eũq; in Cõſtãtinopolitana urbe obſeruabat. Hoc diſcipulatu Hieronymus peracto:in Syriã perre/
xit: & dũ in poſſeſſione Euagrii pſbyteri moraretur: Malchũ monachum aliquando captiuũ repperit:percon
tatuſq; eũ omnẽ eius captiuitatis didicit hiſtoriã: quã poſtea edidit: ſcriptãq; Romanis fidelibus miſit:hæc in
iſtius hiſtoriæ inſerens prologo.Scribere inquit diſpoſui:ſi tamẽ deus uitã dederit: & ſi uituperatores mei ſal

tem fugientẽ me: & clauſum perſequi deſierint. Ad deſerta deinde loca: ad quæ olim ob agendã inibi pœnitenꝰ

tiam properare cupiebat: ita lætus accinctuſq; acceſſit: ut uolaſſe eũ magis: ꝗᷓ meaſſe crederes. Quomodo ue/
ro per quadriennium continue chriſti potius auxilio pœnituerit: idem Hieronymus: quæ ſponte pertulerit:
ipſius dei gratiam affuiſſe huiuſmodi uerbis indicauit: quotiens in heremo conſtitutus in illa uaſta ſolitudi
ne quæ exuſta ſolis ardoribus horridum monachis pᷣſtabat habitaculum. Putaui me inquit Romanis inter/
eſſe delitiis. ſedebam ſolus quia amaritudine repletus eram: horrebãt ſacco mẽbra: deformis & ſ- qualida cutis
ſitum æthiopycæ carnis obduxerat: quotidie lachrymæ: quotidie gemitus. Et ſiquãdo repugnãtẽ ſomnus im
minens oppreſſiſſet: nuda humo uixoſſa hærentia collidebã. de cibis uero & potu taceo: cũ etiã languẽtes mo
nachi aqua frigida utantur: & coctũ aliquid accepiſſe: luxuriæ ſit. Ille igit᷑ ego qui ob gehẽnæ metũ tali me car
cere ipſe dãnauerã: ſcorpionũ tãtũ ſocius & ferarũ ſæpe choris ĩtererã puellaꝶ. pallebãtora ieiuniis: & mẽs de
ſideniis æſtuabat. In frigido corpore & ante hominẽ ſuũ iã carne pᷣmortua ſola libidinũ ĩcẽdia bulliehãt. Itaq;
omni auxilio deſtitutus ad ieſu iacebã pedes: rigabã lachrymis: crine tergebã: & repugnãtẽ camẽ hebdomada
rum inedia ſubiugabam: nõ depudeſco infœlicitatis meæ: quin potius plango n eſſe: quod fuerim. memini
me clamantem diẽ crebro iunxiſſe cum nocte. nec prius a pectoris ceſſaſſe uerberibus:ꝗqᷓ dño ĩcrepate rediret
trãquillitas. Ipſã quoq; cellulã meã quaſi cogitationũ mearum cõſciam pertimeſcebã. & mihimet iratus: &
rigidus: ſolus deſerta penetrabã. Sicubi cõcaua ualliũ: aſpera mõtiũ: uel rupiũ pruptacernebã: ibi meæ oratio
nis locus: illud miſerrimæ carnis ergaſtulũ: & ut mihi ipſe teſtis eſt dominus: poſt multas lachrymas:poſt cæ/
lo oculos inhærentes: nõnunꝗᷓ uidebar mihi intereſſe agminibus angeloꝶ. & lætus gaudenſq; cantabã. Poſt
tein odorẽ unguẽtorũ tuoꝶ curremus. Quadriennio itaq; dedicatæ pœnitentiæ exacto: ad Bethleẽ oppidũ
idem Hieronymus remeauit: ubi quaſi prudẽs animal ad p̃ſæpe domini ſeſe cõtulit. quod ab Hieroſolymis
ſex milibus ſeparat᷑ contra meridianã plagam. Accedenſq; ad eiuſdẽ urbis pontificẽ Cyrillum nomine:peti/
it ut parrochiæ: quæ bethleẽ fuerat ſita: locũ ſibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod deuotione po
poſcit:digne conceſſit. Digni etenĩ habitaculi bethleẽ adiuuantibus uiris uicinis catholicis cõſtruxit monaſte
rium. In quo ſtatuta ab apoſtolis regula degens cœpit: quod olim multum cupierat: cum fratribus habitare:

& cum Euſebio cremonenſi nobili uiro: cuius poſtulatione ex græco ſermone quandam epiſtolam tranſtulit

in latinum: in quo uere ſciendum: hanc matutinam pſalmodiæ quæ nunc obſeruatur in occiduis maxime re
gionibus: canonicam functionem monaſteriis inſtitutam. Vbi p̃dictus uir ocioſus non fuiſſe credendus eſt
qui tantũ nobis in tranſlatione diuinæ ſcripturæ p̃ſtitit: ut ad hebræoꝶ fõtẽ pene nõ egeamus accedere: quo
niam nos facundiæ ſuæ multa cognoſcitur ubertate ſatiaſſe: plurimis libris: copioſis epiſtolis fecit eſſe beatos
quibus ſcribere do præſtãte dignatus eſt. Inter cætera ꝓfecto ſtudioꝶ ſuoꝶ opuſcula: a beato Petro ſumens
exordium deuiris illuſtribus ſcripſit: imitatus Tranquillum: Græcumq; Apollonium: ubi de ſe ita refert.
Poſt catalogum plurimorum me quoq; in calce uoluminis quaſi abortiuum & minimum omnium chri

ſtianorum poſui: quo mihi neceſſe fuituſq; ad quartũdecimum annũ T-heodoſii principis: quæ ſcripſerim

breuiter annotare. Innumeris pᷣterea iſte libris: apoſtolorum prophetarumq; conſtructionibus a licie no⸗
bilem catholicæ turrim eccleſiæ contra perfidorũ iacula conſi umauit. Oẽs ueteris teſtamenti liprogzer! ebræ
orum codicibus in latinũ conuertit. Danielem quoq; pphetã Chaldaico ſtilo plocutũ: & lob iuſt zu e i
romanam linguã utrũq; auctorem perfecta interpᷣtatione mutauit: Matthæũ nihilominus ex He rre dei
eſſe Romanum. Epiſtolã ꝗdẽ ſuã ad Paulinũ ex Senatore pᷣſbyterũ mirificã deſtinauit: docẽs quri mo⸗ dii
ſcripturas diuinas adhibita cura plegeret: ubi breuiter uirtutẽ uniuſcuiuſq; libri ueteris & noui teſtamẽti mi
rabiliter indicauit. Mirabiliter planus: honeſte doctus: ac dulcis: parata copia monũ ad quãcũq; partẽ uertit
ingeniũ: & undecũq; ĩterrogatus fuiſſet: paratũ haberet & cõpetẽs ſine aliqua dilationereſ Fſi moce hurni⸗
libus ſuauiter blãdit᷑: modo ſuperboruũcolla confringit: modo derogatoribus ſuis uicẽ neceſlana mor nelte e
reſtituẽs: modo uirginitatem pdicans: modo matrimonia caſta defendens: modo uirtutum rtannn g orio
ſa collaudas:modo lapſus in clericis: atq; mõachis prauitatis accuſans. Sed tamẽ ubicũq; locus ſeattu tren.
tilium exẽpla dulciſſima uarietate permiſcuit. ſed nõ erat hoc ſuæ uoluntatis: ſed ut ita dicã raniſſina neceſ
ſitatis: ut probaret ea: quæ a lanctis ꝓphetis ante ſæcula pᷣdicta ſunt: tam græcoꝶ: latinorum & aliarũ genti
um litteris contineri: ueꝶ totũ explicans: totũ exornans: & per diuerſas diſputationęs diſertus ſemꝑ & qua/
lis incedẽs. Tanta nãq; utriuſq; linguæ peritia fũgebat᷑: ut quoſcũq; libros æolicos in manibus acciperet: lati⸗
ne ſine offenſiõe trãſcurreret: Iteꝶ latinos Attico mone relegeret: ut crederes hic eſſe ſcriptũ: quod os eius iof
fenſa uelocitate fundebat. Vere dixerim catholicã iſtius hominis prudentiaã:ſ: anãq; doctrinã: quocũq; couer⸗
ſatus fuiſſet loco ſtabilis perſtitit fidei firmitate. Nã certiſſime ignorãtiæ inuidiæq morbo lãguẽtes deſipiut:
qui eũ deuiaſſe a catholicæ eccleſiæ. i. beati Petri fide: uel hæreticũ fuiſſe arbitratur: quod Euſtocaio madaue
rit. Caue ꝗᷓ ſo: ne quado & de tedicat deus: uirgo iſrael cecidit: nõ eſt qui ſuſcitet eã. bi ad terrendos lubricos
atq; ĩcautos: quia deus iuſtus ſit iudex ſubdens iſta dixerit doctor:audẽter loquor:cũ oĩa poſſit deus: ſuſcitare
uirginẽ nõ poteſt poſt ruinam. Valet quidẽ liberare de pœna: ſed non ualet reformare corruptã. Hoc pcul/
dubio ita dicẽdo. nõ omnipotentiã accipit deo:ſed iuſtũ iudicẽ manifeſtans aſſeruit. Nã ni fallor qualia ſan/
ctus Hieronymus Euſtochio mandauerit: talia ad Domicillam neptẽ imperatoris Domitiani admonitionis
legimus uerba: ſed & ipſa uerba qua de cauſa ſintilli prolata: audire gratius puto. Hæc omnino uirgo Nereũ
& Achilleum Eunuchos cubiculario habuit. quos beatiſſimus apoſtolus Petrus lucratus fuerat Chriſto. Iſti
dum uiderent dominam ſuam gẽmis ornari: & purpureis ueſtibus atq; auro textis indui: dixerũt ei. Quanto
ſtudio ornaris in corpore: ut filium Cõſulis Aurelianum hominẽ mortalẽ accipias: ſi tãto ſtudio in animo or
nareris: regẽ ĩmortalem dei filium adipiſci poteras ſponſũ: Qui etiam teipſam æternam faceret: & nunꝗᷓ tibi

neq; ornamentis tuis neq; gaudiis finẽ permitteret: aut terminũ euenire. Reſpõdit eis Domicilla: & ait. Quæz

poteſt eſſe melior charitas: ꝗᷓ habere uirum: ſuſcipere filios: per quos poſteritas dulciſſima poſſit ꝓpagari &
tam generis dignitatẽ ꝗqᷓ memoriam nominis non delere: Cui Nereus reſpõdit. Melior eſt uirginitas: quæ quã
dode matris tuæ utero exiſti: tecum nata: tecũ lactata: tecũ ſemper fuit: a carnis corruptione aliena: quæ eſt
deo amabilis: eiuſq; angelis cara. quã profecto: cũ quælibet perdiderit uirgo: huius reatũ per pœnitẽtiam eua
dere poteſt: ipſam uero integritatẽ adipiſci nequaꝗᷓ ualet. Omnis nãq; ſanctitas:dũ per aliquã uolu ptatẽ aut
neceſſitatẽ amiſſa fuerit: uel quæq; perdita uirtus: ad ſtatũ ſuum uel integritatẽ ſeu ad ſuã gloriã per pœnitẽ

tiæ lachrymas recupari & reuocan pot. Sola uirginitas: ſi ſemel perierit: ad priſtinæ integritatis ſtabilitatem

pertingere minime ualet. Cũq; Nereus & Achilleus hæc laudãdo: uirginitatẽ & alia proferẽdo: diſſererẽt plu
rima: quibus æternam mereret᷑ actibus uitã: Domicilla prudẽtiſſima uirgo dixit. Vtinã ad me iſta dei ſenten
tia ꝑpueniſſet: nt nunꝗᷓ ſuſcipiſſem hominis mortalis ſpõſionẽ. Nũc uero quia uobis deus aperuit os ad lucrã
dũ animam mea: qcqd me facere uultis: accelerate qᷓtotius. Quid multa:a ſancto Clæmente papa conſecrata
Aureliano ſpõſo contempto: ob hoc in Pontiana exulata eſt inſula. Inde Terracinam adducta: nolenſq; ido
lis ſacrificare: cũ Euthruſina & Theodora ſpõſis Sulpitii & Seruiliani: a Luxurio fratre Aureliani igne crema
tæ: palmã ſuſcepere martyrii: quas ſactus Cæſarius diaconus: q etiã poſtea & ipſea pᷣdicto Luxurio ẽ martyri
zatus in ſarcophago nouo ſimul cõdẽsſepeliuit. Hæcideo. ſ.nõ fuerat hic tantũ neceſſe loqui. Addidimus ta
men quia pene quod Nereus prudentiſſimæ uirgini Domicillæ dixerat uirginitatẽ perditã: de reatu poſſe p
pœnitẽtiam ueniã conſequi. nequaꝗᷓ tamen ualeret fieri uirgo: ſicut fuerat prius. Hoc ſanctus Hieronymus
Euſtochio ad meliora ſtuduit hortãdo mandare: cum omnia poſſit deus: ſuſcitare uirginem non pðteſt poſt
ruinã. Quid eni ẽ hic aliud poſſe:ꝗᷓ nõ uelle qd nõnullis aliis dici poterat uerbis per quẽdã nãq; ſapientẽ dici
tur deo. tu autẽ dominator uirtutũ cũ tranqllitate iudicas: & cũmagna reuerẽtia diſponis. Subeſt enim tibi:
cu uolueris: poſſe. Ergo ubi non eſtuelle dei deeſt poſſe. Deus qppe utimmutabilis eſt naturæ: ita immutabi
lis ẽ uolũtatis: & utiq; cũ ſit uerax & iuſtus:nõ illũ mẽdaciũ: neq; iniuſticia decet.quia ſicut nõ ualet mẽtiri: ꝗ
eſt ueritas: ita iniuſtus eſſe nõ põt: hoc eſt nolẽs iniuſte facere quicꝗᷓ: Nã oĩa teſte ppheta quæcũq; uoluit do
minus fecit in cælo & in terra: oĩaq; eius iudicia iuſta. Dũ igitur niteremur oſtendere: quod nolẽte deo fieri nõ
ualet: & ut ueridico eximioq; doctori:cui quoad uiueret: in omni ſciẽtia ſe cõparare nemo audebat: uſurparet
uaniloquiis detrahere ꝗſpiã: cœpto ab ordie lõgius ſumus digreſſi. Verũtamẽ qꝗᷓlis ꝗᷓtuſq; uir iſte fuenit: ſoli
us ſãcti Auguſtini teſtimonio: ꝗ uelit plenius cognoſcere ualet. Nã cũ ĩ libro primo: quẽ cõtra errorẽ Pelagia

.

260
ice
dite
uix.
ante
pro⸗
retu
loſo
extru
ſcere.
tatis
clcüt
ſtuchie
Nilliu
türel⸗
delatu
buslun
ſuſpel

metus

uétuie

cuu

abluer

busin
Oier
niterce
pealite⸗
nipofſ.
quati
vame
ſtiga
bꝛbeſt
lettun
nümor
ſimuse
Eedlba
molut
Pate
Uunn
q e
cumſ.
ſterit
berde
donſ
dice
ſon⸗
Pot
Ne
heey
lena
tuncr
buuni
lulſet

noꝶ ſcripſerat:q nuptias ſine dubitatione dicebãt dãnari: quod uero in eis naſceret᷑ ab omni eſſet liberũ obli

Stione peccati: & cũ plurimos cõtra huiuſmodi peſtiferim dogma catholicos introduxiſſet teſtes: ita intulit

icens. Nec ſanctum Hieronymũ quia pᷣſbyter fuit cõtẽnẽdũ arbitreris: q græco & latino ĩſuꝑ & Hæbreo eru

ditus eloquio: ex occidẽtali ad oriẽtalẽ tranſiẽs eccleſiã: in locis ſanctis atq; in litteris ſacris uſq; ad decrepitam
uixit ætatẽ: cuius nobis eloquiũ ab oriẽte in occidẽtẽ inſtar ſolis lãpadis reſplẽduit. Oẽs deniq; uel pene oẽs:ꝗ
ante illũ aliqd ex utraq; orbis parte de doctrina eccleſiaſtica ſcripſerãt: legit: nec aliã de hac re:ꝗᷓ pdixi: tenuit:
propſitq; ſentẽtiã. Qui cũ exponeret lonã pꝓphetã aptiſſime dixit: ꝙ etiã paruuli peccato offẽſionis Adæ tene

rẽtur obnoxii:Hxc Auguſtinus in pᷣdicto libro.Idẽ itaq; Hieronymus contra Celſũ: Porphyriũ: & Iulianum

Auguſtũ rabidos aduerſus Chriſtu canes: & cõtra inſectatores eccleſiæ: uel eoꝶ qui putant eccleſiã nullos phi
loſophos & eloquẽtes habuiſſe doctores: magno deſudauit ĩgenio: ut ſciant quales & quãti uiri eã fũdauerit:
extruxerit: atq; ornauerit: & deſinat fidẽ noſtrã ruſticæ ſompheltaris arguere: ſuãq; potius imperitiã recogno
ſcere. Innumeris pᷣterea libris apoſtolorũ pphetarũq; cõſtructionibus. Et poſt pauca: Nũc inqt myſteriũ iniq

tatis operat᷑: & garrit unuſquiſq; qd ſentit. Ego ſolus ſũ:q cũctoꝶ gloriã mordeã. Pluribus quippe ait: ꝗ me
dicũt hoc opus ĩflamatũ ĩuidiæ facibus ſcribere: breuiter reſpõdebo: nunqᷓ mehæreticis pepciſſe: ſed oĩ egiſſe
ſtudio: ut hoſtes eccleſiæ: mei quoq; hoſtes fierẽt. Impoſſibile ẽoĩno & lõgũ de iſto uiro:eiuſq; diſtrictæ uitæ:
& illius moribus retexere oĩa. Vnuius enĩ miraculi huius monaſteri quoddã priſcorũ ſimile: quod p ſuccedẽ
tiũ relationẽ memoriæ nõdũ religio abſtulit: & a religioſis uiris: qꝗ cæleſtis patriæ amore Bethleẽ fuere: huc eſt
delatũ:huic cõpẽdioſo necto 'moni. Quadã naq; die adueſperaſcẽte: cũ beatus Hieronymus una cum fratri
bus(ut monachis mos ẽad ſacrã lectionẽ audiẽdã ſediſſet: & p̃cepta diuina: ſubito tribus claudicans: quarto

ſuſpẽſus pede:ĩgens leo cœnobii clauſtra ingreſſus ẽ. quo utiq; uiſo fratres perterriti:nõnulli in fugã ſũt: ut ẽ

metus fragilitatis humanæ: cõuerſi. Sanctus uero Hieronymus ueluti aduẽtãti hoſpitii ĩtrepidus leonis ad/
uẽtui obuiauit. Qui uidelicet dũ ſi bi pariter ꝓpinquaſſet: & ꝗa loquileo ut ſuæ naturæẽ: minime poterat: ut
cũq; ualuit pᷣdicto patri:læſi:quã habebat pedis:obtulit plãta. uocatiſq; tũc fratribus pᷣcepit: ut diligẽter læſũ
abluerẽt pedẽ: ĩquirẽtes cũcta: cur leo claudicãs iret. Quod dũ factũ ſtudioſe fuiſſent intuiti: uulneratã a ſensi
bus inuenerũt plãtã leonis. Ei igitur cũ alimento diligẽter adhibita cura eſſet de læſionis ictu ilico conualuit.
Oji ergo beluinæ feritatis depoſita rabie: cœpit ĩter eos ultro citroq; quaſi domeſticũ & trã quillum animal pa

riter cõmorari. Hoc etenĩ beatus Hieronymus cognito: ſic fratribus ait: eia fratres: ſtudioſe adinuicẽ rogo per

pẽdite: quid huic leoni operis cõgrui noſtræ utilitatis addamus: quatenus ab eo leuiter perfici: & efficaciter fie

ri poſſit: quia certe credo: ꝙ nõ tatũ pro ſui pedis ſalute huc illũ miſerit deus: q ei mederi ſine nobis potuerat:

quãtã ut nobis ſuæ uiſitationis demonſtraret indicio: per hũc noſtræ neceſſitati mirabiliter ſe uelle pᷣbere iu/

uamẽ. Tũc pᷣdicti fratres tale cõcorditer humiliterq; patri reſpõſũ dedere: dicẽtes. Iu pater bene uidelicet no/

ſti: ꝙ aſinus quia ſaltu uſui noſtro ligna deferre ſolitus ẽ: cuſtodis ſollicitudine indiget: & nea qualibet ĩpro/
ba beſtia deuoretur:ſatis ueremur. Iccirco ergo ſi tibi placet:& rectũ uidet᷑:huic leoni aſelli noſtri iniũgat᷑ ſol⸗

lertia:ut eũ ſubſequens ducat ad paſtũ: reducatq; remeans domũ. Ita & factũ eſt. Nam iniuncta leoni cura aſi

ni: more paſtoris induſtrii eundo ad paſtum ſocius inceſſanter itinetis cura paſcendo ubicunq; defenſor tutiſ
ſimus erat. Verũtamen ut ſecibaret: & aſinus ſolitum perficeret opus: conſuetis ſemper horis cum eo domũ
redibat. interea dum hæcdilato tempore gererentur: educto quadam die ad loca paſcuæ aſino graui leo ultra

modum ſomno oppreſſus obdormiuit. Leone nãq; tunc grauiter ſoporato: contigit: ut per eandem uiam ne

gociatores gradientes olei emendi cauſa pergerent in ægyptum: qui ipſum ſæpe uidentes aſinum paſcentem

dum neminem uidiſſent adeſſe cuſtodẽ: iniqua ſurripiente cupiditate rapientes: ſ ecum duxerũt . Expergiſcẽs
itaq; leo quid ſibi damni accidiſſet neſciens: utrequireret tamen paſcentem: quẽ cõmiſſũ habuit: ire cœpit: ꝗ
cum ſolito non appareret in loco paſcendi: conſtrictus de crimine leo: mœſtitia anxius rugiendo aliqua parte
diei hucillucq; ibat: quærẽs quẽ perdiderat. Sed cum iam omnis reperiendi aſini ſpes fuiſſet ablata:ad mona
ſterii ianuã ueniens perſtitit. conſcius enim culpæ non auſus eſt ingredi: quod prius cum aſe ello ſolebat. Quẽ
beatus Hieronymus una cum fratribus uidens ad cellæ fores morari: & quia non ſolita hora fuerat reuerſus
inſtigante famis neceſſitate cõpulſum putauerũt eũ occidiſſe animal ſuum: nolenteſq; ei tribuere annonam

conſuetam dicebant. Vade & reliquũ aſelli quod tibi remanſit mande: tuamq; ingluuiẽ reple. Et licet hæcilli

dicerent: erant tamen incerti utrum hoc maſi: an nos is perpetraſſet. Quapropter exeuntes fratres ad loci pa/
ſcua:quo iam fatum animal deducere leo ſolitus erat: longe lateq; peragrates: ut quoddam mortis indicium
potuiſſent inuenire: qui nullum interemptionis eius ſignum reperientes: redeuntes: ſtuduerunt hoc beato
Hieronymo nunciare. quo audito ait fratribus. Obſ. ecro uos fratres ſuſtineatis aſini damnum. huc tamẽ
ne exaſpetis:neq; abiiciatis leonẽ:ſed eũ ut dudũ gubernãtes:pᷣbẽteſꝗ: alimẽta nutrite: inciden teſq; in nemore
ligna:ut ea uice aſini nobis huc trahens deferre ualeat moderate: nectẽtes ligatæ. Ita & factũ ẽ. Cum ſi ibi opus
tunc nexum crebrius gereret: & iã redeũdi tempus negociatorum adeſſet: expleto die quadã ope:qᷓuis animal
brutũ:diuinitus tũ utputo admonitũ exiẽs iuit ad agruũ. huc illucq; diſcurrẽs gyrãdo:noſſe plenius cupiẽs ꝗd
fuiſſet de ſocio ſuo factũ. Qui fatigatus iã nimiũ . qnq; ad duplicis itineris locũᷣ deuenit ſublimẽ. Quo unn.
xius ut poterat:citre ũſpiciẽdo ꝓſpiceret:cernẽs ꝓcul uenuẽtes cõtra ſe hoĩes: cũ onuſtis camelis:quos præcedẽs

aſinus ueniebat: ſed qa ualde ꝓcul erat: hũc cognoſcere minime potuit: tũñ pedetẽti ſeillis obuiã obtulit. Mos
ꝗppeilli dicit᷑ eẽ regioni:ut quotiẽs cũ meli ſogiun ꝓficiſcunt᷑:totiẽs añcedẽte aſino fumẽ cameloꝶ geſtante
collo ſubſequant cameli. Nã duũ prædicti itinerates ideſt negociatores appropinq uaſſẽt leoni: ille cognito aſi/
no ſæuũ rugiẽs: cũ ĩgenti ſtrepitu irruit in eos: neminẽ nẽpe Iædens eoꝶ. Qui oĩbus ſtati relictis: demẽteſq; ut
digni fuerãt effecti: in fugã couerſi ſũt. Quibus uidelicet fugiẽtibus terribiliter rugiẽs leo pcutiebat cau da for
titer terrã: pterritoſq; camelos ſicut erãtonuſti añ ſe ad cella ire coegit. Inſolitã ergo rẽ fres uidẽtes: ꝙ præcedẽs
aſinus ſarcinatiq; in medio cameli: & ſubſequẽs eoꝶ terga leo pariter ueniret: mox exeũtes modeſte curauerũt
btõ nũciare Hieronymo.quo audito foras egrediẽs ianuas monaſterii patefieri iuſſit benigne. ſummũq; ſilen
tium imperauit dicens: hoſpitibus nris: ideſt camelis: uel aſino auferentes ſarcinas eos leuiate: pedeſq; abluite
eſcas præbete: expectãtes qd ĩ hoc facto ſuis uolueritdũs ſeruis demõſtrare. Oĩbus deniq; quæ erga camelos fu
erãt iuſſa pactis: cœpit leo ut dudũ huc atq; illuc gratulabũdus per clauſtra monaſterii ire: ſinguloꝶ ſe fratrũ
ueſtigiis ſternẽs: & ꝗſi de ppetrata quã nõ fecerat culpa: alludens cauda ueniã poſtulabat. Quo uiſo fres pœni
tẽtiã agentes: ꝙ ei credulitatis cõtuliſſẽt crimẽ: dicebãt. Ecce paſtorẽ nẽ̃m quẽ paulo an uoratorẽ crudeliter dã
nabamus: cũ quãto eũ præconii miraculo: ut huic crimẽ auferret: ad nos dignatus eſt mittere dñs. Beatus ergo
Hieronymus futuroꝶ præſcius ſic fratribus ait. Parati eſtote fratres in iis quæ uſui refectiõis ſũt neceſſaria: ut
hi qui nobis ſunt futuri abſq; moleſtia ut dignũ eſt hoſpites ſuſcipiant᷑. Mox utiq; imperata ſubſecuti ueloci
quæqʒ; obediẽtia ſũt expleta. Peractis quoq; iuſſis. ſermocinãtibuſq; cũ beato Hieronymo fribus ſubito uenit
nucius: qui diceret an monaſterii fores holfite adeſſe: qui cœænobii patrẽ uellẽt uidere. Hoc ſæpe dictus pr̃au
dito: portas cellæ patefieri: eoſq; ĩgredi iuſſit: qui qᷓuis uocati: erubeſcẽdo tñ ĩtroeũtes:uiſoq; btõ Hieronymo
eius ſe proſtrauere ueſtigiis: pro culpa ueniã poſtulãtes: quos ipſe clæmẽter eleuãs admonuit:ut ſuis cũ gratia
rũ actiõe utẽtes rebus:alienas tãgere nõ uſurparẽt: ac deinde ſub dei præſẽtia caute uiuerẽt ſemp. Qua nimiꝶ
prædicatiõe explicata: præcepit ut reficerent᷑: receptiſq; camelis abirẽt. Tũc illiuna uoce pariter dixerũt. Obſe/
cramus pr: ut ad eccleſiæ luminaria: neceſſitatẽq; frm dimidiũ liquoris olei:qd attulerũt cameli ſuſcipi iubeas
qa ſcimus:& certi ſumus: ꝙ plus ꝓpter ueſtrã ꝗᷓ pro nra utilitate: ut negociaremur: preximus in ægyptu. Qui/
bus beatus Hieronymus ait: no recte ꝓculdubio poſtulatis: qa ualde duꝶ uidet᷑: ut nos ꝗ aliis cõpati: aliorũq;
neceſſitatẽ ſubleuare dates debemus: uos grauemus: ur̃a ꝗbus nõ indigemus tollẽtes. Tucilli neq; inquiũt hic
cibũ: neq; quæ nra ſũt accipiemus:niſi qd popoſcimus prius iuſſeris fieri.ita ſicut prædiximus: nũc dimidium
qd attulerũt cameli olei liquorẽ ſuſcipiatis: & deinceps pollicemur nos noſtroſ. q; hæredes uobis ueſtriſe q; ſuc/
ceſſoribus oĩ anno olei mẽſurã hinc eẽ daturos. Zicq; cõſtrictus beatus Hieronymus coactuſq; eoꝶ præcibus
uiolẽtis: quæq; rogauerat ĩpleri hraepi⸗ ſũpto quoq; cibo ac bñdictiõe cũ camelis accepta: exultãtes gratulã
teſq; ad ꝓpria remeare. Hæc aut Bethleẽ acta: & ab ĩcolis locis illius hactenus aſſerẽdo ita fuiſſe narrant᷑. Beth
leẽ uero locus ſplẽdidus ciuitas fuit Dauid in tribu Iuda: ubi quondã dñs atq; Saluator: ut ĩpleret᷑ ꝓphetia Ve
ritas de terra orta eſt: in præſepio intra ſpeluncã ex uirgine naſcidignatus eſt: & paruulus uagiit. Quod præſe
pe auro argẽtoq; ornatu: ſicut ſãctus refert Antonius: inceſſater in eo lumin aria ardẽt:plurimiſ: q; ſeruoꝶ dei
habitaculis undiq; circũdat᷑. Os eni ſpeluncæ ad ingrediendũ oĩno anguſtũ eſt: in cuius utiq; ore:ideſt ipſius
præſepii ĩgreſſu btũs Hieronymus ſaxũ ſcalpẽdo monumẽtũ ſibi fieri iuſſit. Tãta uero idẽ corporis laſſitudi/
ne fatigatus eſt: ut etia ĩ ſtratu ſuo iacẽs funiculo ad trabẽ ſuſ pẽſo:ſupiniſq; manibus apprehẽſo erigeret᷑: ut
ſcilicet officiũ monaſterii prout poterat exhiberet: trãſeuũteſq; in ſquallorecorporis uociſq; tenuitate dies plu/
rimi fluerẽt. Dehinc ipſe uir beatus in libroꝶ abũdantia fultus dictis ſuis ſacto ſpũ dedicatis: ĩimobilẽ catholi/
cæ turrim Eccleſiæ cõtra pfidoꝶ iacula cõſumauit. Perguũt itaq; ad uiſitandũ còſolandũq; Hieronymũ dũ in
labore eſſet itidẽ catholici ſeniores.Ad beatũq; Auguſtinũ epᷣm ſecũ ꝗdẽ aĩo eccleſiæ catholicæ cooperãtem:
corpore aũt in Africa ſcribentẽ: ſic inter cætera ſcripſit. Noſtra habuimus tpa:& cucurrimus quaãto potuim us
nũc te currente & lõga ſpatia trãſmittẽte nobis debet ociũ. Igit᷑ idẽ beatiſſimus diebus uitæ ſuæ ĩ ſpeciali ope/
re irreprehẽſibiliter cõſumatis: nonageſimooctauo ætatis ſuæ anno in dño requieuit. Bethleem eũ alma tenet
iteꝶ uẽturo dño offerẽdũ. Dormiuit aũt beatus Hieronymus anno ĩperii Theodoſii iunioris duodecimo: im
perante utiq; illo: cuius anni nec inchoant᷑: nec finient᷑. Qui uiuit & regnat per ĩmortalia ſæcula ſæculorum⸗

Texo *

¶Exppſitio Symboli Rufſini Aquilegiẽſis præſbyteri ad Laurẽtiũ papã: In qua ſingulos articulos fidei noui
ac ueteris teſtamẽti auctorit tbus cofirmat: & hæreſes cõtrarias deſtruit. Epiſtola Prima.

IHI Quidẽ Fideliſſime Papa Laurẽti ad ſcribẽdũ animus nõ eſt tã cupidus:

ꝗ nec idoneus: ſcienti nõ eſſe abſq; periculo multoꝶ iudiciis ingeniũ tenue &

exile cõmittere. Sed quoniã (ut cũ uenia tui dixerim)id temere in epiſtola tua
Dper Chriſti me ſacramẽta quæ a nobis maxima cũ reuerẽtia ſuſcipiunt᷑ aſtrin
gis: ut aliqd tibi de fide ſecũdũ ſymboli traditionẽ rationẽq; cõponã: qᷓuis ſu/
pra uires nras ſit põdus præcepti(Nõ eni me latet ſentẽtia ſapiẽtũ: quæ probe
admodũ dicit: quia de deo & uera dicere periculoſũ eſt) tamẽ ſi expetitionis a
te impoſitæ neceſſitatẽ orationibus iuues: dicere aliqua obediẽtiæ magis reue
rentia ꝗᷓ ingenii preſũptione tẽtabimus: quæ quidẽ nõ tã ferion⸗ exercitiis di
gna uideant᷑: ꝗᷓ quæ ad paruuloꝶ in Chriſto & ĩ cipiẽtiũ librent᷑ auditũ.Eqũi
Adẽ comperi nonullos illuſtriũ tractatoꝶ aliqua de his pie & breuiter edidiſſe.
Photinuũ uero hæreticũ ſcio catenus ſcripſiſſe: nõ ut rationẽ dictoꝶ audiẽtibus explanaret: ſed ut ſimpliciter
fideliterq; dicta ad argumẽtũ ſi ui dogmatis traheret: cum in his uerbis ſãctus ſpũs prouiderit nil ambiguũ:
nil obſcurũ: nila reliquis diſſonãs uideri: quia in his uere cõplet᷑ prophetia quæ dicit: Verbũ enĩ cõſumans
& breuiãs iniquitatẽ: quia uerbũ breuiatũ facit ds ſuꝑ terra. Nos eig ſimplicitatẽ ſuã uel uerbis apoſtoli

cis reddere & ſignare tẽtabimus: uel quæ omiſſa uident᷑ a prioribus adimplere. Sed ut manifeſtius fiat argu
mẽtũ uerbi huius ut diximus breuiati: cauſã qua hæc traditio eccleſiis data eſt ab origĩe repetemus. Tradũt
maiores noſtri ꝙ poſt aſcẽſionẽ domini cũ per aduẽtũ ſpiritus ſacti ſupra ſingulos quoſq; apoſtolos igneæ
linguæ ſediſſẽt: ut loꝗᷓlis diuerſis uariiſq; loqᷓrent: per quod eis nulla gens extranea: nulla linguæ barbaries
inaceſſa uideret᷑ & inuia: præceptũ eis a dno datũ hocad prædicãdũ deir uerbũ ad ſingulas quẽq; proficiſci na
tiones. Diſceſſuri itaq; ab ĩuicẽ normã ſibi prius futuræ prædicationis in cõmune cõſtituũt: ne forte alii alio
abducti diuerſũ aliquid his qui ad fidẽ Chriſti ĩuitabant᷑ exponerẽt. Omnes igit᷑ in uno poſiti: & ſpirituſã
cto repleti breue iſtud futuræ ſibi ut diximus prædicationis indiciũ in unũ cõferẽdo quod ſẽtiebat unuſꝗſq;
componũt:atq; hãc credẽtibus dandã eſſe regulã ſtatuũt. Symbolũ autẽ hoc multis & iuſtiſſimis ex cauſis
appellari uoluerũt. Symbolũ enĩ græce & indiciũ dici poteſt & collatio: hoc eſt quod plures in unũ cõferũt.
Id eni fecerũt apoſtoli in his ſermonibus in unũ cõferẽdo quod unuſquiſqʒ ſenſit. Indiciũ autẽ uel ſignum
iccirco dicit᷑: quia in illo tẽpore ſicut Paulus apoſtolus dicit & in actibus apoſtolorũ refert᷑ multi ex circũeũ
tibus iudæis ſimulabãt ſe eſſe apoſtolos Chriſti: & lucri alicuius uel uẽtris gratia ad prædicãdũ proficiſcebã
tur: nominãtes quidẽ Chriſtũ ſed nõ integris traditionũ lineis nũciãtes. Iccirco iſtud indiciũ poſuerũt:per
quod agnoſceret᷑ is qui Chriſtũ uere ſecũdũ apoſtolicas regulas prædicaret. Deniq; & in bellis ciuilibus hoc
obſeruari ferũt: quoniã & armoꝶ habitus par: & ſonus uocis idẽ: & mos unus eſt. Atq; eadẽ inſtituta bellã
di nequa doli ſurreptio fiat: ſymbola diſtincta unuſquiſq; dux ſuis militibus tradit: quæ latinæ ſigna uel in
dicia nũcupant᷑: ut ſi forte occurrerit quis de quo dubitet᷑ ſymbolũ prodat ſi ſit hoſtis uel ſocius. Iccirco de
niq; hæc nõ ſcribi chartulis aut mẽbranis: ſed requiri in credẽtiũ cordibus tradiderunt: ut certũ eſſet hæc ne
minẽ ex lectione quæ interdũ ꝑuenire etiã ad infideles ſolet ſed ex apoſtolorũ traditiõe didiciſſe. Diſceſſuri
igit᷑ ut diximus ad prædicãdũ iſtud unanimitatis & fidei ſuæ apoſtoli indiciũ poſuere: nõ ſicut filii Adã di/
ſceſſuri ab alterutrũ turrẽ ex latere cocto & bitumine cõſtruẽtes: cuius cacumẽ uſq; ad cælum ptingeret: ſed
monumẽta fidei quæ ſtarẽt aduerſũ faciẽ inimici e lapidibus uiuis & margaritis dominicis ciktche quã
neq; uenti impellerẽt: neq; fulmia ſubruerẽt: neq; tẽpeſtatũ ac procellaꝶ turbines promouerẽt. Merito igit᷑
illi ab inuicẽ ſeparadi turrẽ ſi upbiæ ædificãtes linguaꝶ cõfuſiõe dãnati ſunt: ne unuſquiſq; poſſet aduertere
proximi ſui loqꝗᷓ lã. Iſti uero qui turrẽ fidei cõſtruebãt omniũ linguarũ ſciẽtia & agnitiõe donati ſũt:ut illud
peccati: hoc fidei probaret᷑ indiciũ. Sed iam nobis etiã de ipſis aliqd cõtrectandũ eſt margaritis: in ꝗbus pri
mo in loco fons & origo ponit᷑: cũ dicit᷑ Credo in deũ patrem oĩpotentẽ. Veꝶ prius ꝗᷓ incipiã de ipſis ſermo
nũ uirtutibus diſputare: illud nõ ĩpune cõmonẽdũ puto ꝙ diuerſis eccleſiis aliqua in his uerbis inueniũtur
adiecta. In eccleſia tamẽ urbis romæ hoc nõ deprehendit factũ: quod eo propterea eſſe arbitror ꝙ neq; hære
ſis ulla illic ſũpſit exordiũ: & mos mihi ſeruat antiquus eos qui gratiã baptiſmi ſuſcepturi ſũt publice ideſt
fideliũ populo audiẽte ſymbolũ reddere: & utiq; adiectionẽ huius ſaltẽ ſermonis eoꝶ qui preceſſerunt in fi
de nõ admittit auditũ. In cæteris autẽ locis quãtũ intelligi dat propter nõnullos hæreticos addita ꝗᷓdam ui
dent per quæ nouellæ doctrinæ ſenſus crederet᷑ excludi. Nos tamẽ illũ ordinẽ ſequimur: quẽ in aquilegiẽ/
ſi eccleſia lauacri gratia ſuſcepimus. Credo igitñ primo omniũ ponit᷑: ſicut Paulus apoſtolus ad hebræos ſcri
bẽs dicit: Credere eniĩ primo omniũ accedentẽ ad deũ oportet: quia eſt: & credẽtibus remunerator fit. Sed &
propheta dicit: Niſi credetis nõ intelligetis. Vt ergo intelligẽtia auditu patefiat teſte: primo omniũ te crede
re profiteris: quia nec mare quis ĩgredit᷑: & liquido ac profũdo ſeſe cõmittit elemẽto: niſi ſe prius credat poſ
ſe ſaluari. nec agricola ſemia ſulcis obruit: & fruges ſpargit in terrã: niſi crediderit uẽturos imbres:affuturũ
2 J.

quoq; ſolis teporẽ: quibus terra cõfota ſegetes multiplicata fruge producat: ac uẽtis ſpirãtibus nutriat. Ni
hil deniq; eſt: quod in uita geri poſſit: ſi nõ credulitas ante Preceſſerit. Quid igit᷑ mirũ ſi accedẽtes ad deum
credere nos primo omniũ profitemur: cũ ſine hoc nec ipſa exigi poſſit uita cõmunis: Hoc autem iccirco in
principiis premiſimus: quia pagani nobis obiicere ſolent: ꝙ religio noſtra quia rationibus deficit in ſola Pf
ſuaſione cõſiſtat: & ideo oſtẽdimus nec agi nec ſtare aliqd poſſe niſi preceſſerit ius credẽdi. Deniq; matrimo
nia cõtrahunt᷑: quia credit᷑ ſucceſſura poſteritas. & pueri diſcẽdis artibus tradunt᷑: quia magiſtroꝶ in diſci/
pulos trãſfundẽda credit᷑ diſciplina. & ĩperii inſignia unus ſuſcipit: dũ credit ſibi populos & urbes armatũ
etiã exercitiũ parituꝶ. Quod ſihæc ſingula niſi prius crediderit futura nullus aggredit᷑: quomodo nõ mul/
to magis ad agnitionẽ dei credẽdo ueniat Sed uideamus quid iam breuialis hic ſermo ſymboli proponat.
Credo inqt in deũ patrẽ omnipotentẽ. Oriẽtales eccleſiæ oẽs pene ita tradũt: Credo in unũ deũ patrẽ oĩpotẽ
tẽ: & rurſu in ſequẽti ſermone ubi nos dicimus & in chriſtũ ieſũ unicũ filiũ eius dũm nr̃m: illi tradunt: & in
unũ dũm noſtrũ ieſũ chriſtũ unicũ filiũ eius: Vnũ ſcilicet deũ & unũ dum ſecũdũ auctoritatẽ Pauli apoſto
li profitentes. Sed de boc in ſequẽtibus locis repetemus. Nũc interĩ quod ait In deũ patrẽ oĩpotentẽ uidea/
mus. Deus ſecũdũ quod opinari poteft humana mẽs naturæ ipſius uel ſubſtantiæ quæ eſt ſuꝑoĩa appella
tio eſt. Pater arcani & ineffabilis ſacramenti uocabulũ eſt. Deũ cũ audis ſubſtãtiã intellige: ſine initio: ſine
fine:ſimplicẽ: ſine ulla admixtione: inuiſibilẽ: incorporeũ: ineffabilẽ: inæſtimabilẽ: in quo nihil adiũctũ: ni
hil ereatũ ſit: ſine auctore. eſt enĩ ille qui eſt oĩ no omniũ auctor. Patrẽ cũ audis filii intellige patrem: qui fili
us ſupradictæ ſit imago ſubſtãtiæ. Sicut enĩ nemo dicit᷑ qs niſi habeat uel poſſeſſionẽ uel ſeruũ cuidomi
net᷑: & ſicut nemo magiſter dicit᷑ niſi diſcipulũ habeat: ita & pater nullo pacto quis dici poteſt niſi filiũ ha/
bens. Hoc igit᷑ ipſo noĩe quo deus pater appellat᷑ cũ patre pariter ſubſiſtere etiã filius demõſtrat᷑. Quomõ
aũt deus pater genuerit filiũ nolo diſcutias: nec te curioſius ĩgeras in profũdo arcani: ne forte dum inacceſſæ
lucis fulgorem ptinacius pſcrutaris exiguũ ipſũ qui mortalibus diuino munere coceſſus eſt pdas aſpectũ.

Aut ſi putas ĩ hoc omni indagatiois gñe utẽdũ: prnius tibi propone quæ noſtra ſũt: quæ ſi cõſequẽter ualue/

ris expedire: tũc a terreſtribus ad cæleſtia & a uiſibilibus ad inuiſibilia properato. Expedi primo ſi potes quo
modo mẽs quæ intra te eſt generet uerbũ: & quid ſit in eaẽ memoriæ ſpiritus: quomõ hæc cũ diuerſa ſint re/
bus & actibus unũ tamẽ ſint uel ſubſtatia uel natura: & cũ e mẽte procedãt nunꝗᷓ tamẽ ab ipſa ſeparent᷑. Et
ſi hæc ꝗᷓuis in nobis & maxime noſtra ſubſtaãtia habẽtur: tamẽ tãto nobis occulta uident᷑ quãto aſpectui cor
poreo inuiſibilia. De aptioribus requiramus. Fons quom in ſe generat fluuiũ? quo aũt ſpiritu rapidũ fert᷑
uentũ: Quid eſt ꝙ dũ unũ & inſeparabile ſit fluuius & fons: nec fluuius fons: nec fons fluuius ĩtelligi aut

appellari poteſt?& tamẽ qui uiderit fluuiũ uiderit & fontẽ. Exerce te prius in horũ explanatiõe: & diſcute ſi

potes quæ habent᷑ in manibus: & tũc ad hoꝶ ſimiliora ueniemus. Nec putes ꝙ te ſtati de terra aſcẽdere ſua
deã ſupꝑ cælos. ſed prius ſi te placet ad iſtud firmamẽtũ quod oculis uidet᷑ educã: & ibi ſi potes naturã huius
uiſibilis lumis diſcute quo mõ ignis iſte cæleſtis gũet ex ſemetipſo ſplẽdorẽ lucis: quo mõ etiã ꝓducat uapo

rẽ. & cũ tria ſint in rebus: unũ tamẽ ſũt in ſubſtatia. Quod & ſi hæcſingula ĩueſtigare potueris: ſcito adhuc

diuinæ gnationis myſteriũ tato eſſe differẽtius & eminẽtius: quãto creator creaturis potẽtior: quãto artifex
opere ſuo præſtãtior: quãto ille qui ſemp eſt eo qui ex nihilo cœpit eſſe nobilior. Credẽdus eſt ergo deus eſſe
pater unici filii ſui dni noſtri nõ diſcutiẽdus. Neqʒ enĩ fas eſt ſeruo de natalibus dii diſputare. Conteſtatus
eſt pater de cælis dicẽs: Hie eſt filius meus dilectus: in quo mihi bene cõplacui: ipſũ audite. Pater ipſũ dicit
eſſe filiũ ſuũ: & ipſũ audiri iubet. Filius dicit qui uidet me: uidet & patrẽ meũ. Ego & pater unũ ſumus. Et
ego ab eo exiui: & ueni in hunc mũdũ. Quis eſt qui inter has patris & filii uoces medius ſediſcuſſor interſe⸗
rat: & diuinitatẽ diuidat: aflectũ ſ- eparet: ſubſtãtiã rũpat:ſpiritũ ſecet: neget eſſe uerum quod ueritas dicit:
Eſt ergo deus pater uerus tanꝗᷓ ueritatis pater: nõ extrinſecus creans: ſed ex eo quod ipſe eſt filiũ gñans: ideſt
quia ſapiẽs ſapiẽtiã: quia iuſtus iuſticiã quia ſempiternus ſempiternũ: quia ĩmortalis ĩmortalẽ: quia ĩuiſi
bilis inuiſibilẽ: quia lux ſj plẽdorẽ: quia mens uerbuũ. Quod aũt diximus oriẽtis eccleſias tradere unũ uerũ de
um patrẽ oĩpotẽtẽ & unũ dũm: hoc nõ intelligendũ eſtunũ numero dici ſed uniuerſitate. Verbi gr̃a: Siquis
dicat unũ hoĩem aut unũ equũ: hic unũ pro numero poſuit.põt enĩ & alius hõ eẽ & tertius: uel equus. Vbi
aũt ſecũdus uel tertius nõ põt iũgi:unus ſi dicat᷑ nõ unitatis ſed uniuerſitatis eſt nomẽ. Vt ſi exẽpli cauſa di
camus unũ ſolẽ: hic unus ita dicit᷑: ut uel alius uel tertius addi nõ poſſit. Vnus eſteniĩ ſol. multo magis ergo
deus cũ unus dicit᷑: unus non numeri ſed uniuerſitatis uocabulo nũcupat᷑:ideſt qui propterea unus dicit᷑ ꝙ
alius nõ ſit. Similiter & dedño accipiẽdũeſt: ꝙ unus ſit dũs Ieſus chriſtus. per quẽ deus pater dnatũ oĩum te
net. Vnde & ſequẽs ſermo oĩpotẽtẽ ꝓnũciat deũ. oĩpotẽs aũt ab eo dicit᷑ ꝙ-oĩum teneat potẽtatũ. Tenet au/
tẽ oĩa pater per filiũ ſicut & apoſtolus dicit: Quia per ipſũ creata ſũt oĩa uiſibilia & inuiſibilia:ſiue troni ſiue
dnatiòes ſiue pricipatus ſiue ptãtes. Et iteꝶ ad hebræos ſcribẽs dicit Quia per ipſũ ſæcula inſtituit: & ipſum
cõſtituit hæredẽ uniuerſorũ. Quod ſi per ipſũ ſæcula ĩſtituit pater: & per ipſũ creata ſũt oĩa:& ipſe eſt hæres
oĩum: p ipſũ ergo & potẽtatũ oĩum tenet: quia ſicut luxde luce & ueritas de ueritate: ita deoĩ potẽte oĩpotẽs
natus eſt: ut in apocalypſi Ioãnis ſcriptũ eſt. Et requiẽ nõ habẽt die ac nocte dicẽtes: Sãctus ſanctus ſanctus
AIns deus ſabaoth: qui erat & qui eſt & qui uẽturus eſt oĩpotẽs. Omnipotẽs ergo dicit᷑ qui uẽturus eſt. & qs
eſt alius

eeß᷑uͥ᷑ —DM — — —— — — — L———

— — — ——

— —

eſt alius qui uẽturus eſt niſi ieſus chriſtus filius dei? His addit᷑ inuiſibilẽ ĩpaſſibilẽ. Sciẽdũ ꝙ duo iſti ſermo
nes in eccleſiæ romanæ ſymbolo nõ habent᷑.· Cõſtat aũt apud nos additos hæreſeos cauſa Sabellii illius pro/
fecto quæ a noſtris patripaſſia appellat᷑: ideſt quæ patrẽ ipſũ uel ex uirgine natũ dicit: & uiſibilem factũ eſſe

uel paſſũ affirmat in carne. Vt ergo excluderet᷑ talis ĩpietas de patre uident᷑ hæc addidiſſe maiores: & ſĩuiſibi/
P 8 P P

lẽ patrẽ atq; ĩpaſſibilẽ dixiſſe. Cõſtat eni filiũ nõ patrẽ ĩcarnatũ:& ex carne natũ: & ex natitate carnis filiũ ui/
ſibilẽ & paſſibilẽ factũ. Quãtũ aũt expectat ad illã deitatis ĩmortalẽ ſubſtãtiã quæ una ei eadẽq; cũ patre eſt:
ibi neq; pater neeꝶ filius neq; ſpiritus ſanctus uiſibilis aut paſſibilis credit᷑. Secundũ dignationẽ uero carnis
aſſumptæ filius & paſſus in carne eſt. Quod & pꝓpheta pᷣdixerat ubi ait: Hicdeus noſter nõ reputabit alter ad
eũ: qui inuenit omnẽ uiã diſciplinæ: & dedit eã lacob puero ſuo: & iſrael dilecto ſuo. poſt hæc in terris uiſus
eſt: & inter hoĩes cõuerſatus eſt. Seqtur poſt hoc: Et in Ieſũ chriſtũ unicũ filium eius dũm nim. Ieſus hebræi
uocabuli nomẽ quod apud nos ſaluator dicit᷑. Chriſtus a chriſmate.i.ab unctiõe appellat᷑. Legimus enĩ in
libris Moyſi ꝙ Auſes Nauæ filius cũ electus eſſet dux populi cõmutato nominede Auſe Ieſus cognomĩatus
ſit: quo ſcilicet oſtẽderet᷑ hoc eſſe nomẽ: quod prĩcipibus & ducibus cõueniret: his dũtaxat qui ſalutẽ ſequẽ/
tibus ſe populis darẽt. Itaq; & ille Ieſus appellatus eſt: qui eductũ de terra ægypti populũ: & de erroribus he/-
remi liberatũ in terrã repromiſſiõis ĩduxit. Et hic Ieſus qui populũ de ignorãtiæ tenebris eductũ: & de mũdi
erroribus euocatũ introduxit ad regna cælorum. Chriſtus quoq; uel potificale uel regium nomen eſt. Nam
prius & põtifices unguẽto chriſmatis cõſecrabant᷑ & reges. Sed illi ueluti mortales & corruptibiles ungeban
tur. hic uero ſãcto ſpiritu punctus chriſtus efficit᷑: ſicut ſcriptura de eo dicit: quem unxit pater ſpiritu ſancto
miſſo de cælis. Et Eſaias pᷣſignauerat dicẽs ex ꝑpſona filii: Spũs dñi ſuꝑ me: ꝓpter quod unxit me: euãgeliza-
re me miſit pauperibus. Quia ergo oſtẽdimus quid ſit ieſus qui populũ ſaluet: & quid ſit chriſtus qui ponti
fex factus ſit in æternũ: nũc ex conſequẽtibus de quo dicant᷑ iſta uideamus. Vnicũ filiũ inqt eius dĩm nrjm.
Poſt hoc docet nos quia Ieſus iſte de quo diximus: & Chriſtus de quo expoſuimus unicus filius dei & nr dñs
eſt: ne forte humana putes iſta uocabula terrenũ te aliqd doceãt: ideo ſubiungit Vnicũ hũc eſſe filiũ dei do/
minũ nrt̃m. Vnus enĩ de uno naſcit᷑: quia & ſplẽdor unius eſt lucis: & unũ eſt uerbũ cordis.nec in numerum
pluralẽ defluit ĩcorporea gñatio: nec in diuiſionẽ cadit: ubi qui naſcit᷑ nequaꝗᷓ a gnante ſeparat᷑. Vnicus eſt
ut mẽti ſẽſus:ut cordi ueibiitett forti uirtus: ut ſapiẽtia ſapiẽti. Nam ſicut ſolus ſapiẽs pater ab apoſtolo di/
cit᷑: ita & ſolus filius ſapiẽtia nominat᷑. Vnicus ergo filius eſt. & cum ſit gloria: ſẽpiternitate: uirtute: regno:
poteſtate:hoc quod pater eſt:oĩa tamẽ hæc nõ ſine auctore ſicut pater ſed ex patre tanꝗᷓ filius habet. cũq; ſit
ipſe oĩum caput:ipſius tamẽ caput pater eſt. Sic enĩ ſcriptũ eſt: Quia caput chriſti deus eſt. Filiũ ſane cũ au/
dis: nolo gnationẽ carnalis natiuitatis aſſumas: ſed memẽto hoc de ĩcorporea dici ſubſtãtia & naturæ ſimpli
cis. Si enĩ ut ſupra iam diximus uel in eo quod cor gãat uerbũ: uel mens ſenſũ: uel lux exſe parit ſplẽdorẽ: ni
hil horũ reqrit: nec ulla in tali gñatiõe fragilitas cogitat᷑: quato purius & ſacratius de horũ oĩum creatore cẽ/
ſendũ eſt? Sed fortaſſe dicas: iſta quã memoras inſubſtãtiua eſt gñatio. neq; eni lux ſubſtãtiuũ facit ſplẽdo

—

rẽ: aut cor ſubſtãtiuũ gñat uerbũ. Filius aũt dei ſubſtãtialiter aſſerit᷑ gñatus. Ad hoc primo omniũ illud di/
cimus cum etiã in cæteris proferunt᷑ exẽpla: non per oĩa tamẽ ſimilitudinẽ ſeruare poſſũt rei illius:cui pᷣbe/
re putãtur exẽplũ: ſed unius alicuius partis: pro qua uident᷑ aſſũpta: ſimilitudinẽ tenẽt. Verbi gr̃a: Vt cũ in
euãgelio dicit᷑: Simileeſt regnũ cæloꝶ fermẽto quod abſcõdit mulier in farinæ menſuris tribus: Nũquidnã
putabimus regnũ cæloꝶ per oĩa ſimile eſſe fermẽto: ut ſubſtantia illa ita palpabilis ſit ac fragilis: ut & acida
fieri poſſit & corrupta?Sed ad hoc ſolũ exẽplũ iſtud uidet᷑ aſſumi: ut oſtẽderet᷑ ex parua prædicatione uerbi
dei humanas mẽtes fidei fermẽto poſſe coaleſcere. Similiter & cũ dicit᷑: Simile eſt regnũ cæloꝶ reti miſſo in
mare: quod ex omni gne piſciũ abſtrahit. Etin hoc nũquid putãdũ eſt: ꝙ naturæ lini: quo rete opamur: ac
nodis: quibus maculæ nectunt᷑: regni cæloꝶ ſubſtãtia per oĩa cõferat᷑ Sed ad hoc ſolũ uidet᷑ aſſumpta cõpa
ratio: ut oſtẽderet᷑ quia ſicut rete de profudo maris piſces adducit ad littus: ita de profũdo ſæculi huius erro
re humanæ animæ regni cæloꝶ prædicatiõe liberant᷑. Ex quibus cõſtat exẽpla nõ in oĩbus his quoꝶ exempla
ſunt eſſe ſimilia. Alioꝗn ſi eadẽ eſſẽt oĩa: iam nõ exẽpla dicerent᷑: ſed ipſæ potius res de ꝗbus agit᷑ uiderent᷑.
Deinde etiã illud dicẽdũ eſt: ꝙ nulla creatura talis eſſe põt qualis creator eius: & ideo ſicut ſine exẽplo eſt di/
uina ſubſtãtia:ita & ſine exele eſtdiuinitas. Tum etiam illud addimus: Quia oĩs creatura ex nihilo eſt. Si
ergo inſubſtãtiua ſciĩtilla quæ ignis eſt: ex ſe creaturã quæ ex nihilo facta eſt gignit: & conditionẽ in hoc ſer/
uat originis ſuæ: illius æternæ lucis ſubſtãtia: quæ ſemꝑ fuit: quia inſubſtãtiuũ in ſe nihil habuit: inſubſtã
tiuũ ex ſe ſplẽdorẽ proferre non potuit. Et ideo recte unicus dicit᷑ filius. Vnicus eni ei ſolus eſt qui ita natus
eſt: nec cõparationẽ aliquã põt habere quod unicũ eſt: nec ſimilitudinẽ in ſubſtãtia cũ facturis ſuis habere
põt ille qui factor eſt oĩ um. Hic eſt ergo Chriſtus ieſus unicus filius dei qui eſtdis noſter. Vnicus & ad filiũ
referri & ad dñm põt. unicus eſt enĩ uere filius: & unus dñs leſus chriſtus. Cæteri quippe filii licet filii dican/

tur: adoptionis tamẽ gia dicunt᷑ nõ ueritate naturæ. & ſi dicunt᷑ alii dñi: cõceſſa tamẽ nõ ingenita poteſtate

ſtate dicuntur. Hic uero ſolus eſt unicus filius: & ſolus unicus dũs. ſicut & apoſtolus ait. Et unus dñs Ieſus
chriſtus: per quem oĩa. Ideo poſtea ꝗᷓ præpoſitus ordo fidei: ineffabile ſacramẽtũ filii de natiuitate patris ex

poſuit:nũcad humanæ ſalutis dignationẽ diſ putationẽq; deſcẽdit. & hũc quẽ ſupra dixit unicũ filiũdei: &

a ii ii.

dominũ nr̃jm: nũc dicit: Qui natus eſtex ſpiritu ſãcto ex maria uirgine. Hæc iam inter hoĩes diſputatiõis na
tiuitas eſt: illa diuinæ ſubſtãtiæ: hæc dignatiéis eſt: illa naturæ. De ſpiritu ſacto ex uirgine naſcit᷑: & iam in
hoc loco mũdior auditus requirit᷑ & purior ſenſus. Hunc enĩ quẽ dudũ de patre natũ ineffabiliter didiciſti:
a ſpiritu ſacto tẽplũ fabricatũ: intra ſecreta uteri uirginalis intellige. & ſicut ĩ ſãctificatiõe ſancti ſpũs nulla
ſentiẽda eſt fragilitas: ita & in partu uirginis nulla ĩtelligẽda eſt corruptio. Nouus enĩ huic ſæculo datus eſt
hic partus. nec ĩmerito. Qui eni in cælis unicus filius eſt: cõſequẽter & in terra unicus eſt: & unice naſcitur.
Nota ſũt oĩbus & in euãgeliis decãtata de hoc ſcripta prophetaꝶ: quæ dicũt: ꝙ uirgo cõcipiet & pariet filiũ.
Sed & partus ipſius mirabilẽ modũ Ezechiel propheta ãte formauerat: Maria figuraliter portã dñi noĩans:
per quã ſcilicet dũs in H eſt mũdũ. Dicit ergo hoc modo. Porta aũt quæ reſpicit ad oriẽtẽ clauſa erit: no
aperiet: & nemo trãſibit per eã: quoniã dns deus iſrael tranſibit per eam: clauſa erit. Quid tam euidẽs de
cõſecratiõe uirginis dici poterat Clauſa fuit in ea uirginitatis porta: per ipſam ĩ trauit dñs deus iſrael: per ip/
ſã in hũc mũdũ de utero uirginis ꝓceſſit: & in æternũ porta uirginis clauſa: ſeruata uirginitate pmãſit. Igit
ſãctus ſpũs refert᷑ dñicæ carnis: & tẽpli eius creator. Incipe iam hinc ĩtelligere etiaã ſpũs ſãcti maieſtatẽ. Cõte
ſtat᷑ enĩ & euãgelicus ſermo de ipſo. Quod cũ loquẽti agelo ad uirginẽ & dicẽti: quia paries filiũ: & uocabis
nomẽ eius leſũù: Hic eni ſaluũ faciet populũ a peccatis ſuis: Illa reſ põdiſſet: Quomò fiet iſtud quonia uirũ
nõ cognoſco dixit angelus ei. Spũs ſanctus ueniet ſup te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. & ideo quod na
ſcet᷑ ex te ſãctũ uocabit᷑ filius dei. Vide ergo cooperãtẽ ſibi inuicẽ trinitatẽ. Spuũs ſãctus uenire dicit᷑ ſuꝑ uir/
inẽ: & uirtus altiſſimi obũbrare ei. Quæ eſt aũt uirtus altiſſimi: niſi ipſe chriſtus qui eſt dei uirtus & dei ſa/
pientia? Cuius aũt hæc uirtus eſt? Altiſſimi inꝗt. Adeſt ergo altiſſimus: adeſt & uirtus altiſſimi obũbrare ei.
Quꝛxæ eſt aũt uirtus altiſſimi: niſi ipſe chriſtus qui eſt dei uirtus & ſapiẽtia? Cuius auũt hæc uirtus eſt? Altiſſi⸗/
mi inqt. Adeſt ergo altiſſimus: adeſt & uirtus altiſſimi: adeſt & ſpũs ſctũs. Hæcẽ trinitas ubiq; latẽs & ubiq;
apparens uocabulis perſoniſq; diſcreta: inſeparabilis uero ſubſtãtia deitatis: & quauis ſolus filius naſcat᷑ ex
uirgie: adeſt tamẽ & altiſſimus: adeſt & ſpus ſactus: ut & cõceptus uirgĩs ſactificet & partus. Veꝶ hæc quia
ex ſcripturis ꝓpheticis aſſerunt᷑ poſſũt fortaſſe iudæos quãuis ſint in ideles & increduli cõfutare. Sed paga-
hi ſolẽt ridere nos: cũ audiũt prædicari a nobis uirgis partũ: ꝓpter quod paucis & eoꝶ obtrectatiõibus reſpõ
dẽdũ eſt. Omnis partus ex tribus ut opinor cõſtat: ſi adultæ ætatis ſit fœmina: ſi uiꝶ adeat: ſi nõ ſitillius uul

ua uitio ſterilitatis occluſa. Ex his tribus in hoc partu quẽ prædicamus unũ defuit: Vir ſcilicet: & hanc partẽ
(quia qui naſcebat᷑ nõ erat terrenus hõ ſed cæleſtis)per ſpiritũ cæleſtẽ dicimus ſalua uirginis ĩcorruptiõe cõ/

pletã. Et tamẽ quid miꝶ uidet᷑: ſi uitgo cõceperit cũ oriẽtis auẽ quẽ phœnicẽ uocãt: in tantũ ſine coniuge na
ſci uel renaſci cõſtet: ut ſemꝑ una ſit: & ſemp ſibi ipſa naſcẽdo uel renaſcẽdo ſuccedat? Apes certe neſcire con
iugia: nec fœtus nixibus edere oĩbus palã eſt. Sed & alia nõnulla deprehẽdunt uti huiuſcemodi ſorte naſcẽ
di. Hoc ergo ĩcredibile uidebit᷑ diuĩa uirtute ad to tius mũdi reintegrationẽ factũ: cuius exẽpla etiã in aĩaliũ
natiuitate cernunt᷑. Et tamẽ mirãdũ eſt cur hoc gẽtilibus ĩpoſſibile uideat᷑: qui credunt Mineruã ſuã de cere
bro Iouis natã. Quid ad credẽdũ difficilius aut quid magis cõtra naturã eſt: Hic fœmina eſt: hic naturæ or-/
do ſeruat᷑: hic cõceptus & partus tẽporibus ſuis edit᷑. ibi nunꝗᷓ fœmineus ſexus: ſed uir ſolus & partus. Qui
illa credit: cur iſta miret᷑ Sed & libeꝶ dicũt de femore eius natũ. Ece aliud portẽti genus: & tamẽ credit᷑. Ve/
nerẽ quoq; quã aphroditẽ uocãt: de ſpuma maris: ſicut & oĩs eius cõpoſitio oſtendit: credũt eſſe progenitã.
De ouo natũ Caſtorẽ Pollucẽq; cõfirmãt.Ex formica myrmidones. Et alia mille ſũt quæ qᷓuis contra naturã

rerũ ueniẽtia: ipſis tamẽ ſunt uiſa credibilia: ut Deucalionis & Pirrhæ lapides iactos: & hominũ ex his ſegetẽ

natã. Et cũ hæc tot & talia figmẽta crediderit: unũ eis ĩpoſſibile uidet᷑: ꝙ adoleſcẽs fœmina diuinũ germẽnõ
hoiĩs uitio ſed deo ſpirãte cõceperit. Qui utiq; ſi ad credẽdũ difficiles ſunt: illis tot & tam turpibus mõſtris fi
dẽ nequaꝗᷓ cẽõmodare debuerat. Si uero faciles ſũt ad credẽdũ: multo prõptius hæc nra tam honeſta & tã ſa/
cta recipe: ꝗᷓi. lla tam idigna & tam fœda credere debuiſſet. Sed dicũt fortaſſis: quia poſſibile qdẽ fuerat deo:

ut uirgo cõcipet: poſſibile etiã fuerat ut pareret: Sed ĩdignũu eis uideri: ut tãta illa maieſtas per genitalis fœmi

næ traſiret egreſſus: Vbi quis nulla fuerit ex uiri cõmixtiõe cõtagio: fuit tamẽ ipſius pputii obſcœnæ attrecta
tionis iniuria. Pro quo pauliſper eis ſecũdũ ſenſũ ſuũ reſpõdeamus. Siquis uideat paruulũ in ꝓfundo cœni
necari: & ipſe cũ ſit uir magnus & potẽs extremus ut ita dixeri ĩgrediat᷑ cœnũ: ut paruulũ liberet moriẽtẽ: pol
lutus ne a te accuſabit᷑ hic uir: qui paululũ calcauerit luti: an ut miſericors laudabit᷑: ꝙ uitã cõtulerit moritu
ro? Sed hæc etiã de cõmuni hoĩe dicta ſunt. Redeamus nũc ad natura eius qui natus eſt. Quãtũ putas natu

ra ſolis illo inferior eſt/ Quãtũ creatura ſine dubio creatore. Intuere nũc ſi ſolis radius in cœni alicuius uora/

gine dimittat᷑: nunqdnã aliqd inde pollutionis acqrit? Aurobſcœnoꝶ illuſtratio: ſolis dicit᷑ in iniuriã? Ignis
quoq; quãto nã eſt ſferior his de ꝗbus ſermo eſt: & nulla materia uel obſcœna uel turpis adhibita ei: ignem
polluiſſe credit᷑. Cum hæcita eſſe ĩ rebus materialibus cõſtet: tu in ila ſupeminẽti & incorporea natura quæ
ſup omnẽ ignẽ & ſuꝑ oẽ lumẽ eſt: pollutiõis aliqd putas ac obſcœnitatis incidere! Tuncdeinde etiã ad illud

aduerte. Nos hoĩem a deo creatũ de terræ limo dicimus: quod ſi obſcœnitas deo reputat opus ſuũ requirẽti:
multo ags ei reputabit᷑ opus iſtud ab initio fabricãti. Et ſupfluu eſt dicere: cur per obſcœna trãſierit: cum

nô poſſis lcere: cur obſcœna cõdiderit. Et ideo obſcœna hæc eſſe nõ natura ſed obſetuãtia docuit. Cæterum
. omnia

1

— — — — — —

— — — — — ⸗2

omnia quæ ſũt ĩ corpore exuno eodẽq; luto formata: uſibus tãtũ &officiis naturalibus diſtĩguunt᷑ Sed ne

illud qdẽ abſolutiõe uacare huius ꝗſtiõis omittamus: quod ſubſtãtia dei quæ oĩno eſt ĩcorporeaĩ ſeri corpo

ribus uel capi ab eis prĩcipaliter nõ põt:niſi aliqua ſit media ſubſtãtia ſpiritalis: quæ capax diuini ſpũs po ſ⸗
ſit eſſe. Verbi gra ut ſi dicamus: luxoĩa ꝗdẽ mẽbra corporis illuſtrare põt: a nullo tamẽ eoꝶ niſi a ſolo oculo
capi põt. Solus eſt enĩ oculus qui capaxeſt lucis. Et filius ergo dei naſcit᷑ ex uirgine: nõ prĩcipaliter ſoli carni
ſociatus: ſed in aĩa inter carnẽ deũq; media gñatus. Aĩa ergo media & ĩ ſecreta rõnabilis ſpũs arce: uerbũ dei
capiẽte abſq; ulla quã ſuſpicaris iniuria deus eſt natus ex uirgine. Et iõ nihil ibi turpe pu tãdũ eſt: ubi ſãctifi

catio ſpũs inerat. Et aĩa quæ erat dei capax particeps fiebat etiã carnis Nihil ibi dicas impoſſibile: ubi aderat
uirtus altiſſimi. Nihil de humana fragilitate cogites: ubi plenitudo ĩerat diuĩtatis. Crucifixus ſub Põtio Pi
lato: & ſepultus: deſcẽdit ad ĩferna. Docet apoſtolus Paulus illumĩatos eſſe debere oculos cordis nr̃i. ad ĩtelli
gẽdũ quæ ſit altitudo diuĩtatis latitudo & profũdũ. Altitudo ergo & latitudo & ꝓfũdũ deſcriptio crucis eſt:
cuius eã partẽ quæ in terra defixa eſt pfundũ ap pellauit. Altitudinẽ uero illã quæ in terrã porrecta ſublimis

erigit᷑. Latitudinẽ quoq; illã quæ diſtẽta quoq; in dexterã leuãq; manus ꝓtẽdit᷑. Cũ ergo tot ſpecies mortis

ſint ꝗbus de hac uita exitus dari hoĩbus ſolet: quia uult nos Apo ſtolus illuminato corde ſcire rõnẽ: cur ex his

oĩbus crucis potius ſpecies ad mortẽ delecta ſit Saluatoris? Vnde ſciendũ eſt ꝙ crux iſta triũphus erat. Triũ

phi eni eſt & ĩſigne ẽ. rophæũ deuicti hoſtis ĩdiciũ eſt. Quia ergo adueniens chriſtus ſicut Apoſtolus dicit

tria pariter ſibi regna ſubiecit(Hoc eni indicat ubi ait: Quia in noĩe Ieſu oẽ genu flectat᷑ cæleſtiũ terreſtriũ &

ĩfernoꝶ: & hæc oĩa ſua morte uĩcebat) Cõueniẽs myſterio mors ꝗᷓſita eſt: ut in aere ſublimatus: & aeris ſubiu
gans ptãtes: uictoriã diis ſupernis & cæleſtibus traderet. Expãſas aut manus tota die ſãctus ꝓpheta dicit eũ
tenere ad populũ qui eſt ĩ terra: ut & ĩ credulos cõteſtaret᷑: & ĩuitaret credẽtes. Ea uero parte quæ ſub terrã de
mergit᷑: ĩferna ſibi regna ſubiiceret. Etenĩ (ut breuiter aliqᷓ etiã de ſecretioribus pſtringamus) ab initio deus
cũ feciſſet mũdũ: præfecit ei & præpoſuit qſdã uirtutũ cæleſtiũ ptãtes: ꝗqbus regeret᷑ & diſſ penſaret mortaliũ
genus. Quod ita factũ Moyſes indicat in deutetonomui cãtico ubi dicit. Cũ diuideret excelſus gentes ſtatuit
termĩos gẽtiũ ſecũdũ numeꝝꝶ angeloꝶ dei. Sed & hoꝶ nõnulli ſicut & ipſe qui prĩceps appellatus ẽ mũdi:da
tã ibi a deo ptãtẽ: nõ his ꝗbus accepant legibus tẽperarũt.nec humanũ genus diuinis obedire: ſed ſuis parere
præuaricatiõibus docuerũt. Et hinc aduerſus nos peccatoꝶ cyrographa ſcripta ſũt: quia ut ꝓpheta dicit. Pec
catis nr̃is uenũdati ſumus. preciũ nãq; animæ ſuæ unuſqſq; cõſeqtur: cũ cõcupiſcẽtiæ ſi atiſffecerit. Per iſtud
ergo unuſquiſq;ʒ cyrographũ ab illis rectoribus peſſimis tenebat᷑: quod xp̃s detraxit adueniens: & hac eos po
teſtate denudauit. Idq; ſub ingẽti myſterio Paulus indicat cũ dicit de eo: delẽs quod aduerſus nos erat cyro/

graphu: & affigẽs illud cruci ſuæ: tradidit prĩcipatus & ptãtes triũphans: eos in ſemetipſo rectores. Ergo illi

quos humano generi præfecerat deus: in tyrãnidis cõtumaciã uerſi: impugnare cõmiſſos ſibi hoĩes aggreſſi
ſũt: & peccati prœliis debellare: ſicut Ezechiel ꝓpheta myſticis deſignat eloquiis cũ dicit: in illa die ꝓcedent
angeli feſtinãtes extermĩare æthiopiã. eritq; ĩter eos ꝑturbatio in die ægypti: quoniã rectitudo uenit. Ergo oĩ
potẽtia eoꝶ nudata: Chriſtus dicit᷑ ttiumphaſſe: ablatãq; ab eis ptãtẽ hoĩbus tradidiſſe: ſicut ad diſcipulos
ſuos dicit ipſe in euãgelio: Ecce dedi uobis ptãtẽ calcãdi ſup ſerpẽtes & ſcorpiões & omnẽ uirtutẽ inimici. Il
los itaq; qui accepta ptãte male abuſi ſũt: ſubiectis quõdã ſuis ſubiecit crux Chriſti. Nos uero hoc eſt huma
nũ genus edocet primo oĩum uſqʒ ad mortẽ reſiſtere aduerſus peccatũ: & libẽter interitũ pro pietate ſuſcipe
re. Tücdeinde obediẽtiæ nobis in hac eadẽ cruce proponit exẽplũ: ſicut in illis qui aliq rectores nñi fuerãt:
poſuit cõtumaciæ pœnas. Audi ergo quomõ apoſtolus uult per crucẽ chriſti obediẽtiã nos docere. Hoc in/
quit ſentite in uobis quod in chriſto leſu: qui cũ in forma dei eſſet: nõ rapinã arbitratus eſteſſe ſe æqualem
deo: ſed ſemetipſum exinaniuit formã ſerui accipiẽs: in ſimilitudinẽ hominũ factus: & habitu reptus ut hõ:
factus eſt obediens uſq; ad mortẽ: Mortẽ aũt crucis. Quia ergo ille magnus magiſter eſt qui fecerit & docue/

rit: ideo quæ prius etiã ſuſcepta morte ſeruãda docuit: ipſe hæc primus moriẽdo ſeruauit. Sed fortaſſe terre-

tur aliqs in huiuſcemodi doctrina: quod quẽ paulo ante cũ deo patre diximus ſi ẽpiternũ: ac de eius ſubſtaãtia

eſſe progenitũ:quẽq; regno: maieſtate: æternitate unũ cũ deo patre eſſe docuimus:nũc de eius morte tracta/

mus. Sed nolo terrearis o fidelis auditor. Paulo poſt iſtũ quẽ audis mortuũ: rurſũ ĩmortalẽ uidebis. Mors
eni ab eo mortẽ ſpoliatura ſuſcipit᷑. Nam ſacramẽtũ illud ſuſceptæ carnis quod ſupra expoſuimus: hãc ha/
bet cauſã: ut diuina filii dei uirtus: uelut hamus quidã habitu humanæ carnis obiectus. Et ſicut apoſtolus
Paulos ante dixit habitu inuẽtus ut homo: prĩcipẽ mũdi inuitare poſſit ad agonẽ: cui ipſe carnẽ ſuam uelut

eſcã tradẽs hamo diuinitatis intrĩſecus teneret᷑ inſerto. Et ꝓfuſiõe ĩmaculati ſanguiĩs (Solus eſt enĩ qui pec/

cati maculã neſcit)oĩum peccata deleret eoꝶ dũtaxat: qui ſanguie eius poſtes fidei ſuæ ſignaſſẽt. Sicut ergo
hamũ eſca contectũ ſi piſcis rapiat: nõ modo eſcã ab hamo nõ remouet: ſed & ipſe de profundo eſca futurus
educit᷑: Ita & is qui hẽbat mortis ĩperiũ: rapuit quidẽ in morte corpus Ieſu:nõ ſẽtiẽs in eo hamũ diuiĩtatis ĩ/
cluſũ. ſed ubi deuorauit: hæſit ipſe tinuo. & diruptis inferni clauſtris uelut de profũdo extractus trahit᷑:
ut eſca cæteris fiat. Quod ita futuꝶ ſub hac eadẽ figura Ezechiel dudũ ꝓpheta ſignificauerat dicẽs:Et extra/
hã te in hamo meo: & extẽdã te ſup terrã. Cãpi ĩ plebunt᷑ de te: & cõſtitua ſup teoẽs uolucres cæli: & ſatura/
bo ex te oẽs heſtias terræ. Sed & propheta dauid dicit. Dedit eũ in eſcã Boptus æthiopũ. Et Iob de eodẽ my⸗
a iii .iii.

ſterio ſimiliter proteſtat᷑: ait eni ex pſona dñi loquentis ad ſe. Aut adducis draconẽ in hamo: aut ponis capi
ſtrũ circa nares eius. Non ergo dãno aliquo aut iniuria diuinitatis Chriſtus in carne patit᷑: ſed ut per ĩfirmi/
tatẽ carnis oparet᷑ ſalutẽ: diuia natura in mortẽ deſcẽdit: nõ ut lege mortaliũ detineret᷑ a morte: ſed ut pſeſe
reſurrecturus ianuas mortis apiret. uelut ſiqs rex pgat ad carcerẽ: & ĩgreſſus apiat ianuas: reſoluat cathenas:
uĩcula ſeras & clauſtra cõminuat: & educat uĩctos in remiſſionẽ: & eos qui ſedẽt ĩ tenebris & in umbra mor⸗
tis: luci acuitæ reſtituat. Dicit᷑ ergo rex fuiſſe qdẽ in carcere: nõ tñ ea cõditiõe qua fuerãt cæteri qui tenebant
in carcere. ſed illi ꝗdẽ ut pœnas ſoluerẽt: hic uero ut abſolueret pœnas. Cautiſſime aũt qui ſymbolũ tradide

rũt: etiã tẽpus quo hæc ſub Põtio Pilato geſta ſũt deſignarũt: ne ex aliqua parte uelut uaga & incerta geſtoꝶ
„ „ . .—„ — . . — ₰ — — . .„ .
traditio uacillaret. Sciẽdũ ſane eſt: ꝙ in eccleſiæ romanæ ſymbolo nõ habet additũ: Deſcẽdit ad inferna:ſe ed
neq; in orientis eccleſiis habet᷑ hic ſermo. Vis tũ uerbi eadẽ uidet᷑ eſſe in eo quod ſepultus dicit᷑. Sed quonia

erga ſcripturas tibi diuĩas amor & ſtudiũ ſubiacet: ſine dubio dicis mihi: oportere hæc magis euidẽtibus diui

næ ſcripturæ teſtimoniis approbari. Quãto enĩ maiora ſũt quæ credẽda ſut: tãto idoneis magis & indubita

tis teſtibus indigẽt. Vera quippe eſt & cõſequẽs hæc propoſitio. Sed nos tanꝗᷓ ſciẽtibus legere loquẽtes: teſti
monioꝶ ſiluã breuitatis cauſa derelinꝗmus. Pauca tñ ex multis etiã ſi in hoc requiritura hibeamus: ſciẽtes
ſtudioſis ꝗbuſq; ſcripturis diuinis latiſſimũ teſtimonioꝶ pelagus patere. Primo ergo oĩum ſciẽdũ eſt: ꝙ ip/
ſa ratio crucis nõ oĩbus una eadẽq; eſt: ſed aliud gentibus: aliud iudæis: aliud credẽtibus ſapit. Sicut & apo/
ſtolus dicit. Nos aũt Chriſtũ prædicamus crucifixũ: Iudæis ꝗdẽ ſcãdalũ: gẽtibus aũt ſtultitiã: ip̃is uocatis iu
dæis & græcis: Chriſtũ dei ueritatẽ & dei ſapiẽtiã. Et alibi. Verbũ enĩ crucis pereũtibus ſtultitia eſt. His uero
qui ſalui ſũt uirtus dei eſt. Iudæi aũt ꝗbus ex lege traditũ fuerat: Chriſtũ in æternũ mãſuꝶ: ſcãdalũ patiebã/

tur de carne eius: quia reſurrectionẽ recipe noluerũt. Gẽtibus aũt ſtultitia uidebat deum mortẽ ſi uſcepiſſe:
quia ignorabat myſteriũ carnis aſſũptæ. Fideles uero qui & natũ & paſſũ in carne ſuſceperãt: & a mortuis re

ſurrexiſſe: merito uirtutẽ dei credebant eſſe: quæ uicerat mortẽ. Primo ergo hoc ipſũ quod iudæi ꝗbus pro/
phetæ hæc prædixerãt nõ eſſẽt credituri: ſed illi qui nunꝗᷓ hæc a prophetis audierant. Audi quomõ per Eſ. aia
prophetico ſermone ſignatur: Quibus nõ eſt inquit annũciatũ de eo uidebunt:& qui non audierunt intelli/
gent. Quod autem his qui meditabãtur legem dei: a pueritia uſq; in ſenectutem non credẽtibus: ad gentes
eſſet omne myſterium tranſferendum: idem Eſaias hoc modo prædicit. Et faciet inquit dominus deus ſaba/
oth oĩbus gentibus: in mõte iſto bibẽt lætitiã: bibẽt uinũ: ungent᷑ unguento in monte iſto. Tradet hæc oĩa
gẽtibus. Hoc enĩ cõſiliũ oĩpotẽs ſup oẽs gẽtes. Sed dicerẽt fortaſſe nobis illi qui ſe iactãt in ſciẽtia legis: bla/
ſfematis: qui dicitis dũm corruptioni morti & paſſioni crucis fuiſſe ſubiectũ. Legite ergo quod ſcriptũ habe-
tis in lamẽtatiõibus Hieremiæ ubi dicit:S pũs uultus nii Chriſtus dñs cõprehẽſus eſt ĩ corruptiõibus nr̃is.in
quo diximus.Sub umbra eius uiuimus in gẽtibus. Audis quomõ propheta Chriſtũdñm cõprehẽſũ eſſe di/
cit: & pro nobis ideſt pro peccatis niis corruptiõi traditũ in cuius umbra(quoniã populus ille iudæoꝶ pmã
ſit incredulus)gẽtilẽ ſubiectũ eſſe dicit: quia uiuimus nõ in iſrael ſed in gẽtibus. Quod ſi operoſũ nõ uidet᷑:
ꝗ poſſumus breuiter ſingula quæ in euãgeliis referunt᷑: qualiter in prophetis prædicta ſi nt:deſignemus: ut
hi qui prima fidei elemẽta ſuſcipiũt: teſtimonia hæc habeãt in corde deſcripta: ne ulla eis unꝗᷓ de his quæ cre/
duũt:am biguitas inimica ſu rripiat. Edocemur per euãgeliũ: ꝙ iudas unus de amicis & cõuiuis chriſti tradide
rit eũ. Audi hoc quomõ prænũciet᷑ in pſalmis: Qui mãducat inquit panes meos: ampliauit aduerſũ me ſup

plãtationẽ. Et alibi: Amici inqt mei & proximi mei aduerſũ me appropĩquauerũt & ſteterũt. Molliti ſũt ſer

mones ſup oleũ: Et ipſi erũt iacula. Vis uidere quo mõ molliti ſunt? Venit inquit Iudas ad Ieſum: & dixit ei

Aue rabi: & oſculatus eſt eũ. Per molle igit᷑ oſculi blãdimẽtũ execrabile iaculũ proditionis infixit. Inde domi

nus ad eũ dicit: Iuda oſculo filiũ hoĩs tradis triginta argẽteis? Audis ſupplãtationẽ eius ampliatã eſſe cupidi
ne proditiõis? Audi & de hoc propheticã uocẽ. Et dixit ĩquit ad eos: Si bonũ eſtin cõſi pectu ueſtro date mer/

cedẽ meã: aut abnuite. Et poſt hæc. Et accepi inqt triginta argẽteos: & miſi eos in domũ dii in cõflatorium.

None hocẽ quod in euãgeliis ſcribit᷑. Quia Iudas pœnitẽtia ductus: reportauit pecuniã: & ꝓiecit ĩ tẽplo: &
diſceſſit. Bene aut mercedẽ ſuã dicit: uelut ĩputãtis & exprobrãatis affectu. Eteni tã multa bona opera apud
eos egerat: cæcos eoꝶ illum ĩauerat: claudis pedes: paralyticis greſſũ: mortuis quoq; reddiderat uitã. Pro his
igitur oĩbus bonis mercedẽ eius reſtituũt mortẽ trigĩta argẽteoꝶ æſtimationẽ penſatã referũt. Refert᷑ itẽ in
euãgeliis: ꝙ uictus eſt: prædixit hoc ſermo propheticus per Eſaiã dicẽs: Ve animæ eoꝶ qui cogitauerũt cogi/
tationẽ peſſimã aduerſũ ſeipſos dicẽtes: Alligemus iuſtũ: quia inutilis eſt nobis. Sed dicet aliquis: Naquid
hæc de dno ĩtelligẽda ſũt? Nũquid dus ab hoĩbus teneri poterat: & ad iudiciũ protrahi? Et de hoc te idẽ pro/
pheta cõuincet. Dicit eniĩ his uerbis ipſe. dominus in iudiciũ ueniet cũ ſenioribus & prĩcipibus populi. Iudi/
catur ergo dñs ſecũdũ prophetæ teſtimoniũ. & nõ ſolũ iudicat᷑: ſed etiã flagellis cædit᷑: & palmis in faciẽ uer
berat᷑: & cõſpuitur. & omne pro nobis perfert obprobriũ indignitatis. Et quia hæc ſtupeſcenda erant oĩbus
cũ prædicarẽtur ab apoſtolis: Iccirco etiã ex perſona ipſoꝶ propheta eclamat & dicit. Dñe quis credit audi/
tui nr̃o incredibile enĩ eſt: ut deus dei filius paſſus iſta dicatur & prædicet᷑. ergo & prædicunt᷑ per prophetas:
ne qua credituris dubitatio naſceret᷑. Ipſe ergo ex ſua perſona chriſtus dũs dicit. DHorſũ meũ dedi ad flagella:
& maxillas meas ad palmas: & faciẽ nõ auerti a cõfuſioneſi putoꝶ. Scribit᷑ etiã illud inter cæteras eius paſſio/

nes:

9

nes: ꝙ alligãtes eũ duxerũt ad Pilatũ. Præſignauit etiã hoc propheta ubi dicit. Et alligãtes adduxerũt eũ exe
nium regi larim: niſi ſi obiiciat aliquis & dicat. Sed Pilatus nõ erat rex. Audi ergo quid in cõſequẽtibus refert
euãgeliũ. Audiẽs inqt Pilatus eũ eſſe de Galilea: miſit eũ ad Herodẽ: qui erat tũc rex in Iſrael. Et bene addit
nomẽ larim quod eſt ſilueſter. Non enĩ erat Herodes de domo Iſrael:nec de illa uinea iſraelitica: quã eduxe/
rat dũs de ægypto: & plantauerat in cornu in loco uberi: ſed erat ſilueſter: ideſt ex ſilua alienigenaꝶ: & ideo re
cte ſilueſter eſt appellatus: quia de iſraeliticæ uitis nequaꝗᷓ palmitibus pullulaſſet. Sed & hoc quod dicit pro
pheta exeniũ: conueniẽter aptauit. Tunceni Herodes & Pilatus: ut euãgeliũ teſtatur: ex inimicis in cõcordi
am reuocati ſũt: Et uelut recõciliationis ſuæ exeniũ iuſtum: ſibi inuicẽ mittebãt Ieſum. Quid intereſt dum
modo Ieſus ut ſaluator diſſidentes recociliet: & pacẽ reparet: ac etiã concordiã reddat? Vnde etiã de hoc ſcri
ptum eſtin lob. Dominus recõciliat corda principũ terræ. Refertur itẽ ꝙ cum Pilatus uellet eum dimittere:
omnis populus ſucclamauerit: Crucifige crucifige eum. Prænuũciat hoc quo q; Hieremias propheta dicẽs ex
perſona dni ipſius. Facta eſt inquit hæreditas mea mihi ſicut leo in ſilua dedit ſuper me uocẽ ſuam. propte/
rea exoſus ſum eã: & propterea inquit dereliqui domũ meã. Et iteꝶ alibi dicit. Supra quem aperuiſtis os ue
ſtrũ: & aduerſus quẽ relaxaſtis linguas ueſtras. Cum iudicarert᷑ ſcribitur tacuiſſe. Multæ de hoc ſcripturæ te
ſtantur. In pſalmiſta dicitur: Factus ſum ſicut homo nõ audiens & nõ habens in ore ſuo increpatiões. Et ite
rum: Ego tanꝗᷓ ſurdus nõ audiebã: & ſicut mutus nõ aperiẽs os ſuũ. Et iteꝶ alius ꝓpheta dicit: Sicut agnus
corã tondẽte ſe: ſic nõ aperuit os ſuũ in humilitate: iudiciũ eius ſublatũ eſt. Impoſita ei ſcribitur corona ſpi/
nea. Audi de hoc in caãticis cãticoꝶ: Super iniquitatẽ Hieruſalẽ mirãtis de iniuria filii dei patris uocem: & di
centis: Exite & uidete filiæ Hieruſalẽ coronã qua coronauit eum mater ſua. Sed & de ſpinis ita alius ꝓphe/
ta cõmemorat. Et expectaui ut faceret uuam: fecit aũt ſpinas: & nõ iuſticiam ſed clamorẽ. Verũtamen & my
ſterii ſecreta cognoſcas. Oportebat eũ qui peccata mũdi uenit auferre: etiã terræ maledicta purgare. quæ pec
cãte prothoplaſto ſentẽtia præuaricatiõis acceperat dicẽte dno. Maledicta terra in operibus ſuis:ſpinas & tri
bulos producet tibi. Propterea ergo ſpinis coronat᷑ Ieſus: ut prima illa cõdẽnatiõis ſententia ſolueretur. Ad
crucẽ ducitur: & in ligno totius mũdi uita ſuſpenditur. Vis ergo de hoc propheticis teſtimoniis cõfirmari:
Audi Hieremiã dicẽtẽ de hoc. Venite & iniiciamus lignũ in panẽ eius: & conteramus eũ de terra uiuẽtiũ. Et
iteꝶ Moyſes ut deflens eos dicit: Et erit uita ſuſpẽſa ante oculos tuos: & timebis per diẽ & noctẽ: & nõ credes
uitæ tuæ. Sed tranſcurrendũ nobis eſt. Iam eniĩ propoſitæ breuitatis modũ excedimus: & breuiatũ ſermonẽ
longa diſſertiõe diſtẽdimus. Pauca tamẽ addemus: ne penitus quod cœpimus præteriiſſe uideamur. Scribi/
tur Ieſus in latere percuſſus: aquã ſimul & ſãguinẽ ꝓfudiſſe. Hoc quippe myſticũ eſt. Ipe enĩ dixerat: Quia
flumiĩa de uẽtre eius ꝓcedẽt aquæ uiuæ: ſed ꝓduxit & ſãguinẽ: quẽ petierunt iud æi uenire ſup ſe& ſup filios
ſuos. Produxit igit᷑ aquã quæ credẽtes diluat. ꝓduxit & ſ ãguinẽ: qui cõdẽnet ĩcredulos. Poteit tñ etiã ĩtelligi
illud quod duplicẽ gratiã baptiſmi figurauerit: Vnã quæ dat᷑ per aquã baptiſmi: aliã quæ per myſteriũ ꝓfu
ſionis ſanguĩs ꝑquirit᷑.Vtrũq; enĩ baptiſmũ nomĩat᷑. Quod & ſi hoc quæris: cur nõ ex alio mẽbro ſed ex la/
tere potius produxiſſe dicit᷑ aquã & ſanguinẽ? Videt᷑ mihi per coſtã mulier indicari. Quia ergo fons peccati
& mortis de muliere prima quæ fuit primi Adã coſta ꝓceſſit: fõs rẽdẽptiõis ac uitæ de ſecũdi Adã coſta ꝓdu
cit᷑. Scriptũ eſt: ꝙ in paſſiõe eius ab hora ſexta uſq; ad horã nonã tenebræ factæ ſũt. Accipe & de hoc ꝓphetæ
teſtimoniũ dicẽtis. Occidet tibi ſol meridie. Et iteꝶ Zacharias propheta. In illa inquit die non erit lux: & fri/
gus & pruina in uno die: & dies ille notus dno: & neq; dies neq; nox: & ad ueſperã erit lax. Quid tam euidẽs
a propheta dici poterat? Vt iam tum hæcnõ tam futura prædici ꝗᷓ narrari præterita uideant᷑: & frigus & prui
nã prædixit. propterea eni Petrus calefaciebat ſe ad ignẽ: quia frigus erat: & patiebat᷑ frigus nõ tẽporis: ſed fi
dei.Addit etiã: & dies illa nota dño:& neq; dies neq; nox. Quid eſt neq; dies neq; noxnonne aperte de inſer
tis diei tenebris/ & reuocata rurſũ luce diſſeruit. non fuit illa dies: neq; eniĩ incepit ab ortu ſolis. Neq; integra
nox fuit.nõ enĩ pacto diei curſu ſpatia ſibi debita: uel ab initio ſi uſcepit: uel ad ultimũ determinata pduxit.
ſed fugata per impioꝶ facinus: lux reparat᷑ ad ueſi perã.Poſt horã enĩ nonã depulſis tenebris ſol reddit mun
do. Et iteꝶ alius de hoc ipſo teſtimoniũ dicit: & obſcurabit᷑ ſuper terrã lux. Docet euangelii prædicatio ꝙ eti
am milites diuiſerũt ſibi ueſtimẽta Ieſu:& ſi upra tunicam eius miſerũt ſortẽ. Hoc etiãa curæ fuit ſpiritui ſan
cto brophelag- uocibus proteſtari cum dicit. Diuiſerũt ſibi ueſtimẽta ſua: & ſuper ueſtẽ meã miſerũt ſortẽ.
Sed nedc? illa quidẽ ueſte quã dicunt milites illudẽtes induiſſe eũ: ideſt de ueſte coccinea prophetæ ſiluerũt.
Audi enĩ quid dicat Eſaias. Quis eſt hic qui uenit de edom? rubor ueſtimẽtoꝶ eius ex boſra. Quare rubicun
da ſunt ueſtimẽta tua& indumẽtũ tuũ: tanꝗᷓ in torculari calcatũ- Vnde & ipſe reſpondit. Torcular calcaui
ſolus filii ſyon. Solus eſt qui peccatũ nõ fecit: & abſtulit peccatũ mũdi. Si eni potuit per unũ hominẽ mors

introire: quãto magis per unũ hominẽ qui deus erat potuit uita reſtitui- Refert᷑ ei aceto potatus ſit: uel

uino myrrhato: quod eſt amarius felle. Audi quid de hoc propheta prædixerat. Et dederũt ĩ quit in eſca mea
fel: & in ſiti mea potauerũt meaceto. Ad quæ reſpondẽs iam tuc Moyſes dicebat de populo illo:ex uineis ſo/
domoꝶ uitis eoꝶ: & palmes eoꝶ de gomorris. uua eoꝶ uuafellis: & botrus amaritudinis ipſius. Et iterũ ex/
probrãs eos dicit. populus ſtultus & nõ ſapiẽs: hæcdomino retribuiſti-/ Sed & in canticis eadẽ prænũciant᷑:
ubi etiã hortus in quo crucifixus eſt deſignat᷑. Dicit ergo intraui in hortũ meũ ſoror mea: ſpõſa mea: & uin/
a uui .iiii.

⸗ 2

1¹ )

demiaui myrrham meã: ubi euidẽter uinũ myrrhatũ quo potatus eſt declarauit. Et ſpiritũ poſt hæc ſ. cribit
reddidiſſe. prænũciatũ fuerat & hoc per propheta dicẽtẽ ex perſona filii ad patrẽ. In manus tuas cõmẽdo ſpi
ritũ meũ. Sepultus perhibet᷑: & lapis magnus appoſitus ante oſtiũ monumẽti. Accipe etiã de hoc quid pro/
pheticus per Hieremiã ſermo prædixerit. Mortificauerũt inquit in lacũ uitam meã: & poſuerunt lapidẽ ſuꝑ
me. Euidentiſſima hæc ſepulturæ eius indicia propheticis uocibus deſignata ſũt. Acci pe tamẽ & alia. Acon/
ſpectu inquit iniquitatis ablatus eſt iuſtus: & in pace eſt locus eius. Et alibi: & dabo malignos pro ſepultura
eius. & itẽ alius. Recubãs dormiuit ut leo: & ut catulus leonis: quis ſuſcitabit eum Sed etiã ꝙ in infernũ de-
ſcendit: euidẽter pronũciatur in pſalmis: ubi dicit. Et in puluerẽ mortis deduxiſti me. Et iteꝶ. Quæ utilitas
in ſanguĩe meo: dũ deſcẽdero in corruptionẽ / Et iteꝶ. deſcẽdi in limũ profundi: & nõ eſt ſubſtãtia. Sed & Io
annes dicit. Tu es qui uẽturus es in infernũ ſine dubio: an aliũ expectamus? Vnde & Petrus dicit: quia chri/
ſtus mortificatus carne: uiuificatus aut ſpiritu qui in ipſo habitat: eis qui in carcere concluſi erant deſcendit
ſpiritibus prædicare: qui increduli fuere in diebus Noe: in quo etiã quid operis in infernũ egerit declaratur.
Sed & ipſe dis per prophetã dicit tanꝗᷓ de futuro. Quia non derelinques animã meã in ĩferno: nec dabis ſã-
ctum tuũ uidere corruptionẽ. Quod rurſũ prophetice nihilominus oſtẽdit impletũ cũ dicit: Domine edu/
xiſti animã meam ab inferno:ſaluaſti me a deſcendẽtibus in lacũ. Sequitur poſt hæc. Tertia die reſurrexita
mortuis. Reſurrectionis quippe gloria in Chriſto clarificauit omne quod prius ĩfirmũ & fragile uidebatur.
Sed tibi paulo ante nõ putabatur eſſe poſſibile: uſqʒ ad mortẽ ueniſſe ĩmortalẽ: aſpice nũc quia deuicta mor
te reſurrexiſſe dicit᷑: non poteſt eſſe mortalis. Sed bonitatẽ in hoc intellige creatoris. quia ille eo uſq; te ſequẽ
do deſcẽdit: uſq; quo tu peccando deiectus es. Nec creatorẽ omniũ deum impoſſibilitatis accuſes: ut tibi pu
tes opus eius caduco lapſu potuiſſe cõcludi: quo ille ſalutẽ operaturus peruenire nõ poſſet. Inferna & ſuper/
na nobis dicunt᷑: qui creata corporis circũſcriptione cõcluſi: intra regionis præſcriptæ nobis terminos conti-
nemur. Deo autẽ qui ubiq; eſt: & nuſqꝗᷓ deeſt: quid infernũ eſt aut quid ſupernũ? Verũtamen in aſſũptione
corporis etia iſta cõplentur. Reſuſcitatur caro quæ repoſita fuerat in ſepulchro: ut adĩpleret᷑ quod dictũ eſt
per prophetã: Quia non dabis ſanctũ tuũ uidere corruptionẽ. Rediit erg uictor a mortuis: inferni ſpolia ſe
cum trahens. Eduxit eniĩ eos qui tenebant᷑ a morte: ſicut & ipſe prædixerat ubi ait. Cum exaltatus fuero: oĩa
ad me ipſum traham. Atteſtat᷑ aũt de hoc euangeliũ cũ dicit: Quia monumẽta aperta ſunt: & multa corpo/
ra dormiẽtiũ ſanctorũ reſurrexerũt: & apparuerũt multis: & ingreſſi ſunt in ſanctã ciuitatẽ illam: ſine dubio
ingreſſi ſunt ciuitatẽ: de qua apoſtolus dicit. Quæ autẽ ſurſum eſt Hieruſalẽ libera eſt: quæ eſt mater oĩum
noſtrũ:ſicut & ad hebræos iterũ dicit. Decebat enĩ eum: propter quẽ oĩa: & per quem oĩa: multos filios ĩ glo
riam adducentẽ: auctorẽ: ſalutẽ eoꝶ per paſſiones cõſumare. Igitur conſumatã paſſionibus carnẽ humanã
quæ mortẽ ceciderat per prothoplaſti lapſũ: reſurrectionis uirtute reparatã: in dextera dei ſedẽs in altiſſimis
collocauit: ut & apoſtolus dicit. Qui ſimul excitauit nos: ſimulq; ſedere fecit in cæleſtibus. Hic enĩ erat figu/
lus: qui ut Hieremias propheta docet: uas de manu ſua collapſuù & cõfractũ: rurſũ eleuauit manibus ſuis: &
reformauit: ſic placuit in cõſpectu eius. Placuit aũt ita: ut corpus quod mortale & corruptibile ſuſceperat de
ſepulchri petra leuatũ: & iĩmortale atq; incorruptibile affectũ: iam non in terrenis ſed in cæleſtibus & patris
dextera collocaret. Plenæ ſũt his ſacramẽtis ſcripturæ ueteris teſtamẽti. Nullus ſu per hoc propheta: nullus
legis lator aut pſalmographus ſiluit: ſed oĩs pene ſacra de his pagina loquitur. & ideo ſuperfluũ uidet᷑ ĩmo/
rari nos ad cõgregãda teſtimonia: Pauca tamẽ & admodum pauca ponemus: ad ipſos fontes diuinoꝶ uolu
minũ remittentes eos: qui potari abundantius cupiũt. Dicit ergo ſtatim in pſalmis. Ego dormiui & ſopora
tus ſum: & exurrexi quoniã dominus ſuſcepit me. Item in alio. Propter miſeriã inopũ & gemitũ pauperum
nuũc exurgã dicit dñs. Et alibi ſicut iam ſuperius diximus. Dñe eduxiſti de ĩferno animã meã: ſaluaſti mea de
ſcendẽtibus in lacũ. Et in alio loco. Quonia reuerſus uiuificaſti me: & de abyſſo terræ iteꝶ reduxiſti me. Eui/
dentiſſime in octuageſimoſeptimo pſalmo de eo dicit᷑: Et factus eſt ſicut homo ſine adiutorio inter mortu⸗
os liber. Nõ dixit homo: ſed ſicut homo qui deſcẽderat in infernũ: ſed inter mortuos liber erat: quia a morte
teneni nõ poterat. Et ideo in uno natura humanæ fragilitatis: ĩ alio diuinæ maieſtatis poteſtas oſtẽdit᷑. Oſee
autẽ propheta etiã de tertia die manifeſtiſſime pronuciat hoc mõ. Sanauit inquit nos poſt biduũ:in die aũt
tertia reſurgemus: & uiuemus in cõſpectu eius. Hæc aũt ex perſona eoꝶ dicit: qui cum ipſo die tertia reſurgẽ
tes: de morte reuocant᷑ ad uitam. Et t i ſunt qui dicũt: Die tertia reſu rgemus & uiuemus in conſpettu eius.
Eſaias uero apertedicit: Qui eduxit de terra paſtorẽ magnũ ouiũ. Sed ꝙ & mulieres uiſuræ eſſent reſurrectio
nem eius: ſcribis & phaniſeis & populo nõ credẽte: etiã hoc pᷣdicit Eſaias his uerbis. Mulieres quæ uenitis ab
ſpectaculo uenite. Non eni eſt populus habẽs intellectũ. Sed etiã de illis mulieribus quæ poſt reſurrectionẽ
perrexiſſe ad ſepulchrũ dicunt᷑: & quæſiſſe eũ & non inueniſſe: Sicut de Maria Magdalene: quæ refert᷑ ueniſ
ſe ad monumẽtũ ante lucẽ:& non inuẽto eo flens dixiſſe ad angeloæ quia tulerunt dũm: & neſcio ubi poſue
rüt eum. Etiã de hoc ita prædicit᷑ in canticis canticoꝶ: In cubili meo quæſiui quẽ dilexit anima mea. In nocti
bus quæſiui eũ: & nõ inueni. De illis quoq; qui inuenerũt: & tenuerũt pedes eius:prædicit᷑ in cãticis cantico
rum. ITenebo eũ: & nõ dimittã eũ: quẽ dilexit anima mea. Hæc interĩ pauca de multis. Breuitati enĩ ſtuden-
tes: plura coaceruare nõ poſſumus. Aſcẽdit ad cælos: ſedet ad dexterã patris. Inde uẽturus eſt iudicare uiuos

& mortuos.

& mortuos. Cõſequẽti breuitate in fine ſermonis hæccontinent᷑: in quibus quod dicitur quidẽ palã eſt. Sed
cõſequenter quo ſenſu intelligi debeant quæ dicunt aſcẽdiſſe: & ſedere: & uẽturũ eſſe: niſi ſecũdũ dignitatẽ
diuinitatis intelligas: aliquid per hæc humanæ fragilitatis uidebit indicari. Cõſumatis etenĩ his quæ in terra
erebãtur: & anima de inferni captiuitate reuocata: aſcẽdere memorat᷑ ad cælos: ſicut propheta prædixerat.
Aſcẽdẽs in altũ: captiuã duxit captiuitatẽ. dedit dona hoĩbus: illa ſcilicet dona: quæ Petrus ĩ actibus apoſto/
loꝶ de ſancto ſpiritu dicebat: Exaltatus igit᷑ in dextera dei effudit hoc donũ quod uos uidetis & auditis. Do/
nũ ergo ſpiritus ſancti dedit hoĩbus: quia cap tiuitatẽ quã prius diabolus per peccatũ deduxerat in infernũ:

chriſtus per mortis ſuæ reſurrectionẽ reuocauit ad cælos. Aſcẽdit ergo ad cælos: nõ ubi uerbũdeus antenon
fuerat: quippe qui erat ſemper in cælis: & manebat in patre: ſed ubi uerbũ caro factũ ante nõ ſederat. Deniq;

quia nouus iſte ingreſſus portaꝶ cæli ædituis & principibus uidebat᷑: uidẽtes naturã carnis ſecreta celorũ pe
netrantẽ dicũt adinuicẽ: ſicut Dauid plenus ſpũ ſãcto denũciat. Tollite portas priĩcipes ueſtras: & eleuamini
portæ æternales: & introibit rex gloriæ. Quis eſt iſte rex gloriæ dñs fortis & potẽs dñs potẽs in præœlio. Quæ
uox utiq; nõ propter diuinitatis potẽtiã: ſed propter nouitatẽ carnis aſcẽdẽtis ad dei dexterã ferebat᷑. Dicit &
alibi idẽ Dauid: Aſcẽdit deus in iubilatione: & dns in uoce tubæ. In uoce eteni tubæ mos eſt uictorẽ redire de
prœlio. De ipſo quoq; & illud dicit᷑. Qui ædificat in cælo aſcẽſionẽ ſuã. Et item alibi. Qui aſcẽdit ſuꝑ cheru
bim: uolauit ſup pẽnas uẽtoꝶ. Sedere quoq; ad dexterã pattis carnis aſſumptæ myſtenũ eſt. Neqʒ enĩ incor
porali naturæ coueniẽter iſta abſq; aſſũptione carnis ap tant᷑: neq; ſ- edis cæleſtis perfectio diuinæ naturæ: ſed
humanæ cõquirit᷑. unde & dicit᷑ de eo: Parata eſt ſedes tua deus: ex tũca ſæculo tu es. Parata igit᷑ a ſæculo ſe
des eſt: in qua dñs lIeſus ſeſſurus erat. in cuius nomine oẽ genu flectat᷑ cæleſtiũ: rerreſtriũ: & infernoꝶ: & oĩs
lingua cõfiteat᷑ ei: quia dñs leſus eſt in gloria dei patris. De quo & Dauid ita refert. Dixit dñs dño meo ſedea
dextris meis: donec ponã inimicos tuos ſcabellũ pedũ tuoꝶ. Quæ tamẽ dicta dũs in euãgelio diſſerens dice/
bat ad phariſæos. Si ergo Dauid in ſpiritu dũm uocat eũ: quomõ filius eius eſt per quod oſtẽdit ſe ſecundũ
ſpiritũ dũm: ſecũdũ carnẽ filiũ eſſe Hauid. Vnde & ipſe dns iteꝶ dicit. Verũtamẽ dico uobis: ammodo uide
bitis filiũ hoĩs ſedẽtẽ ad dexterã uirtutis dei. Et Petrus apoſtolus dicit de chriſto: qui eſt in dextera dei ſedẽs
in cælis. Sed & Paulus ad epheſios ſcribẽs: Sed operationẽ inquit potẽtiæ uirtutis eius: quam operatus eſt in.
chriſto ſuſcitãs eũ a mortuis: & ſedere faciẽs in dextera ſua. Quod aũt ueniat iudicaturus uiuos & mortuos:
multis quidẽ diuinaꝶ ſcripturaꝶ teſtimoniis edocemur. Sed prius ꝗᷓ ꝓphericis hæc eloquiis prædicta docea
mus: illud neceſſario arbitror admonẽdũ: quod iſta fidei traditio quo tidie nos uult de aduẽtu iudicis eſſe ſo
licitos. ut actus noſtros ita præparemus: tanꝗᷓ reddituri ĩminẽti iudici rationẽ. Hoc enĩ erat qu od & ꝓpheta
dicebat de uiro beato. Quia diſponit ſermones ſuos in iudicio. Quod autẽ dicit᷑ iudicare uiuos & mortuos:
nõ ideo dicit᷑ ꝙ alii uiui alii mortui ad iudiciũ ueniãt: ſed ꝙ aĩas ſimul iudicabit & corpora: in quibus: uiuos
aĩas: mortuos corpora nomiĩauit. Sicut & ipſedis in euãgelio dicit. N olite timere eos qui poſſũt corpus oc/
cidere: aĩæ aũt nihil poſſũt facere. Sed timete potius eũ: qui põt & aĩam & corpus perdere in gehẽnã. Nũciã
paucis ſi uidet etiã per ꝓphetas hæc prædicta eſſe doceamus. Plura aũt teſtimonia cum uolueris: ipſe tibi de
ſcripturaꝶ latitudine cogtegabis. Dicit ergo Malachias ꝓpheta: Ecce ueniet oĩ potẽs: & quis ſuſtinebit diem
aduẽtus eius? aut quis ſuſtmnebit aſpectũ eius: quia ipſe egrediet᷑ ſicut ignis cõflatorii: & ſicut herba lauãtiũ:
& ſedebit cõflãs & purgans ſicut argẽtũ & ſicut auꝶ. Vt aut euidẽtius agnoſcas quid ſit iſte dñs: de quo hæc
dicunt᷑: audi quid & Haniel ꝓpheta ꝓnũciet: Videbã inquit in uiſu noctis: & ecce cũ nubibus cæli quaſi fili
us hominis ueniẽs uſq; quaſi ad uetuſtũ dieꝶ perueniet: & in cõſpectu eius oblatus liber: & ipſi datus eſt pri
cipatus & honor & regnu: & oẽs populi tribus linguæ ipſi ſeruiẽt: & poteſtas eius poteſtas æterna: quæ non
p̃teribit: & regnũ eius nõ corrũpet᷑. Exhis ergo edocemur nõ ſolũ de aduẽtu & de iudicio: ſed & de ptãte eius
& regno: quia ptãs eterna ſit: & ſine corruptiõis fine ſit regnũ: ſicut & ĩ euãgelio dicit᷑: & regni eius nõẽ finis.
Vnde ualde alienus a fide eſt qui regnũ Chriſti dicit aliqn finiẽdũ. Scire tamẽ debemus ꝙ ſalutarẽ chriſti ad
uentũ hũcconat inimicus ad decipiẽdos fideles callida fraude ſimulare: & ꝓp filio hoĩs qui expectat᷑ uẽturus
in maieſtate patris ſui: filiũ perditiõis in ꝓdigiis & ſignis mẽdacibus p̃parare: ut chriſto mudũ hũc ĩtrodu/
cat antichriſtũ: de quo & dñs in euãgeliis pdixit iudæis: Quia ego ueni in nomĩe patris mei: & non recepiſtis
me: alius ueniet in nomĩe ſuo: & ipſũ recipietis. Et iteꝶ dicit: tũc uidebitis abominationẽ deſolatiõis ſtantẽ ĩ
loco ſancto:ſicut dicit Daniel ꝓpheta:qui legit intelligat. Daniel ergo de aduẽtu erroris iſtius plenius & la/
tius in ſuis uiſionibus edocet. ex ꝗbus ualde operoſũ eſt nũc exẽpla ponere: quæ ſatis amplis narratiõibus di
latant᷑: & ideo ſcire de his plenius uolẽtẽ ad ipſas magis recẽſ. endas remittimus uiſiões. Sed & apoſtolus dicit
de eo: Ne qs uos ſeducat ullo mõ: quoniã uiſi diſceſſio uenerit primũ: & reuelatus fuerit hõ pcti filius ꝑditio
nis: qui aduerſat᷑ & extollit᷑ ſup oẽ quod dicit᷑ deus aut colit᷑: ita ut in tẽplo dei ſedeat oſtẽdẽs ſe tanꝗᷓ ipſeſit
deus. Et paulopoſt: & tũc reualabit iniquus: quẽ dns leſus ĩterficiet ſpiritu oris ſui: & euacuabit eũ illumĩa/
tione aduẽtus ſui cuius eſt aduẽtus ſecũdũ opera ſathanæ in oĩ uirtute ſignis & prodigiis mendacibus. Et itẽ
paulopoſt: & ideo mittet illis deus operationẽ erroris: ut credãt mẽdacio: ut iudicent᷑ oẽs: qui nõ crediderũt
ueritati. ꝓpterea ergo ꝓpheticis & euãgelicis atq; apoſtolicis uocibus nobis ꝓnũciat᷑ hic error: ne qui ꝓ aduẽ
tu chriſti aduẽtũ credãt antixpᷣi: ſed ſicut ipſe dicit: Cũ dixerit uobis: Ecce xps hic aut ecce illic: nolite credere.
a v .v.

.„

Veniẽt enĩ multi pſeudo xpᷣi & pſeudo ꝓphetæ:& ſeducẽt multos. Sed quomõ demonſtrauerit iudiciũ ueri
xpᷣi uideamus. Sicut fulgur inqt de oriẽte reſplẽdet uſe q; in occidẽtẽ: ita erit aduẽtus filii hoĩs. cũ ergo aduene
rit dus Ieſus xps ſedebit: & iudiciũ ſtatuet: ſicut & ĩ euãgeliis dicit: & ſegregabit oues ab hædis.i.iuſtos ſegre
gabit ab ĩiuſtis: ſicut & apoſtolus ſcribit. Quãdo oẽs nos ſtare oportet an tribunal xpᷣi: ut recipiat unuſql⸗
propria corporis ꝓut geſſit ſiue bona ſiue mala. Iudicamur aũt nõ ſolũ ꝓ geſtis: ſed etiã ꝓ cogitatis ſecudũ
ꝙ & ipſe apoſtolus dicit: Inter ſe ĩuicẽ cogitatiõibus accuſãtibus: aut etiã detẽdẽtibus in die quo iudicabit oc
culta hominũ. Sed & de his iſta ſufficiãt. Poſt hæc ponit᷑ in ordine fidei Et in ſpiritu ſãcto. Ea quæi ſi upiori
bus paulo latius de xpᷣo ſũt tradita ad incarnatiõis & paſſiõis eius myſteriũ ptinẽt: quæ dũ media ĩtercedũt
pſonæ ipſius coaptata ſacti ſpũs cõmemorationẽ paulo lõgius reddiderũt. Cæteꝶ ſi ſola diuinitatis ratio ha
Peat:eo mõ quo in pricipio dicit᷑ Credo in deũ patrẽ oĩpotẽtẽ: & poſt hæc In ieſũ chriſtũ filiũ eius unicũdo
minũ nr̃m: Ita iungit᷑ Et in ſpiritu ſãcto.Illa uero oĩa quæ de chriſto memorant ad diſi penſationem carnis:
utdiximus ſpectãt. Igit᷑ in ſacti ſpũs cõmemoratiõe a plet᷑ myſteriũ trinitatis. Sicut enĩ unus dicit᷑ pater:
& alius nõ eſt pater: & unus dicit᷑ unigenitus filius: & alius unigenitus filius nõ eſt: Ita & ſi pũs ſctũs unus ẽ:
& alius nõ põteſſe ſpũs ſactus. Vt ergo fiat diſtictio pſonaꝶ ecliis uocabula ſecernunt᷑: ꝗbus ille pater ĩ
telligat᷑: ex quo oĩa: & quia ipᷣe nõ habeat patrẽ. Iſte filius tanꝗᷓ qui ex prenatus ſit: & hicſpũs ſãctus tanꝗᷓ de
utroq; ꝓcedẽs: & cũcta ſctificãs. Vt aũt ĩ una eadẽq; trinitate diuinitas doceat᷑: ſicut dictũ eſt ĩ deo pre credi
adiecta ppoſitiõe in: ita & ĩ xpo filio eius: ita & ĩ ſp ſãcto memorat᷑. Sed ut manifeſtius fiat quod diximus:
ex cõſequẽtibus approbabit. Sequit᷑ nãq; poſt hũc ſermonẽ. Sãctã eccleſiã catholicã:remiſſionẽ peccatoꝶ:
carnis reſurrectionẽ. Nõ dixit in ſãcta eccleſia catholica: nec ĩ remiſſiõe peccatoꝶ:nec ĩ carnis reſurrectiõe.Si
enĩ addidiſſet in ppoſitionẽ una cũ ſuperioribus eadẽq; ius fieret. Nũc auũt in illis quidẽ uocabulis ubi de di/
uinitate ordinat᷑ fides: ĩ deo pr̃e dicit᷑ & ĩ xpo filio eius& ĩſy pũ ſctõ.ĩ cæteris uero ubi nõ de diuiĩtate ſed de crea
turis & de myſteriis ſermo ẽ in ppoſitio nõ addit᷑: ut dicat᷑ ĩ ſctã eccleſia: ſed ſãctã eccleſiã credendã eſſe: non
ut deũ ſed ut eccleſiã deo cõgregatã. Et remiſſionẽ pctõrũ credãt eẽ: nõ ĩ remiſſionẽ pctõrũ: & reſurrectionẽ
carnis credat: nõ ĩ reſurrectionẽ carnis. Hac itaq; pᷣpoſitiõis ſ yllaba creator a creaturis ſecernit᷑: & diuĩa ſepa/
rant᷑ ab humanis. Hic igit᷑ ſpũs ſctũs eſt: qui in ueteri teſtamẽto legẽ & ꝓphetas:in nouo euãgelia & apoito
los ſſpirauit. Vnde & apoſtolus dicit: Ois ſcriptura diuinitus ĩſpirata utilis eſt ad docẽdũ. Et tñ quæ ſut no
ui ac ueteris teſtamẽti uolumĩa: quæ ſecũdũ maioꝶ traditionẽ ꝑ ipſũ ſpiritũ ſãctũ inſi pirata credunt᷑: & eccle
ſiis xpᷣi tradita: cõpetẽs uidet᷑ hoc ĩ loco euidẽti numero ſicut ex patꝶ monumẽtis accepimus deſignare. Itaq;
ueteris teſtamenti oĩum primo Moyſi qnq; libni ſunt traditi Ceneſis: Exodus: Leuiticus: Numeri: Deutero
nomiũ. Poſt hæc leſuſnaue Iudicũ ſimul cũ Ruth. Quatuor poſt hæc regnoꝶ libri: quos hebræi duos nume
raãt Paralipomenõ: q dieꝶ dicit᷑ liber. & Eſdræ duos: q apud illos ſinguli cõputant᷑. & Heſter. ꝓphetaꝶ uero
Eſaias Hieremias Ezechiel & Daniel. pterea. mi. ꝓphetarum liber unus. Iob quoq; & pſalmi Dauid ſinguli
ſut libri. Salomonis uero tres eccleſiis traditi ꝓuerbia: eccleſiaſtes: cãtica cãticoꝶ. In his cõcluſerũt numeꝶ li
broꝶ ueteris teſtamẽti. Noui uero quatuor euãgelia Matthæi Marci Lucæ & Ioãnis. Actus apoſtoloꝶ quos
deſcribit Lucas. Pauli apoſtoli epiſtolæ. xiiii. petri apoſtoli epiſtolæ duæ. Iacobi ffis dii & apoſtoli una. iudæ
una. Ioàânis tres. Apocalypſis loãnis. Hæc ſũt quæ pfes ĩtra canonẽ cõcluſerũt: ex ꝗbus fidei nræ aſſertiões cõ
ſtare uoluerũt. Sciẽdũ tũẽ ꝙ & alii libri ſũt ꝗ nõ canonici ſed eccleſiaſtici a maioribus appellati ſũt:ideſt Sa/
bi ẽtia quæ dicit᷑ Salomonis: & alia ſapiẽtia quæ dicit filiiS yrach: ꝗ liber apud latinos hoc ipſo gñali uocabu
o eccleſiaſticus appellat᷑: quo uocabulo nõ auctor libelli ſed ſcripturæ qualitas cognomiĩata eſt. Eiuſdẽ ordi
nis libellus eſt Iobiæ & Iudith & Machabeorũ libri. In nouo uero teſtamento libellus qui dicit᷑ paſtoris ſi/
ue hermes: qui appellat᷑ duæ uiæ uel iudiciũ Petri. Quæ oĩa legi qdẽ in eccleſiis uoluerũt:nõ tũ ꝓferri ad au/
ctoritatẽ ex his fidei cõfirmãdã. Cæteras uero ſcripturas apocryphas nomĩarũt: quas ĩ eccleſiis legi noluerũt
Hæc nobis a patribus ut dixi tradita ſũt: quæutdixi. opportunũ uiſũ eſt hoc in loco deſignare ad ĩſtructionẽ
eoꝶ qui prima ſibi eccleſiæ ac fidei elemẽta ſuſcipiũt: ut ſciãt ex ꝗbus ſibi fotibus uerbi dei hauriẽda ſint po/
cula. Tenet deinde rõ fidei ſãctã eccleſiã. Cauſa iam ſi upius diximus cur nõ dixerit etiã hic in ſãctã eccleſiã.
Hi igitur qui ſupra in uno deo credere edocti ſũt ſub myſterio trinitatis: credere etiã hoc debẽt unã eſſe eccle
ſiã ſactã: in qua eſt una fides & unũ baptiſma: ĩ qua unus deus credit᷑ pater: & unus dũs leſus xpes filius eius
& unus ſpũs ſctũs. Iſta eſt ergo ſcta eccleſia nõ habẽs maculã aut rugã. Multi enĩ & alii eccleſias cõgregarũt:
ut Martiõ & Valẽtinus & Hebiò& Manichæus & cæteri oẽs hæretici. Sed & illæ eccleſiæ nõ ſũt ſine macula
uel ruga pfidiæ. & ideo dicebat de illis ꝓpheta: Odi ecleſiã malignãtiũ: & cũ im piis nõ ſedebo. De hac auũt ec
cleſia quæ fidẽ xpᷣi integrã ſeruat audi quid dicatſj pũs ſctũs in caticis cãticoꝶ: Vna eſt colũba mea: una eſt p/-
fecta genitrici ſuæ. Qui ergo hãc fidẽ in eccleſia ſuſcipit: nõ declinet in cõcilio uanitatis: & cũ iniqua gerenti-
bus nõ introeat. Coõci iũ nãq; uanitatis eſt quod agit Martion: qui negat patrẽ Chriſti deũ eſſecreatorẽ: qui
per filium ſuũ fecerit mudum. Conciliũ uanitatis eſt quod Hebion docet ita chriſto credi debere: ut circunci
ſio carnis & obſeruatio ſabbati & ſacrificiorum ſolẽnitas cæteræq; omnes obſeruãtiæ ſecundũ legis litteram
teneãtur. Conciliũ uanitatis eſt quod docet Manichæus: primo qui ſeipſum paraclytũ nomĩauit: tum dein
de qui mũdũ a malo factũ dicit: deũ creatorẽ negat: teſtamentũ uetus repudiat: unã bonã aliã malã naturã

. ſibi inuicẽ

10
ne
10

li

ſibi inuicẽ aſſerit repugnare: coæternas aiĩas hominũ ſecũdũ pythagoreos ĩ pecudes & aĩalia & beſtias redire
Pꝓ diuerſos naſcẽdi circulos aſtruit: reſurrectionẽ carnis niæ negat. paſſionẽ dni & natiuitatẽ nõ in ueritate car
nis ſed in fataſiis fuiſſe cõfirmat. Concilium uanitatis eſt qcpaulus ſamoſatenus & eius poſt hæc ſucceſſor
photinus aſſeruit Apᷣm nõ fuiſſe an ſæcula natũ ex pre: ſed ex Maria cœpiſſe: & nõ eũ deũ hoĩem natũ: ſed ex
hoĩe deũ factũ exiſtimat. Conciliũ uanitatis ẽ qArrius atq; Eunomius docuit ꝗ filiũ dei nõ ex ipſa pr̃is ſub/
ſtãtia natũ: ſed ex nihilo creatũ uoluit. Conciliũ uanitatis eſt & qd illi aiũt: ꝗ filiũ dei ꝗdẽ de ſubſtãtia pr̃is fa
tent᷑: ſãctũ uero ſpũm ſ. eparãt & ſecernũt:cũ utiq; unã eã dẽq; uirtutẽ & diuinitatẽ trinitatis oſtẽdat ſaluator
in euãgelio cũ dicit: Baptizate oẽs gẽtes In noie pris & filii & ij pũs ſãcti: & ẽ apte ĩpiũ ſeparari ab hoĩe qd diui
nitus iugit᷑. Cõciliũ uanitatis ẽ & hoc qd oli cõgregauit ptinax & praua cõtẽtio: aſſerẽs xpᷣm carnẽ qdẽ huma
nã ſuſcepiſſe: nõ tn & aĩam rõnabilẽ:cũ utiq; & carni & ſãguini & ſenſui humano ac mẽti una eadẽ q; ſalus a
xpo collata ſit. Sed & illud cõciliũ uanitatis ẽ qd Donatianus p africã traditionẽ eccleſiæ criminãdo cõtraxit:
& qd Nouatus ſolicitauit lapſis pœnitẽtiã denegãdo: & ſecundas nuptias cũ forte iniri eas neceſſitas exegerit
cõdẽnãdo. Has ergo oẽs uelut cõgregatiões malignãtiũ fuge. Sed & eos ſi qilli ſunt ꝗ dicunt᷑ aſſerere filius
dei nõ ita uideat uel nouerit pr̃em ſicut noſcit᷑ ipſe & uidet᷑ a pre: uel regnũ xpᷣi eẽ finiẽdum:aut carnis reſurre
ctionẽ nõ ĩtegra naturæ ſuæ ſubſtãtia reparãda: futuꝶ dei iuſtũ erga oẽs negare iudiciũ: diabolũ debita abſol
ui dãnatiõe pœnaꝶ. Ab his inꝗᷓ oĩbus fidelis declinet auditus. Sãctã uero eccleſiã ten e: quæ deũ pr̃em oĩpotẽ
tẽ & unicũ filiũ eius Ieſũ xpᷣm dnm nr̃jm & ſi puũm ſactũ cõcordi & cõſona ſubſtãtiæ rõne pfitet᷑. Filiũ q; dei na/
tũ ex uirgie: paſſũ ꝓ ſalute humana: ac reſurrexiſſe ĩ ea carne ꝗᷓ natus ẽ credit: eũ deniq; uẽturum iudicẽ oĩum
ſpat:ĩ quo & remiſſio pctõꝶ: & carnis reſurrectio p̃dicat᷑. Veꝶ de remiſſiõe pctoꝶ ſuflicere debere ſola creduli
tas. Quis eniĩ cauſas aut rõnẽ reqrat ubi ĩdulgẽtia principaliter ẽ: cũ terreni regis liberalitas diſcuſſiõi nõ ſit ob
noxia: ab humana temeritate diſcutit᷑ diuĩa largitio? Solẽt enĩ cũ irriſiõe aduerſũ nos dicere pagani:ꝙ ipᷣi nos
decipiamus: q putemus crimia quæ ope cõmiſſa ſũt uerbis poſſe purgari: & aiũt. Nunqd põt q homicidiũ fe
cit homicida nõ eẽ & adulter nõ uideni ꝗq adulteriũ ppetrauit. Quõ ergo huiuſcemodi criminũ reus ſctũs no
bis effici ſubito uidebit᷑ Sed ad hæcutdixi melius fide ꝗrõne rñdeo. Rex enĩ ẽoĩum ꝗ ꝓmiſit: terræ cæliq; dñs
ꝗ hæc pollicet᷑. Nõ uis utei ꝗ ex terra hoĩem fecit:credã qd ex crimĩoſo me faciat ĩnocẽtẽ.Et ꝗ me cũ eiſẽ cæ
cus fecit uidere:uel cũ eſſẽ ſurdus audire: ꝗ mihi claudo greſſũ reddidit ĩnocẽtiã mihi pditã poterit recu pare?
Et tũ ueniamus ad ipſius teſtioniũ. Occidere hoĩem no ſemp crimĩoſũ ẽ:ſed malicia nõ legibus occidere cri/
minoſuũ ẽ. Nõ ergo factũ me ĩ talibus :qa ĩterdũ & recte fit: ſed aĩus male cõſulẽs dãnat.Si ergo aĩus in me ꝗ
crimĩoſus ẽ effectus:& ĩ quo fuit origo uitii corrigat᷑: cur tibi uidear nõ poſſe ĩnocẽs effici ꝗ prius fuerã crimi
noſus? Si enĩ ut ſupra oſtẽdi cõſtat ꝙ nõ in facto ſed ĩ uolũtate ſit crimẽ: ſicut mala uolũtas auctore malo dæ
mone pctõ me & morti fecit obnoxiu: Ita ĩ bonũ uolũtas mutata auctore bono deo ĩnocentiæ me reddidit &
uitæ. Similis cauſa & ĩ cæteris crimibus. Hoc modo fides nr̃a nõ iuenit naturalibus rõnibus aduerſari:dũ re/
muſſio pctõꝶ nõ geſtis quæ mutari nõ poſſũt: ſed aĩo quẽ de malo ĩ bonũ uerti certũẽ deputet᷑. Sed & ulteri
us ſermo iſte ꝗ reſurrectionẽ carnis ꝓnũciat ſũma totius pfectiõis ſuccincta breuitate cõcludit. Quãuis etiã
de hocnõ ſolũ a gẽtilibus ſed ab hæreticis fides ĩ pugner eccleſiæ. Nã Valẽtinus reſurrectionẽ carnis oĩmodo
negat: & manichæi: ſicut ſupra oſtẽdimus. Sed iſti Eſaiã qdẽ pphetã dicẽtẽ: Reſi urgẽt mortui: & ſuſcitabun
tur qui ſũt in ſepulchris audire noluerũt:nec Danielẽ ſapiẽtiſſimũ ꝓteſtãtẽ: Quia tũc reſu rgẽt qui ſũt in ter
ræ puluere. Hi quidẽ in uitã æternã: hi aũt in opprobriũ & cõfuſionẽ æternã. In uel in euãgeliis quæ recipe/
re uident᷑ diſcere deberent a dno & ſaluatore noſtro Saduceos docẽte dictũ. Quod autẽ reſurgãt mortui:Nõ
legiſtis quomodo dicit Moyſes in rubo deus Abraham deus Iſaac deus Iacob: deus autẽ eſtno mortuorum:
ſed uiuentium. In quo etiam quæ ſit & quanta reſurrectionis gloria in ſuperioribus memorauit cum dixit:
In reſurrectione autẽ mortuorum neq; nubẽt neq; nubent᷑: ſed erunt ſicut angeli dei. Reſurrectionis ergo iu
ſtorũ gloriam angelis cũ hoĩbus cõfert. ſtatim enĩ ut reſurrexerint non iterũ in terra cũ pecudibus ſed in cælo

cũ angelis uiuẽt. Quos tamẽ ad hoc rõ uitæ purioris admiſeritIllos ſcilicet qui iã nũc conſeruã aĩæ ſuæ carnẽ

caſtis pudicitiæ frenis obediẽtiæ ſancti ſi puũs ſubiugauerint: & omni eã uitiorũ labe tenuatã atq; in ſpiritalẽ
gloriã ſanctificationis uirtute mutatã angeloꝶ quoq; meruerit ĩferre cõſortiis. Sed infideles clamãt & dicũt:
Quõ põt caro quæ putrefacta diſſoluit᷑: aut in puluerẽ uertit᷑: maris etiã interdũ ꝓfundo ſorbet᷑: fluctibuſq;

diſpgit: colligi rurſũ & reiĩ tegrari ĩ unũ corpus: & ex aĩa hoĩs gebarali Ad quos primã interi rũſionẽ ſermoni

bus Pauli faciamus: dicẽtis eis: Inſipiẽs tu qd ſeminas nõ uiuificat᷑: niſi prius moriat᷑. & qd ſemĩas nõ corpus
quod futurũ eſt ſeminas: ſed nudum granũ tritici: aut alicuius cæterorũ ſeminũ. deus autẽ dat corpus prout
uult. Quod aũt in ſeminibus quæ in terrã iacis per annos ſingulos fieri uides: hoc in tua carne quæ lege dei ſe
minatur in terra: futurũ eſſenõ credizꝭ. Cur quæſo tã anguſtus & ĩualidus diuinæ potẽtiæ æſtimator es: ut di/
ſperſuũ uniuſcuiuſq; carnis puluerẽ in ſuã ronẽ colligi: & reparari poſſe nõ credas? An nõ cenſeas:cũ uideas
etiã mortale ĩgeniũ demerſas ĩ pfũdũ terræ metalloꝶ uenas rimat & artificis oculus auꝶ uidet ĩ quo ĩperitus
terrã putat: Hæccur qdẽ nõ cõcedimus ei q fecit hoĩem: qn tãtũ is qab ipſo factus ẽ aſſeq põt?: Et cũ auri pro
priã uenã: & argẽti aliã: æris quoq; lõge diſparẽ: ferriq; ac plũbi diuerſã ĩtra ſ pẽm terræ latere mortale dephẽ/
dat ĩgeniũ dina uirtus ĩuenire poſſe ac diſcemereno Puiabir uniuſcutul. qʒ carnis ꝓpriũ ſẽſũ etiã ſi uideat᷑ diſꝑ
Vi.

ſus Sed ad hæc tẽtemus aĩas quæ deficiũt in fide naturalibus rõnibus adiuuare. Siqs diuerſa ſemia ĩ unũ per
miſceat: & hæc ĩdiſcreta ſemĩet: uel paſſim ſpargat in terrã: nõne uniuſcuiuſq; ſeminis granũ quocũq; loci ia
ctũ fuerit: cõpetẽti tpe ſecũdũ naturæ ſuæ ſpeciẽ germẽ producet: ut ſtatũ ſuæ formæ ſuiq; corporis reparet:
Ita ergo uniuſcuiuſq; carnis ſubſtãtia ꝗᷓuis uarie diuerſeq; diſꝑſa ſit:rõ tñ ipſa quæ ĩeſt unicuiq; carni ẽ ĩmor
talis: qa ĩmortalis aĩæ caro eſt ex eo tpe: quo ſemĩatis in terrã corporibus primũ ueri dei uolũtati arriſit: colle/
ctũ terræ attractũq; ſubſtantiæ ſuæ ſenſũ reddit ac reparat in illa ſ peciẽ: quã mors aliqñ diſſoluerat. Et ita fit
unicuiq; aĩæ: ut nõ ad cõfuſũ aut extraneũ corpus: ſed ad ſuũ qd habuerat reparet᷑. Cõſeꝗᷓnter põt pro agoni
bus pntis uitæ cũ aĩa ſua caro uel pudica coronari ꝛuel ĩpudica puniri. Et ideo ſatis caute eccleſia nĩa fidẽ ſym
boli docet quæ in eo qdcæteris tradit᷑ carnis reſurrectionẽ: uno addito pronoĩe tradidit huius carnis reſurre-
ctionẽ. Huius ſine dubio: quã hẽtis ꝗ profitet᷑ ſignaculo crucis frõti ĩpoſito. quo ſciat unuſqſq; fideliũ carnẽ
ſuã ſi mũdã ſeruauerita pctõ futuꝶ eſſe uas honoris utile dno ad oẽ opus bonũ paratũ.Si uero cõtaminatã
in pctis: futurũ eſſe uas iræ ad ĩteritũ. I uero de ipſa reſurrectiõis gloria & de promiſſiõis magnitudine: ſa
plenius ſcire deſiderat: in oĩbus pene diuĩs uolumĩbus ĩueniet ĩdicari. Ex qbus nos cõmonitiõis tantũmodo
gr̃a pauca pnti loco memorãtes: finẽ iniũcti a te opuſculi faciemus. Igit᷑ apoſtolus Paulus ꝙ reſurgat morta/
his caro aliis multis aſſerit argumẽtis dicẽs. Quod ſi reſurrectio mortuoꝶ nõ ergo nec Apᷣus nõ reſurrexit.Si
aũt Aps nõ reſurrexit: ĩanis eſt pdicatio nf̃a: uacua ẽ & fides nr̃a.Et paulopoſt. Nũc aũt Apᷣs reſurrexit a mor
tuis initiũ dormientiũ: quoniã ꝗqdẽ p hoĩem mors & p hoĩem reſurrectio mortuoꝶ. Sicut enĩ in adã oẽs mo
riunt᷑: ita ĩ Apo oẽs uiuiſicabunt᷑.Vnuſqſq; aũt in ſuo ordĩe initiũ Aps.deĩde hi ꝗ ſuũt xpᷣi in aduẽtu eius.de
inde finis. Et in ſeqᷓntibus addit & hæc. Ecce myſteriũ uobis dico: oẽs qdẽ reſurgemus: nõ oẽs aũt immutabi/
mur ſiue ut in aliis exẽplaribus ĩueniemus. Oẽs ꝗdẽ dormiemus: oẽs aut ĩmutabimur. in momẽto: ĩ ictu ocu
li:ĩ nouiſſima tuba. Canet enĩ tuba:& mortui reſurgẽt ĩcorrupti: & nõ ĩmutabimur. Sed & ad Theſſalonicẽ
ſes nihilominus ſcribẽs dicit. Nolo aũt uos ignorare fres de dormiẽtibus: ut cõtriſtemini ſicut cæteri ꝗ ſpẽ nõ
hnt. Nã ſi credimus ꝙ leſus mortuus ẽ & reſurrexit: ita & deus eos ꝗ dormierunt p leſũ adducet cũ illo. Hoc
enĩ uobis dicimus in uerbo dñi: qa nos quiuimus Arcdid ſumus:in aduẽtu dni pᷣueniemus eos ꝗ dormierũt:
qa ipſe dns in iuſſu & in uoce archa geli & tuba dei deſcẽdet de cælo: & mortui q in Apo ſũt reſurgẽt primi. de
inde nos quiuimus q reliq ſumus ſimul cũ illis rapiemur ĩ nubibus obuiã Apo in aera: & ita ſempꝑ cũ dno eri
mus. Veꝶ ne exiſtimes hæc Pauli ſolius quaſi nouella pᷣdicatiõe ſignari: audi etia qd Ezechiel ꝓpheta olĩ per
ſpũm ſaãctũ prælocutus ſit. Ecce inqt ego aperiã ſepulchra ura: & educã uos de ſepulchris uris. Iob quoq; my
ſticis redũdas eloqis audi ꝗᷓ euidẽter reſurrectionẽ mortuoꝶ prædicet: ẽ inꝗt arbori ſpes: ſi eni abſciſſa fuerit:
iteꝶ pullulabit & uirgultũ eius nunꝗᷓ deficiet. Quod ſi ſenuerit in terra: eſt radix eius. Si uero ĩ petra emortu
us fuerit trũcus: ab odore aquæ reflorebit: & faciet fruticẽ ſicut no uella. Vir uero ſi mortuus fuerit: abierit&
mortalis ſi ceciderit: ultra non erit? Nõ tibi uidet in uerbis his cũ quodã pudore arguere hoĩes & dicere. Ita ne
ſtultũ ẽ hoĩum genus: ut cũ uideãt exciſæ arboris trũcũ rurſũ pullulare de terra: & lignũ emortuũ iteꝶ uitã re
cipe: ipſis ne lignis qdẽ aliqd ſimile de ſemetipᷣis nec arboribus opinent᷑ Vt aũt ſcias ꝙ ueluti ĩterrogãtis mo
do legẽdu ſit qd dixit: mortalis aũt cũ ceciderit: nõ reſurget: de cõſeqᷓntibus pbat. Subiũgit nãq; ſtati. Si enĩ
mortauus fuerit hõ: uiuet. Et paulopoſt dicit: Expectabo uſq; quo iteꝶ fiã. Et iterũ idẽ dicit. Qui reſuſcitatu/
rus eſt ſu . terrã pellẽ meã: quæ hæc nũchaurit. Hæc qdẽ ad ꝓbationẽ dicta ſũt ꝓfeſſiõis nr̃æ: qua cõfitemur
in ſymbolo huius carnis reſurrectionẽ. Quod enĩ adiunctũ ẽ huius: uide ꝗᷓ cõſonũ ſit oĩbus his quæde diuĩs
uolumibus memorauimus. Quid enĩ aliud ĩdicat in dictis Iob quæ ſupius expoſuimus: qa cũ dicit reſuſcita
bit pellẽ meã: quæ hæc nuũc haurit.i. quæ iſta tormẽta ppetit᷑. nõne apte dicit huius carnis reſurrectionẽ futu
rã: huius inꝗᷓ quæ tribulationũ & tẽtationũ cruciamẽta quæ ſũt nũc ſuſtiet? Sed & apoſtolus cũ dicit. Opor/
tet enĩ corruptibile hoc ĩduere ĩcorruptionẽ: & mortale hoc ĩduere ĩmortalitatẽ. Nunqd nõ corpus ſuũ quo/
dãmodo cõtingẽtis & digito palpãtis eſt uox? Hoc ergo qd nũc corruptibile corpus ẽ: reſurrectiõis gra ĩcorru
ptibile erit. & hoc qd nüc mortale ẽ: ĩmortalitatis uirtutibus ĩduet᷑. Vt ſicut xpᷣs reſurgẽs a mortuis ultra iam
nõ moriturus: mors ei ultra nõ dnabit᷑: ita & ꝗq ĩ xpᷣo reſurgẽt nec corruptionẽ ſẽtiẽt ultra nec mortẽ: nõ natu/
ra carnis abiecta ſed cõditiõe eius & qlitate mutata. Erit ergo corpus qdreſurget a mortuis ĩcorruptibile & ĩ/
mortale nõ ſolũ iuſtoꝶ ſed etiã ꝑctõꝶ. Iuſtoꝶ qdẽ: ut ſemꝑ poſſint ꝑmanere cũ Apo. Pctõꝶ uero: ut abſq; in
teritiõe ſua debitas luãt pœnas: Quod aũtiuſti ſemꝑ cũdno xp̃o ꝑmaneãt: iã & ĩ ſupioribus edocuimus: ubi
oſtẽdimus qa apoſtolus dicit. Deĩde nos quiuimus: ꝗ reliq ſumus ſimul cũ illis rapiemur ĩ nubibus obuiã
xpoĩ aera: & ita ſempꝑ cũ dno erimus. Nec mireris: ſi caro ſctõꝶ in tantã gloriã ex reſurrectiõe mutabit᷑: ut in
occurſũdei ſuſpẽſa nubibus & aere uecta rapiat᷑: cũ ipſe apoſtolus exponẽs quãtũ cõferat deus his ꝗ diligunt
eum dicat. Qui tranſmutauit corpus humilitatis noſtræ conforme fier corpori claritatis ſuæ. Nihil ergo ab-
ſ urdum eſt: ſi ſanctorum corpora dicantur nubibus in aera ſuſtolli: cum ad formam corporis chriſti quod
in dextera ſedet dicantur reformanda: Sed & hoc ſanctus apoſtolus uel de ſe uel de cæteris ſui loci uel meriti
addidit & dixit. Quia conſuſcitabit nos cum chriſto: ſimulq; faciet ſedere in cæleſtibus: Vnde cum hæc &
coruin ſimilia ꝗᷓplurima ſancti dei in repromiſſionibus habeant in reſurrectione iuſtorum: nõ erit iam difli
cile credere etiã illa quæ prophetæ prædixerãt: qd iuſti ſcilicet fulgebut ſicut ſol: & ſicut ſplẽdor firmamẽti in

regno dei. Cui enĩ difficile uidebit᷑ eos fulgorẽ ſolis habituros acſ ydeꝝ: ac firmamẽti huius ſi plẽdore decora/
tos: ꝗbus uel uita uel cõuerſatio angeloꝶ dei parat in cælis uel cõformãadi dicunt ad gloriã corporis xpi: Ad
quã gloriã ſaluatoris ore promiſſã reſpiciẽs ſctũs apoſtolus dixit. Quia ſemĩat᷑ corp us aĩale: reſurget corpus
ſpiritale. Si enĩ ueꝶ eſt: ſicut certe ueꝝꝶ eſt: ꝙ iuſtos quoq; & ſctõs angeloꝶ cõſortiis ſociabit diuina dignatio:
certũ eſt ꝙ & corpora eoꝶ in ſpiritalis corporis gloriã uertet. Nec hoc tibi cõtra naturalẽ corporis ronẽ uideat
eſſe promiſſũ. Si enĩ credimus ſecũdũ ea quæ ſcripta ſũt: ꝙ accipiẽs deus limũ terræ: plaſmauit homiem: &
haæc fuit natura corporis nri: ut uolũtate dei terra uerterer in carnẽ: cur tibi aut abſurdũ aut cõtrariũ uidet᷑: ſi
iiſdẽ rõnibus ꝗbus terra proficiſci dicit᷑ in corpus aĩale: rurſũ corpus aiale ĩ corpus proficiſci ſpiritale credat᷑:
Hxæc qdẽ atq; his ſimilia multa ĩuenies in ſcripturis diuinis de reſurrectiõe iuſtoꝶ. Dabit᷑ aũt etiã pctõribus:
ut ſupra diximus ĩcorruptiõis & ĩmortalitatis ex reſurrectiõe cõditio:ut ſicut iuſtis deus mĩſtrat ad ppetuita
tẽ gloriæ:ita pctõribus ad prolixitatẽ cõfuſiõis miſtret & pœnæ. Sic enĩ propheticũ diffinit eloquiũ: cuius G&
paulo añ meminimus ubi dicit. Et multi reſurgẽt de terræ puluere: hi qdẽ in uitã æternã: hi aũt in cõfuſt ionẽ
& opprobriũ æternũ. Si ergo ĩtelleximus qua ueneratione deus oĩpotens pr̃ dicat᷑: quo ue ſacro dns nr ieſus
xpᷣs unicus eius filius habeat᷑: & qua pfectione ſctũs eius ſpũs noĩet᷑:utq; ſctã trinitas unũ ſit per ſi ubſtatia:
ſed affectu pſoniſq; diſcreta. qd etiã partus uirgĩs: qd uerbi in carne natiuitas: qd ſacr̃m crucis: quæ utilitas .
diuini ad ĩferna deſcẽſus: quo reſurrectiõis gloria: & aĩaꝶ de ĩfernis reuocata captiuitas: qd etiã aſcenſus eius
ad cælũ: & uẽturi iudicis expectatio: ſed & ſãctæ eccleſiæ aduerſus cõgregationes uanitatis: qu aliter hr̃i debe/
at agnitio: qui ſacroꝶ uoluminũ numerus: quæue hæreticoꝶ uitãda cõuenticula: utq; in pctõꝶ remiſſioe di-
uinæ libertati nequaꝗᷓ rõ naturalis obſiſtat. Et ut carnis nr̃æ reſurrectionẽ nõ ſolũ diuinæ uocis ſed & ipᷣi dni
& ſaluatoris nr̃i exẽplu & cõſeꝗᷓntia naturalis ronis aſſignet. Si inꝗᷓ hoc ſecũdũ traditiõis ſupra expoſitæ regu
lã cõſeqᷓnter aduertimus:depᷣcemur: ut nobis & oĩbus qui hoc audiũt cõcedat dns fide quã ſuſcepimus cuito
dita: curſu conſumato expectare iuſticiæ repoſitam coronã: & inueniri inter eos qui reſurgunt in uitam æter/
nam. Liberari uero a confuſione & opprobrio æterno per xpᷣm dominũ noſtrum: per quem eſt deo patri oĩ/
potenti cum ſpiritu ſancto gloria & imperiũ in ſæcula ſæculorum. Amen.

¶ Expoſitio fidei beati Hleronymi præl byteri ad Damaſũ papa: In qua e de trinitate & ĩcarna

tõe uerbi ĩpie ſentiẽtes dãnat: petẽs ſuã fidẽ a Damaſo cõprobari. Epiſtola ſecunda.

Redimus in deũ pr̃em oĩpotentẽ cũctoꝶ uiſibiliũ & ĩuiſibiliũ cõditorẽ. Credimus & ĩ dĩũm nrĩjm
lIeſũ xpᷣm: per quẽ creata ſũt oĩa:ueꝶ deũ unigenitũ & ueꝶ dei filiũ:non factũ aut adop tiuũ: ſed
genitũ: & unius cũ pfe ſubſtatiæ: atq; ita per oĩa æquale deo pri: ut nec tpe nec gradu nec ptãate:
oſſit eſſe ĩferior. Iãtũq; cõfitemur eſſe illũ qui eſt genitus: ꝗqtus eſt ille qui genuit. Nõ aũt ꝗa dicimus geni/
tũ a pie filiũ diuina & ĩeffabili gñatione: aliqd ei tp̃s aſcribimus: ſed nec pr̃em aliqũ cœpiſſe: nec filiũ. No eni
aliter cõfiteri poſſumus æternũ pr̃em: niſi cõfiteamur etiã coæternũ filiũ. Ex filio enĩ pr dicit᷑: & qui ſemꝑ pi
fuit: ſemp habuit filiũ. Credimus & in ſpiritũ ſanctũ: ueꝶ deũ ex pĩe procedẽtẽ: æqualẽ per oĩa pri & filio po
teſtate: uolũtate: æternitate: ſubſtãtia: Nec eſt prorſus aliqs in trinitate gradus: nihil qd ĩferius ſuperiuſue di
ci poſſit: ſed tota diuinitas ſui pfectiõe æqualis eſt: ut exceptis uocabulis quæ proprietatẽ ꝑpſonaꝶ indicãt: qc
qd de una pſona dicit᷑: de tribus digniſſime poſſit ĩtelligi. Atq; ut cõfundẽtes Arnũ unã eadẽq; dicimus trini
tatis eſſe ſubſtantiã: & unũ in tribus ꝑſonis fatemur deu: ita ĩpietatẽ Sabellii declinãtes tres pſonas expreſſas .
ſub proprietate diſtinguimus: nõ ipſũ ſibi pr̃em: ipſũ ſibi filiuũ: ipſũ ſibi ſpiritũ ſãctũ eſſe dicẽtes: ſed aliã pr̃is
aliã tilii: aliã ſpũs ſãcti eſſe ꝑſonã. nõ enĩ noĩa tantũmodo ſed etiã noĩum proprietates ideſt perſonas uelut
græci exprimut hypoſtaſes hoc eſt ſubſtãtias cõfitemur. Nec pr filii aut ſpus ſancti pſonã aliqn excludit: nec
rurſus filius aut ſpũs ſãctus piis nomẽ pſonãq; recipit: ſed pr ſemꝑ pr̃ eſt: filius ſemꝑ filius:ſpũs ſãctus ſem
per ſpũs ſctũs. Itaq; ſubſtatia unũ ſũt: pſonis ac noibus diſtinguunt᷑.lpſũ aũt dei filiũ qui abſq; initio æter/
nitatẽ cũ pr̃e & ſpᷣu ſctõ poſſedit: dicimus in fine ſæculoꝶ pfectũ naturæ nrᷣæ hoĩem ſuſcepiſſe ex Maria ſem
per uirgine. & uerbũ carnẽ eſſe factũ: aſſumẽdo hoĩem: nõ pmutãado deitatẽ: nec ut qdã ſceleratiſſime opinã/
tur: ſpiritũ ſãctũ dicimus fuiſſe pro ſemiĩe:ſed potẽtia ac uirtute creatoris opatũ, Sic aũt cõfitemur in chriſto
unã fihi eſſe pſonã: ut dicamus duas eſſe pfectas atq; ĩtegras ſubſtatias: ideſt diuinitatis & humanitatis: quæ
exaĩa cõtinet᷑ & corpore.Atqʒ ut cõdẽnemus Photinũ qui ſolũ & nudũ hoĩem cõfitet᷑ in xpᷣo.Ita anathema/
tizamus Apollinarẽ & eius ſimiles: qui dicũtdei filium minus aliquid de humana ſuſcepiſſe natura: & uel in
carne uel in anima uel in ſenſu aſſumptũ hominẽ his propter quos aſſũptus eſt fuiſſe diſſimilẽ: quem abſq;
ſola peccati macula quæ naturalis non eſt nobis confitemur fuiſſe conformẽ. Illorum quo q; ſimiliter execra/
mur blaſfemiam: qui nouo ſenſu aſſerere conantura tempore ſuſceptæ carnis omnia quæ erant deitatis in
hominem demigraſſe: & rurſum quæ erant humanitatis in deum eſſe tranſfuſa: ut quod nulla unꝗᷓ hæreſis
dicere auſa eſt: uideat᷑ hac cõfuſione utraq; exinanita ſubſtãtia diuinitatis ſcilicet & humanitatis: & a proprio
ſtatu in aliud eẽ mutata: qui tã deũ ĩperfectũ in filio ꝗᷓ hoĩem confitent᷑: ut nec deũ ueꝶ nec hoĩem tenere cre
dant᷑.Nos autem dicimus ſuſceptũ a dei filio paſſibile noſtrum: ut diuinitas impaſſibilis pmaneret. Paſſus
.vii.

eſt enim dei filius nõ putatiue: ſed uere oĩa quæ ſcriptura teſtat᷑: ideſt eſuriẽ: ſitim: laſſitudinẽ: dolorẽ:mortẽ
& cũcta huiuſmodi. Secũdũ illud paſſus eſt qd pati poterat:ideſt nõ ſecũdũ illã ſubſtantiã quæ aſſũpſit:ſed
ſecũdũ illã quæ aſſũpta eſt. Ipſe enĩ dei filius ſecũdũ ſuã deitatẽ ĩpaſſibilis eſt ut pr: incõprehẽſibilis ut pr:in
uiſibilis ut pr: & qᷓuis propria pſona filii ideſt dei uerbũ ſuſcepit paſſibilẽ hoĩem: ita tñ eius habitatiõe ſecũdũ
ſuã ſubſtantiã deitas uerbi nihil paſſa eſt: ut tota trinitas: quã ĩpaſſibilẽ cõfiteri neceſſe eſt. Mortuus eſt ergo
dei filius ſecũdũ ſcripturas iuxta id qd mori poterat. Reſurrexit tertia die. Aſcẽdit in cælũ: ſedet ad dexteram
dei pfr̃is: manẽte ea natura carni: in qua natus & paſſus eſt:in qua etiã reſurrexit. Nõ enĩ exinanita eſt huma/
nitatis ſubſtatia: ſed glorificata: ĩ æternũq; cũ deitate mãſura. Accepta ergo a pr̃e oĩum ptãte: quæ in cælo ſũt
& in terra: uẽturus eſtad iudiciũ uiuoꝶ & mortuoꝶ: ut & iuſtos remuneret: & puniat pctõres. Reſurrectionẽ
etiã carnis cõfitemur: & credimus: ut dicamus nos in eadẽ in qua nũc ſumus ueritate mẽbroꝶ eſſe reparãdos.
qualeſq; ſemel poſt reſurrectionẽ fuerimus effecti in ppetuũ pmaſuros. Vnã eẽ uitã ſctõꝶ: ſed præmia ꝓ la
bore diuerſa. Econtrario pro modo delictoꝶ pctõꝶ quoq; eſſe ſupplicia. Baptiſma unũ tenemus: quod uſdẽ
ſacri uerbis in ſfantibus quibus etiã in maioribus aſſerimus eſſe celebrandũ. Hoĩem ſi poſt baptiſmũ lapſus
fuerit: p pœnitẽtiã credimus poſſe ſaluari. Nouũ & uetus teſtamẽtũ recipimus in eo libroꝶ numero quẽ ſan
Cctæ catholicæ eccleſiæ tradit auctoritas. Aĩas a deo dari credimus: quas ab ipſo factas dicimus: Anathemati⸗
zãtes eos: qui aĩas quaſi partẽ diuinæ dicũt eſſe ſubſtãtiæ. Eoꝶ quoq; cõdẽnamus errorẽ: qui eas an peccaſſe:
uel in cælo cõuerſatas fuiſſe dicũt: ꝗᷓ in corpora mitterent᷑. Execramur eoꝶ blaſfemiã:qui dicũt:ĩpoſſibile ali
qd hoĩ a deo præceptũ eſſe: & mãdata dei nõ a ſingulis ſed ab oĩbus in cõe poſſe ſeruari. uel qui primas nupti
as cũ Manichæo: aut ſecũdas cũ cataphrygis danant. Anathematizamus etiã illos qui dei filiũ neceſſitate car
nis mentitũ eſſe dicũt:& eũ propter aſſũptũ hoĩem nõ oĩa facere potuiſſe quæ uoluit. Iouiniani quoq; dãna
mus hæreſim: ꝗ dicit nullã ĩ futuro meritoꝶ eſſe diſtantiã. noſẽ q; eas ibi habituros eſſe uirtutes: quas hic hr̃e
neglexerimus. Liberũ ſic cõfitemur arbitriũ: ut dicamus nos ſem Pp dei ĩdigere auxilio: & tã illos errare: qui cũ
Manichæo dicũt hoĩem peccatũ uitare nõ poſſe:ꝗ illos qcũ Iouiniano aſſerũt hoĩem nõ poſſe peccare. Vter/
q; enĩ tollit arbitrii libertatẽ. Nos uero dicimus hoĩem ſemꝑ & peccare & no peccare poſſe:ut ſemp nos liberi
cõfifeamur eſſe arbitrii. Hæc fides eſt papa btiſſime: quã in eccleſia catholica didicimus: quãq; ſemp tenui/
mus. In qua ſi minus perite aut paꝶ caute aliqd forte poſitũ eſt:emẽdari cupimus a te: qui Petri & fidẽ & ſe/
d'æẽ tenes. Sin aũt nta cõfeſſio apoſtolatus tui iudicio cõprobat᷑: quicũq; me culpare uoluerit: ſe imperitũ uel
maliuolũ uel etiam non catholicum: non me hæreticũ comprobabit. Amen.

¶ Libellus ſancti Auguſtini contra quinq; hæreſes: In quo Paganos: Iudæos: Manichæos: Sabellios: Arrioſ q„

nuincit: & utriuſq; teſtamenti ſententus confutat.

Ebitor ſũ fateor nõ neceſſitate: ſed qd eſt uehemẽtius charitate. Nõ tã ad cõpellendũ poteſt eſſe
moleſtus exactor: ꝗᷓ ad red lendũ deuotus eſt debitor. Sed ut impleã quod ꝓmiſi: adiuuate me
ſãctis of̃onihus ut̃is: ut dãs oĩ potens det gr̃am ſermonibus meis: & ſatiſfaciã ipſis mẽtibus ue/
ſtris & auribus. Si meminiſſe dignamini qui in tpe affuiſtis: quinq; hoſtiũ gũa eſſe diximus: cõtra quæ expu
gnandi ĩdutias poſtulauimus: ut neceſſaria preparare poſſemus. Promiſſus ille dies illuxit: nos quo q; impi/
gre ad certamẽ dno adiuuãte proceſſimus. Adiutoriũ nr̃jm a dno: qui fecit cælũ & terrã. Donabit certanti ui/
ctoriã:qui certãti donauit audatiã: nõ nos hoſtiũ turba:nõ bellantiũ forma:nõ quaſi fulgẽs uitrea terreat ar
matura. Goliã magnũ robuſtũ armis terribilẽ ingẽtiq; turba munitũ. Dauid ſolus paruus atq; ſermis: uno
lapidis ictu proſtrauit totaq; allophyloꝶ caſtra turbauit: atq; fugauit. Quidnã aliud petra cõtra Goliã ma/
nu Dauid miſſa: niſi Ap̃m cõtra diabolũ ex ſemine Dauid ſ ignificauit? Aggrediamur iã & eoꝶ quæ diximus
quinq; gaa hoſtiũ proponamus. Pagani dicũt: Quid eſt qqnos exhorretis atq; abiicitis tanꝗᷓ multos colẽtes
deos Ecce uos deũ qui prædicatis colen Iũ filiũ hre dicitis: & ſine alterius cõmixtione ſexus natũ eſſe cõfigi/
tis. Iudæi dicũt: quõ unũ colitis deũ:qã & hoĩem quẽ pr̃es nr̃i crucifixerũt dũm dicentes hoĩbus extorquetis:
ut tanꝗᷓ filiũ dei uenerent᷑ & colan?? Mnich æi dicũt phantaſma eſſe qꝗ dicit᷑ dĩũm xpᷣm fœmineo potuiſſe
naſci ex utero. Nõ enĩ in quiũt dignũ eſſe: ut tanta maieſtas per ſordes & ſquallores fœminæ trãſire credatur.
Sabelliani ideſt patripaſſiani dicũt. Vnus eſt deus pr̃ & filius: quoniã qui pr̃ eſt ipſe eſt & filius. Nã & ſi ali/
ud dixerimus: dicimur multicolæ. Arriani dicũt. Alius eſt pr:alius eſt filius:ſed minoreſt filius.Quõ eni fieri
põt: ut genitori genitus extet æqualis Ecce ſũt erroꝶ propoſitæ quæſtiões ꝗᷓſi hoſtiũ poſitæ acies. Cõtra iſtas
acies peſtiferas ſctiſſimi fr̃es aſſumite arma dei: ut poſſitis reſiſtere in die mala: & in oĩbus pfecti ſtare. Accin
gimini lũbos ur̃os in ueritate:nemo trepidet: nemo formidet. Eſt lorica iuſticiæ: ẽ ſcutũ dei: ĩ quo ſagittæ ma
loꝶ extinguant᷑. eſt galea falſitatis & gladius ſpũs quod eſt uerbũ dei. Quiſqs fidelis chriſti multum his fue
rit munitus armis: non cuiuſq; formidabit perſonã: non terrore temporis a certamine reuocabitur. Eia fra/
tres certamen in promptu eſt: feruet opus: urget aduerſarius: ſpicula parat: iacere tentat. Nemo expaue
ſcat.plures nobiſcum ſunt: ꝗ cum illis. Nobiſcum eſt Moyſes ille magnus amicus dei: qui ut hoſtem uince
tet præœliantem ad cælum palmas extendit. Iam tunc figuramchriſti oſtendit ipſe diuino imperio tumentis

põti uoluẽtis fluctuoſiſſimas undas unius uirgæ pcuſſu traiiciẽdo populũ aridos uertit ĩ cãpos. Nobiſcũ eſt
ieſus poſt Moyſẽ populi dux iſraelitici. fortiſſimus prœliator: cuius etiã nomẽ ĩdicat ſaluatorẽ. Ipᷣe potẽti ſui
& diuĩa fiducia diẽ ſui curſus metas ne pageret ſtatuit: & nocti ne accederet ĩperauit. Ipſe gẽtiũ reges nõ ſigil/
latĩ ſed cõgregati ſuperauit: captiuauit: humiliauit occidit. Nobiſcũ ẽ dauid manu fortis qd dicã ſeruus dei:
electus dei: amicus dei:parẽs dei: nouerat & bn nouerat nõ ſolũ parcere ſubiectis: ſed & debellare ſu pbos. Ve
rũ etiã uirtutes oſtẽdere: & patiẽtiã cuſtodire. Ipſe cũ inimicos ſuos pſeq ret᷑ nõ ꝑpnitioſus:& cũ uĩceret nõ ex/
titit ĩpius. Nobiſcũ ſũt alii atq; alii uiri:q oĩa futura præuideruũt & prædixerũt. Non eſt ergo qd terreat nos.
Expectate: audite: orate: ĩtetior & anterior circa me ura ſit oro: non diutius ĩmoremur: iãq; qd propoſuimus
ꝓſequamur. Quid dicis paganæ: deus inꝗt delectatus ẽ filio: ĩdiguit cõiugio: ſi horruit cõiugiũ: ſolus ẽ ſine
filio. Quid eni poterat ſĩueniri ſimile deo: qd cõiungeret᷑ deo: & filiũ pareret deo? Deide ſi ut dicitis habet de
us filiu: iã nõ unũ colitis deũ. Quid agimus? Ab Allophylo miſſũ excepimus. Quid remittemus qclicet mi
ſerrimũ telũ ꝑueniatad illũ qd prodeſt? Quare: qa durus eſt: qa lapideus ẽ: idola colit. Scriptũ eſt: Similes il
lis fiãt q faciũt ea: & oẽs qui cõfidũt in eis. Scãs ſcripturas nõ accipit. Quæramus ergo lapidẽ quo pcutiat᷑ per
cuſſus ꝗſſet᷑: quaſſatus cõminuat᷑: cõminutus in puluerẽ cõuertat᷑: & cõuerſus in puluerẽ cõpulat᷑:cõpultus
ſerat᷑: ſatus faciat fructũ: nõ igni qcõſumat᷑:ſed qui horreo recodat᷑. Hermes qui latinæ Mercurius dr ſcribit
librũ qui Aoρσπσ „“εαοεμ appellat: ideſt uerbũ ꝑfectũ magnũ nomẽ libri huius: quia magnus ẽ de quo ſcri
ptus ẽ liber. Quid eni pfectius uerbo:qa ſolus eſt ĩter mortuos liber? Audiamus qd loquat Mercurius de uer
bo pfecto. Dns ĩquit & oĩum factor deoꝶ ſæculũ fecit dũm: & poſt pauca ut oſtẽderet qd dixerit repetit & di
cit. Quoniã ergo hũc fecit primũ & ſolũ & unũ: bonus aũt uiſus eſt ei & pleniſſimus oĩum bonoꝶ. Quantũ
pleniſſimus Ioanes dicat euãgeliſta. De plenitudine eius nos oẽs accepimus gr̃am ꝓ gra. Bonus aũt ei uiſus ẽ
& pleniſſimus oĩum bonoꝶ. Et ſequit᷑ lætatus eſt. Cui uel cũ quo lætatus eſt:dicat ipſe: Sapĩa dei filius dei.
Ego erã cui aggaudebat. Ergo lætatus eſt: & ualde dilexit tanꝗᷓ unigenitũ ſuũ. Quẽ primo factũ dei: unigeni
tũ appellauit poſtea. Itẽ alio loco ſic dixit filius bndicti atq; bonæ uolũtatis cuius nomẽ nõ põt humano ore
reparari. Quærebas paganæ cõiugẽ dei. Audi Mercuriũ para frotẽ: excipe lapidẽ. Cade ut erigaris. Fragere ut
cõfirmeris: deſtruere ut ædificeris. Ictus lapidis nõ cutẽ diuidat frõtis: nõ uenã rũpat ſanguĩs: nõ apiat foueã
uulneris: ſed ſignũ faciat crucis. Cõiugẽ dei quæris. Abiiciat᷑ ex corde tuo ĩ pura puritas. Coniunx dei eſt bona
uolũtas quõ pr ſit deus: & filius ſit deus: nec tñ duo dii ſed unus eſt deus: tecũ diſputare nõ debeo: qa niſi cre
dideritis nullatenus ĩtelligere poteritis. Et tn filiũ dei dũm fateor. Mercurius hoc lapide pcuſſus lapideus de
ſinat eẽ ſacrilegus, Audiamus etiã qui uates eoꝶ. Sybilla de eodẽ dicit. Aliũ inqt dedit deus filiis hoĩum colen
dũ. Quãtũ apparet ĩ his ſniis Mercurii & S ybillæ Sabellius iudicat᷑. Mercurius & pr̃em dñm dicit & filiũ: &
Sihylla dicit aliũ.Sabellius dicit no aliũ ꝗ eũ pr̃em aſſerit eſſe qs filiũ optimũ ualde eſt: ſi modo nõ unũ tãtũ
ſed etiã ad quotoſcũq; miſſus puenire potuerit: aduerſarios ĩ uno ictu pcutiam us. Itẽ Sibylla dicit ipſũ tuũ
cognoſce dñm dei filiũ eſſe. Verſus iſte & paganũ ĩcrepat & iudæũ. Alio loco filium dei Symbolon appellat:
ideſt cõſiliũ uel cõſiliariũ. Et propheta dicit. Vocabit᷑ nomẽ eius admirabilis cõſiliarius: deus fortis. Arrianus
arguit᷑: qcũ dicit minorẽ filiũ dicit aliqn deũ nõ habuiſſe filiũ: & ſi fuit ſine filio: fuit ſine cõſilio. Ecce ad picu
la quãta prouocamur: Sed qa deus unꝗᷓ fuit ſine cõſilio: etiã cõtradicẽte Arriano unꝗᷓ pr̃ potuit eſſe ſine filio
Quid agis paganæ? Api aurẽ: noli eẽ ſicut aſpis ſurda quæ obdurat aurẽ: ne uocẽ audiat incãtantis. Non tibi
mea uerba profero. tuus eſt Mercurius: cui ĩter deos tãtus honor cultuſ. allatus ẽ a uobis: ut eius noĩe diem
Qnmi uocaretis. Ipſũ audite: ipſe te cõuincat: ipſe expugnet: & cũ te uicerit illi credas: & mihi credas. Mercurius
aũt dixit. Dilexit deus unigenitũ ſuũ.l pſe dixit filius bndicti dei atq; bonæ uolũtatis. Et ne de eius noĩe tædi
um ĩterrogatiõis ſuſtineret:ſecurus adiũxit. Cuius nomẽ nõ pot humano ore laudari. Quid Mercuri ab hoĩ/

bus dicis nomẽ filii dei narrari nõ poſſe?A te narret: ꝗ non hõ ſed deus ab hoĩbus æſtimaris! Eloquit᷑ ad filiũ

ſuũ dicẽs.Et aũt inꝗt filii ĩenarrabilis ſermo ſapiæ ſpũs ſci. Nõne hiceſt In principio erat uerbũ? Dicit Her/
mes ſermo iſte ſapiæ hẽt mr̃em. Sequit᷑ de ſolo deo. Dns ẽ oĩum dñante deo mortaliũ. Et qd ab hoĩbus iudi/
cari nõ põt: addit & dicit: Sup hoĩes ẽ nomẽ filii dei: narrare nõ poſſũ qa deus nõ ſũ. Dicãt hoĩes quaſi hoĩes
qd nõ ſũ:ego cognoſco qd ſũ:Sermo ſapiæ de dno deo ẽ. Nõ ergo ibi paganæ humanũ ſuſcipis aut fingas fu
iſſe cõiugiũ: de ſolo deo ẽ: & ſu p hoĩes ẽ.Increpat & Sibylla dicẽs ipſũ tuũ cognoſce diim dei filiũ eẽ:ipſũ: nõ
aliũ: nõ Martẽ: nõ Iouẽ: nõ Mercuriũ: ſed quẽ cõfitet Mercurius. Quid miraris xp̃ianæ qq; talede pre & filio
dicãt Et dæmones credũt & cõtremiſcũt. Nẽpe ĩ euãgelio trãſeũte dno dicũt:nouimus ꝙ ſis filius dei: Veni/
ſti añ tp̃s torꝗre nos. Vtinã quõ dæmones iudicẽ: ſichoĩes agnoſcerent ſaluatorẽ. Quid dicit iudæus? Vnus ẽ
nobis deus pr præter ipſũ alterũ nõ nouimus. illũ uero quẽ dicitis xpᷣm: pfes nri nõ deũ ſed hoĩem occiderũt.

Nẽpe hoceſt quod dixi. Vtinã quõ dæmones iudicẽ: ſichoĩes agnoſcerent ſaluatorem. Ecce dæymones uide/
runt & tremuerunt: homines uiderũt & occiderunt: dæmones confeſſi ſũt: hoĩes perſecuti ſunt. Quæ infeli/

citas eſt: & quanta miſeria impares etiã d monibus hoĩes inueniri Itẽ hoĩes credũt: dæmones pereũt: homi/
nes ſanant᷑: dy?mones puniunt᷑. Sed hæc mutatio ẽ dexteræ excelſi nõ pᷣſũptio hoĩs de ſuis uiribus cõfidentis.
Cõtra iſtũ iudæũ nõ laboro.pugnẽt cõtra eũ codices ſui ꝛpugnẽt lex & pphetæ. Aut uictus & humiliatus ſalua
bit᷑: aut ſupbus & ptinax puniet᷑. Dixit ds ad Moyſẽ dicẽs: Ecce ego mitto angelũ meũ ꝗ pcedat te: & cuſto⸗
r viii.

Viij .Y

diat te in uia & introducat in locum quem paraui. obſerua enim & audi uocem eius nec contemnendum pu/
tes. Adhuc audi quod metuas ne inquit contemnendum putes. Quare? quia non dimittit cum peccaueritis
& eſt nomẽ meum in illo. Quis eſtiſte magnus cui dedit deus poteſtatem & nomen:? Dominus uirtutũ ipſe
eſt rex gloriæ. Et unde probamus: quod cum dr̃ angelus: angelus debeat intelligi deus? In libro q appellat᷑ ge
neſis. Venerũt inqt duo angeli ſodomã ueſpe ſedẽte loth proforibus ciuitatis. Quos cũ uidiſſet ſurrexit: &
iuit obuiã illis. Quid plura? Suſcepit: obſecũdatus ẽ eis. Tanꝗᷓ pegrinus cõſuetudine hoſj pitalitatis liberatus
piculo ciuitatis: & tpale euaſit ĩcendiũ: & æternũ cõſecutus ẽ pᷣmiũ. Diſcite xpᷣiani ſine diſcretiõe exhibere ho/
ſpitalitatẽ: ne forte cui domu clauſeritis: cui humanitatẽ negaueritis: ipſe ſit deus. non amplius euagemur a
præpoſita actiõe: angeli uenerũt ad loth: & dixerũt: uidete & aduertite qa angeli loq dicunt᷑. Quid dixerũt an
geli? Salua aĩam tuã: noli reſpicere poſt tergũ: ꝗa nemo ponẽs manũ ſupꝑ aratrũ & reſpiciẽs retro: a ptus eſt re
gno dei. Nec ſtes ĩ oĩ certa regiõe: terrenis nõ hæreas uoluptatibus: ſed ĩ mõte ſaluũ te fac ſpes tua deus ſit:ne
& tu ſimiliter pereas cũ ſodomitis. Dixitq; loth ad eos. Vide hoĩem uidẽtem nõ cæcũ ſicut iudæi & ſabelliani
neq; lippientẽ ſicut arriani: ſed oculos ſanos hintẽ: ſicut catholici xpiani. angelos uidit: deũ ĩtellexit. Quid di⸗
xit angelus? dixitq; loth ad eos. Dñe ſi ĩuenit ſeruus tuus gr̃am corã te: & magnificaſti miſericordiã tuã quã
feciſti mecũ: ut ſaluares aſĩam meã. Magna res cũ uolo iudæũ ferire ſicut Moyſes fortiſſimus uir haſtã ſuã ui
brauit & miſit: ut ꝑiudæũ & ſabellianũ trãſiret: Arrianũq; pcuteret. Quid agis loth ſctẽ Angelos uides & nõ
unũ ſed duos: & dicis dne. ad unũ uerbũ facis: unũ precaris: & nõ metuis ne alteri iniuriã facere uidearis. Ab/
ſit. recedite iudæi: recedite ſabelliani: qa nõ uidetis. Recedite Arriani: ꝗa paꝶ uidetis. Ego uideo qd uideo: nec
cõtẽno: nec curo. Duos uideo: æquales uideo: unũ rogo nulli iniuriã facio: qa pr̃em & filiũ non uideo. Nã ut
ĩtelligitis me nõ falli cũ duos tanꝗᷓ unũ depcor: uidete utrũ duo an unus humerus meis rndeat pᷣcibus. Peti/
it ut ĩ modica ciuitate proxima refugiũ hret & uideret. Rñdent ei: Videamus quot ſũt q rident: Verba libri
ſecreta. Dixitq; ad eũ quaſi rñſio ſingularis ẽ. Ad hæc ſẽre uideamus: Ecce etiã in hoc ſuſcepi præces tuas: ut
tñ ſubuertã urbẽ pro qua locutus es. feſtina: & ſaluare ibi qa nõ poſſũ facere qcꝗᷓ donec ĩgrediaris illuc. Vide
iudæe dic angelũ eẽ deũ. Audis Arriane pr̃em & filiũ dicẽtẽ nec eundẽ pr̃em quẽ filiũ propter ſabellianos: ſed
prem & filiu: audis qd dictũ ẽ. Suſcepi præces tuas: audis qd dicit nõ ſubuertã urbẽ: audis non potero facere
qcꝗᷓ. Iudæus legat angelu: itelligat deu. Sabellius legat duos ueniſſe: & nõ cõtẽnat ſed errorem fugiat: ne ad
ignẽ pueniat. Sed ut plenius oſtẽdimus dictũ Angelũ debere ĩtelligi deũ. Lectiõis huius ſequẽtia recitemus.
Igit᷑ dns inqt pluit ſuꝑ ſodomã & gomorrã ſulphur & ignẽ adno de cælo. Quid ẽ dũs de dno niſi filius a pr̃e
ſicut ẽ & alio loco. Dixit dũs dno meo ſede a dextris meis: donec ponã inimicos tuos ſcabellũ pedũ tuoꝶ. Itẽ
in Exodo. Apparuit inꝗt Moyſi angelus dni ĩ flãma ignis de rubo. Et uidit quoniã rubus ardebat igne: & nõ
cõburebat᷑. Et dixit Moyſes trãſibo & uidebo hoc grãde uiſũ: cur utiq; nõ cõburit᷑ rubus?: Cũ uidiſſet aũ t dñs
qd accedit uidere: uocauit eũ dñs de rubo. Ecce ipſe angelus ip̃e dns: & ſequit dicẽs: Moyſes Moyſes. Et ille di
xit. Quid ẽ dne? Ait illi dns: ne acceſſeris huc: niſi ſolueris calciamẽtũ de pedibus tuis. Locus enĩ ĩ quo tu ſtas
terra ſctã ẽ. Adhuc audi qd dixetit ei: Ego ſũ deus patꝶ tuoꝶ deus Abrahã & deus Iſaac: & deus Iacob. Et ideo
iudæus ſicaudiat angelu: ut ĩtelligat deũ: & timeat deũ. Sabellianus ſic ĩtelligat pr̃em: ut nõ minuat filiũ. Ie
ſus etiã ſicut liber dicit: qeius ĩſcriptus ẽ noĩe cũ aduerſus hoſtes dimicaret ĩ ipſo conſtitutus procĩctu uidet
uiꝶ ſtatẽ cõtra ſe euaginatũ tenẽtẽ gladiũ: prexitq; ad eũ: & ait: nr̃ es an aduerſarioꝶq rndit nequaꝗᷓ: ſed ſũ
princeps exercitus dni & nũc aduemi. Cecicht enĩ Ieſus ad terrã & adorauit. Et nũc ſeq̃ re iudæe ducẽ tuũ. Vi/
det & ſterrogat: adorat. Viſio cõionẽ habet. Videt᷑ enĩ & quod agnoſcit᷑. Ergo uiſio cõionẽ habet: ĩterrogatio
ignorationẽ: adoratio fidẽ. Quẽ uidet hoĩem. Quis ẽ iſte hõ? Ipſe ẽ qcõtra inimicas gẽtes pronũciabat᷑: deſi
derabar᷑: expectabat᷑ eius aduẽtus. Quis ẽ princeps exercitus dñi:?nõne ipſe ẽ q in euãgelio ĩterrogatus qs eẽt:
rñdit & dixit principiũ q loquor uobis? Quid turbaris Ieſus?/ Quare fremuerũt gẽtes: & populi meditati ſũt
ĩania. Aſtiterũt reges terræ: & principes cõuenerũt aduerſus duũm & aduerſus xpᷣm eius. Vides armatũ: noli
metuere: nõ cõtra uenio: ſed pro te: qa nõ ſũ miſſus niſi ad oues pditas domus iſrael. Quid ẽ Ieſus: qd uides
ĩterrogas & adoras hoĩem ulcleozſeil præ filiis hoĩum ẽ qd nõ ĩtelligo & audio quẽ nõ uideo:ſed qd credo:qa
fides exauditu: Auditus aũt ꝑ uerbũ xpᷣi. Quid ergo quæris aduerte & ſeqᷓre hominẽ uideo: ſed præ filiis ho
minũ ẽ qd nõ ĩtelligo: neſcio qd mihi coruſcat: ut de latebris fulgidũ aliqd ſplẽdet. Vade ad eũ qui uenit ad
me: pſcrutabor: quẽ uideo hoc graãde uiſũ. Quẽ uideo & hõ ẽ: & nõ ẽhõ: ĩmo hõ propter manichæũ & pluſꝗᷓ
homo propter iudæum: perge leſus meus: dux meus: perge. Quare? quia niſi cum teĩquiris me acquiris. Ec/
ce uenio: hominem inuenio intus neſcio qꝗd ĩtelligo: Obſcurum eſt nondũ uideo. Tecta eſt facies Moyſi ue
lamine impedit facies: latet ueritas. non agnoſco quid ſit opus ĩterrogatio. Dic tu homo noſter es: an aduer/
ſarioꝶ ? Si aduerſariorũ eſt & homo eſt & inimicus. Si noſtereſt: & homo eſt & ſaluator noſter eſt. poſt me
uenit & ante me factus eſt. Si Ieſus eſt: Saluatoreſt. Interroget ieſus ieſum. interroget priorem prior: ſed
tamen minor maiorem interroget. Deficiens creſcente figura interboga ueritatem immo figura interrogat ue
ritatem ut luceſcat dies remoueãtur tenebræ temporales ecce uenio. Scio qa ſpũs carnẽ & oſſa nõ habet- Ad/
huc latet myſteriũ: ĩterrogo ueꝶ: audio uerbũ: remoueo bellũ: adoro dum. In eo ꝙ leſũ uidet non cognoſcit:
furioſã mẽtẽ iudæoꝶ ſignificabat: qui ſi iulæus cognouiſſet nunꝗᷓ dm gloriæ ctucifixiſſet. In eo aut ꝙ au/

— — — — —

— — — — — — —

diẽdo credidit & adorauit iſtũ ſignificabat: de quo ſcriptũ eſt. Populus quẽ nõ cognoui ſeruiuit mihi: & ĩ au
ditu auris obediuit mihi. Audi adhuc. Quærebas deũ genuiſſe filiũ: Audi ꝗd dicit pr̃ ꝑ Eſaiã prophetã. Nuũ-
qd ego qui alios parere facio ipſe nõ pariã dicit dñs? Ergo ꝗ cæteris generationes tribui: ſterilis remanebo di/
cit dñs deus tuus. Cui dictũ eſt filius meus es tu: ego hodie genui te. Quid me ſtimulas Arriane? irrides cũ au
dis hodie apud dnm: nunꝗᷓ craſtinus dies: nunꝗᷓ heſternus eſt dies: nò ſuccedẽtibus ac decedẽtibus tranſi git
mẽſis diebus:nõ horæ mutant᷑:nõ uarian᷑ momẽta?ubi dies nec termino cõcludit᷑ nec initio coartat᷑.Audi⸗/
at adhuciudæus ꝗd ꝑ prophetã dis dicit: audiat Arrianus: audiãt & oẽs ꝗ filiũ dei aut nõ eſſe aut eſſe mino/

rẽ dicũt: ego inꝗt deus & nõ eſt alius. Et quid de filio: Dñe ſi tu ſolus es deus: audi adhuc qd feſtinas In me

metipſo iuraui. Vbi eſt iuratio nulla eſt dubitatio: in me metipſo iuraui. Egrediert᷑ de ore meo iuſticiæ uerbũ.
Ecce habet filiũ egrediet᷑ de ore meo uerbũ iuſticiæ & nõ reuertet. Quid eſt nõ reuertet᷑? Ne Sabellius dicat:
qa ipſe filius eſt ꝗ pr:egreſſũ uerbũ nõ reuertit᷑: qꝗa pr pf eſt:filius filius eſt. Sileat aliquãtulũ: hæret inimico
rũ loquacitas nullã hns uerecũdiã:ĩpleat dñi ſnĩam. Et filio dei aut nullus a duerſabit: aut qui aduerſarius
extiterit: Egrediet inꝗt de ore meo uerbũ iuſticiæ: & nõ reuertet᷑: qa mihi curuabit᷑ oẽ genu:& per me iurabit
oĩs lingua dno:& filius Dauid. Audi ergo in dno dici meæ ſũt ſũmæ iuſticiæ & ĩ periũ. Ago ergo: Et ꝗ poſtea
ad eũ ueniẽt: & cõfũdent᷑ oẽs qui repugnãt ei.Itẽ nũc oẽs pagani iudæi hæretici aduerſamini & repugnate fi/
lio dei:ad eũ uenietis: & cõfundemini oẽs ꝗq repugnatis ei. Nõ parua de filio dei ſecũduũ diuinitatẽ locuti ſu/
mus: & reſiſtẽtibus in quãtũ potuimus aduerſariis nõ pepcimus. Nũc uolo ad eius ĩcarnationẽ accedere: &
manichæus obſiſtit ĩpurus. Quare?qa filiũ dei nõ uult dici etiã filiũ hoĩs. Et ubi eſt qd ſcriptũ eſt: Rorate cæ
lideſuꝑ: & nubes pluãt iuſtũ: apiat᷑ terra & germinet ſaluatorẽ: & iuſticia oriat᷑ ſimul. ego dñs cteaui eũ.Item
ecce paruulus natus eſt nobis: & factus eſt principatus ſuꝑ humerũ eius:& uocabit᷑ admirabilis: conſiliarius
deus fortis: pr futuri ſæculi:princeps pacis. Itẽ uirgo ĩ utero cõcipiet: & pariet filiũ:& uocabit᷑᷑ nomẽ eius ema/
nuel. Dicit aliqs cũ manichæo. Cõtra manichæũ noua tela nõ antiqua ſũt neceſſaria: qa nouũ nõ uetus acce/
pit teſtamẽtũ. Sed mihi qcõtra utraſq; ſuſcepi certamẽ: undiq; arma ſũt neceſſaria: maxime qa iſta noua de
ueteribus fabricata ſũt. ergo & illa nõ abiiciẽda: & iſta portãda ſũt. Diuerſis enĩ telis diuerſi cõcedunt᷑ aduerſa
rii. ordo itaq; iſte ſeqᷓndus eſt ut ſeq̃ns de euãgelio nõ ſileã de prophetis. Sed ego inqt manichæus nec Mòyſẽ

accipio nec pProphetas. Et qd aimus de Paulo apoſtolo: q in exordio epiſtolæ ſuæ ad romanos ſcripſit. Pau⸗

lus inꝗt ſeruus ieſu xpᷣi uocatus apoſtolus ſegregatus in euãgeliũ dei qd an promiſerat p prophetas ſuos ĩ ſcri
ptutis ſcis de filio ſuo ꝗ factus eſt ei ex ſemĩe Dauid ſecũdũ carnẽ. Quid eſt enĩ in quo prophetæ cõtratii ſint
euãgelio: Dixit propheta: Rorate cæli deſuꝑ: & nubes pluãt iuſtũ. Veniat angelus: pdicet uerbuũ: apiat᷑ terra:
audiat Maria: & germinet ſaluatorẽ. propheta dicit: Ecce uirgo cõcipiet in utero & pariet filiũ: & uocabit᷑ no/
mẽ eius emanuel. Hoc etiã euãgeliſta cũ diceret ſecutus expoſuit dicẽs: Nobiſcũ deus. fruſtra manichæe co/
naris aduerſari propheticis. Etiã apoſtolus dicit de filio ꝗ factus eſt ei ex ſemĩe Dauid ſecuũdũ carnẽ. Quod p/

phetæ predixerũt & dixerũt: hoc apoſtoli prædicauerũt & uiderũt. Qui erat: factus ẽ: qd erat qck. factus ẽ uer
bũ erat: caro factus eſt.filius dei erat:factus eſt filius hoĩs. Deus erat: homo factus eſt. Suſcepit humanitatẽ:

nõ amiſit diuinitatẽ: factus eſt humilis: mãſit ſublimis. Natus eſt homo: nõ deſtitit eſſe deus. natus eſt par/
uus: latet magnus. Qui libẽter amplectit᷑ natũ: nõ abhorret uirgis partũ. Dicit tibi creator hoĩs. Quid eit qd
te permouet in mea natiuitate? Nõ ſũ libidinis cõceptus natiuitate. Ego mr̃em de qua naſcerer feci: ego uiã

meo itineri pparaui atq; mundaui. hãc quã deſpicis manichæe mi eſt mea ſed manu fabricata eſt mea. Si po

tui inqnari cũ ea facerẽ: potui inꝗnari cũ ex ea naſcerer. Sicuti trãſitu meo illius nõ eſt co rrupta uirginitas: ſic
mea nò eſt ibi maieſtas maculata. Si ſolis radius cloacaꝶ ſordes ſiccare no uit: inqnari nõ nouit: quãto magis

ſpꝓlẽdor lucis æternæ in quo nihil inqnari ĩcurrit quodcũq; radiauerit mudare pot ipſe pollui non põt. Stulte

un ſordes in uirgie mr̃e: ubi nõ eſt cocubitus cũ hoĩe pr̃e Vn ſordes in ea quæ nec cocupiſcẽdo libidinẽ nec pa
riẽdo paſſa eſt dolorẽ? Vñn ſordes in domo: ad quã nullus hĩtator acceſſit? Solus ad eã fabricator & dus uenit

ueſtẽ quã nõ habuit ĩduit:eãq; ſicut clauſã ĩuenit reliqt. Sit ille ſolus natus eſt ĩter mortuos. Sic & iſtius ex 3

natus eſt mris pudor ſolus ẽĩ teger. Eua ĩobediẽs mœruit pœnã: Maria obediẽs cõſecuta eſt gẽ̃am. Illa gaudio
prohibito maledicta:hæc credẽdo angelo bndicta. Illa nobis mortẽ cõtulit: hæc uitã pepit. Quid agis mani/

chæe?xp̃ianũ pᷣmis: nõ xpᷣm defẽdis. aceat ĩmũda uanitas:qa mũdata ẽ ueritas. Veli adhuc pſeq manichæ/

um: ſed ĩfeſtũ patior Arrianũ ꝗ cõfidit de uirtute ſua: & gloriat᷑ de potẽtia ſua. Iã ꝗdẽ cũ aliis rideremus: nec
ipi tacuimus: ſed iã nũc ſeruato ipſius ordie: uideamus quæ ſpicula iaciat. Nullius terreat pſona potẽtis: oĩs
caro fœnũ. Vides quotidie fœnũ creſcere: fœnũ florere. Quid expaueſcit? tales fructus deſerta germiat terra.
Agricolã nõ accuſo:ſed quæſo ubi mihi ẽ.O boni agricolæ ꝗd agitis qᷓre uocatis: uidet qd malo iſta plena ſit
terra:hic ſpinæ: hĩc tribuli: hic fœnũ ſurgit. Spinas ĩcẽdite: tribulos eradicate: fœnũuũ ſiccate: bona ſemia ſ par
gite: nõ terreat hyẽs: etſi abũdat iniqtas: tñ nia ferueſcat charitas. Serite hyeme qd metatis æſtate. Sed quibus
dico? Oubi eſtis fontes lachrymarum?qbus agricolis loquar? Alii ſũt mortui:alii ſũt fugati: terra tradita eſt
in manus impii tribulatio & neceſſitas. DHomine da nobis auxilium de tribulatione: ut ſalus hominis non ſit
uana: ſed uera. Quid dicis Arriane: Interroganti te quæſo reſpondeas: nolo deſpicias paruulum: non te
grandis forma iuuat: non magna protegunt arma: frontem penetrant galeatam. Dic ergo mihi quid in/
.lIx.

terrogo. Credis in deũ pt̃em oĩ potẽtẽ Credo inqs. Interrogo. Credis in ieſũ chtiſtũ filium eius dũm nt̃ᷣm Cre
do inqs. Interrogo. Credis in deũ & hoĩem natu de ſpᷣu ſcõ exuirgine maria? Credo inꝗs. bñ facis adhuc in/
terrogo: Sicuti & pater eſt deus: ita & filius deus eſt. Ita alius eſt pater: alius eſt filius. Et maxime etiã æqua/
lis pri filius æqualis inꝗs. Quid reſtat: Ece ad oĩa quæ ĩterrogauimus ridit. In eo qccredere ſe dicit deũ pa/
trẽ & deũ filiũ: cõtrarius eſt mecũ pagano. In eo qd credit xpᷣm deũ & hoĩem natũ de ſpᷣu ſcõ ex uirgĩe maria
mecũ eſt:cõtra iudæũ & manichæũ. In eo qd credit aliũ eẽ pr̃em & aliũ filiũ: mecũ eſt: cõtra Sabellianũ. Age
ſi mecũ es in oĩbus: quare litigamusſi una nobis eſt hæreditas: ſimul poſſideamus. fres ſumus. Ecce ꝗᷓ bonũ
& qᷓ iocũdũ habitare fres in unũ.ſi bonũ & iocũdũ eſt habitare fres in unũ: quare eſt noua fabrica ante muꝶ?
ſimul ad cuſtodiã nr̃æ hæreditatis ĩuigilemus. hæreditas nr̃a pclara eſt nobis: hẽmus ĩuidos inimicos. Ipᷣi pre
ſidere uolũt: nõ nobiſcũ ſed cõtra nos. nemo ſibi aliqd uſurpet. Hæreditas iſta ſic nobis ꝓmiſſa eſt: ut ĩdiui/
ſa poſſideat᷑: nõ partibus diſſipet᷑. Simul colligamus: ne diuidẽdo pdamus. Pauptas ſollicitũ me facit. rogo
te: noli foras p̃ter mecolligere: ne ĩcipias ſpargere. qui enĩ mecũ nõ colligit ſpargit. Quaſi oblitus ſũcũ quo
agebã: ſed nõ oblitus ĩterrogo Arrianũ: quẽ deſidero eẽ catholicũ. Dicit aliqs. Ad oĩa quæ uoluiſti ridit. In re
ſpõſionibus illius nihil ĩ uenit᷑ aduerſi. qd aliqs qᷓris? expecta fr: noli facere: noli iudicare. habeo adhuc ꝗd ĩter
rogẽ: noli te cito illi cõmittere. Rñſio claret: uirus latet. qd dixiſti ff: Aequalis eſt pri. filius? æqualis eſt ĩquis.
Eia modo uigila:modo manifeſtabit᷑ qd latebat. Quomodo forte in utroq; dicis æqualẽ pr̃i filiũ/opꝑatiõe an
origine: ptãte an æternitate: an forte in utroq;: abſit inqt: opatione & ptãte æqualis eſt nõ æternitate. Quid
enĩ fieri põt: ut genitus æqualis ſit ĩgenito: En adeſt ille qui mecũ quaſi cohæres ambulat. dolus apparuit: ꝗ
latebat. mecũ poſſidere putabat᷑ Diuidere uult ſed nõ pmitto. ꝓrſus reſiſto: leges hñt ut teſtatoris uolũtati
in oĩbus pareat᷑. Siqs cõtra teſtatoris uolũtatẽ facere uoluerit: careat hæreditate. Sed ſilẽt leges ĩter arma non
ꝓrſus. Ad hoc laborat᷑: ad hoc pugnat᷑: ut legibus ſeruiat᷑: teſtamẽtũ ꝓfero: uerba teſtatoris recito: Si habet
qi; diuidat ibi ĩuenio tſed ſi nõ habet qddiuidar᷑ de ipſo teſtõ reſiſto. Quod habet teſtamẽtũ audi. Pacẽ meã
do uobis: pacẽ meã dimitto uobis. hæc eſt hæreditas. & qs ipſe teſtator: lege teſtamẽtũ: & ĩuenies cũ ꝓpheta
de deo loquit᷑. a te magnificabit᷑ uſq; ad terminos orbis terræ: & erit iſte pax. Gloria in excelſis deo & in terra
paxhoĩbus bonæ uolũtatis: nõ diuiſoribus ſcẽ unitatis: ſed hoĩbus bonæ uolũtatis. Ipſe eſt hæreditas:ipſe ẽ
teſtator: ipſũ quæris diuidere. Quid partiris unũ ?ſi unũ diuiſeris: ĩtegrũ nihil habebis. Oarriana hæreſis cru
delis ĩpia: meretrix: erubeſce iudicãte Salomone. Meretrix ne unũ uiuũ ne undecũq; cõceptũ: Iãq; partũ per
dẽt. nõ pmiſit diuidi filiũ ſuũ: & tu diuidis dũm tuũ. Illa &ſi meretrix tñ pia: qa mr. tu aut meretrix & lupa.
qa nõ mr̃.qd paris pᷣfocas.qd nõ patis cõgregas. Quomodo alienũ lactas: qa & tuũ negas uiſcera tua dura/
uerũt: illius tremuerũt. Quid dixit Date illi pueꝶ: & nolite diuidere eũ. filius meus eſt: ſed melius apud illũ
gaudeo uiuũ ĩtegrũ: ꝗᷓ diuiſũ lugeo mortuũ. filius meus eſt. Sed qd puero mr prodero: ſi uitã quã nõ cõfero
aufero? Volo illius crudelis a paruulo repellere ubera: ſed magis cogor iudicis timere machærã. Date illi filiũ
meũ: meus eſt natus: ſed migret ad illã: totus apud me manet affectus. Date illi pueꝶ tantũ: nõ auferat᷑ uita
mẽbroꝶ: nõ diuidat integritas: mihi nõ eripit᷑ pietas: qd dixit Date illi puerũ: nolite diuidere eũ. Ecce ego di
co totũ poſſide: & noli diuidere hæreditatẽ: ſine pᷣiudicio pr̃ maior eſt. filius mior eſt. O partes: Oiuſticia: o
æqtas. una pars maior eſt: alia minor?! Nõ cõſentio: nõ facio partẽ: qa nõ diuido pacẽ. Si enim iã fracta fuerit
pax: iã nõ erit pax.Illibata eſſe nõ põt apud quẽ fides ĩtegra nõ eſt. Vñ qa mecũ nõ uis poſſidere hæreditatẽ:
nõ potes obtinere. poſtremo ſi mortuo nõ parcis: ſed pfide ſtudes: uade ĩterpella iudicẽ. Videamus qd ibi di
cturus eſt: habes iudicẽ ordinariũ. Nolo mihi adducas ex diuerſis partibus alias atq; alias ptãtes. nõ mihi ar
miger: ſed legifer neceſſarius ẽ. Et ubi iuſtũ ſĩuenio - aut ubi eum ĩuenisAudi prophetã dicẽtẽ: Dñs iudex nr
dñs legifer nr: ne cõdẽnandũ putes. Audi qꝗd ſequit᷑. Oñns rex nr: ipſe ſaluabit nos. Ecce habes iudicẽ. Si parũ
eſt: rex eſt: añ te eſt ſic eſt ĩ cælo: ut nõ deſerat terram. Cælũ inqt & terrã ego ĩpleo. Ecce uobiſcũ ſũ uſq; ad cõ
ſumationẽ ſæculi. Et nobiſcũ eſt & cũ pr̃e eſt: qa nec pr̃em dimiſit cũ ad nos deſcendit: nec nos deſeruit cũ ad
pfem aſcẽdit. Ipſũ ĩterpella ipſi dic. Dne dic ffi meo: ut diuidat mecũ hæreditatẽ. Audi rñſũ diuinũ:audi iſtũ
iudicẽ: audi pacẽ fugientẽ litẽ. Quid ait amice: qs me cõſtituit iudicẽ aut diuiſorẽ ĩter uos? Vis diuidere pacẽ
& quæris hre pacẽ iudicẽ. Iudex tuus nolo eẽ.pax ſũ:litigare nõ noui. Cõſentientibus aſſiſto: litigãtes fugio.
Cũ inimicus eſſes pr̃i meo:recociliaui te ꝑx me.Quõ ergo a pr̃e meo ſe eparabis me ego cũ eſſes lõge: ueni ut re
ducerẽ te: cũ ĩter mõtes & ſiluas errares: quæſiui te: ĩter lapides & ligna ĩueni te. In lapidibus offẽdebas: & his
hærebas: qa ligna & lapides adorabas. ne lupoꝶ ferarũq; auido ore laniareris collegi te: humeris meis porta/
ui te: pñ̃ meo reddidi te. laboraui: ſudaui: caput meũ ſpinis appoſui: manus meas clauis obieci: lancea latus
meũ aperuit. Tot nõ dicã iniuriis ſed aſpitatibus laceratus ſũ: ſãguinẽ meũ fudi:aiam meã poſui: ut mihi cõ
iũgerẽ te: & tu diuidis me. Audi qd rñũdeat diſcipulo: ꝗ filium nouerat: & pr̃em quærebat. ait Philippus dno.
dne oſtende nobis pr̃em & ſufficit nobis. Et dñs ad eũ.ſi uelis Arriane àudire cũ apoſtolo erraſti: cũ apoſtolo
redi: cũ apoſtolo ſit illius obiurgatio etiã tua curatio. Quid ait dnstanto tempore uobiſcũ ſũ Philippe. Ego
ueni te patri meo applicare: & tu noli ſeparari. Quid quæris quaſi aliũ præter me Qui me uidet uidet & pa
trem. Tanta eſt in nobis ueritas tanta ſimilitudo tanta charitas: ut ego in patrem ſim & pater in me. Sen⸗
tio Sabelliane quid muſitas? In Arriano me concludere: ab Arriano me auocare feſtinas. Sed in nomine

pf̃is & filii & ſpũs ſcĩ nõ tecũ ſed unius dei cũ illis rũdeo te nõ p̃fero. Quid dixit dĩs? Qui me uidet uidet &
pfr̃em. nõ dixit ego ſũ filius ſimul & pater. ſed dixit: Ego in pre: & pater in me eſt. & qui me uidet uidet & pa
trẽ. Poſitio unius ſyllabæ quæ dicit & diſcernit: & pr̃em diſcernit & filiũ: te qdẽ monſtrat nec pr̃em hr̃e necfi
liũ. Dic mihi Arriane pr̃em deũ dicis? & maxime:qd filiũIpſũ quoq; deũ cõfiteor. Bñ agnoſcis qa cũ ĩ carne
pronũciaret᷑ uẽturus: de ipſo dixit propheta. Dicite puſillanimes cõfortamini: & nolite timere: ecce deus ue/
ſter ultionẽ adducet retributionis. deus pᷣueniet: & ſaluabit nos. agnoſco in eo qd te agnoſcere dicis. prophe
tæ nõ aduerſaris. qd ergo dicis de pr̃e deus eſt.qd filius? deus ẽ. Coæternus eſt pri filius?nõ. ergo erat tp̃s qũ
nõ erat filius: ergo fuit tp̃s qn nõ fuit filius.nõ ergo oĩa peripſũ facta ſũt.Iã eni erar tpᷣs qn nòerat filius.Si
erat t̃s qñ nõ erat filius: Ioãnes euãgeliſta nõ debuerat dicere: In principio erat uerbũ: ſed in principio erat
tpᷣs. Ioãnes dicit: oĩa per ipſũ facta ſũt: & Arrianus cõtradicit. Dic Arriane unde ſcis quia erat tp̃s qn nõ erat
filius? An tu forte dicturus es: & Ioãnes unde ſcit? quia ſupra pectus dni recubuit: & inde hauriebat ꝗd in cõ

uiuio dui bibebat: quia in principio uerbũ erat.tnñ dic qn in principio erat uerbũ:& uerbũ deus erat:Arrianus

ubi erat neſcio:ſi audes dicere ibi erat. Notũ eſt enĩ & legit᷑ quo tpe natus:meritoq; dãnatus ſit.notũ eſt etiã
qun uixerit: quomodo mortuus fuerit. & ideo nõ audes dicere de Arriano ſicut de uerbo fuit: & eſt qa nec tunc
fuit:nec modo ẽ. Sed ut inoĩbus excludat᷑ Arrianus: audi ꝗd per Salomonẽ dicat᷑. Dns fecit regiones & fines
habitabiles ſub cælo. Cũ pararet cælos: aderã illi. Et poſt pauca. Egoe erã apud illũ diſponẽs: ego erã qñ facie/
bat fortia fũdamẽta terræ: ego erã cui aggaudebat. Sed dicis tpe agit᷑. Vtrũ fuerit ante ꝗᷓ eſſet tᷣs audi ipſum
per prophetã dicẽtẽ. Extpe inqt.qd eſt ex tpelnunqd ex quo tpᷣs cœpiteſſe N. 6 ſic ĩpie Arriane: nõ ſic :Sed
ex tpe ante ꝗᷓ fieret tps ibi erat. quære iã qn nõ erat: qui an tꝑa non erat. In principio erat uerbũ. Melius græce
dicit᷑ ονοσppe uerbũ fignificat & rõnẽ. Vides ergo quia ſemp erat:de quo audes dicere nõ erat. Aut ſi di/
cis aliq deũ ſine uerbo aut ſine rõne fuiſſe: iã nõ filio tantũ: ſed & pr̃i aduerſarius eris. Ego inqt ex ore altiſſi
mi prodii. qs uerbũ? & uerbũ hoc ꝗd eſt? Ioãnes dicat: Etdeus erat uerbũ. ergo uerbũ & cuius erat uerbũ: nõ
duo ſed unũ ſunt.no ingr quia uerbũ poſterius eſt eo cuius eſt uerbũ. Vn apparet pr̃em filio eſſe minorem.
negas itaq; filiũ dei eſſe deuũ. non nego inqt: & pr̃em deũ dico & filiũ deũ dico: ſed pr̃em maiorẽ filiũ minorẽ.
ꝗdiu pater maior filius minor: dic mihi quia uideo te calculari uelle æternitatẽ: Quot annis pᷣcedit deus pa./
ter filiũ ſuũ? Vbi diẽ natiuitatis filii legiſti? filii dei dico nõ dico filii dei & hoĩs: ubi ergo diẽ natiuitatis eius ex
pfr̃e legiſti? Cũ quo mathematico creatoris ſydeꝶ cõſtellationẽ ꝗᷓſiſti atq; tractaſti:quã horã:quæ momẽta:
quos numeros: quas minutias momẽtoꝶ natiuitatis eius q oĩa cõdidit collegiſti? Cõquieſcat ergo hæretica
nõ religio: ſed ſuꝑſtitio. De Chriſti initio defecit calculatio: qa cũ audit᷑ ſine initio æternitas: nuſia queritur
ætas. Si pater deus & filius deus: pr̃ maior filius minor: iã nõ unus ſed duo ſũt dii. Quid ergo eſt qdicit ꝑ
rophetã: Añ me nõ eft formator deus: & poſt me nõ erit?: Quid dicis Arriane?cui iſtas deputas uoces? Si pa
tris ſũt dicẽdo: An me nõ eſt formator deus: & poſt me nõ erit alius: aut ipſe pr nõ erit aut filius non erit. Si
tantũ eniĩ diceret: An me nõ eſt formator deus: nec adderet & poſt me nõ erit:liberũ tibi hæc uerba erat patri

tantuũmodo applicare. Cũ auũt ſequit᷑ & dicit: & poſt me nò erit:ſecũdũ te ut dixiſe & pr̃em & filiũ negat den.

Itẽ ſi filii ſũt hæc uerba pr̃em ſuũ & deũ negat & pr̃em. Si enĩ nõ diceret: Ante me nò eſt formator deus: ſed
tantũmodo poſt me erit: poſſet forſitan dici filiũ ſolũ fuiſſe locutũ. Modo aũt cũ dicit: An me nõ eſt forma
tor deus: & poſtme nõ erit: prem ſuũ nec deũdicit eſſe nec pr̃em. Itẽ ſi pris ſũt hæc uerba: qs dicit cui dicit fili
us meus es tu: ego hodie genui te? An forte mẽdacio arguẽdus eſt? Sed ſi filii uerba ſũt:qs dicit cui dicit pater
uſqʒ; mobo operat᷑: An forte & iniurioſus pf̃i iudicãdus ẽ & ĩgratus? Sed nunqd ĩgrate diceret: poſtula a me
& dabo tibi gẽtes hæreditatẽ tuã terminos terræ An forte qd dicẽt aut fallere uoluit:aut ut minus aliquid de
Propheta dicamus finxiſſe credẽdo duos ſibi cõfabulãtes: ideſt pr̃em & filiũ:& dicẽte pr̃e:Ante me nõ eſtfor
mator deus: adiũxit & filius dicẽdo: & poſt me nõ erit. Inimica ſũt quæ agimus an diuina? O ſcelus: proh do
lor parce parce hæretica ĩpietas. cũ tibi deũ nõ capias: nos quoq; ad blaſfemiã prouocas. nõ hæc ſcã docet ec
cleſia. pater pater eſt: filius filius: & ille nunꝗᷓ fuit pr̃: & iſte nunꝗᷓ fuit filius. ambo æterni: nec cœperũt eſſe:
nec deſiſtũt. Quod pr loquit᷑ filius loquit᷑: qa uerbũ pr̃is eſt. & qd filius loquit᷑:pr̃ loquit᷑: quia pr uerbi eſt.
ipſũ uerbũ dicit: uerbũ qdego loquor a meipſo nõ loquor. cõcedite quæſo creatori: & in creatura ſi poteſtis
capite creatorẽ. Ecce ignis & ſplẽdor duo ſũt. alter ex altero eſt: nec ſine altero alter eſt. ignis pr: ſplẽdor filius:
& ipſe ſrpoſſit dicere qd luceo a meipſo nõ luceo:ſed qui me miſit: ipſe mihi deditut luceã. Ignis enĩ ſplẽdo
rẽ mittit. & ſicuti filius de pr̃e deo dicit:ita & ſplẽdor dicere põt: Ignis mecũ ẽ:extingue ignẽ:& ſplẽdor nunꝗᷓ
parebit. Iſte ignis & ſplẽdor pr̃ & filius: unus ſine coniuge pr: alter ſine mĩe filius ẽ: nec diuidi alter ab altero
põt: cũ ſit alter ab altero: initiũ tn alterius eſſe nõ põt ſine altero. Hæc aũt poſſe a creatore tributũ eſt creatu
ræ quod põt ipſe creator. Accedat paganus: accedat Sabellianus: accedat Arrianus: contẽplent᷑ lucernã: ĩ ipſa
uigdeãt quod in deo uidere non poſſunts non facio iniuriam: ſi tanti creatoris cupiens oſtendere poteſtatem:
ignis ſiue lucernæ tantillam offerã ſimilitudinem. Scriptum eſt: lucerna pedibus meis uerbum tuum domi
ne & lumen ſemitis meis. & de deo dictum eſt: Iignis conſumens eſt. accedite ergo: & lucernam diligenter
conſiderate: ueſtraſq; fatuitates & tenebras remouete. paganus intueatur: & illic ſine coniugio patrem eſſe
diſcat & filium: & quo modo natus eſt filius. Si cæcus non es ibi uide inrer ignem & ſplendorem: quæ re

medium. Si nullum eſt mediũ: nullum eſt cõiugiũ:noli amplius ꝑſcrutari mediũ: ne magnũ patiaris incẽdi
um. Accedat ſabellianus: uideat duosin unũ ignẽ & ſplendorẽ: nũquid non recte dicere põt: ſplendor ego in
igne: & ignis in me: ſicut filius dicit: Ego in pater: & pater in me. Accedat & Arrianus: uideat & ipſe alterũ ex
altero: nec tñ naſci poſſe alterũ ſine altero: nemo eoꝶ prior: nemo poſterior. Coæui ſunt pater & filius: ſplen
dor& ignis: nec ignis ſine ſplendore: nec ſplẽdor ſine igne eſſe põt. aut cette mitte manũ: diuide alterũ ab al/
tero:oſtẽde mihi ſplẽdorẽ ſine igne: aut certe ignẽ ſine ſplẽdore.abſit:ardere tãtũmodo poteris: ſeparare alte
rũ ab altero nõ poteris. Sicut enĩ ignis & ſplendor alter ex altero eſt: nec alter ſine altero eſſe põt:non illis or/
tus ꝗq nò eſt: ſed æternitas atq; ſubſtãtia una eſt. Ignis & ſplẽdor tẽporales ſũt: pater & filius æterni ſunt. Sũt
dico quia pater & filius deus: dico quia unũ dualitas in prole: unitas eſt ĩ deitate. alterũ fecit unius natiuitas
ſed unũ oſtendit eſſe diuinitas. cũ dico filius alter eſt: cũ dico deus unus eſt. Alius eſt quia filius eſt: aliud qui
dẽ nõ eſt quia deus eſt. Erubeſcite Arriani: Tui cauſa hoĩs iã iudicati in cruce pendẽtis Pilati nõ ſunt auſſi car
nifices cõſcindere: & uos charitatẽ dei in cælo ſedẽtis ĩmo charitatẽ dñi diuidere conamini. Vos in ĩfernũ rui
tis: iã illã tunicã nunꝗᷓ rũpitis. Itẽ per prophetã dñs dicit: Nõ erit deus ultra me: dns iuſtus & ſaluãs non eſt
præter me. Hic Sabellianus ſtultus. Vt enĩ & unũ eundẽq; patrẽ & filiũ talibus ſe teſtimoniis credit muniri.
Cõtra Arriani ut probent aliũ eſſe patrẽ: aliũ eſſe filiũ alia proferũt teſtimonia: & dicũt: in tantũ alius eſt pa
ter: alius eſt filius: & alius eſt maior alius minor: ut pater dicat filio: Dedi te in lucem gentiũ: ut filius dicat:
Dis miſit me. Quantũ intelligo lux iſta gentiũ tã clara eſt atq; pſpicua: ut hæretici eã cõprehendere nõ ualẽ
tes atq; perſpicere cecati nõ in ea poſſint ambulare: ſed potius oberrare: Arrianus aliud. Sabellianus aliud:
Quale bellũ? qd ad hoc catholicus? Arma inqt quæ portãt mea ſunt: mihi militant: ambo cõtra ſe pugnãt
ſed pro me: ut ambo deficiãt: & nõ alter ad alterũ tranſeat: ſed ad me properẽt: & ego aliud uñ percutiantur
utriq; proferã. Tu Arriane dicis maiorẽ eſſe qui mittit: minorẽ qui mittit᷑. Interrogo te ꝗs eſt maior cui pre
parat aliqd uenienti: an ꝗ preparat? cui exhibet᷑ officiũ: an qui exhibet? Vtiq; ſi hoĩum genus interroges: re
ſpondet illũ eſſe maiorẽ cui pcedit᷑: uel cui officiũ echibet᷑. Tu ĩde uis probare minorẽ filiũ qa miſſus ẽ. ego
oſtẽdo eũ qui miſit pᷣcedere eũ quẽ miſit: nec alterũ eoꝶ dico maiorẽ quia nõ audeo dicere uel mĩorẽ. Eſaias
PlIopheta dicit: Hæc dicit dñs: Chriſto meo dño: cuius apprehẽdi dexterã: ut ſubiiciã ante faciẽ eius gentes:
& dorſa regũ uertã: & aperiã corã eo ianuas: & portæ nõ claudent᷑. Ecce ille qui miſerat precurſor factus eſt.
Quis enĩ maior aut ſuperior ante minorẽ ianuas aperiet:uel quõ id faciet niſi paululũ ante p̃ceſſerit. Audi
adhuc. & porte inqt no claudent᷑: quõ ergo ante te ibo ( uides qui miſerat & comitat᷑ & p̃cedit.Iã tu diſcerne
ꝗs ſit maior ꝗs ſit prior. ego nullã diſcretionẽ uideo: ſed potius æqualitatẽ cõſpicio. Filius dicit de patre: mi
ſit me pater. pater filio dicit: ego ante te ibo. Recedat de medio diſcordioſa calamitas: æqualitas hæc exhibet
nõ diſparilitas. Adhuc ſeꝗᷓre: uel clarius appareat: ꝗ; enĩ dicit: ego ante te ibo: & glorioſos terræ humiliabo:
Hic eſto & tu pagane: audi qd dicat propheta nõ mihi: ego quod uolui ſcripſi. Codex in quo ſcripta ſũt lega
tur. In armario iudæi habent. Inimicus meus teſtis eſt meus. Ab ipſo quære:aperi: lege:& crede. Dorſa inꝗt
regũ uertã: & glorioſos terræ humiliabo. Nõne uides reges terræ qui ante perſeqᷓbant᷑ chriſtianos nunc eſl
chriſtianos? nõne uides ipſos qui humiliabãt eccleſiã humiles ĩtroire eccleſiãnõne nunc eos uides hr̃e defẽ
ſores quos ante habebat pſecutores: Ego inqt ante te ibo: & glorioſos terræ humiliabo: portas æreas conterã
& uectes ferreos cõfringã: & dabo tibi theſauros abſconditos: & archana ſecretoꝶ: ut ſcias quia ego deus qui
uoco nomẽ tuũ deus iſrael. Audiat Sabellianus: deus dicit: ergo duo ſunt qui dicit: & cui dicit. Audiat Arria
nus: ego deus: & nõ eſt amplius: extra me nõ eſt deus diuinitatis. ex quo aduerſus iſtas hæreſes duas certan
do laboro: pene ſuũ fatigatus. Veni dñe meus ieſu præliator fortiſſime: princeps exercitus dni: qui diabolum
uiciſti & ſæculũ: apprehẽde arma & ſcutũ: & exurge in adiutoriũ mihi. Preceſſurus in prœliũ: & uicturus in
mũdo adorauit nõ tanꝗ uirtutis ĩpotens cũ eſſet oĩpotẽs:ſed ut nobis propter quos uenerat humilitatis ma
giſteriũ exhiberet: S& qd dixit? Pater clarifica filiũ tuũ. Modo Arrianus maledictus dicit: uides quia minorẽ:
claritatẽ nõ hr̃et niſi patrẽ petiſſet. expecta homo: qd feſtinas? Tu hoĩem uides: ĩ qua forma:nõ ſolũ patre:
ſed etiã angelis minor eſt: homo patet:deus latet. Tu mihi oſtẽdis hoĩem humilẽ: aperi oculos tuos: & deũ
uide ſit ublimẽ: nõ angelis minorẽ ſed pr̃i æqualẽ. Pater inqt clarifica filiũ tuũ: ecce minorẽ. Adhuc ſ. eꝗᷓre: ut &
filius tuus clarificet te: ecce æqualẽ. Inuenimus filiũ agnoſcentẽ patrẽ: & adorantẽ: eiq; cõiunctũ: nõ ut puta
bat ingratũ. Videamus qd de filio dicat & pater:aſſũpſit Ieſus Petrũ Iacobũ & Ioannẽ fratrẽ eius: euangelii
Gerba u & duxit illos in montẽ excelſũ ſeorſt ũ: & tranſfiguratus eſt ante eos: & reſplenduit facies eius ſicut
3 uel etnar tn al Aunralba ſiu nir Eire apparuit ei Moyſes & Helias cũ eo loqntes . Moyſ. es &
turPutesd S urle n cũ illo:o Rlebant quẽ præuiderãt: manifeſtabãt quẽ pᷣdicauerãt. loqban
tailarhgliedgen unn ri buinterent mmanicha cõfunderent Pagani cõuincerent :hæretici cõ prime
adiutoniätleramera & S dant prop etæ: aſpitas & leuicas: triſtitia & mãſuetudo: præceptũ &
Petrus dixicad eſ, Dur bonte mbra & lux: preco & dux: ſnia & miſericordia. & qd poſt hæc: Rñdens aũt
us dixi elũ: Dũe bonũ eſt nos hic eſſe: ſi uis faciamus hic tria tabernacula:tibi unũ: Moyſi unũ: &
Heliæ unũ. Quid dicis ſcẽ Petre:! Muũdus parturit: & tu ſecretũ petis. Vides ergo tot gẽtes in unũ cõuenire:&
tu requiẽ quæris,. uides tenebras mũdi & tu lumẽ abſcõdis. Nemo accẽdit lucernã & ponit eã ſub modio: ſed
ſuꝑ cãdelabrũ

n ſup candelabrũ: ut luceat oĩbus qui in domo ſũt.Vidiſti tu: uideamus & nos: tenebræ ſũt: nõ offédamus in
Pp iganis: nõ erremus in hæreticis: luceat nobis lucerna: doceat nos uerbũ in carne. Videamus qd dicit euãgeli

e ſta: uideamus ſi admiſſũ eſt cõſiliũ Petri. Adhuc inqt eo loqnte: ece nubes lucida ob ũbrabat eos: ecce uox de
l, nube dicẽs:oẽs audiamus: nemo aures claudat: audiãt pagani irriſ. ores: audiãt iudæi pſ. ecutores: audiãt mani
Ate chæi fantaſma ſeminantes: audiãt hæretici erronei litigatores & audiãt & maxime audiãt. audiãt & catholici
ct, fideles dei electores. iſti audiãt ut ĩſtruant᷑: illi ut corrigant autiſti audiant ut ſeducantur: illi ut puniantur.
ü Quid dixit uox de nube Hic eſt filius meus dilectus: in quo mihi bñ cõplacui. Vbi eſtis q aduerſamini filio
“M dei? Pater dixit:Hic eſt filius meus dilectus: & tu dicis nõ hẽt filiũ deus. Iu paganæ qch foris ſtas: & murmu⸗
diu ras intra huc in ſcholã dei: api aures cordis tui: audi uocẽ dñi & ſimilẽ filiũ dei.qd agitis iudæi qui occidiſtis
HDR filiũ dei? quo fugietis⸗ ubi uos abſcõdetis Qui mõtes? quæpetræ ſuꝑ uos caſuræ ſũt:& ſi in cauernis petrarũ
*“ uos abſcõderitis . inde extrahã uos dicit dñs Sed & uos uenite & ĩtrate: cõſiliũ meũ audite deſ Pare nolite quo
cdH niã ſũt reliqæ hoĩ pacifico. Sæuiſtis: occidiſtis: ſãguinẽ Xpᷣi fudiſtis in periculo eſtis: Filio dei icreduli fuiſtis.
. Quid facere nũc debetis:niſi credẽtes ut baptizemini: bibatiſq; ſanguinẽ quẽ fudiſtis: nõ eſt qd horreatis: fu
ſus eſt ſãguis medici & factus eſt medicamẽtum frenetici: qd dubitatis? Guſtate & uidete: quoniã ſuauis eſt
1a dns. Quid tu Manichæe ꝗdiu fãtaſma ſomniaris: Euigila & uide: nubila tonãt. & quid tonãt? Hic eſt filius
t⸗ meus dilectus. Vide in terra hoĩem ueꝶ: audi de cælo deũ ueꝶ: utrũq; ueꝶ eſſe cognoſce: ideſtdeũ & hoĩem fi
als liũ dei & hoĩs unũ eundẽq; eſſe hoĩem: & deũ cognoſce & placabis deũ. Caue ne offẽdas in lapidem: & mortis
ucͤ patiaris ruinã: qa qc ſõniaris uanitas eſt: qd deus tonat uirtus eſt. Audi tu Sabelliane:audi de cælo pr̃em: ui/
Snat de in terra filiũ: & noli dicere idẽ pater qui filius eſt. Audi Sabelliane & in pre & filio noli errare: ſed ſeqᷓre uni
ntur tatẽ. Dñe audiamus qd dicis de filio. Hic eſt inqt filius (Vide in terra hoĩs filiũ:audi de cælo dei eſſe filiũ) me/
1pre us dilectus: in quo mihi b cõplacui. & qd ille ipſũ audite. Deo gras ĩtonuit p̃ceptũ deo: & remotũ eſt cõſiliũ
:e Petri. Gr̃as tibi deus uirtus: gr̃as tibi deus pater: qui & filiũ tuũ oſtendiſti: & mihi ducem dediſti. Recedat Sa
„bo. bellianus: recedat Arrianus: recedãt cæteræ peſtes: recedat oĩs iniqtas atq; doctrina. doceat deus & nõ Arrius:
ſas doceat filius & nõ aduerſarius. Dic dus meus lIeſus doce: ut diſcã qd doceã. Sabellius dicit: Ipſe pater eſt fili/
ntes: us. Arrianus dicit: Alius eſt pater: alius eſt filius. pater maior: filius minor:aduerſat᷑: clamat:litigat:pugnat:
gilt turbas cõgregat: cõtra Apᷣm dimicat. Ille ſanguinẽ fudit ut redimat: iſte pecunia ſpargit ut perimat: ſj Peln ncã
uc fabricat: illiccatholicũ p̃focat: xp̃ianũ uocat paganũ: baptizato ĩgerit baptiſmũ cõtra id qd ſcriptũ eſt. Qui
“ð ſemel lotus eſt nõ ĩdiget denuo lauari. Clamat homo xpᷣianus ſi ũ: qd me dicis eſſe qd nõ ſũ clamat fidelis ſũ:
ni & ille dicit: accipea me pecuniã. clamat redẽptus ſũ: & ille dicit: accipe a me auꝶ. aut quid das aut qd aufers⸗
e Das pecuniã: aufers gram. das pciũ: ut auferas quo emptus ſũ. Quid emis ab empto preciũmeũ nõ auꝶ ſed
do! ſãguis eſt xpi.nõ me ſeducis: nõ me decipis: quantũcũq; mihi cõferas nõ mihi tolles preciũ meũ: pecunia tua
len tecũ ſit in interitũ. nã preciũ meũ nõ habet preciũ. Clamat homo fidelis ſũ. exufflas. Quid rogo xpᷣiano reſer
uas? In quo pr̃em & filiũ & ſpũm ſanctũ exufflas? An forte nouã fidẽ. nouũ baptiſma: nouũ deũ de trãſmari
. nis partibus adduxiſti? Dic meus Paule: doce diuini iuris perite ſpõſi amice homo iſte modo uenit: me non
t ſubuertet: fidei unitatẽ ſcindit: trinitatẽ diuidit: nõ ſibi cõſentientẽ rebaptizare contendit. Quid facio in lIeſu
ti xpo per euangeliũ tu me genuiſti: baptizatus ſũ. An forte aliud baptiſma & alia fides Abſit inqt. una ẽ fides
ui unũ baptiſma: unus eſt deus pater oĩum. Iã credidi: iã baptizatus ſũ: iã prem habeo dñm. quare ho micidam
na patior Arrianũ? Subueni dne deus Ieſu: accinge gladiũ ſu femur tuũ potentiſſime: & egredere & occide eos
tan oĩpotentiſſime. In ſe ait uiuãt: inte deſinãt pſequi me.Sabelliani te ſubtrahũt: Arriani minuunt. tu ꝗd dicis .
um de te? pater dixit ut te audiamus. Cũ te audimus ipſũ audimus: uno ictu utroſq; ꝑcute aduerſarios: pereant
gin inqt uaniloq & mẽtis ſeductores Arrius & Sabellius: nõ dixit ego & paterunũ ſi uũ: ſed ego & pater unũ ſumus
ma Etrgo ſi pater & filius unũ ſũt: ĩmo quia ĩdubitanter unũ ſũt:nõ duo ſed unus deus: nõ in unicũ aliqd ꝓphe/
ore ta ſcripſit: ſed uerũ dixit dño dicẽte. Ante me nõ eſt formator deus: & p̃ter menõ erit. Docuit uirtus uirtutẽ:
re & gladio bis acuto oẽm peremit errorẽ. Si adhuc reluctant᷑ hæretici: audiant catholici diffinitiuã ſnĩam: quã
dei ſequant᷑. Audite pr̃em qd dixerit filio. Audite filiũ qd de predixerit uel de ſe. Siqd uobis eu ãgelizauerit pᷣter
c id qd; accepiſtis: anathema ſit. Diximus de pr̃e & filio qd potuimus & quãtũ potuimus ſi tn aliud digne po
a tuimus. de ſpu ſctõ tacuimus: ſed nõ eũ ſeparauimus. Quicqd enĩ de pfe & filio diximus: & de ſpu ſctõ dixi/
M mus: eſłeni cũ illis & in illis æqualis: unus: nõ minor aut tertius deus. Quid aliud dicã fatigatus? Qui ſpüm
aur ſanctũ a pre & filio æternitate ſubſtãtia uel cõione ſeparat: eũq; negat ſpũm eſſe prs & filii: plenus ẽ ſpu im/
68G mũdo: uacuus ſpu ſctõ. Ideo enĩ deus dicit᷑ charitas: qa nõ partibus diuidit unitatẽ ſed ĩeffabiliter coagulat tri
n nitatẽ. Ipa eſt eni trinitas unus deus: turris fortitudis a facie inimici: credẽtes ĩ ſe cuſtodit ipeĩ ſæcula ſæculoꝶ
689 ¶ Expoſitio fidei Niceni concilii: In qua docet filiũ coæqualẽ coæternum & conſubſtantialẽ pri: & Arriũ confo
ai dit: docet quoq; ſpũm ſanctum deũ eſſe: & a patre filioq; ꝓcedere. NEpiſtola tertia.
11&
4 Redimus in unũ deũ pr̃em oĩpotentẽ: oĩum uiſibiliũ & ĩuiſibiliũ creatorẽ: & in unũdũm niĩm
ll leſũ xpᷣm filiũ eius natũ de ſubſtãtia dei pris: qd græceoονισ7ρ ideſtconſi ubſtantiale deũ de
brü b xi.

/

deo: lumẽ de lumĩe:deũ ueꝶ de deo uero: natũ no factũ ſicut hæretici dicũt: per quẽ oĩa uiſibilia & inuiſibilia
facta ſũt: tã in cælis ꝗᷓ in terra. Qui propternos hoĩes & ꝓpter nr̃am ſalutẽ ĩcarnatus:homo factus:paſſus:re
ſurrexit tertia die. Aſcẽdit ad cælos: uẽturus ĩde iudicare uiuos & mortuos. & in ſpũm ſãctũ:qui de pr̃e ꝓceſſit
Pprie. & deus eſt uerus ſicut filius. Hos aũt qui dicũt: erat tp̃s qn nõ erat filius natus: & prius ꝗᷓ naſceret᷑ non
erat:aut ꝙ ex nihilo factus ſit:aut mutabilẽ aut cõuertibilẽ filiũ dei dicũt eſſe. Hos anathematizat catholica
& apoſtolica eccleſia: quæ fides ĩuiſibiliũ rerũ eſt nõ uiſibiliũ. Vnde Arriani Saluatorẽ uidẽtes in carne: puta/
uerũt eius diuinitatẽ talẽ eſſe: qualẽ & carnẽ paſſibilẽ: mutabilẽ: conuertibilẽ: & cõprehẽſibilẽ: & quaſi formi
dantẽ: & quaſi neſcientẽ oĩa: & ꝓficientẽ ætate & ſapia: & nihil faciẽtẽ ex ſe: & ſubiectũ: & orantẽ ad pr̃em: &
gr̃as agentẽ: & edẽtẽ: & patientẽ: & lachrymantẽ: & gementẽ: & qeſcentẽ. & poſtremo quæ ſunt creaturæ pro/-
pria:hæc creatæ carni Saluatoris aſcribẽda ſũt utiq;: nõ diuinitati qꝗa deus in ſcriptura & homo dicit᷑. Quia er
go propter nos & homo dicit᷑: nõ debemus quæ ſut camnis deo aſcribere: & quæ ſũt dei carnis exiſtimare pro/
pria.Siqd igit᷑minus aut inæquale: aut ĩpotẽs dicit᷑ in ſcriptura: aut ſubiectũ aut humile: carnis eius eſt aſſũ
ptæ. Quia uere natus eſt de carne: & qa cũ hoĩbus.xxx. & plus annos conuerſatus eſt: & uere habebat pati. &
ideo uerus homo ꝓpter carnẽ accipit᷑: & uerus deus ĩcarnatus eſt in carne:paſſus natura paſſibili nõ deitatis.
Hæc enĩ quæ pati debuerat caro hoĩs trãſgreſſoris: pro hoĩbus pati dignatus eſt deus per carnẽ paſſibilẽ. & ut
diuinitatis eius ſenarrandã potentiã in re uiſibili pᷣdictà ſentiamus: & bonitatis eius diuitias ideſt per paſſio/
nẽ pctõꝶ remiſſa credẽtes: in eũ cõſequamur. Quale eſt igit᷑ malũ hoc ut audeat ꝗs gram dñi noſtri Ieſu xp̃i
quã pro nobis fecit ſe humiliãs ut nos exaltemur: humanis ſenſibus & uoce hæretica nõ ſolũnõ ĩtelligere:ĩſu
pPer etiã periculoſis blaſſemiis ad irritũ eã adducere: atq; ultro ei aduerſari dicẽte ſcriptura. Scitote enĩ gratiã
dñi nri leſu xpᷣi. quoniã diues cũ eſſet: ꝓpter nos paup factus eſt: ut nos eius pauptate diuites exiſtamus. Ab
ſit igit᷑ in filio dei aliqd plus minuſue aut ĩ loco: aut in tpe: aut in potẽtia: aut in ſciẽtia: aut in æqualitate: aut
in ſubiectione cũ dicit᷑: hæc ut diuinitati eius nõ carni aſcribant. Si eni plus minuſue aliqd inuenit᷑: excepto
hoc ꝙ pater genuit filiũ: & excepto hoc ꝙ filius nõ ex ſemetipſo natus eſt: ſed de pre natus eſt ꝓprie: nõ in tpe
ſed ſemp.nò aliũde ſed de ſua ſubſtaãtia forte ſecũdũ uerbũ eoꝶ aut inuidẽs aut ĩpotẽs pater:inſuper etiã aut
tꝑalis agnoſcit᷑. Et cũ apte hocuetet ſ. criptura & execret᷑: quõ tpalẽ deũ quẽadmodũ gentiles uenerant᷑: ip̃i eti
am ſimiliter adorãt- Nã ſi tpalis eſt: nec uerus põt eſſe.& ſi nõ uerus: neq; potẽs oĩa. Et qd iã huic tali deo cre
dendũ eſt: qui erat aliqn qn nõ erat:& ex nihilo natus eſt? dicente ſcriptura. Si audieris me iſrael: nõ erit in te
deus recẽs. Si ergo recẽs:nõ debet uerus credi. Si aũt ſeẽpiternus: qppe hic ſẽpiternus deus erat: qui loꝗᷓ bat᷑ in
oĩbus ſctis:& legẽ dedit Moyſi in monte Syna:& oĩa potẽs:& oĩa ſciẽs. & Adæ in paradiſo uiſus eſt & in præ
deſtinatione carnali futura enũcians ei: & cũ lacob luctatus eſt: &ᷣ quẽadmodũ humana fragilitas cape pote/
rat cõdeſcendẽs infirmitatibus oĩum: diuerſoꝶ gña approbat. aliis in gloriã timoris oĩum cauſa: aliis ĩ humi
litate eminẽtis eius bonitatis agnoſcẽdæ. Si ergo ſẽpiternus filius de preẽ: genitus ꝗppe & oĩa ſciẽs: & oĩa po
tens: & oĩa ſaluãs: oĩa cõtinẽs: oĩa iudicãs:creans cũ pre ſemꝑ & cũ ſpu ſãcto. Accipe igit᷑ ꝙ creatura uerus de/
us nõ põt eſſe: neq; creaturã creatura ſaluare dicẽte ſcriptura. Et coluerũt & ſeruierũt creaturæ potius ꝗᷓ creato
ti:qui eſt budictus deus in ſæcula.Vides igit᷑ ꝙ paganitatis eſt hoc potius xpᷣianitatis! Et ꝙ non in tpe eſt
natus: ſed ſem p natus erat de pf̃e dicit apoſtolus. Inuiſibilia enĩ eius a mück creatura per ea quæ facta ſut:in/
tellecta conſpiciunt᷑ ta ſi ẽpiterna eius uirtus & diuinitas. Vides igit᷑ ꝙ xpᷣs filius dei eſt:nõ tpalis ſed ſẽpiternus

—

Quod de ſubſtãtia diuina pr̃is natus eſtſ. empꝑ: ipſe ait Saluator in euãgelio: quod naſcit᷑ de carne caro eſt: &
qd naſcitur de ſpiritu ſpiritus eſt. quoniã deus ſpũs eſt. Et ꝙ uerus deus ſpũs eſt:& ꝙ uerus deus filius dei:di
cit ſcriptura. Erat lumẽ ueꝶ qd illuminat oẽm hoĩem uenientẽ in huncmundũ. Et iterũ ipſe euãgeliſta bea/
tus Ioãnes. Hic eſt Ieſus xp̃s deus uerus. Et ſemp erat ſait ipſe:In principio erat uerbũ: et uerbũ erat apud
deuũ. et deus erat uerbũ. Et ꝙ oĩpotẽs eſt filius oĩum creator:ai tipſe euãgeliſta beatus. Oĩa per ipſũ facta ſũt.
Si ergo oĩa per ipſũ facta ſut uiſibilia et inuiſibilia: quõ dicit ante paſſionem ſaluator: ꝙ de die et hora nemo
nouit: neq; angeli cæloꝶ: neq; filius hoĩs niſi pater? Attendẽs igit᷑uides: ꝙ propterutilitatẽ hoĩum dixit ſe ne
ſcientẽ prefinitionẽ: ne negligẽtiores efficiant᷑ hoĩes. Nã & humilitatis ſuæ cauſa hocdixit propter carnẽ paſ
ſionis: quia quaſi homo hoĩbus uidebat᷑: & u tilitate oĩum tacuit: res quidẽ gerẽdas eis in ſæculo annuncians
atq; inſinuãs: diẽ aũt & horã nõ eis a periens. Quod ergo pro utilitate noſtra tacuit: & ſe humiliauit: nõ debe-
mus ei ultro eſſe ĩgrati: & nõ ſolũno intelligentes: inſup etiã iudaico more hoĩem æſtimãtes: eiuſdẽ ætatis &
gnorantiæ & ĩpotẽtiæ participẽ iudicantes quã iudæi. Quod nõ diuinitas naturaliter patiebat᷑ ſed caro:ipſe
oſtendit iudæis dicẽs. Soluite templũ hoc: & in tribus diebus ſuſcitabo illud. Et cui hoc dubiũ eſt: ꝙ deus hoc
dicebat: ideſt filius dei æternus: uerbũ ueniẽs pris: & ſapiẽtia dei æterna & ſempiterna: & imago dei uiſibilis:
& ab ĩuiſibili natus nõ factus. Facta eſt aũt caro & plaſmata: in qua deus erat: quã & ĩdutus erat ꝓpter inuiſi
bilitatẽ & ĩpoſſibilitatẽ uiſionis noſtræ. neq; intrinſecus erat ſolũ: ſechextrinſecus & ĩtrinſecus: & m cælis &ĩ
terra: & oĩa cõtinens: & ĩplens oĩa. Nihil ergo imperfectũ in filio dei:nihil inæquale: nihil ĩpotens: nihil tem
porale: nihil incognitum: omnia uera: omnia ĩpaſſibilia: omnia ingentia: omnia æqualia patri: dicẽte Salua
tore. Nemo nouit filiũ niſi pater: & nemo nouit patrẽ niſi filius:& cui uult filius reuelare. Vides æqualitatẽ
filii ad patrẽ/ Cum ergo patrẽ nouit filius inenarrandũ & incomprehenſũ:diẽ neſcit & horã quam ipſe fecit:
Abſit

bilin
Lere
eſſit
non
dlia
rmi
1*
Pro⸗
iaer
bto/
iſſu
.&
tis,
Aut
lo⸗
i
ilu
tii
A
aut
Pi
te
dut
di
e
inte
in
prr
ote/
umi
Apo
Sch⸗
ato

in/
nus
t:&
eidi
ben⸗
ud
it,
no

bal

ns

G&
ple
noc
ls:
nili
Ni

lun

Abſit a ſenſibus noſtris hoc.Iterũ ipſe ſaluator dicit. Da illis pater:ut honorificẽt filiũ:ſicut honorificant pa
trẽ. Aequalis ergo deo eſt filius dicẽte apoſtolo:qui cũ in forma dei eẽt:nõ rapinã arbitratus eſt cũ e ſſet æqua

lis deo. ſed ſemetipſũ exinaniuit formã ſerui eciien t] lamültaiun ſe uſq; ad mortẽ: mortẽ autem crucis. Vi

des ꝙ utrũq; ſcriptura nõ abnegat in filio. Et ꝙ dei eſt uirtus oĩpotentis: omnia ſcientis: & omnia cõplentis:
omnia dantis:omnia habẽtis:iudicantis:creantis:ſaluantis: & ꝙ creatæ naturæ eſt ideſt carnis eius: & patien/
tis: & plorantis: & quaſi nõ potentis: omnia quaſi ſubiecti: & cætera huic ſimilia. Nõ ergo debet eſſe confuſio

—

rerũ:ꝗuis cõiuncti mortalis ĩmortalis. Immortalitas dei rei mortali eſt cõiuncta propter noſtrã ſalutẽ: & cre

ditur. Et poſt paſſionẽ corporis: in quo apparuit etiã in eo permanens in perpetuũ:ut & illi qui crucifixerũt:

eũ aſpiciant: & impaſſibilẽ ſcilicet ui eius diuinæ naturæ per materiã cõſpicabilẽ ſuſtinentes cõtẽplent᷑: & iu/
diciũ uiſibile terminetur: & myſterii ſecreti ſcientia reuelet᷑: & potẽtiæ eius maieſtas & bonitas cũctis hoĩbus
cognoſcatur. Quid ꝙ& ſpũm ſanctũ uerũ deũ inuenimus in ſcriptura: & de patre proprie eſſe: & cũ patre &
filio ſemꝑ? Sed & regnare & creare: & ubiq; eſſe & ſaluare & uiuificare & peccata dimittere? Et oĩa complere
& ſactificare: & iudicare & docere: et omnia ſcire & inhabitare! Et quẽadmodũ filius dei: ita & ſpũs ſãctus per
ſona tertia: ſicut fillii & patris. Tres enĩ perſonæ ſũt quibus credimus ueræ: æquales: diuinæ: unius ſubſtãtiæ:
ideſt de patre filius: & ſpũs ſanctus proprie & uerede patre qui ꝓdit. Primũ igit᷑ accipe: ꝙ de patre eſt proprie

8S& ſpũũs ſanctus dicẽte ſcriptura. Verbo dei cæli firmati ſũt & ſpiritu oris eius oĩs uirtus eoꝶ. Et Saluator ait.

Cu aut uenerit paraclytus: diſciplina ſpũs ueritatis qui de patre procedit: ille de meo accipiet. quoniã ipſe me
glorificauit: & ueniẽs annũciabit uobis. Et ſoluit totũ ſtatim interpretans dns:oſtendẽs primũuũ ꝙ perſona ſit
ſpiritus ſanctus dicẽs.ᷣ Ille de meo accipiet. & ut ne ſicuti ſeruũ aut creaturã aut partẽ potentem monſtret pa/
trem: mox perſoluit interpretans: & dixit. Ideo aũt uobis dixi: ꝙ ille de meo accipiet: quia omnia quæ patris
ſũt mea ſũt. Si igitur ea quæ patris eadẽ filii ſũt: ea omnia ſpiritus ſancti ſunt. Nihil ergo in oĩbus deeſt filio
quod nõad eius attineat poteſtatẽ: nihil quod nõ ab eo factũ ſit: & eius nutu ac moderamine nõ regat᷑. Cum
ergo oĩum habeat poteſtatẽ filius in oĩbus:mihil deeſt oĩum. Horũ igitur oĩum habet poteſtatẽ & ſpũs ſan/
ctus: quoꝶ & filius.ᷣ Sic eni dicit de ſpiritu ſãcto ſaluator. Ille iudicabit mundũ & cõuincet & docebit de pec/
cato & de iuſticia & de iudicio. De peccato quidẽ quod nõ crediderũt in me. de iuſticia autẽ quoniã uadò ad

patrẽ meum. de iudicio aũt quia princeps huius mundi iã iudicatus eſt. Vides ergo ꝙ ſpũs ſanctus annũciat

filiũ & docet de filio: & filius de patre & de ſj piritu ſãcto:& ſpũs ſanctus docet de patre & de filio. Trinitas igi

tur quia uera eſt: inenarrãda eſt: inuiſibilis eſt: oĩpotẽs eſt. Seſe pᷣdicat: ſeſe annũciat dignanter omni creatu/
ræ uiſibili & inuiſibili: no ualẽti quidẽ dignãter: aut narrare aut mirari aut cõprehendere aut inueſtigare: aut
quẽadmodũ eſt humanis eã ſenſibus occupare. Cõſtat igit᷑ infirmari hoĩem ſãctæ uenerãdæq; trinitatis in/
enarrãda gloria maieſtatis aut potẽtia. Huius igit᷑ trinitatis narratio ſi excedit: quãto magis fruſtrabũtur qui
audent inter pr̃em & filiũ & ſpũm ſanctũ aut locũ aut tempus aut aliquã cauſã humanã ponere?qui non ſo
lũ quid ſit deus ĩtellexerũt: ſed nec & quid ſit homo attẽdere potuerũt. Nihil ergo in trinitate ſubitaneũ: nihil
nuprimũ: nihil tpale: nihil ĩpotens: nihil maius: nihil minus: nihil inæquale. Trinitas ueneranda deprecan
da: trinitas ĩenarrãda: inueſtiganda: incõprehẽdẽda. & quod ĩuiſibiliũ reꝶ fides eſt nobis: dicit apo ſtolus. eſt
aut fides ſperandarũ rerũ inuiſibiliũ examinatrix. In hac teſtimoniũ meruerũt ſeniores. Et iterũ in euã gelio.
Deũ nemo unꝗᷓ uidit. Et iterũ: ſpũs ubi uult ſpirat: & uocẽ eius audis: ſed neſcis unde ueniat aut quo uadat:
Quod deus eſt ſpũs dicit Petrus beatus apoſtolus. Vt quid mẽtitus es ſpᷣu ſancto Anania. Nõ es mẽtitus ho
minibus ſed deo: nõ dixit patri aut filio aut ſpũi ſancto. Vides igit ꝙ deus eſt ſpũs ſanctus: & ꝙ ubiq; eſt di/
cit ſanctus ꝓpheta. Quo fugiãa ſpᷣu tuo dñe aut a facie tua: quo uadã. Et ꝙ oĩa cõpleat ſpũs ſicut filius: ait
ꝓpheta. ſpũs dni ĩpleuit orbẽ terrarũ. Etita in actibus apoſtoloꝶ. Hæc dicit ſpũs iubẽs ſeparate mihi Barna/
bam & Paulũ ad opus quod uocaui eos mittere. Et iterũ apoſtoli: placuit ſpᷣui ſancto & nobis. Et in libro re/
gnorũ dicit deus iudæis. Regnauerũt nõ per me neq; per ſpũm meũ.Et in ꝓphetis ita dñs Iſrael cõcitauit ſpi/
ritũ dñi. Et quod habitet in hoĩe ſpũs ſanctus: quõ filius dicit &apoſtolus quoniã corpora ur̃a templum eſt
ſpũs ſancti: qui habitat in uobis. Et ꝙ oĩa nouerit ſpũs ſanctus dicit apoſtolus ita. Alii dat᷑ per ſpũm uer bũ
ſapientiæ. Alii uerbũ ſcientiæ in eo ſpu. Alii fides. Alii linguarũ gña. Alii interpretationũ in eo ſ pᷣu. Alii guber
natio. Hæc aũt oĩa opat unus atq; idẽ ſpũs diuidẽs oĩbus ſicut uult. Nõ dicit ſicut iubet ſed ſicut uult: oſten
dens non creaturã ſed uerũ ſpũm de deo eſſe: & oĩa poſſe ſicut filius. Vnde ſtati ait apoſtolus. Quẽadmodũ
nemo nouit hoĩum quæ ſũt in hoĩe niſi ſpũs hoĩs qui eſtin eo. Sic & quæ ſũt dei nemo nouit niſi ſpũs qui de
deo eſt. Spiritus en dei perſcrutatur etiã alta dei. Vides quẽadmodũ oĩa ſcientemſi pũm ſanctũ & oĩa poten
tem & ubiq; eſſe & oĩa creaſſe & omnia ſaluare ſancta nobis ſcriptura annũciat. Vnde & ſaluatorin euãgelio
blaſfemiã ſpũs ſancti neq; in hoc neq; in futuro ſæculo hominibus ſtatuit dimittendã dicẽs. Ideo dico uobis
ꝙ omnis blaſfemia & omne peccatũ ditnittet hominibus:blaſſemia autẽſ piritus ſancti neq; hic neq; in fu/
turo dimitteturhominibus. Nõ utiq; dicebat blaſfemiã aliã ſpiritus ſancti iudæis. niſi hoc aut deus nõ erat:
aut dedeo proprie nõ eſt. Nam inuenimus ꝙ iudæi nõ audent denegare ſpũm: ſed in ſcripturis ſicubiq; legẽ
tes aut creaturã accipiunt ſicut angelũ aut ipſũ patrem exiſtimant: et tertuam perſonã accipiunt:aut compo
ſitum arbitrantur deum patrẽ: cum ſit propriæ naturæ ſicut & pater. Ex his etiam ſpiritu altero putãt eum

b ii xii.

conſi ſtere & uerbo cũ ſit magis hoc compoſitæ rei & creati ꝗ ueræ diuinæ ĩcorporeæ ac ſimplicis: quæ ſoleta
iudæis hæc ſic intelligi: & paganis interdum. Nobis igitur unus pater & unus filius eius uerus deus: & ſpiri/
tus ſanctus unus uerus deus & hi tres unũ ſunt: una diuinitas & una potẽtia & unũ regnũ .Sunt autem tres
perſonæ nõ duæ nõ una. non ſecundũ reuelationẽ aut collectionẽ au tconfuſionẽ ſed ſ. emꝑ manentibus per/
ſonis diuinis. Haꝶ fides dat᷑ in baptiſmo ab his & remiſſa dat᷑ peccati: & uita æterna ſine aliqua dubitatione
ſperat᷑. Huic trinitati credẽtes uiri ſancti & btĩ pr̃iarchæ ꝓphetæ apoſtoloꝶ martyres & martyrii gẽam merue
rũt: & ſpem uitæ perẽnis adepti ſũt: & regnũ cæloꝶ hæreditatione nõ ambigua ſunt ſortiti. .

ſcitantis trinitate tres hypoſtaſes ſint confitẽdæ: & quibus apud

¶ Beati Hieronymi ad Damaſũ papã ſciſcitantis an
Antiochiam communicare debeaet. 4

Epiſtola quarta.

Voniã uetuſto oriens inter ſe populoꝶ furore colliſus: indiſciſſã dñi tunicã & deſup textam mi
nutati perfruſtra diſcerpit: & xpᷣi uineã exterminãt uulpes: & inter lacus cõtritos qui aquã nõ ha
bẽt difficile ubi fõs ſignatus: & hortus ille cõcluſus ſit poſſit intelligi. Ideo mihi cathedrã Petri &
fidẽ apoſtolico ore laudatã cenſui conſi ulendã: inde nunc meæ aĩæ poſtulans cibũ: undeolim xp̃i ueſtimenta
ſuſcepi. Neq; enim tanta uaſtitas elemẽti liquentis & interiacens longitudo terrarũ: me a precioſæ margaritæ
potuit inquiſitiõe phubere. Vbicũq; fuerit corpus:illuc cõgregãtur aquilæ: ꝓfligato 2 ſobole mala patrimo/
nio: apud uos ſolos ĩcorrupta patrũ ſeruatur hæreditas. Ibi ceſpite terra fœcũdo dnici ſeminis puritate cente/
nos fructus refert. Hic obruta ſulcis frumẽta loliũ auenaſq; degenerant. Nũc in occidẽte ſol iuſticiæ oritur.in
oriente auũt lucifer ille qui ceciderat:ſupra ſydera poſuit thronũ ſuũ. Vox eſtis lux mũdi: uos ſal terræ: uos au
rea uaſa & argentea. hæc teſtacea uaſa uel lignea uirgã ferreã & æternũ operiunt᷑ incendiũ. Quanꝗᷓ igit᷑ tui me
terreat magnitudo: inuitat tamẽ humanitas. Aſacerdote uictimã ſalutis: a paſtore præſidiũ ouis flagito: fa/
ceſſat ĩuidia: romani culminis recedat ambitio: cũ ſucceſſore piſcatoris & diſcipulo crucis loquor. Ego nullũ
rimũ niſi chriſtũ ſe equẽs: beatitudini tuæ ideſt cathedræ Petri cõmunione cõſocior: ſuper illã petrã ædifica/
tã ccleſiã ſcio. Quicũq; extra hanc domũ agnũ comederit: ꝓphanus eſt. Siquis in arca Noe non fuerit:peri/
bit regnante diluuio. Et quia pro meis facinoribus ad eã ſolitudinẽ commigraui: quæ ſyriam iũcto barbariæ
fine determinat: nec poſſũ ſanctũ dni tot interiacentibus ſpatiis a ſanctimonia tua ſemper expetere. Ideo hic
collegas tuos ægyptios confeſſores ſequor: & ſubonerariis nauibus parua nauicula deliteſco. Nõ noui Vita/
lem. Melitiũ reſ puo. ignoro Paulinũ. Quicũq; tecũ nõ colligit: ſpargit.hoceſt qui chriſti nõ eſt: antichriſti
eſt. Nũc igitur proh dolor poſt Nicenã fidem: poſt alexandrinũ iuncto pariter occidente decretũ: triũ hypo/
ſtaſim ab Arrianoꝶ præſule Campẽſio:nouellũ a me hoĩe romano nomen exigitur. Qui quæſo iſta apoſtoli
ꝓdiderũt? Quis nouus magiſter gentiũ Paulus hæc dicit. Interrogemus quid tres hypoſtaſes poſſe arbitren/
tur intelligi: tres pſonas ſubſiſtentes aiũt. Reſpõdemus nos ita credere. nõ ſufficit ſenſus: nomẽ efflagitãt: qa
neſcio quid ueneni in ſyllabis latet. clamamus ſiqs tres hypoſtaſes aut tria enhypoſtata hoc eſt tres ſi ubſiſten
tes perſonas nõ cõfitet᷑: anathema ſit. Et quia uocabula nõ edicimus: hæretici iudicamur. Siquis aũ hypoſta
ſim uſian intelligẽs: nõ tribus pſonis unã hypoſtaſim dicit: alienus a xpo eſt: & ſi ub hac cõfeſſione uobiſcum
pariter cauterio unionis ĩurimur. Diſcernite ſi placet obſecro: nõ timebo tres hypoſtaſes dicere. Si iubetis: cõ
datur noua poſt nicenã fides: & ſimilibus uerbis: cũ arrianis cõfiteant orthodoxi. Tota ſæculariũ litterarum
ſchola nihil aliud hypoſtaſim niſi uſian nouit. Et quis rogo ore ſacrilego tres ſubſtantias prædicabit! Vna eſt
dei ſola natura: quæ uera eſt. Ad id enĩ qd ſubſiſtit nõ habet aliunde: ſed ſuũ eſt. Cætera quæ creata ſũt etia ſi
uidentur eſſe nõ ſunt: quia aliqũ nõ fuerunt. & põt rurſum nõ eſſe quod nõ fuit. Deus ſolus qui æternus eſt:
hoc eſt qui exordium nõ habet: eſſentiæ nomen uere tenet. Iccirco & ad Moyſ. en de rubo loquitur. Ego ſũ qui
ſum. Et rurſũ:qui eſt me miſit. Erant utiq; tunc angeli cælũ terra uel maria. Et quõ cõmune nomen eſſentiæ
ꝓprie ſibi uendicat deus? Sed quia illa ſola natura eſt perfecta: & in tribus pſonis deitas una perſiſtit: quæ &
uere una natura eſt: quiſq; tria eſſe hoc eſt tres eſſe hypoſtaſes ideſt uſias dicit: ſub nomine pietatis tres natu-
ras conatur aſſerere. Et ſi ita eſt: cur ab arrianis parietibus ſeparamur pfidia copulati Iungãtur cum beatitu⸗
dine tua Vrſinus. cũ Ambroſio ſocietur Auxẽtius. Abſit hoc a romana fide. Sacrilegiũ tantũ religioſa popu
lorum corda nõ hauriant. Sufficiat nobis dicere unã ſubſtantiã tres perſonas ſi ubſiſtentes perfectas quales
coæternas! Taceant᷑ tres hypoſtaſes: ſi placet: & una teneat᷑. Nõ bonæ ſuſpitiõis eſt: cum in eodẽ ſenſu uerba
diſſentiunt. Sufficiat nobis memorata credulitas. Aut ſi rectũ putatis tres hypoſtaſes cum ſuis interpretatio
, nibus debere nos dicere: nõ negamus. Sed mihi credite: uenenũ ſub melle latet: tranſfigurauit ſe angelus ſa/
thanæ in angelũ lucis. Bene ĩterpretat hypoſtaſim: & cũ id qd ipſi exponũt hr̃e me dicam: hæreticus iudicor.
Quid tã anxie unũ uerbũ tenẽt? Quid tã ſub ambiguo ſermone latiłant: Si ſic credũt: ut ĩterpretant᷑: nõ dã
no qꝗretinẽt. Si ſiccredo: ut ipſi ſẽtire ſe ſimulãt: pmittãt & mihi meis uerbis ſuũ ſenſũ loq. Quã ob rẽ ob/
teſtor beatitudinẽ tuã p crucifixũ mundi ſalutẽ: per homouſian trinitatẽ: ut mihi epiſtolis tuis ſiue tacenda
rũ ſiue docẽdaꝶ hypoſtaſeon det᷑ auctoritas. Et ne forte obſcuritas in quo loci dego te fallat: per baiulos lratʒ
ad Euagriũ preſ brum: quẽ optime noſti dignare ſcripta trãſmittere. ſimul etiã cui apud Antiochiã debeam
cõmunicare

—

— — ☛ O —

cõmunicareſignifices quia campẽſes cũ tharſenſibus hæreticis copulant᷑: & nihil aliud ambiunt: ꝗᷓ ut aucto/
ritate cõmunionis nræ fulti tres hypoſtaſes cũ antiquo ſenſu prædicẽt.

„*

¶ Tractatus nõ beati Hieronymi: ſed falſo ei tibutus: tamen pius de fidei credulitate: & cõuerſatione chriſtia-

Vdæos & gentiles inſtituit de trinitatis eſſentia: æterna fili gñatione: per quẽ creata ſũt uniuerſa

ptione: & ĩcarnationis: cõuerſatiõis: paſſiõis reſurrectioniſq; myſteriis: de ſpu ſancto: acreſurre
chdne mortuoꝶ: & ĩmortalitate aĩoꝶ ediſſerẽs. Deĩde de xpᷣianoꝶ cõuerſatiõe pertractãs: diuitibus & paupe

ribus uiã ſalutis oſtendit: illis per miſericordiam: iſtis per patientiam. De ſexu quoq; diſputans uiros ad cõti

nentiam coniugalem: Vxores ad maritale obſequiũ: Vtroſq; ad piam & religioſam liberorum educationem
erudit. & ſpe: timore: patientia: iuſticia: charitate hominem chnſtianum informat.
Auid glorioſus in pſalmo ſit dicit. In uniuerſã terrã exiuit ſonus eoꝶ: & ad terminos orbis terræ
d uerba eoꝶ. Ex hoc igitur ĩtelligi dat᷑ ſono ante pparatos ideſt fidei principiis poſſe nos ad ĩtima
& ꝑfectiora fidei puenire: ne rudimẽtis uacillatibus dicat nobis dni uoce ĩcrepantis. Si in modi/
co fideles nõ fuiſtis: qd maius eſt: quis dabit uobisſed quia uideo certã eſſe formã: quã egredi nõ licet: diffe-
rẽtiæ ĩter iudæos & græcos ideſt gentiles: prius dedifferẽtia diſſeramus: Iudæis eniĩ nihil aliud ad ueritatẽ fidei
credẽdũ exiſtimo niſi Ieſũ xpᷣm filiũ dei ſper ipſũ ſaluari genus iſrael: & baptizari etiã ĩ noĩe eius. Reliqua eni
ſciũt per legẽ & prophetas. At uero gẽtiles quibus uetus error eſt & maior eſt labor tali admittẽdi & docendi
ſũt ordine· & primo quidẽ ut ab idolis & ab oĩbus uoluptatibus hoĩum totis præcor diis recedãt: ut amputa-
tis & euulſis radicitus malis bona poſſint & reilgioſa pectoribus ſemĩari. Hoc eſt unũ deũ credere:ipſũ time-/
re: deĩde ſcire ꝙ cũcta ipſe fabricauerit: ꝙ uniuerſa mũdi uel quæ facta ſũt ipſo iubẽte & uolẽte & faciẽte cõ/
ſtiterint. Eſſe corpus ſcripturæ: qd aut lex uocet᷑: aut pphetæ: qd hæcĩdicet: qd quidẽ ſcriptũ ſit per homĩes
& nõ ab hoĩbus. Spũs eni dei qui oĩa ſcit.ĩſpirabat hoĩes ſanctos qui loquerent᷑: aut qui deſtruerẽt prauita/
tẽ: aut perædificarẽt fidẽ: aut ſpẽ erigerẽt: aut iudiciũ cõminarent᷑: aut ꝓmiſſa firmarẽt. Deinde credendũ illis
ieſũ xp̃ᷣm filiũ dei: per quẽ cũcta deus fecerit: & ſine quo nihil eſt factũ: quẽ in principio ſermonẽ ideſt rationẽ
uniuerſitatis accepimus apud deũ fuiſſe. Sic enĩ glorioſus euangeliſta Ioannes iniiciat dici. In principio erat
uerbũ: & uerbũ erat apud deũ: &deus erat uerbũ: hoc erat in principio apud deũ. Oĩia per ipſũ facta ſũt: & ſi-
ne ipſo factũ eſtnihil. Deinde eſſe ſpũm ſanctũ: qui cũcta quæ deus per ſermonẽ fecerit aĩauerit: & cõfirma/
uerit unũ eſſe baptiſmũ quo hoĩes regenerent in deo. Credendũ etiã reſurrectionẽ mortuoꝶ in eadẽ carne.iu
diciũq; futurũ dei: quo ſecũdũ facta hoĩs: uel malis pœnæ repræſentent᷑: uel bonoꝶ operũ deſtinata præmia
tribuant᷑. Tãta eſt differẽtia cõuertentiũ iudæoꝶ & credẽtiũ gẽtiliũ. Quid ſit aũt deus & qualis & quatus: ꝗqs
& qualis filius:& quis ſpũs ſanctus. Tres enĩ unũ ſũt.Sane dud ſcire cõuenit prudẽtiæ uræ nos de deo hæc lo
qui & ſcire poſſe: quæ aut ipſede ſe apud hoĩes manẽs uoluit ſciri: aut ea quæ hoĩ permiſſu eius licuit accede/
re. Nõ in terris illũ quærat homo: aut inter figmẽta cõponat: necui ſimilẽ credat. Deũ enĩ uera fides ita ſemꝑ
expoſuit: natũ nõ factũ: incõprehenſibilẽ: inæſtimabilẽ: ĩuiſibilẽ & ĩpaſſibilẽ. & ideo ſolũ ueꝶ deũ:qui quæx/
dã negauerit: quædã fecerit: diſpoſuerit: ordinauerit: exornauerit: optimũ: iuſtũ: miſericordẽ iudicẽ. Et ideo
inexcuſatus eſtoĩs hõ: qui factorẽ ſuũ nõ cognouerit in tpe agnitionis: habiturus poſt exitũ iudicẽ iuſtũ: qui
nõ ſuo tpꝑe cõuerti ſe putauerit: ſed ex præterito. Hoc fas eſt de deo credere: hoc qui crediderit: abſtinens ſe ab
oĩ iniuſticia: bona & iuſta opatus: æternã requiẽ habebit in uita. habentẽ uero filiũ: nõ ſtatĩ ut hoĩes ꝓcreati
ſuũt: ita dicere me exiſtimes generatũ: ſed ut decet de deo credere: deũ filiũ hr̃e ex ſe quidẽ natũ: nõ diuerſa eius
ſubſtantia: nec maieſtatis eius ſubſtãtia diuiſa: ac per hoc paſſibilis uideat᷑: nec de ore dei ſimilẽ nñi ſermonẽ
eſſe platũ: ut Ilr̃is & ſyllabis cõſtet: ne filius dei cõpoſitus ac per hoc diſſolubilis teneat. Nec natũ ex nihilo ſi/
cut reliqua facta ſũt: ne ſimilis & æqualis cũ cæteris qui facti ſũt iũgeret᷑: ſed ſicut ſcit qui gñauit: & ipſe qui
gñatus eſt ipſo dno in euãgelio dicẽte. Nemo nouit pr̃em niſi filius:neq; filiũ quis nouit niſi pater. Itẽ in ſcri
pturis legimus. Myſteriũ meũ mihi: myſteriũ meũ eſt mihi. Et re uera abſcoditũ eſſe de gnatiõe illa: in qua
nullus interfuit: necmomẽtũ qdẽ tpis. Ante ſæcula quidẽ & ante ꝗᷓ ſuſpicari quis auderet: natus eſt filius dei
q græca lingua οονν dicũt. Sẽper enĩ eſt filius: quia ſempꝑ pater. Nefas eſt enĩ deo aliqd aſſignare poſt/
modũ:qdantea nõ habuerit: cũ deus ſempꝑ pfectus ſit: ut etiã qd ꝓpter nos poſtmodũ fuerit fabricatũ apud
illũ iã fuerit. &ſi nõ in ſubſtantia: plena tn diſpoſitiõe. Nõ eni minus ĩpotẽs erat ſemel oĩa facere:ſed ut or/
dinata & gradati diſpoſita: uniuerſa pro ſuo gradu & honore ſubſeꝗᷓrent᷑: & ne paſſiua & nulla inter ſe anti-
quiora ihonorificata pmanerẽt. Nã ſi quæ nũ cauſaa filio dei natiuitas ſuſcepta eſt incõprehẽſibilis eſt: non

nudata mortalibus: ꝗᷓto magis illa quæ nulli niſi deo prñi & ſibi ſoli eſt cognita. Nã Gabriel angelus ad Mari

am ita loquit᷑:ſicut euãgeliſta teſtat. Spũs ſctũs ſupueniet ĩ te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi: Quod obũ
„ 1. . — . . F. . . „ . —
brat᷑: abſcõdit᷑: nec oĩbus notũ eſt. Ergo ſi hæc natiuitas quæ nii cauſa eſt depoſita: nobis ĩcognita eſt: quãto
magis illa quæ a nobis lõge remota ẽ& qd dico a nobis & nõ ab oĩ cæleſti creatura- Sufficit ergo hoc qd uidi
iii. xiii.

de ordine creaturarũ: de ꝓcreatione primorũ parentũ: & neceſſaria per uerbi humanitatẽ redem

„⸗

XIij-

mus: qd diuinitas noſſe nos uoluit. Necultra cognitio porrigẽda eſt: ne ſacrilegus unuſqſq; teneat᷑: qa cõceſ
ſos termĩos fuerit cognitiõis egreſſus. Apᷣm igit accepimus dei filiũ ab initio ſapiam uera: ſermonẽ ideſt rõnẽ
ſpũm: lucẽ: uiã brachiũ:uirtutẽ: fortitudinẽ: ueritatẽ: panẽ:uinũ:uitã:oſtiũ: paſtorẽ:& alia plurima quæ ꝓ/
ter hoĩes ſũt ut oẽs in illo uiuãt. quæ unuſqſq; ꝓceſſu tpis ſcriptura edocẽte pdiſcet. Si igit᷑ dei filiũ cognitũ
cõfitemur: p ipſũ deũ pr̃em ſcimus & ſæcula & uiſibilia & ĩuiſibilia cõdidiſſe. Nõ eni fas ẽ exeo deũ opꝑatũ cre
dere: ex quo mudus genituræ ſuæ ideſt natiuitatis initiũ ſũpſit. aut ceſſaſſe & deſiſſe credẽdũ eſt poſt mũdi fa
bricã. cũ deus loquat᷑ & dicat. Pr meus uſq; nũc opat᷑.ociũ illi uel antea uel poſtmodũ filius amouet. requiẽ
ille aſſignet ꝗſqs illũ ĩfatigabilẽ neſcit: & ignorat ꝙ illi nihil acciderit: ſed ſẽp ſit: qd græca ligua a 6usv
ideſt nõ ĩdigẽtẽ uocãt: ſit ſemꝑ ſpũs & in oĩ pfectus. Eſt igit᷑ plurima quæ ꝑ filiũ fecerit: quoꝶ aut ſola nobis
ſũt noĩa: aut nec ipſa ſũt cognita. Quãti eni ſũt throni:ꝗᷓtæ ptãtes-quãtæ dnatiões quãti principatus:qua/
ti ſpũs? quãti angeli. Quot ſũt illa quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit:nec ĩ cor hoĩs aſcẽderũt? Quantã
etiã claritatẽ putamus eẽ ĩ ĩuiſibilibus? Nec æſtimare poſſumus: cũ ĩ his quæ nobiſcũ ſũt admirãda ſint oĩa.
Inter oĩa enĩ etiãẽ mundus quẽ cõſpicimus ꝑ filiũ fabricatus ẽ.& qdẽ lucẽ qua cætera fierẽt pſpicuã eſſe iuſſit:
& fecit. cui diei nomẽ ĩpoſuit:tenebris noctis addidit nomẽ. Deĩde firmamẽtũ qdĩter aꝗᷓs depauſaret oſtẽdit
qd cælũ uoluit nũcupari: ne ue terrena uiſu cæleſtibus miſcerent᷑: ſed eſſet qd inter humana & diuĩa diſcerne
ret. Iã enĩ ex nihilo materias ipſas ex ꝗbus oĩa fierẽt elemẽta cõdiderat. poſt hoc aqᷓs in unũ cõgregari & cõue/
nire pᷣcepit: ut arida mõſtraret᷑. Hæc quoq; nõ ſũt priuata noĩbus. Nã cõgregatas aqᷓs uocauit mare:ſeparatã
aridã terræ uocabulũ uoluit poſſidere. Sed hæc minus ĩſtructa uidebant᷑. Benignã itaq; fœcũditatẽ his ad di/
dit & decorẽ: & miro modo ilä ptimo gñare pcipiẽs: quæ nouiſſime fuerat fabricata: nõ ordinem turbans: ut
ignarus facturæ ſuæ: ſed uoluit poſtremũ primũ hre aliqd:ne ĩ oĩbus iaceret extrema. & primis ſe ecũda cõiun
xit: ne prima ĩferiora cõtẽnerẽt. Sic dei filius deus artifex pr̃e iubẽte moderatus eſt: ut ordinẽ imitãdo diſpoſi
tionẽ melius ordinaret. Nã terrã oĩa pabula ligna quoq; cũ ſuis rædiuiuis ſemĩbus ĩperauit educere. Cælum
quoqʒ; lum ĩaribus: ideſt ſole & luna & ſtellis ornauit. ꝗqbus aut diei aut noctis fines oſtẽderet: aut ſignis ruſti
cos & nauticos erudiret. Maria quoq; ĩcluſa in terræ limitibus ſua aĩalia pcreare mãdauit. Antea uidelicet ip/
ſas materias aĩauerat: ut naſcẽtibus poſtmodũ aĩantibus: aĩas cõmodarẽt. Sed quo fœcũdiorẽ facerẽt terram
poſt pabula: poſt ligna fructifera: poſt uniuerſa ſemĩa quadrupedũ genus feraꝶ & ſerpẽtiũ uiua oĩa & aĩata
iuſſit eiicere. Nec mora in his oĩibus. Quippe quæ deus pr iuſſerat: filius uirtus ipſa ſine recraſtinatiõe ĩperiũ
capeſſebat. nã cũ iuſſiõe & opus aſtabat. Sed quoniã multũ intererat: cæleſtibus ſub ſæculari terrena & poſt

diuina lõge humana deerãt: hoĩem fecit: q nõ totus eſſet de cælo: nec tñ de terra totus iteꝶ naſceret. Quippe

corpus hoĩs ex limo terræ formauit: ſpũm cõceſſurus de cælo. Et cũ oĩa iuſſiõe pr̃is ſermone obſeqᷓnte pfecta
ſint in hoĩs fũctiõe: & ipſe pr̃ fabricator acceſſit. ut ad ĩmortalitatẽ non præſcriberet terrã: ſi mortales manus
cõſtituerẽt hoĩum mr̃es. Cõceſſit etiã ut homo dei imaginẽ portaret ĩ terris:daturus poſtmodũ ſimilitudinẽ:
ſi imago ſeruaret illeſa. Ad imaginẽ uero dei nõ putes eſſe formã hãc hoĩs exteriorẽ factã? Abſit. Quis enĩ cre
dat deũ ad cuius imaginẽ factus eſt homo: hie aliquã partẽ quæ nõ audiat? Quænõ quæ ſũt undiq; uideat:
Quæ nò oĩa opet᷑ Hoiĩs enĩ exterior forma: nõ undiq; uidet: nõ undiqʒ audit: nõ undiq; potẽs eſt? Deus aũt
totus potẽs: totus lux: totus oculus:totus auris:totus manus eſt potẽtiſſima:ergo mẽtiunt᷑ ſcripturæ Abſit.
ſed ẽ in hoĩe quiddã ĩterius: ꝙ homo qdẽ & ipſũ uocet᷑. apoſtolus Paulus nos ĩſtruit dicẽs. Et ſi exterior nt hõ
corrũpit᷑: ſed ĩterior quotidie renouat᷑. Hiceſt ad imaginẽ dei factus. quẽ vod ideſt mentẽ uocamus. ꝗ deo
poſſit ſimilis eſſe. tũc quidẽ dũ ĩpaſſibilis dũ incõcuſſus: dũ beatus & ſctũs: & ſine fine fuerit cõprobatus. li/
beꝶ quoq; arbitriũ & capacẽ aĩum dedit: nõ ſine lege uiuẽdi. ne uagus & ſolutus a lege aĩantibus oĩbus æqua
ret᷑addita cõminatione poſt legẽ: ut ſi ſeruaret legẽ: in æternitatẽ uiueret. ſi non ſeruaret: mortẽ ſibi pararet:
amitteret & ſalutẽ. Eſt auũt hoĩs facti nomẽ Adã. Sed qa in oĩbus aĩalibus ad ꝓcreationẽ ſexus uterq; ꝓceſſe/
rat: hoĩ quoq; ꝓuiſũ eſt: ut & ipſi ꝓpter gñationẽ mulier pararet᷑. & facta eſt ſicuti ſcriptura teſtat᷑. eaq; Eua
nomẽ accepit. quã æquæ legis pᷣſcriptio nec a mercede neca ſupplicio ſeparabat. Sed poſtꝗᷓ uniuerſa deus per
ſermonẽ ſuũ ideſt filiũ: pfecta acexornata uidiſſet: oĩa quæ cũ hoĩe erãt: ipſius tradidit ptãti. Cui cũ oĩa mun
di cõſpiceret mãcipata: unus exangelis in pniciẽ magis ſuã: hoĩ miſerãdus ĩuidit. Nã cũ eſſet ipſis nõ peccare
libeꝶ & licitũ: ſi iuſſa dei ſeruarẽt: in btĩtudie pmanere:dei legẽ & iuſſa ꝑ mulierẽ trãſgredi pſuaſit.ut homo
reus fieret mãdatoꝶ dei: & in ſnĩam caderet. Eiectus eſt igit᷑ in hũcmũdu. Nã in paradiſo dũ ſine peccato fu/
iſſet: habitabat.ſed qa poſt traſgreſſionẽ hoĩ̃es gnauerit:uniuerſũ hoĩum genus ſecũ ad mortẽ uſẽ pduxit.
nõ defuturis tñ bonis uel iuſtis. qñquidẽ libeꝶ erat & poſtmodũ nõ delinꝗre. & deus nõ ceſſabat quotidie cõ
monere. Tũc diuĩa bonitas & pr̃na pietas larga: multipliciter hoĩ puidebat. Et primo ꝗdẽ p iuſtos priarchas.
deĩde ꝑ Moyſẽ & pphetas. ſed oẽs hiin Adã moriebant᷑ In nouiſſimis uero tpibus: ne in totũ diabolus trium
pharet(nã hocilli nomẽ eſt poſtꝗᷓ hoĩ ĩuidit) & ne homo poſt tpa dãnatiõis ĩpleta cõtra miſericordiã dei diu
teneret in pœna: ſalutẽ quã ſola miſeratiõe merebat᷑: accepit. deus nãq; pr̃ oĩpotẽs:filiũſuũ Ieſũ xpᷣm deũ ac
dũm nr̃m miſit: p quẽ cũcta cõdiderat. nec hoc ꝗdẽ ſine illo fieri poſſet. Nec tn qſꝗᷓ idoneus erat q hoĩem pa/
tienter tolerare poſſet aut noſſet. Aut ptãtes huius mũdi & haꝶ tenebraꝶ: qſ. ꝗᷓ poterat ſuꝑare: aut mortẽ ui/
cere: iferna reſerare: uirtute ptãtem peccati eradicare penitus & delere: niſi filius dei ꝗĩ factura hoĩs particeps
cũ patre

cũ pr̃e fuit: q& ſe poſſet in hoĩe cælare: & hõ cũ deo mixtus uirtutes pficere. p hunc en ĩ deletis nroꝶ cyrogra/⸗
.⸗ — — — . . Yv . . . . ₰ . * ₰ . T1 — .
phis pctõꝶ: ad deũ pr̃em parati de dei filii facti poſſemus accedere. Mittitigit᷑ dei filius: & hoĩem latenter in/
trauit: nõ quo metueret quenꝗᷓ qeratoĩum dus:ſed ne diabolus ad hoĩem q deo mixtus erat: timere accedere

& minus ꝓſtratus diabolus ab hoĩ̃e uideret᷑: ſi ſine acceſſu & certamĩe uinceret᷑. Ex uirgie igit᷑ ſpu dñi ſupue/

niẽte:& uirtute altiſſimi obũbrãte:ſecũdũ hoĩem Xp̃i natiuitas celebrata eſt: & oẽs trãſegit ætates: ut oẽs fer/

rediſcerẽt deũ. Hæcoĩa etiã a lege & a pphetis an ſũt pdicta. ut mira oĩbus ĩcredula nõ fierẽt ſubitatiõe: & p̃te

riti hoĩes ꝗbus hæc his oculis uidere nõ cõtigit: ſparẽt ꝙ ſine dubio in aduẽtu eius ꝗ pdicabat᷑: a cõtagio poſ-⸗
ſẽt æternæ mortis euadere. Si igit᷑ in terris uiſus deus tãtus & talis filius dei: ꝗtũ uel qualẽ illũhumanitas poſ
ſet aſpicere. Nã ꝗq in montẽ exẽplũ maieſtatis & bonitatis ſuæ tribuẽs exhibuit apoſtolis: cũ claritas eius ſplen
dificaret ita: ut & uirtutẽ ſolis pceſſiſſe crederet᷑. ueſtẽ aũt ita geſtaret: ut niue cãdidior uideret᷑. & tñ iã erudi/
ti: iã docti: iã ſãcti: claritatẽ nõ potuerũt Ieſu ſuſtinere diſcipuli: eius ſcilicet quniuerſoꝶ hoĩum uitia ac pec-
cata adhuccurãda ſuſcepat. Quod ſi deus tãtus ueniſſet: ut claritatẽ ſuã & ptãtem hoibus oſtẽderet: forſitã
oĩs creatura ĩualida & caſura ſuccũberet. ſed ſaluare uenerat filius dei. Ita humanoſ ũpto corpore deus ĩ ptãte

docebat ut magr: pſuadebat ut ff: efficiebat ut deus: eligebat ut pᷣſcius: curabat ut medicus: ut humanus cõpa

tiebar. & iã pactis oĩbus ac ĩpletis: quæ aut lexaut ꝓphetæ p̃dixerãt: aut ſalus hoĩs exigebat in nouiſſimo pro
morte hoĩs mortalis moriebat᷑. ut ſublata mortalitate hoĩbus ĩmortalitatẽ donaret. Suſpẽſus igit᷑ ligno: po
pulo iudaico ꝓclamãte: apud quos tãta magnalia pfecerat: ut in eo oĩs ĩuidia diaboli uinceret: in quo ĩuidus
hoĩem fefellerat inimicus: ad mortẽ ꝓperabat: futurus ſcilicet mortis mors: nãq; reſeratis ĩferis & ſpretis: cir/⸗
cũcalcatiſq; oĩbus iis: quæ in pniciẽ hoĩs & apud ĩferos tũc ualebãt: oẽs iuſtos & ſj pantes ĩ ſe illumĩauit: & ad
ſupos reuocauit. oſtẽdẽs diabolo & ptãtibus huius mũdi: & haꝶ tenebrarũ neqtiã eoꝶ ĩualuiſſe:ipſos mane
re in pœnis: liberato cui iuidebãt hoĩe. riũphans igit hõ cũ deo iã deuicta morte nõ mortalis: iã ad ſi uperos
euadebat. Sicergo dns nr̃ Ieſus xpᷣs patiebat᷑: ut reſurgeret. ſu rgebat: qa iã fuerat paſſus: hoc ſcilicet docẽs: qa
cũ deo ꝗſqs ſe cõiunxerit: mori uideri nõ põt. Videret parũ tũ ad ſuppliciũ inimicoꝶ factũ: ſi extinctã in ini/
mico uitã hoĩ dediſſet: niſi adderet claritatẽ. Et ut diabolo & eius angelis pœna maior accederet: cũ triumpho
hoĩem q carnẽ habebat iã nõ moriturã: in cælũ angelis & ptãtibus ſãctis mõſtraturus ĩuexit. deo pr̃i liberatũ
hoĩem offerẽs munus. mox pro ſe uicariũ dimiſit ſpũm ſanctũ quẽ diſcipulis ꝓximus paſſioni pmiſerat. ut
hoĩbus credẽtibus & auxilio eſſet & ſãctificatiõi. hic ordo credulitatis nt̃æ de xp̃o. Sed qa iã mẽtionẽ fecimus
ſpũs ſaãcti: dicemus credendũ eſſe in ſpũm ſanctũ: p quẽ uniuerſa quæ poſtmodũ fierẽt: & ĩſj piraret & ſãctifi
caret ſuæ eſſe ſubſtãtiæ. tũ tres unũ ſũt pr filius & ſpũs ſãctus. Deĩde credẽdũ unũ eſſe baptiſmũ: quo hoĩes
purificati & dei filii facti: in fide cõſignent᷑. quo uniuerſa uel natiuitatis uel erroris ueteris hoĩs delicta purga/⸗
rent᷑. In quo nõ corpoꝶ deponunt ſordes: ſed cõſcĩæ puræ ĩ terrogatio bona eſt in deũde reſurrectiõe dni nr̃i
Ieſu xpᷣi. Poſt hæc ordo exigit credere reſurrectionẽ mortuoꝶ in eadẽ carne. Cõſtat enĩ nec fas eſt aliud dicere:
qa deus & ſapiẽs & p̃ſcius ſit: meliuſq; elegerit ut ſapiens & p̃ſcius factũ hoĩem æternũ eſſe qᷓ nõ eſſe. Quod ſi
melius nõ eſſet in cõpẽdio habuerat ante ꝗᷓ feciſſet. Quod aũt æternus ſit hõ: qui ſit ex corpore & aĩa:ſcriptu/
ræ plurimis in locis docẽt nos. ſed pauca ad exẽplũ ponã. Salomõ clamat dicẽs. Deus cõdidit hoĩem ad ĩmor-
talitatem. Nec immerito in Geneſi prohibetur poſt peccatum homo ad arborem uitæ accedere ne uiueret in
æternum. Vtiq; ut immortalis perſeruaretur homo: quid erat niſi quia immortalis a deo factus fuerat: & im
mortalitatẽ corpus nõ capiebat. Sed credo hoc mouere lectorẽ: ꝙ hõ a uitæ ligno ꝓhibeat a deo: ignorãs & in
hochoĩ eſſe puiſũ. Iã enĩ erat in trãſgreſſione: & a peccato poſſidebat᷑. An ergo hãc mortẽ quæ a deo p reme/
dio hoĩbus attributa eſt: ex qua ꝑ ſeparationẽ corporis & aĩæ ſit finis: & euulſio peccati: ſi ad arborẽ uitæ acceſ
ſiſſet: qa neceſſe fuerat cõicatione uitæ fieri æternũ: in ĩmortali hoĩe neceſſe erat ppetuũ pmanere peccatũ. Er
go & hoc cõſulte & utiliter hoĩ ꝓuiſũ eſt: ut pctõ amputato ĩteruẽtu tẽperatæ diſſolutiõis: uera factura dei ex
cluſo malo excitet᷑ in uitã: ergo ſemp eſt hõ. Sed cur morimur in hoc mũdo: Supius cõprehẽſa eſt rõ:nõ ĩteri
re hoĩem ſed ſeparari. nec abſũmi materias: eæxqbus hoĩum corpus eſt fabricatũ. ſed ad reſurrectiõis diẽ ut ti/
meat dei iudiciũ reſeruari. fas enĩ nõ eſt: ut aliqd deſit deo nos iudicãti: cũ certũ ſit dei iudiciũ poſt finẽ huius
æui deſtinatũ. Nã hoc quoq; ĩſinuandũ eſt:& expurgari neceſſe eſt totũ hoĩem: quoniã oẽs aut in uirtute in
uenient᷑ eſſe aut in crimie. & hoc cõpetit: ut remunerent᷑ qui bñ geſſerunt ſecũdũ uolũtatẽ eius. & mali æter-/
nis ſuppliciis deſtinent᷑. Vnde nos appetimus pcepta legitima: & uitamus aduerſa: utobſeꝗᷓntes præmia cõ/
ſequamur. Cõtẽnẽtibus enĩ deus mortẽ cõminat᷑ & pœnã: hæcoĩbus ĩſinuãda. & ab oĩbus credẽda exiſtimo.
Nũc ergo de pſona tractemus. In pſona duo ſũt obtinẽda: pauꝑ & diues. Et diuitibus ꝗdẽ huius mundi præ
cipiendũ eſt: nõ alta ſape. neq; ſpare in ĩcerto diuitiarũ ſuaꝶ: ſed in deo uiuo: q pᷣſtat nobis abũdanter oĩa:ad
factũ boni opis diuites eſſe. ſed in bonis factis cõicatores eſſe. theſaurizare ſibi bonũ in futurũ. ut apprehẽdat
eã quæ bona eſt uita. Deĩde ſcire debẽt nõ ideo acceptas eſſe & haberi diuitias: ut his ſolis beatitudinẽ ſe habe
re confidãt. & male utãtur bonis. & ne deſpiciãt paupes. ne ue miſteriũ malitiæ: aut ĩſtrumẽtũ diuitias libi/
dinis cõputent. aut ꝓpter ſe ſibi traditas: aut ſe nunꝗᷓ illas amiſſuros exiſtimẽt. Poſtremo ſciãt diſe pẽſatores
græ dei ſe eſſe cõſtitutos a deo: ut & in diſtributione uoluũtas certa eoꝶ uel bona uel praua noſcat᷑. & ſciãt ma
gis ſibi acceſſiſſe per abũdantiã: niſi ſapientes fuerint tentamẽta potiora. diſcãt erogare diuitias: ſed ad cõpa

rationẽ ĩmortalitatis diſtribuãt facultates. ut ſint ſimiles deo: miſericordes nõ pfuſiac pdigi rei duicæ iudicẽ
tur: & fidẽter quidẽ hoc agant: & cũ humilitate. Ait enĩ Paulus apoſtolus qui fidẽterſ. emiĩat: fidẽter & metet⸗
Et iteꝶ hylarẽ datorẽ diligit deus. Nõ exiſtimẽt finiri poſſe: ꝙ uniuerſũ opis cõtcẽplatione præceptoꝶ dei depᷣ
henditur. Cũ & ab ipſo acceptæ ſint & neceſſariæ. & ea utiliter augere & miſtrare cõſueuit. Vnde enĩ tꝑalia de
eſſe poſſũt: cũ ppter ipſa ſi bĩ p̃rogent᷑: æterna ꝓmiſſa ſint & parata? Veritas loquit᷑ quæ ẽ Apᷣs dicẽs. Qui di

miſerit ꝓpter me domũ aut uillã aut parẽtes: aut reliqua cẽtuplũ accipiet in iſto ſæculo ĩ futuro aũt uitã æter/

nã.Et ſi hoc ꝗdã tpi pſecutiõis aſcribũt:ego aũt ſic audio dum nim monẽtẽ: ꝙ ꝓpter ſe quolibet tpe ad quod

cũq; opus ſanctũ fuerit præceptũ eius ĩpletũ: nobis ad futurũ præmiũdeſtinatũ. Ne uero ſimus ſolliciti: qa
curã gerit deus/p nobis: Clamat ꝓpheta dicẽs: & paupem & diuitẽ ego feci. & ꝓ oĩbus æꝗᷓlis cura eſt mihi. Cu/

rã gerit deus. & qs metuit ne eius minuat᷑ prfimoniũ: unde deo iubẽte p̃rogat᷑. Iimeamus magis: ne ſi trepidi

& ſteriles & ĩfideles fuerimus in bonis opibus: egeni atq; ĩopes iudicemur. Timeamus potius ĩpleri triſticia:
a& de huiuſmodi diuitibus: in euãgeliũ in unius licet pſona: ad exẽplũ tñ retulit dicẽs. Abiit aũt cũ audiſſet
cõtriſtatus: qa fuit hñs facultates multas. Nõ timeat: ne difficile regna ĩgrediat cæloꝶ. ſit ĩmo humilis: ſit lar
gus: ut beatior ex hoc iudicet᷑: ſi necin iſto ſæculo necin futuro ſentiat egeſtatẽ. det paupi ut deũ fœneret: deũ
cõputet debitorẽ. ſciat præpoſitã eſſe miſericordiã ſacrificiis dicẽte dño. beati miſericordes: quoniã ipſi miſe-
ricordiã cõſequẽtur. gloriã cõſecuturi & requiẽ. Sed in iis diuitiis in ꝗbus alii & corrupti & depditi iudicant᷑.
iſte fructus iuſticiæ ac miſericordiæ accipiat coronã: paup uero ita cõſolandus eſt: uti ſciat in pauptate cõſide
rãda magna ſibi bona eſſe: & primo qdẽ ꝙ a deo utiliter ſit ſibi ꝓuiſũ. pᷣſciũ deũ ĩfirmitatẽ eius cõſideraſſe. &
ſciſſe ꝙ chuitiaß ſarcinã: & ſollicitudinẽ ferre nõ poſſet: deĩde ſẽtiat ꝗᷓtas tẽtationes: & ꝗᷓta picula traſierit noĩe
pauptatis. nã & ſi affluẽtia deeſt: quæ frequẽter uirtuti cõtraria eſt: ad aĩ tñ diuitias ꝗᷓtotius ſine ĩpedimẽto in
pauptate trãſit᷑. Certe ꝗbus malis caruerit: cõſideret: caret ĩuidia: vmulatiõe: ĩſidiis: dolo: ſupbia: cõtentione

& his quæ hoĩ in hoc ſæculo diuitiæ ſolẽt cõflare. Iluxu enĩ rex: & ubertate copiaꝶ aĩus ſoluit᷑. uigor mẽtis in

fringit᷑: uirtus corporis eneruat᷑. At in pauptate nõ laſciua ſũt cõuiuia. nõ turpes potatiões: oĩa ſobria: oĩa ri/
gida: oĩa humilia nõ abiecta. quoniã cõſcĩa pura & uirtute ſũt plena. nõ enĩ abũdans eſtextraneis facultati/
bus: ſed iuſtus eſt. nõ facile ad diuitias animi:ideſt uirtutes huius muũdi diues accedit. Filius enĩ dei qui diffici
lius ait diuitẽ ĩtroire in regnũ cæloꝶ: utiq; intelligit pauperẽ facilius. Nec ſe ob pauptatẽ alienũ eſſe a cura dei
exiſtimet. Nã ꝓpheta teſtat᷑ dicẽs: & pauperẽ & diuitẽ ego feci. & pro oĩbus æqualis cura eſt mihi. Nõ eſt enĩ
deus perſonaꝶ acceptor. nec pro illo ſe curã ꝓfitet᷑ gerere tãtũ qui in ſæculo diuitiis pollet. ſed pro oĩ bus & ꝓ
pauperibus curã ſuſtinet: remuneraturus quẽ ſuenerit aut in diuitiis humilẽ: aut in paupertate patientẽ. di-
ſtributio eſt ueluti totius corporis humani miſteriũ. quærat ſinguloꝶ mẽbroꝶ officia: cõſideret hoĩs corpus
eſſe unũ qdẽ corpus: ſed plurima mẽbra. nunqd oĩa ſunt aut oculus aut pes aut reliqua mẽbra? Sed ſicuti ait

Paulus doctor gentiũ: in fide & ueritate quæ inferiora ſũtmẽbra: maiorẽ his tribuimus honorẽ. Et quẽadmo

dũ uirtus ſinguloꝶ mẽbroꝶ in ſuo ordine atq; officio demõſtrat᷑: ita in totius gñis humani corpori ueluti mẽ
bra paupertas & diuitiæ collocãtur. Et pauperis patientia: & diuitis humanitas dei examine cõprobãtur. Ex
ultare debet pauꝑ & deo gras agere: qa multis pfimonii nexibus liberatus eſt. in die phationis nõ grauat᷑ com
pedibus: facilius liber ſeqtur dm nullis nexibus ĩplicatus. nõ deſit etiã ab ipſo inquãtũ põt miſericordia iu/
ſta in egenos. qa ſicut iuſtus efficitur de ſua frugalitate ĩferioribus & nõ hntibus pᷣrogator. n ueret ne ipſe de

ficiat: cũ in uſu ſanctæ miĩſtrationis habeat pmptiſſimã uolũtatẽ: nihil ei deerit quẽ per ꝓphetã ſpũs corrobo

rat. Nã occidit deus aĩam iuſti fame. Et diis in euãgelio. Qu ærite primũ regnũ dei: & oĩa hæc apponẽtur uo/
bis. Nõ cupiat diues in hoc ſæculo fieri: ne mala plurima ſibi acqrat: dicẽte & monente glorioſo Paulo. hites
igit᷑ uictũ & ueſtitũ his cõtenti ſimus. Qui aũt uolũtdiuites fieri: incidũt in tẽtationẽ: & in muſipulã: & deſi/
deria multa: quæ mergũt hoĩes in pditionẽ. ĩmo ſi uera fide & ppter ſalutẽ credere optãt: cæleſtes ſibi diuiti/
as cooptẽt & cõparẽt: quas unuſqſq; iuſticiæ & miſericordiæ & reliquis bonis actibus cõparat & aſſumit. Tẽ
poralibus æterna ſũt pᷣponẽda:caducis ſtabilia: ſollicitis ſecuriora: periculoſis libera: honorificis clariora. his
monitis & diues tẽperetur: & pauper ſubleuetur. Nũciã de ſexu loquamur. Sexus ille eſt maſculus & fœmĩia
ideſt uir & mulier. & uir quidẽ poſtea: quæ ſupra cõprehendimus ad inſtitutionẽ uitæ melioris etiã illud de/
bet cũ oĩbus cuſtodire: ut uxorẽ ſuã diligat ſicut Aps eccleſiã. ut oĩ genere unanimi & cõcordes rite poſſint de
um de oĩbus depræcari: leuãtes manus puras ſine ira & diſceptatione. ſed oĩa fiet ad ædificationẽ & ĩſtructio/
nẽ deificã. Deinde cõiunctionis uinculũ pudice & cũ oĩ caſtitate generent: & tũc cõueniant: qn uel gñationis
eſt contẽplatio: aut or̃onis nõ reuocat tp̃ᷣs. Orationẽ aũt illã cõputo: quæ oĩ ſacramentoꝶ myſterio atq; com/
municatione celebrat᷑. Cæterũ eſt depræcatio & adoratio: ex homologeſis & interpellatio eſt & uotũ: quæ oĩa
ſua hñt tpa. Virũ igitur decet intecto capite orare: nõ comatũ: quia cõfuſio eſt uiro: ĩceſſu eſſe ſimplicẽ: nõ ia
ctatũ:nõ fucatũ. ut nõ ſolũ uideatur uerbo credidiſſe: ſed & cæteris uit᷑e ſuæ ſpeciẽ pᷣſtet. Viro enĩ omni cõpe
tit ſacerdotare deo. & ideo debet tã in catheciſmo ꝗᷓ etiã in laica uita cõuerſationẽ ſuã mundiſſimã exhibere.
ut & ſi ipſe munere & officio ſacerdotali nõ fungatur: uitæ tamẽ ſimilitudine ſacerdotibus coæquetur. At ue
ro mulier diſcat obſequi uiro: etiã dũm illũ uocans. & quidẽ omnes uiros reuereatur: ſuo tantũ ſeruiat. quia
omnis mulieris caput uir. ſciat & hæc caſte uiuere cũ uiro ſuo: quod & ille omnibus modis faciat ita: ut nullã
aliam

—

le.

1a
1 „
a

aliã præter uxorẽ nouerit. Noſcere etiã debet tpa conuẽtionis: & abſtinere a coiunctione: uel cũ tp̃ᷣs eſt oratio/
nis: uel cũ muliebria patitur: uel cũ poſt partũ intra tpa purgationis ſe eſſe cognouerit. Nõ eni ad ĩpudicitiã
matrimoniũ copulauit deus: ſed ut gnationi p̃ᷣberet obſequiũ. Diſcat filios educare pie: uerecũda eiſe nõ liti-
loſa: nõ uinolenta: nõ ſuperba uiro: tãetſi patrimonio maior uideat᷑. Sit & in ĩceſſu pudica: non fucata for
ma: ꝓcedere nõ ſtudeat cũ capilloꝶ criſpationibus: aut circũdata auro aut ueſte p̃cioſa: ſed ut decet fœminas
xpᷣianas: ꝓmittentes caſtitatẽ nõ tantũ uerbis: ſed & per bonã cõuerſationẽ. Sciat ſe tacere debere in eccleſia.
loqui enĩ ibi illi nõ eſt cõgruũ.debere obſequi nõ tantũ maioribus natu & ſacerdotibus: uerũ etiã oĩbus fratri
bus. neq; ſe ulli præponere uiro cõtẽplatione ſexus. quoniã & cũ oĩa legitima p̃cepta perfecerit: in uirũ cõſu
mabitur perfectũ.ĩmo appetat uirtutẽ cõſecuturã gloriã:ſe exus infirmitate no tardãte: ſãctitatẽ & uirtutem
animi: & oĩ cõtinentia & paſſione deuota uiris iuſtiſſimis coæquetur. Iã ætatũ ſermo habeat in manibus. Et

primo quidẽ arbitror infantiã differendã doctrina: quæ qualitate uel tpis uel ætatis: uerbũ doctoris non põt

ſuſtinere. Sed quibus oĩbus bñficio ætatisin malitiã & ĩnocentiã naturalẽ dari præcepta nõ poſſunt.in horũ
tñ admonitionẽ parẽtes ſunt cõſtringendi. quanꝗᷓ accedẽte ætate eccleſia nõ deerit: nec ceſſabit admonendo.
Pueris ti illud ĩſinuandũ:primo ut nullo audiendi deſint tpe: quia nec ſemel poſſint oĩa pdoceri. Deinde in
nocentiã ſimplicitate cõiungãt:ne pueritiam in malitiæ pſeueratione cõtinuẽt. cuſtodiendũ quoq; & obſer
uandũ: ne in cæteris ætatibus corrũpatur. Hi ſciãt ſibi fore glorioſũ:ſi naturali bonitati fidei quoq; bonũ:&
deificũ munus adiũgant. ut ſemp boni: ſemp ſãcti: ſẽper ĩnocentes: ſemp in dei opa & naturæ traditione cre/
dulitatis pſeuerẽt. Cõſiderandũ illis eſt: ut caſti & pudici pmaneant. & frequẽtius ad eccleſiã ſciãt conuenire
debere. quia frequẽtius ſũt armãdi: quibus adhuc ppter ætatẽ minus ſtabilẽ: pugna diaboli futura ſit graui/
or. Obſeruãda illis oĩa cũ timore. & ante oẽs cauendũ a fornicatione: quæ initiũ ad idolatriã habet. & neceſſe
eſt: ut utrũq; nouerit qui ſecutus eſt alterũ. Ergo quõ credere intelligit᷑: & deſiiſſe a gentibus: ſi ea quæ gẽtiles
deſignãt: recolit? Sane obſeqᷓntes ſint nõ ſolũ parẽtibus: ſed & oĩbus ætate maioribus. ſi tamẽ eoꝶ monita &
ofo: nihil legitimis affert ĩpedimẽti. deũ ſe hr̃e cõputẽt pr̃em. Illius ſperare debẽt hæreditatẽ: quæ nõ in tpali
bus cõſtat: ſed in æternis. quoniã ſi deus illis utile eẽ pᷣuiderit: etiã tpalia præſtabit: maxime cuũ uiderit unũ
quẽq; æterna ſectari: filio eius dño nr̃o dicente: primũ quærite regnũ dei: & oĩa hæc apponent᷑ uobis. Vnde
nulli dubiũ fore credo: his copiã neceſſariarũ rerũ in terris nõ defuturã: ꝗbus cæleſtia pparantur. Ergo quia
hæc a deo ſperãda ſũt: nulli alii eſt obſeqᷓndũ. ĩmo oĩbus obſequẽdũ: quia deus uult: non quia ab ipſis tpalis
ſperari debet aliqd pᷣmii: ſed quia nos dei eccleſia etiã in his legitima ĩplere intẽdimus. Poſtremo gratulanduũ
eſt his in primo exordio liberi arbitrii: ſi ad deũ acceſſerint. utpote oẽm ætatẽ ſuã bono fidei cõp arantes: ꝙ nõ
conſũpta ætate in errore:qd etiã poſtmodũ dolerẽt: ſed ꝙ adhuc pueri & ĩnocentes ad dei nõ tantũ ueniam:
quantũ ad gram acceſſiſſẽt conſequẽdã. Iuuenes uero hoc ſũt admonẽdi modo: ut ſi uxores habeãt: doceant᷑
caſte uiuere cũ uxoribus ſuis. alienã ſciant ſceleratũ eſſe cõtingere. In hoc eni dabit experimẽtũ & documentũ
renuũciaſſe ſe ueræ uitæ pᷣteritæ: ſi poſtꝗᷓ crediderit: in melius uitæ ſit facta reformatio. Tũc enĩ deſinit eſſe gẽ/
tilis: & eẽ iniciat xpᷣianus: ſi uniuerſa legis caute cuſtodiẽs: caſtũ ſe exhibeat & pudicũ.Si uero uxores nõ hit
cõſtringendi ſũt ut aut habeãt: aut oĩno ſe cõtineant.ne putẽt ſibi eadẽ licere: quæ gerebãt antea. Renũciaſſe
ſe debent ſcire diabolo: nõ uerbis ſed factis. Almoneant?᷑ & ſciãt interdictã eſſe fornicationẽ & adulteriũ.nul
lã fœminã licere cõtingere excepta uxore. & ipſa deifice cõparatã. Itaq; aut illis ducenda eſt uxor:aut cõſeruã
da cõtinẽtia. Sane ne territi fidẽ differãt: ſciant malũ eſſe ꝓpter ĩmundiciã non credere: deterius eſſeĩ pudicos
poſtꝗᷓ crediderint inueniri. & hos hoĩes monendos eſſe exiſtimo: ut oĩbus ꝓpter deũ obſequant᷑. Domũ ſuã
bene regere diſcãt. ſi filios habeãt: piæ eos tractẽt: & ĩſtruant rebus deificis. Hæcenĩ ſũt ſi igna fidei nr̃æ. ſi nõ
ſolũ crediderimus: uerũ etiã aliis quæcredimus tradiderimus Coõſideranduũ iuuenibus: ut in oĩbus bonis fa/
ctis ætatẽ ſuã ſuperẽt.aĩõq; & uirtute fortes: & apud interiorẽ hoĩem iuuenes deo iudice collocent. Gratulã-
dũ etiã iis qui no oĩ ætate cõſũpta: ſed in ipſo ætatũ calore: & in ipſa adoleſcẽtia flagitioꝶ diabolo & ĩmundis
factis renuciauerint. ut renouati exhibeãt ſe deo pueros in malitia. in tentationibus iuuenes:in cõſiliis & cogi
tationibus ſuis ſenes & graues milites Xpi. Sciãt ſe in pace debere eſſe ſollicitos: & in pſecutione fortiſſimos.
Ita nomẽ militiæ dediſſe. & donatiua ſic ſe ſtipẽdia ſj perare uitæ æternæ: ut p̃ter quotidiana pacis certamina:
quæ cõtra diabolũ cui renuciauimus gerimus: pſecutionis pugnã & prœlia cogitemus. nõ corporis ſupplicia
metuẽda: ſed cõſiderãda pmiſſa. Captiuitas potius & ſub hoſte æterno ſeruitus: & exilium cæleſtis patriæ: &
dei iudiciũ: & ĩſultatio inimici: & mors æterna: & æterna tormẽta ptimeſcẽda ſũt. Conſideremus nos oẽs eſſe
mortales: & neceſſe eẽ nos mori. & ꝗᷓ glorioſũ & pdicãdu ſit: ꝙ id qd neceſſe ẽ pati: expugnet᷑ in gloria. Aptã
dus eſt oĩs ſermo ad deſtructionẽ idolatriæ. & martyrii corona laudanda: & oĩfarie ad expugnandũu hoſtẽ: &
ad eius iacula repellẽda miles Xpi munitus incedat. Is cui euãgelizatur:in terrogetur quid agat ſi miles eſt uel
officialis. an iudex: ruſticus an urbanus. negociator aut agricola. uel opifex: uel in quo actu uitã & cõſeruatio
nẽ ſuã inſtituerit ut ex hoc allocutio non deſit. In eo enĩ maxime quis peccat: in quo quotidie uiuit. Monea/
tur igitur miles: ne concutiat: officialis ne calũnietur: iudex ut moderetur: ruſticus ut non murmuret: urba/
nus ut non ſubdolus & circũſcriptor ſit: & ne in rebus malis ſuũ exerceat ĩgeniũ. negociator ut empta non pe

ioret. agricola ut annonam non captet. opifex ut non illudat uel fallat. Etautem Iides ut definit apoſtolus

b v. v.

xv.

paulus: ſubſtantia rerũ quas ſperamus: & iudex rerũ quas nõ uidemus. Credere & uidere quis nõ debet: ꝙ ea
quæ deus ꝓmiſit potens ſit ut pmiſſa ſunt facillime præuenire:? Hæc nobis inuiſibilia ante oculos ponit. ad

hanc in greſſi & diaboli & poteſtatum huius mundi: & harũ tenebrarum uniuerſa deſerimus: & deo cũ fidu/
cia pximamus. Credere enĩ & ſperare neceſſe ẽ: quæ deus iuſſit. Cũq; ea quæ diabolus ĩſeruerit: abnegamus.
fidem ſpes ſequitur. Itaq; de ipſa lo quamur. Eſt igitur ſpes expectatio rerũ oĩum quas in fide habemus: per
qua ſaluamur. Paulo ſcribẽte apoſtolo. Spe eni ſaluati ſumus. Spes aũt quæ uidetur nõ ẽ ſpes.quod aũt ui
det quis: qd ſperat? Si aũt qdnõ uidemus ſperamus: p patientiã expectamus hæc in ſe habet timorẽ. nõ illũ
dico cuius obliuiſci: & quẽ foras debet mittere qſqs in fide uiuit:ſed qui eſtunus de ſpiritibus: ꝗbus replet᷑ Ie
ſus ſicut Eſaias teſtatur: Exiet uirga de radice ieſſe: & flos de radice eius aſcẽdet: & requieſcet ſuper eũ ſpũs Qnmi:
ſpus ſapientiæ & intellectus: ſpũs cõſilii & fortitudinis:ſpũs ſcientiæ & pietatis:& replebit illum ſpiritibus ti
moris dñi.illum ſpũm quẽ Dauid canit dicẽs. Timete dnm iuſti eius. unde & beati efficiunt᷑:eodẽ ꝓteſtãte &
dicẽte. Beatus uir qui timet dñm. illum timorẽ dicit: qui caſtus eſt & pudicus. Quoniã timor caſtus inqt Da
uid permanet in ſæculũ ſæculi. Ergo duplex etiã timor eſt. Et unus appetendus eſt: & alius fugiendus. Eſt igi
tur timor appetendus admonitio & cuſtodia rerum oĩum quas credimus & ſ peramus. Timemus enim iudi/
cium: quia ſperamus & metuimus dnm. quia forte illũ iudicẽ credimus. Sed quoniã caſtus timor eſt dei: &
eſt caſtitas ſpecies cõtinentiæ. de continentia & eius uirtu tibus nunc uidetur tractandũ. Eſt aũt continẽtia ap
petitus oĩ um rerum malarũ refrenatio. malarũ addunt dicentes diffinitionẽ iſtã communẽ eſſe in rebus bo/
nis & malis. Nã qui ſe a bonis retinet: nõ eſt bene cõtinens. ſed a malis recte. Sed in oĩbus ſane pceptis duplex
conſideratio & doctrina eſſe debet. & hoc retinendũ & obſeruandũ in cæteris arbitror. unde cũ unã partẽ tra/
ctaueris: cõtrariã noueris. & ita rerũ ipſarũ inſtitutio exigit.ut cũ alterã partem tenueris: alterã neceſſe eſt ut
deſeras. Malorũ ſane ſubſtãtiã ab initio eſſe cõperimus,. quippe inobedientia iuxa bonũ malũ eſt: & his ſcili/
cet qui nuſꝗᷓ ſunt male cõparantes boni tutela ſeruatur. Cõtinentia igit᷑ docenda eſt: & tenẽda in malis rebus.
In bonis auũt auiditas eius exigenda eſt. Quod Dauid pronũciat & docet dicẽs. Btũs uir ꝗ timet dũm: pceptis
eius cupit nimis. Itẽ continentẽ eſſe debere in malis: & appetentẽ bonorũ in alio pᷣmonet pſalmo ſic dicẽs. Cõ
tine linguã tuã a malo: & labia tua ne loquant inſidioſa. Euita a malo: & fac bonũ.quære pacẽ: & cõſeꝗre eã.
Placet etiã de continentibus conferre. Multos enĩ uideo iuxta coniunctionẽ coniugalẽ continentes tantũmo
do: qua contẽplatione deus iudicat conſcientiã ſingulorũ: & in reliquis continẽtiæ partibus oĩbus gentilibus
eſſe deterrimos. Si enim conſideras ꝗplurimi illoꝶ & iracũdi ſunt & ebrioſi & procaces & ſuperbi:& ex forma
ueluti cõtinentiæ magis inflati: pcuſſores: maledici: cupidi: tu midi: multũ ſibi placentes: & magis iudices: il-
lam ipſam quã ſe pᷣferunt habere continentiã: fomitẽ & famã & materiã magis ſi ubminiſtraſſe ĩcontinẽtiæ.
Cum utiq; hæc primo ſeruanda ſint in quibus quotidie cõprehendimur. & tunc magis ĩ oĩbus aliis uitiis uir-
tus continentiæ retinenda: & ad conſũmationem nõ coniunctio reſpuenda: ſed pudicitia pponẽda eſt. Nam
cum apoſtolus Paulus eccleſias moneret: non informem mandauit continẽtiã: ſed in quibus appetenda & in
uenienda ſit: ſic monuit dicẽs. ut ſit inquit ſancta corpore & ſpiritu. diffiniens nõ eſſe continentem qui non
utraq; parte continentiſſimus fuerit comprobatus. ut magis plurimas ſic flagrare cupiditates: ſicut exitus do
cet: & uniuerſa genera pœnarum per peti uelint: uel ꝗlibet eccleſiæ ſententiam ſuſtinere: ꝗᷓ a familiari conuer
ſatione diſcedere: neſcientes deum dixiſſe de talibus. Quicũq; reſpexit mulierem ad cõcupiſcendũ eã: iã mœ
chatus eſt eam in corde ſuo. Non poſſunt huiuſmodi excuſare culpã ſuam: ꝙ non ad cõcupiſcentiam oculos
ſuos porrexerint:quando ſub uno & ſimul cubant tecto: aut in uno dormiũt lecto. Vnde & reprehenſi ſpiri/
taliter hoc agere profitentur: adiicientes extraneis nomina affectuum uel pietatis. ſane quoniam & diaboli
ſubſtantiam accipimus ſpiritalem: debet addi: ſed nequitiæ & malitiæ ſj piritalis: adeo propter ſcandalum ec
cleſiæ & ruinam: cuma ſe nec perſuaſiõe: nec interdicto maiorum natu: nec metu præſentis ſententiæ: uel fu
turi iudicii diuelli poſſint: cum fortiſſimos etiam quos legitimæ copulauerunt nuptiæ: leue iurgium ſeparet
Quid hoc mali eſt: quæ male indiuidua charitas: ut alienæ cõſanguinitatis affectus ſeparari nõ poſſint. Tur
pe eſt dicere: quod illos non pudet facere. Certe uel ab oſculo non ſunt immunes: quod eſt pignus & ara ſer/
pentis. Sane cum increpaueris: mox hæc proferunt uerba: poſſe integritatẽ corporis ſui comprobari: cum ab
ip̃is prius mentis requiratur integritas. ꝗꝗᷓ nec etiam corpore omnino poſſint examinari. Nõ enim cõſciẽtiæ
latebras hominibus ſcire: aut nudare permiſſum eſt dicente ſcriptura: homo in facie uidet:deus auteſn in cor
de. deus ſolus intima & ſecreta circũſpicit. ſ⸗ ed manifeſta eſtuox domini monentis: a fructibus eorum cogno/
ſcetis eos. Si conſideretis qualis eorum aſpectus: ꝗᷓ torua fronte: ꝗ inuerecunda reſpiciunt: quãtum audaciæ
in multis magis ꝗᷓ conſtantiæ Ferunz Hnp Cld- in quibuſdam cultus eſt: & affectatus inceſſus profeſſione
iactantiæ: & ad hochuiuſmodi profeſſionis ueluti deuotio procedit: ut propter nomen quod ſolum portant
uirginitatis: appetibiles fiant. Inde eſt quod ſe iudicant cum ſe cælarédebuerint: deo exhibentes tantũmodo
obſequiũ ſuum: quo remunerationem pudicitia expectat & ſperat. congreſſi ad limina domus dei: ad ora/
tionis horã intecto capite iniiciantur. Interpretantes apoſtolũ cõniuentibus corruptoribus ſuis: de mulieri/
bus maritatis nõ de uirgibus ſtatuiſſe. neſciẽtes ꝙ ubiq; maſculos cuiu ſlibet ætatis uiros nomĩet: oẽs fœmiĩas
mulieris appellatiõedeſignet. Scio me exceſſũ feciſſe a ꝓpoſito tractatu cõtinẽtiæ: ſed neceſſario ut deinceps

omknes

,
s
na
l⸗
1r.
nit⸗
m
Cin
on

do

no⸗
ir
one
tant
o⸗
ota/
en/

teßs
mnes

omnes hoĩes cuiuſlibet ſexus plena cõſciẽtia ſciãt: & a quibus ſe abſtineãt: & quæ debeãt cuſtodire. Aut ſi in
una ſpecie & quolibet genere cõtinentiæ fuerit obſeruator: necad alias uelit monitus accedere:nõ ſe iactet in
numervo eſſe cõtinẽtiũ:ne & ipſã partẽ in qua ſibi plaudebat:obſtinatione uideatur amittere. Ergo qui ad cõ
tinentiã docet᷑: & uult accedere nõ in corpore: aut in una parte corporis tantũmodo debet continẽtiã quære/

re:ſed in toto animi motu cõtinẽtiæ debet obſeruatiões agnoſcere. N am qui iracundiã retinet is magis eſt cõ

tinens:ꝗᷓ qui linguã a cõuitio: a maledicto: a detractioe: a mẽdacio: a periurio: & a cæteris linguæ malis abſti⸗/
net. Is uero eſt cotinẽs qui uniuerſa officia mẽbroꝶ a malis affectibus ſubtrahit: qui ipſum deniq; cogitatũ a
tota nequitia cõpeſcit:& omni denegat iniquitati. is plenus eſt cõtinẽs: & illum nõ cum hominibus cõparo:
ſed cum angelis ſanctis ſimillimũ recognoſco. Nunc iam uobis de patientia: & de eius bonis loquẽdum eſt.

Eſt igitur patiẽtia omniũ iniuriarũ & paſſionũ tolerãtia: & deſpectionũ atq; expectationũ omniũ ſine pci pi
tatione ſufferẽtia. quam ſiquis intellexerit & habuerit: cõtraria uitæ grauia baiulat: oĩa bona continet: ſoro/

rem habet ſpem: quã ſuperius cõprehendi. affines experitur eſſe ſibi res bonas omnes. Patitur enĩ libenter:
quia ſperat: & ſperando tolerat. Impatiẽter eni fertur: quod non ſperatur. omni aũt uirtute ꝑpfert᷑: quod ſpe
præeunte dignoſcit᷑. Aut ſi ſpes fructus patiẽtiæ ſubſequat:hæc matre gaudet fide:gubernaculũ habetdei ti
morẽ: & ſpem accontinẽtiam genus & Ptopinquttue-- Inde glorioſi dei teſtes efficiunt᷑:dum fide pleni:dum
dei timore ſolliciti: dum cõtinentiæ diſcipuli: dum filii ſpei duce ſapiẽtia reperiunt᷑. Deinde cohæredes Chri
ſti: dum illum uſq; ad mortẽ patiẽtiæ uirtutibus imitãtur. Inde iuſti dum omnia patiẽteroperant᷑. Sed iam
de iuſticia diſſeramus. Eſt enĩ iuſticia ſingulaꝶ rerũ & perſonaꝶ æquiſſima diſtributio: qua quis obtinens &
cui quis adhærẽs: uitam ſuam diſpoſite & ſine turbatione cõſeruat: cuſtodit in omnibus æquitatẽ. ſcit quid
deo debeat. quid ſanctis & coæqualibus reddat. quid nõ deneget poteſtatibus huius ſæculi. quid ſibi retine/
at. quid proximo cõpetat. quid alienis cõcedat aut cõgruat. Iuſtũ enĩ eſt deum colere: & diligere ex toto cor⸗
de: & ex tota anima: & ex tota uirtute. ſanctos & coæquales honorare. tributa pẽdere poteſtatibus.ſuperbũ
non eſſe:ſed magis mitẽ & humilẽ. proximos tanꝗᷓ ſe diligere. alienos & inimicos nõ perſequi odio: ſed ama
re.ſubiectũ eſſe prioribus uel ætate maioribus: quia & dominus noſter cum eſſet omniũ dns:a Ioanne Bapti
ſta qui maior in natis mulierũ: quia prior ab illo in natiuitate hominũ erat: baptizatur. & ſic ĩpleri omnẽ. iu
ſticiã proteſtatur. Ex hac miſericordia naſcitur. obſequiũ deificũ generatur. In his omnibus quiſquis inueni
tur: nõ immerito in Chriſto dicitur permanere. quoniã hæc omnia Chriſtus eſt. Paulus glorioſus nos infor/
mat & inſtruit de Chriſto dicẽs: Qui eſt nobis a deo iuſticia & iuſtificatio & ſ- anctificatio & redẽptio. Itẽ alio
loco:Qui eſt miſericordia & pax & dilectio: quã græci a ya ruyv uocant. ad quã nunc tranſitus facimus: quia
in omnibus maior eſt. Inter cætera ſic fatetur beatus Paulus. Manẽt autem tria hæc fides ſpes & dilectio: ſed
maior his dilectio eſt. ergo eſt dilectio uĩculũ animoꝶ caſta & ſincera & ſine æmulatiõe. Charitas cõſumatio
omniũ mãdatoꝶ: breuis regula omniũ pᷣceptoꝶ: quam quis cũ habuerit: oĩa habet. ſine hac in alia oĩa rema
net ĩperfectus. Et ut cognoſcat ueſtra prudẽtia quãtũcharitas ualeat: legimus reſpõſum domini in euãgelio

dicẽtis: Cum eniĩ ĩterrogaret ſic ait. Diliges duũm deũ tuũ ex toto corde tuo: & ex tota anima tua: & ex tota uir

tute tua. & diliges proxmũ tuũ tanꝗᷓ te. In his duobus præceptis tota lex pẽdet & prophetæ. Vides in hacſo/
la uniuerſa legis cauta pendere. uere quiſꝗs hãc habet: iam deus & dei filius dici põt. Ex hac ſola deo poterit
ſimilis eſſe. Cõſidera deũ qui diligit: nũquid ſperat: nũquid timet:nũquid fidit-? Non:ſed tãtũ diligit. Deus
inquit Paulus cũ dilexiſſet mũdũ: miſit unicũ filiũ ſuũ in ſimilitudine carnis peccati: ut de peccato condẽna/
ret peccatũ in carne. Inde & Paulus præponit illa oĩbus rebus bonis dicẽs: Et ſi locutus fuero lĩiguis hominũ
& angeloꝶ: charitatẽ aut nõ habeã: nihil ſum: ac ſi æramẽtũ tinniẽs aut cymbalũ cõcrepãs. Et ſi habuero pro
phetiã & cognouero oĩa myſteria & omnẽ ſciẽtiã: & ſi habuero fidẽ ita ut mõtes tranſferã: & diſtribuero oĩa

mea in cibos pauperũ:& ſi tradidero corpus meũ ut ardeam:charitatẽ aut non habeã nihil ſum. Charitas ma

gnanima eſt: charitas benigna eſt: charitas nõ æmulat᷑: nõ cogitat malũ: non gaudet ſuꝑ iniuſticiam: gaudet
autẽ in ueritate. omĩa ſuſtinet: oĩa credit: oĩa ſperat: charitas nunꝗᷓ excidit. Ergo qui hacueluti ſpeciẽ uolue/
rit innuere: totæ illæ ſcripturæ ſũt reſerãdæ. oĩs aperiẽda lex: prophetæ inſinuadi: oẽs uirtutes Chriſti: actus:

mandata inſinuãda. Apoſtoloꝶ quoq; doctrina aperienda: penitus & docẽda eſt. Et quauis omnes quas ſu/
pra tractamus ſi pecies: ad plenũ tractatũ hominibus incõprehenſibiles ſint:multo tamẽ magis ea in qua oẽs
conſumantur& pendẽt: maxime cũ Ioannes euãgeliſta ĩterdixerit nobis in epiſtola ſua diſputare de ea. cum

illã & dei filiũ eſſe dicit & deũ patrẽ ſicdocẽs: deus dilectio eſt. Si põt quis de toto deo diſſerere: põt & de dile/
ctione quæ deus eſt. Ergo ſi ſacrilegiũ eſt de deo tãtũ quãtũ nõ licet diſputare: tacere religioſũ & alienũ non
erit. de dilectione eteniĩ ſentiẽda tanta ſunt: quãta & de ipſo deo: quoniã deus dilectio eſt. Vnuſqſq; igit᷑ ſe
cognoſcat.quia ſiquis in ſe habet dilectionẽ: habitaculũ eſt dei. quia deus qui dilectio eſt manet ĩ illo. docet
iam finẽ ſpecierũ in dilectionis plenitudinẽ oĩum rerũ bonaꝶ coſumare: maxime cũ oĩa ſint tractata. Aut ſi

quid pᷣtermiſſũ eſt: ĩ mũdi plenitudine uideat᷑ eſſe cõcluſũ. Veniã ante oẽs a tua poſtulo ſinceriſſima ſancti

tate: orans ut tua ſanctitas quæ peritior in uia dei & ſanctior comprobata eſt: in oĩbus ĩ quibus mediocritas
mea uel prætermiſit: uel inuẽta plenius explanare nõ potuit: correcta reformare & ſupplere dignetur. Aut ſi
probaueris: ut eſt a nobis opuſculum cœptũ te petẽte & deo adiuuãte perfectum: non habere quod deſit: in
xvi.

oratiõibus tam tuis ſanctis: qᷓ omniũ fratrũ memoriã mei habeas. Vt ſciãt æmuli fidei meæ præſtitã eſſe ra/
tionẽ:& cõuenire cum eccleſia recognoſcant: & magis magiſteriũ ſumant: ut non ſolũ gratulentur nos credi
diſſe: uerũ etiam aliquãtulũ inimicis & credentibus profuiſſe.

. . . . . . — „ . — * „* — * . — „ —
Nractatus beati Hieronymi de eſſentia trinitatis & mẽbris dni: cuius effectũ ſubiectũ indicat argumẽtũ.

¶Epiſtola Sexta.
Eum trinũ in perſonis: inuiſibilẽ: incorporeũ: incõprehenſibilẽ: immẽſũ: ĩmutabilẽ: ſimplicẽ: & im
mortalẽ docens infert: Cũcta quæ in ſcripturis uel de motibus animæ uel de humanis membris tra
duũt: in deo nõ carnaliter ſed ſpiritualiter & figuraſiter ĩtelligẽda: ſingulariter in mẽbris & motibus dei in ſcri
pturis tradita: myſticũ & ſpiritualẽ ſenſum exponẽs.
Mnipotẽs deus pater & filius & ſpiritus ſãctus: unus atq; trinus: unus uidelicet in natura: trinus in
perſonis: ſolus inuiſibilis: ſolus immẽſus atq; incõprehẽſibilis: ſolus incircũſcriptus: ſolus ĩcorpo/
reus & imortalis: ubiq; præſẽs ſed latẽs: ubiq; totus ſed ĩmẽſus. Inuiſibilis eſt: quia in eſſentia ſua

uigderi nõ poteſt apoſtolo teſtate: qui ait: Quẽ uidit nullus hominũ: ſed nec uideri põt.Et in euãgelio: Deũ

nemo uidit unꝗᷓ. Incorporeus eſt: quia nullis mẽbroꝶ lineamẽtis cõpoſitus eſt ſiue cõpactus exiſtit: ſicut ue

rias in euãgelio dicit. Spũs eſt deus: & qui adorat eũ:in ſ pũ & ueritate oportet adorare. Immẽſus ẽ: quia q̃ti

tas eius uel qualitas a nullo metiri põt. Cui Salomõ in ſua or̃one ſupplicãs ait: ſi cæli & cæli cæloꝶ te nõ capi
unt:ꝗto magis domus iſta quã ædificaui Incircũſcriptus eſt: quia circũſcribi nõ põt. Illocalis eſt: quia de lo
co ad locũ nequaꝗᷓ trãſit. nec quolibet detinet᷑.ipſo de ſe p Eſaiã teſtimoniũ phibẽte: Cælũ ſedes mea eſt: ter
ra ſcabellũ pedũ meorũ. Et ꝑ Hieremiã: cælũ & terrã ego ĩpleo. Cuius immélitatẽ ꝓpheta ĩ pſalmis cõfitens
ait. Si aſcẽdero ĩ cælũ: tu illices. & cætera. De cuius ĩmẽſitate adhuc ĩ libro Iob ſcriptũ eſt: excelſior cælo ẽ. Et
unde agnoſcis Lõgior eſt terra. Immẽſitas eius latior eſt mari. Qui cælũ & terrã ĩ plet: ꝓculdubio nullus lo/
cus eſt eius pᷣſentia abſẽs. ſi up oĩa quippe eſt regẽdo atq; ĩperãdo. ſubtus eſt oĩa ſuſtinẽdo atq; portãdo: nõ
põdere laboris: ſed ĩfatigabili uirtute. Immutabilis eſt: quia ab eo quod eſt: oĩno mutari nõ põt:ipᷣo dicẽte p
Malachiã ꝓphetã. Ego dñs & nõ mutor. Ideo deus imutabilis dicit᷑: quia miſericordia eius:ira:furor: pœni/
tẽtia: obliuio: recordatio: & alia his ſimilia ei no accidũt. ſimplexenĩ natura eſt:& ĩmutabilis: & ĩ perturbata
neq; aliud ẽ ip̃e & aliud quod habet: ſed i. pſuũ eſt: quod habet.& qd ẽ ĩmortalis ẽ: quia mori nõ põt apoſtolo
dicẽte: ꝗ ſolus ĩmortalitatẽ habet: & lucẽ habet ĩacceſſibilẽ. quẽ uidit nullus hõ. ſed nec uideri põt. Vbicũq;
auũt ſacra ſcriptura ſparſim p diuinos libros ĩ deo motus aĩæ: ſeu humana mẽbra deſcribit: ideſt caput: capil
los: oculos: palpebras: aures: nares: os: labia: cor: lingu ã: imaginẽ: uterũ:manũ dexterã: ſiniſtrã: digitos ſiue
digitũ: alas ſcapulas: poſteriora: pedes: Itẽ motus aĩæ irã:furorẽ: obliuionẽ: pœnitẽtiã recordationẽ: & his
ſimilia:nõ carnaliter iuxta hiſtoriã a recte ĩ telligẽtibus ſumẽda ſũt: ſicut a iudæis & plæriſq; hæreticis carna
liter ſapiẽtibus: ꝗq deũ corporeũ atq; localẽ opinant᷑: ſed ſj pũaliter oĩa de eo ĩ telligẽda & cõtuẽd ũt. Siqs enĩ
deo humana mẽbra ſeu motus aiæ: more humano ineſſe credit: ꝓculdubio ĩ corde ſuo idola r d Cuut

dictũ eſt: figuraliter ĩ deo caput legimus ipſa eſſẽtiã diuĩtatis eius quæ oĩa pᷣcedit:& cui oĩa ſũt ſubiecta: ĩtel

ligere debeamus. capillos uero capitis eius ſactos ägelos ſeu uniuerſos electos accipi oportet. De quo qdẽ ſa
cramẽto ĩ libro Danielis ſcriptũ eſt:aſ piciebã donec throni poſiti ſũt:& an tiquus dieꝶ ſedit: ueſtimẽtũ eius

quaſi nix cãdidũ: & capilli capitis eius quaſi lana mũda. Hocenĩ ſi ignificat ꝑ ueſtimẽta cãdida dei: qd'& per
capillos capitis ſui: eius ſãctos uidelicet angelos & multitudinẽ ſ: ãctoꝶ dealbatoꝶ. Vel certe ideo capilli eius

lanæ mũdæ cõparant᷑: ut p hoc antiquus dieꝶ credat᷑ eſſe. Oculos deus dicit habere: ꝓ eo ꝙ oĩa uidet & nihiil
eũ latet. In cuius cõſpectu ait apoſtolus: nulla creatura ĩuiſibilis eſt. oĩa enĩ nuda & apta ſũt oculis eius. Ali/
ter eni oculi reſpectu græ eius ĩtelligunt᷑: ut eſtilludĩ pſalmo:pᷣceptũ dni lucidũ illuminãs oculos. palpebræ

dñi occulta & ĩcõprehẽſibilia iudicu ſui ſpiritalis ĩ diuinis libris eius ĩ nuit᷑: de ꝗbus occultis & ĩcõprehẽſibili/

bus ſacramẽtis atq; iudiciis ĩ pſalmo legit᷑: palpebræ eius iĩterrogãt filios hominũ. i pbãt. Aures dicit᷑ habe/
re dus ꝓpterea: quia oĩa audit. Nihil eu ſub ſilẽtio latet. de quo ĩ libro ſapiẽtiæ dicit᷑: Auris cæli audit oĩa: &
. . — — „ „ 3 „ . . . — ,ℳ— . —
tumultus murmurationũ nõ abſcodit. Nares dei inſi piratio eius ĩ corde fideliuũ:ut eſt illud ĩ libro regũ. Aſeẽ

dit fumus de naribus eius.i. lachrymoſa cõpũctio pœnitẽtiũ iſ piratiõe eius. Facies dei cognitio ueritatis: ſeu

cognitio diuĩtatis eius ad hoĩes: de qua cognitide in pſalmo ſcriptũ eſt: Oſtẽde nobis dne faciẽ tuã. hocẽ do⸗
na nobis cognitionẽ tuã: quæ cognitio p filiũ oĩbus hoĩbus ĩ notuit: io dicẽte ĩ euãgelio: Nemo noulit pattẽ

niſi filius: & cui uoluerit filius reuelare. Aliter uero facies dei ſignificat ĩuiſibilẽ eſſẽtiã diuinitatis filii dei: de

qua ipſedis ad Moyſẽ per ipſũ angelũ reſi Podit: poſteriora mea uidebis. faciẽ aũt meã uidere nõ poteris: Os

uero dei filius dei pris. i. Chriſtus qns. de quo Eſaias ꝓpheta ex iudæoꝶ pſona affatus ait: Quia os eius ad ira
cũdiã ꝓuocamus. aliter uero os dni ſermo eius ſiue uiſio accipit᷑. de quo ſermone dei pdictus ꝓpheta ait. Os

dni locutũ eſt. hoceſt uerbũ filius dei patris: per quẽ oĩa facta ſunt. dequo in pſalmo dicit᷑: uerbo dñi cæli fir
mati ſũt. Et alibi. Miſit uerbũ ſuũ:& ſaturauit eos. Et in euãgelio. In principio erat uerbũ. Lingua dñi myſti
ce ſignificat ſpiritũ ſanctũ:per quẽ deus pater ſecretũ ſuũ manifeſtauit hoĩbus. unde in pſalmo: lingua mea
calamus ſcribe uelociter ſcribẽtis. Labia dei myſtice utriuſ. ꝙq; teſtamẽti cõſonãtia ĩtelligunt᷑: de ꝗbus duobus

——’ . *ι — —— — . — » *. „— . . — . — d„ ·
teſtamẽ tis in ꝓuetbiis dicit᷑. Et diuĩatio ĩ labiis eiust: ĩ iudicio nõ errauit os eius. Brachiũ uel brachia dei pr̃is

—

ka/

edi

lep
en
ta
0lo
ig⸗
apl
ſiue
Cho
um
eni.
uut
il
iſi
õ
per
eus
ul
ͦ

tte

ifir

filius eius & ſpũs ſãctus intelligit. ſicut eſt illud in Eſaia: Et brachia mea populos iudicabũt. Brachiũ dei pa/
tris ſingulariter filius eius accipit᷑: de quo Hieremias ad ipſũ ait. Et nũc dñe deus: qui eduxiſti populũ tuum
de terra ægypti ĩ manu forti & brachio extẽto. Ideo aũt filius dei brachiũ dicit᷑: quia creatura electa ab ipo cõ⸗
tinet᷑. Dextera dei patris unigenitus filius accipit᷑. de quo in pſalmo ex pſona hoĩs aſſũpti dicit᷑: Dextera dñi
fecit uirtutẽ: dextera dñi exaltauit me. Aliter uero dextera dni gloriã pris & æternã beatitudinẽ ſignificat. de
quo in pſalmo ex pſona pr̃is dicit᷑ ad filiũ: ſede a dextris meis. dicit᷑ aũt dextera dei oĩs electa creatura in cælo
& in terra: ſicut p ſiniſtrã eius ĩtelligit᷑ reproba creatura.i.demones & oẽs ĩpii: qui ad læuã poſiti æterna ſup/
plicia ſi uſtinebũt. Manus dei patris filius eius accipit᷑ eo ꝙ p ipſũ oĩa facta ſũt. Aliter uero manus dei ptãs in
telligit᷑. de qua ptãte in libro Hieremiæ dicit᷑. Sicut lutũ in manu figuli:ita uos in manu mea domus Iſrael.
Itẽ nõnunꝗᷓ manus dũi flagellũ accipit᷑. de cuius pcuſſiõe in Sophonia ꝓpheta ſcriptũ ẽ: Extẽda manũ meã

ſup Iudã:& ſupꝑ habitantes iſi rael: & diſpdã de loco hoc reliqas Baal.ꝓ qua dni pcuſſiõe beatus Iob de ſeipſo

ait: manus dñi tetigit me. Digitus dñi ſingulariter ſpũs ſãctus accipit᷑. a quo ſpũ ſãcto lex in duabus tabulis
lapideis ſcripta narrat᷑ in mõ Synai. Ipᷣe enĩ ſcripſit: qui ſcribẽda dictauit.i.ſpũs ſctũs. de quo ſpũ ſãcto dũs
ĩ euãgelio: Ego ĩ digito meo eiicio demonia. quod alius euãgeliſta apte declarãs ait: Si ego in ſpũ dei eiicio de
monia. Sicut enĩ digitus cũ manu uel brachio: manus uero uel brachiũ cũ corpore ſũt ĩ natura unũ: ita pr &
filius & ſpũs ſctũs. tres quidẽ ſũt ĩ ꝑſonis:una uero ſubſtãtia diuĩtatis. Digiti dei pluraliter ſãcti intelligunt᷑
ꝓphetæ: p quos ſãctus ſpũs legis ac ꝓphetaꝶe libros ſua inſpiratiõe deſcribit. de qbus ĩ pſalmo dicit᷑: Videbo
cælos tuos opera digitoꝶ tuoꝶ. Per cælos eni libros legis & ꝓpphetaꝶ: P digitos uero ſactos ut dictũ eſt ꝓphe
tas:myſtice inſinuauit. Imago dei pr̃is ĩuiſibilis: aliter nãq; eſt imago dei pris in filio ſuo: quẽ nõ aliunde ſed
ex ſemetipſo:hoc eſt ex ſubſtãtia ſua:& ꝑ oĩa ſibi ſimilẽ & æqualẽ genuit. Aliter uero ĩ aĩa hoĩs: quã nõ ex ſe:
ideſt de ſubſtãtia ſua: ſicut plæriq; hæretici opinati ſũt genuit: ſed ex nihilo creauit. Sicut aliter eſtimago cu
iuſq; regis in filio eius: quẽ ex ſemetipſo ſibi ſimilẽ genuit.i.hõ hoĩem. Aliter uero ĩ annulo ſiue in cæra ima/
go eſt ĩpreſſa: quæ nõ eſt: quod ipſe filius qui naturaliter hoc eſt quod & pater. Cor dei patris eſt arcanũ eius
ſapientiæ myſtice: ex quo uerbũ ideſt filiũ ſuũ ĩpaſſibiliter ſine initio genuit:ipſo dicẽte: Eructauit cor meũ
uerbũ bonũ. Alas deus dicit᷑ habere: ꝓ eo ꝙ more auis electos ſuos tanꝗᷓ pullos ſub ſe colligit: fouet: & ab ĩſi/
diis diaboli & maloꝶ hominũ ꝓtegit. Vnde ꝓpheta: Sub umbra alaꝶ tuaꝶ ꝓtege me. Scapulas habere dici
tur: quia infirma mẽbra eccleſiæ quaſi in ſcapulis portat. ſicut ĩ pſalmo dicit᷑: Scapulis ſuis obũbrabit tibi.
Vẽter dei ſecreta origo ſubſtãtiæ eius accipit᷑. Vnde in pſ- almo: Ex utero ante luciferũ genui te. Aliter uterus
dei: ĩcõprehẽſibilia iudicia eius: quæ rimari nequeũt: inſinuant᷑ myſtice. de quo occulto iudicio eius in libro
Iʒob ſcriptũ eſt. de cuius uero egreſſa eſt glacies: & gelu de cælo quis genuit. Po ſteriora filii dei incarnatio eius
accipit: de qua poſterioritate filius ĩ môte Synai ad moyſẽ p angelu loquẽs ait: Poſteriora mea uidebis. faciẽ
aũt meã uidere nõ potes Pedes dei ſtabilimẽtũ & uirtus eius eſt: eo ꝙ ubiq; præſẽs eſt: & uniuerſa ei ſubiecta

ſunt: Illoipſo dicẽte p Eſaiam ꝓphetã: Cælũ mihi ſedes eſt: terra aũt ſcabellũ pedum meoꝶ. Aliter pedes filii

dei incarnatio ĩtelligit᷑: quæ diuinitati ſubiecta eſt tanꝗᷓ capiti pedes. Sicut enĩ p caput diuinitas: ita p pedes
eius humanitas eius exprimit᷑. de qua ĩ Exodo ſcriptũ eſt: Viderũt Ieſũ dñm: hocẽ Moyſes Aarõ & Nadab
& Eliud & ſeptuagĩta de ſenioribus populi ſub pedibus eius quaſi lapis ſapphyrius: & quaſi cælũ cui ſerenũ
ſit. Sicut aũt per lapidẽ ſapphyriũ cæleſtes uel ſãctos ãgelos: ita p cælũ ſerenũ ſãctã eccleſiã electoꝶ ex homi
nibus aſſũptã figuraliterdemõſtrare uoluit: ſup quas duas creaturas hõ aſſumptus filius dei in perpetuũ re
gnat:de quo ĩ pſalmo dicit᷑: Oia ſi ubieciſti ſub pedibus eius. Aliter aũt dei pedes ideſt Ieſu Chriſti: ſignificati
ſũt ſãcti pdicatores.de ꝗbus ĩ Deuteronomio ſcriptũẽ: Qui appropiĩquauit pedibus eius: accipiet de doctri/
na eius Veſtimẽtũ filii dei aliq caro eius: quæ a diuĩtate ẽ aſſũpta:ĩ diuis libris figuraliter accipit᷑: de quo ĩ
dumẽto carnis Eſaias ait: Quis eſt iſte qui uenit de Edõ: tinctis ueſtibus de boſra:- Rurſus ueſtimenta eiuſdẽ
dni ſãcta accipit᷑ eccleſia: quæ ꝑ fidẽ & dilectionẽ ei cõiũcta eſt: de qua dicit᷑ ĩ pſalmo: Dñs regnauit: decorẽ ĩ/
duit. Et ĩ pſalmo alio ad ipſũ dũm cõfeſſionẽ & decorẽ ĩduiſti: amictus lumie ſicut ueſtimẽto.Palliu iam di
cta eius eccleſia ĩ relligir⸗d⸗ quo ĩ libro Geneſis ſcriptũ eſt:lauit ĩ uino ſtolã ſuã: hoc eſt in paſſiõe & ſãguine
carnẽ ſuã. Calciamẽta dñi nr̃i leſu Chriſti myſtice ſignificãt ĩcarnationẽ eius: quã ex mortalitate humani ge/
neris aſſumere dignatus eſt: de qua ĩcarnatiõe ſua ipſe ꝑ ꝓphetã ĩ pſalmo ait. In Idumeã extẽdã calciamẽtũ
meũ:ideſt ĩ plebe gentiliũ manifeſtabo incarnationẽ mea. Greſſus dei aduẽtus filius dei in mũduũ: & regreſ/
ſus ad patrẽ.de quibus pſalmus ait: Viſi ſũt greſſus tui deus: greſſus dei mei. De utero uero naſcẽdo poſitus
eſtin præſepio. quia poſtꝗᷓ oĩa ĩpleuit ꝓ qbus a patre miſſus uenerat: appẽſus eſt in ligno crucis.de cruce aũt
depoſitus ſecũdũ corpus: ſepultus ẽ: & ſecũdũ aĩam ad ĩfernũ deſcẽdit. Tertia aũt die potẽtiã ſuæ diuinita
tis carnẽ ſuã de ſepulchro ſuſcitauit. Et poſt diẽ reſurrectiõis quadrageſimo die uidẽtibus apoſtolis aſcẽdit ĩ
cælũ: & ſedet ad dexterã pr̃is. i.ad gloriæeius. Hi ſũt enĩ greſſus filii dei: iſte deſcẽſus & aſcẽſus eius: q frequẽ
ter ĩ ſacris ſcripturis legit᷑. Aſcẽdere dicit deus: cũ filius carnẽ ex nobis aſſũptã ĩ cxlũ uelut captiuã duxit capti
uitatẽ. quia naturã huani gñis quæ a diabolo ĩ mũdo captiua retinebat᷑ aſſumẽs locũ ĩ cælũ ubi nunꝗᷓ an fue
rat: tanꝗᷓ cuptiuã deportauit. Abſcõdere faciẽ ſuã deus legit᷑ cũ hoĩbus ꝗbuſdã eoꝶ exigẽtibus culpis: cogniti

onẽ ſuã abſcõdit: ſicut ĩ populo iudæoꝶ nũc ĩpletü uidemus: quia negates filiũ dei ſciẽtiã iudæi ita ꝑdiderũt

„

AXvI

atq; flagellat & flagellado adducit ad ſe. uel cælare dei dicit᷑: cũ nullũ peccatũ ĩ punitũ uult relinꝗre. Iuſtus ẽ

ut ſimiles fierẽt gẽtibus quæ deũ nò nouerũt. Oſtẽdere faciẽ ſuã dicit᷑ deus: cum reſpectũ gratiæ ſuæ quibus
uult ſcilicet electis ſuis: in corda eoꝶ occulta inſpiratiõe inſinuat: & ad diligẽdũ ſe: amorẽ ſuũ infũdit. Sede⸗
re dicit᷑ deus nõ corporaliter humano more: ſed potẽtialiter ſupomnẽ creaturã regnãdo eã poſſidere. Vñ eſt
illud ĩ pſalmo. Regnabit dñs ſupꝑ oẽs gẽtes: deus ſedet ſuꝑ ſedẽ ſuã. Sedere aũt deus dicit᷑ ſuꝑ Cherubi quod
ĩterpᷣtat᷑ plenitudo ſciẽtiæ: p quod ſignificant᷑ ſacti angeli: ſiue mẽtes ſpiritualiũ uiroꝶ: in ꝗbus deus ĩuiſibi
liter pᷣſidet & regnat. In illis eni ſedẽt: qui ſciẽtia eius & dilectiõe pleni ſũt.In ꝓuerbiis qppe Salomonis: Aĩa
iuſti ſedes eſt ſapiẽtiæ. Sapiẽtia uero dei pris Chriſtus ẽ: qui ĩ aĩabus ſãctoꝶ dei ſedere dicit᷑. Deſcẽdere deus ĩ
mũdũ dicit᷑: qñ aliquod nouũ quod ante nõ fecerat ĩ creatura humana operat᷑: ſicut filius dei pr̃is deſcẽdiſſe

narrat᷑: q uerã carnẽ ex Maria uirgine ꝓpter redẽp tionẽ nr̃am ſuſcepit. & deus hõ fieri dignatus eſt nõ amit

tẽdo quod erat: ſed aſſumẽdo quod nõ erat.de cuius aſſũptiõe.i.incarnatiõe ut ĩ pſalmo ſcriptũ eſt: Inclina
uit cælos & deſcẽdit & caligo ſub pedibus eius. Cælos ĩclinauit: qui aduẽtũ ſuũ ꝓnũciãs: angelos ſiue ꝓphe⸗
tas miſit: qui aduẽtũ eius hoĩbus nũciarẽt. Caligo ſub pedibus eius: quia ĩpii hoĩes ob ſuã malitiã ĩcarnatio
nẽ eius agnoſcere nõ potuerũt: nec adhuc poſſut. Stare deus dicit᷑: cũ nos ĩfirmos. i. ſuã creaturã: ad pœnitẽ
tiã & cõuerſionẽ patiẽter ſuſtinet: utẽ illud ĩ Abachuc ꝓpheta: Stetit & mẽſus ẽ terrã. & diſſoluit gẽtes.i.ſte
tit ad ſupueniẽdũ: & diſſoluit credẽtes in ſea uinculis peccatoꝶ. Tranſire dicit᷑ deus cũ de cordibus quorũdã
hominũ in ꝗbus antea ꝑ fidẽ cõdebat᷑: poſtea ſubrepẽte pfidia: uel quolibet delicto: ab eis recedit & ad alios
trãſit. quẽadmodũ de Iudæis ad gẽtes. de hæreticis ad catholicos: ſeu de ꝗbuſſlibet irreligioſis & negligẽtibus
pro uitio ſuo recedere dicit᷑: & ad alios trãſire. quod nõ localiter aut uiſibiliter ſed ſuiſibiliter occultoq; iudi/
cio facere cõſueuit. Ambulare dicit᷑ deus: nõ de loco ad locũ trãſeũdo: quia ĩpiũ eſtita credere: ſed ambulatio
eius ẽ in cordibus ſãctoꝶ delectatio: ſicut ſcriptũ eſt: Et inhabitabo in eis: & ambulabo: & ero illoꝶ deus. Vel
certe dei ambulare eſtĩ ſactis pᷣdicatoribus ſuis de loco ad locũ trãſire. Loqui dei eſt ĩuiſibiliter ſine uoce uel
quolibet ſtrepitu ĩ mẽtibus ſãctoꝶ uolũtatẽ ſuã atq; rectũ ĩtellectũ ĩſpirare: ſeu futura ſicut ĩ ſãctis ꝓphetis
reuelare. quæ locutio dei ut quidã uolũt: tribus modis accipit᷑. Primo nãq; mõ p ſubiectã creaturã: ſicut ad
ad Moyſẽ in rubo & igne apparuit: uel ſicut ad Abrahã atq; Iacob & cætetos ſãctos: qbus ĩ angelis apparuit.
Secũdo uero mõ in ſonis: ſicut ad Iacob & ad Zachariã ꝓphetã & ad Ioſeph ſpõſũ Mariæ & aliis ſctis: qbus
ſecreta reuelare uoluit. Tertio aũt mõ neq; ꝑ creaturã uiſibilẽ neq; p hoĩem: ſed occulta cũ ĩſpiratiõe ĩuiſibili
ter corda eoꝶ tãgẽdo efficit: ſicut libris ꝓphetaꝶ ſcriptũ eſt: cũ ipi ꝓphetæ ſubito afflati ſi pũ ſãcto exclamãt
dicẽtes: hæc dicit dis: dei eſt bona acta ꝓbare: ſicut & illud in Geneſi: Vidit deus cũcta quæ fecerat & erãt ual
de bona:ideſt ĩtelligẽtibus eſſe bona demſtrauit. Aliter uidere dei eſt mala hominũ ſciẽter reprobare. ſicut
eſt illud in Eſaia ꝓpheta. Et uidit deus: & apparuit malũ in oculis eius. Itẽ aliter uidere dei ẽ nos uidẽtes face

re. ut eſt illud ĩ pſalmo. Proba me dne & ſcito cor meũ. Modus iſte locutiõis ĩ libro Iob ſimiliter reperit᷑: ubi

de ſapiẽtia pr̃is poſtqᷓ plurima inſignia locutus eſtde deo pr̃e adiũxit: tũc uidit illã: & enarrauit: & inueſtiga/
uit: & ſperauit. i. uidẽtes fecit atq; pdicãtes: & ſueſtigãtes atq; aliis nũciãtes. Cognoſcere dei eſt cognoſcentes

facere: ut qui prius de ſe quales eſſet incogniti erãt: Peius ĩterrogationẽ & pbationẽ quales eſſẽt ſibi metipſis

cogniti fierẽt. tale eſt illud in lege Moyſi de populo iſraelitico: T ẽtabo inqt eos:utrũ cuſtodiãt mãdatũ meũ
— . . —μ — . . . . .——. . . . . .
an nõ. Nefſcire dei dici᷑ quoſdã reprobos reprobare: ſicut in euangelio dicit: Neſcio unde ſitis. recedite a me
oẽs qui operamini iniquitatẽ. Cælare dei dicit᷑: cũ creaturã ſuã: quã nõ uult perire: ſepe caſtigat: comprimit:

enĩ: & ideo oĩs iniuſticia execrabilis eſtilli. quia ut dictũ eſt nihil impurũ patit᷑ impunitũ. Iraſci dicit᷑ nõ aĩæ
motu uel quauis alia pturbatiõe: quæ oĩno illi accidere nõ põt: ſed creaturæ delinquẽti.i. hoĩbus ĩpiis & pec
catoribus iuſtã dicit᷑ inferre ultionẽ. hoceſt reddere illis quæ merent᷑. & hec eſt ultio diuina. iſte furor eius di
citur. Pœnitere deus dicit᷑: nõ ꝙ more hominũ de trãſactis opibus pœniteat. qui enĩ oĩa nouit ante ꝗᷓ fiãt: ꝓ
ſuis pᷣteritis actibus pœnitere nõ põt. ſed pœnitẽtia dei eſt ſtatuta mutare.i. de bono exigẽtibus culpis malũ:
de Saule legit᷑ pœnituiſſe deũ: ꝙ cõſtituit eũ regẽ. uel ſicut nũc uidemus in populo Iudæoꝶ: qui cũ eſſet po/
pulus dei ob ĩpietatẽ ſuã factus eſt ſynagoga ſathanæ. De malo uero ĩ bonũ ſicut acciditĩ populo gẽtiũ: qui
cũ prius nò eſſet populus dei: nuc aut per gratiã chriſti populus dei factus eſt. Hoc quippe mõ occulto dei iu
dicio Iudas Chriſti pditor de apoſtolatus lapſus gradu in ĩferni baratro demerſus eſt. Latro uero poſt crimẽ
rapacitatis de cruce ad paradiſũ trãſlatus eſt. Hãc quoq; mutationẽ de bono ad malũut dictũ eſt:ſiue de ma
lo ad bonũ: quia occulto iuſtoq; dei iudicio P ſẽtẽtiã iuſticiæ ſuæ ſiue ꝑ miſericordiã eius fiat: pœnitẽtiã dei
dicimus. ſicut exp̃ſſius ĩ libro Hieremiæ ſcriptũẽ. Nõ pœnitere dei ẽ ſtatuta nullo mõ mutare.unde ẽ illudĩ
pſalmo. Iurauit ds & nõ pœnitebit eũ. Et pf ad filiũ: Tu es ſacerdos ĩ æternũ ſecũdũ ordinẽ Melchiſedech.
Sacerdos enĩ dei pris dictus ẽ filius dei: nõ ſecũdũ diuinitatẽ ſed ſecũdũ humanitatẽ: ĩ qua ſe ꝓ nobis pꝑ paſ-/
ſionem & mortẽ ſi uam acceptabile ſacrificiũ deo patri obtulit. & ipſè eſt ſacerdos qui & ſacrificiũ. Obliuiſci
dicit᷑ deus cũ quibuſdã ĩpiis & peccatoribus nõ miſeret: quod utiq; nõ facit ꝓpter crudelitatẽ quæ in deo nõ
eſt: ſed p occultũ iuſtũq; iudiciũ ſuũ. Indurare dicit᷑ deus quorũdã corda maloꝶ: ſicut de Pharaone rege ægy
pti ſcriptũ eſt. nõ ꝙ oĩpotẽs deus per potẽtiã ſuã eoꝶ corda induret: quod ĩpiũ eſtita credere: ſed exigẽtibus
eoꝶ culpis cũ duricia cordis: quã ipſi ſibi oĩa mala perpetrãdo nutriũt nõ aufert᷑: quaſi illos obliuiſcit quos

277

Xvirj.

lls

„ . in iſto iudicio induratos ſinit. Dormire dei eſt: cũ unigenitus dei patris in aſſũpta carne ꝓ nobis mori digna
““ tus eſt. cuius morte recte dulcis fuiſſe prædicat᷑: ipſo dicente pꝑ Hieremiã pphetã: Ideo quaſi ĩ ſõno excitatus
l ſũ: & uidi:& ſõnus meus dulcis eſt mihi. Aliter dormire deus dicit᷑: cũ fides eius ĩter ꝓſi pitates huius mũudi
DH quorüda corda fideliũ nõ uigilat: ſed dormit. hãc dormitationẽ ipſe ſignificauit: cũ ĩ mari ĩter fluctus maris
tiia dormiuit. Vel certe dormire dei ẽ ãxius tarde ſubuenire. ſicut ẽillud ĩ pſalmo: Exurge quare obdormis dñe:⸗
Si Vigilare dei eſt in defẽſiõe ſuoꝶ electoꝶ: & ultiòe inimicoꝶ ſuoꝶ manifeſte ſedemoſtrre.—
¶Beati Hieronymi preſbyten ad Damaſum papam obſecrantis: ut ſibi reſpondeat cui in Syria debeat cõmu
. Mportuna in euãgelio mulier tãdẽ meruit audiri. &clauſo cũ ſeruis oſtio: media licet nocte ab
he⸗ amico panes amicusaccœpit. Deus ipſe qui nullis cõtra ſe uiribus ſupari põt: publicani ſcibus
1 uincit᷑. Niniue ciuitas quæ peccato periit: fletibus ſtetit. Quorſũ iſta tã lõgo repetita pricipio:

t Gidelicer ut paruũ magnus aſſ picias ut diues paſtor morbidã nõ cõtẽnas ouẽ. Chriſtus paradiſi u de cruce la
le tronẽ intulit. Et ne qs aliqũ ſerã cõuerſionẽ putaret: fecit homicidii pœnã eſſe martyriũ. Chriſtus ĩquã ꝓdi/
gũ filiũ reuertẽtẽ lætus amplectit & nonagintanouẽ pecudibus derelictis: una ouicula quæ remanſerat: hu
“ meris boni paſtoris aduehut .Paulus ex Pattore fit prædicator. oculis camalibus excæcat᷑: ut mẽ te plus ui/
deat. & qui uĩctos Chriſti famulos ducebat ad cõciliũ Iudæoꝶ: ipſe poſtea de Chriſti uinculis gloriat᷑. Ego igi
4 tur ut ante iam ſcripſi: Chriſti ueſtẽ in Romana urbe ſuſcipiẽs: nũc barbaro Syriæ limite teneor. & ne putes
alterius hãc de me fuiſſe ſentẽtiã: quid mererer: ipſe conſtitui. Verum ut ait Gentilis poeta.

d Cælum non animum mutat: qui tranſ mare currit.
Ita me ĩceſſabilis inimicus poſt tergũ pſecutus ẽ: ut maiora ĩ ſolitudine bella nũc patiar. Hinc enĩ pᷣſidiis ful
ud ta mundi Arriana rabies fremit. Flinc in tres partes ſciſſa eccleſia ad ſe rapere feſtinat. Monachoꝶ circa cõma
ets nẽtiũ antiqua ĩ me ſurgit auctoritas. Ego interiĩ clamito: ſiqs cathedræ Petri iungit᷑: meus eſt. Miletius: Vi/
talis atq; Paulinus tibi hærere ſe dicũt. poſſẽ credere: ſi hocunus aſſereret. nũcaũt duo mentiunt᷑ aut oẽs. Ic/
nt. circo obteſtor btĩtudinẽ tuã: p crucẽ dni: ꝑ neceſſitatẽ decoris fidei ntæ & paſſionẽ. ut qui apoſtolos honore
ſeqꝗᷓris: ſequaris & merito. ita in ſolio cũ duodeci iudicaturus ſedeas. ita te alius ſenẽ cũ Petro cingat. ita mu/
bl nicipatũ cæli cũ Paulo cõſequatis: Vt mihi litteris tuis apud quẽ ĩ Syria debeã cõmunicare Egnitſñes noli de
niö ſpicere aĩam pro qua Chriſtus mortuus eſt.
un ¶ Secuũdus tractatus de ĩpugnatiõibus diuerſaꝶ hæreſu & hæreticoꝶ beati Hieronymi ad marcellã cõtra Ḿ
n tani hæretici inſaniã: qui ꝓmiſſionẽ ſãcti ſpus in ſe dicebat eſſe cõpletã oſtẽdẽs nõ in eo tãtũ ſed in aliis eius
e⸗ dogma a gatholica eccleſia diſcrepare. ꝗs aut fuerit ipe motanus & quo tẽpore hæreſis ſuſcitata ſit habes qui
i —ꝑ to hiſtoriæ eccleſiaſticæ libo. Epiſtola octaua. —— —
n w BEſtimonia de lLloãnis euãgelio cõgregata tibi ꝗqdã Mõtani ſectator ĩgeſſit: in ꝗbus ſaluator ni ſe
e⸗ H t ad patrẽ ituꝶ miſſurũq; paraclytũ pollicet᷑. Quæ ĩ quod ꝓmiſſa ſint tẽpus:& quo cõpleta ſint
ſ8. ;) tẽpore apoſtoloꝶ acta teſtant᷑ . Decima die dixit poſt aſcẽſũ dñi: hoc eſt quĩquageſima poſt re
ei ſurrectionẽ ſpiritũ ſactũ deſcẽdiſſe linguaſq; credẽtiũ eſſe diuiſas: ita ut unuſqſq; oĩum gẽtiũ ſermone loꝗᷓ
me ret᷑. qũ quidã adhuc paꝶ credẽtiũ muſto eos ebrios aſſerebãt. & Petrus ſtãs ĩ medio apoſtoloꝶ oĩſe q; cõuen/
nrx tus ait: uiri Iudæi & oẽs qui habitatis in Hieruſalẽ: hoc uobis notũ ſit: & auribus pcipite uerba mea. Nõ eniĩ
vi ſuiicut uos æſtimatis hi ebrii ſunt: nã eſt hora diei tertia. ſed hoc eſt quod dictũ eſt ꝑ lohel ꝓphetã: In nouiſſi/ .
ain mis diebus dicit dñs. effũdã de ſpiritu meo ĩ oẽm carnẽ: & ꝓphetabũt filii & filiæ eoꝶ: & iuuenes uiſiones ui
pee Qebũi: & ſeniores ſonia ſõniabũt. & qdẽ in ſeruos meos & ancillas effundã de ſpiritu meo. Si igit᷑ apoſtolus
di Petrus ſuꝑ quẽ dns fũdauit eccleſiã & ꝓphetiã & ꝓmiſſionẽ dni illo tpe voler memorauit:quo mõ poſſu/
up mus nobis aliud tẽpus uĩdicare/ Quod ſi uoluerit reſpõdere: & Philippi deinceps quatuor filias ꝓphetaſſe
li: & ꝓphetẽ Agabũ reperiri. & in diuiſiõibus ſpũs ĩter apoſtolos & doctores ꝓphetas quoq; apoſtolo ſcribette
do⸗ formatos.ipſũq; Paulũ apoſtolũ multa de futuris hæreſibus & de fine ſæculi ꝓphetaſſe: ſciãt a nobis nõ tã
gui ꝓphetiã repelli quæ dni ſignata ẽ paſſiõe: ꝗᷓ eos nõ recipi: qui cũ ſcripturæ ueteris & nouæ auctoritate nõ cõ/
liu gruãt. Primũ ĩ fidei regula diſcrepamus. Nos patrẽ & filiũ & ſpiritũ ſãctũ ĩ ſua unũquẽq; pſona ponimus:
me licet ſubſtãtia copulemus: illi Sabellii dogma ſectates trinitatẽ ĩ unius pſonæ anguſtiis cogũt. Nos ſecũdas
na nuptias nõ tã appetimus ꝗᷓ cõcedimus: Paulo iubẽte ut uiduæ adoleſcẽtulæ nubãt: illi ĩ tatũ putãt ſcelerata
ei coiugia iterata: ut qcũq; hoc fecerit adulter habeat. Nos unã qᷓdrageſimã ſecũdũ traditionẽ apoſtoloꝶ toto
uli ãno tꝑe nobis cõgruo ieiunamus:Illi tres ĩ ãno faciũt qᷓdrageſimas: ꝗᷓſi tres paſſi ſint Saluatores. Nõ quo &
h. pꝑ tot annũ excepto Pentecoſtẽ ieiunare non liceat: ſed ꝙ aliud ſit neceſſitate: aliud uolũtate munus offerri.
p Apud nos apoſtoloꝶ locũ epi tenẽt: apijd eos eps tertius ẽ. Habẽt enĩ primos de pepuſa phrygiæ priarchas.
nſa ſecũdos quos appellãt Cenones. atq; ita in tertiũ.i. pene ultimũ locũ epiſcopi deuoluũtur. quaſi exinde am
n bitioſior religio at: ſi quod apud nos primũ eſt: apud illos nouiſſimũ ſit. Illi ad oẽ pene delictũ eccleſiæ ob/
ſerant fores: nos quotidie legimus: malo pœnitẽtiã peccatoris ꝗᷓ mortẽ. Et nũquid qui cadit non reſi urger: di
bus cit ds Et cõuertimini ad me filii cõuertẽtes: & ego curabo coõtrities ueſtras. Rigidi autẽ ſunt. nõ quo & ipſi
Peiora nõ peccẽt:ſed ꝙ inter nos & illos ſit:ꝙ illi erubeſcũt cõfiteri peccata quaſi iuſti:nos dũ pœnitẽtiã agi/

.cxvViii.

mus: facilius ueniã ꝓmeremur. Prætermitto ſcelerata myſteria quæ dicunt᷑ de lactente puero: & de uictu ro
martyre cõfarrata. malo iniqua nõ credere: ſit falſũ oẽ: quod ſanguinis eſt. Aperta eſt cõuincẽda baſſemia di
cẽtiũ: deũ primũ uoluiſſe in ueteri teſtamẽto per Moyſẽ & prophetas ſaluare mũdũ.ſed quia nõ potueritex
plere: corpus ſũpſiſſe de uirgine: & in Chriſto ſub ſpecie filii pᷣdicãtẽ mortẽ obiſſe pro nobis. Et quia P duos
gradus mudũ ſaluare nequiuerit: ad extremũ per ſpiritũ ſanctũ in Mõtanũ Priſca G& Maximillã inſanas fœ-
minas deſcẽdiſſe: & plenitudinẽ quam Paulus nõ habuerit dicens: ex parte cognoſcimus: & ex parte ꝓpheta
mus: & nũc uidemus per ſpeculũ in enygmate: abſciſũ & ſemiuirũ hab uiſſe Mõtanũ. Hæc ſũt quæ coarguti
one nõ indigẽt. pfidiã eoꝶ expo ſuiſſe: ſuperaſſe eſt. Nec neceſſe eſt ut ſingula deliramẽta quæ proferũt: bre⸗
uior epiſtolæ ſermo ſubuertat: cum & tu ipſas ſcripturas apprime tenens: non tam ad eoꝶ mota ſis quæſtio
nes: ꝗᷓ quid ſentirem a me uolueris ſciſcitari.

6 Beati Hleronymi cõtra Iouinianũ hæreſiarchã Satyrici libri: cuius dogmata qualia fuerint: quæ beatus FHlie

ronymus deſtruit & refellit: infraſcriptũ indicat argumentetn.
Ex libro Auguſtini de hæreſibus: ad quod uult deum diaconum lIouinianus.
Ouinianus hæreſiarcha de monacho clericus docebat ſicut ſtoici preſbyteri oĩa peccata paria eſ
ſe: nec poſſe hominẽ peccare lauacro regnñationis accepto: nec prodeſſe ieiunia: uel cibis aliqbus
abſtinẽtiã. Virginitatẽ uiduitati: cõiugatoſq; fornicatoribus etiã poſt pœnitẽtiã æquabat: adeo
fæ uirgines ꝓuectæ ætatis quædã in urbe romana: ubi hoc docebat nupſerint. unius quoq; meriti: præ
mii: retributiõis: ordiniſq; oẽs iuſtos eſſe apud deũ. Cito tamẽ ſecta hæc oppreſſa extincta & ad nihilũ caſſa/
ta eſt reuelante beato Hieronymo. nec ad aliquoꝶ ſacerdotũ deceptionẽ peruenit: Damaſo papa: Valẽtinia
no auguſto Arcadio & Bautone conſulibus.
¶ Beati Hieron ymi cõtra louinianũ Satyricus liber primus: & Epiſtolæ nonæ. ¶ Cap. I.
Auci admodũ dies ſunt:ꝙ ſancti ex urbe Roma fratres cuiuſdam Iouiniani cõmẽtariolos trãſmiſe-
rũt: rogãtes ut eoꝶ ineptiis reſpõderẽ: & Epicurũ xpᷣianoꝶ ĩ euãgelico atq; apoſtolico uigore cõtere-
rem. quos cũ legiſſẽ & oĩno nõ intellexiſſẽ: cœpi reuoluere crebrius. & nõ uerba modo atq; ſẽtẽtias:
ſed ſingulas pene ſyllabas diſcutere: uolẽs prius ſcire quid diceret: & ſicuel ꝓbare uel redarguere quod dixiſ/
ſet. Veꝶ ſcriptoꝶ tanta barbaries eſt: & tãtis ſpurcitiis ſpurciſſimus ſermo cõfuſus: ut nec qd loquat᷑: nec ꝗq/

bus arpurneti⸗ uelit ꝓbare quod loqtur: potuerĩ ĩtelligere. Totus enĩ tumet: totus iacet: attolit ſe p ſingula:

—— ——

& ꝗᷓſi debilitatus coluber: in ipo conatu frãgit᷑. nõ eſt cõtẽtus nio.i.humano more loq. altius ꝗdã aggredit᷑.
Parturiunt montes. naſcetur ridiculus mus. Quodipſe.
Non ſani eſſe hominis: non ſanus iuret Oreſtes.

Preterea ſic inuoluit omnia: & quibuſdam inextricabilibus nodis uniuerſa perturbat: ut illud plautinarum

litterarũ ei poſſit aptari.
Has quidem præter Sibyllam leget nemo.
Nã diuinãdũẽ. Furioſas Apollinis uates legimus. Et illud uirgilianũ: Dat ſine mẽte ſonũ. Heraclytũ quoq;
cognomẽto oο ι ιεονοâdeſt tenebroſũ ſudãtes philoſophi uix ĩtelligũt. Sed quia ad noſtrũ aviyuar .τ1
cuius libros multo difſicilius eſt noſſe: ꝗᷓ uĩcere.ꝗqᷓꝗᷓ & in uictoria nõ parua ſit difficultas. Quis enĩ eũ ſuꝑare
queat: cuius aſſertionẽ penitus ignoret? Et ne lectorẽ lõgius trahã: cuiuſmodi eloqntiæ ſit: & cuius uerborũ
floribus ornatus icedat: ſecũdi libri ſui mõſtrabit exordiũ. quod heſternã crapulã ructatis ita euomit. Satiſ/
facio inuitatis: nõ ut claro currã nomĩe:ſed ut rumore purgatus uano uiuã. Obſecro agrũ nouellæ plãtatio/
nũ arbuſta teneritudinis: erepta de uitiorũ gurgitibus audiẽtiã cõmunitã agmiĩbus. Scimus eccleſiã ſpe fide
charitate ĩacceſſibilẽ inexpugnabilẽ. Nõ eſt in ea ĩmaturus oĩs docilis ĩpetu irrũpere: uel arte illudere põt nul
lus. Rogo quæ ſũt hæc portẽta uerboꝶ Quod deſcriptionis dedecus? Nõne uel p febrẽ ſõniare eũ putes: uel
arreptum morbo frenetico Hippocratis uĩculo alligãdũ? Quotienſ. cũq; eũ legero: ubi me defecerit ſpũs: ibi

eſt diſtĩctio: totũ ĩcipit: totũ pendet ex altero. neſcio qd cui cohæreat: exceptis teſtimoniis ſcripturaꝶ: quæ il
lo uenuſtiſſimo eloquẽtiæ ſuæ flore mutare noò auſus eſt. reliquus ſermo oĩ materiæ cõuenit: quia nulli con

uenit. Quæ res mihi aliquã ſuſpicionẽ ĩ telligẽtiæ dedit: uelle eũ ita nuptias pᷣdicare: ut uirginitati detrahat.
Quãdo enĩ mĩora maioribus coæquant᷑: ĩferioris cõparatio ſupioris iniuria eſt. Neq; uero nos Martionis &
Manichæi dogmata ſectãtes nuptiis detrahimus. nec Tatiani pricipis Encraticaꝶ errore decepti: oẽm cogita
tũ ſpurcũ putamus. qui nõ ſolũ nuptias:ſed cibos quoq; quos deus creauit ad utẽdũ dãnat & reprobat. Sci/
mus in domo magna non ſolũ uaſa eſſe aurea & argẽtea: ſed & lignea & fictilia: & ſuper fundamẽtũ Chriſti
quod Paulus architectus poſuit: alios ædificare aurũ: argẽtum: lapides precioſos: alios ecõtrario fœnum: li/
na & ſtipulam. Non ignoramus honorabiles nuptias & torum immaculatũ. legimus primam dei ſenten/
tiã: Creſcite & multiplicamini & replete terram. ſed ita nuptias recepimus: ut uirginitatem quæ de nuptiis
naſcitur præferamus. Nunquid argentum non erit argentum: ſi aurum argento precioſius eſt? Aut arboris
& ſegetis contumelia eſt: ſi radici & foliis culmo & ariſtis poma præferantur & fructus? Vt poma exarbore:

uN frumẽtum exſtipula: ita uirginitas ex nuptiis. Centeſimus & triceſimus fructus ᷓqᷓ de una terra & de una ſe
ac mẽte naſcat᷑: tamẽ multũ differt in numero. Triginta referunt᷑ ad nuptias. Nã & ipſa digitoꝶ cõiuctio: qua
tter ſi molli oſculo ſe cõplexãs: & fœderãs maritũ pingit & cõiugẽ. Sexaginta uero ad uiduas eo ꝙ in anguſtia &
Hcx tribulatiõe ſũt poſitæ. Vnde & ſuperiori digito deprimunt᷑. quãtoq; maior eſt difficultas ex parte quõdam
lo⸗ uoluptatis illecebris abſtinere: tãto maius eſt præmiu. Porro cẽteſimus numerus diligẽter quæſo lector atte/
l de:de ſiniſtra trãſfert᷑ ad dexterã. & iiſdẽ quidẽ digitis: ſed nõ eadẽ manu: qbus in læua nuptæ ſignificant
dn uiduæ: circulũ faciẽs: exprimit uirginitatis coronã. Hæc de ĩpatiẽtia magis ꝗᷓ iuxta ordinẽ diſputatiõis dixeri
di Cũ eni adhucde portu egrediar: & rudẽtibus uela ſuſtollã: in mediũ me quæſtionũ pelagus ſubitus lo quẽdi
eli æſtus arripuit. Vnde ꝓhibebo curſũ. & pauliſper ſinus cõtrahã. nec indulgebo mucroni: iam nũc ꝓ uirgini/
tate ferire cupiẽti. Baliſta quãto plus retrahit᷑: tãto fortius mittit᷑.nõ eſt dãnũ dilatio: ubi certior ti t ex dilati
one uictoria. Proponã breuiter aduerſarii ſentẽtias. & de tenebroſis libris eius quaſi de foueis ſerpẽtes ꝓiiciã
E neq; ſinã uenenoſum caput ſpiris maculoſi corporis ꝓtegi. Pateat quod noxiũ eſt: ut poſſit conteri cum pa/
L tuerit. ¶ Cap. II. J ð
. Icit uirgines uiduas & maritatas: quæ ſemel in Chriſto lotæ ſũt:ſi nõ diſcrepẽt cæteris operibus eiuſ
dem eile meriti. nitit᷑ approbare eos qui plena fide in baptiſmate renati ſũt: a diabolo nõ poſſe ſub/
uerti. Tertiũ proponit abſtinẽtiã ciboꝶ: & cũ gr̃arũ actide pceptionẽ eoꝶ: nullã eſſe diſtãtiã. Quartũ quod
tael extremũ eſtoĩum: qui ſuũ baptiſma ſeruauerint: unã in regno cæloꝶ habere remunerationẽ. Hec ſũt ſibila
HA ſerpẽtis antiq.his cõſiliis draco de paradiſo hoĩem expulit. Nã his etiã ſaturitatẽ ieiuniis pᷣferendo: repromi
lo ſit eos ĩmortales futuros quaſi nunꝗᷓ poſſẽt corruere. & dũ diuĩtatẽ æqualẽ deo pollicet᷑: expulit eos de para
her diſo. ut qui nudi & expediti & abſq; nulla macula uirgines dni cõſortio fruebant᷑: deiecti ĩ uallẽ lachrymaꝶ:
l tunicis cõſutis & pelliciis ueſtirent᷑ .Sed ne lectorẽ diutius morer: ſequar ueſtigia partitionis expoſitæ: && ad/
mm uerſus ſingulas ꝓpoſitiões eius: ſcripturaꝶ uel maxime nitar teſtimoniis : ne ꝗrulus garriat ſe elo quẽtia ma
gis ꝗᷓ ueritate ſuꝑatũ. Quod ſi expleuero: & illũ utriuſq; teſtamenti nube oppᷣſſero: aſſumã exẽpla ſæcularis
. quoq; litteraturæ: ad quã & ipſe ꝓuocat. doceboq; etia ĩter philoſophos & egregios in republica uiros: uirtu
i⸗ tes uoluptatibus.i. Pithagorã & Platonẽ & Ariſtidẽ: & Ariſtippo & Epicuro & Alcibiadi ab oĩbus ſolere pᷣfer
8 ri. Vos ꝗᷓſo utriuſq; ſexus uirgines & cõtinẽtes mariti quoq; & bigami: ut conatus meos of̃onibus adiuuetis.
gnus⸗ cũctoꝶ in cõmune lIouinianus hoſtis eſt. Nã qui æqualia oĩum aſſerit merita: tã uirgĩtati facit iniuriã: dum
lul eã nuptiis cõparat: ꝗᷓ nuptiis: ſic eas licitas aſſerẽs: ut ſecũda & tertia mr̃imonia. ſed in eo bigamis & trigamis
ec aduerſarius ẽ: ibi ponẽs ſcortatores quõdã libidinoſiſſimos poſt pœnitẽtiã: ubi duplicata & triplicata mrio/
ula: nia. niſi ꝙ in eo bigami & trigami dolere nõ debẽt: quia idẽ ſcortator & pœnitẽs: in regno cæloꝶ etiã uirgini/
iſ, bus adequat᷑. Proponã igit᷑ manifeſtioribus uerbis & habẽtibus aliquã cõſeꝗᷓntiã argumẽta eius & exempla
de nuptus. eodẽq; ordine oĩa quæ ab eo dicta ſi ũt: digerã. Nec moleſtũ lectori ſit: ſi nauſeã eius & uomitũ le/
gere cõpellat. libẽtius antidotũ Chriſti bibet: cũ diaboli uenena pceſſerit. Audite patiẽter uirgĩes: audite qᷓſo
mun uoluptuoſiſſimũ cõcionatorẽ. ĩmo quaſi Sirenaꝶ cãtus & fabulas clauſa aure traſite. ueſtras ferte pauliſꝑ ĩ
iutias.putate uos cũ dño crucifixas: phariſeoꝶ audite blaffemias. Cap. III.
Rima inꝗt dei ſentẽtia ẽ: ꝓpter quod dimittet hõ patrẽ & matrẽ ſuã: & adhærebit uxori ſuæ: & erũt
o duo ĩ carne una. ac ne forte diceremus hoc ſcriptũ ĩ ueteri teſtõ: aſſerit a dũo quoq; id ipſũ ĩ euãgelio
clirmari: quod deus cõiũxit hõ nõ ſeparet. ſtatĩq; ſubnectit: Creſcite & multiplicamini & replete terrã. & p
zue ordinẽ replicat Enos: Seth: Cainan: Malalehel: Iareth: Enoch: Matuſalẽ: Lamech: Noe oẽs habuiſſe uxores .
tüx & ex dei ſẽtẽtia filios ꝓcreaſſe: quaſi gñatiõis ordo & hiſtoria cõditiõis humanæ ſine cõiugibus & liberis potu
erit enarrari. Iſte inꝗt eſt Enoch qui ambulauit cũ deo: & raptus ĩ cælũ eſt. Iſte Noe qcũ eſſẽt utiq; multi uir
tio⸗ gines ꝓpter ætatẽ ſolus cũ filiis & uxoribus naufrago orbe ſaluatus ẽ. Rurſus poſt diluuiũ: quaſi altero prin
ee cipio gñis humani uiroꝶ & uxoꝶ paria iungunt᷑. & ex ĩtegro gnatiõis ĩſtaurat᷑ bndictio: Creſcite & multipli
zull camini & replete terrã. Iuſupꝑ etiã comedẽdaꝶ carniũ licẽtia relaxat᷑. Et oẽ quod mouet uobis erit ĩ eſcã ſicut
ld olera herbaꝶ: dedi uobis uniuerſa. currit ad Abrahã Iſaac & Iacob. ex ꝗbus prior trigamus: ſecũdus monoga
ebi mus: tertius quatuor uxoꝶ eſt: Liæ: Rachel: Balæ: OZelphæ. & aſſerit Abrahã ob fidei meritũ bñdictionẽ ĩ ge
xil neratiõe filii accepiſſe. Sarã in typũ eccleſiæ: cui defecerãt muliebria: maledictionẽ ſterilitatis partus bndicti
cn one mutaſſe. ꝙ Rebecca ierit quaſi ꝓphetes ĩterrogare dñm. & audierit ab eo duæ gẽtes & duo populi ĩ utero
tuo ſũt. ꝙ Iacob ĩ uxore ſeruierit. & exiſtimãte Rachel uiri eſſe dare liberos: acdicẽte da mihi liberos ſi nõ mo

6 riar: Reſpõderit: nũquid pro deo ego ſũ: qui ĩ te cõcluſit? In tantũ inqt ſciebat fructus nuptiaꝶ eſſe dñi: non
mariti. Quod lIoſeph uir ſctũs atq; caſtiſſimus & oẽs patriarchæ uxores habuerint: qbus ꝑ Moyſẽ æqualiter

bndicat deus. Iudã quoq; ꝓponit & Thamar. & occiſũ Onan ſtringit adno: quia fratri inuidẽs ſemẽ nupti
ut arũ dedita opera pdebat. Moyſẽ ꝓponit & Mariæ leprã: quæ fratri ꝓ uxore detrahẽs: ilico dei ultione pcuſſa
li eſt. Laudar ãpſon: & uxoriũ Nazareũ miris effert pconiis. Delbo rã quoq; replicat & Barach:ꝙ abſq; uirgi
* nitatis bonis Siſarã & Iabĩ & currus ferreos debellarit. Iabel uxorẽ Haber Cynei deducit in mediũ: & palo ar
4 matã pdicat manũ. Inter Leptæ patrẽ & filiã uirginẽ quæ ĩmolata ſit dno icit nullã fuiſſe diſtãtiã: qn poti
us fidẽ patris pfert ei: quæ cæſa ſit lugẽs. Venit ad Samuel alteꝶ Nazareu dni: qui ab infantia nutritus in ta-

Xix.

bernaculo eſt domini: & ueſtitus ephod bad: quod ĩterpretat᷑ ueſtibus lineis: dicitq; eos filios procreaſſe: nec
ſacerdotalẽ pudicitiã uxoris imminutã eſſe cõplexu. Booz cũ ſua Ruth in area collocat. & leſſe ac Dauid in/
de producit. Ipſũq; Dauid ducẽtis præputiis: etiã cũ uitæ periculo: regis filiæ queæſiſſe cõcubi tus. Quid dicã
de Salomone: quẽ ponẽs ĩ cathalogo maritoꝶ imaginẽ aſſerit ſaluatoris. & de illo uult eſſe ſcriptũ: Deus iu/
diciũ tuũ regi da: & iuſticiã tuam filio regis. Et dabitur ei de auro arabiæ. & adorabũt pro eo ſemper. ac repẽ/
te trãſcendit ad Heliã & Heliſeũ: & narrat quaſi grãde myſteriũ: ꝙ requieuerit ſpũs Heliæ in Heliſeo: & cur
hæc dixerit tacet: niſi forte Heliã quoq; & Heliſeu habuiſſe uxores arbitrat᷑. Tranſit ad Ezechiã. Et cũ ĩ eius
laudibus immoret᷑:miror cur oblitus ſit dicere:amodo filios faciã. Ioſiã uirũ ſanctiſſimũ:ſub quo in tẽplo
deuteronomii liber repertus eſt. Ab holda uxore Sellũ inſtructuũ refert. Daniel quoq; & tres pueros ĩter ma/
titos ponit: & ad euãgeliũ repẽte trãſcẽdẽs Zachariã & Heliſabeth: Petrũ ponit & ſocrũ eius: cæteroſ. q; apo
ſtolos. Et cõſequẽter infert dicẽs. ſi aut uoluerint aſſumere uanã defẽſionẽ: & obtẽdere ꝙ rudis mũdus egue
rit incremẽto: audiãt Paulũ loquẽtẽ: adoleſcẽtiores uiduas uolo nubere: & honorabiles nuptiæ: & cubile im
maculatũ: & mulier alligata eſt uiro: quãdiu uiuit. Si aũt mortuus fuerit: nubat cui uult tãtũ ĩ dũo. Et adã
nõ eſt ſeductus. mulier aũt ſeducta: facta eſt in præuaricationẽ. ſalua aũt fiet per filioꝶ gñationẽ:ſi permãſe
rint in fide & dilectiõe & ſactificatiõe cũ ſobrietate. Certe ceſſet hic illud apoſtolicũ: & qui habent uxores:ſic
ſint quaſi nõ habeat:niſi forte dicatis ꝓpterea eas nubere: quia iam cõuerſæ ſũt retro poſt ſathanã: quaſi ex
uirginibus nulla cadat. & nõ ſit eaꝶ maior ruina. Ex quo manifeſtũeſt uos Manichæoꝶ dogma ſectari: phi
bentiũ nubere & ueſci cibis: quos deus creauit ad utẽdũ cauterizatã habẽtiũ cõſciẽtiã Et poſt multa quæ nũc
ocioſũ eſt reuoluere: excutit ſe quaſi in locũ rethoricũ: & facit apoſtraphã ad uirginẽ dicẽs: nõ tibi facio uir/
go iniuriã. elegiſti pudicitiã ꝓpter præſentẽ neceſſitatẽ. placuit tibi ut ſis ſancta corpore & ſ, piritu. nõ ſupbi/
as: eiuſdẽ eccleſiæ mẽbrũ es: cuius & nuptæ ſunt. Cap. IIII.
Imius fortaſſe fueri in expoſitioe ꝓpoſitionũ eius: & legẽti faſtidiũ fecerĩ. ſed utile ratus ſũ cuncta
molimina eius: quaſi ĩſtructã aciẽ cõtra me proponere. & totũ hoſtilẽ exercitũ cũ ſuis turmis ac du/
cibus cògregare. ne poſt primã uictoriã: alia mihi deĩceps prœlia naſcerent. Igit᷑ nõ dimicabo cõtra ſingulos:

nec paucoꝶ ero paſſim cõgregatiõe cõtentus. toto certadu eſt agmiĩe. & incõpoſiti hoſtiũ cunei: ac latrocinii

more pugnãtes: inſtructa ac ordinata acie repellẽdi. Apponã in prima frõte apoſtolũ Paulum: & fortiſſimũ
ducẽ ſuis telis: ideſt ſuis armabo ſentẽtiis: ſciſcitãtibus enĩ ſi uper hac quæſtiõe Corithiis: pleniſſime reſpõdit
doctor gẽtiũ & magiſter eccleſiæ. quicqd ſtatuerit hic: Chriſti in illo loquẽtis legẽ putemus. Simulq; ne lecto
ris tacita cogitatio: cũ cæperimus ſingula quæ ꝓpoſita ſũt diluere: ſempꝑ ad apoſtolũ ſe reſeruet: & ſtudio ua
lidiſſimaꝶ quæſtionũ priora negligẽs: ad extrema feſtinet. Inter cætera Corinthii per lr̃as quæſierãt: utrum
poſt fidẽ chriſti celibes eſſe deberẽt: & cõtinẽtiæ cauſa quas habebãt uxores dimitterent An ſi uirgines credi/
diſſent inirẽt mrimonia: Et cũ ex duobus ethnicis unus credidiſſet in chriſtũ: utrũ nã credẽs relinqᷓret no cre
dẽtẽ Et ſi eſſẽt ducẽdæ uxores: chriſtianas tãtũ accipi iuberet: an & ethnicas? Videamus igit᷑ qd ad hæc Pau/
lus reſpõderit. de his aũt quæ ſcripſiſtis mihi: bonũ eſt hoĩ mulierẽ nõ tãgere. ꝓpter fornicatiões aũt unuſ/
quiſq; uxorẽ ſuã habeat: & unaquæq; uiꝶ ſuũ habeat. uxori uir debitũ reddat. ſimiliter & uxor uiro uxor p/
prii corporis nõ habet poteſtatẽ: ſed uir. ſimiliter & uir corporis ſui nõ habet ptãtẽ: ſed mulier. nolite frauda
re ĩuicẽ: niſi forte ex cõſenſu ad tẽpus uacetis ofoni. Et iteꝶ ad ipſũ reuertimini: ne tẽtet uos ſathanas ppter
incõtinẽtiã ueſtrã. Hoc aũt dico iuxta ĩdulgẽtiã: nõ iuxta ĩ periũ.uolo enĩ oẽs hoĩes eſſe ut meipſũ. ſed unuſ
quiſq; propriũ donũ habet ex deo. alius qdẽ ſic: alius auũt ſic.dico aũt ĩ nuptis & uiduis: bonũ eſt eis ſi ſic per/
mãſerint ut ego.Si aũt ſe nõ cõtinẽt:nubant.melius eſt enĩ nubere qᷓ uri. Reuertamur ad caput teſtimonii.
bonũ eſt inquit hoĩ mulierẽ nõ tãgere. malũ eſt ergo tãgere. nihil enĩ bono cõtrariũ eſt: niſi malũ. Si aũt ma
lũ eſt & ignoſcit᷑:iõ cõcedit᷑: ne malo quid deterius fiat. quale enĩ ilico bonũ eſt: quod cõditiõe deterioris con
cedit᷑ Nunꝗᷓ eni ſubieciſſet: unuſquiſq; uxorẽ ſuã habeat: niſi pᷣmiſiſſet ꝓpter fornicationẽ aũt. Tolle for/
nicatiões & nõ dicet unuſqſq; uxorẽ ſuã habeat. uelut ſiꝗs diffiniat:bonũ ẽ triticeo pane ueſci: & edere puriſ-
ſimã ſimilã. Tamẽ ne qs cõpulſus fame comedat ſtercus bubulũ: cõcedo ei: ut ueſcat᷑ hordeo. Nũ quid iccir/
co frumẽtũ nõ habebit puritatẽ ſuã: ſi fimo hordeũ p̃ferat᷑. Bonũ eſt illud naturaliter: quod cõparationẽ nõ

habet mali: quod pᷣlatioe alterius nõ obũbrax. Simulq; aĩaduertẽda eſt apoſtoli prudentia: Nõ dixit bonũ E

uxorẽ nõ habere:ſed bonũ eſt mulierẽ non tangere: quaſi & in tactu periculũ ſit. quaſi qui illã tetigerit: non
euadat: quæ uirorũ precioſas aias capit: quæ facit adoleſcentiũ euolare corda. Alligabit quis in ſinu ignẽ: &

. —

non cõburet Aut ambulabit ſuper carbones gnis & non ardebi t? Quo modo igi tur qui ignẽ tetigerit: ſta tĩ
aduritur: ita uiri tactus & fœminæ ſentit naturã ſuam: & diuerſitatem ſexus intelligit. Narrant & geriliũ fa-

bulæ Mitram & Erichthoniũ uel in lapide uel in terra: de ſolo æſtu libidinis eſſe generatos. Vnde & noſter Io
ſeph: quia tangere nolebat illã ægyptiã fugit ex manibus eius. & quaſi ad morſũ rabidiſſimæ canis: ne pau⸗/
liſper uirus ſerperet: palliũ quod tetigerat: abiecit. Pro pter fornicationẽ autẽ unuſquiſq; uxorẽ ſuam habe/
at:& unaquæq; uirũ ſuum habeat. nõ dixit unuſquiſq; propter fornicationẽ uxorẽ ſuã ducat. alioqn hac ex
cuſatione libidini frena laxaſſet. ne quotienſcũq; uxor morit: totiẽs ducẽda ſit alia: ne fo rnicemur. ſed unuſ

quiſq;ʒ uxorem ſuam habeat: ſi eam inquit habeat ſua utatur: quã habebat anteꝗᷓ crederet. quam bonũ erat

non tãgere. & poſt fidẽ Chriſti ſororẽ tãtũ noſſe: nõ cõiugẽ. niſi fornicatio tactũ eius ereulabilefacerer D
. “ ꝓprii corporis nõ habet poteſtatẽ: ſed uir. ſimiliter & uir ſui corporis nõ haber ben ile ukar rgd 8
ſi de his eſt: qui ĩ mrimonio ſũt: an eis liceat uxores dimittere: quod & ds in cuangelio plubuit. P

u ⸗ ſtolus ait: ponueſtmulierã no tãgere. Sed quia qui ſemel duxit uxorẽ:niſi ex cõſenſu non nale ſ bülirute
pe ner dare repudiũ nõ peccãti: reddat cõiu gi debituũ. quia ſpõte ſe alli gauit: ut reddere cogeret᷑. iel rchere
Kar ĩuicẽ:niſi forte ex cõſenſu ad tẽpus:ut uacetis oroni. Oro te quale illud bon ũeſt: quod rarrei 1 ec Au in
iein corpus Chnſſti accipi nõ permittit? Quadiu ĩpleo mariti officiũ nõ im pleo cõtinẽtis. Iubet ẽ apo in
tipo alio loco: ut ſemꝑ oremus.ſi ſem P orandũ eſt: nunꝗᷓ ergo cõiugio ſeruiẽdũ: quoniã quotienſcũq; er de
tma, tũ reddo: orare nõ poſſũ. Petrus apoſtolus experimẽtũ habẽs coiugaliũ uinculoꝶ: uide gu⸗ mò rme e⸗
Nado cleſia: quid doceat chriſtianos. ſimiliter uiri cohabitãtes iuxta ſciẽtiã: quaſi ĩfirmioni uaſculo nu iebr . e
edue entes honorẽ. & ſicut cohæredes multiplicis græ: ut nõ pediant᷑ oratiões ueſtræ. Ecce eodẽ ſe u quila e
llin ſpiritu ĩpediri dicit orones officio cõiugali. Quod aũt ait ſimiliter iccirco ad imitationẽ ꝓuocauit uiros: quia
tadi iam ſupra uxoribus pᷣceperat dicẽs:ut uideãt uiri in timore caſtã ueſtra cõuerſationẽ. quaꝶ ſit nõ enerius
miſe .— poſitio criniũ: & diſtinctio auri: & in cultu ueſtis ornatus: ſed abſcõditus cordis hõ: in corru btioe mitis . 1
toſe lẽtis ſpus: hoc eſt corã deo placẽs. Cernis quale cõiugiũ inter uiros uxoreſq; Præcipiat: Coha bitãt s iuxrta 4 .
nlte tiã: ut nouerint quid uelit: quid deſideret deus: & tribuãt honorẽ uaſ. culo muliebri. ſi abllinanus nos a co
igi tu:honorẽ tribuimus uxoribus. ſi nõ abſtinemus: pſ picuũ ẽ honori cõtrariã eẽ cõtu meliã. Ad uxo eileg,
Eni ut uideat ĩquit uiri caſtã cõuerſationẽ ueſtrã & ornatũ in abſcõdito cordis hoĩe in ĩcorruptiõe nutiseſi e e
voni, ſpuũs. Ouere digna uox apoſtoli & petra Chriſti. Maritis uxoribuſe q; dat legẽ dãnato rni orna elertate
ſuph prædicat & ornatũ interioris hoĩs in incorruptiõe: mitis & ſilẽtis ſy Puũs: J uodãmõ hoc ſti quon ini incor⸗
ueſter hõ corruptus eſt. & beatitudinẽ incorruptiõis quæ ꝓpriũ uirginũ eſt habere deſi is: umttanu unncol⸗
unch ruptionẽ ſpũs ſaltẽ per ſeram pœnitẽtiã. & quod corpore nõ poteſtis mẽte p̃ſtate. Has eni eeeneur
rd & hos ueſtræ cõiuctiõis quærit ornatus. Veꝶ ne quis putet ex eo quod ſequit ut uacetis oron⸗ eꝶ e⸗
N eos ad id ipſũ apoſtolũ uelle: & nõ ꝓpter maiorẽ ruinã hoc coõcedere. ſtati infert ne tẽtet uos ſatl dnas ppter
denii incõtinẽtiã ueſtrã. Pulchra nimirũ indulgẽtia. & iterũ ꝙ ad id ipſũ reuerti cõcedit quod erulbelei no uocare
Mmi nomine: ꝙ tentationi prefert ſathanæ: ꝙ cauſã habet in cõtinẽtiã labo ramus qu aſt obſ. cu het erere: cüer⸗
ſpodit poſuerit ſe ipſe qui ſcripſit: hoc autẽ inquit dico iuxta indulgentiã: nõ iuxta imperiũ: & muſſitamus e dan
elet⸗ nuptias nõ uocare indulgentia: ſed Præceptũ: quaſi non eodẽ modo & ſecũda & tertia mattmonia cõce en
dioun tur: quaſi non & fornicatoribus per pœnitẽtiam fores aperiant eccleſiæ. Quodq; his maius ice ſan
itrum uiolatorẽ nouercæ: quẽ in prima ad Corinthios epiſtola tradiderat ſathanæ in interitũ ami: le ſ ll
credi fieret:in ſecũda cõtrahit.& ne abundantiori triſtitia obſorbeat frater laborat. Aliud eſt ue deni apo ſe
noöt aliud ignoſcere. In uoluntate promeremur: in uenia abu timur. Vis ſcire quid uelit npoſte e quo is,
cbu⸗ quitur. Volo autẽ oẽs hoĩes eſſe ut meipſ ũ. Beatus qui Pauli ſimilis erit. Fœlix qui au kiel 1 ie u dk uir.
unm/, tem: nõ ignoſcẽtẽ. Hoc inquit uolo:hoc deſidero: ut imitatores mei ſ itis: ſicut & ego Eht 1. Ille iecni ſrie
norp⸗ gine: de incorrupta ĩcorruptus. N os quia hoĩes ſumus & natiuitatẽ Saluatoris nõ beſtunni imi V des
u mur ſaltẽ cõuerſationẽ. Illud diuinitatis eſt & beatitudinis: hoc humanæ cõditionis eſt & laboris. 0 *
hoies ſimiles mei eſſe: ut dũ mei ſimiles ſi unt: ſimiles fiant & Ch riſti: cuius ego ſimilis unr Quieni l
lunul ſtum credit:debet ſicut ille ambulauit & ipſe ambulare. Sed unuſquiſq; biapris denui a n ohacoaedecd *
cpex- dem ſic.alius aũt ſic. Quid inquit uelim: perſpicuũ eſt. Sed quoniã in Ecc die iner 3 un ⸗ Si ale
ani⸗ nuptias: ne uidear dãnare naturã. Simulq; cõſidera ꝙ aliud donũ urglaitatt i luc H Rii habetdo⸗
* eſſet merces nu ptiarũ & uirginũ: nunꝗᷓ dixiſſet poſt præceptũ continẽtiæ: ſe unaldu eb H
on nũ ex deo.alius quidẽ ſic. alius autẽ ſic. Vbi ꝓPprietas ſinguloꝶ eſt: ibi altrin ecus liet ine drectlo enr
keir ptias eſſe dei donũ: ſed interdonũ & donũ magna diuerſitas eſt. Deniq; & apoſto aed eo ine P dotm
md preoenitẽtiæ ecõtrario inquit: donate ei & cõſolamini. & ſicui aliquid donaſtis: & ego. Acne ntaretnued
Pn hominis contẽnendum: addidit: nam & ego quid donaui propter uos corã chriſto. Sed quid onaui:diuer/
diet ſa ſunt donachriſti. Vnde & lIoſ. eph in typo eius uariam habet tunicam. Et in pſalmo. xliiii. legimus. Aſti/
* tit regina a dextris tuis: in ueſtitu deaurato circũdata uarietate. Et Petrus apoſtolus: ſicut cohæredes ait mul/
mir tiplicis gratiæ dei. Quod ſignificãtius græce dicit᷑ no 1uMπιιideſt uarie. Sequit dico aũt in nuptis & uiduis:
en, bonũ elteis ſi ſicpermãſerintut ego.Si autẽ nõ ſe cõtinent: nubant. Melius enĩ eſt nubere ꝗᷓ uri. Poſtq nu/
nuid⸗ Ptis cõceſſerat uſum cõiugii: & oſtẽderat ipſe quid uellet: quidue cõcederet: tranſit ad innup tas & nicluas:d
. ſui proponit exẽplum. & fœlices uocat: ſi ſic permãſerint. Si autẽ non ſe continent: nubant. Idipſi um duo
lün ſupra: propter fornicationes autẽ & ne tẽtet uos ſathanas propter incõtinẽtiã ueſtrã. redditq cauſã cur dixe
ſerl⸗ rit: ſi ſe nõ continẽt: nubant. Melius eſt enĩ nubere ꝗᷓ uri.ideſt melius nubere: quia peius eſturi. Tolle ardo/
pa rem libidinis. & nõ dicet melius eſt nubere. Melius enĩ ſem pad cõparationẽ deterioris reſ picit: nõ ad ſimpli-
hube citatẽ incõparabilis per ſe boni. uelut ſi diceret: melius eſt enĩ unũ oculũ habere ꝗnullũ. Melius eſteni uno
ui inniti pede: & alteram corporis partẽ baculo ſuſtentare: ꝗᷓ fractis cruribus repere: Quid ais apoſtole? Non ti/
un

ie bicredo dicenti: & ſi imperitus ſermone: non tamen ſcientia. Quomodo illud de humilitate deſcendit.qui
uen

„XX.

6

(AAdiſputat & ĩnuptis. circũciſus aliquis uocatus eſt: nõ adducat præputiũ. In præputio uocatus eſt: nõ circũci-

.— S

non ſum dignus uocari apoſtolus: & mihi minimo omniũ apoſtoloꝶ & tanꝗᷓ abortiuo: ſic & hoc humilita-
tis dictũ puto. noſti ſermonũ proprietates. Quã ob rem & de Epimenide & de Menandro: & de Arato quæ/
dã ſumis teſtimonia: ubi de cõtinẽtia loqueris & uirginitate. Bonũ eſt ais homini mulierẽ nõ tãgere. & bonũ
eſt eis: ſi ſic pmãſerint ut ego. & puto hoc bonũ eis eſſe: ꝓpter inſtãtẽ neceſſitatẽ. & quia bonũ eſt homini ſic
eſſe. ubi ad nuptias ueniẽs:nõ dicis bonũ eſt nubere: quia nõ potes iungere ꝗuri. ſed dicis: melius eſt nube/
reꝗᷓ uri. Si per ſe nuptiæ ſũt bonæ: noli illas incẽdio coparare. ſed dic ſimpliciter bonũ eſt nubere. Suſpecta

ihi bonitas eius rei quã magnitudo alterius mali: cogit eſſe malũ inferius. Ego aũt nõ leuius malũ: ſed
ſimplex per ſe bonũ uolo. Cap. V.
Vcuſq; primũ capitulũ ediſertũ eſt:ueniamus ad ſequẽtia. Iis autẽ qui matrimonio iũcti ſunt: præ
cipio non ego ſed dñs: uxorẽ a uiro non diſcedere. Quod ſidiſceſſerit: manere innuptã. aut uiro ſuo
recèciliari. & uir uxorẽ ſuã non dimittat. Nã cæteris ego dico nõ dñs. Siquis frater uxorẽ habet ĩfidelẽ: & hæc
cõſentit habitare cũ illo: non dimittat illã & cætera uſq; ad eũ locũ ubi ait:unuſquiſq; ſicut uocauit eũ deus:
ita ambulet. Et ſicut in oĩbus eccleſiis doceo. hic locus ad præſentẽ cõtrouerſiã non pertinet. Docet enĩ iuxta
ſentẽtiã dni uxorẽ excepta cauſa fornicatiõis nõ repudiãdã: & repudiatã a uiro: marito alteri nõ nubere. aut
certe uiro ſuo recõciliari debere. His aũt quos in mrimonio dephẽdiſſet fides: hocẽ ſi unus credidiſſet de duo
bus:pcepit ne credẽs repudiet nõ credẽtẽ. Cauſiſq; expoſitis ꝙ; cãdidatus fidei ſit ĩfidelis:ſi nolit a credẽte di/
ſcedere. Ecõtrario iubet: ſi infidelis repudiet fidelẽ ꝓpter fidẽ Chriſti: diſcedere debere credẽtẽ: ne cõiugẽ pre
ferat Chriſto cui etiã aĩa poſtponẽda eſt. At nũc pleræq; cõtẽnẽtes apoſtoli iuſſionẽ: iũgunt᷑ gẽtilibus: & tẽ/⸗
pla Chriſti idolis ꝓſtituũt. nec ĩtelligũt ſe corporis eius partẽ eſſe: cuius & coſtæ ſũt. Ignoſcit apoſtolus ĩfide
liũ cõiũctioni:quæ habẽtes maritos:in Chriſtũ poſtea crediderũt.nõiis quæ cũ xpᷣianæ eſſẽt: nupſerũt gẽtili
bus:ad quas alibi loquit᷑: nolite iugũ ducere cũ infidelibus. Quæ enĩ participatio iuſticiæ cũ iniquitate aut
quæ ſocietas luci ad tenebras./ Quæ aũt cõuentio Chriſti ad Belial aut quæ pars fideli cũ ĩfideli? Qui aũt cõ/
ſenſus tẽplo dei cũ idolis-/ Vos enĩ eſtis tẽplũ dei uiui. licet enĩ in me ſæuituras ſciã plurimas matronaꝶ: licet
eadẽ ĩpudẽtia qua dũm cõtẽpſerũt:in pulicẽ & oĩum xpᷣianoꝶ minimũ debacchaturas: tamẽ dicã quod ſen/
tio. loquar quod me apoſtolus docuit: nõ illas iuſticiæ eſſe: ſed iniqtatis. nõ lucis: ſed tenebrarũ. nõ Chriſti:
ſed Belial. nõ tẽpla dei uiuẽtis: ſed fana & idola mortuoꝶ. Vis apertius diſcere: ꝙ chriſtianæ oĩno non liceat
ethnico nubere: audi eũdẽ apoſtolũ: Mulier ĩquit alligata eſt: quãto tẽpore uir eius uiuit. ꝙ ſi dormierit uir
eius: liberata eſt. cui uult: nubat: tãtũ in dño.ideſt chriſtiano: qui ſecũdas tertiaſq; nuptias cõcedit ĩ dno:pri
mas cũ ethnico phibet. Vnde Abrahã adiurat ſeruũ ſuũ in femore ſuo: hoc eſtin xpo: qui de eius ſemĩe erat
naſciturus: ut filio ſuo Iſaac alienigenã nõ adducat uxorẽ. Et Eſdras offenſã dei huiuſcemodi uxoꝶ repudia
tione cõpeſcit. Et Malachias ꝓpheta. præuaricatus eſt inꝗt Iudas: & abomĩationẽ fecit in Iſi rael & in Hieru/

ſalẽ. Polluit enĩ ſanctũ dñi: & dilexit & habuit filiã dei alieni. diſperdat dũñs uirũ: qui fecerit hoc magiſtrũ &
diſcipulũ: & de tabernaculis Iacob: & offerẽtẽ munera dño uirtutũ. Hæciccirco dixi: ut qui nuptias uirgini/

tati cõparant: ſciãt ſaltẽ tales nuptias dygamiæ & trigamiæ ſubiiciẽdas. Cap. VI.
D ſuperiorẽ diſputationẽ in qua docuerat fidelẽ ab infideli nõ debere diſcedere: ſed pmanere in mĩ
wmonio: ſicut eos ĩueniſſet fides: & unũquẽqʒ; uel celibẽ uel maritũ ita durare ut eſſet Chriſti baptiſ/
mate doprehenſus: ĩfert ſubito parabolas circũciſi & ethnici: ſerui & liberi: & ſub methaphora eaꝶ de nuptis

datur. Circũciſio nihil eſt. & præputiũ nihil eſt. ſed obſeruatio mãdatoꝶ dei eſt. Vnuſquiſq; in qua uocatio
ne uocatus eſt: in ea permaneat. Seruus uocatus es: nõ ſit tibi curæ ſed & ſi potes liber fieri: magis utere. Qui
enĩ in dño uocatus eſt ſeruus: libertus eſt dñi. Similiter & qui liber uocatus eſt: ſeruus eſt Chriſti. pᷣcio empti
eſtis: nolite fieri ſerui hominũ. Vnuſqſq; ergo in quo uocatus eſt frater in eo pmaneat apud deu. Ac primũ
quia nõnullos hãc intelligẽtiã rephẽſuros arbitror: interrogare libet quæ ſit coſequẽtia ut de maritis & uxo/
ribus diſputãs repẽte trãſiret ad cõparationẽ Iudæi & ethnici: ſerui & liberi. Et ruſſũ hacdiſputatione finita:
rediret ad uirgines dicens: de uirginibus autẽ pceptũ domini nõ habeo. Quid ſibi uult ĩter cõiugia & uirgini⸗
tatem iudæi & ethnici: ſerui liberiq; collatio? Secũdo quomò poſſit intelligi: circũciſus aliqs uocatus eſt: nõ
adducat pᷣputiũ. Nuũquid qui ſemel amputatũ habet p̃putiũ: põt ſi uelit rurſus illud adducere? Deniq; quo
ſenſu exponẽdũ ſit: qui eni in dño uocatus eſt ſeruus libertus eſt dñi? Similiter qui liber uocatus eſt: ſeruus
eſt Chriſti? Quarto quomò ille qui pcepit ſeruis: obedire dnis carnalibus: nuncdicat: nolite fieri ſerui homi⸗
nũ? Ad extremũ quid ptineat ad ſeruitutẽ uel circũciſionẽ: unuſ. quiſq; uocatus ẽ frater: in eo pmaneat apud
deũ. nã & cõ trariũ eſt ſupiori ſẽtẽtiæ. Si enĩ illud audiuimus: nolite fieri ſerui hominũ: qua rõne poſſumus
in ea pmanere uocatiõe qua uocati ſumus:cũ multi crediderĩt habẽtes carnales dños: ꝗbus nũc ſeruire ꝓhi/
bent᷑. Porro ad circũciſionẽ qd facit pmanere in ea uocatiõe in qua uocati ſumus:cũ ĩ dio loco idẽ apoſtolus

clamitet: Ecee ego Paulus dico uobis: quoniã ſi circũcidamini: Chriſtus uobis nihil ꝓderit. Reſtat igit᷑ utcir-

cũciſio & ppu tiũi: ſeruus & liber: ſupiori ſẽſui coaptent᷑: & de ancedẽtibus pẽdeat. Circũciſus aliqs uocatus ẽ:
nõ addueat pᷣputiũ.Eo inqt tẽpore quo uocatus es: & credidiſti in Chriſtũ: ſi circũciſus uocatus es ab uxore:
& celebs eras: noli ducere uxorẽ: hoc eſt: noli adducere pputiũ: neccireunciſionis & pudicitiæ libertatẽ oneres
ſarcina

„.

lity⸗
/
nü
iſie

be,
ſec

pte
ſuo
her
ls:
a
aut

duo
e
epr
te⸗
ide
Enli
aut
tco/
licet
Alen
nni
licat
ntuir
bepti
exat
udia
eru/
trüs
gnn/

nmi
pil/
upts
uc/
atio

E

npi
umu
u/
nitr.
igni
ſteno
quo⸗
etuus
ommi⸗
zpul
umus
phi⸗
lolus
utor⸗
nuse⸗
vore:
neres
tan

ſarcina nuptiaꝶ. Rurſũ: ſi in ppputio quis uocatus eſt. nõ circũcidatur. habebas inqt uxorẽ cũ credidiſti: noli
fidẽ Chriſti putare cauſã diſſidii. quia in pace uocauit nos deus. circũciſio nihil eſt: & præputiũ nihil eſt. ſed
obſeruatio mãdatoꝶ dei. Nihil enĩ prodeſtabſq; operibus cælibatus & nuptiæ. cũ etiã fides quæ ꝓprie chri/
ſtianoꝶ eſt: ſi opera nõ habuerit: mortua eſſe dicat᷑. & hac lege uirgines quoq; Veſtæ & Iunonis: uniuiræĩ ſã
ctaꝶ queãt ordine numerari. Vnuſquiſq; in qua uocatiõe uocatus eſt ĩ ea pmaneat. Quãdo credidit: ſiue ha
bebat ſiue nõ habebat uxorẽ: in eo pmaneat quo uocatus eſt. Ac per hoc nõ tam uirgines cogit ut nubãt: ꝗᷓ re
pudia ꝓhibet. Et ſicut habẽtibus uxores tollit licẽtiã dimittẽdi eas: ſic uirginibus nubẽdi amputat facultatẽ
Seruus uocatus es:nõ ſit tibi curæ: ſed & ſi potes liber fieri magis utere. Etiã ſi habes ĩ quit uxorẽ: & illi alliga
tus es: & ſoluis debitũ: & nõ habes tui corporis ptãtẽ. atq; ut manifeſtius loquar: ſeruus uxoris es: noli ꝓptet

hoc habere triſtitiã: nec de amiſſa uirginitate ſuſpires. Sed etiã ſi potes cauſas aliquas inuenire diſſidii: ut li-

bertate pudicitiæ pfruaris: noli ſalutẽ tuã cũ interitu alterius quærere. habeto pauliſperuxorẽ: nec præcurras
morãtẽ. Expecta: dũ ſequit᷑. Si egeris patiẽter: cõtunx mutabit᷑ in ſororẽ. Qui enĩ in dño uocatus ẽ ſeruus:li
bertus eſt dñi. Similiter qui liber uocatus eſt: ſeruus eſt chriſti. Reddit cauſas cur nolit uxores deſeri. Iccirco
ait præcipio: ut in chriſtũ de gẽtilitate credẽtes: inita ante fidẽ matrimonia nõ relinquãt. quia quiuxorẽ ha/
bẽs credidit: nõ tãto fidei ſeruitio detinet᷑: quãto uirgines & innuptæ: ſed quodãmodo eſt liberior: & ſerui/
tutis illi frena laxãtur. Et dum uxoris eſt ſeruus ut ita dicã: libertus eſt dñi. Porro qui uxorẽ nõ habens credi/
dit: & libera ſeruitute cõiugii uocatus eſta dño: ille uere ſeruus eſtchriſti. Quãta fœlicitas nõ uxoris ſeruũ eſ
ſe: ſed chriſti? Nõ carni ſeruire ſed ſpiritui? Qui enĩ adhæret dno: unus ſpũs eſt. Acne forſitã in eo quod ſu-/
pra dixerat: ſeruus uocatus es: nõ ſit tibi curæ: ſed & ſi potes liber fieri: magis utere:ſ ugillaſſe cõtinentiã uide
retur: & in famulatũ nos tradidiſſe cõiugũ: infert ſentẽtiã quæ omnẽ cauillationem amputet: precio empti
eſtis: nolite fieri ſerui hominũ. Redẽpti ſumus pᷣcioſo ſanguĩe chriſti: ĩmolatus eſt p nobis agnus: & aſperſi

calidiſſimo rore hyſopi: omnẽ pituitã noxiæ uoluptatis excoximus. Quibus in baptiſmate mortuus ẽ Pha/

rao: & uniuerſus eius ſufſocatus eſt exercitus. Cur rurſũ ægyptũ quærimus: & poſt mãna angeloꝶ cibũ: allia
& cepe & pepones:& carnes uarias ſuſpiramus? ¶ Cap. VII
D Aritoꝶ & cõtinẽtiũ diſputatione præmiſſa: tandẽ ad uirgines uenit. & ait. De giaibit aũt præce/
ptũdni nõ habeo.cõſiliũ aũt do:tanꝗᷓ miſericordiã cõſecutus a domĩo: ut ſim fidelis. Aeſtimo go
hoc bonũ eſſe propter inſtantẽ neceſſitatẽ.qm bonũ eſt homini ſic eſſe. Hic aduerſarius tota exulta

tione bacchat᷑. Hic uelut fortiſſimo ariete uirginitatis murũ quatiẽs: Ecce inquit apoſtolus profitet᷑ de ui rgi

nibus dñi ſe nõ habere præceptũ. & qui cũ auctoritate de maritis & uxoribus iuſſerat: nõ audet ĩperare quod
dñs nõ præcepit. Et recte quod enĩ pcipit᷑: imperat᷑. quod iĩperat᷑ neceſſe eſt fieri.quod neceſſe eſt fieri: niſi fi/
at pœnã habet. Fruſtra enĩ iubet᷑: quod in arbitrio eius ponitur: cui iuſſũ eſt. Si uirginitatẽ dñs ĩperaſſet: ui/
debat᷑ nuptias cõdẽnare: & hominũ auferre ſeminariũ: unde & ipᷣa uirginitas naſcit᷑. Si pcidiſſet radicẽ: quo
mõ fruges quæreret: Niſi ante fũdamẽta feciſſet: qua rõne ædificiũ extrueret: & operturũ cũcta deſuꝑculmẽ
ĩponeret: Multo labore foſſoꝶ ſubuertunt᷑ montes. terraꝶ pene inferna penetrant᷑ ut ĩueniat᷑ auꝶ. Cũq; de
granis minutiſſimis prius cõflatiõe fornacis. deinde calida artificis manu fuerit monile cõpactũ: non ille bea
tus uocat qui de luto extulit: ſed qui auri utitur pulchritudine. Noli igit᷑ admirari ĩter titillationẽ carnis: &
incẽtiua uitioꝶ. angeloꝶ uitã nõ exigimur: ſed docemur. quia ubi cõſiliũ datur: offerẽtis arbitriũ eſt. ubi præ
ceptũ: neceſſitas ſeruiẽtis. præceptũ inquit dni nõ habeo. cõſiliũ aũt do: tanꝗᷓ miſericordiã cõſecutus a domi
no. Si nõ habes præceptũ domini: quare audes dare cõſiliũ de quo nõ habes iuſſionẽ Reſpõdebit mihi apo/
ſtolus. Et uis ut ego iubeam quod dominus obtulit potius ꝗᷓ præcepit? Ille creator & figulus ſciẽs fragilitatẽ
uaſculi quod operatus eſt: uirginitatẽ in audiẽtis ptãte dimiſit. Et ego doctor gẽtiũ: qui oĩbus oĩa factus ſũ:
ut oẽs lucrifacerẽ: onus ppetuæ caſtitatis ſtatĩ in prĩcipio credẽtiũ imponã ceruicibus infirmoꝶ Diſcant pri
us ferias nuptiaꝶ: uacẽt ad tẽpus or̃oni: ut accepto guſtu pudicitiæ: id ſemp habere deſiderent: quoad modi
cũ delectati ſũt. Dñs tẽtatus a phariſeis utrũ ſecundu legẽ Moyſi uxores liceret dimittere: oĩno fieri ꝓhibuit.
Quod diſcipuli cõſiderates: dixerũt ei: Si talis eſt cauſa hoĩs cũ uxore: nõ expedit nubere. Quibus ille reſpon
dit nõ oẽs capiũt uerbũ: ſed qbus datũ eſt. Sũt enĩ eunuchi qui de utero miis ita nati ſũt. & ſũt eunuchi ꝗq ab
hoĩbus eunuchizati ſũt: & ſũt eunuchi qui ſe caſtrauerũt ꝓpter regnũ cæloꝶ. qui põt cape capiat. In ꝓpatu/
lo eſt: curapoſtolus dixit: de uirginibus aũt præceptũ dñi noò habeo. ꝓfecto quia pᷣmiſerat dns: nõ oẽs capiũt
uerbũ: ſed qbus datũẽ. & qui põt capere capiat. ꝓponit a yοο Hâπαπ.. ideſt numerariis pᷣmiũ. iuitat ad cur
ſũ. tenet in manu uirginitatis brauiũ. oſtẽdit puriſſimũ fõtẽ: & clamitat: qui ſitit: ueniat: & bibat. qui põt ca
Pere capiat. Nò dicit uelitis: nolitis: bibẽdũ uobis atq; currẽdũ. ſed qui uoluerit. qui potuerit currere atq; po
tare: ille uĩcet: ille ſatiabit᷑. Et iõ plus amat uirgines Chriſtus: quia ſpõte tribuũt: quod ſibi non fueratĩ pera

tũ. Maioriſa ꝙ; gratiæ eſt offerre qd nõ debeas: ꝗ reddere qd exigeris. Apoſtoli uxoris onere cõtẽplato: ſi talis
eſt in quiũt cauſa hoĩs cũ uxore:nõ expedit nubere. quoꝶ dns ſentẽtiã ꝓbãs: Recte quidẽ ſentitis ait: ꝙnõ ex

pediat hoĩ ad cæloꝶ regna tẽdẽti accipe uxorẽ: ſed difficilis res eſt. & nõ oẽs capiũt uerbum iſtud: ueꝶ quibus
datũ eſt. Alios eunuchos natura facit: alios uis hominũ. Mihi illi eunuchi placẽt:quos caſttauit non neceſſi

tas ſed uolũtas. libẽter illos ĩ meos ſinus recipio: qui ſe caſtrauerũt ppter regna cæloꝶ. & ob meu cultũ uolue

c 1. xxi.

Arj

runt eſſe ꝙ nati ſũt. Simulq; tractãda ſentẽtia. Qui ſe inquitcaſtrauerũt ꝓpter regna cæloꝶ. ſi caſtrati mer
cedẽ habẽt regni cæloꝶ: ergo qui ſe nõ caſtrauerũt: locũ nò poſſũt accipere caſtratoꝶ. Qui põt inꝗt capere ca
piat. Grãdis fidei eſt: grãdiſq; uirtutis: dei tẽplũ eſſe puriſſimũ:totũ ſe holocauſtũ offerre dño.& iuxta eũdẽ
apoſtolũ eſſe ſãctũ & corpore & ſpũ. Hi ſũt eunuchi:qui ſe lignũ aridũ ob ſterilitatẽ putãtes:audiũt ꝑ Eſaiã
ꝙ pro filiis & filiabus locũ habeãt in cælis paratũ. Horũ typus eſt Abdemelech eunuchus in Hieremia & ſpa
do ille reginæ Cãdacis in actibus apoſtoloꝶ: qui ob robur fidei uiri nomẽ obtinuit. Ad hos & Clæmẽs ſucceſ
ſor apoſtoli Petri: cuius Paulus apoſtolus meminit ſcribit epiſtolas. omnẽq; ſermonẽ ſuũ de uirginitatis pu
ritate cõtexuit. & deinceps multi apoſtolici & martyres & illuſtres: tam ĩ ſãctitate ꝗᷓ in eloquẽtia uiri: quos ex
ꝓpriis ſcriptis noſſe pfacile eſt. Exiſtimo enĩ inquit hocopus bonũ eſſe ꝓpter inſtãtẽ neceſſitatẽ. Quæ eſt il
la neceſſitas:quæ ſpreto uĩculo cõiugali: uirginitatis appetit libertatẽ Ve pᷣgnãtibus & nutriẽtibus ĩ illo die.
Nõ hic ſcorta:nõ hic lupanaria cõdẽnant᷑:de quoꝶ dãnatione nulla dubitatio eſt:ſed uteri tumeſcẽtes: & in
fantũ uagitus: & fructus atq; opera nuptiaꝶ. quoniã bonũ eſt hoĩ ſic eſſe. Si bonũ eſt hoĩ ſic eſſe:malũ eſt er
go hoi ſic nõ eſſe. Alligatus es uxori: noli quærere ſolutionẽ. Solutus es ab uxore: noli quærere uxorẽ. Habet
unuqꝗſq; noſtrũ terminos ſuos. redde mihi meũ:& tuũ tene.Si alligatus es uxori: ne illi des repudiũ.Si ſolu
tus ſũ ab uxore:nõ quærã uxorẽ. Vt ego no ſoluo cõiugia: ſi ſemel ligata ſũt: ita tu nõ liges quod ſolutũ eſt.
Simulq; ſignificãtia cõſideranda uerboꝶ eſt. Qui uxorẽ habet: & debitor dicit᷑: & eſſe in præputio: & ſeruus
uxoris: & ꝙ maloꝶ ſeruoꝶ eſt alligatus. Qui aũt ſine uxore eſt: primũ nullius debitor:deinde circũciſus: ter/
tio lberza⸗ extremũ ſolutus. Curramus p reliqua. neq; enĩ nos patit᷑ magnitudo uolumis diutius in ſingu/
lis ĩmorari. Si aũt accepis uxorẽ nõ peccaſti. Aliud eſt nõ peccare: aliud bnfacere. Et ſi nupſerit uirgo non pec
cauit. Nõ illa uirgo quæ ſemet dei cultui dedicauit. Haꝶ enĩ ſiqua nupſerit habebit dãnationẽ: quia pᷣmã fi
dẽ irritã fecit. Si aut hoc de uiduis dictũ obiecerit: quãto magis de uirginibus pᷣualebit. Cũ etiã his nõ liceat:
quibus aliqn licuit. Virgines enĩ quæ poſt cõſecrationẽ nupſerint: nõ tam adulteræ ſũt ꝗᷓ inceſtæ. Ac ne uide
retur in eo quod dixerat: & ſi nupſerit uirgo: non peccauit: rurſũ cælibes ad nuptias ꝓuocare. ſtati ſe refrena
uit: & aliud inferẽdo infirmauit quod cõceſſerat dicẽs. Tribulationẽ tamẽ carnis habebũt huiuſmodi. Qui
ſunt iſti: qui tribulationẽ carnis habebũt? quibus ſupra ĩdulſerat. Si acceperis uxorẽ: nõ peccaſti. & ſi nupſe
rit uirgo: nõ peccauit. tribulationẽ carnis habebũt huiuſmodi. Nos ignari reꝶt putabamus nuptias ſaltẽ car
nis habere lætitiã. Si aũt nubentibus etiã in carne tribulatio eſt: in qua ſola uidebant᷑ habere delitias: qd erit
reliquũ ꝓpter quod nubat:cũ in ſpiritu & in aĩa: & in ipſa carne tribulatio ſit. Ego autẽ uobis parco. Sic ait
obtẽdo carnis tribulationẽ: quaſi nõ maiora ſint: ꝓpter quæ nubere nò debeatis. Igitur hoc dico fratres: tem
pus breue eſt.reliquũ ẽ: ut qui habẽt uxores ſic ſint tanꝗᷓ nõ habẽtes. Nequaꝗᷓ iã de uirginibus diſputo: quos
nulla ambiguitas eſteſſe fœlices. Ad maritos uenio: tẽpus breue eſt: dus ppe eſt. etiã ſi nonĩgẽtis uiueremus
annis ut antiqui hoĩes: tn breue putandũ eſſet qd haberet aliqn finẽ. & eſſe ceſſaret. Nũc uero cũ breuis ſit:
non tam lIætitia ꝗᷓ tribulatio nuptiaꝶ: quid accepimus uxores quas cogemurcito amittere? Et qui flẽt ĩquit
& gaudẽt:& emũt: & utunt᷑ hoc mũdo: ſic ſint quaſi nõ fleãt: gaudeãt: emãt: utant᷑ hoc mũdo. præterit enĩ
figura huius mũdi. Si mũdus trãſit: quo uniuerſa claudunt᷑: immo figura & cõuerſatio huius mũdi: quaſi
nubes p̃bterit: inter cætera mudi opera nuptiæ p̃tenibũt. neq; enĩ erũt poſtreſurrectionẽ cõiugia. Si aut mors
finis eſt nuptiaꝶ:cur neceſſitatẽ nõ in uolũtatẽ uertimus? Et ꝙ inuitis extorquẽdũ eſt: cur nõ ſpe præmiorũ
offerimus deo? Qui ſine uxore eſt: ſollicitus eſt quæ dñi ſunt: quomõ placeat deo. Qui aũt cũ uxoreeſt: ſol/
licitus eſt quæ ſũt mũdi: quomò placeat uxori. & diuiſus eſt. Intueamur curaꝶ uirginis: maritiq; diſtantias.
Virgo dno:maritus uxoni placere deſiderat. & ut uxori placeat: ſollicitus eſt de his quæ ſũt mũdi.quæ cũ mũ
do utiq; trãſitura ſũt: & diuiſus eſt in multas. ſcilicet ſollicitudinũ partes:miſeriarũq; diſtractus. Nõ eſt hu
ius loci nuptiaꝶ anguſtias deſcribere: & quaſi in cõmunibus locis rhetorico exultare ſermone: plenius ſuper
hac re cõtra Heluidiũ. & in eo libro quẽ ad Euſtochiũ ſcripſi: arbitror abſolutũ. Certe & Tertullianus cũad/
huc eſſet adoleſcẽs: luſit in iſta materia. Et pceptor meus Gregorius Nazanzenus uirginitatẽ & nuptias diſ
ſerẽs græcis uerſibus explicauit. nũc illud breuiter admoneo in latinis codicibus hunc locũ ita legi. Diuiſa eſt

uirgo & mulier. qd ꝗꝗqᷓ habeat ſuũ ſenſũ: & a me quoq; ꝓ qlitate loci ſic ediſertũ ſit: tamẽ nõ eſtapoſtolicæ

ueritatis. Siquidẽ apoſtolus ita ſcripſit: ut ſi upra trãſtulimus. Sollicitus eſt: quæ ſũt mũdi. quomò placeat
uxori. & diuiſus eſt. & hac ſentẽtia definita: trãſgredit ad uirgines & cõtinẽtes. & ait: mulier ĩ niupta & uirgo
cogitat quæ ſũt dñi: ut ſit ſãcta & corpore & ſpũ. Nò oĩs ĩnupta & uirgo eſt. quæ aũt uirgo: utiq; & innupta
eſt. Quanꝗᷓ ob elegãtiã dictiõis: potuerit idipſũ altero uerbo repetere: mulier innupta & uirgo: uel certe defi/
nire uoluiſſe qd eſſet ĩnupta ideſt uirgo: ne & meretrices putemus ĩnuptas:nulli certo miimonio copulatas.
Quid ergo cogitat ĩnupta & uirgo: Quæ dni ſũt. ut ſit ſancta & corpore & ſpũ. & ſi nihil aliud eſſet: ut nulla

. —— . — £Cͤ . . — . . — — „ R]———
merces uirginẽ amplior ſeqret: ſufliceret ei hæc ſola platio: cogitate quæ dii ſũt. Stati q; docet quæ ſit ipᷣa co

gitatio: ut ſit ſãcta & corpore & ſpũ. nõ his ſimilis quaꝶ corpus integrũẽ: & aĩa corrupta. Sed illa uirginitas

——

hoſtia xp̃i eſt: cuius nec mẽtẽ cogitatio: nec carnẽ libido maculauit. Ecõtrario quæ nupta eſt cogitat quæ mũdł

ſunt: quomodo placeat uiro. Sicut qui uxorẽ habet: ſollicitus eſt quæ ſuntmudi: quomõ placeat uxori: ſic
nupta res mũdi cogitat quomõ placeat uiro. Nos aũt nõ ſumus de hoc mũdo: qui ĩ maligno poſitus eſt. cu/
ius figura

jus
neß
utll
ull
ve
a⸗
juen
leth
teut
ſteta
ſuiit
cöiug
atli
ſat
mon
unot
inge
uog
elti
ni

mer
rec
eüde
lui
ſba
uccel
1oser
eſtil
chee,
ꝛEin
elter
laber
tüelt.
eruns
us:tet⸗
linggn
onper
Pmiſt
leent
euice
Crem
nuple
tecar
dent
icait
tem
guos
emus
nsſit:
iquit
nteni
tmots
mori
nſol⸗
naus.
ümü
ſthu
luper
cüadh
uodil
laat
olce
ceat
itgo
upt
laz.
nul
nng
emil
. co/

igun

ius figura præterit. de quo dicit᷑ ad apoſtolos: Si eſſetis de hoc mundo: amaret utiq; mũdus qd ſuũ erat. Ac
ne forſitã putaret᷑ onus grauiſſimũ caſtitatis nolẽtibus ĩponere ſtati iungit cauſas ſuadẽdi & ait:Hoc aũt ad
utilitatẽ ueſtrã dico:nõ ut laqueũ uobis iniiciã: ſed ut ad id quod honeſtũ eſt: & intẽte facit ſeruire deo: abſ. ;
ulla diſtractiõe uos abhorter. Proprietatẽ græcã latinus ſermo non explicat. qbus enĩ uerbis qs poſſit dicere
mpo To uI⅜üο αυιπι αοαιι¹ραRααιαισ½Wπ αᷣ&οννW 1τ1τπιπαοα νπις ⅞ο αςαπαοαονααει
Tape AροTWπſναορππςινπ. Vnde & i latinis codicibus ob trãſlatiõis difficultatẽ: hic penitus nõ
ĩuenit᷑. Vtamur igit eo qd uertimus. Nõ ĩponit nobis apoſtolus laqueũ: nec cogit eſſe qd nolumus. ſed ſua
det qd honeſtũ eſt & decoꝶ. & intẽte facit ſeruire dno: & ſemp eſſe ſollicitũ. & expectare paratã dñi uolunta
tẽ.ut cũ quid ĩperauerit quaſi ſtrenuus & armatus miles:ſtati ĩpleat qd pᷣceptũ eſt. & hoc faciat ſine ulla di/
ſtẽtatione: quæ data eſt ᷣm Eccleſiaſtẽ hoĩbus huius mũdi: ut diſtẽdant᷑ in ea. Siquis aũt cõſiderat uirginem
ſuã ideſt carnẽ laſciuire & ebulire in libidinẽ: nec refrenare ſe põt:duplexq; ei ĩcũbit neceſſitas: aut accipiendæ
cõiugis: aut ſpernẽdæ: quod ult faciat. nõ peccat: ſi nubat. faciat inquit quod uult: nõ quod debet. Non pec-
cat ſi ducit uxorẽ. nõ tamẽ bene facit:ſi duxerit. nã qui ſtatuit in corde ſuo firmus:nõ habẽs neceſſitatẽ: pote/
ſtatẽ aũt habẽs ſuæ uolũtatis: & hociudicat in corde ſuo ſeruare uirginitatẽ ſuã: benefacit. Igit᷑ & qui matri/
monio iũgit uirginẽ ſuã: benefacit. & qui nõ iungit: melius facit. Signanter & ꝓprie ſupra dixerat: qui ducit
uxorẽ: no peccat. hic qui ſeruat uirginẽ ſuam bene facit. Aliud eſt aũt nõ peccare: aliud eſt benefacere. declina
inquita malo: & fac bonũ. Illud declinemus: hoc ſequamur. In altero initiũ: in altero pfectio eſt. Verũ ne in
eo quod dixit:& qui mrimonio iungit uirginẽ ſuã bene facit: exiſtimet aliquis obſeruationẽ noſtrã nõ ſtare:
ꝓtinus hoc ipſũ bonũ extenuat: & obumbrat cõparatiõe melioris. & dicit: & qui nõ iungit: melius facit. niſi
illaturus eſſet: melius facit: nunqᷓ pᷣmiſiſſet bñ facit. Vbi autẽ bonũ & melius eſt:ibi boni & melioris nõ unũ
eſt pᷣmiũ.Et ubi nõ unũ pᷣmiũ: ibi uti dona diuerſa. Tatũ eſt igit᷑ inter nuptias & uirginitatẽ: quãtũ inter
nõ peccare & bi facere. ĩmo utleuſusdliet quãtũ ĩter bonũ & melius. Q¶ Cap. VIII.
Rita diſputatiõe cõiugioꝶ & uirginitatis: inter utrũq; cauto moderamĩe pᷣceptoꝶ ut nec ad ſini ſtrã
nRec ad dexterã diuerteret: ſed uia regia graderet᷑: & illud ĩpleret: ne ſis iuſtus multũ: rurſũ monoga/
miã digamiæ cõparat. & quomõ nuptias ſubdiderat uirginitati: ita digamiã nuptiis ſubiicit. & ait
ulier alligata eſt quato tẽpore uir eius uiuit. qd ſi dormierit uir eius: libera eſt. cui uult nubat: tãtũ in dño
beatior aũt erit:ſi ſicpermãſerit: ſecũdũ cõſiliũ meũ.puto aũt ꝙ & ego ſpiritũ dei habeã. cõcedit ſecũdas nu/
ptias: ſed uolẽtibus: ſed his quæ ſecõtinere nõ poſſũt: ne luxuriatæ ĩ Chriſto nubere uelint: habẽtes dãnatio
nẽ ꝙ pᷣmã fidẽ irritã fecerint. & hoc concedit. quia multæ abierũt retro poſt ſathanã. Cæterũ beatiores ĩ quit
erũt:ſi ſic permãſerint. cõtinuoq; ſubiũgit apoſtolicã auctoritatẽ: ᷣm meũ cõſiliũ. Porro ne auctoritas apo/
ſtoli quaſi hoĩs leuioris uideret᷑: addidit. puto aũt ꝙ & ego ſpiritũ dei habeã. ubi ad cõtinẽtiã ꝓuocat: ibi nõ
hoĩs ſed ſpũs dei cõſiliũ eſt. Vbi autẽ nubẽdi cõcedit ueniã: ſpiritũ dei nõ nomĩat:ſed prudẽtiæ librat cõſiliũ
ita ſingulis relaxãs: ut unuſqſq; ferre põt. iuxta hũc ſenſũ oĩa illa ſũt accipiẽda. Nã quæ ſub uiro ẽ mulier:ui
uẽte uiro alligata eſt legi.ſi aũt mortuus fuerit uir: ſoluta eſta lege uiri. Igit᷑ uiuẽte uiro uocabit adultera: ſi
fuerit cũ altero uiro.ſi aũt mortuus fuerit uir eius: ſoluta eſta lege. ut nõ ſit adultera ſi fuerit cũ alio uiro. Et
illud ad Timotheuũ. Volo ergo iuniores uiduas nubere: filios ꝓcreare: matreſſamilias eſſe: nullã occaſionem
dare aduerſario maledicti gra. Iã enĩ quædã cõuerſæ ſũt retro poſt ſathanã. & reliqua his ſimilia. Quomo/
do enĩ uirginibus ob fornicatiõis periculũ cõcedit nuptias & excuſabile facit: qd per ſe nõ appetit᷑: ita ob ean
dẽ fornicationẽ uitãdã cõcedit uiduis ſecũda mr̃imonia. Melius eſt enĩ licet alteꝶ & tertiũunũ uirũ noſſe: ꝗqᷓ
plurimos. ideſt tolerabilius eſt uni hoĩ ꝓſtitutã eſſe qᷓ multis. Siqdẽ & illa in euangelio ſamaritana ſextũ ſe
maritũ habere dicẽs: arguit᷑ adno: ꝙ nõ ſit uir eius. Vbi enĩ numerus maritoꝶ eſt: ibi uir ꝗ ꝓprie unus eſt:eſ/
ſe deſiſtit. una coſta a prĩcipio in unã uxorẽ uerſa eſt. & erũt inꝗt duo ĩ carne una: nõ tres neq; quatuor. alio/
quĩ iã nõ duo:ſed plures. Primus Lamech ſanguinarius & homicida unã carnẽ in duas diuiſit uxores. fratri
cidiũ & digamiã eadẽ cataclyſmi deleuit pœna. de altero ſepties: de altero ſeptuageſieſſepties uĩdicatum eſt.
Quãtũ diſtat in numero:tãtũ & in crimĩe. Quã ſãcta ſit monogamia hinc oſtẽdit᷑: ꝙdigamus in clerũ eligi
nõ poteſt. & ideo apoſtolus ad Timotheu. uidua inquit eligatur nõ minus. xl. annoꝶ: quæ fuerit unius uiri
uxor. Hoc omne pceptũ de his eſt uiduis: quæ eccleſiæ paſcunt᷑ elemoſynis. Et iccirco ætas pᷣſcribit᷑. ut illæ tã
tũ accipiant paupeꝶ cibos:quæ iam laborare nõ poſſũt. Simulq; conſidera: ꝙ quæ duos habuit uiros: etiã ſi
anus & decrepita eſt & egens: eccleſiæ ſtipes nõ meretur accipere. Si autẽ panis illi tollitur elemoſynæ:quãto
magis ille panis qui de cælo deſcẽdit?: quẽ qui ĩdignecomederit: reus erit ĩuiolati corporis & ſãguinis chriſti.
Quanꝗᷓ hæcteſtimonia quæ ſupra poſui:in quibus uiduis cõcedit: ut ſi uelint: denuo nubãt: quidã interpre

tant ſupꝑ his uiduis: quas amiſſis maritis ſic ſĩuenit fides Chriſti. Nec eni cõſequens eſſet: ut apoſtolus poſt

baptiſma uiro mortuo: iubeat alteri nubere: cũ habẽtibus quoqʒ uxores præceperit: ut ſint ſic quaſi nõ habẽ
tes. & ob hãc cauſã nõ eſſe uxoꝶ numerũ definitũ: quia poſt baptiſma Chriſti: etiã ſi tertia & qᷓrta uxor fue/
rit: quaſi pᷣma reputet᷑. Alioꝗn ſi poſt baptiſma pᷣmo mortuo accipit᷑ ſecũdus: quare non ſecũdo & tertio &
ꝗᷓrto & ꝗnto mortuo: accipiat᷑ ſextus: & reliqui? Põt eniĩ accidere ut ĩfœlicitate quadã uel iudicio dei:ſuccidẽ-/
tis nuptias repetitas: adoleſcẽtula plures accipiat uiros. & anus pᷣmo marito in extrema ſenectute uiduetur.
c ii. Xxit.

zij

Primus Adã monogamus. ſecũdus agamus. Qui digamiã ꝓbãt: adhibeàt tertiũ. Adã digamũ: quẽ ſequan/
tur. Verũ fac ut cõceiſerit Paulus ſecũda mrimonia eadẽ lege & tertia cõcedit & quarta. & quotienſcunq; uir
morit᷑.multa cõpelli᷑ apoſtolus uelle: quæ nõ uult. Circuncidit Timotheũ. raſit in ſe caluitiũ. nudipedalia
exercuit. comã nutriuit: & totõdit in cẽchris. Et certe caſtigauerat Galathas. Petrũq; repren ẽdit: ꝙ ſe propter
obſeruatiões Iudaicas a gentibus ſepararet. Quomõ igit᷑ in cæteris eccleſiæ diſciplinis iudæis iudæus: ethini
cis ethnicus: & oĩbus oĩa factus eſt: ut oẽs lucrifaceret: ſic& digamiã cõceſſit incõtinẽtibus: nec nup tiaꝶ nu/
merũ præfiniuit: ut dũ uiderẽt ſibi mulieres ita poſt mortẽ mariti ſecũdũ cõcedi: ut tertius quartuſq; cõcedi
tur: erubeſcant alteꝶ accipe: ne trigamis & quadrigamis cõparent᷑. ubi eni unus excedit᷑ nihil refert ſecũdus
an tertius ſit: quia deſinit eſſe monogamus. Oiĩa licẽt: ſed nõ oĩa expediũt.nõ dãno digamos: ĩmo nec triga⸗/
mos. & ſi dici põt octogamos. plus aliqd inferã. etiã ſcortatorẽ recipio pœnitẽtẽ Quicqd æqualiter licet: æꝗᷓ
AJance Penſam eſt. LCap. IX.
Ed qm ad uetus nos retrahit teſtamẽtũ: & incipiẽs ab Adã ad Zachariã & Heliſabeth puenit: ac deĩ
de opponit Petrũ & cæteros apoſtolos: nos quo q; debemus currere ꝑ eadẽ ueſtigia quæſtionũ: & do
cere caſtitatẽ ſemꝑ operi nuptiaꝶ fuiſſe platã. Ac de Ada qdẽ & Eua illud dicẽdũ in paradiſo ante offẽſam
uirgines fuerit: poſt peccatũ & extra paradiſũ ſtatĩ nuptiæ. Deinde ꝙ hoc ipſũ interpᷣtetur apoſtolus: ꝓpter
hoc relinꝗᷓt hõ patrẽ & matrẽ ſuã: & adhærebit uxoriſ uæ: & erũt duo in carne una. Statĩq; ſubiũgit: ſacramẽ
tũ hoc magnũ eſt. Ego aũt dico in Chriſto & in eccleſia. Chriſtus in carne uirgo:in ſpiritu monogamus: unã
enĩ habet eccleſiã: de qua idẽ apoſtolus: uiri inqt diligite uxores ueſtras: ſicut & chriſtus eccleſiã. Si xps ſãcte
& caſte:ſi abſq; ulla macula eccleſiã diligit: uiri quo q; in caſtitate uxores ſuas diligãt. & ſciat unuſ. quiſq; uas
ſuũ poſſidere in ſãctificatiõe & honore:nõ in paſſiõe deſiderii:ſicut & gẽtes quæ nec ſciũt deũ. neq; enĩ uoca
uit nos deus in ĩmũditiã: ſed ĩ ſãctificationẽ. exuẽtes nos ueterẽ hominẽ cũ operibus ſuis: & induentes nouũ
qui renouat᷑ in cognitionẽ ſᷣm imaginẽ creatoris ſui. ubi nõ eſt maſculus & fœmina: Græcus & iudæus:circũ
ciſio & p̃ᷣputiũ: Barbarus & Scytha: ſeruus & liber: ſed & oĩa in oĩbus xp̃s.imago creatoris non habet copulã
nuptiaꝶ. ubi diuerſitas ſexus aufert᷑: & ueteri hoĩe exuimur: & induimur nouo: ibi ĩchriſtũ renaſcimuruir-
ginẽ. qui & natus exuirgĩe: & renatus per uirginẽ eſt. Quod aũt ait: Creſcite & multiplicamini: & replete ter
ra: neceſſe fuit prius platare ſiluã & creſcere: ut eſſet qd poſtea poſſet excidi. Simulq; cõſideranda uis uerbi.
replete terrã. Nuptiæ terrã replẽt: uirginitas paradiſũ. Sed & hoc intuẽdũ dũtaxat iuxta Hebraicã ueritatẽ:
cũ ſcriptura in pᷣmo & tertio & quarto & ꝗnto & ſexto die expletis operibus ſinguloꝶ dixerit: & uidit deus
uia bonũ ẽ: in ſecũdo die hoc oĩno ſubtraxit nobis ĩ telligẽtiã derelĩquẽs nõ eſſe bonũ duplicẽ numeꝶ: quia
ab unione diuidat: & p̃fi guret fœdera nuptiaꝶ. unde & in archa Noe oĩa aĩialia quæcũq; bina ĩgrediunt᷑:im/
mũda ſũt. Impar numerus eſt mũdus. Quanꝗᷓ in duplici numero oſtẽdat᷑ & aliud ſacramẽtũ. ꝙ ne in beſtiis
ꝗdẽ & ĩmũdis auibus. digamia cõprobata ſit. bina enĩ & bina ingrediunt᷑ ĩmũda. & ſeptena quæ mũda ſũt:
ut haberet Noe poſt diluuiũ: ꝙ de ĩpari numero ſtat deo poſſet offerre. Si aũt trãffert Enoch: & ſeruat ĩ di-
luuio Noe:nõ reor iccirco trãſſatũ Enoch. ꝙ uxorẽ nõ habuerit: ſed ꝙ primus ĩuocauerit deũ & crediderit in
Saluatorẽ. de quo Paulus apoſtolus ĩ epiſtola ad Hebræos pleniſſime docet. Porro Noe quaſi ſecũda radix
humano gñi ſeruabat᷑: utiq; cũ uxore & filiis debuit reſ. eruari. Quanꝗᷓ in hoc myſteriũ ſcripturaꝶ ſit archail
la: iuxta apoſtolũ Petrũ typus eccleſiæ fuit. in qua octo animæ ſaluæ factæ ſũt. Quãdo ingredit᷑ in eã Noe:
tam ipſe ꝗᷓ fili eius ab uxoribus ſeparant᷑. Quãdo uero egredit in terrã: iũgunt᷑ paria. & quod ĩ archa ideſtĩ
eccleſia fuerit ſeparatũ: in mũdi cõuerſatiõe ſociat᷑. Simulq; ſi archa plures habuit mãſiones & nidulos: & bi
camerata: & tricamerata: & diuerſas beſtias: & ꝓ qualitate aĩaliũ habitatiões quoq; maiores uel miores: æſti
.mo diuerſitas illa mãſionũ pᷣfigurauerit eccleſiæ ueritatẽ. ¶ Cap. x.
ꝗ Vod aũt uobis obiicit ĩ ſecũda dei bñdictiõe comedẽdaꝶ carniũ licẽtiã datã: quæ ĩ pᷣma cõceſſa non
fuerat: ſciat quomõ repudiũ iuxta eloquiũ Saluatoris: ab initio nõ dabat᷑: ſed ꝓpter duriciã cordis
nri:p Moyſẽ humano gni cõceſſũ eſt: ſic & eſũ carniũ uſa q; ad diluuiũ ignotũ fuiſſe. Poſt diluuiũ uero quaſi
Theremo murmurãti populo coturnices: ita dẽtibus nr̃is neruos & uirulẽtias carnis ĩgeſtas docet apoſtolus
ſcribẽs ad epheſios:deũ ꝓpoſuiſſe in adipletiõe tẽpoꝶ recapitulare oĩa: & ad pricipiũ trahere in Chriſtũ ieſũ
quæ ſũt ſup cælos & ſup terrã. Vnde & ipſe Saluator in apocalypſi Ioãnis: Ego ſũ inqt alpha & c initiũ & fi
nis. Abexordio cõditiõis humanæ: neccarnibus ueſcebamur:nec dabamus repudiũ: nec p̃putia nobis eripie
bant᷑: in ſignũ:hoccurſu uſ q; ad diluuiũ puenimus. Poſtdiluuiũ aũt cũ datiõe legis: quã ĩplere nullus potu
it: carmnes ĩgeſtæ ſũt ad ueſcẽdũ:& repudii cõceſſa dunicia: & cultellus circũciſiõis appoſitus. quaſi dei manus
plus ĩ nobis creauerit ꝗᷓ neceſſe ẽ. Poſtꝗᷓ aut Chriſtus uenit ĩ fine tẽpoꝶ: &. o. reuolauit & alpha: & extremita
tẽ retraxit ad pncipiũ:nec repudiũ nobis dare pmittit᷑:neccircũcidimur:nec comedimus carnes dicẽte apoſto
lo: Bonũ ẽ uinũ nõ bibere: & carnẽ nõ comedere: & uinũ enĩ cũ carnibus poſt diluuiũ dedicatũ eſt. Capͥ.XI.

illius numerũ: imitemur & circũciſionẽ. neq; eni in parte ſectãdus & in parte repudiãdus eſt. Porro
Iſaac unius Rebeccæ uir Chriſti pᷣfigurat eccleſiam: quæ digamiæ ſugillat laſciuiã. Si aũt duas bigas
& cõcubinaꝶ habuit lacob & nõ uult aduerſarius acqeſcere: lppiẽtẽ Liam deformẽ atq; fœtoſã: Syna

gogæ typũ

Vid loquar de Abrahã ut ipᷣe aſſerit trigamo: q ſignũ fidei ĩ circũciſiõe ſuſcepit? Si imitamur uxorũ

an,
Bir
dalia
OPter
thini
Nn
ocedi
dus
tnga/
et: ri

dei
Aco
lelan
Ppter
ams
Euni
lice
ſgun
ioe
8noui
sciri
aplli
ruit
leretet
uetbi,
ntate:
tdeus
quui
eſtis
alüt:
kidi⸗
etitin
rdir
Chall
Noe:
celti
Aͤbi
alli

non⸗
cotds
qui
ſtolus
iͦeli
udef
enpie
potu
anus
emita
poſto
N.
ori
Potto
bigas
Snn
hi

turi

gogæ typũ p̃tuliſſe: Rachel uero pulchrã & diu ſterilẽ: eccleſiæ ſignificaſſe emyſteriũ: ſciat eo tẽpore hoc feciſ
ſe Iacob:qn erat ĩter Aſſyrios & ĩ meſopotamia Laban duriſſimo dno ſeruiebat. Quãdo aũt ſactã terir
di uoluit: & in mõte galaad extruxit aceruũ teſtimonii: ĩ quo nihil ĩter ſarcinas eius meſopotamiæ poſſeſſor
ĩuenerat:iurãs ſe nunꝗᷓ ad locũ in quo ſeruierat reuerſuꝶ. & ad torrẽtẽ Iaboth cũ angelo luctatus: claudicare
cœpit: & Xα ννmvÖοονaimarcuit: ſtati qʒ Iſrael ſortitus eſt nomen. & illa quondã dilecta cõiunx ꝓ qua
quõdã ſeruierat iuxta Bethleẽ: in qua erat uirginitatis pco dñs naſciturus:e filio doloris occidit᷑ :& conſortia
meſopotamiæ euãgelica in ciuitate moriunt᷑. Miror aũt cur Iudã & Thamar nobis ꝓpoſuerit in exẽplũ: niſi
forte & meretricibus delectat᷑: aut occiſũ Onã ꝙ fratri ſemẽ ĩuiderit: quaſi nos qualẽcũq; ſemĩs fluxũ abſq;
liberoꝶ opere cõprobemus. Perſpicuũ eſtde Moyſe ꝙ periclitatus eſſet in diuerſorio: niſi Sephora quæ ĩter/
p̃tat᷑ auis: filiũ circũcidiſſet: & p̃putiũ nuptiaꝶ cultro euãgelico deſecaſſet. Iſte nẽpe Moyſes eſt: qui cũ uidiſ
ſet uiſionẽ magnã: & ãgelũ ſiue dũm loquẽtẽ ĩ rubo: nequaꝗᷓ ualuit ad eũ accedere: niſi ſoluiſſet corrigiã cal
ciamẽti ſui: & abieciſſet uĩcula nuptiaꝶ. Nec miꝶ hocde amico & ꝓpheta legifero dei: cũ oĩs populus acceſ-
ſurus ad mõtẽ Syna: & dei auditurus eloquiũ: tribus diebus ſãctificari iuſſus ſit: & ſe ab uxoribus abſtinere.
Quod quidẽ ſcimus:licet pᷣpoſteræ faciã hiſtoriæ ordinẽ cõfũdere:etiã ad Dauid fugiẽtẽ ab Abimelech ſacer
dote dictũ. Si mũdi ſũt pueri ab uxoribus. & ille reſpõdit ab heri & nudiuſtertius. Panes eni ppoſitiis qua/
ſi corpus Chriſti de uxoꝶ cubilibus cõſurgẽtes edere nõ poterãt. Et nobis in trãſitu eſt cõtẽplandũ qd dixit.
Si mudi ſũt pueri ab uxoribus: uidelicet ꝙ ad mũditias corporis xp̃i oĩs coitus ĩmũdus ſit. In lege quoq; pci⸗/
pit᷑: ut põtifex niſi uirginẽ nõ ducat uxorẽ:ne uiduã accipiat. Si eadẽ uirginis uiduæq; cõditio eſt: quare alte
ra recipit᷑: altera reprobat᷑ Et ſacerdotalis uidua ĩ domo iubet᷑ ſedere pr̃is ſui:nec ſecũdũ noſſe mfimonium
Si ſororuirgo morit᷑ ſacerdotis: quo mõ ipſa ad pfis exequias: ita pater ad eam iubet᷑ accedere. Si uero nupta
ſit: quaſi aliena cõtẽnit᷑. Qui uxorẽ duxerit: & qui plantauerit uineã uelut ꝓpagines filioꝶe: phiber ad bella
ꝓcedere. Nõ eni põt dni ſeruire militiæ ſeruus uxoris. & de ſpeculis mulieꝶ ieiunãtium quaſi de puriſſimis
corporibus uirginũ: luter in tabernaculo fundit᷑. & intriſecus in ſãctuario tã cherubin qᷓ ꝓpiciatorũ & archa
teſtamẽti & mẽſa ꝓpoſitiõis & candelabrũ & thuribulũ ex auro mũdiſſimo ſũt. Ne 2eniĩ in ſancta ſanctoꝶ
inferri poterat argentũ. (Tab. XII.
Vid moror in Moyſe: cũ mihi ꝓpoſitũ ſit curſim celeriterq; dictãti ſingula breuiter pſtrigere: & in/
telligẽtiæ quaſdã lineas ducere? Trãſcẽdã ad Ieſũ N aue. qui an dictus eſt Auſes:ſiue ut rectius habe
ebræo Oſee ideſt Saluator. Ipſe enĩ ᷣm epiſtolã Iudæ ſaluauit: & eduxit populũ Iſrael de ægypto:& ĩ
terra repromiſſiõis ĩduxit. Hic Ieſus ſtatĩ ut uenit ad lordanẽ:aquæ nuptiaꝶ quæ ſe emp in lege fluxerãt: are/
factæ ſũt & ſteterũt. & ſiccis pedibus ac nudis populus oiĩs trãſit:& uenit ĩ galgala. ibiq; ſecũdo eſt circũciſus.
Quod ſi iuxta litterã accipimus: penitus ſtare nõ põt. Si eni duplex haberemus p̃putiũ. uel abſciſſa pellicu/
la iteꝶ naſceret᷑: recte ſecuda circũciſio haberet locũ. Nũcaũt hic ngalheat: ꝙ Ieſus cultello euãgelii populũ
qui p deſerta uenerat circũcidit. & circũcidit cultello petrino: ut qd in Moyſi filio ante pᷣfigurabat᷑ ĩ paucis:
id ſub leſu duce ĩpleret᷑ in cũctis. Sed & ipſa p̃putia in unũ cumulũ coaceruata: & ſepulta: & terra obruta. &
ablatũ obprobriũ ægypti: & nomẽ loci Galgala qd ĩterpᷣtat᷑ reuelatio:oſtẽdũt dũ in pᷣputio ambulauerit po/
pulus deſertũ: oculos eius fuiſſe cæcatos. uideamus & cõſequẽtia. Poſt euãgelii circũciſionẽ: & conſecratio
nẽ. xii. lapidũ ĩ loco reuelatiõis ſtati paſcha celebrat᷑. Immolat᷑ eis agnus: & ſctẽ terre ueſcunt᷑ alimẽtis. Egre
dit᷑ leſus. occurrit ei pnceps militiæ gladiũ tenẽs. ideſt uel ꝓ circũciſo populo pugnare ſe mõſtrãs: uel deſecãs

glutinũ nuptiaꝶ. Similiterq; ut Moyſi pceptũ fuerat: & huic dicit᷑: ſolue corrigiã calciamẽti tui. locus enĩ in

quo ſtas: terra ſãcta eſt. Quia ſic erat dñi armatus exercitus ĩ tubis ſacerdotalibus ꝗᷓſi ad euangelicã pᷣdicatio/⸗
nẽ ſub typo Iericho mũdus ſubuertit᷑. Et ut ĩfinita pᷣtereã (neq; enĩ nũc ꝓpoſitũ ẽ mihi oĩa uteris ĩſtrumenti
aperire myſteria)qnq; reges q in terra repromiſſiõis añ regnabãt: reſiſtebãtq; euãgelico exercitu Ieſu pugnã/
te ſuperant᷑: hoc puto ĩtellectui eſſe pſi picuũ:ꝙ ãteꝗᷓ dis populũ ſuũ educeret de ægypto: & circũcideret eum
uiſus: odoratus: guſtus: auditus: tactuſe regnauerit. & his ꝗᷓſi pncipibus fuerint uniuerſa ſubiecta. Quos
lIeſus ad ſpelũcã corporis cõfugiẽtes: & adten hralu locũ:ideſt ipſũ ĩgrediẽtes corpus ĩterfecit: ut p id occide
rẽtur: px qd an regnabãt. Verũ iã tẽpus eſt ut caſtitatis Ieſu uexillũ leuemus. Moyſes ſcribit᷑ habuiſſe uxorẽ.
Moylſẽ aũt & dñs nr̃ & apoſtolus ĩterpᷣtant᷑ ĩ legẽ. habẽt Moyſẽ & ꝓphetas. & ab Adã uſq; ad Moyſẽ regna⸗

uit peccatũ. etiã ſup eos ꝗ nõ peccauerũt:ĩ ſimilitudinẽ pᷣuaricatiõis Adæ.nulliq; dubiũ eſt:ĩ utroq; teſtimo/

nio Moyſẽ legẽ ſignificare. ſicut ergo legimus ꝙ Moyſes: ideſt lex habuerit uxorẽ: oſtẽde mihi Ieſũ Naueuel
uxorẽ habuiſſe uel filios. & ſi potueris monſtrare: uictũ meeſſe fatebor. Et certe pulcherrimũ terræ iudææ in
partitiõe accepit locũ.moriturq; nõ ĩ uicenario numero: ꝗq ſempiĩ ſcripturis ĩfauſtus eſt: ĩ quo ſeruiuit Iacob
& uẽditus eſt Iloſeph: & quẽ diligit Eſau: accipiẽs ĩ eo quædã munera. Sed ĩ decimo. de cuius laude crebro di/ .
vimus.ſepeliturq; ĩ Thanat ſareth. ideſt ĩ pfectiſſimo pncipatu. ſiue ĩ numero o perimẽti noui. ut uirginu
ſignificaret greges. Saluatoris auxilio cooptos ĩ mõte Ephraym. hoc eſt ĩ mõte Kgikero. ab aqlone montis
Gaas ꝗĩterpᷣtatur cõmotio. Mõs enĩ S yon latera aquilonis: ciuitas regis magni:quæ oppoſita eſt ſemp inui/
diæ: & p ſingulas tẽtatiões dicit: mei uero pene moti ſũt pedes Cũq; in ſepukura lIeſu:liber ꝗ ex nomine eius
appellat: expletus ſit: rurſũ ĩ ludicũ uolumine: ꝗqſi uiuẽs reſurgẽſq; deſcribit᷑: & ſub ayεαα1τιπιισιρ
c iii. Xxui.

illius p̃dicant᷑. Et legitur: miſit Ieſus populũ.& abierũt filii iſrael: unuſ. ꝗſq; in hæreditatẽ ſuã. ut poſſiderẽt
terrã. Et ſeruiuit populus dno cũctis diebus Ieſu &c. Statiq; ſubiũgit᷑.& mortuus eſt Ieſus Naue ſeruus do
mini cẽtũdecẽ annoꝶ. Porro Moyſes uidit tm terrã repromiſſiõis: & intrare nõ potuit: & mortuus eſt terra
Moab. & ſepeliuit eũ dñs ĩ ualle terræ Moab cõtra domũ Phegor. & nõ cognouit uir ſepulchrũ eius uſhĩ di
em hãc. Cõparemus utriuſq; ſepulturã. Moyſes ĩ terra Moab morit᷑: Ieſus ĩ terra Iudex. Ille ſepelit ĩ ualle
cõtra domũ Phegor: qd ĩterpᷣ̃tat ignominia. ꝓprie ꝗppe Phegor ĩ lingua hebræa papus appellat᷑. hicin mõ
te Ephraym ab aqlone mõtis Gaas. Et eſtĩ uerbis ſimplicibus ſemp diuinaꝶ ſcripturarum ſẽſus anguſtior.
Quia apud iudæos gloria erat & ĩ partubus & parturitiõibus & maledicta ſterilis: quæ nõ habebat ſemẽ in
iſrael. & beatus cuius erat ſemẽ in Syõ: & domeſticiĩ hieruſalẽ: & ĩ benedictiõe maxima ponebat :Vxor tua
ſicut uitis abũdãs: in lateribus domus tuæ. Filii tui ſicut nouellæ oliuaꝶ in circuitu mẽſæ tuæ. Iccirco ſepul/
chrũ eius poſitũ in ualle deſcribit᷑ cõtra domũ idoli: q prope libidini cõſecrat᷑ Nos auũt ꝗ militamus ſub le
ſu duce uſq; ad pᷣſentẽ diẽ ignoramus ubi Moyſes ſit ſepultus. Contẽnimus enĩ Phegor & omnẽ ignominiã
eius: ſciẽtes ꝙ qui in carne ſũt: deo placere nõ poſſũt. Et dñs ante diluuiũ quoq; dixerat: Nõ pmanebit ſpũs
meus in homine: quia caro eſt. Quã ob rem & Moyſes moriẽs plangitur.nuptiæ enĩ finiũtur in morte: uir/
initas poſt mortẽ incipit coronari. . ” 4 . ap. XIII. .
Ampſon quoq; ꝓducitin mediũ.nec decaluatũ quõdã domini Naxzareũ a muliere cõſiderat: qui li
cet typũ teneat Salugtorigrc meretricẽ ex gẽtibus adamarit eccleſiã:& multo plures hoſtiũ moriens
qᷓ uiuus occiderit: tñ coniugalis pudicitiæ exẽpla nõ pᷣbet. Et certe iſte eſt ᷣm ꝓphetiã lacob. qui cũ concitus
equi pnicitate ferret᷑: a ſerpẽte pcuſſus retrorſũ cecidit. Delborã aũt & Barath & uxorẽ Heber Cynei cur enu
merauerit prorſus nõ ĩtelligo: cũ aliud ſit bellorũ pᷣnceps & hiſtoriæ ordinẽ texere: aliud figuras aliꝗs ſignifi
care cõiugii. quæ ĩ iſtis oĩno nõ cõparẽt. Porro ꝙ pᷣfert Ieptæ pr̃is fidẽ lachrymis uirginis filiæ ꝓ nobis facit.
Et nos enĩ nõ tã uirgines ſæculi qui eas quæ ꝓpter Chriſtũ ſũt uirgines pᷣdicamus. & a plæriſq; hebræoꝶ rep
hẽdit᷑ pr̃ uoti temerarii.quia dixerit. Si tradẽs tradideris filios Ammon ĩ manibus meis: qcũq; exierit de do/
mo mea ĩ occurſũ mihi: cũ reuerti cœpero ĩ pacea filiis Ammon erit dno: & offerã illud holocauſtũ. Si canis
inquiũt ſi aſinus occurtiſſet: ꝗqd faceret: Ex quo uolũt dei diſpẽſatiõe eſſe factũ: ut qui ĩproſpecte uouerat:
. errorẽ uotoꝶ filiæ morte ſẽtiret. Si aũt Samuel nutritus ĩ tabernaculo duxit uxorẽ: qd hoc ad pᷣiudiciũ uirgi
nitatis? Quaſi nõ hodie quoq; plurimi ſacerdotes habeãt mrimonia: & apoſtolus epiſcopũ deſcribat unius
uxoris uiꝶhabẽtẽ filios cũ oĩ caſtitate. Simulq; noſcẽdũ ꝙ Samuel leuita nõ ſacerdos nec põtifex fuerit. Vn
de & faciebat illi mater ſua ephotbad: ſuꝑ humerale uidelicet lineũ. ꝗq habitus ꝓprie leuitaꝶ & mioris eſt or
dinis. unde & ĩ pſalmis nõ nomĩat᷑ ĩter ſacerdotes: ſed ĩter eos qui ĩuocãt nomẽ dñi. Moyſes inqt & Aarõ in
ſacerdotibus eius: & Samuel ĩter eos qui ĩuocãt nomẽ eius. Leui enĩ genuit Caath: Caath genuit Aminadab
Aminadab genuit Chore: Chore genuit Aſſir: Aſir genuit Helcana: Helcana genuit Sub: Sub genuit Tou:
Tou genuit Helm: Helm genuit Ieroã: Ieroã genuit Helchana: Helchana genuit Samuelẽ. Nulliq; dubiũ
eſt ſacerdotes de Aarõ & Eleazar & Phinees ſtirpe gnatos. Qui cũ & ipſi habuerĩt uxores: recte nobis oppone
rẽtur: ſi errore Encraticaꝶ ducti cõtẽderemus mrimonia reprobãda. & nõ eſſet nr̃ põtifex ᷣm ordinẽ Melchi/
ſedech ſine patre ſine mre ayéτιͤd ρN1deſt ſine nuptiis. Et re uera magnos fructus ex liberis Samuel ca
pit. ut quia ipe placuit deo: tales genuerit qdño diſplicerẽt. Quod ſi Booꝛ & Ruth nobis obiicit ad cõproba
dã digamiaã: ſciat ĩ euãgelio ob typũ eccleſiæ etiã Raab meretricẽ ĩ ordine maiorum dñi enumeratã. Porro
Dauid ducẽtis pᷣputüs emiſſe iactat uxorẽ: nouerit illũ & alias habuiſſe qᷓplurimas: & Michol filiã Saul: quã
pater alteri tradiderat: poſtea recepiſſe: & ia ſenẽ Sunamitis puellæ calefactũ eſſe cõplexibus. Nec hoc dico ꝙ;
de ſctis uiris ꝗcꝗᷓ detrahere audeã: ſed ꝙ aliud ſit ĩ lege uerſari: aliud ĩ euãgelio. Ille occidit Vriã etheũ: mo-
chus extitit in Berſabe. Et quia erat uir ſanguinarius: nõut plæriq; exiſtimãt ꝓpter bella: ſed ꝓpter homicidi
um tẽplũ dñi ædificare ꝓhibet᷑. Nos aũt ſi unũde minimis ſcãdalizauerimus: & ſi fratri dixerimus racha: &
nõ recte uiderimus: expedit ut mola aſinaria liget᷑ circa collũ noſtrũ: & rei erimus gehẽnæ: & adulteriũ nobis
in ſolo aſpectu reputabit᷑. raſit ad Salomonẽ: p quẽ ſe cecinit ipſa ſapiẽtia: & cũ uxoriũ eũ dicat: atq; in illi
us laudibus ĩmoret᷑: miror cur nõ iũgat & illud de Cãtico cãticoꝶ. Sexagĩta ſũt reginæ: & octogĩta cõcubinæ
& adoleſcẽtulæ quaꝶ nõ eſt numerus. Et illud de regnoꝶ tertio: ꝙ ſeptĩgẽtas habuerir uxores: & trecẽtas con
cubinas: & alias ĩnumerabiles. Hæ nẽpe ſũt: quæ auerterũt cor eius adno. & tñ anteꝗᷓ plures haberet uxores:
& carnis uitiis laberet᷑: in p̃ncipio regni & adoleſcẽtiæ extruxit dũo tẽplũ. unuſqſq; enĩ non de futuris:ſed de
pᷣſentibus iudicat᷑. Quod ſi Salomonis exẽpla ei placẽt:iã nõ digamus erit: & trigamus. ſed niſi ſeptingẽtas
habuerit uxores: & trecẽtas cõcubinas: typũ eius & meritũ ĩ plere nõ poterit. Obſecro te lector: & idipſũ ſæpe
cõmoneo: ut ſcias me quæ loquor neceſſitate dicere: nec detrahere his q in lege pceſſerit: ſed ſeruiſſe eos tẽpo
ribus & cõditiõibus ſuis: & illã dni ĩpleſſe ſentẽtiã: Creſcite & multiplicamĩ: & replete terrã: & qd his maius
eſt: futuroꝶ typos pᷣbuiſſe. Nobis aũt ꝗbus dicit᷑: tẽpus ĩ collecto eſt: ſupeſtut ꝗq habẽt uxores ſic ſint qᷓſinõ
habeãt: aliud pᷣcipi: & uirginitatẽ a Saluatore uirgine dedicari. Heliã & Heliſeũ ꝗſtulte in catalogo poſuerit
maritoꝶ: me tacẽte manifeſtũ eſt. Si enĩ Ioãnes Baptiſta uenit in ſpũ & uirtute Heliæ: & Ioannes uirgo eſt:
utiq; nõ ſolũ in ſpiritu eius uenit: ſed etiã ĩ corporis caſtitate. Porro illud qd' de Ezechia cõmemorari poteſt:

hoc

*

?

7 „ 2⸗—

uij.

et

l ꝗqᷓqᷓ hoc ille ſolida ſtoliditate nõ uiderit: ꝙ poſt uitã recuperatã: &. xxv. annoꝶ ſpatia ꝓtelata dixerit: amodo
u2 filios faciã: ſciat ĩ hebræis uolumĩbus nõ haberi: ſed legi ꝓ hoc: pater filiis notã faciet ueritatẽ tuã. Nec miꝶ
iiui ſi Olda uxor Sellom ꝓphetiſſa cõſulat᷑ ab Ioſia rege Iudæ: iã cap tiuitate uicina. & ira dni ſtillãte ſuꝑ Hieru/
Nte. ſalẽ: cũ hæc norma ſit ſcripturaꝶ. ut deficiẽtibus uiris ſactis: mulieres ĩ uiroꝶ laudent᷑ obprobria. ſupfluum

aũt eſt de Daniele dicere: cũ hebræi uſq; hodie autumẽt illũ: & tres pueros fuiſſe eunuchos:ex illa dei ſenten/

tia quã Eſaias loqtur ad Ezechiã: & de filiis tuis qui naſcẽtur ex te tollẽt: & faciẽt eunuchos in domo Regis:
in Rurſuſq; ĩ Daniele legimus: & dixit rex Aphanez pricipi eunuchoꝶ: ut ĩ troduceret de filiis captiuitatis iſra
i el: & de ſemine regio: & de tyrannoꝶ puens in qbus nõ eſſet macula: pulchros facie: & ĩ telligẽtes ſapientiã.
l⸗, Et argumẽtant iſi de ſemie regio electi ſt Daniel & tres pueri: de ſemine autẽ regio eunuchos fore ſcriptura
ble p̃dixit: hos eſſe qui eunuchi facti ſũt. Si uero & illud oppoſuerit: qd ĩ Ezechiel dicit᷑: Noe & Daniel £ Iob.ĩ
i terra peccatrice filios & filias liberare nõ poſſe. Reſj põdẽdũ eſt ꝗ iuxta hyppotheſi in dictũ ſit. N ecenĩ eo tem
pore Noe & lob erant:quos multis anteſ. æculis cognouimus. Et eſt ſenſus: ſi tales & tales uiri fueri t in terra
ð peccatrice filios ſuos & filias liberare nõ po terũt: quia iuſticia pf̃is nõ liberabit filiũ. nec peccatũ alterius alte/
ri reputabit᷑. aĩa enĩ quæ peccauerit ipſa moriet᷑: Sed & hoc dicẽdũ: Daniel iuxta hiſtoriã libri eius. cum Ioa/
bi chim Rege captũ eo tẽpore: quo Ezechiel quoq; ductus eſt ĩcap tiuitatẽ: quomõ ergo potuit habere filios qui
adhuc puer erat: & expleto triẽnio ĩtroductus eſt ad regis obſequiũ? Acne ꝗs putet Ezechiel iã uiri meminiſ
nli ſe Danielis & pueri: Factũ eſt inqt in ãno ſexto regis ſcilicet Ioachi. in mẽſe ſexto in qnta mẽſis. & ego ſe edebã
dtu⸗ iidomo mea & ſenes Iuda ſedebãt corã me. Atq; ĩ eadẽ die ad eũ dicit᷑. Si fuerit Noe & Daniel & Iob. Erat igi
ai tur Daniel ach huc puer: & notus populo: uel ꝓpter ĩterpᷣtationẽ ſõnioꝝꝶ regis: uel ꝓpter Suſãnæ liberationẽ:
c& occiſionẽ pſbyteroꝶ. Et ꝑſpicue cõprobat eo tempore: quo hæc dicebant᷑ de Noe: & Daniele & Iob. adhuc
c. a. Fue fuiſſe Danielẽ: nec potuiſſe hre filios & filias quos ſua iuſticia liberaret. Hucuſq; de legeꝗ Capᷣ. AXIIII.
teb EEnit ad euãgeliũ: & pponit nobis Zachariã & Heliſabeth: Petrũ & ſocrũ eius: & cõſueta uecordia
do⸗ nõ ĩtelligit. iſtos quoq; ĩter eos ꝗ legi ſeruierũt: debuiſſe numerari. Neq; enĩ euãgeliũ an crucẽ Chri
rs leſt: quod paſſiõe & ſãguĩe ipſius dedicat᷑. Iuxta quã regulã & cæteri apoſtoli. ut ei ex ſuꝑfluo ĩte/
etat: rĩ cõcedã:habuerũt quidã uxores ſed quas eo tẽpore acceperãt: quo euãgeliũ neſciebãt. Qui aſſũpti poſtea ĩ
ug apoſtolatũ relin quũt officiũ coniugale. Nã cũ Petrus ex pſona apoſtoloꝶ dicit ad dĩñm: Ecce nos relinqmus
MM oĩa: Et ſecuti ſumus te. Rndit ei dns. Amẽ dico uobis qm nemo eſt qdimiſerit domũ aut parẽtes: aut fratres
D4 aut uxorẽ: aut filios ꝓpter regnũ dei: qui nõ recipiat multo plura ĩ ſæculo iſto: & in ſæculo futuro uitã æter/
or⸗ nã. Si aũt nobis illud oppoſuerit ad ꝓbãdũ: ꝙ oẽs apoſtoli uxores habuerĩt: nuquid nõ habemus ptãtẽ mu
un lieres uel uxores circũducendi. quia yvyn apud græcos utrũq; ſignificat: ſicut cæteri apoſtoli & cephas & ffes
b dni? Iungat & illud qd in græcis codicibus eſt. Nũquid nõ habemus ptãtẽ ſorores: mulieres: uel uxores circu
lon Qqucẽdi: Ex quo apparet eũ de aliis ſãctis dixiſſe mulieribus: quæ iuxta morẽ iudaicũ magiſtris de ſua ſubſtaã/
dubi tia mĩſtrabãt: ſicut legimus ipſi quoq; dno factitatũ. Nã & ordo uerboꝶ hoc ſignificat. Nũquid non habe/
ppone mus ptãtẽ mãducãdi & bibẽdi: aut ſorores mulieres circũducẽdi? Vbi de comedẽdo & bibẽdo acde admiĩſtra
lelchi tiõe ſũptuũ pᷣmittit᷑: & de mulieribus ſororibus ſic infert: pſpicuũ eſt nõ uxores debere ĩtelligi: ſed eas ut di/
ela ximus: quæ de ſua ſubſtãtia mĩſtrabãt. Quod & ĩ ueteri lege de Sunamite illa ſcribit᷑: quæ ſolita ſit Heliſeũ
prbi recipe: & ponere ei mẽſã & panẽ: & cãdelabrũ &c. Aut certe ſi yvyalma uxores accipimus nõ mulieres: id qd
onog aadlit᷑ ſorores: tollit uxores. & oſtẽdit eas germanas in ſpiritu fuiſſe: nõ cõiuges. Quanꝗᷓ excepto apoſtolo Pe
gi tro nõ ſit manifeſte relatũ de aliis apoſtohszc, uxores habuerit. & cũ de uno ſcriptũ ſit: ac de cæteris tacitũ: in „D3ß
io telligere debeamus ſine uxoribus eos fuiſſe: de ꝗbus nihil tale ſcriptura ſignificat. Et tamẽ ille ꝗq nobis obiecit
YM Zachariã & Heliſabeth: uel Petrũ & ſocrũ eius: ſciat de Zacharia & Heliſabeth Ioãnẽ fuiſſe gñatũ:ideſt de
nicdi nuptiis uirginẽ: de lege euãgeliũ: de mrimonio caſtitatẽ: ut a ꝓpheta uirgine uirgo dñs & ãnũciaret᷑ & bapti/
ha zaret᷑. Poſſumus aũt de Petro dicere: ꝙ habuerit ſocrũ eo tẽpore:quo credidit. & uxorẽ iã non habuerit:ꝗꝗᷓ le
nobs gat ĩ periodis: & uxor eius & filia. Sech nuũc nobis de canone oẽ certamẽ eſt. Et quia ad apoſtolos ꝓuocauit:
inlli pncipes diſciplinæ noſtræ & xpᷣiani dogmatis duces uirgines nõ fuerit: ut eos ĩteri uirgines cõcedamus nõ fu
ubin iſſe. Neq; enĩ hoc pᷣter Petrũ ꝓbari põt: nouerit hos eſſe apoſtolos. de quibus Eſaias uaticinat᷑: niſi dũs ſaba
on oth reliqſſet nobis ſemẽ: quaſi ſodoma eſſemus: & ſimiles gomorræ fuiſſemus. Qui ergo erãt ex iudæis: uir
ors: ginitatẽ quã in iudaiſmo amiſerãt in euãgelio habere nõ poterãt. Et tamẽ Ioãnes unus ex diſcipulis ꝗ mini/ Johis apl procetnie
.ſdtd mus tradit᷑ fuiſſe ĩter apoſtolos: & qusſics Chriſti uirginẽ reppererat: uirgo pmãſit. & ideo plus amat a do
gi⸗ mino: & recũbit ſuꝑ pectus leſu. ex quo Petrus quxorẽ habuerat: qd ipſe ĩterrogare nõ audet: illũ rogatutiĩ
flee dettanet Et poſt reſurrectionẽ nũciãte Maria Mlagdalene Iñs reſi urrexiſſet: uterq; cucurrit ad ſepulchrũ:
ͤtipo ſedil ep̃uenit. Cũq; eſſẽt ĩ naui & piſcarẽtur ĩ lacu geneſareth: leſus ſtabat ĩ littore: nec ſciebãt apoſtoli quẽ
mans uiderẽt. Solus uirgo uirginẽ recognoſcit. & dicit Petro: Dominus eſt. Rurſũ poſt auditã ſententiã: ꝙ ab alio
iſin cingẽdus eſſet Petrus: & ducẽdus quo nollet: & crucis fuiſſet illi paſſio ꝓphetata: & ille diceret: dũe quid iſte:
luent noſẽs deſerere Ioãnẽ: cũ quo ſemp fuerat copulatus: dicit eidominus. Si uolo eũ eſſe quid ad te? Vnde & ſer-
Al mo exiuit inter fratres illũ diſcipulũ nõ morituꝶ. Ex quo oſtẽdit᷑ uirginitatẽ non mori: nec ſordes nuptiarũ
eeſ abluere cruore martyrii: ſed manere in Chriſto. & dormitionẽ eius trãſitũ eſſe nõ mortẽ.Si aũt obnixe cõten

ſo⸗ ciii, eXilii⸗

derit Ioannẽ uirginẽ nõ fuiſſe: & nos amoris pcipui cauſã uirginitatẽ diximus: exponat ille. ſi uirgo nõ fuit:
cur cæteris apoſtolis plus amatus ſit? At ſi tu dicis ſuꝑ Petrũ fundat᷑ eccleſia. licet idipſũ in alio loco ſuꝑoẽs

. — ₰. . ℳℳℳ——N . . . ₰ „
apoſtolos fiat: & cũcti claues regni cæloꝶ accipiũt: & ex æquo ſup eos eccleſiæ fortitudo ſolidet᷑: tamẽ ꝓpte/

rea ĩter. xii. unus eligit᷑: ut capite cõſtituto: ſciſmatis tollat᷑ occaſio. Sed cur nõ Ioãnes electus eſt uirgo-⸗ Aeta
ti delatũ eſt. quia Petrus ſenior erat. ne adhuc adoleſcẽs ac pene puer: ꝓgreſſe ætatis hoĩbus p̃ferret᷑. & magi
ſter bonus qui occaſionẽ iurgii debuerat auferre diſcipulis: & qui dixerat eis: Pacẽ meã do uobis:pacem relin
quo uobis. & qui uoluerit ĩter uos maior eſſe: minimus omniũ ſit: in adoleſcẽtẽ quẽ dlilexerat cauſa p̃bere ui
deret᷑ inuidiæ: Vt aũt ſciamus Ioannẽ tũc fuiſſe pueꝶ: manifeſtiſſime docẽt eccleſiaſticæ hiſtoriæ. ꝙ uſq; ad
Traiani ĩperiũ uixerit.ideſt poſt paſſionẽ dni ſexageſimo ãno dormierit. Quod & nos in libro de illuſtribus
uiris breuiter ꝑſtrinximus. Petrus apoſtolus eſt: & Ioãnes apoſtolus maritus & uirgo. Sed Petrus apoſtolus
tm: Ioannes & apoſtolus & euãgeliſta & propheta. Apoſtolus: quia ſcripſit ad eccleſias ut magiſter. Euange
liſta: quia librũ euãgelii cõdidit: quod excepto Matthæo alii ex. xii. apoſtolis nõ fecerũt. Propheta: uidit enĩ
ĩpathmos inſula: in qua fuerat a Domitiano pᷣncipe obdũi martyriũ relegatus Apocalypſim ĩfinita futuro
rũ myſteria cõtinẽtẽ. Refert aũt Tertullianus: ꝙ a Nerone miſſus in feruẽtis olei doliũ: purior & uigetior exi
uerit:qᷓ ĩtrauerit. Sed & lu eius euãgeliũ multũ diſtat a cæteris. Matthæus ꝗſi de hoĩe incipit ſcribere: liber
gnationis Ieſu Chriſti filii Dauid. filii Abrahã. Lucas a ſacerdotio Zachariæ. Marcus a ꝓphetia Malachiæ ꝓ
phetæ & Eſaiæ. Primus habet faciẽ hoĩs: ꝓpter genealogiã. Secundus faciẽ uituli: ꝓpter ſacerdotiũ. Tertius
uocẽ leonis: ꝓpter uocẽ clamãatis ĩ deſerto: parate uiã dni: rectas facite ſemitas eius. Ioãnes uero noſter: quaſi
aquila ad ſuꝑna uolat: & ad ipſũ patrẽ peruenit dicens:In pncipio erat uerbũ: & uerbũ erat apud deũ:& deus
erat uerbũ.Hoc erat in pncipio apud deũ. Expoſuit uirginitas qd nuptiæ ſcire nõ poterãt. Et ut breui ſermo
ne multa cõprehẽdã: doceãq; cuius pᷣuilegii ſit Iloannes: ĩmo in Ioãne uirginitas: a dno uirgine mater uirgo:
uirgini diſcipulo cõmẽdat᷑. Verũ caſſo labore ſudamus. Obiicit nobis quippe aduerſarius apoſtolicã ſenten
tiꝗ: & ait. Adã pᷣmus formatus eſt. deinde Eua. & Adã nõ eſt ſedutus. mulier aut ſeducta: in puaricatiõe ſa-
cta eſt. Salua auũt fiet ꝑ filioꝶ gñationẽ: ſi pmãſerint ĩ fide & dilectiõe & ſãactificatiõe cũ ſobrietate. Cõſidere⸗
mus cur apoſtolus ad hãc ſentẽtiã: & unde puenerit. Volo ergo uiros orare in oĩ loco: leuãtes ſãctas manus
ſine ira & cogitatiõibus. Cõſequẽteritaq; mulieribus dat pᷣcepta uitæ:& ait. Similiter & mulieres ĩ habitu or
nato:cũ uerecũdia & caſtitate ornantes ſe.nõ intortis crinibus: aut auro: uel margaritis: ſiue ueſte pᷣcioſa: ſed
Fᷣm qd decet mulieres ꝓmittẽtes pietatẽ per opera bona. Mulier in ſilẽtio diſcat: cũ oĩ ſubiectiõe. Docere au/
tẽ mulieri nõ pmitto: neq; domĩari in uiro. ſed ſubdita eſſe ĩ ſilẽtio: Et ne uideret᷑ mulieris dura cõditio: quæ
eã ĩ mariti redigeret ſeruitutẽ: legis recordat᷑ antiquæ: & ad originale exẽplũ redit: ꝙ Adã pᷣmus factus ſit. de-
niq; mulier ex coſta eius: & ꝙ; Adã diabolus ſeducere nõ potuerit:ſed Euã. & ꝙ poſt offẽſã dei:ſtatĩ uiro ſub
iecta eſt:& ad maritũ illius facta cõuerſio. Quodq;ʒ errorẽ ueterẽ illa quæ ſemel cõiugio copulata eſt: & reda⸗
cta in cõditionẽ Euæ filioꝶ ꝓcreatiõe deleret. ita tamẽ ſi ipſos filios erudiret in fide & dilectiõe Chriſti: & ſaã-
ctificatione & pudicitia. Non enĩ ut male habetur in latinis codicibus: ſobrietas eſt legẽda: ſed caſtitas. ideſt
OD△οÖ,oρονννα. Vide igit quomò ex hoc duoc hlo teſtlinonio ſuperis. & qd putabas eſſe ꝓ nuptiis: ꝓ uirgi/
nitate ſẽtire cogaris. Nã ſi ſaluatur mulier in filioꝶ generatione: & liberorũ numerus ſalus matrũ eſt:curad/
didit ſi permãſerit filii in charitate: & ſanctificatiõe cũ caſtitate? Tũc ergo ſaluabitur mulier: ſi illos genuerit
filios: qui uirgines permãſuri ſunt: ſi quod ipſa perdidit acquirat in liberis: & dãnũ radicis & carnẽ flore com
cet & pomis. ¶ Cap. XxyV.
Vpra in trãſitu ubi nobis aduerſarius ꝓpoſuerat Salomonẽ multinubũ: qui tẽplũ dei extruxit:ſtri
ctim reſpõderã: ut ꝑ ꝗᷓſtiões reliqᷓs currerẽ. Nũc ne clamitet: & hũc & alios in lege priarchas: & ꝓphe
tas. & ſãctos uiros a nobis eſſe temeratos: ꝓponamus huiuſipſius: qui multas uxores & cocubinas habuit de
Vnuptiis uolũtatẽ. Nemo enĩ melius ſcire põt:quid ſit uxor uel mulier:illo qui paſſus eſt. Loqtur ergo ĩ pro/
uerbiis: mulier inſipiẽs & audax: inops panis efficit᷑. Cuius panis Nẽpe qui de cælo deſcẽdit. Statĩq; ſubiun
git. Terrigenæ apud eã pereũt: & in profũdũ infernũ ĩcurrũt. Qui ſũt terrigenæ: qui apud eã pereũt? Vtiq; il
li qui ſequũtur pᷣmũ Adã:qui de terra eſt:& nõ ſᷣm illũ qui de cælo eſt. Et rurſũ in alio loco. Sicut ĩ ligno uer
mis: ita perdit uirũ ſuũ uxor malefica. Si aũt aſſerueris hoc de malis cõiugibus dictũ eſſe: & ego tibi breuiter
reſpõdebo. Quæ enĩ mihi incũbet neceſſitas uenire in dubiũ: utrũ bona an mala futura ſit:quã duxero? Me
lius eſt inqꝗt habitare ĩ terra deſerta: ꝗᷓ cũ uxore litigioſa: & iracũda. Quã rarũ ſit uxorẽ ſine his uitiis ĩueniri:
nouit ille qui duxit uxorẽ. unde pulchre Varius geminus ſublimis orator. Qui non inquit litigat: celebs eſt.
Melius eſt habitare ĩ angulo tecti: ꝗ cum uxore maledica in domo cõmuni. Si domus cõmunis eſt mariti &
uxoris: erigit uxorẽ in ſupbiã: & cõtumeliã uiro facit: quãto magis ſi ditior uxor fuerit: & ĩ domo eius uir mã
ſerit? Incipit enĩ nõ uxor: ſed dũa eſſe. & uiro ſi offẽderit migrãdũ eſt. Stillicidia eiiciũt hoĩem in die hyemali
de domo ſua. Similiter & mulier maledica de ꝓpria domo aſſiduis quippe iurgiis & quotidiana garrulitate
facit perfluere domũ eius: & eiicit eũ de ædibus ſuis: ideſt de eccleſia. Vnde & ſu pra ab eodẽ Salomone pcipi
tur:fili ne ſupfluas. Et oltolus ad hebræos. Propterea inꝗt debemus intẽdere amplius his quæ dicũtur: ne
forte ſuꝑfluamus. Illud uero ꝗs taceat: quod ſub enygmate ſcribit᷑ Sanguiſugæ tres filiæ erat dilectiõe e⸗
ctæ. ſed

— —. — — — —

— . —,—¶—ꝑ ——

—.

ar.

fiit ctæ. ſed iſtæ nõ ſaturauerũt eam: & quartæ nõ ſufficitdicere: ſatis eſt. Infernus: & amor mulieris: & terra quæ
Po nõ ſatiat᷑ aqua: & ignis non dicit: ſatis eſt. Si ſanguiſuga diabolus eſt: diaboli filiæ ſi ũt dilectiõe dilectæ: quæ
pte⸗ ſatiari ĩterfectoꝶ cruore nõ poſſũt. Infernus: & amor mulieris: & terra arens: & ignis exæſtuãs. Nõ hic de me
Aegn retrice: nõ de adultera dicit᷑. ſed amor mulieris gnaliter accuſat᷑: qui ſemꝑ inſatiabilis eſt: qui extiĩctus accen/
magi dit᷑: & poſt copiã rurſũ inops eſt: animũq; uiriſẽ effeæminat: & excepta paſſiõe quã ſuſtinet: aliud nõ ſinit co
drelin gitare. Simile quid & in ſequẽti parabola legimus. Per tria mouet᷑ terra. quartũ aũt nõ põt ferre. Si ſeruus re
eteui gnet: & ſtultus ſi ſaturet᷑ panibus: & odioſa uxor ſi habeat uirũ bonũ: & ancilla ſi eiiciat dũam ſuam. Ecce &
a hic ĩter maloꝶ magnitudinẽ uxor ponit᷑. Quod ſi reſpõderis: ſed uxor odioſa:dicã tibi quod & ſupra. Ac per
nbus hoc periculũ ĩminet. ferri graue eſt. Qui enĩ ducit uxorẽ: in ambiguo ẽ: utrũ odioſã an amabilẽ ducat. Amor
ſolus — NVillius inferno & arenti terræ & incendio cõparatur. Cap. XVI.
ange u Eniamus ad eccleſiaſtẽ: de ipſo quoq; teſtimonia pauca ponẽtes. oĩbus tẽpus eſt: & tẽpus omni rei
lteni ſia ub cælo. Tẽpus pariẽdi:& tẽpus moriẽdi.tẽpus plãtãdi: tempus euellẽdi: quod plãtatũ eſt. pepe/
utuo rimus in lege cũ Moyſe: moriamur in euãgelio cũ Chniſto. Plantauimus in nuptiis:teuellamus per pudicitiã
jorei qd plãtatu eſt. Iẽpus amplexãdi: & tẽpus lõge fieri ab amplexu. Tẽpus amãdi:& tẽpus obediẽdi. Tempus
liber belli: & tẽpus pacis Simul nos cõmonet: ne legẽ euãgelio pᷣferamus: ne puritatẽ uirginitatis putemus nu/
chirg ptiis æquãdã: Meliora ſũt dicẽs nouiſſima ſermonis: ꝗ initiũ eius. Statiq; ſi ubiägizne dixeris quid factũ eſt.
ertius quia dies priores meliores erãt: hi. quia nõ ſapienter ĩterrogaſti de hoc. Et reddit cauſã quare dies poſterio
qual res meliores ſũt ꝗᷓ priores: quia bona inquit eſt ſapiẽtia cũ hæreditate. In lege eni ſapiẽtiã carnis mors ſ. eque/
Adens batur occidẽs. In euãgelio ſapiẽtiã ſpũs hæreditas expectat æterna. Ecce hoc inueni dixit Eccleſiaſtes hominẽ
iſemo unũ de mille inueni .& mulierẽ in his oĩbus nõ ĩueni Verũtamẽ repperi:ꝙ fecit deus hoĩem rectũ: & ip̃i quæ
i ſierũt cogitatiões malas. Rectũ hoĩem ueniſſe ſe dicit. Cõſt idera uim uerbi. In hoĩe & uir & fœmina cõtinet᷑
laten & mulierẽ inquit in his oĩbus nõ inueni. Legamus pncipiũ Geneſeos.& ĩueniemus Adã:hoc eſt hoĩem:tam
lieſ⸗ uirũ ꝗᷓ fœminã nũcupari. Cũ ergo boni creati ſumus & rectia deo: ipſi uitio nro ſumus ad peiora delapſi. &
ſlete quod in paradiſo rectũ in nobis fuerat: egredientibus de paradiſo dãnatũ eſt. Quod ſi obieceris anteꝗᷓ pecca/
U rẽt:ſexũ uiri & fœminæ fuiſſe diuiſũ:& abſq; pecato eos potuiſſe cõiungi: quid futuꝶ fuerit: incertũ ẽ. Ne
iruon enĩ dei poſſumus ſcire iudicia:& ex nr̃o arbitrio illius ſentẽtiæ p̃ᷣiudicare. Hoc qd factũ eſt:in ꝓpatulo eſt.
X* qui in paradiſo uirgines permãſerũt: eiecti de paradiſo copulati ſũt. Aut qd nocebat:ſi paradiſus nuptias re

cipit: & nulla eſt ĩter maritũ uirginẽq; diuerſitas: etiã in paradiſo eos ante ſociari/ Eiiciunt᷑ de paradiſo & qd

real pE - . nn eh. e Orrn . . .
ibi nõ fecerũt: in terra faciũt: ut ſtatĩ a pncipio cõditionis humanæ: uirginitatẽ paradiſus: & terra nuptias de

dicauerit. In oĩ tẽpore ſint ueſtimenta tua candida. Candor ueſti ũ ſẽpi ternus uirginitatis eſt puritas . In ma
lnd tutino ſeminauimus ſemẽ noſtrũ: & ad ueſperã nõ ceſſemus. Qui ſeruiuimus in lege nuptiis: uirginitati in
ili⸗ t Manſeo ad Cãticũ canticoꝶ. & qc; aduerſarius totũ putat eſſe ꝓ nuptiis: uirginitatis cõtinere ſacra/
idel Amẽta mõſtrabo. Audiamus qd loquat᷑ ſ põſa ãteꝗ ſ põſi us eius ad terras ueniat. patiat᷑ inferos: pene

mln⸗ tret: ac reſurgat: ſimilitudines auri faciemus tibi cũ diſtictiõibus argẽti:quoaduſq; rex in accubitu ſuo ẽ ãteꝗᷓ
reſurgeret dns: & Euãgeliũ coruſcaret: nõ habebat auꝶ ſponſa:ſed ſimilitudines auri. Argẽtũ aũt qd ĩ nupti
is ſe habere pollicet᷑: habebat uariũ atq; diſtiĩctũ in uiduis: cõtinẽtibus: ac maritatis. Deindeſſi põſus reſpõdet

ien ad ſponſã & eã docet: ꝙ ueteris legis umbra trãſierit: & ueritas euãgelii uenerit. Surge ueni ꝓpxima mea: ſpõ/
Neon ſa mea: colũba mea: qm ecce hyems trãſiit: pluuia abiit: abiit ſibi. Hoc de ueteri teſtamẽto. Rurſũ de euãgelio *
.. & uirginitate. Flores uiſi ſũt in terra: tẽpus ſectiõis aduenit. Nõne tibi uidet idipſũ dicere:qd & apoſtolus:
tſt ſuꝑeſt ut qui habẽt uxores: ſic ſint quaſi nõ habeãt. & manifeſtius de pᷣconio caſtitatis: uox ait turturis audi
pphe ta eſtĩ terra nr̃a. Turturauis pudiciſſima: ſempꝑ habitans in ſu blimibus: typus eſt Saluatoris. Legamus phy
utch ſiologos: & reperiemus turturis hãceſſe naturã: ut ſi parẽ pdiderit: alteri nõ iũgat᷑. & ĩtelligemus digamiam
ipto⸗ etiã a multis auibus reprobari. Statĩq; turtur dicit ad turturẽ: ficus ꝓtulit groſſos ſuos.ideſt ueteris Tos p̃ce
ubin pta ceciderũt: & de euãgelio uites florẽtes odorẽ dederũt. unde &apoſtolus. Chriſti bonus odor ſumus. Sur
Vügi ge ueni ꝓxima mea: ſpõſa mea. & ueni tu colũba mea:in uelamẽto petræ iuxta ꝓmurale:& oſtẽde mihi faciẽ
oler tuã: & auditã mihi fac uocẽ tuã. quoniã uox tua ſuauis: & facies tua ſpecioſa. duũ uultũ tuũ tegeres cũ Moy/
reutt ſe: & uelamẽtũ eſſet in lege: nec faciẽ tuã uidebã: nec uocẽ dignabar audire: dicẽs. Et ſi mul tiplicaueritis p̃ces
1o⸗ Ne ueſtras: nec ſic exaudiã uos. Nũc aũt reuelata facie cõtẽplare gloriã meã: & petræ firmiſſimæ tegere ꝓmurali
uenu: Quod audiẽs ſpõſa aperit ſacramẽta pudicitiæ. fratruelis meus mihi: & ego illi:qui paſcit᷑ inter lilia:hoc ẽ in
cbelt ter uirginũ cãdidiſſimos choros. Vis ſcire quale uerus Salomõ & pacificus noſter ſoliũ: quales habeat armi/
anus geros: Ecce ait lectus Salomonis. Ilx. potẽtes ĩ circuitu eius: de potẽtibus iſrael. oẽs ferẽtes frameã & docti bel⸗
uiri lo.uniuſcuiuſq; uiri gladius in femore ipſius. Qui in circuitu Salomonis ſunt: gladiũ habẽt in femore ſicut
ſendt Aoth ille iudex a uo èpoααρ π ideſt ambidexter: qui interfecit hoſtẽ pinguiſſimũ:& totũ carni deditum:
muliar oẽs amputãs uoluptates. Ibo inqt ad mõtẽ myrrhæ: ad eos ſcilicet qui mortificauerũt corpora ſua: & ad col/
eßohi lem libani:ad puriſſimos uirginũ greges: & loquar ſpõſæ meæ. Tota ſpecioſa es amica mea: & nõ eſt macu⸗
rn la in te. Vnde & apoſtolus: ut echibeat inquit ſibi ſãctã eccleſiã: nõ habẽtẽ maculã neq; rugã. Veni a libano
iedle c v. .xxXV.

ſte ſel

ſponſa: uenia libano: uenies & pertrãſibis ab initio fidei a capite ſanyr & hermon a cubilibus leonũ a monti
bus leopardoꝶ. Libanus AιπαοHWUς izdeſt cäãdor ĩterptat᷑. Veni ergo ſpõſa candidiſſima. de qua alibi dicit .
Quxæ eſtiſta quæ aſcẽdit dealbata: & trãſit ꝑ uiã huius ſæculi: ab exordio fidei: & exſ- anyr: qc. interpᷣtat deus
lucernæ. iuxta illud qd in pſalmo legimus: lucerna pedibus meis uerbum tuũ dñe:& lux ſemitis meis. & her
mon ideſt cõſecratiõe. & fuge leonũ cubilia: & leopardoꝶ mõtes: qui nõ poſſũt mutare uarietatẽ ſuã. Fugeĩ
quit cubilia leonũ: fuge ſuperbiam dæmonũ: ut poſtꝗᷓ mihi fueris conſecrata: poſſim tibi dicere: uulneraſti
cor meũ ſoror mea: ſpõſa uulneraſti cor meũ ĩ uno oculoꝶ tuoꝶ: in uno ornamẽto colli tui. Quod dicit hu/
iuſcemodi eſt. Non repudio nuptias: & habes ſiniſtrũ oculũ: quẽ tibi dedi propter imbecillitatẽ eorum qui
recta uidere nõ poſſũt. Sed magis mihi dexter uirginitatis oculus placet: qui ſi cæcatus fuerit: oẽ corpus in te
nebris eſt. Ac ne putaremus eũ amorẽ carnis: & nuptias ſignificare corporeas: ilico excludit hũc ſenſũ. & ait:
uulneraſti cor meũ ſoror mea ſpõſa: ubi ſororis nomen eſt: ſuſpitio oĩs fœdi amoris excludit᷑. Quã ſpecioſa
ſũt ubera tua a uino:de ꝗbus & ſupra dixerat: fratruelis meus mihi in medio uberũ meoꝶ cõmorabit᷑: in pᷣn/
cipali cordis. ubi habet ſermo dei hoſpitiũ. Quã ſpecioſa ſũt ubera tuaa uino. Quod iſtud uinũ eſt: qd ſpõ/
ſæ mãmas pulcherrimas facit: & pudicitiæ lacte fœcũdat?! Nẽpe illud de quo ſpõſus in cõſequẽtibus loquit᷑:
bibi uinũ meũ cũ lacte meo. Manducate ꝓximi mei & bibite: & inebriamini fres. Vnde & apoſtoli dicebant᷑
muſto pleni: Muſto inqt nõ uino ueteri: quia uinũ nouũ in utres nouos mittit᷑: & nõ ambulabũt in uetuſta
te litteræ: ſed ĩ nouitate ſpũs: hoc eſt uinũ: quod cũ inebriauerit adoleſcẽtes & puellas: ſtatĩ uirginitatẽ ſitiũt
& in crapulã caſtitatis eructãt: & expler᷑ illud uaticiniũ Zachariæ: dũtaxat iuxta hebraicã ueritatẽ de eccleſiæ
uirginibus ꝓphetatis. Cõplebunt᷑ infatibus & puellis ludẽtibus plateæ eius. Quid enĩ bonũ eius eſt: & quid
pulchrũ eius: niſi frumẽtũ electoꝶ: & uinũ germinãs uirgines. iſtæ ſũt uirgines de qbus in. xliiii. pſalmo ſcri
ptũ eſt:adducẽtur regi uirgines poſt eã: ꝓximæ eius afferẽtur tibi in læticia & exultatiõe adducent᷑ in tẽplum
regis Sequit᷑: hortus cõcluſus ſoror mea ſpõſa:hortus cõcluſus fons ſignatus. Quod clauſũ eſtatq; ſignatũ
ſimilitudinẽ habet matris dñi: matris & uirginis. Vnde & in ſepulchro Saluatoris nouo: qd in petra duriſſi
ma fuerat exciſũ:nec ante nec poſtea quiſꝗᷓ poſitus eſt. & tamẽ hæc uirgo ppetua: multaꝶ eſt mater uirginũ
Seqtur enĩ.emiſſiones tuæ paradiſus malogranatoꝶ cũ fructu pomoꝝꝶ. In malogranatis & pomis oĩum uir
tutũ ſignificat᷑ in uirginitate cõceptus: fratruelis meus cãdidus ĩ uirginitate: rubicũdus in martyrio. Et quia
rubicudus & cãdidus eſt: iccirco ſtatĩ adurit᷑. Guttur eius dulcedines: & totus cõcupiſcẽtia. Spõſus uirgo lau
datus a ſpõſa uirgine: laudat uiciſſim uirginẽ ſpõſam: & dicit ei. Specioſi facti ſũt greſſus tui in calciamentis
filii Aminadab:quod ĩterpᷣtatur populi ſe ſpõte offerẽtis. Virginitas enĩ uoluntaria eſt. & ideo greſſus eccle/
ſiæ in caſtitatis pulchritudinẽ collaudant᷑. Nõ eſt huius tẽporis in morẽ cõmẽtarii oĩa de Canticis canticorũ

uirginitatis pãdere ſacramẽta: quia & hæc ipſa faſtidio lectori nares cõtractura nõ ambigo. ¶ Capᷣ.XVIII.

Oquat Eſaias ſpei noſtræ fideiq; myſteriũ. Ecce uirgo in utero cõcipiet: & pariet filiũ: & uocabis no
mẽ eius Emanuel. Scio iudæos opponere ſolere ĩ hebræo uerbũ ahalma nõ uirginẽ ſonare: ſed ado/
leſcẽtulã. Et re uera uirgo prope bethula appellat᷑. adoleſcẽtula aũt uel puella nõ ahalma dicit᷑: ſed
uid eſt igit᷑ quod ſignificat ahalma? abſcõditã uirginẽ. ideſt nõ ſolũ uirginẽ: ſed cũ i Taosideſt
intẽtiõe uirginẽ. quia nõ oĩs uirgo abſcõdita eſt: nec ab hominũ fortuito ſeparata cõſpectu. Deniq; & Rebec
ca in Geneſi ob nimiã caſtitatẽ. & eccleſiæ typũ: quẽ in ſua uirginitate ſignabat: ahalma ſcribit᷑ nõ bethula. ſi
cut manifeſtũ eſſe poterit ex ſermonibus pueri Abrahã: quos loquit᷑ in Meſopotamia. & dicit: dñe deus dñi
mei Abrahã. ſi tu dirigis uiam meã: per quã ego ĩgredior. ecce dũ ſtetero ſi up fontẽ aquæ: uirgo quæ egredit᷑
ut hauriat aquã: & dixero ad eam: da mihi paululũ aquæ ut bibã de hydria tua: & reſpõderit:& tu bibe:& ca
melis tuis hauriã. hæc erit uox: quã pparauit dis filio dñi mei. In eo enĩ loco in quo ait: uirgo quæ egredit᷑ ut
hauriat aquã: in hebraico ſcriptũ eſt ahalma. ideſt uirgo ſecreta: & nimia parẽtũ diligẽtia cuſtodita. Aut cer-
teoſtẽdant mihi: ubi hoc uerbo appellent᷑ & nuptæ: & ĩperitiã cõfitebor. Ecce uirgo in utero cõcipiet & pari/-
et fili. Si nõ p̃fert nuptiis uirginitas: ſpiritus ſactus cur maritatã: cur uiduã nõ elegit? Nam illo tẽpore erat
Anna filia Phanuelis de tribu Aſſer inſignis pudicitiæ: & ſemper uacãs orationibus & ieiuniis in templo dei.
Si cõuerſatio tantũ & bona opera & ieiunia abſq; uirginitate ſpiritus ſancti ad ſe mererẽtur aduentũ:potuit
& iſta mater eſſe domini. Curramus ad reliqua. Spreuit te inquit & deſpexit ui rgo filia ſyon. Quã filiã dixe-/
rat: appellauit & uirginẽ.ne ſi tm filiam nominaſſet: arbitrareris & nuptã. Hæc eſt uirgo filia: ad quam alibi
dicit᷑: Lætare ſterilis quæ nõ paris: erũpe & clama quæ non parturis. quoniã multi fili deſertæ magis ꝗᷓ eius
quæ habet uirum. Iſta de qua per Hieremiã loquitur deus dicens: N ũquid obliuiſcetur ſponſa ornamenti
ſui: aut uirgo faſciæ pectoralis ſui? De hac in eadẽ ꝓphetia grande miraculũ eſt. quia fœmina circundederit
uirũ:& uniuerſitatis parentẽ uirginis uẽter incluſerit. Eſto inquit nuptiaꝶ & uirginitatis ſit diuerſa cõditio:
quid ad hoc potes dicereSi uirgo & uidua fuerĩt baptizatæ: & ita pmãſerint:quæ erit ĩter utrãq; diuerſitas:⸗
Quod de Petro & Ioãne: Anna & Maria dudũdiximus: hoc pᷣſenti loco ꝓficiat. Si enĩ inter uirginẽ & uiduã
baptizatas nihil ĩtereſt:quia baptiſma nouũ hoĩ̃em facit:eadẽ cõditiõe & ſcorta atq; ꝓſtibula ſi fuerĩt bapti
zatæ: uirginibus coæqᷓbunt᷑. Si enĩ pᷣteritæ nuptiæ nihil nocẽt uiduæ baptizatæ: & pᷣteritæ ĩ meretricibus uo/
luptates: expoſitaq; corpora publicæ libidini: poſt lauachrũ u irgĩtatis pᷣmia cõſequent᷑. Aliud eſt puriſſimã
mẽtẽ &

o

xxvj.

mẽtẽ & nulla recordatiõe pollutã deo ſũgere: aliud meminiſſe amplexũ uiri fœde neceſſitatis: & qd corpore
len nõagas: reco rdatiõe ſimulare. Hieremias qĩ utero ſe cti ficatus eſt: & cognitus in uulua mr̃is ideo hoc pᷣuilegio
e fruit :qa uirgitatis erat bti tudini deſtinatus. Er cũ oẽs capti ſint: uaſa quoq; tẽpli Babylonio uaſtãte direpta:
gi iſte ſolus liber ab hoſtibus ẽ: & captiuitatis neſcit iniurias: & a uictoribus accepit ſtipẽdia & Nabuzardan cui
de de ſctis ſctõꝶ. Nabucodonoſor nõ p̃cepat: pcepit de Hieremia. Hoc enĩ ueꝶ tẽplũ dei eſt: & hæc ſacta ſctõꝶ:
h uæ uirgitatis puritate dno cõſecrant᷑. At ecõtrario Ezechiel: qui captiuus tenebat᷑ in babylone: qui tẽpeſtatẽ
, aalone uenientẽ uiderat: & turbinẽ cuncta rapientẽ ait: Mortua eſtuxor mea ad ueſperã: & feci mane: ſi/
d cut pceptũ mihi erat. pdixerat enĩ ei dñs: ꝙ in die illa apiret᷑ os eius: & loqretur: & nõ taceret amplius. Diligen
inte terattẽde:donec uxor uiueret: nõ habebat libertatẽ populũ cõmonendi. Morit᷑ uxor: & cõiugale uinculũ ſol⸗
alt: uit᷑. & abſq; ulla trepidatione ſemp in officio ꝓphetali eſt. Qui enĩ liber uocatus eſt: uere eſt ſeruus Xpᷣi: non
gol nego beatas eſſe uiduas:quæ ita poſt baptiſmũ mãſerint: necillaꝶ detraho merito: quæ cum uiris in caſtitate
iun pclkrrit. Sei ſicuti hæ maioris apud deũ pᷣmii ſunt:ꝗqᷓ nuptæ coniugali officio ſeruientes: ita & ipſæ æquo aĩo
ſpi⸗ patiantur: uirginitatem ſibi præferri. Si enim illas ſera pudicitia poſt deſpumatas corporis uoluptates erigit
gul: cotra maritas: cur nõ infra perpetuã caſtitatẽ eſſe ſe nouerint: Cap. XIX.
bant MRuſtra inꝗt hæc loꝗ̃ris: quia & ep̃i & pſbyteri & diaconi: unius uxoris uiri & habentes filios: ab apo/
tult ſtolo cõſtituunt᷑. Quomodo de uirginibus apoſtolus dicit ſe nõ habere p̃ceptũ: & tamẽ dat conſiliũ
ſitiit quaſi miſericordiã cõòſecutus a dno: & hocagit in omni illa diſputatione. ut uirginitatẽ præferat miĩ̃i
clele MVVmonio: & ſuadet:quod ĩperare nõ audet:ne iniicere uideat᷑ laqueũ. & plus ĩponere põdetis:ꝗᷓ põt hoĩum ſu/
u dſtinere natura: ita & in eccleſiaſtico ordine cõſtituẽdo. quia rudis ex gentibus cõſtituebat᷑ eccleſia. leuiora nuꝑ
oſen credentibus dat præcepta: ne territi ferre nõ poſſẽt. Deniq; & apoſtoli & ſeniores de hieroſolymis lr̃as mittũt:
Mun ut nõ amplius ĩponatur oneris his: qui de gentibus crediderũt: niſi ut abſtineãt ſe ab idolatria: & a fornicatio
natu ne: & a ſanguĩe: & a ſuffocatis. & quaſi paruulis atq; infantibus lac potũ dãt:nõ ſolidũcibũ.nec pᷣcipiunt de
nnſt cõtinentia. nec de uirginitate ſignificãt. nec ad ieiunia puocãt. neq; dicũt illud: quod in euangelio ad apoſto/-
mni los dirigit᷑: ne habeant duas tunicas. ne perã. nec æs in zonis. nec uirgã in manu.nec calciamenta in pedibus.
mmeit Aut certe illud:ſi uis pfectus eſſe:uade & uẽde omnia tua: & da paupibus: & ueni ſeꝗ̃re me. Si enĩ adoleſcens
gui ille: qui ſe iactauerat cuncta feciſſet quæ legis ſ ũt: audiẽs hoc triſtis abiit: quia habebat poſſeſſiões multas: &
Polu phariſæi huiuſcemodi dñi ſnĩiam ſubſannabat: quanto magis tanta gentiũ multitudo.cui ſũma uirtus erat
nents aliena nõ rapere: nõ habebat neceſſe pᷣceptũ de caſtitate. & cõtinentia ppetua. quibus ſcribebatur: ut abſtine/
ecclo rẽt ſeabidolis. & a fornicatione. & in quibus audiebat fornicatio. & talis fornicatio quæ nec inter gentes ꝗdẽ
lcorl eſt. Sed & ipſa epalis electio mecũ facit. Non enim dicit: eligatur eps: qui unã ducat uxorẽ: & filios faciat. ſ ed
VII. qui unam habuerit uxorẽ & filios in omni ſubditos diſciplina. certe cõòfiteris: nõ poſſe eſſe eᷣm: qui in ep̃atu
büno filios faciat. Alioquin ſi deprehẽſus fuerit: nõ quaſi uir tenebitur: ſed quaſi adulter dãnabit᷑. Aut ꝑmitte ſa/
R cerdotibus exercere opa nuptiaꝶ: ut idẽ ſint uirgines quod mariti. Aut ſi ſacerdotibus nõ licet uxores tangere
R in eo ſancti ſunt: quia imitant pudicitiam uirginalẽ. Sed & hoc ĩferendũ. Si laicus & quicũq; fidelis orare nõ
ſicelt poteſt: niſi careat officio coniugali: ſacerdoti cui ſemꝑ ꝓ populo offerẽda ſũt ſacrificia: ſemp orandum eſt. Si
Rebe ſemꝑ orandũ eſt: ergo ſemꝑ carendũ mrimonio. Nã & in ueteri lege. qui pro populo hoſtias offerebãt:nõ ſo

lul lũ in domibus ſuis nõ erant: ſed purificabant ad tp̃s ab uxoribus ſeparari. & uinũ & ſicerã nõ bibebãt.quæ ſo
d lent libidinẽ puocare. Eligunt᷑ mariti in ſacerdotiũ. nõ nego: quia nõ ſũt tãti uirgines quãti neceſſarii ſũt ſa/
cerdotes. Nunqd quia in exercitu fortiſſimus ꝗſq; eligẽdus eſt: iccirco nõ aſſument& feriores: cũ oẽs fortes .
eſſe nõ poſſint? Si exercitus uiribus tm ſtaret: & nõ etiã numero militũ: abiicerent᷑ ĩbecilliores. Nũc & ſecũda/

u rũ & tertiaꝶ uiriũ gradus aſſumit᷑: ut turba & numero exercitus cõpleat᷑. Et quomodo inquies frequenter in
es ordinatione ſacerdotali uirgo negligit :& maritus aſſumit᷑? Quia forte cætera opa nõ habet uirginitati cõgru
dn entia. aut uirgo putatur: & nõ eſt. aut eſt uirginitas ĩ famis. aut certe ipſa uirginitas ei parit ſuꝑbiã. & dum ſi/
in bi applaudit de ſola corporis caſtitate: uirtutes cæteras negligit. nõ fouet pauperes. pecuniæ cupidior eſt: eue
nc nit interdũ ut triſtior uultus. adductũ ſuperciliũ: inceſſus pomparũ ferculis ſimilis offẽdat populũ. & quia
loce⸗ nihil habet quod reprehendat in uita: habitũ ſolũoderit & inceſſũ. Multi eligunt᷑ non amoreſui. ſed alteri/
foem us odio. In plæriſq; ſuffragiũ meretur ſola ſimplicitas: & alterius prudentiæ & calliditati quaſi malitiæ oppo
icie nuntut. Nonnunꝗᷓ errat plæbis uulgiq; iudicium & in ſacerdotibus cõprobandis: unuſqſq; ſuis moribus fa/
nalt uet. utnõ tam bonũ ꝗᷓ ſui ſimilẽ quærant pᷣpoſitũ. Euenit aliquotiens: ut mariti quæ pars maior in populoẽ:
ens maritis quaſi ſibi applaudant. & in eo ſe arbitrent᷑ minores nõeſſe uirgibus: ſi maritũ uirgini pferãt. Dicã ali/
mmem qd qd forſitan cũ multoꝶ offenſa dicturus ſũ. ſed boni nõ mihi iraſcent᷑: quia eos peccati cõſcia nõ remorde
laden bit. Interdũ hoc & põtificũ uitio accidit. qui nõ meliores: ſed argutiores in cleꝶ eligũt: & ſimpliciores quoſq;
dde atq; inocentes ĩhabiles putãt: uel affinibus & cognatis quaſi terrenæ militiæ officia largiunt᷑: ſiue diuitũ obe/
ſi diũt i uſſiõi. Quodq; his peius eſt:illis clericatus donãt gradus: quoꝶ ſũt obſequiis deliniti. Alioqn ſi iuxta ſẽ
uichti tentiã apoſtoli: nõ erũt epi niſi mariti: ipſe apoſtolus ep̃us eſſe non debuit: qui dixit uolo aũt oẽs ſic eſſe ſicut
tbapel ego ſũ. Et Ioannes indignus eſſe hoc gradu eſtimabit᷑: & omnes uirgines & cõtinentes. quibus quaſi pulcher
nimis gẽmis eccleſiæ monile decorat᷑. Epiſcopus & pᷣſbyter & diaconus nõ ſunt metitoꝶ noĩa: ſed ofliciorum.
xxvi.

Nec dicitur:ſiquis epiſcopum deſiderat: bonũ deſiderat gradum: ſed bonum opus deſiderat. ꝙ in maiori or/
dine conſtitutus poſſit ſi uelit: occaſionẽ exercendaꝶ habere uirtutũ. Cap̃. XK.
Portet ergo epᷣm irreprehenſibilẽ eſſe: ut nulli uitio mãcipatus ſit. unius uxoris uirũ: qui unã uxorẽ
o habuerit: non habeat. ſobriũ: ſiue ut melius in græco dicitur uigilantẽ. ideſt vuααεονο pudicũ. hoc
enĩ ſignificat οραäatũ & caſtitate & moribus. hoſpitalẽ ut imitet Abraham: & cũ peregrinis
ĩmo ĩperegrinis Apᷣm ſuſcipiat doctorem. Nihil eni ꝓdeſt conſcientia uirtutũ frui: niſi & creditũ ſibi populũ
poſſit inſtruere. ut ualeat exhortari in doctrina: & eos qui cõtradicũt redarguere nõ uinolentũ: quia ſemperiĩ
ſanctis ſanctoꝶ eſt. & qui offert hoſtias: uinũ & ſicerã nõ bibet. quia in uiuo luxuria eſt. Sic bibat epᷣus: ut an
biberit ignoretur. nõ percuſſorẽ: ideſt qui cõſcientias non percutiat ſinguloꝶ. neq; enĩ pugilẽ deſcribit ſermo
apoſtolicus: ſed pontificẽ inſtituit quid facere nõ deberet. docet nunc e regione quid faciat. ſed modeſtũ: non
litigioſũ: nõ cupidũ: domũ ſuã bene regentẽ: filios habentẽ ſubditos cũ omni caſtitate. Vide quãta pudicitia
exigatur in epo.ut ſi filii eius ĩpudici fuerint: ipſe eps eſſe nõ poſſit. & eodẽ uitio offendat deum: quo offende
rit Heli pontifex: qui corripuerat quidẽ filios: ſed quia nõ abiecerat delinquentes: retrorſũ cecidit & mortuus
eſt: lucerna dei anteꝗᷓ extingueretur. Mulieres ſimiliter pudicas & reliqua. In omni gradu & ſexu tenet pudici/
tia principatũ. Cernis igitur ꝙ ep̃s preſbyter & diaconus non ideo ſint beati: quia epi uel pᷣſbyteri ſint aut dia
coni:ſed ſi uirtutes habuerint nominũ ſuorum & officiorum. Alioquin ſi diaconus ſanctior epᷣo ſuo fuerit:
non ex eo ꝙ inferior gradu eſt: apud Chriſtũ deterior erit. Abſit. aut Stephanus diaconus: qui primus marty
rio coronatus eſt: minor futurus eſt in regno celorum multis epiſcopis & Timotheo ac Tito: quos ut ſubiice-
re non audeo: ita nec anteponere. Quomodo in legionibus & exercitu ſunt duces: ſunt tribuni: ſunt centurio
nes: ſunt ferentarii: ac leuis armaturæ: & miles gregarius: & manipuli: cõmiſſaq; pugna: uacãt noĩa dignita-
tũ: & ſola fortitudo quæritur. Ita in hoc cãpo & plio quo cõtra dæmones dimicamus: nõ ꝗᷓrunt᷑ noĩa ſed oꝑa.
lorioſior ille ſub uero ĩperatore Apᷣo: nõ qui nobilior: ſed qui fortior eſt ¶ Cap. XXI.
I dicis: ſi omnes uirgines fuerint: quomodo ſtabit humanũ genus? Par pari ĩferã. Si omnes uiduæz
fuerint: uel in matrimonio cõtinẽtes: quomodo ſtirps mortaliũ ꝓpagabitur? Hac ratione nihil o-no
Veenit: ne aliud eſſe deſiſtat. Verbi gr̃a. ſi cuncti philoſophi ſint: agricolæ nõ erũt. Quid lo quar de agri
colis? non oratores: nõ iuriſcõſulti: nõ reliquarũ artium præceptores. Si uniuerſi pncipes: quis erit miles? Si
om nes caput: cuius uocabuntur caput: cũ cætera mẽbra defuerint? Vereris ne ſi uirginitatẽ plures appetierĩt:
ceſſẽt eſſe lupæ: ceſſent adulteræ: ne ĩfãtes in urbibus uilliſe ꝙ nõ uagiãt. Quotidie mœchoꝶ ſãguis effũditur:
adulteria danant: & inter ipſas leges & ſecures ac tribunalia flagrãs libido danatur. Noli metuere ne oẽs uir/
gines fiant. difficilis res eſt uirginitas. & ideo rara qa difficilis. multi uocati: pauci electi. cupere plurimorũ eſt
Plſeuerare paucoꝶ. unde & grãde pᷣmiũ eoꝶ: qui perſeuerauerint. Si oẽs uirgines eſſe poſſent: nunꝗᷓ & dũs di/
ceret: qui põt capere capiat. & apoſtolus in ſuadendo trepidaret: de uirginibus aũt pceptumdni non habeo.
Et cur inquies: creata ſunt genitalia: & ſica conditore ſapientiſſimo fabricati ſumus: ut mutuũ nñ patiamur
ardorẽ: & geſtiamus in naturalẽ copulã? Periclitamur rũſionis uerecũdia: & ꝗ̃ſi ĩter duos ſcopulos & quaſdã
neceſſitatis & pudicitiæ oνααπινααHπααπ. hicatq; ĩde uel pudoris uel cauſæ naufragiũ ſuſtinemus. ſi ad ꝓpo
ſita rũdeamus: pudore ſuffũdimur. Si pudor imperarit ſilentiũ: quaſi de loco uidebimur cedere: & aduerſa-
rio feriendi occaſionẽ dare. Melius eſt tamẽ clauſis qd dicitoculis: Andabataꝶ more pugnare: ꝗ directa ſpicu
laclypeo nõ repellere ueritatis. Poterã quidẽ dicere: Quomodo poſterior pars corporis & meatus: per quẽ alui
. ſtercora egeruntur relegatus eſt ab oculis: & quaſi poſt tergũ poſitus: ita & hic qui ſub uẽtre eſt ad dirigendos
humores & potus: quibus uenæ corporis irrigant᷑:a deo cõditus eſt. Sed qm ipſa organa & genitaliũ fabrica:
& noſtra fœminarũq; diſcretio: & receptacula uuluæ: ad ſuſcipiendos & coalendos fœtus cõdita: ſexus differẽ
tiam pᷣdicant: hoc breuiter rũdebo. Nunꝗᷓ ergo ceſſemus a libidine:ne fruſtra huiuſcemodi mẽbra portemus
Cur enĩ maritus ſe abſtineat ab uxore? Cur caſta uidua pſeueret: Si ad hoc tm nati ſumus: ut pecudũ moreui
uamus: Aut quid mihi nocebit:ſi cũ uxore mea alius cõcubuerit?⸗ Quomodo enĩ dentiũ officiũ eſt mandere:
& in aluũ ea quæ ſũt manſa tranſmittere: & nõ habet crimẽ qui coniugi meæ panẽ dederit: ita ſi genſtaliũ hoc
eſt officiũ: ut ſemꝑ fruant natura ſua: meã laſſitudinẽ alterius uires ſ uperẽt: & uxoris ut ita dixerĩ ardentiſſi/
mã gula fortuita libido reſtinguat. Quid ſibi aũt uult apoſtolus: ut ad cõtinẽtiã cohortet᷑: ſi cõtra naturã ẽ:
Quidipſe dns qui eunuchorũ pcipit uarietates· Certe apoſtolus: qui ad ſuã nos ꝓuocat pudicitiã: debet con/
ſtanter audire: cur portas ueretrũ o Paule/ Cura ſexu fœminaꝶ barba: pilis: aliaq; mẽbroꝶ qualitate diſtin/
gueris? Tuæ nõ ĩtumeſcũt papillæ: nõ dilatant᷑ renes:nõ pectus artat᷑:uox obſoletior eſt:ſᷣmo fortior:& hirſu
tũ ſuꝑciliũ. fruſtra hæc oĩa uiroꝶ habes: ſi coõplexu nõ uteris fœminaꝶ. cõpellor aliqd loq: & ĩſipiẽs fieri. Sed
uos me ut loqꝗ audeã coegiſtis.dñs nr̃ atq; ſaluator: qcũ in forma dei eſſet: formã ſᷣui dignatus ẽ aſſumere: fa
ctus obediẽs pri uſq; ad mortẽ. mortẽ aũt crucis. Quid neceſſe erat: ut ĩ his mẽbris naſceret᷑: qbus uſurus nõ
erat Qui certe ut ſexũ oſtẽderet: etiã circũciſus ẽ. Cur Ioãnẽ apoſtolũ & baptiſtã ſua dilectiõe caſtrauit: quos
uiros naſci fecerat Qui ĩ Apᷣ̃m credimus: Xpi ſectemur exẽpla.Et ſi noueramus illũ iuxta carnẽ: ſed iã nunc
nõ nouimus eũ ſm carnẽ. Certe in reſurrectiõe eadẽ erit corpoꝶ ſubſtãtia: ꝗqᷓ nũc utimur:licet auctior gloria.
Nam & ſaluatorin tãtum ipſum corpus habuit poſt reſurrectionem: in quo crucifixus eſt: ut manus perſo/

n
ote
hoe
dtinis
puli
peri
Utan
ermo
enon
icitil
kende
tuus
udic,
ch
ent
mun
lbid
uno
nity
opa.
N.
vide
loin
deni
l
etietit
icitur
it/
lisdl
nabe,
tamur
ualti
Appo
luetlu
lpie
niali
endos
bricr
llet
temus
wtei
ndere:
ühor
nnll/
tunit
etcon/
Ultin
Chutilu
u el
geii
tus o⸗
to
inun⸗
Nonr.

aß⸗

ratas clauis: & lateris uulnus oſtenderet. Porro ſi clauſis ingreſſus eſt oſtiis: quod humanorum corporum na
tura non patitur: ergo & Petrum & dominum negabimus uera habuiſſe corpora: quia ambulauerunt ſuper
aquas: quod contra naturam eſt. In reſurrectione mortuorum non nubent: neq; nubentur. ſed ſimiles erũt
angelis. Quod alii poſtea in cælis futuri ſũt: hoc uirgines in terra eſſe cœperunt. Si angeloꝶ nobis ſimilitudo
promittitur:inter angelos autem non eſt ſexus nec diuerſitas: aut ſine ſexu erimus: ꝙ angeli ſi unt. aut certe
liꝗdo cõprobat᷑: reſurgentes in ꝓprio ſexu: ſexus nõ fungemur officio. ⸗Nelſ⸗
Erũ qd agimus argumẽtis: & ppoſitiones aduerſarii callida cupimus riſione ſu pare? Vetera tranſie/
runt. ecce facta ſunt oĩa noua: currã per apoſtoloꝶ ſnias. Et quomodo in Salomonis exẽplis breues
oſitiũculas ſubdidi ob intelligẽdi facilitatẽ: ita & nuc caſtitatis & cõtinentiæ xpᷣianæ exẽpla repli/
cabo. & de multis teſtimoniis quaſi unũ corpus efficiã: quo & nihil qd ad pudicitiã ptineat pᷣtermittã: & ni/
miæ ꝓlixitatis declinẽ faſtidiũ. Scribit inter cætera Paulus apoſtolus ad romanos. Quẽ ergo fructum habui/
ſtis tũc in illis: in qbus nũc erubeſcitis? nã finis illoꝶ mors K. nunc uero liberati a peccato: ſerui aũt dei facti:
habetis fructũ ur̃m in ſãctificationẽ: finẽ uero uitã æternã. puto ꝙ & nuptiaꝶ finis mors ſit.fructus aũt ſan
ctificationis: qui uel ad uirginitatẽ uel ad cõtinentiã ptinet: uita penſat᷑ æterna. acdeinde. Itaq; fratres mei &
uos mortificati eſtis legi per corpus Xpi. ut ſitis alterius qui ex mortuis reſurrexit: ut fructificetis deo. Cũ enĩ
eſſemus in carne:paſſiões pctõꝶ quæ per legẽ erãt: operabant in mẽbris nñis. ut fructificarẽt morti. Nũcaũt
ſoluti ſumus a lege mortis: in qua detinebamur. ut ſeruiamus in nouitate ſpũs & nõ in uetuſtate litteræ: facie
bamus ea quæ carnis erãt. & fructificabamus morti. Nuc aut quia mortui ſumus legi per corpus Xpᷣi: fructi/
ficemus deo. ut ſimus eius: qui ex mortuis reſurrexit. Necnõ & ĩ alio loco cũ pdixiſſet: ſcio qa lex ſpiritalis eſt
Et cũ deuiolẽtia carnis: ꝙ crebro nos ĩpellat facere: qd nolimus: latius diſputaſſet: ad extremũ ĩtulit. Infœlix

ego homo: qs me deliberabit de corpore mortis huius? gra dei per leſũ xpᷣm dnm nr̃m. Et iteꝶ. Ipſe igit᷑ mẽte

ſeruio legi dei: carne aũt legi peccati. Et nihil danatiõis eſt his: qui ſũt in xpo ieſu: qui nõ ᷣm carnẽ ambulãt.
lex enĩ ſpũs in Xpᷣo ieſu liberauit a lege peccati & mortis. Ac manifeſtius in cõſeꝗᷓntibus docet xp̃ianos nõ am
bulare Im carnẽ: ſed ſᷣm ſpũm dicẽs. Qui enĩ ſm carnẽ ſunt: quæ ſunt carnis ſapiũt. qui uero ᷣm ſpũm: quæ
ſunt ſpũs ſentiũt. Nã prudentia carnis mors eſt: prudentia aut ſpũs uita & pax. qm prudẽtia carnis inimica
eſt deo. legi aũt dei nõ ſubiicit᷑. nec enĩ põt. Qui aũt in carne ſunt deo placerenõ poſſũt. Vos aũt in carne nõ
eſtis: ſed in ſpu. ſi tamẽ ſpũs dei habitat in uobis. & reliqua uſq; ad illũ locũ: in quo ait: ergo fratres debitores
ſumus non carni: ut m carnẽ uiuamus. Si aũt ᷣm carnẽ uixeritis: moriemini. Si auũt ſpu facta mortificaueri-
tis:uiuetis. Quicũq; eni ſpᷣu dei agũtur:ii filii dei ſunt.Si prudentia carnis inimicitia eſt in deũ:& qui in car/
ne ſũt: deo placere nõ poſſũt. arbitror eos qui ſeruiũt officio cõiugali: ꝙ prudentiã carnis diligant: & in carne
ſint. Aqua nos retrahens apoſtolus: & iungẽs ſpuũi: deinceps loqtur. Obſecro uos fres per milericordiã dei: ut
exhibeatis corpora ur̃a hoſtiã uiuentẽ: ſãctã: deo placentẽ: rõnale obſequiũ ur̃jm. Et nolite cõformari huic ſæ
culo: ſed reformamini in nouitate ſenſus uri. ut pbetis quæ ſit uoluntas dei bona & bñ placẽs & perfecta. Di/
co enĩ per gram quæ data eſt mihi: oĩbus qui ſunt inter uos: nõ plus ſapere ꝗᷓ oportet ſapere: ſed ſape ad pudi
citiã: nõ ad ſobrietatẽ. ut male in latinis codicibus gie⸗led ſapere inꝗt ad pudicitiã. Siquidẽ græce ſcriptũ ẽ:

ci σιπvHερo'*:cõſideremus ſniam apoſtoli. Reformamini inqt nouitate ſenſus uñ: ut pbetis quæ ſit uo

lũtas dei bona & bñ placẽs & pfecta. Quod dicit huiuſcemodi eſt. Cõcedit quidẽ deus nuptias: concedit diga/
miam. & ſi neceſſe fuerit: fornicationi & adulterio pᷣbet etiã trigamiã. Sed nos qui corpora nr̃a exhibere debe/
mus: hoſtiã uiuã: ſanctã: placentẽ deo: rationabile obſequiũ nr̃m: nõ qd cõcedat deus ſed ꝗd uelit: cõſidere/
mus: ut pbemus quxæ ſit uolũtas dei bona & bene placẽs & perfecta. ergo qdcõcedit nec bonũ nec placens eſt:
nec perfectũ. Redditq; cauſas: cur hoc ſuadeat: ſcientes tp̃s: quia hora eſt ia nos de ſõno ſurgere. Nũc aũt pro
pior eſt nra ſalus:ꝗᷓ cũ credidimus. nox pᷣceſſit. dies aũt appropin quauit. & in extremo: induimini dum leſũ
xpᷣm: & carnis curã ne feceritis in deſideriis. Aliud eſt uolũtas dei: aliud indulgentia. Vnde ad Corinthios ſcri
bẽs ait. Ego fratres nõ potui loqui uobis ſicut ſpiritalibus: ſed quaſi carnalibus ſicut paruulis in Xp̃o:lac uo/
bis potũ dedi: nõ eſcã. necdũ enĩ poteratis: ſed neq; nunc poteſtis. Adhuc eni carnales eſtis: qa qui aĩalis ẽ:nõ
percipit ea quæ ſpũs dei ſunt:ſtulticia eni illi eſt: nec põt intelligere: quia ſpiritaliter diiudicat᷑. Iſte non perfe
Ccto caſtitatis cibo: ſed rudi nuptiaꝶ lacte nutrit᷑. Sicut per hoĩem mors: ſic per hoĩem reſurrectio mortuorũ.
Quomodo in Acdã oẽs moriuntur: ſic in Apo oẽs uiuificabuntur. Seruiuimus in lege ueteri Adã ſeruiamus
in euangelio nouo Adam. factus eſt enim primus homo Adam in animam uiuentem: & nouiſſimus Adam

in ſpum uiuificantẽ. Primus homo de terra terrenus: ſecũdus homo de cælo cæleſtis. Qualis terrenus: tales &

terreni. & qualis cæleſtis: tales & cæleſtes. Sicut portauimus imaginem terreni: portemus etiam imaginẽ cæle
ſtis. Hoc autẽ dico fratres: quia caro & ſagnis regnũ dei poſſiderenõ poſſt unt: neq; corruptio ĩcorruptelã poſ
ſidebit. Hoc tã claꝶ eſt: ut nulla expoſitione queat manifeſtius fieri. Caro inqt & ſanguis regnũ dei poſſidere
nõ poſſunt: & corruptio incorruptionẽ. Si corruptio ad oẽm coitum pertinet: incorruptio aũt proprie caſti⸗
tatis eſt: pᷣmia pudicitiæ nuptiæ poſſidere nõ poſſũt. Scimus eni qm̃ ſi terrena domus huius hĩtatiõis deſtru
cta fuerit: ædificationẽ hẽamus exdeo: domũnõ manufactã: ſẽpiternã in cælis. In quo gemiſcimus hitaculũ
nim: qd de cælo ẽ ſupindui cupiẽtes. Cupimus enĩ egredi de corpore: & hĩtare cũ xpo. ꝓpter qd& ſtudioſiſſi
xxyii.

mud cõſtitutionẽ: ut eſſemus ſãcti & ĩmaculati corã eo. Ambulauimus in cõcupiſcẽtiis carnis facientes uolũ

me nitimur ſiue in corpore ſiue extra corpus placere deo. Et ut plenius exponeret: quales nos eẽ uellet: in alio
loco docet dicẽs. Deſpõdi enĩ uos uni uiro: uirginẽ caſtã exhibere Apᷣo. Quod ſi ad totam eccleſiam credentiũ
uolueris referre: & in hac deſponſatiõe Xpi: & maritatas & digamas g& uiduas & uirgines cõtineri: hoc quoq;
pro nobis facit. Nãdũ omnes ad pudicitiã & pᷣmium uirginitatis inuitat: oſtendit cunctis gradibus uirginita
tem eſſe priorem. Rurſũq; ad Galathas: Ex operibus inquit legis:nõ iuſtificabitur omnis caro Opera legis &
ptiæ ſunt. unde & maledicuntur in ea: qui nõ habent filios. Quæ ſi cõcedunturetiã in euan elio: aliud eſt
indulgentiã infirmitati tribuere: aliud uirtutibus præmia pollictei. ¶p̃. XXIII.
Icã & ego nuptiatoribus meis: qui poſt caſtitatẽ & diuturnã cõtinentia ſudãt ad coitũ: & pecudum
more laſciuiũt: ſic ĩſipientes eſtis: ut cũ cœperitis ſp̃u: nunccarne cõſumemini anta paſſi eſtis ſine
caunſa? Apoſtolus ꝙ continentiæ quibuſdã nodos relaxat & dimittit frena currentibus propter infirmitatem
carnis hoc facit. Cõtra quã ſcribẽs denuo loquit᷑ dicẽs. Sp̃u ambulate: & deſideria carnis nõ pficietis. Caro enĩ
cõcupiſcitaduerſus ſpum & ſpũs aduerſus carnẽ. Nõ neceſſe eſt nũcde oꝑibus carnis dicere: qa longũ eſt. &
facile põt de apoſtoli epiſtola ſumere: quiuoluerit. Dicã tmde ſpᷣu: cuius fructus ſũt charitas: gaudiũ: pax: l

ganimitas: bonitas: benignitas: fides: mãſuetudo: cõtinentia. Oẽs uirtutes ſpũs quaſi ſolidiſſimũ fundamẽ/
tũ: & ſublime culmẽ cõtinẽtia ſuſtẽtat & ꝓtegit. aduerſũ huiuſcemodi nõ eſt lex. Qui aũt ſũt xpᷣi:carnẽ ſuam

crucifixerũt cũ uitiis & cõcupiſcẽtiis. Si uiuimus ſpᷣu:ſpu & ambulemus. Qui cũ xpᷣo carnẽ nr̃am & paſſiões
eius deſideriaq; crucifiximus: ꝗd rurſũ ea quæ carnis ſũt agere cupimus? Quodcũq; ſemĩauerit homo: hoc &
metet. Qui ſeminat in carne ſua: decarne metet corruptionẽ. Qui aũt ſemĩat in ſpu: deſi pᷣu metet uitã æter/
nã. Aeſtimo ꝙ qui uxorẽ habet ꝗᷓdiu reuertit᷑ ad idipſũ: ne tẽtet eũ ſathanas:in carne ſeminet & nõ in ſpiritu.
Qui aũt in carne ſeminat nõ ego:ſed apoſtolus loquit᷑ ꝙ metat corruptionẽ. Elegit nos in xpᷣo deus pater ante
tatẽ eius. & cogitationẽ: & fuimus filii iræ: ſicut & cæteri. Nũcaũt correſuſcitauit: & cõſedere nos fecit in cæle/
ſtibus in Xpo ieſu:utdeponamus ᷣm priorẽ conuerſationẽ ueterẽ hoĩem: qui co rrũpit᷑ iuxta deſideria erroris
& aptari illa bndictio poſſit.quæ miſſã ad Epheſios epiſtolã :tali fine cõcludit. Gr̃a uobis cum oĩbus qui dili/
gunt dnim in incorru ptionẽ. Cõuerſatio nr̃a in cælis eſt. Vnde & Saluatorẽ expectamus diim nim leſũ xpm:
qui tranſſigurabit corpus humilitatis noſtræ cõforme corpori loriæ ſuæ. Quæcũq; ergo ſunt uera: quæcũq;
pudica:quæcũq; iuſta: quæcũq; ad caſtitatẽ ꝑtinentia: iis copu emur:hæc ſequamur. Recõciliauit nos Apᷣus
in corpore ſuo deo patri per mortẽ. & exhibuit ſãctos & ſmaculatos & abſq; ulla reprehẽſione corã ſe. In quo
& circũciſi ſumus circũciſione nõ manufacta in expoliationẽ corporis carnis: ſed circũciſione xp̃ᷣi cõſepulti ei
in baptiſmo:in quo & cõſurreximus. Si ergo reſurreximus cũ xp̃o:ea que ſurſũ ſũt qᷓramus.ubi xpᷣs eſt in dex
tera dei ſedẽs. ea ſapiamus quæ ſurſũ ſunt:non quæ ſupꝑ terrã. Mortui enĩ ſumus:& uita nr̃a abſcõdita eſt cũ
xpo in deo. Cũ enĩ xp̃s apparuerit uita nr̃a: tũc & nos apparebimus cũ ipſo in gloria. Nemo militãs deo: ĩpli/
cat ſe negociis ſæcularibus. ut poſſit ei placere: qui ſe elegit.apparuit enĩ gr̃a dei oĩbus hoĩbus erudiẽs nos ut
abnegãtes ĩpietatẽ & ſæcularia deſideria: & caſte & iuſte & pie uiuamus in pñti ſæculo. 0 Cap.XXIIII.
Ies mihi deficiet: ſi uoluero oĩa caſtitatis de apoſtolo precepta memorare. iſta ſũt:de ꝗbus ad apoſto
los dũs loquebatur: Adhuc multa habeo uobis dicere: ſed nõ poteſtis ea portare modo. Cũ aũt uene/
rit ille ſpũs ueritatis: docebit uos oẽm ueritatẽ. poſt crucẽ xpᷣi: ſtatĩ in actibus apoſtoloꝶ una domus

Philippi euangeliſtæ: quadrigã ꝓducit uirginũ filiaꝶ.ut Cæſarea in qua ex gẽtibus eccleſia per Centurionem

Corneliũ fuerat dedicata: etiã uirginũ puellarũ præberet exẽpla. Cũq; dñs in euangelio dixerit lex & pphetæ:
uſq; ad Ioannẽ. iſtæ quia uirgines erant:etiã poſt Ioannẽ ꝓphetaſſe referuntur. NE enĩ poterãt ueteris te/
ſtamenti lege retineri: quæ uirginitatis fulſerãt claritate. Trãſeamus ad Iacobũ qui frater dñi dicebatur: tãtæ
ſanctitatis tãtæq; iuſticiæ & perpetuæ uirginitatis: ut Ioſephus quoq; hiſtoricus iudæoꝶ propter huius necẽ
hieroſolymã ſubuerſã referat. Hic pᷣmus epᷣus ex iudæis hieroſolymæ credẽtis eccleſiæ: ad quẽ Paulus cũ Tito

Barnabaq; pergebat:loquitur in epiſtola ſua: Nolite errare fratres mei dilecti:omnebonũ datũ: & oĩs perfe/

cta donatio deſurſũ eſtdeſcendẽs a patre luminũ: apud quẽnõ eſt differentia: aut auerſionis obũbraculũ: uo
lens genuit nos uerbo ueritatis: ut ſimus primitie creaturaꝶ eius. uirgo myſtice uirginitatẽ docet. Oẽ perfectũ

donũ deſurſũ deſcendit:nõ a quolibet:ſed a pr̃e luminũ:qui dicit ad apoſtolos: uos eſtis lux mũdi.apud quẽ

nõ eſtdifferẽtia iudæi ſiue gentilis. nec illa umbra quæ uerſabatur in lege:præmit eos:qui de nationibus cre/
diderunt. ſed uerbo nos genuit: & uerbo ueritatis. quia umbra & imago & ꝗᷓdam ſpecies ueritatis præceſſit in
lege: ut ſimus primitiæ creaturarũ eius. Et quomodo ipſe pᷣmogenitus ex mortuis: omnes in ſe mortuos ſu/
ſcitauit: ſicipſe uirgo pᷣmitias uirginum ſuarum in ſe uirgine dedicauit. Petrus quoq; quid de uocatione gen
tium ſentiat: cõtemplemur. Benedictus deus inquit & paterdomini noſtri leſu xp̃i öm magnam miſericordi

am ſuà regenerauit nos in ſpem uitæ per reſurrectionẽ Ieſu xp̃i ex mortuis: in hæreditatẽ incorruptã & ĩma/

culatã & ĩmarceſſibilẽ: quæ ſeruatur in cælis: in uos qui uirtute dei cuſtodimini per fidẽ.ꝑ in ſalurẽ quæ p̃para
ta eſt reuelari in tpe nouiſſimo. Vbi incorrupta pᷣdicat hæreditas: & ĩmaculata: & ĩmarceſſibilis. & pparataĩ
cælis & in tempus nouiſſimũ reſeruata: & ſpes uitæ æternæ: quando non nubent neq; nubent᷑: ibi aliis uerbis
uirginitatis pᷣuilegia deſcribũtur. Nã in ſequẽtibus hoc ipſũdocet: propter hoc accincti lũbos mentis ueſtræ:

uigilãtes perfecte: ſperate in eam gram: quæ uobis deferẽda eſt in reuelationẽ leſu xpᷣi quaſi filii obediẽtiæ nõ
cõformemini poribus ignorãtiæ ur̃æ deſideriis. ſed m eũ qui uos uocauit ſanctũ: & ipſi ſancti eſtote in oĩ cõ
uerſatione. Scriptũ eſt enĩ: Sãcti eſtote: quia ego ſctũs ſũ.neq; enĩ coxru ptibili auro & argẽto redẽpti ſumus
ſed pᷣcioſo ſanguĩe ĩmaculati agni Ieſu xpi: ut caſtificemus aĩas nr̃as in obediẽtia ueritatis: renati non ex coitu
cortuptibili: ſed ĩcorruptibili per uerbũ uiuentis dei & ꝑmanẽtis: & ſicut lapides uiui ædificemur in domũ ſpi
ritalẽ ſanctũ ſacerdotiũ offerẽtes ſ piritales uictimas:per Apᷣm dim nr̃m. Nos enĩ ſumus genus electũ: regale
ſacerdotiũ:gẽs ſãcta:populus acq ſitionis. Ap̃s pro nobis carne mortuus eſt. Armemur eadẽ cõuerſatiõe qua
Xps:qm qui paſſus eſt carne:qeuit a peccato: ut nequaꝗᷓ in deſideriis hoĩum: ſed in uoluntate dei: reliquũ in
carne tps exigamus. Sufficit enĩ nobis pᷣteritum tp̃s: qn ambulauimus ĩ luxuriis & deſideriis cæteriſq; uitiis.

Grãdia nobis & pcioſa uirgĩtatis ꝓmiſſa donauit: ut per hãc efficiamur diuinæ cõſortes naturæ: fugiẽtes eam

quæ in mũdo eſt cõcupiſcẽtiã corruptionis. Nouit ns pios de tẽtatione eripe:& iniquos cruciãdos in diẽ iu/
dicii re?uare. pcipue eos qui poſt carnẽ in deſideriis pollutionis ambulãt: & dnationes deſpiciũt audaces & ꝓ/

caces. Iſti enĩ quaſi irratioabilia iumẽta in uẽtrẽ & libidinẽ ꝓni ſũt blaſfemãtes:qui in corruptiõe ſua corrũ pé

tur. recipiẽtq; mercedẽ iniqtatis: luxuriã qui putãt delitias eſſe: iniuſticiã ſordes & maculas: & nihil aliud miſi
de uoluptatibus co itãtes: Qui hnt oculos plenos adulterio: & ĩſatiabili libidine: & decipiunt aĩas necduũ Xp̃i
charitate tobuſlasetoquunt enĩi uerba tumẽtia. Et ĩdoctos facile illecebris carnis irretiũt: repromittẽtes eis li
bertatẽ:cũ ipſi ſerui uitioꝶ ſint:atq; luxuriæ & corrup tiõis. Vnuſqſq; enĩ ei ſubiacet paſſioni:a qua uincitur.
uod ſi fugiẽtes coinqnatiões mũudi per ſciam ſaluatoris nii⸗ leſu xpi:iiſdẽ rurſus ſu pant quæ ante ſperaue/
rãt: facta ſũt eis nouiſſima peiora poribus. Meliuſq; eis eratſnouiſſe uiã iuſticiæ: ꝗᷓ poſt agnitionẽ retrorſũ cõ/
uerti:& relinqre ſãctũ mãdatũ: quod eis traditũ fuerat. Completũq; eſt in eis ueriſſimũ illud ꝓuerbiũ. Canis
reuerſus eſt ad ſuũ uomitũ. Et ſus lota eſt in uolutabro luti. ¶ Capᷣ. XXV.
Olui oẽm locũ ſecũdæ Petri epiſtolæ ponere:ne longũ facerẽ: Sed tantũmodo oſtẽdi ſpũs ſãcti uati/
n cinio huius tpis & doctores & hæreſim p̃nunciatã. Deniq; manifeſtius eos denotat dicẽs: Veniẽt enĩ
nouiſſimis diebus illuſores ſeducentes: iuxta ꝓpria deſideria ambulantes: &c. Deſcripſit ſermo apo/
ſtolicus Iouinianũ loquẽtẽ buccis tumẽtibus: & ĩflata uerba trutinantẽ: repromittentẽ in cælis libertatẽ:cum

ipſe corruptionis ſeruus ſit:atq; luxuriæ canis reuertẽs ad uomitũ ſuũ. Nã cũ monachũ eſſe ſe iactitet: & poſt

ſordidã tunicã: & nudos pedes: & cibariũ panẽ: & aquæ potũ: ad candidã ueſtẽ: & nitidã cutẽ: ad mulſũ & ela/
boratas carnes: ad iura Apitii & Paxamii: ad balneas quoq; ac friticulas & popinas ſe cõferat: manifeſtũ eſt: ꝙ
terrã cælo: uitia uirtutibus: aerẽ p̃fert Xpo: & purpurã coloris eius putet regna cæloꝶ. Et tñ ille formoſus mo
nachus: craſſus nitidus: dealbatus: & quaſi ſpõſus ſemp ĩcedẽs: aut uxorẽ ducat: ut æqualẽ uirginitatẽ nupti
is ꝓbet. aut ſi nõ duxerit: fruſtra cõtra nos uerbis agit: cũ ope nobiſcũ ſit. Sed & Ioãnes in eadẽ uerba cõcordat
Nolite diligere mũdũ: neq; ea quæ in mũdo ſut. Siqs diligit mudũ:nõ eſt charitas pr̃is in eo.qm̃ oẽ qd in mũ
do eſt: deſideriũ carnis ẽ: & deſideriũ oculoꝶ & ſupbia huſus uitæ: quæ nõ eſt de pre: ſed de mũdo ẽ: & mũdus
pterit: & deſideriũ eius.qui aũt facit uolũtatẽ dei: manet in æternũ. Mãdatũ nouũ ſcripſi uobis. qd eſtueriſſi
mũ: & in Ap̃o & in nobis. qa tenebræ pᷣ̃terierũt: & lux iã lucet. Et rurſũ chariſſimi nũc filii dei ſumus. & necdũ
apparuit:qd futuri ſumus. Scimus auũt qa ſi apparuerit: ſimiles ei erimus. qm uidebimus eũ ſicuti eſt. Et oĩs
qui habet hãc ſpem: caſtificat ſemetipſũ: ſicut & ille caſtus eſt. In hoc pfecta eſt nr̃a charitas: ſi fiduciã habea-
mus in die iudicii. ut quõ ille eſt: ſic & nos ſimus in hoc ſæculo. Epiſtola quoq; Iudæ tale qd ſi ignificat. Odié/
tes & carnis pollutã tunicã. Legamus apocalypſim lIoãnis. & ibi repiemus agnũ ſup mõtẽ Syon. & cũ eo cẽtũ
quadragintaquatuor milia ſignatoꝶ hnñtiũ nomẽ eius: & nomẽ pr̃is eius ſcriptũ in frõtibus ſuis: qui cãtãt cã
ticũ nouũ: & nemo põt dicere cãticũ illud: niſi hi qui empti ſũt deterra. Iſti ſũt qui cũ mulieribus ſenõ coin/

quinauerũt.uirgines enĩ pmanſerũt. hi ſequunt᷑ agnũ quocũq; uadit. Empti ſũt eniĩ ex hoĩbus pᷣmitiæ deo &&

agno: & in ore ipſoꝶ nõ eſt inuentũ mẽdaciu: & ſine macula ſut. de ſingulis tribubus excep ta tribu Dan: pro
qua reponit᷑ tribu Leui.xii. milia uirginũ ſignatoꝶ creditura dicunt᷑: qui cũ mulieribus nõ ſũt coĩquinati. At
ne putaremus de his dici: qui ſcorta nõ norũt: ſtati intulit: uirgines enĩ pmãſerunt. ex quo oſtẽdit oẽs qui uit
gines non pmanſerũt: ad cõparationẽ puriſſimæ & angelicæ caſtitatis: & ipſius dni nii Ieſu xp̃i eſſe pollutos.
Hi ſũt quicãtant cãticũ nouũ:qd nemo põt canere: niſi qui uirgo eſt. hi ſũt pmitiæ dei & agni: & ſine macu/

la. Si uirgines pᷣmitiæ dei ſi ũt:ergo & uiduæ & in mr̃imonio cõtinentes: erãt poſt pᷣmitias ideſt in ſecundo &

tertio gradu. nec pus pditus populus ſaluari poterit: niſi tales hoſtias caſtitatis deo obtulerit: & ĩmaculatum
agnũ puriſſimis uictimis recõciliauerit. Infinitũ eſt de euãgelio decẽ uirginũ exponere ſacramentum: quinq;
ſtultarũ & quinq; ſapientũ. Hoc ſolũ nunc dico ꝙ quomodo abſq; cæteris operibus uirginitas ſola no ſaluat
ſic omnia opera abſq;ʒ uirginitate: puritate: cõtinentia: caſtitate: imꝑfecta ſunt. Ex quo nequaꝗᷓ nos illud po/
terit impedire: quod aduerſarius obiicit: fuiſſe dominũ in Chana Calileæ: & nuptiarum feſta celebraſſe: qua/
do aquas uertit in uinum. Hoc enim breuiſſime reſpõdebo: ꝙ qui octaua die circunciſus eſt: & pro quo par
turturum & duo pulli columbarum die purgationis oblati ſunt: cum cæteris anteꝗᷓ pateretur iudaicam con/
ſuetudinem comprobauit. ne illis occaſione iuſte ſe interficiendi tribuere uideretur: quaſi legem deſtruens:
dãnanſq; naturam: ꝗꝗᷓ & hoc pro nobis faciat. Qui enim ſemel uenit ad nuptias: ſemel docuit eẽ nubenduũ.
xxviii.

⸗„

Et tũc uirginitati poſſet officere:ſi nuptias poſtuirgĩ tat: & uiduitatis caſtimoniã:nòĩ gradu tertio ponere/

mus. Nũcaũt cũ hæreticoꝶ ſit dãnare cõiugia: & dei ſpnere cõditionẽ: ꝗqcqd de laude dixerit nuptiaꝶ: libẽter
audiuimus. Eccleſia enĩ mrimonia nõ danat: ſed ſubicit. nec abiicit: ſed diſpẽſat. ſciẽs ut ſupra diximus. do
mo magna nõ ſolũ eẽ uaſa aurea & argẽtea: ſed & lignea & fictilia. & alia eẽ ĩ honorẽ: alia in cõtumeliã: & qui

cũq; ſe mũdauerit: eũ futuꝶ eẽ uas honorabile & neceſſariũ in oẽ opus bonũ p̃paratũ. ¶ Cap̃ᷣ.XXVI. V

tis abũdeq; xp̃ianæ pudicitiæ: & uirgitatis angelicæ: de diuinis libris exẽpla pbuimus .Sed qmĩ tel/⸗
lexi in cõmentariis aduerſarii puocari nos etiã ad mũdi ſapiam. ꝙ nunꝗᷓ hoc genus in ſæculo ſit ꝓba
tũ.& nouũ dogma cõtra naturã religio nr̃a ꝓdiderit. pcurrã breuiter Græcas & Latinas: Barbaraſq;
hiſtorias. & docebo uirgĩtatẽ ſemꝑ tenuiſſe pudicitiæ pncipatũ. Referũt fabulæ Atlantã calydoniã uirginẽ:
ſẽper ĩ uenatibus: ſemp in ſiluis: nõ tumẽtes uteros fœmĩae: faſtidiaq; cõceptuũ: ſed expedita & caſta amaſ
ſe uirtutẽ. Harpalicẽ quoq; uirginẽ Thraciã ĩſignis poeta deſcribit.& reginã uolſcoꝶ Camillã: quã Turnus
cui auxilio uenerat: laudare uolẽs: nõ amplius habuit qd diceret: niſi uirginem nominaret.
Odecus Italiæ uirgo.
Calcodecus quoq; illa filia leo uirgo ppetua peſtilentiã priæ ſcribit᷑ ſpõtanea morte ſoluiſſe. & Iphigeniæ uir
ginis ſaguis aduerſos placaſſe uẽtos. Quid referã Sybillas Erythræã atq; Cumanã: & octo reliquas? Na Var-
ro decẽ fuiſſe autumat. quaꝶ inſigne uirginitas eſt: & uirgitatis præmiũ diuinatio Quod ſi æolici gũe ſermo
nis Sybilla eoεονοM appellat: recte conſiliũ dei ſola ſcribit᷑ noſſe uirgitas. Caſſandrã quoq; & Chryſen ua/
tes Apollinis ac Iunonis uirgines legimus. Etſ- acerdotes Dianæ Tauricæ & Veſtæ innumerabiles extiterunt
quaꝶ una Minutia ppter ſuſpitionẽ ſtupri uiua defoſſa eſt: iniuſta ut reor pœna: niſi grãde crimẽ putaret᷑ læ
ſa uirginitas. Certe romanus populus ꝗto honore uirgines ſemp habuerit: hinc apparet: ꝙ cõſi ules & ĩperato
res & in curribus triũphantes: qui de ſupatis gẽtibus trophœa referebãt: & oẽs dignitatis gradus eis de uia ce-
dere ſolitus ſit. Claudia uirgo ueſtalis cũ in ſuſpitionẽ ueniſſet ſtupri: & ſimulacrũ mĩis Ildææ in uado tyberis
hæreret: ad cõprobandã pudicitiã ſuã: fert cingulo duxiſſe nauẽ: quã multa milia hoĩum trahere nequerãt.
Melius tũ inqt Lucani poetæ patruus cũ illa eſſet actũ:ſi hoc qdeuenit: ornamentũ potius exploratæ fuiſſet
pudicitiæ: ꝗᷓ dubix prociniũ.Nec miꝶ hoc de hoĩbus:cũ Mineruã quoq; & Dianã uirgies deas finxerit error
entiliũ. & ter. xii. ſigna cæli:ꝗbus mũduũ uoluiputãat: uirginẽ collocarit. Magna iniuria nuptiaꝶ: & ĩter ſcor
pios qdẽ & cẽtauros & cãcros & piſces & egocerotas.i.capᷣcornos: uxorẽ maritũq; cõſtrinxerint. Trigĩta Athe
nienſiũ tyrãni cũ Phedonẽ in cõuiuio necaſſẽt: filias eius uirgines ad ſe uenire iuſſerũt: & ſcortoꝶ more nuda-
ri. ac ſup pauimẽta piĩis ſanguiĩe cruẽtata: ĩpudicis geſtibus ludere. quæ pauliſꝑ diſſimulato doloris habitu:
cũ temulẽtos cõuiuas cernerẽt: quaſi ad reqſita naturæ egrediẽtes: inuicẽ ſe cõplexæ pᷣcipitauerũt in puteũ.ut
uirginitatẽ morte ſeruarẽt. Demotiõis Ariopagitaꝶ pᷣncipis uirgo filia audito ſpõſi Leoſtenis ĩteritu: ꝗ bellũ
lamiacũ cõcitarat: ſe ĩterfecit: aſſerẽs ꝗᷓᷓ ĩtacta eſſet corpore: tñ ſi alteꝶ accipe cogeret᷑: quaſi ſecundũ accipet:
cũ pori mẽte nupſiſſet. Spartiatæ & Meſſenii diu ĩter ſe habuere amicitias in tantũ: utob qdã ſacra etiã uirgi
nes ad ſe mutuo mitterẽt. Quodã igit tpe cũ Anquaginta uirgines Lacedæmonioꝶ Meſſenii uiolare tẽtaſſet:
de tato numero ad ſtuprũ nulla cõſenſit. ſed oẽs libetiſſime pro pudicitia occubuerut. Quã ob rẽ graue bellũ
& longiſſimũ cõcitatũ eſt. & poſt multũ tpis Mamertia ſubuerſa eſt. Ariſtoclides Orcomeni tyrãnus adama
uit uirginẽ Stymphalidẽ: quæ cũ pre occiſo ad tẽplũ Dianæ cõfugiſſet: & ſimulacrũ eius teneret: necui poſſet
auelli: in eodẽ loco cõfoſſa eſt. ob cuius necẽ tãto oĩs Arcadia dolore cõmota elſt: ut bellũ publice ſumeret: &
necẽ uirgis ulciſceret᷑. Ariſtomenes meſſenius uir iuſtiſſimus uictis lacedæmoniis: & quodam tpe nocturna
ſacra celebrãtibus: quæ uocabant hiacynthina: rapuit de choris ludentiũ uirgĩes. xii. & tota nocte gradu cõci
to fugiẽs exceſſit de finibus Spartanoꝶ. Cũ q; eas comites eius uellẽt uiolare:monuit quantũ potuit: ne hoc
facerẽt: & ad extremũ quoſdã nõ parcẽtes ĩterfecit. cæteris metu coercitis: redẽptæ poſtea a cognatis puellæ:cũ
Ariſtomenẽ uiderẽt cædis reũ fieri: tadiu ad priam nõ ſũt reuerſæ: qᷓdiu iudicũ aduolutæ genibus: defenſorem
pudicitiæ ſuæ cernerẽt abſolutũ. Quo ore laudãdæ ſut Scedali filiæ in Leuctris Boetiæ: quas traditũ eſt abſen
te patre duos iuuenes p̃tereuntes iure hoſpitii ſi uſcepiſſe. Quimultũ iĩdulgentes uino: uim per noctẽ intulere
uirgibus. Quæ amiſſæ pudicitiæ nolẽtes ſ upuiuere: mutuis cõciderũt uulneribus. Iuſtũ eſt & Lucrinas uirgi
nes nõ tacere: quæ cũ Iliũ mitterent ex more: per annos circiter mille nulla obſcœni rumoris & polutæ uirgi/

nitatis ulla fabulã dedit. Quis ualeat ſilẽtio pterire ſeptẽ Mileſias uirgines: quæ Galloꝶ ĩpetu cũcta uaſtate:
ne ꝗd ĩdecẽs ab hoſtibus ſi uſtinerẽt: turpitudinẽ morte fugerũt?exẽplũ ſui cũctis uirginibus relinꝗntes: ho⸗
neſtis mẽtibus magis pudicitiam curæ eſſe ꝗ uitã. Nicanor uictis Thebis atq; ſubmerſis: unius uirginis capti
uæ amore ſuperatus eſt. Cuius coniugium expetens & uoluntarios am plexus quod ſcilicet captiua optare de

buerat: ſenſit pudicis mẽtibus plus uirginitatẽ eſſe: ꝗᷓ regnum. & interfectam propria manu: flens & lugens
amator tenuit. Narrant ſcriptores Græciæ & aliam Thebanam uirginẽ quã hoſtis Macedo corruperat: Tan⸗
mulaſſe pauliſper dolorẽ & uiolatorẽ uirginitatis ſuæ iugulaſſe poſtea dormientẽ.ſ. eq; interfeciſſe cũ gaudio.
Vt nec uiuere uoluerit p oſt perditã caſtitatem. nec ante mori: ꝗſui ultrixexiſteret. Apud gymnoſophiſtas in
diæ quaſi per manus huius opinionis auctoritas traditur: ꝙ Buddã pncipẽ dogmatis eoꝶ: e latere ſuo uirgo
gñarit. Nec hoc miꝶ de Barbaris cũ Minerua quoq; de capite Iouis & Libeꝶ prem de fœmiæ eius ꝓcreatos: do

len

her .
din ctiſſima finxerit græcia. Speuſippus quoq; ſororis Platonis filius: & Clearchus i laude Platonis& Anaxilides
ich I ſecũdo libro Philoſ. ophiæ Peritionẽ mr̃em Platonis fãtaſmate Apollinis oppreſſa ferũt. & ſapiæ pncipẽ nõ
4 di aliter arbitrant niſi de partu uirgis editũ.Sed & Timæus ſcribit Pythagoræ uirginẽ filia choro uirginũ pfuiſ/
W. ſe & caſtitatis eas ſſtituiſſe doctrinis. Diodorus ſocraticus qnq; filias dialecticas ĩſignis pudicitiæ hũiſſe nar/
inh⸗ rar de qbus & Philo Carneadis magr pleniſſimã ſcribit hiſtoriã: ac ne nobis dũñm Saluatorẽ de uirgie pcreatũ
1nn romana exprobraret potẽtia: auctores urbis & gẽtis ſuæ Ilia uirgie & Marte genitos arbitraniCap. XX VII. d MMU 2.
n Aecde uirgibus ſæculi: currẽs per multiplices hiſtorias: & pperãs ſermo pſtrinxerit. ueniã ad marita⸗ ( Waduig T nnabun abhore ib⸗
n tas: quæ mortuis uel occiſis maritis ſuis: ſupuiuere noluerũt: ne cogerent᷑ ſecũdos noſſe concubitus.
iinl Et quæ mire unicos amauerũt maritos. ut ſciamus digamiã apud ethnicos etiã reprobari Dido ſo
* ror lionis multo auri & argẽti põdere cõgregato: Africã nauigauit. ibiq; urbẽ carthaginẽ cõdidit. & cũ
ab larba rege Libyæ in cõiugiũ peteret᷑: pauliſp diſtulit nuptias:donæc cõderet ciuitatẽ. nec multo poſt extru/
ctã in memoriã mariti quõdã Sichæi: pyra maluit ardere ꝗᷓ nubere. Caſta mulier Carthaginẽ cõdidit: & rurſũ
ei eadẽ urbs in caſtitatis laude finita eſt. Na Haſdrubalis uxor capta & incẽſa urbe:cũ ſe cerneret a romanis capi
endã efle: apreheſis ab utroq; latere paruulis filiis: in ſubiectũ domus ſuæ deuolauit ĩcendiũ. Quid loquar
ln Nicerati cõiugẽ? Quæ ĩ Patiẽs iniuriæ uiri: mortẽ ſibi ipſa cõſciuit:ne triginta tyrãnorũ: quos Lyſi ander uictis
Athenis ĩpoſuerat: libidinẽ ſuſtineret. Arthemiſia quoq; uxor Mauſoli ĩſignis pudicitiæ fuiſſe phibet᷑. Quæ
au cũ eſſet regina Cariæ: & nobiliũ poetaꝶ atq; hiſtoricoꝶ laudibus prædicer᷑: in hocuel maxime effert: defun
ctũ maritũ ſic ſemꝑ amauit: ut uiuũ & miræ magnitudinis ac pulchritudinis extruxit ſepulchrũ. intantũ ut
unike uſq; hodie oĩa ſepulchra p̃cioſa: ex noĩe eius Mauſolea nũcupent᷑. Teuta Illyrioꝶ regina ut lõgo tpe uiris for/
Perno tiſſimis ĩperaret: & Romanos ſæpe frãgeret: miraculo utiq; meruit caſtitatis. Indi & oẽs pene Barbari: uxores
eccg plurimas habẽt: apud eos lex eſt: ut uxor chariſſima cũ defũcto marito cremet᷑. Hæ igit᷑ cõtendunt inter ſe de
bihben amore uiri: & ambitio ſũma certantiũ eſt ac teſtimoniũ caſtitatis: dignã morte decerni. Itaq; uictrix in habitu
Auenn ornatuq; pᷣſtino: iuxta cadauer accubat:amplexãs illud: & deoſculãs: & ſi uppoſitos ignes pudicitiæ laude con
ufll tẽnens. puto quæ ſic morit᷑: ſecũdas nuptias nõ reqjrit. Alcibiades ille ſocraticus uictis Atheniẽſibus: fugit ad
eanem Pharnabazũ. Qui accepto pᷣcio a Lyſãdro pᷣncipe lacedæmonioꝶ iuſſit eũ ĩterfici. Cũq; ſuffocato caput eſſet
itetſor ablatũ: & miſſũ Lyſandro in teſtimoniũ cædis expletæ: reliqua pars corporis iacebat ĩſepulta. Sola igit᷑ cõcu/
1 Ar bina cõtra crudeliſſimi hoſtis ĩperiũ: iter extraneos & ĩminẽte diſcrimĩe: funeri iuſta pſoluit: mori parata pro
venuce mortuo: quẽ uiuũ dilexerat. Imitent᷑ mronæ xpᷣianæ ſaltẽ cõcubinaꝶ fidẽ. & p̃ᷣſtent lberr: qd captiua ſᷣuauit
nbitu Strato regulus Sydonis manu ꝓpria ſe uolẽs cõfodere: ne ĩminẽtibus Perſis ludibrio foret: quoꝶ fœdus ægy⸗/
tei,ut Pptii: regis ſocietate neglexerat: retrahebat formidine & gladiũ quẽ arripuerat circũſpectãs: hoſtiũ pauidus ex-
Apclä pectabat aduẽtũ. Quẽ iã iãq; capiendũ uxor ĩtelligẽs: extorſit acinacẽ de manu & latus eius tranſuerberauit.
Aahet Cõpoſitoq; ex more cadaueti ſe moriẽs ſupiecit: ne poſt uirginalia fœdera alterius coitũ ſuſtineret. Xenophõ
gäun in Cyri maioris ſcribit infantia: occiſo Abradote uiro: quẽ Bãthia uxor miro amore dilexerat collocaſſe ſe iux/
tiuile ta corpus laceg: & cõfoſſo pectore ſanguinẽ ſuũ mariti ĩfudiſſe uulneribus. Iuſtã cauſã regis occidendi puta/
uebeli uit uxor: quã maritus nudã amico ſuo & ignorantẽ mõſtrauerat. Iudicauit enĩ ſe nõ amari: quæ & alteri poſ/
6Aa ſet oſtẽdi.Rhodogune filia Darii poſt mortẽ uiri: nutricẽ quæ illi ſecũdas nuptias ſuadebat occidit. Alceſtin
kupbl fabulæ ferũt pro Admeto ſpõte defuũctã. Et Penelopis pudicitia Homeri carmẽ eſt. Laodomia quoq; poetaꝶ
nereti ore cãtat᷑: occiſo apud troiã Protheſilao noluiſſe ſu puiuere. Ad romanas fœminas trãſeã. Et pᷣmã ponã Lu/
ocutn cretiã: quæ uiolatæ pudicitiæ nolẽs ſupuiuere: maculã corporis cruoredeleuit. Duillius ꝗq pᷣmus Romæ naua
uducic li certamiĩe triũphauit. Biliã uirginẽ duxit uxorẽ tãtæ pudicitiæ: ut illo quoq; ſæculo pro exẽplo fuerit: ꝙ ĩpu
neſwe dicitia mõſtrũ erat nõ uitiũ. Is ia ſenex & tremẽti corpore in quodã iurgio audiuit exprobrari ſibi os fetidũ: &
Colech triſtis ſe domũ cõtulit. Cũq; uxori queſtus eſſet: quare nunꝗᷓ ſe monuiſſet: ut huic uitio mederet᷑: feciſſẽ inqꝗt
erlorn illa niſtputaſſẽ oĩbus uiris ſic os olere. Laudãda in utroq; pudica & nobilis fœmina. & ſi ignorauit uitiũ uiri:
atalin & ſic ꝑatiẽter tulit. & ꝙ maritus ĩfœlicitatem corporis ſui nõ uxoris faſtidio: ſed maledicto ſeſit inimici. Certe
quæ ſecũdũ ducit maritũ: hoc nõ põt dicere. Martia Catonis filia minor: cũ quæreret ab ea cur poſt amiſſam
muiig maritũdenuo nõ nuberet: ridit nõ ſe ĩuenire uiꝶ: qui ſe magis uellet ꝗᷓ ſua. Quo dicto oſtẽdit diuitias magis
truig in uxoribus eligi ſolere ꝗᷓ pudicitiã: & multos no oculis: ſed dipin⸗ uxores ducere: optima ſane res: quã auari/

ulir tia cõciliat. Eadẽ cũ lugeret uiꝶ: & mronæ ab ea ꝗrerent: quẽ diẽ hr̃et luctus ultimũ. Ait quẽ & uitæ arbitror:
quæ ita uiꝶ ꝗqᷓrebat abſẽtẽ: de ſecũdo mirimonio nõ cogitabat. Brutus Portiã uirginẽ duxit uxorẽ. Martiã Ca/

usn to nõ uirginẽ: ſed Martia ĩter Hortenſiũ Catonẽq; diſcurrit. & ſine Catone uiuere Martia potuit. Portia ſine
gnsch Bruto nõ potuit. Magis eni ſe unicis uiris applicat fæminæ: & nihil aliud noſſe: magnũ arctioris indul gẽtiæ
0 p uinculũ eſt. Aniam cũ propinquus moneret: ut alteri uiro nuberet: eſſe enim ei & ætatẽ ĩtegrã & faciẽ bonã:
6 nequaqᷓ inqt hoc faciã. Si enĩ uiꝶ bonũ inuenero ut ante habui: nolo timere ne pdã. Si mali :qd neceſſe eſt
nd poſt bonũ peſſimũ ſuſtinere Portia minor cũ laudaret᷑ apud eã qᷓdã bñ morata: quæ ſecũdũ habebat mari/
ügun ti: reſpõdit: felix& pudica matrona: nunꝗᷓ p̃ter ſemel nupſit. Marcella maior rogata a matre ſua gauderet ne
hl ſe nupſiſſe: Reſ pondit ita ualde: ut amplius noli. Valeria Meſſallaꝶ ſoror amiſſo Seruio uiro:nulli uolebat
ſuo u nubere. Quæ interrogata cur hoc faceret:ait ſibi ſemper maritũ Seruiũ uiuere. ¶ Cap̃. XXVIII.

d0
eatos⸗ „XKXIX.

(ur vror „ ſu Mitcde ſapiom

cũ hre poſſumus:nõ ſodalẽ: alterius amorẽ: ſuũ odiũ ſuſpicat᷑. Si

Entio in cathalogo fœminarum multo me amplius plura dixiſſe:ꝗᷓ exẽploꝶ patit᷑ cõſuetudo:& a le/
ctore erudito iuſte poſſe reprehendi. Sed qd faciã: cũ mihi mulieres nii tpis apoſtoli ĩgerãt auctori/
Et necdu elato funere poris uiri memoriterdigamiæ pᷣcepta decãtent? ut quæ xpᷣianæ pudicitiæ deſpiciũt

tatẽe!

fidẽ: diſcãt ſaltẽ ab ethnicis caſtitatẽ. Fert Aureolus Theophraſti liber de nuptiis: in quo ꝗᷓrit an uir ſapiẽs du

cat uxorẽ. Et cũ definiſſet: ſi pulchra eſſet: ſi bu morata: ſi honeſtis parẽtibus: ſi ipſe ſanus acdiues: ſic ſapientẽ
aliqn inire mrimoniũ ſtati ĩtulit: hæc aũt in nuptiis raro uniuerſa cõcordãt. Nõ eſt ergo uxor ducẽda ſapiẽti.
Primũ eni ĩpediri ſtudia philoſophiæ: nec poſſe quenꝗᷓ libris & uxori pariter ĩſeruire. Multa eẽ quæ mr̃onaꝶ
uſibus neceſſaria ſũt: pᷣcioſæ ueſtes: auꝶ:gẽmæ:ſuptus: ancillæ: ſupellex uaria: lectitæ: & exedra deaurata. Dei/
de ꝑ noctes totas garrulæ cõqueſtiões. illa ornatior pcedit in publicũ:hæc honorat᷑ ab oĩbus. ego in cõuẽtu fœ
minaꝶ miſella deſ picior. Cur aſpiciebas uicinã?qd cũ ancillula 13 barisde foro ueniẽs qd attuliſti?ẽ Nõ ami
octiſſimus pᷣceptor in ꝗlibet urbiũ fuerit:
nec uxorẽ relinꝗre: nec cũ ſarcina ire põt. pauperẽ alere difficile eſt: diuitẽ ferre tormẽtũ. Adde qm nulla ẽ uxo/
ris electio: ſed qualiſcũq; obuenerit: hnda. ſi iracũda: ſi fatua: ſi deformis:ſi ſi upba: ſi fetida. quodcũqʒ uitii ẽ
poſt nuptias diſcimus. Equus aſinus bos canis & uiliſſima mãcipia: ueſtes quoq; & lebetes: ſedile ligneũ: ca-/

lix & urceolus fictilis: pbant᷑ pus: & ſicemunt. Sola uxor nõ oſtẽdit᷑: ne an diſpliceat ꝗᷓ ducat᷑. Attẽdenda eſt

ſemp eius facies: & pulchritudo laudada. ne ſi alterã aſpexeris: ſe æſtimet diſplicere: uocãda dña: celebrandus

natalis eius. Iurandũ ꝑ ſalutẽ illius: ut ſit ſupſtes optandũ: honorãda nutrix eius & gerula: ßuus pr̃nus & alũ

nus: & formoſus aſſecla: & ꝓcurator calamiſtratus: & in lõgã ſecurãq; libidinẽ exectus ſpado. ſub ꝗbus nomi
nibus adulter deliteſcũt. Quoſcũq; illa dilexerit ĩgratis amãdi. Si totã domũ regẽdã ei cõmiſeris: ſeruiẽdũẽ.
Si aliqd tuo arbitrio tebua leris: fid ſibi adhibere nõ putabit: ſed ĩ odiũ uerter᷑ ac iurgia. & niſi cito cõſulueris
parabit uenena. Anus & aurifices & ariolos & ĩſtitores gẽmaꝶ ſericarũq; ueſtiũ ſi ĩtromiſeris: piculũ pudici⸗/
tiæ eſt. ſi ꝓhibueris: ſuſpitiõis iniuria. Veꝶ qd ꝓdeſt etiã diligẽs cuſtodia: cũ uxor ſᷣuari ĩpudica nõ poſſit: pu/

dica nõ debeat Infida enĩ cuſtos eſt caſtitatis neceſſitas. & illa uere pudica dicẽda eſt: cui licuit peccare ſi uolu

it. pulchra cito adamat᷑. fœda facile cõcupiſcit. difficile cuſtodit᷑: qd plures amãt. Moleſtũ eſt poſſidere: qd
nemo hr̃e dignet᷑. Minore tũ miſeria deformis habet᷑: ꝗᷓ formoſa ſuat᷑. Nihil tutũ eſt: i quo totius populiuo
ta ſuſpirãt. alius forma: alius ingenio: alius facetiis: alius liberalitate ſollicitat. aliquo modo uel aliqn expu/
gnat᷑: qd undiq; ĩceſſit᷑. Quod ſi ppter diſpẽſationẽ domus & lãguoris ſolatia & fugã ſolitudis uxores ducũ-
tur: multo melius ſeruus fidelis diſpẽſat: obediẽs auctoritati dñi: & diſpẽſatiõi eius obtẽperãs:ꝗqᷓ uxor quæ in
eo ſe æſtimat dnam:ſi aduerſũ uiri faciat uolũtatẽ. ideſt qd placet:nõ qd iubet᷑ Aſſidere aũt egrotãti magis
nt amici & uernulæ bnſiciis obligati: ꝗᷓ illa quæ nobis ĩputet lach rymas ſuas: & hæreditatis ſpe uẽdat illuuiẽ:
& ſollicitudinẽ iactas: lãguẽtis aĩum deſi Patiõe cõturbet. Quod ſi ipa lãguerit:coegrotãdũ ẽ: & nunꝗᷓ ab eius
lectulo recedẽdu. Aut ſi bona fuerit & ſuauis uxor: quæ tn rara uiſa eſt: cũ parturiẽte gemimus: cũ piclitante
torꝗ mur. Sapiẽs aũt nunꝗᷓ ſolus eſſe põt. habet ſecũ oẽs ꝗ ſũt:qq; unꝗᷓ fuerũt boni. & aĩum liberũ quocũq;
uult trãſfert. Quod corpore nõ põt: cogitatiõe cõplectit᷑. & ſi hoĩum ĩopia fuerit: loquit᷑ cũ deo.nunꝗᷓ minus
ſolus etit: ꝗ cũ ſolus fuerit. Porro liberoꝶ cauſa uxorẽ ducere. ut uel nomẽ nẽm nõ ĩtecat:uel hẽ̃amus ſenectu

tis pᷣſidia:& certis utamur hæredibus ſtolidiſſimũ eſt. Quid enĩ ad nos pꝑtinet recedẽtes e mũdo:ſi noĩe nro ali

us noĩet᷑. Cũ & filius nõ ſtatĩ pr̃is uocabulũ referat: & ĩnumerabiles ſint.q eodẽ appellent᷑ noĩe.Aut que ſene
ctutis auxilia ſũt nutrire domi:q aut por te forte moriat Aut puerſiſſimis moribus ſit? Aut certe cũ ad ma/
turã ætatẽ uenerit: tarde ei uidearis mori? Hæredes aũt meliores & certiores amici ſũt & ꝓpinq: quos iudicio
eligas: ꝗᷓ quos uelis nolis hĩe cogaris. licet certa hæreditas ſit: dũ uiuis bn abuti ſubſtãtia tua: ᷓ tuo labore ꝗſi/
ta in ĩcertos uſus relinꝗre. Hæc & huiuſmodi Theophraſtus diſſerẽs: quẽ nõ ſuffũdat xp̃ᷣianoꝶ: quoꝶ cõuer/
ſatio eſtĩ cælis Qui quotidie dicũt: cupio diſſolui & eſſe cũ XpᷣoHeæredẽ nimiꝶ deſiderabit hoĩem: cohæres
Xp̃i.Et optabit liberos: nepotũq; ſerie delectabit᷑: quos forſitã ſit occu paturus Antixp̃s:cũ legamus Moyſẽ &
Samuelẽ filiis ſuis alios prætuliſſe: nec putaſſe liberos: quos uidebãt dño diſi plicere .
Cc Kcero rogatus ab Hirtio ut poſt repudiũ Terẽtiæ: ſororẽ eius duceret: oĩno facere ſi upſedit: dicẽs non
poſſe ſe uxori & philoſophiæ pariter operã dare. Illa ĩterim cõiũx egregia: & quæ de fotibus tullianis

. hauſerat apĩam: nupſit Saluſtio inimico eius. & tertio Meſſallæ coruiĩo: & ꝗ̃ſi p quoſdã gdus eloquẽtiæ de⸗
uolutaẽ. Socrates Xãtippen & Miro neptẽ Ariſtidis ducis hẽbat uxores. Quæ cũ crebro ĩter ſe iu rgarent᷑ & il

le eas irridere eẽt ſolitus:ꝙ ꝓpter ſe fœdiſſimũ hoĩem: ſimis naribus: recalua frõte: piloſis humeris:& repãdis
cruribus diſcep tarẽt. nouiſſime uerterũt ĩ eũ ĩ petũ: & male mulctatũ fugiẽtẽq; diu pſecutæ ſũt. Quodã autẽ
e cũ ĩfinita cõuitia ex ſupiori loco ĩ gerẽti Xãtippe reſtitiſſet: aqᷓ pfuſus ĩmũda: nihil amplius rndit:qᷓ capite
eterſo. ſciebã inqt futuꝶ: ut iſta tonitrua hymber ſeqret᷑. L. Syllæ Fœlicis ſi nõ hũiſſet uxorẽ: Metella cõiux
palã erat ĩpudica. Et qa nouiſſimi mala nra diſcimus: id Athenis cãtabar. & S ylla ignorabat ſecretaq; domus

ſuæ pᷣmũ oſtiũ cõuitio didicit. Cn. Põpeio Mutiã uxorẽ ĩpudicã quã Põtici ſpadones & Mithridaticæ am bie

bant atertie cu eũ putarent cæteri ſcientẽ pati: indicauit in expiditione cõmilito. & uictorẽ totius orbis triſti
nao cot riel M. cato cenſorius habuit uxorẽ Actoriã Paulã humili loco natã: uiolentã: mẽtis potẽ. &
qd nemo poſſet credere Catoni ſupbã. Hoc ideo dico: ne quis putet ſi pauperẽ duxerit: ſatis ſe cõcordiæ pui/

Cap. XXIX.

ree
—

mul
ec
lin⸗
con
ote
none

ale,
kon/,
ciüt
denti
piet.
tong
Dei,
etu ſe
am
ert⸗
uxo/
uitiüi⸗
c,
ndzent
tandls
i
Snon
lediͤ,
uluen
ducie/
lirpr⸗
eſiwol
lerid
. 1
oplin
nec
ESduci
rquenn
imus

illuua

ab ein
iclitmt
quoci
qminus
ſenen
ſeniodl
gelae
Anv
cico
orn
Ktöen
cohrrs
Noſis
M.
cs non⸗
ulanss
gurdo
nigil/
diaut
lacötu
1 dom
ambe
2 .
bol
depu⸗

tione caſtrari: & poſtꝗᷓ in pontificatũ fuerint electi: uiros eſſe deſinere.

diſſe. Philippũ regẽ Macedonũ cõtra quẽ Demoſthenis philippicæ tonãt:ĩtroeuntẽ ex more cubiculũ: uxor
excluſit irata. qui excluſus tacuit: & iniuriã ſuã uerſu tragico cõſolatus eſt. Gorgias rhetor libꝶ pulcherrimũ
de cõcordia: græcis tũc inter ſe diſſidẽtibus recitauit olympiæ. Cui Melanthus inimicus eius: hic nobis inquit
de cõcordia pᷣcipit: qui ſe & uxorẽ & ancillulã tres in una domo cõcordare nõ potuit. Aemulabat᷑ quippe uxor
eius ancillulæ pulchritudini: & caſtiſſimũ uirum quotidianis iurgiis exagitabat. Totæ Euripidis tragœdiæ ĩ
mulieres maledicta ſũt. Vnde & Hermion loqtur: Malarũ me mulierũ decepere concilia. In Lepti urbe ſemi
barbara: & poſita in ſolitudine moris eſt: ut nurus altera die ſocrũ ollã mutuã poſtulet. Cui illa ſtati negat:
ut ſcias illud uerũ eſſe Terẽtii:qdcõſulto ambigue extulit. Quid eſt hoc: oẽs ſocrus oderũt nurus. Legimus
ꝗndã apud romanos nobilẽ: cũ eũ amici arguerẽt. quare uxorẽ formoſã & caſtã & diuitẽ repudiaſſet: ptẽdiſ/
ſe pedẽ: & dixiſſe eis. Et hic ſotularis quẽ cernitis: uidet᷑ uobis nouus & elegãs:ſed nemo ſcit præter me ubime
pᷣmat.Scribit Herodotus:qꝙ mulier cum ueſte deponat & uerecundiã. Et noſter comicus fortunatũ putat:q
uxorẽ nunꝗᷓ duxerit. Quid referã Paſiphæn: Clytẽneſtrã: & Eriphyla. quarũ prima delitiis fluẽs: qppe ut re/
gis uxor tauri dicit᷑ expetiſſe cõcubitus. alia occidiſſe uirũ ob amorẽ adulteri. tertia pdidiſſe Amphiaraũ: & ſa/
luti uiri monile aureũ pᷣtuliſſe.ꝗcqd tragœdiæ tumẽt: & domos urbes regnaq; ſubuertit: uxorũ pellicũq; cõ/
tẽtio eſt. Armãtur parentũ in liberos manus: nefãdæ apponunt epulæ. & ppterunius muliercule raptum: eu
ropæ atq; aſiæ decẽnalia bella cõfligũt. Quaſda repudiatas altero nuptiaꝶ die ſtatiĩ nupſiſſe legimus. Vterq;
reprehẽdendus maritus: & cui tã cito diſ plicuit: & cui tã cito placuit. Epicurus uoluptatis aſſertor: ꝗᷓꝗᷓ Metro
dorus diſcipulus eius Leontiã habuerit uxorẽ: raro dicit ſapienti ĩeũda coniugia. quia multa incommoda ad
mixta ſũt nuptiis. Et quomodo diuitiæ & honores & corpoꝶ ſanitates & cætera quæ in differẽtia noĩamus:
nec bona nec mala ſũt: ſed uelut in meditullio poſita: uſu & euẽtu uel bona uel mala fiũt: ita & uxores ſitas in
bonorũ malorũq; cõfinio. Graue aũteſſe uiro ſapienti uenire in dubiũ: utrũ bonã an malã ducturus ſit. Ridi
cule Chryſippus ducendã uxorẽ ſapienti pcipit: ne Iouẽ Gameliũ & Genethliũ uiolet. Iſto enim modo apud
latinos ducenda uxor non erit: quia Iouem nõ habent nuptialem. Quod ſi deoꝶ ut putãt noia uitæ hominũ

præiudicant: offendet ergo Statorem Iouem: qui libenter ſederit. Cap. XXX.

ſũt: & iſta quæ ſubiicimus. Amar formæ rõnis obliuio eſt: & ĩſaniæ pximus: fœduũ minimeq; cõueni
ens aĩo ſoſpiti uitiũ. turbat cõſilia: altos & generoſos ſpũs frãgit. a magnis cogitationibus ad humil/

— „

limas detrahit. querulos: iracũdos: temerarios: dure ĩ perioſos: ſeruiliter blãdos: oĩbus inutiles ipſi nouſſſime

amon facit. Nã cũ fruendi cupiditate ĩſatiabilis flagrat: plura tpa ſuſpitionibus: lachrymis: cõqueſtionibus
pdit.odiũ ſui facit: & ipſe nouiſſime odiũ eſt. Tota amoris ĩſectatio apud Platonẽ poſita eſt. & oĩa eius incõ
moda Lyſias explicat: ꝙ nõ iudicio: ſed furoreducat᷑. & maxime uxoꝶ pulchritudini grauiſſimus cuſtos ac/
cubet. Refert pᷣterea Seneca cognouiſſe ſe quendã ornatũ hoĩem :q exiturus in publicum faſcia uxoris pectus
colligabat. & ne puncto quidem horæ pñtia eius carere po terat.potionẽ q; nullã ſibi: niſi alternis tactu labris
uir & uxor hauriebãt. alia deĩceps nõ minus inepta facientes: in quæ ĩprouida uis ardẽtis affectus erũpebat.
Origo quidẽ amoris honeſta erat:ſed magnitudo deformis. nihil aũt ĩ tereſt: ꝗᷓ ex honeſta cauſa ꝗs inſaniat.

Vnde & Sextus ĩ ſnũis:adulter eſt inqt in ſuã uxorẽ amator ardẽtior. In aliena ꝗppe uxore oĩs amor turpis ẽ:

——

—0 —

in ſua nimius. Sapiẽs uir iudicio debet amare coniugẽ: nõ affectu. Reget ĩpetus uoluptatis: nec pceps feret᷑ in
coitũ. nihil eſt fœdius: ꝗᷓ uxorẽ amare quaſi adultera. Certe qui dicũt ſe cauſa reipublicæ: & gñis humani uxo
ribus iungi: & liberos tollere: imitent᷑ ſaltẽ pecudes. & poſtꝗᷓ uxorũ uẽter ĩtumuerit: nõ ꝑdant filios. nec ama
tores uxoribus ſe exhibeãt ſed maritos. Quorũdã mrimonia adulteriis cohæſerũt. & o rẽ ĩprobã iidẽ illi pudi
citiã præceperũt:qui abſtulerãt. Itaq; cito eiuſmodi nuptias ſacietas ſoluit. Cũ pᷣmũ lenocinium libidinis ab
ſceſſit: timor qd licebat euiluit. Nã quid ait Seneca: deuiris paupibus dicã. Quoꝶ in nomẽ mariti ad eluden
das leges quæ cõtra cælibes latæ ſũt: pars magna cõducit᷑ Quomodo põt regere mores & pcipere caſtitatẽ: &
mariti auctoritatẽ tenere qui nupſit Doctiſſimi uiri uox eſt pudicitiã in pmis eſſe retinendã: qua amiſſa oĩs
uirtus ruit. In hac muliebriũ uirtutũ pᷣncipatus eſt. Hæc pauperẽ cõmẽdat: diuitẽ extollit: deformẽ redimit:

— —,,M —¶—

exornat pulchrã: bnmeret de maioribus: quoꝶ ſanguinẽ furtiua ſobole nõ uitiat. bñ de liberis: quibus nec de

ipſerũt Ariſtoteles & Plutarchus & noſter Seneca de mfimonio libros: ex ꝗbus & ſi upiora nõnulla

α

mre erubeſcẽdu: nec de pr̃e dubitandũ eſt. Bñ ĩ primis de ſe:quã a cõtumelia externi corporis uindicat. Capti

uitatis nulla maior calamitas eſt: ꝗᷓ ad alienã libidinẽ trahi. uiros cõſulatus illuſtrat: eloqᷓntia ĩ nomẽ æternu-
effert militaris gloria: triſphuſq; nouæ gẽtis cõſecret. Multa ſũt quæ pclara ĩgenia nobilitẽt. Mulieris uirtus
ꝓprie pudicitia eſt. Hæc Lucretiã Bruto æquauit: neſcias an etiã pᷣtulerit. qm Brutus nõ poſſe ſeruire a fœmi

na didicit. Hæc æuit Corneliã Gracco. Hæc Portiã alteri Bruto. notior eſt marito ſuo Tanaquil. Illum ĩter

multa regũ nomina iã abſcõdit antiqtas. Hãc raro inter fœminas uirtus altius ſæculoꝶ oĩum memoriæ: ꝗ ut
excidere poſſet ĩfixit. Imitentur ergo nuptæ Theanũ QCleobulinã: Gorguntẽ: Timocliã: Claudias atq; Corne
lias: & cũ apoſtolũ malis mulieribus digamiã uiderint ignoſcentẽ: legant anteꝗᷓ religio noſtra fulgeret in mũ
do. unicubas ſemper habuiſſe inter matronas decus. per illas fortunæ muliebri ſacra fieri ſolitũ: nullũ ſacer/
dotem digamum: nullum flaminẽ bimaritum. Hierophantas quoq; Athenienſium uſq; hodie cicutæ ſorbi

„XXX.

SvV

—.— — — —

ret᷑: adiecit. Quicũq; aũt tẽtati fuerint: oſtẽdit eos aqua tm: & nõ ſpu baptizatos. qd in ſimone
mago legimus. Vnde & Ioanes dicit: oĩs qui natus eſtex deo: pctm nõ facit. qm ſemẽ ipſius ma/
het in eo: & nõ põt peccare: quia ex deo natus eſt. Et in hoc manifeſti fiũt filii dei & filii diaboli. Et in fine epi-
ſtolæ: oĩs qui natus eſt ex deo: nõ peccat: ſed gnatio dei cõſeruat eũ. & malignus non tangit eũ. Reuera fortis
obiectio: & quæ ĩdiſſolubilis pmaneret: niſi ipſius Ioanis teſtimonio ſolueret᷑. Stati enĩ ĩtulit: filioli cuſtodi
te uos a ſimulacris. Si oĩs qui natus eſt ex deo: nõ peccat: & a diabolo tẽtari nõ põt: quo modo pcipitut caue/

. ant: ne tentent᷑ Et in eadẽ rurſus epiſtola. Si dixerimus quia pctm nõ habemus: ipſi nos ſeducimus. & ueri/
tas in nobis non eſt. Si confiteamur peccata noſtra: fidelis eſt & iuſtus: ut remittat nobis peccata: & mundet

nos ab oĩ iniqtate. Si dixerimus: quia nõ peccauimus: mẽdacẽ facimus eũ: & uerbũ eius nõ eſt in nobis. Aeſti
ſtimo ꝙ Ioãnes baptizatus ad baptizatos ſcripſerit: & ꝙ oẽ pctm ex diabolo ſit. Ille pctõrem ſe cõfitet᷑: & ſpe/
rat remiſſionẽ poſt baptiſma pctõꝶ. & Iouinianus meus dicit: ne tangas me: qm mundus ſũ. Quid ergo: con
traria ſibi apoſtolus loquit᷑ Minime. In eodẽ ꝗppe loco cur hoc dixerit: ſtatim ediſſerit. filioli mei hoc ſcribo
uobis: ut nõ peccetis. Sed & ſiqs peccauerit: aduocatũ hẽmus apud prem lIeſũ xpᷣm iuſtũ: & ipſe ẽ ꝓpiciatio ꝓ
peccatis nris.nõ pro nr̃is aũt tm: ſed etiã pro totius mũdi. Et in hoc ſcimus ꝙ cognouimus eũ: ſi mãdata eius
obſeruemus. Qui dicit ſe noſſe eũ: & mãdata eius nõ cuſtodit:mẽdax eſt: & in eo ueritas nõ eſt. Qui aũt ſuat
uerbũ eius: uere in hoc charitas dei perfecta eſt. In hoc ſcimus qm in ipſo ſumus. Qui dicit ſe in ipſo manere:
debet ſicut ille ambulauit: & ipſe ambulare. Propterea inqt ſcribo uobis filioli mei: oĩs qui natus eſt ex deo:
nõ peccat. ut nõ peccetis: & tadiu ſciatis uos in gnatione dni pmanere. ꝗdiu nõ peecaueritis: imo qui in gña/
tione dni pſeuerant: peccare nõ poſſũt. Quæ eniĩ cõicatio luci & tenebris? Xp̃o & belial. Quõ dies & nox mi/
ſceri nõ queũt:ſic iuſticia & iniqtas: pétm & bona opa. Apᷣs & Antixpᷣs: ſi ſuſceperimus Apᷣm in hoſpitio nii
pectoris: ilico fugamus diabolũ. Si peccauerimus: & per peccati ianuã ĩgreſſus fueritdiabolus: ꝓtinus Xpus
recedit. Vnde & Dauid poſt pctm. Redde mihi ait læticiã ſalutaris tui. ſcilicet quã peccãdo amiſerat. Qui di/
cit ſe noſſe eũ: & mãdata eius nõ cuſtodit: mẽdax eſt. & in hocueritas nõ eſt: Aps ueritas appellat᷑: ĩmo ẽ. Ego
ſũ ĩquit uia & uita & ueritas. Fruſtra nobis in eo applaudimus: cuius mãdata nõ facimus. Sciẽti bonũ & non
facienti illud: pctm eſt. Quomodo corpus ſine ſpu mortuũ eſt: ſic & fides ſine opibus mortua eſt. Nec gran/
de putemus unũdeũ noſſe: cũ & dæmones credãt & cõtremiſcãt. Qui dicit ſe in ipſo manere: debet ſicutipſe
ambulauit & ipſe ambulare. Eligat aduerſarius de duobus qd uult. optionẽ enĩ damus: manet ĩ Xpo: an nõ
manet:Si manet:ita ergo ambulet: ut Apᷣs. Si aũt temerariũ eſt: ſimilitudinẽ uirtutũ dni polliceri: nec manet
in Apᷣo: quia nõ ingredit ut xp̃s. Ille pctm nõ fecit. neq; iuentus eſt dolus in ore eius. qui cum malediceret᷑: nõ
maledixit. & tanꝗᷓ agnus corã tondente: ſic nõ aperuit os ſuũ. ad quẽ uenit pnceps mundi iſtius: & ĩuenit in
eo nihil. qui cũ pctm nõ feciſſet: pro nobis pctmeũ fecit deus. Nos aũt iuxta epiſtolã Iacobi:multa peccamus
oẽs. & nemo mundus a peccatis: ne ſi unius quidẽ diei fuerit uita eius. Quis enĩ gloriabit᷑ caſtũ ſe habere cor:
Aut quis cõfidet mundũ ſeeſſe a peccatis? Tenemurq; rei in ſimilitudinẽ puaricatiõis Adã. Vnde & Dauid:
Ecce ait in iniquitatibus cõceptus ſũ: & in delictis concepit me mater mea. Et btũs Iob. Si fuero iuſtus os meũ
ĩpia loq̃tur. & ſi ſine crimie: prauus ĩueniar. Et ſi purificatus in niue: & lotus mũdis manibus: ſatis me ſorde
tinxiſti. & execratũ eſt me ueſtitũ meũ. Verũ ne penitus deſperemus: arbitrantes nos poſt peccata baptiſmi
nõ poſſe ſaluari: ſtatĩ hocipſũ tẽperat: Et ſiqs peccauerit: aduocatũ hẽmus apud pr̃em Ieſũ xpᷣm iuſtũ.& ipᷣe

tur. & aduocatũ pro delictis eoꝶ dnm pollicet᷑. Nec dicit:ſi qd peccaueritis aduocatum habetis apud patrem
Chnſtũ: & ipſe eſt propiciatio pro peccatis ur̃is: ne eos diceres nõ plena fide baptiſma cõſecutos: ſed aduocatũ
ingt hẽmus Ieſũ xpᷣm. & ipſe eſt ppiciatio pro peccatis nris. & nõ ſolũ pro pctis nris: ſed etiã ꝓ totius mundi.
ntoto aũt mũdo & apoſtoli ſũt: oẽſq; credẽtes. Ex quibus liqdo cõprobat᷑ poſt baptiſma poſſe peccari. Fru⸗/

Etrus apoſtolus ad quẽ dictũ fuerat: q lotus eſt nõ neceſſe habet ut iterũ lauet: & tu es Petrus: &
ſup hanc petrã ædificabo eccleſiã meã: ab ancilla pterritus negat. Et ipſe dns: Simon Simõ: ecce
— ingt ſathanas poſtulauit uos: ut cribraret ſicut triticũ. Ego autẽ rogaui pro te: ne deficeret fides
Et in eodẽ loco: Vigilate & orate:ne intretis in tentationẽ. ſi pũs quidem ꝓmptus eſt: caro autem infirma.
Quod ſi ante crueẽ dictũ reſi põderis:certe poſt crucẽ in or̃0one dñicadicimus:dimitte nobis debita nr̃a:ſicut &
nos dimittimus debitoribus nr̃is. & ne nos ĩducas in tẽtationẽ. ſed libera nos a malo. Si nõ peccamus poſt ba
ptiſma: cur nobis poſcimus peccata dimitti: quæ in baptiſmate iã dimiſſa ſũt quid oramus: ne ĩtremus in tẽ
tationẽ & ut liberemur a malo: ſi diabolus tẽtare nõ põt iã baptizatos Aliud aũt eſt ſi ad cathecuminos hæc
or̃o pertinet: & nõ conuenit fidelibus & xp̃ianis. Paulus electionis uas caſtigat corpus ſuũ: & in ſeruitutẽ redi
git: ne aliis prædicãs: ipſe reprobus inueniatur. Et datus eſt milii inquit ſtimulus carnis angelus ſathane: qui
me colaphizet. Et ad Corinthios. Timeo aitne ſicut ſe erpẽs decepit Euam in aſtutia ſua: ita corrumpant᷑ ſen
ſus ueſtri a ſimplicitate. quæ eſt in Apo. Et alibi: Cui autem aliquid donaſtis: & ego. nam & ego qd enau

Beati Hleronymi cõtra louinianum. Secũdus liber incipit. Cap. XXXI.
uũda ppoſitio eſt: eos ꝗ fuerint baptizati: a diabolo nõ poſſe tẽtari. Et ne hoc ſtulte dicere uide

ẽ ꝓpiciatio pro peccatis niis.nõ pro nris aũt tm: ſed etiã pro totius mũdi. Hoc ad credẽtes poſt baptiſma loq

Sn ſtra enim habemus aduocatũ leſum xpᷣm: ſi peccari nõ poteſt. Cap. XXXII.

ere lide
Gimone
ſuus ma/
ſine epi⸗
ra lorts
icuſtocl
ut caue/
& uer/
mundet
Aelti
ſpe⸗
decon
oclenbo
dcino
lneig
laitien
Wanere⸗
Texdn
lin Nin
norm
ſptnoni

nu Anon
Neegrn
ſicutſſe
vot ann
ec manet
icent n
ſuenitin
eccamus
berecot
Dauid:
osmeiũ
neſotle
bpelin
i e
lmmlog
lpaumen
Auocri
mund.
cauiln,
betnis
jmoteoe
etetkals
infimu.
ſicntd
ppi
muslnd.
noshr
nmini

aneigu

pukle

ſui

* * . — *°% * .* — * „ D B * .
ſiquid donaui ꝓpter uos in perſona xp̃i: ut non circũueniamur a ſathana. Nõ enĩ eius ignoramus aſtutias.
Et rurſũ. Tentatio uos nõ apprehendat:niſi humana. Fidelis aũt deus: qui nõ dimittet uos tẽtari ſup id qd
poteſtis: ſed faciet cũ tẽtatione etiã euentũ: ut poſſitis ſuſtinere. & qui ſibi uidet᷑ ſtare: uideat ne cadat. Et ad

Galathas. Currebatis bene:quis uos impediuit ueritati nõ obedire Et alibi. Voluimus quidẽ uenire ad uos:

ego quidẽ Paulus: & ſemel & iteꝶ. ſed ĩpediuit nos ſathanas. Et ad maritos. Et iteꝶ reuertimini ad idipſũ: ne
tẽtet uos ſathanas ꝓpterincõtinentiã ur̃am. Et rurſũ: dico aũt ſpᷣu ambulate: & deſideria carnis nò pficietis.
Caro enĩ cõcupiſcit aduerſus ſpũm:& ſpũs aduerſus carnẽ.hæc inuicẽ aduerſantur ſibi: ut nõ quæ uultis illa
faciatis. Ex utroq; cõpacti neceſſe eſt: ut utriuſq; cõtra ſe ſubſtãtiæ bella patiamur. Et ad Epheſios. Nõ eſt no
bis colluctatio aduerſus carnẽ & ſanguinẽ: ſed aduerſus principatus & ptãtes: aduerſus rectores tenebrarum
iſtaꝶ: aduerſus ſpiritalia neqtia in cæleſtibus. Et æſtimat aliqs ſecuros & dormiẽtes nos eẽ debere poſt baptiſ
mũ. Necnõ & ad hebræos: Impoſſibile ẽ enĩ eos: ꝗ ſemel ſũt illumĩati: & guſtauerũt donũ cæleſte: & partici
pes facti ſunt FF ſãcti: guſtauerũtq; nihilominus bonũdei uerbũ: uirtuteſq; ſæculi futuri: & plapſi ſũt: re/
nouariiterũ ad pœnitẽtiã. rurſũ crucifigentes ſibimetipſis filiũ dei: & oſtẽtui hntes. Certe eos qui illuminati
ſũt:& guſtauerũt donũ cæleſte:& participes facti ſũt ſpũs ſãcti:guſtauerũtq; bonũ dei uerbũ: negare nõ poſ
ſumus baptizatos. Si aũt baptizati peccare nõ poſſũt: quõ nũc apoſtolus dicit: & plapſi ſũt? Verũ ne Monta
nus & Nouatus hic rideant: qui cõtendũt nõ poſſe renouari per pœnitentiã eos: qui crucifixerũt ſibimet filiũ
dei:& oſtẽtui habuerũt: cõſeꝗᷓnter hũc errorẽ ſoluit:& ait.Cõfidimus aũt de uobis dilectiſſimi: meliora & ui/
ciniora ſalutis: tãetſi ita loquimur. Nõ enĩ iniuſtus eſt deus: ut obliuiſcat᷑ opis uri: & dilectionis quã oſtẽdi/
ſtis in noĩe ipſius: qui miſtraſtis ſãctis. & nuũc mĩſtratis. Et re uera grãdis eſſet iniuſticia dei: ſi tantũ pctm̃ pu
niret: & bona opa nõ ſuſciperet. Locutus ſũ inqt apoſtolus: ut ita uos a peccatis retraherẽ: & deſperatiõis me/
tu facerẽ cautiores. Cæteꝶ cõfido de uobis dilectiſſimi meliora & uiciniora ſalutis. Neq; enĩ iuſticiæ dei eſt: ut
obliuiſcat bonoꝶ operũ & miniſterii: qd propter nomẽ eius exhibuiſtis & exhibetis in ſãctos: & tm memine/
rit pctõꝶ. Sed & apoſtolus lacobus ſciens baptizatos poſſe tẽtari: & ppria corruere uolũtate: btũs ait uir: qui
ſuffert tẽtationẽ: ꝗa cũ ꝓbatus fuerit: accipiet coronã uitæ: quã repromiſit deus diligẽtibus ſe. Ac ne putare/
mus ſᷣm illud Geneſeos ubi ſcribit᷑: Abrahã a deo fuiſſe tẽtatũ: nos quoq; tẽtari a deo: nemo inqt cũ tẽtat᷑ di/
cat:qm̃a deo tẽtat᷑. deus eni intẽtator malo& eſt. Ipſe aut neminẽ tẽtat. Vnuſqſq; uero tentat᷑ a cõcupiſcentia
ſua abſtractus & illectus. dehĩc cõcupiſcẽtia cũ cõceperit: parit pctm.pctm̃ uero cũ cõſumatũ fuerit: giat mor
tẽ. liberi arbitrii nos cõdidit deus. nec ad uirtutes nec ad uitia: neceſſitate trahimur. Alioqn ubi neceſſitas eſt:
nec dãnatio nec corona eſt. Sicut in bonis opibus pfectior eſt deus(nõ eſt enĩ uolẽtis neq; currẽtis: ſed miſerẽ
tis & adiuuãtis dei) ut puenire ualeamus ad calcẽ: ſic in malis atq; pctis ſemĩa nf̃a ſũt incẽtiua: & ꝑfectio dia/
boli. Cũ uiderit nos ſuꝑ fundamẽtũ Xpi ædificare fœnũ:ligna: ſtipulã: tunc ſupponit icendiũ. Aedificemus
ergo auꝶ: argentũ: lapides pcioſos: & tẽtare nõ audebit: ᷓᷓ & in hoc nõ ſit certa & ſecura poſſeſſio. Sedet qp/
pe leo in ĩſidiis:ut in occultis ĩterficiat ĩnocentẽ. Et uaſa figuli ꝓbat fornax. hoĩes aũt iuſtos tẽtatio tribulatio
nis. Et in alio loco ſcribit᷑: filii accedẽs ad ſeruitutẽ dei: ppara te ad tẽtationẽ. Rurſũ idẽ Iacobus loquit᷑. Eſto/
te factores uerbi: & nõ auditores tm. Siqs auditor eſt: & nõ factor: iſte ſimilis eſt uiro: qui cõſiderat uultũ na/
tiuitatis ſuæ in ſpeculo. Cõſiderauit illud: & ſtatiĩ recedẽs oblitus eſt qualis ſit. fruſtra monuit ut iũgerẽt opa
fidei: ſi poſt baptiſma peccare nõ poteraãt. Qui totã legẽ inquit ſeruauerit: & peccauerit ĩ uno: factus ẽ oĩum
reus. Quis nr̃jm abſq; pctõ? Cõcluſit deus oĩa ſub delicto: ut oĩbus miſereatur. Petrus quoq; nouit ĩquit dũs

pios de tẽtatione eripe: & de falſis doctoribus. Hi ſũt fõtes ſine aqua: & nebulæ turbinibus exagitatæ: ꝗbus ca

ligo tenebraꝶ reſeruat᷑. Supbia enĩ uanitatis. loqᷓntes pelliciet in deſideriis carnis luxuriæ eos qui paululũ ef⸗
fugerãt. Et ad errorẽ reuerſi ſũt. Nõne tibi uidet᷑ pinxiſſe ſermo apoſtolus nouã ĩperitiæ factionem? Aperiũt
enĩ quaſi fontes ſciæ: qui aquã nõ hñt. doctrinaꝶ pmittũt imbrẽ: uelut nubes ꝓpheticæ ad u Duenia ue/
ritas dei: & turbinibus exagitantlæmonũ: atq; uitioꝶ. Loquunt᷑ grandia: & totus eoꝶ ſermo ſupꝑbia eſt. Im/
mũdus ẽ aũt apud deũ oĩs qui exaltat cor ſuũ.& qui paululũ refugerãt a peccatis: ad ſuũ reuertunt᷑ errorẽ: &
ſuadẽt in luxuria ciboꝶ carniſe q; delitias. Quis enĩ nõ libẽter audiat:mãducemus & bibamus: & in æternũ re/
gnabimus? Sapiẽtes & prudẽtes prauos uocãt. eos uero qui dulces ſũt in ſermonibus: plus audiũt. Ioannes
apoſtolus: immo in Ioãne Saluator ſcribẽs angelo epheſi eccleſiæ: ſcio inqt opa tua: & laborẽ & patientiam
tuã. & qa ſuſtinuiſti ꝓpternomẽ meũ & nõ defeciſti. Sed habeo aduerſus te pauca: ꝙ charitatẽ tuã primã re-
liqſti.memor eſto unde cecideris. Et age pœnitentiã. & pᷣma opa fac. Sin aũt ueniã tibi: & mouebo cãdelabrũ
tuũ de loco ſuo niſi pœnitẽtiã egeris. Similiter cæteras eccleſias Smyrnã: Pergamũ: Thiatirã: Sardis: Phila-/
delphiã: Laodiceã ad pœnitẽtiã ꝓuocat: & niſi reuertant᷑ ad opa p̃ſtina: cõminat᷑. Et in Sardis paucos hire ſe
dicit: qui nõ coĩ quinauerunt ueſtimẽta ſua. & ambulaturi ſũt cũ eo in albis: quia digni ſũt. Qui aũt dicit me
mẽto unde cecideris:& ecce miſſurus eſt diabolus ex uobis carcerem: ut tẽtemini:& ſcio ubi habitas:ubi ſedes
eſt ſathanæ:& in mẽte habe qualiter accepis: & audieris: & ſerua: & pœnitentiã age: & reliqua: utiq; ei dicit:ꝗ

credidit:& baptizatus eſt: & ſtans quõdam: corruit per delictũ. . ¶ Cap. XXXIII.

Auliſper deueteri teſtamẽto exẽpla diſtulerãa: quia ſolent ubicũq; cõtra eos facit dicere lex & pphe/

tæ uſq; ad Ioannẽ. Cæterũ ꝗs ignorat ſub alta diſpẽſatione dei: oẽs retro ſanctos eiuſdẽ fuiſſe meri

yxj.

—–—G

ti:cuius nũc xpᷣiani ſũt? Quõ ante Abrahã placuit in cõiugio: ſic nũcuirgines placẽt in ppetua caſtitate. S erui
uit ille legi & tꝑi ſuo: ſeruiamus & nos euãgelio & tꝑi nro: in quos fines ſæculoꝶ decurrerunt. Dauid electus
Fm cor dni: qui oẽs eius fecerat uolũtates: & qui in quodã pſalmo dixerat:Iudica me dñe: qm̃ ego in innocen/
tia mea ingreſſus ſũ.& in dno ſperans non infirmabor. ꝓba medne & tẽta me: ure renes meos: & cor meũ.po
ſtea tentatus a diabolo: & poſt pctm̃ pœnitens loquit᷑. Miſerere mei deus m magnã miſericordiã tuã. Ma/
gnũ pctm̃ magna deleri uult miſericordia. Salomon amabilis dñi:& cui bis deus fuerat reuelatus: quia ama⸗
tor mulierũ fuit: a dei amore diſceſſit. Manaſſẽ ĩpiſſſimũ regẽ poſt captiuitatẽ babylonicã: in pᷣſtinã dignita/
tẽ liber dieꝶ reſtitutũ refert. Et Ioſias uir ſctũs in cãpo Magedo ab Aegyptio rege cõfodit᷑. Ieſus quoq; filius
Ioſedech ſacerdos magnus ꝗᷓꝗᷓ in typo pᷣceſſerit Saluatoris qui noſtra peccata portauit: & alienigenã ſibi ex gẽ
tibus eccleſiã copulauit. tamẽ ᷣm litterã poſt ſacerdotiũ ſordidatus ĩducitur: & ſtat diabolus a dextris eius: &
candida illi ueſtimẽta deinceps reddunt᷑. Supfluũ eſtde Moyſe & Aaron ſcribere: ꝙ ad aquã cõtradictionis
offederint deuũ: & terrã repromiſſionis nõ ĩtrauerint. cũ beatus lob angelos quoq; & omnem creaturã peccare
poſſe cõmemoret dicẽs. Quid enĩ nunqd homo corã deo mundus eſt? Aut ab opibus ſuis ſine macula uir? Si
cõtra ſeruos ſuos nõ credit & aduerſũ angelos ſuos prauũ qd repperit: quanto magis habitantes in domibus
luteis: de qbus & nos ex eodẽ luto ſumus? Tentatio eſtuita hoĩum ſup terrã. Et cecidit lucifer: qui mittebat
ad uniuerſas nationes. Et ille qui in paradiſo delitiaꝶ inter. xii. nutritus eſt lapides: uulneratus a mõte dñi: ad
inferna deſcẽdit. Vnde & Saluator in euãgelio uidebã inqt ſathanã quaſi fulgur de cælo cadentẽ. Si altiſſima
illa ſublimitas cecidit: quis cadere nõ poſſit? Si in cælo ruinæ: quãto magis in terra Et tamẽ cũ ceciderit Luci
fer:ĩmo poſt caſũ coluber antiquus: uirtus eius in luũbis eſt: & ptãs eius ſuper umbilicũ uentris: obũbratur in
eo arbores magnæ: & dormit iuxta iuncũ: & calamũ: & caricẽ. Ipſe eſt rex oĩum quæ in aquis ſunt: ubi ſcilicet
uoluptas & luxuria: & ꝓpago & irrigatio nuptiaꝶ. Quis enĩ denudabit faciẽ ueſtitus eius? Et portas uultus
eius quis aperiet? Saginant᷑ in eo nationes: & partiunt phœnicũ gẽtes. Ac ne forſitan tacita legentis cogitatio
putaret eas tm̃ phœnicũ gentes: quas & populos æthiopũ fignificari: quibus draco in eſcã datus ſit: ſtatim de
iis qui per mare huius ſæculi tranſierunt: & ad portũ ſalutis puenire feſtinant: dicit᷑. Et in nauibus piſcatorũ
caput eius ſtat ſicut incudo ĩfatigabilis: reputat ferꝶ ut paleas: & ſicut lignũ putridũ æs. Et oẽ auꝶ maris ſub
eo eſt ſicut lutũ.ferueſcere facit abyſſũ ſicut uas æneũ.æſtimat mare ſicutdeletũ: & tartarũ abyſſi ut captiuũ.
Omne altũ uidet. & arbitrat᷑ louinianus meus facile ſibi eũ poſſe ſuccũbere. Quid loꝗ̃r de ſãctis uiris & de an
gelis: qui cũ creaturæ dei ſint: poſſũt utiq; recipere pctm? Filiũ dei tentare auſus eſt. & pᷣma eius & ſecũda ſen
tentia repcuſſus: nihilominus caput leuat. & tertio uulneratus uſq; ad tps recedit: differẽs magis tẽtationẽ qᷓ
auferẽs. & nos nobis blandimur de baptiſmate. Quod ſicut pora peccata dimittit:ſic in futuꝶ ſeruare nõ pot
niſi baptizati omni cuſtodia ſeruauerint cor ſuũ. (¶Cap. XXXIIII.
Andẽ peruenimus ad cibos: ubi & tertiæ quæſtionis nobis opponitur difficultas. ad hoc creata eſſe
omnia: ut uſui mortaliũ deſeruirẽt. Et quomodo homo rationale animal quaſi quidam habitator
& poſſeſſor mũdi deo ſubiacet: & ſuũ uenerat᷑ auctorẽ: ita cuncta aĩantia aut in cibos hoĩum: aut in
ueſtitũ: aut ad ſcindendũ terrã: aut ad ſubuectionẽ frugũ: & ipſius hoĩs eſſe creata:unde & iumẽta ab eo ꝙ iu
uent appellentur. Quid eſt Dauid homo quod memor es eius? aut filius hoĩs qm uiſitas eũ- Minuiſti eũ pau
lominus ab angelis:gloria & honore coronaſti eũ: & cõſtituiſti eũ ſupopa manuum tuaꝶ. Oĩa ſubieciſti ſub
pedibus eius oues & boues uniuerſas inſuꝑ & pecora cãpi. Volucres cæli & piſces maris: qui pambulant ſemi-
tas maris. Eſto inquit bos ad arandũ: ad ſedendũ equus: canis ad ſeruandũ: capræ ad lac: oues ad lanitia cõdi/
tæ ſint. Quis uſus porcoꝶ abſq; eſu carniũ? quis capreæ:ceruuli: damulæ: apri: lepores: & huiuſmodi uena/
tio. Quid anſeres ſilueſtres & domeſtici? quid anates? quid ficedulæ? quid attagen? quid fulica? quid turdus
Cur in domibus gallina diſcurrit:ſi nõ comedunt᷑ hæc:oĩa fruſtra a deo creata ſunt. Verũ quid opus eſt argu
mentis cũ manifeſte ſcriptura doceat omne quod mouet ſicut olera herbarũ data nobis in eſcã: & apoſtolus
clamitet oĩa munda mũuũdis: & nihil reiiciendũ quod cũ graꝶ actione pᷣcipitur: & uẽturos in nouiſſimo ꝗ pro/
hibeant nubere: & ueſci cibis: quos deus creauit ad utendũ. Ipſedũs uini potator & uoratora phariſæis appel
lat᷑:& publicanoꝶ cõuiua & pctõꝶ. Zachæi prandiũ nõ recuſans:uadẽs ad nuptiaꝶ epulas. Porro aliud eſt
ſi ſtulta cõtentione dicitis eũ iſſe ad nuptias ieiunatuꝶ: & in poſterũ more dixiſſe hoc comedo: illud nõ come-
do. nolo uinũ bibere quod ex aquis creaui. In typo ſãguinis ſui nõ obtulit aquã ſed uinũ. Poſt reſurrectionẽ
piſcẽ & fauũ comedit: nõ Zizania nuces & ſorbitiũculas. Petrus apoſtolus nõ expectãs ſtellã more iudaico:
ſed hora ſexta in ſolariũ prãſurus aſcẽdit. Paulus in naui panẽ frãgit nõ caricas. Timotheo dolenti ſtomachũ
uinum ſuadet bibere non piratium. De ciborum ſi placent abſtinentia quaſi non & ſuperſtitio gentiliũ co/
Atum matris deum obſeruet & iſidis. 6 Cap̃ᷣ. XXXV.
Equar ergo ueſtigia ppoſitionis expoſitæ. & anteꝗᷓ ad ſcripturas ueniã: doceãq; ex eis deo grata ieiu
nia: & acceptabilẽ cõtinentiã: argumẽtis philoſophoꝶ argumẽta componã. & ꝓbabo non Empedo

clis & Pythagoræ nos dogma ſectari: qui ꝓpter us ſeuρνπνροοπσνideſt tranſanimationẽ oẽ qd mouer᷑ & uiuit

edendũ nõputant: & eiuſdẽ criminis reos arbitrant᷑: qui abietẽ quercũq; ſucciderint: cuius parricidæ ſunt: &
uenefici:ſed uenerari conditorẽ nim: qui in uſus hoĩum cũcta generauit. Et quõ bos ad arandum: equus ad

ſedẽdum:

— – — —— — —,—B——, —

— —

M Syxij

enli
lechs ſedendũ: canes ad ſeruãdũ: capræ ad lac: oues ad lanitia cõditæ ſũt: ita ſues & ceruos & capreas & lepores: &c.
nocen, ſed illa nõ ſtatĩ ad comedendũ creata eſſe: ſed in alios uſus hoĩum. Si enĩ oẽ quod mouet᷑ & uiuit:ad ueſcẽdũ
ki factũ eſt:& pᷣparatũ gulæ:rndeant mihi cur elephanti: cur leones: urſi: leopardi: lupi: cur uipe: ſcorpii: culices
. M⸗ puliceſq;: curuultur: aqla: coruus: accipiter: cur cete: delphines: phocæ: minutæq; cocleolæ cõditæ ſint? Quis
aam, nr̃m leonẽ: quis uiperã: quis uolucrẽ: quis ciconiã: quis miluũ: quis reptantes in littoribus uermiculos unꝗᷓ
ignit, comederit: Sicut igit᷑ hæc pprios uſus hũt: ita poſſumus dicere & cæteras beſtias piſces: aues: nõ ad eſi um:ſeif
Pfli ad medicinã creatas. Deniq; carnes uiperæ unde Hyrine cõficit᷑: quãtis rebus aptæ ſint: norũt medici. ſegmẽta
hinne eboris ĩ medelas uarias aſſumunt᷑. fel hyeme oculoꝶ reſtituit claritatẽ. ſtercus eius & canũ: putrida curat uul
einsd nera. Et qd forſitan legẽti miꝶ ſit: hoĩs fimus quãtis curationibus ꝓficiat: Gallienus ααονςι ideſt in ſim/
Wü, plicibus docet. Aiunt phyſici:ꝙ pellis colubri qua exuit᷑ decocta in oleo: mire dolorẽ auriũ mitigat. Quid ita
Nr inutile uider neſcientibus: ut cimices Si ſanguiſuga faucibus hæſerit: fumo eius excepto: ſtatĩ euomit: & dif
irS ficultas urinæ huius appoſitione laxat᷑. Porcorũ autẽ & anſeꝶ & gallinarũ: phaſianorũq; adipes: qd cõmodi
cndis . habeãt: oẽs medicorũ declarant libri. quos ſi legeris uidebis tot curationes eſſe in uulture: quot mẽbra ſũt. Pa
ith ui fimus podagræ feruorẽ mitigat. Gruis: ciconiæ: fel aquilæ: ſanguis accipitris: ſtrutio camelus: ranæ: chame

rlin leontes: hyrũdinis ſtercus & carnes: ꝗbus morbis aptæ ſint dicerẽ: ſi mihi ꝓpoſitũ eſſet de medela corporũ di/
Ailn Parare-lemr qui uult Ariſtotelẽ & Theophraſtũ ꝓſa: Marcellũ Sydetẽ: & noſtꝶ Flauiũ hexametris uerſibus
ſſerẽtes. Plyniũ quoq; ſecũdũ: & Diaſcoridẽ: & cæteros tã phyſicos ꝗᷓ medicos: qui nulla herbã: nullũ lapi/

kntlud nndere
dẽ: nullũ aĩal tã reptile ꝗᷓ uolatile & natatile: nõ ad ſuæ artis utilitatẽ referunt. Igit cũ mihi dixeris: cur porcus

ei creatus eſt! ſtatĩ tibi rndebo pueroꝶ more certantiũ. cur uiperæcur ſcorpii?: Nec deũ ſu perfluo rum iudicabis
uin artificẽ. quia plurimæ & beſtiæ & uolucres ſũt: quas tuæ fauces recuſent. Sed ne contentioſũ hoc& pugna ma
nn gis uideat᷑ eſſe ꝗᷓ ueꝶ: audi iccirco ſues & apros & ceruos & reliquas aſantes creatas: ut milites & athletæ: nau/
kinl tæ:rhetore metallorũq; foſſo res: & cæteri duro e mãcipati: haberẽt cibos: ꝗqbus fo rti tudo corpoꝶ neceſſa/
Ani ria eſt. qui portãt arma & cibaria: qui Bani & ca cibus ſua inuicẽ mẽbra debilitãt: qui remos trahuũt: quorũ
kuiin latera ad clamandũ dicenduũq; ſunt ualida: qui ſubuertũt mõtes: & ſub diuo & ibribus dormiunt. Cæten nfa
. religio nõ æαIny ideſt pugilẽ: nõ athletas: nõ nautas: nõ milites: nõ foſſores: ſed ſapiæ erudit ſectatorẽ: ꝗ ſe
ün dei cultui dedicauit. & ſcit cur creatus ſit: cur uerſet in mũdo: quo abire feſtinet. Vnde & apoſtolus loquitur.
väden Quãdo ĩfirmor inqt tũc fortior ſũ.Et ſi exterior nr̃ homo corrũpit᷑:ſed ĩterior renouat᷑ de die in diẽ. Et cupio
cüchlt diſſolui & eſſe cũ Xpo. Et carnis curã ne feceritis in deſideriis. Nunqd oĩbus pᷣceptũ eſt: ne duas tunicas habe
Moned ant:ne cibos ĩ pera:æs in zona:uirgã in manu:calciamẽtũ ĩ pedibus? ut uẽdãt uniuerſa quæ poſſidẽt: dentq;
kenop paupibus: & ſequantur Ieſũ: Sed iis utiq; qui uolũteſſe pfecti. alioqn a Ioãne baptiſta aliud p̃cipit᷑ militibus
MI aliud publicanis. Dns aut dicit in euãgelio ad eũ qui ſe iactauerat legis uniuerſa cõpleſſe. Si uis pfectus eẽ: ua
ranich de uende oĩa quæ habes: & da paupibus: & ueni ſeqre me. ne graue onus nolẽti uideret ĩponere: in ꝓpria au/
habimt dientis uolũtate dimiſit dicens: ſi uis pfectus eſſe. Quã ob rẽ & ego tibi dicã. Si uis pfectus eſſe: bonũ eſt uinũ
1maalnn nõ bibere & carnẽ nõ mãducare. Si uis pfectus eſſe melius eſt ſaginare aſam ꝗᷓ corpus. Si aũt adhuc paruulus
ſbeogil es: & cocoꝶ iura te delectãt: nemo eripit faucibus tuis eſculentas dapes. Mãduca & bibe: & ſi tibi placet: cũ iſra
ſieihun elle lude conſurgẽs & canito:mãducemus & bibamus: cras enĩ moriemur. Mãducet & bibat: qui poſt cibos ex
uſid pectat interitũ. qui cũ Epicuro dicit:poſt mortẽ aũt nihil eſt. & mors ipſa nihil eſt. Nos Paulo credimus into
uren nanti: eſca uẽtri: & uẽter eſcis. deus aut & hunc & illã deſtruet. CS NAKVI. .
nnridi h Aecaũt de ſcripturis pauca poſuimus: ut cõgruere nra cũ philoſophis doceremus. Cæterũ quis igno
Auenn, ret: unãquãq; gentẽ nõ cõi lege naturæ:ſed his quoꝶ apud ſe copia eſt ueſci ſolitam? Verbi gra: Ara/
iluwdn bes & Sàraceni & oĩs heremi barbaria camelorũ lacte & carnibus uiuit. quia huiuſcemodi aĩal pro tꝑe & ſte/
beltagt nlitate regionũ facile apud eos & gignit᷑ & nutritur. Ii nefas arbitrant᷑: porcoꝶ ueſci carnibus. Sues eni q glan .
wolu de:caſtaneis: radicibus filicũ & hordeo ali ſolẽt: aut raro apud eos aut penitus nõ ſueniunt᷑. & ſi inuẽti fuerit:
noqn⸗ alimẽta nõ habẽt quæ ſupradiximus. Bregione ſeptẽtrionales populos: ſi ad eſũ aſinoꝶ camelorũq; compel/
ſaunpl las:ſimile putabũt eoꝶ ueſci carnibus: ac ſi lupũ comedere cogant᷑ uel coruũ. In põto & phrygia uermes albos
ollite & obeſos qui nigello capite ſũt:& naſcũtur in lignoꝶ carie pro magnis redditibus paterfamilias exigit. Et quõ .
lmion, apud nos attagen & ficedula: mullus & ſcarus in delitiis cõputant᷑: ita apud illos FXιεσαρνοaäàμdſſe luxu
Unrecime ria eſt. Rurſũ orientales & Lybiæ populos: quia perdeſertũ & calidã heremi uaſtitatẽ locuſtaꝶ nubes reperiũ
eiuhiin tur: locuſtis ueſci moris eſt. Hoc ueꝶ eſſe Ioãnes quoq; baptiſta pbat. Cõpelle phrygẽ & põticũ: ut locuſtã co
Nonmt medat: nefas putabit. Coge ſyrũ africũ & arabẽ: ut uermes ponticos glutiat: ita eos aſpiciet: ut muſcas: mille/
ntlii Peda: & lacertos. Quanꝗᷓ Syri & crocodilis terrenis: Afri etiã lacertis uiridibus ueſci ſoleãt. In ægypto & palæ
MN. eſtina ꝓpter boum raritatẽ nemo uaccã comedit: tauroꝶ carnes & boum uituloꝶ aſſumũt in cibos. Atĩ nr̃a
ſanen ꝓuincia ſcelus putant uitulos deuorare. Vnde & ĩperator Valens nuper legẽ perorientẽ dederat: ne quis uitu
Pohen loꝶe carnibus ueſcerer ꝛutilitati agriculturæ puidẽs: & peſſimã iudaizantis uulgi emẽdans cõſuetudinẽ: pali-
eetuuut tibus & lactẽtibus uitulos cõſumẽtis. Nomades & trogloditæ & ſcytæ & hunnoꝶ noua feritas ſemicrudis ue
lrluntd ſcunt carnibus. Porro Ichthyopagi gens errans in littore maris rubri: ſuꝑ petras ſolis calore feruẽtes aſſat pi/
echis 4 ſces. & hoc ſolo alimẽto uictitãt. Sarmatæ: Quadi: Vandali & innumerabiles aliæ gẽtes equoꝶ & uulpiũ car/
ii. i.

ſdidun

nibus delectant᷑. Quid loquarde cæteris natiõibus: cũ ipſe adoleſcẽtulus in Gallia uiderim Scotos gentẽ bri/
tannicã humanis ueſci carnibus: & cũ per ſiluas porcoꝶ greges & armẽtoꝶ pecudũq; reperiant: paſtoꝶ nates
& fœmĩaꝶ papillas ſolere abſcidere: & has ſolas ciboꝶ delitias arbitrari Scotoꝝꝶ natio uxores ꝓprias non ha/
bet: Et quaſi Platonis politiã legerit: & Catonis ſectet exẽplũ. nulla apud eos cõiunx ꝓpria eſt: ſed ut cuiq; li⸗/
bitũ fuerit: pecudũ more laſciuiũt. Perſæ: Medi: Indi: & Ethiopes: regna nõ modica: & Romano regno paria:
cũ mr̃ibus & auiis:cũ filiabus & neptibus copulant᷑. Maſſagetæ & Derbices miſerrimos putãt: ꝗ egrotatione
moriant᷑. & parẽtes: cognatos: ꝓpinquos: cũ ad ſenectã uenerint: iugulatos deuorãt: rectius eſſe dicentes: ut
a ſe potius ꝗᷓ a uermibus comedant᷑. Tibareni:quos dilexerint ſenes ſuſpendũt in patibulis. Hircani uolucri
bus & canibus ſemiuiuos piiciũt. Capſii beſtiis mortuos piiciũt. Schytæ eos qadefũctis amati ſũt: uiuos ĩfo/
diunt cũ oſſibus mortuoꝶ. Bactri canibus ad hoc ipſũ nutritis obiiciũt ſenes. Quod cũ Alexãdri pfectus Ni/
canor emẽdare uoluiſſet: pene amiſit ꝓuinciã. Coge ægyptiũ: ut ouiũ lacte ueſcat᷑. Impelle ſi uales Peluſioten
ut mãducet cepe: Singulæ pene in ægypto ciuitates ſingulas beſtias: & mõſtra uenerant᷑. Et quodcũq; uolue/
tint: hoc ĩuiolabile & ſacrũ putãt. Vnde & urbes quoq; apud eos ex aĩaliũ uocabulis nuncupant᷑. Leonto: Cy
no: Lyco: Buſyris: Thymius quod ĩterpretat᷑ hircus. Et ut ſciremus: quales deos ſemp ægyptus recepiſſet: nu/
per ab Hadriani amaſio urbs eoꝶ Antinous appellata eſt. Peruides igit ꝙ nõ ſolũ in eſu: ſe ed & in ſepulturis &
in cõnubiis: & in oĩ cõuerſatione unaquæq; gens ſuo ritu & ꝓprietatibus uictitet: & hoc eã naturæ leze putare
qd didicit. Veꝶ fac eſũ carniũ cũctis nationibus eſſe cõem: & paſſim licere qd paſſim gigni tur. Qui ad nos:
quoꝶ cõuerſatio in cælis eſt. Qui ſuꝑ Pythagorã & Empedoclẽ: &οs ſapiæ ſectatores: nò ei debemus cui na
ſcimur: ſed cui renaſcimur. qui repugnantem carnem: & ad libidinum incentiua rapientem media ſubiuga/
mus. Eſus carnium: & potus uini: carniſq; ſaturitas ſeminarium libidinis eſt. Vnde & comicus:Sine cerere in
quit & libero friget enus. ¶ Cap̃ XXXVII.
. Er qnq; ſenſus: quaſi per quaſdã feneſtras: uitiorũ ad aĩam introitus eſt. Nõ põt ante metropolis &
arx mẽtis capi: niſi per portas eius irruerit hoſtilis exercitus. Hoꝶ pturbationibus aĩa pᷣgrauat᷑: & ca⸗
pit aſpectu: auditu: odoratu: ſapore: tactu. Si Cyrcenſibus quiſpiã delectet᷑: ſi Athletaꝶ certamine:
obilitate hiſtrionũ: ſi formis mulieꝶ: ſplendore gẽmaꝶ: ueſtiũ: metalloꝶ: & cæteris huiuſcemodi perocu
loꝶ feneſtras aĩæ capta libertas eſt. & ĩplet illud ꝓpheticũ: mors ĩtrauit per feneſtras ur̃as. Rurſũ auditus ua/
rio organoꝶ cãtu: & uocũ flexionibus delinit᷑. & carmine poetarũ. & Comœdoꝶ mimorũq; urbanitatibus &
ſtrophis. & ꝗcqd per aures introiens uirilitatẽ mẽtis eff æminat. Odoris aũt ſuauitas & diuerſa Thymiama/
ta & amomũ: cyphi: oenãthe: muſcus: & pegrini muris pellicula: ꝙ diſſolutis & amatoribus cõueniat: nemo
niſi diſſolutus negat. Porro ciboꝶ auiditas ꝙ auaritiæ mater ſit: & aĩum quaſi quibuſdã cõpedibus degraua/
tũ in terra teneat: quis ignorat: Propter breuẽ gulæ uoluptatẽ: terræ luſtrant᷑ & maria: & ut mulſũ uinu pcio/
ſuſq; cibus fauces nras tranſeat: totius uitæ opa deſi udamus. Tactus aũt alienoꝶ corpoꝶ & fœminarũ arden/
tior appetitus: uicinus inſaniæ eſt. Ob hunc ſenſũ cupimus: iraſcimur: geſtimus: inuidemur: æmulamur: ſol
liciti ſumus. & expleta uoluptate: per quãdã plenitudinẽ rurſus accẽdimur. quærimuſq; facere: qd cu feceri/
mus: iterũ pœniteamus. Igit᷑ cũ per has portas quaſi quidã pturbationũ cunei ad arcẽ nr̃æ mẽtis intrauenint:
ubi erit libertas ubi fortitudo eius:? ubi de deo cogitatio maæime cũ tactus depingat ſibi etiã pᷣteritas uolupta
tes Et recordatione uitioꝶ cogat aĩam copati. & quodãmodo exercere qd nõ agit. His igit rationibus ĩuitati
multi philoſophoꝶ reliqrunt freqᷓntias urbiũ: & hortulos ſuburbanos: ubi ager irtiguus & arboꝶ comæ: & ſu
ſurrus auiũ fontis ſpeculũ: riuus ĩimurmurãs: & multæ oculorũ auriũq; illecebræ ſũt. ne per luxũ & abundati
am copiarũ aĩæ fortitudo molleſceret: & eius pudicitia cõſtupraret᷑. Inutile ꝗqppe eſt crebro uidere: p quæ ali/
qñn captus ſis.& eoꝶ te expimẽto cõmittere: quibus difficulter careas. Nã & Pythagorei huiuſcemodi frequen
tiam declinantes in ſolitudine & deſertis locis habitare cõſueuerunt. Platonici quoq; & Stoici in tẽplorũ locis
& porticibus uerſabant᷑. ut admoniti anguſtioris habitaculi ſanctitate: nihil aliud ꝗᷓ de uirtutibus cogitarẽt.
Sed & ipſe Plato cũ eſſet diues: & toros eius Diogenes luteis pedibus cõculcaret: ut poſſet uacare philoſophiæ
elegit Academiã uillã ab urbe pcul nõ ſolũ deſertã: ſed & peſtilentẽ: ut cura & aſſiduitate morboꝶ libidis im/
petus frãgeret᷑: diſcipuliq; ſui nullã aliã ſentirẽt uoluptatẽ: niſi eaꝶ rerũ quas diſcerẽt. Quoſdã legimus effo
diſſe ſibi oculos: ne per eoꝶ uiſũ a contẽplatione philoſophiæ auocarent᷑. Vnde & Crates ille The anus ꝓie/
cto in mari nõ paruo auri põdere: abite inqt peſſũ malæ cupiditates: ego uos mergã: ne ipſe mergar a uobis.
Quod ſiqs exiſtimat:& abũdantia ciboꝶ potionũq; ſemꝑ ſui:& uacare poſſe ſapiæ: hoc eſt & uerſari in deli/
tiis: & delitiarũ uitiis nõ teneri ſeipſũ decipit. Cũ eni ꝓcul ab his remoti ſæpe capiamur naturæ illecebris: & co
gamur ea cupere quoꝶ copiã nõ habemus: ꝗto magis ſi circũdati retibus uoluptatum eſſenos liberos arbitre
mur?Senſus nr̃ illud cogitat: qd uidet:audit: odorat᷑: guſtat: attrectat. & ad eius rei trahit᷑ appetitũ: cuius ca
pit᷑ uoluptate. Quod mẽs uideat: & mẽs audiat: & ꝙ nec audiretquippiã: nec uidere poſſumus: niſi ſẽſus ĩ ea
quæ cernimus & audimus fuerit intẽtus. Vetus quoq; ſnĩa eſt: difficile eſt ĩimo ĩpoſſibile:delitiis & uolupta/
tibus affluẽtes nõ ea cogitare quæ gerimus: fruſtraq; qdã ſimulãt ſalua fide & pudicitia & ĩtegritate mentis:
ſeabuti uoluptatibus: cũ cõtra naturã ſit: copiis noluptati ſine uoluptate ꝑfrui. Et apoſtolus hoc ipfũ cauẽs
dixerit: Quæ aũut in delitiis uiuens eſt uidua: mortua eſt. “ ¶ Cap̃ XXXVIII.
Senſus

f— — — — — .—

—i — — —

— — — — — — — 2

re — —

Pi⸗ Enſus corpoꝶ quaſi equi ſũt: ſine rõne currẽtes. aĩa uero in aurigæ modũ retinet frena currentiũ. Et

tes quõ equi abſq; rectore pᷣcipites ruũt: ita corpus ſine rõne & ĩ perio aĩæ ĩ ſuũ fert᷑ interitũ. Alia quoq;
uy cõparatio aĩæ & corpus a philoſophis ponit᷑. corpus pueꝶ: aiam pedagogũ eſſe dicẽtibus. Vnde &
l, hiſtoricus: aĩæ ĩperio: corporis ſuitio magis utimur. alteꝶ nobis cũ diis: alteꝶ cũ bæluis cõe eſt. Igit᷑ niſi uitia
tir adoleſcẽtis & pueri prudentia pædagogi rexerit: oĩs conatus eius & ĩpetus ad laſciuiã ꝓperãt.ſine quatuor ſẽ/
one ſibus uiuere poſſumus. ideſt ſine aſpectu: auditu: odoratu latq; cõplexu. Abſq; guſtu autẽ & cibis ĩ poſſibile
zute eſt humanũ corpus ſubſiſtere. Adeſſe ergo debet rõ: ut talesac tantas ſumamus eſcas: quibus non oneret᷑ cor/
eri pus: nec libertas aĩæ p̃ᷣgrauet᷑. quia & comedendũ eſt: & deambulãdũ: & dormiendũ: & digerendũ: & poſtea
io, inflatis uenis incẽtiua libidis ſuſtinẽda. Iuxurioſa res uinũ: & tumultuoſa ebrietas. Oĩs aut qui cũ his miſcet᷑
N nõ erit ſapiẽs. Nec tales accipiamus cibos: quos aut difficulter digerere: aut comeſtos magno partos: & pditos
ten labore doleamus. Oleꝶ & pomoꝶ acleguminũ: & facilior apparatus eſt: & arte ĩpendiiſq; cocoꝶ nõ ĩdiget: &
lue⸗ ſine cura ſuſtentathumanũ corpus: moderateq; ſũptus. quia nec auide deuorat᷑ & qd irritamẽta gulæ nõ ha/
0 bet:leniori digeſtione cõcoquit᷑ .Nemo enĩ uno & duobus cibis iiſ⸗ q; uilibus uſq; ad ĩflationẽ uentris onerat᷑:
rnle quæ diuerſitate carniũ & ſaporis delectatione cõcipit᷑: cũ uariisnidoribus fumãt patinæ: & ad eſũ ſui expleta
ub⸗ eſurie:quaſi captiuos trahut. Vnde & morbi ex ſatu ritate nimia cõcitant᷑: multiq; ĩpatientiã gulæ uomitu re
tae mecdliãtur. & qd turpiter ĩgeſſerũt: turpius egerũt. Hippocrates in amphoriſmis docet craſſa & obeſa corpora
N quæ creſcendi mẽſurã ĩpleueri t:niſi cito ablatiõe ſanguĩs minuant᷑: in paralyſin S peſſima morboꝶ gna erũ/
“ pere.& iccirco eſſe neceſſariã dẽptionẽ: ut rurſũ habeãt in quæ poſſint creſcere. Nõ enĩ manere ĩ uno ſtatu na
tura corpoꝝꝶ põt: ſed aut creſcere ſemꝑ: aut decreſcere habet. nec poſſe uiuere aĩal: niſi creſcẽdi capax ſi it. Vnde
ſenn & Gallienus etiã doctiſſimus Hippocratis ſterpres athletas quoꝶ uita &ars ſagina eſt: dicit ĩ exhortatiõe me
VI. dicinæ nec uiuere poſſe diu: nec ſanos eſſe. aĩaſq; eoꝶ ita nimio ſanguĩe & adipibus quaſi lu to ĩuolutas nihil
i tenue: nihil cæleſte: ſed ſemꝑ de ca ribus: & uictu: & uẽtris ĩgluuie cogitare. Diogenes tyrãnos & ſi ubuerſt iões
4- urbiũ: bellaq; uel hoſtilia uel ciuilia: nõ pro ſimplici uictu oleꝶ pomorũcq;: ſed pro carnibus & epularũ deliti/
üt is aſſerit excitari. Quocdq; mirãdũ ſit: Epicurus uoluptatis aſſertor: oẽs libros ſt uos repleuit oleribus & pomis
& uilibus cibis dicit eſſe uiuẽdũ. qa carnes & exqſitæ epulæ ingẽti cura ac miſeria pᷣparent᷑. maiorẽq; pœnã ha
Acd beant in qᷓrendo: ꝗᷓ uoluptatẽ in abutẽdo. Corpora aut nr̃a cibo tm̃ & potu ĩdigere. ubi aqua & panis ſit: & cæ
4 tera his ſimilia: ibi naturæ ſatiſfactũ. qcqd ſuprafuerit: nõ ad uitæ neceſſitatẽ ſpectare: ſed ad uitium uolupta
uoh tis. Bibere comedere nõ delitiaꝶ ardorẽ: ſed ſitim famẽq; reſtinguere. Quicarnibus ueſcũtur: ĩdigere etiã iis
ma/ quæ nõ ſũt camiũ. Qui aũt ſimplici uictu abutant eos carnes nõ reqrere. Sapiæ quoq; operã dare non poſſu
no mus.ſi mẽſæ abũdantiã cogitemus: quæ labore nimio: & cura diligẽti atq; ĩdigẽti ſdiget. Cito explet᷑ naturæ
Hna neceſſitas: frigus & fames ſimplici ueſtitu & cibo expelli põt. unde & apoſtolus hintes inqt uictũ & ueſtitũ his
ao⸗ cõtenti ſumus. Delitiæ & epulaꝶ uarietates: fomẽta auaritiæ ſũt. Grãdis exultatio aĩe eſt: cũ paruo contentus
gen fueris cibo: mundũ hr̃e ſub pedibus: & oẽm eius potentiã epulas: libidines: ppter quæ diuitiæ cõparẽtur: uili
urhl bus mutare cibis: & craſſiore tunica cõpenſare. Tolle epulaꝶ & libidis luxuriã: nemo quæret diuirias: quarũ
ceer⸗ uſus aut ĩ uẽtre aut ſub uẽtre eſt. Qui egrotat: nõ aliter recipit ſanitatẽ: niſi tenui cibo & caſtigato uictu: quæ
ent αIn Aia Ia ideſt tenuis dieta dicit᷑. Quibus ergo cibis recipitur ſanitas: his & ſeruari põt: ne ꝗs putet mor
Dan bos oleribus cõcitari. Si aũt Milonis illius Crotoniatæ uires olera nõ mĩſtrant: quæ naſcunt & alũtur excarni
ulan pus: qd neceſſe eſt uiro ſapiẽti & philoſopho Xpi tantã hr̃e fortitudinẽ: quæ athletis & militibus neceſſaria ẽ⸗
Alu Quã cũ habuerit ad uitia/ puocet᷑. Illi arbitrãtur carnes ſanitati cõgruas: qui uolũt abuti libidĩe: & in cœnũ de
ndi mergi uoluptatũ ad coitũ ſemꝑ exæſtuãt. Xpᷣiano ſanitas abſq; uiribus nimiis neceſſaria eſt. Nec turbare nos
debet: ſi rari ſint huius ppoſiti ſectatores: quia rari ſũt & amici boni & fideles & pudici & cõtinẽtes. ſemperq;
quen uirtus rara eſt. Lege Fabritii cõtinentiã: Curii pauptatẽ: & in tãta urbe uix paucos ĩuenies: quos ſ. eꝗᷓris. Noli ti
loos mere ne ſi carnes nõ comederis: aucupes & uenatores fruſtra artificia didicerint. Legimus quoſdã morbo arti
talet, culari & podagræ humoribus laborantes pꝓſcriptione bonoꝶ:ad ſimplicẽ mẽſã & paupes cibos redactos cõua
phi⸗ luiſſe. Caruerãt eni ſollicitudie diſpẽſandæ domus: & epulaꝶ largitate: quæ & corpus frãgũt & aĩam. Irridet
Fin⸗ Oratius appetitum ciborum: qui cõſumpti reliquunt pœnitẽtiam.
eo Sperne e uoluptates: nocet empta dolore uoluptas.
i Et cũ in ameniſſimo agro ĩ morſũ uoluptuoſorum hoĩum ſe craſſũ pinguẽq; deſcriberet: luſit his uerſibus.
obs. Me pinguem & nitidum bene curata cuteuiſes:
idel⸗ Cum ridere uoles Epicuri de grege porcum. ¶Cap̃. XxXXIX.
⸗ Ed & ex uiliſſimis cibis uitanda ſatietas ẽ. Nihil enĩ ita obruit aĩum: ut plenus uẽter: & exæſtuans: &
bite huc illucq; ſe uertẽs: & in ructus uel in crepitus uẽtoꝶ efflatiõe reſpirãs. Quale illud ieiuniũ eſt: aut
*MZ qualis illa refectio poſt ieiuniũ cũ p̃dianis epulis diſtẽdimur: & guttur nr̃m meditatoriũ efficit᷑ latri
Bia narũ: ũq; uolu mus ꝓlixioris iediæ fame carere: tantũ uoramus: quantũ uix alterius diei nox digerat. Itaq;
Ge nõ tã ieiuniũ appellandũ eſt:qꝗᷓ crapula ac fetẽs & moleſta digeſtio. Dicearchus in libris antiqtatũ & deſcriptio
ne Græciæ: refert ſub Saturno ideſt ĩ aureo ſæculo: cũ oĩa humus fũderet: nullũ comediſſe carnes: ſed uniuer
dg ſos uixiſſe frugibus & pomis: quæ ſpõte terra gignebat. Perſaꝶ regis Cyri uitã XRenophon octo uoluminibus

d iii. xxxiii.

S

— —

explicat: polẽta & cardamo & ſale ac pane cibario eos aſſerẽs uictitare. Lacedzmonioꝶ mẽſæ frugalitatiſ. q; &

ſupraſcriptus Xenophon & Theophraſtus & oẽs pene ſcriptores Græciæ teſtes ſũt. Cheremõ Stoicus uir elo

uẽtiſſimus narrat de uita antiquoꝶ ægypti ſacerdotũ ꝙ oĩbus mũdi negociis curiſq; poſtpoſitis ſemp in tẽ⸗

plo fuerĩt: & rerũ naturas cauſaſq; ac rones ſydeꝶ cõtẽplati ſint: nunꝗᷓ mulieribus ſe miſcuerint. nunꝗ cogna
tos & ppinquos ne liberos quidẽ uiderit. ex eo tpe quo cœpiſſẽt diuino cultu deſeruire: & carnibus & uino ſe
17 . . , P- FPF . —, 4. . . .
ſemp abſtinuerint: ꝓpter tenuitatẽ ſẽſus & uirtiginẽ capitis: quẽ ex paruo cibo patiebantur: & maxime ꝓpter

appetitus libidis: qex his cibis & ex hac potatiõe naſcunt᷑.pane raro ueſcebant:ne onerarent ſtom achũ.Et ſi

. — 2 - . „ . „ IY ⸗ .8 — —.
ũcomedebãt: tonſũ pariter iſopũ ſumebãt in cibo. ut eſcã grauiorẽ illius colore decoquerẽt. Oleũ tm̃ in ole

ribus nouerãt: uee & ipſũ paꝶ ꝓpter nauſeã & aſpitatẽ guſtus leniendã. Quid loquar inqt de uolatilibus cũ

ouũ quoq; pro carnibus uitauerit & lac/ Quoꝶ alterũ carnes liqdas:alteꝶ ſanguinẽ eſſe dicebãt colore muta/
to. Cubile eis de foliis palmaꝶ: quas Bayas uocãt: cõtextũ erat. ſcabellũ acliue: & ex una parte obliquũ: in terra
pro puluillo capiti ſi upponebãt: bidui triduiq; inediã ſi uſtinentes. Humeros corporis 4 naſcunt ex ocio: & ex
mãſione unius loci nimia uictus caſtigatiõe ſiccabãt. Ioſephus ĩ ſecũda iudaicæ captiuitatis hiſtoria: & ĩ octa
uodecimo antiqtatũ libro: & cõtra Appionẽ:duobus uolumiĩbus tria deſcribit dogmata iudæorũ. Phariſæos:
Saducxos: Eſſæos. Quoꝶ nouiſſimos miris effert laudibus: ꝙ & ab uxoribus & uino & carnibus ſemp abſti⸗/
nuerint: & quotidianũ ieiuniũ uerterint in naturã. Suꝑ quoꝶ uita & Philo uir doctiſſim us ppriũ uolumen
edidit. Eãtes Cizycenus & Aſclepiades cyprius: ætatequa Pygmaleon in oriẽte regnabat:ſcribũt eſum carniũ
nõ fuiſſe. Eubulus quoq; q hiſtoriã Mitræ multis uolumĩbus explicuit: narrat apud Perſas tria gña Magoꝶ

quoꝶ pᷣmos ꝗ ſint doctiſſimi & eloqᷓntiſſimi excepta farina & olere nihil aliud ĩ cibo ſumere. Apud Eleuſinã

etiã uolucribus & piſcibus & ꝗbuſdã pomis abſtinere ſolẽne eſt. Bardeſanes uir babylonius in duo dogmata
apud Indos gymnoſophiſtas diuidit. quoꝶ altete appellat bragmanas alteꝶ ſamaneos: ꝗ tãtæ cõtinẽtiæ ſint
ut uel pomis arboꝶ iuxta gangẽ fluuiũ: uel publico orizææ & farinæ alant᷑ cibo. & cũ rex ad eos uenerit: adorare
illos ſolitus ſit:pacẽq; ſi uæ ꝓuinciæ in illoꝶ pcibus arbitrari ſitã. Euripides in creta Iouis ꝓphetas nõ ſolũ car/
nibus ſed & coctis cibis abſtinuiſſe fert᷑. Xenocrates philoſophus de Triptolemi legibus apud atheniẽſes tria
tm̃ᷣ pcepta in tẽplo Eleuſinæ reſidere ſcribit:honorãdos parẽtes: uenerãdos deos:carnibus nõ ueſcendũ. Or/
pheus in carmie ſuo eſũ carniũ deteſtat᷑. Pythagoræ: Socratis: Antiſthenis: & reliquorũ frugalitatẽ referrẽ in
cõfuſionẽ nr̃am: niſi & longũ eſſet:& ꝓprii opis ĩdigeret officio. Hic certe eſt Antiſthenes q cũ glorioſe docu⸗
iſſet rhetoricã: audiſſetq; Socratẽ: dixiſſe fert᷑ ad diſcipulos ſuos: Abite: & magim ꝗrite ego en iã repperi. Sta

tiq; uẽditis quæ habebat: & publice diſtributis: nihil ſibi plus ꝗᷓ palliolũ reſeruauit. Pauptatiſq; eius & labo/

ris & Nenophon teſtis eſt in ſympoſio: & ĩnumerabiles libri eius. quoꝶ alios philoſophico: alios rhetorico ge
nere ſcripſit. Huius Diogenes ille famoſiſſimus ſectator fuit: potẽtior rege Alexãdro: & naturæ uictor huma
næ. Nã cũ diſcipuloꝶ Antiſthenes nullũ reciperet: & pſeuerãtẽ Diogenẽ remouere nõ poſſet: nouiſſime cla/
ua minatus eſt:niſi abiret. Cui ille ſubieciſſe dicit᷑ caput: atq; dixiſſe: nullus tam durus baculus erit: q mea tuo

poſſit obſeqo ſe eparare. Refert Satyrus:q illuſtriũ uiroꝶ ſcribit hiſtorias:ꝙ Diogenes palliolo duplici uſus ſit

ꝓpter frigus:perã pro cellario habuerit: ſecũq; portarit clauã ob corpuſculi fragilitatẽ: qua iã ſenex mẽbra ſu
ſtentare ſolitus erat. Et uuρορνιπορ ideſtdiari uictus uulgo appellatus ſit. in pntem horã poſcens a quolibet:
& accipiens cibũ. habitauit aũt in portaꝶ ueſtibulis & porticibus ciuitatũ. Cũq; ſe cõtorꝗ̃ret in dolio: uolu bi
lIẽ ſe hr̃e domũ iocabat᷑:& ſe cũ tpibus ĩmutantẽ. frigore enĩ os dolii uertebat in meridiẽ: æſtate ad ſeptẽtrionẽ

& utcũq; ſol ſe ĩclinauerat:Diogenis ſimul pᷣtoriũ uertebat᷑᷑. OQuodã uero tpe hñs ad portandũ caueũ ligneũ:
q; ſol ſe ĩch P . P P 2

uidit puerũ manu cõcaua bibere:& eliſiſſe illud fert᷑ ad terrã dicẽs. Neſciebã ꝙ natura hr̃et poculũ. Virtutem

eius & cõtinẽtiã mors quoq; ĩdicat. Nã cũ ad agonẽ olympiacũ q magna frequẽtia græciæ celebrabat᷑: iã ſenex

pgeret: febre in itinere dicit᷑ apphenſus accubuiſſe in crepidine uiæ. uolẽtibuſq; eũ amicis aut in iumẽtũ aut ĩ
uehiculũ leuare: nõ acqeuit. ſed trãſiens ad arboris umbrã locutus eſt. Abite quæſo: & ſpectatũ pgite. hæcme

nox aut uictorẽ ꝓbabit aut uictũ. Si febrẽ uicero: ad agonẽ ueniã. Si me uicerit febris: ad ĩferna deſcẽdã. Ibiq;

noctẽ eliſo gutture: nõ tã mori ſe ait:ꝗᷓ febrẽ morte excludere. Vnius tm̃ philoſophi exẽplũ poſui. ut formo
ſuli nri & troſuli: & uix ſũmis pedibus adũbrãtes ueſtigia: quoꝶ uerba in pugnis ſuũt: & ſyllogiſmi in calcibus

ꝗ pauptatẽ apoſtoloꝶ & crucis duriciã aut neſciũt aut cõtẽnũt: imitent ſaltẽ gẽtiliũ parcitatẽ. (C p. LX.

Aecde argumẽtis philoſophoꝶ exẽpliſq; diſſerui. Nũc ad exordiũ gñis humani ideſt ad nr̃a trãſiẽs:
h) docebo pᷣmũ Adã & in paradiſo accepiſſe pᷣceptũ: ut cæxtera poma comedẽs: ab una arbore ieiunaret.
Btĩtudo paradiſi abſq; abſtinẽtia cibi nõ potuit dedicari. Quãdiu Adã ieiunauit: in paradiſo fuit.
comedit: & eiectus eſt. eiectuſq; ſtatĩ duxit uxorẽ. Qui ieiunãs in paradiſo uirgo fuerat: ſatur in terra mrimo
nio copulat᷑. & tñ eiectus nõ ptinus accepit licentiã carniũ ueſcendaꝶ: ſed tm̃ poma arborũ & fruges ſegetũ:

& herbaꝶ olera ei tradunt᷑ in cibũ. ut exul quoq; paradiſi nõ carnibus quæ ĩ paradiſo nõ erãt: ſed ſimilitudiĩe

frugũ paradiſi ueſceret᷑. poſtea uero uidẽs deus ꝙ diligẽter appoſitũ eẽt ad malitiã cor homiĩs ab adoleſcentia:

&è ſpũs eius in iis pmanere nõ poſſet: qui erãt caro: opa carnis diluuio cõdẽnauit: & auidiſſimã hoĩum gulã ꝓ

bãs dedit eis licentiã comedẽdaꝶ carniũ: ut dũ ſibi ĩtelligũt licere oĩa. nõ deſiderarẽt magnope qd licebat. nec
mãdatũ in cauſã uerterẽt pᷣuaricatiõis. Quanꝗᷓ & tũcex parte ĩperatũ de ĩmundis aĩalibus ieiuniũ ſit.nã cum
alia

— — w— 2.5 — —

—

6
Ur le
nti,
cognn
noſe
Ppter
ieſ
uin ole
busc,
muta,
intern
Ker
lioch
lro
ad/
lumen
camii
Mh
leulni
ogmnat
tirſint
adorre
olüan
lelst
li.0
ferein
docu/
t. Stn
Abo/
n
t hum
mech/
neatuo
lſus ſit
beaſu
volber
volubi
nni
lei
iruem
jilener
tũͦ uut
hzcnme
i. big
tfommo
Alchus
ill
riles
unatet
lofut.
mimo
ſegein
ſieude
ſent
gliß
bat. ner
nium
104

alia mũda dicant: alia ĩmunda:& in archa Noe de ĩmũdis bina:de mũdis ĩtroducunt paria:& utiq; ĩimũdo

rũ eſus ablatus ſit:ne ſine cauſa dicerẽtur ĩimunda:ex parte ieiuniũ dedicatũ eſt: docẽs abſtinentiã omniũ in

quorũdaã reciſione. Cur pdidit Eſau primogenita ſua? Nõne ppter cibũ Impatiẽtiãq; gulæ lachrymis emẽda
re nõ potuit. Eiectus de ægypto populus Iſrael & in terrã repromiſſiõis lacte & melle manantẽ ĩtroducẽdus:
ægyptias carnes & pepones: alliaq; deſiderat. Vtinã inqt obiſſemus pcuſſi a deo in terra ægypti: qu ſupollas
carniũ ſedebamus. Et iteꝶ: Quis nos ueſcet carnibus? Venerũt in mẽtẽ nobis piſces quos in ægypto comede/
bamus gratis: & cucumeres: & pepones: & porri: & cepe: & allia. At nũc aĩa nra arida: nihil niſi mãna oculi nii
cõſpiciũt. Angeloꝶ cibũ cõtẽnẽtes:carnes ægyptias ſuſpirabãt. Moyſes qᷓdragĩta diebus & noctibus ieiunus ĩ
mõte Syna: etiã tũc ꝓpbãs: nõ in pane ſolo uiuere hoĩem: ſed in oĩ uerbo dei: cũ dño loquit᷑. populus aut ſatur
idola fabricat. Ille uacuo uẽtre legẽ accipit ſcriptã digito dñi. Iſte mãducans & bibẽs:cõſurgenſq; ludere:aurũ
cõflat in uitulũ: & ægyptiũ bouẽ p̃fertdni maieſtati. Tot dieꝶ labor: unius horæ ſaturitate periit. Frangit au/
dacter Moyſes tabulas. ſciebat enĩ dei ſermonẽ nõ poſſe audire temulẽtos: ĩcraſſatus eſt & pinguefactus: & di

latatus: & recalcitrauit dilectus: & dereliꝗt dim: qui fecerat eũ: & abſceſſit a deo ſalutari ſuo. Vnde & in eodẽ?

deuteronomio p̃cipit᷑: ne cum manducaueris & biberis: & domos optimas ædificaueris: ouibus & bobus tuis
multiplicatis & argẽto & auro extollat᷑ cor tuũ: & obliuiſcaris dni tui. Deniq; mãducauit populus: & incraſſa/
tũ eſt coreius: ne uideret oculis: & audiret auribus: & corde cõtineret: & uultũ ieiunãtis Moyſi: & iuxta hebrai
cqᷓ ueritatẽ: dei cõfabulatione cornutũ paſtus & pinguior populus ſuſtinere nõ potuit. Quã ob rẽ dns nĩ atq;
Saluator nõ ob differẽtiã uirginitatis & nuptiaꝶ ut quidã putãt:ſed ob ieiuniorũ cõſortia Mo yſem & Heliã
trãifiguratus in mõte ſecũ oſtẽdit in gloria.ꝗᷓꝗᷓ Moyſes & Helias typũ ppriæ legis ꝓphetarũq; mõſtrauerĩt: ſi
cut manifeſte ſcriptura euãgelii teſtat᷑. dicebãt ei exitũ. quẽ cõpleturus erat in Hieruſalẽ. paſſionẽ eni dni nõ
uirgitas & nuptiæ: ſed lex nuciat & pphetæ. Quod ſi cõtentioſe in Moyſe nuptias: in Helia uirginitatẽ dixerit
demõſtrari: breuiteraudiãt Moyſẽ mortuũ & ſepultũ: Heliã igneo curru raptũ: ante ĩmortalẽ eſſe cœpiſſe: ꝗᷓ
mortuu. Sed nec ſecũda cõſcriptio tabulaꝶ abſq; ieiunio potuit ĩpetrari. Quod ebrietas pdiderat: inedia rep/
perit. Ex quo oſtẽdit᷑ poſſe nos per ieiuniũ redire in paradiſũ. unde per ſaturitatẽ fueramus eiecti. In exodo ad
uerſus Amelech or̃one loyſi: & totius populi uſq; ad ueſperã ieiunio dimicatũ eſt. Ieſus filius Naue ſtatio/
nẽ ĩpetrauit ſoli & lunæ. & inediã pluſꝗᷓ unius diei uictoris exercitus ptelauit. Saul ſicut in regnoꝶ pᷣmo libro
ſcribit᷑: maledictus inqt qui ederit panẽ uſq; ad ueſperam: donec ulciſcar me de inimicis meis. Et nõ guſtauit
oĩs populus eius: & tota terra prãdebat. Tãtaq; fuit auctoritas ſtatiõis ſemel dño deſtinatæ: ut Ionatham qui
cauſa uictoriæ extiterat: dephenderet ſors: & ignorãtiæ crimẽ declinare nõ poſſet. pr̃iſq; in ſe cõcitaret manũ:
& uix populi pᷣcibus ſaluaret᷑. Helias quadraginta dierũ ieiunio p̃paratus: deũ uidit in mõte Oreb. audiui cq;
ab eo: ꝗd tu hic helia!. Multo familiarior iſta uox: ꝗᷓ illa in Geneſi.Adã ubi es? Illa enĩ paſtũ terrebat & pditu.
hæcieiunanti famulo blãdiebat᷑. Congregatũ Samuel populũ in Maſphat: indicto ieiunio roborauit: & fecit
hoſtibus fortiorẽ. Aſſyrioꝶ ĩpetũ: & potẽtiã Sẽnacherib: Ezechiæ regis lachrymæ ſaccus & humiliatio uictus
fregit: ꝓſtrauit & uicit. Et ecõtrario ciuitas Niniue ĩminentẽ irã di: leiunioꝶ miſeratione detorſit. quã & So/
doma placaſſet & Gomorra: ſi uoluiſſet agere pœnitẽtiã. & lachrymas pœnitẽtiæ pr̃ocinante cociliare ieiunio
Acab rex ĩpiſſſimus: ut ſniam dei ſi ubterfugeret: & euerſio domus eius differret in poſteros: ieiunio ĩ petrauit
& ſacco.Anna uxor Elchane inanẽ cibo uentrẽ filio meruit ĩplere. Periclitant᷑ in babylone magi oĩs cõiector &
auriolus & aruſpex cedit᷑. Daniel & tres pueri reuelationẽ merent ieiunio. & paſti legumibus pulchriores ſũt
& prudẽtiores his ꝗde mẽſa regis carnibus ueſcebant᷑. Deĩde ſcriptũ eſt: ꝙ Daniel tribus hebdomadis ieiuna
uerit: panẽ ſuauẽ nõ comederit: caro & uinũ nõ intrauerit os eius: oleo unctus nõ ſit. & uenerit ad eũ angelus
dicẽs. Daniel homo miſerabilis es. Qui deo miſerabilis apparuerat poſt ieiuniũ: leonibus in lacu fuerat horri
bilis. Quã pulchra res quæ placat deũ: leones mitigat: dæmones terret. Mittit ad eũ licet hoc in hebraicis uo/
lumibus nõ ſĩuenerimus) Abacuch meſſoꝶ prandiũ portãs. Talẽ enĩ diſcophorũ ĩedia meruerat hebdomadis
Dauid ꝑiclitante filio poſt adulteriũ efou αοσιin cinere & ieiunio facit dicẽs. Qui cinerẽ tanꝗᷓ panẽ mã
ducabã: & potũ meũ cũ fletu miſcebã. Et ĩfirmata ſũt ĩ ieiunio genua mea. & certe iã audierat a Nathan. Dns
abſtulit a te hoc pctm̃.Sãpſon & Samuel uinũ & ſicerã nõ bibũt. Erãt eni filii repromiſſiõis: & per abſtinẽtiã
ieiuniũq; cõcepti. Aaron & cæteri ſacerdotes ĩgreſſuri tẽplũ: oẽ qd põt ĩebriare nõ potãt:ne moriant᷑. Ex quo
ĩtelligimus mori eos: qui in eccleſia nõ ſobrii miſtrarit. Quã ob rẽ exprobrat᷑ Iſraeli: potum dabatis Naxzareis

meis uinũ. Ionadab filius Zechab pcepit filiis ſuis ut nõ biberẽt uinũ uſq; in æternũ. Quibus cũ offerret Hlie-

remias ut bibęrẽt: & illi bibere noluiſſet: loqtur dns per ꝓphetã. qa obediſtis pcepto Ionadab pris uri nõ defi-

ciet uir de ſtitpe Ionadab filii Zechab: ſtãs in cõſpectu meo cũctis diebus. ¶ Cap. XLI.

Nforibus euãgelii Anna filia Phanuelis uniuira ĩducit᷑: ſempꝑq; ieiunãs. Et dũm uirginẽ lõga caſti/
tas logaq; ieiunia ſuſcepe. Præcurſor eius & pᷣco locuſtis alit᷑ & ſilueſtri melle nõ carnibus. hĩ tatioq;
tdeſᷣti& icunabula monachoꝶ talibus ĩchoant alimẽtis. Sed & ipſedns baptiſma ſuũ. xl. dierũ ieiu/
nio dedicauit: & acriora d'monia docuit nõ niſi orone & ieiuniis poſſe ſuꝑari. Cornelius cẽturio ut ſpm̃ ſctm̃
accipet ante ꝗᷓ baptiſma: elemoſ ynis meruit crebriſq; ieiuniis. Paulus apoſtolus poſt famẽ & ſitiĩ & cæteros la
bores ſuos & ꝑicula latronũ:naufragii: ſolitudinis: crebra ieiunia enumerat. Et diſcipulo Timotheo dolenti
””ßUVMUV d iiii. xxxiiii.

⸗7-2-

rini

ſtomachũ:& infirmitates plurimas ſuſtinẽti ſuadet uini modicã potionẽ: Iã noli inquit aquã bibere. Cui aũt

dicit: iã noli aquã bibere: oſtendit eũ aquã ante potaſſe. Quod nõ cõcederet: niſi crebræ infirmitates & dolor

ſtomachi poſtulaſſẽt. Reprobat quidẽ apoſtolus eos: qui ꝓhibebãt nup tias & iubebant cibis abſtinere quos
deus creauit ad utendũ cũ gr̃aꝶ actione. ſed Martionẽ deſignat & Tatianũ & cæteros hæreticos: qui abſtinẽti
am indicant ppetuã: ad deſtruenda & contẽnenda & abominãda opa creatoris: nos aũt & creaturã oẽm lauda
mus dei: & maciẽ ſaginæ: abſtinentiã luxuriæ: ieiunia p̃ferimus ſa aturitati. Vir ꝗppe in laboribus labo rat ſi. ibi
& uim facit in ĩteritũ ſuũ.Et adiebus loãnis baptiſtæ ieiunatoris & uirginis regnũ cæloꝶ uim patit᷑: & uiolẽti
diripiũtillud. Timemus enĩ ne ab aduẽtu æterni iudicis:ſicut in diebus diluuii:& euerſionis Sodomæ & Go/
morræ dephendamur manducantes & bibẽtes: & nubentes: & nuptum tradẽtes .Nã & dilu uiũ & ignis de cæ/
lo ſaturitatẽ pariter & nuptias quas deleret ĩuenit. Nec mirũ ſiomne quod in macello uendit᷑:apoſtolus emi
iubeat & comedi: cũ idolatris & adhuc in templis idoloꝶ quaſi idolotheta ueſcẽtibus: pro ſũma abſtinentia
fuerit cibis tm abſtinere gentiliũ. Quod ſi ſic loquit᷑ ad romanos:is qui mãducat:nõ manducantẽ nõ ſpernat
& qui nõ manducat manducantẽ nõ iudicet: nõ inter ieiunia & ſaturitatẽ æqualia merita diſpẽſat.ſed contra
eos loqtur:qui in Apᷣm credentes adhuc iudaizabãt. & eos qui ex gentibus crediderant: monet:ne ſcãdalizet
illos clo ſuo:q adhuc ĩfirmiores erãt in fide. Deniq; & in cõſeqᷓntibus hoc ipſũ ſonat. Scio & cõfido ĩ dño Ie/
ſu: nihil cõe per ſeipſũ eſt:niſi ei qui exiſtimat quid cõe eſſe:illi cõe eſt. Si enĩ ꝓpter cibũ frater tuus cõtriſta/
tur: iã non ᷣm charitatẽ ambulas. Noli cibotuo illũ pdere:pro quo Apᷣs mortuus eſt: non ergo blaſſemer᷑ bo/

nũ nrjm: non eſt enĩ regnũ dei eſca & potus. Acne quis putaret hocde ieiuniis dici: & non de ſupſtitione iudai

ca: ſtatim ediſſerit: alius credit mãducare oĩa. Qui aũt infirmus eſt: olera manducet. Et rurſũ. Alius iudicat di
em plus ꝗᷓ diẽ: alius iudicat oẽm diẽ. unuſquiſq; in ſuo ſenſu abũdat. Qui ſapit: diẽ dno ſapit. Et qui mandu
cat: diũo manducat. gras agit enĩ deo. Et qui non manducat: dno non mãducat. & gfas agit deo. Qui enĩ infir
mi erãt in fide adhuc: & alias carnes mundas alias arbitrabãtur ĩmundas: & inter diem & diẽ eſſe aliquid æſti
mabãt. Verbi gra: ſanctius eſſe ſabbatũ: & neomenias: & Genophcile reliquos dies: iubent᷑ olera manduca
re: quæ indifferẽter comedunt᷑ ab oĩbus. Qui uero firmioris erãt fidei: oẽs carnes & oẽs dies: æquales eſſe crede
bant. Illud aũt quod pponere aduerſarius auſus eſt: dũm uoratorẽ & potatorẽ uini a phariſæis appellatũ eẽ:
& qui ad epulas ierit nuptiaꝶ: & conuiuia nõ deſpexerit pctõꝶ: exiſtimo ꝙ nobiſcũ faciat. Iſte enim eſtdns ut
arbitratis uorator qui quadraginta diebus xpᷣianoꝶ ieiuniũ ſanctificat᷑: qui beatos appellat eſurientes & ſitiẽ

tes: q eſcã habere ſe dicit: non quã diſcipuli ſuſpicabant᷑: ſed quæ in perpetuũ nõ periret. qui de die craſtino

cogitare phibet. Qui cũ eſuriſſe & ſitiſſe dicat: & iſſe frequenter ad prãdia. excepto myſterio quod in typum

ſuxæ paſſionis exp̃ſſit: & phandi corporis ueritatẽ: nec gulæ ſcribitur ſeruiſſe nec uẽtri. Qui diuitẽ purpuratũ
Ppter epulas narrat in tartaro: & Lazaꝶ pauperẽ ob inediã dicit eſſe in ſinu Abraæ: qui qn ieiunamus ungi ca

put & lauari pcepit faciẽ: ut non gloriæ hoĩum: ſed dno ieiunemus. Qui comedit quidẽ poſt reſurrectionem
partẽ piſcis aſſi & fauũ: nõ ꝓpter eſuriẽ & gutturis ſuauitatẽ: ſed ut ueritatẽ ſui corporis comprobaret. Nam
quotienſcũq; mortuũ ſuſe citauit: iuſſir ei dari mãducare: ne reſurrectio fantaſma putaret᷑. Et Lazarũ poſt re/
ſurrectionẽ:ob hanccauſã ſcribit᷑ cũ dno iniſſe conuiuiũ. Nec hoc dicimus: ꝙ negemus piſces & cætera ſi uo/
mus.Si aũt Petrus hora ſexta prãſurus aſcendit in cœnaculu: ſortuita eſuries non facit pᷣiudiciũ ieiuniorum.
Hoc enĩ modo & dñs quia ad puteũ ſamaritanæ hora ſexta feſſus reſedit: & bibere uoluit: oĩbus incũbit ne/
ceſſitas: uelit nolint hoc tꝑe bibẽdi. Potuit aũt fieri: ut uel ſabbatũ eſſet uel dies dnicus: & poſt bidui triduiq;

Iuntas fuerit in cibo eſſe ſumẽda.ſed quõ nuptiis uirginitatẽ: ita ſaturitati & carnibus ieiunia ſj piritũq; pferi/

ieiuniũ hora ſexta eſurierit. Nunꝗᷓ enĩ crediderim apoſtolũ:ſi ante unã diẽ cœnauerat: epuliſq; diſtentus fue
rat: alterius diei eſuriſſe meridie. Quod ſi cœænauit pᷣdie & ſequẽti die eſuriuit ante prandiũ: exiſtimo ꝙ uſq;

ad ſacietatẽ nõ comederit: qui tã cito potuit eſurite. Porro ſi per Eſaiã lo quit᷑ deus: ꝙnon tale ieiuniũ elegerit

dicẽs: in diebus ieiunioꝶ ueſtroꝶ inueniunt᷑ uoluntates ueſtræ: & ſubiectos ꝑcutitis. & in iudicia & in lites ie-
iunatis: & ceditis pugnis: nõ tale ieiuniũ elegi dicit ds. Quale elegerit: docet: Frange eſurienti panẽ tuum: &
paupes ſine tecto: induc in domũ tuã. ſi uideris nudũ ueſti. & domeſticos ſeminis tui ne deſpicias. Nõigit᷑ ie
iuniũ reprobauit: ſed quale uellet oſtẽdit. N eqʒ enĩ uẽtris eſuries acceptaẽ deo: quã lites & rapinæ & libidĩes
deſtruunt. Si nõ uult ieiuniũ deus: quomodo in leuitico pcipit: ut ſeptimo mẽſe decima mẽſis oĩs populus
ieiunet uſq; ad ueſperã / Et qui nõ afflixerit aſĩam ſuã moriat Et exterminet᷑ de populo ſuo? Quare ſepulchra
cõcupiſentiæ ubi carnibus deditus populus ruit: uſq; hodie in ſolitudine pſeuerant? Et craſſus populus orti⸗
gomorã ſcribit᷑ ad colerã uſq; ructaſſe? Cur homo dei:ad cuius ꝓphetiã manus aruerat regis Ieroboã:qui mã

ducauit cõtra edictũ dei: ilico pcuſſus eſt Et leo qui aſinã cuſtodiuit intactã: Prophetæ leuãti ſe de prãdio nõ
pepercit Qui ieiunus miracula fecerat: pranſus ilico ſaturitatis pœnas luit. Sed & Iohel clamitat. Sanctifica
te ieiuniũ: pᷣdicate curationẽ. ut monſtraret ieiuniũ ſanctificari cæteris opibus:& ſanctificatũ ieiuniũ curatio
ni ꝓficere peccatoꝶ. Quomodo aũt uirginitati uere nõ præiudicat imitatio uirginũ diaboli: ita & ueris ieiuni
is coſtũ Iſidis & beleb quorũdã ciboꝶ in æternũ abſtinẽtia: maxime cũ apud illos: ieiunium panis ſagina
carniũ cõpeſcet᷑. Et ſicut ſigna quæ faciebat Moyſes imitabant᷑ ſigna ægyptioꝶ: ſed nõ erant in ueritate: nam
uirga Moyſi uirgas magoꝶ deuorabat: ita & oĩa quæ per æmulationẽ S facit diabolus: nõ religiõis niæ lun⸗
7 22 ſtitio:ſe

f, — — —, —— —

—

a
ſtitio: ſed nr̃a arguit᷑ negligentia: id nolẽtiũ facere qd bonũ eſſe:etiã ſæculi homſes nõ ignorãt. ¶ CQap. XLII.
guo⸗ NVVarta Ppoſitio eſt Iouiniani quæ & extrema: duos eſſe ordines ouiũ ponit & hircoꝶ alterũ iuſtoꝶ:
ni halterũ pctõꝶ. alios ſtarea dextris: alios a ſiniſtris. & audire iuſtos. Venite benedicti patris mei poſſi⸗
huc =NX dere paratũ uobis regnũ a cõſtitutione mundi. Peccatoribus uero dici. Diſcedite a me maledicti in
ſdi . ignẽ æternũ: qui pparatus eſt diabolo & angelis eius. Arborẽ bonã non poſſe malos fructus facere: nec malã
ioli bonos. Vnde & Saluator loqꝗtur ad iudæos: Vos de patre diabolo eſtis: & cõcupiſcẽtias patris ueſtri facere uul
1G, tis.Decẽ uirgines ꝓponit: ſtultas atq; ſapientes. & quinq; quæ oleũ nõ habuerunt remãſiſſe extrinſecus. ali/
RR/ as uero quinq; quæ ſibi lumẽ bonoꝶ operũ pparauerãt: thalamũ intraſſe cũ ſponſo. Aſcẽdit ad diluuium &
*“R/ ait. Qui erãt cũ Noeiuſti: ſeruati ſũt. qui uero peccatores: oẽs in cõe perierũt. Apud Sodomãa & Gomorrã ex
Wr, ceptis duobus gradibus bonoꝶ malorũq;: nulla diuerſitas inuenit᷑. Qui eſt iuſtus: eripit᷑: qui peccator: pari
Rn uoratur incendio. una ſalus liberatis. unus interitus remanentibus. Nepaululũ quidẽ a iuſticia declinandũ:
indicio eſt uxor Loth. Si aũt inꝗt mihi opponis: quare iuſtus laboret in pace: aut in pſecutionibus: ſi nullus
i pfectus eſt: nec maiora pᷣmia? Scias hoc eũ facere: nõ ut quid plus mereat᷑. ſed ne pdat:quod accepit. In ægy/
A pto quoq; decẽ plagas æqualiteroẽs ſentiũt peccatores. & ſimiles tenebre dno & ſeruo: nobili & ignobili:regi
diol⸗ Iminẽt & uulgo.Sancto uero dei & populo iſrael una erat lux. Sic & in mari rubro iuſti pariter tranſeũt: pec/
Küſ catores pariter obruunt. Sexcẽta hominum milia excepta imbelli ætate & ſexu: in deſerto æqualiter ruunt. &
neibo duo qui iuſticia pares erant: æqualiter liberantur. per quadraginta annos cunctus iſrael ſimiliter laborat &
eilli morit᷑. Gomor manne uniuerſis ætatibus una in cibo mẽſura elt. ueſtitus pariter nõ deteritur. capilli ſimul
lea nõ augent᷑. barba ĩ cõe nõ creſcit. calciamẽta ex æquo oĩbus durãt. Nõ ĩcaluere pedes. cibus ĩ ore cũctoꝶ æqᷓli/
manlt ter ſapit. Ad unã mãſionẽ pari labore & mercede pgebat. Oĩs hebræus æqᷓle hẽt paſcha: æqᷓles ſcenophegias:
niinſt æqᷓle ſabbatũ: æquales neomenias. Septimo reqetiois anno abſq; pſonaꝶ diſcretiõe dimittit: & ĩ iubilæo uni
idaſi uerſa cũctis debita relaxant᷑ atq; ad antiquã poſſeſſionẽ uẽditor redit. Parabolã aũt ĩ euãgelio ſeminãtis: in
andue qua in bona terra cẽteſimus & ſexageſimus & triceſimus fructus exorit᷑: & ecõtrario in terra mala tri plex ſteri
leae litatis uarietas indicat᷑:in duos ornes diuidit: bonæ terræ & malæ. Et quomodo apoſtolis pro derelictis fili
latüei is & uxoribus:in euãgelio alio centies: in alio ſepties dũs repromittit: & in futuro uitã æternã :nullaq; diſtan/
lcisn tia eſt inter centũ & ſeptẽ: ſic& in hoc numero nõ facere p̃iudiciũ: ubi huius terræ fertilitas pdicat᷑. præſert cũ
ſin & euãgeliſta Marcus retrorſũ numeret: triginta: ſexaginta & centũ. Dicitdis: qui manducat meã carnẽ & bi/
ſino bit meũ ſanguinẽ: in me manet & ego in illo. Sicut ergo ſine aliqua differẽtia graduũ Xpus in nobis eſt:ita &
ppun nos in Xpo ſine gradibus ſumus. Omnis qui diligit me: ſermonẽ meũ ſeruabit. & pater meus diliget eũ. & ad
unti eũ ueniemus: & mãſionẽ apud eu faciemus. Quiiuſtus eſt: diligit. qui diligit: uenit ad eũ pater & filius: & in
ungia eius habitãt hoſpitio. Vbi aũt huiuſcemodi habitatorẽ: puto ꝙ nihil deeſſe poſſit hoſpiti. Si aũt dicit: mul
Pionem tæ monſiones ſũt apud pr̃em meũ: nõ in regno cælorũ diuerſas ſignificat mãliones: ſed eccleſiaꝶ ĩ toto orbe
t. Nn numerũ: quæ cõſtat una per ſeptẽ. Vado inquit & pparabo uobis locũ:nõ loca. Si hæc repromiſſio ꝓprie.ii.
pal,/ apoſtoloꝶ eſt: ergo Paulus excluſi us eſt de hoc loco: & electionis uas ſi upfluus putabitur & indignus. Ioannes
lͤvo⸗ & Iacobus quia plus cæteris petierũt: non impetrauerunt: & tamẽ nõ eſt dignitas eorũ ĩminuta. quia reliquis
giſrn,/ apoſtolis quales fuerũt. Neſcitis quia corporaueſtra templũ eſt ſpũs ſancti. Templũ inquit eſt: & noõtẽpla
Mnun. ut ſimiliter in oĩbus habitatorẽ oſtenderet deni. Nõ pro his rogo tm̃: ſed pro illis qui credituri ſũt per uerbum
lien⸗/ eotz in me. ut ſicut tu pater in me:& ego in te unũ ſumus:ita oẽs unũ ſint in nobis. Gloriã quã dediſti mihi:
nli dedi eis. dilexi eos ſicut me dilexiſti. Et quomodo nos ſumus pater & filius & ſpiritus ſanctus unus deus: ſic&
ufue unus populus in ipſis ſit.hocẽ quaſi fili chariſſimi diuinæ cõſortes naturæ: ſponſa: foror: mater: & quæcũq;
zu alia Putaueris uocabula: unius eccleſiæ eogregai eſt. quæ nunꝗᷓ eſt ſine ſ põſo: fratre: filio unã habet fidem .
“ nec cõſtuprat dogmatũ uarietate. nec hæreſibus ſcindit᷑ uirgo manet. Quocũq; agnus uadit: ſequit illũ. So
list la nouit canticũ Xp̃i. Si aũt inquit mihi oppoſueris.ᷣ ſtella a ſtella differt in claritate: audies differre ſtellam a
* ſtella: hoc eſtſ Piritales acarnalibus. Omnia mẽbra æqualiterdiligimus. necoculum præponimus digito: nec
g . digitũ auriculæ. ſed ſinguloꝶ amiſſione membrorũ comunis dolor eſt. Aequaliter introimus in hoc ſæculũ:
ads & qualiter de eo egredimur. unus aũt Adam terrenus: & alter cæl eſtis. Qui in terreno fuerit a ſiniſtris eſt: &
onu Peribit. Qui in cæleſti: a dextris eſt & ſaluabitur. Qui fatuæ fratri dixerit & racha: reus erit gehẽnæ. Et qui ho
micida fuerit & adulter: mittetur ſimiliter in gehennã. In pſecutione qui inceditur: qui ſuffocatur: qui decol
pun latur:qui fugerit: qui in carcere incluſus obierit: uaria quidẽ luctæ gña:ſed una corona uictoꝶ eſt. Intereum
on fratrẽ qui ſemp cũ patre fuerat: & qui poſtea pœnitẽs eſt receptus: nulla diuerſitas eſt. Operariis primæ horæ
gun . & tertiæ & ſextæ & nonæ & undecimæ: unus denarius æqualiter redditur. Et quo magis admireris: ab his in/
izu cipit præmium:qui minus in uinea laborarũt. Cap. XLIII.
nch . E& huiuſcemodi diuĩaꝶ ſcripturaꝶ teſtimoniis: quæad puerſitatẽ ſui dogmatis callidus diſputa/
B h tor ĩclinat: qs nõ tẽtet etiã electoꝶ dei? Et ꝙ Ioãnes apoſtolus antixpos dicit ueniſſe multos: hæcue
sieinn — ta eſt Antixpi pdicatio: quæ inter Ioãnẽ & ultimũ poœenitentẽ nullã facit eſſe diſtantiã Simulq; mi
ſign ror quomodo ſerpẽs lubricus & Proteus nr in uariaꝶ ſe mutet portẽta formaꝶ. Qui enĩ in coitu & in ſaturi/
i tate Epicureus eſt: ſubito ĩ retributione meritoꝶ Stoicus efficit. Hieroſolymã Citto: Iudæã Cypro: Apᷣm Ze
1. v. XxxyV.

nole

N.

X

none cõmutat. Si nõ licet a uirtutibus paululũ declinare: & oĩa peccata ſũt paria: eiuſdẽq; criminis reus eſt:q
eſuriẽti panẽ ſurripuerit: & qui hoĩem occiderit: tu quoq; maximoꝶ ſceleꝶ reus teneberis. Porro aliud eſt: ſi
dicas te minima quidẽ hr̃e peccata & cũ oẽs apoſtoli & ꝓphetæ iuxta id qd in ſecunda ꝓpoſitione diſſerui pec
catores eſſe ſe plangãt: ſolus de iuſticia glorieris. Ante nudo eras pede:modo nõ ſolũ calciato: ſed & ornato.
Tunc pexa tunica & nigra ſubuccula ueſtiebaris ſordidatus & pallidus: & calloſã opere geſtitans manũ: nunc
lineis & ſericis ueſtibus & Atrebatũ ac Laodiceæ indumẽtis ornatus incedis. Rubẽt buccæ:nitet cutis:comæ in
occipitiũ frontẽq; toruant᷑: ꝓtenſus eſt aqualiculus: inſurgũt humeri: turget guttur: & de obeſis faucibus uis

ſuſfſocata uerba promunt certe in tanta diuerſitate uictus & ueſtitus:neceſſe eſt aut hic aut ibi eſſe peccatũ.
Nõ ꝙ peccatũ in cibo aut in ueſtibus aſſerã:ſed quo uarietas & cõmutatio in deterius reprehenſioni proxima

ſit. Quod aũt reprehẽdit a uirtute pcul eſt: uitio mancipat᷑. Quod uitioſũ arguit᷑: peccato iungit᷑. Quod pec
catũ eſt: iuxta tuã ſnĩam in ſiniſtra parte & hircoꝶ grege deſcribit᷑. Aut reuerteris igit᷑ ad antiquũ ꝓpoſitum:
ut ouis poſſis eius eẽ ad dexterã. Aut ſi priorẽ ſnĩam peruerſa pœnitẽtia cõmu taris: uelis nolis ꝗᷓꝗᷓ barbã raſe/

ris: inter hircos numeraberis. Verũ quid ꝓdeſt luſcũ uocare luſcũ: & accuſatoris docere incõſtantiã: cũ ꝓpo/

ſitionũ ſeries diluẽda ſit/ Oues & hædos a dextra & ſiniſtra: duos iuſtoꝶ & pctõꝶ eſſe ordines non negamus.
Arborẽ bonã fructus malos nõ facere: nec malã bonos: nulli dubiũ eſt. Decẽ quoq; uirgines ſapientes & ſtul
tas: in bonas malaſq; diuidimus: In diluuio liberatos iuſtos: & peccatores aquis obrutos nõ ignoramus,. In ſo
doma & gomorra ereptũ iuſtũ: & ĩpios igne cõſũptos:oĩbus perſpicuũ eſt. X. quoq; plagis percuſſã ægyptũ

& Iſrael fuiſſe ſoſpitẽ nouimus.In mari rubro trãſiſſe iuſtos: & Pharaonẽ cũ ſuo exercitu demerſũ:etiã ĩ ſcho
lis cantant paruuli. Sexcenta milia in deſerto cecidiſſe quia ĩcreduli fuerĩt: & duos tm̃ terrã repro miſſionis in

traſſe ſcripturæ docẽt. & reliqᷓ quæ uſq; ad operarios uineæ in duos bonoꝶ & maloꝶ ordines deſcripſiſti.Sed
quale eſt: ut quia inter bonos & malos diuiſio eſt: tu aſſeras inter ipſos bonos uel ecotrario malos nullã eẽ di
ſtantiã nihilq; referre: utrũ in pecore aliqs aries ſit an ouicula? Vtrũ primã lanã habeat:an ſecũdã? Vtrũ ſca⸗/
bidũ pecus ſit & morbidũ: an uegetũ atq; ſi uſſultãs? Maxime cũ Ezechiel oues rõnabiles & diuerſitatẽ ĩter pe
cus & pecus ſuæ ꝓphetiæ auctoritate demonſtret dicẽs. Ecce ego iudico inter pecus & pecus: & inter arietes &
hircos: & inter pecus pingue & macilentũ. Pro eo ꝙ lateribus & humeris impinguebatis: & cornibus ur̃is uẽti
labatis oĩa infirma pecora: donec diſpergerent᷑. Et ut ſciremus quæ iſta ſint pecora: ſtatim ĩtulit. Vos aũt gre
ges mei: oues paſcuæ meæ: homines eſtis. Idipſũ ergo erit Paulus & ille pœnitens: qui cũ patris uxore dormie
rat: quia in eccleſiã poſt pœnitentiam receptus eſt? Et quia ſimula dextris eſt: in eadẽ cũ apoſtolo claritate ful
gebit!/ Et quomodo in uno agello uſq; ad meſſem: in cõſumationẽ mundi: 2izania pariter frumẽtaq; ſuccre/
ſcũt/ Quaconſequentia piſces boni & mali ſagena Chriſti & reti euãgelico continentur:? Cur in typo eccleſiæ
in archa Noe diuerſa animalia: & pro qualitate meritorum diuerſæ ſunt manſiones: Cur aſtitit regina a dex/
tris tuis in ueſtitu deaurato circundata uarietate/ Cur Ioſeph in forma Chriſti uariam habuit tunicam Cur
apoſtolus loquiturad Romanos: Vnicuiq; ſicut deus diuiſit menſuram fidei Sicut enĩ in uno corpore mul
ta membra habemus: omnia autem membra non eundem actum habent: ita multi unum corpus ſumus in
Chriſto: ſinguli autem alter alterius membra. Habentes autem donationes ſecundum gratiam quæ data eſt
nobis differentes: ſiue prophetiam ſecundum menſuram fidei: ſiue miniſterium in miniſtrando: ſiue qui do
cet in doctrina: qui exhortatur in exhortando: qui tribuit in ſimplicitate: qui præeſtin ſollicitudine: &c reli-
ua. Et in alio loco alius iudicat diem plus ꝗᷓ diem: alius iudicat omnem diem. unuſquiſq; in ſuo ſenſuabũ-

dat. Et ad Corinthios. Ego plantaui Apollo rigauit. ſed deus incrementum dedit. Itaq; neq; qui plantat eſt

aliquid: neq; qui rigat: ſed qui incrementum dat deus. Qui plantat & qui rigat: unum ſunt. Vnuſquiſq; au
tem propriam mercedem accipiet ſecundum ſuum laborem. dei enim ſumus adiutores: dei agricultura eſtis

dei ædificatio eſtis. Et rurſum alibi. Secundum gratiam quæ data eſt mihi: ut ſapiens architectus fundamen

tum poſui: alius autem ſuperædificat. Fundamentum enim aliud nemo poteſt ponere: præterꝗᷓ quod poſi/

tum eſt:qui eſt Chriſtus Ieſus. Siquis autem ſuperædificat ſuper fundamentum hoc aurum: argentum: lapi

des precioſos: ligna: fenum: ſtipulam: uniuſcuiuſq; opus apparebit. dies enim domini illud manifeſtabit:
quoniam in igne reuelabitur: & ſingulorum opus quale ſit ignis probabit. Su cuius opus manſerit: quod ſu
perædificauit: mercedem accipiet. Si cuius opus arſerit: detrimentum patietur. Ipſe autem ſaluus erit: ſic ta-
men quaſi per ignem Sic is cuius opus arſit & periit: & damnum ſuſtinuit laboris ſui: perdet quidem labo/
ris præmium. ſed ipſe ſaluabitur: non tamen abſq; probatione ignis. Ergo iis cuius opus mãſerit: quod ſuper
ædificauit: ſine ignis probatione ſaluabitur. & inter ſaluationem utiq; erit diuerſitas aliqua. Necnon in alio
loco:Sic nos inquit exiſtimet homo: quaſi miniſtros Chriſti & diſpenſatores miniſteriorum dei. Hic iam

quæritur inter diſpenſatores: ut fidelis quis inueniatur. Vis ſcire quoniam inter diſpenſatores ſit multa di/

, G . . . . . . .R . . .-. ͤ
ſtantia: Non dico de malis & bonis: ſed de ipſis bonis qui ad dexteram ſtant. Audi conſequenter. Neſcitis
quoniam qui in ſacrificiis operantur: de ſacrificiis comedunt. qui altario deſeruiunt: de altanio participan/
tur. Sic & dũs diſpoſuit his: qui euangeliũ annunciant: de eu ãgelio uiuere. Ego aũt non abutar horum ali/

quo.nõ ſcripſi autẽ hæc: ut ſic fiant in me. Melius eſt mihi mon: ꝗᷓ ut gloriã meã quis euacuet. Si enĩ euãge/
. lizauero

lizauero nõ eſt mihi gloria. neceſſitas quippe mihi incũbit. Ve enĩ mihi eſt:ſi nõ euãgelizauero.nam ſi uolũ
tate hoc ago:mercedẽ habeo. Si aũt nolens: diſpẽſatio mihi credita eſt. Quæ eſt ergo merces mea: ut euãgeli
zans ſine ſumptu ponã euangelium Chriſti. ut nõ abutar poteſtate: quæ data eſt mihi in euangelio. Cũ enĩ
eſſem liber ex omnibus: omniũ me ſeruũ feci: ut plures lucrifacerẽ. Nunquid potes dicere peccare eos: qui ui
uũt de euãgelio? Et qui de ſacrificiis participãtur? Vtiq; nõ. Dominus enĩ diſpoſuit: ut qui prædicãt euange
lium: de euangelio uiuant. Apoſtolus autẽ qui non abutitur hac licentia: ſed laborat manibus ſuis:ne quem
grauet:& die & nocte operatur: & miniſtrat his qui ſecũ ſunt: utiq; ideo hoc facit: ut plus laborans: plus ali/
quid mercedis accipiat. Curramus ad reliqua. Diuiſiones autẽ gratiarũ ſunt: idem autẽ ſpiritus. Et diuiſio/
nes miniſteriorũ ſunt: Idem autẽ dominus. Et diuiſiones operationũ ſunt: Idem autẽ deus: qui operat᷑ oĩa
in omnibus. Vnicuiq; autẽ data eſt operatio ſpiritus: iuxta id quod expedit. Et iterum. Sicut corpus unũ eſt
& membra plurima habet: omnia autẽ mẽbra corporis cum ſint multa unũ corpus eſt: ſic & Chriſtus. Verũ
ne dicas in uno corpore diuerſa mẽbra unũ habere meritũ: ſtatim gradus deſcribit eccleſiæ & ait: quoſdã qui

— — 2 —

— — — —J—

dẽ poſuit deus in eccleſia: primũ apoſtolos: ſecũdo ꝓphetas: tertio doctores. Deniq; uirtutes & gratias cura/
. tionũ: opitulationes: gubernationes: genera linguarũ. Nunquid omnes apoſtoli? Nunquid omnes prophe
tæ Nũquid omnes doctores?: Nunquid omnes uirtutes:? N ũquid omnes gratiã habentes curationũ? Nun/
quid omnes linguis loquũtur? Nunquid omnes interpretãtur Aemulamini autẽ dona maiora: & adhuc ex
u cellentiorem uiam uobis demõſtro. Cũq; de charitate uirtutis latius diſputaſſet: adiecit. Siue prophetiæ eua
cuabũtur: ſiue linguæceſſabunt: ſiue ſcientia deſtruet᷑. Ex parte enĩ cognoſcimus: & ex parte prophetamus.
in cum autẽ uenerit quod perfectum eſt: euacuabit᷑ quod ex parte eſt: & in continẽtibus: Nunc autẽ manẽt fi⸗
ed des:ſpes: & charitas tria hæc. Maior autẽ horum eſt charitas. Sectamini charitatẽ: æmulamini ſpiritalia ma/
”ZZB gis autem ut prophetetis. Et iterum: Volo autẽ omnes uos loqui linguis. magis autẽ prophetare. Nam ma/
/ ior eſt qui prophetat:ꝗᷓ qui lo quitur linguis. Et rurſum. Gratias ago deo: ꝙ omniũ ueſtrum lingua loquor:
Pe ubi diuerſa ſunt dona: & alius maior & alius minor eſt: & omnes ſpiritales appellãtur. certe oues ſũt: & ſtãt
adextris: & inter ouem & ouẽ eſt aliqua diuerſitas. Loquitur quidẽ de humilitate Paulus apoſtolus: ego ſũ
nouiſſimus apoſtolorum: qui non ſum dignus uocani apoſtolus: quia perſecutus ſum eccleſiam dei. Gratia
re aũt dei ſum id quod ſum: & gratia eius in me uacua non fuit: ſed amplius omnibus illis laboraui. Non ego
e autem ſed gratia dei: quæ in meeſt. Verũtamen in eo ꝙ ſeh umiliat: oſtendit poſſe apoſtolos alios minores:
1 alios eſſe maiores. Et qui utiq; uas electionis dicitur: & cunctis amplius laborauit: non eſt iniuſtus deus: ut
. obliuiſcatur operis eius. & diſpar meritum æquali mercede compenſet. De hinc legimus: Sicut in Adam oẽs
moriũtur: ita & in Chriſto omnes uiuificabuntur. unuſquiſq; autem in ſuo ordine. Quoniam unuſquiſq;
in ſuo reſurget ordine: utiq; diuerſa ſunt merita reſurgentiũ. Non omnis caro eadem caro: ſed alia hominũ:
un alia pecorum: alia uolucrum: alia autẽ piſcium. Et corpora cæleſtia: & corpora terreſtria. ſed alia quidẽ cæle/
uu ſtium gloria: alia autem terreſtrium. alia claritas ſolis: alia claritas lunæ: alia claritas ſtellarum. Stella enim a
in ſtella differt in claritate. ſie erit & reſurrectio mortuorum. Quod tu ſanctus doctus interpres ſic expoſuiſti:
eſt ut diceres ſpiritales differre a camalibus. Ergo & ſj piritales & carnales in cæleſtibus erunt: & iam non ſolum
4 oues: ſed etiam hirci tui conſendent regna cæloꝶ. ſtellaa ſtella differt in claritate: non oues & hirci: ſed oues

& oues: ideſt ſtella & ſtella. Deniq; alia inquit claritas ſolis: & alia claritas lunæ: ne ſtellam & ſtellam totum

, „ „ „ . . . .
humanæ multitudinis aſſereres genus ſolẽ poſuit & lunam: quos certe inter hircos non poteris numerare.

t Sicinquit erit & reſurrectio mortuorum: ut iuſti in claritate ſolis luceant: & qui in ſequẽti gradu ſunt lunæ
u ſplendore rutilent: ut alius Lucifer ſit: alius Arcturus: alius Orion:alius Mazuroth.& cætera ſtellarum uoca
1 bula: que ſacratæ in Iob uoluminecõtinentur. Omnes enim ait: manifeſtari nos oportet ante tribunal Chri

ſti: ut recipiat unuſquiſq; quæ geſſit per corpus ſiue bonum ſiue malum. Ac ne forſitan dicas: ante tribunal
Chriſti nos manifeſtari: ut boni bona: mali recipiant mala: in eadem epiſtola docet. Qui parce ſeminat par/
i ce & metet: Et qui ſeminat in benedictionibus: de benedictionibus & metet. Certe qui plus G& qui minus ſ. e⸗
e minat de parte ſunt dextra. Et cum unius ſementis genus ſint: tamen menſura & numero differunt. Scribit
ad epheſios idem Paulus: ut nota fieret nũc principatibus & po teſtatibus in cælis:per eccleſiam multiplex &

en

uaria ſapientia dei. Cernis ꝙ in diuerſis agminibus eccleſiæ uaria & multiplex ſapientia dei prædicetur. Nec
4 non in eadem epiſtola: unicuiq; aũt no ſtrũ data eſt gratia: iuxta menſurã gratiæ Chriſti.nõ ꝙ menſura Chri
. ſti diuerſa ſit: ſed tantũ gratiæ eius infunditur: quãtu ualemus haurire. CCap.XLIIII.
Ruſtra igitur oues & hircos quinq; & quinq; uirgines Aegyptios: & Iſraelitas & cætera huiuſcemo/

lio

2 ((

s
„ C

„ di replicas. quia non eſt in præſenti retributio: ſed in futuro. Vnde & dies iudicii in conſũmatione
promittitur: quia nuncnon eſt iudicium. Sine cauſa enim appellatur dies extrema iudicii:ſi modo
udicat deus. In præſentiarũ nauigamus: luctamur: atq; pugnamus: ut in fine perueniamus ad portũ: coro/
nemur: triumphemus. Tu autem peruerſe & lubrice præſentis ſæculi cõuerſationẽ in futuroꝶ exempla pro
ponis: cum utiq; hiciniuſticia ſit: ibi iuſticia: donec intremus in ſanctuarium dei: & intelligamus in nouiſſi/

. mis eorũ. Non aliter ſanctus: aliter peccatot morit. in eodẽ mari nauigãtibus: eadẽ tranquillitas & tẽpeſtas
. cxxxyi.
ſ ,

4

eſt. nõ aliter latro: aliter martyr occidit᷑. Nec alio mõ de adulterio & ꝓſtibulis: alio de caſtis mimoniis naſcũ
tur liberi. Certe dñs & latrones æquali iudicio crucifixi ſũt. Si idẽ eſt huius ſæculi futuriq; iudiciũ: ergo quia
hic pariter crucifixi ſũt: & ĩ futuro ſimiliter habebunt᷑. Paulus & qui eũ uinxerãt:ſimul nauigãt:ſimul ſuſti
nẽt tẽpeſtatẽ: ſimul naui fluctibus diſſipata: in littus euadũt. Negare nõ potes: ꝗn inter uĩctũ & uinciẽtes di
uerſa ſint merita. Et quomõ unũapoſtoli militũq; naufragiũ? Refert poſtea Paulus reuelationẽ. & eos qui
in naui fueraãt: dicit ſibi a dño eſſe donatos. Nunꝗd is cui donant᷑: & qui donant᷑: unius meriti ſũt? Decẽ ſã/
cti peccatricẽ poſſũt eruere ciuitatè? Loth cũ filiabus ereptus eſt de ĩcẽdio. liberati eſſẽt & generi ſi exire uoluiſ
ſẽt. Et certe multa differẽtia eſt ĩter Loth& generos eius. Liberat᷑ Segor una urbs de Pẽtapoli. Et quæ eiuſdẽ
meriti erat: atq; uni ſentẽtiæ ſubiacebat: cui Sodoma & Gomorra: Adama & Seboym ſ. dcnpeibus cuſtodit᷑.
Ecce diuerſũ meritũ in Loth & Segor:& tñ de incẽdio pariter euadũt. Latrũculi qui abſẽte Dauid uaſtauerãt
Sicelech & uxores eoꝶ: & liberos in prædã duxerãt: die tertia cedunt in cãpo. & qᷓdrĩgẽti hoĩes aſcẽſis camelis
fugiut. dic aliquã ĩter eos qui cæſi ſũt: & qui fugere potuerũt eſſe diſtãtiã. Legimus in euãgelio turrẽ Siloe ce
cichll ſuꝑ decẽ & octo uiros: & obrutos occidiſſe. Certe iuxta ſentẽtiã Saluatoris: nõ ſoli fuerant peccatores:
ſed in formidinẽ reliquoꝶ puniti ſũt: ut peſtilẽte flagello ſtultus ſapientior fieret. Si oĩum peccatoꝶ unũ eſt
ſuppliciũ: iniuſte alius occidit᷑: & ꝑ mortẽ alteriustaſtus cõmonet᷑. Opponis mihi Gomor mãne: unãq; mẽ
ſurã & ueſtitũ & capillos & barbã & calciamẽta ex æquo fuiſſe iſraelitaꝶ: ꝗᷓſi nõ & nos Chriſti corpus æꝗliter
accipiamus. Vna eſt in myſteriis ſãctificatio dri & ſerui: nobilis & ignobilis: regis & militis.ꝗꝗᷓ pro accipien/
tiũ meritis diuerſũ fiat unũ eſt. Qui enĩ indigne mãducauerit & biberit: reus erit uiolati corporis & ſãgui
nis Chriſti. Nunqd quia & Iudas de eodẽ calice bibit: de quo & cæteri apoſtoli: unius cum reliꝗs erit meriti:
Quid ſi non uis recipere ſacramẽtũ Certe oẽs eꝗᷓliter uiuimus:unũ trahimus aerẽ:eodẽ humore irrigamur:
iiſdẽ cibis paſcimur. Porro ſi alimẽta cocoꝶ arte mutant᷑ in melius: & fit aliqd ſuauius cõdituris: huiuſcemo
di cibi nõ naturæ ſatiſfacitt: ſed uoluptati æque eſurimus: æque algemus: ſimul attrahimur frigore: æſtibus
& calore diſſoluimur. Sol quoq; ipe & luna & oĩs aſtroꝶ chorus & pluuiæ & mũdus: æꝗᷓliter nobis currũt: &
iiſdẽ oẽs iuxta euãgeliũ imbribus irrigamur: boni & mali: iuſti & iniuſti. Si pſentia exẽpla ſũt futuroꝶ: ergo
& ſol iuſticiæ æꝗliter iuſtis & pctõribus: ĩpiis & ſãctis: Chriſtianis & iudæis atq; gẽtilibus oriet᷑: cũ ſcriptura
dicat: timẽtibus aũt dñm: orier ſol iuſticiæ. Si timẽtibus oriet᷑: ergo cõtẽptoribus & pſeudo ꝓphetis occidet.
Oues quæ ſtãt a dextris:ad regna cæloꝶ ĩtroducunt᷑: hirci ĩ tartaꝶ detrudunt᷑.Parabola iſta:nõ ouiũ inter ſe
merita: & ecõtrario deſcribit hircoꝶ: ſed ĩter oues & hircos tm diſtãtiã facit. Neq; eni ĩ oĩbus locis docent᷑ oĩa.
ſed unaquæq; ſimilitudo ad id refert᷑: cuius ſimilitudo eſt. Sicut & decẽ uirginũ nõ totius gñis humani: ſed
ſollicitoꝶ & pigroꝶ exẽpla ſũt.quoꝶ alteri dñi ſemꝑ pᷣſtolant᷑ aduẽtũ: alteri ſõno & inertiæ ſedãtes futuꝶ iu
diciũ nõ putãt. Vnde & ĩ fine parabolæ dicit᷑: uigilate quia neſcitis diẽ neq; horã. Sed in diluuio liberatus eſt
Noe:& oiĩs orbis ĩteriit:oẽs caro erãt: & ꝓpterea perierũt.Aut num eiuſdẽ meriti dices filios Noe& Noe:pro
pter quẽ filii liberati ſũt?/ Aut maledictũ Cham in eodẽ pones loco:ĩ quo & patrẽ: ꝗa de diluuio ſimul libera
tus eſt? In paſſiõe Xpᷣi oẽs declinauerũt: ſimul ĩutiles facti ſũt: & nõ fuit ꝗ faceret bonũ: nõ fuituſe q; ad unuũ.
Audebis ne igit᷑ dicere:ſic negaſſe Petrũ & cæteros apoſtolos qui fugerũt: quo mõ Cayphã & Phariſæos: & cla
mãtẽ populũ crucifige crucifige talẽ Et ut de apoſtolis taceã: eiuſdẽ ne ſceleris tibi uidebitreus Annas & Ca
phas: & Iudas ꝓditor: cuius & Pilatus: ꝗq nolẽs cõpulſus eſt cõtra dũm ferre ſẽtẽtiã. Quãto maioris merttite
it Iudas: tãto maioris criminis eſt:& ꝗᷓto maioris crimĩs:tãto maioris & poœnæ. potẽtes enĩ potẽter tormenta
patiẽtur. Arbor mala fructus bonos nò facit: nec bona malos. Si hoc ita eſt: rude mihi quomò Paulus cũ eẽt
arbor mala pſeq̃ns eccleſiã Apᷣi: fecit poſtea fructus bonos. & Iudas cũ eſſet arbor bona:ſigna faciens cũ apo

ſtolis: poſtea uerſus ĩ ꝓditorẽ fecerit fructus malos? Tãdiu ergo nec arbor bona malos fructus facit: nec mala

bonos:ꝗᷓdiu uel ĩ bonitate ſua: uel ĩ malitia ꝑſeuerãt. ꝙ oĩs Hebræus æꝗliter facit paſcha: & ſeptimo anno li
ber efficit᷑:& iubilæo ideſt qnꝗᷓgeſimo uniuerſa poſſeſſio redit ad dũos:hoc node pnñᷣti dicit᷑: ſed de futuro:qa
in ſex diebus huius ſæculi ſeruiẽtes: ĩ ſeptio die uero & æterno ſabbato liberemur. Si tñ uoluerimus eſſe libe/
ri: dũ adhuc ſuimus ſæculo. Si aũt noluerimus: pforabit᷑ nobis auricula: i teſtimoniũ ĩobediẽtiæ. & cũuxo/
re & filiis nris quos pᷣtulimus liberati.i.cũ carne & o peribus iu giter ſßuiemus. Parabola aũt ſeminãtis quæ ex
utraq; parte ternos fructus facit: & iuxta apoſtolũ ſuꝑ fũdamẽtũ Xpᷣi alius ædificat auꝶ:argẽtũ: lapides pᷣcio
ſos: alius ligna: fœnu: ſtipulã: cum & ĩ domo magna diuerſa uaſa ſint: pſpicue patet. Et huicuelle cõtradice
re:aptiſſime ĩprudẽtiæ eſt. Tamẽ ne exultet ĩ mẽdacio: & exẽplũ apoſtoloꝶ ĩ piudiciũ cẽtenarii & ſexagenarii
& trigenarii afferat numeri: ſciat ĩ Matthæo & ĩ Marco apoſtolis: ꝗ ſua uniuerſa dimiſerãt: cẽtuplum repro/
miſſũ. In euãgelio aũt lucæ multo plura οXαναπε1ον penitus ĩ nullo euãgelio ꝓ centũ ſcriptũ eſſeſe.
ptẽ. ſeq; aut falſarii aut ĩperitiæ reũ teneri. nec nocere nobis: qa ĩ alio euãgelio a cẽtũ: ĩ alio a trigĩta ĩcipit nu/
merari: cũ oĩs ſcriptura maxiĩeuetus: mĩorẽ pᷣponat numeꝶ: & ſicad maiorẽ gradatĩ cõſcendat. Verbi gra: ut
dicat aliquẽ fuiſſe ãnoꝶ qnq; & ſeptuagĩta & cẽtũ.nec tũ qnq; & ſeptuagĩta plura poterũt eſſe:ꝗᷓ centũ:quæ
priora ſũt nomĩata. Si nõ accipis ĩ bonã partẽ diuerſitatẽ numeri.c.&. N. &. xxx. nec in malã partẽ accipies.
Et idẽ uitiũ erit ſemĩs: qd ſecus uiã cecidit: & ſup petras: & ſup ſpinas. Si & illa tria: & hæcuel ĩ bonã uelĩ ma
lã partẽ ſingula ſũt: ſtultũ fuit ꝓ duabus rebus ſex ſpẽs numerate.pᷣſertĩ cũĩ Matthæo & ĩ Marco & ĩ Luca

— — — — —.— — — — — ·

qui
luif
ld
li,
tat
ece
tes:
ieſ
zme
litr
ien⸗
igui
niti
ur:
mo
lbus
4
un
le.
erle
vin.
ſed
iu
eſt
pro
vera
ni,

in

na
eet
bo
A

li
be
o/
er

ice
mni
1o
ele⸗

.
4

eius & co

narrata parabola Saluator ſemper intulerit: qui habet aures audiendiaudiat. Vbi nihil eſt quod intrinſecus

lateat: fruſtra ad intelligentiã myſticam prouocamur.

¶Cap̃.XLV.
ſt pater& filius mãſionẽ faciunt apud credentes: & ubi Chriſtus hoſpes eſt: ibi nihil deeſſe exiſti
mas: puto ꝙ aliter Chriſtus habitauerit in Chorinthiis: aliter in Epheſiis. Hoc eſt aliter in iis apud
quos Paulus apoſtolus peccata multa rephẽdit: & aliter in iis :quibus ſacramenta a ſæculis ignorata
diſſeruit. aliter in Tito & Timotheo. aliter in Paulo. Certe inter natos mulieꝶ nõ fuit maior Ioãne Baptiſta.
ubi aũt maior dicitur: neceſſe eſt ut cæteros habuerit minores. Et qui minor eſt ĩ regno cælorũ: maior eſt illo.
Vides ergo ꝙ in cælis ſit maximus & minimus. & inter angelos quoq;: & ĩter uiſibiles creaturas ſit multiplex
& infinita diuerſitas. Quare dicũt apoſtoli dñe auge nobis fidem: ſi omniũ una menſura eſt Et dominus ad
diſcipulũ: modicæ fidei quid dubitaſti? In Hieremia quo q; de futuro regno legimus: Ecce dies ueniunt dicit
dominus: ut feriã domũiſrael: & domui Iacob fœdus nouũ: nõ ſᷣm pactũ: quod pepigi cũ patribus ueſtris.
Et poſt paululũ:dabo legẽ meam in uiſceribus eorũ:& in corde eorum ſcribam illã: & ero eis in deum: & ipſi
mihi in populũ: & non docebit uirultra proximũ ſuum:& uir fratrẽ ſuũ: dicens cognoſcite dominũ. Omnes
enĩ cognoſcent me a maximo uſq; ad minimũ.perſj picue ex contextu ipſius loci:futurũ Chriſti regnũ ꝓphe
tadeſcribit. Et qua conſequẽtia ibi erit minimus & maximus: ſi omnes æquales futuri ſunt? Vtiq; ea qua in
in euangelio dicitur: Qui docuerit & fecerit: hicuocabitur maximus in regno cælorum. Qui autẽ docuerit &
non fecerit: erit minimus. In cõuiuio Saluator præcipit: ut inferiorẽ præoccupemus locũ: ne cum maior ue/
nerit: de ſuperiori turpiter extrudamur. Si cadere nõ poſſumus: ſed tm per pœnitentiã ſubleuamur: quid ſi-
bi uult ſchala illa in Bethel:per quam angeli deſcendut: atq; conſcẽdunt: qui de cælis ad terrã ueniũt? Certe ĩ
ter oues & ad dexterã ſtabant: dum ibi eſſent. angeli de cælis deſcẽdũt: & Iouinianus de eorum poſſeſſione ſe

curus eſt. Quis autẽ riſum tenere queat in eo: ꝙ multas manſiones apud patrẽ: eccleſias arbitretur in toto or

be diffuſas: cum manifeſtiſſime ſcriptura doceat ſᷣm euangeliũ Ioannis: non de eccleſiaꝶ numero: ſed de cæ
lorum manſionibus:& æternis tabernaculis: quæ propheta deſiderat: domino fuiſſe ſermonẽ? In domo in/
quit patris mei manſiones multæ ſunt. Siquo minus dixiſſem uobis: quia uado uobis parare locũ: & ſi abie
ro & præparauero uobis locũ: iterum uenia & accipiã uos ad meipſum: ut ubi ego ſum & uos ſitis. Locus &

manſiones quas præparare ſe dicit Chriſtus apoſtolis: in domo utiq; ſunt patris: ideſt in regno cæloru: non

in terra:in qua præſens apoſtolos relinquebat. Simulq; ſenſus ſcripturæ intuẽdus: dicerẽ inquit uobis quia
94 4 P 4 gu

uado & præparabo uobis locũ: ſi non mãſiones multæ eſſent apud patrẽ: hoc eſt ſi nõ unuſquiſe q; manſionẽ

ſibi non ex largitate dei: ſed ex ꝓpriis operibus præpararet. Et ideo nõ eſt meũ parare ſed ueſtrum. quia & iu/
dæ nihil profuit paratus locus: quẽ ſuo uitio perdidit. iuxta quem ſenſũ & illud intelligendũ: quod ad filios
dicitur Zebedei: quoꝶ altera ſiniſtris: alter cupiebat ſedere a dextris. Calicem quidẽ meũ bibetis: ſedere autẽ
a dextris meis ſiuea ſiniſtris: non eſt meũ dare uobis: ſed quibus paratũ eſta patre meo. Non eſt filii dare: &

quomodo patris eſt præparare: Paratæ inquit ſunt in cælo diuerſæ & plurimæ mãſiones: plurimis diuerſiſq;

uirtutibus:quas nõ perſonæ accipiunt:ſed opera. Fruſtra ergo me petitis: quod in uobis ſitũ eſt:quod pater

meus illis parauit: qui dignis uirtutibus ad tantã aſcenſuri ſuntdignitatẽ. Porro qd ait iterũ ueniã & accipi
am uos ad meipſũ: ut ubi ego ſum & uos ſitis: proprie ad apoſtolos loquitur: de quibus & ĩ alio loco ſcriptũ
eſt: ut quomodo ego & tu paterunũ ſumus: ſic & illi in nobis unũ ſint: qui crediderunt: qui pfecti ſunt: qui
poſſut dicere pars mea dominus. Si autẽ non ſũt plurimæ manſiones: quomõ & in ueteri teſtamẽto & in no

uo aliũ ordinẽ pontifex tenet: aliũ ſacerdotes: aliũ leuitæ: alium ianitores: aliũ æditui? Et in limine Ezechielis
ubi futuræ eccleſiæ & cæleſtis Hieruſalẽ ordo deſcribitur: ſacerdotes qui peccauerãt regradantur in ædituos
& in hoſtiarios:& cum ſint in tẽplo dei. hoc eſta dextris:non ſunt ĩter arietes: ſed inter minimas oues. In flu
uio quoq; illo qui de templo egredit᷑: & irrigat falſum mare: & uniuerſa uiuificat: multæ ſpecies piſciũ deſcri
buntur. Quare in regno cælorũ archangeli ſunt: angeli: throni: dominationes: poteſtates: cherubin: & ſera/
phin: & omne nomẽ quod nominat᷑: non ſolum in præſenti ſæculo: ſed etiam in futuro. Sine cauſa diuerſi/
tas nominũ eſt: ubi non eſt diuerſitas meritorũ. Archangelus utiq; aliorũ minoꝶ angeloꝶ archangelus eſt: &
poteſtates & dominationes habent alia: ſuper quæ exerceant poteſtatẽ: & in quæ ſubiecta dominẽtur. Hocĩ
cælis eſt: hoc in myſterio dei. ne nos ſolito more irrideas atq; ſubſannes: ſi ĩperatorẽ poſuerimus: & p̃fectos
ites: & tribunos: & cẽturiones: & manipulos: & reliquũ militiæ ordinẽ. Cap. XLVI.
Llud autẽ qd ait: neſcitis qa corpora ur̃a tẽplũ eſt ſpũs ſancti: ualde friuolũ eſt: cũ ſeriptura diuina
ſoleat & unũ pluraliter: & plura ſingulariter appellare. & tn ſciat in tẽplo quoq; ipo multas eſſe mã/
ſiunculas. eſſe exterius atrium: eſſe interius ueſtibula: eſſe ſanctum: eſſe ſancta ſanctoꝶ: ſunt & culi
næ in templo: ſunt & cellariola: ſunt & torcularia: & uaſorum receptacula. Ita & in tẽplo corporis noſtri: di/

uerſa ſunt merita. Non æque deus omnes inhabitat: nec ad eandẽ menſuram omnibus infunditur. de ſpiri/
tu Moyſi aufertur: & ſeptuaginta preſbyteris datur. Puto aliam eſſe abundantiam fluminis: aliam riuulo/
rum. Heliæ ſpiritus Heliſæo duplex datur. unde & duplex gratia fecit ſigna maiora. Ille uiuus mortuum:

iſte mortuus mortuũ ſuſcitauit. Ille famẽ imprecatus eſt populo: iſte obſeſſæ ciuitati ſub una die hoſtiles co
pias pᷣbuit. licet hoc quod ait: neſcitis quia corpora ueſtra templũ eſt ſpũs ſancti: de cũcta credentiũ dicat ec-
xxxVii

V

—

—

„

cleſia: qui pariter cõgregati unũ Chriſti corpus efficiũt. Hiciã qᷓrit᷑ ĩ corpore: qui pedibus Chriſti dignus ſit:

qui capite: qui oculus eius ſit: qui manus. Quod & duæ mulieres in euagelio: pœnitens & ſacta ſignificãt: qꝗᷓ

rũ altera pedes: altera caput tenet. ãetſi nõnulli æſtiment unãeſſe. & quæ pᷣmũ cœpit a pedibus: eã gradati
ad uerticẽ pueniſſe. Sed & illud qd obiecit: nõ pro his rogo tm: ſed ꝓillis qui credituri ſũt p uerbũ eoꝶ ĩ me:
ut ſicut ego pater in te: & tu in me unũ ſumus: ſta oẽs unũ ſint in nobis. & ꝙ oĩs populus Chriſtianus unũ ſit
ĩdeo quali filii chariſſimi diuinæ cõſortes naturæ.iã ſupra diximus. & nũc plenius inculcãdũ eſt: nõ nos ᷣm
natura: ſed ſᷣm gratiã unũ eſſe in pr̃e & filio. Neq; enĩ eiuſdẽ ſubſtãtiæ eſt: qd Manichæi ſolẽt dicere: aĩa hu/
mana & deus. Sed dilexiſti inqt eos: ſicut & me dilexiſti. Vides ergo ꝙ ĩ cõſortiũ ſubſtantiæ eius aſſumimur:
nõ naturæ eſſe ſed gr̃æ. & ideo nos diligit: quia filiũ dilexit pater: & membra diligunt᷑ ſcilicet a corpore. Quot

quot eni receperũt Chriſtũ dedit eis poteſtatẽ filios dei fieri: ꝗq credũt in nomĩe eius ꝗq nõ ex ſãguibus: neq; ex
uoluptate carnis: neq; ex uolũtate uiri: ſed ex deo nati ſũt. VYerbũ caro factũ eſt: ut nos de carne traſiremus

uerbu. nec uerbũ deſut eſſe qd fuerat. nec hõ pdidit eſſe: qd natus eſt. Gloria aucta eſt: non mutata natura.
Vis ſcire quomõ cũ Chriſto unũ corpus efficiamur:Doceat te ipſe ꝗq cõdidit: qui comedit carnẽ meã: & bibit
ſãguinẽ meũ: hicĩ me manet: & ego ĩ illo.Sicut miſit me uiuẽs pater:& ego uiuo ꝓpter patrẽ: & qui comedit
me: uiuit ꝓpter me. Iſte eſt panis: qui de cælo deſcẽdit. Sed & Ioãnes Euãgeliſta: qui de pectore Chriſti hau/
ſerat ſapiẽtiã: in eadẽ uerba cõcordat dicẽs.In hoc ĩ telligimus ꝙ in eo manemus. & ipſeĩ nobis: qm de ſpiritu
ſuo dedit nobis. Siqs cõfeſſus fuerit: qm Ieſus eſt filius dei:deus in eo manet: & ipſe ĩ deo eſt. Si credis ĩ Chri
ſto: quomõ & apoſtoli crediderũt: unũ cũ eis in Chriſto corpus efficieris. Si aũt temerariũ eſt fidẽ eoꝶ tibi &
opera uẽdicare:qui fidẽ eãdẽ & opa nõ habes: eũdẽ locũ habere nõ poteris. Porro qd iactitas ſponſa: ſororẽ:
matrẽ: & oĩa hæc uocabula unius eſſe eccleſi iæ: cũctoſq; credẽtes his nomibus ſignificari: cõtra te facit. Si enĩ
unus ordo eccleſiæ ẽ: & nõ habet plurima mẽbra ĩ uno corpore:qd neceſſe eſtut ſpõſa ſoror uocet᷑ & mr? Ni/
ſi alioꝶ ſpõſa: alioꝶ ſoror: alioꝶ mater ſit!/ Stãt qdẽ oẽs ad dexterã. ſed alius ſtat ut ſpõſus:alius ut frater:ali
us ut filius. Filioli inquit mei quos iterũ parturio: donec Aps formet in uobis: putaſne eiuſdẽ eſſe meriti eos
ꝗ parturiunt᷑: & ꝗ parturit?: Vnde & ſtulte aſſerere uoluiſti oĩa mẽbra æꝗᷓliter nos diligere. necoculũ pᷣponere
digito: nec manũ auriculæ: ſed ĩ ſinguloꝶ amiſſiõe mẽbroꝶ dolorẽ eſſe cõmunẽ: cũ apoſtolus doceat ad Co/
rĩthios: alia mẽbra eſſe honeſtiora: alia uerecũdiora: & quæ uerecũdiora ſũt: maiore honeſtate circũdari. quæ
uero p ſe honeſta:nr̃a nõ ĩdigere ſollicitudine. Eiuſdẽ ne ordinis arbitraris & meriti os & aluũ: oculus & mea
tus: p quos fimus egerit᷑ & urina: Lucerna inqt corpons tui: eſt oculus tuus. Si oculus cæcus fuerit: totũ cor-
pus ĩ tenebris eſt. Si digitũ amputes:ſi ſũmitatẽ auriculæ:eſt qdẽ dolor:ſed nõ tãtũ dãnũ.nec tãta cũ dolore
deformitas: ꝗta ſi oculos eruas: trũces nares: os diſſeces. Sine aliis mẽbris uiuere poſſumus: ſine aliis oĩno nõ
poſſumus.Sũt peccata leuia: ſũt grauia. Aliud eſt decẽmilia talẽta debere: aliud ꝗᷓdrãtẽ. Et de ocioſo qdẽ uer
bo & adulterio:rei tenebimur. ſed nõ eſt idẽ ſuffũdi & to rꝗri. & erubeſcere & lõgo tpe cruciari. Putas nim eſſe
qd; loqmur? Audi apoſtolũ Ioãnẽ. Qui ſcit fratrẽ ſuũ peccare peccatũ: nõ ad mortẽ petat & dabit ei uitã pec
cãti nò ad mortẽ. Qui uero peccauerit ad mortẽ: ꝗs orabit ꝓ eo? Cernis ꝙ ſi ꝓ peccatis mioribus dep̃cemur:ĩ
petremus ueniã: Si ꝓ maioribus: difficilis ĩpetratio ſit & ĩter peccata & peccata magnã eſſe diſtantiã? Vnde
& de populo iſrael: quia peccauerat peccatũ ad mortẽ: dicit᷑ ad Hieremiã. Noli orare ꝓ populo hoc: nec aſſu
mas ꝓ eis depᷣcationẽ: & nõ obſiſtas mihi: qꝗa nõ exaudiã te. Si aũt oẽs æꝗᷓliter & ĩtroimus ſæculũ: & eximus
de ſæculo: & hoc pᷣiudiciũ futuroꝶ eſt: ergo æꝗliter & iuſti & pctõres habebimur apud deũ:qa nũc pari mõ&
gñamur & morimur. Quod ſi duos cõtẽdis eſſe Ada: alteꝶ terrenũ ꝛalteꝶ cæleſtẽ: & ꝗ ĩ tetreno fuerit eos eſſe
ad ſiniſtrã: ꝗq uero ĩ cæleſti: eos eſſe a dextris. Rñde mihi ĩteri: ut de duobus ffibus ĩterrogẽ. Eſau ĩ terreno fu⸗
it: an ĩ cæleſti- Nulli dubiũ eſt qn ĩ terreno eũ fuiſſe rũdeas. Iacob in quo fuit Dices ꝓtinus ĩ cæleſti? Et quo
mõ ĩ cæleſti fuit: cũ adhuc Xps nõ ueniſſet in carne: ꝗ ſecũdus & cæleſtis Adã dicit᷑? Aut igit᷑ oẽs añ ĩcarnatio
nẽ Xpii ĩ ueteri reputabis Ada: & iuſti quoq; ĩ terreno hoĩe: & ad ſiniſtrã erũt ĩter hircos tuos. Aut ſi ĩpiũ ẽ ibi
Iſaac ponere.ubi Iſmahel:ibi Iacob. ubi Eſau:ibi ſãctos. ubi pctõres: nouiſſimus Adã ex eo tpe numerabit᷑:
quo AXps eſt natus ex uirgine. Et argumẽtũduoꝶ Adã nõ ꝓficiet ouibus & hædis tuis: qa ĩ pᷣmo Adã & oues
& hædos cõuĩcimus fuiſſe: & ĩ uno atq; eodẽ hoĩe: alios a dextris dei ſtetiſſe: alios a ſiniſtris. Ab Adã enĩ uſq;

ad Moyſẽ mo rs ſu 8 oẽs dnata E:etiã ſuꝑ eos ꝗ nõ peccauerũt ĩſimilitudinẽ pᷣuaricatiõis Adã Capᷣ.XxLVII.
¶Beo aũt qd niteris approbare cõuitiũ & homicidiũ racha & adulteriũ & ocioſũ monẽ & ĩ pietatẽ nõ

ſupplicio repẽſ ari: iã & ſupra tibi rũſũ eſt: & nũc breuiter rũdebo. Aut peccatorẽ te negabis: ut nõ ſis
reus gehẽnæ: aut ſi peccator fueris etiã de leui crimĩe duceris ad tartaꝶ. Os inqt qd mẽtitur: occidit
aĩam. Suſpicor te aliqũ ut hoĩem fuiſſe mẽtitũ. oĩs enĩ hõ mẽdaxut ſit ſolus deus uerax: & iuſtificet in pmo
nibus ſuis: & uincat cũ iudicauerit. Aut igit᷑ hõ nõ eris: ne mẽdax ſis: aut ſi qa hõ es:mẽdax fueris:cũ parrici /
dis & adulteris punieris. nulla eſt enĩ inter peccata diuerſitas: & nõ tibi habebi tãtas gr̃as: quos de humili in
ſublime eleuas: quãtum iraſcẽtur: quos propter leue quo tidianũq; peccatũ in exteriores tenebras retruſiſti.
Si aũt in ꝑſecutide:qui ſi uffocat᷑: & qui decolat᷑: & qui fugerit: & qui in carcerẽ retruſus obierit:ĩ uariis luctæ
gñibus una corona uictoriæ eſt: & hoc ꝓ nobis facit. In martyre eni uolũtas:ex qua ipſa mors naſcit᷑:corona
tur. Meũ eſt opponere me gẽtiliũ furori: & dnm nõ negare. lam in illoꝶ arbitrio eſt: aut decolare: aut urere:

☛ —

— — 0&

— yxviiſ

e aut recludere in carcere:aut uaria adhibere gna pœnaꝶ. qd ſi fugero: & in ſolitudinẽ abiero: eadẽ erit corona
moriẽtis: quia eadẽ & cauſa mortis eſt Chriſtus. Ad illud uero qd dicis: ĩter eũ fratrẽ qui ſemp cũ pfe fuerit:
ti & qui poſtea pœnitẽs eſt receptus: nihil penitus diſcrepare: Adicio ſi uis: & drachmã unã: quæ pdita fuerat:
ſg & inuẽtã iũctã eſſe cũ reliquis. & ouẽ unã quã nonagintanouẽ ouibus derelictis bonus paſtor inqſiuit & re
“ tulit: expleſſe numeꝶ cẽtenariũ. Sed aliud eſt pœnitẽtẽ eſſe: & lachrymis ueniã depcari: aliud ſemp eſſecum
m pr̃e. Vnde ꝑ Ezechielẽ ad reportãdã ouẽ & pditũ quõdã filiũ: loqtur paſtor & pater: & ſuſcitabo pactũ meũ
⸗ teecuũ: & ſcies quia ego dñs: & recordaberis: & cõfũderis: ut nõ ſit tibi ultra aperire os præ cõfuſiõe tua:cũ placa
1r tus fuero tibi ĩ oĩbus quæ feciſti. ut nihil minus iuſto habeãt pœnitẽtes: ſufficit eis ꝓoĩ pœna ſola confuſio.
ot Vnde & ĩ alio loco dicit᷑ ad eos:& recordabimini uiaꝶ ueſtraꝶ peſſimaꝶ: & oĩum ſceleꝶ ꝗbus polluti eratis.
ex & diſplicebit uobis in cõſpectu ueſtro in oĩbus malitiis ueſtris: qᷓs feciſtis. Et ſcietis quia ego dñs: cũ bñfecero
i uobis ꝓpter nomẽ meũ: & non ſm uias uf̃as malas:neq; ſm ſcelera ur̃a peſſima. Arguit᷑ quoq; a pre filius:ꝙ
1. ſaluti fris inuideat: & cũ angeli letent᷑ ĩ cælo: ille liuore cruciet᷑. Quanꝗ duoꝶ fratrũ ſimilitudo frugi & luxu
bit rioſi: nõ ad merita totius gnis humani: ſed uel ad iudæi ptineãt Chriſtianiq; pſonas: uel ad ſanctoꝶ & pœni
it iSi?Vvᷣtiuũ. Sup qua parabola libellũ quondã Damaſo epᷣo duũ adhuc uiueret dedicaui. Porro ſi oꝑariis pᷣmæ horæz
/ & tertiæ & ſextæ & nonæ & undecimæ: unus denarius reddit᷑: & ab eis ĩcipit pᷣmiũ: qui nouiſſimi in uinea la/
ien borauerũt: & hicnõ unius tẽporis: & unius ætatis hoĩes deſcribũtur: ſed ab exordio mundi uſq; ad finẽ uoca/
hui tionũ ſacramẽta ſũt diuerſaꝶ. pᷣma hora uocatus eſt Abel & Seth. Tertia Enoch & Noe. Sexta Abrahã Iſaac
InA9 & Iacob. Nona Moyſes & ꝓphetæ. Vndecima gẽtiliũ populus. Cui pᷣmo reddit merces: quia ĩ crucifixũ cre/
bi⸗ dẽs dũm difficultate fidei magnitudinẽ meruit pᷣmioꝶ. Multiq; reges & ꝓphetæ quæſierũt uidere quæ uide-
eni mus: & nõ uiderũt. Vnus aũt denarius: nõ unũ eſt pᷣmiũ: ſed uua uita: & una de gehẽna liberatio. Cæterum
Ny⸗ quomõ ad ĩdulgẽtiã pᷣncipalẽ diuerſoꝶ criminũ rei dimittunt᷑ de carcere: & unuſqſq; ꝓ labore uel opibus ſu
kl is: ĩ hoc uel in illo ſtatu uitæ eſt: ita & denarius ꝗᷓſi indulgẽtia ueri pᷣncipis: oẽs ꝑ baptiſmũ emittit de carcere.
o, Iam noſtri laboris eſt ꝓ diuerſitate uirtutũ diuerſa nobis pᷣmia præparare. Cap. XLVIII.
e . Vcuſq; partes ad ꝓpoſita rũdimus. ſeꝗqᷓns ᷣmo in cõmune ad oẽs rndebit. dñs ad diſcipulos ſuos:
5 Quiuult ĩquit ĩter uos maior eſſe: ſit oĩqum minimus.Si oẽs ĩ cælo æꝗᷓles futuri ſumus: fruſtra nos
, hichumiliamus: ut ibi poſſimus eſſe maiores. De duobus debitoribus qngẽtoꝶ denarioꝶ & ꝗnqua
ne ita: cui plus dimittit᷑ plus amat. Vñ & Saluator: dico inqt tibi remittunt᷑ ei peccata multa: qm dilexit mul/

tũ. Cui auũt minus dimittit᷑: minus diligit. Qui minus diligit: & minus ei dimittit᷑: utiq; ĩ minori gradu erit.
Paterfamilias ꝓficiſcẽs tradidit ſeruis ſuis ſubſtãtiã. alii qnq; talẽta: alii duo: alii unũ. unicuiq; ᷣm propᷣas ui
res. Simile qd & ĩ alio euãgelio ſcribit᷑: ꝙ hõ nobilis ꝓficiſcẽs ĩ regionẽ lõgiĩquã ut accipet ſibi regnũ: & reuer
teret᷑ uocauerit. x. ſᷣuos: & dederit eis ſingulas mnas. de quibus unus lucratus ẽ.x. mnas: alius qnq;. & ſingu
li iuxta uires ſuas & emolumẽtũ: uel. x. uel qnq; acceperĩt ciuitates. Porro alius qunũ talẽtũ ſiue unã mnã ac
ceperat: qd accepit ĩfodit: ſiue ĩ ſudario colligauit:& dni reſeruauit aduẽtui. Primo cõſiderãdũ: ꝙ iuſti non

ke ſpe ꝓfectus laborãt: utuult noſter Zenõ. ſed ne pdãt qd acceperãt. iſte q mnã & talẽtũ ifodit: ne pderet qd
ie accepat:nõ peccauit. magil ; laudãda eſt cautio reſ uã tis: caſſus labor eoe: q ſine laboris pᷣmio deſi: udarũt.
lu Deide ꝙ hocipſũ talẽtũ Jc⸗ aufert a timido uel negligẽte Fuo: nõ der ei qminus lucri fecerat: ſed ꝗ plus. i. 4
nis ſup.x. poſitus fuerat ciuitates. Si numerus nõ facit ordinẽ: qᷓre dixit dedit unicuiq; ſm ſ ulas uires. Si eadẽ lu-
cra ſũt qnq; talẽtoꝶ &. x. cur ei ꝗq minus lucri fecerat nõ decẽ: & ei q plus: nõ ꝗnq; tradunt᷑ urbes Quod autẽ
4 dñs nõ his cõtẽtus ſit quæ habemus: ſed ſempꝑ maiora deſideret: ipe mõſtrat dicẽs: Quare nõ dediſti pecuniã

, meã ad trapezetas?! & ego ueniẽs cũ uſura ereg le.Quod qdẽ & Paulus apoſtolus ſciẽs: pᷣteritoꝶ obliuiſcit᷑:
& ad ea quæ ĩ ãte ſũt: ſe extẽdit.i.quotidie ꝓficit nec ſuat ſudario delicate grfam quã accepit. ſed auarus ne

gociator renouat᷑ dedie ĩ diẽ. & deſcreſcere ſe putat: niſi ſemꝑ creuerit. Sex urbes fugitiuoꝶ deſcribunt᷑ ĩ lege
homines interficere uolentes: & ipſe urbes ſacerdotales ſũt. Interrogare libet: fugitiuos iſtos ĩter hircos tuos:
b an ĩter oues nr̃as colloces! Si hirci eſſẽt: occiderent᷑ ut homicidæ cæteri: nec miniſtroꝶ dei ĩtrarẽt ciuitates. Si
: oues dixeris: utiq; nõ erũt tales oues: quæ abſq; lupoꝶ metu tota libertate paſcant᷑. Et ꝓbabit᷑ tibi oues qdẽ
es eas eſſe: ſed erroneas a dextris eſſe. uerũ nõ ſtare:ſed fugere donec moriat ſacerdos magnus: & ad ĩferna deſcẽ
9 dẽs: liberet aĩas fugitiuoꝶ. Gabaonitæ occurrũt filiis iſrael. & cæſis aliis gẽtibus: ĩ lignarios & aqᷓrios reßuant᷑
. Tãtiq; apud deũ meriti ſũt: ut ſtirps Saul ab eorũ iniurias ſit deleta. Inter quos eos collocabis? Inter hircos:
no ſed non ſunt interſecti & ſentẽtia dni iudicant᷑ oues. Sed dicit ſcriptura diuina ꝙ nõ ſint eiuſdẽ meriti cuius
ſs & iſraelitæ. Vides ergo ꝙ ſtent quidẽ a dextris: ſed multo inferiori gradu. Inter Dauid uirũ ſanctũ. & Saul re
d gem peſſimũ medius Ionathas fuit. Quẽ nec inter hædos poſſumus ponere:quia ꝓphetæ amore dignus eſt
no nec inter arietes: ne parẽ eum faciamus Dauid. maxiĩe cũ & ipſe ĩterfectus ſit. Erit igit᷑ inter oues: ſed in ĩferio
ri otdine. Et quomodo inter Dauid & Ionathã: ita inter ouẽ & ouẽ cogeris ſuſcipe differẽtias. Seruus qui co
iun gnouit uolũtatẽ dni ſui: & nõ præparauit: nec fecit ſm uolũtatẽ eius uapulabit multis. q aut nõ cognouit &
ti non fecit: plagis uapulabit paucis. Omni enĩ cui multũ datũ eſt: multũ queretur ab eo: & cui commendatur
n multũ: plus exigit᷑ ab illo. Ece ſeruo & ſeruo plus minuſue cõmittit: & ꝓ qualitate cõmiſſi atq; peccati pla/
garum quoq; numerus irrogat ITota iudææ terræ I ribuũq; deſcriptio futuræ eccleſiæ in cælis typus eſt. Le
D XXXVIII.

amus lIeſũ naue: legamus Ezechielis extremas partes. & uidebimus quicqd in altero quaſi ꝑ hiſtoriã ĩ terra
diſtribuit: in altero in cælis ſpiritaliter repromitti. Quid ſibi uolũt in deſcriptiõe tẽpli ſeptẽ & octo gradus:
Quid rurſũ in pſalterio poſt elemẽta cẽteſimi octauidecimi pſalmi quibus myſticũ erudimur alphabetũ: p
quĩdecĩ gradus uſq; illuc puenimus: ut poſſimus canere: Ecce nũc bndicite dñm oẽs ſerui dñi: qui ſtatis ĩ do/⸗
mo dñi: in atriis domus dei nri. Quareduæ & ſemis tribus trans iordanẽ habitãt: ubi plurima ſũt iumẽta&
nouẽ & ſemis reliquæ: uel expellũt p̃ſtinos habitatores de ſedibus ſuis: uel cũ ipſis habitãt? Cur leuitica Tri/
bus in terra partẽ nõ accepit: ſed dñs pars eius eſt? & ĩter ipſos Leuitas & ſacerdotes: ad ſãcta ſanctoꝶ ubi che
rubĩ & ꝓpiciatoriũ eſt: põtifex ſolus ĩgredit᷑ Quare reliq ſacerdotes lineis tm utunt᷑ ueſtibus: & nõ hñt indu
mẽtũ auro: hiacyntho: cocco:purpura: byſſoq; cõtextũ? Inferioris gradus Leuitæ & ſacerdotes & plauſtra &
boues accipiũt! Maioris ordinis ipſi geſtat archã dñi humeris ſuis: ſi tollis ordinẽ tabernaculi: tẽpli: eccleſiæ:
ſi oẽs qui a dextris ſũt: corpus unũ ut uulgo dicit᷑ ρναιαα ad militiã prodit: ne quicꝗᷓ Epiſcopi fruſtra pᷣſby-/
teri ſine cauſa dyaconi ſũt. Quid pſeuerãt uirgines? Quid laborãt uiduæ Cur maritæ ſecõtinent? Pecemus
oẽs & poſt pœnitẽtiã idẽ erimus: qd apoſtoli ſũt. Veꝶ iã cœpimus terrã pſpectare de pelago: & poſt montes
gurgitũ & ſpumoſos fluctus & nauẽ uel in ſublime erectã: uel in mari præcipitẽ: paulati feſſis & lãguẽtibus
. portus aperitur. Cap. XLIXA.
Ivimus de nuptis: uiduis: uirginibus. Viduitati uirginitatẽ: uiduitatẽ pᷣtulimus mrimonio. Expoſi
ta eſt wep ko Iu ideſt cõciſio apoſtoli:de huiuſcemodi quæſtionibus diſputantis. ſi ingulis opinioni
bus reſpõſũ eſt. Sæcularis quoq; litteratura uenit ĩ mediũ: quæ uirgines fuerit:quæ uniuiræ: & ecõtrario ꝗs
interdũ habeat moleſtias uĩculũ cõiugale. Tranſiuimus ad ſecũdã partitionẽ: in qua negat eos:qui tota fide
baptiſma cõſecuti ſũt deĩde poſſe peccare. Et docuimus ꝙ excepto deo: oĩs creatura ſub uitio ſit.nõ ꝙ uniuer
ſi peccauerĩt: ſed ꝙ peccare poſſint: & ſimiliũ ruina ſtãtiũ metus ſit. Tertio uenimus ad ieiunia. Et quia ad/
uerſarii duplex ꝓpoſitio fuerat. uel ad philoſophos: uel ad diuinaꝶ ſcripturarũ ꝓuocãtis exẽpla:nos quoq;
ad utrãq; reſpõdimus. Quarta ideſt extrema diuiſio: oues & hædos :dextrã & ſiniſtrã: iuſtos & peccatores: in
duos ordines diſtribuerat: uolẽs oſtẽdere nullã inter iuſtũ & iuſtũ: peccatorẽ & peccatorẽ eſſe diſtãtiã. Et ut
hoc ꝓbaret:infinita de ſcripturis exẽpla cõgeſſerat: quaſi ſuo ſenſui cõgruẽtia: cuius nos ꝗᷓſtioni & argumen
tis & exẽplis reſpõdimus ſcripturaꝶ: ueterẽq; Zenonis ſentẽtiã tã cõmuni ſẽſu ꝗᷓ diuina lectiõe cõtriuimus.
Nũc reſtat ut EPpicuꝶ noſtrũ ſudãtẽ in hortulis ſuis ĩter adoleſcẽtulas & mulierculas alloquamur. fauẽt tibi
craſſi: nitidi: dealbati. Adde ſi uis iuxta Socraticã irriſionẽ: oẽs ſues & canes. & ꝗa carnẽ amas: uultures quoq;
aquilas: accipitres: & bubones. nunꝗᷓ nos Ariſtippi multitudo terrebit. Quoſcũq; formoſos: quoſcũq; cala/ ??M
miſtratos: quos crine cõpoſito: quos rubẽtibus buccis uidero: de tuo armẽto ſũt. ĩmo ĩter tuos ſues grüniüt
de nro grege triſtes: pallidi: ſordidati: & quaſi peregrini huius ſæculi licet ſermone taceãt: habitu loquũtur &
geſtu. HJeu mihi quia pegrinatio mea ꝓlõgata eſt: habitaui cũ habitãtibus cedar: uidelicet in tenebris huius
mũdi: quia lux lucet ĩ tenebris: & tenebræ eã nõ cõprehenderũt: Ne glorieris ꝙ multos diſcipulos habeas. fili
us dei docuit ĩ iudæa: &. xii. tm illũ apoſtoli ſeq bant᷑ ſoli. Torcular inꝗt calcaui ſolus: & de gẽtibus uir nõ eſt
mecũ.Ille ĩ paſſiõe ſolus remãſit: & Petri quoq; erga eũ trepidauit cõſtantia. phariſæoꝶ aũt doctrinæ oĩs po
pulus applaudebat:dicẽs crucifige crucifige talẽ.nõ habemus regẽ niſi Cæſarẽ.ideſt uitia ſeqmur: non uirtu
tes: epicuꝶ nõ Chriſtũ: Iouinianũ nõ apoſtolũ Paulũ. Quod multi acqeſcũt ſẽtẽtiæ tuæ: ĩdiciũ uoluptatis ẽ
nõ enĩ tã te loᷓntẽ ꝓbãt:ꝗᷓ ſuis fauẽt uitiis. In circulis plateaꝶ quotidie fictus ariolus ſtultoꝶ nates uerberat
& obtorto fuſta dẽtes mordẽtiũ qᷓtit. nec tũ deeſt ꝗ ſemꝑ poſſit induci & ꝓ magna ſapiẽtia reputas: ſi plures
porci poſt te currãt: quos gehẽnæ ſuccidiæ nutrias poſt pᷣconiũ tuũ: & balneas quæ uiros pariter & fœminas
lauãt.oĩs ĩpatiẽtia quæ ardẽtẽ pᷣus libidinẽ ꝗᷓſi uerecũdiæ ueſtibus ꝓtegebat: nudata ẽ & expoſita.quæ ãte in

oceulto erãt:nũc ĩ ꝓpatulo ſũt. Oſtẽdiſti tales diſcipulos: nõ feciſti. hoc ꝓfecit doctrina tua: ut ne peccatũ ꝗ 4
dẽ pœnitẽtiã hẽat. Virgies tuæ: ꝗᷓs prudẽtiiſimo cõſilio: qd nemo unꝗᷓ legerat: nec audierat de apoſtolo do/ 1
cuiſtitmelius ẽ nubere ꝗᷓ uri: occultos adulteros ĩ aptos uerterũt maritos. Nõ ſuaſit hocapoſtolus: nõ electio 4

nis uas. Virgilianũ cõſiſiũ eſt. 1
Coniugiũ uocat:hoc prætexit nomine culpã. 4
Quadriĩgẽti ferme ani ſũt: ꝙ Xpi pdicatio fulget ĩ mũdo.Exquo ĩnumerabiles hæreſes tunicã illius cõſcide- ”M
V
.

rũt. uniuerſus pene error de Chaldæo & Syro & Græco ᷣmone pceſſerat. Baſilides magiſter luxuriæ & turpiſ
ſimoꝶ cõplexuum poſt tot ãnos ita ĩ Iouinianũ ꝗᷓſi in Euphorbũ trãſſormatus eſt: ut latina quoq; lĩgua ha
beret hæreſim ſuã. Nulla ne fuit alia in toto orbe prouĩcia quæ reciperet pconiũ uoluptatis: in qua coluber
tortuoſus irreperet? niſi in qua Petri doctrina ſi up ſe petrã fũdauerat Chniſtus: in qua uexillũ crucis & pᷣdica/

tionis auctoritas idoloꝶ tẽpla deſtruxerat:? Eregiõe luxuria penis: uẽtris: & gutturis ſubuertere nitit᷑ fortitu/ SS
dinẽ crucis. Vnde per Eſaiã loquit᷑ deus: populus meus qui uos beatificãt: ſeducunt uos: & ſemitas pedũ ue-
ſtroꝶ còturbãt. Necnõ per Hieremiã fugite de medio Babylonis: & ſeruate unuſqſq; aĩam ſuã. & nolitecre/
dere pſeudo ꝓphetis: qui dicũt paxpax: & nõ eſt pax.qui ſemp ĩgeminãt: tẽplũ dni: tẽplũ dñi. Prophetæ tui
uiderũt tibi falſa: & inſipiẽtia. nõ aperuerũt iniqtatẽ tuã: ut te ad pœnitẽtiã ꝓpuocarẽt. qui deuorãt plæbẽ ſuã H
ut cibũ panis: deũ nõ inuocauerũt. Hieremias captiuitatẽ nũcians: lapidatur a populo. Ananias filius Azor:
di

! frãgebat ad pᷣſens ligneas torques: & in futuꝶ ferreas pparabat. Semp pſeudo ꝓphetæ dulcia pollicentur: &
n ad modicũ placẽt. amara eſt ueritas. & qui eã pdicãt replẽturamaritudine. In azimis enĩ ueritatis & ſincerita
/ tis dni paſcha celebrat᷑: & cũ amaritudinibus comedit᷑. Egregia ſane uox:& quã audiat ſi põſa Chriſti ĩter uir/
. gines & uiduas & cælibes. unde & ipſũ nomẽ ĩclytũ eſt: ꝙ cælo digni ſint qui coitu careãt. Raro ieiunate: cre⸗
In brius nubite. Nõ enĩ poteſtis ĩplere opera nuptiaꝶ: niſi mulſũ & carnes & nucleũ ſũpſeritis. Viribus opus ẽ
che ad libidinẽ. Cito caro cõſũpta marceſſit. Nolite metuere fornicationẽ. Qui ſemel ĩ Chriſto baptiatus eſt:ca
u cadere non põt. habet enĩ ad deſpumãdas libidines ſolatia nuptiaꝶ. Quod & ſi ceideritis: redintegrabit uos
0. pœnitẽtia:& qui in baptiſmate fuiſtis h ypocritæ:eritis in pœnitẽtia ſolidæ fidei neq; turbemini: putãtes in
ie ter iuſtũ & pœnitẽtẽ aliquid intereſſe. humiliorẽ gradũ dare quidẽ ueniã: ſed coronã tollere. una eſt enĩ retri
by⸗ butio.qui ad dexterã ſteterit: introibit in regna cæloꝶ. His cõſiliis ſubulci tui paſtoribus noſtris ditiores ſũt:
us & hirci plurimas ſecũ capras trahũt. Equi inſaniẽtes in fœminas facti ſũt. ſtatĩ ut mulieres uiderit hinniũt:
tes & ĩpatiẽtiã ſuã: proh nefas: ſcripturaꝶ ſolant᷑ exẽplis. ſed & ipſæ mulierculæ miſeræ: & non miſerabiles pce/
dus ptoris ſui uerba cãtãtes.quid enĩ niſi ſemẽ requirit deus?nõ ſolũ pudicitiã: ſed etiã uerecũdiã pdiderũt. ma/
ioriq; ꝓcacitate defẽdũt libidinẽ: ꝗᷓ exercẽt. Habes pᷣterea in exercitu tuo plures ſuccenturiatos. habes ſcurras
oli & uelites in pᷣſidiis craſſos: cõptos: nitidos: clamatores: qui te pugnis calcibuſq; defẽdãt. Tibi cedũt de uia no
ni biles. tibi oſculant᷑ diuites caput. Niſi eni tu ueniſſes: ebrii atq; ructãtes paradiſum intrare nõ poterãt: ma/
R cte uirtute:ĩmo uitiis:habes in caſtris tuis & amazonas exerta mãma:& nudo brachio & genu: ueniẽtes con
de tmnjnna ſe uiros ad pugnã libidinũ ꝓuocantes. Et quia opulẽtus paterfamilias es: in auiariis tuis nõ turtures: ſed
er upupæ nutriũtur: quæ tota fetidæ uoluptatis luſtra circũuolet. Me carpe: me diſiice: obiice crimina quæ uo/
d/ lueris. arguæ luxuriæ & delitiarũ. Magisime amabis: ſi talis fuero. ero eni de armẽto tuo. Sed ad te loꝗ̃r: quæ
dGH ſcriptã ĩ frõte blaſfemiã Chriſti cõfeſſiõe deleſti: Vrbs potẽs: urbs orbis dna: urbs apoſtoli uoce laudata: ĩter
K pᷣtare uocabulũ tuũ. Roma aut fortitudinis nomẽ eſt apud græcos: aut ſublimitas iuxta hebræos. Serua qch
tut diceris. uirtus te excelſã faciat: nõ uoluptas humilẽ. Maledictionẽ quã tibi ſaluator ĩ Apocalypſi cõminatus
nen eſt: potes effugere per pœnitẽtiã: habẽs exẽplũ Niniuitaꝶ. Caue Iouiniani nomẽ:qd de idolo deriuatum eſt
. Squalet Capitoliu:tẽpla Iouis & cerimoniæ cõciderũt. Cur uocabulũ eius & uitia apud te uigeãt. Adhuc ſub
Regibus:& ſub Numa Põpilio facilius maiores tui Eychagors cõtinẽtiã: ſub coͤi ulibus Epicuri luxuriã ſu
eeruit. I Incipit argumẽtum ſequẽtis ibelli. Gẽnadius de uiris illu ſtribus.
1 Eluidius Auxẽtii. diſcipulus:S machi imitator:ſcripſit religiõis ꝗdẽ ſtudio: ſed nõ ſᷣm ſciẽtiã librũ:
it N³⁵5eq; ſermone: neq; ofone nitidũ. quo opere ita ſactaꝶ ſcripturaꝶ ſenſi ad ſi uã peruerſitatẽ flectere
— conatus eſt: ut eaꝶ teſtimoniis aſſerere uoluerit ſ ãcta Mariã poſt natiuitatẽ dñi: ꝗ uẽ uirgo pepit: Io
ius ſeph ſponſo ſuo iũctã. & ex eius cõſortio filios ſuſcepiſſe: qui fratres domini appellati ſunt.
ſ . Item de eodem Auguſtinus de hæreſibus. Ml
elt Hluidiani exorti ab Heluidio. Iſti uirginitati beatæ Mariæ contradicũt. ut eã poſt Chriſtũ alios etiã
filios de uiro ſuo lIoſeph peperiſſe contendant. Sed nimirũ iſtos prætermiſſo Heluidii nomine anti
4 5J Incipit Liber Beati Hieronymi aduerſus Heluidiũ de ꝑpetua uirginitate beatæ Mariæ. Ol Epiſtola. XII.
Vper rogatus a fratribus: ut aduerſus libellu cuiuſdã Heluidii rnderẽ facere diſtuli. Nõ ꝙ diffi⸗
8 cile fuerit hoĩem ruſticanũ: & uix quoq; pmis ĩbutũ lris ſuꝑ ueri aſſertiõe cõuicere: ſed ne reſſ põ
4 dẽdo dignus fieret: qui uĩceret᷑ Huc accedebat qd uerebar ne hõ turbulẽtus & ſolus ĩuniuerſo
4 mũudo ſimul & laicus & ſacerdos: qui ut ait ille loqcitatẽ facũdiã exiſtimat. & maledicere oĩbus
bone cõſciẽtiæ ſignũ arbitrat᷑: accepta materia diſputãdi amplius ĩcipet blaſfemare: & ꝗſi de ſu
blimi loco ĩ totũ orbẽ ferre ſentẽtiã: meq; quia ueritate nõ poſſet laceraret couitiis. Veꝶ quia hæ oẽs tã iuſtæ
H ſilẽtii mei cauſæ ob ſcãdalũ fratrũ: qui ad eius rabiẽ mouebant iuſtiori fine ceſſarũt: iã ad radices ĩfructuoſæ

arboris euãgelii ſecuris ẽ admouẽda: & cũ ĩſœcũditate folioꝶ tradẽda flãmis: ut diſcat ali qũn reticere: qnunꝗᷓ
didicit loqui. Igit᷑ ſãctus mihi ĩuocãdus eſt ſpũs: ut beatæ Mariæ uirginitatẽ ſuo ſẽſu ore meo defẽdat.Inuo/
cãdus eſt dns Ieſus:ut ſacri uẽtris hoſi pitiũ:cuius nouẽ mẽſibus ĩhabitator fuit:ab oĩ cõcubitus ſuſi pitiõe tue
H atur. Ipſe quoq; deus pater eſt impcãdus: ut matrẽ filii ſui uirginẽ ondat fuiſſe poſt partũ: quæ fuit mr ãteꝗᷓ
i nupta. Nò rhetorici campũ deſideramus eloqi: nõdialecticoꝶ tẽdiculas: nec Aniſtotelis ſi pineta cõquirimus:
ipſa ſcripturaꝶ uerba ponẽda ſũt:ut ipſis ꝗbus aduerſũ nos uſus ẽ teſtimoniis reuĩcat᷑: ut ĩ telligat ſe & lege/
re potuiſſe quæ ſcripta ſũt: & nõ potuiſſe quæ pietate roborata ſũt cognoſcere. Pria eius ꝓpoſitio fuit. Mat⸗/
2 thæus loqtur: Xpᷣi aũt gñatio ſic erit. Cũ eſſet deſpõſata mi leſu Maria Ioſeph pᷣus ꝗᷓ cõuenirẽt ĩuẽta eſt hñs ĩ
utero de ſpũ ſãcto.Ioſeph autẽ uir eius cũ eſſet iuſtus & nollet eã traducere uoluit occulte dimittere eã. Hæc

ut eo cogitãte: ecce ãgelus dni ĩ ſõnis apparuit ei dicẽs: loſeph fili Dauid: ne timeas accipe Mariã cõiugẽ tuã
Quod enĩ natũ eſtĩ ea:&de ſpũ ſctõẽ. Ecce inqt habes deſpõſatã nõ cõmẽdatã ut dicis. Et utiq; nõ ob aliud
1 deſpõſatã niſi qnq; nupturã. Neq; enĩ de nõ cõuẽturis Euãgeliſta dixiſſet: Prius ꝗᷓ cõuenirẽt: quia nemo de
nõò prãſuro dicit ãte ꝗᷓ praderet. Deĩde ab Angelo uxorẽ appellatã & cõiũctã. Audiamus nunqd ſcriptura p/
nũciet. Exurgẽs inqt loſeph a ſõno fecit ſicut ̃cepat ei Angelus dmi: && accepit uxorẽ ſuã & nõ cognouit eã:

XXXiX.

donec peperit filiũ ſuũ Curramus pſi ingula: & pietatẽ iſdẽ quibus ĩgreſſa eſt ueſtigiis perſequẽtes pugnã/
tia ĩter ſe dixiſſe uerba doceamus. Deſpoſatã cõfitet᷑: & ſtatĩ uxorẽ uult eſſe quã cõfeſſus eſt ſpõſã. Rurſum
quã uxorẽ nomiĩat:dicit nõ ob aliud deſpõſatã: niſi quãdoq; nuptu rã. Et ne parũ hoc arbitremur: habes in/
quit deſpõſatã nõ cõmẽdatã :ideſt necdũ uxorẽ: necdu maritali uinculo copulatã. in eo uero qd ait: neq; enĩ
de nõ cõuẽturis euãgeliſta dixiſſet: Prius ꝗᷓ cõuenirẽt: quia nemo denõ prãſ uro dicit ante ꝗᷓ pranderẽt doleã
ne an rideã neſcio: ĩperitiæ arguã an temenitatis accuſẽ: Quaſi ſiqs dixerit ante ꝗᷓ in portu prãderẽ ad africam
nauigaui: nõ poſſit ſtareſ. entẽtia: niſi ĩeo portu praãdẽdum qũq; ſit. Aut ſi uelimus dicere: Paulus apoſtolus
ante ꝗ ad hiſpanias pgeret: Romæ in uĩcula cõiectus eſt. Aut certe illud Heluidius ante ꝗᷓ pœnitẽtiam ageret
morte pᷣuẽtus eſt: ſtatĩ aut Paulo poſt uĩcula ad hiſpanias ſit eũdũ: aut Heluidio pœnitẽtia agẽda poſt mor
tẽ: Cũ ſcriptura dicat: In ĩferno aũt quis cõfitebit᷑ tibi. aut nõ potius ſit intelligẽdũ ꝙ ante ppoſitio licet ſæpe
cõſequẽtia indicet: tamẽ nõnunꝗᷓ ea tm quæ prius cogitabãtur oſtẽdat: unde nec neceſſe ſit ut cogitata fiant:
cũ aliud ideo ĩteruenerit: ne ea quæ cogitata ſũt fierẽt. Igit᷑ cũ euangeliſta dicat: Prius ꝗᷓ cõuenirẽt: ꝓpximũ nu
ptiaꝶ tẽpus oſtẽdit: & in eo iam rẽ fuiſſe: ut quæ pᷣus ſpoſa fuerat: eſſe uxor ĩciperet. Quaſi dixerit ãte ꝗᷓ oſcu
la amplexuſq; miſcerẽt: ante ꝗᷓ rẽ agerent nuptiaꝶ: inuẽta eſt habẽs in utero. Inuẽta eſt aũta nullo alio niſi a
lIoſeph: qui ſpõſæ uteꝶ tumẽtẽ pene iã licẽtia maritali & curioſis oculis dephendit. Non tamẽ ſeqturut poni
bus docuimus exẽplis eũ cũ Maria cõueniſſe poſt partũ: cuius cõueniẽdi deſiderii uteri cõceptiõe ſublatũeſt
Quod aũtin ſõnis dicit᷑ ad Ioſeph Ne timeas accipe Mariã uxorẽ tuã.& rurſũ Exurgẽs aũt Ioſeph a ſõno fe/
cit ſicut pcepit ei angelus dñi: & accepit uxorẽ ſuã: nullũ mouere debet: quaſi ex eo ꝙ uxor eſt appellata ſpon
ſa eſſe deſierit: cũ hãc eſſe ſcripturæ diuinæ cõſuetudinẽ nouerimus ut ſpõſas appellet uxores: ſicut ĩ ſequẽti⸗

bus Deuteronomi teſtimoniis approbat: Siꝗs ĩquit ĩuenerit uirginẽ deſpõſatã uiro ĩ campo: & uim faciẽs
dormierit cũ ea: moriat᷑. quia humiliauit uxorẽ ꝓximi ſui. Et ĩ alio loco. Si aũt fuerit adoleſcẽtula deſpõſata

uiro: & ĩuenerit hõ eã in ciuitate: & dormierit cũ ea: educetis utrũq; ad portũ ciuitatis illius: & lapidabunt la

pidibus:& morient᷑: Adoleſcẽtula ꝗdẽ: quia nõ ꝓclamauit in ciuitate. uir aũt quia humiliauit uxorẽ ꝓximi

ſui. & eradicabitis malignũ ex uobiſmetipſis. necnõ & alibi. Et ꝗs eſt ille hõ cui deſpõſata eſt uxor: & nõ acci/
piet eã! Vadat & reuertat᷑ in domũ ſuã: ne fotte moriat᷑ in bello: & forte h alius accipiat eã. Sicui aũt ſcrupu
lus cõmouet᷑ qre deſpõſata & nõ potius ſine ſpſo ſiue ut ſcriptura appellat marito uirgo cõcepit. ſciat tripli
cẽ fuiſſe rõnẽ. Primo ut p genealogiã loſeph cuius Maria cognata erat: origo quoq; Mariæ mõſtraret᷑. Secũ
do ne iuxta legẽ Moyſi ut adultera lapidaret᷑ a populo. Tertio ut ad ægiptũ fugiens haberet ſolatiũ cuſtodis
otius ꝗᷓ mariti. Quis enĩ ĩ tẽpore illo credidiſſet uirgini de ſãcto eã ſpũ cõcepiſſe: ueniſſe ad eã ãgelũ Gabrie
. dei detuliſſe mãdatũ: ac nõ magis ꝗſi adulterã iuxta exẽplũ Suſanæ ſentẽtiæ oĩum condẽnaſſẽt?cũ hodie
toto iã credẽte mũdo argumẽtent᷑ iucdæi. El aia docẽte de Maria & uirginitate eius: Eœe uirgo ĩ utero cõcipiet
& pariet filiũ: ĩ hebræo iuuẽculã ſcriptũ eſſe nõ uirginẽ. ideſt ahalma nõ bethula: aduerſus quos in alio loco
competẽtius diſſeremus. Deniq; excepto Iloſeph & Heliſabeth & ip̃a Maria & paucis admodũ ſiquos ab his
audiſſe poſſumus exiſtimare oẽs Ieſũ filiũ exiſtimabãt Ioſeph: intãtũ ut etiã euãgeliſtæ opinionẽ uulgi expᷣ
mẽtes quæ uera hiſtoriæ lexeſt patrẽ eũ dixerit Saluatoris: ut ibi: Et uenit ĩ ſpũ ĩ tẽplũ haud dubiũ ꝗn Syme

on.Et cũ iducerẽt pueꝶ leſũ parẽetes eius: ut facerẽt de illo ᷣm cõſuetudinẽ legis. Et alibi:Et erant pater illius

& mater admirãtes ſi up his quæ dicebant᷑ de eo. & rurſũ: Et ibãt parẽtes eius p ãnũ ĩ hieruſalẽ ĩ ſolẽni die paſ/
chæ. Ac deide: Et cõpletis diebus cũ reuerterent᷑ remãſit puer Ieſus ĩ hieruſalẽ: & nõ cognouerũt parẽtes eius
Ipſa quoq; Maria ad Gabrielẽ rnderat dicẽs: quomõ fiet hoc: quia uirũ nõ cognoui: Quid de lIoſeph lo quit᷑
auſculta? Fili qd feciſti nobis ſic? ecce pater tuus & ego dolẽtes qᷓrebamus te. Nonne hic plæriq; iudæoꝶ argu
mẽtant᷑ nõ enĩ ludẽtiũ uox eſt:euãgeliſtæ prem dicũt: patrẽ Maria cõfitet᷑. Nõ quo ut ſuperius ĩdicaui uere
f Ioſeph fuerit Saluatoris: ſed quo ad famã Mariæ cõſeruãdã pater ſit ab oibus exiſtimatus: ꝗq ãte ꝗᷓ mone⸗
ret᷑ ab ãgelo Ioſeph fili Dauid ne timueris accipe Mariã cõiugẽ tuã: qd enĩ ĩ ea natũ eſtde ſpũ ſãcto eſt: cogi
tabat occulte dimittere eã.ĩ tãtũ ſuũ nõ eſſe q cõceptus fuerat cõfidebat. Sed iã ſatis docẽdi magis ꝗᷓ reſpõdẽ-
di ſtudio diſputatũ eſt: cur Ioſeph pr̃ dñi: cur Maria appellata ſit cõiũx. in quo & hoc breuiter cõtinet᷑ cur fra

tres eius ꝗqdã eſſe dicant᷑. Veꝶ quia ſuũ locũ huic quæſtiũculæ reſeruamus: & ad reliqꝗᷓ feſtinat oro: nũcillud

eſt diſſerẽdũ quomõ Scriptura dicat: Exurgẽs aũt lIoſeph a ſono fecit ſicut pcepit ei ãgelus dñi: & accepit uxo
rẽ ſuã & nõ cognouit eã donec pepit filiũ & uocauit nomẽ eius Ieſũ.in quo pᷣmũ aduerſarius ſupfluo labore
deſudat cognoſcẽdi uerbũ ad coitũ magis ꝗᷓ ad ſciẽtiã eſſe referẽdũ:ꝗᷓſi hoc qſqᷓ negauerit: & eas ĩeptias ꝗᷓs re
carguit aliqũ prudẽs quiſpiã poterit ſuſpicari. Deide uult docere: ꝙ donec ſiue uſq; aduerbiũ certũ tẽpus ſi/
gnificaãt: quo cõpleto fiatid qd uſq; ad illud tẽporis qd pᷣſcriptũ eſt nõ fiebat uelut in pᷣſenti. Et nõ cognoſce

bat eã donec peperit filiũ. Apparet inqt cognitã eſſe poſt partũ: cuius cognitionem filii tm differebat gñatio.

Et ad hoc approbãdũ cõgerit de ſcripturis exẽpla ꝗᷓplurima more andabitaꝶ gladiũ ĩ tenebris uentilãs: & lin
guæ ſonũ ad cõfodiẽda ſui tm̃ corporis mẽbra cõcutiẽs.Ad qd nos breuiter rndemus: & cognoſcebat & uſq;
ſermonẽ ĩ ſcripturis ſãctis dupliciter ĩtelligi. & de eo qdẽ q ſcriptũ eſt cognoſcebat quoq; ad coitũ eſſe refe/
rendũ: ipſe diſſeruit nullo dubitãte ꝗn ad ſciẽtiã ſæpe referat᷑. Vt ibi: Remãſit puer Ieſus in hieruſalẽ:& non
cognouerũt parẽtes eius. Nũcillud eſtoſtendẽdũ: ut quomõ ibi cõſuetudinẽ ſcripturæ ſecutus eſt:ſic etiam

. — —

— — —/-ʒ nn ᷓ ᷑ᷓ tü———0 — —. —

NO

Pre
sli⸗
le
to,
in
6
e

hic donec eiuſdẽ ſcripturæ auctoritate fungat᷑: quæ ſæpe certũ tẽpus ut ipſe diſſeruit in eius aſſũptiõe ſigni/
P P P P 8

ſicat:ſ. xpe infinitũ: ut eſt illud qd deus ad quoſdã loqtur in ꝓphetis: Ego ſũ: ego ſũ: & donec ſeneſcatis ego

ſum. Nũquid poſtꝗᷓ illi ſenuerit deus eſſe deſiſtet? Et Saluator in euãgelio ad apoſtolos: Ecce ego inquit uo
biſcũ ſum oĩbus diebus uſq; ad cõſũmationẽ ſæculi:a diſcipulis dñs abſcedet. & tũc quando.xii.ſoliis iudi/
caturi ſũt.xii.tribus iſrael dni cõſortio fraudabũtur. Paulus quoq; apoſtolus corinthiis ſcribẽs: primitiæ ait
Chriſtus:deĩde hi qui ſũt Chriſti qui in aduẽtu eius crediderut: deinde finis cũ tradiderit regnũ deo & pri: cũ
deſtruxerit omnẽ prĩcipatũ & omnẽ ptãtẽ & uirtutẽ. Oportet eni illũ regnare donec ponat oẽs inimicos ſub
pedibus eius. Oia enĩ ſub pedibus eius ſubiecit. Eſto de hoĩe dictũ ſit. Nõ negamus de eo ꝗ paſſus ẽ crucẽ:qꝗ
poſtea ſedere iubet᷑ a dextris. Quid ſibi uult hoc qd ait: Oportet enĩ illũ regnare donec ponat oẽs ſimicos ſub
pedibus eius?: Nunqd tãdiu regnaturus ẽ dñs: donec ĩcipiãt eſſe inimici ſub pedibus eius? & poſtqᷓ illi ſub pe
dibus fueri tregnare deſiſtet: cũ utiq; tũc magis regnare incipiet: cũ inimici cœperiĩt eſſe ſub pedibus? Dauid
quoq; ĩ ꝗᷓrto graduũ pſalmo.Sicut oculi ancillæ ĩ manibus dniæ ſuæ: ita oculi nr̃i ad dĩm deũ ñm donec mi

ſereat᷑ noſtri. Ergo tãdiu ꝓpheta oculos habebit ad dominũ ꝗdiu miſericordiã ĩpetret: & poſt ĩpetratã miſe

ricordiã oculos torquebit ad terras. Qui in alio loco dicit: Oculi mei defecerũt in ſalutare tuũ: & in uerbũ iu/
ſticiæ tuæ. Poterã ſup hoc ĩnumerabilia exẽpla cõgerere: & omnẽ laceſcẽtis ꝓcacitatẽ teſtimonioꝶ nube cæla

re. Verũ adhuc pauca ſubiiciã: ut his ſimilia ipſe ſibi lector ĩueniat. Loquit᷑ in Geneſi ſermo diuinus. Et tra/

diderũt Iacob deos alienos: qui erãt in manibus eoꝶ: & in aures qui erãt in auriculis eoꝶ. Et abſcondit eos Ia
cob ſubtus terebintũ: quæ eſtin ſicimis: & pdidit eos uſq; in hodiernũ diẽ. Itẽ in fine deuteronomii: Et defũ

ctus eſt Moyſes ſeruus domini ĩ terra modo p uerbũ dni:& ſepelierũt eũ in geth ꝓpe domũ phegor.& nemo

ſcit ſepulchrũ eius uſq; in diẽ iſtũ. Certe hodiernus dies illius tẽporis exiſtimãdus eſt: quo hiſtoria ipſa cõtex
ta eſt. Siue Moyſẽ dicere uolueris auctorẽ pẽthateuci: ſiue Heſdrã eiuſdẽ inſtauratorẽ operis nõ recuſo. Nũc
hoc quærit᷑: ut id qd dictũ eſt uſq; in diẽ iſtũ: ad illã referat᷑ ætatẽ qua libri editi ſiuecõſcripti ſũt. Doceat igi
tur poſtillã diẽ tot iãẽ annoꝶ uſq; ad nos uolumĩbus exactis aut idola quæ ſub terebĩto cõdita fuerãt reperta:
aut Moyſi tumulũ inueſtigatũ. quia obnixe aſſerit poſt donec & uſq; eſſe ĩcipere: qd tãdiu nõ fuit ꝗᷓdiu uſq;
cõpleret᷑: & donec:qn potius aĩaduertat ſcripturæ ſãctæ idioma: & nobiſcũ in quo hæſitabat ĩ telligat. Intelli
gat ea de ꝗbus poſſet ambigi ſi nõ fuiſſẽt ſcripta ſignificari: cætera uero nræ ĩtelligẽtiæ derelinqui. Si enĩ ad/
huc recẽti tẽpore uiuẽtibus his qui uiderãt Moyſẽ ſepulchrũ eius potuit ignorari: multo magis tot ſæculis pᷣ/
tereũtibus. Iuxta qd & illud ĩtelligit᷑ de Ioſeph euãgeliſtã id indicaſſe: de quo ſcãdalũ poterat moueri nõ eã
cognitã eſſe a uiro ſuo uſe q; ad partũ: ut multo magis intelligeremus cognitã non fuiſſe poſt partũ: a qua tũc
ſe abſtinuit cũ adhucde uiſiõe poterat fluctuare.Ad ſũmam illud reqro: quare ſe abſtinuerit Ioſeph uſq; ad

partus diẽ. Reſpõdebit utiq; quia angelũ audierit dicẽtẽ: Quod enĩ in ea natũ eſt:de ſpiritu ſãcto eſt. Ad qd

nos inferimus: & certe audierat Ioſeph fili Dauid ne timeas accipere Mariã uxorem tuã. ꝓhibitũ ei fuerat ne

relinꝗret: ne adulterã exiſtimaret uxorẽ. Nũquid & a cõgreſſu cõiugis ſeparatus fuerat: cũ utiq; ne ſepararet᷑

magis fuiſſet admonitus? Et audebat inqt uir iuſtus dei in utero audiẽs filiũ de uxoris coitu cogitare pulchre
ui ergo ſõnio tm credidit in uxorem non auderet attingere:is po ſtqᷓ paſtoꝶ uoce cognouerat angelu dni ue

niſſe de cælis: & dixiſſe ad eos nolite timere:Ecce euangelizo uobis gaudiũ magnũ: quod erit oĩ populo. quia

natus eſt uobis hodie ſaluator:qui eſt Chriſtus dũs in ciuitate Dauid:& cũ eo laudes militiæ conciniſſe cæle/

leſtis. Gloria in excelſis deo: & ſuper terrã pax hominibus bonæ uoluntatis: qui Symeonẽ iuſtũ inter ample

xus paruuli uiderat prædicãtẽ: Nunc dimittis ſeruũ tuũ dne ſᷣm uerbu tuũ in pace. Quia uiderũt oculi mei:
ſalutare tuũ: qui Annã prophetiſſã: magos: ſtellã: Herodẽ: angelos uiderat. qui inꝗᷓ miracula tãta cognoue/
rat: dei tẽplũ: ſpiritus ſacti ſedẽ: domini ſui matrẽ audebat attigere. Et certe Maria cõſeruabat oĩa uerba hæc
cõferẽs in corde ſuo. Ac ne ĩpudẽter neges iſta ignoraſſe Ioſeph: Et erãt inqt Lucas pater illius & materadmi
rantes ſup his quæ dicebant᷑ de eo. licet tu mira ĩpudẽtia hæc in græcis codicibus falſata cõtẽdas:quæ nõ ſolũ

oẽs pene græciæ tractatores in ſuis uolumibus reliquerũt: Sed nõnulli quo qʒ e latinis ita ut ĩ græcis habetur

aſſũùpſerũt. Nec neceſſe eſt nũcde exẽplarioꝶ uarietate tractare: cũ oẽs & ueteris & nouæ ſcripturæ inſtrumẽ

tũ in latinũ ſermonẽ exinde tranſlatũ ſit: & multo purior manare credẽda ſit fõtis unda ꝗᷓ riui. Hæcais apud

menugæ ſũt: & argumẽtatiões ſupfluæ: & diſputatio magis curioſa qᷓ uera. Nunqd nõ potuitſ' criptura dice
re: & accepit uxorẽ ſuã: & nõ fuit amplius auſus cõtingere eam: ſicut de Thamar dixit & iuda? Autdefuerunt
Matthæo uerba: ꝗbus id qd intelligi uolebat poſſet affari? Nõ cognouit inꝗt eã donec pepenit filiũ. Poſt par
tũ ergo cognouit: cuius cognitionẽ ad partũ uſq; diſtulerat. Si ta cõtẽtioſus es: iã nũc tua mẽte ſi uperaberis.
Nolo mihi aliqd inter partũ & coitũ tẽpus interſeras. Nolo dicas mulier ꝗᷓcũq; cõcepit & peperit maſculũĩ
mũda erit ſeptẽ diebus m dies ſeceſſiõis & purgatiõis ſuæ ĩmũda erit: & octauo die circuncidet carnẽ p̃putii
eius: &. xxx. tribus diebus ſedebit ĩ ſanguĩe puro: & oẽ ſãctũ nõ tãget: & reliqᷓ: Stati eã ĩuadat Ioſeph: ſtatim
audiat ꝑ Hieremiã: Equi inſaniẽtes ĩ fœminas facti ſũt mihi: unuſꝗſq; ad uxorẽ ꝓximi ſui hĩniebat. Alioqn
ſtare quomõ poterit: nõ cognouit eã donec pepit filiũ: ſi poſt purgatiòis tẽpus expectat: ſi. xl. rurſũ diebus tã
to tẽpore dilata libido differt᷑: polluat᷑ cruore puerpa: obſtetrices ſuſcipiãt paruulũ uagiẽtẽ: maritus laſſã te
neat uxorẽ: Sic ĩcipiãt nuptiæ: ne euangeliſta mẽtitus ſit. Sed abſit ut hoc de mr̃e Saluatoris & uiro iuſto ſit

.XI.

exiſtimãdũ. Nulla ibi obſtetrix: nulla mulierculaꝶ ſedulitas ĩterceſſit. Ipſa pãnis ĩuoluit infatẽ: ipſa & ma/
ter & obſtetrix fuit. Et collocauit eũ ĩquit ĩ p̃ᷣſepio: quia nõ erat ei locus ĩ diuerſorio. Quæ ſentẽtia & apocry⸗
phoꝶ deliramẽta cõuincit: dũ Maria ipſa pãnis ĩuoluit ĩfantẽ: & Heluidii explere nõ patit᷑uolũtatẽ: in diuer
ſorio locus nõ fuit nuptiaꝶ. Verũ quia iam ſatis abũdeq; reſpõdimus ad id quod propoſuerat anteꝗᷓ conue-
nirẽt: & nõ cognouit eã donec peperit filiũ. Ad tertiã ueniẽdũ eſt qᷓſtionẽ: ut iuxta diſputationis eius ordinẽ
etiã nr̃æ riſionis ordo ꝓcedat. Vult enĩ alios quoq; filios Mariã ꝓcreaſſe:& ex eo qd ſcriptũ eſt: Aſcẽdit autẽ
lIoſeph ĩ ciuitatẽ Dauid: ut ꝓfiteret ceũ Maria uxore ſua pᷣ̃gnate. Factũ eſt aũt cũ ibi eſſẽt: ĩpleti ſũt dies ut pa
reret: & peperit filium ſuũ pᷣmogenitũ.nitit᷑ approbare pᷣmogenitũ non poſſe dici niſi eũ ꝗ habeat & fratres:
Sicut unigenitus ille uocet᷑ qui parẽtibus ſolus ſit filius. Nos aũt ita diffinimus. Ois unigenitus ẽ pᷣmogeni
tus: nõoĩs pᷣmogenitus eſt unigenitus. Primogenitũ eſſe nõ tm poſt quẽ & alii: ſed ãte quẽ nullus. Omne in/
quit dñs ad Aaron qd aperit uuluã ab oĩ carne quæ offert᷑ dũo ab hoĩe uſq; ad pecus tibi erũt. Tãtũmõ pciis
redimãt pᷣmogenita hominũ & pᷣmogenita pecoꝶ ĩmũdoꝶ. Definiuit ſermo dei ꝗd ſit ᷣmogenitũ. Omne ĩ/
quit qd aperit uuluã. Alioꝗn non eſt pmogenitus niſi is tm quẽ ſequũutur fratres. tãdiu ſacerdotibus pᷣmo/
genita nõ debẽtur: ꝗᷓdiu & alia fuerĩt ꝓcreata: ne forte partu poſtea nõ ſeqᷓnte unigenitus ſit & nõ pmogeni⸗
tus. Redẽptio inqt eius erit ab uno mẽſe: æſtimatio qnq; ſiclis ſᷣm ſiclũ ſãctũ.xx. oboli ſũt. Tãtũmo pᷣmoge/
nita uituloꝶ & pᷣmogenita ouiũ & primogenita caprarũ nõ redimes quia ſancta ſũt. Cogit me ſermo dei: ut
oẽ maſculinũ qd aperit uuluã ſi de munchs aĩalibus ſit deo uoueã: ſi de ĩmũdis redimã dans pciũ ſacerdoti.
Poſſũ reſpõdere & dicere: Quid me in unius mẽſis ſtringis articulo? qd pᷣmogenitũ uocas: quẽ anteꝗᷓ ffes ſe/
quant᷑ ignoro? Expecta donec naſcat᷑ ſecũdus. Nihil debeo ſacerdoti: niſi & ille fuerit ꝓcreatus: p quẽ is qui
ante natus eſt incipiat eſſe pᷣmogenitus. Nõne mihi ipſa apices loqᷓnt᷑: & me ſtulticiæ redarguẽt eũ eſſe dictũ
primogenitũ: q aperiat uuluã: nõ qui habeat & frfes: Deniq; ĩterrogo de Ioãne quẽ cõſtat eſſe unigenitũ: an
& primogenitus fuerit utrũ ne & ipſe ſᷣm legẽ ꝓ toto ei legi fuerit obnoxius? Ambigi nõ põt. Certe de ſalua/
tore ſcriptura ſic loqtur: Cũ expleti eſſẽt dies purgatiõis eoꝶ ſᷣm legẽ Moyſi: duxerũt eũ in hieruſalẽ: ut offer
rẽt eũ dno: ſicut ſcriptũ eſt ĩ lege dñi. Quia oẽ maſculũ adaperiẽs uuluã ſanctũdño uocabit᷑. & ut darent ho
ſtias m qd dictũ eſt in lege dni par turtuꝶ: aut duos pullos colũbaꝶ. Si hæc lex tm ad primogenitos ptinet:
pᷣmogenitũ aũt ſequẽtes faciũt:nõ debuit lege pᷣmogeniti teneri: quide ſequẽtibus ignorabat᷑. Sed quia tene
tur lege pᷣmogeniti etiã ille quẽ fratres cæteni nõ ſequuũtur: colligit᷑ eũ primogenitũ uocari :ꝗ uuluã aperiat.&
ante quẽ nullus ſit: nõ eũ quẽ frater poſt genitus ſubſequat᷑. Maiſes ſcribit ĩ Exodo. Factũ eſt aũt circa medi
am noctẽ: & dũs ꝑcuſſit oẽ pᷣmogenitũ ĩ terra ægypti a pmogenito Pharaòis ꝗ ſedebat ſi up thronũ eius: uſq;
ad primogenitũ captiuæ: quæ eſt ad lacũ: & oẽ primogenitũ pecoris. Reſpõde mihi hi ꝗtũcab extermĩatore
fuerint interẽpti pᷣmogeniti fuerũt: an & unigeniti?Si. primogeniti tm illi uocant᷑ ꝗ fratres habẽt:ergo ab ĩte
rẽptione unigeniti liberati ſũt.ſi aũt & unigeniti cæſi ſũt: cõtra ſentẽtiã factũ eſt: ut ĩter primogenitos & uni
geniti morerent. Aut unigenitos liberabis a pœna & ridiculus eris: aut ſi cõfiteberis ĩtefectos ingratis obtine
bimus & unigenitos primogenitos appellari. Extrema ꝓpoſitio fuitũlicet idipſũ ĩ primogenito uolueritoſtẽ
dere)fres dni ĩ euãgeliis noĩari: ut ibi: Ecce mater eius & fres eius ſtabãt foris ꝗrẽtes loqui cũ eo. Et alibi.Poſt
hæcoſtẽdit capharnaum ipe & mater eius & frater eius. Et ibi: Dixerũt ergo ffes eius ad eu: Traãſi hic: & uade
ĩiud æã: ut & diſcipuli tui uideãt opera tua: quæ facis. Nemo enĩ aliqd ĩ occulto faciẽs ꝗrit ipᷣe in palã eſſe:Si
hæc facis: manifeſta teipſũ huic mũdo. Ioãne deſu p inferẽte: Neq; eniĩ fratres eius tũc credebãt ĩ eu.Itẽ Mar/
cus & Matthæus. Et docebat eos ĩ ſynagoga eoꝶ in patria ſua: ita ut ſtuperẽt & dicerẽt: Vnde huic hæcoĩs ſa
piẽtia & uirtutes!. Nõ hiceſt fabri filius?nõ mater eius dicit᷑ Maria: & fres eius Iacobus & Ioſeph & Simon &
Iudas: & ſorores eius oẽs apud nos ſunt?: Lucas quoq; ĩ actibus apoſtoloꝶ ita refert: Hi oẽs erãt ĩſtãtes una/
nimes in or̃one cũ mulieribus & Maria mater lIeſu & fratribus ipſius. Necnõ & Paulus apoſtolus in eãdẽ hi/
ſtoriæ ueritatẽ pari uoce cõcordat: Aſcẽdi aũt ſᷣm reuelationẽ: & neminẽ uidi niſi Petrũ & Iacobũ fratrẽ domi
ni. Et rurſũ ĩ alio loco. Nũquid nõ habemus poteſtatẽ mãducãdi & bibẽdi?: Nũquid nõ habemus poteſtatẽ
uxores circũducẽdi: ſicut & cæteri apoſtoli & fratres dñi & CephasEt ne forte aliqs iudeoꝶ teſtimoniu nõ ad
mitteret: qui etiã nomĩa fratrũ illius ediderut:ſimili eos aſſerẽs in fratribus errore deceptos quo ĩ pr̃e æſtimã
do ſũt lapſi: argute pᷣcauit: & ait hæc eadẽ uocabula ab euangeliſtis in alio loco nomĩari: & eoſdẽ eſſe ffes dñi
filios Mariæ. Matthæus loqtur: Erant aũt ibi & mulieres: haud dubiũ qn anñ crucẽ dni etiã mulieres multæ a
lõge expectãtes: quæ ſecutæ fuerũt leſum a galilæa miĩſtrãtes illi. Inter quas erãt Maria magdalene & Maria

lIacobi & Ioſeph mater: & mater filioꝶ Zebedei. Itẽ Marcus: Erãt aũt & mulieres a lõge aſpicientes: inter qᷓs

erant Maria magdalene & Maria Iacobi minoris & Ioſeph mater & Salome. Ibiq; poſt modicũ: & aliæ mul
tæ: quæ aſcẽderãt cũ eo in hieruſalẽ. Necnõ & Lucas: Erãt aũt Maria magdalene & Ioãna & Maria Iacobi: &
cæteræ cũ eis. Hæc iccirco replicauimus: ne caluniet & clamitet ea quæ ꝓ ſe faciãt a nobis eſſe ſubtracta: & ſẽ
tentiã ſuã nos teſtimoniis ſcripturaꝶ ſed lubrica diſputatiõe cõuulſã. Ecceĩ quit Iacobus & Ioſeph filii Ma/
riæ quos iudæi fratres appellauerũt: Ecce maria iacobi minoris & ioſephtis mater. minoris autẽ iacobi: ad di
ſtinctionẽ maioris qui erat filius Zebedei: ſicut & in alio loco Marcus ponit:Maria aũt magdalene & maria
iacobi & ioſephitis uiderũt ubi poneret᷑: & trãſacto ſabbato emerũt aromata: & uenerũt ad monumẽtum: &

utiq; ait:

.

— — — — — — — — ———————

me

e

lar⸗
ſa

utiq; ait: Quã miſeꝶ erit & ĩpiũde matia hoc ſẽtire: & cũ aliæ fœæminæ curã ſepulturæ leſu habuerit: matrẽ

eius dicamus abſentẽ: aut alterã eſſe mariã neſcio quã cõfingamus: pᷣſertĩ cũ euãgeliũ Ioannis teſtet᷑ pᷣſentẽ

eã illic fuiſſe qũ illã de cruce dñs iã uiduã ut matrẽ loãni cõmẽdabat. Aut nunqd euãgeliſtæ fallunt᷑ & fallũt:
ut eoꝶ mariã matrẽ dicerẽt quos iudæi fres eſſe dixerũt: Ofuror cæcus & in ꝓpriũ exitũ mẽs ueſana. Dicis ad
crucẽ dñi matrẽ eius fuiſſe pntẽ: dicis Ioanni diſcipulo ob uiduitatẽ & ſolitudinẽ cõmẽdata: ꝗᷓſi iuxta te non
haberet ꝗᷓtuor filios & ĩnumeras filias: quaꝶ cõſortio frueret᷑. Viduã quoq; nomias: qd ſcriptura nõ loquit᷑
Et cũ oĩa euãgeliſtaꝶ exẽpla ꝓponas: ſolius tibi Ioãnis uerba nõ cõplacẽt. Dicis trãſitorie ad crucẽ dñi eã fuiſ
ſe præſẽtẽ: ne cõſulto p̃teriſſe uidearis: & tũ quæ cũ illa mulieres fuerãt ſiles. Ignoſcerẽ neſciẽti: niſi uiderẽ cõ/
ſulto reticẽtẽ. Audi itaq; Ioãnes qd dicat: Stabãt autiuxta crucẽ dñi mater eius & ſoror miĩis eius Maria Cleo
phæ & Maria Magdalenæ. Nulli dubiũ eſt duos fuiſſe apoſtolos Iacobi uocabulo nũcupatos: Iacobũ Zebe
dei:& Iacobũ Alphei. Iſtũ neſcio quẽ minorẽ lacobũ: quẽ Mariæ filiũ: nec tñ matris dni ſcriptura cõmemo/
rat apoſtolũ: uis eſſe an nõ? Si apoſtolus eſt: Alphei filius erit: & credit in Ieſũ: & nõ erit de illis fribus de ꝗbus
ſcriptũ eſt: Neq; enĩ tũc fres eius credebãt in Ieſũ.Si nõ eſt apoſtolus: ſed tertius neſcio ꝗs Iacobus: quomõ
eſt frater dñi putãdus?& quomò tertius acdiſtĩctiõe maioris appellabit᷑ minor: cũ maior & minor non inter

tres ſed ĩter duos ſoleãt pᷣbere diſtãtiã & fraterdri apoſtolus ſit Paulo dicẽte: Deinde poſt triẽniũ ueni hieru

ſalẽ uidere Petrũ: & manſi apud illũdiebus. xv. aliũ apoſtoloꝶ uidi neminẽ: niſi Iacobũ fratrẽ dñi.Et in eadẽ

epiſtola: Et cognita gra quæ data eſt mihi Petrus & Iacobus & Ioãnes: qui uidebant᷑ colunæ eſſe. Ne aũt hũc

putes Iacobũ filiũ Zebedei:lege actus apoſtoloꝶ:iã ab Herode fuerat interẽptus. reſtat concluſio: ut Maria

iſta quæ Iacobi minoris ſcribit᷑ mater:fuerit uxor Alphei: & ſoror Mariæ mrĩ̃is dni: quã Mariã Cleophæ Ioã/

nes euãgeliſta cognomiĩata pie ſiue a gẽtilitate familiæ: aut qᷓcũq; alia cauſa ei nomẽ ĩponẽs. Si aũt inde tibi
alia atq; alia uidet᷑: ꝙ alibi dicat Maria Iacobi minoris mr: & hic Maria Cleophæ: diſce ſcripturæ conſuetudi

nẽ eundẽ hoĩem diuerſis nomĩbus nũcupari. Raguel ſocer Moyſi & Iethro dicit᷑. Gedon nonullis cauſis im
mutãdi nomis añpᷣmiſſis ſubito Hieroboal legit᷑. Ozias rex iuda uiciſſim Azarias uocat᷑. Mõs thabor thabi

riũ dicit᷑. Rurſũ Hermon Phœnices cognominant ſanior: & Amoreus cognominat eũ ſanir. Eadẽ cæli plaga
tribus nomĩbus appellat nageb thema darion. Lege Ezechiel Petrus & Simon dicit᷑ & Cephas. Iudas Iacobi

Zelotes: in alio euãgelio Thadeus dicit᷑. Multaq; alia: quæ ad exẽplũ hoꝶ ipſe ſibi de oĩbus ſcripturis lector
poterit cõgregare. Nũcillud eſt qd conamur oſtendere: ut fratres dni appellent filii materteræ eius Mariæ:

antea nõ credẽtes poſtea crediderũt: licet fieri potuerit: ut uno ſtati credẽte alii diu ĩcreduli fuerit: & hãc fuiſſe
matrẽ Iacobi & Ioſephtis. i. Mariã Cleophæ uxorẽ Alphei: hãc dictã Mariã lacobi mĩoris. Quæ ſi eſſet ma/

ter dñi: magis eã ut in oĩbus locis matrẽ illius appellaſſet: & nõ alioꝶ: dicẽdo matrẽ alterius uoluiſſet ĩtelligi.
Veꝶ ĩ hac parte cõtentioſũ funẽ nõ traho.Alia fuerit Maria Cleophæ: alia Maria Iacobi & Ioſephtis: dũmõ
cõſtet nõ eandẽ Mariã Iacobi & Ioſephtis eſſe quã matrẽ dñi. Et unde ais fres dñi dicti ſũt: ꝗ nõ erant fres? Iã

nuũc doceberis ꝗtuor modis in ſcripturis diuinis fres dici natura: gẽte: affectu: cognatiõe. Natura Eſau Iacob

xii. priarchæ: Andreas & Petrus Iacobus & Ioãnes. Gẽte ꝗᷓ oẽs iudæi ĩter ſe fres uocant᷑: ut in deuteronomio:
Si aũt emeris fratrẽ tuũ: qui eſt hebræus: uel quæ eſt hebræa:ſeruiet tibi ſex ãnis: & ſeptĩo ãno dimittes eũ li/
berũ abs te. & ĩ eodẽ cõſtituẽdo: cõſtitues ſuꝑ te pᷣncipẽ quẽ elegerit dũs deus tuus:eũ qui ex fratribus tuis ſit.
Nõ enĩ poteris cõſtituere ſupꝑ te hoĩem alienigenã: qa non eſt frater tuus. Et rurſũ: Ne uiſo uitulo fris tui uel
oue eius errãtibus per uiã: negligas ea. Reuerſiõe reduces ea fratri tuo: & reddes ea fratri tu. Quod ſi nõ ap/
propĩquat tibi frater tuus: neq; noueris eũ: colliges ea intra domũ tuã: & erũt ea tecũ donecꝗᷓrat ea frater tu/
us: & reddes ei. Et apoſtolus Paulus. Optabã inꝗt egoipſe anathema eſſe a Chriſto ꝓ fratribus meis cognatis

Ffm carnẽ qui ſũt iſraelitæ. Porro cognatiõe fratres uocãtur:qui ſũt de una familia. i.pria: quas latini prnita/

tes ĩterpᷣtant᷑:cũ ex una radice multa gñis turba diffũdit᷑: ut ĩ Geneſi. Dixit aũt Abrahã ad Loth: nõ ſit rixa in
ter me & te: & ĩter paſtores meos & paſtores tuos: quia fratres nos ſumus: ibiq; elegit ſibi Loth regionẽ iorda/
nis: & eleuauit Loth ab oriẽte: & diſceſſerũt unuſꝗſq;a ffe ſuo. Et certe Loth non eſt frater Abrahæ: ſed filius
fratris eius Arã. Thara quippe genuit Abrahã & Nachor & Arã: & Aram genuit Loth. Et rurſũ: Abrahã aũt
erat ãnoꝶ. lxxv. cũ exiret de carra. Et ſũpſit Abrahã Sarã uxorẽ ſuã: & Loth filiũ fris ſui. Quod ſi adhuc dubi
tas fratrẽ fratris filiũ nũcupari: accipe exẽplũ. Cũ autẽ audiſſet Abrahã:quia captiuus ductus eſt Loth frater
ſuus: numerauit uernaculas ſuos trecẽtos decẽ & octo. Et cũ cædẽ nocturni impetus deſcripſiſſet: adiecit & re
duxit oẽm equitatũ ſodomoꝶ: & Loth fratrẽ ſuũ reuocauit. Sufficiebãt hæc ad ea quæ diximus approbãda.
Sed ne in aliqua cauilleris: & te quaſi lubricus anguis euoluas: teſtimonioꝶ ſtrĩgẽdus es uĩculis: ne q̃rulus ſi
biles: & dicas te magis argumẽtatiõibus tortuoſis ꝗᷓ ſcripturaꝶ ueritate ſupatũ. lIacob Iſaac filius ac Rebeccæ
cũ fratris inſidias metuens meſopotamiã prexiſſet: acceſſi t& deuoluit lapidẽ ab ore putei: & adaquauit oues
Laban fratris mr̃is ſuæ. Et oſculatus eſt Iacob Rachel: & exclamãs uoce ſua plorauit: & ĩdicauit Rachel quia
frater eſt pr̃is eius: & quia filius Rebeccæ eſt. Ecce & hic eadẽ lege qua frater ſororis filius appellat᷑. Et iterum.
Dixit aũt Laban ad Iacob: Quoniã frater meus es:nõ ſeruies mihi gratis. Dic mihi quæ ſit merces tua. Exple
tis itaq;.xx.ãnis cũ ignorãte ſocero uxoribus filiiſq; comitatus reuerteret ad patriã: cõſecutus eſt eũ Laban in

moõte galaad. Et cũ idola quæ Rachel occultabat quæſita nõ inueniſſet in ſarcinis: reſpondit Iacob: & dixit ad
e xXli.

xlj

—

*

Laban. Quæ culpa mea eſt:& qd delictũ meũ: ꝙ perſecutus es me& quare ſcrutatus es oĩa uaſa mea? Quid
inueniſti de oĩbus rebus tuis? Pone hic in cõſpectu fratrũ tuoꝶ & fratrũ meoꝶ: & redarguẽt inter nos duos.
Reſpõde qui ſint iſti fres Iacob & Laban: qui tũc fuerãt ĩ pᷣſenti. Eſau certe frater Iacob abſens erat. & Laban

filius Bathuel fratres excepta ſorore Rebecca nõ habuit. Innumerabilia ſũt iſtiuſmodi libris inſerta diuinis.

—

Sed ne lõgũ faciã: ad extremã diuiſiõis partẽ reuertar.i. & affectu fratres dici: qui in duo ſcĩdit᷑.in ſpiritale &

in cõmune. In ſpiritale: quia oẽs chriſtiani fres uocant᷑: ut ibi Ecce ꝗᷓ bonũ & ꝗqᷓ iocundũ habitare fres in unũ.

Et in alio pſalmo ſaluator: Narrabo inqt nomẽ tuũ fratribus meis. Et alibi: Vade dic fratribus meis. Porroĩ

cõmune: qa oẽs hoĩes in cõmune ex uno patre nati pari germanitatis cõiungimur. Dicite ait his qui oderũt
uos: fres noſtri eſtis. Et apoſtolus ad Corithios: Siquis frater nomĩat᷑ fornicator: aut auarus: aut idolis ſerui
ens: aut maledicus: aut ebrioſus: aut rapax: cũ eiuſmodi nec cibũ ſumere: & cætera his ſimilia. Interrogo nũc
iuxta quẽ modũ fratres dñi ĩ euãgelio ĩtelligas appellari. iuxta naturã. Sed ſcriptura nõ dicit: nec Mariæ eos
uocãs filios & Ioſeph iuxta gẽtẽ. Sed abſurdũ eſtut pauci exiudæis uocati ſint fratres: cũ oẽs qui ibi erãt hac
lege iudei fratres potuerũt appellari iuxta affectũ humani iuris ac ſpũs. Verũ ſi ſic qui magis fres ꝗᷓ apoſtoli

quos docebat ĩtrĩſecus: quos mr̃es uocabat & fres. Aut ſi oẽs qa hoĩes: ffes ſtultũ fuit nũciari ꝗᷓſi ppriũ: ecce

fres tui ꝗᷓrẽtes te: cũ gñaliter oẽs hoĩes hoc iure ſint fres. Reſtat igit᷑ ut iuxta ſupiorẽ expoſitionẽ fres eos ĩtelli
gas appellatos cognatiõe: nõ affectu: non gentis pᷣuilegio: nõ natura. Quomõ Loth Abrahæ: quomõ Iacob
Laban eſt appellatus frater: quomodo & filiæ Saphaad accipiũt cleꝶ ĩter fratres ſuos: quomõ & Abrahã ipᷣe
Sarã ſororẽ ſuã habuit uxorẽ. Etenĩ ait: Vere ſoror mea eſtde pr̃e:ſed nõ de mr̃e:ideſt fratris eſt filia nõ ſoro/
ris. Alioqn ꝗᷓle eſt ut Abrahã uir iuſtus pr̃is ſui filia cõiugẽ ſũpſerit: cũ in pᷣmis hoĩbus ꝓpter auriũ ſanctita/
tẽ idipſũſcriptura nõ nomĩet malẽs ĩtelligi ꝗᷓ ꝓferri:& deus lege poſtea ſãciat & minet᷑: qui accepit ſororẽ ſuã
de pf̃e ſuo uel de mre ſua:& uiderit turpitudinẽ eius: & in ipſa uiderit turpitudinẽ illius:obprobriũ eſt: exter
minabunt corã filiis gñis ſui: turpitudinẽ ſororis ſuæ detexit: peccatũ ſuũ accipiẽt. Impitiſſime hominũ iſta
nõ legeras: & toto ſcripturarũ pehss derelicto ad iniuniã uirginis tuã rabiẽ cõtuliſti ĩ exẽplũ eius quẽ fabulæ
ferũt: cũ uulgo eſſet ignotus & nihil boni poſſet facinoris excogitare: quo nobilis fieret Dianæ ĩcendiſſe tem
plũ:& nullo ꝓdẽte ſacrilegiũ fert᷑ ipſe in mediũ ꝓceſſiſſe clamitãs ſeſe ĩcendiuũ ſubieciſſe: ſciſcitãtibus ephe/
ſi ncipibus quã ob cauſã hoc facere uoluiſſet:rndiſſe ut qa bene nõ poterã: oĩbus male ĩnoteſcerẽ. Et hocq
dẽ græca narrat hiſtoria. Tu uero tẽplũ dnici corporis ſuccẽdiſti: tu cõtamĩaſti ſãctuariũ ſpũs ſancti: ex quo
uis quadrigã fratrũ & ſoroꝶ ꝓceſſiſſe congeriẽ. Deniq; cũ iudæis uoce ſociata dicis: Nõne hic eſt fabri filius?:
Nõne mater eius dicit᷑ Maria! & ffes eius Iacobus & Ioãnes & Simon & Iudas: & ſorores eius oẽs apud nos
ſũtOẽs niſi de turba nõ dicit᷑.q; te oro ãte hãc blaſfemiã nouerat: quis dipõdio ſupputabat?! Cõſecutus eſ
cuolebas: nobilis es factus ĩ ſcelere. Egoipſe qui cõtra te ſcribo: cũ in eadẽ urbe tecũ conſiſtã:qᷓre balbutis &

erubeſcis albus ut aiũt ater ue ſis neſcio. Prætermitto uitia pmonis: ꝗbus oĩs liber tuus ſcatet. Taceo ridicu/
lũuũ exordiũ.O tẽpora:o mores. Nõ qꝗro eloquẽtiã: quã ipſenõ habẽs in fratre Craterio reqſiſti.Nõ inquã fla⸗

gito linguæ nitorẽ. animæ qᷓro pietatẽ. Apud xpᷣianos aũt ſolœciſmus eſt magnus & uitiũ: turpe ꝗd uel nar/
rare uel facere. Ad calcẽ uenio: & te cornuta iterrogatiõe cõcludo.ſicq; tecũ agã:ꝗᷓſi ſupius nihil egeri. eodẽq;
modo dictos eſſe fres dñi :quo Ioſeph dictus ẽ pater. Ego inꝗt & pater tuus dolẽtes qᷓrebamus te. Mater hæc
loqtur:nõ iudæi. & ipſe euãgeliſta referẽs: Et erãt pater & mater illius admirãtes ſup his quæ dicebãtur de eo
& his ſimilia quæ iam enumerauimus: ĩ ꝗbus parẽtes uocabant᷑. Acne forte de exẽplarioꝶ ueritate cauſeris:
qa tibi ſtultiſſime pſuaſiſti græcos codices eſſe falſatos: ad Ioãnis euãgeliũ uenio: in quo pleniſſime ſcribit᷑:
Inuenit Philippus Nathanael. & ait illi: Quẽ ſcripſit Moyſes ĩ lege.& ꝓphetæ: Inuenimus lIeſũ filiũ Ioſeph
a nazareth. Certe hoc ĩ tuo codice cõtinet᷑. Reſpõde mihi quomõ leſus ſit filius Ioſeph:quẽ còſtat de ſpũ ſã/
cto eſſe pcreatũ. Vere Ioſeph pater fuit: ꝗqᷓuis ſic hebes dicere nõ audebis. An putabat᷑ Eodẽ mõ æſtimẽtur &
fratres: quo æſtimatus eſt & pater. Sed qm iam e cautibus & cõfragoſis locis enauigauit oratio: pãdẽda ſunt
uela: & in epilogos illius irruẽdũ: in ꝗbus ſciolus ſibi uiſus Tertullianũ in teſtimoniũ uocat: & Victorini pi/
ctauionẽſis epiſcopi uerba ꝓponit. Et de Tertulliano qdẽ nihil amplius dico ꝗᷓ eccleſiæ hoĩem nõ fuiſſe. De

Victorino uero id aſſero: qd& de euãgeliſtis fratres eũ dixiſſe dui nõ filios Mariæ. Fratres aũt eo ſẽſu quẽ ſu

perius expoſuimus ꝓpinqtate: nõ natura. Verũ nugas terimus: & fõte ueritatis omiſſo: opinionũ riuulos cõ

ſectamur. Nũquid nõ poſſũ tibi totã ueteꝶ ſcriptoꝶ græciæ cõmouere: Egnatiũ: Polycarpũ: Hirenæũ: Iuſti
nũ martyres:multoſq; alios apoſtolicos & elo quẽtes uiros: qui aduerſus Hebionẽ & Theodotũ byzãtiũ: Va
lẽtinũ hæc eadẽ ſentiẽtes plena ſapiẽtiæ nolumiĩa cõſe cripſerũt: quæ ſi legiſſes aliqñ plus ſaperes. Sed melius
puto breuiter ad ſingula reſpõdere: qᷓ diutius ĩmorãdo uolumẽ extẽdere. in illud nũc impetũ facio: in quo tu
uirginitatẽ & nuptias cõparãdo: diſertus eſſe uoluiſti. Riſimus in te ꝓuerbiũ: camelũ uidimus ſaltitatẽ. Di/
cis: Nũquid meliores ſũt uirgines Abrahã Iſaac & Iacob: qui habuere cõiugia? Nunqd nõ quotidie dei mani

bus paruuli fingunt᷑ in uẽtribus: ut merito erubeſcere debeamus Mariã nu pſiſſe poſt partũ/ Quod ſi hoc U1
lis turpe uidet᷑: ſupereſt ut nõ credãt etiã deũ pergenitalia uirginis natũ. Turpius eſt enĩ iuxta eos deũ puir /
ginis pudẽda genitũ: qᷓuirginẽ ſuo uiro nupſiſſe poſt partũ. Iunge ſi libet & alias naturæ cõtumelias nouem

mẽſibus uterũ inſoleſcẽtẽ: faſtidia: partũ:ſanguinẽ: pãnos. Ipſe tibi deſcribat infãs tegmĩe mẽbranaꝶ ſolito
S cõuolutus,

ma
da
deni
ſh⸗
dio⸗
ſic
Hho
Kun
hon
a⸗
Ron
cr
g
ut⸗
tral
gui
zude
inh
Et⸗
dat

li

id
05,
dan
nis,
leg
nö.
toi
rüt
erui
nuͦc
eos
hac
doli
ecce
telli

cob

unt
.
De
ſu

(0

a
us
tu
i/
mi
cl

cõuolutus. Ingerant᷑ dura pᷣſepia: uagitus paruuli: octauæ diei circũciſio: tẽpus purgatiõis: ut ꝓbetur ĩmũ/

dus. Nõ erubeſcimus: nõ ſilemus. Quãto ſũt humiliora quæ ꝓ me paſſus eſt:tanto plus illi debeo. Et cum
oĩa replicaueris: cruce nihil cõtumelioſius ꝓferes: quã ꝓfitemur & credimus: & in qua de hoſtibus triũpha/
mus. Sed ut hæc quæ ſcripta ſũt nõ negamus: ita ea quæ nõ ſũt ſcripta renuimus. Natũ deũ eſſe de uirgine
credimus: quia legimus. Mariã nupſiſſe poſt partũ nõcredimus: quia non legimus. Nec hoc ideo dicimus:
quo nuptias cõdẽnemus(ſipſa qdẽ uirginitas fructus eſt nuptiaꝶ)ſed qd nobis de ſãctis uiris temere æſtima
re nihil liceat. Poſſumus enĩ hac æſtimatiõis poſſihilitate cõtẽdere plures quoq; uxores habuiſſe Ioſeph: qa
plures habuerit Abrahã: plures habuerit Iacob: & de his eſſe uxoribus fres dñi. qd plæriq; nõ tam pia ꝗᷓ auda
ci temeritate cõfingũt. Tu dicis Mariã uirginẽ nõ permãſiſſe. ego mihi plus uẽdico etiã ipſũ Ioſeph uirginẽ
fuiſſe per Mariã: ut ex uirginali cõiugio uirgo filius naſceret᷑. Si enĩ in uirũ ſanctũ fornicatio nõ cadit:& aliã
eũ uxorẽ habuiſſe nõ ſcribit᷑: Mariæ aũt quã putatus eſt habuiſſe:cuſtos potius fuit qᷓ maritus: Relinquitur

uirginẽ eũ mãſiſſe cũ Maria:qui pater dni meruit appellari. & quia dei cõparatiõe uirginitatis & nuptiarum

ſũ aliqua dicturus: obſecro lecturos: ne me putẽt nuptiis detraxiſſe in uirginũ laude: & aliquã feciſſe diſtan/
tiã inter ſãctos ueteris teſtamẽti & noui:ideſt ĩter eos qui habuere cõiugia:& hos qui a cõplexu mulieꝶ peni

tus receſſerũt. Verũ pro cõditione tẽpoꝶ aliæ eos tũc ſubiacuiſſe ſentẽtiæ: & aliæ nos: in quos fines ſæculorũ

decurrerũt. Quãdiu lex illa pmãſit Creſcite & multiplicamini & replete terrã: & maledicta ſterilis quæ nõ pa
rit ſemẽ in iſrael: nubebãt oẽs: & nubebant᷑: & derelictis parẽtibus fiebant una caro. Quãdo uero uoxilla p/
tonuit: Tẽpus breuiatũ eſt: reliquũ eſt: ut qui habẽt uxores ſic ſint quaſi nõ habẽtes. adherẽtes dũo unus cũ
eo efficimur ſpũs. & quare: quia ſine uxore eſt: cogitat ea quæ dei ſũt quomõ placeat deo. Qui aũt cũ uxore
eſt: ſollicitus eſt quæ ſũt huius mũdi: quom placeat uxori. Et diuiſa eſt mulier: & uirgo quæ nõ eſt nupta:
cogitat quæ ſũt dei: ut ſit ſãcta corpore & ſpiritu. Nã quæ nupta eſt: cogitat quæ ſũt muüdi: quomodo place
at uiro. Quid oblatras?- quid repugnas? Vas electionis hæc loquitur: Diuiſa eſt dicens mulier & uirgo. Vide
quantæ fœlicitatis ſit quæ & nomẽ ſexus amiſerit uirgo: iam muliernõ uocatur. Quæ non eſt nupta cogitat
quæ ſunt domini: ut ſit ſancta corpore & ſpiritu. Virginis diffinitio ſanctam eſſe corpore & ſpiritu: quia ni
hil proſit carnem habere uirginem: ſi mẽte quis nupſerit. Quæ uero nupta eſt cogitat quæ ſunt mũdi: quo/
modo placeat uiro. Idem tu putas eſſe diebus & noctibus uacare orationi: uacare ieiuniis. & ad aduentũ ma
riti expolire faciem: greſſum frangere: ſimulare blanditias. Illa hoc agit ut turpior appareat: & naturæ bonũ
infuſcet iniuria. Hæcad ſpeculũ pingitur: & in cõtumeliam artificis conatur pulchrior eſſe ꝗᷓ nata eſt. Inde
infãtes garriũt: familia perſtrepit: liberi ab oſculis & ab ore depẽdent: cõputant᷑ ſumptus: impẽdia pparant᷑.
hinc cocoꝶ accincta manus carnes terit: hinc textricũ turba cõmurmurat. nũciat᷑ interi uir ueniſſe cũ ſociis.
Ila ad hirũdinis modũ luſtrat uniueſa penetralia: ſi thorus rigeat:ſi pauimẽta uerterĩt: ſi ordinata ſint pocu
la:ſi prãdiũ pᷣparatũ. Reſpõde quæſo ĩter iſta ubi ſit dei cogitatio: & hæ fœlices domus. Cæteꝶ ubi tympana
ſonãt:tibia clamitat:lyra garrit:cymbalũ cõcrepat: quis ibi dei timor: Paraſitus ĩ cõtumeliis gloriat᷑: ĩigrediũ
tur expoſitæ libidinũ uictimæ: & tenuitate ueſtiũ nudæ ĩpudicis oculis ingerunt᷑. His ĩfœlix uxor aut lætat᷑
aut perit: aut ſi triſtat᷑ offẽdit᷑ maritus. & hinc iurgia cõcitant᷑: hinc diſcordia ſeminariũ repudii. Aut ſi aliqᷓ
inuenit᷑ domus: in qua iſta nõ fiãt: quæ tamẽ rara eſt: ipſa diſpẽſatio domus: liberorũ educatio: neceſſitates
mariti: correctio ſeruuloꝶ: quã a dei cogitatiõe nõ auocẽt:? Defecerũt inꝗt ſcriptura Saræ muliebria: poſt qd
dicit᷑ ad Abrahã: Oĩa quæcũq; dicit tibi Sara audi uocẽ eius: quæ nõ eſt in partus anvietatibus & dolore: quæ
deficiẽtibus mẽſtrui cruoris officiis mulier eſſe deſiſtit: a dei maledictiõe fit libera.nec ẽ ad uirũ cõuerſio eius.
ſed ecõtrario uir ſubiicit᷑ ei: & dñi uoce pᷣcipit᷑: Oĩa qᷓcũq; tibi dicit Sara audi uocem eius. & ſic ĩcipiũt uacare
ofoni: quia qᷓdiu in cõiugio debitũ ſoluit᷑: orãdi p̃teritur inſtãtia. Nõnegamus uiduas: nõ negamus maritas
ſãctas mulieres ſueniri: ſed quæ uxores eſſe deſierit: quæ ĩ ipſa neceſſitate cõiugii imitant᷑ uirginũ caſtitatẽ.
Hoc eſt qd apoſtolus breuiter Chriſto in ſe loquẽte teſtatus eſt: nupta cogitat quæ ſũt mũdi: quomõ place/
at uiro: nobis ſup hoc cãpũ ĩtelligẽtiæ derelinquẽs. Neq; tamẽ alicui neceſſitatẽ ĩponit aut laqueũ: ſed id qd;
honeſtũ eſt ſi Badetuoli oẽs eſſe ſicut ſeipſũ.& ꝗᷓꝗᷓ de uirginitate dñi pceptũ nõ habeat: quia ultra hoĩes eſt:
& quodãmõ ĩpudęẽtis erat aduerſũ naturã cogere: alioq; mõ dicere: Volo uos eſſe qd angeli ſũt? Vnde & uir
go maioris eſt meriti: dũ id cõtẽnit: qd ſi fecerit nõ delinqt: nihilominus in coherẽtibus infert: Cõſiliũ autẽ

do tanꝗᷓ miſericordiã cõſecutus a dno: ut ſim fidelis. Exiſtimo ergo hoc bonũ eſſe ꝓpter ĩſtãtẽ neceſſitatem:

quia bonũ eſt hoĩ ſiceſſe. Quæ eſt iſta neceſſitas? Ve pᷣgnãtibus & nutriẽtibus ĩ illa die.Ideo ſilua ſuccreſcit:
ut poſtea recidat᷑. Ideo ager ſerit᷑ ut metat᷑. Iam plenus ẽ orbis: nos nõ capit: quotidie bella ſecãt: morbi ſub/
trahũt: naufragia abſorbẽt:& nihilominus de termis litigamus. De hoc numero ſũt illi qui agnũ ſequũtur:
qui ueſtimẽta ſua nõ coinqnauerũt. uirgines enĩ pmãſerũt. Obſerua quid ſignificet coinꝗnauerũt. Ego nõ
audeo exponere: ne heluidius calũniet. Quod aũt ais quaſdã eſſe uirgines tabernarias: ego tibi plus dico eſſe
in his & adulteras: & qd magis mireris clericos eſſe caupones: & monachos ĩpudicos. Sed qs nõ ſtati intelli/
gat: nectabernariã uirginẽ: nec adulteꝶ monachũ: nec clericũ poſſe eſſe cauponẽ? Nunqd uirginitas eſtcul/
pa?Sed ſimulator uirginitatis in crimie eſt. Ego certe ut aliis pſonis pᷣtermiſſis ad uirginẽ ueniã: quæ inſtito
rias exercet artes: neſcio an corpore qd ſcio ſpiritu uirgo nõ ꝑmanet. Rhetoricati ſumus: & in morẽ declam-
e ii. .Xlii.

toꝶ paululũ luſimus. Tu nos Heluidi coegiſti: qui iam euangelio coruſcãte eiuſdẽ uis eſſe gloriæ uirgines &
maritas. Et quia arbitror te ueritate ſupatũ ad detractionẽ uitæ meæ & ad maledicta cõuerti (ſolent enĩ hoc
& mulierculæ facere: quæ uictoribus nis male optãt in angulis)illud dico p̃ueniens gloriæ mihi fore tua cõ
uitia: cũ eodẽ quo Mariæ detraxiſti ore me laceres: & caninã facũdiã ſᷣuus dni pariter experiat᷑ & mater.
¶ Argumẽtum ſequentis Libelli excerptũ ex Gẽnadio de uinis illuſtribus.
IIeilãtius pᷣ byter natione Gallus hiſpaniæ barcilonẽſis eccleſiã parrochiæ tenuit. Scripſit & ip̃e ꝗdẽ
zelo religiõis aliꝗᷓ. ſed uictus ſtudio humanæ laudis: & pſumẽs ſupra uires ſuas: hõ lingua politus:
5ſenſu ſcripturæ exercitatus: expoſuit prauo ingenio ſecũdã Danielis uiſionẽ: ſanctoꝶ quoq; reli
quias minime uenerãdas: uigilias nõ cuſtodiendas. & alia locutus eſt friuola: quæ in catalogo hæreticorũ ne-
ceſſario exponentur.

Vlta in orbe monſtra gnata ſũt: Cẽtauros & ſirenas: ululas & onocratolos T Eſaia legimus. Iob
Leuiathan & Behemoth myſtico ſermone deſcribit. cerbeꝶ & ſtymphalidas aprũq; erimantiũ
& leonẽ nemæũ: chimerã atq; hydrã multoꝶ capitũ narrant fabulæ poetaꝶ. Cacũ deſcribit Vir
gilius. triformẽ geryonẽ hiſpaniæ ꝓdiderũt. Sola Gallia mõſtra nõ habuit: ſed uiris ſemp forti
bus & eloqhẽtiſſimis abũdauit. Exortus eſt ſubito Vigilãtius ſeu uerius dormitatius: qui ĩmũdo ſpiritu pu-
gnet cõtra Chriſti ſpiritũ. & martyrũ neget ſe epulchra ueneranda. dãnãdas dicat eſſe uigilias. nunꝗᷓ niſi ĩ pa-
ſca alleluia cãtandũ. cõtinẽtiã hæreſim: pudicitiã libidinis ſeminariũ. Et quomõ Euphorbus in Pythagora
renatus eſſe perhibet᷑: ſic & in iſto Iouiniani mẽs praua ſurrexit. ut & in illo & in hoc diaboli reſpõdere coga/
murinſidiis. cui iure dicet᷑: Semẽ peſſimũ para filios tuos occiſioni peccati pr̃is tui. Ille romanæ eccleſiæ au/
ctoritate dãnatus inter phaſides aues & carnes ſuillas nõ tam emiſit ſpiritũ ꝗᷓ eructauit. Iſte caupo callaguri
tanus & in puerſũ ꝓpter nomẽ uituli mutus Quitilianus miſcet aquã uino: & de artificio pᷣſtino ſuæ uene/
na pfidiæ catholicæ fidei ſociare conat᷑: ipugnare uirginitatẽ: odiſſe pudicitiã: in cõuiuio ſæculariũ cõtra ſan
ctorũ ieiunia ꝓclamare:duũ inter phialas philoſophat᷑: & ad placẽtas liguriẽs: pſalmoꝶ modulatiõe mulcet᷑.
ut tm̃ ĩter epulas Dauid & Idithim & Aſaph & filiorũ Chore cãtica audire dignet᷑. Hæc dolẽtis magis effudi
aĩo ꝗᷓ ridẽtis:dũ me cohibere nõ poſſũ: & iniuriã apoſtoloꝶ ac martyrũ ſurda nequeo aure trãſire. Proh ne/
fas epos ſui ſceleris dicit᷑ habere cõſortes:ſi tũ epiſcopi nominãdi ſũt: qui nõ ordinãt diaconos:niſi pᷣus uxo/
res duxeriĩt:nulli cælibi credẽtes pudicitiã: imo oſtendẽtes ꝗᷓ ſãcte uiuãt: qui male de oĩbus ſuſpicant᷑. & niſi
pCᷣgnãtes uxores uiderit clericoꝶ: infãteſq; de ulnis matrũ uagiẽtes: Chriſti ſacramenta nõ tribuũt. Quid faci
ent oriẽtis eccleſiæꝗd ægypti & ſedis apoſtolicæ: quæ aut uirgines clericos accipiũt: aut cõtinẽtes: aut ſi uxo
res habuerit: mariti eſſe deſiſtũt Hoc docuit dormitãtius: libidini frena pmittẽs: & naturalẽ carnis ardorem
qui in adoleſcẽtia plærũq; ferueſcit ſuis hortatibus duplicãs: imo extinguẽs coitu fœminaꝶ. ut nihil ſit: quo
diſtemus a porcis: quo differamus a brutis animãtibus: quo ab equis. de ꝗbus ſcriptũ eſt: Equi inſaniẽtes in
fœminas facti ſũt mihi:unuſqſq; in uxorẽ proximi ſui hinniebat. Hoc eſt qd loqꝗtur p Dauid ſpũs ſãctus:
Nolite fieri ſicut equus & mulus: ꝗqbus nõ eſti tellectus. Et rurſũ de dormitãtio & ſociis eius:In chamo & fre
no maxillas eoꝶ cõſtrĩge: qui nõ approximãt ad te. Sed iam tẽpus eſt: ut ipſius uerba ponentes ad ſingula rn
dere nitamur. Fieri enĩ põt: ut rurſũ malignus ĩterpres dicat fictã a me materiã: cui rhetorica declamatiõe re/
ſpõdea: ſicut illã quã ſcripſi ad Galliam: matri & filiæ ĩter ſe diſcordãtibus. Auctores ſũt hius dictatiũculæ
meæ ſãcti pſbyteri Riparius & Deſiderius: ꝗ parrochias ſuas uicinia iſtius ſcribũt eſſe maculatas. miſerũtq;
libros p fratrẽ Siſinniũ: quos ĩter crapulã ſtertẽs euomuit: & aſſerũt reptos eſſe nõnullos: qui fauentes uitiis
ſuis: illius blaſfemiis acquieſcãt. Eſt quidẽ ĩperitus: & uerbis & ſciẽtia & pᷣmone ĩcõditus: nec uera quidẽ põt
defẽdere. Sed ꝓpter hoĩes ſæculi & mulierculas oneratas peccatis: ſemp diſcẽtes: & nunꝗᷓ ad ſciẽtiã puenien-
tes: una lucubratiũcula illius neniis reſpõdebo: ne ſãctoꝶ uirorũ qui ut hæc facerẽ: me depcati ſũt: uidear lit
teras reſpuiſſe. Nimiꝶ reſpõdet gñi ſuo: ut qui de latronũ & cõuenaꝶ natus eſt ſemĩe: quos cõſul Pompeius
edomita hiſpania: & ad triũphũ redire feſtinãs: de pirenæi iugis depoſuit: & in unũ oppidũ cõgregauit: unde
& cõuenaꝶ urbs nomẽ accepit. Hucuſq; latrocinet᷑ contra eccleſiã dei: & de Teutonibus aruis delkibent. q; de
ſcẽdẽs incurſet Galliarũ eccleſias: portetq; nequaꝗᷓ uexillũ Chriſti: ſed inſigne diaboli. Fecit hoc idẽ Põpeius
etiã in oriẽtis partibus: ut Cilicibus & Iſauris pyratis latronibuſq; ſupatis:ſui nomiĩs ĩter Ciliciã & Iſauriã cõ
deret ciuitatẽ. Sed hæc urbs hodie ſeruat ſcita maioꝶ: & nullus in ea ortus eſtdormitantius. Galliæ uernacu
lũ hoſtẽ ſuſtinẽt: & hoĩem moti capitis:atq; Hippocratis uĩculis alligãdũ: ſedẽtẽ cernũt in eccleſia: & ĩter cæ
tera uerba blaſſemiæ: iſta quoq; dicẽtẽ. Quid neceſſe eſt te tato honore nõ ſolũ honorare: ſed etiã adorare il/
lud neſcio qd: qd in modico uaſculo trãſſerẽdo colis? Et rurſũ in eodẽ libro. Quid puluerẽ lintheamĩe circũ
datũ adorãdo oſcularis Etĩ cõſequẽtibus ꝓpe ritũ gẽtiliũ uidemus ſub p̃textu religiõis ĩtroductũ ĩ eccleſus
ſole adhuc fulgente: moles cæreorum accẽdi: & ubicũq; puluiſculum neſcio quid in modico uaſculo pᷣcioſo
lintheamiĩe circũdatũ oſculãtes adorãt. Magnũ honorẽ pᷣbent huiuſmodi homines beatiſſimis martyribus:

quos putãt de uiliſſimis cæreolis illuſtrãdos: quos agnus qui eſtĩ medio throni cũoĩ fulgore maieſtatis ſuxæ

illuſtrat. Quis enĩ o inſanũ caput aliqũ martyres adoraui t quis hominẽ putauit deũ nonne Paulus & Bar/
nabas:cũ

Beati Hieronymi Prelbyteri in Vigilantiũ hæreticcd. 7 Epiſtola. Xl.

hoc

ac5

c⸗
tus:
eln
ine⸗

lob
ntiü
Vir
otti
Pu⸗
5
ora
/
/

1e/

et.
udi
ne/
o/

41

re⸗
lr
g-
tiss
ot
en⸗/
rlit
ius
de
ius
co
icu

⸗
ü
ſis
ſo

.*

1s:

1/

nabas: cum a lycaonibus Iupiter & Mercurius putarentur: & eis uellent hoſtias immolare: ſciderũt ueſtimẽ/
ta ſua & ſe homines eſſe dixerunt?non meliores non eſſent olim mortuis hominibus Ioue atq; Mercurio:
ſed ꝙ ſub gẽtilitatis errore honor eis deo debitus deferretur. Quod & de Petro legimus: qui Corneliũ ſe ado-
rare cupientem: manu ſubleuauit: & dixit: Surge. nam & ego homo ſum. Et audes dicere illud neſcio quid
quod in modico uaſculo tranſferendo colis. Quid eſtillud neſcio quid: ſcire deſidero? Expone manifeſtius:
ut tota libertate blaſfemes puluiſculum neſcio quid in modico uaſculo præcioſo lintheamine circudatum.
Dolet martyrum reliquias pᷣcioſo operiri uelamine: & non uel pannis uel cilicio colligari: uel proiici ĩ ſterꝗli/
niũ: ut ſolus Vigilãtius hebrius & dormiẽs adoret᷑. Ergo ſacrilegi ſumus qñ apoſtoloꝶ baſilicas ĩgredimur:
Sacrilegus fuit Cõſtãtinus ĩperator:qui ſãctas reliqas Andreæ Lucæ & Timothei trãſtulit cõſtãtinopolim:
apud ꝗᷓs demones rugiũt: & habitatores Vigilãtii illorũ ſe ſentire pᷣſentiã cõfitẽtur? Sactilegus dicẽdus eſt &
nũc Auguſtus Arcadius: qui oſſa beati Samuelis lõgo poſt tẽpore de iudæa trãſtulit thracia? Oẽs ep̃i non ſo
lũ ſacrilegi ſed & fatui iudicandi: ꝗ rẽ uiliſſimã & cineres diſſolutos ĩ ſerico & uaſe aureo portauerũt? Stulti
orĩum eccleſiaꝶ populi: q occurrerut ſãctis reliquiis: & tãta lætitia ſũt iocũdati: ꝗᷓſi pſentẽ uiuentẽq; ꝓphetã
cernerẽt: atq; ſuſciperẽt. ut de Palæſtina uſq; ad chalcedonẽ iungerent populoꝶ examina: & in Chriſti laude
una uoce reſonarẽt: Videlicet adorabãt Samuelẽ & nõ Chriſtũ: cuius Samuel & leuita & ꝓphetes fuit? Mor
tuũ ſuſpicaris: & iccirco blaſfemas. Lege euãgeliũ. Deus Abrahã: deus Iſaac: deus Iacob. nõ eſt deus mortuo
rũ: ſed uiuoꝶ. Si ergo uiuũt: honeſto iuxta te carcere non claudunt᷑. Ais enĩ uel in ſinu Abrahæ: uel in loco re

frigerii: uel ſubter aram dei aĩas apoſtoloꝶ & martyꝶ cõſediſſe: nec poſſe de ſuis tumulis & ubi uoluerit adeſ

ſe pᷣſentes. Senatoriæ uidelicet dignitatis ſũt: & nõ ĩter homicidas teterrimo carcere: ſed ĩ libera honeſtaq; cu
ſtodia in fortunatoꝶ inſulis & in cãpis elyſiis recludant᷑. Tu deo leges pones? Tu apoſtolis uicula iniicies ut
uſq; ad diẽ iudicii teneant᷑ cuſtodia: nec ſint cũ dno ſuo? de qbus ſcriptũ eſt: Sequũturagnũ quocũq; uadit.
Siagnus ubiq;: ergo & hi qui cũ agno ſũt: ubiq; eſſe credẽdi ſũt. Et cũdiabolus & dæmones toto uagent᷑ ĩ or/
be:& celeritate nimia ubiq; pᷣſentes ſint: martyres poſt effuſionẽ ſanguis ſui ara operient᷑ incluſi: & inde exire
nõ poterũt: Dicis in libello tuo: ꝙ dũ uiuimus:mutuo ꝓ nobis orare poſſumus.poſtꝗᷓ aũt mortui fuerimus
nullius ſit ꝓ alio exaudiẽda or̃o.pᷣſertĩ cũ martyres ultionẽ ſui ſanguĩs obſecrãtes impetrare nõ quiuerĩt. Si
apoſtoli & martyres adhuc ĩ corpore cõſtituti poſſũt orare ꝓ cæteris: qũ ꝓ ſe adhuc debẽt eſſe ſolliciti:quãto
magis poſt coronas uictorias & triũphos? Vnus hõ Moyſes ſexcẽtis milibus armatoꝶ ĩpetrat a deo ueniã. &
Stephanus imitatordni ſui: & pᷣmus martyr in Chriſto: ꝓ pſecutoribus ueniã dep̃catur: & poſtꝗᷓ cũ Chriſto
eſſe cœperit: minus ualebũt: Paulus apoſtolus ducẽta ſeptuagitaſex ſibi dicit in naui animas cõdonatas: &
poſtꝗqᷓ reſolutus eſſe cœperit cũ Chriſto: tũc ora clauſurus eſt: & ꝓ his ꝗ in toto orbe ad ſuũ euãgeliũ credide/
rũt: mutire nõ poterit? Meliorq; erit Vigilãtius canis uiuẽs: ꝗᷓ ille leo mortuus? Recte hoc de eccleſiaſte ꝓpo/
nerẽ: ſi Paulũ in ſpiritu mortuũ cõfiterer. Deniq; ſancti nõ appellant mortui: ſed dormiẽtes. Vnde & Laza/
rus qui reſurrecturus erat dormiſſe phibet᷑. & apoſtolus uetat theſſalonicẽſes de dormiẽtibus cõtriſtari. Tu
uigilãs dormis: & dormiens ſcribis: & ꝓponis mihi librũ apocryphũ: qui ſub nomiĩe Eſdræ a te & ſimilibus
tui legit᷑: ubi ſcriptũ eſt: ꝙ poſt mortẽ nullus ꝓaliis audeat depcati: quẽ ego librũ nunꝗᷓ legi. Quid enĩ neceſ
ſeeſt ĩ manus ſumere: qd eccleſia nõ recipit? Niſi forte balſamũ mihi & barbellũ & theſaurũ Manichæi: & ri

diculũ nomẽ Leuſiboræ ꝓferas. & qa ad radices pirenæi habitas: uicinuſq; es Hiberiæ Baſilidis ãtiqſſimi hæ
retici & ĩperitæ ſciẽtiæ: ĩcredibilia portẽta pſeqꝗᷓris: & ꝓponis qd totius orbis auctoritate dãnat᷑. Nã in cõomẽ

tariolo tuo: ꝗᷓſi ꝓ te faciẽs de Salomone ſumis teſtimoniũ: ꝙ Salomõ oĩno nõ ſcripſit: ut qui habes alterum
Eſdrã:habeas & Salomonẽ alteꝶ: & ſi tibi placuerit: legito fictas reuelatiões oĩum pr̃iarchaꝶ & pphetaꝶ. &
cũ illas didiceris ĩter mulieꝶ textrinas cãtato. ĩmo legẽdas ꝓpone ĩ tabernis tuis: ut facilius ꝑ has nenias uul/

gus ĩdoctũ puoces ad bibẽdũ. Cæreos aũt nõ clara luce accẽdimus: ſicut fruſtra calũniaris. ſed ut noctis tene

bras hoc ſolatio tẽperemus. & uigilemus ad lumẽ: necæci tecũ dormiamus ĩ tenebris. Quod ſi aliqui ꝓpter
ĩperitiã & ſimplicitatẽ ſæculariũ hominũ: uel certe religioſax fœmiĩarũ:de ꝗbus uere poſſumus dicere: confi
teor zelũ dei habẽt: ſed nõ ſm ſciẽtiã: hoc ꝓ honore martyrũ faciũt: quid inde ꝑdis Cauſabant᷑ quòdã & apo

ſtoli: ꝙ periret unguẽtũ: ſed dñi uoce correpti ſũt. Neq; enĩ xp̃s idigebat unguẽto: nec martyres lumĩe cxreo

rũ: & tñ illa mulier ĩ honore xpᷣi hoc fecit: deuotioq; mẽtis eius recipit᷑. Et qcũq; accẽdũt cæreos ſᷣm fidẽ ſuam

habẽt mercedẽ: dicẽte apoſtolo: unuſqſq; in ſuo ſẽſu abũdat. Idolatras appellas huiuſcemodi homĩes/ Non
diffiteor oẽs nos qui ĩ xpo credimus: de idolatriæ errore ueniſſe: Nõ enĩ naſcimur: ſed renaſcimur xpᷣiani. Et
a quõda colebamus idola: nũcdeũ colere nõ debemus: ne ſimili eũ uideamur cũ idolis honore uenerari. Il-/

lud fiebat idolis: & iccirco deteſtadũ eſt. hoc fit martyribus: & iccirco recipiẽdũ eſt. Nã & abſq; martyrũ reliq
is: p totas oriẽtis eccleſias qũ legẽdũ eſt euãgeliũ: accẽdunt᷑ lumĩaria iã ſole rutilãte: nõ utiq; ad fugãdas tene
bras: ſed ad ſignũ lætitiæ lendltradͤ. Vnitese uirgines ille euãgelicæ ſempꝑ habẽt accẽſas lãpades ſuas. Et ad
apoſtolos dicit: Sint lũbi uri p̃cincti: & lucernæ ardẽtes dnman bur ur̃is. Et de Ioãne baptiſta: Ille erat lucer/
na ardẽs & lucẽs: ut ſub typo lumiĩs corporalis illa lux oſtẽdat᷑: de ꝗᷓ ĩ pſalterio legimus: Lucerna pedibus me
is uerbũ tuũ dne: & lumẽ ſemitis meis. Male facit ergo romanus eps: ꝗq ſup
Fm nos oſſa uenerãda:ſᷣm te uile puluiſculũ ollerech ſacrificia:& tunae
MU rM e iii. .Jxliii.

mortuoꝶ hominũ Petri & Pauli
os eoꝶ xpᷣi arbitrat᷑ altaria- Et non

ſolũ unius urbis: ſed totius orbis errãt epi:q cauponẽ Vigilãtiũ cõtẽnẽtes: ĩgrediunt᷑ Baſilicas mortuoꝶ in ꝗ

pus puluis uiliſſimus & fauilla neſcio quæ iacet litheamiĩe colligata: ut polluta oĩa polluat: & ꝗᷓſi ſepulchra

phariſaica foris dealbata ſint: cũ intus ĩmũdo cinere iuxta te ĩmũde oĩa oleãt atq; ſe ordeãt.Et poſt hæcde ba/-

rathro pectoris tui cœnoſã ſpurcitiã euomẽs audes dicere: Ergo cineres ſuos amãt aiæ martyꝶ: & circũuolãt

eos:ſempꝑq; pñtes ſũt: ne forte ſi aliqs peccator aduenerit: abſẽtes audire nõ poſſint. O portẽtũ in terras ulti/
mas deportãdũ. Rides de reliquiis martyrũ: & cũ auctore huius hæreſeos Eunomio: eccleſiis xpᷣi calũniã ſtru
is. nec tali ſocietate terreris: ut eadẽ cõtra nos loꝗris: quæ ille cõtra eccleſiã loqtur. Oẽs eni ſectatores eius baſi
licas apoſtoloꝶ & martyꝶ nõ ingrediũtur: ut ſcilicet mortuũ adorẽt Eunomiũ:cuius libros maioris auctori/
tatis arbitrant᷑ ꝗᷓ euãgelia. & in ipo credũt eſſe lumẽ ueritatis: ſicut aliæ hæreſes paraclitũ in Mõtanũ ueniſſe

cõtẽdũt.& Manichæũ ipſũ dicũt eſſe paraclitũ. Scribit aduerſũ hæreſim tuã: quæ olĩ erupit aduerſũ eccleſiã
ne & in hoc ꝗᷓſi reptor noui ſceleris glorieris: Lertullianus uir eruditiſſimus inſigne uolumẽ qd ſcorpiacũ uo

cat rectiſſimo nomĩe. quia arcuato uulnere in eccleſiæ corpus uenena diffudit: quæ oli appellabat᷑ caicia hæ/
reſis: & multo tẽpore dormiẽs uel ſepulta: nũca dormitãtio ſuſcitata eſt. miror ꝙ nõ dicas nequaꝗᷓ ppetran/
da martyria. deũ enĩ qui ſaguinẽ hircoꝶ taurorũq; nõ ꝗrat: multo magis hominũ nõ reqrere. Quod cũ dixe
ris: ĩmo & ſi nõ dixeris ita habeberis ꝗᷓſi dixeris. Qui enĩ reliqas martyrũ aſſeris calcãdas eſſe: ꝓhibes ſãguinẽ
fudi ꝗ nullo honore dignus eſt. De uigiliis & pnoctationibus ĩ baſilicis martyrũ ſæpe celebrãdis ĩ altera epi/
ſtola quã ferme ante biẽniũ ſãcto ripario Prelbytero ſcripſerã reſpõdi breuiter. Quod ſi ideo eas æſtimas re/
ſpuẽdas: ne ſæpe uideamur paſcha celebrare: & nõ ſolẽnes poſt ãnũ excercere uigilias: ergo & die dñico nõ ſũt
Chriſto offerẽda ſacrificia: ne reſurrectiõis dñi crebro paſcha celebremus: & ĩcipiamus non unũ paſcha habe
re: ſed plurima. Error aũt & culpa iuuenũ uiliſſimaꝶq; mulieꝶ: qp noctẽ ſæpe dephẽdit᷑: nõ ẽ religioſis hoĩ
bus ĩputãdus: qa & in uigiliis paſchæ tale ꝗd fieri plærũq; cõuĩcit᷑: & tñ paucoꝶ culpa nõ pᷣiudicat religiõi: ꝗ
& abſq; uigiliis pnt errare uel in ſuis uel ĩ alienis domibus. Apoſtoloꝶ fidẽ Iudæ ꝓditio nõ deſtruxit. Et nras
ergo uigilias malæ alioꝶ uigiliæ nõ deſtruẽt: ꝗn potius pudicitiæ uigilare cogant᷑: ꝗ libidini dormiũt. Quoa

enĩ ſemel feciſſe bonũ eſt: nõ põt malũ eſſe ſi frequẽter fiat. aut ſi aliqᷓ culpa uitãda eſt: nõ ex eo ꝙ ſæpe:ſed ex
eo qd fit aliqñ:culpabile eſt.nõ uigilemus itaq; diebus paſchæ: ne expectata diu adulteroꝶ deſideria cõpleã/

tur: ne occaſionẽ peccãdi uxor ĩueniat: ne maritali nõ poſſit recludi claue. Ardentius appetit ꝗcqd eſt rarius.
Nõ poſſũ uniuerſa ꝑcurrere: quæ ſãctoꝶ pᷣſ byteroꝶ litteræ cõprehendũt. de libellis illius aliqd ꝓferã. Argu/

mẽtat᷑ cõtra ſigna atq; uirtutes: quæ ĩ baſilicis martyꝶ fiũt: & dicit eas ĩcredulis ꝓdeſſe:nõ credẽtibus:q̃ſi nũc

hoc qᷓrat᷑ ꝗbus fiãt:& nõ qua uirtute fiãt. Eſto ergo ſigna ſint infideliũ: ꝗ qm ſᷣmoni & doctrinæ credere no/

luerũt:ſignis adducant᷑ ad fidẽ: & dñs ĩcredulis ſi igna faciebat: & tn nõ iccirco dñi ſuggillãda ſũt ſigna. qa illi

infideles erãt. Sed maiori admiratiõi erũt: qa tantæ fuere potẽtiæ: ut etiã mẽtes duriſſimas edomarẽt: & ad fi
dẽ cogerẽt. Itaq; nolo mihi dicas ſigna ifideliũ ſũt: ſed rũde quomõ ĩ uiliſſimo puluere & fauilla neſcio qua:
tãta ſit ſignoꝶ uirtutũq; pᷣſẽtia. Sẽtio ſẽtio infœliciſſimæ mortaliũ 8 doleas: qd timeas. Spũs iſte imùdus

q hæc te cogit ſcribere: ſæpe hoc uiliſſimo tortus eſt puluere: ĩmo hodieq; torꝗ tur: & qui ĩ te plagas diſſimu-
lat: ĩ cæteris cõfitet᷑. Niſi forte ĩ morẽ gẽtiliũ ĩpioꝶq; Porphyrii & Eunomii: has pᷣſtigias dæmonũ eſſe cõfin

gas: & nõ uere clamare dæmones: ſed ſua ſimulare tormẽta. Do cõſiliũ. Ingredere Baſilicas martyꝶ & aliqua

do purgaberis. ĩuenies ibi multos ſocios tuos: & nequaꝗᷓ cæreis martyꝶ qui tibi diſplicẽt: ſed flãmis ĩuiſibili

bus cõbureris: & tũc fateberis qd nũc negas: & tuũ nomẽ qui in Vigilãtio loq̃ris: libere ꝓclamabis te eſſeaut

Mercuriũ ꝓpter nümoꝶ cupiditatẽ: aut Nocturnũ iuxta Plauti Amphitrionẽ: quo dormiente in Alcmenæ

adulterio: duas noctes Iupiter copulauit: ut magnæ fortitudinis Hercules naſceret᷑: aut certe libeꝶ patrẽ pro

ebrietate & cãtharo ex humeris: depẽdẽte: & ſẽper rubẽte facie: & ſ pumãtibus labiis effrenatiſq; cõuitiis. Vn

& ĩ hac ꝓuĩcia cũ ſubitus terremotus noctis medio oẽs de ſõno excitaſſet: tu prudẽtiſſimus & ſapiẽtiſſimus
mortaliũ nudus orabas: & referebas nobis Adã & Euã de paradiſo eiectos ſicoraſſe. & illi qdẽ apertis oculis

erubuerũt: nudos ſe eſſe cernẽtes: & uerẽda texerũt arboꝶ foliis. tu & tunica & fide nudus: ſubitoq; timore p

territus: & aliqd hũs nocturnaꝶ crapulaꝶ ſãctoꝶ oculis obſcœnã partẽ corporis ĩgerebas: ut tuã ĩdicares pru
dẽtiã. Tales habet aduerſarios eccleſia. Hi duces cõtra martyrũ ſanguinẽ dimicãt. huiuſcemodi oratores cõ/

tra apoſtolos ptonãt. ĩmo tã rabidi canes cõtra Xpi latrãt diſcipulos. Ego cõfiteor timorẽ meũ: ne forſitã de
ſupſtitione deſcẽdat. Quãdo iratus fuero: & aliqd mali ĩ meo aĩo cogitauero: & me nocturnũ fãtaſma delu/⸗
ſerit: Baſilicas martyꝶ ĩtrare nõ audebo: ita totus & corpore & aĩo ptremiſco. Rideas forſitã & muliercularũ

deliramẽta ſubſãnes. Nò erubeſco eaꝶ fidẽ: quæ pᷣmæ uiderũt dũm reſurgentẽ: quæ mittunt ad apoſtolos:

quæ ĩ mr̃edni Saluatoris ſctis apoſtolis comẽdant. Tu ructato cũ ſæculi hoĩbus. ego ieiunabo cũ fœmĩs: ĩ-
mo cũ religioſis uiris: ꝗ pudicitiã uultu p̃ferũt:& pallida iugi cõtinẽtia ora portãtes xpᷣi oſtẽdũt uerecundiã.
Videris mihi dolere & aliud: ne ſi inoleuerit apud Gallos cõtinentia & ſobrietas atq; ieiuniũ: tabernæ tuæ lu

cra nõ habeãt: & uigilias diaboli ac temulẽta cõuiuia tota nocte exercere nõ poſſis. Præterea iiſdẽ ad me rela-
tũ ẽ epiſtolis: ꝙ cõtra auctoritatẽ apoſtoli Pauli. ĩmo Petri: Ioãnis: & Iacobi: q dextras dederũt Paulo & Bar/

nabæ cõmunicatiõis & p̃ceperũt eis: ut paupeꝶ memores eſſẽt. tu ꝓhibeas Hieroſolymã in uſus ſãctoꝶ aliqᷓ

ſũptuũ ſolatia dirigi.Videlicet ſi ad hoc rndero: ſtati latrabis meã me cauſã agere: ꝗ tãta cũctos largitate do/
— naſti:ut

t

n naſti: ut niſi ueniſſes Hieroſolymã: & tuas uel pr̃onoꝶ tuoꝶ pecunias effudiſſes: oẽs piclitaremur fame. Ego
ha hoc loquor: qd beatus apoſtolus Paulus in cũctis pene epiſtolis ſuis loꝗtur: & pᷣcipit in eccleſiis gẽtiũ ꝑ unã
ba⸗ ſabbati:hoc eſt ĩ die dni o oẽs cõferre debere. quæ Hieroſolymã in ſctõrũ ſolatia dirigant᷑: & uel Fcbilapules
lt ſuos: uel quos ipſi ꝓbauerit: & ſi dignũ fuerit: ipſe aut dirigat: aut pferat qc collectuũ eſt. In actibus apoſto/
lt⸗/ lorũ loquẽs ad Fœlicẽ pᷣſidẽ: poſt ãnos ait plures elemoſynas facturus ĩ gẽtẽ meã ueni Hieroſolymã: & obla/
ſtru tiões & uota:in ꝗbus ſĩuenerũt me purificatũ in tẽplo. Nũquid ĩ alia parte terraꝶ & ĩ iis eccleſiis ꝗᷓs naſcentes
bali fide ſua erudiebat: quæ ab aliis accepat: diuidere nõ poterat:⸗ Sed ſctis pauperibus dare cupiebat: ꝗ ſuas pro
ton⸗/ xpo facultatulas relinꝗ ntes: ad dñi Puitutẽ tota mẽte cõuerſi ſũt. Lõgũ ẽ nũc: ſi de cũctis epiſtolis eius oĩa te/
niſle ſtimonia reuoluere uoluero: in ꝗbus hoc ait: & tota mẽte feſtinat: ut Hieroſolymã & ad ſctã loca credẽtibus
leſii pecuniæ dirigãtur. nõ in auari tia: ſed ĩ refrigeriũ. nõ ad diuitias cõgregãdas: ſed ad ĩbecillitatẽ corpuſculi ſu/
üuo ſtẽtandã: & frigus atq; inediã declinãdã. Hac in iud æa uſq; hodie pſeuerãte cõſuetudine: nõ ſolu apud nos:
he, ſed & apud hebræos: ut ꝗĩ lege dñi meditant dieac nocte: & patrẽ nõ habẽt ĩ terra:niſi ſolũ deũ ſynagogaꝶ:
ran⸗ & totius orbis foueant᷑ miniſteriis. ex æqtate dũtaxat: nõut aliis refrigeriũ: & aliis ſit tribulatio: ſed ut alioꝶ
dire abũdãtiã: alioꝶ ſuſtẽtet ĩopiã. Rñdebis hoc unũquẽq; poſſe ĩ pr̃ia ſua facere.nec paupes defuturos: ꝗ eccle/
nin’ ſiæopibus ſuſtẽtãdi ſint. Nec nos negamus cuũctis paupibus etiã iudæis & Samaritanis. ſi tãta ſit largitas:ſti

pes porrigẽdas. Sed apoſtolus faciẽda qdẽ docet ad oẽs elemoſynã: ſed maxiĩe ad domeſticos fidei. De ꝗbus

epi/
& ſaluator ĩ euãgelio loꝗᷓ bat᷑. facite uobis amicos de mãmona iniqtatis: qui uos recipiat ĩ æterna tabernacu/
ſüͤt la. Nũquid iſti paupes ĩter quoꝶ pãnos & ĩgluuiẽ corporis flagrãs libido dñatur: pnt habere æterna taberna
labe, cula? qui necpᷣſentia poſſidẽt nec futura? Nõ enĩ ſimpliciter paupes: ſed paupes ſpũ beati appellant᷑. de qui
8hoi bus ſcriptũ eſt:Btũs qĩ telligit ſup egenũ & pauperẽ:in die mala liberabit eũ dñs. In uulgi pauꝑibus ſuſtẽtã
ͦg dis: nequaꝗᷓ itellectus: ſed elemoſyna opus eſt. In ſctis paupibus btitudo eſt ĩtelligẽtiæ. ut ei ttibuat qui eru

beſcit accipe: & cũ accepit: dolet: metẽs carnalia: & ſeminãs ſpiritalia. Quod aũt aſſeris eos melius facere qui
utant᷑ rebus ſuis: & paulati fructus poſſeſſionũ ſuaꝶ pauperibus diuidẽt: ꝗ illos qui poſſeſſiõibus uenũda
e tis ſemel oĩa largiant᷑: nõ a meeis: ſed a dño reſpõdebit᷑. Si uis eſſe ꝑfectus: uade & uẽde oĩa quæ habes: & da
aupibus: & ueni ſeq̃re me. Ad e loquit᷑ quiuult eſſe ꝑfectus: qui cũ apoſtolis patrẽ nauiculã & rete dimit/

tnis

4
tit. Iſte quẽ tu laudas:ſe ecũdus & tertius gradus eſt: quẽ & nos recipimus dũmõ ſciamus pᷣma ſecũdis & terti
rn is pferẽda. Neca ſuo ſtudio monachi deterrẽdi ſüt a te liguis uipereis & morſu ſæuiſſimo.de ꝗbus argumen
. i⸗ taris & dicis.Si oẽs ſe clauſeri t& fuerĩt in ſolitudine: Js celebrabit eccleſt ias? q ſæculares homies lucrifaciet?
no⸗ qs peccãtes ad uirtutes poterit cohortari? Hoc enĩ mõ ſi oẽs tecũ fatui ſint: ſapiẽs qs eſſe poterit? Et uirgitas

gilli nõ erit approbãda. Si eni oẽs uirgĩes fuerit: nuptiæ nõ erũt: ĩteribit humanũ genus: ĩfates ĩ cunis nõ uagiẽt:
d obſtetrices abſq; mercedibus mẽdicabũt: & grauiſſimo frigore ſolutus õ dormitãtius uigilabit ĩ
lectulo. Rara eſt uirtus: nec a pluribus appetit᷑.atq; utinã hocoẽs eſſẽt:qd pauci ſũt.de quibus dicit᷑:multi

a. . 1er ur. 1000 Arar. iir : m
ů uocati: pauci aũt electi. & uacui eſſẽt carceres. Monachus aut nõ doctoris ſed glangert habet officiũ. qui uel
ſe uel mũdũ lugeat: & dni pauidus pᷣſtolet᷑ aduẽtũ. qui ſciẽs ĩbecillitatẽ ſuã & uas fragile qd portat: timet of
8 federe ne ĩpigat:corruat:atq; frãgat᷑. Vnde & mulieꝶ maxĩeq; adoleſcẽtulaꝶ uitat aſpectũ: & ĩ tãtũ caſtiga/

tor ſui ẽ: ut etiã quæ tuta ſũt ꝑtimeſcat. cur ĩ quies pgis ad heremũ uidelicet ut te nõ audiã: nõ uideã: ut tuo
furore nõ mouear: ut tua bella non patiar: ne me capiat oculus meretricis: ne forma pulcherrima ad illicitos
ducat amplexus. Rñdebis hocno eſt pugnare:ſed fugere. Sta ĩ acie: aduerſariis armatus obſiſte. ut poſtꝗᷓ ui/
ceris: coroneris. Fateor ĩbecillitatẽ meã. Nolo ſpe pugnare uictoriæ: ne pdã aliqñ uictoriã. ſi fugero: gladiũ
D dimittã. ſi ſtetero: aut uĩcẽdũ mihi eſt: aut cadẽdũ. Quid aũt neceſſe eſt certa dimittere: & ĩcerta ſectari? Aut
D ſcuto aut pedibus mors uitãda eſt. Tu qui pugnas & ſuꝑari potes: & uĩcere. Ego cũ fugero:nõ uĩcar ĩ eo ꝙ fu
gio. ſed “ fugio:ne uĩcar. N ulla ſecuritas ẽ uicino ſerpẽte dormire. põt fieri ut menõ mordeat:tñ põt fieri
ut aliqũ me mordeat. Matres uocemus ſorores & filias & nõ erubeſcimus uitiis nr̃is nomĩa pietatis obtende/

i

bli

en

nls

is re. Quid facit monachus in cellulis fœmiĩaꝶ: quid ſibi uolũt ſola & pᷣuata colloquia: & arbitros fugiẽtes ocu
e li?Sãctus amor ĩpatiẽtiã nõ habet. Quod de libidine diximus: referamus ad auaritiã: & ad oĩa uitia quæ ui/
n tant᷑ ſolitudine. Et iccirco urbiũ freꝗᷓntias declinamus: ne facere cõpellamur: quæ nos nõ tã natura cogit face
4. re: ꝗᷓ uolũtas. Hæcut dixi ſãctoꝶ pᷣſbyteroꝶ rogatu unius noctis lucubratione dictaui: feſtinãte admodũ fre
ic Siſinnio: & ꝓpter ſãctoꝶ refrigeria ægyptũ ire ꝓperãte: alioquĩ & ipſa materia aptã habuit blaſſemiã: quæ
u idignationẽ magis ſcribẽtis ꝗᷓ teſtimonioꝶ multitudinẽ flagitaret. Quod ſi Dormitãtius ĩ mea rurſus male
drul dicta uigilauerit: & eodẽ ore blaſſemo quo apoſtolos & martyres lacerat: de me quoq; putauerit detrahẽdũ:

los:

ke 3 ) nequaꝗ illi breui lucubratiũcula: ſed tota nocte uigilabo: & ſociis illius ĩmo diſcipulis uel magiſtris: qui niſi
i

tumẽtes uteros uideriĩt fœmĩarũ: maritos eaꝶ Chriſti miniſterio arbitrant᷑ indignos.

N Beati Hieronymi preſ byteri ad Riparium preſbyterum blaſfemiã Vigilantii de non uenerandis reliquiis
di gereſtantis. Epiſtola. XIIII.
ela⸗ — . 7 . . —„ „ . bi⸗ . . . . . „ —-⸗—
4 2 Cceptis pᷣmũ litteris tuis nõ rñdere ſupbiæ eſt incaute id facere temeritatis. De his enĩ rebus ĩter
rogas: quæ & ꝓferre & audire ſacrilegiũ ẽ. Ais Vigilãtiũ qui a lc av ſipão iv hoc uocat᷑ nomĩe
4 nã Dormitãtius rectius diceret᷑. Os fetidũ rurſus aperire: & putorẽ ſpurciſſimũ contra ſanctoꝶ

e iiii. xliiii.

——.6.* ee uàw0dmen(n*2n.ꝛ C 2Z

martyꝶ ꝓferre reliqas: & nos qui eas ſuſcipimus appellare cinerarios & idolatras: qui mortuoꝶ hominũ oſſa

ueneremur. O infœlicẽ hoĩem: & oĩ lachrymaꝶ fote plãgẽdũ: qui hæc dicẽs nõ ſeĩ telligit eſſe Samaritanũ &

iudæũ: qui corpora mortuoꝶ ꝓ ĩmũdis habẽt: & etiã uaſa quæ in eadẽ domo fuerint pollui ſuſpicant᷑: ſeq̃n

tes occidẽtẽ litterã: & nõ uiuificãtẽ ſpiritũ. Nos aũt non dico martyꝶ reliqas: ſed ne ſolẽ qdẽ & lunã. nõ ange
los: nõ archãgelos: nõ cherubin: nõ ſeraphin: & oẽ nomẽ qd nomiĩat᷑: & in pᷣſenti ſæculo & ĩ futuro colimus

& adoramus. ne fuiamus creaturæ potius ꝗᷓ creatori: qui ẽ bũdictus ĩ ſæcula. Honoramus aũt reliqas marty

rũ: ut ecuius ſũt martyres adoremus. Honoramus fuos: ut honor ſuoꝶ redũdet ad dũm: qui ait: Quiuos
ſuſcipit: me ſuſcipit. Ergo Petri & Pauli imũdæ ſũt reliquiæ?! Ergo Moyſi corpuſculũ ĩmũdũ erit? qd iuxta
hebraicã ueritatẽ ab ipſo ſepultũ eſt dũo? Et quotiẽſcũq; apoſtoloꝶ & ꝓphetaꝶ & oĩum martyꝶ baſilicas ĩ/
gredimur: totiẽs idoloꝶ tẽpla ueneramur? Accẽſiq; ante tumulos eoꝶ cærei idolatriæ inſi ignia ſunt? Plus ali/
quid dicã: qd redũdet ĩ auctoris caput: & ſſanũ cerebrũ uel ſanet aliqũ uel deleat. ne tãtis ſacrilegiis ſimula⸗

crũ aĩæ ſubuertant? ergo & dni corpus in ſepulchro poſitũ ĩmũduũ fuit? Et angeli qui candidis ueſtibus ute/

bant᷑ mortuo cadaueri atq; polluto pᷣbebãt excubias ut poſt multa ſæcula Dormitantius ſõniaret: ĩmo eru
ctaret ĩmũdiſſimã crapulã: & cũ Iuliano pſecutore ſãctoꝶ: baſilicas aut deſtrueret: autĩ tẽpla cõuerteret Mi
ror ſãctũ epᷣm: ĩ cuius parrochia eſſe pᷣſbyter dicit᷑: acqꝗeſcere furori eius: & nõ uirga apoſtolica: uirgaq; ferrea
cõfringere uas ĩutile: & tradere in ĩteritũ carnis: ut ſpũs ſaluus fiat. Meminerit illius dicti: Si uidebas furem:
currebas cũ eo: & cũ adulteris portionẽ tuã ponebas. Et in alio loco: In matutino interficiebã oẽs peccatores
terræ: ut diſpderẽ de ciuitate dñi oẽs opantes iniqtatẽ. Et iteꝶ. Nõne odiẽtes tedomĩe odio habui & ſ up ini/
micos tuos tabeſcebã? Perfecto odio oderã illos. Si nõ ſũt honorãdæ reliqæ martyꝶ: quomõ legimus: p̃cioſa
in cõſpectu dni mors ſctõrũ eius? Si oſſa mortuoꝶ polluũt cõtĩgẽtes: quomõ Heliſeus mortuus mortuũ ſu
ſcitauit! Et dedit uitã corpori: q; iuxta Vigilantiũ iacebat ĩmũdũ: Ergo oĩa caſtra iſraelitici exercitus: & po/
puli dei fuere ĩmũda: qa Ioſeph & pr̃iarchaꝶ corpora portabãt ĩ ſolitudine: & ad ſãctã terrã ĩmũdos cineres
ptulerãtIoſeph quoq; qui ĩ typo pᷣceſſit dni ſaluatoris nr̃i ſceleratus fuit: q tãta ambitiõe Iacob ĩ Hebrõ oſ/
ſa portauit: ut ĩimũdũ pr̃em auo & attauo ſociaret ĩmũdis:& mortuũ mortuis copularet? O p̃cidẽdã liguã a
medicis: ĩmo inſanũ curãdũ caput: ut qui loqui neſcit: diſcat aliqn reticere. Ego uidi hoc aliqn portẽtũ: & te
ſtimoniis ſcripturaꝶ qᷓſi uinculis Hippocratis uolui ligare furioſũ. Sed abiit: exceſſit: euaſit: erupit: & inter
Hadriæ fluctus: Cotiiq; Regis alpes:in nos daclamãdo clamauit. quicqd enĩ amẽs loquit᷑: uociferatio & cla
morẽ appellãdus. Tacita me forſitã cogitatiõe rephẽdas: cur ĩ abſẽtẽ ĩuehar. Fatebor tibi dolorẽ meũ. Sacri/
legiũ tãtũ patiẽter audire nõ poſſũ. Legi enĩ Syromaſten Phinees: auſteritatẽ Heliæ: zelũ Simonis Chana/
nei:Petri ſæueritatẽ Ananiã & Saphyrã trucidãtis: Pauliq; cõſtãtia: ꝗ Helymã magũ uiis dni reſiſtẽtẽ: æter/
na cæcitate dãnauit. Nõ eſtcrudelitas ꝓ deo: ſed pietas. Vnde & in lege dicit᷑. Si frater tuus & amicus & uxor:
uæ eſt in ſinu tuo deprauare te uoluerit a ueritate:ſit manus tua ſi up eos: & effũde ſanguinẽ eoꝶ: & auferes
malũ de medio iſrael. Iteꝶ dicã. Ergo martyꝶ ĩmũdæ ſũt reliqæ/ Et qd paſſi ſũt apoſtoli: ut ĩmũdũ Stepha/
ni corpus tãta funeris ambitiõe pcederẽt: ut facerẽt ei plãctũ magnũ: ut eoꝶ luctus ĩ njm gaudiũ uerteretur.
Na qd dicis eũ uigilias execrari:facit & hoc cõtra uocabulũ ſuũ ut uelitdormire Vigilãtius: & nõ audiat ſal/
uatorẽ dicẽtẽ ſic: Nõ potuiſtis una hora uigilare mecũ. uigilate & orate ne ĩtretis in tẽtationẽ. ſt pũs prõptus
eſt: ſed caro ĩfirma. Et ĩ alio loco Propheta decãtat: Media nocte ſi urgebã: ut cõfiterer tibi ſuꝑ iudicia iuſticiæ
tuæ. Dominũ quoq; in euãgelio legimus pnoctaſſe: & apoſtolos clauſos carcere tota nocte uigilaſſe: ut illis
pſallẽtibus terra ꝗᷓteret᷑: cuſtos carceris cregeret:magiſdnariis & ciuitas terrerent᷑. Loquit᷑ Paulus. Oroni inſi
ſtite uigilãtes ĩ ea. Et ĩ alio loco: in uigiliis freqᷓnter. Dormiat itaq; Vigilãtius: & ab extermĩatore Aegypti cũ
Aegyptiis dormiẽs ſuffocet᷑. Nos dicamus cũ Dauid:Nõ dormitabit neq; dormiet qui cuſtodit iſrael: ut ue/
niat ad nos ſactus Ethir: qui interptat uigil. Et ſi quãdo ꝓpter peccata nra dormierit:dicamusad eũ. Surge:
ut quid dormitas domĩe excitemuſe q; illum: & nauicula fluctuãte clamemus: Magiſter ſaluos nos fac. Peri
mus. Plura dictare uoluerã: ſi nõ epiſtolaris breuitas pudorẽ nobis tacẽdi ĩponeret. & ſi libroꝶ ipſius ad nos
uoluiſſes mittere cantilenas: ut ſcire poſſemus ad quæ reſcribere deberemus. Nũc aũt aerẽ uerberauimus:&
nõ tã illius ĩfidelitatẽ: quæ oĩbus patet:ꝗᷓ noſtrã fidẽ aperuimus. Cæteꝶ ſi nolueris lõgiorẽ nos aduerſũ eũ li
brũ ſcribere mitte nenias illius & ĩeptias: ut Iloãnẽ baptiſtã audiat p̃ᷣdicãtẽ. Iã ſecuris ad radices arboꝶ poſita
eſt. Omnis enĩ arbor quæ nõ facit fructũ bonũ excidet᷑: & in ignẽ mittet.·
6 Argumẽétum ſequentis opuſculi excerptũ ex Iſidoro libro octauo ætimologiatp.
Vciferiani a Lucifero Syrimiæ epo orti: qeps catholicos q Cõſtãtini pſecutiõe pfidiæ Arrianoꝶ coſi/
tẽtes erãt: & poſtea correcti redire ĩ catholicã eccleſiã delegerũt: dãnãtes ſiue qd crediderũt:ſiue qd
ſe credere ſimulauerũt. quos catholica eccleſia mr̃no rece pit ſinu tanꝗᷓ Petrũ poſt fletum negatiõis.
Hãc illi matris charitatẽ ſu pbe accipiẽtes:eoſe q; recipere nolẽtes: ab eccleſiæ cõmunione receſſerũt. Et cũ ipſo
Lucifero ſuo auctore qui mane oriebatur cadere meruerunt.
¶ Altercatio Luciferiani & Orthodoxi cuiuſdã edita a btõ Hieronymo pᷣſ bytero cõtra Luciferianũ ĩſcripta.
Roxime accidit: ut quidã Luciferi ſectator cũ alio eccleſiæ alũno odioſa loꝗᷓcitate cõtẽdens: cani
nã facũdiã exercuerit. Aſſerebat quippe uniuerſũ mũdũ eſſediaboli. Etut iam Rmilut eſt eis
icere:

—— 222 — —„ — — —-

— —

l,
ly,

t
ſ
tten
.
dt
ini
oſa
ſu
es
ol⸗
ni⸗

ter
da
cri⸗
12/
er⸗
or:

,
l

— —

dicere: factũ de eccleſia lupanar. Atille cõtrario rationabiliter quidẽ & oportuno loco & tẽpore defẽdebat: nõ
ſine cauſa Chriſtũ mortuũ fuiſſe: nec abſurdoꝶ tm cauſa dei filiũ deſcẽdiſſe. Quid plura: dũ audiẽtiã & cir/

culũ lumina iam in plateis accẽſa ſoluerẽt: & incõditã diſputationẽ nox ĩterrũperet: cõſputa pene ĩuicẽ in fa

cie receſſerũt. Hoc tamẽ his qui affuerũt ſtatuentibus: ꝙ in ſecretã porticũ primo mane coueniret᷑: quo cum
iuxta placitũ oẽs cõueniſſẽtuiſũ eſt utriuſq; ſermonẽ a notariis excipi. Atq; ita cũctis reſidentibus HELLA

DIVS LVCIFERIANVS dixit. Hoc pᷣmũ mihi reſpõderi uolo: utrũ Arriani xpᷣiani ſint an non? HIERO
NyVMVS ORITHODOXVS. Ego plus inqt ĩterrogo: utrũ ne oẽs hæretici chriſtiani ſint. V. dixit. Quẽ
hæreticũ dixeris xpᷣianũ negaſti. O R. Oẽs ergo hæretici chriſtiani nõ ſũt.LV. Iam ſuperius audiſti. OR. Si

chriſtiani nõ ſunt:diaboli fũt. LV. Nemo dubitat. OR. Si aũt diaboli ſũt: nihil refert hæretici ſint an genti

les. LV. Nõ refello. OR. Igit᷑ præfixũ ĩter nos habemus de hæretico ſic loquẽdũ ſicut de gẽtili. LV. Plane fi/

xum. OR. Quære modo ut libet: qm inter nos cõſtat nũchæreticos gẽtiles eſſe. V. Quod ĩterrogatio mea
cogere uolebat expreſſũ eſt hæreticos chriſtianos nõ eſſe. Nuũc reſtat cõcluſio. Si arriani hæretici ſũt: & hære/
tici oẽs gẽtiles ſũt:& arriani gẽtiles ſũt:& ita cõſtat nullã ſocietatẽ eccleſiæ eſſe cũ arrianis ideſt cũ gen tilibus.

—

manifeſtũ eſt ergo ueſtrã eccleſiã quæ ab arrianis ideſt a gẽtilibus epos ſuſcipit: nõ tam epos recipere de ca/

pitolio ſacerdotes: ac per hoc antixpᷣi magis ſynagoga ꝗᷓ Ghriſti eccleſia debeat nũcupari.OR. Ecce ĩpleta eſt
ꝓphetia: parauit mihi foueã & ipſe incidit in eã. V. Quo nã modo!OR. Si arriani ut dicis gẽtiles ſunt: &

arrianoꝶ cõuẽticula caſtra ſũtdiaboli: quomodo in caſtris diaboli baptizatũ recipis LV. Recipio: ſed pœni

tentẽ. OR. Prorſus quid dicas nõ intelligis: quiſꝗᷓ ne gentilẽ recipit pœnitẽtẽ? DV. Ego ſimpliciter ĩ exordio
ſmonis oẽs hæreticos gẽtiles eſſe reſpõdi. Verũ quia captioſa rſio fuit: ᷣmæ qᷓſtiõis tibi palmã tradẽs ad ſe-
cũdã ueniã. in qua aio laicũ ab arrianis ueniẽtẽ recipi debere pœnitentẽ: clericũ uero nõ debere. OR. Atq ĩ pri
maꝗᷓſtione quã obtinuiſſe me dicis: etiã ſecũdã obtinui. LV. Doce quomõ obtinueris. OR. Neſcis & laicos

&& clericos unũ habere chriſtũ: nec aliũ neophytis aliũ epiſcopis eſſe deũ: Cur ergo nõ recipiat clericos: qui re/

cipit laicos pœnitẽtes! LV. Non eſt epiſcopi ipſũ lachrymas fundere pro peccatis: & corpus attrectare domi
ni. Nõ eſt epiſcopi ad fratrũ genua puolui: & de ſublimi loco euchariſtiã miniſtrare populo. Aliud eſt luge-
re quod fueris: aliud neglecto peccato in eccleſia uiuere glorioſũ. Tu qui heſterno die ſacrilegus creaturã dei
filiũ prædicabas: qui quotidie peior iudæis blaſfemiaꝶ lapides in chriſtũ iaciebas: cuius manus ſanguĩe ple/
næ ſunt: cuius ſtilus lancea militis fuit: ad unius horæ cõuerſionẽ uirginẽ eccleſiã adulter ĩgrederis. ſi peccaſ/
ſe te pœnitet: officiũ depone ſacerdotis:ſi te nõ peccaſſe confidis: pmane quod fuiſti. OR. Rhetoricaris: & a
diſputationũ ſpinetis ad cãpos liberæ declamatiõis excurris. Veru deſine quæſo a cõmunibus locis: & in gra-
dũ rurſũ acin lineas regredere: poſtea ſi placuerit latius diſſeremus LV. Nulla declamatio hiceſt. Dolor pa

tientiã ſuperat: propone ut libet: argumẽtare ut libet: nunꝗᷓ perſuadebis idẽ eſſe epiſcopũ quod laicũ pœni/

tentẽ. OR. Quoniãa obſtinate tenes aliã eſſe rationẽ epiſcopi: aliã laici ad cõpẽdiũ tentationis: tribuo qd po
ſtulas: nec me pigebit locũ te faciẽte manũ tecũ cõſerere.expone mihi quare laicũ ueniẽtem ab arrianis recipi
as: epiſcopũ nõ recipias. LV. Recipio laicũ: quia erraſſe ſecõfitet᷑: & dns mauult pœnitẽtiã peccatoris ꝗᷓ mor
tẽ. OR. Recipio & ego epᷣm: qa & erraſſe ſe cõfitet᷑: & dũs mauult pœnitẽtiã peccatoris ꝗᷓ mortẽ. LV. Si erra/
re ſe cõfitet᷑: cur epᷣs pſeuerat deponat ſacerdotiũ:cõcedo ueniã pœnitenti. OR. Ridebo tibi & ego ſermoni
bus tuis. Si laicus erraſſe ſe cõfitet᷑: quomõ laicus perſeuerat: deponat ſacerdotiũ laici ideſt baptiſma:& ego
do ueniã pœnitẽti. Scriptũ eſt enĩ: Regnũ quippe nos & ſacerdotes deo & pr̃i ſuo fecit. Et iteꝶ. Gẽtẽ ſãctã: re

gale ſacerdotiũ: populũ acquiſitũ. Oẽ qd licet xpiano: cõmune eſt tã epo ꝗᷓ laico. Qui pœnitentiã agit: pora

cõdẽnat. Si nõ licet eo pœnitẽti ꝑſeuerare qd fuerat: nõ licet laico pœnitẽti in eo pmanere: ꝓpter qd poœni/
tentiã cõfitet᷑. LV. Recipimus laicos: q̃ nemo cõuertit ſi ſcierit baptizãdũ:& ita fiet ut nos ſimus cauſa pdi
tiõis eoꝶ ſi repudiẽtur. OR. Tuĩ eo qd recipis laicũ unã aĩam recipiẽdo ſaluas: & ego ĩ recipiẽdo epᷣm non di
cã unius ciuitatis populos: ſed uniuerſã cui pᷣeſt puĩciã eccleſiæ ſocio: quẽ ſi repellã multos ſecũ in ruinã tra/
het. Quã ob rẽ quæſo uos ut eã rõnẽ quã in paucis recipiẽdis habere uos exiſtimaſtis: etiã ad totius orbis ſa/
lutẽ cõcedatis. Quod ſi diſplicet & tã duri eſtis. ĩmo tã irrationabiliter ĩclæmẽtes: ut eũ qui dederit baptiſma
hoſtẽ xpi: eũ qui acceperit filiũ putetis: nos nobis aduerſa nõ facimus: aut ẽm cũpopulo recipimus quẽ fa-
cit xp̃ianũ: aut ſi ẽm nõ recipimus: ſcimus etiã nobis populũ reiiciendũ. LV. Oro te nomie xpi nõ legiſti de
epis dictũ: uos eſtis ſal terræ. Si aũt ſal infatuatũ fuerit: in quo ſaliet᷑: ſed & ad nihilũ eſt utile: niſi ut ꝓiiciat᷑
foras: & cõculcet ab hoĩbus. Sed & illud qd/ populo peccatore ſacerdos deũ exoret: ac ꝓ ſacerdote nullus ſit
alius ꝗq dep̃cet. Quæ qdẽ duo ſcripturaꝶ capitula in ſentẽtiã cõcurrũt unã. Nã ut ſal omnẽ cibũ cõdit: necẽ
aliqd ꝓ ſe tã ſuaue qd abſq; eo guſtũ demulceat: Ita mũdi totius & eccleſiæ ꝓprie cõdimẽtũ eps eſt: qui ſi in
fatuatus fuerit: ſiue per negationẽ: ſiue ꝑ hæreſim: ſiue p libidinẽ: & ut ſemel dicã ꝑ uniuerſa peccata: a quo

alio poterit cõdiri: cũ ipſe fuerit cõdimẽtũ? Sacerdos quippe ꝓ laico offert oblationẽ ſuã: ĩponit manũ ſubie

cto:reditũ ſãcti ſpũs inuocat: atq; eũ qui traditus fuerat ſathanæ in interitũ carnis: ut ſpũs ſaluus fieret indi
cta in populũ or̃one altario recõciliat. nec pus unũ mẽbrüũ reſtituit ſanitati: ꝗᷓ oĩa ſimul mẽbra cõflauerit. fa
cile quippe ignoſcit filio pater: cũ mater ꝓ uiſceribus ſuis depcat᷑. Si ergo hoc quẽ diximus gradu laicus pœ-
nitẽs reſtituit eccleſiæ: ibiq; cõſequit᷑ ueniã ubi luctus pᷣceſſerat: manifeſtũ eſt ſacerdotẽ de gradu ſuo motũ
e v. xlv.

in eundẽ locũ nõ poſſe reſtitui: quia aut poœnitẽs ſacerdotio carebit: aut in honore pſiſtẽs reduci in eccleſiam
nõ poterit ꝑ ordinẽ pœnitẽtis. Tu mihi nũc infatuato ſale eccleſiæ ſaporẽ cõtamĩas. tu enĩ eũ qui proiectus
foras iacere deberet in ſtercore a cũctis hoĩbus cõculcadus ſuꝑaltariũ reponis. Et ubi erit illud apoſtoli præce
ptũ: Oportet epiſcopũ eſſe ſine crimĩe quaſi diſpẽſatorẽ dei. Et iterũ. ꝓbet aũt ſe unuſꝗſq;: & ſic accedat ubi
dnica denũciatio ẽ: ne miſerimus margaritas nr̃as ante porcos. Quod ſi de oĩbus gñaliter dictũ intelligis: ꝗᷓto
magis de ſacerdotibus pᷣcauẽdũ eſt:cũ etiã de laicis ſic habeat᷑ Separamini inqt dñs ꝑ Moyſẽ a tabernaculis
iſtoꝶ hominũ duriſſimoꝶ: & nolite tãgi ab oĩbus qui ſũt eoꝶ: ne ſimul pereatis ĩ peccato eoꝶ. Et rurſũ ĩ duo
deci ꝓphetis. Sacrificia ro tanꝗᷓ panis luctus: oẽs qui mãducãt ea cõtamĩabunt᷑. Et ĩ euãgelio: dñs lucerna
inquit corporis eſt oculus tuus. ideſt eccleſiæ lumẽ eſt eps. Si aũt oculus tuus ſimplexeſt: totũ corpus tuũ lu/
cidũ erit. Sacerdote enĩ fidẽ uerã pᷣdicãte exoĩ corde tenebræ diſcutiũtur: & cauſã reddit. Neq; enĩ lucerna ac
cẽdit᷑ & ponit᷑ ſub modiũ:ſed ſuꝑ cãdelabrũ: ut luceat oĩbus quiĩ domo ſũt. Lucernã enĩ hoceſt deus ſcien/
tiæ ſuæ igniculũ in epo ſuccẽdit: ut nõ ſibi tm̃ luceat: ſed oĩbus ꝓſit. Et in cõſequẽti. Si inꝗt oculus tuus neꝗᷓ
fuerit: oẽ corpus tenebroſũ eſt. Si enĩ lumẽ qd in te eſt tenebræ ſũt: ipſæ tenebræ quaãtæ erũt! Et recte. Nãcũ
ideo eps in eccleſia cõſtituat᷑ ut populũ coerceat ab errore: quãtus erit error ĩ populo: cũ errat ille qui docet:
Quomõ põt peccata dimittere:q ipſe peccatoreſt quomõ ſãctũ ſacrilegus faciet unde ad me lumẽ introiet:
cũ oculus meus cæcus ſit- Proh dolor antixpi diſcipulus eccleſiã Chriſti gubernat. Et unde eſt illud: Non po
teſtis duobus dnis ſeruire? Sed & illud. quæ cõmunicatio luci ad tenebras? qui conſenſus xp̃o ad belial: Legi
mus in ueteri teſtamẽto. Homo ĩ quo fuerit macula & uitiũ: nõ accedat offerre dona dño. Et rurſũ. Sacerdo
tes qui accedũt ad dominũ deũ ut ſacrificẽt: mũdi ſint: ne forte dereliquat eos dñs. Et in eodẽ:& cũ accedunt
miniſtrare ſãcta: nõ adducãt in ſe delictũ: ne moriant᷑. Et multa alia: quæ ꝓſequi infinitũ eſt. ſed ſtudio bre
uitatis omitto. Neqʒ enĩ numerus teſtimonioꝶ: ſed auctoritas ualet. Ex ꝗbus oſtẽdit᷑ uos ꝑ modicũ fermen
tũ totã eccleſiæ maſſã corrupiſſe. Et de eius manu hodie euchariſtiã accipere: quã heri quaſi idolũ reſpueba/
tis. OR. dixit. Multa ꝗqdẽ de ſacris uolumĩbus memoriter copioſeq; dixiſti: ſed cũ totũ circũieris ſaltũ: meis
caſſibus cõcluderis. Sit quippe arrianoꝶ eps hoſtis xpi: ſit ĩfatuatũ ſal: ſit lucerna ſine igniculo: ſit oculus ſi⸗-
ne pupilla: nẽpe eo puenies ut ſalire nõ poſſit: quia ſal ipſe nõ habeat. nõ illumĩet cæcus: nõ accẽdat extictus
Tu aũt cũ cõditũ cibũ ab eo deuores:cur inſulſũ arguis cõditorẽ?: Igniculus eius in eccleſia tua lucet: & lucer/
nam eius criminaris extinctã. Oculos tibi præbet: & cæcus eſt. Quã ob rẽ oro te: ut aut ſacrificãdi ei diligẽtiã
tribuas:cuius baptiſma ꝓbas: aut reprobes eius baptiſma: quẽ nõ exiſtimas ſacerdotẽ. Neq; enĩ fieri pot: ut
qui in baptiſmate ſanctus ſit: ſit apud altare peccator. LV. Sed ego recipio laicũ pœnitẽtẽ per manuũ impo/
ſitionẽ & ĩuocationẽ ſpũs ſancti:ſciẽs ab hæreticis ſpiritũ ſanctũ nõ poſſe cõferri.OR.Oẽs ꝓpoſitionũ uf̃a/
rum calles ad unũ cõpitum cõfluũt: & pauidoꝶ more ceruoꝶ dũ uanos pennarũ euitatis uolatus fortiſſimis
retibus ĩplicamini. Nã cũ in pf̃e & filio & ſpiritu ſancto baptizatus hõ tẽplũdni fiat: cũ ueteri æde deſtructa
nouũ trinitatis delubrũ ædificet᷑: quom dicis ſine aduẽtu ſpũs ſancti apud arrianos peccata poſſe dimitti:
Quomõ antiꝗs ſordibus aĩa purgat᷑: quæ ſanctũ nõ habet ſpiritũ? Neq; enĩ aqua lauat animã: ſed pus ipſa
lauatur ſpiritu: ut alios lauare ſpiritaliter poſſit. Spiritus inquit Moyſes dñi ferebat᷑ ſuper aquas.Ex quo ap
paret baptiſma nõ eſſe ſine ſpiritu ſacto. Bethſaida lacus iudææ: niſi per aduentũ angeli debilitata corporali
ter mẽbra ſanare nõ poterat. Et tu mihi aqua ſimplici quaſi de balneo animã lotã ꝓducis. Ipſe dis noſter Ie
ſus xpᷣs qui nõ tam mũdatus eſt ꝗᷓ lauacro ſuo uniuerſas aquas mũdauit: ſtatĩ ut caput extulit de fluẽto: ſpi
ritũ ſanctũ accepit: nõ ꝙ unꝗᷓ ſine ſpũ ſancto fuerit: quippe qui de ſpũ ſancto in carne natus eſt:ſed ut illud
nobis mõſtraret᷑ uerũ eſſe baptiſma:quo ſpũs ſãctus adueniat. Igit᷑ ſi arrianus ſpiritũ ſanctũ non põt dare:
nec baptizare quidẽ poteſt: quia eccleſiæ baptiſma ſine ſpiritu ſacto nullũ eſt. Tu uero cũ baptizatũ ab eo re
cipis: & poſtea ĩuocas ſpiritũ ſanctũ: aut baptizare eũ debes: qꝗa ſine ſpũ ſãcto baptizari non põt: aut ſi eſt ba
ptizatus in ſpiritu: deſine ei inuocare ſpiritũ: quẽ tũccũ baptizaret᷑ accepit. V. Obſecro te nõne legiſti ĩ acti
bus apoſtoloꝶ eos qui iam a Ioãne baptizati fueraãt:cũ ad interrogationẽ apoſtoli reſpondiſſẽt ſenec auditu
quidẽ cõperiſſe quid eſſet ſpũs ſãctus: poſtea fuiſſe ſpiritũ ſãctũ cõſecutos? Vnde manifeſtũ eſt poſſe aliquẽ
baptizari: & tamẽ non habere ſpiritũ ſanctũ. OR. Nõ tam ĩ peritos diuinoꝶ uoluminũ eos qui audiunt pu
to ad hanc quæſtiũculã diſſoluendã: longo ut ſermone opus ſit. Veꝶ prius ꝗᷓ quid in ea ſẽtiã loquar: auſcul
ta iuxta ſenſũ tuũ quãta ſcripturaꝶ turbatio oriat᷑. Quid eſt hoc qd Ioannes in baptiſmate ſuo aliis ſpiritũ
ſanctũ dare nõ potuit: qui Chriſto dedit? Et quis eſt iſte Ioãnes? Vox clamantis in deſerto: parate uiã dni: re
ctas facite ſemitas dei nri. Ille qui dicebat: Ecce agnus dei: ecce qui tollit peccata mudi. Minus dico ille qui ex
miis utero clamabat. Et unde hoc mihi: ut ueniat mater dñi mei ad me ſpiritũ ſãctũ nõ dedit quẽ Philippus
diaconus eunucho dedit. quẽ Ananias Paulo dedit. Audacter forſitã uidear Ioannẽ pᷣferre cũctis.Audi dũm
loquẽtẽ: Nò eſt ĩ natis mulieꝶ aliꝗs maior Ioãne Baptiſta. Nulli enĩ cõtigit ꝓphetaꝶ & annũciare chriſtũ &
digito demõſtrare. Et quid mihi neceſſe eſt in talis uiri laudibus ĩmorari: cum a deo patre etiam angelus nuũ-
eupetur:Eece inquit mitto angelũ meum ante faciẽ tuam: qui præparabit uiam tuã. Plane angelũ qui poſt
materni uentris hoſpitiũ heremi ſecreta ſectatus: paruulus de ſerpẽtibus luſit: qui oculis expectãtibus Chri/
ſtũu: nihil aliud eſt dignatus aſpicere: qui elo quiis domini quæ melle & fauo dulciora ſũt: dignã deo uocem

erudiuit.

ſan

tii

0/

e*

le
da

u
vi
hu
dul
ii
ite

/

t

erudiuit. Et ne quæſtionẽ morer: ſicdecebat creſcere præcurſorẽ dni. Iſte ergo talis tantuſq; ſpm̃ ſanctum nõ
dedit: quẽ Cornelius centurio anteꝗᷓ baptizaret᷑ accepit. Reſponde quæſo curnon dederit. ſed ignoras. Audi
quid ſcripturæ doceãt. Ioannes baptiſta nõ tam peccata dimiſit: ꝗᷓ bap tiſma pœnitẽtiæ fuit in peccatorum re
miſſionẽ: ideſt in futurã remiſſionẽ: quæ eſt poſt ex ſanctificatione chriſti ſubſecuta. Scriptũ eſt eni: fuit Ioã
nes in deſerto baptizans: & prædicans euãgelium pœnitẽtiæ in remiſſionẽ peccatoꝶ. Et poſtmodũ.& bapti/
zabantur ab eo in iordanẽ confitentes peccata ſua. ut enim ante præcurſor dñi ipſe:ſic & baptiſma eius præui
um dnici baptiſmatis fuit. qui de terra eſt aiebat: terrena loquit᷑:& qui de ſupernis uenit:ſuꝑ oẽs eſt. Et iteꝶ.
Ego baptizo uos in aqua:ille baptizabit uos in ſpu ſancto. Si aũt Ioannes ut confeſſus eſt non baptizauit in

ſpᷣu:neq; peccata dimiſit: quia nulli hoĩum ſine ſpu ſancto peccata dimittuntur: aut ſi contẽtioſe argumẽta

ris: ideo Ioannis baptiſma dimiſiſſe peccata: quia de cælis fuit: edoce quid amplius in Xp̃i baptiſmate conſe/
quamur. Quod peccata dimittit:liberat a gehenna. quod a gehẽna liberat perfectũ eſt. Perfectũ autẽ baptiſ/
ma nõ eſt: niſi quod in cruce & in reſurrectione Xpᷣi eſt: ita tu in peruerſũ duceris irreligioſus: dicẽte ipſo Ioã
ne: illum oportet creſcere:me aũt minui. & cũ ſerui baptiſmo plus ꝗᷓ habuit tribuis: dñicum deſtruis. Cui ni/
hil amplius relinquis. Quorſũ iſta tendit aſſertio? uidelicet ut non tibi durũ uideatur: & ſi ii qui a loanne fue
rant baptizati: poſtea per impoſitionẽ manuum apoſtoloꝶ ſint ſpm ſanctum conſecuti: cum conſtet eos nec
peccatoꝶ quidem ſine ſubſecutura fide remiſſionẽ conſecutos. Tu uero qui ab arrianis recipis baptizatum:
ideo tribues baptiſma quod perfectũ eſt. Et quo pacto quaſi modicum quod ei defuerit: ſanctũ aduocas ſpi
ritum: cum baptiſma Xpᷣi ſine ſpᷣu ſancto nullum ſit? Verũ longe exceſſi: cum æqua fronte aduerſarii exerci-
tus concitus ſim impetũ ſummouere: leuiora minus tela direxi. Ioannis aũt baptiſma in tantum perfectum
fuit: utconſtet poſtea Xp̃i baptiſmate baptizatos: qui ab eo fuerant baptizati. Ita enim hiſtoria refert. Factũ
eſt autem cum Apollo eſſet corinthi: & cum Paulus pertranſiret ſuperiores partes Aſiæ: deuenit Epheſum:
& cum inueniſſet quoſdam deſcendentes dixit ad eos. Si ſpm̃ ſanctum accepiſtis: cui credidiſtis At illi reſpõ/
derunt. Sed nec ſi ſpiritus ſanctus ſit: audiuimus. Dixit autem ad eos: in quo ergo baptizati eſtis? Reſi ponde
runt: in Ioannis baptiſmate. Sed dixit Paulus: Ioannes quidem baptizauit baptiſmo pœnitẽtiæ plæbem: di/
cens in aduenientem poſt eum ut crederet. hoceſt in Ieſum in remiſſionem peccatorum. His auditis baptiza
ti ſunt in nomine domini noſtri Ieſu chriſti. Et cum impoſuiſſetillis manus Paulus: cõtinuo cecidit ſpiritus
ſanctus ſuper eos. Si ergo baptizati ſũt uero & legitimo eccleſiæ baptiſmate: & ita poſtea ſpiritum ſanctum
conſecuti ſunt: & tu apoſtolorum ſequere auctoritatem: & baptiza eos qui Chriſti nõ habent baptiſma:& po
teris inuocare ſpiritum ſanctum. LVCIFERIANVS dixit. Qui dormientes ſitiunt: auide fauces flumĩbus
ingurgitant. Et quanto plus hauſerunt tanto plus ſitiunt.ita mihi & tu uideris aduerſus quæſtiunculã:quã
propoſui: hinc atq; illinc argumẽta quæſiſſe: nihilominus eandem quæſtionẽ uis perſeuerare. an neſcis &
iam eccleſiarũ hunceſſe morẽ: ut baptizatis poſtea manus imponatur: & ita inuocetur ſpiritus ſanctus? exi/
gis: ubi ſcriptum ſit in actibus apoſtolorum: etiam ſi ſcripturæ auctoritas non ſubeſſet. totius orbis in hac
parte conſenſus inſtar præcepti obtinet. Nam & multa alia quæ per traditionẽ in eccleſiis obſeruant᷑: auctori
tatẽ ſibi ſcriptæ legis uſurpauerunt uelut in lauacro ter caput mergitare: deĩde egreſſos lactis & mellis prægu
ſtare cõcordiã ad infantiæ ſignificationẽ die dñico: & per oẽm pentecoſten. nec de geniculis adorare: & ieiuniũ
ſoluere: multaq; alia quæ ſcripta nõ ſũt: ronis ſibi obſeruatio uẽdicabit. Ex quo aſ̃aduertis nos eccleſiæ cõſue
tudinẽ ſeq:licet ante aduocationẽ ſpũs conſtet aliquẽ baptizatũ. ORTHO. Non quidẽ ab uno hanc eſſe ec/
cleſiaꝶ cõſuetudinẽ: ut ad eos quilõge in maioribus urbibus per pᷣſbr̃os & diaconos baptizati ſũt. eps ad ĩuo/
cationẽ ſacti ſpũs manũ ĩpoſiturus excurrat: quale eſt ut leges eccleſiæ ad hæreſim tranſferas: & uirgis tuæ in
tegritatẽ per meretricũ lupanaria ſpurcari patiaris. Eps ſi ĩponit manũ: eis ĩponit: qui in recta fide baptizati
ſũt: qui & in pr̃e & filio & ſpᷣu ſancto tres ꝑſonas unã ſubſtãtiã crediderũt. Arrianus uero cũ aliud nihil credi
derit clauditeꝗᷓſo aures qui audituri eſtis: ne tãtæ ĩpietatis uocibus polluamini) niſi in pre ſolo uero deo & in

leſu xpo ſaluatore creatura: & in ſpu ſctõutriuſq; ſeruo: quõ ſpm ſctm̃ab eccleſia recipiet: qui necdũ remiſſio

nẽ pctõꝶ cõſecutus eſt?/ Spũs qppe ſãctus nõ niſi in mũdã ſedẽ ĩcedit: nec hĩtator eius tẽpli efficit᷑: cuius anti
ſtes nõ hẽt uerã fidẽ. Quod ſi obloꝗris quare in eccleſia baptizatus niſi per manus epi nõ accipiat ſpm ſactũ:
quẽ nos aſſerimus ĩ uero baptiſmate tribui: diſce hãcobſuationẽ ex ea auctoritate deſcẽdere: qd poſtaſcenſũ
dii ſpũs ſctũs ad apoſtolos aſcẽdit. Et multa ĩ locis id eſſe tm factũ reppimus ad honorẽ potius ſacerdotii: ꝗᷓ
ad legis neceſſitatẽ. Alioꝗn ſi epi tm ĩpræcatiõe ſpũs ſctũs defluit: lugẽdi ſũt qĩ uillulis aut ĩ caſtellis aut ĩ re/
motioribus locis ꝑ pᷣſ bĩos &diaconos baptizati an dormierũt: ꝗᷓ ab epis ĩuiſerent᷑. Eccleſiæ ſalus ĩ ſũmi ſacer-
dotis dignitate ac ueneratiõe cõſiſtit: cui ſi nõ exors qdã & ab oĩbus eminẽs det᷑ ptãs: tot ĩ eccleſiis efficientur
chriſmata: quot ſacerdotes. ĩde ideo uenit: ut ſine chriſmate & epi iuſſiõe neq; pbr neq; diaconus ius hẽat ba
ptizãdi. Quod freꝗᷓnter ſi tñ neceſſitas cogit: ſcumus licere laicis. Vt eniĩ accipiat qs: ita & dare põt: niſi forte eu
nuchus a Philippo diacono ſine ſpᷣu ſctõ baptizatus fuiſſe credẽdus ẽ. de quo ſcriptura hoc loquit᷑. Et deſcẽde
rũt ãbo ĩ aquã: & baptizauit eũ Philippus. Et cũ abſcederẽt ab aqᷓ: ſps ſctũs uenit ĩ eunuchũ. Si aũt illdobiici
endũ putas:qa cũ audiſſent apoſtoli: qerãt hieroſolymis: qa recepiſſet ſamaria uerbũ dei miſerũt ad eos Petꝶ
& Ioanẽ:q cu ueniſſẽt ad eos:orauerũt ꝓ eis: ut acciperẽt ſpm ſctm.nõdũ enĩ deciderat ſuꝑullũ iloy.Cur ita
.2xlvi.

factũ ſit ĩ cõſeqᷓntibus diſce. Ipe enĩ ait:Sed ſolũ baptizati erãt ĩ noĩedni Ieſu. Tc ĩponebant illis manus: &
accipiebãt ſpm ſcm̃. Hoc loco ſi & tu ſimiliter te facere dicis: qa hæretici nõ baptizauerũt in ſpu ſctõ: ſcias Phi
lippũ ab apoſtolis nõ fuiſſe baptizatũ.ĩdiuiſã eãdẽ habuiſſe eccleſiã:eudẽ dnm lIeſũ xpᷣum pᷣdicaſſe:diaconũ
fuiſſe eoꝶ: ꝗ poſtea manus impoſuerũt. Tu uero cũ apud Arrianũ nõ eccleſiã dicas eẽ: ſed ſynagogã: nec cleri
cos dei: ſed creaturæ & idoloꝶ cultores: quõ in diſpari cauſa eandẽ aſſeris rõnẽ te tenere? LVCIFERIA. Valẽ
ter qdẽ & fixo gradu me tibi in faciẽ dimicãtẽ repellis: ſed poſt tergũ cæderis: & nuda a ſpiculis dorſa nõ ptegis
Eſto ꝗppe apud Arrianos ne baptiſma eſſe qdẽ: & ideo ſpm ſctmab eis nõ poſſe dari: qa necdũ remiſſionẽ pec
catoꝶ acceperũt.totũ hoc uictoriæ meæ ꝓficit: & argumẽtoꝶ tuoꝶ palæſtra mihi palmam uictoriæ ſudat. Ar
rianus baptiſma nõ habet: & quõ ſacerdotiũ habet Laicus apud eos nõ eſt: & quõ eps eſſe põt? Mihi recipere
mẽdicũ nò licet:tu recipis regẽ. Vos hoſti caſtra traditis: & a nobis ꝓfuga reiiciẽdus eſt. OR. Si poꝶ meminiſ
ſes: iã ſcires tibi fuiſſe rnſũ.ſed dũ amorẽ cõtradicẽdi ſeq̃ris: a qſtionũ lineis excidiſti more quorundã loꝗ̃ciũ
potius ꝗᷓ facũdoꝶ:q cũ diſputare neſciũt: ti litigare nõ deſinũt. Ego enĩ nõ tã in pnti arrianos uel ĩprobo uel
defẽdo: ꝗᷓ illã curſus mei metã circũeo: eadẽ rõne a nobis epᷣm recipi: qua laicus a nobis recipit᷑. Si errãti cõce/
dis ueniã: & ego ignoſco pœnitẽti.ſi in fide ſua baptizatũ baptizãs nocere nõ potuit:& ĩ fide ſua ſacerdotẽ cõ
ſtitutũ cõſtituẽs nõ inꝗnauit. Subtilis eſt hæreſis: & ideo ſimplices aĩæ facile decipiunt᷑. Deceptio tã laici ꝗᷓ
ep̃i cõis eſt. At eps errare nõ potuit. re uera de Platonis & Ariſtophanis ſinu in epᷣatũ eligunt᷑. Quotus eſt qui
nõ appᷣme in his eruditus ſit: Deniq; ex lr̃atis ꝗqcũq; hodie ordinant᷑: id hñt curæ:nõ quõ ſcripturarũ medul/
las ebibãt: ſed quõ aures populi declamatoꝶ floſculis demulceãt. Accedit ad hoc ꝙ arriana hæreſis magis cũ
ſapia ſæculi facit. & argumẽtationũ riuos de Ariſtotelis fõtibus mutuat᷑. Igit᷑ paruuloꝶ inter ſe certantiũ ri⸗
tu qd dixeris dicã. affirmabis: affirmabo. negabis: negabo. Arrianus baptizat: ergo eps eſt. nõ baptizet tu refu
ta laicũ: & ego nõ recipio ſacerdotẽ. Sequar te quocũq; ieris: aut pariter in luto hæſitabimus: aut pariter expe
diemur. LV. Sed laico ideo ignoſcendu eſt: qa eccleſia dei putãs ſimpliciter acceſſit: & iuxta fidẽ ſuã credẽs ba
ptizatus eſt. OR. Nouã rẽ aſſeris ut xpᷣianus ꝗſꝗᷓ factus ſit ab eo qui nõ fuitxpᷣianus. Accedẽs arrianus ĩ qua
fide baptizatus eſt. Nẽpe ĩ ea quã habebãt arriani:aut ſi iã ipſe bñ credebat: & ſciẽs ab hæreticis baptizatus ẽ
erroris ueniã nõ meret᷑.Veꝶ hoc penitus abſurdũ eſt: ut diſcipulus ad magrm uadẽs añ ſit artifex ꝗᷓ doceat᷑.
At modo ab idoloꝶ ueneratione cõuerſus nouerit Apᷣm melius ꝗᷓ ille q doceat. At dicis ſimpliciter in pr̃e & fi
lio & ſpᷣu ſctõ credidit: & ideo baptiſma cõſecutus eſt. Quæ eſtiſta qᷓſo ſimplicitas: neſcire qd credas:ſimpli/
citer credidit. Quid credidit? certe aut tria noĩa audiens tres deos credidit: & idolatra effectus eſt. aut in tribus
uocabulis trinonimi credẽs ĩ Sabellii hæreſim ĩcurrit. Aut edoctus ab arrianis unũ eſſe ueꝶ deũ pr̃em filium
& ſpm̃ ſctm̃ credidit creaturas. aut extra hoc ꝗd credere potuerit neſcio niſi forte homo iã edoctus ĩ capitolio
homouſiã didicerit trinitatẽ. ſciebat pr̃em & filiũ & ſpm ſctm: nõ natura: ſed pſonis eſſe diuiſos. Sciebat & fi/
lii nomẽ in pr̃e: & pr̃is nomẽ in filio. Ridicula penitus aſſertio an de fide diſputare ꝗᷓ credere: añ myſteriũ ſcire

ꝗᷓ initiatus ſit. Aliter de deo ſentire baptizantẽ: & aliter baptizatũ. Præterea cũ ſolẽne ſit in lauacro poſt trini/

tatis cõfeſſionẽ ĩterrogare: credis in ſanctã eccleſiã? credis in remiſſionẽ pctõꝶ? In quã eccleſiã credidiſſe eũdi
cis ?in arrianoꝶ? ſed nõ hñt: In nr̃am ſed extra hãc baptizatus non potuit in eã credere: quã neſciuit. LVCI.
Quoniã ad oĩa argumẽtaris: & emiſſa a nobis ſpicula ſcuto or̃onis eludis: unã haſtã iaciã: quæ umbonẽ teg⸗
minis tui: & uerba crepitãtia ui ſua penetret: nec diutius patiar fortitudinẽ arte ſupari. Laicus etiã extra eccle
ſiæ fidẽ baptizatus pœnitẽs recipit᷑. Eps uero aut pnĩam nõ aget: & ſacerdos eſt: aut ſi pnĩam egerit: eſſe epᷣus
deſinit. Quã ob rẽ recte nos laicũ ſuſcipimus pœnitentẽ: & epm ſi in ſacerdotio pſeuerare uult repudiamus.
OR. Sagitta quæ cõtẽto neruo dirigit᷑ difficile uitat. Añ enĩ ad eũ ad quẽ acta ẽ puenit:ꝗᷓ obice clypei fruſtre
tur. Ecõtrario tuæ ppoſitiõe ꝗa ſine ferri acumĩe mittunt᷑ hoſtẽ nõ ualẽt pforare. Hãcigit᷑ haſtã quã totis ui⸗
ribus miſiſti: de ꝗᷓ nobis minitaris: ut aiũt uno digitulo repellã. Neq; enĩ hocmodo qᷓrit an epᷣs pœnitẽs eẽ nõ
oſſit: ſed an hæreticus baptiſma habeat: ꝗ ſi ut cõſtat baptiſma nõ habet: quõ põt eſſe pœnitẽs ante ꝗᷓ xpᷣia/
nus? Proba mihi ab arrianis uenientẽ laicũ hr̃e baptiſmũ: & tũcei pnĩam nõ denegabo. Si uero xpᷣianus nõ ẽ
ſinõ habuit ſacerdotẽ ꝗqeũ faceret xpᷣianũ:quo aget pnĩam homo qui necdũ credit: LVCI. Oro te ut philoſo
phoꝶ argumẽtatione depoſita xp̃ᷣiana mecũ ſimplicitate loꝗris. Si tñ nõ dialecticos ſequeris: ſed piſcatores:
æquũ ne tibi uidet᷑: ut arrianus epᷣus ſit: OR. Tu eũ eßum ꝓbas:qa ab eo recipis baptizatũ. & in hoc reprehẽ/
dendus es. quare a nobis parietibus ſepararis: cũ in fide & in arrianoꝶ nobiſcũ receptiõe cõſẽtias. LVCI. Iam
ſupius rogaui: ut nõ philoſophicæ: ſed xpianæ mecũ loquaris. OR. Diſcere uis an cõtendis? LV. Vtiq; cõtẽdo
qa facti tui ate qᷓro rõnẽ.OR. Si cõtẽdis iãa tibi reſponſũ eſt. Eadẽ enĩ rõne epᷣm abarrianis recipio:qua tu reci
pis baptizatũ. Si diſcere cupis: in meã aciẽ trãſgredere. Aduerſarius enĩ uincit᷑: diſcipulus docet. LCV. Nõ poſ
ſũ ante eſſediſcipulus ꝗᷓ magrm audiã p̃dicantẽ. OR. Quoniã tergiuerſaris: & ſic uis a me doceri: ut aduerſa
riũ in tergo habeã: tuo aĩo te docebo. Cõſentimus in fide: cõſẽtimus ĩ hæreticis recipiẽdis: cõſẽtiamus etiã in
cõuẽtu. LV. Hoc nõ eſt docere: ſed argumẽtari. OR. Quia tu pacẽ cũſcuto petis:& nos oliuæ ramum gladio
inſerimus. LVCI. En tollo manusictcotuidiſti Verũ cum arma deponã ſacramẽti:in quo me iurare cõpellis:

quæro rationem. OR. Gratulor interim tibi: & Chriſto deo meo gratias ago: quia animo bono a falſitatis ar
dore ad totius cibi te ſaporem contuliſti. nec dicis more quorundã. Saluũ me facdne:quoniam defecit in me

h
ni
er
gs
dec
A
ere
hil
aü
el
E
ec
gul

ul/

ti⸗
eu
we⸗
8be
u
..

pl⸗
us
m
lio
Cre
in⸗
idl
I.
9

cde

ſs. quoꝶ uox ĩpia crucẽ Xpi euacuat:dei filiũ ſubiugat diabolo: & illã cõplorationẽ quæ a dño de pctõribus
plata ẽ nõ de uniuerſis hoĩbus dictã ĩtelligit. Que utilitas ĩ ſãguĩe meo:dũ deſcẽdo ĩ corruptionẽ? Sed abſit:

ut fruſtra deus mortuus ſit. Alligatus ẽ fortis:& uaſa eius direp ta ſũt. Allocutio pr̃is ĩ pleta ẽ. Poſtula a me &

dabo tibi gẽtes:hæreditatẽ tuã & poſſeſſionẽ tuã termĩos terræ. apparuerũt fõtes aq̃rũ: & reuelata ſũt fũdamẽ

ta orbis terraꝶ. ĩ ſole poſuit tabernaculũ ſuũ necẽ ꝗ ſe abſcõdat a calore eius. de eo plenus pſalmiſta canit. Ini
mici defecerũt frameæ ĩ finẽ: & ciuitates eoꝶ deſtruxiſti. Et ubi ꝗſo iſti ſũt nimiũ religioſi ĩmo nimiuũ ꝓphani
ꝗqplures ſynagogas aſſerũt eẽ ꝗᷓ eccleſias? quõ deſtructæ ſũt diaboli ciuitates: & ĩ fine hocẽit ſæculoꝶ còſuma/
tiõe idola corruerũt? Si eccleſiã p totũ orbẽ nõ hẽt xp̃ᷣs.& ĩ ſardinia tm̃ hẽt:nimiũ paup fctũs ẽ. Et ſi britãnias:
gallias: orlitẽ: idoꝶ populos: barbaras natiões: & totũ femel mũdũ poſſidet ſathanas: quõ ad ãgulũ uniuerſæ
terræ crucis trophæa collocata ſũt? Nimiꝶ aduerſarius potẽs cõceſſit Ap̃o hiberiã & celtiberos liuidos hoĩes:
æthiopũq; puĩciã dignatus ẽ poſſidere. Quod ſi deilla quæ ĩ euãgelio ſcripta ẽ: ſibi ſnĩa blandiunt᷑:putas ne
cũ uenerit filius hoĩs ĩueniet fidẽ ſuꝑ terrã:? Sciatillã fidẽ noĩari: quã ipſe dus aiebat: Fides tua te ſaluã fecit.
Et alibi de Cẽturiõe. Nõ ĩueni tãtã fidẽ ĩ iſrael. Et rurſus ad apoſtolos. Quid timidi eſtis modicæ fidei? Necnõ
& ĩ alio loco. Si habueritis fidẽ ſicut granũ ſynapis:dicetis huic mõti trãſmigra: & trãſmigrabit. Neq; enĩ cẽtu
rio: aut illa muliercula quæ p duodeci annos fluxu ſãguĩs tabeſcebat: ĩ trinitatis ſacr̃ crediderat: quæ poſt re

ſurrectionẽ Xpi apoſtolis manifeſtata ſũt: ut merito fides hoꝶ quæ ĩ myſterio ẽ laudaret᷑. Sed ſimplicitas mẽ

tis & deuota deo ſuo aĩa approbata ẽ. Dicebat enĩ ĩ corde ſuo: Si tetigero ueſtimẽtũ eius tm:ſalua fiã. Hæc ẽ
fides: quã raro ĩuẽtã deus ꝓnũciauit. Hæc ẽ fides quæ etiã apud eos ꝗ bñ credũt: difficile pfecta ĩuenit᷑. Fiat ti
bi inꝗt deus ſᷣm fidẽ tuã. hãc ego fidẽ audire uolo.Si enĩ ſᷣm fidẽ meã fiat mihiio l certe credo in deũ pa/

trẽ: credo in deũ filiũ: & credo ĩ deũ ſpm̃ ſctm. Credo ĩ unũ deũ:& tũ ſᷣm meã fidẽ nolo mihi fieri. Sæpe ꝗ ppe

uenit inimicus hõ: & ĩterdñicã meſiẽ zizania interſerit. Neq; hocdico ꝙ maius qcꝗᷓ ſit ꝗᷓ ſacri fides: ꝗᷓ puritas
aĩæ: ſed ĩdubitatæ ad deũ fides arduæ repiunt᷑. Verbi gra dictũ ſit: ut 4. uolumus pſpicuũ fiat. ad or̃onẽ aſſi
ſto:nõ orarẽ ſi nõ crederẽ. ſed ſi uere crederẽ illud cor quo deus uidet mũdarẽ: manibus tũderẽ pectus: gen as la
chrymis rigarẽ: corde molleſcerẽ: corpore ĩhorreſcerẽ: ore pallerẽ: iacerẽ ad dni mei pedes:eoſq; fletu pfũd erẽ:
crine tergerẽ: hærerẽ certe trũco crucis: nec pus amitterẽ ꝗᷓ miſicordiã ĩpetrarẽ. Nũc uero creberrime ĩ orõe mea
aut ꝑ porticus deãbulo: aut de fœnore cõputo: aut adductus turpi cogitatioõe etiã quæ dictu erubeſcẽda ſunt
ero. Vbi ẽ fides! Siccine putamus oraſſe Ionã? ſic tres pueros?ſic Danielẽ ĩter leones?ſic certe latronẽ ĩ cruce
Et hæc ego exẽpli cauſa ad ĩtelligẽtiã ſẽſus ꝓtuli. Cæteꝶ cõueniat unuſꝗſq; cor ſuũ:& ĩ oĩ uita ĩueniet ꝗᷓ raꝶ ſit
fidelẽ aĩam ĩuenire: ut nihil ob gloriæ cupiditatẽ: nihil ob rumuſculos hoĩum faciãt. Neq; enĩ ſtatĩ ꝗ ieiunat
deo ieiunat: aut extẽdẽs paupi manũ deo fœnerat. Vicina ſũt uitia uirtutibus. Difficileẽ deo tm iudice eẽ cõtẽ

tũ.LVCIFE. Præueniſti ſterrogationẽ meã. hãc enĩ ſcripturã mihi ĩ ultimo rebuabã. Et fere oẽs nr̃i:ĩmo iam
nõ mei:hocꝗᷓſi ariete ĩ diſcep tatiõibus utunt᷑: quẽ cõfractũ ac cõminutũ uehemẽter gaudeo.Sed ꝗᷓſo te:ut mi

hi oẽm cauſa ꝗᷓre ab arrianis ueniẽtes eccleſia nõ recipiat: nõ ꝗᷓſi aduerſario: ſed diſcipulo explices. Nã cũ tibi
uerbo rndere nõ poſſim: aĩo tñ necdũ aſſẽtior. O R. Sub Rege Cõſtãtino Euſebio & Hippatio cognomiĩe uni
tatis & fidei ĩfidelitas nõ agnoſcebat᷑ .nã illo ĩ tpe nihil tã piũ: nihil tã cõueniẽs ſᷣuo dei uidebat᷑: ꝗᷓ unitatẽ ſeqꝗ

& totius mũdi cõionẽ nõ ſcindi. Præſerti cũ ſupficies expoſitidis nihil ſacrilegũ p̃ferret. credimus aiebãt ĩ unũ

deũ pr̃em oĩpotẽtẽ. hoc etiã nos cõfitemur. Credimus ĩ unigenitũ dei filiũ q an oĩa ſæcula: & an oẽ pncipiũ na
tus ẽ exdeo. Natũ aũt unigenitũ ſolũ exdeo pre: deũ ex deo:ſimilẽ genitori ſuo pri ſᷣm ſcripturas:cuius nati/
uitatẽ nullus nouit: niſi ꝗ ſolus eũgenuit pr̃. Nunqd hic ĩſertũ ẽ:erat tpᷣs qñ nõ erat? Vel de nullis extatibus
creatura ẽ filius dei? Perfecta fides ẽ: deũ dedeo credere: & natũ aiebãt unigenitũ ſolũ: ex ſolo pr̃e qdẽ natũ:nõ
factũ. natiuitas ſuſpitionẽ auferebat creaturæ. Aiebãt pᷣ̃terea ꝗ de cælo deſcẽdit: cõceptus ẽde ſpᷣu ſctõ: natus
ex Maria uirgĩe. crucifixus a põtio Pilato. tertia die reſurrexit: ſedet ad dexterã dei pris: uẽturus iudicare uiuos
& mortuos. Sonabãt uerba pietatis: & ĩter tãati mella pconii: nemo uenenũ ĩſertũ putabat. Deuſiæ uero noĩe
abiiciẽdo: ueriſimilis rõ ppebat᷑. Quia ĩ ſcripturis aiebãt nõ ĩuenit᷑:& multos ſimpliciores nobilitate ſua ſcã/
dalizabãt. placuit auferri: nõ eratcuræ epᷣo de uocabulo: cũ ſẽſus eſſet in tuto. Deniq; ipſo in tpe cũ fraudẽ fu
iſſe in expoſitiõe rumor populi nũciaret: Valẽs mirſẽſis eps: qui eã cõſcripſerat pnte Tauro pᷣtorii præfecto: ꝗ
ex iuſſu Regis ſynodo aderat: ꝓfeſſus eſt ſe Arrianũ nò eſſe: & penitus ab eoꝶ blaſſemiis abhorrere. res ſecre/
te geſta opinionẽ uulgi nõ extinxerat. Itaq; alia die in eccleſia: quæ eſt apud Arrianũ: & eporũ ſimul & laicoꝶ
turbis cõcurrẽtibus. Mizonius epᷣs ꝓuinciæ Byzãtinæ:cui pᷣmæ ab oĩbus deferebant᷑: ita locutus ẽ. ea quæ ſũt
iactata p publicũ: & ad nos uſq; plata: aliquẽ a nobis ſctitati uræ legere pᷣcipimus: ut quæ ſũt mala: & ab auri
bus:& a corde nro abhorrere debẽt: oĩum una uoce dãnent᷑. Riſũ ẽ ab uniuerſis epᷣis: placet.Itaq; cũ claudius
epᷣs ꝓuĩciæ Piceni ex pᷣcepto oĩum blaſſemias: quæ ferebant legere cœpiſſet: Valẽs ſuas eẽ negãs exclamauit: &
dixit. Siqs negat Apᷣm deũ: dei filiũ: añ ſæcula ex pre genitũ: anathema ſit. Siqs negat filiũ ſimilẽ pri ſᷣm ſcri
pturas: anathema ſit. Ab uniuerſis cõſonatũ eſt: anathema ſit. Siqs filiũ dei nõ dixerit æternũ cũ pr̃e anathe/
ma ſit:ab uniuerſis cõclamatũ eſt: anathema ſit. Siqs dixerit creatũ filiũ dei: ut ſũt creatæ creaturæ: anathema
ſit: ſimiliter dictũ eſt: anathema ſit. Siqs dixerit de nõnullis extãtibus filiũ & non de deo patre: anathema ſit.
Oẽs clamauerũt:anathema ſit.Siqs dixerit: erat tpᷣs qũ nõ erat filius:anathema ſit.In hocuero cuncti ep̃i:&

tota ſimul eccleſia & plauſu quodã & tripudio Valẽtis uocẽ ſuſceperũt. Quod ſiꝗs a nobis fictũ putat: ſcri/

nia publica ſcrutet᷑. Plenæ ſut certe eccleſiaꝶ archæ: & recẽs adhuc memoriaẽ. Supſũt hoĩes: q illi ſynodo in

terfuerũt: & q ueritatẽ firmẽt. Ipi arriani hæc ita ut diximus: geſta nõ denegãt. Cũ ergo cũcti Valentẽ ad cælũ
4 „ — — P —— — — — – 12 . 2 . —
laudibus tollerẽt: & ſuã ĩ eũ ſuſpitionẽ pnĩa dãnarẽt: idẽ Claudius ꝗ ſupra legere cœpat: ait. Adhuc ſũt aliqᷓ
quæ ſupfugerũt dnm & frem meũ Valẽtẽ: quæ ſi uobis uidet᷑: ne q ſcrupulus remaneat:ĩ cõe dãnemus. Si/

qꝗs dixerit filiũ dei eẽ ſiqdẽ an oĩa ſæcula: ſed nõ an oĩno oẽ tps: ut ei aliqd auferat: anathema ſit. Dixerũt cũcti

anathema ſit. Multaq; alia quæ ſuſpitioſa uidebant᷑:ad ꝓnũciationẽ Claudii Valẽs cõdẽnauit. Que ſiqs ple

nius dicere cupit: ĩ Arminen. ſynodi actis repiet. Vn & nos iſta pᷣlibauimus. His itaq; geſtis cõciliũ ſoluit᷑:læ
ti hoĩes ad ꝓuinciã reuertunt᷑. Id enĩ Regi & bonis oĩbus curæ fuerat: ut oriẽs atq; occidẽs canonis ſibi uĩculo
necterent᷑: ſed diu ſcelera nõ latẽt: & cicatrix male obducta ĩ corpore dirũpit᷑. Cœperũt poſtea Valẽs & Vrſati

us cæteriq; neqtiæ eoꝶ ſocii egregii: uidelicet Api ſacerdotes palmas ſuas iactitare: dicẽtes ſe filiũ nõ creaturã
negaſſe: ſed ſimilẽ cæteris creaturis. Tuc uſiæ nomẽ aboletũ ẽ: tũc nicenæ fidei dãnatio cõclamata ẽ. ĩigemuit

totus orbis: & Arrianũ ſe eẽ miratus ẽ. Igit alii ĩtra ſuã cõionẽ remanere: alii ad eos cõfeſſores qꝗ ſub noĩe Atha
naſii exulabãt:cœperũt lr̃as mittere. nõnulli iſtã ſocietatẽ melioꝶ diſpoſitiõe plãxerũt. Pauci ueroſut ſe natu
ra hoĩum hẽt)errorẽ ꝓ cõſilio defẽſauere. Periclitabat᷑ nauicula apoſtoloꝶ: urgebat uẽti: fluctibus latera tũde

bant᷑.nihil iã ſuperat ſ pei: dñs ſuſcitat᷑: iperat tẽpeſtati: beſtia morit᷑: tranqllitas rediit. Manifeſtius dicam.
Oẽs epᷣi ꝗ de ꝓpriis ſedibus fuerãt extermiĩati:p ĩdulgẽtiã noui pᷣncipis ad eccleſias redeũt. Tũc triũphatorem
ſuũ Athanaſiũ ægyptus excepit. tũc Hilariũ de pᷣlio reuertẽtẽ galliaꝶ eccleſia cõplexata ẽ.tunc ad reditũ Euſe
bii lugubres ueſtes Italia mutauit. Cõcurrebãt epi: qariminẽſibus dolis irretiti: ſine cõſcĩa hæretici ferebant᷑:
cõteſtãtes corpus dñi & e in eccleſia ſanctũ ẽ: nihil mali ſua fide ſuſpicatos. Putauimus aiebãt ſẽſũ con/
gruere cũ uerbis. nec ĩ eccleſiis ubi ſimplicitas: ubi pura cõfeſſio ẽ: aliud ĩ corde clauſũ eẽ:aliud ĩ labiis ꝓferri ti
muimus. Decepit nos bona demalis exiſtimatio. Nõ ſumus arbitrati ſacerdotes Xpi aduerſus Ap̃ᷣm pugna/
re. Multaq; alia quæ breuitatis ſtudio p̃tereo: flẽtes aſſerebãt: parati & ſubſcriptionẽ pᷣſtinã & oẽs Arrianorũ
blaſſemias coõdẽnare. Hoc loco ĩterroga iſtos nimiũ religioſos ꝗd de cõfeſſoribus agẽdũ putauerit. Depoſitis
ĩquiẽt ueteribus ep̃is:nouos ordinaſſe tẽtatũ ẽ. Sed quotuſqſq; bñ ſibi cõſcius patit᷑ ſe deponi: Præſertim cũ
oẽs populi ſacerdotes ſuos diligẽtes pene ad lapides & ad ĩterẽptionẽ deponẽtiũ eos cõuolauerĩt: mãſiſſẽt aiũt
ĩtra ſuã cõionẽ:hoc ẽ dicere irrõnabili crudelitate orbẽ totũ diabolo cõdẽnaſſẽt. Cur dãnaſſẽt eos: qui Arriani
nõ erãt Cur eccleſiã ſcinderẽt ĩ cõcordia fidei pmanentẽ Curq; idẽ credẽtes bn obſtinatione ſua facerẽt arria/
nos? Nã cũ in ſynodo nicena: quæ ppter arrianã pfidiã cõgregata ẽ: octo epos arrianos ſuſceptos ſciamus: &
eps iã ĩ mũdo nullus ſit: niſi quos ſ nodus illa ordĩauit: quõ potuerunt aduerſũ eos facere: ꝓpter quos exiliũ

ſuſtinuerũt. LVClI. dixit. Ad id tãdẽueniſti: ut tũc recepti ſint arriani. ꝗnã ꝗᷓſo. OR. dixit. Euſebius epus Ni

comeden. Theogonus eps nicenus: Sacras tũc pᷣſbyter libyæ: Euſebius cæſareæ Paleſtrinæ: & reliqui quos enu
merare lõgũ eſt. Ipſe quoq; caput hoꝶ: & cauſa maloꝶ Arrius p̃ſpyter: & Coronius diaconus: qui poſtea ſub
Theodoſio Anthiocenus eps fuit: & Achelas lector. hi ꝗppe tres Alexãdriæ eccleſiæ clerici auctores huius hæ
reſeos extiterũt. LVC. dixit. Quiſpiã eos negãs fuiſſe ſuſceptos: quò reuĩcet᷑ OR. dixit. Supſũt adhuc hoĩes
q illi ſynodo ĩterfuerũt. Et ſi hoc paꝶ eſt: qa ꝓpter tꝑis antiqtatẽ rari admodũ ſũt: & ĩ oĩ loco teſtes adeſſenõ

poſſũt:legamus acta & noĩa epoꝶ ſynodi Nicenæ: & hos quos ſupra diximus fuiſſe ſuſceptos ſcripſiſſe omo

uſion ĩter cæteros repiemus. LV. dixit. Si potes oſtẽde poſt ſynodũ nicenã illos ĩ pfidiã declinaſſe. OR. dixit
Recte ppoſuiſti. Solẽt enĩ oculis clauſis denegare: ꝗ credũt factũ eẽ qd- nolät, Sed quõ poſtea declinarũt:pro
pter quos ſynodus cõgregata ẽ/Et quoꝶ epiſtolæ & libri ĩpietatis an ſynodũ editi uſq; ad pñtẽ diẽ durẽt? Igit᷑
cũ illo tpe trecẽti & eo amplius ep̃i paucos hoĩes: quos ſine dãno eccleſiæ abiicere poterant ſuſcepint: miror
quoſdã nõ certe nicenæ fidei ſectatores tãta duritia exiſtere. ut tres cõfeſſores de exilio reuertẽtes nõ putẽt id
ob totius orbis ſalutẽ neceſſitate facere debuiſſe: qd tot & tales uiri uolũtate fecerũt. Sicut dicere cœæperamus
poſt reditũ cõfeſſoꝶ ĩ Aexãdrina poſtea Synodo cõſtitutũ ẽ: ut exceptis auctoribus hæreſeos: quos error ex/
cuſare nõ poterat: pœnitẽtes eccleſiæ ſociarent᷑: nõ qd epi poſſẽt eẽ: ꝗq hæretici fuerãt:ſed qd cõſtaret eos:q re/
cipent᷑: hæreticos nõ fuiſſe. Aſſẽſus ẽ huic ſnĩæ occidẽs. & p tã neceſſariũ cõciliũ & ſathanæ faucibus mundus
ereptus ẽ. Vẽtũ ẽ ad aſprimũ locũ:ĩ quo aduerſũ uolũtatẽ & ppoſitũ meũ: quo corde bono erga Lucifeꝶ fũ:
ſecus ꝗcꝗᷓ dicere: ꝗᷓ & illius meritũ & mea humanitas poſſit exiſtimati. Sed qd faciã ueritas os reſerat: & inui
tũ longius ad loquendũ pectus ĩpellit. In tali articulo eccleſiæ: in tanta rabie lupoꝶ ſegregatis paucis ouibus
reliquũ gregẽ deſeruit. bonus quidẽ ipſe paſtor: ſed multã prædã beſtis relinquẽs. Prætereo illa quæ quidã
ex maledicis quaſi ſatis firma defẽdũt. hoc illũ nõ amore eccleſiæ: ſed noĩs in poſteros tranſmiſſione feciſſe.
necnon & ſimultate quã aduerſus Euſebiũ propter Anthiocenã diſſenſionẽ ſuſceperat. nihil iſtorum de tali

uiro credo: unũ quod etiã in præſenti conſtat: eloquar. uerbis eũ a nobis diſſẽtire nõ rebus: ſed eos quidẽ reci/

piat: qui ab arrianis baptiſma conſecuti ſunt. LVCI. dixit. Quãlonge alia: & nũc ĩtelligo: error magis ꝗᷓ ſpei
proficientia mihi ante aſſerebantur. Verum gratias ago Chriſto deo: qui in pectus meum ueritatis lumen
ĩfudit:ne adhuc ore ſacrilego uirginẽ eius ſcortũ diaboli clamarẽ. Reſtat unũ:qd qᷓſo ut diſſeras. qd aduerſũ

Hilariũ dicẽdũ ſit: ꝗ nec baꝑ tizatos qdẽ recipiat ab arrianis. O RT HO. dixit. Hilarius cõdiaconus de eccleſia

— —— — — — —— —

11r—— ——— —

— — — — B

cti⸗
0 In

nuit

cha
e
tüce

n
dten
ule
int;
con;/
iti
gnu⸗
noi
i⸗

ex'
n⸗
lus
ſ:
nui
bus
idi
ſle,
a/

receſſit ſolus: quæ utputa turba ſit mũdi.neq; euchariſtiã cõficere põt: epos & pᷣſbẽos nõ his. neq; baptiſma
ſine euchariſtia tradere. Et cũ iã hõ mortuus ſit: cũ hoĩe pariter ĩteriit & ſecta: quia poſt ſe nullũ clericũ diaco
nus põt ordinare. Eccleſia aũt nõ eſt: quæ nõ hẽat ſacerdotẽ. Sed omiſſis paucis hoĩbus:q iblt ſibi & laici ſunt
E

& epᷣi:auſculta ꝗd deoĩ eccleſia ſentiẽdũ ſit. VCl. dixit. Tribus ut aiũt uerbis rẽ iſtã grandẽ diſſoluiſti: & qui
dẽdũ loꝗ̃ris uideor mihi tecũ facere. Si uero obticueris neſcio qd rurſũ ſcrupuli naſcit᷑: quare ab hæreticis ba

ptiaati ſuſcipiunt᷑. O RT HO. dixit. Hoc eſt qd;& ego dixi. auſculta qd deoĩ eccleſia ſentiẽdũ ſit. Iſte enĩ ( ut

ais) ſcrupulos multos titillat. Et lõgus fortaſſe ero enarrãdo: ueꝶ tãti ẽ lucrũ ueritatis: ut nõ ſileã. Archa Noe
eccleſiæ typus fuit. Dicẽte Petro apoſtolo. In archa Noe pauci ideſt octo aĩæ ſaluæ factæ ſũt per aquã. qd &

nos nũc ſimiliter baptiſma ſaluos faciat. Vt in illa oĩum aĩaliũ gña:ita & in hac uniuerſaꝶ & gẽtiũ & morum
hoĩes ſũt. Vt ibi pardus & hædi: lupus & agni: ita & hic iuſti & pctõres: ideſt uaſa aurea & argẽtea cũ ligneis

& fictilibus cõmorãt. Habuit archa nidos ſuos: hẽt eccleſia plurimas natiões. Octo aĩiæ hoĩum in archa Noe

Lecutæ ſũt. Et nobis Eccleſiaſtes iubet dare partes ſeptẽ: dare partes octo: ideſt credere utriq; teſtamẽto. ideo
qdã pſalmi pro octaua ſcribunt᷑. Et per octonos uerſus:qui ſingulis Ir̃is ſubiecti ſũt: in cẽteſimo decimoocta
uo pſalmo iuſtus erudit. Bti tudĩes quoq; qᷓs dns diſcipulis in mõote ꝓnũcians eccleſiã demõſtrauit: octo ſũt.
Et Exechiel in ædificationẽ tẽpli octonariũ numerũ aſſumit. Multaq; in hũc modũ ꝑ ſcripturas ſ ignificata

repies. Emittit itaq; de archa Coruus: & nõ rediit. Et poſtea pacẽ terræ colũba denũciat. Ita & in baptiſmate ec
cleſiæ: deterrimo alite expulſe o: ideſt diabolo. pacẽ terræ nr̃æ colũba ſpũs ſãcti nũciat: a trigĩta cu bitis ĩcipiens:

& uſq; ad unũ cubitũ paulatĩ decreſcẽs archa cõſtruit᷑. Similiter & eccleſia multis gradibus cõſiſtens: ad extre

mũ diaconis: pᷣſbr̃is: epᷣiſq; finit᷑. piclitata eſt archa in diluuio: piclitat᷑ eccleſia in mũdo. Egreſſus Noe uineã
plãtauit: & bibẽs de ea ĩebriatus eſt. Natus.quoq; in carne Ap̃s: & eccleſiã plãtauit: & paſſus ẽ. Nudatũ patrẽ
irriſit maior filius: & minor texit: & deũ crucifixũ illuſerũt iudæi: & honorauerũt gẽtiles. Dies me deficiet: ſi
oĩa archæ ſacra cũ eccleſia cõponẽs ediſſerã. Qui ſint ĩter nos aqlæ: qui colũbæ: qui leones: quicerui: qui uer/

miculi: qui ſerpẽtes. quod ad pns negociũ pertinet breuiter expediã. Nõ ſolũ in eccleſia morant᷑ oues:nec mũ

dæ tm aues uolitant: ſed frumentũ in agro ſerit᷑. & inter nitentia culta.

Lappæq; tribuli & ſteriles lominantur auenæ.

1

Quid faciat agricola? Auellat loliũ? Sed tota pariter meſſis euertit᷑. Quotidie ĩduſtria ruſticana aues ſonitu

abigit: imagibus exterret. hinc flagello crepitat: hĩc formidies tẽdit. Attamẽ aut ueloces capreæ: aut laſciuus
onager ĩcurrit. hinc in effoſſa horrea mures frumẽta cõportãt. hinc freqnti agmĩe ſegetẽ formica populatur.
ita res ſe habet. Nemo ſecurus agꝶ poſſidet. Dormiẽte pr̃efamilias inimicus hõ ꝛizaniã ſu pſemiauit: ad quã
eradicãdã cũ ſerui ire pponerẽt: qns ꝓhibuit: ſibi ſeruãs paleaꝶ & frumẽti diſcretionẽ. Hæc ſũt uaſa iræ & mi

ſericordiæ: que in domo dei ab apoſtolo pᷣdicant᷑. Veniet ergo dies qũ theſauro eccleſiæ apto ꝓferet dñs uaſa
iræ ſuæ: ꝗbus exeũtibus ſaãcti dicẽt. Ex nobis exierũt: ſed nõ erãt ex nobis. Si enĩ fuiſſẽt ex nobis:mãſiſſẽt utiq;

nobiſcũ. Nemo põt Xpi palmã ſibi aſſumere: nemo andiẽ iudicii de hoĩbus iudicare. Si enĩ iã mũdata ẽ eccle
ſia: qd dno reſ eruamus Eſt uia quæ uidet᷑ apud hoĩes recta. nouiſſima aũt eius ueniũt in pfũdũ ĩferni in hoc
iudicii errore quæ põt eſſe certa ſnĩa? Conatus eſt btũs Cypᷣanus cõtritos lacus fugere: nec bibere de aqua alie/
na. Et iccirco hæreticoꝶ baptiſma reprobãs: ad Stephanũ tũc romanæ urbis epᷣm: qa btõ Petro. xxvi. fuit: ſuꝑ
hac re africanã ſynodũ ĩdixit:ſed conatus eius fruſtra fuit.Deniq; ipſi epi ꝗ rebaptizãdos hæreticos cũ eo ſta/
tuerãt: ad antiquã cõſuetudinẽ reuoluti nouũ emiſere decretũ. Quud faciamus Ita eſt: nobis maiores nri: &
illis ſui tradidere maiores. Sed qd de poſterioribus loq̃r:! Apoſtolis adhucĩ ſæculo ſuꝑſtitibus: adhuc apud iu
dæã Xp̃i ſãguine recẽti fataſma dni corpus aſſerebat. Gallatas ad obſeruationẽ legis traductos apoſtolus ite
rũ parturit. Corinthios reſurrectionẽ carnis nõ credẽtes pluribus argumẽtis ad ueꝶ iter trahere conat. Tunc
Simò magus & Menãder diſcipulus eius dei ſe aſſeruere uirtutes: tũc Baſilides ſũmũ deũ: Abaxas cũ trecẽtis
ſexagitaqnq; editionibus cõmẽtatus eſt: tũc Nicolaus qunus de ſeptẽ diaconibus fuit: die noctuq; nuptias fa

ciẽs obſcœnos quoq; auditu erubeſcẽdos coitus ſõniauit. Taceo de iudaiſmi hæreticis: q an aduentũ AXpᷣi legẽ

traditã diſſiparũt: qd Doſiceus Samaritanoꝶ pnceps ꝓphetas repudiauit: qd Saducei ex illius radice naſcẽtes
etiã reſurrectionẽ carnis negauerũt: qd phariſæi a iudæis diuiſi ꝓpter quaſdã obſeruatioes ſupfluas nomen
quoq; abſcidio ſuſceperũt: qd Herodiani Herodẽ regẽ ſuſceperũt pro Xpᷣo. Ad eos uenio hæreticos: ꝗ euãge
lIia laniauerũt. Saturninũ qᷓndã & Orphitũ & Chaldæã & Theoitũ & Carpocratẽ & Cherintũ & huius ſucceſ
ſorẽ Hebionẽ & cæteras peſtes:quoꝶ plurimi uiuẽte adhuc Ioãne apoſtolo eruperũt: & tũ nullũ eoꝶ legimus

rebaptizatũ. Quoniã aut talis uiri fecimus mẽtionẽ: de apocalypſi quoq; eius approbemus hæreticis ſine ba-

ptiſmate debere pnĩam cõcedi. Angelo epheſi deſta charitas ĩputat᷑: ĩ ãagelo pgamenæ eccleſiæ idolothetũ eius
& nicolaitaꝶ doctria rephẽdit᷑ itẽ apud angelũ thaidiatiroꝶ hiezabel ꝓphetiſſa: & ſimulacroꝶ eſcæ & fornica
tiões ĩcrepant᷑. Et tñ oẽs hos ad pnĩam dñs hortat᷑ ſi ub cõmĩatiõe quoq; futuræ pœnæ niſi cõuertant᷑. Nõ aũt

cogeret pœnitere: ſi nõ eẽt pœ nitẽtibus ueniã cõceſſurus. Nunqꝗd dixit rebaptizent᷑ ꝗ nicolaitaꝶ fidẽ bapti/

ꝛati ſũt? uel ĩponant eis manus:q eo tpe apud pgamenos crediderut: qd' diſciplinã tenebãt Baalin. Qui poti
us age inqt Fnianuſin aũt ego ueniã tibi cito: & pugnabo tecũ ĩ rõphea oris mei. Verũ ſi uoluerit hi qab Hila

tio ĩſtituti ſũt: & oues ſine paſtore eſſe cœperũt: ea de ſcripturis ꝓferre: quæ btũs Cypᷣanus ad hæreticos bapti

.Xviii.

Nvii

ON Audacter: ut falſo putas: ſed amãter ſtudioſeq; feciſti: utnouã

zandos in epiſtolis ſuis reliqt: Sciat illũ nõ eoꝶ q ſe ſeq noluerũt ſniam odiſſe. Siqdẽ in cõione eoꝶ pmãſit:q

ſniæ ſuæ cõtraierãt: ſed hortatũ potius fuiſſe ꝓpter Nouatũ: & alias tũc hæreſes multas enaſcẽtes: ne ꝗſꝗᷓ ab
eo ſine danatione erroris ſui reciperet᷑. Sermonẽ deniq; ſuũ quẽ ſuphac read Stephanũ romanũ põtificẽ ha/
buit: tali fine cõpleuit. Hæc ad cõſciam tuã fr chariſſime & pro honore cõi & pro ſimplici dilectiõe ꝓtulimus
credẽtes etiã tibi religiõis tuæ & fidei ueritate placere: quæ & religioſa pariter & uera ſũt. Cæteꝶ ſcimus quoſ-
dã qd ſemel ĩbiberũt:nolle deponere: nec ppoſitũ ſuũ facile mutare: ſed ſaluo ĩter collegas pacis & cõcordiæ
uĩculo qᷓdã ꝓpria quæ apud ſe ſemel ſũt uſurpata retinere. Qua ĩ re nõ uim cuiꝗᷓ facimus: aut legẽ damus qũ
hẽat in eccleſia adminiſtratio uolũtatis ſuæ arbitriũ ſuũ libeꝶ: & unuſqſq; ſit ppoſitus rõnẽ acti ſui dno red/
diturus. Ad Iouinianũ quoq; de hæreticis rebaptizãdis ſcribẽs: ĩ fine libelli ſic locutus ẽ. Hæc tibi breuiter pro
nr̃a mediocritate reſcripſimus fr chariſſime: nemini p̃ſcribẽtes aut piudicãtes quo minus unuſ. qſq; epoꝶ qd;
putat faciat: hñs arbitrii ſui liberã ptãtem. Nos ꝗtũ in nobis eſt: ꝓpter hæreticos cũ collegis & epᷣis nris cõten
dimus: cũ ꝗbus diuinã cõcordiã & duicã pacẽ tenemus. maxime cũ apoſtolus dicat. Siꝗs aũt putauerit cõtẽ/
tioſos eẽ: nos talẽ cõſuetudinẽ nõ hẽmus: ne eccleſia dei ſcindat᷑. a nobis patiẽter & leniter charitas aĩ: collegii
honor: uinculũ fidei: cõcordia ſacerdotii eſt. Præterea aliud ꝗddã ĩferimus: aduerſũ qd ne mutire qdã audeat
Hilarius deucapolim urbis. Si enĩ hæretici baptiſma nõ hñt:& ideo baptizãdi ab eccleſia ſũt:qꝗa in eccleſia nõ
fuerũt. Ipſe quoq; Hilarius nõ eſt xpᷣianus. In ea ꝗppe eccleſia baptizatus eſt: quæ ſempꝑ ab hæreticis baptiſ/
mũ recepit: ante ꝗᷓ Ariminẽſis ſynodus fieret: ante ꝗ lucifer exularet. Hilarius romanæ eccleſiæ diaconus ab
hæreticis uenientes in eo ꝙ us acceperãt: baptiſmate ſuſcipiebat. Niſi forte tm̃ arriani hæretici: & ab iis aliũ
baptizatũ recipe nõ licet: ab aliis licet. Diaconus eras o Hilari: & Manichæos recipiebas. Diaconus eras: & He
bionis baptiſma cõprobabas. repẽte poſtꝗᷓ exortus eſt Arrius totus tibi diſplicere cœpiſti. Segregas te cũ tuis
Fuulis: & nouũ balneũ apis. Si te angelus aliq; aut apoſtolus baptizauit: nõ refringo: qd ſeq̃ ris. Si uero ĩ ſi/
nu meo natus: ſi ubeg meoꝶ lacte nutritus: aduerſũme gladiũ leuas: redde qd dedi. Et eſto ſi potes: aliterchri
ſtianus. Meretrixſũ: ſed tũ mi tua ſũ. Nõ ſeruo unius thori caſtitatẽ. talis erã qũ cõceptus es.cũ Arrio adulte
riũ cõmitto. feci & antea cõpar cũ Hebione: cũ cherintho Nouato. hos amplexaris: hos in mris tuæ domũ iã
adultos recipis. Neſcio qd te unus adulter offẽdat.ꝙ ſi negandũ qſpiã putauerit hæreticos a maioribus niis
ſemp fuiſſe ſi uſceptos: legat btĩ Cypani epiſtolas: in ꝗbus apud Stephanũ romanæ urbis epᷣm inueteratæ cõ/
ſuetudiĩs lacerat errorẽ. legat & ipſius Hilanii libellos: quos aduerſũ nos de hæreticis rebaptizãdis edidit. & ibi
repiet ipſũ Hilariũ cõfiteri a Iulio: Marco: Silueſtro: & cæteris ueteribus ep̃is: ſimiliter ĩ pœnitentiã oẽs hære
ticos ſuſceptos: nec tñ ſibi & ueritati mãſuetudinẽ pᷣiudicare debere. Synodus quoq; Nicena: cuius paulo añ
fecimus mẽtionẽ: oẽs hæreticos ſuſcepit: exceptis Pauli Samoſateni diſcipulis. & qd his maius eſt: ei Noui-
tianoꝶ ſi cõuerſi fuerĩt pᷣſbr̃i gradũ ſeruãt. quæ ſnĩa & Lucifeꝶ ĩpugnat: & Hilariũ: dũ idẽ & clericus eſt & ba
ptizatus. Poterã diẽ iſtiuſmodi eloqo ducere. & oẽs ppoſitionũ riuulos uno eccleſiæ ſole ſiccari. Veꝶ qa tam
multũ ſermocinati ſumus: & plixitas cõcertatiõis audiẽtiũ ſtudia laſſauit: breuẽ tibi aptãq; aĩ mei ſnĩam ꝓfe
rã. in illa eſſe eccleſia pmanẽdũ:quæ ab apoſtolis fũdata: uſq; ad diẽ hãc durat. Sicubt audieris eos:qui dicun
tur xpᷣi: nõ a dno lIeſu xpᷣo:ſed a quoꝗᷓ alio nücupari: utputa Martionitas: Valẽtinianos: Montẽſes: ſiue Cam
Pates: ſeito nõ eccleſiã xpi: ſed antixpieſſe ſ ynagogã. Ex hoc enĩ ipſo qd poſtea ĩſtituti ſũt:eos ſe eſſe indicãt:
quos futuros apoſtolus pᷣnũciauit. Ne etiaã ipſi ſibi blãdiant᷑: uel ſi de ſcripturarũ capitulis uident᷑ ſibi affir/
mare:q dicũt:cũ & diabolus de ſcripturis aliꝗᷓ ſit locutus. & ſcripturæ nõ in legẽdo cõſiſtãt: ſed in ĩtelligẽdo.
alioꝗn ſi lr̃am ſ. eqmur: poſſumus & nos quoqʒ nouũ nobis dogma cõponere.ut aſſeramus in eccleſiã nõ reci
piẽdos q calciati ſint: & duas tunicas habeãt. LVCIFERIANVS dixit. Nõ te uiciſſe æſtimes: uicimus utriq;

uterq; nĩm palmã refert: tu mei: & ego erroris. utinãq;ʒ mihi ſic ſẽper diſputare cõtiĩgat: ut ad meliora pficiẽs

deſerã: q male tenebã. Vnũ tn tibi cfiteor: qꝛ mores meoꝶ appᷣme noui: facilius uinci poſſe: ꝗᷓ perſuaderi.

Beati Hieronymi preſ byteri ad Cteſiphontẽ de libero arbitrio cõtra Pelagianos hæreticos: quideigiæ ad/

– rr-— ð

uerſantes cuncta ad humanã referũt uoluntatem.

—

mihi ex ueteri mitteres quæ

ſtoicoꝶ fõte manarũt lla enĩ eoꝶ quæ græcæ appellãt wcon nos perturbationes poſſumus dicere: ægritudi/
nem uidelicet & gaudium:ſpem & metum. quorum duo præſentia: duo futura ſunt. Aſſerunt exinaniri &
extirpari poſſe de mentibus: & nullam fibram radicemq; uitiorum in homine omnino reſidere meditatione
& aſſidua exercitatione uirtutum. Aduerſum quos & peripatetici qui ex Ariſtotelis fonte deſcendunt:fortiſ/

ſime diſputant. & academici noui quos Tullius ſequitur.& eorum non dico res quæ nullæ ſunt: ſed umbras

& momenta ſubuertunt. Hoc eſt enĩ homĩem ex hoie tollere: & in corpore cõſtitutũ eẽ ſine corpore:& optare
potius ꝗᷓ docere: dicẽte apoſtolo. Miſer ego homo: q me liberabit de corpore mortis huius? Et quia epiſtola

ris hreuitas nõ põt oĩa coprehẽdere: ſtrictim tibi uitãda deſeribã. Vnde & illud uirgilianũ eſt.

9n ſtionẽ: quæ an lIras tuas plæroſq; in oriẽte decepit. ut p ſimulatã humilitatẽ ſupꝑbiã diſcerẽt. & di
c&CcCcerẽt cũ diabolo: In cælũ aſcẽdã: ſup ſydera cæli ponã thronũ meũ: & ero ſimilis altiſſimo. Quæ
WÆ⅛ enĩ pòt admiſſa maior eſſe temeritas: ꝗᷓ dei ſibi nõ dicã ſimilitudinẽ: ſed equalitatẽ uendicare &
breui ſnĩa dtum hæreticoꝶ uenena cõplecti quæ de philoſophoꝶ & maxie Pythagoræ & Zenonis p̃ncipis

— — —— — — —

— — —— — —.-—

— —w— — — —

— — — — ——. —

— — — — - —

b
lce hn,
limin
quoß⸗
odir
ng
oec,
terpio
(Oten
blegi
udeat
ſuns
pptll,
us ab
aliü
Re
tuis
diſi⸗
erchn
Adlle
nii
Snis
2007
Ab
Chre⸗
loni
Noul
kaba
Atam
1⸗
un
m
cit:
lit/
o.
tecl
tnq
is
en.

one

te

Hinc metuunt: cupiuntq;:dolent:gaudentq;ʒmeq; auras
Deſpiciunt:clauſi tenebris & carcere cæco.
Quis enim poteſt aut non geſtire gaudio: aut mœrore contrahi: aut ſpe extolli:aut timore terreri. Quam ob
rem & grauiſſimus poeta Flaccus ſcripſit in Satyra.
Nam uitiis ſine nemo naſcitur.optimus ille eſt
Qui minimis urgetur.
Pulchre qdã nroꝶ ait:philoſophi pr̃iarchæ hæreticoꝶ eccleſiæ puritatẽ puerſa maculauere doctrĩa: ut neſciãt
illud dictũ de humana fragilitate. Quid gloriat᷑ terra & cinis? pᷣſertĩ cũ de iiſdẽ apoſtolus dicat: Video aliã le
gẽ in mẽbris meis repugnãtẽ legi mẽtis meæ: & ducentẽ me in captiuitatẽ. Et iteꝶ. Non enĩ qd uolo hoc ago:
ſed qd nolo id opor. Si qd nõ uultopat᷑: quõ ſtare põt hoc qddicit: poſſe hoĩem ſine pctò eſſe ſi uelit:K Qua
rõne põt eſſe qd uelit: cũ apoſtolus aſſerat ſe qd cupiat ĩplere nõ poſſe Cũq; ab eis q ramus: qui ſint illi quos
abſq; pctõ putẽt? Noua ſtropha eludere cupiut ueritatẽ: ſe nõ eos dicere ꝗ ſint uel fuerit: ſed ꝗ eẽ poſſint. Egre
gii doctores dicũt eſſe nõ poſſe: qd nunꝗᷓ fuiſſe demõſtrat: dicẽte ſcriptura. Oẽ qd futuꝶ eſt: iã factũ eſtĩ pᷣo/

6

n tpe. Neq; nũc mihi neceſſe eſt ire p ſingulos ſctõꝶ: & q̃ſi in corpore pulcherrimo neuos quoſdã & maculas

demõſtrare. qd plæriq; nr̃oꝶ ſimpliciter faciũt cũ paucis ſniolis ſcripturaꝶ poſſint hæreticoꝶ & ꝑ eos philo/
ſophoꝶ argumẽta cõui ci. Quid eni dicit uas electioõis? Cõcluſit deus oĩa ſub pctõ: ut oĩum miſereat᷑. Et ĩ alio
loco. Oẽs enĩ peccauerũt & ĩdigẽt gloria dei. Eccleſiaſtes quoq; per quẽ ſe cecinit ipᷣa ſapia libere pteſtat᷑: & di

cit: Nõ eſt enĩ hõ iuſtus ſupꝑ terrã:ꝗ nõ peccet.Et iteꝶ:Si peccauerit populus tuus:nõ eſt enĩ hõ qui nõ peccet
&&ꝗs gloriabit caſtũ ſe hr̃e cor/ & nõ eſt mudus a ſorde:nec ſi unius diei fuerit ſi up terrã uita eius. Vn & Dauid

dicit. Ecce eni in iniqtatibus cõceptus ſũ: & in pctis cõcepit me mr̃ mea. Et in alio pſalmo: Nò iuſtificabitur ĩ
cõſpectu tuo oĩs uiuẽs. Quod teſtimoniũ ſub noĩe ueritatis noua argumẽtatiõe deludut. Aiũt enĩ ad cõpara
tionẽ dei nullũ eſſe pfectũ: quaſiſcriptura hoc dixerit. Neq; enĩ ait:Nõ iuſtificabit᷑ ad cõparationẽ tui oĩs ui/
uẽs: ſed nõ iuſtificabit᷑ in cõſpectu tuo oĩs uiuẽs. Quãdo eni ĩ cõſpectu tuo hocĩtelligi uult: qd etiã ꝗ hoĩbus
ſancti uident᷑: dei ſciæ atq; notitiæ nequaꝗᷓ ſãcti ſint. Hõ enĩ uidet in facie: deus auũt in corde. Si aut inſpiciẽ/
te deo & oĩa cõtẽplante: quẽ cordis archana nõ fallũt: nullus eſt iuſtus: pſpicue oſtẽdit᷑ hæreticus nõ hoĩ em ĩ
excelſa ſuſtollere: ſed dei potẽtiæ derogare. multaq; alia: quæ ſi de ſcripturis ſctis uoluero cõgregare: no dicã
epiſtolæ: ſed uolumĩs quoq; excedã modu. Nihil noui aſſerũt qui in huiuſcemodi applaudẽte pfidia ſimpli
ces ꝗqdẽ & ĩdoctos decipiũt: ſed eccleſiaſticos uiros ꝗ in lege dei die ac nocte meditant᷑: decipe nõ ualẽt. Pudeat
ergo eos pᷣncipũ & ſocioꝶ ſuoꝶ. qui aiũt poſſe hoĩem ſine peccato eſſe ſi uelit: qd græci dicũt à αορ Iu Toy:
& qa hoc eccleſiaꝶ pruriẽtes aures ferre nõ poſſũt: ſimulãt ſe ſine peccato quidẽ dicere: ſed αααααπ Toy: &
nõ græcũ ſermonẽ ãva uaρ In Toy dicere audere: quaſi aliud ſit ſine peccato: aliud αaα0 In Tov: & nõ græcũ
ſermonẽ: qapud illos cõpoſitus eſt duobus uerbis ſermo latinus expſſerit: ſi abſq; pctõ dicis ααaρ
dicere diffiteris. Dana eos ergo qui te ααααaπα o pdicant: ſed nõ facis. Noſti eni qd intrinſecus diſcipulos
tuos doceas: aliud ore cõmemorãs: & aliud cælãs cõſcia: nobiſq; alienis & ĩdoctis loqris ꝑ parabolã: tuis autẽ
myſteria cõfiteris: & hoc iuxta ſcripturã te facere iactas. Quia dictũ eſt turbis Ieſus parabolis loꝗᷓ bat᷑: & ad di
ſcipulos in domo dicit. Vobis datũ eſt ſcire myſteria regni cæloꝶ: illis aut nõ eſtdatũ. Sed ut dicere cœperã ex
ponã breuiter pᷣncipiũ& ſocioꝶ tuoꝶ noĩa: ut aĩaduertas qualiũ conſortio gloriaris. Manichæus electos ſuos
quos ĩter idæas: ideſt formas Platõis ĩ cæleſtibus collocat: dicit oĩa carere pcto: nec ſi uelit poſſe peccare. Ad tã

ta enĩ eos uirtutum culmina tranſcẽdiſſe ut carnis operibus illudãt. Priſcillianus ĩ Hiſpania pars manichæi

de turpitudine cuius te diſcipuli diligũt uerbũ perfectionis: & ſcientiæ ſibi temere uendicantes ſoli cum ſolis
clauduntur mulierculis: & illud eis inter coitũ amplexuſq; decantant.
Tum pater omnipotens fœcundis imbribus æxther
Coniugis in gremiũ lætæ deſcendit: & omnis
Magnus alit magno commixtus corpore fœtus.
Qui qdẽ partẽ hargnoftn hæreſeos de baſilidis ĩpietate ueniẽtẽ. Vn & uos aſſeritis eos ꝗ abſq; legis ſcia ſunt
petã uitare nõ poſſe. Quid loqᷓr de Priſcilliano: q& ſæculi gladio: & totius orbis auctoritate dãnatus eſt? Eua
grius põticus Hypborita: ꝗ ſcribit ad uirgĩes: ſcribit ad monachos: ſcribit ad eã cuius nomẽ nigredis teſtat᷑: &
Pfidiæ tenebras edidit librũ & ſnias: mùρπαααquaâ nos ĩpaſſibilitatẽ: uel ĩperturbationẽ poſſumus dice
re: qñ nunꝗᷓ aius ulla pturbatione cõtagiõe & uitio cõmouer᷑: & ut ſimpliciter dicã: uel ſaxũ uel deus eſt. Hu
ius libros per orientẽ græcos: & interpretante diſcipulo eius Rufino latinos plæriq; in occidente lectitant: qui
librũ quoq; ſcripſit quaſi de monachis: multoſq; in eo enumerat qui nunꝗqᷓ fuerũt & quos fuiſſe ſcribit Ori/
geniſtas ab ep̃ᷣis damnatos eſſe nõ dubiũ eſt Amonium uidelicet & Euſebium & Eu thymiũ: & ipſũ Euagriũ:
Origenẽ quoq; & Iſidorum & multos alios: quos dinumerare tediũeſt: & iuxa illud Lucretii.
Acueluti pueris abſinthia tetra medentes
Cum dare conantur prius ora pocula circum
Contingant:dulci mellis flauoq; liquore. V
Ita ille unũ Ioannẽ in ipſius libri poſuit pᷣncipio: quẽ & catholicũ & ſctm fuiſſe nõ dubiũ eſt: ut per Ulins c.
„XIIX.

caſionẽ cæteros quos poſuerat hæreticos eccleſiæ ĩtroduceret. illã aũt temeritatẽ ĩmo ĩſaniã eius quis digno
poſſit explere ſermone: ꝙ librũ Sixti pythagorei hoĩs abſq; xpo: atq; ethnici ĩmutato noĩe S ixti martyris: &
romanæ eccleſiæ epi pnotauit. in quo iuxta dogma pythagoricũ hoĩem exæquãt deo: & de eius dicũt eſſe ſub
ſtãtia. Multa de pfectione dicunt᷑: ut qui uolumẽ philoſophi neſciũt ſub martyris noĩe bibãt de aureo calice
babylonis. Deniq; in ipſo uolumiĩe nulla ꝓpphetaꝶ: nulla pr̃iarchaꝶ: nulla apoſtoloꝶ: nulla Xp̃i fit mẽtio: ut
epᷣm & martyrẽ ſine xpi fide fuiſſe cõtendat. Vnde & uos plurima cõtra eccleſiã uſurpatis teſtimonia. Fecerat
hoc & in ſãcti Pamphili martyris noĩe: ut librũ pᷣmũ ſex libroꝶ defẽſionis Origenis Euſebii Cæſariẽſis (quem
fuiſſe arrianũ nemo qui neſciat)noĩe Paphili martyris prænotaret: quo ſcilicet egregia illa quatuor Origenis
pi aραο°Iumia latinis iĩ funderet auribus. Vis adhuc & aliũ noſſe tui erroris pncipẽ. Doctrina tua Ori
genis ramuſculus eſt. In eo enĩ pſ⸗ almo: ubi ſcriptũ eſt: ut de cæteris taceã: Inſup & uſq; ad noctem erudierũt
me renes mei: aſſerit uirũ ſctm: de quoꝶ uidelicet & tu numero es: cũ ad uirtutũ uenerit ſũmitatẽ: ne in nocte
quidẽ ea pati: quæ hoĩum ſũt: nec cogitatione uitioꝶ aliqua titillari. nec erubeſcas de ſocietate taliũ renuens
eoꝶ noĩa: quoꝶ blaſfemiis iungeris. Iouiniano rnſũ eſt: tibi rnſũ credito. nec fieri põt: ut diuerſus ſit eoꝶ exi-
tus: quoꝶ eſt una ſnĩa. Cũ hæc ita ſe habeant: qd uolũt miſeræ mulierculæ oneratæ pctĩs: quæ circũferent᷑ oĩ
uẽto doctrinæ: ſemꝑ diſcentes & nunꝗᷓ ad ſciam ueritatis puenientes: & cæteri muliercularũ ſocii prurientes
auribus & ignorantes ꝗd audiat: qd loquant᷑: ꝗquetuſtiſſimũ cœnũ quaſi nouã ſuſcipiant tẽperaturã:q iux⸗
ta Exechielẽ liniũt parietẽ abſq; tẽperamẽto: & ſupueniẽte ueritatis pluuia diſſipant᷑. Simõmagus hæreſim
cõdidit. Helenæ meretricis adiutus auxilio. Nicolaus anthiocenus oĩum ĩmũditiaꝶ reptor: choros duxit fœ-
mineos. Martion Romã pᷣmiſit mulierẽ: quæ decipiendos ſibi aĩos p̃pararet. Appelles Philomenem ſi uaꝶ co
mitẽ habuit doctrinaꝶ. Mõtanus ĩmundi ſpũs pᷣdicator multas eccleſias per Priſcã & Maximillã nobiles &
opulentas fœmias pᷣmũ auro corrupit: & deĩde hæreſi polluit. Dimittã uetera: ad uiciniora trãſcendã. Arri/
us ut orbẽ caperet: ſororẽ pᷣncipis ante decepit. Donatus per africã ut ĩfœlices quoſq; fetẽtibus polluerataqs.
Lucillæ opibus adiutus eſt. In Hiſpania Agape Elpidiũ mulier cæcũ cæca duxit in foueã: ſucceſſorẽ ſui Pri/
ſcillianũ habuit Zoroaſtri magi ſtudioſiſſimũ: & ex mago epᷣm: cui iuncta galla nõ gẽte ſed noĩe Germanam
hucillucq; currentẽ alterius & uicinæ hæreſos reliquit hæredẽ. Nuũc quoq; myſteriũ iniqtatis opat᷑ duplex ſe
xus: utrũq; ſupplãtat: ut illud ꝓpheticũ cogamuraſſumere. Clamauit pdix: cõgregauitq;:nõ pepit:faciẽs di/
uitias ſuas nõ cũ iudicio. In dimidio dieꝶ derelinquet eũ: & nouiſſimũ eius erit ĩſipiẽs. Illud uero qcad deci/
piendos hoĩes quoſqꝙ; poſtea huic ſnĩæ coaptarũt nõ abſq; dei gra:cũ pᷣma legẽtes frõte decipiat intro ĩſpectũ
& diligẽtiſſime uẽtilatũ decipere nõ põt. Ita enĩ dei gram ponũt: ut nõ per ſingula opa eius nitamur: & rega/
mur auxilio: ſed ad libeꝶ referüt arbitriuũ: & ad pcepta legis ponẽtes illud Eſaiæ: legẽ eni deus in adiutoriũ po
ſuit: ut in eo deo referẽdæ ſint græ ꝙ tales nos condiderit: qui nro arbitrio poſſimus & eligere bona: & uitare
mala: & nõ intelligũt iſta: dicẽtes ꝙ per os eoꝶ ĩtolerabilẽ blaſſemiã diabolus ſibilet. Si enĩ in eo tm dei eſt gra
ꝙ; ꝓpriæ nos cõdidit uolũtatis: & libero arbitrio cõtenti ſumus: nec ultra eius ĩdigemus auxilio:ne ſi ĩdigueri
mus liberũ frangat arbittiũ: ergo nequaꝗᷓ ultra orare debemus: nec illius clæmẽtiã pcibus flectere: ut accipia
mus quotidie qd ſemel acceptũ in nr̃a eſt ptãte. Iſtiuſmodi hoĩes tollũt or̃onẽ:& per libeꝶ arbitriũ nõ hoĩes
ꝓpriæ uolũtatis ſed dei potentia factos eſſe iactãt: qui nullius ope indigẽt. Tollant᷑ & ieiunia: oĩſq; cõtinẽtia

Quid eni mihi neceſſe eſt laborare: ut accipiã per ĩduſtriã qd ſemel meæ factũ eſt ptãtis/ Hoc qddico nõme
um eſt argumẽtũ unius diſcipuloꝶ eius: ĩmo iã magr̃ & totius doctor exercitus: & cõtra apoſtolũ uas pditio/
nis per ſyllogiſmos & nõ ut ſui iactãt ſyllogiſmoꝶ ſpineta decurrẽs:ſicphiloſophat & diſputat. Si nihil ego

abſq; dei auxilio: & per ſingula opa eius eſt oẽ qd geſſero: ergo nõ ego qui laboro:ſed dei in mecoronabit᷑ auxi
liũ: fruſtraq; dedit arbitrii ptatẽ: qd ĩplerenõ Pec ũ niſi ipſe me ſẽper adiuuerit. Deſtruit enĩ uolũtas:quæ al
terius ope ĩdiget. Sed libeꝶ dedit arbitriũ deus: qd aliter libeꝶ non erit: niſi fecero qduoluero. Ac per hoc ait.
Aut utor ſemel poteſtate: quæ mihi data eſt: ut libeꝶ ſeruetur arbitriũ: aut ſi alterius ope ĩdigeo: libertas ar/

bitrii ĩ me deſtruet᷑. Qui hæcdicit: quã nõ excedit blaſfemiã? quæ hæreticoꝶ uenena nõ ſupat? Aſſeruntſe ꝑ
arhitrii libertatẽ nequaꝗᷓ ultra neceſſariũ hr̃e deu: & ignorãt ſcriptũ qd habes qd no accepiſti:ſi aũt accepiſti:
qd gloriaris quaſi nõ acceperis: Magnas agit deo gr̃as: ꝗ per libertatẽ arbitrii rebellis in deũ eſt. Quã nos liben
ter amplectimur: ita dũtaxat ut agamus ſemp gras largitori: ſciamuſq; nos nihil eſſe: niſi qd donauitĩ nobis

ipſe ſeruauerit: dicẽte apoſtolo. Nõ eſt uolẽtis neq; currẽtis: ſed miſerẽtis dei uelle: & currere meũ ẽ. Sed ipſũ
meũ ſine dei ſemꝑ auxilio nõ erit meũ. Dicit enĩ idẽ apoſtolus: Deus ꝗ opat᷑ nobis uelle & pficere. Et ſaluator
in euangelio. Pr meus uſq; modo opat᷑: & ego opor.Sẽper largitor: ſempꝑq; donator eſt. Nõ mihi ſufficit qch
ſemel donauit:niſi ſẽper donauerit. Peto ut acci pia:& cũ accepero rurſus peto. auarus ſũ ad accipiẽda bñnficia
dei. nec ille deficit in dado: nec ego ſatior in accipiẽdo:ꝗᷓto plus bibero:tãto plus ſitio.legi enĩ pſalmiſtæ uoce
cãtari. Guſtate & uidete: qm ſuauis eſtdns. oẽ q;' hẽmus bonũ:guſtus ẽ dni. Cũ me putauero ad calicẽ perue

niſſe uirtutum: tunc bibã principium. Principiuũ en ſapientiæ timor domini qui expellit atq; deſtruiturcha

titate. hæceſt hominibus ſola perfectio: ſi impfectos eſſe ſe nouerint. & uos inquit cũ oĩa feceritis: dicite ſerui
inutiles ſumus: quod debuimus facere fecimus. Si ĩutilis ẽ ꝗ fecit oĩa: qd de illo dicẽdũ ẽ q explere nõ potuit:

Vnde& apoſtolus: & ex parte accepiſſe: & ex parte cõprehẽdiſſe ſedicit: & nec dũ eẽ pfectu pᷣteritorũ obliuiſci

An
4
eee
tiur
ſem
nac
geit
Au
ſput
necel
iait
llca
Por
Aut
ſtn
Güͤm
iſu
ad
lem
teinf
ſie
clue
inbin

Akhoa

dar
tot
tü
et
necel
ſinep
culat⸗
eol.
tüque
EN
ertipea
ctocor
ticdich
P
Ulege
i
ldk
inmehn
keaütb
(lorne
.*
wolun

Plitc⸗

Qur
wultt⸗
un
bnin
nigen

ln

ipo
itare
ſtgia
nen
capi
hoie
initi
ne
no/
le
kaun
Uz1
catt,
at;/
tſep
iſu:
ben
obis
plä
ator
d
niaa
hoce
etue
tcha
ſuui
ut!
iſ⸗

& in futuꝶ ſe extẽdere qui ſemp pᷣ̃teritoꝶ obliuiſcit᷑: & futura deſiderat: oſtẽdit ſe pñtibus nõ eſſe cõtentum.
uod aũt rurſũ iactitãt liberũ nobis arbitriũ deſtrui: audiãt ecõtrario eos arbitrii deſtruere libertatẽ: qui ma
le eo abutunt᷑ aduerſũ bñficiũ largitoris. Quis deſtruit arbitriũ: ille qui ſemꝑ deo agit gras: & quodcũq; ĩ ſuo
riuulo fuit ad fontẽ refert: an qui dixit. Recede a me quia mũdus ſũ: nõ habeo te neceſſariũ. Dediſti eni mihi

ſemel arbitrii libertatẽ: ut faciã qd uoluero. Quid rurſũ te ĩgeris:ut nihil poſſim facere:niſi tu in me tua do/

na cõpleueris fraudulẽter p̃tendis: ut dei grẽam ad cõditionẽ hoĩs referas: & nõ in ſingulis operibus auxilium
dei requiras: ne ſcilicet libeꝶ arbitriũ uidearis amittere: & cũ dei cõtẽnas adminiculũ: hoĩum quæras auxilia.

Audite ꝗᷓ ſo: audite ſacrilegũ. Si inꝗt uoluero curare digitũ: mouere manũ:ſedere: ſtare: ambulare: diſcurrere:
ſputa iacere: duobus digitulis nariũ purgamẽta decutere: releuare aluũ: urinã digerere: ſemꝑ mihi auxiliũ dei

neceſſariũ erit? Audi ĩgrate: ĩmo ſacrilege apoſtolũ p̃dicantẽ. Siue mãducatis: ſiue bibitis: ſiue aliud ꝗd agitis
oĩa in noĩe dñi agite. Et illud Iacobi. Age nũc qui dicitis hodie: & cras ꝓficiſcemur in illã ciuitatẽ: & faciemus
illicannũ unũ: ut negociemur & lucremur qui neſcitis de craſtino. Quæ enĩ eſt uita nr̃a! Aura eſt eni ſiue ua/
por paululũ apparẽs: Deinde diſputat ꝓ eo qd debeatis dicere. Si dñs uoluerit & uixerimus ut faciamus hoc
aut illud. Nunc aũt exultatis in ſupꝑbiis ur̃s. oĩs iſtiuſmodi gloriatio peſſima eſt. Iniuriã tibi fieri putas: & de
ſtrui arbitrii libertatẽ: ſi ad deũ ſemꝑ auctorẽ recurras: ſi exillius pẽdeas uolũtate: & dicas. oculi mei ſemꝑ ad

dnm: qm̃ ipſe euellet de laqo pedes meos. Vnde audeas lingua ꝓferre temeraria unũquenq; arbitrio ſuo regi.

Si ſuo arbitrio regit᷑:ubi eſt auxiliũ dei. & ſi xpᷣo rectore nõ ĩdiget:quõ ſcribit Hieremias:nõ eſt ĩ hoĩe uia eius
& a dno greſſus hoĩs dirigunt᷑ Facilia dicimus eſſe mãdata: & tñ nullũ ꝓferre potes ꝗ uniuerſa cõpleuerit. Rn
de mihi facilia ſũt: an diflicilia? Si facilia pfer quis ea ĩpleuerit: & cur Dauid in pſalmo canat. Qui fingis dolo

rẽ in pcepto: & iterũ: ꝓpter uerba labiorũ tuoꝶ: ego cuſtodiui uias duras. Et ds in euãgelio. Intrate per angu

ſtã portã: & d gie⸗ inimicos ur̃os: & orate pro his qui pſequunt uos.ſin aũt difficilia:cur auſus es dicere:fa/⸗
cilia eſſe dei mãdata: quæ nullus ĩpleuerit? Nõ intelligis tuas inter ſe repugnare ſnĩas Aut eni facilia ſunt:&
infinita eſt multitudo hoĩ um:qui ea ĩpleuerint:aut difficilia: & temere dixiſti eẽ facile qc⸗ difficile eſt. Soletis

& hoc dicere poſſibilia eſſe mandata: & recte a deo data: aut ĩpoſſibilia:& nõ in his eſſe culpã qui accepe man /

data: ſed in eo qui dedit ĩpoſſibilia. Nunqd præcepit mihi deus ut eſſẽ qd eſt: nihil inter me eſſet & dnm crea/
torẽ: ut maior eſſẽ angeloꝶ faſtigio: ut haberẽ qd angeli nõ habẽt: De illo ſcriptũ eſt quaſi ꝓpriũ:qui pecca/
tũ nõ fecit:necdolus inuẽtus eſt in ore eius. Si hoc eſt mihi cũ Xpo cõe eſt:quid ille habuit propriũ: alioquin
per ſe tua ſnĩa deſtruetur. Aſſeris poſſe hoĩem eſſe ſine peccato ſi uelit:& poſt grauiſſimũ ſomnũ ad decipiẽ/
das rudes aĩas fruſtra conaris adiungere: nõ abſq; dei gra. Si enĩ ſemel homo per ſe põt eſſe ſine peccato: quid
neceſſaria eſt dei gr̃a! Sin aũt ſine illius gra nihil põt facere: quid neceſſe fuit dicere qd nõ põt Poteſt inꝗt eẽ

ſine peccato: põt eſſe pfectus ſi uoluerit. Quis enĩ xpᷣianoꝶ nõ uult eſſe ſine peccato: aut quis perfectionẽ re/

cuſat: Sufficit enĩ uelle:& ſtatĩ ſequit᷑ poſſe ſi uelle pᷣceſſerit. nulluſq; xpᷣianoꝶ qui nolit eſſe ſine peccato.oẽs
ergo ſine peccato erũt. quia utiq; oẽs cupiũt eſſe ſine peccato: & in hoc ĩgratus teneberis: ut quia nullũ aut ra/
rũ quenꝗᷓ ſine peccato ꝓferre potes: oẽs ſine peccato eſſe poſſe fatearis. Poſſibilia inquit mandata dedit deus.
Et quis hoc negat: Sed quomodo hæc intelligenda ſit ſnĩa: uas electionis apertiſſime docet. Ait enim. Quod
erat ĩpoſſibile legis: in qua infirmabat᷑ per carnẽ:deus filiũ ſuũ mittẽs in ſimilitudinẽ carnis peccati & de pec/
cato cõdẽnauit peccatũ in carne.Et iterũ. Exoperibus legis nõ iuſtificabitur oĩs caro. Quod ne de lege Moyſi
tm dictũ putes: & nõ de oĩbus mandatis: quæ uno legis noĩecõtinent᷑: idẽ apoſtolus ſcribit dicẽs. Cõſentio enĩ
legi dei iuxta interiorẽ hoĩem. uideo aũt aliã legẽ in mẽbris meis repugnantẽ legi mẽtis meæ: & captiuãtẽ me
in lege peccati: quæ eſt in mẽbris meis. Miſer ego homo: quis me liberabit de corpore mortis huius? Gra dei ꝑ
Ieſũ Apᷣm dnim nr̃m. Cur aũt hoc dixerit alio ſermone demõſtrat. Scimus enĩ ꝙ lex ſpiritalis eſt. ego aũt car/
nalis ſũ: uenundatus ſub peccato. Quod enĩ operor: nõ cognoſco. Nõ enĩ quoduol illud operor. ſed qd odi
illud facio. Sin aũt quod nolo hoc facio: cõſentio legi: qm Pona eſt. Nunc aũt nequaꝗᷓ operor illud: ſed quod
in me habitat pctm̃. Scio enĩ ꝙ nõ habitat in me:hoc eſt in carne mea bonũ. Velle enim adiacet mihi. perfice/
re aũt bonũ nõ inuenio.nõ enĩ quod uolo bonũ: hoc facio. ſed qd nolo malũ:hocago. Si aũt qd nolo:hoc fa
cio: nequaꝗᷓ ego operor illud:ſed qd habitat in me peccatũ. Reclamabis: & dices: Manichæoꝶ dogma noſce:
& eoꝶ qui de diuerſis naturis eccleſiæ bella concinnãt: aſſerentiũ malã eſſe naturã: quæ immutan nullo mo/
do poſſit. Et hoc nõ mihi ſed apoſtolo ĩputa: qui nouit aliud eſſe deũ: aliud eſſe hoĩem: aliã carnis fragilitatẽ
aliã ſpũs fortitudinẽ. Caro enĩ deſiderat cõtra ſpm̃:& ſpũs cõtra carnẽ: & hæc inuicẽ ſibi aduerſant᷑. ut nõ quæ

uolumus: ipſa faciamus. a me nunꝗᷓ audies malã eſſe naturã. ſed quõ ſit carmnis fragilitas diſſerẽda: ipſo ꝗ ſcri

pſit docẽte diſcamus. Interroga eum quare dixerit. nõ enĩ qd uolo: hoc operor. ſed qd odi malũ: illud facio.
Quxæ neceſſitas illius ĩpediat uolũtatẽ: quæ tãta uis odio digna ĩperet facere:ut nõ qduult: ſed qd odit: &nõ

uult facere cõpellat᷑ Rndebit tibi: o hõ tu ꝗs es: ꝗ rñdeas deo? Nunqd dicit figmẽrũ figulo: qᷓre me feciſti ſici

An nõ hẽt ptãtẽ figulus luti de eadẽ maſſa aliud ꝗdẽ uas facere in honorẽ: aliud aũt in cõtumeliã Obiice deo
fortiorẽ calũniã:qᷓre adhuc cũ in utero eſſẽt Eſau & Iacob:dixerit Iacob dilexi. Eſau aũt odio habui. Accuſa eũ

iniꝗtatis: cur Achar filius Chari:de Hierichõtina pᷣda aliꝗᷓ furatus ſit & tãta milia hoĩum illius uitio trucidata

ſint. Quã ob rẽ filii Heli peccauerĩt:& oĩs pene populus extictus: archaq; ſit capta. Dauid peccauit ut enume

nalis ueſter Porphyrius) qua rõne clæmens & miſericors deus ab Adam uſq; ad Moyſem: & a Moyſe uſq; ad
aduentũ Xpi: paſſus ſit uniuerſas gẽtes perire ignorantia legis & mandatoꝶ dei. Neq; enĩ Britãnia fertilis pro
uincia tyrãnoꝶ & ſcythicæ gẽtes oẽſq; uſq; ad oceanũ ꝑ circuitũ barbaræ natiões Moyſem ꝓphetaſq; cogno/
uerant. Quid neceſſe fuit eũ in ultimo uenire tpe: & nõ prius ꝗᷓ inumerabilis periret hoĩum multitudo? Quã
ꝗſtionẽ btũs apoſtolus ad Romanos ſcribẽs prudẽtiſſime uẽtilat: ignorãs hæc: & dei cõcedẽs ſcĩiæ. Dignare &
iſta neſcire: quæ ꝗᷓris. Cõcede deo potẽtiã ſui. nequaꝗᷓ te ĩdiget defeſore. Ego miſabilis ꝗ tuas expecto cõtume
lias:qillud ſemꝑ lego: Gra ſalui facti eſtis: & Beati quoꝶ remiſſæ ſũt iniqtates: & quorũ tecta ſũt peccata. Vt

de mea fragilitate loquar: noui me multa uelle: quæ faciẽda ſũt: & tñ ĩplere nõ poſſe. Spũs enĩ fortitudo du/
cit ad uitã: ſed carnis fragilitas ducit ad mortẽ. Et audio duũm cõmonẽtẽ. Vigilate & orate: ne intretis in tenta-

tionẽ. Spũs ꝓmptus eſt: caro aũt infirma. Fruſtra blaſſemias & ignorantiã auribus ĩgeris: & nos ais liberũ ar/
bitriũ cõdẽnare. Dãnet ille ꝗq dãnat: Cæteꝶ nos ex eo differimus a brutis animalibus: ꝙ liberi arbitrii cõditi ſu
mus. ſed ipſũ libeꝶ ut diximus arbitriũ: dei nitit᷑ auxilio: illiuſq; per ſingula ope ĩdiget. Quod uos nõ uultis.
Sed id uultis:ut ꝗ ſemel habet libeꝶ arbitriũ: deo adiutore nõ egeat. Libeꝶ arbitriũ dat liberã uolũtatẽ. & nõ
ſtati ex libero arbitrio homo facit: ſed dũi auxilio:ꝗ nullius ope indiget. Iu ipſe qui pfectã & deo laudabilẽ ĩ
oĩbus iuſticiã iactitas: & peccatorẽ te eſſe confiteris: rĩde mihi uelis an nolis carere peccato? Si uis quare iuxta
ſniam tuã nõ ĩples:qd deſideras Sin aut nõ uis: cõtẽptorẽ te pceptoꝶ dei eẽ demõſtras. Si contẽptor es: utiq;
& pctõr. Si pctõr audi tibi ſcripturã loquentẽ: pctõri dixit deus. Quare tu enarras iuſticias meas: & aſſumis
teſtamẽtũ meũ per os tuũ: Iu uero odiſti diſciplinã: & pieciſti uerba mea retrorſũ. Verba dei dũ nõ uis face/
re poſt tergũ tuũ piicis. Et nouus apoſtolus orbi terraꝶ faciẽda & nõ faciẽda decernis. Sed nõ eſt ita ut loꝗris:

aliud in tua mẽte uerſat᷑. qũ enĩ te dicis pctõrem. & poſſe hoĩem ſine peccato eſſe:ſi uelit: & illud uis intelligi :·

te quidẽ ſctm̃ eſſe: & oĩ carere peccato: ſed per humilitatẽ peccati nomẽ aſſumere: ut alios potius laudes: & ti-
bi detrahas. Illud quoq; argumẽtũ ur̃m ferre ꝗs poſſit: Dicitis his uerbis: Aiud eſteſſe: aliud eſſe poſſe. Eſſe
nõ eſt in nra poſitũ ptãte: eſſe aũt gñaliter poſſe dici. Quod licet alius nõ fuerit: tn poſſit eſſe: ꝗᷓ eſſe uoluerit.
Rogo quæ eſtiſta argumẽtatio: poſſeeſſe qd nõ fuerit Poſſe fieri: qd nullũ feciſſe teſteris? Id cuilibet tribue/
re: qan futurus ſit ignores Et dare neſcio cui qd; in priarchis: ꝓphetis & apoſtolis fuiſſe neꝗas approbare? au
di eccleſiaſticã ſimplicitatẽ: ſiue ruſticitatẽ: aut ĩperitiã ut uobis uidet: loꝗre qd credis: publice p̃dica: qd ſecre
to diſcipulis loꝗris. Qui dicis te hr̃e arbitrii libertatẽ: quare nõ libere qd ſentis: loqᷓ̃ris! Aliud audiũt cubiculo/
rũ tuoꝶ ſecreta: aliud nroꝶ populi. Eten uulgus ĩdoctũ nõ põt arcanoꝶ tuoꝶ onera ſuſtentare: nec cape ſo/
lidũ cibũ: qd infatiæ lacte còtentũ eſt. Nec dũ ſcripſi.& cõmĩaris mihi reſcriptoꝶ tuoꝶ fulmiĩa: ut ſcilicet hoc
timore pterritus no audeã ora reſerare. & nõ aĩaduertis iccirco nos ſcribere: ut uos rndere cogamini: & apte ali
qn dicere: qd pro tpe ꝑpſonis & locis: uel loꝗmini uel tacetis. Nolo uobis libeꝶ eſſe negare: qd; ſemel ſcripſeri/
tis. Eccleſiæ uictoria eſt: uos apte dicere qd ſentitis. aut enĩ idẽ rũſuri eſtis: qd'& nos loqmur: & nequaꝗ eritis
aduerſarii: ſed amici. Aut ſi còtraria nro dogmati dixeritis: in eo uincemus: qd oẽs cognoſcẽt eccleſiæ ꝗd ſẽtia
tis. Snĩas ur̃as ꝓdidiſſe: ſupaſſe eſt. patet pᷣma frõte blaſſemia. Nõ neceſſe habet couinci:qd ſua ſtati ꝓfeſſiõe
blaſſemiũ eſt. Minamini nobis rũſionẽ: quã uitare nullus põt: niſi ꝗ oĩno non ſcribit. Vnde noſtis ꝗd dicturi
ſumus: ut rũſionẽ paretis Forſitan ur̃a dicemus: & iccirco ingenii uri acuetis ſtilũ. Eunomiani: Arriani: Ma/
cedoniani: noĩbus ſeparati: ĩpietate cõcordes: nullũ nobis laborẽ faciũt. Loquunt enĩ qd ſentiũt. ſola hæchæ
reſis eſt: quæ publice erubeſcit loq: qd ſecreto docere nõ metuit. Magr̃oꝶ ſilentiũ ꝓfert rabies diſcipulorum.
Quod audierũt in cubiculis:in tectis pᷣdicant: ut ſi placuerit auditoribus qd dixerint: deferat ad gloriã magro
ru. Si diſplicuerit: culpa ſit diſcipuli: nõ magri. Ideo creſcit ur̃a hæreſis: & decepiſtis plurimos: maximeq; eos

adhærẽt mulieribus: & ſciũt ſe peccare nõ poſſe. Quia ſemp docetis: ſemꝑ negatis: & audire mereminiillud

ꝓpheticũ. Gloriã illis in partubus: & parturitioibus da illis dñe. Quid dabis illis? Vuluã ſterilẽ: & ubera ari/
da. Feruet aĩus: nec poſſu uerbũ cohibere. Epiſtolaris anguſtia nõ patit᷑ lõgi opis magnitudinẽ. Nullius ĩ hoc
opuſculo nomẽ ꝓprie tangit᷑. Aduerſus magim puerſi dogmatis locuti ſumus. Quriratus fuerit:atq; ſcripſe
rit: ſuo ꝗᷓſi mus pdet᷑ indicio: ampliora in uero certamĩe uulnera ſuſcepturus. Muſti anni ſi unt: ꝙ ab adoleſcẽ/
tia uſq; ad hãc ætatẽ diuerſa ſcripſi opuſcula: ſemꝑq; habui ſtudiũ audiẽtibus loq:qd publice leccleſia didi⸗
cerã: nec philoſophoꝶ argumẽta ſectari: & apoſtoloꝶ ſimplicitati acqeſcere: ſciẽs illud ſcriptũ.pdã ſapĩam ſa
pientiũ: & prudẽtiã prudentiũ reprobabo. & fatuũ dei ſapiẽtius eſt hoĩbus. Cũ hæc ſe ita habeant: ꝓuoco ad
uerſarios: ut oẽs retro chartulas ex ĩtegro diſcutiãt. Et ſiqd in meo ĩgeniolo uitii repererĩt: ꝓpferãt in medium.
Aut enĩ bona erũt.& cõtradicã eoꝶ calũniæ: aut rephenſibilia: & cõfitebor errorẽ: malẽs emẽdare ꝗᷓ pſeuerare
in prauitate ſentẽtiæ. Et tu ego doctor egregie: aut defende quod locutus es: & ſentẽtiaꝶ tuaꝶ acumiĩa aſtrue
eloquio ſubſequẽti. ne quando tibi placuerit: neges quod locutus es. aut ſi certe erraſti quaſi homo libere cõfi
tere: & diſcordiaꝶ inter ſe redde concordiã. In mentẽ tibi ueniat tunicam ſaluatoris: neca militibus fuiſſecon
ſciſſam. Fratrum inter ſe cernis iurgia. & rides atq; lætaris: quod alii in tuo nomine: alii in Chriſti appellent.
Imitare Ionam: & dicito. Si propter me eſt illa tempeſtas: tollite me: & mittite in mare. Ille humilitate deie/
ctus eſtin ꝓfũdũ: ut in typũ dni glorioſus reſurgeret. Tu per ſuphbiam ad aſtra ſubſtolleris: ut de te loquatur
ieſus

raret populũ: & cur in toto Iſraele tãta hoĩum cæſa ſint milia. Et ad extremũ(qd ſolet nobis obiicere cõtuber-/

—
—

Stuber,
4, 4 ieſus. Videbã ſathanã ſicut fulgurcadentem de cælo. Quod autẽ in ſcripturis ſanctis multi iuſti appellent᷑:
lspr ut Zacharias: & Eliſabeth: Iob: Ioſaphat: & Ioſias & multi: quoꝶ nominibus ſacra ſcriptura cõtextaẽ: ꝗꝗᷓ in
gno, ꝓmiſſo ope plenius ſi gratiã dñs dederit:dicturus ſim: tamẽ in pᷣſenti epiſtola hoc breuiter ſtrinxiſſe ſuffici/
Nin at: quod iuſti appellẽtur: nõ quod omni uitio careant: ſed ex maiori parte uirtutũ cõmẽdẽtur. Deniq; & Za
narei charias ſilentio cõdẽnatur: & Iob ſuo ſpᷣmone reprehẽditur: & Ioſaphat & loſias:quiiuſti abſq; dubio ſcripti
oͤtume ſuũt: feciſſe narrãtur: quæ dño diſplicerẽt. Quoꝶ alter ĩpio auxiliũ tulit: & correptus eſt a ꝓpheta: alter cõtra
a. N p̃ceptũ domini exore Hieremiæ occurrit Machao regi ægypti: & interfectus eſt. & tñ uterq; iuſtus appellar᷑.
dodu, De cæteris non eſt huius ſcribere:neq; enĩ a me libru:ſed epiſtolã flagitaſti. Qui dictãdus eſt exocio: &
tenta oẽs oblatratiões eoꝶ Chriſti auxilio deſtruendæ. quod nobis ſanctaꝶ ſcripturaꝶ teſtimoniis aſſerẽdũ eſt: in
erüa ꝗbus quotidie credẽtibus loꝗtur deus. Iludq; te per ſanctæ S illuſtris domus cõciliabulũ præcor:atq; cõmo
itiſi neo: ne per unũ: aut multũ tres homuculos ſi uſcipiãt tantarũ fæces hæreſeon: autut Paꝶdicã infamiã: ut ubi
uults. primũ uirtus & ſanctitas laudabat᷑ ibi præſumptionis diabolicæ & ſordidiſſimæ ſocietatis turpitudo uerſe/
Ard tur. Sciantq; ꝗ huiuſcemodi hõibus opes ſuggerũt:hæreticoꝶ multitudinẽ cõgregare: & Chriſti hoſtes face
labl re: & enutrire aduerſarios eius: fruſtraq; aliud lingua p̃tendere cũ animus ſentirealiud comprobetur.
tiut ¶ Argumentuũdialogi ſubſequentis cõtra Pelagiũ̃ excerptum ex Gẽnadio de uirisilluſtnbus.
uig Elagius hæreſiarches anteꝗᷓ proderetur hæreticus ſcripſit it ſtudioſis neceſſaria tres de fice trinitatis
* P lbros. Et pro actuali cõuerſatiõe æglogaꝶ ex diuinis ſcripturis liber unus capituloꝶ ĩdiciis in modũ
ſre, J Cypriani martyris præſignatum. poſtꝗ hæreticus publicatus eſt ſcripſit hæreſei ſuæ fauentia.
s: Item aliud argumentum ex epiſtola beati Hieronymi de. xii. tractatoribus —
Ai IElagius de quo apud fideles bmo eſt: de quo etiã mihi grauis cauſa diſputatiõis uerboꝶ pene in to
Ben IKP to orbe annuciata eſt: quẽ oẽs eccleſiæ quaſi lupu de ſilua cõmirẽt aureũ colorẽ ſuꝑ nigrũ uenenum
,J. componens: fontem primi mellis dulcem amaritudinis malitiæ cõmiſcuit. Item Iſidorus. viii.æti
ltei mo ogiarum. Pelagiani a Pelagio monacho exorti. Hi liberum arbitrium diuinæ gratiæ anteponunt: dicen/
esſufſicereſolam uoluntuem adimplenda iufſa duunuanngggggg.,.,.—oK˖⸗
n ¶ Prologus cdlialogi beati Hieronymi preſbyterirectæ fideicontra Pelagianumonachum hæreticidogmatis
Cler teptorem: quẽ ſub Attici& Critoboli nominibus uoluit ppellan. — AEPiſtola. XVII.
lube Cnipta iã ad Cteſiphõtem piſtola: in qua ad ĩterrogata reſp di: crebra fratrũ expoſtulatio fuit:
“W cur ꝓmiſſũ opus ultra differrẽ. In qua pollicitus ſum mead cũctas eoꝶ: qui τπαιιανρicant: .
l quæſtiunculas reſpõſurũ. Nulli enĩ eſtdubiũ: ꝗqn Stoicoꝶ: & pipatheticoꝶ hoc eſt ueteris aca-⸗
demiæ: iſta contẽtio ſit: qd alii eoꝶ aſſerant α qquas nos pturbatiões poſſumus dicere:ægri
D tudinẽ: gaudiũ: ſpem: timorẽ eradicari & extirpari poſſe de mẽtibus hoĩum: alii frãgi eas atqʒ moderari:& qſi
er ifrenes equos qbuſdã lupatis coerceri. Quoꝶ ſentẽtias & Tullius in Thuſculanis diſi putatiõibus explicat. &
“W Orqigenes eccleſiaſticæ ueritati in ſtromatibus ſuis miſcere conat ut p̃tereã Manichæu:Priſcillianũ: Euagriũ

D hypboritã: Iouinianũ: & totius pene Syriæ hæreticos: quos pᷣmone gẽtili Abin & Paanin.i.puerſos & maſſil
dlde lianos græce W1âπ οαHπt. quOατ—ù iſta ſentétia eſt: poſſe ad pfectionẽ: & non dicã ad ſimilitudinẽ: ſed

taun æqualitatẽ ei humanã uirtutẽ & ſciẽtiã dei puenire. ita ut aſſerãt ne cogitatiõe quidẽ & ignorãtia cũ ad cõſu
M⸗ matiõis culmẽ aſcẽderint: poſſe peccare. Et ꝗqᷓ ſupiori epiſtola cõtra errores eoꝶ pro anguſtia tẽporis pauca
ache pſtrĩxerim: hic liber quẽ nunc cudere nitimur: Socraticoꝶ cõſuetudinẽ cõſeruabit. ut ex u traq; parte qd dici
ru poſſit exponat: & magis pſpicua ueritas fiat: cũ ꝓpoſuerit unuſqſq; qd ſenſerit. Illud aũt Origenis ꝓprium
nagto eſt: & ĩpoſſibile eſſe humana a prĩcipio uſe q; ad mort? nõ peccare naturã. Et rurſũ eſſe poſſibile:cũ ſe aliqs ad
e meliora cõuertenit: ad tantã fortitudinẽ puenire: utultra nõ peccet. Aduerſũ eos aut qui me dicũt hoc opus ĩ
11 ul flãmatũ ĩuidiæ facibus ſcribere:breuiter rñdebo: nunꝗᷓ me hæreticis pepciſſe. & omni egiſſe ſtudio: ut hoſtes
aan/ eccleſiæ mei quoq; hoſtes fierẽt. Heluidius ſcripſit cõtra ſãctæ Mariæ uirginitatẽ ppetuã. Nunqdut ei rũde
iho rem:ductus ĩuidia ſũ:quẽ oĩno in carne nõ uidi? Ilouinianus cuius a te hæreſis ſuſcitat᷑: romanã fidẽ me abſẽ
anple te turbauit: & tũ eliguis & ſic monis putidi: ut magis miſericordia dignus fuerit:ꝗᷓ ĩuidia. Illi quoq; rñũdi:ut
leſcs potui. Ruffinus nõ uni urbi: ſed orbi blaſfemias Origenis: & e1ααα Iibros quãtũ in ſe fuit ĩtulit.Ita ut
icidi Euſebii quoq; pᷣmũu librũ defẽſiõis ſub noĩe Paãphili martyris ederet:& ꝗᷓſi ille paꝶ dixiſſet: nouũ pro eo uolu
unſi mẽ euomeret. Nu ĩuidemus ei:qa rũdimus? Et tãta in eo eloquẽtiæ fuere flumina ut mea ſcribẽdi atq; dictã
co d di ſtudio deterrerẽt Palladius pᷣuilis neqtiæ eãdẽ hæreſim ĩſtaurareconatus eſt: & nouã trãſlatiõis hebraicæ
lum. mihi calũnia ĩſtruere. Nũ & illius ĩgenii nobilitati ĩuidemus? Nunc quoq; miniſteriũ iniꝗtas opat᷑: & garrit
ſetnre unuſgqſq; qd ſetit. Ego ſolus ſu: qui cũctoꝶ gloria mordear. Et tã miſer: ut iis quoq; ĩuideã: qui nõ merent᷑
Atuue ĩuidiã. Vñ ut oĩbus approbarẽ: me nõodiſſe hoĩes:ſed errores. Nec aliquoꝶ magis ĩfamiã quærere: ꝗᷓ dolere
ecot uicẽ eoꝶ: qui falſi noĩs ſcia ſupplãtant᷑: Attici & Critoboli noĩa poſui: p quos & nf̃a pars & aduerſarioꝶ qd
econ ſentiret: expᷣmerẽ. ꝗqn potius oẽs qui catholicã ſectant᷑ fidẽ: optamus & cupimus dãnarehæreſim: hoĩes emẽ
ent⸗ dari. Autcerte ſi in errore uoluerĩt pmanere:nõ iſta noſtrã culpã eſſe: qui ſcripſimus:ſed eoꝶ ꝗ mẽdaciũ præ
lee⸗ tulerũt ueritati HBreuiterq; calũniatoribus rñũdemus: ꝗ ſua in nos cõferũt:manichæoꝶ eſſe ſẽtẽtiæ: hoĩum dã
rr nare naturã: & libes: auferre arbitriũ: & adiutoriũ dei tollere. Rurſũq; aptiſſime ĩſaniæ hochoĩem dicere eſ
elus f .li.

quod deus eſt. Et ſicingrediendũ uia regia: ut nec ad ſiniſtrã: necad dextrã declinemus. Appetitũq; ppriæ uo
lutatis:dei ſemꝑ credamus auxilio gubernari. Siqs aũt falſo ſe ĩfamari clamitat: & gloriatur noſtra ſentire:
tunc ueræ fidei probabit aſſenſum: cum aperte abſq; dolo aduerſa dãnauerit. Ne audiat illud propheticum.
Et in omnibus his no eſt cõuerſa ad me præuaricatrix ſoror eius iuda ex toto corde ſuo:ſed ĩ mendacio.mino

riſq; pctĩ eſt: ſequi malu:qd bonũ putaueris:ꝗᷓ nõ audere defẽdere: quod bonum pro certo noueris. Qui mi

nas: iniuriã: pauptatẽq; ferre nõ poſſumus: quom flãmas Babylonis uinceremus Quod bellũ ſeruauit: pax

ficta nõ auferat. Nolo timore pfidiã diſcere:cũ ueram fidẽ meæ Chriſtus reliquerit uoluntati.

TTICVS. Dic mihi Critobole. Veꝶ ne eſt qd a te ſcriptũ audio! poſſe hoĩem ſine peccato eſſe:ſi ue
lit: & facilia dei eſſe præcepta: CRIIOBOLVS. Veꝶ Attice. Sed nõ eodẽ ſẽſu ab æmulis accipitur:
uo a medictũ eſt. ATII. Quid enĩ ambiguitatis ĩ dicto eſt: ut diuerſæ ĩtelligẽtiæ tribuat᷑ occaſio?⸗
Nec quæio ut de utroq; pariter ruũdeas. Duo enĩ a te ꝓpoſita ſũt.Vnũ poſſe hoĩem ſine peccato eſſe: ſi uelit.
Altenꝶ:facilia dei eẽ præcepta. licet ergo ſimul dicta ſint: tũ per partes ſingulas diſſerant᷑: ut quoꝶ una uider fi
des: nulla ſit in ſnĩaꝶ diuerſitate cõtẽtio. CRI. Ego Attice dixihoĩem abiq; pctõ poſſe eẽ: ſi uelit. Nòut ꝗdã
maledici caluniant᷑: abſq; dei gr̃a: qd etiã cogitareſ. acrilegiũ eſt: Sed ſimpliciter poſſe:ſi uelit:ut ſubaudiatur
dei gra. A TTI. Ergo & maloꝶ in te opeꝶ auctoreſt dis? CRI. Nequaꝗᷓ ita ut æſtimas. Sed ſiqd in me boni

ho: illo ſuggerẽte & adiuuaãte cõplet᷑. A TTI. No de natura quæro: ſed de actu. Quis enĩ dubitat deũ oĩfum
88 P 9 L

creatorẽ Hoc mihi rñũdeas uelĩ. qd agis bonũ: tuũ eſt: an dei? CRI. Meuẽ: & dei: ut ego oper: & ille adiuuet.
ATTI. Quomò hæcoĩum opinio eſt:ut dei auferas gram Et ꝗcqd hoĩes agimus: ꝓpriæ tãtũ aſſeras uolũta
tis?/ CRI. Miror Attice: cur erroris alieni a me cauſã ronẽq; flagites: & id quæras: qd ſcriptuũ nõ eſt:cũ ꝑſpicu

um ſit:qꝗ ſcripſeri.dixi hoĩem ſine pctõ eẽ:ſi uelit. Nunquid addidi: abſq; dei gratia?“ ATTII. Sed exeo: qd;
non addidiſti: uideris negare. CRI. Exeo quod non negaui: dixiſſe æſtimandus ſum? Neq; enim quicquid
non dicimus: negare arbitrandi ſumus. A TTI. Confiteris ergo hominem ſine peccato eſſe: ſi uelit: cim dei

ga. CRl. Nò ſolũ fateor: ſed & libere ꝓclamabo. A II. Errat ergo: qui dei gram tollit. CRI. Errat: qn poti/
us arbitrãdus eſt ĩpius:cũ dei nutu oĩa gubernent: & hoc qdᷓ ſumus:& hẽmus appetitũ ꝓpriæ uoluntatis:
dei cõditoris ſit bñficiũ. Vt enĩ liberũ poſſideamus arbitriũ: & uel ad bonã uel ad malã partẽ declinemus ꝓ

pria uolũtate:eius eſt gratiæ: qui nos ad imaginẽ & ad ſimilitudinẽ ſui tales cõdidit.AT. Nullio Critobo⸗

le dubiũ eſt: ex eius cũcta pẽdere iudicio: qui creator eſt oĩum. & ꝗcqd hẽmus illius bũficio deputãdũ eẽ. Sed
qᷓro hoc ipᷣm qd dei aſſeris gratiæ: ad cõditiõis ne referas bnficiũ? An in ſingulis rebus putes eſſe ꝗᷓs gerimus:
ut ſimul illius in oibus utamur auxilio? An ſemel ab eo liberi arbitrii cõditi noſtra uolũtate uel uinibus aga/
mus:qd uolumus? Noui enĩ plæroſq; ueſtrũ ita ad dei cuncta referre gratiã. ut nõ in partibus ſed in gñe:hoc
eſt nequaꝗᷓ in ſingulis rebus: ſed in cõditiõe arbitrii ĩtelligat ptatẽ. CRI. Nõ ẽ itaut autumas:ſeda me utrũq;
dicit᷑. ut & dei gratiæ ſit: ꝙ tales conditi ſimus. & per ſingula o illius adminiculo fulciamur. A T. Conſtat
ergo ĩter nos in bonis opibus poſt ꝓpriã uolũtatẽ nos niti dei adiutorio: in malis diaboli? CRI. Cõſtat: & ſup
hoc nulla cõtẽtio eſt.AT. Male ergo ſẽtiũt: ꝗq per ſingulas res ꝗᷓs agimus: dei auferut adiutoriũ? Et id qd pſal
miſta canit: Niſi dũs ædificauerit domũ:ĩ uanũ laborãt qui ædificãt eã. Niſi dis cuſtodierit ciuitatẽ: fruſtra
uigilat qui cuſtodit eã: ut cætera huiuſcemodi ꝑuerſis ĩterpᷣ̃tatiõibus: ĩmo riſu dignis ad alios ſẽſus retorque
renitunt CRI. Quid mihi neceſſe eſtcõtra alios dicere: c meũ rnſũ hẽas?ATTI. Tuũ rũſũ cuiuſmodi? Be/
ne ſẽtire:an male?/ CRIIO. Et quæ me cogit neceſſitas: ut cõtra alios pmã ſniam? AT. Diſputatiois ordo &
rõ ueritatis. an ignoras oẽ qd dicit᷑:auteſſe aut nõ eẽ & aut ĩter bonaaut mala debere numerari Hoc ergo de
quo ĩterrogo:aut bñ dici aut male ĩgratis tibi fatẽdũ eſt. CRI. Si in ſingulis rebus ꝗᷓs gerimus: dei utẽduũeſtad
iutorio:ergo & calamũ tẽperare ad ſcribẽdũ: & tẽperatũ pumicæ terere:manũq; aptare litteris: tacere: loq:ſede
re:ſtaretambulare: currere:comedere:ieiunare: flere: ridere: & cætera huiuſcemodi: niſi deus iuuerit nõ poteri/

mus?A T. Iuxta meũ ſẽſũ nõ poſſe:pſpicuũ eſt. CRI. In quo igit᷑ libeꝶ hẽmus arbitriũ:& dei in nos gratia cu

ſtodit᷑ ſi ne hoc ꝗdẽ abſq; deo poſſumus facere? A T. Nõ ſic donata eſt liberi arbitrii gratia: ut dei per ſingu/
la tollat adminiculu. CRI. Nõ tollit᷑ dei adiutoriũ: cũ creaturæ ex ſemel dati liberi arbitrii gratia conſeruent᷑.
Si enĩ abſq; deo & niſi per ſingula ille iuuerit: nihil poſſũ agere. nec pro bonis me iuſte opibus coronabit:nec
affliget pro malis. ſed in utroq; ſuũ uel recipiet: uel danabit auxilium. A T. Dic ergo ſimpliciter: ꝙ dei auferas

gratiã. Quicqd enĩ tollis in partibus: neceſſe eſtut & in genere neges. CRI. Nõ nego gratiã: cũ ita mea deo aſ
ſerã coditũ: ut per dei gratiã meæ datũ ſit uolũtati: uel facere qd: uel nõ facere. A T. Dormitat ergo deus in opi
bus nr̃is ſemel data liberi arbitrii ptãte nec orãdus eſt: ut in ſingulis rebus nos iuuet? cũ uoluũtatis noſtræ ſit

& ꝓprii arbitrii:uel facereſi uolumus: uel nõ facere ſi nolumus? CRI. Quò in cæteris creaturis cõditiõis ordo
ſeruat᷑: ſi cõceſſa ſemel liberi arbitrii ptãte noſtræ uolũtati oĩa derelicta ſut.A T. Ergo ut dixi nõ debeo adeo
ſingula auxiliũ depcari:qd ſemel meo datũ eſt iudicio/ CRI. Si inoĩbus ille coopat᷑: non eſt meũ ſed eius qui
adiuuat: ĩmo qui in me opat᷑ ipᷣſerti cũ abſq; eo facere nihil poſſũ. A T. Oro te:nõ legiſti: Nõ enĩ uolẽtis neq;
currẽtis ſed miſerẽtis eſt dei/ Ex ꝗbus ĩ telligimus noſtrũ ꝗdem eſſe uelle:& currere. Sed ut uolũtas noſtra cõ

pleat᷑ & curſus: ad dei miſericordiã ꝑtinere. atq; ita fieri: ut & in uolutate noſtra & in curſu libeꝶ ſeruet᷑ arbi/

triũ. &

Initiũ dialogi beati Hieronymi preſbyteri cõtra Pelagiũ ſub noĩbus Attici & Critoboli.¶ Epiſtola. XVII.

— — — —, — -⸗ʒ—

– — — —⸗

— — — — —— — — =.

rir
lentire
ichim,
O.mino
uni

uinpa

NyII.

ſleſine

Cipitur⸗
ccalio⸗

widetl

ut gli
uckatur
me boni
ͦofum
dinuet,
Zuolüͤt
iplpier
Neorge
uicgun
cunch
nnot/
Unnut:
emisg

ſtobo⸗

Se
muse
gn/
hoc

trüq

nſtat
Aſu
ulka
e
Be/
lo
de
ſtad
ſece
tet
acu
“
nt.
nec
eras
0 1
opi .
Eſit
tdo
gul
(0
bi⸗
ℳ„

triũ. & in cõſumatiòe uolũtatis & curſus dei cũcta potẽtiæ relinquant᷑. Sed nũc mihi ſcripturaꝶ teſtimonia
replicãda ſunt: quò ꝑ ſingula deia ſaãctis flagitet᷑ auxiliũ. & in ſingulis opibus ſuis illo adiutore & ꝓtectore
uti deſiderẽt. Lege totũ pſalteriũ:oẽs ſãctoꝶ uoces:nihil erit niſi ad deũ in cũctis opibus depᷣcatio. Ex quo p/
ſpicue oñdit᷑:te aut dei negare gĩam quã tollis in partibus. aut ſi in partibus dederis. qd nequaꝗᷓ te uelle ma
nifeſtũ eſt: in nrjam ſnĩam trãſire.qui ſic libeꝶ hoĩs ſuamus arbitriũ.ut dei per ſingula adiutoriũ non nege
mus. CRI. Captioſa iſta eſt cõditio. & de dialecticoꝶ arte deſcẽdẽs. Mihi aut nullus auferre poterit liberi arbi

trii ptãtẽ.ne ſi in opibus nr̃is deus ſemp extiterit: nõ mihidebeat merces:ſed ei qui in me opatus eſt. A T. Frue

re liberi arbitrii ptate: ut cõtra deu armes linguã tuã: & in eo te liberũ ꝓbes:ſi tibi liceat blaſſemare. Veꝶ ſupꝑ
hoc qd ſẽtias:nulli dubiũeſt. & pᷣſtigia cõfeſſiõis tuæ aptiſſima luce claruerũt. Nũcreuertamur ad id: unde
diſſetere cæpimus. Dicmihi ſi tibi uidet᷑: hoc qd cũ dei adiutorio paulo an dicebas: poſſe hoĩem nõ peccare
ſi uelit: in ppetuũ ne dicas an ad tẽpus & breue? CRI. Supflua ĩterrogatio eſt. Si enĩ ad ts: & breue dixero: ni
hilominus refert᷑ ad ppetuũ. Quicqd eniĩ ad breuededens: hoc cõcedas: & in ppetuũ. AT TI. Quid dicas: non
ſatis intelligo. CRlI. Ita ne durus es: ut manifeſta nõ ſentias? AT. Nõ me pudet neſcire qd neſcio. Et de quo
futuraẽ dubitatio debet inter utrũq; cõuenire:quẽ ſẽſũ hẽat.CRlI. Ego hoc aſſero: qui põt uno die ſe abſtine
re a pctõ: poſſe & altero: qui duobus poſſe & tribus: ꝗ tribus poſſe &. xxx. atq; hoc ordie poſſe & trecẽtis & tri
bus milibus. Eqᷓdiucunq; ſe uolueritobuare. A T. Dicergo ſimpliciter: poſſe hoĩem in ppetuũ ſine pctõ eẽ:
ſi uult. poſſumus neoẽ q; uolumusCRI. Nequaꝗᷓ. Neqʒ enĩ poſſũ ꝗcꝗd uoluero:ſed hoc ſolũ dico:hoĩem

ſine pctõ poſſe eſſe: ſi uelit. A T. Quæſo ut mihi rũdeas hoĩem putas me: an bæluam? CRI. Side te ambigo:

Vtꝶ hõ an bælua ſis:ipᷣe me bæluã cõfitebor. A T. Si ergout dicis:hõ ſũ:quomò cũ ueli: & ſatis cupiã nõ pec/
care delĩquo? CRI. Quia uolũtas ĩperfecta eſt. Si enĩ uere uelles: uere utiq; nõ peccares. AT. Ergo tu quime
arguis: nõ uere cupere: ſine pctò es: ꝗaa uere cupis?/ CRlI. Quaſi ego de medicã: quẽ pctorẽ eſſe cõfiteor: & non
de paucis & raris: ſi qui uoluerũt nõ peccare. A IT. Interĩ ex meo tuoq; iudicio: & ego qui ĩterrogo: & tu qui rũ/
des pctõres ſumus. CRlI. Sed poſſumus nõ eẽ: ſi uelimus. AT. Dixi meuelle nõ peccare: te quoq; hoc ſentire
nõ dubiũ eſt:quomõ erpo qd uterq; uolumus: uterq; nõ poſſumus? CRl. Quia plene nõ uolumus. A T. Da

ergo qui maioꝶ nr̃oꝶ pleneuoluerũt. & potuerũt. CRlI. Hoc qdẽ nõ facile eſt anere ed enĩ qñ dico homi

nẽ poſſe eẽ ſine pctõ:ſi uelit: aliquos fuiſſe cõtẽdo. Sed ſimpliciter poſſe eſſe: ſi uelit. Aliud nãq; eſt eſſe poſſe.
qd græce dicit᷑ Avvaà πι⅛⁶ä.aliud eſteſſe: qd ipi appellãt eve yαον. Poſſũ eẽ medicus. ſed interi nõ ſũ. Poſſũ eẽ
faber:ſed nec dũ didici. ꝗcqd igit᷑ poſſũ: licet necdũ ſim: tn ero ſi uoluero.A T. Aliud ſũt artes. aliud id qd ſu
per artes eſt: medicina & fabrica. Et artes cæteræ ĩueniunt᷑ in plurimis. ſine pctò aũt eẽ ppetuo: diuinæ ſolius
eſt ptãtis. Itaq; aut da exẽplu:qui abſq; pctõ fueriĩt in ppetuũ. Aut ſi dare nõ potes: cõfitere ĩbecillitatẽ tuã.
& noli ĩponere in cælo os tuu:ut pereſſe & eſſe poſſe:ſtultoꝶ illudas auribus. Quis enĩ tibi cõcedet: poſſe ho/
minẽ facere: qd nullus unꝗᷓ hoĩum potuerit? An tu ne dialecticis ĩbutus qdẽ es? Si enĩ põt ho:nõ poſſe tol/
lit᷑.Si aũt nõ põt:poſſe ſubuertit᷑. Aut cõcede mihi aliquẽ potuiſſe: qd fieri poſſe cõtẽdis. Aut ſinullus hoc po
tuit: ĩuitus teneberis nullũ poſſe:qd poſſibile iactitas. Inter Diodoꝶ & Chryſippũ ualentiſſimos dialecticos
iſta cõtẽtio eſt. Diodorus id ſoluũ poſſe fieri dicit: qd aut ſitueꝶ: aut ueꝶ futuꝶ ſit. Et qcqd futuꝶ ſit: id fieri ne
ceſſe eſt. Quicqd aũt nõ ſit futuꝶ id fieri nõ poſſe. Chryſippus uero & quæ nõ ſũt futura: poſſe fieri dicit: ut

frãgi hoc margaritũ: etiã ſi id nunꝗᷓ futuꝶ ſit. Qui ergo aiũt hoĩem poſſe eẽ abſq; pctõ ſi uelit: nõ poterunt

hoc ueꝶ ꝓbare.niſi futuꝶ docuerĩt. Cũ aũt futura ĩcerta ſint oĩa & maxime ea quæ nunꝗᷓ facta ſũt: ꝑſpicuũ
eſt eos id futuꝶ dicere:qd nõ ſit futuꝶ. Eccleſiaſte hãc cõfirmãte ſnĩam. Oẽ qd futuꝶ eſt: iã factũ eſt in po/

rti ſæculo. CRI. Oro te ut mihi hocrũdeas: poſſibilia deus mandata dederit: an impoſſibilia? A T. Cerno quo
tua tẽdat aſſertio. Sed de hoc in poſterioribus diſſerẽdũeſt: ne dũ miſcemus quæſtiõibus quæſtiões: obſcurã
audiẽtibus ĩtelligẽtiã relĩquamus. Reſuato ergo hoc qd fatemur: poſſibilia deu dediſſe mandata: neip̃e au/
Cctor iniuſticiæ ſit: ſi id exigat fieri: qd nõ põt fieri. Nũcillud ĩple:qd ꝓpoſueras:poſſe hoĩem ſine pctõ eſſe:ſi

uelit. Aut emẽdabis eos: qui potuerũt: aut ſi nullus potuit: liqdo cõfiteberis: hoĩem in ppetuũ uitare pctã nõ
poſſe. CRI. Quoniã urges me utdem: qd dare nõ debeo.Illud quæſo cõſidera qd dñs dixerit: Facilius eſſe ca
melũ p foramẽ acus ĩtrare poſſe:ꝗᷓ diuitẽ in regnũ cæloꝶ. Et tñ dixit fieri poſſe: qd nunꝗᷓ factũ eſt. Neq; enĩ ca
melus per foramẽ acus ĩgreſſus eſt.A T. Miror hoĩem prudẽtẽ ꝓpoſuiſſe teſtimoniũ qd cõtra ſe faciat. In hoc
enĩ nõ qꝗ fieri poſſit dictũ eſt. Sed ĩpoſſibile ĩpoſſibili cõparatũ. Quomõ enĩ camelus nõ põt ĩtrare per fora
mẽ acus:ita & diues nõ ĩgrediet᷑ regna cæloꝶ:aut ſi potueris ondere ꝙ diues ĩgrediat᷑ regna cæloꝶ. Sequet᷑ ut
& camelus ĩtret ꝑ foramẽ acus. Nec mihi abrahã & cæteros quos in ueteri teſtamẽto diuites legimus exẽplo ꝓ
ponas ꝗ diuites ĩgreſſi ſũt regna cæloꝶ: Cũ tñip̃is diuitiis ad bona utẽtes opa diuites eẽ deſierit:ĩ mo cũ nõ ni
bi ſed aliis diuites fuerĩt: & diſpẽſatores magis dei ꝗᷓ diuites appellaãdi lät. Bech nobis euãgelica ꝑ fectio reꝗrẽ

da eſt. In qua pcipit᷑: Si uis pfectus eẽ:uade & uẽde oĩa tua:& da paupibus.& ueni ſeqᷓre me. CRlI. Dũneſcis

ꝓprio captus es laqo.AT. Quo nã mò? CRl. Ex ſnia dni aſſeris poſſe hoĩem eẽ pfectũ. Quando eniĩ dicit Si

uis pfectus eẽ: uéde oĩa quæ hẽs: & da paupibus & ueni ſeqᷓre me: ondit hoĩem ſi uoluerit & fecerit quæ pᷣce/

pta ſũt: poſſeeſſeꝑfectũ. AT. Validiſſimo quidẽ pugno me pcuſſiſti. ita ut caligo mihi ante oculos obuerſari

cœperit.ſed tũhoc ipᷣm qꝗ dicit.ſi uis pfectus eſſe:ei dicit qui nõ potuitĩmo noluit: & iccirco nõ potuit. tu

f i .lii.

lij

aũtoſtẽde mihi: ꝗ & uoluerit & potuerit: qd nũc pollicitus es. CRI. Quæ enĩ me cogit neceſſitas oñdere:ꝗᷓ pfe
cti fuerit: cũ pſpicuũ ſit poſſe eẽ pfectos ex eo:qd uni a ſaluatore ſit dictũ: & per unũ oĩbus: ſi uis eẽ pfectus.
AT. Tergiuerſaris: & ĩ eodẽ luto hæſitas. aut enĩ qd põt fieri aliquãdo factũ eſt: aut ſi nunꝗᷓ factũ eſt fieri nõ
poſſe cõcede. CR. Quid ultra differo? Scripturaꝶ auctoritate uĩcẽdus es: ut cætera pᷣtermittã. Nonne his duo

bus teſtioniis tibi ĩponet ſilẽtiũ?ĩ qbus Iob & Zacharias Eliſabethq; laudant᷑ Ni fallor enĩ ĩ iob ita ſcriptũ

6. Hõ qdã erat ĩ regiõe Hus noĩe iob:& erat hõ ille uerax & ſine crimĩe:uerus dei cultor:abſtinẽs ſe ab oĩ re ma

la. Et iteꝑe: ꝗs eſt ꝗq arguit iuſtũ meũ ſine peccato? & loquit᷑ uerbis tuis ꝑ ignorãtiã? In euangelio quoq; ſecun/
dũ Luca: Fuit ĩ diebus Herodis regis iudæ ſacerdos ꝗdam noĩe Zacharias: de uice Abia. & uxor illius de filia/
bus Aaron: & nomen illius Heliſabeth. Erãt aut ambo iuſti añ deũ: ĩcedentes ĩ oĩbus mãdatis & iuſtificatiõi
bus dni ſine qᷓrela. Si uerus dei cultor ẽ:& ĩmaculatus:ac ſine crimĩe: & q ambulabat ĩ cũctis iuſtificatiõibus.
deide iuſti ſũt ĩ cõſpectu eius:puto ꝙ pctõcareãt. & nulla re ĩdigeãt: quæ ad iuſticia ptinet.A T. Propoſuiſti te
ſtimonia quæ nò dealterius ſcripturæ loco: ſed de ppriis libris abſoluta ſũt. Na & iob poſtꝗᷓ ꝑcuſſus eſt plaga
multa aduerſus dei ſnĩam: ꝓuocãs eũ ad iudiciũ: dixiſſe conuincit᷑ atq; utinã ſic iudicaret᷑ uir cũ deo:quò.iudi
cat᷑ filius hoĩs cũ collega ſuo. Et iteꝶ: qs mihi tribuat adiutorẽ: ut deſideriũ meũ oĩpotẽs audiat: & librũ ſcri/
bat ipſe ꝗ iudicat Et rurſũ:Si enĩ fuero iuſtus: os meũ ĩpia loquæt᷑. & ſi abſq; crimĩe:prauus ĩueniar.& ſi pu

rificatus niue & lotus manibus: ſatis me ſorde tinxiſti. execratũ eſt ĩ me ueſtimẽtũ meũ. Et de Zacharia ſcri

ptũ ẽ: ꝙ angelo natiuitatẽ filii pollicente dixerit: Vnde hoc ſciã? Ego enĩ ſũ ſenex: & uxor mea ꝓceſſit ĩ diebus
ſuis. ob quæ ſtati ſilẽtio cõdẽnat᷑. Eris tacẽs: & loq nõ poteris uſq; ad diẽ quo fient hæc ꝗa nõ credidiſti uerbis
meis:quæ cõplebunt᷑ in tpe ſuo. Ex quo Eien ẽtiuſtos ꝗqdẽ & ĩmaculatos dici. Sed ſi negligẽtia ſubrepſerit:
poſſe cõcidere: & ſempꝑ hoĩem ĩ meditulio poſitũ: ut & de uirtutũculmie ad uitia delabat᷑: & de uitiis aſcen/
dat ad ſublimia & nunꝗᷓ eũ eſſe ſecuꝶ: ſed ſemꝑ metuere ĩ tranqllitate naufragiũ. ac ꝑ hoc hoĩem ſine pecca
to eſſe nõ poſſe:dicẽte Salomone: Nõ eſthõ iuſtus ſup terrã:q faciat bonũ:& nõ peccet. Et eodẽ ĩ regũ libro.
Neq; enĩ ẽ hõ:qui nõ peccet. Ac beato Dauid. Delicta qs ĩtelligit: ab occultis meis muda me dnñe: & ab alienis

parce ſeruo tuo. Quia nõ iuſtificabit᷑ ĩ cõſpectu tuo oĩs uiuẽs. Et multa alia:quibus ſcripturæ plenæ ſũt. CR.

Quid ergo rũdebis ad illud exẽplũ:quod ponit euãgeliſta Ioannes? Scimus ꝙ oĩs ꝗ natus eſt ex deo non pec
cat. ſed gñatio dei cõ ſeruateũ: & malignus nõ tãgit eu. Scimus qm ex deo ſumus: & mũdus totus ĩ maligno

poſitus ẽ.A T. Par pari referã. & paruã euãgeliſtæ epiſtolã tuã ſecuũdũ ſenſũ tuũ docebo ſibi eſſecontrariã. Si
enĩ oĩs ꝗ natus eſt ex deo:p eccatũ nõ facit:qm̃ ſemen eius manet ĩ eo:& nõ põt peccare:qa ex deo natus eſt: q

cõſequẽtia idẽ in eodẽ loco loquit᷑: Si dixerimus qm peccatũ nõhẽmus: ipſi nos ſeducimus: & ueritas ĩ nobis
nõ eſt? ignoras rationẽ:hæſitas: atq; turbaris. Audi eũdẽ euãgeliſtã. Si cõfiteamur peccata nr̃a: fidelis & iuſtus
:ut dimittat nobis peccata noſtra: & mũdet nos ab oĩ iniqtate. Tũc ergo iuſti ſumus quãdo nos peccatores
fatemur. Et iuſticia noſtra nõ ex ꝓprio merito: ſed ex dei conſiſtit miſericordia: dicente ſãcta ſcriptura: Iuſtus

accuſator ſui ẽ ĩ principio ſermonis. & ĩ alio loco. Dictu peccata tua:utiuſtificeris. Cõcluſit enĩ deus oĩa ſub

peccato:ut oĩbus miſereat᷑. Et hæc hoĩs ſũma ẽ iuſticia:qcquid potuerit habere uirtutis:nõ ſuum putare eſſe:
ſed dñi qui largitus eſt. Quiergo natus eſt exdeo: nõ peccat: ꝗᷓdiu ſemẽ dei manet ĩ eo. & non põt peccare: qa
exdeo natus ẽ. Sed qa ĩ agro dnico dormiẽte pr̃efamilias inimicus hõ aizania ſupſemĩat:Et frumẽto bono duũ
neſcimus: loliũ auenaſq; ſteriles ſatur nocturnus ĩterſerit. Iõ parabola iſta euãgelici patrifamilias formidãda
ẽ: ꝗ purgat areã: & frumẽto horreis cõdito paleas uẽtoꝶ flatibus diſpgẽdas:& urẽdas ignibus derelinꝗqt. Vnde

& ĩ Hieremia ſcriptũ legi mus: qd paleis ad frumẽtũ:dicit dũs? Paleæ aũt a frumẽto ĩ cõſumatiõe ſæculi ſepa/

rant᷑.Ex quo approbat᷑ dũ ſumus ĩ corpore iſto mortali: mixtas eſſe cũ tritico:qd ſi oppoſueris:qᷓre dixerit. Et

nõ põt peccare: qa ex deo natus ẽ Audies. & ubi erit pᷣmiũ uolũtatis? Si enĩ iõ nõ peccat: qa peccare nõ põt:li/

beꝶ tollet᷑ arbitriũ: & nequaꝗᷓ noſtrũ fiet. Sed naturæ bonũ: quæ peccata no capiet. CR. Dudũ faciliora ꝓpo/
ſui: ut te ad maiora exercerẽ. qd ad illud dicere potes:qd ꝗᷓuis ſis ĩgenioſus nulla ualebis arte ſubuertere: Pri/
mũ ponã deueteri teſtõ. deĩde de nouo. Veteris teſtamẽti prĩceps Moyſes ẽ. Noui dñs atq; ſaluator. Moyſes
loquit ad populũ. Perfecti eſtote in cõſpectu dñi deiueſtri. Et ſaluator ad apoſtolos: Eſtote pfecti: ſicut pr̃ue
ſter pfectus ẽ. Aut enĩ poſſibile ẽ audiẽtibus facere:qd Moyſes & dns pᷣceperũt.. Aut ſi ĩpoſſibile ẽ.nõ ẽ culpa
eoꝶ: q obedire nõpoſſũt: ſed eius q ĩpoſſibilia pcepit. A T. hic locus apud ĩperitos: & ſcripturaꝶ ſãctaꝶ medita

tionẽ uſũq; & ſciam nõ hites: uidet᷑ opinioni tuæ prima frõte blãdiri. Cæteꝶ diſcuſſus facile ſoluit᷑. Et cũ teſti
monia ſcripturaꝶ aliis cõparaueris teſtimoniis: ne ſibi ſpũs ſãctus ꝓ ꝗᷓlitate locoꝶ & tempoꝶ uideat᷑ eẽ cõtra

rius: m illud qd ſcriptũ ẽ. Abyſſus abyſſũ ĩuocat ĩ uoce cataractaꝶ tuaꝶ. Tuncueritas apparebit: ideſt A5m

poſſibilia pᷣcepiſſe dicẽtẽ. Eſto te pfecti. ſicut pater ueſter cæleſtis pfectus eſt: & tũ apoſtolos nõ fuiſſe pfectos.
CR. Nõdico qd apoſtoli fecerint: ſed ꝗd XAps pcepit. Neq; enĩ culpa ĩperãtis ẽ: ſed eoꝶ q audierũt ĩperiũ: qd
utiq; potuiſſe fieri: ex iuſticia eius q ĩperabat agnoſcit. AT. Pulchre. Nolo ergo mihi dicas poſſe hoĩem ſine
peccatò eẽ ſi uelit. Sed poſſe hoĩem id eſſe: qdᷓ apoſtoli nõ fuerũt. CR. Tã ſtultu me putas: ut audeã hoc loꝗ⸗
A T. Licet nõ loqᷓris: tn ex ꝓpoſitiõe tua ipſa cõlequẽtia & rerũ ordie ĩnuit᷑. Hoc loqris. Si enĩ põt eſſe hõ ſine
peccato:quod apoſtolos nõ potuiſſe pſpicuũ ẽ:poſſet eẽ ſup apoſtolos hõ: ut taceã de patriarchis & ꝓphetis:
quoꝶ ĩ lege nõ fuit pfecta iuſticia: m illud apoſtoli. Oẽs enĩ peccauerũt: & ĩdigẽt glonia dei.iuſtificati gratis

per dei

replent
saleen/
ne Penn
ülbw
alens
i.
n
ndd⸗
tani
gelke

ſnobo

iuſtus

nores
luſtus
bla ſub

neelle

e: 7
nodi
dica
Vnde
iſepr
8 E
votl/
po⸗
Pn//

oſe

piue

ulpa
iteſti

eclita

per dei gratiã: p redẽptionẽ: quæ ẽ po leſu:quẽ ꝓpoſuit deus ppiciatorẽ. CR. Hæc argumẽtatio tortuoſa
E:eccleſiaſticã ſimplicitatẽ ĩter philoſophoꝶ ſpineta cocludemus? Quid Ariſtoteli: & Paulo? Quid Platéi &
Petro? Vtille enĩ priceps philoſophoꝶ: ita hic apoſtoloꝶ fuit: ſupꝑ quẽ eccleſia dni ſtabili mole fudataẽ: quæ
nec ĩpetu flumiĩs neculla tẽpeſtate cõcutit᷑. A T. Rhetoricaris. & du mihi obiicis pniloſophiaã: ad oratoꝶ caſtra
trãſcẽdis. Veꝶ audi ꝗd idẽ dicat orator tuus. deſinecoibus locis:domi nobis iſta naſcunt. CRI. Nulla hic elo-
quẽtia ẽ: nullus oratoꝶ timor: quoꝶ definitio ẽ: dicere ad pſuadẽdũ accõmodate.Sed paꝶ puro ſᷣmone quæ
rimus ueritatẽ: aut dĩũm nõ ĩpoſſibilia præcepiſſe. ut ſint ĩ culpa: q poſſibilia nõ fecerũùt:aut ſi nõ pnt fieri:nõ
eos ꝗ ĩpoſſibilia nõ faciũt:ſed eũ qui ĩpoſſibilia p̃cepit:qd nefas dictu ſit:cõuinci iniuſticiæ. AT. Video te cõ
tra mores tuos uehemẽter eẽ comotu: & ppterea argumẽtari deſina: ſed parũper te ĩterrogabo: qd de illo apo/
ſtoli loco ſ. ẽtias: quẽ ſcribit ad philippẽſes:nõ qa iã accepi:autiã pfectus ſũ.Perſ. equor aũt:ſi cõprehẽdã:i quo
& apphẽſus ſũ a xpᷣo.Fratres ego me necduũ arbitror cõprehẽdiſſe. unũ aũt poſterioꝶ obliuiſcẽs: ad ea quæ prio
ra ſut me extẽdẽs: uxta ꝓpoſitũ ſequorad brauiũ ſuꝑnæ uocatiõis dei: xpo ieſu. quotquot ergo pfecti hoc ſa
piamus:& ſiꝗd aliter ſapitis:hoc quoq;deus uobis reuelauit: & cætera: quæ te ſcire nõ dubito: & nos breuitatis
ſtudio præterimus: Dicit ſe necdu cõprehẽdiſſe: & necdũ: &nequaꝗᷓ eẽ pfectũ: ſed inſtar ſagittarii ad ꝓpoſitu:
& ad ſignũ iacula dirigere:quẽ ſignificãtius græci oοτον noiant: ne ſagitta ad partẽ declinans alterã impitũ
ondat ſagittariũ. Et aſſerit præteritoꝶ ſe ſempꝑ obliuifci: &ad pora ſemp extẽdi: p quæ docet præterita negligẽ
da:& futura cupiẽda:ut qd hodie pfectũ putauit:dũ ad meliora & pora extẽdit᷑: cras ĩ perfectũ fuiſſe cõuĩcat.
Atq; ita ꝑ ſingulos gradus:du nunꝗ ĩ ſtatiõe: ſed ſemꝑ ĩ curſu ẽ impfectũ doceat qd hoĩes putabamus eẽ pfe
ctũ ſolaq; pfectionẽ & uerã iuſticiã dei tmuirtutibus coaptãdã:ſᷣm ꝓpoſitũ inꝗt:Perſ’ equorad brauiũ ſi upnæ
uocatiõis dei ĩ xpᷣo ieſu. O apoſtole Paule ignoſce mihni:qſi homũculo mea uitia cõfitẽti. Si audacter ĩterroge
mus dicis te necdũ accepiſſe: & necdũ cõprehẽdiſſe: & necduũ eẽ pfectũ: & præteritoꝶ ſ. emp obliuiſci: & ad pora
te extẽdi. ſiquo mõ poſſis occurrere ĩ reſurrectiõe mortuoꝶ: & cõſeq brauiũſu pnæ uocatiõis:& quõ ſtati ĩfers
quotquot ergo perfecti hocſapimus ſiue ſapiamus. diuerſa enĩ ſunt exemplania. & ꝗd ſapimus ſiue ſapiamus
nos eẽ pfectoscõprehẽdiſſe qd nõ cõprehẽdimus faccepiſſe qd nõ accepimuseẽ pfectos ꝗq nondũ pfecti ſu/

mus? Quid ergo ſapimus ĩmo qd ſape debemus pfecti nõ ſumus: ĩ perfectos nos eẽ cõfiteri: & necdu cõprehẽ

diſſe:necdu accepiſſe? Hæc ẽ hoĩs uera ſapia ĩperfectu eẽ ſe noſſe. Atq; ut ita loqr cũctoꝶ ĩ carne iuſtoꝶ ĩper-/
fecta pfectio eſt. Vñ & I ꝓuerbiis legimus ad ĩ telligẽdã iuſticiã uera: Niſi enĩ eẽt & falſa iuſticia:nunꝗᷓ dei ue/
ra iuſticia diceret᷑. Et ĩ eodẽ apoſtoli loco ſequit᷑: Et ſiqd aliter ſẽtitis: & hoc uobis deus reuelauit. Rẽnouã au
dio: qui paulo añ dixerat: nõ qꝗa iã accepi: aut ꝗa iã pfectus ſũ. Et uas electiõis ꝗ ꝓ cõfidẽtia hitãtis ĩ ſe chriſti
audebat lo ꝗ:an expimẽtũ ꝗritis eius qui in me loqtur xpᷣsX& tũ ſimpliciter fatebat᷑ ſe nõ eẽ pfectũ. nunc uero

dqd ſibi ꝓprie denegabat mittit in turba: igitq; cũ cæteris: & ait quotquot ergo pfecti hoc ſapiamus. Sed qua

rõne hocdixerit exponitin ſequentibus. Hoc inquit ſapiamus qui uolumus ᷣm humanæ fragilitatis modu/
luũeẽ ꝑfecti:necdũ nos accepiſſe:necdũ cõprehẽdiſſe: necdũ eẽ pfectos. & qa necdũ pfecti ſumus: & forſitã ali/
ter ſapimus ꝗᷓ poſcit uera & pfecta pfectio: ſiqd aliter ſapimus & aliter ĩtelligimus ꝗᷓ dei habet ſcia. & hoc no
bis deus reuelauit: ut præcemur cũ Dauid:atq; dicamus. Reuela oculos meos: & conſideraho mirabilia de lege
tua.Ex quo ꝑſpicuũ eſt: duas in ſcripturis ſãctis eẽ pfectiões: duaſq; iuſticias: & duos timores. primã pfectio
nẽ & ĩcõparabilẽ ueritatẽ pfectãq; iuſticiã dei uirtutibus coaptãdã. Secũdã auũt quæcõpetitnoſtræ fragilitati
Iuxta illud qdĩ pſalmis Cit: N 6 iuſtificabit᷑ in cõſpectu tuo oĩs uiuẽs. ad eã iuſticiã: quæ nõ cõparatiõe: ſed
dei ſciẽtia dicit᷑ eẽ pfecta. Iob quoq; & Zacharias & Eliſabeth iuſti dicti ſũt ᷣm eã iuſticiã quæ poſſit ĩ iniuſti
ciã aliquãdo mutari: & nõ ſm illã quæ nunꝗᷓ mutari põt:ꝗᷓ dicit᷑: Egoſũ: & nõ mutor. & hocẽ qd apoſtolus
alio loco ſcribit: Etenĩ nõẽ glorificãdu qd glorificatu ẽ ꝓpter excellẽtò gloriã. ꝙ uidelicet legis iuſticiaad cõpa
rationẽ euãgelicæ gratiæ nõ uideat eẽ iuſticia. Si enĩ ait qd deſtruit᷑ glorioſũ eſt: multo magis qd pmanet:erit
in gloria. Et ite: ex parte ſcimus: & ex parte prophetamus. Cũ aũt uenerit qd pfectũ ẽ:deſtruent᷑ illa:quæ ex
Parte ſũt. Et uidemus nũc per ſpeculũ ĩ enygmate:tuc auũt facie ad faciẽ. Nuc cognoſco ex parte:tũc cognoſcã
ſicut & cognitus ſũ. ut in pſalmis: Mirabilis facta eſt ſcia tua ex me:cõfortata eſt:& nõ potero ad eam. Et iteꝶ:
exiſtimabã cognoſcere:hoc laboreſt in cõſpectu meo:donec ĩtroeã ĩ ſãctuariũ:& ĩ telligã ĩ nouiſſimis eoꝶ. Et
Teodẽ loco. utiumentũ factus ſũ apud te: & ego ſemp tecũ. Et Hieremias. Stultus factus eſt oĩs hõa ſcia. Et
idẽ Paulus apoſtolus. Fatuũ inqt dei ſapiẽtius eſt hoĩbus. Et multa alia: quæ ſtudio breuitatis omitto. CRI.
Argute mi Attice: memoriterq; dixiſti.Sed labor tuus:& multiplex teſtimoniorũ replicatio meæ parti ꝓficit.
Neq; enĩ ego hoĩem deo cõparo: ſed aliis hoĩ bus:quoꝶ collatione qui ſtudiũdederit: põt ee perfectus. Ac per
hoc quãdo dicit᷑: Homo põt eſſe ſine peccato:ſi uoluerit: iuxta mẽſurã hoĩs:nõ iuxta menſurã deidicit᷑. maie
ſtatis cuius coparatiõe nulla creatura põt eſſe pfecta. A T. O Critobole hæc memorans mecũ facis. & ego eni
hoc ſentio:nullã creaturã ſᷣm uerã cõſumatãq; iuſticiam poſſe eſſe pfectã. Cæteꝶ aliũ diferre ab alio: & diuer
ſas eẽ in hoĩbus iuſticias: nulli dubiu eſt: & uel maiorẽ eẽ aliũ uel minorem. & tũ ſᷣm ſtatum & mẽſurã ſuam
poſſe iuſtos noĩari: qui alioꝶ cõparatiõe nõ iuſti ſũt. Verbi gratia Paulus apoſtolus uas electionis: qui plus
oibus apoſtolis laboraui t: utiq; iuſtus erat:qui ſcribẽs ad Timotheũ. Certamẽ bonũ certaui:curſũ cõſumaui:
fidẽ Fuaui: de cætero repoſita eſt mihi corona iuſticiæ: quã reddet mihi dis in illa die iuſtus iudex. nõ ſolum
f ii. liii.

+— ½

11).

aũt mihi: ſed oĩbus qui diligunt aduentũ eius. Iuſtus erat & Timotheus diſcipulus eius & imitator: quẽ do/
cet quid agere debeat: & quẽ modũ tenere uirtutũ. Putamus ne unã & eandẽin utroq; fuiſſe iuſticiam? & nõ
plus hr̃e meritoꝶ eu: ꝗ plus in oĩbus laborauit: Multæ mãſiones ſũt apud patrẽ: qa & merita diuerſa. Stella
aſtella differt in gloria. & in uno eccleſiæ corpore mẽbra diuerſa ſũt. Habet ſol fulgorẽ ſuũ. Luna quoq; noctis
tenebras tempat.& quinq; ſydera alia quæ uocant᷑ errãtia:diuerſis & curſibus & lumiĩbus cælũ ꝑagrant. Innu
merabiles ſũt aliæ ſtellæ: quas micare in firmamẽto cernimus. In ſingulis diuerſa ſũt lumina.& tamen in ſua
unaquæq; pfecta eſt. ita duũtaxat ut cõparatiõe maioris pfectione careat. In corpore quoq; cuius mẽbra diuer
ſa ſũt:aliud oculus:aliud manus: aliud pes agũt. Vnde & apoſtolus dicit. Nõ põt oculus dicere manui:nõ es
mihi neceſſaria. Aut iteꝶ caput pedibus:nõ deſt idero operã ueſtrã. Nunqd oẽs apoſtoli: nunqd oẽs ꝓphetæ:
nunqd oẽs magiſtri:nũquid oẽs cũctas hit uirtutes: nũquid oẽs donatioes hñt ſanitatũ: nundqd oes linguis
loquunt᷑: nũquid oẽs ĩ terpᷣtant æmulamini dona maiora. Oĩa aũt hæc opat᷑ unus atq; idẽ ſpus:diuidẽs pro
pria unicuiq; put uult. In quo diligenter attende ꝙ non dixerit: 'm quod unũquodq; mẽbꝶe cupit:ſed ſᷣm ꝙ;
ipſeuult ſpus. Neq; enĩ dicere põt uas figulo ſuo:qre ita uel ita me feciſti? Aut nõ habet figulus ptãtẽ de eodẽ
luto aliud uas facere ĩ honorẽ:aliud in cõtumeliã. Vnde conſequẽter adiecit æmulamini dona maiora. In fide
& induſtria plus cæteris chariſmatibus hẽre mereamur: melioreſq; ſimus iis: qui cõparatiõe noſtri in ſecũdo
uel tertio gradu poſiti ſũt. In magna domo uaſa diuerſa ſũt:alia aurea:alia argentea:ænea: ferrea:ligneaq;. Et
tamẽ ſᷣm modulũ ſuũ:cũ æneũ uas pfectũ ſit: cõparatiòe argẽtei uaſis: ĩ perfectuũ dicit᷑. Rurſũq; argẽteũ aurei
collatiõe deterius ẽ. Atq; hoc mõ du ſibi ĩuicẽ cõparant᷑: impfecta & pfecta ſũt oĩa. In agro terræ bonæ ex una
ſemẽte tricenarius & ſexagenarius: & cẽtenarius fructus exorit᷑: ipſis numeris iudicat᷑ ĩpar eſſe quod naſcit᷑. Et
tñ in ſuo genere pfecta ſũt ſingula. Eliſabeth & Zacharias quo teſtimonio qꝗ̃ſi ĩpenetrabili uteris clypeo nos
docere pnt: quãto ĩferiores ſũt beatæ Mariæ matris ſãctitate: quæ cõſciẽtia in ſe hĩtãtis dei libere ꝓclamat.Ec
ce enĩ ex hoc beatã me dicẽt oẽs generatiões. Quia fecit mihi magna:qui potẽs eſt: & ſãctũ nomẽ eęius. Et mi/

ſericordi a eius a ꝓgenie in ꝓgenies timẽtibus eũ. Fecit potẽriã in brachio ſuo. In quo aĩaduerte:ꝙ; eatã ſe eſſe
dicat:nõ ꝓprio merito atq; uirtute: ſed dei in ſe hĩtantis clæmẽtia. Ipſe quoq; Ioãnes: quo maior nõ fuit inter

natos mulieꝶ: parẽtibus ſuis melior eſt. No eni ſolũ hoĩbus:ſed & angelis teſtimonio dñi cõparat᷑. Et tñ qui
cũctis hoĩbus erat maior in terra: minimo in regno cæloꝶ minor fuiſſe phibet᷑. Quid miꝶ in collatiõe ſãctoꝶ
alios eẽ meliores: & alios ĩferiores: cũ ecõtrario hoc liqde ĩtelligi poſſit?:Ad Hieruſalẽ dicit᷑: quæ multis pcto/
rũ erat cõfoſſa uulneribus. iuſtificata eſt Sodoma ex te:nõ ꝙ Sodoma ꝑ te iuſta ſit. quæ in æternos collapſa
cineres audit. Per Ezechiel Sodoma reſtituet in antiꝗs: ſed ꝙ cõparatiõe Iceleratoris Hieruſalẽ hæc iuſta uidea
tur. illa eni dei filiũ trucidauit. Hæc ppterabũdãtiã panis: & ꝑ luxuriæ magnitudinẽ exceſſit modũ libidinis
Publicanus in euãgelio qui pcutiebat pectus: quaſi theſauꝶ cogitationũ peſſimaꝶ: & cõſciẽtia delictoꝶ ocu/
los non audebat tollere: ſupbiẽtis phariſei collatie fit iuſtior. Et Thamar ſub ſpecie meretricis fallit iudã. Et
ipſius ſnĩa qui deceptus eſt: meret audire. iuſtificata eſt Thamar: magis ꝗᷓ ego. Ex ꝗbus oĩbus approbat᷑: non
ſolũ ad cõparationẽ diuinæ maieſtatis hoĩes nequaꝗᷓ eẽ pfectos: ſed ne angeloꝶ qdem & cæteroꝶ hoĩum: qui
uirtutũ culmĩa cõſcẽderũt:cũ & tu qui melior es alterius collatiõe:quẽ impfectũ eẽ mõſtraueris:rurſũ ab alio
te præeũte uincaris: ac per hoc nõ hẽas uerã pfectionẽ:quæ ſi pfecta ſit: nulla re indiget. CR. Et quomo Attice
ad pfectionẽdiuinus mo ꝓuocat?:AT. Hac ratione qua dixi:ut ſᷣm uires noſtras unuſꝗſq; ꝗᷓtum ualuerit ex/
tech⸗ .Si quo mõ poſſit ꝑuenire: & cõprehẽdere brauiũ ſupnæ uocatiõis. Deniq; oĩpotẽs deus cui docet apo/
ſtolus:iuxta diſpẽſationẽ carnis aſſuptæ ſi ubiiciẽdũ filiũ: ut ſit deus oĩa in oĩbus:pſpicue demõſtrat: ſibi cun/
cta eẽ ſubiecta. Vnde & Propheta ſubiectionẽ ſuiĩ finepræſumit dicẽs. Nõne deo ſoli ſubiecta erit aĩa mea?
abipſo eni eſtſ. alutare meũ. Et quia in corpore eccleſiæ caput chriſtus eſt ꝛqbuſdã adhuc repugnãtibus mem
bris: uidet᷑ corpus quoq; capiti nõ eſſe ſubiectũ. Nãq; ſi patit unũ mẽbꝶ:cõpatiunt᷑ oĩa & totũ corpus dolore
unius mẽbri cruciat᷑. Quod dico: ita manifeſtius fiet: ꝗdiu hẽmus theſauꝶ iſtũ ĩ uaſis fictilibus: & fragili car/
necircũdamur: ĩmo mortali & corruptibili. Beatos eẽ nos credimus:ſi in ſingulis uirtutibus: partibuſq; uirtu
tũ:deo ſubiecti ſumus. Cũ aũt mortale hoc ĩdutũ fuerit ĩmortalitate: & corruptiuũ hoc ĩcorruptiõe ueſtitũ:

& abſorpta mors fuerit in Api uictoria: tũcdeus erit oĩa in oĩbus. Vt nõ ſit tmin Salomone ſapiẽtia:ĩ Dauid

aĩ mãſuetudo: in Helia & Finees zelus:ĩ Abrahã fides:in Petro cui dictũ eſt:Simò ioãnis amas me?: pfecta di
lectio.in electiõis uaſe ſtudiũ prædicãdi. Et in cæteris: uel bina: uel trina:S ed totus in cũctis ſit:& oĩ uirtutum
choro ſãctoꝶ numerus gloriet: & ſit deus oĩa in oĩbus. CR. Nullus ergo ſãctoꝶ: ꝗdiu in iſto corpuſculo eſt:
cũctas põt hr̃e uirtutes? AT. Nullus: qa nũc ex parte ꝓphetamus: & ex parte cognoſcimus. Necenĩ pnñt oĩa eſſe
in oĩbus hoĩbus: qa nõ eſt ĩmortalis filius hoĩs. CRlI. Et quõ legimus: Qui unã hũerit: oẽs uidet᷑ hr̃e uirtutes:
AT. Participatiõe: nõ ꝓprietate. Neceſſe eſt enĩ ut ſinguli excellãt in qbuſdã. & tn hoc qd legiſſe te dicis: ubi
ſcriptũ ſit neſcio. CRl. Ignoras hãc philoſophoꝶ eẽ ſnĩiam. A T. Sed nõ apoſtoloꝶ. Neq; enĩ mihi curæ ẽ ꝗd
Ariſtoteles: ſed qd Paulus doceat. CRlI. Obſecro te. Nõne Iacobus apoſtolus ſi cribit: qui in uno offẽderit:eſſe
oĩum eũ reũ? A T. Ipſe locus ſe ĩterpretat᷑. Nõ enĩ dixerat uñ cœpat diſputatio. qui diuitẽ paupiĩ honorẽ præ
tulerit: reus eſt adulterii uel homicidii. In hoc enĩ delirãt ſtoici paria cõtẽdẽtes eẽ pctã. Sed ita quoq; qui dixit
nõ mæcchaberis: dixit & nõ occides. ꝙ; & ſinõ occides: mæcchaberis aut: factus es traſgreſſor legis: Leuia cu le
uibus &

do,
En
tella
octis
nnu
nſun
iuer
noe
lete:

guis

Pro

eoce
nſice
cüͤdo
, Et
autei
Xuna
t. B
onos
ut. E
Ermi⸗
ſele
nner
igi
o
dc/
lupla
niden
linis
ocu/
i.Et
enon
mgui
balo
ne
ter
to
cuN
mea
mem
lote
lcar/
rtu

„

uid
tadi
tum
eſt .
eſe
utes
6
,r
diut
10.

uibus & grauia cũ grauibus cõparant᷑. Nec ferula dignũ uitiũ gladio uindicãdũ eſt: necgladio dignũ ſcelus fe
rula coercendũ. CRl. Eſto utnullus ſãctoꝶ oẽs uirtutes hẽat: hoc certe dabis. in eo qd põt facere: ſi fecerit: eſſe
pfectu. A T. Nõ tenes qd ſupra dixerim?: CRI. Quidnãillud eſt? AT. Perfectũ eſſe in eo qd fecit. & ĩperfectũ
in eo qd facere nõ potuit. CRI. Sed ſicut pfectus eſt in eo qd fecit: qa facere uoluit. ita & in eo p qdc ĩperfectus
eſt: ꝗa nõ fecit: pfectũ eẽ potuiſſe: ſi facere uoluiſſet. AT. Quis enĩ nõ uult facere.quod pfectu eſt? Autꝗs nõ
cũctis cupiat florere uirtutibus? Si totũ reꝗris:ab oĩbus tollis reꝶ diuerſitatẽ & gratiaꝶ diſtantiã: & creatoris
artificis uarietatẽ. cuius ſacro ꝓpheta ſonat carmĩe. Oĩa in ſapia feciſti. Indignet᷑ Lucifer qre fulgorem lunæ
nõ hẽat: Luna ſupꝑ ſuis defectibus & labore cauſet᷑: cur annuũ ſolis circulũ ſingulis menſibus expleat ſol qᷓra
tur:qd offẽderit:ut lunæ curſu tardior ſit. Clamemus & nos homũculi: qd cauſæ extiterit: ut hoĩes & nõan ge
li facti ſimus: ꝗᷓᷓ magiſter noſtero adxaαι⅝ο. uetuſtus: de cuius hæc fõte ꝓcedũt: oẽs rõnales creaturas æquo
aſſerit iure coditas. ut inſtar qᷓdrigaꝶ & curruũ de carceribus exeutes: in medio ſi patio uel corruant uel præter-

uolẽt: & ad optata pueniant. Elephãti tãtæ molis: & Griphes ĩ ſua grauitatecauſent᷑: cur ꝗternis pedibus ĩce/

dãt: cũ muſcæ culiceſq; & cætera huiuſcemodi aĩantia ſub pẽnulis ſenos pedes hẽant. & aliq uermiculi ſi int: ꝗ
tãtis pedibus ſcateãt: ut ĩnumerabiles ſimul motus nulla acies cõprehẽdat. Dicat hæc Martion: & oẽs hæreti
ci: q creatoris opibus illudũt. Vrum decretũ hucuſq; pueniet: ut dũ ſingula calũniant᷑:manũ iniiciãt deo:cur
ſolus deus ſit: cur ĩuiderit creaturis: ut nõ oẽs eadem polleãt maieſtate? Quod licet nõ dicatis (Neq; enĩ tã in
ſani eſtisut apte pugnetis deo. tamẽ aliis uerbis loqmini: rem dei hoĩ copulãtes: ut ſit abſq; pctõ: qd' & deus
eſt. Vnde apoſtolus ſup diuerſis intonãs gratiis loqꝗtur. Diuiſiões donationũ ſũt.idẽ aũt ſi pus. & diuiſiões mi
niſterioꝶ ſũt:ſed idẽ dns. & diuiſiões opationũ. Vnus aũt deus:q opat᷑ oĩa ĩ oĩbus. CRI. Nimius es ĩ una atq;

eadẽ qſtiõe: ut pſuadereconeris hoĩem uniuerſa ſimul hie nõ poſſe:qᷓſi aut ĩuiderit aut nõ potuerit deus pᷣſta

reimagini & ſimilitudini ſuæ: ut ĩ cĩbus rũdeat ſuo creatori.AT. Ego ne nimius an tu?ꝗ ſoluta pponis:& nõĩ

telligis aliud eẽ ſimilitudinẽ: aliud æꝗlitatẽ. Illud picturã: hoc eẽ ueritatẽ. Verus equus cãpoꝶ ſi patia trãſuolat
pictus parieti hæret ĩ curru. Arriani dei filio nõ cõcedũt:qd tu oĩ hoĩ tribuis. Alii nõ audẽt pfectũ ĩ xpᷣo homi/

nem cofiteri:ne ſuſcipe ĩeo hoĩs pctã cogant᷑:ꝗᷓſi potẽtior ſit creatio creatore:Et idipſũ tm filius hoĩs: dei

filius. Aut igit᷑ ꝓpone alia: qbus rũdeã. aut deſine ſupbire: & da gloriã deo. CR. Immemor es riſionis tuæ: &
dũ argumẽta argumẽtis cõnectis: ac p ſcripturaꝶ latiſſimos cãpos ĩfrenis equi libertate bacchanis:ſi up fortiſ/
ſima q̃ſtiõe:cui pollicitus es te in cõſequẽtibus rũſuꝶ:oĩno tacuiſti: obliuionẽ ſimulãs ut neceſſitatẽ rãſionis
euaderes. Sed ego ſtultus ad horã tribui qd petebas: exiſtimãs oblatuꝶ ſpõte quod accepas. & nõ admonitũ
reddere qd debebas. A T. Niſi fallor de poſſibilibus madatis dilata eſt riũſio. CRlI. Aut poſſibilia deus mãdata
dedit:aut ĩpoſſibilia. Si poſſibilia:in nr̃a ptãte eſt ea facere:ſi uelimus.Si ĩ poſſibilia: nec ĩ hoc rei ſumus:ſi nõ
facimus:qd ĩplere nõ poſſumus. Ac p hoc ſiue poſſibilia deditdeus mãdata ſiue ĩpoſſibilia:põt hõ ſine pctõ
eẽ ſi uelit.AT. Quæſo ut patiẽter audias.nõ enĩ de aduerſario uictoriã: ſed cõtra mẽdaciũ quærimus uerita/

tẽ. Deus poſſibiles dedit humano gñi ingenio oẽs artes ꝗppe quas plurimi didicerũt: ut taceã de his ꝗᷓs græci

uuXa&ανDας Ucant: nos ad opera manuum ptinere poſſumus dicere. Verbi gratia: grãmaticã: rhetoricã:phi/
loſophiæ tria genera: phyſicã: ethicã: logicã: geometriã atq; aſtronomiã: aſtrologiã: arithmeticã. quæ & ipſæ
partes philoſophiæ ſũt: medicinã etiã quæ in tria diuidit᷑ Aiai In Tiò' ideſt uictus rationem α1αααεν1οον
ideſt medicamẽti rationẽ &ιoν7Huwν.11. operis manuarii rönẽ: Iuris quoq; & legũ ſciẽtiã quis noſtꝶ:qꝗᷓuis ſit
Igenioſus poterit oĩa cõprehẽdere? Cũ eloquẽtiſſimus oratorde rhetorica & iuris ſciẽtia diſputãs dixerit: pau
ci unũ pnt: utrũq; nemo. Vides ergo: ꝙ & deus poſſibile iuſſerit! Et tñ id q poſſibile eſt p naturã:nullũ poſ/
ſe cõplere? Dedit itaq; præcepta diuerſa:uirtutes uarias:ꝗqᷓs oẽs ſimul hr̃e nõ poſſumus. Atq; ita fit:ut quod
in alio: aut primũ:aut totũ eſt in alio ex parte uerſet. Et tñ nõ ſit in crimĩe: qui nõhabet oĩa. Nec cõdemnet᷑ex
eo: quod nõ habet: Sed iuſtificet᷑ ex eo: qq poſſidet. Definit apoſtolus: qualis epiſcopus eẽ debeat: ſcrbẽs ad
Timotheũ.oportet epiſcopũ eẽ irrephenſibilẽ: unius uxoris uiꝶ:ſobriũ:pudicũ: ornatũ:hoſi pitalẽ: docilem:
nõ uinolẽtũ: nõ pcuſſorẽ: ſed mãſuetũ: no litigioſũ: ſine auaritia: domũ ſuã bene regentẽ: filios habentẽ ſub/
ditos cũ oĩ pudicitia. Et nõ neophytũ:ne ĩflatus in iudiciũ ĩci dat diaboli. Oportet aũt eũ etiã teſtimoniũ de fo
ris habere:ne in obprobriũ incidat: & laqueũ diaboli. Tito quoq; ſcribens diſcipulo: quales epiſcopos debeat
ordinare: breui ſermone demoſtrat. Iõ reliq te Cretæ: ut quæ reliqua ſũt corrigas: & conſtituas ꝑ ciuitates pᷣſ by
teros: ſicut ego præcepi tibi. Siꝗs eſt ſinecrimĩe: unius uxoris uir: filios habẽs fideles: necĩ accuſatiõe luxuriæ:
aut nõ ſubiectos. Oportet aut epiſcopũ eſſe ſine crimĩe.ſine accuſatiõe. Hoceni magis ον ſicut dei
diſpẽſatorẽ: nõ ꝓnũ: nõ iracũdũ nò uinolẽtũ:nõ pcuſſorẽ: nõ turpis lucri appetitorẽ. Sed hoſſ pitalẽ: benignũ
pudicuũ:iuſtũ: ſãctũ: cõtinẽtẽ: obtinentẽ doctrinæ fidelẽ ſermonẽ: ut poſſit exhortari in doctrina ſana. Etcon
tradicẽtes coarguere: ut diuerſaꝶ pſonaꝶ uaria præcepta nũc ſileã: circa mãdata epiſcopi me tenebo. Vult cer/

te deus tales eẽ epiſcopos: ſiue preſ byteros: quales uas electiõis docet. Primũ quod dixit. Irreprehẽſibilis: aut
nullus:aut rarus. Quis eſt enĩ qui nõ quaſi in pulchro corpore:aut neuũ: aut uerucã habeat. Si enĩ ipſe apo-
ſtolus dicit de Petro: ꝙ nõ recto pede ĩceſſerit in euãgelii ueritate.& in tãtũ reprehenſibilis fuerit:ut & Barna/

bas adductus ſit in eandem ſimulationẽ: qd ĩdignabit id ſibi denegari: quod princeps apoſtoloꝶ non habuit:
Deinde unius uxoris uiꝶ: ſobriũ:pudicum: ornatũ: hoſpitalẽq;: ut reperias: illud certe qd ſequit᷑ Aαον
f ii ii. .liiii.

l.

R—„

a poſſit docere:nõ ut iterpretat latina ſimplicitas: docilẽ: cũ cæteris uirtutibus difficulter inuenies. uinolẽtũ

quoq; & ꝑcuſſorẽ: & turpis lucri cupidũ repudiat apoſtolus: & pro his cupit maſi uetũ: abſq; iurgio: ſine auari

tia. Et ut domũ ſuã optime regat. Quodq; uel difſicillimũ eſt: ut filios habeat ſubiectos cũoĩ pudicitia. Nõ
enĩ ſufficit ꝓpriã here pudicitiã: niſi eã filioꝶ & comitũ ac mĩſtroꝶ pudore decoret᷑.dicẽte Dauid. Ambulãs ĩ

uia ĩmaculata hic mihi miniſtrabat. Cõſideremus quoq; oνα pudicitiæ filios hñtẽ ſubditos in oĩ pudi

citia: ut n ſolũ ope:ſed ᷣmone quoq;: & nutibus ſe abſtineat ab ĩpudicitiis. Neforte illud ĩcidat Heli: qui cer

te ĩcrepauit filios ſuos dicens. Nolite filii mei nolite: nõ bonã famãaudio ego deuobis. Corripuit: & punitus
eſt ꝗa nõ corripe debuit: ſed abiicere. Quid faciet qui gaudet ad uitia: qemẽdarenõ audet?:qui cõſcientiã ſuã
metuit? & quod cũctus populus clamitat: neſcireſe ſimulat: Quodq; leqtur uuveαο oy ut etiã anullo ac-
cuſet᷑:ut bonã opinionẽ ab iis qui foris ſũt habeat: ut etiã maledictis aduerſarioꝶ careat. Et ꝗbus doctrina di

ſplicet placeat cõuerſatio.puto ꝙ nõ facile ſit reperire: maximeq; illud: ut potens ſit aduerſaris reſiſtere: ber

uerſos opprimere:et ſuperare doctrinas. ut nõ neophytus epiſcopus ordinet᷑:quod uidemus noſtris tempori
bus ꝓ ſuma eligi iuſticia. Nequaꝗᷓ utiq; apoſtolus neophytũ refutaret: ſep baptiſmũ uetera peccata cõſcidit
Nouas uirtutes nõ tribuit. Dimittit & arcet. Etdimiſſo ſi laborauerit præmia pollicet. Aut nullus inꝗᷓ aut ra
rus eſt qui oĩa habeat quæ habere debet epiſcopus. Et tn ſi unũ uel duo de catalogo uirtutũ epiſcopi cuiꝗᷓ de
fuerint. nõ tũ iuſti carebit uocabulo. Nec ex eo dänabitquod nõ habet. ſed exeo coronabit᷑ qd poſſidet. Oĩa

enĩ habere & nullo ĩdigere uirtutis eius eſt qui pctm nõ fecit. nec dolus ĩuentus eſt in ore eius: qui cũ maledi
ceret nõ maledixit. qui cõfidenter uirtutũ còſcientia lo quebat᷑. Eceuenit princeps mũdi huius. & in meinue
nit nihil. Qui cũeẽt ĩ formadei nequaꝗᷓ rapinã arbitratus eſt æqualẽ ſe eẽ deo. Sed ſe exinaniuit formã ſerui
accipiens: & factus eſt obediẽs uſq; ad mortẽ: & mortẽ crucis. Propterea donauit ei deus nomẽ ſuꝑ omne no-
mẽ. Vt in noĩe leſu flectãt genua cæleſtia terreſtria & inferna. Si ergo in una epiſcopi pſona pauca præcepta

aut nequaꝗᷓ aut difficulter ĩuenies: qd facies deoĩ hoĩe: qui cũcta debet ĩplere mãdata! Et ex corporalibus cõ
ſideremus ſpiritalia Alius uelox pedibus: ſed nõ fortis manu. Ille tardus inceſſu: ſed ſtabilis ĩ prœlio. Hicpul

chrã habet faciẽ: ſed raucæ uocis eſt. alius tetrã: ſed dulci modulatiòe cãtat. Illũ ĩgenioſũ.ſe ed obliuioſũ. Hũc
memorẽ: ſed tardi uidemus ĩgenii. In ipſis cõtrouerſiis: in ꝗbus quõdã pueri luſimus:non oẽs ſimiliter uelin
œmiis: uel innarrationibus: uel in exceſſibus: uelin argumentis: aut exẽploꝶ copia: & epilogoꝶ dulcedine ſe
agũt. Sed eloquẽtiæ ſuæ alia atq; alia in parte diſſimiles ſũt. De uiris magis eccleſiaſticis loquor.. Multi ſup
euãgelia bene dixerũt. Sed ĩ explanatiòe apoſtoli ĩpares ſui ſũt. Alii cũ inſtrumẽto nouo optime ſenſerunt: in

1

pſalmis & ueteri teſtamẽto muti ſũt. Hoc totũ dico:ꝙ nõ oĩa poſſumus oẽs. Raruſq; aut nullus eſt diuitũ: ꝗ
in oĩ ſubſtãtia ſua paria uniuerſa poſſideat. Poſſibilia præcepit deus: & ego fateor. Sed hæc poſſibilia cuncta
ſinguli habere nõ poſſumus. nõ ĩbecillitate naturæ: ne calumniã facias. ſed animi laſſitudine qui cunctas ſi
mul& ſemꝑ nõ poſſit habere uirtutes. quod ſi & in eo arguis creatorẽ: quare te talẽ cõdiderit: qui deficias atq;
laſſeſcas. dicã iteꝶ maior erit reprehẽſio: ſi eũ uolueris accuſare: quare tedeũ nõ fecerit. Sed ſidices:ſi nõ poſſũ

ergo pctm̃ nõ habeo: habes pctm: quareno feceris: quod alius potuit facere. Rurſũq; ille: cuius tu cõparatione
deterior es: uel tui in alia uirtute: uel alterius: erit collatiõe peccator. atq; ita fit: ut quẽcunq; primũ putaueris:

minor ſit eo: qui ſe in alia parte maior eſt. CRI. Sinõ põt homo eſſe ſine pctõ. quõ iudæis ſcribit apoſtolus:

Ei qui potẽs eſt cõſeruare uos ſ.inepeccato: & cõſtituere ante cõſpectũ gloriæ ſuæ ĩmaculatos: quo teſtimonio
cõprobat poſſe hoĩem eẽ ſine pctô: & maculã nõ habere? AT. nõ intelligis quæ propoſueris. Neq; eni hõ põt
eſſeſine pctõ: qd tua habet ſẽtẽtia: ſed põt:ſi uoluerit deus: hoĩem ſeruare ſine peccato: & ĩmaculatũ ſua miſe
ricordia cuſtodire. Hoc & ego dico: ꝙ cũcta deo poſſibilia ſũt. Hoĩ aũt nõ ꝗqcquid uoluerit poſſibile eſt. & ma/
xime id eſſe: ꝙ nullã legeris habere creaturã. CRI. Nõ dico hoĩem eẽ ſine pctõ: quod tibi forſitã impoſſibile ui
deat᷑.ſed poſſe eẽ ſi ueſttAliud eſt enĩ eẽ: aliud poſſe. Eſſeꝗᷓrit exẽplum: poſſe oſtendit ĩperii ueritatem. AT.
Nugaris: nec meminiſti illius puerbii. actũ negas: & in eode cœno uolutaris. ĩmo laterem lauas: ꝓ quo nihil
aliud audies: niſi hoc: quod oĩbus patet: Rẽ te uelle firmare: quæ neceſt: nec fuit: & forſitã nec futura eſt. Atq;

utipſo uerbo utar: & ſtultitiam aſiſtate.i.incõſiſtẽtis argumẽtatiõis oſtendã:eſſe poſſe te aio dicere:quod eſſe

nõ poſſit. hocenĩ qd ꝓpoſuiſti:poſſe hoĩem ſine pctoò eſſe ſi uelit: aut uerũ eſt: aut falſuũ eſt. Si uerũ eſt:oſtẽde
ꝗs fuerit. Si falſũ:qcquid falſũ eſt: nunꝗᷓ fieri põt. Veꝶ hæc quaſi exploſa taceant᷑: & in ſcriniolis ueſtris muſ
ſitent publicã faciẽ formidãtia. Trãſeamus ad alia: in ꝗbus ppetua oratiõe utendũ eſt. Itaduntaxat ut habeas

poteſtatẽ refellẽdi: & quærẽdi: ſiqd uolueris. CRI. Audiã patienter: nõ enĩ dicã libenter. & mirabor ĩgeniũ:cu

ius magis ſtupeo falſitatẽ. AT. Vtrũ falſa ſint an uera: quæ dicturus ſũ:cũ audieris: tũc ꝓbabis. CRI. Loque
re ut uis. mihi decretũ eſt: ſi ridere non potuero: magis ſilere ꝗᷓ mẽdacio acqeſcere. A T. Quid intereſt utrũ te
tacentẽan loquentẽ ſupem/ Et iuxta Prothei fabulã. Vigilantẽ capiam an dormientẽ? Cũ dixeris: quæ uolue
ris: audies quæ nequaꝗᷓ uelis. Veritas eni laborare poteſt: uinci nõ poteſt Libet ſententias tuasparũper diſ
cuütere: ut intelligãt ſectatores tui ꝗᷓ diuinũ in te mirentur ingeniu. Dicis ſine peccato eſſe non poſſe :niſi qui
ſcientiã legis habuerit:per quod magnã partẽ chriſtianoꝶ excludis a iuſticia. & qui prædicator es ĩpeccantiæ:
oẽs ꝓprie peccatores eſſe pnuncias. Quotus eni ꝗqſq; chriſtianoꝶ habet legis ſcientiã: quã in multis doctori
pus eccleſiæ: aut raro autdifſiculter inuenias? Veꝶ tu tantæ es liberalitatis: ut fauorem tibi apud Amaz onas
tuas

— — —.—,;, –

oliti
auari
N
ulß
puc
luicer
nitis
jälai
lox,
inacd
Apern
npott
Kaidit
dutta
ie
,01
naledi

einue

äſei

meno/
aper
tcnl
Hi-
1
lnele
iſup
ntin
ig
ncha
daſ
q
polli
none
wens
blu:
ono⸗
öpot
fna⸗
Leui
A.
nih
Atq
ſeſſe
ſtede
mul
lbens
cu
oque
rüte
vobve
ed
igu
nue:
gori
onas

tuas concilies. Vt in alio loco ſcripſeris: ſciẽtiã legis etiã fœmĩas habere debere: cũ apoſtolus doceat eſſe tacen
dum mulieribus ĩ eccleſia. & ſiꝗd ignorãt domiuiros ſuos debere conſulere. Nec ſufficit tibi dediſſe agmini
tuo ſciĩam ſcripturaꝶ: niſi eaꝶe uoce & cãticis delecteris. Iũgis eni & ponis in titulo ꝙ & fœmĩæ deo pſallere de
beãt. Quis enim ignorat pſallẽdũ eſſe fœmis in cubiculis ſuis: & abſq; uiroꝶ frequẽtia & cõgregatioe turbaꝶ?
Veꝶ tu donas quod licet: ut quod uerecuũde facere debeãt: & abſq; ullo arbitrio magiſtri auctoritate ꝓclamẽt
xiiii. titulo. Addis præterea ſeruũ dei nihil amaꝶ de ore ſuo: ſed ſemꝑ quod dulce eſt & ſuaue debere ꝓferre: &
ꝗᷓſi alius ſit uus dei: alius doctor & ſacerdos eccleſiæ prioris oblitus ſnĩæ. Ponis in alio titulo.xxii.ſacerdotẽ
ſiue doctorem omniũ actuũ ſpeculari debere: & fiducialiter corripere peccantes: ne pro iiſdem rationẽ reddãt
Et eoꝶ ſanguis deſuis manibus reqratur. Necſemel dixiſſecõtẽtus id ipſũ replicas: & inculcas. xxxi. ſacerdotẽ
ſiuedoctorẽ nemini adulari debere. Sed ardenter oẽs corripere:ne& ſe & eos qui eũ audiunt perdat. Tanta ne
eſtin uno opere diſſonantia: ut quid prius dixeris: neſcias? Si enĩ ſeruus dei nihil amaꝶ de ſuo debet ore pfer/
re:ſed ſemꝑ quod dulce & ſuaue eſt. Aut ſacerdos & doctor ſerui dei nõ erũt: qui fiducialiter debent corripere
paccãtes: & nulli adulari: ſed audacter oẽs ĩcrepare: Aut ſi ſacerdos & doctor nõ ſolũ ſerui dei:ſed inter ſeruos
eius principalẽ tenent locu: fruſtra Puis dei blãditias & dulcedines reſeruaſti: cũ hoc ꝓprie hæreticoꝝꝶ ſit: & eo
rũ qui riper cupiũt audientes: dicẽte apoſtolo. Huiuſt modienĩ Chriſto dño noſtro nõ ſeruiunt:ſed ſuo uẽ

tri. Et per dulces ſermones & benedictiões ſeducũt corda ĩnocentiũ:ſemp iſidioſa:callida:blãda eſtadulatio.

Pulchreq; adulator apud philoſophos definit. Blandus inimicus: ueritas amara eſt: rugoſæ frontis: ac triſtis
offenditq; correctos. Vnde & apoſtolus loquit᷑. Inimicus uobis factus ſum: ueritatẽ dicẽs uobis. Et Comicus
obſequiũ amicos: ueritas odiũ parit. Quapropter & paſcha cum amaritudinibus comedimus: & uas electiõis
docet paſcha celebranduũ: in ueritate & ſinceritate. Veritas in nobis ſit & ſinceritas: & amaritudo ilico conſeꝗᷓ
tur. Illud uero quod in alio ponis loco: oẽs uolũtate ꝓpria regi: quis chriſtianoꝶ põt audire: Si enĩ non unus:
nec paucitnec multi. ſed oẽs regunt᷑ propria uolũtate: ubi erit auxiliũ dei/ Et quomõ illud exponis? Adno greſ/

ſus hoĩs dirigunt᷑: & nõ in hoĩe uia eius: Et nemo põt quicꝗᷓ accip ere:niſi datum fuerit ei deſuper. Et in alio lo

co. Quid enĩ habes: quod nõ accepiſti? qd glorianis: quaſi nõ accepis: dicente dno ſaluatore. Nõ deſcẽdi de cæ
lo:ut faciã uoluntatẽ meã: ſed uolũtatẽ eius qui me miſit patris. Et in alio loco: Pater ſi fieri põt tranſeata me
calix iſte: Verũtamẽ nõ quod ego uolo:ſed ſicut tu uis pater. Et in oratiõe dominica. Fiat uoluntas tua: ſicut
in cælo & in terra. Qua ſniĩæ temeritate aufers dei omne præſidiũ. Et quod in alio loco fruſtra conaris adiũge
re abſq; dei gratia: quomõ ſentire uelis: ex hoc loco intelligit᷑: dũ gratiã eius:nõ ad ſis ingula refers opa: ſed ad
cõ litionis ac legis: & liberi arbitriii ptãtem. Ixxii.Illud uero dũ in ſequẽti ponis capitulo: In die iudicii iniquis
& peccatoribus nõ parcendũ: ſed æternis eos ignibus exurẽdos ferre quis põt:& interdicere te miſericordiã dei
& ante diẽ iudicii de ſnĩa iudicis iudicare:ut ſi uoluerit iniꝗs & peccatoribus parcere: te præſcribente nõ poſſit.
Dicis enĩ:Scriptũ eſt enim in.ciii.pſalmo. Deficiãt peccatores a terra:& iniquiita ut nõ ſint. Et in Eſaia. Com
burent iniqui & pctõres ſimul: & qui relinquũt deũ cõſumabunt᷑. Etno ĩ telligis cõminationẽ dei interdũ ſo
nare clæmentiã. Nõ enĩ dicit eos æternis ignibus cocremari. deniq; Eſaias de quo ponis teſtimoniũ:cõburent᷑
ait iniqui & pctõres ſimul. Ei nõ addidit in æternuũ. Et qui relinquũt deũ conſ umabunt᷑: proprie hoc dehære
ticis loquit᷑: qui rectũ fidei tramitem relinquẽtes conſumabunt᷑: ſi noluerint ad dominũ reuerti: quẽ dereliꝗᷓ
rũt:quæ ſentẽtia & tibi parata eſt:ſi neglerark ad meliora conuerti. Deinde cuius eſt temeritatis: iniquos & pec

₰

catores impiis iungere:quia nobis ſic definiunt᷑:oĩs impius iniquus eſt: & peccator eſt:nec reciprocat᷑: ut poſ/
ſimus dicere: Omnis pctõr & iniquus etiã impius eſt. Impietas enim proprie ad eos pertinet: qui notitiam dei
non habẽt: uel cognitã traſgreſſione mutarunt. Peccatum autem & iniquitas pro qualitate uitiorum poſtpec
cati & iniquitatis uulnera recipit ſanitatem. Vnde ſcriptum eſt. Multa flgella peccatoris: & non interitus ſem
piternus. Et per omnia flagella atq; cruciatus emendatur Iſrael. Quẽ enim diligit dominus: corripit. Flagel/
lat autem omnem filium: quẽ recipit. Aliud eſt cedere magiſtri & parentis affectu. aliud contra aduerſarios
crudeli animo deſæuire. Quam ob cauſam & in primo pſalmo canit᷑. Quoniam non reſurgunt impii in iu/
dicio. Iam enim in perditionem ſunt præiudicati. Neq; peccatores in conſilio iuſtoꝶ. Aliud enim eſt gloriam
perdere reſi urgendi: aliud perire perpetuo. Veniet inquit hora:in qua omnes qui in ſepulchris ſunt audiẽt uo
cem eius: & egredient᷑ bona fecerunt in reſurrectionẽ uitæ. Qui aũt mala egerunt in reſurrectionẽ iudicii.
Vnde & apoſtolus eodem ſenſu:quia eodem & ſpiritu loquit᷑ ad Romanos. Quicũq; enim ſine lege peccaue
runt:ſine lege peribũt.Et quicunq; in lege peccauerũt:per legem iudicabunt᷑. Sine lege impius eſt: qui impius
in æternũ peribit. in lege peccatorcredens in deũ:qui per legem iudicabit᷑: & nõ peribit. Si peccatores & iniqui
æternis ignibus exuruntur: non times ſententia tuam: qui niquũ & peccatorem te eſſe dicis. Et argumentaris
non hominem eſſe ſine peccato: ſed eſſe poſſe. Ergo ſolus ille ſaluetur: qui nunꝗᷓ fuit: neceſt: ſed futurus eſt:
aut forſitan nec futurus:& pereãt omnes:quos retro fuiſſe legimus. Tu ipſe qui Catoniana nobis inflaris ſu/

erbia:& Milonis humeris intumeſcis: qua temeritate peccator magiſtri nomen aſſumis Aut ſi iuſtus es: &

humilitate ſimulas peccatorem: mirabimur: atq; gaudebimus habere te ſolu m:poſſidere cũ ſociis:quod nec

uel poſſibile patriarchaꝶ: nec prophetaꝶ: nec apoſtolorum quiſpiam habuit. Si autẽ Origenes omnes ratio/
nabiles creaturas dicit non eſſe perdendas: & diabolo tribuit pœnitentiam: quidad nos: qui & diabolum & ſa

tellites eius: omneſq; impios & præuaricatores dicimus perire ppetuo: Etchriſtianos ſi in pctõ præuenti fue

rint: ſaluandos eſſe poſt pœnas xxi. Iungis præterea duo capitula inter ſe giler banarclu ſi uera ſint:os api
re nõ poteris. Sapientiã & intellectum ſcripturaꝶ niſi qui didicerit: ſcire nõ poſſe. xx. Et iterũ: Sciẽtiam legis
uſurpare nõ debere indoctum. Aut enĩ magiſtrum a quo didiceris ꝓferre cogeris:aut ſi magiſter talis eſt:qui
ab alio non didicerit: & docuerit te quodipſe ignorabat:reſtat ut nõ recte facias:qui indoctus uſurpas ſciẽtiã

ſcripturaꝶ:& magiſter prius ꝗᷓ diſcipulus eſſe cœpiſti. Niſi forte humilitate ſolita:magiſtrum tuum iactitas

dominũ:qui docet omnẽ ſcientiã. ut cum Moyſe in nube& caligine facie ad faciem audias uerba dei. & inde
nobis cornuta fronte ꝓcedas. nec hoc ſufficit:ſed repente mutaris in ſtoicũ: & de Zenonis nobis tonas ſi uper

cilio.Ilxxiii. Chriſtianũ illius debere eẽ patientiæ:ut ſiꝗs ſua auferre uoluerit:gra tãter amittat. None nobis ſa

tis eſt patienter pdere: quod habemus: niſi uiolento atq; raptori agamus gratias?& eũ cũctis benedictiõibus

ꝓſequamur:Docet euangelium ei:qui nobiſcum uelit iudicio cõtendere: & per lites ac iurgia auferre tunicã:

etiam pallium eſſe cedẽdum? Nõ præcepit: ut agamus gratias: & læti noſtra pdamus. hoc dico:nõ ꝙ aliquid
ſceleris in hac ſẽtentia ſit. ſed ꝙ ubiq; mediocria vnep&οοοαπσ träſeas: & magna ſecteris. Vnde adiungis glo
riã ueſtiũ & ornamentoꝶ deo eſſe cõtrariã Quæ ſũt rogò inimicitiæ cõtra deum. ſi tunicam habuero mũdio
rem: ſi epiſcopus: preſbyter: & diaconus: & reliquus ord eccleſiaſticus in adminiſtratione ſacrificioꝶ cãdida
ueſte ꝓceſſerint. Cauete clerici: cauete monachi: uiduæ & uirgines: piclitamini:niſi ſordidas uos atq; panno
ſas uulgus aſpexerit. Taceo de hoĩbus ſ- æculi: quibus apte bellum indicit᷑. Et inimicitiæ cõtra deum: i precio/⸗

ſis atq; nitentibus utant᷑ exuis: clxiiii. Audiamus & cætera. Inimicos ut pximos diligendos: ſtatimq; oppreſ/

ſurus grauiſſimo lethargo ponis. & dicis. elxi. Inimico nunꝗᷓ eſſe credendũ: quod ſibi eſſe cõtrariũ etiã me ſilẽ

te:pſpicuũeſt. Sed dices utrunq; uocibus ſcripturæ còtineri: no aĩaduertens quo ſenſu in ſuis locis dicta ſũt.

Præceptum eſtmihi utdiligã inimicos: & orem pro pſecutoribus. Nunqd iuſſum eſt: utita diligã quaſi proxi

mos & conſanguineos & amicos ut inter æmulum & neceſſarium nulla diſtãtia ſit. Si inimicos diligo quaſi

proximos:amicis quid amplius exhibebo? Aut ſi hocdixeris: illud tacere debueras: ne contrariaſibi in eodẽ lo
co dicere uidearis. Inimico nunꝗᷓ eſſe credẽdũ. Sed quo diligat᷑ inimicus & lex docet. Iumentũ aduerſarii ſi ce

ciderit:ſubleuanduũ.Et apoſtolus: Si eſurierit inimicus tuus: ciba illum. ſi ſitierit dailli potum. Hoc enim fa/

ciens carbones ignis cõgregabis ſi up caput eius.nõ in maledictũ & cõdemnationẽ: ut plæriq; exiſtimãt:ſed in
correctionẽ: reſurrectionẽ: & plenitudinẽ: ut ſuperatus beneficiis odii igne: excocto frigore charitatis. inimi
cus eſſe deſiſtat.cxxiii.addis præterea:regnũ cæloꝶ etiã in teſtamẽto ueteri repromitti. Poniſq; teſtimonia de

apocryphis: cum pſpicuũ ſit regnũ cælorũ primũ in en Pe i prædicari per loãnẽ Baptiſtã & dũm ſaluatorẽ

& apoſtolos. Lege euangelia. Ioãnes Baptiſta clamat in deſerto. Pœnitentiã agite. appropinquabit enim re/-

“ cæloꝶ. & de ſaluatore ſcriptũ eſt. Et eo tẽpore cœpit prædicare & dicere: Pœnitentiã agite appropinqua/

t enĩ regnũcæloꝶ. Tu aũt nos Manichæos uocas: cur legi euãgeliũ præferentes:in illaumbrã: in hoc uerita

tem eſſe dicamus & nõ intelligis ſtultitiã tuãĩ prudentiæ copulatã. Aliud eſt dãnare legẽ:quod Manichæus

faciat:aliud legi præferre euãgeliũ: quæ apoſtolica doctrina eſt. In illa enĩ ſerui: in hoc præſens dominus loq/
tur. Ibi ꝓmittitur: hic implet᷑. Ibi initia: hic pfectio eſt. In illa operũ fundamenta iaciunt᷑: hic fidei & gratiæ
culmẽ ĩponit᷑. Hoc poſuimus:ut egregii præceptoris doctrina mõſtret᷑. Cẽteſimus titulus ẽ poſſe hoĩem ſine
pctõ eẽ:& dei mãdata facile cuſtodire ſi uelit.de quo abũde dictũ ẽ. Cũq; ſe imitatorẽ:ĩmo expletorẽ opis bea/

₰ —

ti martyris Cypriani ſcribentis ad Cyrinũ eſſe fateat᷑: non ĩtelligit ſe in eodẽ ope dixiſſe cõtraria. Ille in. liiii.ti/

tulo terrii libri ponit: neminẽ ſine ſorde & ſine pctõ eẽ.ſtatĩq; iũgit teſtimonia:in quibus ſcriptũ eſt apud Iob
Quis enĩ mudus a ſordibus:ne ſi unius etiã diei ſit uita eius ĩ terra. Et in pſalmo.l. Ecceĩ iniqtatibus cõceptus

ſum: & in peccatis cõcepit me mater mea. Etin epiſtola Ioãnis. Si dixerimus: qa peccatũ nõhabemus: nos ip/
ſos decipimus: & ueritas in nobis nõeſt. Tu exdiuerſo aſſeris: poſſe hoĩem ſine pctõ eẽ. Etut hoc ueꝶ dixiſſe
uidearis:ſtatim iũgis. Et dei mãdata facile cuſtodire:ſi uelit: quæ aut rarus: autnullus iĩpleuit. Si enim facilia

ſũt debent a pluribus cuſtodiri. Sin aũtut cõcedamus tibi:rarus qſꝗᷓ ea explere pot:manifeſtũ eſt eẽ difſicile:
qꝗraꝶ eſt. atq; ut hoc augeas:& magnitudinẽ tuæ uirtutis oſtẽdas: quod ſcilicet de bono cõſcientiæ theſauro

eructare conaris. Ponis in titulo. cxxiii. Nec leuiter qdẽeẽ peccãdũ.Et ꝗd ſit hocleuiter: ne forte ino pe te aliꝗs
dixiſſe exiſtimaret: adnectis. cœxxi. Malũ uero nec cogitandu: neq; illius ſentẽtiæ recordaris: Delicta qs intel/
ligit ab occultis meis mũda me domine:Et abalienis parce ſeruo tuo. Cũ eccleſia etiã ea quæ per ignorãtiã de
linꝗqmus: & ſola eovitatige peccamus:delicta eẽ fateat᷑. In tãtũ ut hoſtias pro errore iubeat oflerri:& põtifex ꝗ
pro cũcto populo depcat᷑:an pro ſe offerat uictimas: ꝗqcerte nunꝗᷓ pro aliis iuberet᷑ offerre: niſi iuſtus ipᷣe eẽt.

Nec rurſũpro ſe offerre:ſi pctõ careret ignorãtiæ ſcilicet. Nunc mihi latiſſima ſcripturaꝶ ſpatia pagrada ſũt:

ut doceã errorẽ & ignorãtiã eẽ pctm̃. Obſecro te:nõne legiſti: quiderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ:iã mœcchatus ẽ
eã ĩ corde ſuo. Nõ ergo ſolus aſpectus & ĩcẽtiua uitioꝶ reputant in pctm:ſed ea ꝗbus attribuimus aſſeſũ.Aut

enĩ uitare poſſumus malã cogitationẽ: & cõſequẽter poſſumus carere pctõ. Aut ſi uitare nõ poſſumus: repu/

t iĩ pctm: qd caueri nõ põt. Callide ꝗdẽ argumẽtaris:ſed nõ ĩ telligis argumẽtationẽ tuã cõtra ſcãs ſcripturas
facere. Volut eni eloqa ſcripturaꝶ etiã ignorãtiã hr̃e pctm̃. Vñ & Iob offert hoſtias ꝓ filiis ſuis: ne forte igno
rãtiã ĩ cogitatiõe peccauerit. Et 4 ligna cedit:ſi ſecuri ac ferro fugiẽte de ligno hõ fuerit occiſus:pgere iubet᷑ ad
è urbem

–☛ — — — — —. ‚— 21 — —

i,
1
li
ile:
uro
igs
tel⸗/
ide
eet⸗
ſüt
use

ut

urbem fugitiuorum: & tãdiu ibi eſſe: ꝗdiu ſacerdos maximus moriatur. ideſt redimat ſanguine ſaluatoris.
Aut in dono baptiſmatis: aut in pœnitentia quæ imitatur baptiſmatis gratiam: per ineffabilem clæmenti/
am Saluatoris. qui non uult perire quenꝗᷓ: nec delectatur mortibus pctõrũ: ſed ut & conuertantur: & uiuãt.
CRI. Rogo quæ eſt iſta iuſticia: ut in peccato tenear erroris: cuius reatum non habet conſcientia? Neſcio
me peccaſſe: & eius rei qᷓ neſcio: pœnas luo.Et quid plus faciam:ſi ſponte peccauero? ATTI: A me ſententiæ
& diſpoſitionis dei cauſas requiris Reſpondebit ſtultæ interrogationi tuæ liber ſapientiæ. Altiora te ne quæ
ſieris. Et fortiora te ſcrutatus ne fueris. Et alibi: Noli eſſe ſapiens multum. Etnoli argumentari plus ꝗᷓ opor/-
tet. Etin eodem loco. In ſapientia & in ſimplicitate cordis quærite deum. Acne forte huic uolumini contra/
dicas: audi apoſtolum euangelica clangentem tuba. O altitudo diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei:qᷓ inſcru
tabilia ſunt iudicia eius: & inueſtigabiles uiæ eius. Quis enim cognouit ſenſum domini? Aut quis conſiliari
us fuit eius? Iſtæ ſunt quæſtiones: de quibus & in alio loco ſcribit. Stultas autem & ineruditas quæſtiões de
uita: ſciens quoniam lites generant. Et Eccleſiaſtes: de quo certe libro nulla eſt ambiguitas: Dixi inquit ſa/
piens efficiar: & ipſa longe facta eſta me: profunda profunditas: quis eam inuenit? a me quæris quare figu/

lus aliud uas fecerit in honorem: aliud in contumeliam: Et nõ uis acquieſcere Paulo pro ſuo domino reſpon
deri. O homo tu quis es qui reſpondes deo? Audi ee breuiter teſtimonia ſcripturarum: ut ſtultaimmo im

pia ſciſcitatio in perpetuum conticeſcat. Loquitur deus in Geneſi. Non adliiciam ultra maledicere terræ pro
pter opera hominum: quia appoſita eſtmens hominis diligenter ad mala a pueritia. Abraham & Sara audi

ta repromiſſione filii Iſaac: rident in corde ſuo:& tacita cogitatio nõ latet ſcientiam dei. Arguuntur in riſu &

ipſa cogitatio quaſi pars infidelitatis reprehenditur: attamen non ex eo ꝙ riſere diffidentiæ condẽnãtur: ſed
ex eo quod poſtea crediderunt iuſticiæ palmam acceperunt. Loth neſcitin concubitu filiarum quid fecerit. &
inebriatus abeis non habet crimen conſcientiæ. Et tamen error in uitio eſt. Argue ſanctũ uirum Iacob: qua/
re Rachel formoſam dilexerit pro qua & ſeruiuit multo tempore: & in Liæ primo concubitu fuerit contriſta
tus: & acquieſce tandem humanæ fragilitati quæ etiam pulchra corporadiligit: & deformia deteſtatur. Lu/
get lacob mortem filii ſui Ioſeph: & multo tempore conſolationem non recipit filiorum: reſpondetq; lugẽs
& gemens: Vadam ad infernum. & probat ſe hominem: dum iuſtus ignorat quid actum ſit de iuſto filio Io
ſeph. In Exodo ſcriptum eſt: Si percuſſeritaliquis quempiam & mortuus fuerit: morte moriatur. Sin autẽ
nõ uolens: ſed deus tradidit eum in manibus eius: dabo tibi locum: ad quem confugiat: qui occiderit. In quo
notandum eſt: ꝙ deus tradidit hominem in manus eius: & ille qui occidit per ignorantiam exilio condẽna⸗
tur. In Leuitico lex exponitur. Anima ſi peccauerit in conſpectu domini nõ ſponte ex omnibus præceptis do
mini quæ non oportet fieri: feceritq; unum ex eis: ſiue pontifex fuerit: ſiue omnis ſynagoga: & reliquus po/
pulus: & poſtea didicerit peccatum ſuum: quod peccauit perignorantiam: offeret munus hircum in capris
maſculũ ĩmaculatũ: & ponet manus ſuas ſuper caput eius: interficietq; illu in loco ubi mactãtur holocauſta
eoram domino: quia pro peccato eſt. Statimq; in ſequẽtibus. Si tetigerit aliquid ĩmũdum: quod nõ liceat tã
gere: & fecerit per ignorantiã: & poſtea didicerit ſiue promiſerit aliquid: & fuerit oblitus: pnunciabit peccatũ
ſuũ in quo peccaſſe ſe ꝑſpicit: &offeret domino pro his quæ peccauit: agnã ſiue caprã pro pctõ. & præcabit᷑
pro eo ſacerdos ſuꝑ pctõ: & dimittetur ei pctm̃. Sin autem nõ p̃ualuerit manus eius: ut offerat ouem pctis

eius: quibus peccauit: duos turtures aut duos pullos columbarum offeretdomino: unũ pro pctõ: & unum in

holocauſto: & portabit ea ad ſacerdotem. & offeret ſacerdos pro peccato quod peccauit: & dimittetur ei. Cæ
teraq; his ſimilia: quæ ſtudio breuitatis omitto:ne faſtidiũ ſtomacho tuo faciã. In cõſequentibus quoq; nar
rat Moyſes: ꝙ in cõſecratiõe Aarõ & filiorũ eius obtulerit uitulum pro peccato: & poſuerit Aaron & filii eius
manus ſuper eum ſuper caput uidelicet uituli: qui erat pro peccato: & mactauerit eũ: & tuleriteũ de eius ſan/
guine:& poſuerit ſuꝑ cornua altaris in circuitu digito ſuo:atq; altare mũdauerit. Similiterin ariete fecerit:&

de ſãguine eius tetigerit auriculã eius dexterã: & manũ dexterã: & ſũmitatem pedis dextri. Et poſt multa alia

quæ narrare lõgiſſimũ eſt: & enumeratis diebus. vii.ita legimus. Factũ eſt quoq; die octauo: & uocauit Moy/
ſes Aaron:& filios eius: & oẽs ſeniores iſrael:& dixit ad Aaron. Tolle uitulũ de bobus pro peccatis & arietem
in holocauſto ĩmaculatũ: & offeres deo in cõſpectu domini: & ſenioribus iſrael lo quere dicens. Tollite hir-
cum de capris uiuũ pro pctõ: & uitulum ĩmaculatũ anniculũ in holocauſtũ. Dixitq; Moyſes ad Aaron: Acce
de ad altare: & fac pro pctõ tuo reliqua. Rurſũq; eleuauit Aaron manus ſuꝑ populũ: & benedixit eis. Deſcen
ditq; cum feciſſet pro peccato & holocauſto & ſalutari. Mulier generat liberos lege naturali: & ĩmunda eſt:
ſi maſculũ pepit diebus. .ſi feminã diebus. xxx. Accuſa creatorẽ cur ĩmũdũ ꝗcꝗᷓ nominet: qd ipᷣe cõdidit.
Et nõ ſolũ ip̃a ĩmuda eſt:ſed & oẽ qd tetigerit. Cũq;ʒ dies inqt purgatiõis eius cõpleti fuerint: ſup filio aut fi
lia offeret agnũ anniculũ ĩmaculatũ: & pullũ colũbarũ: & turturẽ ꝓ pctõ:ad hoſtiũ tabernaculi teſtamẽti ſa
cerdoti.qui offeret ĩ cõſpectu dñi: & expiabit pro ea ſacerdos. De leproſo quoq; qd in die purgatiõis eius offe
ratur pro eo uictima pro pctõ: duoq; turtures: & duo pulli colũbaꝶ. unus pro pctõ:alius in holocauſtũ.Et 4
fluxũ ſeminis patit:eodẽ ſacrificii ordine pro pctõ & holocauſto liberat᷑. Etad extremũ ĩfert᷑. Timoratos fa⸗
cite filios iſrael ab ĩmũditiis ſuis: & nõ morient᷑ ꝓ pctõ ſuo.ſi cõtamĩauerit tabernaculũ teſtamẽti. Ip̃i quoq;
Aaron pcipit᷑: utnõ in omni tpe ĩgrediat in ſancta ſanctoꝶ: ne forte moriat᷑. Cũq; ait uoluerit ĩtrare: oflerat
lvi.

uitulũ pro pctõ: & arietẽin holocauſtũ. Duoſq; hircos accipiat ab uniuerſo populo. unũ ex eis offerat ꝓ pctõ
ſuo:& unũ ꝓ pctõ populi: & arietẽ ĩ holocauſtũ. Alter hircoꝶ cũcta pctã ſuſcipit populi in typũ dñi Saluato

ris: & offert in ſolitudinẽ: & ſic placat᷑ deus oĩ multitudini. Ad extremũ dicit᷑: ſi comederit hõ de ſãctificatis ꝑ

ignorantiã: imputatur ei iniquitas: atq; delictũ: & uoti reus erit. Vnde & apoſtolus monet euchariſtiã dñi cũ
cautione ſumendã: ne in cõdẽnationẽ nobis ſumamus atq; ĩudiciũ.Si dãnatur in lege ignorantia:quãto ma
gis in euãgelio conſciẽtia?! Trãſeamus ad numeros & ob cõtẽtioſoꝶ ĩpudẽtiã cõfutãdam ſũma quæq; carpa
mus. Nazareus ſãcto crine uenerabilis alterius ſubita morte maculat᷑: & oẽs dies cõſecratiõis eius pᷣteriti irri/
ti fiũt:poſteaq; pro eo offerunt᷑ duo turtures: & duo pulli colũbaꝶ. Vnus pro peccato: & alter in holocauſtu.
In die quoq; cõſumationis eius offert᷑ agnus cũ holocauſto: & agna pro peccato: Et poſt multa ſcriptũ eſt.
ut nũc magnificet᷑ fortitudo dñi: ſicut locutus eſt dicẽs: Dũñs lõganimis & multæ miſericordiæ auferẽs iniqui
tatẽ & ſcelera: & mũdans nõ faciet innocentẽ: pro quo. xx. interpᷣtati ſũt: & emũdãs nõ mũdauit reu: ꝙ ſolus

etiã poſt indulgẽtiã reus ſit propriæ conſciẽtiæ. Cũq; ait ignorauerit populus: & fecerit unũ exhis quæ facere

nõ debuit præter cerimoniaꝶ lõgũ ordinẽ infert᷑ & dicit᷑. Offerte hircũ caprarũ pro pctõ: & placabit ſacerdos
pro oĩ ſynagoga filioꝶ iſrael: & ꝓpiciabit ei dñs:quia igno rãtia eſt: & ipſi offerẽt oblationẽ ſuã in ſacrificium
diño pro pctõ ſuo in cõſpectu eius: qm̃ neſcierũt. Ibiq; addit᷑: ſianima una peccauerit per ignorãtiã offeret ca
pram anniculã pro pctò ignorãtiæ corã dno: &dep̃cabit᷑ pro eo ſacerdos: eo ꝙ ignorauerit pro pctò ignoran/

tiæ corã dño: & rogabit pro eo: & propiciabir᷑ ei. In calẽdis ſinguloꝶ mẽſiũ offert hircus capraꝶ pro pctõdno.
In paſcha quod per dies octo a die.xv. mẽſis primi uſq;ʒ ad.xxi. diẽ ſacrificiũ pro pctõ eſt. In pentecoſte hir/

cus pro pctõ o ert & in calẽdis menſis ſeptimi qũ tubarũ clangor cõcinit᷑ eadẽ hirci pro pctõ religio cõſer/

uat᷑ dei quoq; decimo eiuſdẽ menſis ſeptimi: qm ieiuniũ eſt uſq; ad ueſperũ: offert᷑ hircus caprarũ pro pctõ

præter eũ hircũ: qui ante holocauſtũ pro pctõ ex lege mactat᷑ :in diebus quoq; Senephegiæ: qũ ſgalane, ta⸗
bernacula in die. xv. eiuſdẽ mẽſis ſeptimi uſq; ad diẽ. xxii. inter uictimas ſemꝑ pro pcto hircus o erebat: ut
illud ĩpleat᷑ beati Dauid. Tibi ſoli peccaui:& malũ corã te feci:ut iuſtificeris in ſermonibus tuis: & uincas cũ
iudicaris. Sexciuitates eligunt exilii eoꝶ: qui nõ ſpote: ſed per ignorantiã: uel iactu lapidis:uel impulſiõe ma
nus: uel ioco: uel laſciuia abſq; inimicitiis infœlicitate magis ꝗᷓ uolũtate peccauerut: & tũ nõ abſq; crimie ſũt:
dũ relegant᷑ in ppetuũ: & ante cõſtitutũ diẽ nec ſupplicatiõe:nec pᷣcio eoꝶ reuerſio ĩpetrari & redimi poſſit in

deuteronomio: qui liber præteritoꝶ enumeratio eſt. pſpicue demõſtrat᷑: non in opibus nũs atq; iuſticia: ſed

dei miſericordia nos cõſeruari dicente dño per Moyſẽ. N e dicas in corde tuo: cũ ſubuerterit eos dis deus tu

us a facie tua. In iuſticia mea introduxit me dñs: ut poſſideã terrã hanc: & ĩpietate gentiũ iſtaꝶ dũs cõſumet
eos a facie tua: nõ ĩ iuſticia tua: & directiõe cordis tui intrabis ut poſſideas terrã eoꝶ: ſed ĩpietate eoꝶ dñs deus
tuus cõſumet eos a facie tua: ut ſuſcitet uerbũ:qd locutus eſt patribus tuis: Abraha: Iſaac: & Iacob: & ſcies ꝙ;
nõ iuſticia tua dũs deus tuus dabit tibi terrã optimã: ut poſſideas eã: quia populus duræ ceruicis ẽ. In eo aut
quod dixit: Perfectus eris cũdnño deo tuo quo ſenſu dixerit exſi equẽtibus approbat᷑. Cũ ingreſſus inqt fueris

terrã: quã dũñs deus tuus dabit tibi: nõ diſces facere abominationẽ gẽtiũ illaꝶ. Nõ inueniet in te qui traducat

filiũ: uel filiã ſuã per ignẽ: diuinatiõibus: uel oĩbus auguriis & maleficis artibus & ĩcãtatiõibus nõ ſeruies:utiĩ
terroges magos & ariolos: & mortuos.abominatio enĩ dni eſt oĩs qui facithæc. Et ꝓpter has abominationes
dis deus tuus cõſumet eas a facie tua: pfectus eris cũ dno deo tuo. Deniqʒ ĩfert ꝗa gentes iſtæ quas tu poſſide
bis ariolos & diuinos audiuit. Tibi aũt nõ dedit dis deus tuus: Statimq; ſubiũgit ꝓphetã unũ ex te de fribus
tuis ſicut meſuſcitabit dñs deus tuus: im audies. Ex quo onditur pfectũ hicdici nõ qui cũctas uirtutes ha/
beat:ſed qui pfectũ & unũ ſequat᷑ deũ. Narratq; ſimiliter de cõditione exulũ: qui per ignorãtiã peccauerunt:
quo & qᷓdiu cõfugere debeãt: atq; ſubiungit. Quãdo ædificaueris domũ nouã facies loriculã tecto tuo ĩ cir/
cuitu ne ſanguinis reus ſis cũ aliq; ceciderit ex ea. Et iteꝶ. Si fuerit ĩ te uir qui nõ ſitmũdus a nocturno fluxu
egrediet᷑ extra caſtra: & nõ ingrediet᷑ mediũ caſtroꝶ: cũq; adueniet ueſpera lauabit ſe aqua: & poſt occubitũ
ſolis ingrediet᷑ mediũ eoꝶ. De leſu filio naue duo tm̃ ponam teſtimonia: peccauit Achaz: & totus populus of
fendit. Dixitq; dis ad Ioſue: Non poterũt ſtare filii rael in conſpectu inimicoꝶ ſuoꝶ ſ. ed dorſa uertent ad
uerſariis ſuis: quia factũẽ anathema in eis. Etnõ addã ut ſim uobiſcũ: niſi cõtritũ fuerit anathemade medio
ueſtrũ. Cũq; ſacrilegiũ quæreret᷑: & ſors latentem inueniſſet reũ: ĩterficiunt᷑ cũ Achaz filii eius: & filiæ: boues

aſini: pecora: & tebernaculum. & quæcunq; habere potuit: igne deleta ſunt. Eſto ꝙ ip̃e peccauerit: quid cõ/

miſere filii? quid boues? quid aſini? quid pecora? Facdeo calumniam: quare unus peccauerit. & pars populi
trucidata ſit? Cur & ipſe lapidatur: & omnia quæ habere potuerit ultrix flãma conſũpſerit: Dicamus & aliqd
aliud. Non erat inquit ciuitas: quam non tradidit dominus filiis iſrael. abſq; Eneo qui habitabat in Gabaon
omnes pugnando ceperunt. quia a domino factũ erat: ut induraret cor eoꝶ. & pugnarẽt cõtra iſrael: utĩ terfi
cerent᷑. & nõ fieret in eis miſericordia. & perirẽt: ſicut præcepit dũs Moyſi. Si domini factũ eſt uoluntate: ut
pacem no reciperent: nec ſuſciperẽt iſrael: dicamus iuxta apoſtolũ: Quid ergo quærit᷑ Voluntati enĩ eius ꝗs
poteſt reſiſtere: De Samuel & Malachi Ionathan fauum mellis guſtauit ĩ ſceptro:& illuminatis oculis peri
clitatur: ꝙ neſciens fecerit. Hoc enim ſcriptura teſtatur: ꝙ ignorauenit apatre eſſe p̃ceptũ: ne quiſꝗᷓ guſtaret:
donec uictoria domini cõpleret᷑: In tantũ autẽ iratus eſt dominus: ut ſors inueniret occultũ: & ippe fateretut

etal

un
tit
Dr
Ae
at

dei

ſu

D
op
üic,
tom
Ct
tllrri⸗
uſti⸗
telt.
niqui
ſolus

lacete

erdos
ium
tetea
oran⸗
ehur,
oſer/

pcto

lua⸗
rut
cbi
demne
ſelir
ſütn
uiſ
lasu
lummet
Scen
ſasg
eoai⸗
fuens
Nhuer
Guti
vns
bus
la/
unt:
ſcht/
unn
hiti
ok
ntal
nel⸗
ones
dcs/
g
baon
ſeff
eru

¶¶ Secudus liber eiuſdem dialogi contra pelagianos.

peccare. Id enim fecit quod uitare non potuit.
enim in eo condemnatur: quod facere non potuit. AT. Sæpedixi te non intelligere conatus meos: nec cõſide/

dicens. Guſtaui in ſũmitateſceptri: qe eſt in manu mea parũ mellis: & ecce ego morior. Et poſtea ĩterceſſiõe

& pᷣcibus populi liberatus eſt: dicẽs ad Saul. Nuc Ionathan moriet᷑: qui fecit ſalutẽ hãc magnã in iſrael? Abb

ſit. Viuit dũs: Si ceciderit de capillis capitis eius in terrã:quia cũ domino fecit diẽ hanc. & liberauit dñs Iona/
than: & nõ eſt mortuus. Samuel iraſcit Sauli: Qnon uult ire cũ Poſtea pᷣcibus uincit᷑: ut oñdat humani
animi in diuerſũ mutationẽ. Pergit Bethleem: ſingulos filioꝶ Ieſſe putat ipſos eſſe: quos dñs reqrebat. Cũq;

uidiſſet Eliab ait: Ecce in cõſpectu dni Ap̃us eius. Et ait dñs ad euũ. Ne reſpicias ad uultũ eius: &ad ſtaturam

corporis illius: qm abieci eu. Aliter enĩ uidet hõ: aliterdeus. Hõ enĩ uidet in facie: deus in corde. Atq; in hunc

modũ per oĩs errat: per oĩs corrigit᷑: ut pateat humanæ mẽtis infirmitas. Miphiboſeth Saul filius interficit
dolo a Recab & Baana filiis Rẽmõ Berotite. Cũq; nũciaſſent Dauid: & caput aduerfſarii demõoſtrarent:occiſi
ſũt: Dauid dicẽte: Viri ĩpii occiderũt uirũ iuſtũin domo ſua & in lectulo ſuo. Certe Miphiboſeth iuſtus non
erat: & tũ in eo iuſtus appellat᷑: qd abſq; noxa Iterfectus eſt. Oza Leuites cũ archa dñi tranſfert᷑ hieruſalẽ: &
laſciuiẽtes boues plauſtrũ in partẽ alterã declinaſſẽt: miſit manũ: ut ſuſtẽtaret inclinata. Statimq; ſequitur.

Iratus ẽ furor dũi ĩ Oꝛã:& pcuſſit eũdeus ibi ꝓ ignorãtia:& mortuus iuxta archã dei. Cõtriſtatuſq; Dauid

pcuſſerit dũs Ozã:timuit dũm in illa die:& ait.Quõ ingrediet᷑ ad me archa dñi: Dauid iuſtus & ppheta: &
unctus in regẽ:quẽ elegitdũs ſᷣm cor ſuũ:ut faceret cũctas uolũtates eius:ut uidet ignorãtiã dni furore puni/

tã terret tatq; triſtat᷑. nec quærit cauſã adũo:quare pcuſſit ignorãtẽ. ſed ſimilem ſnĩam ptremiſcit. Præcepit

Dauid prĩcipi exercitus Ioab:ut numeret populuũ:ſtatimq; ſcriptura cõmemorat: & percuſſit cor ſuu:& dixit
ad dũm: peccaui uehemẽter: quia hoc feci. cuũ iuberet ut fieret: utiq; quid diceret ignorabat. & tñ ſe ipſe rephen
dit: & pro hac culpa.lxx.milia hoĩum angeli gladio trucidant᷑.Salomon cõpletis tẽpli cerimoniis utraſq; pal
mas tẽdit ad dũm: & ait: Cũ peccauerit tibi populus.nõ eſt enĩ homo: quinõ peccet. Abia ꝓpheta Salonites
neſciebat ad ſe uenire uxorẽ Hieroboã. dixitq; dñs: Ecce uxor Hieroboã ĩgredit᷑:ut quærat uerba a te pro filio
ſuo:qꝗ ægrotat iuxta hoc:& iuxta hoc loꝗ̃ris ad eã. Heliſeus ſedebat ĩ mõte: uenit ad euũ mulier: cuius filius mor
tuus erat: & amplexa pedes eius uociferat᷑. Repellẽte aũt eã Gieꝛi:dixit ad eũ uirdei:dimitte eã: qm anima eius
Zamaritudine eſt. Et ds cælauita me. ut nõ annũciaret mihi. In libro dieꝶ legim us.fuerũt filii Sobal pr̃is Ca
riathiarim: qui ꝓphetabat exdimidio. Et iteꝶ. Filii aũt Alma Bethleẽ & Netophat hi corona domus Ioab.
& qui prophetabat exdimidio Sarai & cætera. Similiter utiq; ſãcti erãt qui ꝓphetabãt. & tũ pfectã nõ merue
rut accipe ꝓphetiã. Nequaꝗᷓ de futuro m tropologia: ſed ĩpræſentiaꝶ iuxta hiſtoriã. ꝓphetates. Abachucꝓ

pheta cãticu ſuũ hoc ĩſcribit titulo. Oratio Abachuc ꝓphetæ p ignorãtibus. Locutus enĩ fuerat audacterad

dũm: & dixerat. Vſq;quo die clamabo: & nõ audies? Vociferabor ad te uim patiẽs:& nõ ſaluabis? Quare oñ
diſti mihi iniꝗtatẽ & laborẽ: uidere prædã & iuſticiã? Cõtra me factũ eſt iudiciũ:& cõtradictio potẽtior: ꝓpter
hæc lacerata eſtlex. & nõ puenituſq; ad finẽ iudiciũ: quia ĩpius præualet aduerſus iuſtũ: ꝓpterea egredit iudi

cium puerſũ:pro quo ſe ipſe rephendẽs q per ignoraãtiã ſit locutus:ſcribit cãticũ pœnitẽtiæ. Si pctm̃ nõ erat

ignorãtia: ſupflſuo ſcribit librũ pœnitudinis: & uoluit id lugere:qd pctm̃ nõ habet. In Ezechiel extrema par/
te: ubi perædificiũ tẽpli in mõte ſiti eccleſiæ multa poſt ſæcula futuræ ſacramẽta narrant᷑: primo die & ſepti
mo die mẽſis primi offerunt᷑ uictimæ pro pctis oĩum: in quo per errorẽ: aut ignorãtiã peccauerunt. Septem
quoq; diebus paſchæ hircus ſemꝑ pro pcto mactat᷑. ſeptimi mẽſis ꝗntadecima die: idẽ pro peccatis ſacrificio
rũ ordo celebrat᷑. Et poſt alia plurima: quæ nõ eſt iſtius tẽporis replicare: ſcriptũ eſt: Erat aũt ibi locus ad occi/
dentem: dixitq; ad me:iſte eſt locus:ubi coquere debẽt ſ acerdotes hoſtiã pro pctõ: & pro ignorãtia. Hieremi/
as loquit᷑ ad deũ: Scio dñe qd nõ eſt hoĩs uia eius:nec uiri eſt: ut ambulet & dirigat greſſus ſuos. Ideoq; pra⸗
uũ eſt cor hoĩs & inſcrutabile: quis cognoſcet illud?In puerbiis legimus. Eſtuia quæ uider᷑ recta eẽ apud ho-
mines: & nouiſſima eius ueniũt in pfũdũ inferni. Ecce & hic manifeſte ignorãtia cõdẽnat᷑: cũ aliud putat ho
mo: & ſub ſpecie ueritatis ad inferna delabit᷑. Multæ ĩquit cogitatiões in cordehoĩs: ſed nõ ti illius uoluntas:
quæ incerta & fluctuans:atq; mutabilis eſt: ſed dei cõſiliũ obtinet. Quis ĩquit gloriabit᷑ caſtũ ſe habere cor?
Et quis cõfidet mũdus eẽ a pctõ? Dulcis eſt enĩ homini panis mendacii. Et poſtea ĩplebit᷑ os eius calculo. A
dño greſſus hoĩs dirigunt᷑: mortalis aũt quom ſcire poterit uias ſuas? Ois uir uidet᷑ ſibi iuſtus: filius malus
iuſtum ſe facit: & nõ audat exitũ ſuũ: ſed corrigit corda oĩum deus. filius malus excelſos habet oculos: & pal
pebris ſuis eleuat᷑: Eſt enĩ iuſtus qui peritiin iuſticia ſua. Vnde dicitur ad eũ. Nec ſis iuſtus multũ: nec quaſi
per ſapiẽtiã quæras ſupflua: ne forte obſtupeſcas. Quæcunq; eni laborauerit hõ:ut requirat:non inueniet.ſi
dixerit ſe ſapiens intelligere: reperire nõ poterit. Coreniĩ filioꝶ hominũ repletũ eſt malitia.
ianos. H ¹(Epilſtola. XVIII.
cuſſis nubibus: clarum uiſus es ueritatis lumen aperire. ſed quid ad rẽ/His enim cunctis teſtimoniis
uideris hominum accuſare naturam. ac per hoc inuidiam referre ad deum: ſi tales homines condi/
ut obliuione &ignorantiæ peccato carere nõ poſſint. Ex quo perſpicuum ẽhominem poſſe ſi uolueritnõ

Vbi autem aufertur poſſibilitas: aufertur & uitium. Nemo

dit:

rare quid tu argumẽteris: ſed quia quæ deus iuſſerit pobliuione: errore: & ignotãtia: quaſi pro pctõofferunt᷑

RIOBOLVS. Multa quidem de ſcripturis memoriter: copio ſed⸗ dixiſti. Et quaſi quibuſdam diſ

lvij.

ſacrificia. Siue hoc male iuxta te:ſiue bene iuxta me. Deus præcepit:meũ eſt obſeruare quod iuſſit: tuũ dei iuſ
ſa reprehẽdere. CRI. Quoniã uim facis pſpicuæ ueritati: & trahis me ad blaſſemiã :cocedã tibi hoc in ueteri
lege præceptũ:de ꝗ ſcriptũ eſt. Vetera traſierũt :Ecce facta ſut oĩa noua. Nuquid & de euangelio poteris hoc
approbatre: ut puniat᷑ qſpiã pro eo q neſciat Et anpœnas luat:ꝗᷓ reus ſit cõſciẽtiæ AT. Du ignoramus: Ma
nichæus nobis cõſutgit repẽte: qui legẽ dicat abolitã: & ſolos noui teſtamẽti legendos libros. CRI. Quid enĩa
me audiuiſti:ut hoc autumes Et lex enĩ pr̃ibus data:pro tẽpore iuſta & ſãcta eſt:& ueniẽte euãgelii pfectio/
ne: uiliora ceſſarũt.A T. Ergo nequaꝗᷓ obſᷣuãdũ eſt:qd lege præcipit᷑. CRI. Quædã obſᷣuãda:quædã p̃termit
tenda ſut. A T. Quoniã te uideo eſſedoctiſſimũ: dic mihi: quæ de ueteri teſtamẽto obſeruare debeã: & quæ re
linquere/ CRI. Mãdata obſeruare debemus: quæ ad uitã & mores ptinẽt corrigẽdos: de quibus dictũ eſt. Mꝗ
datũ dñi lucidũ illuminãs oculos. Quæ aut ad cerimõias legis: & ritus ſacrificioꝶ ptinẽt:relinquẽda ſũt.AT.
Ignoſcemihi:cũ legis & oĩum ſcripturaꝶ ſciẽtiã iactites:nõ animaduertis quid uelim dicere. CRI. Hocintel-
ligo: qd loqueris: ſed nõ quod taces. A T. Tacere uideor: qui tãtis exẽplis docere te uolui: peccare hoĩem per
ignoratiã: & pro peccato ut in lege hoſtias: ita & in euãgelio offerẽdã pœnitudinẽ. CRI. Da teſtimoniũ noui
teſtamẽti: ubi error & ignorãtia & ĩpoſſibilitas mãdati teneat crimẽ. AT. Nõ neceſſe eſt multa pferre:unum
pꝓfera: cui cõtradicere nõ poteris. Vas electiõis Pll picue loquit᷑. Conſentio enĩ legi dei iuxta ĩteriorẽ hoĩem. ui-
deo aut aliã legẽ in mẽbris meis: repugnãtem legi mentis meæ: & captiuantẽ me in lege peccati: quæ eſt in mẽ
bris meis. Miſer ego hõ: quis me liberabit de corpore mortis huius? Gra dei perieſum xpᷣm dñm nr̃m. CRI.
Protuliſti teſtimoniũ: qd ꝓ me facit. Liberati ergo de corpore huius mortis p gr̃am dñi nf ieſu xp̃i: nequaꝗᷓ
ultra peccare debemus. AT. Liberati quidem ſumus baptiſmo Saluatoris. ſed mihi ediſſere quare dixerit:ui/
deo aliã legẽ in mẽbris meis repugnãtẽ legi mẽtis meæ: & captiuãtẽ me in lege peccati: quæ in mẽbris meis eſt.
quæ ẽ iſta lex regnãs ĩ mẽbris hoĩs:& repugnãs legi mẽtis eius/ Rñde ſimpliciter. Taces? Audi eüdẽ apoſtolũ
pᷣdicãtẽ:qd enĩ opornõ cognoſco.nõ enĩ qdᷓ uolo operor: ſed qd odi illud facio. Sin aũt qc; uolo hoc facio:
cõſentio legi:qm̃ bona eſt. Nũc aũt nequaꝗᷓ operorillud: ſed qd in me habitat pctm̃.Scio enĩ ꝙ nõ habitatiĩ
me hoc eſt in carne mea bonũ. uelle enĩ adiacet mihi: operari autẽ bonũ nò ĩuenio. nõenĩ qd; uolo bonuũ:hoc
ago. ſed qd/ nolo malũ: hoc facio. Sin aũt qd nolo: hoc ego facio: nequaꝗᷓ ego operorillud: ſed qd habitat in
me pctm. CRI. Miror tehoĩem prudẽtẽ ſic ĩtelligere apoſtolũ ut eũ ex pſona ſua: & nõ ex alioꝶ hoc dicere ſẽ/
tias. Qui enĩ cõſcientia in ſe loquẽtis Chriſti libere pclamat: an expimẽtũ quæritis eius: qui in me loquitur
xp̃s Etin alio loco: Curſũ cõſumaui:fidẽ ſᷣuaui.de cætero repoſita ẽ mihi corona iuſticiæ:iſte hoc deſe dicere
poterat: opari bonũ nõ ĩuenio?& non qd; uolo bonũ: hoc facio. ſed qd nolo malũ:hocago? Quidillud erat
konuga⸗ uolebat facere: & nõ poterat Et quid illud erat mali:qd nolebat: & tũ uitare nõ poterat? Ergo non
ex ſui pſona hoc dicit. ſed ex pſona gñis humani:quæ uitiis ſubiacet obcarnis fragilitatẽ. A T. Parũ mihi tol-
lis:ut totũ tribuas. Ego enĩ unũ hoĩem licet apoſtolũ ĩ telligo ſubiacere pctõ:tu totũ humanũ genus aſſeris:⸗
qd ſi uerũ eſt: in gũe tenemus ſi peciem. nã & apoſtolus hõ eſt: & ſi hõ eſt: uel de aliis uel deſe qſihõ loqui/
tur: Miſer ego hõ:quis me liberabit de corpore mortis huius? Et qm̃ non habitat in me:hoc eſt in carne mea
bonuũ Corruptibile enĩ corpus aggrauat animã: & depᷣmit terrena hĩtatio ſenſũ multa curãtẽ. CRl. Si loq̃/
ris: quaſi ego hoc ex pſona gñis humani accipiã: & nõ ex pſona pctõrũ. A T. Et quis tibi hoc cõcedit: ut ex per
ſona pctõris hoc loquat᷑ apoſtolus? Si enĩ ex pſona pctõris hoc accipias:debeatdicere:miſer ego peccator: &
non miſer ego hõ. hõ ꝗppe naturæ eſt: peccator uolũtatis. Niſi forte & illud qd ſcriptũeſt: Vanitas uanitatũ
& oĩa uanitas: ad pctã refert᷑: & nò ad oẽs hoĩ̃es. Et iterũ: Verũtũ & in imaginẽ pambulabit hõ. ac deĩde: Hõ
uanitati aſſimilatus eſt:dies eius uelut umbra ptrãſeut Si hoc Pauli teſtimonio nõ moueris: audi aliud eiuſ
dẽ: cui cõtradicere nõ potes. Nihil mihi cõſcius ſum: & cætera. recolẽdadicit teſtimonia. Mire:nec me ipᷣm iu
dico:nihil mihi cõſcius ſũ. Qui hoc dicebat:nullius utiq; peccati ſibi cõſcius erat. Sed quia legerat:delicta qs
ĩtelligit! Et ſũt uiæ: quæ uident᷑ uiro iuſtæ. nouiſſima arit eaꝶ reſpiciũt in ꝓfudum inferni. Et iteꝶ omnis uir

uidet᷑ ſibi iuſtus. deus autẽ corda hoĩum dirigit. iccirco tẽperabat ſnĩam ne forte p ignorãtiã deliquiſſet. ma

vime cũ ſcriptura teſtet᷑.eſt iuſtus:qui pit in iuſticia ſua. Et alibi: iuſte qd iuſtuũ eſt ſectaberis: ne opinione ue
ritatis a iuſticia declinemus: recordãtis Saulis & Achaz. CRI. Ne cõtẽdere uidear: & in diuerſũ abſ. q; menſura
funẽ trahere:ſaltẽ hoc mihi cõcede:iuſtos in ſcripturis plurimos appellari. AT. Nõſolũ plurimos: ſed innu/
merabiles. CRI. Si innumerabiles iuſti ſunt. & hoc negari nõ poſſit quid mali locutus ſũ: poſſe ecẽ hoĩem ſi/
ne peccato: ſi uelit hoceſt aliis uerbis dicere poſſe iuſtũ ſine peccato eſſe: in eo ꝙ iuſtus eſt.AT. Iuſtos eẽ con
cedo. ſine omni autem pctõ: omnino nõ aſilntio⸗ Eteni abſe q; uitio: quod græce dicit᷑ α hoĩem poſſe eẽ
aio: ſine eſſe nego. id enĩ ſoli deo cõpetitomniſ. q; creatura peccato ſubiacet: & indiget miſericordia dei: dicen
te ſcriptura: Miſericordia domini plena eſt terra. Et ne quaſi maculas quaſdã in ſanctis uiris uidear pſcruta

ri: in ꝗbus errore ſuũt lapſi: pauca pferã: quæ nõ ad ſingulos: ſed ad oẽs in cõe ptineãt. In triceſimopᷣmo pſal/
mo ſcriptũ eſt:dixi ꝓpnũciabo aduerſũ me:ini quitatẽ meã dno: & tu dimiſiſti ĩpietatẽ cordis mei. Satimq; ſe

quit᷑ ꝓ hac:hocẽ ĩpietate:ſiue iniꝗtate(utrũq; enĩ ĩ telligi põt)orabit ad teoĩs ſãctus in tpe oportuno. Si ſan
ctus eſt: quomõ orat pro iniquitate Siiniquitatẽ habet: qua rõne ſanctus appellat᷑ Iuxta illũ uidelicet mo/
— „. . . . „ ₰ . . .„ „ * „ ℳ— „ „ „ . . . . .
du: qui & in alio ſcribit᷑. Septies cadit iuſtus: & reſurget. Et iuſtus accuſator ſuiẽ in prĩcipio ſᷣmonis: Et alias

em u,
tnme
(AR.
itul⸗
ßelt,
Col
lato⸗
biu
ute
ſiutn
creſe⸗
guin
cer
ldert
onon
hi
ſens⸗
ogu
eme

con

Alienati ſũt pétõres a uulua:errauerũt ab utero: locuti ſũt falſa. Vel ſtatim ut nati ſũt: ſubiacuere peccato in
ſimilitudinem præuaricationis Adæ: qui eſt forma futuri. Vel certe ſtatim: ut de utero uirginali natus ẽ xpᷣs:
de quo ſcriptũeſt. Oĩs qui aperit uuluã ſanctũ dno uocabit᷑. Oẽs hæretici errauerũt: nõ ĩtelligẽtes myſterium
natiuitatis eius: magiſq; ad ſpecialem natiuitatẽ Saluatoris ꝗᷓ ad oĩum hoĩum referri põt hoc quod dicitur.
Qui apit uuluã ſactus uocabit᷑ dio. Solus enĩ Xpus clauſas portas uuluæ uirginalis apuit: quæ tñ clauſæ iu
giter pmãſerũt. Hæc eſt porta oriẽtalis clauſa:per quã ſolus põtifexingredit᷑ &egredit᷑: & nihilominus ſemp
dauſa eſt. Ilud quoq; qe; in uolumine lob ſcriptũ eſt. Nũquid mũdus erit hõ corã deo? aut in opibus ſuis ir
rephẽſibilis uir: ſi aduerſus famulos ſuos nõ credit? Et cõtra angelos prauũ ꝗd reppit: quãto maxis in iis qui
habitãt domos luteas: e quibus & nos de eodẽ luto ſumus? Quod ſi aſſerueris:hocdici ex pſona Eliphat the
manite:ĩtellige nõ ab eo dici. ſed ab illo qui ſub pſona angeli in uiſiõe: & in reuelatiõe loquit᷑ ei ſnĩas dei. Sed
eſto ut loquat᷑ Eliphat: qcpſpicueangelus lo quit᷑. Nũquid nõ hoc ex pſona Iob ꝓprie dicit᷑: Tentatio eſt ui
ta hoĩs ſup terrã Et ſi ego peccaui: quid ego poſſũ facere Et quare oblitus es: nec feciſti iniquitatis meæ obli/
uionẽ & emẽdationẽ peccati mei? Quomõ enĩ põteſſe iuſtus hõ ſupꝑ terrã apud deũ Et iteꝶ. Si fuero iuſtus

n audiet me:ſed iudicio eius indigebo. Et rurſũ: quia ſũ ĩpius cur fruſtra laboro? Si lotus fuero nitro:& mũ/

dus mũdis manibus: ſatis me ſorde tinxiſti. Si peccauero cuſtodies me. Ab iniqtate aũt menõ facies ĩnocẽtẽ.
Et ſi ĩpie egero:ue mihi. Et ſi fuero iuſtus nõ potero reſſ pirare. Plenus enĩ ego ſu ignominiæ. Et iteꝶ. Quis eni
erit mũdusa ſorde? Necunus quidẽ: etiãſi unius diei fuerit uita eius ſuꝑ terrã: & numerabiles menſes illius.
Quod ſi dixeris pnomẽ qs:nõ pro ĩpoſſibili:ſed ĩterdũ pro difficili accipi. Rñdebo tibi. Etubi eſtillud qd te
mere ꝓtuliſti? Facilia dei eẽ mãdata: & ea facile poſſe cõpleri dicẽte ſcriptura. Vir ĩ dolore laborat ſibi: & uim
facit pditiõi ſuæ: ut oppreſſa:& ſubiugata:& moriẽte carne: uiuat in eo ſpũs: ridiculãq; illã expoſitionẽ De/
molſthenis ueſtri nõ dixiſſe Iob. Quis erit mũdus a pctõ? Sed ꝗs mũdus aſorde? Prætereo: ꝗa ꝓbare conat᷑:
ſordes pãnoꝶ ſignificari ĩ ĩfãtia:nõ uitia pctõrũ. Aut certe ſi nõ ſic intelligit:dicite uos:qd ſi Etiat. Tã etiã ĩuo
lutusdictoreſt: & nimio uerboꝶ ſqualore cooptus: ut ſuſpitionẽ magis ꝗᷓ ĩtelligẽtiaã lectori præbeat. ad extre
mũ ĩfert:Ego auũt ad hoc qd rũdebo? Manũ ponã ſuꝑ os meũu:ſemel locutus ſũ. In ſecũdo non addã. Ecce Iob
noſter ĩmaculatus: & ſine ꝗᷓrela: & abſtinẽs ſe ab oĩ malo: ꝗli fine iuſticiæ coronat᷑: ut miicordia dei ĩdigeat.
Hoc eſtillud q; in ꝓuerbis legimus. Quis gloriabit᷑ caſtũ ſe habere cor? Aut quis cõfidit ſe mũdũ eẽa pcto:

Fac qd & hic:nõ proĩ poſſibili: ſed pro difficili dixerit. Tolle ergo ſnĩam:& rade de libro tuo:facilia dei eẽ mã/

data. Quod ſi illud Ioãnis apoſtoli appoſueris: mãdata eius nõ ſũt grauia. Et de euangelio. Iugũ meũ ſuaue
eſt: & onus meu leue. Facile reuinceris: leuia eũ dixiſſe euãgelii mãdata: ad cõparationẽ ſupſtitiõis iudaicæ: ĩ
qua uaria cærimoniaꝶ gña quærebant: quæ iuxta lĩam & apoſtoli dei ſnĩam nullus potuit explere. Vn & in
actibus apoſtoloꝶ ſcribit᷑: nũc ergo quid tentatis ĩponere iugũ ſuꝑ ceruicẽ diſcipuloꝶ: qd neq; pr̃es nr̃i: neq;
nos portare potuimus: ſetl per gram dni Ieſu ſaluari credimus: quẽadmodũ & lli Iacobus ſcnbit apoſtolus.
Si iudicas legẽ: nõ es factor legis: ſed iudex.Ille iudicat legẽ:q dicit aliqd nõ iuſte præceptũ:& ignoratiã nõ ha
bere pctm̃. Et fruſtra offerri uictimas pro errore: qd peccati nõ habet cõſciẽtiã. Neq; enĩ in lege rõ quærit᷑: ſed
auctoritas. Idẽ in eadẽ dicit epiſtola. Ira uiri iuſticiã dei nõo pat᷑.& ꝗs nr̃m carere poſſit ira:de qua ſcriptũ eſt.
Ira pdit etiã ſapiẽtes. Significãterq; nõ irã dei: ſed irã uiri poſuit. Ira enĩ dei iuſta eſt. ira autẽ uiri de ꝑturbata

—„ *

mẽte ꝓcedit. Vnde & in pſalmo dicit᷑: Iraſcimini: & nolite peccare. qui uerſiculus quẽſẽſum hẽat: apoſtolus

docet. Sol nõ occidat ſup iracundiã ur̃am: ut pctm̃ᷣ oĩno ſit uel leuiter iraſci:iuſticia aũt irã celeri ponitudine
mitigare. Vnde pro ocioſo uerbo reddituri ſumus ronẽ in die iudicii. Et in eodẽ euãgelio legimus: qui iraſcit᷑

fri ſuo ſine cauſa:reus erit iudicio.licet in plæriſe ; codicibus antiꝗs ſine cauſa additũ ſit:ut ſcilicet:ne cũ cauſa

quidẽ debeamus iraſci. Quis hoĩum poterit dicere: ꝙ ira quæ abſq; iuſticia eſt: in ſẽpiternũ uitio careat? Et
iteꝶ ne glorieris in craſtinũ. Neſcis enĩ quid adueniẽs pariat dies Vnde ſcriptũ eſt: ne beatũ dixeris quẽpiã an
te mortẽ. ꝗᷓdiu enĩ uiuimus: in certamine ſumus: & ꝗᷓdiu in certamine:nulla eſt certa uictoria. quæ etiã apo/
ſtolo fortiſſime plianti: in futuro ſæculo reſeruat᷑. Dns atq; ſaluator ſub pſona aſſũpti hoĩs lo quit᷑: Inſipien
tiſſimus enĩ oĩum hoĩum ſũ. & nõ eſt hoĩs prudẽtia in me. Et in. lxviii. pſalmo: Deus tu ſcis inſipiẽtiã meã:
ſed fatuũ dei ſapiẽtius eſt hoĩbus. In Eccleſiaſte quoq; ſcriptũ eſt: In multitudie ſapiẽtiæ multitudo ſciẽtiæ.
& q addit ſciẽtiã: addit dolorẽ intellectus: ꝙ pfectiõe careat. Et ex eo qd nouit: quãta nõ nouerit: & odio inqt
habui uitã: qm malũ eſt opus qd; operor ſup tertã. oĩa enĩ uanitas: & pᷣſũptio ſpũs:nemo ſcit: ꝗd futuꝶ ſit.
quia ſicuti eſt: quis annũciabit ei? Sunt iuſti: ad quos peruenit quaſi opus impiorum. Et ſunt impii: ad quos
puenit quaſi opus iuſtoꝶ. Hociccirco dicit: qꝗa certum iudicium ſolius dei eſt: & quos putamus iuſtos:ſæpe
peccatores inueniuntur. & quos ecõtrario peccatores: apud dei ſcientiã iuſti ſunt: quantũcunq; laborauerit

homo:ut ĩquirat:nõ reperiet.Et ſi dixerit ſapiẽs. noſſe ſe:inuenire nõ poterit.Oĩum enĩ unus occurſus eſt:cor

daq; filioꝶ hoĩum repleta ſũt malitia. & in certo ſtatu: quæ græce we ερ dicitur: muſcæ morituræ: ſiue
ut in hebraico habetur: mortuædemoliunt᷑: atq; corrumpunt ſuauitatẽ olei. quis mortaliũ aliquo errore nõ
capit᷑? Quẽ hæreticoꝶ & falſoꝶ dogmatũ uenena nõ maculãt:? Tẽpus inqt ẽ: ut ĩcipiat iudiciũ dedomo dñi.
Si autẽ primũ a nobis: quis finis eoꝶ qui nõ credũt euãgelio Et ſi iuſtus uix ſaluer: ĩpius & peccator ubi pa-/
rebit: Certe iuſtus eſt ꝗ in die iudicii uix ſaluat᷑.ſaluaret᷑ aũt facile: ſi nihil haberet maculæ. ergo iuſtus ẽ in eo

7/-⸗

ꝙ floret multis uirtutibus: & uix ſaluatur in eo:quod in quibuſdam dei indiget miſericordia. Quatuor ſunt
pturbatiões: ꝗbus genus uexat humanũ: duæ præſentes: & duæ futuræ. duæ bonoꝶ: & duæ maloꝶ. Aegritu

—

do quæ græcedicit᷑ A: & gaudiũ qd illi Xapav uel A“ποοα: ꝗꝗᷓ ½6ρπ ouptas a plæriſq; dicat al

terũ mali: altee boni. excedimuſq; mẽſura: ſi gaudeamus ſu p his: quæ nõ debemus: diuitiis: potẽtia: honori/

buſo,:inimicoꝶ ĩfœlicitate:uel mortibus. aut econtrario præſẽtiũ maloꝶ dolore cruciamur aduerſis: exiliis:
aupate: lãgore: & mortibus ppĩquoꝶ: qdᷣ apoſtolus fieri ꝓhibet. Et rurſũ ſi cupiamus ea quæ arbitramur
oncharellitateshonores: ꝓſperitates oĩum reꝶ: & corpoꝶ ſuauitatẽ. & cætera: quoꝶ præſẽtia gaudio frui
mur. & metuimus illa: quæ putamus aduerſa: ꝗbus ad pfectũ carere iuxta Stoicos Zenonẽ uidelicet & Chry
ſippũ poſſibile eſt. cui ſẽtẽtiæ oĩs ſcripturæ ſãctæ cõſentit auctoritas. Vñ & Ioſephus Machabeoꝶ ſcriptorhi
ſtoriæ: fragi & regi poſſe dixit pturbatioes animi:nõ eradicari. & ꝗnq; Thuſculanaꝶ qõnũ Ciceronis libri his
diſputatiòibus referti ſũt. Pugnat enĩ iuxta apoſtolũ aduerſũ nos leiglir⸗ corporis: & ſpiritalia neꝗtiæ ĩ cæ-
leſtibus manifeſta ſũt dicẽtẽ o pa carnis & opa ſpũs:& hæc ſibi ĩuicẽ aduerſant᷑: utno quæ uolumus ſpᷣa facia
mus. Si nõ qd uolumus facimus: ſed qd; nolumus illdopamur: quõ dicit poſſe hoĩem ſine pctõ eẽ ſi uelit?:Ec
ce apoſtolus. Oẽſq; credẽtes qd uolũt ĩplere nõ pnt. Charitas opit multitudinẽ pctõrũ: noò tã p̃teritoꝶ ꝗᷓ pñ⸗
tiu: ne ultra dei in nos manente charitate peccemus. Quã ob rẽ de muliere peccatrice dicit᷑: Dimittunt᷑ ei pctã
multa. Ex quo ĩ telligimus nõ nræ ſolũ eẽ ptatis facere qd uelimus:ſed & clæmẽtiæ: Si ntam adiuuet uolutatẽ

deus lux apellat᷑: & tenebræ ĩ eo ſũt ullæ. qnũ dicit nullas tenebras ĩ dei lumĩe repiri:ondit oĩa alioꝶ lumĩa aliqᷓ

ſorde maculari Deniq; & apoſtoli appellant᷑ luxmudi. Sed nõ ẽ ſcriptũ: ꝙ in apoſtoloꝶ luce nullæ ſint tene
bræ. Et de Ioãne ſcribit᷑. Hicuenit in teſtimoniũ: ut teſtimoniũ phiberet de lumĩe: ut oẽs crederentpiillu. Nõ
erat ille lux: ſed ut teſtimoniũ phiberet de lumĩe. Eratlux uera:quæ illumĩat oẽm hoĩem ueniẽtem ĩ hũcmũ
du. Vñ & de eo ſcriptũ eſt. Qui ſolus habet ĩmortalitatẽ: & lucẽ hĩtat ĩacceſſibilẽ. Et certe legimus ĩmortales
angelos: ĩmortales thronos: & dnatiões: cæteraſ. q; uirtutes. Sed ſolus deus eſt ĩmortalis. quia nõ eſt pergr̃am
ut cætera:ſed per naturã. Quã ob cauſã idẽ apoſtolus ſcribit Deu ſolũ eſſe ſapiẽtem. Cũ & Salomò & multi
alii ſãcti ſapiẽtes uocent᷑: Et dicat iuxta hebraicuũ ad pncipem Tyri:Sapiẽtior Daniele es tuX Quomõ ergo ſo
lus lux:ſolus ĩmortalis:& ſolus ſapiẽs appellat᷑: cũmulti ĩmortales & luces & ſapientes ſint! Sic pfectio hoĩs:
nò ex natura:ſed ex gra ueniẽs:ĩ perfectos eos: qui pfecti uident᷑ eẽ demoſtrat. Quod aũt ſcriptũẽ.Et ſanguis
Ieſu filii eius mũdat nos ab oĩ pctõ:tã in cõfeſſiõe kap tiſmatis: ꝗᷓ in clæmẽtia plenitudinis. Sed aliud eſt muũ⸗
dari a deo:aliud per ſe eſſe ſine uitio. Iuxta illud Iob. Luna nõ ſi pledet:& ſtellæ nõ ſũt mũdæ in cõſ pectu eius:
ꝗto magis hõ putredo:& filius hoĩs uermis!: Oẽ enĩ os obſtruit᷑: & noxius eſt mũdus deo: qa ex opibus legis
nò iuſtificabit oĩs caro corã eo: nullaq; diſtãtia eſt ꝑſonaꝶ. Oẽs eni peccauerũt: & indigẽt gloria dei: iuſtifica/
ti gratis per gr̃am ipſius. Sin aũt ſcribit: exiſtimamus fide iuſtificari hoĩem ſine opibus legis:ſiquidẽ unus eſt
deus: qui iuſtificat circũciſionẽ ex lege:& præputiũ ex fide: Manifeſte oñdit:no in hoĩs merito:ſed in dei gra eẽ
iuſticia: qui ſine legis opibus credẽtiũ ſulcipitfidẽ. Vñ ſequit᷑: ptm nũ nõ dnabit᷑. Cur:qa nõ eſtis ſub lege:
ſed ſub gr̃a. Nò enĩ uo ẽtis:neq; currẽtis:ſed miſerẽtis eſt dei. Vn & gẽtes quæ nõ ſectabant᷑ iuſticiã cõprehẽ/
deruũt iuſticiã. Iuſticiã aut ex fide. Iſrael aũt ſequẽs legẽ iuſticiæ: in legẽ iuſticiæ nõ puenit:qm non ex fide:ſed
ex opibus offẽderũt in lapidẽ offẽſiõis. Finis eni legis Aps ad iuſticiã oĩ credẽti. Cũctæ ꝓpe epiſtolæ apoſtoli
hochit pᷣncipiũ. Gratia uobis & paxa deo pie & Xpo ieſu dno nro. Et ſimili fine clauduntur Ad Corinthios
quoꝙ ſcribit᷑.Vt nõ ĩdigeatis ulla donatiõe: expectãtes reuelationem dñi nii ieſu Xpi:qui & cõfirmabit uos
uſq; in finẽ ſine crimie:in die dni nii ieſu Apᷣi. licet ergo nulla ĩdigeamus donatiõe: tũ expectamus reuelatio/⸗
nem dni ni ieſu Xp̃i:qui tũc nos in oĩbus cõfirmabit: & ondet ſine crimie:cũ dies dñi nñi ieſu Xp̃i:aqmũdi fi/
nis aduenerit: utnõ gloriet᷑ oĩs caro in cõſpectu eius. Paulus plãtauit: Apollo rigauit: ſed dũs ĩcremẽtũ dedit: er
go neq; qui plãtat:neq; qui rigat eſt aliꝗd:ſed qui ĩcremẽtũ dat deus. ipius enĩ agricultura: ipᷣius ædificatio ſu
mus. Iuxta gr̃am dei: qua ſapiẽs architectus ponit fũdamẽtũ. Nolite inqt uoſmetipſos decipe. Siqs ſapiẽs eſt
in uobis in ſæculo iſto: fatuus fiat: ut ſit ſapiẽs. Sapiẽtia enĩ mũdi ſtulticia eſt apuddeũ. Dñs cognoſcit cogita
tiões hominũ: ꝗqa uanæ ſut. & iteꝶ. In nullo enĩ mihi cõſcius ſũ:ſed necĩ hoc iuſtificatus ſũ:qa qui me iudicat
dis eſt. Dicit᷑ & uobis: qui ſine pctõ uos eẽ dicitis:qd hẽtis: qd nõ accepiſtis? Si aut accepiſtis :qd gloriamini:

ꝗſi nõ acceperitis?: Iã ſaturati eſtis:iã diuites facti eſtis. & utſs ciamus: nõ ex nobis: ſed exdei cũcta pẽdere iudi,/

cio: ueniam inꝗt citius ad uos:ſi dũs uoluerit. qui enĩ dicit ueniam aduos: oſtendit ſe uelle:monſtrat cupere:
ꝓmittit aduentũ. Sed ut cautius hoc loquat᷑ infert ſi dñs uoluerit. ſiquis enĩ putat quid noſſe: necdũ nouit
ſicut noſſe oportet:uas electiõis humilitate deiectus:ĩmo cõſcientia fragilitatis ſi uæ loquit. Ego ſu minimus
apoſtoloꝶ:qui nõ ſũ dignus uocari apoſtolus. qm̃ perſecutus ſum ecclelſiã dei:gratia aũt dei ſum id qd ſum:
& gra ipᷣius in me uacua nõ fuit:ſed oĩbus illis amplius laboraui. nõ ego auũt:ſed gratia dei quæ mecum eſt.di/
cit ſe plus oĩbus apoſtolis laboraſſe:ſtatimq; laborẽ ſuũ ad dei refert auxiliu. Nò ego inquiens: ſed gratia dei
quæ mecũ eſt.ſicut & in alio loco loquit᷑. Fiduciã auũt alẽ nabemus per ieſum Xpᷣm ad deu. Non qa exnobis
ipis ſufficiẽtes ſimus reputare aliquid: quaſi exnoſtro.ſed ſufficiẽtia noſtra ex deo eſt:qui & dignos nos fecit
miniſtros noui teſtamẽti. Nõ enĩ iuſtificat᷑ hõ exo pibus legis niſi per fidẽ ieſu Ap̃i. unde infert & nos in ieſũ
Chriſtum credimus:ut iuſtificemur ex fide chriſti & non ex operibus legis. quia ex opꝑibus legis nõ iuſtificabi

— —— —

tuorſunt

Legntn

rt

Onort,

ſetlun

dltramu
uddoni
etclh
ntth
Aborhl
lbuh
rrieg
luelte⸗
togpi⸗
nepci
tuoluͤts
umintli
eſintten
bili N

ihüen’

imornag

mulr
el⸗
olris
lngns
ctueus
us leg
late
nuseſt
eigiaet
prehe
fidetlal
poltul
nthios
brtuos
Auno/
ilit⸗
Citer
noſu
ogie
nchcat
mmin.
iud/
nout
itmus
ſum
ſtch
ude
obo
leut
leli
ahi

tur oĩs caro. ſi enĩ ex lege iuſticia. ergo xp̃us ſine cauſa gratis mortuus eſt: in lege maledictio eſt. Scriptum eſt
eni: Maledictus oĩs:qui nõ pmanet in oibus:quæ ſcripta ſũt in libro legis: ut faciat ea. Chriſtus nos redemit
de maledictiõe le ctus pro nobis maledictio.Si eni data eſſet lex: quæ poſſet uiuificare: uere ex lege eẽt iu
ſticia. Sed coclucht ſcriptura oĩa ſub pctõ: ut repromiſſio per fidẽ ieſu chniſti daret credẽtibus: lex ergo pæda
gogus ni fuitiĩ chriſtũ: ut ex fide iuſtificemur. Vñ addit: &uno uerſiculo oĩa cõprehẽdit: dicẽs .Euacuati eſtis
Ichriſto:qui in lege iuſtificamini:a gr̃a excidiſtis. Hæc cucta pcurro:ut ondã a nullo legẽ eẽ cõpletã:& per le/
gem mãdata oĩa quæ cõtinent᷑ in lege. Deus eſt enĩ qui opat᷑ in nobis:& uelle & Pleere laborat apoſtolus: &
tuxta iuſticiã: quæ in lege eſt: ſine qᷓrimonia cõuerſatus: oĩa pro chriſto ducit ꝗſqꝗlias. ut ĩueniat᷑ ĩ Chriſto nõ
habẽs ſuã iuſticiã: quæ ex lege:ſed quæ ex fidechriſti eſta deo. Vũ ſcribit ad Theſſalonicenſes. Fidelis auũt eſt
dũs: qui ſᷣuabituos:& cu ſtodieta malo. ergo nõ liberi arbitrii ptãte: ſed dei clæmẽtia cõſeruamur. Acne putes
argumẽtatiõibus uanis quæ mouẽt audiẽtibus quæſtiones: ueritatẽ fidei poſſe ſubuerti:idẽ apoſtolus ſcribit
ad Timotheũ: O Timothee depoſitũ cuſtodi: deuitãs ꝓfanas uocũ nouitates: & cõtradictiões falſi noĩs ſcien
tia:quã qdã ꝓmittẽtes circa fidẽ errauerũt. Bonitas enĩ & miſericordia Saluatoris nr̃i: nõ ex opibus iuſticiæ:
quæ fecimus: ſed ſᷣm ſuã miſericordiã ſaluos nos fecit: ut iuſtificati illius gra: hæredes ſimus ſᷣm ſpem uitæ
æternæ. Hæc breuiter ꝗᷓſi ex latiſſimo atq; pulcherrimo apoſtolicæ doctrinæ prato carpſimus: ut duræ frõtis
ĩpudẽtiacõterat᷑. Trãſeamus adeuangelia: & apoſtolicos igniculos clariſſima Api lãpade cõpleamus. Ois ait
quiiraſcit fratri ſuo ſine cauſa: reus erit iudicio. Qui aũt dixerit racha: qd ĩterpᷣtatur uanus & abſq; cerebro:
reus eritcõcilio:haud dubiũ ꝗn ſctoõrũ & angelici ſenatus. Qui aũt dixerit fatuæ: reus erit gehẽnæ ignis. Quis
nr̃m põt huicuitio nõ ſubiacere?cũ etiã pro ocioſo uerbo reddituri ſimus ronẽ in die iudicii Si ira & pᷣmonis
iniuria atq; ĩterdũ iocus iudicio: cõcilioq;: & gehẽnæ ignibus delegat᷑: qd merebit turpium reꝶ appetitio?! &
auaritia: quæ radixeſt oĩum malorũ? Si inꝗtoffers donũ tuũ ad altare: & ibi fueris recordatus ꝗa frater tuus
habet aliqd aduerſus te: dimitte ibi donũ tuũ ante altare: & uade pᷣmũ recõciliari fratri tuo: & tũc ueniẽs offe/
res munus tuũ. Meæ eſt ptãtis: ut nõ habeã aliqd cõtra frem meũ.Vt aũt ille aduerſus me hẽat:aut nõ habe/
at: in illius uolutate cõſiſtit. Quid ergo facia: ſi recõciliari noluerit?obſecrẽ: flectã genua: ſed audirecontẽnet.
an obtorto collo nolentẽ in ius amicitiæ traham? Et quæ eſt maior inimicitia: ꝗᷓ amicitias neceſſitate ſociare?!-

Neq; enĩ dixit roga eũ: ut tibi conciliet᷑: ſed recociliari pᷣmũ fratri tuo: & ſicofferes munus tuũ ad altare. Non

; ĩpoſſibilia deus pᷣcepit: ſed in tãtũ patientiæ culmẽ aſcẽdit:ut prope ĩ poſſibilia pro difficultate nimia pᷣce/

piſſe uideat᷑ ad deſtruẽdã ſnĩam tuã: qua ſcribis facilia eẽ dei mãdata. Scaãdalizãtem manũ:oculũ: & pedẽ iu

bemur abſcidere. Eſto per tropologiã dictũ ſit pro amiciſſimis: & pro cõſãguineis: & fraterno nobis uel cõiu/
gali amore ſociatis: facile ne arbitramurob quaſdãoffẽſas: tãta ſubito abſcidere charitatẽ. Quodq; dicit᷑. Sit
Fmo ueſter:eſt eſt:nõ nõ: qd aũt amplius eſt:ex malo eſt. forſitã de ura ſchola repiat᷑: qui nunꝗ mentitus ſit:
nec audierit illud ꝓpheticũ & apoſtolicũ. Ego dixi in exceſſu mẽtis meæ: oĩs hõ mendax. Et neſciat ſcriptũ in
alio loco. Os qd mẽtit᷑: occidit animã. Verberãti maxillã: alterã iubemur opponere. Tollẽti tunicã: etiã palli
um cocedẽdũ eſt. Angariãti ſe mille paſſibus: duobus milibus colla pᷣbẽda ſũt. Petẽti te:da.& uolenti a te acci
pere mutuũ: ne aduertaris. Si duos nũmulos huero: & alius popoſcerit: aut dabo ipſi:& mihi mendicandum
erit. aut ſi nõ dedero: trãſgreſſor legis ĩueniar. Illud aut qd dicit᷑: Diligite inimicos ueſtros: bifacite his ꝗ ode
rũt uos: & orate pro Pledhetibusdecaluniatibus uos. Forſitã in uro cœtu ĩuenit᷑.apud uos rara auis eſt. Qui
pctã ſimpliciter cõfitent᷑: merent᷑ humilitate clæmẽtia Saluatoris. Quodq; ſequit᷑. Cauete:ne iuſticiã hoc eſt

elemoſynã ueſtrã faciatis corã hoĩbus: ut uideamini ab eis. Neſcio ꝗs poſſit ĩ plere. Ad largiẽdũ fruſtũ panis

& binos nũmulos præco cõducit᷑.& extẽdẽtes manuũ huc illucq; circũſpicimus,. quæ ſi nullus uiderit: contra/

Cctior fit. EHto unus de mille ĩueniat᷑: qui iſta nõ faciat. Rñde quæſo: ubi ſũt facilia mãdata? Nolite inꝗt ſoli/
citi eſſe de craſtino. Craſtinus enĩ dies ſollicitus erit pro ſe. Sufficit dei malitia ſua. Vos de craſtino non cogita
tis: & ĩſtar auiũ præſẽtibus cõtẽti eſtis.quoꝶ epiſtolæ biblinæ uolitãt trãs flumina æthiopiæ: ut ĩter ſimias &

pauos noua deophir Salomoni dona mittant᷑. Vis audire facilitatẽ pceptoꝶdei: auſculta qd dicir᷑. Quãar/
cta & anguſta uia eſt: quæ ducit ad uitã: & pauci ſũt:qĩueniũteã. Nõ dixit:qui gradiunt᷑ per eã. Hoc enĩ dif/
ficillimuũ eſt. Sed qui ĩueniũt. Pauci eni ĩueniũt:& multo pauciores ĩgrediunt᷑ p eã. Filius inꝗt hoĩs nõ habet
ubi caput ſuũ reclinet. Qui dicit in Eſaia. Suſcipite laſſũ: & hæc eſt reqes mea. ſi no habet ubi caput ſuũ recli/
net & quo reqeſcit: dicẽs in alio loco. Suꝑ quẽ reqeſca: niſi ſup humilẽ: & ꝗetũ: & tremẽtẽ uerba mea: ubi eſt
mãdatoꝶ facilitas? Multi hoc qd ſcriptũ eſt. Nõ ueni uocare iuſtos: ſed pctõres ad pœnitẽtiã: ſimpliciter ac-
cipiũt: iuxta illũ ſenſu: nõ ĩdigẽt ſani medico: ſed ii qui male habẽt. Alii uero interpᷣtant᷑ coactius. nõ ueni uo/
care iuſtos. nullus enim ad perfectũ iuſtus eſt: ſed ex aliqua parte peccator:ſed peccatores quibus mundus re
fertus eſt:dicente Dauid. Saluũ me facdomine: quoniã defecit ſanctus:& corrupti ſunt:& abominabiles fa/
Cti ſunt in adinuẽtionibus ſuis. Oẽs declinauerunt:ſimul inutiles facti ſũt: nõ eſt qui faciat bonu:nõ eſt uſq;

ad unum. Nolite inquit poſſidere aurum: neq; argentũ: neq; pecuniã in zonis ueſtris:nõ peram in uia:no pa

nem: neq; duas tunicas: neq; calciamenta: neq; ungamn Hæc inquies præcepta apoſtolica ſunt. Et certe Pe/
trus apoſtolus caligas habuiſſe narratur: dicentead eum angelo: pcinge te: & calcia te caligis tuis: duas autẽ
tunicas: ut de cæteris taceam: puto ꝙ & ego & tu poſſideamus. ſi tamen amplius non habemus: hæc dico.

Et iteꝶ:iterũq;ac p ſingula ĩgerã: ut erubeſcas ad ſnĩam ſi uã: facilia dei es mãdata. Fratrẽ tradet frater in mor
tem: & pr̃ filiũ. cõſurgẽt filii cõtra parẽtes: & ĩterficiẽt eos & eritis inqt odio cũctis hoĩbus ꝓpter nomẽ meũ.&
qa facilia iuſſerat: & ſciebat facile ea poſſe cõpleri: ꝓpterea ut rei facilitatẽ oñderet: copulauit dicẽs. Qui pſeue
rauerit uſq; in finem hic ſaluus erit. Non ueni inqt pacẽ mittere ſuper terra: ſed gladiũ: ueni diuidere hoĩem

cõtra pr̃em ſuu:& filiã cõtra matrẽ: & nurũ cõtra ſocrũ. Et ne oĩa pcurrẽdo:lõgiorẽ ſnĩam faceret:uno cuncta

ſᷣmone cõprehẽdit dicẽs. Inimici hoĩs domeſtici eius. Cunq; poſuiſſet: qui amat prem: aut mr̃em ſi up me: nõ
eſtmedignus. Et quiamat filiũ: aut filiã ſup me:nõ eſtme dignus: crux Xpi facilis eſt. Nudũ poſt Apᷣm per/

ere ludus eſt: iocus eſt. Et ubi pᷣmia quæ difficultate ſupata quærunt᷑. Nõ colligunt᷑ zizania in præſẽti ſæcu
Pne & frumẽtũ pariter eradicet᷑. palea dñica futuro iudicio reſeruat᷑: q iuſti fulgebũt ꝗᷓſi ſol. Et egredient

angeli: & ſeparabũt malos de medio iuſtoꝶ. Petrus mergit᷑: & meret᷑ audire. modicæ fidei quare dubitaſti? Si
in illo modica fides: in quo magna ſit neſcio. De corde inqt egrediunt᷑ cogitatiões peſſimæ homicidia adulte

ria fornicatiões furta falſa teſtimõia blaſfemiæ.hæc ſũt quæ coinꝗnãt hoĩes: ꝓcedat qui in corde ſuo hæc nõ

eſſe teſter: & plenã in corpore iſto mortali iuſticiã cõfitebor. Qui uult inꝗt ſaluare animã ſuã pdet eã: & qui
pdiderit animã ſuã ꝓpter me:ſaluã faciet eã. Hæc ſũt facilia mãdata. Iteꝶ dico: ue mũdo ab ſcãdalis. neceſſe
eſtenĩ ut ueniãt ſcãdala. Et ꝓpterea in alio loco ſcriptũ eſt. In multis offẽdimus: ſiue erramus oẽs: no pauca
pctã:ſed multa: nec quorũdã:ſed oĩum poſuit. Oẽs enĩ quæ ſua ſũt quærũt:& nõ ea quæ dei ſũt unus bonus
deus dicit᷑: & magiſtri qᷓſi hoĩs bonitas refutat᷑. in lege doctiſſimus: oĩa feciſſe ſe dicit. quã ob rem & amat᷑ a
dno. Et tñ plenã iuſticiã nõ habet: ꝗa noluit ſubſtãtiã ſuã paupibus erogare. Vñ difficultas difſicultati: ĩmo
ĩpoſſibile ĩpoſſibili tũc cõparat᷑: qa neccamelus ĩgredi põt ꝑ foramẽ acus: nec diuites puenire in regna cæloꝶ
uis nr̃m nõ lauat exteriora calicis & parapſydis: & ĩteriora habet nequaꝗᷓ ſordibus inquinata? Quis ſepul/
chroꝶ extriſecus dealbatoꝶ põt ſimilitudinẽ declinare? Ne& nobis dicat leſus. de foris ꝗdẽ uidemini hoĩbus
iuſti. Intus aũt pleni eſtis hypocriſi & iniqtate: ꝗᷓuis & aliis uitiis carere poſſumus. Hypocriſeos maculã hie
nõ poſſe:aut paucorũ eſtaut nulloꝶ. Pater inqt ſi poſſibile eſt trãſeat calix iſte a me. Verũtamẽ nõ ſicut ego
nolbil ed ſicut tu uis pr.Filius dei ꝗ dixit. Et facta ſũt: mãdauit: & creata ſũt oĩa. Secũdũ hoc ꝙ filius hoĩs di
cit ſnĩam tẽperat. Pater ſi poſſibile eſt. Veruntũ nõ ſicut e uolo:ſed ſicut tu. Et Critobolus meus adducto
ſupcilio loquit᷑. Põt hõ ſine pctõ eſſe ſi uelit. Apoſtoli audiũt. Sic nõ potuiſtis una hora uigilare mecũ. Nõ
dixit: Noluiſtis. Sed nõ potuiſtis. Apoſtoli mei una hora uigilare nõpñt: ſõno mœrore: & carnis fragilitate
ſupari. & tu potes lõgo tpe oĩa pctã ſupare! Marcus euãgeliſta ſcribit de dno. Et nõ poterat ibi ne unã ꝗdem
facere uirtutẽ: niſi paucis ægrotãtibus manus ĩponẽs ſanauit eos: &admirabat᷑ ꝓpter incredulitatẽ eoꝶ. Dñs
dicit᷑ non potuiſſe in nazareth ne unã qdẽ facere uirtutẽ. & infidelitatis alienæ ſtuporeretinet᷑: & uos poteſtis
oẽ qd uultis. Deniq; in cõſequẽtibus ſcribit᷑. Abiit in finibus Tyri & Sidonis: & ĩgreſſus domũ neminẽ uole
bat ſcire: & latere nõ potuit. Vere utiq; cupiebat latere. Et qd cupiebat: quare facere non poterat: ut aduentu
ſuo oĩum cõſciẽtiã declinaret! Quæris cauſas cur latere nõ potuerit: Cogita aſſũpti hoĩs ueritatẽ: & oĩ carebis
ſcãdalo. Si filius dei aliqd in carne & pꝓpter carnẽ nõ potuiſſe narrat᷑: nos qui toti carnei ſumus: & quotidie
ſpũs opibus repugnamus cõtra apoſtoli ſnĩam quæ uolumus cuũcta faciemus Petrus apoſtolus tria uult fa
cere in mõte tabernacula. unũ dno: alterũ Moyſi: tertiũ Heliæ: neſciẽs qd loquat᷑ timore pterritus. & nos py/
thagoricæ philoſo Pi ructamus ſuperbiã. de die & hora cõſumatiõis ultimæ: & angelos cæloꝶ & filiũ igno
rare rñdit: & uos plenã ſciẽ tiã pollicemini. Carnis ĩfirmitas deo hĩtatore gaudebat: & tũ menſurã fragllitatis
ſuæ excedere nõ potuit. utnõ ToAοναε)1: ideſt putatie iuxta ueteres hæreticos: ſed uere dei filius hoĩs filius cre

deret᷑. Apoſtolos parũper relinquẽs cecidit in terrã pnus: & orabatdicens: Pater ſi poſſibile eſt: Cur quæſo ſẽ/

tentiã ambigẽter expᷣmebat:qui in alio dixerat: quæ apud hoĩes ĩpoſſibilia: apud deũ poſſibilia ſũt? Sed hõ
paſſurus hoĩs loqtur uerbis. Ille dicit. Si poſſibile eſt: una hora p̃tereat: Tu dicis poſſibileeſt omni pecca/
ta uitare. In ꝗbuſdã exẽplaribus & maxime in græcis codicibus: iuxta Marcũ in ſhe eius euãgelii ſcnbit᷑. Po/
ſtea cu accubuiſſẽt undeci apparuit eis Ieſus: & exprobrauit ĩcredulitatẽ & duriciẽ cordis eoꝶ. qa his qui uide
rant eu reſurgentẽ: nõ crediderũt. & illi ſatiſſaciebãt dicẽtes. Sæculu iſtud iniꝗtatis & ĩcredulitatis ſubſtantia
eſt: quæ nõ ſinit perĩmũdos ſpũs uerã dei appᷣhendi uirtutẽ. iccirco iã nũcreuela iuſticiã tuã. Cui ſi cõtradici
tis: illud certe renuere nõ audebitis. Mũdus in maligno poſitus eſt. & ꝙ dñm ſuũ ſathanas tẽtare auſus ſit:&
uictus atq; cõfuſus receſſerit uſq; ad tp̃s utiq; paſſiõis. Et ſucceſſor Iouiniani audet loq eos qui plena fide ba
ptiſma cõſecuti ſut: nõ poſſe tentari: imo aliis uerbis poſſe hoĩem baptizaatũ ſi uoluerit: nequaꝗᷓ ultra pecca
re. Zacharias iuſtus auditab angelo: qa non credidiſti uerbis meis: eris tacens: & nõ poteris loqui uſq; in diẽ
natiuitatis eius. Pater Lunatici de apoſtolis loquit᷑. Rogaui diſcipulos tuos: ut eiicerẽt eũ. i. dæmonẽ: & non
potuerunt. Et ipſidiſcipuli interrogãt Saluatorem. Quarenõ potuimus eiicere illum?& audiunt cæteri: p/
pter ĩ credulitatem ueſtram. Cur quæſo:qa omnia poſſe domino ſeruabatur: intrauit cogitatio in apoſtolos:

quis eoꝶ maioreſſet Et emendant᷑ doctrina Saluatoris:dum minimus maior agnoſcitur: & humilitas ſub/

limitate mutatur. Nõ recipit᷑ ab urbe Samaritanoꝶ: quia facies eius erat ciuis hieruſalem. Iacobus & Ioãnes
uere filii tornitrui: & eli ardore feruentes. Phinees & Helias ignem de cælo deducerecupiunt: & co rripiuntur
a domino. Qui utiq; nõ corriperentur: ſi abſq; errore uoluiſſent. Ibãt cũ illo populi: hoc eſt cũĩdomino: qui

ndi
non
ni
glos
lub⸗
is
tut
1

conuerſus dixit: Siquis uenit ad me: & nõ odit patrẽ ſuũ & matrẽ ſuã & uxorẽ & filios & fratres & ſorores:in/
ſuper & animã ſuã: nõ põt meus eſſe diſcipulus. Et in hoc loco temerariis ꝓclamabo: põt hõ ſi uelit oĩa pctã
uitare: facilia ſuũt mãdata eius. qui merent᷑ audire a do Saluatore. Vos eſtis: qui iuſtos uos eſſe dicitis coram
hoĩbus. Deus aũt nouit corda ufa. qa qd apud hoĩes excelſũ eſt: abomi nabile eſt corã deo. Impoſſibile inꝗt ẽ
ut ſcãdala nõ ueniãt: puto ꝙ peccatũ ſcãdalũ ſit:qd per ſcãdalũ uenit. Niſi fallor enĩ ο ι„ο & αακν Wu—iAͤX0ν
apud græcos ex offeſione & ruina nomẽ accepit. ꝓpterea in multis offendimus oẽs: fac ut nõ corruerim. certe
offendi: & nõ in uno:ſed in pluribus. arbitror ꝙ & in aliquo offendiſſe:pctm ſit. Dixeruũt dno apoſtoli: Auge
nobis fidẽ. Qui rũdit eis: Si hẽretis fidẽ quaſi granũ ſynapis: qd utiq; minimueſt oĩum ſeminu.& Critobo/
lus meus fidei nobis mõtibus ĩtumeſcit. Dicebat aut inꝗt & parabolã illis ꝙ ſemꝑ oportet orare: & nunꝗᷓ de
ficere. Fruſtra ſemꝑ oramus:ſi in nro arbitrio eſt facere qd uolumus. Dixerũt apoſtoli. & ꝗs põt ſaluus eſſe?

Audiũt adũo:quæ ĩpoſſibilia ſũt apud hoĩes:poſſibilia apud deũ ſũt. Ergo aliqua quæ apud hoĩes ĩpoſſibi/

lia ſũt: certe ea eſſe poſſibilia exeo oñdit᷑: ꝙ-apud deũ poſſibilia ſunt. ſit ergo & apud deu poſſibile:homini ſi

uelit domare ĩpeccãtiã. nõ ipſius merito: ſed ſua clæmẽtia: & apud hoĩes nequaꝗᷓ poſſibile liberi arbitrii ptã/
te:qd nutu donãtis accipit᷑. Nò ſufficit apoſtolis dudũ ſuꝑ dignitate quæſiſſe: qs eoꝶ maioreſſet. Sed in ipo
neceſſitatis & paſſiõis articulo ſcribit᷑ de eis. Facta eſt aut cõtẽtio ĩter illos: ꝗs illoꝶ maior eſſet: Optimure ue
ra tps ſſtãtẽ cruce de dignitate cõtẽdere. Simon inqt Simon: ecce Sathanas expetiuit uos: ut cribraret ſicut tri
ticũ. Ego aũt rogaui pro te: ut nõ deficeret fides tua: & certe iuxta uos in apoſtoli erat poſitũ ptate:ſi uoluiſſet
ut nõ deficeret fides cius: qua utiq; deficiẽte pctm̃ ſi ubingredit᷑. In ꝗbuſdã exẽplaribus:tã græcis ꝗᷓ latinis ĩue/
nit᷑: ſcribẽte Luca: Apparuit illi angelus de cælo cõfortãs eũ. Haud dubiũ:ꝗn dñm ſaluatorẽ. Et factus in ago
nia: plixius orabat. factuſq; eſt ſudor eius: ſicut guttæ ſãguinis decurrẽtis in terrã. Saluator in paſſioe ab an
gelo cõfortat᷑. Et Critobolus meus nõ ĩdiget auxilio: habẽs liberi arbitrii ptãtẽ. & tã uehemẽter orabat: ut gut
tæ ſãguinis ex parte prũperent: quẽ totũ erat in paſſione fuſurus. Qu id inꝗt dormitis? Surgite & orate ne in
tretis ĩ tẽtationẽ. debuit iuxta uos dicere. Quid dormitis? Surgite & reſiſtite. libeꝶ en hẽtis arbitriũ: & ſemel
uobis cõceſſa a dũo ptãte: nullius alterius indigetis auxilio. Si enĩ hoc feceritis: no ſtrabitis in tẽtationẽ. Non
poſſũ ait ego facere a memetipſo aliqd: ſed ſicut audio iudico. QArriani obiiciut caluniã. ſed rndet eccleſia:exꝑp
ſona hoĩs hæc dici: qui aſſũptus eſt. tu cõtrario loꝗris: poſſũ ſine peccato eſſe: ſi uoluero. Ille nihil põt ex ſe fa
cere: ut hoĩs indicet ueritatẽ. Tu potes oĩa pctã uitare: ut adhucin corpore cõſtitutus avioùoy eſſe te doceas.
negat ffibus & ꝓpinqs ire ſe ad xenophegiã. Et poſtea ſcriptu eſt. Vt auũt aſcẽderũt fres eius: tũc & ipᷣe aſcẽdit
ad ſolẽnitatẽ: nõ manifeſte: ſed ꝗᷓſi in abſcõdito. Ituꝶ ſe negauit: & fecit qd pus negauerat. Latrat Porphyri/
us ĩcõſtãtiæ ac mutatiõis accuſat: neſciẽs oĩa ſcãdala ad carnẽ eẽ referẽda. Moyſes inqt dedit uobis legẽ: & ne/
mo ex uobis facit legẽ utiq; poſſibilẽ. neq; enĩ culpa ĩpetrãtis eſt: ſed fragilitas audientis: ut oĩs mundus ſub
ditus fiat deo. In euãgelio ᷣm Ioãnem in multis: & græcis: & latinis codicibus ĩ uenit᷑ de adultera muliere: quæ
accuſata eſt apud dũm. accuſabat auũt & uehemẽter urgebãt ſcribæ & phariſæi iuxta legẽ eã lapidare cupien/
tes. At ieſus ĩclinãs digito ſcribebat in terra: eoꝶ uidelicet qui accuſabãt: & ν pctã mortaliũ:ſᷣm quod ſcri
ptũ eſt in ꝓpheta. Relinquẽtes auũt te ſup terrã ſcribant᷑. Tãdẽ caput eleuãs dixiteis. Qui ſine peccato eſtue
ſtrũ:pᷣmus mittat ſuꝑ eã lapidem. Hoc qꝗ; dicit᷑ ſine peccato: græce ſcriptũ eſt ava απρ Ta To. qui ergo dicit:
aliud eẽ eſt ſine pctõ: & aliud ava uap In ſov: aut græcũ ſmonẽ nouo uerbo exprimat: aut ſi expᷣſſũ eſt a lati/
nis: ut ĩterptatiõis ueritas habet pſpicuũ eſt ava uap Iu Toy nihil aliud eſſe: niſi ſinepctò: & quia accuſatores
oẽs fugiũt Qederat enĩ uerecũdiæ eoꝶ clæmẽtiſſimus iudex ſpatiũ recedẽdijrurſũq; in terraſe cribens terramq;
deſpiciẽs: paulati diſcedere: & oculos illius declinare cœperut. ſoluſq; remãſit cũ muliere:cui locutus eſt ieſus

Vi ſut qui te accuſabãt? nemo te cõdẽnauitquæ ait. nullus dñe. Rndit ei ieſus. nec ego te cõdẽnabo. uade &

ammodo noli peccare. Præcepit dis ne ulterius peccaret: ſicuti & alia ſimiliter ĩ lege mãdauit. Sed utrũ ea fe
cerit necne:ſcriptura nõ dicit: Oẽs inquit qui uenerũtanteme: fures fuerũt & latrones. Si oẽs:nullus excipit᷑.
Quiuenerũt inqt:nõ qui miſſi ſũt. de ꝗbus ppheta ait. ipi ueniebãta ſe: & ego nõ mittebã eos:quo uerbo ſo

lius xpi potẽtia reſeruat᷑: qui ad ſua uenerãt: & ſui eũnõ receperũt. Dueſſẽ inqt in mudo cũ eis: ergo ſeruabã

eos in noĩe tuo:qd dedi eis: & cuſtodiui: & nullus ex eis piit: niſi unus filius pditiõis.nõ dixit:dedi eis liberi ar
bitrii ptãtẽ: utip̃i de ſuo labore ſaluarẽt: ſed ego cuſtodiui eos: ego uaui. Deniq; ĩfert. Non peto: ut eos aufe
ras de mũdo: ſed ut cuſtodias illos a malo. in actibus apoſtoloꝶ ſcriptũ eſt: iter Paulũ & Barnabaã ꝓpter Ioã-
nem qui cognominatus eſt Marcus: ortã diſſẽſionẽ ita ut ſe- epararent᷑: & Barnabas Marcũ: & Paulus ſyllã aſ-
ſumerẽt in euãgelii miniſteriũ. Paulus ſeuerior: ille clæmẽtior. uterq; in ſuo ſẽſu abuũdãt. Et t diſſẽſio habet
aliqd humanæ fragilitatis. in eodẽ uolumĩe legit᷑. Traãſierũt phrygiã & gallatia regionẽ: ꝓhibiti a ſpũ ſãcto
loqꝗ uerbũin Aſia.quo maledicto in ipa puincia puto uſq; hodie hæreticos:qui cõtraſpm ſactã faciũt pluri/
mos repiri. Cũq; ueniſſẽt ait in Myſiã: tẽtabãt ire in Bithynia: ſed nõ dimiſit eos ſpũs Ieſu. Nota ꝙ ſpũs Ieſu
ſpũs ſãctus ſit: q in alio loco ꝓpter unitatẽ ſubſtãtiæ pris ſpũs appellat᷑.Voluerunt loq in aſia: & phibent᷑ a
ſpũ ſãcto. Tẽtãt ire in Bithyniã: & nõ eos ꝑmittit ſpũs Ieſu. Satis ĩportune: ſi eis faciẽdi uel nõ faciẽdi ſemel
dederat liberi arbitrii ptãtẽ. Sequit᷑. Tpa inqt ignorãtiæ reſpiciẽs deus nũc præcepit hoĩbus ubiq; pœnitẽtiã
agere. Significãter pterita in lege tpa: tpa ignorãtiæ demltrauit. Rurſũ ait. Veniã ad uos deo uolente. Cur

.

ĩTterpoſuit uolũtatẽ dei:ſi hẽbat ſui arbitrii ptãtẽ? Iacobus apoſtolus. Siqs ait puauerit totã legẽ:offẽderit au
tem in uno:reus eſt oĩum factus. Quis noſtrũ in nullo aliquãdo peccauit:Si auũt peccauit: qd negari nõ po/
teſt: & per unũ peccatũ oĩum eſt reus peccatoꝶ:nõ ſuis uirib us: ſed dei miſericordia ſaluar᷑. Siꝗs in uno nõ
peccauit:pfectus eſt uir. Si aliquãdo in ſmone peccaſti: ubi eſt apud te pᷣſũpta pfectio: maxime cũ ſequat᷑
Linguã aut hominũ nullus põt domare: ĩcõtinẽs maluũ:plena ueneni mortiferi. Rogo te: ut mihi rũdeas ſi lĩ
gua ĩcõtinẽs eſt malũ:& plena ueneni mortiferi:& nullus põt domare liguã mortaliũ: & tanti criminis reus
es: Vbi in ppetuũ peccatoꝶ fuga? Vñ bella:& unde rixæ ĩter uos!“ N õne ex uoluptatibus: quæ militãtin mẽ
bris ueſtris/ Aut mẽbra nõ habetis humana:aut ſi homo nõ põt eẽ ſine mẽbris: cõfitemini uoluptatẽ atq; lu
xuriã in ueſtris artubus militare. Dauid qui dixerat cõfidẽter: ꝓba me dne: & tenta me. ure renes meos &cor
meũ: qa an oculos meos mißicordia tuaẽ: & cõplacui in ueritate tua. Et iteꝶ: Ego aũt ĩ ĩnocẽtia mea ĩgreſſus
ſũ:& pes meus ſtetit in directo. ꝗꝗᷓ iudicii ueritate dei miſicordiã mitigaret: tiñ ga hoc auſi us ẽ dicere: relinꝗr᷑
parũper fragilitati ſuæ. & ut uos dicitis arbitrii libertati: & padulteriuũ lapſus in homicidiũ:poſtea loquit᷑: Mi
ſerere mei deus: pᷣm magnã mificordiã tuã. Et ſᷣm multitudinẽ miſerationũ tuaꝶ dele iniꝗtates meas. Nec
hocdico quo uiꝶ ſãctũ acuſẽ:de quo ſcriptũ eſt: ꝙ fecit oẽs uolũtates dei.Sed ꝙ multis aliis bonis hæc uitia
cõpẽſarit:& ſaluatus ſit miſericordia dei: cuius iudiciũ eſt in põderibus S& ad quẽ Aſaph loquit᷑. Cibabis nos
pane lachrymaꝶ: & potuũ dabis nobis in lachrymis in mẽſi ura. neq; enĩ iniuſtus eſtdis: ut tm pctã condẽnet:
& bonoꝶ operũ nõ meminerit. Vñ & in alio loco idẽ Dauid canit: Ego dixiin abundãtia mea: nõ moueborin
æternũ. Dũñe in uolũtate tua p̃ſtitiſti decori meo uirtutẽ. Auertiſti faciẽ tuã a me: & factus ſũ cõturbatus. Di/
xieni ꝓnuũciabo cõtra me iniqtatẽ meã dño: & tu remiſiſti ĩpietatẽ cordis mei. Iuſtoq; pcipit᷑: reuela ad diũm
uia tuã: & ſpera in eũ: & ipe faciet. Et educet ꝗſilumẽ iuſticiã tuã: & iudiciũ tuũ tanꝗᷓ meridiẽ. Salus enĩ iu⸗

—

ſtoꝶ a dño: ꝗa nõ eſt ſanatio in carne eoꝶ a facie iræ eius. Et quotidie iuxta apoſtolũ:q dixerat: Non enĩ hĩtat
in carne mea bonũ: ĩgemiſcũt dicẽtes. Renes mei ĩpleti ſũt illuſiõibns:& nõ eſt ſanitas in carne mea. Breues
enĩ poſuit dies noſtros: & ſubſtãtia noſtra ꝗᷓſi nihil in cõſpectu eius. uniuerſa uanitas oĩs hõ uiuẽs: uel uiuẽs
in corpore uel uiuẽs in uirtutibus. & tũ oĩa uanitas. Incerto enĩ ſtatu fluctuat:& dũ nõ timetin ſereno: patit᷑
tẽpeſtatẽ. Cũ enĩ eẽt in honore:nõ ĩtellexit. cõparatus eſt iumẽtis ĩſipiẽtibus: & ſimilis factus eſt illis. pro ni/
hilo inꝗt ſaluos faciet eos: haud dubiũ ꝗn iuſtos. qui nõ ꝓprio merito:ſed dei ſaluat clæmẽtia. & delicta no
ſtraa te nõ ſũt abſcõdita. hoc expſona Chniſti dicit᷑ ſi ille: qui peccatũ nõ fecit: necdolus ĩuẽtus eſtin ore eius:
Pro nobis doluit: & peccata noſtra portauit: quãto magis debemus noſtra uitia cõfiteri? Renuit inqt cõſola
ri aia mea: cõſiderãs delicta quæ fecerã. Recordatus ſũ dei: & lætatus ſi ũ: cogitãs me illius clæmẽtia cõſeruan
du.Nocte cũ corde meo meditabar:& ſcopebã ſpm̃ meũ:& dixi:nũc cœpi: hæc eſt mutatio dexteræ: excelſi. iu
ſti uox eſt: qui poſt meditatiõem ſõnii & cõſciẽtiæ cruces ad extremũ ait. Nũc cœpi pœnitẽtiã agere: uel ſciẽ/
tiæ lumẽ ĩtrare. & hæcipᷣa de bonis ad meliora mutatio nõ meaꝶ uiriũi: ſed dexteræ & potẽtiæ dei ẽ: in æternũ
miſicordia ædificabit᷑. Nullũ enĩ tps eſt: quo non ædificet᷑ mibicordia in ſingulis ꝗbuſq; ſãctoꝶ. & his qui de
peccatis trãſeũt ad uirtutes.Aſ- agitta uolãte per diẽ: a negocio pambulãte in tenebris:qs noſtrũ poterit libera
ri ?Ecce enĩ pctõres ĩtẽderũt arcuũ:utſ. agittẽt in obſcuro rectos corde. nolũt prauos uulnerare: ſed rectos corde.
Sagitta per diẽ uolitat: per hæreticos in ſãctaꝶ ĩ telligẽtia ſcripturaꝶ. Negociũ in tenebris & nocte pambula/
bat per philoſophos:qui per obſcuritatẽ monũ ĩuoluere cupiũt ueritatẽ. Plãtati in domo dni ĩ atriis dei no
ſtri florebũt:plãtati in domo ñi iuſti ſũt: in eccleſia cõfirmati. Sed ii no in præſentiaꝶ: ſed in futuro in atriis
dñi florebuũt:ubi eſt certa & ſecura poſſeſſio. Miſericors & miſator dũs: lõganimis & multæ miſeratiõis. Sua
uis dũs oĩbus:& miſericordia eius ſi up oĩa opa illius. Tãtas audis miſericordias: & ĩ tua audes uirtutecõfide
re? Confiteant᷑ tibi dũe oĩa opa tua. Sed de cũctis opibus dei & hoĩes ſut. ergo oẽs hoĩes ſua pctã cõfiteant᷑. Le
gimus in Samuele dictũ de ſalomone. Ipſe ædificabit domuũ nomini meo:& firmabo regnũ eius uſq; in ſẽpi
ternuũ. Ego ero ei in patrẽ: & ipe erit mihi in filiũ. Et iteꝶ. Si inique egerit:corripiã eũ in uirga hoĩum.mibicor
diã aũt meã nõ auferã ab eo. Cũ egiſſet Dauid gras deo: ad extremũ ĩtulit: & hæc ẽ lex hoĩs. Dne deus ſẽper re

ſpice ad clæmẽtiã tuã: & ĩfirmitatẽ carnis diuino auxilio ſi uſtẽtare. Quid mihi ĩquit & uobis filii Saruiæ. Ma

ledicat Semei. Dñns præcepit ei:ut maledicat Dauid. Et ꝗs rũdebit ei: qᷓre hoc feciſti? Volũtas enĩ dei nõ diſ/
cutiẽda: ſed cũ gratiaꝶ actiõe patiẽda eſt. Et in alio loco ds mãdauit: ut diſſiparet conſiliũ Achitophel bonũ
ut adduceret ſu per Abſolõ malũ:cuius certe cõſiliũ erat ꝗſi cõſiliũdei. Et qua rõne ptãs liberi arbitrii maiore
ptãte ſubuerſa eſt? leroboã qui peccare fecit Iſrael: arguit᷑ ᷓre reliꝗᷓ rit præceptũdni. Diciturq; ad eũ: Dedi ti/

bi regnũ domus Dauid:& nõ fuiſti ſicut ſuus meus Dauid:qui cuſtodiuit mandata mea:& ambulabat poſt
me in toto corde ſuo: & fecit placitũ in cõſpectu meo. Ergo & poſſibilia ſũt dei mãdata: quæ Dauid feciſſeco

gnoſcimus:& tñ laſſeſcere ſãctos ad perpetuitatẽ iuſticiæ. In multis regibus legimus de ſtirpe Dauid: ꝓnon

ſuo merito:ſed Dauid patris uirtutibus cõſeruati ſint: qui fecerit placitũ in cõſpectu dei. Et uenit᷑ ad Aza re/
gẽ Iuda:de quo ſcriptũ ẽ. Fecit Aza rectũ ĩ cõſi pectu dñi: ſicut Dauid patereius. Cũq; in multis laudibus eius
cõmemorata eſſet hiſtoria:ad extremũ ĩtulit: ſed excelſa nõ abſtulit. Attamẽ qa cor eius pfectũ erat cũ deo oĩ
bus diebus uitæ ſuæ. Ecce & iuſtus dicit. qppe cuius cor pfectũ erat cũ deo: & tñ in eo errauit:ꝙ excelſa nõ ab
ſtulit: quæ Ezechiã: & Ioſiã legimus abſtuliſſe. Helias in cuius ſi pũ & uirtute uenit Ioãnes baptiſta:ad cuius
impræcationẽ

lein
noo⸗
nons
ſnr,
kuhl
nlsreng
tinni
engl
d cnr
geſlue
tlingt
uut: ai
. Ne
cide
abönor
nclener
nedorn
tus D
Adin
eniuu⸗
nihi
Beue
Auui;
dhu
Poni
lcan
reeins
clolh
euan
iiu
lſck/
temmü
uic⸗
tlben
cont⸗
nbuh
deim
ams
K
de
lle
ſchi
ficot
dette
d/
voni
Jote
din/
do
leco
non
Ile/
eus

oi

ius

1

ne

ſpræcationẽ uenit ignis de cælo:& Iordanis fluẽta diuiſa ſũt:timuit Iezabel & fugit:laſſuſq; in ſolitudine ſe/
dit ſub arbore: & pᷣſſus anguſtia mortẽ rogauit dicẽs. Sufficit mihi dñe: tolle aſam meã: neq; enĩ melior ſum
fibus meis. Hũc iuſtũ negare ꝗs põt? Et tñ nõ dicã mulierẽ:ſed hoĩ fœminã formidare: de animi pturbatio

ne deſcẽdit: quæ uitio carere nõ põt: dicẽte Dauid. Dñs auxiliator meus:nõ timebo ꝗd faciat mihi hõ. De Io/
ſaphat rege iuda ſcriptũ eſt. Et fuit dis cũ Ioſaphat: qambulauit in uiis Dauid pr̃is ſui poribus. Ex quo ĩtelli

git᷑ pᷣmas eũ Dauid habuiſſe iuſticias: & nouiſſima nõ hr̃e peccata. Nõ ſpauit ait in Baalim: ſed ĩ deo pris ſui:
& ambulauit in pceptis illius: & nõ iuxta peccata iſrael. Cõfirmauitq; dns regnũ in manu eius: & dedit oĩs iu
da munera lIoſaphat. factæ ſũt ei ĩfinitæ pecuniæ: atq; diuitiæ: & multa gloria. Cũq; ſũpſiſſet cor eius audaci
am pꝓpter uias dni: etiã excelſa & lucos de iuda abſtulit. Hic Achab regi ĩpiiſſimo affinitate cõiunctus ẽ. Cũq;
poſt prœliũ reuerteret᷑ Hieruſalẽ: occurrit ei Hieu filius Aman iudæus: & ait ad eũ: ĩpio pᷣbes auxiliũ:& iis qui
oderũt dũm: amicitia iũgeris. Et iccirco irã quidẽ dñi merebaris: ſed bona opa iuenta ſũt in te: eo ꝙ abſtuleris
lucos de terra iuda: & pparaueris cor tuũ: ut reqreres dũm. Ac ne putemus pᷣteritas iuſticias hoc peccato & ĩcre
patione ꝓphetica fuiſſe deletas: poſtea de Ochoꝛia ſtirpe eius ſcriptũ eſt: ꝙ ĩuenerit eũ Hieu latentẽ in ſama/
ria: adductũq; occiderit. & ſepelierũt inqt eũ: eo ꝙ eſſet filius Ioſaphat: qui ꝗᷓſierat dñm in toto corde ſuo. De
Ezechia ſcriptũ eſt. Fecit rectũ in oculis dni iuxta oĩa: quæ fecit Dauid pater eius. iſte abſtulit excelſa: & cõtri/
uit ſtatuas: & ĩcendit lucũ:cõtriuitq; ſerpentẽ æneũ:quẽ fecerat Moyſes. & iteꝶ in dno deo iſrael cõfiſus eſt. &
poſt ipſũ nõ fuit ſimilis ei in cũctis regibus iuda:& qui fuerũt ante eũ.Adhæſit dno:& nõ receſſit ab eo: & cu⸗
ſtodiuit mãdata eius: quæ p̃cepit ds Moyſi. Et erat ds cũ eo. & in oĩbus in quibus ĩcedebat:ſapiẽter agebat.
Cũq; rex aſſyrioꝶ Sẽnacherib cepiſſet uniuerſas urbes iudæ: miſit ad eũ Ezechias in Lachis dicẽs: peccaui. Re
cede a me: quodcũq; iuſſeris dabo. Impoſuitq; rexaſſy yrioꝶ Ezechiæ trecẽta talẽta argẽti: & triginta talẽta auri
& dedit Ezechias oẽm pecuniã: quæ ĩuenta ẽ ĩ domo dui:& ĩ theſauris domus regis. In tpe illo cõcidit ualuas
tẽpli dñi: & heos⸗ quos deaurauerat: oĩa dedit regi aſſyrioꝶ. Cũq; de eo tanta dicant᷑: non timuit neceſſitate
cogẽte: quæ dno cõſecrarat: regi offerre aſſyrio: diciturq; ad eũ: ego cuſtodiã ciuitatẽ hãc: propter me & ppter
Dauid ſeruũ meũ:nõ ꝓpter te:qa ſupiora feciſti: qũ centũ. lxxxv. milia exercitus aſſyrioꝶ angelo cedẽte ꝓſtra
ta ſũt.Illud quoq; diligẽtius attẽdendũ: ꝙ ſcriptura cõmemorat.ægrotauit Ezechias uſq; ad mortẽ: uenit ad
eũ Eſaias filius Amos dicẽs. Præcipe domui tuæ: qa morieris tu. Quiauertit faciẽ ſuã ad parietẽ: & orauit ad
dñm dicẽs. Obſecro dne: memẽto quõ ambulauerim in cõſpectu tuo in ueritate & corde ꝑpfecto: & bonũ ĩ ocu
lis tuis fecerĩ. Fleuitq; ezechias fletu magno. Certe iuſtus erat ezechias: & corde pfecto iturus erat ad dum: plo
rare nõ debuit. ꝗris rõnẽ fletuũ? Si cogitaueris hoĩem: nõ miraberis cauſas doloris. Nullus enĩ ſtrepidus ua/
dat ad iudiciũdni: hiñs cõſciam pctõꝶ. Cũq; fleuiſſet: factus eſt ſermo dniad Eſaiã ꝓphetã dicẽs: reuertere: &
dic Ezechiæ duci meo: Duxdei appellat᷑: cui mors fuerat nũciata. qa humilitate ꝓſtratus eſt) Hæc inqt dicit
dñs Dauid pfis tui. Audiui or̃onẽ tuã: uidi lachrymã tuã. addit᷑ ei tps uitæ: & de aſſyrioꝶ manibus liberat᷑. &
tñ ſignũ poſtulat: utcredat ueꝶ eſſe: qd deus repromiſerat:qd ſaltẽ paruæ fidelitatis ĩdicium eſt. Miſit quoq;
rex babylonis nũcios & legatos: q ei cõgratularent ob reſtitutã corporis ſanitatẽ. Qui oſtẽdit eis oẽs theſauros
aromatũ: auri quoq; & argẽti & uaſoꝶ ſupellectilẽ: nõ fuit inqt res: quã nõò oſtẽderet eis Ezechias in domo &
in oĩ ptãte ſua. Ex quo intelligimus etiã uaſa tẽpli babyloniis mõſtrata legatis. Vnde & ira dni cõcitat᷑: & po/
ſtea Eſaiæ uaticinatione cognoſcit: De filiis tuis eunuchi erũt: & oĩa uaſa tẽpli trãſferent᷑ babylonẽ. ob quam
culpã etiã in libro dieꝶ ſcriptũ eſt. Cecidit Exechias elatione cordis ſui. certe Ezechiã iuſtũ nemo niſi ĩpius de
negabit. Dicas peccauit in ꝗbuſdã: & iccirco iuſtus eſſe deſinit. ſed hoc ſcriptura nõloquit᷑. Nõ enim exeo ꝙ
parua peccauit: iuſticiæx nomẽ amiſit. ſed ex eo ꝙ multa bona fecit: iuſti uocabulũ poſſidet. Hoc totũ dico: ut
ſcripturaꝶ ſãctaꝶ teſtimoniis cõprobet᷑. Nõ ex eo pctõres eſſe iuſtos: ꝙ alii peccauerũt. ſed ex eo iuſtos pma/-
nere: ꝙ multis uirtutibus floreant. De lIoſia ſcriptũ eſt. Fecit rectũ in còſpectu dñi: & ambulauit in uia Dauid
pñs ſui: nõ receſſit neq; ad dextrã neq; ad ſiniſtrã. & tñ cum eſſet iuſtus tpe neceſſitatis & anguſtiæ: mittit ad
Oldã ꝓphetiſſã uxorẽ Sellũ filii Tecuæ filii Aaras cuſtodes ueſtiũ. Et hæc inꝗt habitabat hieruſalẽ in ſecũda.
haud dubiũ ꝗn urbis partẽ ſignificet: quæ ĩteriori muro uallabat᷑. Et illa rñdit:hæc dicit dñs deus iſrael:ite &
diciteuiro ꝗ miſit uos ad me: in quo occulta & regis & ſacerdotũ & oĩum uiroꝶ rephenſio eſt: ꝙ nullus uiroꝶ
ſanctus potuerit repiri: qui poſſet futura p̃dicere. Deniq; ĩterficit᷑ Ioſias a Pharaone rege ægypti: eo ꝙ nolue-
rit audire uerba dni exore Hieremiæ ꝓphetæ. Siue ut in Paralipomenon ſcriptũ ell nolut t Ioſias reuerti: ſed
parauit cõtra eũ bellũ: nec acqeuit ſmonibus Nechao ex ore dei. Etinfert᷑. Mortuuſq; eſt: & ſepultus ĩ mau
ſoleo patrũ ſuoꝶ. & uniuerſus iuda & hieruſalẽ luxerũt eũ: pcipueq; Hieremias: cuius oẽs cãtatores atq; cãta/
trices uſq; in pntẽ diẽ lamẽtationes ſup Ioſiã replicãt. & quaſi lex obtinuit in iſrael. Ecce ſcriptũ fert in lamen
tationibus. Puto ꝙ ſermonibus dei per quẽlibet nõ acqeuiſſe peccatũ ſit. De ipſo Hieremias loquit᷑ (ꝗꝗᷓ hoc
plæriq; m anagogen ĩtelligãt de dno Saluatore) Spũs faciei nẽĩæ Xpᷣs dñs captus eſt pro peccatis nr̃is. Cui di/
ximus. Sub umbra tua uiuemus in gẽtibus. Moyſes cui locutus eſt dis facie ad faciẽ: & ſalua facta ẽ aĩa eius.
ad aquas cõtradictionis offendit. nec meruit cũ fratre Aaron terrã repromiſſiõis ĩtrare. De ꝗbus & pſalmiſta
canit. Abſorpti ſunt iuncti petræ iudices eoꝶ. audient uerba mea: qm placuerũt. & eſt ſenſus. Iudices populi
iudæoꝶ Moyſes & Aaron deuorati ſunt a peœato populi iuxta petrã: de qua aquarũ fluẽta manarũt. & certe

cũ iſti iuſti fuerĩt: & obedierint ſermonibus dei:qui per ſe ſuauiſſimi ſũt. Deniq;ſequit᷑.de cadaueribus ĩ ſoli
tudĩe mortuoꝶ quaſi craſſitudo terræ dirupti ſũt ſuꝑ terrã. Diſperſa ſũt oſſa nia ſecus infernũ. In Oſeæ lo/
quit᷑ deus. Deſpòſabo te mihi in iuſticia & iudicio. Statĩq; ſubiũgit. Et miicordia &miſatiõibus: & in fide:
ut largitoris pᷣmio recognoſcat ꝙ ipſe ſit dñs. In eodẽ ſcriptũ eſt libro. Deus ego ſũ: & nõ hõ: in medio tui ſan
ctus. Et nõ ĩgrediar ciuitatẽ uitioꝶ: ſcilicet cõciliabulũ. Ipſe ſolus hãc nõ ĩgredit᷑ ciuitatẽ: quã ædificauit Cayn
ĩnoiĩe filii ſui Enoch: quæ oĩa ſacerdotũ quotidie ora cõcelebrãt: Q uαωοοννοανναπα Iοσ di lingua nia dr.
Qui ſolus es ſine pctõ: quæ laus iuxtaſnĩam tuã fruſtradeo reputat᷑: ſi ẽ cõis cũ cæteris. Nõ enim iuxta Amos
cõuertimus iuſticiã in abſinthiũ: & fructus iudicii in amaritudinẽ. Loquunt᷑ nautæ atq; rectores in libro lo/
næ. Rogamus dne ne pdas nos ꝓpter hoĩem iuſtũ: neq; ĩducas ſuꝑ nos ſãguinẽ ĩnocẽtẽ. Sicut enĩ placuit tibi
ſic factù eſt dũe. Neſciũt cauſas: qd mereat᷑ ꝓpheta ſᷣuus fugitiuus:& tñ iuſtificãt deũ:& ſãguinẽ ĩnocẽtẽ fatẽ
tur:cuius opa nõ norũt.Et ad extremũ:ſicut placuit tibi dne:ſic factũ eſt. Nõ quærũt iuſticiã ſnĩæ dei:ſed ue
ritatẽ iuſti iudicis cõfitent᷑. Micheas lachrymabili uoce teſtat᷑. Periit ſemẽ de terra: & rectus ĩ hoĩbus nõ ẽ.oẽs
ſãguĩe ĩſidiant᷑.unuſqſq; fratrẽ ſuũ uenat᷑ ad mortẽ. Malũ manuũ ſuaꝶ dicũt bonũ.Et iteꝶ. Qui optimus
corde ĩter eos eſt:ꝗᷓſi ꝑiurus eſt. Et qui rectus ꝗᷓſi ſpina de ſepe.Hæc hoĩum iuſticia eſt: ut iuxta uerba eiuſdẽ
ꝓphetæ: nec amico: nec cõiugi: nec filiis ſit credendũ. qa inimici hoĩs domeſtici eius: quã ſnĩam etiã ſᷣmo dñi
cus cõprobauit. Vnde dat᷑ cõſiliũ ꝑ eũdẽ pphetã. Indicabo tibi o hõ ꝗd ſit bonũ: & qd dns ꝗrat ate: utiq; face
re iudiciũ: & diligere miſicordiã: & ſollicitũ ambulare cũ deo tuo. Nunqd dixit: habeto æꝗqlitatẽ dei: & nõ hoc
qd maximũ eſt: ſollicitũ ambulare cũ deo tuo? ut nunꝗᷓ ſecurus ſis:ut oĩ obuantia cuſtodias cor tuũ:ut cõſi
deres qm in medio laqoꝶ ambules: & ſub muroꝶ pinnis ĩgrediaris: ut illud quotidie mediteris. Iuxta ſemitã
ſcãdalũ poſuerũt mihi. Supꝑbis eniĩ reſiſtit deus:humilibus aũt datgr̃am. Qui cautus & timidus eſt:põtad tẽ
pus uitare peccata:ꝗ ſecurus eſtde iuſticia ſua:repugnat deo:illiuſq; auxilio deſtitutus: inſidiis hoſtiũ patet.
Cõputreſcãt dicit Abachuc oſſa mea: & ſubter me uermes ſcateãt: tm ut reꝗeſcã ĩ die anguſtiæ: ut aſcendã ad
populũ fortẽ meũ.Hic tribulationes & anguſtias:afflictionẽq; aĩ depᷣcat᷑: ut in futuro uiroꝶ iã cũ Apo regnã

tiũ numero ſociet᷑: Ex quo pſpicuũ eſt:hic pugnã atq; certamẽé: & in futuro eẽ uictoriã. Ieſus filius loſedech:

qd ĩterpᷣtat iuſtus dñi: ſacerdos magnus:ĩdutus deſcribit᷑ ueſtibus ſordidis: q pctm̃ n fecit: & tũ nra pctã por
tauit. Ad cuius dextrã ſtabat ſathanas: ut aduerſaret᷑. Dicitu rq; ad eũ poſt pugnã atq; uictoriã: auferte ueſtẽ
ſordidã ab eo: & ecce abſtuli a te iniqtatẽ tuã. & hæres Iouiniani loqtur.Sine oĩ oĩno pctõ ſũ:ſordida ueſtimẽ
ta nõ habeo: ꝓprio regor arbitrio: maior apoſtolo ſũ. ille facit qdnõ uult: & qd uult nõ facit: ego facio qd uo/
lo:& qd nolo nõ facio.pparata ſũt mihi regna cæloꝶ: ĩmo ipſe ea mihi meis uirtutibus p̃paraui. In quo Adã
tenet᷑ obnoxius. Et alii ꝗ reos ſe putant in ſimilitudinẽ pᷣuaricationis Adã. Ego ſolus cũ mea caterua nõ tene/
or. Alii clauſi cellulis: & fœmias nõ uidentes: qa mifi ſũt: & uerba mea nõ audiũt: torꝗᷓ nt deſideriis. Ego etiã ſi
mulieꝶ ualloragmĩbus: nullã habeo cõcupiſcẽtiã. De me enĩ dictũ eſt: lapides ſãcti uoluũtur ſuꝑ terram: &

ideo nõ ſẽtio: qa liberi arbitrii ptãte Xp̃i trophæũ circũfero. Audiamus ꝑ Eſaiã clamantẽ deũ. Populus meus

ꝗ btõs uos dicũt: ſeducũt uos: & ſemitãpedũ ur̃oꝶ ſupplantaãt. Quis magis ſupplantat populũ dei: ꝗ liberi
arbitrii ptãte ſubnixus: deſpicit auxiliũ coditoris: & in ſua uolũtate ſecurus eſt. An ꝗ ad ſingulas ſnĩas pcepto
rũ dñi iudiciũ ꝑtimeſcit? Ad huiuſcemodi hoĩes loquit deus: ue uobis: ꝗ ſapiẽtes eſtis apud uos: & ĩtelligẽtes

ur̃o iudicio.Eſaias iuxta hebraicũ plorat:& dicit:ue mihi:qa tacui qa ĩimunda hns labia: & in medio populi

ĩmunda hũtis labia: habitãs uidi dũm ſabaoth oculis meis. Ille uirtutũ merito dei fruebat᷑ aſpectu: & cõſcien
tia pctõꝶe labia ſua fatebat᷑imunda. Nõ ꝙ locutus eſſet aliqd qd uolũtati dñi repugnaret: uel ꝙ ſiluiſſet uel ti

more uel pudore pterritus: nec arguiſſet libertate ꝓpphetica populũ delinꝗntẽ. nos peccãtes aliqũ corripimus
ꝗ adulamurdiuitibus: & pſonas accipimus pctoõꝶ turpis lucri gra. niſi forte tota eis loquamur cõfidẽtia: quo

rũ opibus ĩdigemus. ut talia nõ agamus: ut abſtineamus nos aboĩ ſpecie pctõꝶ. Certe ueꝶ tacuiſſe pctm eſt.
ꝗꝗᷓ apud. lxx.nõ ſit ſcriptũ: qa tacui. ſed qa cõpũctus ſũ conſcia ſcilicet pctõꝶ:ut illud cõpleat᷑ ꝓpheticũ. Ver
ſatus ſũ in miſeria:dũ ĩ fingit᷑ mihi ſpina. ille peccati ſi pina cõpungit᷑: tu uirtutũ floribus uernas. Erubeſcet in
qt luna: & cõfundet ſol: qn uiſitauerit ds ſup militiã cæli in excelſis. hoc eſt qd & in alio loco ſcriptũẽ. Aſtra
quoq; nõ ſũt mũda in cõſpectu eius. & aduerſũ angelos ſuos puerſũ ꝗd reppit: luna erubeſcit: & ſol cõfundit᷑
& cælũ operit᷑ cilitio: & nos ĩtrepidi atq; lætãtes: qa oĩ caremus uitio: occurremus iudicis maieſtati: qñ tabeſcẽt
mõtes: erecti uidelicet in ſupbiã. & oĩs militia cæloꝶ uel aſtra: uel angelicæ dignitates. & cõplicabunt ſicut li/
bri cæli: & oĩs exercitus eoꝶ iſtar folioꝶ defluet: qm ĩebriatus eſt inꝗt in cælo gladius meus & nũc ſup idumæ

am deſcẽdet gladius dei ĩebriat in cælis. & tuũ ſoliũ erit in ſctitate ſecuꝶ: In idumæã deſcẽdet: quæ ĩterpretat

uel inguinalt uel terrena: ut pphetica auctoritate diſcamus oẽm terrã mũdi ĩdigere iudicio. Vñ ſequit᷑.Vi
ctima dii in boſra: quæ interpretat᷑ caro. & ĩterfectio eius multa in terra Edon: ideſt in ſanguĩe. Iuxta qd po/
nit apoſtolus. Caro & ſãguis regnũ dei nõ poſſidebũt. Ve quæ cõtradicit uictori ſuo: ue qui dicit pri:’ut quid
me genuiſti & matri quare me peperiſti? Hoc ad eos pertinet:quidicũt: quare talis cõſtitutus ſũ:qui non poſ
ſim in perpetuum carere peccato? Quare tale uas fictũ: ut non adamantinũ permanerẽ: ſed ad omnẽ tactũ fi

ctile atq; fragile Omnes ſicut oues errauimus. & oĩum noſtrum dominus peccata portauit. Intuitus eſt enĩ

diligen ter: inſpexit. nullũq; repperit: qui iudicaret iuſte: qui ſuam in omnibus faceret uoluntatem. Et iccirco
brachiũ

—————

8
tot
mec
ſtel
ee
ni
lider
ſonit
upe

buili
Olah,
nſle
otniſn
utn
tanindi,
taAno
libeo l/
kouthi
citihĩ
leiſel le
Znoe o,
loptimns
baeillci
ifmodi
ungkr
Anöhoe
iͦutcoli
talemti
otalt
iſert,
enliad
zonegni
oldech⸗
ctipot
tte uelte
uueſtine
ogcto⸗
hi
nötee/
peil
entam
us meus
lben
Heepto
lgees
popul
colcen
ſetuelt
ifimn
ingio
(tnet.
iciNe
Nlotnn
,Aln
ſundt
cutli/
idum
Prti
uit.N

brachiũ eius ſalutẽ præbuit:& iuſticia ſua ſaluauit oĩa:ut oĩs mundus ſubiiciat᷑ deo:& illius clæmẽtia cõſerue
tur. Fuimus enĩ ĩimundi: nõ pauci: ſed oẽs. Quaſi pãnus menſtruatæ reputata ſunt oĩa in lege opera nr̃a. Ad
hieruſalẽ in Ezechiel loquit᷑ deus. Perfecta eras in decore meo: & eſt ſenſus: nõ in tuis operibus: nõ in tua cõſci
entia: cordiſq; iactantia: ſed in meo decore: quo teclæmẽtiæ meæ libertate donauerã. Deniq; in cõſequẽtibus
loquit᷑ ad eã: q ſaluator nõ ſuo merito:ſed eius miſericordia. Recordabor pacti mei tecũ in diebus adoleſcen
tiæ tuæ: & ſuſcitabo tibi pactũ ſempiternũ: & recordaberis uiaꝶ tuaꝶ: & cõfunderis. Et iterũ: ſuſcitabo pactũ
meũ tecũ: & ſcies quia ego dis: ut recorderis & cõfundaris: & nõ ſit tibi ultra aperireos pro confuſione tua. cũ
fuero placatus tibi in oĩbus quæ feciſti: ait dis deus. Ecce aperte diuino ſermone monſtrat᷑: qd in alio loco di/
xerit. Et mũdans te nõ faciet ĩnocentẽ: ꝙ iuſti quoq; & poſt peccatũ in ſtatũ p̃ſtinũ reſtituti: os aperire nõ au/⸗
deant. ſed cũ apoſtolo dicant: qui nõ ſi ũ dignus uocari apoſtolus: quia pſecutus ſũ eccleſiam dei. Deniq; & in
alio loco per eundẽ ꝓphetã ad eos: qui illius miſericordiã conſecuti ſũt loquit᷑ deus. Et recordamini uiaꝶ ur̃a/
rũ: & oĩum ſceleꝶ ueſtroꝶ: ꝗbus polluti eratis. & diſplicebit uobis in cõſpectu ueſtro in cunctis malitiis quas
feciſtis.& ſcietis qa ego dns:cũ bnfecero uobis ꝓpter nomẽ meũ:nõ ſᷣm uias ueſtras malas: neq; ſᷣm ſcelera ur̃a
peſſima. Erubeſcamus atq; dicamus: qd loquunt᷑ hi qui iã pᷣmia conſecuti ſũt. Loquamur pctõres ſuꝑ terrã
& in fragili mortaliq; corpore cõſtituti:qd ſanctos uidemus in cælis dicere: & iã ĩcorruptione & ĩmortalitate
donatos. Et dicitis inꝗt: Nõ eſt recta uia dui: cũ ueſtræ uiæ prauæ ſint. Phariſeoꝶ eſt hoc ſupciliũ: ut peccata
ꝓpriæ uolũtatis referant ad coditoris iniuriã: & illius iuſticiã calũnient᷑. Sacerdotes tẽpli myſtici qd interpre
tatur eccleſia:filii Sadoch cũ ueſtimentis miniſterii nõ egrediunt᷑ ad populũ: ne humana cõuerſatione ſãcti/
ficati maculent᷑. Et tu in medio uulgi: unuſq; de populo mundũ eẽ te credis. Hieremiã ꝓphetã breuiter pcur
rentes ſenſu magis ꝗᷓ ſermone carpamus. Currite inquit in exitibus hieruſalẽ:& quærite in plateis eius ſicubi
reperire poteritis uirũ: qui iuxta iuſticiã uiuat & fidẽ: & ero ꝓpicius propter eũ. Quãuis enĩ dicant: uiuit dñs
fraudulenter iurant. Et hocipſũ in mẽdacio refutat peccatoꝶ ſacrificia. Veſcẽdas tradit offerentibus hoſtias:
dicẽs ſe nõ mandaſſe pribus eoꝶ: qn deduxit eos de terra ægypti. ut offerrẽt huiuſcemodi ſacrificia. Nõ enĩ uo
luntate:ſed idoloꝶ cõparatione mãdauit: malens ſibi offerri uictimas ꝗᷓ dæmonibus. Oẽs receſſerunr ab eo:
nullus eſt qui loquat᷑ bona: & agat pœnitẽtiã a peccatis ſuis. Sequunt᷑ ꝓprias uoluntates: quaſi equus prom

ptus ad prœliũ. Intendũt linguã ſuã quaſi arcũ. Mentiunt᷑ oĩa: & nõ eſtin eis ueritas. Amicoꝶ quoq; cauen/
das inſidias præcipit: & nulli credere pximoꝶ. Singulos enĩ ĩſidiari amicis & fratrẽ a fratre decipi. Et hoc face/
re: nõ naturæ malo: ſed ꝓpria uolũtate: quia docuerunt linguã ſuã mendaciũ: & pni ferunt᷑ ad iniuſticiã. Si
æthiops ante mutauerit pellẽ ſuã: & pardus uarietatẽ ſuã: & uos poteritis facere bonũ: cũ didiceritis mala. Er

go pellis æthiopica & pardoꝶ uarietas: diſciplinæ eſt: nõ naturæ: quæ docet᷑ & diſcit᷑: tamẽ auferri non põt: ui

tio mollita maligni:niſi per eũ cui oĩa poſſibilia ſunt. Vnde loquitur ad eũ: qui ſolus uerus medicus eſt: ſana

medñne & ſanabor. Saluũ me facdñe: & ſaluus ero. Tu es gloria mea & ſpes mea. Si enim ad conditionẽ meã
ĩfœlicitatẽq; reſpiciã: nihil aliud niſi hoc poſſũ loqui. Maledictus homo qui annunciauit patri meo dicens.
Ecce natus eſt tibi puer: fiat homo ille ſimilis urbibus quas ſubuertit deus. Quare enim in uulua nõ ſtatiĩ pe/
rii? Et fuiſſet mihi ſepulchrũ mater mea: & uulua eius infernus ſempiternus. Quare egreſſus ſũ ex utero: ut
uiderẽ labores & miſerias& cõſumerẽtur dies mei in erũnis. Tãtũ de ſua cõditione ſecurus eſt: & ſic cõfidit in
fortitudine: ut mortẽ præferat uitæ. Nouerat enĩ uulnus ſuũ: & potentiã eius quẽ cælare nihil põt:qui loqui
tur per ꝓphetã. Deus appropinquãs ego: & nõ ꝓcul. Qui enĩ eælum replet & terrã: nullus poteſt uitare eius
noticiam & cordis occulta cælare. Qui ſcrutatur renes ĩtroſpicit: &ut ſciamus dei eſſe bonũ oẽ quod gerimus
Ego inquit plantabo eos: ut nequaꝗᷓ eradicentur: & ego dabo eis cogitationẽ & ſenſũ: ut intelligant me. ſi co/

gitatio & ſenſus dantura deo: & intellectus dni ex illius qui noſcendus eſt: radice pullulat: ubi eſt liberi arbi/

trii tm ſuperba iactitatio? Volumus ſcire cõditionẽ noſtram audiamus hiſtoriã. Ioachim rex iuda:cu nctiq;
ſocii eius & pᷣncipes auditis ſermonibus Vriæ: uoluerunt occidere eũ. Quod cũ ille didiciſſet: timore pertern-/
tus: fugit in ægyptũ. Cur mortẽ timebat: qui explicabat ſnĩam dñi: & qui a ſe nunciari duni nouerat uolũtatẽ?
Dedignamur per ſingula auxiliũdei: & ad illius nutũ cũcta gerere negligimus: cum legamus ſactos uiros etiã
homium indiguiſſe præſidio. Periclitatur Hüieremias & manifeſte dicitur: ꝙ auxilio ei fuerit manus Diſan fi
lii Safan: ne traderetur in poteſtatẽ uulgi: & obrueretur lapidibus. Abolitis legis cxrimoniis & duro pondere
ueteꝶ præceptorum repromittitur euãgelii gra: legẽq; dñs pollicetur: ut oẽs eum nouerint a minimo uſ. q; ad

maximũ dicẽs. Dimittã peccata eorum: & iniquitatem illoꝶ ultra memornon ero. Quam autẽ habuerint ſã

cti uiri in lege ueteri iuſticiam: ſequenti ſermone demonſtrat. ſi filii iſrael: & filii iuda iniquitatẽ fecere perpe/
tuam in cõſpectu meo: ab adoleſcentia ſua uſq; ad diẽ præſentẽ: & ciuitas hieruſalẽ ab initio conditionis ſuæ
uſq; ad diem euerſionis ſuæ: me ad iracundiam prouocauit. Attende quid dicat: finem iunge pᷣncipio: omne
mediũ tempus in uitio eſt. Hieremias ſanctificatus ante ꝗᷓ natus: uirgo: propheta ueteris teſtamẽti: ptimeſcit
Sedechiam: & flebiliter obſecrat dicens. Nunc ergo domine mi rex audi depræcationẽ meã: & ptauaſentapud
te obſecratio mea. ne remittas me in domum lIonathã ſcribæ: ne ibi peream. O propheta:cur times impiũ re/
gem: Cur eum metuis: quem noſti iam iãq; periturum?carcerem reformidas: cui paratur paradiſus! Reſpon
debit mihi:homo ſum mortali in carne & corruptibili conſtitutus:dolorẽ ſentio: horreſcoq; cruciatus: quos
g ii .lIxii.

lvi.

¶ Tertius eiuſdem Dialogi liber contra Pelagianos.

etiã dñs meus pro mea ſalute ſenſurus ẽ. Miſeret humano gñi deus: & nõ uult perire quod fecit. Noli timere

Iacob dicit dñs. Ego eni ſũt tecũ:& interficiã oẽs gentes in quas diſperſi te: te uero ipſũ perire nõ faciã: ſed caſti
gabo te cũ iuſticia: & ita miſerebor tui: ut te ĩnoxiũ nõ relinquã. Vnde & nos dicimus eſſe iuſtos: eſſe ſanctos

uiros: & poſt peccata placentes deo:nõ ſuo tm̃ merito:ſed eius clæmẽtia:cui oĩs creatura ſubiecta eſt:& ĩdiget

miſericordia eius. Audiant hæretici qui eleuantur per ſuperbiam: & dicunt. Ecce ipſi nobis fecimus cornua.
Audiant illud quod audiuit Moab. Audiuimus ſuperbiam ioab ſuperbus eſt ualde. Altitudinem illius & ela

tionẽ & gloriationẽ: & ĩflationẽ cordis ego cognoui dicit dñs: qm nequaꝗᷓ iuxta inflationẽ eius & fortitudo il

lius eſt. Diciturq; ad huiuſcemodi hoĩes. Inimici autem eorũ: haud dubiũ quin gregis dñi: confirmant dicen

tes.nõ peccauimus cũ peccauerint in puchritudine iuſticiæ: & in expectatione patrũ. Deinde uis ſcire quando
oĩa peccata finiantur. Audi eundẽ prophetã: in tpe illo dicit dñs. Quæret iniqtas in iſrael: & non erit. & pecca

tum iuda: & nõ inuenietur. Cur quæſo ſequit᷑: quia propitius ero illis? Vbi autẽ propitiatio eſt:pᷣceſſerat an/

te peccatum. Tolle igit᷑ poſſe: & cocedo oĩa donante deo ſubſiſtere. Bonũ eſt præſtolari cũ ſilentio ſalutare do
mini: bonũ eſt ponere in puluere os ſuũ: dare pcutienti ſe maxillã: ſaturari obprobriis: ſpem habere in d’ũo.
Si enĩ abiecit & miſerebitur iuxta multitudinem miſericordiaꝶ ſuaꝶ. Neq; enĩ humiliauit corde ſuo & abie/

cit filios hominũ. Fruſtra murmurat homo pro peccatis ſuis. Scrutemur uias noſtras: & quæramus: & reuer

tamur ad dũm. Leuemus corda cũ manibus ad dum in cælũ: dicamuſq; ei. Iniq; egimus: & ad iracundiã pro/
uocauimus. Iccirco tu inexorabilis es. Daniel ꝓpheta loquit᷑ ad Nabuchodonoſor: ꝙ dñeturexcelſus regni ho
minũ: & det illud cuicũq; uoluerit: & extremu atq; ꝓiectum conſtituat ſi uper illud. Interroga eum qua cau⸗
ſa ultimum atq; deſpectu conſtituat in tegem: & faciat quod uoluerit. & diſcute utrũ ipſius uolũtas iuſta ſit
de quo ſcriptum eſt. Qui ſuſcitat de terra humilẽ & de ſtercore eleuat pauperẽ. ut collocet eum cũ pᷣncipibus
cum principibus populi ſui. An forſitan iuxta te abſq; iudicio atq; iuſticia gloriã quærit:aurẽq; popularem:
ut humiles erigat in regnum: & potentes humilitate cõmutet? Audi prophetam dicentẽ. Omnes habitatores
tertæ quaſi nihil reputati ſunt apud eũ. Fecit enim quodcnuq; uoluit in cælo & in terris. & nemo eſt: qui te/
ſiſtat uoluntati eius:aut poſſit dicere: quare hoc feciſti?cuius ſunt omnia opera in ueritate: & uiæ illius iuſti/
cia: & ſuperbientes poteſt ipſe humiliare. Anthiochus Epiphanes rex crudeliſſimus ſubuertit altare. ipſamq;

iuſticiam fecit cõculcari: quia conceſſum erat ei adno. Cauſaſq; reddit propter paccata plurima. ergo nõ fecit
quod ipſe tm uoluit: ſed quod dũs propter peccata populiconceſſit. Deniq; ſequitur: ꝙ non ex propria fece/
rit fortitudine: ſed exeius imperio: qui præcepit ut tieret. Illud autẽ in oratione ſua loꝗtur. Peccauimus: iniq;

egimus: iniuſte geſſimus: & receſſimus a mandatis tuis:& cætera huiuſcemodi ſoletis dicere: quod & Dauid:

& Daniel & omnes prophetæ non pro ſe: qui ſancti erant: ſed ex perſona populi ſunt locuti. Aduerſum quã

opinionem ipſe reſpondebit & dicet. Cũ adnuc orarem: & confiterer peccata mea: & peccata populi mei iſrael

Vides ergo ꝙ tam pro peccatis ſuis ꝗᷓ pro peccatis populi dominũ ſit depræcatus: & effuderit depræcatiões ſu/

as in conſpectu domini dei ſui. Vis iterũ noſſe: quando peccatũ & iniquitas finiat? Quanꝗᷓ diuerſa ſit aucto
rum interp̃tatio. Audi eundem prophetã. Lxx. hebdomadæ cõpletæ ſut ſuper populũ tuum: & ſup ciuitatẽ
tuam ſanctã: ut cõpleanturiniquitates: & finẽ accipiat peccatum ut diſpereat iniquitas: & reueletur iuſticia
ſempiterna. Quãaãdiu ergo ille finis adueniat: & corruptiuũ hoc atq; mortale incorruptiõe & ĩmortalitate mu

tetur: neceſſe eſt nos ſubiacere peccato: nõ naturæ & conditionis: ut tu calumniaris uitio: ſed fragilitate & cõ/
mutatione uoluntatis humanæ: quæ per momenta uariatur. quia deus ſolus eſt immutabilis. Quæris ubi

Abel: ubi Enoch: ubi Ieſus filius Naue: ubi Heliſeus cæteriq; ſanctoꝶ peccauerĩt. Nõ eſt neceſſe nodũ in ſcir

po quærere. utinã poſſem & manifeſta reticere peccata. ſi uis a me uerũ audire: neſcio. Nihil inquit mihi con

.

ctũ nullus iuſtificat᷑. Vnde & Pauluslo quitur cõfidẽter. Oẽs peccauerunt:& ĩdi

us oĩa ſub peccato: ut oĩum miſereatur. & cætera quæ ſæpe replicauimus.

RITOBOVS. Delectatus ſum tuoꝶ multiplicatione ſermonũ: de quibu
tiloquio nõ effugies peccatũ. ſed quid ad cauſa? Certe hoc fateberis eos qui Chriſti baptiſma cõſe

i⸗ poſſe in ſempiternũ iuſticiã cuſtodire. ac per hoc oẽ uitare peccatũ. A T. Nõ erubeſcis explo/

ſaã atq; dãnatã Iouiniani ſnĩam ſeqEt ille enĩ his teſtimoniis tuiſq; niti᷑ argumentis: ĩmo tu illius ĩuenta ſe⸗

ctaris.Iu oriẽte docere deſiderãs: quæ olim Romæ: & dudũ in africa condẽnata ſunt. Lege ergo qd illi rũſũ ſit

& tibi reſpõſũ dicito.In dogmatibus enim & quæſtionibus diſſerẽdis nõ pſona: ſed cauſa qᷓrenda eſt. & tamẽ

hoc ſcito baptiſmum præterita donare peccata: nõ futurã ſeruare iuſticiã. Quæ labore & induſtria: acdiligẽ/

tia: & ſemper ſuper oĩa dei clæmẽtia cuſtoditur. ut nr̃m ſit rogare: illius tribuere quod rogatur. noſtrũ incipe

re: illius perficere. nrum offerre quod poſſumus: illius ĩplere qd non poſſumus. Niſi enim dũs ædificauerit

domũ: in uanũ laborauerũt: qui ædificãt eã. niſi dũs cuſtodierit ciuitatẽ: in uanũ uigilabit qui cuſtodierit eã.
Vnde & apoſtolus pᷣcipit: ſiccurrite ut cõprehẽdatis. Oẽs quidẽ currũt: ſed unus accipit coronã. Et in pſalmo

ſcriptũ eſt. Domineut ſcuto bonæ uoluntatis tuæ coronaſti nos. Noſtra enĩ uictoria & corona uictoriæ: illi/

us protectione

ſcius ſũ: nec tamẽ in hociuſtificatus ſũ. Homo uidet in facie: deus in corde. Apud eius conſcientiã atq; coſpe/
gent gloria dei: & cõcluſit de

IEpiſtola. XIX.
s ſcriptũ eſt. In mul

cuti ſũt nõ hr̃e peccatũ. Et ſi abſq; peccato ſũt: iuſtos eſſe. Cũq; ſemel iuſti fuerint: ſi egerint ſolli

timere

ſelaſti

ſunco
Kilige
Cotnu,
lus Aeh
tiuudoil
ntcicen
quando
Apecc
eratan/

Atatedo
in duo.

Kabie/
Ateuer
ii Pto⸗/
tgnuho
uacau/
ullaſit
whds
laen
binone
kequin⸗
ius ulti
ilng
onöket
nia keer/
uutnig,
Dauid:
m qai
eiirul
möesſ⸗
ſitaud
hcuutti
riuſtau
itatem
tecco/
ns ubi
unlar
uhicon
coſpe⸗/
ulitde

us protectione & clypeo præparatur: & hiccurrimus ut in futuro comprehendamus: ubi accipiet coronã qui
in hoc ſæculo uictor extiterit: ecce ſanus factus es: iam noli peccare: ne quid deterius tibi fiat. & neſcitis quia
templũ dei eſtis: & ſpũs dei habitat in uobis. Siqs templũ dei uiolauerit: diſperdet eum deus. Et in alio loco:
Dñs uobiſcum eſt:qdu uos eſtis cum eo.ſi reliqueritis eũ: & ille relinquet uos.In cuius putas delubro: atcq;
ſacrario Xpᷣi puritas permanet: tẽpliq; ſerenitas: nullo nubilo còtriſtat᷑. Eundem ſemꝑ uultũhabere nõ poſ
ſumus: quod de Socrate falſo philoſopho gloriant᷑: quãto magis aĩum? multæ facies horum: ſic & corda di
uerſa: ſi fieri poſſet: ut ſemp aquæ baptiſmatis merſos tenerẽt: uolitantia nos deſuper peccata nõ tangerent:
ſpũs ſanctus tueretur. Sed ĩpugnat inimicus: nec uictus recedit: ſed ſemꝑ in inſidiis eſt: ut ſagittet in occulto
rectos corde. In euãgelio iuxta hebræos: quod chaldaico ſyroq; ſermone: ſed hebraicis liis ſcriptum eſt: quo
utunt᷑ uſq; hodie Nazareni ſᷣm apoſtolos: ſiue ut plæriq; autumant iuxta Matthæum: quod in Cæſariẽſi ha
betur bibliotheca: narrat hiſtoria. Et ecee materdomini: & fratres eius dicebãt ei. Ioannes baptiſta baptizat in
remiſſionẽ peccatoꝶ. Eamus & baptizemur ab eo. Dixit aũteis. Quid peccaui: ut uadã & baptizer ab eo? Ni
ſi forte hoc ipſũ quod dixi ignorantia eſt. Et in eo.dẽ uolumine. Si peccauerit inquit frater tuus in uerbo: & ſa
tis tibi fecerit: ſepties in die ſuſcipe eũ. Dixit illi Simon diſcipulus eius: ſepties in die? Reſpondit dns: & dixit
ei. Etiam ego dico tibi: uſq; ſeptuagies ſepties. Etenĩ in ꝓphetis quoq; poſtqᷓ uncti ſunt ſpiritu ſancto: ĩuen/

tus eſt ſermo peccati. Ignatius uir apoſtolicus & martyr: ſcribit audacter: elegit dñs apoſtolos: qui ſu per oẽs
homines peccatores erant. De quoꝶ celeri conuerſione pſalmus canit. Multiplicatæ ſunt infirmitates eorum

poſtea accelerauerunt: quibus teſtimoniis ſi nõ uteris ad auctoritatẽ: utere ſaltem ad iniquitatẽ: quid omnes

eccleſiaſtici uiri ſenſerint. Facaliquẽ baptizatũ uel ſtati: uel in ipſis diebus morte ſubtractum: & cõcedo tibi

quod cõcedere non debeo: nec cogitaſſe aliquid: nec locutũ: in quo errore & ignorantia laberetur. Non ideo
ſine peccato erit: quia uidebiturnõ ſuperaſſe: ſed fugiſſe peccatũ. Ac nõ potius: quia dei miſericordia de pec/
cato ꝶ carcere liberatus migrauit ad dum. Hæc & nos dicimus poſſe deũ quicqd uoluerit: & hominẽ per ſe &
ꝓpria uoluntate: quod tu aſſeris ſine peccato eſſe nõ poſſe. Sin aũt poteſt: fruſtra nunciungis: & gram qua
potens nõ indiget. Quod ſi nõ poteſt abſq; gra:ſtulte tu dixiſti poſſe: quod nõ poteſt. Quicqd enĩ ex alterius
pendet arbitrio: nõ eius eſt quem poſſe cõtendis: ſed illius ſine quo eũ no poſſe perſpicuum eſt. CRI. Rogo:
uæ eſt iſta prauitas: ĩmo abſq; ratione cõtentio: ne hoc quidẽ mihi das: ut egreſſus aquas baptiſmatis: ſine
peccato ſit?AT. Aut ego ſenſũ meũ uerbis explicare nõ ualeo: aut me explicante: tu ad intelligẽdũ tardior es.
CRI. Quo nam modo? AT. Recordare quid & tu dixeris: & ego quid loquar. Poſuiſti homĩem ſine peccato
eſſe ſi uelit. Ego ĩpoſſibile hoc in homine eſſe reſpondeo: nõ quia ſtatim de baptiſmate homo peccato nõ ca/
reat: ſed iliudtem pus quando ſine peccato eſt: nequaꝗ poſſibilitatihumanæ: ſed dei gratiæ deputatur. Tol
leigitur poſſe: & ego eſſe concedã. Quomodo enim poteſt: qui per ſe no põt: Aut quæ illa ĩpeccãtia: quæ ſta
tim corporis huius morte finitur? Aut certe ſi ultra uitã protaxerit: delicti & ignorantiæ periculo ſubiacebit.
CRI. Dialectica me arte concludis: & nõ xpᷣiana loqueris ſimplicitate. nodos mihi quoſdã inter eſſe: & eẽ poſ
ſe concinnens. AT. Ego ne uerborũ ſtrophis ludo: cũ hocde tua ꝓceſſerit officina? Iu enĩ dicis nõ eſſe homi/
nem ſine peccato: ſed eſſe poſſe: cũ ecõtrario ego tibi tribuam ꝙ negaſti: eſſe hominẽ ſine peccato per dei grati
am: & tamẽ per ſenõ poſſe. CRI. Fruſtra ergo dantur præcepta: ſi ea implere nõ poſſumus. ATTI. Deus poſ
ſibilia mandauit. hoc nulli dubiũ eſt. Sed quia homines poſſibilia nõ fecerunt: iccirco oĩs mundus ſubditus
eſt deo: & indiget miſericordia eius. Oẽ enĩ quod fieri poteſt: tribus cõſtat tpibus: aut præterito: aut pñti: aut
futuro. Hoc quod aſſeris: poſſe hominẽ ſine peccato eſſe ſi uelit: monſtrat factũ eſſe de pᷣterito: aut certe nũc
fieri. de futuro poſtea uidebimus. Quod ſi nullũ potes oſtẽdere: qui ſine omni oĩno peccato aut fuerit aut ſit
reſtat ut de futuro tmdiſputatio ſit. Interim in duobus tꝑibus præterito aut pnti uictus teneris. Si aliqs fue/
rit poſtea maior patriarchis: prophetis: apoſtolis: qui peccato careat: tunc futurus de futuro ſi potueris pſua
deto. CRI. Loquere ut uis: argumẽtare ut libet. Nunꝗᷓ mihi libeꝶ arbitriũ extorquebis: quod ſemel conceſſit
deus. nec ualebis auferre: qd mihi tribuit deus poſſe ſi uoluero. A T. Exempli gra: uno tm utamur teſtimonio

Inueni Dauid filiũ Ieſſe uirũ ſᷣm cor meum: qui faciet oẽs uoluntates meas. Dauid ſanctũ eſſe nõ dubiũ eſt.

& tamẽ qui electus eſt: ut omnes dei uoluntates faceret: aliqua feciſſe reprehẽditur. utiq; poſſibile erat ei face
re: qui ad hoc electus eſt: ut omnes dei uoluntates faceret. nec deus in culpa eſt. qui pr ædixit eum cũctas ſuo/
rum pceptorũ facere uolũtates: ſed ille qui pdicta nõ fecit. Neqʒ eni dixit inueniſſe ſe uirũ: qui cũctas in ppe/
tuũ ſuæ iuſſionis faceret uoluntates. Hoc & nos dicimus poſſe hoĩem nõ peccare: ſi uelit.pro tpe:pro loco: ꝓ
ĩbecillitate corporea: ꝗqdiu intẽtus eſt aĩus:ꝗᷓdiu chorda nullo uitio laxat᷑ in cithara. Quod ſi paululũ remiſe
rit: quomodo qui aduerſus flumen lembũ trahit: ſi remiſerit manus:ſtatĩ retrolabit᷑: & fluẽtibus aquis quo
nõ uult ducit᷑. Sic humana cõditio:ſi paululũ ſe remiſerit: diſcit fragilitatẽ ſuã: & multa ſe non poſſe cogno/
ſcit. Putaſne apoſtolũ Paulũ eo tempore quo ſcribebat lacernã ſiue penulã: quã reliqui troadæ apud Eutar
pum ueniẽs: aflerre libtos: & maxime mẽbranas de cæleſtibus cogitaſſe myſteriis/ & nõ de his quæ in uſu com
munis uitæ uel corporis neceſſaria ſunt: Da mihi hoĩem: qui nõ eſuriat: nõ ſitiat: neq; algeat. nõ doleat: non
febricitet: nõ torminibus & urinæ difficultatibus torqueatur. Et ego tibi cõcedã: poſſe hominẽ & nihil niſi de
uirtutibus cogitate. Cæditur apoſtolus a miſterio: & cõtra pontificẽ: qui cædere ĩperauerat: ſnĩam dirigit per-
g üi. .lxiii.

cutiet te deus. paries dealbate: ubi eſt illa patientia Saluatoris: qui quaſi agnus ductus ad uictimã nõ aperu/⸗
it os ſuũ ſed clæmẽter loquit᷑ uerberanti? Si male locutus ſũ: argue de elo ſeu de peccato. Si aũt bñ quid me
cædis- Nõ apoſtolo detrahimus: ſed gloriã dni pᷣdicamus: qui in carne paſſus: carnis iniuriã ſuperat & fragili
tatẽ: ut taceã illud: qd cõmemorat Alexander ærarius: multa mihi mala oſtẽdit. reddet illi dns ĩ illa die iuſtus
iudex. CRI. Cogis me ut loquar: qd iãdudũ geſtio. & tũ erũpentia uerba nõ ꝓmo. AT. Quis enim te phibet:
cſentis dicere? Aut enĩ qd dicturus es bonũ eſt: & nos bono fraudare nõ debes. aut malũ: & iccirco nõ noſtri
gra:ſed pudore ſiluiſti. CRlI. Dicã aliqn qd ſentio. Ois diſputatio tuailluc delabit᷑: ut naturã accuſes.& cul⸗
Pã referas ad deũ: qui talẽ hoĩem cõdidit.A T. Hoe illud erat qd nolebas: & uolebas dicere dic ꝗᷓſo: ut oẽs tua
fruant᷑ prudẽtia. Rephendis deũ: quare hoĩem fecerit: hoĩem. rephendãt & angeli: cur angeli ſint. Ois creatura
cauſer᷑: quare id ſit qd cõdita eſt: & nõ id qd condi potuit. Scilicet nũc mihi puerilibus declamantiunculis lu
dendũ eſt. & a culice atq; formica uſq; ad cherubin & ſeraphin ueniã. Cur nõ ſingula in meliori ſtatu condita
ſint. Cũq; ad excelſas uenero ptãtes: cauſabor: & dicã quare deus ſolus tm̃ deus ſit: & nõ oĩa deos fecerit. Aut
enĩ ĩpoſſibilitatis iuxta te: aut ĩuidie reus erit. Repᷣhende eũ cur & diabolũ in hoc mũdo tm̃eſſe cõcedat. & au/
fer coronã cũ certamẽ abſtuleris. CRI. Nõ ſũ tã uecors: ut qᷓrar cur diabolus ſit: cuius ĩuidia mors ĩtroiuit in
orbẽ terraꝶ. Sed hocdoleo: cur uiri eccleſiaſtici: & qui magroꝶ ſibi uſurpãt uocabulũ: tollãt libeꝶ arbitrium

quo ſublato Manichæoꝶ ſecta cõſtruit᷑. A T. Ego ne libeꝶ tollo arbitriũ: qui in tota diſputatione mea nihil

aliud egi: niſi ut oĩpotẽtiã dei cũ libero arbitrio cõſeruarẽ/ CRI. Quõ ſeruas libeꝶ arbitriũ: qui dicis hoĩem ni
hil poſſe facere: niſi deus ſemꝑ adiuuerit? AT. Si in culpa eſt qui libero arbitrio iungit dei adiutoriũ: ergo ille
laudet᷑: qui dei tollit auxiliũ.CRI. Nõ tollo dei auxiliũ. Quippe per cuius gr̃am poſſumus: ſed utrũq; ſuis fi⸗
nibus terminans. ut dei ſit græ ꝙ dedit liberi arbitrii ptãtẽ: & nr̃æ uolũtatis facere ꝗqd: uel nõ facere: quo & faci
entibus pᷣmiũ: & nõ facientibus pœna ſeruet᷑. A T. Videris mihi quaſi obliuioſus eſſe. & quaſi nihil ſupra di⸗/
ctũ ſit: per eaſdẽ diſputationis lineas reuerti. Hoc enĩ longa diſcretione concluſũeſt: ut gram ſuam dns:qua
nbis cõceſſit libeꝶ arbitriũ in ſingulis operibus iuuet: atq; ſi uſtẽtet. CRI. Quid ergo coronat in nobis atq; lau
dat: quod ipſe opatus eſt? AT. Voluntatẽ noſtrã quæ obtulit omne quod potuit. & laborẽ quo cõtendit: ut
faceret: & humilitatẽ quæ ſemper reſpexit ad auxiliũ dei. CRI. Ergo ſi nõ fecimus qd præcipit: aut uoluit nos
adiuuare deus: aut noluit. Si uoluit: & audiuit: & tamẽ nò fecimus qd uoluimus: nõ nos: ſed ille ſuperatus ẽ.
Sin aũt noluit adiuuare:n eſt culpa eius qui uoluit facere:ſed illius qui potuit:& noluit facere. AT. Nõ ĩtel
ligis AAHιπα11πtuÜ in grande blaſfſemiaꝶ decidiſſe barathrũ: ut ex utraq; parte: aut iualidus ſit deus: aut
ĩuidus:& nõ tantũ ei laudis ſi t: ꝙ bonoꝶ auctor ſit & adiutor: quãtũ uituperationis ꝙ mala nõ coercuit. De/
trahat ergo illi: cur diabolũ eſſe permiſerit: cur paſſus ſit: & hucuſ. patiatw᷑ quotidie aliquid in mũdo male fie

ri. Quærit hoc Martion: & oẽs hæreticoꝶ canes: qui uetus laniãt teſtamẽtũ: & huiuſcemodi ſyllogiſmũ texe/

re cõſueuerũt. Aut ſciuit deus hoĩem in paradiſu poſitũ præuaricaturũ eſſe mandatum illius: aut neſciuit. Si

ſciuit: nõ eſt in culpa is qui præſcientiã dei uitare nõ potuit:ſed ille qui talẽ condidit: ut dei nõ poſſet ſcientiã
deuitare. Si neſciuit: cui præſcientiã tollis: aufers & diuinitatẽ. Hoc enĩ genere in culpa erit: qui elegit Saul fu
turũ poſtea regẽ impiiſſimũ: & Saluator aut ignorantiæ aut iniuſticiæ tenebit᷑ reus: cur in euangelio ſit locu-

tus. Nõne duodeci ego elegi apoſtolos: & unus de uobis diabolus eſt⸗ Interroga eũ:cur Iudã elegerit pditorẽ?⸗

Cur ei loculos cõmiſerit: quẽ furẽ eſſe nõ ignorabat. Vis audire rationẽ. Deus pntia iudicat nõ futura. Neccõ
dẽnat ex pñtia: quẽ nouerit talẽ fore:qui ſibi poſtea diſ pliceat. Sed tãtæ bonitatis eſt: & ĩeffabilis clæxmẽtiæ: ut
eligat eum: quem interim & bonum cernit: & ſcit malũ futuꝶ: dãs ei poteſtatẽ cõuerſionis & pœnitẽtiæ: iuxta
illum ſenſũ apoſtoli: ignoras quia benignitas dei ad pœnitentiã te adducit? Secũdu duritiẽ aũt tuã: & cor im
pœnitẽs theſaurizas tibi irã in die iræ: & reuelationis iuſti iudicii dei:qui reddat unicu iq; ᷣm opera eius.Neq;
enĩ ideo peccauit: quia deus hoc futuꝶ nouerat. Sed p̃ſciuit deus quaſi deus: qd ille erat ꝓpria uolũtate futu-
rus. Accuſa ergo deũ mẽdacii: quare dixerit per Ionam. Adhuc tres dies & Niniue ſubuertet. Sed rũdebit tibi
per Hieremiã. Ad ſũmã loquar cõtra gentẽ:& regnũ: ut eradicẽ & deſtruã: & diſperdã illud. Si pœnitẽtiã ege
rit gẽs illa a malo ſuo: qd locutus ſũ aduerſus eã: agã & ego pœnitẽtiã ſuper malo qdcogitaui: ut facerẽ ei. Et

ad ſũmã loquar de gente & regno ut ædificẽ & plantẽ illud: ſi fecerit malũ in cõſpectu meo: ut nõ audiat uocẽ

meã pœnitentiã aga ſup bono qd locutus ſũ ut facerẽ ei. Indignabat᷑ quõdã & Ionas: cur deo fuerit iubẽte mẽ
titus: ſed iniuſti mœroris arguit᷑: malẽs cũ pnicie ĩnumerabilis populi ueꝶ dicere ꝗᷓ cũ tantoꝶ ſalute mentiri.

Ponit᷑ enĩ exẽplum. tu doles ſuper hedera: ſiue cucurbita:in qua nõ laboraſti: neq; feciſti ut creſceret: quæ ſub

una nocte nata eſt: & una nocte periit: & ego nõ parcã ciuitati magnæ:in qua ſũt plus ꝗᷓ centum uiginti milia

hoĩum: qui neſciũt quid ſit inter dextrã & ſiniſtrã ſuã? Si paruuloꝶ ætate & ſimpliciũ: quos certe pctõres fuiſ
ſe nõ poteris approbare:tãta fuit hoĩum multitudo:qd dicemus de utriuſq; ſexus ætate diuerſa? quæ iuxta

Philonẽ prudentiſſimũ philoſophoꝶ:ab ĩfantia uſq; ad decrepitã ſenectutẽ ſeptenario ordinedeuoluit᷑: dũ

ſibi ſic ĩuicẽ ætatũ incremẽta ſuccedũt: ut qñ de alia trãſeamus ad aliã ſẽtire minime ualeamus. CRI. Tota ar-/

gumẽtatio tua huc tẽdit. ut græci dicũt v ſèòαοos libeꝶ apellamus arbitrium uocabulo tribuas re aufe
— „—„ — . — — 2 „ . . „ . .. ₰
ras. Tu eni auctorẽ pctõꝶ facis deũ: dũ aſſeris nihil hoĩem per ſe poſſe facere:ſed adminiculo dei cui imputer᷑
oẽ quod facimus. Nos aũt ſiue bonũ ſiue malũ homo fecerit per liberi arbitrii poteſtatẽ ei dicimus imputari
qui fecit

der/
lme
ngli
uſtus
nibet⸗
oltr,
Aoul⸗
gtu
katura
lil
ndli
Aut
GKau/,
tuitin
trium
Anihll
ſemni
golle
ſuis 1
Akri
prac,
vegu
glu
tu
itnar
enst.
Nin
srat
t. De
leße
ütere
uit
genti
aulfu
ſoau⸗
cote⸗
ec
tirut
luxt
or im
N
futu/
ittbbi
ege
eiK
tuoe
neni
ntin.⸗
rlix
mia
iuxta
ci
nar,
ale
utet
tan
ſeei

qui fecit q uoluit. Et nõ ei qui ſemel cõceſſit liberũ arbitriũ.ATTI. Quãuis tergiuerſeris: laqueis ueritatis in
necteris. Hocenĩ modo etiã ſi ipſe nõ adiuuat: tamẽ iuxta te auctor erit maloꝶ: quia potuit ꝓhibere & nõ pro

hibuit. Vetus enĩ ſnĩa eſt:homicidã eſſe eũ:qui cũ poſſit hoĩem de morte liberare: nõ liberet. CRI. Iã iã tollo

manũ: cedo:uiciſti. Si tamẽ uincere eſt: ueritatẽ uelle ſubuertere. nõ rebus: ſed ſermonibus: ideſt nõ ueritate:
ſed mẽdatio. Poſſũ enĩ illud tibi apoſtoli rũdere: & ſi ĩperitus ſermone: nõ tñ ſcia. Quãdo enĩ loꝗris coactus
argumẽtationũ ſtrophis tibi uideor aſſẽtire. Cũ aũt tacueris: ex aĩo rurſus elabit᷑: ut lqdo appareat diſputa/
tionem tuã nõ ex fõtibus ueritatis & xp̃iana ſimplicitate: ſed ex philoſohpoꝶ minutiis & arte deſcẽdere. AT.
Vis ergo me rurſũ uti teſtimoniis ſcripturaꝶ: & quõ iactãt diſcipuli tui: nullũ argumẽtationi tuæ poſſe & p/
blematibus rũdere?/ CRI. Nõ ſolũ uolo: ſed & cupio. doce me de ſcripturis ſãctis: ubi ſublata liberi arbitrii po
teſtate faciat homo: quod per ſe aut noluit aut nõ potuit. AT. Nõita: ut tu proponis: ſed ut ueritas poſcit &
ratio ſcripturaꝶ: uocibus eſtutendũ. Loquit᷑ Iacob in or̃one ſua. Si fuerit ds deus meus mecũ: & cuſtodierit
me in uia: per quã ego pgo: & dederit mihi panẽ ad manducandũ: & reduxerit me cũ ſalute in domũ pñjs mei
erit mihi dũs in deũ. & lapis iſte quẽ poſui in titulũ: erit mihi domus dei. & oĩa quæcunq; dederis mihi: deci/
mas ofſerã tibi. Nunqd dixit ſi liberũ arbitriũ cõſeruaueris: & cibũ & ueſtimentũ meo labore ꝗᷓſiero: & reuer/
tero in domũ pris mei? Oĩa dat dñi uolũtati: ut mereatur accipere quod p̃cat᷑. Reuertẽti de Meſopotamia Ia
cob:angeloꝶ occurrit exercitus: & uocant caſtra dei. Poſtea pugnat cũ angelo ſub figura hoĩs: & a dũo cõforta
tur. de ſupplantatore Ilacob rectiſſime dei nomẽ accepit.neq; enĩ ad fratrẽ crudeliſſimum audebat reuerti niſi
dñi pᷣſidio roboratus. Scriptũ eſt in cõſequẽtibus. Ortus eſtei ſol: poſtꝗᷓ tranſiuit Phanuel: qd interpretatur
facies dei. Vnde loquit & Moyſes: Vidi dũm facie ad faciẽ: & ſalua facta eſtaĩa mea. nõ ꝓprietate naturæ: ſed
dignatione miſeratis. Oritur ergo nobis ſol iuſticiæ: q uultu dei cõfirmat᷑. Ioſeph in ægypto claudit᷑ carcere.
Ibiq; infert᷑ ꝙ cuſtos carceris oĩa ptãti eius fideiq; cõmiſerit. Cauſaq; reddit᷑: quia dñs erat cũ eo:& quæcũq; fa
ciebat ꝓſperabant᷑ a dio in manibus eius. Vnde & Eunuchis ſõnia ſuggerunt᷑. Pharao uidet ſõniũ inextrica/
bile: ut per hanc occaſionẽ liberaret loſeph: pater paſceret᷑ & ffes: ægyptus tpe famis ſaluaret. Seqtur. Dixit
aũt deus ad iſrael in uiſione noctis. Ego ſũ deus patrũ tuoꝶ: noli timere deſcẽdere in ægyptũ. In gentẽ enim
magnã faciã te ibi: & egodeſcendã tecũ in ægyptũ.& deducã te inde: & ponet Ioſeph manus ſup oculos tuos:
ubi hic eſt liberi arbitri ptãs! Et nõ totum: qd ire nõ audet ad filiũ. & genti ſe totũ cõmittere dñm neſciẽti: dei
patris auxiliũ eſt. Liberat populus de ægypto in manu forti: & brachio excelſo. Nõ Moyſi & Aaron: ſed eius
qui ſignoꝶ miraculis populũ liberauit. & ad extremũ ꝑcuſſit pᷣmogenita ægypti: ut qui prius retinebãt perti
naciter: ardenter exire cõpellerẽt. Salomõ loquit᷑. Eſto cõfidens in m in toto corde tuo. In tua aũt ſapia ne
exalteris. in oĩbus uiis tuis cognoſce eũ: ut rectas faciat uias tuas. Intellige ꝗd loquat᷑. Nec in ſapĩa nr̃a: nec in
ullis uirtutibus cõfidendũ: ſed in ſolo dno: a quo greſſus hoĩs dirigunt᷑. Deniq; pᷣcipit᷑: ut oſtẽdamus ei uias
nr̃ as: & notas eſſe faciamus: quæ nõ labore pprio: ſed illius adiutorio atq; clæmẽtia recte fiunt. Vnde ſcriptũ
eſt. Rectã fac in cõſpectu meo uiã tuã. ſiue ut alia exẽplaria hñt. Rectã facin cõſpectu tuo uiã meã. ut qd tibi

rectũ eſt: etiã mihi rectũ uideat᷑. Idẽ Salomon loquit᷑. Deuolue ſuꝑpdũm opa tua: & firmabunt᷑ cogitationes

tuæ. Tũc enĩ nr̃a cogitatio cõfirmat᷑: qũ omne qd agimus:quaſi ſuꝑ ſtabilẽ & ſolidiſſimã petrã dni adiutorio
deuoluimus: eiq; cuncta reputamus. Apoſtolus Paulus cũ dei bnficia celeri ſermone narraſſet: ad extremũ in
tulit. & ad hæcꝗs idoneus? Vnde & in alio loco dixit. Fiduciã aũt talẽ habemus per Ap̃m ad deũ.nõ ꝙ ſufficiẽ
tes ſimus cogitare aliqd a nobis: quaſi ex nobis. ſed ſufſicientia nr̃a exdeo eſt. qui & idoneos fecit nos noui te
ſtamẽti mĩſtros: nõ lr̃a: ſed ſpᷣu. Lr̃ enĩ occidit.ſpũs aũt uiuificat.Adhuc audemus per libeꝶ arbitriũ ſuꝑbi/
re & abuti bñficiis dei in cõtumeliã largitoris?cũ idẽ uas electionis aptiſſime ſcribat. Habemus auũt theſaurũ
iſtũ in uaſis fictilibus: ut abũdantia fortitudinis ſit exdeo: & nõ ex uobis. Vnde & in alio loco retundẽs hæreti
coꝶ ĩpudentiã loqꝗtur. Qui gloriat᷑: in do gloriet᷑. Neq; enĩ qui ſeipſũ cõmendat:ipſe ꝓbatus eſt: ſed quem
deus cõmẽdat. Et iteꝶ. Nihil enĩ mihi defuit ab iis: qui ſup modũ ſũt apoſtoli: licet nihil ſim. Petrus loquit᷑
addnm: ſignoꝶ magnitudine cõturbatus. Recedea me:quia homo peccator ſũ. Et dñs ad diſcipulos. Ego ſũ
uitis: & uos rami: qui manet in me: & ego in eo. iſte affert fructũ multũ: quia ſine me nihil poteſtis facere. ſi/

cut rami & flagella uitiũ ilico cõtabeſcũt cũ fuerint a matrice pciſa: ita oĩs hoĩum fortitudo marceſcit: & depe

rit: ſi adei auxilio deſeratur. Nemo inqt põtueniread me:niſi pater qui miſit me traxerit eũ: qñ dicit. Nemo
inquit põt uenire ad me: frangit ſuꝑbientẽ arbitrii libertatẽ: ꝙ etiã qui uelit ad Ap̃m pgere: niſi fiatillud qd;
ſeꝗtur. Niſi pater meus cæleſtis traxerit eũ: ne ꝗcꝗᷓ cupiat: & fruſtra nitat᷑. Simul & hocaĩaduertendũ: ꝙ qui
trahit᷑ nõ ſponte currit. Sed aut retractans: & tardus. aut ĩuitus adducit᷑. qui nõ põt ſuis uiribus & labore ue/
nire ad Ieſũ: quõ poteſtoĩa ſimul pecata uitare? Et uitare in ppetuũ: & dei ſibi potentiæ nomẽ aſſumere! Si
enĩ ille ava u& Iu Ioc: & ego aya uap In Toc: quæ ĩter me & deũ erit diſtantia? Vnũ adhuc ponã teſtimoniũ:
ne tibi & adiutoribus tuis faſtidiũ faciã. Aſſuero quẽ. xx. interpᷣtes ap ſefepẽᷣuy uocãt: ſõnus aufert᷑ ab oculis:
utcõmentatios in ſe fideliũ replicãs miniſtroꝶ inueniat Mardochæum: cuius indicio de inſidiis liberatus ẽ: ut
& Heſter cõmẽdabilior fieret: & cunctis populis iudæoꝶ ĩminentẽ uitaret necẽ. Certe rex potentiſſimus: qui
ab india uſq; ad ſeptẽtrionẽ cunctum poſſidebat orientẽ: poſt largiſſimas epulas: & cibos toto orbe quæſitos
dormire cupiebat: & ſomno requieſcere: ac liberum arbitriũ implere dormiendi: niſidñs prouiſor bonorum
g iiii. .lxiiii.

hriiij

omniũ impediſſet naturæ ordinẽ: ut contra naturã tyrãni crudelitas uinceret᷑. Longũ eſt: ſi uoluero cuncta
ſanctarũ ſcripturarũ exempla pferre. Totus ſermo ſanctoꝶ ad deum oratio eſt. tota oro. & depræcatio extor
quet clæmentiã creatoris: ut qui nris uiribus & ſtudio ſaluari nõ poſſt umus: illius miſericordia cõſeruemur.
Vbi aũt miſericordia & gra eſt:liberum ex parte ceſſat arbitriũ: quod in eo tãtũ eſt:utuelimus atq; cupiamus
& placitis trbuamus aſſenſum. I in dñi poteſtate eſt: ut id quod cupimus laboramus: an nitimurillius ope
re & auxilio implere ualeamus. CRI. Ego ſimpliciter dixerã: non in ſingulis operibus noſtris: ſed in gratia cõ/
ditiõis & legis ſentiri auxiliũ dei: ne liberũ frangeretur arbitriũ. Cæterũ ſunt plæriq; noſtrorum: qui oĩa quæ
agimus: dicant fieri præſidio dei. AT. Qui hoc dicit: ueſter eſſe ceſſabit. Aut ergo & tu iſta dicito: ut noſter eſ
ſe incipias:aut ſi nõ dicis:alienus eris:cũ iis qui nr̃a nõ dicunt. CRI. Tuus ero:ſi mea dixeris:ĩmo tu meus: ſi
aduerſa nõ dixeris. Sana corpora confiteris: & aiæ quæ fortior eſt denegas ſanitatẽ. Vtenĩ morbus & uulnus
in corpore:ita peccatũ in anima. Qui ergo ſanũ aliquando hoĩ̃em cõfiteris ex ea parte:qua caro eſt:quare nõ
ſanũ dicas & ex ea qua ſpũs eſt? AT. Sequor propoſitionẽ tuam.
Nunꝗᷓ hodie effugies: ueniam quocunq; uocaris. G
CRI. Paratus ſum ad audiendu. A T. Et ego ad loquẽdum ſurdis au ribus. reſpondebo igit᷑ ad propoſitũ. Ex
anima cõpacti: corpore utriuſe q; ſubſtantiæ naturã cõſequimur. Quò corpus ſanũ dicitur:ſi nullo languore
uexetur:ita aĩa abſq; uitio:ſi nulla pturbatione quatiatur. & tamẽ ꝗᷓuis corpus ſanũ ſit: integrũq;: & uegetũ:
& cunctoꝶ ſenſuũ integritate robuſtũ:aut crebris aut raris infirmitatibus cõdoleſcit & ut firmiſſimũ ſit:iter
dũ pituitæ moleſtiã patit᷑:ita anima cogitationũ & pturbationũ impetus ſuſtinens: ut ſi uperet naufragia: nõ
abſq; periculo nauigat. conſideranſq; fragilitatẽ ſuã ſemper de morte ſollicita eſt:m illud quod ſcriptũ eſt.
Quis eſt homo qui uiuet:& nõ uidebit mortem⸗ quæ cunctis intenta eſt mortalibus: no naturæ diſſolutice:
ſed morte peccati. iuxta illud propheticũ.Aĩa quæ peccauerit: ipſa morietur. Alioquin hanccommunẽ mor
a & brtẽ: quuta ſoluunt᷑ aĩalia: Enoch & Heliã nondũ uidiſſe co gnoſcimus. Da mihi corpus quod nunꝗᷓ lan
guerit: aut quod poſt languorẽ perpetua ſanitate ſecuꝶ ſit: & dabo tibiaĩam: quæ nunꝗᷓ peccauerit. Nec poſt
uirtutes deinceps peccatura ſit. præſertim cũ uicina ſint uitia uirtutibus. Et ſi paululũ declinaueris: aut erran
dũ tibi ſit:aut in pᷣceps cadendũ. Quantũ enim inter ſe n lanepertinarl & perſeuerantia parſimonia & fru/
galitas? liberalitas & profuſio prudentia & calliditas fortitudo & temeritas? cautela & timiditas!? quoꝶ alia
ad hona: alia referuntur ad mala. qd quidẽ & in corporibus inuenit᷑.ſi felli ꝓuideris tẽperando: pituita ſuccre
ſcit.ſi humores ſiccare feſtines:ĩardeſcit ſãguis: bile uitiat᷑: & luteus color ora ꝓfundit. Certe ut cunctã medi
coꝶ adhibeamus diligentiam: & caſtigatis uiuamus cibis: & morboꝶ fomitibus careamus cruditate: occultis
quiduſda & ſoli deo cognitis cauſis: uel frigore ihorreſcimus: uel febre exardeſcimus: uel torminibus eiula/
mus. & ueri medici Saluatoris ĩploramus auxiliũ. Dicimuſq; cum apoſtolis. Mag ſaluos nos fac: perimus.
CRI. Eſto: ut nullus potuerit oẽ uitare peccatũ: in Pucritia:adoleltentia: iuuctatmmmqd negare potes plu
timos iuſtos & ſctõs uiros poſt uitia oĩ ſe ad uirtutes aĩo cõtuliſſe: & per has caruiſſe peccato! A T. Hoc eſt qd
tibi in pᷣncipio dixerã: in nra eſſe poſitũ ptãte uel peccare uel nõ peccare. & uel ad bonũ uel ad malũ extendere
manũ: ut libeꝶ ſeruetur arbitriũ. ſed hoc pro modo & tpe & cõditiõe fragilitatis humanæ. ppetuitatẽ aũt im/
peccãtiæ ſoli reſeruari deo. & ei: qui uerbũ caro factus: carnis detrimẽta & peccata nõ ptulit. Nec quia ad bre/
ue poſſum: cogis me ut poſſim iugiter.poſſim ieiunare: uigilare: ambulare: legere: pſallere:ſedere: dormire:
nunqd in perpetuũ? CKl. Et quare in ſcripturis ſanctis ad perfectã iuſticiã puocamur? uteſt illud. Beati mũ
do corde: qm ipſi deu uidebũt. & Beati ĩmaculati in uia: qm ambulant in lege domini. & dei loquẽtis ad Abra
ham. Ego ſum deus tuus. placeto in cõſpectu meo: & eſto ſine macula uel querela. Et ponã teſtamentũ meũ
inter me & te. & multiplicabo te nimis. Si enĩ nõ põt fieri quod ſcriptura teſtat᷑: fruſtra pcepit ut fieret.AT.
Diuerſis teſtimoniis ſcripturaꝶ eandẽ ꝗᷓſtionẽ teris in theatrales pᷣſtigias: qui unũ eundẽq; hoĩem perſonarũ
uarietate mutata:in Martẽ Venerẽq; ꝓducunt.ut qui pus rigidus & truculentus inceſſerat: poſtea ſoluat᷑ in
molliciẽ feæminaꝶ.hoc quod nũc quaſi nouũ obiicis: Beati mundo corde: & Beati ĩmaculatiĩ uia: & Eſto ſine
macula: & cætera huiuſcemodi apoſtolo rũdente conuictũ eſt. Ex parte cognoſcimus: & ex parte ꝓphetamus
& nunc per ſpeculũ uidemus in enygmate. Cũ aũt uenerit qd perfectũ eſt:id qd ex parte fuerat: deſtruet᷑: &
mundũ igit᷑ cor:qd poſtea ſit uiſit uꝶ deũ: & beatitudinẽ uitæ ĩmaculatæ: & ĩmaculatũ cũ Abraham uiuere: in
umbra poſſidemus & imagre. ꝗᷓuis aliqs priarcha ſit: ꝗᷓuis ꝓpheta:qᷓuis apoſtolus:dicit᷑ eis a d’o Saluatore:
Siuos cũ ſitis mali:ſcitis bona are filiis ur̃is: qᷓto magis pater ueſter qui in cælis eſt: dabit bona petẽtibus ſe:⸗
Deniq; & Abrahã: cui dictũ eſt. Eſto ſine ꝗrela: ſine macula: cõſcia fragilitatis ſuæ cecidit pnus in terrã. Cũq;
locutus eſſet ei deus. Sarai uxor tua nõ uocabit᷑ ultra Sarai: ſed Sara ertt nomẽ eius: & bñdicã ei: & erit in gen/
tes: & reges gentiũ exipſa erũt. Stati infert᷑. Cecidit Abrahã in faciẽ ſi uã. riſitq; & dixit in mẽte ſua. Si cẽtena/
rio naſcet᷑ filius: & ſi Sara.xc. annorum pariet? Dixitq; Abrahã ad deũ:Iſmael uiuat in cõſi pectu tuo. Cui te/
ſpondit deus. Etiã. Ecce Sara uxor tua pariet tibi filiũ: & uocabis nomen eius Iſaac: & reliqua. Certe audierat
adeo. Ego ſum deus tuus: placeto in cõſpectu meo: & eſto ſine macula: quare nõ credidit quod deus repromi
ſit? ſed riſit in corde putans ſecælare deũ & aperte ridere nõ audens:? Deniq; cauſas inctenlulitati⸗ exponens:
dicitin corde ſuo. Quomodo poteſt fieri: ut cẽtenarius de nonagenaria uxore pariat filiũ? Viuat inꝗt Iſmaelĩ
cõſpectu

10 Eror
nemr.
pamu
lius dde
tatlaco,
dia que
nlterel
neus:ſi
uulnus
uateno

liti.
inguore
egeti⸗
lſititer
agauno
ptüelt
lutiöer
lemor
nfln
cpolt
ernn
Ar
RN
Aluce
imell
ccults
eiula/
timus,
tesplt
eſtc
endere
tin/
Abre/
mire:
imu
Abr
meü
Al.
nar
atin
oline
imus
k: &
erin
tore:
sſer
i
gen⸗
ena⸗/
lite/
etat
omi
ns:
eli
tu

eonſpectu tuo: quẽ ſemel dediſti. difficilia nõ quæro. cõtentus ſũ bnficio quod accepi. quẽ occulta rũſione ar/
guens deus ait. Etiã. & eſt ſenſus: fiet quod æſtimas nõ futuꝶ. Sara uxor tua pariet tibi filiũ. Et ante ꝗᷓ iſta cõ
cipiat:priuſꝗᷓ ille naſcat᷑: puero nomẽ ĩponã. Ex errore enĩ tuo:quo riſiſti tacitus:filius tuus Iſaac riſus nomẽ
accipiet. Sin aũt ab his qui ſũt mundo corde:in hoc ſæculo putas uideri deũ:quare Moyſes:qui pᷣus dixerat:
Vidi deũ facie ad faciẽ: & ſalua facta eſt aĩa mea: poſtea depᷣcat᷑:ut eũ uideat cognoſcenterquẽ quia dixeratſe
uidiſſe: audita dno. Nõ potes uidere faciẽ meã. Nemo enĩ uidebit faciẽ meã & uiuet. Vnde & apoſtolus ait.
Inuiſibilẽ ſolũ deũ qui & lucẽ habitet ĩmarceſſibilẽ: & quẽ nullus hoĩum uiderit: neq; uidere poſſit:appellat.
Et Ioannes euãgeliſta ſacra uoce teſtat᷑ dicens. Deũ nemo uidit unꝗᷓ. unigenitus filius qui eſtin ſinu pr̃is: ip̃ᷣe

narrabit. Qui uidet & narrat: nõ ꝗtus eſtille qui uiſus eſt. nec quantũ nouit ille: qui narrat: ſed quantũ põt

mortaliũ ſenſus accipere. Quod aũt putas beatũ eſſe: quit ſit imaculatus in uia: & ambulat in lege eius: ex ſe/
quẽti ſenſu porem intellige. Multis teſtimoniis ſupra didiciſti: legẽ nullũ potuiſſe cõplere. Si aũt apoſtolus
ad cõparationẽ Xp̃igrẽæ: quæ prius lucra arbitrabat᷑ in lege: reputauit quaſi ſtercora: ut Xp̃m lucrifaceret:qᷓto
magis nos ſcire debemus: ideo Ap̃i & euangelii gr̃am ſucceſſiſſe: quia in lege nemo iuſtificari potuit?:Si ergo ĩ
lege nullus iuſtificatur: quõ ad perfectionẽ ĩmaculatus eſtin uia: qui adhuc ambulat: & ad calcẽ uenire feſti⸗/
nat? Certe qui in curſu eſt: & in uia gradit᷑: minor eſt eo qui puenit ad finẽ. Si ergo ĩmaculatus eſtille atq; pfe
ctus qui adhuc ambulat in uia: & gradit in lege: qd plus habebit ille qui ad terminũ uiæ legiſq; uenir⸗ vnde
apoſtolus de dno loquitur: ꝙ in fine mundi & in cõſumatione uirtutũ: exhibeat ſibi ſanctã eccleſiã nõ habẽ/
tẽ maculã: neq; ruga: quã uos putatis in iſta carne mortali & corruptibili eſſe perfectã: & audire meremini cũ
Corinthiis.Iã pfecti eſtis:ſine nobis regnatis: atq; utinã regnaretis: ut & nos regnaremus uobiſcũ. cũ uera &
abſq; oĩ ſorde perfectio in cæleſtibus reſeruet᷑: qñ ſponſus loquiturad ſponſi, ã. Tota pulchra es amica mea: &
macula nõ eſt in te. Iuxta quod &iillud intelligitur: ut ſitis irrephenſibiles & ſimplices:ſicut filii dei ĩmaculati
ꝙ nõ dixerat eſtis: ſed ſitis in futuꝶ differẽs: nõ in pnti eſſe conteſtans. ut hic labor ſit atq; cõtentio: ibi laboris
uirtutiſq; pᷣmia. Deniq; Ioannes ſcribit. Dilectiſſimi filii dei ſumus & nõdũ apparuit qd erimus. Scimus ꝗa
cũ apparuerit: ſimiles ei erimus: qu eũ uidebimus ſicut eſt. Quanꝗᷓ ergo filii dei ſimus: tamẽ ſimilitudo dei &
uera contẽplatio tunc nobis repromittit᷑: qñ apparuerit in claritate ſua. de hoc ſuperbiæ tumore: & illa orãdi
ꝓrumpit audacia. quia ſcribẽs ad uiduã: quomodo ſaãcti debeant orare pnuncias. Ille enim merito ad deum
extollit manus: ille præces bona cõſcientia fundit: qui poteſtdicere: tu enim noſti dñe: quã ſanctæ: quã ĩnocen
tes: quã puræ ſint ab omni fraude & ininria & rapina: quas ad te expãdo manus: quã iuſta: quã ĩmaculata la
bia: & ab omni mendacio libera: quibus tibi ut mihi miſerearis præces fundo. Xp'iani eſt hæc: an phariſæi ſu/
perbientis oro? Qui etiã in euangelio loquebat᷑. Deus gras ago tibi:quia nõ ſum ſicutcæteri hoĩes raptores in
iuſti adulteri. & ſicut hic publicanus. ieiuno bis in ſabbato: decimas do oĩum quæ poſſideo.Ille agit gr̃as deo
quia ipſius miſericordia nõ ſit: ſicut cæteri hoĩes peccata deteſtans: nõ aſſumens iuſticiã. Tu dicis due tu no/
ſti quã ſanctæ: quã ĩnocentes: quã puræ ſint ab oĩ fraude iniuria & rapina: quas ad te expãdo manus. Ille bis
in ſabbato ſe ieiunare dicit: ut affligat carnẽ uitiis laſciuientẽ. Et oĩs ſubſtantiæ ſuæ dat decimas. Redemptio
enim aĩæ uiri ꝓprie diuitiæ. Tu cum diabolo gloriaris: ſuper ſydera aſcendam. Ponã in cælo thronũ meũ: &
ero ſimilis altiſſimo. Dauid loquit᷑. Lũbi mei impleti ſũt illuſionibus: & cõputruerũt cicatrices meæ a facie in
ſipientiæ meæ. Et ne intres in iudicium cũ ſeruo tuo. & non iuſtificabit᷑ in cõſpectu tuo oĩs uiuẽs. Tu ſanctũ
& innocentẽ & puꝶ teeſſe iactas: & mũdas ad deum expandis manus: nec ſufficit tibi in cũctis opibus gloria
ri:niſi ab omni ſermonis oriſq; peccato mundũ eſſe tedicas inferẽs quã iuſta: quam ĩmaculata labia: & ab oĩ
mendacio libera. Ille canit oĩs aut homo mẽdax. Et hoc ipſũ cõfirmat apoſtolica auctoritas: ut ſit deus uerax.

oĩs aũt homo mẽdax: & tu ab oĩ mẽdacio ĩmaculata & iuſta libera poſſides labia. Eſaias plãgit. heu mihi mi/
ſero: qm cõpunctus ſũ:quia cũ ſim homo & ĩmunda labia habeã: in medio quoq; populi ĩmunda labia hntis

ego habito. & poſtea ſeraphin ignitũcarbonẽ forpice cõprehenſũ defert ad ꝓphetæ labia purganda: nõ ut tu
loqris arrogantis: ſed ſua uitia cõfitentis. Iuxta illud qcin pſalmo dicit. Quid det tibi: aut quid apponat ti
biad linguã doloſã: Sagittæ potẽtis acutæ cũcarbonibus deſolatoriis. Et poſt tantũ tumorẽ: orãtiſq; iactanti
am & confidentiã ſanctitatis quaſi ſtultus: ſtultis pſuadere conaris. ut in extremo dicas: qbus tibi mihi ut mi
ſerearis pes fundo. Si ſanctus es: ſi ſnocens: ſi ab omni ſorde purgatus: ſi nec ſermone: nec opere peccaſti: di/
cente Iacobo. qui uerbo nõ peccat iſte iuſtus eſtuir: & poteſt refrenare linguam ſuã: quomodo miſericordiã
depræcaris ut uidelicet plangas te & fundas præces. quia ſanctus & purus es & innocẽs immaculatiſ. q; labiis:

c ab omni liber mencheio dei ſimilis poteſtati. Si Xp̃us orauit in cruce. Deus deus meus ut quid dereliquiſti

me. longe a ſalute mea uerba delictorum meoꝶ. Et rurſum. Pater in manus tuas commẽdo ſi piritum meum:
& pater ignoſce eis: quod enim faciuntneſciunt. qui pro nobis agens gratias dixerat. Confitebor tibi domine
patercæli & terræ. Sicut docuit apoſtolos ſuos: ut quotidie in corporis illius ſacrificio credẽtes audeãt lo qui.
Pater noſter qui es in cælis:ſanctificet nomẽ tuũ.Illi nomẽ dei: qd per ſe ſanctũ eſt: in ſe ſanctificari cupiunt.
Tu dicis:noſti de ꝗᷓ ſanctæ & ꝗ innocentes & ꝗᷓ puræ manus meæ. Illi inferunt: adueniat regnũ tuum: ſpem
ꝗregnet peccatũ in mortali eorũ corpore. Iunguntq;:

regni futuro tpe præſtolantes: ut regnante Apᷣo neqiu
fiatuoluntas tua: ſicut in cælo & in terra. ut imitet angelos humana fragilitas. & uoluntas domini compleat᷑

in terra. Tu dicis:poteſt homo: ſi uoluerit: omni carere peccato. panẽ quotidianũ ſiue ſuper oẽs ſubſtantias
uenturũ apoſtoli depræcantur: utdigni ſint aſſũptione Api. Et uos per nimiam ſanctitatẽ ſecurãq; iuſticiam
audacter uobis cæleſtia dona uindicatis. Sequiturdimitte nobis debita nr̃a: ſicut & nos dimittimus debitori
bus noſtris. de baptiſmatis fonte ſurgentes: & regenerati in dĩm Saluatorem: impleto illo quod de ſe ſcriptũ
eſt. Beati quorũ remiſſæ ſunt iniquitates: & quorum tecta ſunt peccata. Statim in pᷣma corporis cõmuniõe
dicũt. &dimitte nobis debita noſtra: quæ illis fuerant in Xpi cõfeſſione dimiſſa. Et tu arrogans & ſuperbus:
ſanctaꝶ puritate manuũ & munditia eloquii gloriaris. qᷓuis ſit hoĩs perfecta cõuerſio & poſt uitia atq; pecca
ta uirtutũ plena poſſeſſio. nunꝗd poſſunt ſic eſſe ſine uitio: quõ illi qui ſtatim de xpᷣi fonte procedunt?: Et ta
men iubentur dicere. dimitte nobis debita noſtra: ſicut & nos dimittimus debitoribus noſtris. Nõ humilita/
tis mendacio: ut tu ĩterpretaris: ſed pauore fragilitatis humanæ ſuã cõſciam formidantes. Illi dicũt: nenos in
ducas in tẽtationẽ. Tu cũ Iouiniano loqueris: eos qui plena fide baptiſma cõſecuti ſunt tẽtari ultra & peccare
nõ poſſe. Ad extremũ inferũt. Sed libera nos a malo. Quid pᷣcantura dno: quod habẽt in liberi arbitrii pote/
ſtate/ O homo nũc mundus factus es in lauacro. De te dicit᷑: quæ eſt iſta: quæ aſcẽdit dealbata ſuper fratrue
lem ſuũut lota quidẽ ſit: ſed cuſtodire nõ ualeat puritatẽ:niſi adño deo ſuſtentet. Quomodo cupis dei mi/
ſericordia liberari: qui paulo ante liberatus es a peccatis: niſi hac rõne qua diximus: ut cũ oĩa fecerimus: nos in
utiles eſſe fateamur. Or̃o ergo tua phariſæi uincit ſuperbiã. & publicani cõparatione dãnat᷑: qui de lõge ſtans
oculos ad deũ nõ audebat tollere. ſed pcutiebat pectus ſuũ dicẽs: ppitius eſto mihi peccatori. Vnde pfert᷑ dni
ſniĩa. Dico uobis: deſcendit hic iuſtificatus in domũ ſuã: plus ꝗᷓ ille. Oĩs enĩ qui ſe exaltat humiliabit᷑. & qui
ſe humiliat exaltabit᷑. Apoſtoli humiliant᷑: ut exaltent᷑. Diſcipuli tui eleuant᷑: ut corruãt. Eidẽ adulãs uiduæ
nõ erubeſcis dicere pietatẽ: quæ nuſꝗ repiat in terra: & ueritatẽ: quæ ubiq; peregrina fit: ĩ illa potiſſimũ cõmo
rari: nec recordaris illius ſnĩæ. Populus meus: qui beatũ te dicũt: ſeducũt te: & ſemitas pedũ tuoꝶ ſupplãtãt.
laudaſqʒ eã uocibus: & dicis. Ote fœlicẽ nimiũ o beata:ſi iuſticia quæ eſſe iã nõ niſi ĩ cælo credit lapud te ſolã
inueniat᷑ in terris. Docere eſt hoc: an occidere Leuare de terra:an præcipitare de cælo: id mulierculæ tribuere:
qd angeli nõ audeant uſurpare? Si aũt pietas: ueritas: atq; iuſticia: nõ inueniunt in terris: niſi in una muliere
ubi erũt iuſti tui: quos abſq; peccato in terris eſſe iactabas Quæ duo capitula or̃onis & laudis ſoles cũ tuis iu
rare diſcipulis: nõ eſſe tua: cũ perſpicue in eis ſtili tui ſplendor eluceat. & tanta ſit uenuſtas eloquii Tulliani:
ut teſtudineo incedẽs gradu: quæ ſecreto doces mittiſq; uenalia: publice nõ audeas profiteri. O te fœlicem: cu
ius præter diſcipulos nemo cõſcribit libros. ut quicquid uideris diſplicere: non tuum ſed alienum eſſe conten
das. Et quis ille tanti erit ingenii: ut leporẽ tui ſermonis poſſit imitari? CRlI. Nõ poſſũ ultra differre. oĩs uinci
tur patientia ur̃oꝶ iniqtate uerboꝶ. Oro te:quid infantuli peccauere? nec cõſcia eis delicti imputari põt. non
ignorantia: qui iuxta Ionam prophetã manũ dexterã neſciunt & ſiniſtrã: peccarenõ poſſũt:& poſſũt perire:
genua labant: uagitus uerba nõ explicat. balbutiens lingua ridet: & æternæ miſeriæ cruciatus miſeris præparã
tur. AT. Ah nimiũ diſertus eſſe cœpiſti: ut nõ dicã eloqᷓns: poſtꝗᷓ diſcipuli tui uerſi ſunt in magr̃os. Antonius
enĩ orator egregius: in cuius laudibus Tullius ꝑſonat: diſertos ſe ait uidiſſe multos: eloquẽtẽ adhuc neminẽ.
Noli ergo mihi oratoꝶ & nõ tuis floribus ludere:per quos ſolent ĩperitoꝶ atqʒ pueroꝶ aures decipi. ſed ſim/
pliciter dic mihi quid ſentias. CRI. Hoc dico: cõcedas mihi ſaltẽ eſſe ſine peccato: qui peccare nõ poſſũt. AT.
Cõcedãa:ſi in Apᷣo fuerint baptizati.nec me tenebis in aſſenſũ ſnĩæ tuæ:qua dixiſti: poſſe hoĩem ſine peccato
eſſe: ſi uelit. Iſti enĩ necpoſſunt: nec uolũt. ſed ſine ullo peccato per dei gr̃am ſunt: quã in baptiſmo ſuſcepe/
rũt. CRlI. Cogis me: ut ad inuidioſũ illud ueniã: & dicã tibi. qd enĩ peccauerũt: ut ſtatĩ ĩ me populoꝶ lapides
Ccõiicias: & quẽ uiribus nõ potes: uolũtate ĩterficias? AT. Ille hæreticũ interficit: qui eſſe hæreticũ patit᷑. Cæte/
rũ nr̃a correptio: uiuificatio eſt: ut hæreſi moriaris: uiuas catholicæ fidei. CRI. Sinos ſcitis hæreticos: cur non
accuſatis:? AT. Quia apoſtolus me docet hæreticũ poſt unã & ſecũdã correptionẽ uitare: nõ accuſare. ſciẽs qa
Peruerſus ſit: & ſuo iudicio dãnatus. Alioqn ſtultiſſimũ eſt ſuꝑ fidem meã exalterius pendere iudicio. Quid
eni ſi te alius catholicũ dixerit: ſtatĩ ne aſſenſũ tribuã⸗ Quicũq; te defenderit: & peruerſa credentẽ bene ſẽtire
dixerit: nõ hocagit: ut te infamia liberet: ſed ut ſe ĩfamet perfidiæ. Multitudo ſocioꝶ nequaꝗᷓ te catholicum:
ſed hæreticũ eſſe demonſtrabit. Veꝶ hæc eccleſiaſtico calcent᷑ pede:ne quaſi paruulis flentibus triſtior qᷓdam
imago mõſtretur. hoc nobis pᷣſtet dei timor:ut oẽs alios contẽnamus timores. proinde aut defẽde qc credis:
aut relinque qd defendere nõ potes. Quẽcunq; in defenſionẽ tui adduxeris:nõ patronũ:ſed ſociũ nomĩabis.
CRI. Dic quæſo: & me omni libera quæſtione: quare ĩfantuli baptizant/AT. Vt eis peccata ĩ baptiſmate di/

mittant᷑. CRI. Quid enĩ cõmeruere peccati?ꝗſꝗᷓ ne ſoluit᷑:nõ ligatus? AL. Me ĩterrogas: Rñdebit tibi euãge

lica tuba: doctor gentiũ: uas aureũ in toto orbe reſplendẽs. Regnauit mors ab Adã uſq; ad Moyſẽ: etiã in eos
qui nõ peccauerunt in ſimilitudinem præuaricationis Adam: qui eſt forma futuri. ꝙ ſi obieceris dici hoc: eſ/
ſealiquos qui non peccauerunt: intellige eos illud non peccaſſe peccatum: quod peccauit Adam: præuarican
do in paradiſo præceptum dei. Cæterũ omnes hoĩes: aut antiqui ꝓpagatoris Adam: aut ſuo nomĩe tenent᷑ ob
noxii. Qui paruulus eſt: parentis in baptiſmo uinculo ſoluit᷑. Qui eius eſt ætatis:quæ poſſet ſapere:& alieno
& ſuo Api ſanguine liberatur. Acne me putes hæretico ſenſu hoc ĩtelligere: Beatus martyr Cyprianus: cuius
te in ſcripturarum teſtimoniis dirigendis æmulũ gloriaris: in epiſtola quam ſcribit ad ẽᷣm Fidum de infan/
tibus baptizãdis:

— — — — —

— +—. — — — — SJ—☛rũ aOA—rrr—☛ — —

—G

— ⸗

————JN — —

lxvj.
AY

blln
tibus bapti⸗ãdis: hæc memorat. Porro aut ſi etiã grauiſſimis delictoribus: & in deũ ante peccantibus: cũpo/
cchin ſtea crediderint: remiſſa peccatorũdat᷑: & a baptiſmo atq; gratia nemo prohibetur: quanto magis prohiberi
elini nõ debet infãs: qui recẽs natus nihil pecauit: niſi qd fßm Adam carnaliter natus cõtagiũ mortis antiquæ pri
unmni⸗ ma natiuitate cõtraxit Qui ad remiſſaã peccatorũ concipiẽdã: hoc ipſo facilius accedit: illi remittunt᷑ non
ibehus propria: ſed aliena. Et iccirco frater chariſſime hæc fuit in cõcilio noſtro ſentẽtia a baptiſmo: atq; a gratia dei:
WDZ ui omnibus miſericors & benignus & pius eſt: neminẽ per nos debere ꝓhiberi. Quod cum circa uniuerſos
l obſeruãdũ ſit: atq; retinẽdũ: magis circa infates ipſos: & recens natos obſeruandũ putat: qui hoc ipſo de ope
unltn noſtra ad diuinãt miſe ericordiam plus merẽtur ꝙ in primo ſtatim natiuitatis ſuæ ortu plorantes ac flentes: ni
i hil aliud faciũt: 4 depræcã tur. Scri pſit dudũ uir ſanctus & eloquens epiſcopus Auguſtinus ad Maroellinũ:
Nr qui poſtea ſub inuidia tyranidis Heraclianæ: ab hæreticis innocẽs ceſus eſt: duos libros de infãtibus baptizã
i Qies contra hæreſim ueſtrã: per quam uultis aſſerere: baptizari infantes non in remiſſionẽ peccatorũ: ſed in re
etun gnũcelorum. Iuxta illud quod ſcrip tũ eſt in euangelio: niſi quis renatus fuerit exaqua & ſpiritu ſancto: nõ
En oteſtintrare regnũ cælorum. Tertiũ quoq; ad eũdem Marcellinũ contra eos qui dicũt idem quod uos: poſ
ſehominẽ ſine peccato eſſe ſi uelit: abſq; dei gratia. Et quartũ nuperad Hilariũ contra doctrinã tuam mul/
ec n ta peruerſa fingentem. Alios quoq; ſpecialiter tuo nomine cudere dicitur: qui necdum in noſtras uenere ma/
Fel nus. Vnde ſuperſedendũ huic labori cenſeo: ne dicatur mihi illud Oratii. In ſiluã ne ligna feras. Aut enĩ ea/
iii aem dicemus ex ſuperfluo: aut ſi noua uoluerimus dicere: a clariſſimo ingenio occupata ſunt meliora. Hoc
1at unũdicam: ut tandẽ finiatur oratio: aut nouũ nos debere ſymbolũ tradere: ut poſt patrẽ & filium & ſpiritũ
igtiin ſanctũ baptiæetis infantes in regnũ cælorum. Aut ſi unũ: & in paruulis & in magnis habetis baptiſma: etiã
mücind infantes in remiſſionẽ peccatorũ baptizandos in ſimilitudinẽ præuaricatiõis Adam. Quod ſi iniuſta uobis
, uidetur alienorũ remiſſio peccatoꝶ: qua non indiget qui peccare non potuit: tranſite ad Amaſium ueſtrum
ulelli qui præterita in cælis: & antiqua delicta ſolui dicit in baptiſmo: ut cuius in cæteris auctoritate ducimini: etiã
nbur in hac parte errorem ſequamini. Mêẽ
mlln ncipit tertius tractatus primæ partis de erroribus Origenis. Hactenus beati Hieronymi:de fide & contra
bütusi diuerſas hæreſes ſcripta cõgeſta ſũt. Deinceps de unius Origenis pꝑnicioſis erroribus & plures epiſtolæ actra-
uliani ctatus ſubiiciunt᷑. Vbi etiã illius accuſationes cõtra ſectatores eius hæreſeos & apologiæ contra caluniantes
ſena eum eiuſdẽ Ereſi continentur. —
ontn I Incipit argumẽtũ excerptũ ex libro beati Auguſtini de hæreſibus.
Pung o Rigeniani Origenis adamãtii ſectatores: q & mortuorũ reſurrectionẽ repellũt: xpᷣm aũt creaturã &
non ſpiritũ ſanctũ ĩtroducẽtes: paradiſũ aũt & cælos & oĩa alia allegorizãtes. Hæc quidẽ de Origene Epi
ei phanius. Sed qui eũ defendũt unius eiuſdẽq; eſſe ſubſtãtiæ dicũt docuiſſe patrẽ & filiũ & ſpiritũ ſãctũ: neq;
hnpri reſurrectionẽ reppuliſſe mortuoꝶ. ꝗᷓuis & in iſtis eũ cõuincere ſtudeãt: qui eius plura legerũt. Sed ſũt huius
monu Origenis alia dogmata: quæ catholica eccleſia oĩno non recipit. In ꝗbus necipſũ falſo arguit: nec põt ab eius
nemin⸗ defenſoribus falli: maxime de purgatiõe & liberatiõe: & rurſus poſt lõgũ tẽpus ab eodẽ malã reuolutionẽ ra
lſn/ tionalis uniuerſæ creaturæ. Quis enĩ catholicus xp̃ianus uel doctus uefiälodtus nõ uehementer exhorreat eã
1.A. quã dicit purgationẽ maloꝶ.i.etiã eos qui hãc uitã ĩ flagitiis & facioribus & ſacrilegiis atq; ĩpietatibus maxi
vun mis qᷓlibet finierũt: Ipſũ etiã poſtremo diabolũ atq; ãgelos eius ꝗᷓuis poſt lõgiſſima tpa purgatos atq; libera
ſe tos regno dei luciq; reſtitui? Et rurſus poſt longiſſima tꝑa oẽs ꝗ liberati ſi umus: ad hæc mala denuo delabi: &
is reuerti: & has uices alternãtes btĩtudinũ & miſeriaꝶ rõnabilis creaturæ ſemꝑ lore lemſ fuiſſe! De ꝗᷓ uaniſſi
Crre, ma ĩpietate aduerſus philoſophos a ꝗbus iſta didicit origenes:ĩ libris de ciuitate dei diligẽtiſſime diſputaui.
tnon „ N teannos circiter. x. ſctũs uir Pãmachius ad me ꝗᷓſdã ſcedulas miſit: quæ Origenis periarchõĩ .
c9 terpᷣtata uolumiĩa cõtinerẽt: ĩmo uitiata. Hoc magnope poſtulãs: ut græcã ueritatẽ latina ſᷣua/

ret trãſlatio. Et ideo utrãq; partẽ ſeu bene ſeu male dixiſſet ille: q ſcripſit abſq; ĩterpᷣtis pr̃ocinio
romana ligua cognoſceret:feci:ut uoluit.miſitq; ei libros:quos cum legiſſet exhorruit. & reclu
dẽs ſcriclo: ꝓlati ĩ uulgus multoꝶ aĩos uulnerarẽt:a quodã ffe ꝗ hẽbat ꝛelũ dei:ſed nõ ſᷣm ſciẽtiã ad legẽ/

—⸗ R
.
—
4 A
. *

— dũ ro atus: ut traderet qſi ſtati recddituro: ꝓpter anguſtiã tpis fraudẽ nõ potuit ſuſpicari. Qui accepat legẽ/
⸗: dos a Ihibitis notariis opus oẽ deſcripſit: & multo celerius ꝗᷓ ꝓmiſerat: codicẽ recddidit. Eadẽq; temeritate: &
Kur leuius dicã ep tia: qd male ſt urripuerat: peius aliis eredidit. Et 4 difficile grades libros de rebus myſticis di
* ſputãtes notaꝶ pñt ſuare cõpẽdia: pᷣſertiĩ ꝗfurtiĩ celeriterq; dictant᷑ ita ĩ illis cõfuſa ſũt oĩa: ut & ordine ĩ plæ
i nſſq; & ſẽſu careãt. Quã ob rẽ petis Auite chariſſime: ut ipſũ ad te exẽplardirigã: qd a meoli traſlatũ: & nul
lielii traditũ a ſupradicto fratre puerſe editũ eſt. Accipe igit᷑ qd petiſti: ſed ita ut ſcias deteſtãda tibi in eis eſſe
6 AIhplurima: & iuxta ſermonẽ dni inter ſcorpiones & colubros ĩcedẽdũ: ut eſtillud ſtatĩ in ᷣmo uolumĩe: Chri
/ ſtũ filiũ dei nõ natũ eſſe ſed factũ. deũ patrẽ ꝑ naturã inuiſibilẽ etiã a filio nõ uideri. filiũ ꝗ ſit imago ĩuiſibi/
6 lis pris cõparatũ patri: nõ eſſe ueritatẽ. Apud nos aũt qui dei oĩpotẽtis nõ poſſumus recipere ueritatẽ:imagi/
0 nariã ueritatẽ uideri. ut maieſtas ac magnitudo maioris quodãmõ circũſcripta ſentiat᷑ in filio. Deũ patrem
H⸗ eſſe lumẽ incõprehẽſibile: Chriſtũ collatiõe patris ſplendorẽ eſſe pparuũ: qui apud nos ꝓ ĩbecillitate nr̃a ma
, gnnus eſſe uideat᷑: Duaꝶ ſtatuaꝶ maioris & paruulæ: unius quæ muũdũ ĩpleat: & magnitudineſua quodãmõ
.Ixvi.

inuiſibilis ſit: & alterius quæ ſub oculis cadat: ponit exẽplũ. priori patrẽ: poſteriori filiũ cõparans. Deũ patrẽ

— —— —

oĩpotẽtẽ appellat bonũ & pfectæ bonitatis: Filiũ nõ eſſe bonũ: ſed aurã quãdã & imaginẽ bonitatis: ut nõdi
catur abſolute bonus: ſed cũ additamẽto paſtor bonus &c. Tertiũ dignitate & honore poſt prem & filiũ aſſe
rit ſpiritũ ſanctũ. De quo cũ ignorare ſe dicat: utrũ factus ſit an infectus:in poſterioribus qd de eo ſentiret'ex
expreſſit. Nihil abſq; ſolo deo pfe infectũ eſſe cõfirmãs. Filiũ quoq; minorẽ a pre: eo ꝙ ſecũdus abillo ſit. Et
ſpiritũ ſãctũ inferiorẽ a filio: in ſctis ꝗbuſq; uerſari. Atq; hoc ordine maiorẽ pr̃is fortitudinẽ eſſe ꝗᷓ filii & ſpi
ritus ſãcti.& rurſũ maiorẽ filii fortitudinẽ eſſe ꝗᷓ ſpũs ſancti. & cõſequẽter ipſius ſãcti ſpũs maiorẽ eſſe uirtu
tẽ cæteris: quæ ſãcta enr C ueniſſet ad ronabiles creaturas: & dixiſſet eas p negligentias ad terrena cor
pora eſſe delapſas: etiã hoc addidit. Grãdis negligẽtiæ atq; deſidiæ eſt:ĩ tãtũ unũquẽq; defluere atq; euacua/

ri:ut ad uitia ueniẽs irrõnabiliũ iumẽtorũ poſſit craſſo corpore colligari Et in cõſequẽtibus qbus inqt moti

diſputatiõibus: arbitramur ſua ſy te alios eſſe in numero ſãctoꝶ & miniſterio dei: alios ob culpam ꝓpriã de
ſãctimonia corruẽtes in tãtã negligẽtiã corruiſſe: ut etiã in cõtrarias fortitudines uerterent. Rurſ ũq; naſci ex
fine pᷣncipiũ:& ex pᷣncipio finẽ & ita cũcta uariari:ut & ꝗ nũchõ eſt: poſſit in alio mũdo dæmõ fieri. & ꝗqdæ/-
mon eſt: & negligẽtius egerit: in craſſiora corpora religet᷑ ideſt ut hõ fiat. Sicq; pmiſcet oĩa:ut de archangelo
poſſit diabolus fieri. Et rurſus diabolus ĩ angelũ reuertat᷑. Qui uero fluctuauerit: & motis pedibus nequaꝗᷓ
corruerĩt: ſubiicient᷑ oĩno diſpẽſãdi & regẽdi: atq; ad meliora gubernãdi:pᷣncipatibus: ptãtibus:thronis: do/
minatioibus. & forſitã ex iis hominũ cõſtabit genus ĩ uno aliquo exmũdis: a quo iuxta Eſaiam:cælũ & terra
noua fiẽt. Qui uero nõ fuerit meriti: ut ꝑ genus hominũ reuertant᷑ ad pſtinũ ſtatum:fiẽt diabolus & angeli
eius & peſſimi dæmones: ac ꝓ uarietate meritoꝶ ĩ ſingulis mũdis diuerſa officia ſortiẽtur. Ipſoſq; dæmones
ac rectores tenebraꝶ in aliquo mũdo: uel mũdis: ſi uolueti tad meliora cõuerti fieri hoĩes: & ſic ad antiquũ re
dire pᷣncipiũ. Ita dũtaxat ut ꝑ ſupplicia atq; tormẽta quæ uel multo: uel breui tpe ſuſtinuerĩt:in hominũ eru
diti corporibus rurſũ ueniãt ad angeloꝶ faſtigia. Ex quo cõſeꝗᷓnti rõne mõſtrari oẽs rõnabiles creaturas exoĩ
bus poſſe fieri: nõ ſemel & ſubito: ſed freqᷓntius. noſq; & angelos futuros: & dæmones: ſi egerimus negligen/
tius: & rurſũdæmones ſi uoluerĩt capeuirtutes: puenire ad angelicã dignitatẽ. Corporales quoq; ſubſtãtias
penitus dilapſuras. Aut certe in fine oĩum hoc eſſe futura corpora: qd nũc eſt aer & cælũ. Et ſiquod aliud cor
pus ſincerius & purius ĩtelligi põt. Quod cũ ita ſit: ꝗd de reſurrectiõe ſentiat pſpicuũ eſt. Solem quoq; & lu/
nã: & aſtra cetera eſſe animãtia: ĩmo quomõ nos hoĩes ob q̃dã peccata his ſumus circũdati corporibus: quæ
craſſa ſũt & pĩguia:ſic & cæli lumĩaria talia: uel talia accepiſſe corpora: ut uel plus uel minus luceãt: & dæmo
nes ob maiora delicta: aereo corpore eſſe ueſtitos. Omnẽ creaturã ſᷣm apoſtolũ:uanitati eſſe ſubiectã: & libe
rari in reuelationẽ filioꝶ dei. Acne quis putet noſtrũ eſſe qd dicimus:i pſius uerba ponamus. In fine atq; cõ/
ſumatiõe mũdi:qũ uelut de ꝗbuſda repagulis atq; carceribus miſſæ fuerit a dño aĩæ & rõnabiles creaturæ: ali
as eaꝶ tardius incedere ob ſegnicigalias pnici euolare curſu ꝓpter induſtriã. Cũq; oẽs liberũ habeãt arbitriũ:
& ſpõte ſua uel uirtutes poſſint capere: uel uitia: illæ multo ĩ peiori cõditiõe erũt:qᷓ nũc ſũt. Hæ ad meliorem
ſtatũ pueniẽt: qa diuerſi motus & uariæ uolũtates ĩ utrãq; partẽ diuerſũ accipiẽt ſtatũ.ideſt ut & ägeli hoĩes
uel dæmones: & rurſũ exiis hoĩes uel angeli fiãt. Cũq; oĩa uario ᷣmone tractaſſet: aſſerẽs diabolũ nõ incapa/
cẽ eſſe uirtutis: & tũ necdũ uelle capere uirtutẽ: ad extremũ bᷣmone latiſſimo diſputauit angelum: ſiue aiam:
aut certe dæmonẽ: quos unius aſſerit eſſe naturæ: ſed diuerſ: aꝶ uolũtatũ ꝓ magnitudine negligẽtiæ & ſtulti
tiæ iumẽtũ poſſe fieri. & ꝓ dolore pœnaꝶ & ignis ardore magis eligere: ut brutũ aĩal ſit: & ĩ aqs habitet & flu
ctibus: ac corpus aſſumere huius uel illius pecoris.ut nobis nõ ſolũ ꝗᷓdrupedũ:ſed & piſciũ corpora ſint timẽ
da. Et ad extremũ: ne teneret᷑ pythagorici dogmatis reus: ꝗ aſſerit e Is Vcι. ideſt tranſaĩationẽ. Poſt
tã nefãdã diſputationẽ ꝗᷓ lectoris animũ uulnerauit. hæc inꝗt iuxta nr̃am ſẽtẽtiã nõ ſint dogmata: ſed ꝗᷓſita
tm atq; ꝓiecta: ne penitus ĩtractata uiderent᷑. In ſecũdo aũt libro mũdos aſſerit ĩnumerabiles: nec iuxta Epi/
cuꝶ uno tpe plurimos & ſui ſimiles: ſed poſt alterius mũdi finẽ alterius eſſe pᷣncipiũ. Et an hũc niĩm mũdũ:
aliũ fuiſſe mũdũ. & poſt hũcaliũ fuiſſe futuꝶ. & poſt illũ aliũ. Rurſũq; cæteros poſt cæteros. Et dubitat utꝶ

futurus ſit mũdus alteri mũdo:ita exoĩ parte cõſimilis: ut nullo ĩter ſe diſtare uideant᷑ articulo. An certe nũ

—

ꝗᷓ mũdus alteri mũdo ex toto ĩdiſcretus & ſimilis ſit futurus. Rurſũq; poſt modicũ:ſi oĩa inqt ut ipᷣediſputa
tiõis ordo cõpellit: ſine corpore uixerit: cõſi. umet corporalis uniuerſa natura: & rediget᷑ ĩ nihilũ: quæ aliqũ eſt
facta de nihilo. Eritq; t̃s quo uſus eius etiã neceſſarius ſit. Etĩ cõſeꝗᷓntibus. Sin aũt ut rõne & ſcripturaꝶ au
ctoritate mõſtratũẽ: & corruptiuũ hoc ĩdueriti corruptionẽ: & mortale hoc ĩduerit ĩmortalitatẽ: abſorbebi-
tur mors in uictoriã: & corruptio in incorruptionẽ. & forſitã oĩs corporea natura tollet᷑ emedio: in qua ſola

põt mors operari. Et poſt paululũ.Sihæcnõ ſũt cõtraria fidei:forſitã ſine corporibus aliqũ uiuemus. Sin au
P J

tẽ qui pfecte ſubiectus eſt xpo: abſq; corpore intelligitur. Oẽs autẽ ſubiiciẽdi ſunt chriſto: & nos erimus ſine
corporibus: quando ei ad perfectũ ſubiecti fuerimus. Et in eodẽ loco. Si ſubiecti fuerint omnes deo: omnes
depoſituri ſunt corpora. & tunc corporaliũ rerum uniuerſa natura ſoluet in nihilo. Quæ ſi ſecundo neceſſi
tas poſtularit: ob lapſũ rationabiliũ creaturaꝶ rurſus exiſtet. Deus eni in certamẽ & luctamen animas dereli
quit: ut intelligãt plenã conſumatamq; uictoriam: nõ ex propᷣa ſe fortitudine: ſed ex dei gra conſecutas. Et
iccirco atbitror ꝓ uarietate cauſaꝶ diuerſos mũdos fieri: & elidi errores eoꝶ:ꝗ ſimiles ſui mudos eſſe cõtẽdũt.

——— — — — „

— — — —

ihn
unii
tete
0 lir d
liat
leuiti
tenacor
euaang,
tmoti
ppric
nalcie
Agar
ange⸗
equai
usdo⸗
Aterra
angeli
emone
iquün
nimüen
tberoj
glen
Niun
lulen
alu
uequ
Ldeme
&lbe
qp
urendl
tbitni.
lioren
Ihois
e
zim:
Kulti
tahu
tume
Dot
iſia
Ppi⸗
ſdü:
tuch
tenii
putn
Wau
.
1 ſol
inan
ſine
nnes
lellt
ertli
E
lüt⸗

Et iterũ. Triplex etgo ſuſpitio nobis de fine ſuggerit᷑. e ꝗbus quæ uera & melior ſit: lector inꝗrat. Aut enim
ſine corpore uiuemus: cũ ſubiecti Chriſto ſubiiciemurdeo. & deus fuerit oĩa ĩ oĩbus. Aut quomodo Chriſto
ſubiecta cũipſo xpo ſubiiciet᷑ deo: & ĩ unũ fœdus artabunt᷑: ita oĩs ſubſtãtia rediget᷑ in optimã qualitatẽ: &
diſſoluet᷑ in æternũ:quod purioris ſimplicioriſq; naturæ eſt. Aut certe ſphæra illa: quã ſupra appellauimus
M„αν& uid illius circulo continet: diſſoluert in nihilũ. Illa uero qua ay Iizcovn ipſa tenet᷑: & cingit᷑ uo

cabit᷑ terra bona. necnõ & altera ſphæra: quæ hãc ipſã terrã circũambit uertigine: & dicit᷑ cælũ: in ſanctoꝶ ha

bitaculo cõſeruabit᷑. Cũ hæc dicat: nõne manifeſtiſſime gẽtiũ ſequũtur errores?: & philoſophorũ deliramẽta
ſimplicitati ingerit xpianæ? Et in eodẽ libro. Reſtat ut inuiſibilis ſit deus. Si aũt inuiſibilis p naturã eſt: neq;
Saluatori uiſibilis erit. & in inferioribus nulla alia aĩa:quæ ad corpus deſcẽdit humanũ:purã & germanã ſi/
militudinẽ ſigni in ſe poris expſſit: niſi illa:de qua Saluator loqtur. Nemo tollet aſam meã a me:ſed ego po
nã eam a meipſo. Et in alio loco. unde cũ infinita cautiõe tractadũ eſt: ne forte cũ aĩæ ſalutẽ fuerĩt cõſecutæ:
& ad beatã uitã peruenerĩt: aĩæ eſſe deſiſtãt. Sicut enĩ uenit ds atq; Saluator qᷓrere: & ſaluũ facere qd perie
rat: ut ꝑditũ eſſe deſiſtat: Sicaĩa quæ perierat: & ob cuius ſalutẽ uenit dñs: cũ ſalua facta fuerit aĩa eſſe ceſſa/
bit. Ilud quoq; pariter reqrendũ: utrũ ſicut ꝑditũ aliqñ nõ fuit ꝑditũ: & erit tẽpus qñũ perditũ nõ erit: Sic &
aĩa aliqũ nõ fuerit aĩa: & fore tẽpus: quãdo nequaꝗᷓ aĩa perſeueret. Et poſt multũ de aĩa tractatũ hæc intulit
võvc.ideſt mens corruẽs facta eſt aĩa. Et rurſũ: aĩa inſtructa uirtutibus mẽs fiet. Quod & de aĩa Eſau ſcrutan
tes poſſumus iuenire: ꝓpter anti qᷓpeccata eũ in deteriori uita eſſe daãnatũ. Et de cæleſtibus reqrẽdũ eſt: q; nõ
eo tẽpore: quo factus ẽ mũdus: ſolis aĩa:uel quodcũq; eã appellari oportet: eſſe cœperit. ſed an ꝗᷓ lucens illud
& ardẽs corpus ĩtraret. De luna & ſtellis ſimiliter ſẽtiamus: ꝙ excauſis pᷣcedẽtibus: licet inuitæ cõpulſæ ſint:
ſubiici uanitati ob præmia futuroꝶ: nõ ſuã facere: ſed creatoris uolũtatẽ: a quo in hæcofficia diſtributæ ſũt.
Ignis quoq; gehẽnæ & tormẽta: quæ ſcriptura ſãcta peccatoribus cõminat᷑: nõ ponit in ſuppliciis ſed in cõſci
entia peccatoꝶ: quãdo dei uirtute & potẽtia oĩs memoria delictoꝶ ante oculos nros ponit᷑. Et ueluti ex qui/
buſdã ſemibus in aĩa derelictis: uniuerſa uitioꝶ ſeges exorit᷑. Et quicqd feceramus in uita:uel turpe uel ĩpiũ
oĩs eoꝶ in cõſpectu nro pictura deſcribit: ac pᷣteritas uoluptates mẽs intuẽs cõſcientiæ punit᷑ ardore:& pœni/

tudinis ſtimulus cõfodit᷑. Et iteꝶ. Niſi fortecorpus hoc pĩgue arc terrenũ caligo & tenebræ nominãdæ ſũt:

p quod cõſũmato hoc mũdo: cui neceſſe fuerit in aliũ trãſire mũdũ: rurſũ naſcẽdi ſumet exordia. Hocdicẽs
pſpicue uè Ièu vοπσοσ Pythagoræ Platoniſq; defẽdit. Et in fine ſecũdi uolumiĩs de pfectiõe nr̃a diſputans
intulit: cuiq; in tãtũ profecerimus: utnequaꝗᷓ carnes & corpora: forſitã ne aiæ qdẽ fuerimus. ſed mẽs & ſen/
ſus ad pfectũ ueniẽs:nulloq; pturbatio nuũ nubilo caligatus: intuebit᷑ rõnabiles intelligibileſe q; ſubſtãtias fa/
cie ad faciẽ. In libro tertio hæc uitia cõtinent Sin aũt ſemel recipimus: ꝙ ex pᷣcedẽtibus cauſis aliud uas in ho
nore:aliud ĩ cõtumelia ſit creatũ: cur nõ recurramus ad aĩæ archanũ: & ĩtelligamus eã egiſſe antiqtus: ꝓpter
quod in altero dilecta: in altero odio habita ſit: ante ꝗᷓ in Iacob corpore ſupplãtaret. Et in Eſau plãta teneret᷑
a fratre. Et iteꝶ. ut autẽ aliæ animæ fierẽt in honorẽ: aliæ in cõtumeliã materiaꝶ cauſarũq; merita pceſſerũt.
Etin eodẽ loco.iuxta nos autẽ ex præcedẽtibus meritis uas quod in honore fuerit fabricatũ: ſi nõ dignũ uoca
bulo ſuo opus fecerit: in alio ſæculo fiet uas cõtumeliæ. Et rurſum. uas aliud quod exanteriori culpa contu/
meliæ nomẽ acceperat:ſi in præſenti uita corrigi uoluerit: in noua creatione fiet uas ſ anctificatũ: & utile do/
mino:in omne opus bonũ paratũ.ſtatimq; ſubiũgit. Ego arbitror poſſe quoſdã homines a paruis uitiis inci
pientes:ad tantã nequitiã peruenire:ſi tamẽ noluerint ad meliora cõuerti: & pœnitẽtia emẽdare peccata: ut
& cõtrariæ fortitudines fiant. Et rurſũ.exinimicis contrariiſq; uirtutibus:in tantũ quoſdã per multa tẽpora
uulneribus ſuis adhibere medicinã: & fluentia prius delicta cõſtringere: ut ad locũ tranſeant optimoꝶ. Sæpi

us diximus in infinitis perpetuiſqʒ ſæculis: in quibus anima ſubſiſtit & uiuit:ſic nõnullas earũ ad peiora cor

ruere: ut ultimũ malitiæ locũ teneant: & ſic quaſdã proficere: ut deultimo malitiæ gradu ad perfectã ueniãt
conſũmatãq; uirtutẽ: quibus dictis conaturoſtẽdere: & hoĩes ideſtaĩas poſſe fieri dæmones. Et rurſũdæmo
nes in angelicã redigi dignitatẽ. atq; in eo.dẽ uolumine. Sed & hic requirendũ: quare humana anima: nũc ab
his: nũc ab aliis uirtutibus ad diuerſa moueat᷑ Et putat quorũdã ante ꝗᷓ uenirẽtin corpore:merita pceſſiſſe:
ut eſtillud Ioannis exultãtis in utero matris ſuæ: quãdo ad uocẽ ſaluratiõis Mariæ indignã ſe cõfabulatione
eius Eliſabeth confitet᷑. ſtatimq; ſubiungit. & econtrario paruuli: licet pene lactentes: malis replent᷑ ſpiriti-
bus: & in diuinos atq; ariolos inſpirant᷑. In tantũ ut etiam dæmon phytonicus quoſdam a tenera ætate poſ/
ſideat: quos derelictos eſſe apud ꝓuidẽtiã dei: cũ nihil tale fecerint: ut iſtiuſmodi inſaniã ſuſtinerẽt: nõ ẽ eius
qui nihil uult abſq; deo fieri: & oĩa illius iuſticia gubernari. Rurſũq; de mũdo. Nobis aũt inꝗt placet & ante
hũc mũdũ: aliũ fuiſſe mũdũ: & poſt illũ aliũ futurũ.Vis diſcere ꝙ poſt corruptionẽ huius mũdi: alius ſit fu
turus? Audi Eſaiã loquẽtẽ. Erit cxlũ nouũ: & terra noua:quæ e facio permanere ĩ cõſpectu meo. Vis noſ-
ſe ꝙ ante fabricã iſtius mũdi: alii mũdi in pᷣterito fuerĩt:? Auſculta Eccleſiaſtẽ. Quid eſt: q fuit:ipſũ quod
erit. Et quid eſt: qd factũ eſt(ipſũ qdᷓ futuꝶ eſt. Et non eſt oẽ nouũ ſub ſole: quod loquat᷑ & dicat. Ecce hoc
nouũ eſt. Iam enĩ fuit in ſæculis priſtinis: quæ fuerũt ante nos. Quod teſtimoniũ nõ ſolũ fuiſſe: ſed & futu/
ros mundos eſſe teſtatur.nõ quo ſimul & pariter omnes fiant: ſed alius poſt alium. ſtatiq; ſubiungit.diuini

tus habitaculũ & ueram requiem: apud ſuperos æſtimo ĩtelligi. In qua creaturæ rõnabiles cõmorãtes ante ꝗᷓ

xvij.

ad inferiora deſcẽderẽt: & de inuiſibilibus ad uiſibilia cõmigrarẽt: ruenteſq; ad terrã: craſſis corporibus indi

gerẽt: antiqua beatitudine fruebant᷑. Vnde cõditor deus fecit eis cõgrua humilibus locis corpora: & mundũ

iſtũ uiſibilẽ fabricatus eſt miniſtroſq; ob ſalutẽ & correptionẽ eoꝶ qui ceciderũt: miſit ĩ mũdũ.e quibus alii
certa obtinerẽt loca: & mũdi neceſſitatibus obedirent. Alii iniũcta ſibi officia ſingulis ꝗbuſq; tẽporibus: quæ
nouit artifex deus: ſedula mẽte tractarẽt. Et ex his ſublimiora mũdi loca: ſol & luna: & ſtellæ: quæ ab apoſto
lo creatura dicunt᷑ acceperũt. Quæ creatura uanitati ſubiecta eſt: eo ꝙ craſſis circundata corporibus: & aſpe/

ctui pateat. Et tamẽ non ſpõte ſubiecta eſt uanitati: ſed ꝓpter uolũtatẽ eius: qui eã ſubiecit in ſpe. Et iterũ.

Alii uero in ſingulis locis atq; tẽporibus: quæ ſolus artifex nouit: ĩ mũdi gubernaculis ſeruiũt: quos angelos
eius eſſe credimus. Et poſt paululũ. Quẽ rerũ ordinẽ totius mũdi regit ꝓuidẽtia:dũ aliæ uirtutes de ſublimi
oribus corruũt: aliæ paulat labunt᷑ in terras. Iſtæ uolũtarie deſcẽdũt. Aliæ p̃cipitant᷑ inuite. Hæ ſpõte ſuſci-
piũt miniſteria: ut ruẽtibus manũ porrigãt.Illæ cogunt᷑ ingrate: & tanto tẽpore in ſuſcepto officio pſeuerãt
Et iterũ. ex quo ſeqtur: ut ob uarios motus: uarii creent & mũdi. Et poſt hũc quẽ incolimus: alius multo diſ
ſimilis mũdus fiat. Nulluſq; alius diuerſis caſibus & ꝓfectibus: uel uirtutũ pᷣmiis: uel uitioꝶ ſuppliciis. & ĩ
p̃ſenti:& in futuro atq; in oĩbus & retro:& in peiora tẽporibus põt merita diſpẽſare:& ad unũ rurſũ finẽ cun
cta ꝑtrahere: ut ſolus cõditor omniũ deus: qui ſcit cauſas: ꝓpter quas alios dimittat ſua perfrui uolũtate: &
de maioribus ad ultima paulati delabi: alios ĩcipiat uiſitare: & gradatĩ quaſi manu data ad p̃ſtinũ retrahere
ſtatũ: & in ſublimibus collocare. Cũq; de fine diſputare cœpiſſet:hæc ĩtulit. Quia ut crebro iam diximus:pᷣn
cipiũ rurſus ex fine gñatur:ꝗᷓritur utrũ & tũc futura ſint corpora:an ſine corporibus aliquãdo uiuẽdũ ſit: cũ

redacta in nihilũ fuerĩt. & ĩcorporaliũ uita incorporalis eſſe credẽda ſit: qualẽ & dei nouimus. Nec dubium
eſt: ꝗqn ſi oĩa corpora ad mũdũ iſtũ ſenſibilẽ pertineãt: quæ appellant᷑ ab apoſtolo uiſibilia: futura ſit uita in

corporaliũ incorporalis. Et paulo poſt. Illud quoq; qd ab eodẽ apoſtolo dicit᷑: omnis creatura liberabit a ſer
uitute corruptiõis: in libertatẽ gloriæ filioꝶ dei: ſic ĩtelligimus: ut pᷣmã creaturã rationabiliũ & ĩcorporalium
eſſe dicamus: quæ nõ ſeruiat corruptioni: eo ꝙ nõ ſit ueſtita corporibus. & ubicũq; corpora fuerĩt: ſtati cor/
ruptio ſubſeꝗᷓtur. Poſtea aũt liberabit᷑ de ſeruitute corruptiois: quãdo receperĩt Ghtii filii dei. & deus fuerit
oĩa in oĩbus. Et in eodẽ loco. Vt aũt incorporeũ finẽ omniũ rerum eſſe credamus: illa nos Saluatoris oratio
prouocat:in qua ait: Vt quomodo ge & tu unũ ſumus:ſic & iſti in nobis unũ ſint. Etenĩ ſcire debemus qd

ſit deus: & quid ſit futurus in finẽ Saluator: & quomodo in ſanctis ſimilitudo patris & filii repromiſſa ſit. ut

quomõin ſeiilli unũ ſũt:ſic & iſti in eis unũ ſint. aut ſuſcipiẽdũ eſt: uniuerſitatis deũ ueſtiri corpore.& quo
mõ nos carnibus: ſic illũ qᷓlibet materia circũdari. ut ſimilitudo uitæ dei in fine ſctis poſſit æquari. aut ſi hoc
indecẽs eſt: maxime apud eos: qui ſaltẽ ex minima parte dei ſentire cupiũt maieſtatẽ: & ingenitæ atq; oĩa ex
cedẽtis naturæ gloriã ſuſ picari. Eᷓduobus alterũ ſuſcipere cogimur: ut aut deſperemus ſimilitudinem dei:ſi
eadẽ ſemꝑ ſumus corpora habituti. aut ſi beatitudo nobis eiuſdẽcũ deo uitæ ꝓmittitur: eadẽ qua uiuit deus
nobis cõditiõe uiuẽdũ eſt.Ex quibus oĩbus approbat᷑ quid de reſurrectione ſentiat: & ꝙ oĩa corpora interitu
ra cõfirmet. ut ſimus abſq; corporibus: quomodo prius fuimus: ante ꝗᷓ craſſis corporibus ueſtiremur. Rur/

ſũq; de mũuũdoꝶ uarietate diſj putãs:& uel exangelis dæmones: uel de dæmonibus angelos: ſiue hoĩes futuros

eſſe cõteſtans.& ecõtrario ex hoĩbus dæmones:& omnia ex oĩbus ſentẽtiã ſuam tali fine cõfirmat. Necdubi
um eſt:ꝗn poſt ꝗdam interualla tẽpoꝶ rurſus materia ſi ubſiſtat: & corpora fiãt:& mũdi diuerſitas cõſtruit᷑
ꝓpter uarias uolũtates rationabiliũ creaturaꝶ: quæ poſt perfectã beatitudinẽ uſqʒ ad finẽ oĩum rerũ paula/

tim ad inferiora delapſa tantã malitiã receperũt: ut in cõtrariũ uerterent᷑: dum nolũt ſeruare pᷣncipiũ:& in/
corruptã beatitudinẽ poſſidere. Nec hoc ignorãdũ ꝙ multæ rationabiles creaturæ uſq; ad ſecundũ: tertiũ: &

quartũ mundũ ſeruent principiũ: nec mutationi in ſe locũ tribuãt. Aliæ uero tam parũ de p̃ſtino ſtatu amiſ

ſuræ ſũt: ut pene nihil ꝑdidiſſe uideant᷑. & nõnullæ grãdi ruina in ultimũ pᷣcipitãdæ ſint barathrũ. Nouitq;
diſpenſatoromniũ deus in cõditiõe mũdorũ ſingulis abuti iuxta meritũ & oportunitates & cauſas: quibus
mundi gubernacula ſuſtentant᷑: & initiant᷑ ut qui oẽs uicerit nequitia: & penitus ſe terræ coæquauerit: ĩ alio
mũdo: qui poſtea fabricãdus eſt: fiat diabolus: pncipiũ plaſmationis domini. ut illudat ei ab angelis: qui ex
ordii amiſere uirtutẽ. Quibus dictis: quid aliud conatur oſtendere: niſi huius mũdi hoĩes peccatores: in alio
mundo poſſe diabolos & dæmones fieri? Et rurſũ:nuncdæmones: in alio mũdo poſſe uel angelos uelhomi

nes procreari? Et poſtdiſputationẽ lõgiſſimã: qua omnẽ creaturã corporeã in ſpiritalia corpora & tenuia di/

cit eſſe mutandã: cunctamq; ſubſtantiã in unũ corpus mũdiſſimũ & omni ſplendore punus conuertendã:
& talẽ qualem nũc humana mens non poteſt cogitare. ad extremũ intulit: & erit deus omnia in omnibus: ut
uniuerſa natura corporea redigatur in eandẽ ſubſtantiã: quæ omnibus melior eſt. in diuinã ſcilicet: qua nul
la eſt melior. In quarto quoq;ʒ libro: qui operis eius extremus eſt: hic ab eccleſia Chriſti dãnanda extetſerit. &
forſitã quomodo in iſto mundo qui moniũtur ſeparatione carnis & animæ: iuxta operũ differentiã diuerſa
apud inferos obtinent loca: ſic qui de cæleſtis hieruſalẽ: ut ita dicã adminiſtratione moriunt᷑: ad noſtri mũ/
di inferna deſcẽdunt: ut pro qualitate meritoꝶ diuerſa in terris poſſideãt loca. Et iteꝶ. & quia cõparauimus
de iſto mundo ad inferna pergẽtes animas: iis aĩabus quæ de ſuperioni cælo ad noſtra habitacula peruenien-
tes: quodãmodo mortuæ ſunt: prudẽti inueſtigatione rimandũ eſt: an hoc ipſũ poſſimus etiam in natiui/

—

.
.
.
4
f

viij

.

ihuinl
munli tate dicere ſingulaꝶ. ut quomò quæ in iſta terra na naſcunt᷑ aĩæ: uel de ĩferno rurſũ meliora cupiẽtes:ad ſu/⸗
uiburl periora ueniũt: & humanũ corpus aſſumũt: uel de melioribus locis ad nos uſq; deſcẽdũt:ſic & ea loca quæ ſu
busgr Pra ſũt ĩ firmamẽto aliæ aĩæ poſſideãt: quæ de niis ſedibus ad meliora ꝓficiãt. Aliæ quæ de cæleſtibus ad fir/
beolt mamẽtũ uſq; delapſæ ſint: nec tãtũ fecere pcti: ut ad loca quæ incolimus truderẽtur. Quibus dictis nitit᷑ ap/
Ral probare:& firmamẽtũ.ideſt᷑ cælũ: ad cõparationẽ ſupioris cæli eſſe ĩferos: & hãc terrã quã incolimus collatio
Etiteri, ne firmamẽti inferos appellari. & rurſũ ad cõparationẽ inferoꝶ q ſub nobis ſũt nos cælũ dici: ut q aliis ĩfer/
Gangehe nus eſt: aliis cælũ ſit. Nec hacdiſputatiõe cõtẽtus: dicit in fine oĩum reꝶ: qñn ad cæleſtẽ hieruſalẽ reuerſuri ſu/
elibln mus: aduerſariaꝶ fortitudinũ côtra populũ dei bella cõſurgere: ut nõ ſit eorũocioſa uirtus: ſed exerceant᷑ ad
teſuch plia: & habeãt materiã roboris: quã cõſeq nõ poſſut niſi fortes pmũ aduerſariis reſtiterint: quos rõne & ordi/
pleueri⸗ nei: & ſolertia repugnãdi ĩ libro numeroꝶ legimus eſſe ſuꝑatos. Cũ dixiſſet iuxta loãnis apocalypſim euãgeli
multodl um ſẽpiternũ.ideſt futuꝶ in cælis: tãtũ pcedere hocnim euãgeliuũ: ꝗqtũ xpᷣi pᷣdicatio legis uetera ſacramẽta ad
blcis i extremũ intulit: qd & cogitaſſe ſacrilegiũ eſt.p ſalute dæmonũ xpᷣm etiã ĩ aere: & in ſupnis locis eſſe paſſuꝶ
ifinian Et licet ille nõ dixerit: tũ ꝙ cõſeꝗᷓns ſit ĩ telligit tſicut hoĩbus hõ factus eſt: ut hoſĩes liberaret. ſic & ꝓ ſalute
lütue dæmonũ deũ futuꝶ: ꝙ ſũt ii ad quos uẽturus ẽ liberãdos. Quod ne forſitã de nio ſenſu putemuraſſerere: ip
tetrihen ſius uerba ponẽda ſũt. Sicut eni p umbrã euãgelii. umbrã legis ĩ pleuit: ſic ꝗa oĩs Iex exẽplũ S& umbra eſt ceri⸗
dimufn moniarũ cæleſtiũ diligẽtius reqrendũ: utrũ recte intelligamus legẽ quoq; cxleſtẽ: & cerimonias ſi upni cultus
dültci plenitudinẽ nõ hfe: ſed ĩdigere euãgelii. ueritate: qd in Ioãnis apocal ypſi euãgeliũ legimus ſe piternũ: ad cö/
cchbinn parationẽ uidelicet huius nr̃i euãgelii. q tẽporale eſt: & in tralt ituro mũudo ac ſæculo pdicatũ. Quod qdẽ eti
Kunn am ſi ulq; ad paſſionẽ dni Saluatoris ĩquirere uolu erimus: ꝗꝗᷓ audax & temerariũ ſit ĩ cælo eius qrere paſſio
* nẽ: tñ ſiſ pecialia neqtiæ in cæleſtibus ſ ũt: &nõ erubeſe cimus crucẽ dũi. confiteri ꝓpter deſtructionẽ eoꝶ: quæ
lin ſua paſſiõe deſtruxit. cur timeamus etiã in ſupnis locis ĩcõſũmatiõe ſæculoꝶ aliqd ſimile ſuſpicari:ut oĩum
ic locoꝶ gẽtes illius paſſiõe ſaluent Rurſi E blaſfemãs de filio ſic locu tus eſt. Si. enĩ pr̃em cognoſcit filius: ui⸗
Wn det᷑ in eo ꝙ nouit pr̃em poſſe eü cõprehẽ ere. Vt li dicamus artificis animũuaartis ſcire mẽſuram. Nec dubiũ
RWj n ſij pater in filio:& cõprehẽdat ab eo: in quo . Si aut cõprehẽſi. ionẽ eã dicimus: ut nõ ſ- oluũ ſen ſ u ꝗs & ſapiẽ⸗
n tia cõprehẽdat: ſed & uirtute & po tẽtia cũcta teneat: q cognouit: nõ poſſumus dicere ꝙ cõprehẽdat filius Pa-
lir trẽ: pater uero oĩa cõprehẽdit. Inter oĩa aũt & filius eſt: ergo & filiũ cõprehẽdit: ut ſciremus cauſas quibus Pa
4 ter cõprehẽdat filiũ:& filius prem nõ queat cõprehẽdere. hæc uerba ſubnectit. Curioſus lector inquirat utrũ
Ach itaa ſemetipſo cognoſcat᷑ pater: quomõ cognoſcit᷑ a filio:ſciẽſe ; illud qd ſcriptũ ẽ. Pater qme miſit maiorẽ
ki hu oĩbus ueꝶ eſſe cõtẽdit ut dicat: & in cognitie filio pr̃em eſſe maiorẽ: dũ pfectius & purius a ſemetipᷣo cogno
votac ſcit᷑: 5 a filio us Tea UXäνdsN y quoq; & abolitionẽ corpoꝶ:p hoc rurſũ ſẽtire cõuĩcitur. Siqs aũt potuerit onñ/
nci dere ĩcorporalẽ: rõnabilẽq; naturã. cũ expoliauerit ſe corpore uiuere p ſemetipſã: & in peiori cõditiõe eſſe: qũ
uitlen corporibus ueſtiebat᷑: ĩ meliori qñ illa deponit: nulli dubiũ ẽ corpora nõ pᷣncipaliter ſubſiſtere: ſed pĩterual/
mten la & ob uarios motus rõnabiliũ creaturaꝶ nũc fieri: ut qui iis indigẽt ueſtiant᷑. Et rurſũ cũ illa deprauatiõe la
r pſuũ ſead meliora correxerint: diſſolui ĩ nihilũ:& hac ſemp ſucceſſiõe uariari. Et ne paruã putaremus ĩpieta
fuumm t?˖— eſſe eoꝶ quæ pᷣmiſerat ĩ eiuſdẽ uolumis fine cõiũgit:oẽs rõnabiles creaturas. ideſt pr̃em & filiũ & ſpiritũ ſã
rili ctũ: angelos: ptãtes: dnatiões: cæteraſq; uirtutes:ipſũ quoq; hoĩem ſᷣm aĩæ dignitatẽ: unius eſſe ſubſtãtiæ. ĩT
iſrut tellectualẽ inqt rationabilẽq; naturã ſentit deus & unigenitus filius eius & ſpũs ſctũs: ſentiũt angeli & pote/
uln ſtates: cæteræq; uirtutes: ſẽtit ĩterior hõ: q ad imaginẽ & ſimilitudinẽ dei cõditus eſt. Ex quo cõcludit᷑: deũ &
ann/ hic quodãmõ unius eſſe ſubſtãtiæ: unũ addidit uerbũ quodãmõ: ut tãti ſacrilegii crimẽ effugeret. & ꝗ ĩ alio
niic loco filiũ & ſpiritũ ſanctũ nõ uult de dei pr̃is eſſe ſubſtatia: ne diuinitatẽ ĩ partes ſecare uideat᷑:naturã oĩpo/⸗ .
tnil tẽtis dei ãgelis hoĩbuſq; largit᷑. Cũ hæcita ſe habeãt: quæ ĩſaniaẽ: paucis de filio & ſpũ ſctõ cõmutatus: quæ
vuitq- aptã blaſfemiã p̃ferebat: cætera ita ut ſcripta ſũt: ꝓtuliſſe ĩ mediũ? & ĩpia uoce laudaſſe?cũ utiq; & illa & iſta
ubbus de uno ĩpietatis fõte ꝓceſſerĩt: Aduerſũ oĩa ſcribere:nec huius ẽ tẽporis: & oẽs q aduerſus Arriũ & Eunomiũ
tinlo Manichæũq;: & diuerſas ſcripſerũt hæreſes: his quoq; ĩpietatibus rñ diſſe credẽdi ſũt. Qui ergo hos uoluerit
guien legere libros: & calciatis pedibus ad terrã repromiſſiois pgere: nec ubi a 'pẽtibus mordeat᷑: & arcuato ſcorpii
inalo uulnere uerberet᷑: legat pus hũc librũ: & anteꝗᷓ igrediat᷑ uiã: quæ ſibi cauẽda ſint nouerit.
hon N¶Epiſtola beati Epiphanii ad Ioãnẽ hieroſolymitanũ ꝑ beatũ Hieronymuegræco trſlata: In qua ſeexcuſat
uac/· Xaw in monaſterio beati Hieronymi incõſulto eo preſbyteꝶ ordinauit: oſtẽdẽs ſe iure feciſſe. Deinde illũcõmo
enli⸗ net ne Onigenis erroribus implicet᷑: quos exordine narrat: & detegit. XXI.
usut . DODwmino dilectiſſimo fratri Ioanni epiſcopo Epiphanius. Oportebat nos dilectiſſime clericatus
omu honore non abuti in ſupbiã. & cuſtodia mandatoꝶ dei & obſeruatione diligentiſſima hoc eſſe
nt quod dicimur. Si enĩ ſacta ſcriptura loquit᷑: cleri eoꝶ nõ ꝓderũt eis: quæ arrogantia clericatus
er cõducere nobis poterit: ꝗ nõ ſolũ cogitatioõe & ſẽſu: ueꝶ etiã pmone peccamus: Audiui quippe:
mni/ ꝙ tumeas cõtra nos: & iraſcaris: & me nitaris ſcribere in extremos fines terræ: ut loca puĩciaſq; nõ nominẽ. &
GS ubi ẽ dei timor:ꝗ nos debet illo tremore cgcutererd dictus eſta dño: Siqs iraſcit᷑ fratri ſuo ſine cauſa: reus erit
cH iudicio!. Non ꝙ magnopere curẽ: ſi ſcribas quod placuerit. Scribebant᷑ eni & epiſtolæ biblinæ iuxta Eſaiã: &
nui/ mittebant᷑ ſuꝑaquas: quæ cito cũ ſæculo trãſeũt. nihil tibi nocuimus: nihil iniuriæ fecimus: nec ꝗcꝗᷓ uiolen-

lxviii.

ter extorſimus. In monaſterio fratrũ: & fratrũ pegrinoꝶ: ꝗ ꝓuĩciæ nihil tuæ debuere: & ppternf̃am paruita
tẽ & Ir̃as quas ad eos crebro dixerimus: cõmuniõis quoq; tuæ cœperũt hie diſcordiã: ne uiderent᷑ qᷓdã duritia
& cõſciẽtia nr̃a antiquæ fidei:ab eccleſia ſeparari ordinauimus diaconũ.& poſtꝗᷓ mĩſtrauit rurſũ pᷣſbyteꝝ ſu
per quo debueras gratulari: ĩtelligẽs ꝙ ob dei timorẽ hoc ſumus facere cõpulſi. maxie cũ nulla ſit diuerſitas i
ſacerdotio dei: & ubi utilitati eccleſiæ ꝓuidet᷑. Nã & ſi ſingulæ eccleſiæ eporũ hũt ſub ſe eccleſias: ꝗbus curã
uident᷑ ĩpẽdere: & nemo ſup alienã mẽſurã extẽdit᷑: t pponet᷑ oĩbus charitas xp̃i: ĩ qua nulla ſimulatio eſt.
nec cõſiderãdũ ꝗd factũ ſit: ſed quo tpe& quomõ: & ĩ ꝗbus: & q̃re factũ ſit. Cũ eni uidiſſẽ: ꝗa multitudo ſã
ctoꝶ fratrũ ĩ monaſterio cõſiſteret: & ſcti pſbyteri Hieronymus & Vincẽtius ꝓpteruerecũdiã & humilitatẽ

nollẽt debita nomini ſuo exercere ſacrificia: & laborarẽ ĩ hac parte miĩſterii: quæ xp̃ianoꝶ pᷣcipua ſalus ẽ: ĩue/

nire aũt & cõprehẽdere ſeruũ dei nõ poſſes: ꝗq te eo ꝙ graue onus ſacerdotii nollet ſu ſcipe: ſæpe fugiebat: ſed
necalius ꝗs epoꝶ facile eũ repiret. Vñ & ſatis miratus ſũ: quõ diſpẽſatiõe dei ad nos uenerit cũ diacõibus mo

naſterii & cæteris ffibus: ut mihi ſatiſfaceret: ꝗa neſcio ꝗd aduerſũ eos habebã triſtitiæ. Cũ igit᷑ celebraret᷑ col
lecta ĩ eccleſia uillæ quæ ẽ iuxta monaſteriũ nrm: ignorãtẽ eũ:& nullã penitus hũtẽ ſuſi pitionẽ:ꝑ multos di/

aconos Ple iuſſimus: & teneri os eius:ne forte liberari ſe cupiẽs:adiuraret nos pnomẽ xpᷣi. & pᷣmũ dia/
conũ ordi
ſtãs. Vix ergo cõpulimus eũ. & pſuadere potuimus teſtimoniis ſcripturaꝶe: & ꝓpoſitiõe mãdatoꝶ dei. Et cũ
miſtraret ĩ ſctis ſacrificiis:rurſus cũ iĩgẽti difficultate tẽto ore eius:ordinauimus pᷣſbyteꝶ:& iiſdẽ uerbis qui/

bus antea ſuaſeramus: ĩpulimus ut ſederet ĩ ordine p̃ſpyterii. Poſt hæc ſcripſimus ad ſctõs pᷣſbyteros mona /

ſterii & cæteros ffes: & ĩcrepauimus eos: qre nõ ſcripſiſſẽt ſuꝑ eo: cũ ãte annũ multos eoꝝꝶ q̃ri audiſſẽ: cur nõ

haberẽt ꝗq ſibi dũi ſacramẽta cõficerẽt: & illũ oẽs ſuo poſcerẽt teſtimonio: & grãdẽ utilitatẽ in cõmune mona /
ſterii teſtarent᷑. quare tunc repta oportunitate nõ ſcripſiſſẽt nobis: neq; ſuꝑ ordinatione eius aliqd popoſciſ
ſẽt.Hæc ita acta ſũt ut locutus ſũ ĩ charitate xp̃i:quã te erga paruitatẽ nram hr̃e credebã:qqᷓ ĩ monaſterio or

dinaueri: & nõ ĩ parrochia quæ tibi ſubiecta ſit. Ouere bndicta epᷣoꝶ Cypri mãſuetudo & bonitas: & nra ru/
ſticitas ſẽſu tuo & arbitratu digna miſericordia dei. Nã multi epi cõmuniois nr̃æ: & pᷣſbyteros in nra ordina/
uerũt ꝓuĩcia: quos nos cõpræhẽdere nõ potueramus. Et miſerũt ad nos hypodiaconos:quos ſuſcepimus cũ
gra. Et ipſecohortatus ſũ beatæ memoriæ philonẽ epᷣm: & ſãctũ Theoprobũ: ut eccleſiis Cypri quæ iuxta ſe

erãt:ad meæ aũt parrochiæ uidebant᷑ eccleſiã ptinere: eo ꝙ grãdis eſſet: & late patẽs ꝓuĩcia ordinarẽt pᷣſ byte

ros:& xpi eccleſiæ ꝓpuiderẽt. N unꝗᷓ aut ego ordinaui diaconiſſas: & ad alienas miſi ꝓuiĩcias:neq; feci cꝗᷓ ut ec

cleſiã ſcĩderẽ. Quid ergo tibi uiſũ e:ſic grauiter ĩtumeſcere: & iactari cõtra nos ꝓ ope dei:qd ĩ ædificationẽ: &

nõ ĩ deſtructionẽ fratrũ factũ ẽ? Sed & illud uehemẽter admiratus ſũ: ꝙ meis locutus es clericis: aſſerẽs te

ſãctũ pᷣſbyteꝶ:& abbatẽ monachoꝶ Gregoriũ mãdaſſe mihi: ne quẽquã ordinarẽ. Et ego hoc pollicitus ſim
dicẽs. Nũquid iuuenis ſũ: aut canones ignoro? Audi igit᷑ ueritatẽ ĩ smone dei: me hocnõ audiſſe:nec noſſe:
nec iſtius pᷣmonis penitus recordari. Suſpicatus aũt ſũ: ne forſitã ĩter multa ꝗſi hõ oblitus eſſẽ. Et ob hãccau

ſã ſãctũ Gregoriũ ſciſcitatus ſũ: & Zenonẽ pᷣſbyterũ:q cũ eo ẽ. E ꝗbus abbas Gregorius rñdit ſe hoc penitus
ignorare. Zeno aũt dixit: qa cũ ei pſbytæ Ruffinus: neſcio quæ alia trãſitorie loꝗret᷑: etiã hoc dixerit. Putas
ne aliquos ordinaturus ẽ ſctũs epᷣs!/ Et hucuſq;ʒ ſẽſiſſe fFmonẽ.Ego aũt Epiphanius:nec audiui qcquã:nec rñ

di. Vnde dilectiſſime: nõ te p̃ueniat furor: nec occupet ĩdignatio: nec fruſtra mouearis. & aliud dolẽs: te uer-

tas ad alia: ut peccãdi occaſionẽ ĩueniſſe uidearis. Quod ꝓpheta deuitãs dum pcat᷑ dicẽs. Nõ declines cor me
um ĩ uerba malitiæ ad excuſãdas excuſatiões ĩ pctis. Ilud quoq; audiẽs admiratus ſũ:ꝙ qdã ꝗ ſolent ultro ci
troq; portare rumuſculos: & iis quæ audierũt ſ emp addere: ut triſtitias & rixas ĩter ffes cõcitẽt. te quoq; tur/
bauerũt & dixerũt: ꝙ ĩ ofone q offerimus ſacrificia deo: ſoleamus ꝓ te dicere. Dñe pᷣſta ILoãni: ut recte credat
Noli nos ĩ tãtũ putare ruſticos:ut hoc tã apte dicere po tuerimus. Quanꝗᷓ enĩ hoc in corde meo ſemp orẽ:tũ

ut ſimpliciter fatear nunꝗᷓ ĩ alienas aures ꝓtuli:ne te uiderer paruipẽdere dilectiſſime. Quãdo aũt còplemus

or̃onẽ m ritũ myſterioꝶ:& ꝓoĩbus:& ꝓ te quoq; dicimus cuſtodi illũ: ꝗ pᷣdicat ueritatẽ: uel certe ita. Tu pᷣ/
ſta dñe & cuſtodi: ut ille uerbũ pdicet ueritatis: ſicut occaſio ſermõis ſe tulerit: & habuerit oro cõlſ equentiaã.

Quapropter obſecro te dilectiſſime: & aduolutus pedibus tuis pᷣcor: pᷣſta mihi:& tibi. ut ſalueris: ſicuti ſcri -

ptũ eſta gñatiõe puerſa: & recede ab hæreſi Origenis: & a cũctis hæreſibus dilectiſſime. Video eni ꝙ propter
hãc cauſã oĩs nia ĩdignatio cõcitata ſit: ꝙ dixerĩ uobis Arrii pĩem: & aliaꝶ hæreſeon radicẽ: & parẽtẽ laudare

nõ debetis. Et cũ uos rogarẽ ne ita erraretis & monerẽ: contradixiſtis. & triſtitiã atq; lachrymas nobis adduxvi

ſtis. Non ſolum autẽ me non audiſtis: ſed alios plurimos catholicos qui intererant. Inde ut intelligo hæc eſt
omnis indignatio:& iſte furor. Et iccirco cõminaui ꝙ mittatis aduerſũ me epiſtolas: ut huc illucq; ſermo ue
ſter diſcurrat: & propter defenſionẽ hæreſeos: meodia ſi uſcitantes rũpitis charitatẽ: quam in uos habuimus
in tantũ ut feceritis nos etiam pœnitentiã agere: quare uobis cõmunicauerimus. Ita Origenis errores & dog/-
mata defenditis: ſimpliciter loquor: nos ᷣm quod ſcriptũ eſt: nec oculo noſtro parcimus: ut nò effodiamus
eum:ſi nos ſcandalizauerit: nec manu: neq; pedi: ſi nobis ſcandalum fecerit. & uos ergo ſiue oculi noſtri:ſiue
manus: ſiue pedes fueritis: ſiniſtra ſuſtinebitis. Quis enim catholicorũ poſſit æquo animo ſuſtinere: & eorũ

qui fidem ſuam bonis operibus exornãt: ut audiãt Origenis doctrinã atq; cõſilium: & credãt præclaræ illius

nauimus: ꝓponẽtes ei timorẽ dei: & cõpellẽtes ut miĩſtraret. ualdeq; obnitebat᷑ indignũ ſe eſſe cõte

npanin
icluit
greg
berſtu
curi
i ,
titncoti
mllit
usiie
ebat ſ
ibuun
rateral
ltos 6
müci,
eſlecite
ei. Etei
mona
curno
mona/

opolcl

ſterioot
Xnm,
notdn
dimui
iunnle
Pſbye⸗
cjuter
oni:
ð
tusſim
cnolle
hicaau
penin
Mes
peem
e uer/
wtme
uoci
4. tult/
gec
grerti

prædicationi. nõ põt filius uidere prem: neq; ſpũs ſanctus uidere filium? Hæc in libris wept aptcy ſcribũtur
his uerbis legimus: & ita locutus eſt Origenes.Sicut enĩ incõgruũ eſt dicere: ꝙ põt filius uidere pr̃em: ſic ĩcõ
ſequẽs eſt opinari: ꝙ ſpũs ſctũs poſſit uidere filiũ. Ill ud quoq; qs Origene dicẽte patiat᷑: ꝙ aĩæ angeli fuerint
in cælis/ & poſtꝗᷓ peccauerit ĩ ſi nni deiectas eſſe ĩ iſtũ mũdũ: & quaſi ĩ tumulos & ſepulchra: ſic in corpora
iſta relegatas pœnas antiquoꝶ Iuere peccatoꝶ?& corpora credẽtiũ nõ templa xpᷣi eſſe: ſed carceres dãnatoꝶ?
Exinde ueritatẽ hiſtoriæ allegoriæ deprauãs mẽdacio: infinita uerba multiplicat. & ſimplices quoſq; uaria ꝑ
ſuaſiõe ſupplãtans nũcaſſerit aĩas: iuxta græcã ætymologiã aο ννρ6—1 ειοο1.1deſt ab angele/

ſcẽdo. iccirco uocitatas: quia de cæleſtibus ad inferiora ueniẽtes calorẽ pᷣſtinũ amiſerĩt. nũc corpus hoc:ob id
iuxta græcos Aεα.1ideſt uinculũ: ſiue iuxta aliã ꝓprietatẽ cadauer dici: qa aĩæ de cælo ruerĩt. a plæriſq; autẽ
Fm uariã græci ᷣmonis ſupellectilẽ corpus. ideſt Oσναυπιαhoc eſt memoriã ĩterp̃tari: eo ꝙ ita aĩſam in ſe
clauſã habeat: quomò ſepulchra & tumuli cadauera mortuoꝶ. Et ſi hoc ueꝶ eſt: ubi ẽ fides nr̃a: ubi pᷣconiũ
reſurrectiõis ubi apoſtolica doctrina: quæ in eccleſiis xpᷣi hucuſq; durat: ubi illa bũdictio ad Adã: & ad ſe/
mẽ eius: & ad Noe: & ad filios eius: creſcite: & multiplicami: & replete terrã? Iã enĩ nõ erit bndictio: ſed male
dictio iuxta Origenẽ: ꝗq angelos uertit ĩ aĩas. & de ſublimi faſtigio dignitatis facit ad ĩferiora deſcẽdere. quaſi
deus gñi humano nò poſſit aĩas p bñdictionẽ dare:niſi angeli peccaueriĩt: & tot ĩ cælo ſũt ruinæ: quot ĩ terra
natiuitates. Dimittẽda nobis eſtdoctrina apoſtoloꝶ & ꝓphetaꝶ & legis: & ipſius dni Saluatoris ĩ euãgelio
ptonãtis. Eõtrario Origenes pcipit: & legẽdat: ut nõ dicã cõſtrigit diſcipulos ſuos: ne ꝗs oret ĩ cælũ aſcẽdere:
ne peius iteꝶ peccãs ꝗᷓ ĩ terris ante peccauerat: pcipitet in mũuũdum. ꝗᷓꝗᷓ iſtiuſmodi nugas & deliramẽta ſoleat
ipſe ſcripturaꝶ ĩterpᷣtatiõe puerſa: & aliud ſ. ignificãte ꝗqᷓ ueꝶ eſt: affirmare: dicẽs. Priuſꝗᷓ a malitia humiliarer
ego deliq. & illud reuertere aĩa mea ĩ requiẽ tuã. necnõ & aliud: Educ de carcere aĩam meã. Et ĩ alio loco. Cõ/
fitebor dno in regiõe uiuoꝶ. cũ alius ꝓculdubio ſẽſus ſcripturæ diuinæ ſit: ꝗᷓ ille in hæreſim ſuã maligna ĩter
pᷣtatiõe detorquet. Quod faciũt & manichæi & gnoſtici: & hebionitæ: & Martiõis ſectatores: & aliæ hæreſes
numero. lxxx. quæ de puriſſimo ſcripturaꝶ foõte aſſumẽtes teſtimonia: nõ ita ĩterpᷣ tant᷑: ut ſcripta ſunt. ſed
ſimplicitatẽ monis eccleſiaſtici id uolũt ſignificare: qd ipſi ſentiũt. Illud quoq; qd aſſerere nitit᷑: doleã ne
an rideã neſcio. Doctor egregius audet docere diabolũ id rurſũ futuꝶ eſſe: qi; fuerit: & ad eandẽ rediturũ di
gnitatẽ: & cõſcẽſuꝶ regna cælorũ. Proh nefas. qs tã uecors & ſtolidus hoc recipiat: ut ſctũs Ioãnes Baptiſta:
& Petrus & Ioãnes apoſtolus & euãgeliſta Eſaias quoq; & Hieremias & reliq ꝓphetæ cohæredes fiãt diaboli
in regno cæloꝶ Prætereo friuolã eius expoſitionẽ ſup tunicis pelliciis: quãto conatu quãtiſq; egerit argumẽ
tis: ut tunicas pellicias humana eſſe corpora crederemus. Qui inter multa ait. nũquid coriarius aut corticari
us erat deus: ut cõficeret pelles aĩaliũ: & cõſueret tunicas pellicias Adã & Euæ/ Manikfeſtũ eſt ergo inꝗqt: ꝙ de
corporibus nr̃is loquat᷑. Et ſi hoc ita ẽ: quomõ legimus ante pellicias tunicas & an inobediẽtiã & de paradiſo
ruinam Adam loquẽtem: nõ ſm allegoriã: ſed uere hoc nũcos exoſſibus meis: & caro de carne mea? Aut un/
de aſſũptũ eſtillud: qd diuinus ſermo teſtat᷑. Et iniecit deus ſoporẽ ĩ Adã: & dormiuit: & ſumpſit unã de co
ſtis eius: & adĩpleuit ꝓ ea carnẽ: & ædificauit coſtã: quã tulerat ex eo: illi in uxorem? Aut quæ corpora cõtege
bat Adã & Eua foliis ficus: poſtꝗᷓ comederũt de arbore uetita? Quis aũt patiẽter ferat Origenẽ lubricis argu/
mẽtatiõibus reſurrectionẽ carnis huius negãtẽ: ſicut declarat manifeſtiſſime ĩ uolumiĩe explanationũ primi
pſalmi: & ĩ aliis multis locis? Aut ꝗs audiat ĩ tertio cælo donãtẽ nobis Origenẽ paradiſũ: & illũ quẽ ſcriptura
cõmemorat: de terra ad cæleſtia trãſferẽtẽ: & oẽs arbores quæ ſcribũtur ĩ geneſi ſic allegorice ĩtelligẽtẽ: ſcilicet
ꝙ arbores angelicæ fortitudines ſint: cũ hocueritas nõ recipiat? Neq; enĩ dixit ſcriptura dkiuina:pof uit de/
us Adã & Euã in terrã: ſed eiecit eos de paradiſo: & habitare fecit eos cõtra paradiſũ: & non adiecit eos ſub pa/
radiſo. poſuit rõpheã flãmeã: & cherubin cuſtodire ĩtroitũ ligni uitæ. & non aſcenſum. & fluuius egredit᷑ ex

Eden:nõ deſcẽdit ex Eden. Iſte diuidit in ꝗᷓtuor pᷣncipia. nomẽ uni Phiſon: & nomẽ ſecũdi Geon. Ego ego ui

di aquas Geon. Aquas aquas his carneis oculis aſpexi. Iſtta eſt Geon quem Hieremias demoõſtrat dicẽs. quid
uobis & uiæ ægypti: ut bibatis aquã Geon turbidã. bibi & de hoc magno flumĩe Euphrate aquas ſimpliciter
quas manu potes tãgere: ore ſorbere: nõ aquas ſpiritales. Vbi aũt flumĩa ſũt & aquæ: & uident᷑: & bibunt᷑:
ibi cõſequẽs eſt: ꝙ & ficus & alia ligna ſint. de qbus dicit deus. Exomni ligno quod eſt in paradiſo comedes:
ſimilia ſũt fluminibus & aquis. Si aũt aqua quæcernit᷑ uere aqua eſt: neceſſe eſt ut & ficus uera ſit: & alia li/
gna. & Adã uerus ſtatĩ a pncipio plaſmatus in corpore: ſicut & Eua. & nõ in fataſmate & poſtruinã (utuult
Origenes) ꝓpter peccatũ: poſtea corpus accepit. Sed dicis. legimus ꝙ ſãctus Paulus raptus ſit uſq; ad tertiũ
cælũ & uſq; ad paradiſũ. benedicis qũ ponit tertiũ cælũ. & poſtea addit: & ĩ paradiſũ: oſtẽdit alibi eſſe cælũ:
& alibi paradiſũ. Illas uero pᷣſtigias qs nõ ſtatiĩ abiiciat atq; cõtẽnat? dicẽte Origene.de aquis quæ ſuꝑ firma/
mẽtũ ſũt: nõ eſſe aquas ſed fortitudines angelicæ poteſtatis. Et rurſũ aqᷓs quæ ſup terrã ſũt. hoc ẽ ſub firma/
mẽto: eſſe uirtutes cõtrarias.i. læmões. Et quomò legimus ĩ diluuio aptas cataractas cæli: & aqᷓs inũdaſſe di
luuii? Vnapti ſũt fõtes abyſſi: & totus mũdus optus ẽ aqs. Sed furor hominũẽ iũctus ſtultitiæ: ꝗ reliqrũt il-
lud qd' ĩ ꝓuerbiis dicit᷑. Audi fili pmonẽ pr̃is tui: & ne abiicias legẽ miis tuæ. & cõuerſi ſũt ad errorẽ: & dicũt
ſtulto: ut pnceps ſui ſit: neccõtẽnũt res fatuas quæ dicunt᷑ a fatuo:ſicut ſcriptura teſtat᷑. Fatuus aũt fatua lo⸗/
quit᷑: & cor eius uana ĩtelligit. Vnde obſecro te dilectiſſime & qᷓſi mẽbris meis parcẽs ꝓpter charitatẽ: quã in

te habeo: pcor: ſcribẽs & orãs: ut impleas illud qd dicit᷑. Nõne odiẽtes te dñe odiui: & ſuꝑ inimicos tuos tabe
ſcebã? Inimica & digna odio Origenis uerba ſũt: & deo repugnãtia & ſãctis eius. & nõ iſta ſola quæ dixi: ſed
& alia innumerabilia. Neq; enĩ nuc mihi ꝓpoſitũ eſt aduerſus oĩa Origenis dogmata diſputare. Nihil mihi
ſubripuit Origenes: nec ĩ mea gnatiõe fuit: nec pPpter aliqᷓs res mũdi & hæreditatẽ odiũ aduerſũ illũ pugnaſq;
ſuſcepi. ſed ut ſimpliciter fateardoleo: & ualde doleo: uidẽs plurimos fratrũ: & eorũ pᷣcipue ꝗ ꝓfeſſionẽ hũt
nõ minim: & ĩ graduũ quoq; ſacerdotii maximũ puenerũt eius pſuaſiõibus deceptos. & puerſiſſima doctri/
na:cibos factos eſſe diaboli. In ꝗbus cõpletũ ẽ illud qd dicit᷑. Sup oẽm munitionẽ ludit: & eſcæ eius electæ.

& cõgregauit ſicut arenã captiuitatẽ. Te aũt frater liberet deus: & ſanctũ populũ xpᷣi:q tibi creditus eſt: & oẽs

gteg 1 aenik. eer erae 8 . it 1
fres ꝗ tecũ ſũt: & maxĩe Rufſinũ pᷣſi byteꝶ ab hæreſi Origenis: & ab aliis hæreſibus & pditione eaꝶ. Si enĩ pro
ter unũ uerbũ aut duo quæ cõtraria fidei ſũt: multæ hæreſes abiectæ ſũt ab eccleſia: ꝗᷓto magis hic ĩter hære

ticos habebit᷑: ꝗ tãtas puerſitates & tã mala dogmata contra fidẽ adinuenit dei: & eccleſiæ hoſtis extitit? Inter

—

multa enĩ mala etiã illud auſus ẽ dicere: pdidiſſe imaginẽ dei Adã: cũ hocĩ nullo penitus loco ſcriptura ſigni
ficet. Si aũt ita eſſet: nunꝗᷓ oĩa quæ ĩ muũdo ſũt:Fuirent ſemini Adã.i. uniuerſo gñi hominũ: ſicut & Iacobus
apoſtolus loꝗtur. Oĩa domant᷑: & ſubiecta ſũt humanæ naturæ. N unꝗᷓ enĩ uniuerſa ſubiecta eſſẽt hoĩbus:
ſi nõ haberẽt hoĩes. Iuxta id qd uniuerſis ĩperẽt imaginẽ dei. Cõiũgẽs aut atq; cõſociãs ſcriptura diuia gr̃am
bñdictiõis: quã Adã donauerat: & gñatiõibus quæ ex eo erãt.ne q forſitã maligna ĩ terpᷣtatiõe auderẽt dicere:
uni datã gr̃am dei: & illũ ſolũ factũ eſſe ad imaginẽ dei: ꝗq plaſmatus ẽ ex humo. & uxorẽ eius creaſſet de coſta
uiri: eos uero q cõcipent᷑ ĩ utero: & nõ ita naſcerent᷑ ut Adã:dei nõ hr̃e imaginẽ: ſtatĩ p ordinẽ iũgit & dicit.&
uixit Adã. ccxxx. annis: & cognouit Euã uxorẽ ſuã: & pepit filiũ iuxta ſj peciẽ & iuxta imaginẽ eius: & uocauit
nomẽ eius Seth. Rurſũq; ĩ decia gñatiõe: poſtãnos duos millenos ducẽtenos. Ixii. uĩdicãs deus imaginẽ ſuã
& oſtẽdẽs ꝙ gra quã dediſſet hoĩbus pſeueraret ĩ eis ait: ne comedetis carnẽ ĩ ſãguĩe.ego eni ulciſcar ſãguinẽ
ueſtrũ de manu oĩs hoĩs effũdẽtis illu: qa ad imaginẽ dei feci hoĩem. necnõ poſt alteras. x. gnationes uſq; ad
Abrahã: & ab Abrahã uſq; ad Dauid: aſia gnatiões xiiii. quæ. xiiii.gñatiões ſimul faciũt ãnos duo milia cen
tũ decẽ & ſeptẽ. Spũs ſctũs ĩ triceſimooctauo pſalmo: cũ qᷓreret᷑ de oĩbus hoĩbus:ꝙ ĩ uanitate ambularẽt: &
pctis eſſẽt obnoxii loquit᷑: uerũtamẽ ĩ imaginẽ dei pambulabat oĩs hõ. Necnõ poſt Dauid etiã ſub Salomo
ne filio eius legimus tale quiddã ſupꝑ dei imaginẽ nomĩatũ. Dicit enĩ ĩ ſapiẽtia: quæ titulo eius ĩſcribit᷑: crea-/
uit deus ĩcorruptũ hoĩem: & imaginẽ ſuæ ꝓprietatis dedit ei. Et rurſũ: poſt ãnos millenos cẽtenos undenos
plus minus ĩ nouo legimus teſtamẽto: ꝙ nõ pdiderũt hoĩes imaginẽ dei. Iacobus enĩ apoſtolus: & fraterdo
mini:cuius ſupra meminimus: inſtruit nos ne Origenis laqis capiamur: hr̃e hoĩem imaginẽ & ſimilitudinẽ
dei. Nã cũ de lĩgua hominũ latius diſputaſſet: adiecit. Inſtabile malũ.ĩ ipſa quippe bñdicimus deũ & patrẽ:
& ĩ ipſa maledicimus hoĩes: q ad ſimilitudinẽ dei cõditi ſũt. Paulus quoq; uas electiõis: & ꝗ doctrinã euãge⸗
lica ſua pᷣdicatiõe cõpleuit: docet nos ꝙ hõ ad imaginẽ & ſimilitudinẽ dei cõditus ſit: dicens. Vir nõ debet nu
trire comã: cũ gloria & imago dei ſit. imaginẽ ſimpliciter appellãs ſuo nomĩe:ſimilitudinẽ aũt gloriæ appel/
latiõe ſignificãs. Pro tribus igit᷑ teſtimoniis: quæ tibi ſi de ſcriptura ſctã reperirẽ: dicebas poſſe ſufficere: Ecee
vii. teſtimonia dedimus. Quis ergo ſuſtinebit Origenis ĩeptias ut nõ grauius aliquid loꝗᷓr: & ſimilis efficiar
uel ipſi uel diſcipulis eius:q audẽt ĩ piculo aĩæ ſuæ aſſerere: quodcũq; eis ĩ buccã uenerit. & magis iubere deo:
& nõ ab eo uel orare uel diſcere ueritatẽ. Quidã enĩ eorũ dicũt ꝙ imago dei: quã pᷣus accepit Adã: illo peccãte
perierit. Alii ſuſpicant᷑: ꝙ filius dei corpus habiturus eſſet ex Maria: & ipſã eſſe imaginẽ. Alii ſenſũ.alii uirtu
tẽ. Iſti baptiſma.hi ꝙ hò ad imaginẽ dei dñet᷑ oĩ bus. hebræoꝶ more hæc uel illa ructãtes quos oportebat tm
effugere diſcrimẽ: nec negare quæ loqtur deus: & credẽtes ſim pliciter ſaluos fieri: deoq; cõcedere donationis
ſuæ certamẽ: & uerã ſciẽtiã in ꝗ potiſſimũ ꝑ te hoĩes cõdiderit ad imaginẽ & ſimilitudinẽ ſuã. Qui hocrelin/
quẽtes multis ſe qᷓſtiõibus ĩplicarũt: & P has ĩ cœnũ demerſi ſũt peccatoꝶ. Nos aũt dilectiſſime credimus his
quæ locutus ẽ dus. & ſcimus ĩ cũctis hoĩbus imago dei pmaneat.ipſiq; concedimus noſſe:in ꝗᷓ parte hõ ad
imaginẽ dei cõditus ſit. Sed neq; illdqd qdã ĩ epiſtola Ioãnis legẽtes nõ ĩtelligũt: quenꝗᷓ decipiat: ubi loqui
tur. Nũc filii dei ſumus: & neſcimus ꝗles futuri ſumus. Nouimus aũt qa cũ ille reuelatus fuerit: ſimiles ei eri
mus. uidebimus eni eũ ſicuti ẽ. Hoceni ꝓpter gloriã: quæ ibi reuelãda eſt ſãctis eius:dictũ ẽ. ſicut & ĩ alio lo
co legimus. Agloria ĩ gloriã. cuius gloriæ iam in iſto ſæculo ſãcti arrabonẽ & portiũculã ſuſceperũt.Primus
eoꝶ Moyſes: cuius fulſit facies ualde: & radiabat ueluti fu lgor & ſol.ſecũdo Helias igneo curru raptus ĩ cælũ
& ignis detrimẽta nõ ſentiẽs. Stephanus lapidabat᷑: & faciẽ habebat angeli: quæ ab oĩbus cernebat᷑. Hoc aũt
qd in paucis diximus:de oĩbus ĩ telligẽdũ eſt. ut ĩ pleat illud: qd ſcriptũ eſt. Oĩs ꝗ ſctificat ſemetipſũ: inter
beatos numerabit᷑.Beati enĩ mundo corde: quoniã ipſi deũ uidebũt. Cum hæcita ſe habeant dilectiſſime: cu
ſtodi animã tu am: & deſine circa nos murmurare. Dicit enĩ ſcriptura diuina. nolite murmurate ad inuicẽ: ſi
cut quidã murmurauerũt: & a ſerpẽtibus perierũt. magis acquieſce ueritati: & diligẽtes te dilige: & ueritatẽ.
Deus aũt pacis præſtet nobis iuxta ſuã clæmẽtiam: ut cõterat᷑ ſathanas ſub pedibus xpᷣianoꝶ: & abiiciat᷑ oĩs

occaſio peruerſa:ne ſcindatur in nobis uinculũ charitatis: & pacis rectæ fidei pᷣdicatio. Præterea quia audiui

quoſdã murmurare contra me. qa qn ſimul pgebamus ad ſanctũ locũ quocat᷑ Bethel: ut ibi collectã tecũ ex

more eccleſiaſtico facerẽ: & ueniſſẽ ad uillã: quæ dicit Anablatha: uidiſſẽq; ibi p̃teriẽs lucernã ardẽtẽ: & ĩter

le
lo⸗
uo

br⸗

nostbe
chie . . .. . . n. ..
hlnh rogaſſẽ quis locus eſſet:didiciſſẽq; eſſe eccleſiã:& ĩtraſſẽ ut orarẽ: ĩ ueni ibi uelũ pẽdẽs in foribus eiuſdẽ eccle/
nalg⸗ ſiæ tinctũ atq; depinctũ: & habẽs imaginẽ xpᷣi: uel ſancti cuiuſdã. Nõ enĩ ſatis memini: cuius imago fuerit.

toni n Cũ ergo hoc uidiſſẽ ĩ eccleſia xpᷣi cõtra auctoritatẽ ſcripturaꝶ: hoĩs pẽdere imaginẽ: ſcidi illud: & magis dedi

achoch, cõſili cuſtodibus eiuſdẽ loci: ut pauperẽ mortuũ eo obuoluerẽt: & efferrẽt. Illiq; cõtra murmurates dixerũt
Pclece Siſcĩdere uoluerat:iuſtũ erat: ut aliud daret uelũ: atq; mutaret. Quod cũ audiſſẽ: me daturũ eſſe pollicitus
oe ſũ:& ilico eſſe miſſurũ. Paululũ aũt mo ratü fuit in medio:dũ ꝗro optimũ uelũ ꝓ eo mittere. Arbitrabar enĩ
iendn de Cypro mihi eſſe mittẽdũ. Nũcauũt miſi qd potui reperire: & pcorut iubeas pᷣſbyteros eiuſdẽ loci ſuſcipere
ierhan uelũ a latore:qd a nobis miſſu eſt. & deinceps pcipere ĩ eccleſi ia xpᷣi iſtiuſi modi uela: quæ contra religionẽ no/
tler ſtra ueniũt: non appẽdi. Decet enĩ honeſtatẽ tuã hinc magis habere ſe ollicitudinẽ ut ſcrupuloſt itate remota:
unlg quæ digna eſt eccleſiæ xpi: & populis qui tibi crediti ſũt: itumet᷑. Palladiũ uero Galatham: qui quõdã nobis
l charus fuit: & nũc miſerico rdia dei ĩciget: caue.quia Origenis hæreſim prædicat & docet. ne forte aliquos de
hoihu populo tibi credito ad peruerſitatẽ ſui inducat erroris. N
fingn ¶ Argumentum excerptũ ex Gẽnadio de uiris illuſtribu.
tcen⸗ Oannes hieroſolymoꝶ eps ſcripſit aduerſus obtrectatores ſui ſtudii librũ: ĩ quo oſtẽdit ſe Origenis
kaſt A ingeniũ nõ fidẽ ſecutũ. Sed beato Hieronymo magis credẽdũ qui ꝛelo fidei ſequẽti opere illum hæ/
laant ¶Incipit liber ſãcti Hieronymi ad Pãmachiũ cõtra Ioãnẽ hieroſolymitanũepᷣm: & Ruffinũ p̃ byteꝶ aſſer
ili torẽ Origenis. in quo Ioãnẽ epᷣm tanꝗᷓ ſectatorẽ erroꝶ Origenis coarguit: cotra quos diſ putat.ſe quoq; de or
* . dinatiõe ſuoꝶ excuſat. Ioãnẽ incuſat: . Epiphanio nõ riderit: & ſynodo adeſſe noluerit. Epiſtola. AXXII .
h iuxta Pauluũ apoſtolũ g ſẽtimus orare no poſſumus: ac ꝓpriæ mẽtis cogitationẽ Fmo nõex-
n Plicat: ꝗᷓto magis piculoſũ eſt de alterius aĩo iudicare:& ſinguloꝶ dictoꝶ atq; uerborũ lueſtiga/
WM N re: atq; ꝓferre rationẽ? natura hominũ ꝓna eſt ad clæmẽtiã: & ĩ alieno peccato ſui ꝗſq; miſerer
Tln LN Si ergo reũ ĩ ſmone rephẽderis: ſimplicitatẽ uocabit. Si calliditatẽ argueris: ĩperitia cõfitebit᷑ ut
4 ũſpitcionẽ uitet malitiæ. Atq; ita fiet: ut tu ꝗq arguis: caluniator. ille ꝗq rephendit᷑ no hæreticus: ſed ruſticus iu/
dt:gen dicet᷑. Noſti Pãmachiũ: noſti me ad hoc opus nõ inimicitiis: nõ gloriæ cupiditate deſcẽdere:ſed ꝓuocatũ lit/
mlen teris tuis ex ardore fidei: nec uelle ſi fieri poſſet: oẽs id ſape: nec ĩpatiẽtiæ ac temeritatis poſſe repᷣhendi: ꝗ poſt
tund triẽniũ loquor. Deniq; niſi ad apologiã de ꝗᷓ nũc ſcribere ĩſtitui: multoꝶ aĩos diceres pturbatos: & ĩ utranq;
uuti partẽ fluctuare ſẽtẽtiã: decreuerã ĩ ĩcœpto ſilẽtio pmanere. faceſſat itaq; Nouatus: errãtibus manus no porri
Chun gẽs. Mõtanus cũ ĩſanis fœmiĩs ꝓſternat᷑. iacẽtes ĩ arathrul pcipitãtes: ne leuent᷑. Quotidie peccamus oẽs: & ĩ
Uen aliquo labimur. Qui ergo ĩ nos clæmẽtes ſumus: rigorẽ cõtra alios nõ tenemus: ꝗqn potius oramus: petimus
Een oblecramus: ut aut ſimpliciter nra fateat᷑: aut apte defendat aliena. Nolo uerboꝶ ambiguitates. N olo mihi
ene dici: qd & aliter poſſit ĩtelligi. Reuelata facie gloria dni cõtẽplemur. Claudicabat quõdã & iſraeliticus popu/
erln lus ĩ utroq; pede. Sed Helias q ĩterpᷣtat᷑ fortis dñi: uſq; quo ait claudicatis in utroq; ueſtigio?ſi ẽ dñs deus me
Skar us: ambulate poſt eũ.ſi aũt Baal: ſeqmini eũ. Et ipſe dns. Iud æi filii alieni mẽtiti ſũt mihi. filii alieni ĩuetera
ercen uerũt: & claudicauerũt a ſemitis ſuis. Certe ſi hæreſeos nulla ſuſpitio eſt: ut cupio: & credo: cur nõ uerbis me/
herit is meũ ſenſũ loꝗtur? quã ille ſimplicitatẽ uocat: ego malitiã ĩterpᷣtor: pſuadere mihi uult ꝙ pure credat: pu/-
Uunm re ergo & loꝗᷓtur. Et ſiquidẽ unũ uerbũ: uel unus ſenſus eſſet ambiguus: ſi duo: ſi tres: ignorantiæ ueniã tri/-
Marti⸗ buerẽ. nec ea quæ aut obſcura: uel dubia ſũt: de certis & ꝑſpicuis æſtimatẽ. Nũc uero quæ iſta ſimplicitas eſt
atons ꝗſi ſuꝑp oua & ariſtas: ĩter theatrales pᷣſtigias pẽdẽti grad ĩcedere ubiq;ʒ dubiũ ubiq; ſuſpectũ? putes eũ nõ ex
irliy poſitionẽ fidei: ſed figuratã cõtrouerſiã ſcribere. qd iſte nũc appetit: olĩ in ſcholis didicimus: nr̃a aduerſum
hushi nos dimicat armatura. Etiã ſi bene credit: & circũſpecte & timide loqtur: ſuſpitionẽ mihi facit nimia diligen .
höad tia. Qui ambulat ſimpliciter: ambulat cõfidẽter. Stultũ eſt fruſtra infamiã ſuſtinere. obiicit᷑ ei crimẽ: cuius
loqui nõ habet cõſciẽtiã: ergo crimẽ qd totũ pẽdet ĩ uerbo: neget cõfidẽter: ac libere faciat inuidiã aduerſario ſuo.
eieni Eadẽ audacia qua ille ſſimulat: hicdefẽdat. Cũq; oĩa dixerit quæ uoluerit: quæ ꝓpoſuerit: quæ ſi uſpitiõibus
liollo carẽt: ſi pſeuerat calũnia: cõſerta manu ĩ ius trahat. Nolo ĩ ſuſpitiõe hæreſeos quẽquã eſſe patiẽtẽ: ne apud
imus eos q ignorãt ĩnocentiã eius: diſſimulatio cõſciẽtia iudicet᷑: ſi taceat. licet ſupfluũ ſit eius pᷣſentiã ꝗrere:& ex/
celü torqre ſilẽtiũ cuius apud te lr̃as teneas. Scimus oẽs qd tibi ſcripſerit: ꝗd ĩ te arguerit. in quo ut tu uis calũnia
ccait tus ſit. Rñde ad ſingula. p epiſtolæ huius gradere ueſtigia: nec pũctũ qdẽ: & apicẽ calniæ trãſeas. Si enĩ ege/
intet ris negligẽter: & ut ego tibi credo iurãti: caſu aliꝗᷓ trãſieris: ſtati ille clamabit & dicet: hic te uictũ teneo. hic to
necl tius negocii cardo uerſat᷑. nõ æque inimici audiũt: & amici. Qui inimicus ẽ: etiã in ſcirpo nodũ ꝗᷓrit: amicus
lieg praua quoq; recta iudicat.ſcribũt ſæculi læ:amãtiũ cæca eſſe iudicia: quæ tu forſitã ſacris uolumĩbus occu/⸗
iu. pata omnino neglexeris. nunꝗᷓ de amicorum iudicio glorieris IIlud uerum eſt teſtimoniũ: quod ab ĩuita uo
los ce profertur. Aloquin ſi amicus pro te dixerit: non teſtis: aut iudex: ſed fautor putabitur. hæc & huiuſmodi
ucui loquentur inimici tui: qui tibi forte non credant & mouere cupiant ſtomachum. Cæterum ego quem nunꝗᷓ
ris uolens leſiſti:cuius ſ. emper epiſtolis tuis nomen cogeris uentilare: do conſilium: ut aperte aut fidem eccleſiæ
dir prædices: aut loquaris: ut credis. diſpẽſatio etenim ac libratio iſta prudens uerboꝶ indoctos decipere poteſt.

Cautus auditor & lector cito dephẽdet inſidias. & cuniculos quibus ueritas ſubuertit᷑: aꝑte in luce demõſtra
.lxx.

bit. Et arriani quos optime noſti: multo tẽpore ꝓpter ſcãdalũnomĩs homouſion ſe dãnare ſimulabãt: uene
na erroris circulinebãt melle uerboꝶ. Sed tãdẽ coluber tortuoſus apparuit. & noxiũ caput: qd ſpiris totius
corporis tegebat: ſpiritali mucrone cõfoſſũ eſt. Recipit ut ſcis eccleſia pœnitẽtes: & in uenia ſu pata peccãtiũ
duũ deceptis gregibus cõſulit: paſtoꝶ uulneribus ignoſcit. Eadẽ nũc in ueteri & noua hæreſi cõſuetudo pᷣuat᷑:
ut aliud populi audiãt: aliud pᷣdicẽt ſacerdotes. Ac pᷣmũ ante ꝗᷓ epiſtolã tuã: quã ſcripſiſti ad eᷣm Theophi/
Iũ:ĩterpᷣtatã huic uolumini inſerã.& oſtẽdã tibi:me ĩ telligere nimis tãtã prudẽtiã tuam: expoſtulare tecũ li
bet. Quæ hæc eſt tãta arrogãtia: nõ reſpõdere de fideĩ terrogãtibus? Tantã fratrũ multitudinẽ: & monacho
rũchoros: qui tibi ĩ palæſtina nõ cõmunicãt: ꝗſi hoſtes publicos æſtimare? Dei filius ꝓpter unã morbidam
ouem. xcix. in mõtibus derelictis: alapas :crucem: flagella ſuſtinuit: & ſuis humeris portauit: ad cælos baiu/
lãs & patiẽs delicatã peccatricẽ. Iu beatiſſimus papa & faſtigioſus ãtiſtes: ſolus diues:ſolus ſapiẽs:ſolus no/
bilis:ac diſertus:cõſeruos tuos:& redẽptos ſãguĩe dni tui: rugata frõte & obliqs oculis deſpicis. Hoc eſt illud
qd ab apoſtolo pcipiẽte didiciſti parati ſemp ad ſatiſfactionẽ oĩ poſcẽti uos rationẽ: de ea quæ ĩ uobis Eſpe.
Finge nos occaſionẽ ꝗᷓrere: & ſub pᷣtextu fidei lites ſerere: ſciſma cõficere:iurgia cöeitare. Toll uolentibus oc/
caſionẽ: ut poſtꝗᷓ de fide ſatiſſfeceris: & oẽs nodos: q cõtra te nectũtur abſolueris: tũc liqdo oĩbus pateat non
dogmatũ: ſed ordinatiõis eſſe certamẽ. niſi forte prudẽti cõſilio iõ de fideĩ terrogatus taces: ne uidearis hære
ticus fuiſſe: cũ ſatiſfeceris. Oĩa ergo crimĩa qbus accuſant᷑ hoĩes:refutare nõ debẽt:ne poſtqꝗᷓ negauerĩit crimi
noſi ſint.At cõtẽnis laicos:diaconos: atq; pᷣſbyteros. Potes enĩ ut gloriaris: & iactitas in una hora mille cleri/
cos facere. Habes papã Epiphaniũ:qui te apte multis litteris hæreticũ uocat. Certe nec ætate: nec ſciẽtia: nec
uitæ merito:nec totius orbis teſtimonio: maior illo es. Si ætatẽ ꝗris:iuuenis ad ſenẽ ſcribis.ſi ſciẽtiam: nõ ſic
eruditus ad doctũ. licet te fautores tui diſertiorẽ Demoſthene:accutiorẽ Chryſippo: ſapiẽtiorẽ Platone cõtẽ
dãt. Et tibiipſi forte pſuaſerĩt. De uita aũt & fide nihil amplius dicã: ne te lædere uidear. & tẽpore:quo totũ
oriẽtẽ excepto papa Athanaſio atq; Paulino: arrianoꝶ & eunomianoꝶ hæreſis poſſideat: qñ ĩ occidẽtalibus

& in iudææ exilio cõfeſſoribus non cõmunicabas: Ille uel pᷣſbyter monaſterii ab Euritio audiebat᷑: uel poſtea

eps Cypri a Valẽte nõ tãgebat᷑ .Tãtæ enĩ ueneratiõis ſemp fuit:ut regnãtes hæretici ignominia ſuã putarẽt:
ſi talẽ uirũ pſeq rent᷑. Scribe igit ad hũc. Rnde epiſtolæ eius. ſẽtiãt cæteri fidẽ: eloq̃ntiã: prudẽtiã tuã. nõ tibi

ſolus diſertus eſſe uidearis. Cur ab alio ꝓuocatus: aliorſũ arma cõuertis? Palæſtinis interro garis: & reſpõdes

ægypto. Tuis lippiẽtibus ungis oculos: nõ dolẽtũ. Si placitura nobis: alteri loqris: ſatis ſupbe.Si aliud ꝗᷓ qᷓri
mus ſatis ſupflue. Sed dicis epiſtola mea ꝓbauit me cõtra arriũ: cõtra Photinũ: cõtra Manichæũ bñ locutũ.
Quis eni te hoc tẽpore arguit arrianũ? qs tibi nũc Photini Manichæiq; crimẽ ĩpingit? ol iſta emẽdata ſunt
atq; cõfeſſa. Nõ eras tã ſtultus: ut apte defenderes hæreſim: quã ſciebas eccleſiæ diſplicere. Noueras te ſi hoc
feciſſes: ſtatĩ loco mouẽdũ. & ſoli tibi delitias ſuſpirabas. Sic ſẽtẽtiã tẽperaſti: ut nec ſimplicibus diſpliceres:
nec tuos offẽderes. bene ſcripſiſti. ſed nihil ad cauſã ptinẽs. Vnde nouerat alexãdrinæ eccleſiæ põtifex: ĩ qbus
argueris quoꝶ a te confeſſio poſtularet᷑ Debueras tibi obiecta ꝓponere: & ſic ad ſingula rũdere. Vetus nar
rat hiſtoria: qdã cũ diſerte diceret: ferreturq; ĩpetu acuolubilitate uerboꝶ: cauſãq; oĩno nõ tãgeret: prudens
auditor & iudex: bene inqt: & bene. ſed quo iſtud tã bene! Impiti oculoꝶ medici ad oẽs oculoꝶ dolores uno
utunt calerte aur arguit᷑ in pluribus: & in dilutiõe criminũ aliqᷓ p̃termittit: qeqd tacuerit: cõfitet᷑: an nõ re

ſpõdiſti ad epiſtolã Epiphanii: & ppoſuiſti quæ ipſe diſſolueres! Nimiꝶ hac fiducia reſpõdiſti. Nullus for

titer a ſemetipᷣo cædit᷑ Elige ex duobus qd uis. Optio tibi dabit᷑. aut rũdiſti ad epiſtolã Epiphanii: aut nõ. ſi

reſpõdiſti: cur maxima & plurima de his quæ tibi obiecta ſũt: reliqſti? Si non reſ põdiſti: ubi eſt illa apologia
tua: in qua gloriaris apud ſimplices? Et quã ignorãtibus cauſã huc illucq; diſſeminas? Octo tibi ut ſtatĩ pro
babo:de fidei ſpe xpᷣianæ ꝗſtionũ capita obiecta ſũt. Tria tm̃ tãgis & pᷣteris. In cæteris grãde ſilẽtiũ eſt. Si ad
ſeptẽ abſolutiſſime reſ pondiſſes:hærerẽ tm in uno crimine: & qd tacueras hoc tenerẽ. Nũcuero ꝗſi auribus
lupũ apphẽderis:nec tenere potes: nec audes dimittere. Ipſa quoq; tria qſi negligẽs atq; ſecurus: quaſi aliud
agẽs: & in ꝗbus aut nulla aut parua ſit ꝗᷓſtio: p̃teruolas atq; pſtrĩgis. Et ita optus & tectus ĩcedis: ut plus cõfi
tearis tacẽdo: ꝗᷓ renuas diſputãdo. Quis nõ ꝓtinus tibi põt dicere: ſi lumẽ ĩteẽ:tenebræ ſũt:ipſæ tenebræ
quãtæ erũt:Si tres ꝗᷓ ſtiũculæ de ꝗbus uiſus es aliqd dicere:ſuſi pitiõe & culpa nõ carẽt:& fraudulẽter:ac lubri
ce ſcriptæ coarguũtur: qd faciemus de qnq; reliqs:in ꝗbus qa nulla ambigui pᷣmonis dabat᷑ occaſio: necillu/
dere poteras audiẽtes: maluiſti oĩno reticere: ꝗᷓ apte qdj tectũ fuerat cõfiten? Sicut enĩ incongruũ eſt dicere ꝙ
poſſit filius uidere patrẽ:ita incõueniẽs eſt opinari:ꝙ ſpũs ſãctus poſſit uidere filiũ.Secũdũ ꝙ ĩ hoccorpore
quaſi in carcere ſũt aĩæ relegatæ:& ante ꝗ hõ fieret ĩ paradiſo: ĩter rationabiles creaturas ĩ cæleſtibus cõmora
tæ ſũt. Vnde poſtea in cõſolationẽ ſuã anima loqtur in pſalmis.Prius ꝗᷓ humiliarer ego deliqui. Et reuertere
aĩa mea ĩ requiẽ tuã:& educ de carcere aſam meã: & cætera his ſimilia. Tertiũ ꝙ dicat & diabolũ & dæmones
acturos pœnitẽtiã aliqñ: & cũ ſactis ultimo tẽpore regnaturos. Quartũ ꝙ tunicas pelliceas humana corpora
interp̃tet᷑: quibus poſtoffẽſionẽ & eiectionẽ de paradiſo Adã & Eua induti ſũt. haud dubiũ: qn ante in para
diſo ſinecarne: ſine neruis &oſſibus fuerint. Quintũ ꝙ carnis reſurrectionẽ: mẽbrorũq; cõpagẽ: & ſexũ:quo
uiri diuidimur a fœminis aptiſſime neget: tam ĩ explanatiõe pᷣmi pſalmi:ꝗᷓ in aliis multis tractatibus. Sextũ
ut ſic paradiſũ allegorizet: ut hiſtoriæ auferat ueritatẽ: ꝓ arboribus angelos: ꝓ fluminibus uirtutes cæleſtes
intelligens.

7

nnte

def

ſene
liſt

ſti⸗

nai

lene
totius
Citi
Puat .
phi⸗
tecüli
nacho⸗
dicn
bai⸗
us no/
tillud
eſpe.
dus0,
atnon
Shete
tcnmi
eclen⸗
r nec
noſic
ecote
N
tübos
ſka
tatit
nörd.
ſhds
diji
Ctu,
ſunt
hoc
cetes:
bus
usnat
uden⸗
suno
nnote
usfot
noſi
log
ipto
8
abus
Aud
Bcöti
nebre
lubii
cillu/
ete
pote
mota
ettete
nones
wpon
pen
go
tun
ſtes
ens⸗

intelligẽs. totãq; paradiſi cõtinẽtiã tropologica interpretatiòe ſubuertat. Septimũ ꝙ aquas: quæ ſupꝑ cælos ĩ
ſcripturis eẽ dicunt᷑: ſanctas ſupnaſq; uirtutes: quæ ſupꝑ terrã & ĩfra terrã cõtrarias & dæmoniacas eẽ arbitrer᷑.

Octauũ ꝙ extremũ obiicit imaginẽ & ſimilitudinẽ dei: ad quã hõ conditus fuerat:dicit ab eo ꝓditã:& ĩ homi

ne poſt paradiſũ nõ ſuiſſe. Hæ ſũt ſagittæ: quibus cõfoderis: hæc tela: quibus in tota epiſtola uulneraris: exce
to eo: ꝙ tuis genibus aduolutus:ſãctamq; caniciẽ ſepoſito parũper ſacerdotis honore:ſuſtinẽs depræcat᷑ ſa/
lutẽ tuã. Et his uerbis loquit᷑:præſta mihi: & tibitut ſalueris: ſicut ſcriptũ eſt:a generatiõe puerſa: & recede ab
hæreſi Origenis: & a cũctis hæreſibus dilectiſſime. Et infra ꝓpter deféſionẽ hæreſeos aduerſũ me odia ſuſcitã
tes:rũpitis charitatẽ: quã in uobis habui:in tãtum ut faceretis nos etiã pœnitere: quare uobis communicaueri
mus: ita Origenis errorẽ & dogmatadefendentibus. Dic mihidiſputator egregie: de octo capitulis: ad quæ rñ
deris pauliſper: de cæteris tacẽs. Prima illa blaſfemia: ꝙ nec filius patrẽ: nec filium põt uidere ſpiritus ſãctus:
quibus a te telis cõfoſſa eſt? Sanctã inquit & adorãdã trinitatẽ eiuſdẽ ſubſtãtiæ: & coæternã: & eiuſdẽ gloriæ
& diuinitatis credimus. Anathematizates eos: qui grãde: aut paruũ: aut inæquale: aut uiſibile in deitate trini
tatis quicqᷓ lo quuntur. Sed ſicut incorporalem inuiſibilẽ & æternũ dicimus patrẽ: ſic incorporalẽ inuiſibilẽ &
æternũ dicimus filium & ſpiritũ ſanctu: Niſi hoc diceres: eccleſiã nõ teneres: & tamẽnõ quæro. ac ſi ante non
dixeris: nõ uẽtilabo. Si uero amaueris eos qui talia prædicauerint: qui iſta dicẽtes: exilia ſuſtinebant. Quis ſit
ille: qui Theonæ preſbytero ſpiritũ ſanctu domini in eccleſia prædicante: clauſerit aures:foraſq; cũ ſuis conci
tus fugerit:ne tantũ audiret piaculũ:ſtatimq; ſera cõuerſiõe fidelẽ me ſuſcipiatis inquit uolo:miſerabilis præ
textatus. qui deſignatus cõſul eſt mortuus: homo ſacrilegus: & idolorum cultor: ſolebat ludens beato papæ
Damaſo dicere. Facite me Romanæ urbis epiſcopũ: & ero protinus chriftianus. Quid mihi longo ſermone &
lacinioſis periodis Arrianũ te nõ eſſe demõſtras? Aut nega hoc dixiſſe eũ: qui arguitur:aut ſi locutus eſt talia
euũdãna qui dixerit. Vis ſcire ꝗtus ſitardor bene credentiũ? Audi apoſtolũ. Et ſi uel homo ait: uel angelus de
tælo aliter euangelizauerit uobisri annũciamus: anathema ſit. Tu mihiut crimẽ extenues:& diſſimulato no
mine criminoſi quaſi ſecura ſint oĩa: & nullus in blaſfemiis arguat ocioſã fidẽ artifici ſermone contexis. Dic
ſtatim: & epiſtola tua hoc habeat exordium: anathema ei qui talia auſus eſt ſcribere. Fides pura morã nõ pati
tur. ut apparuerit ſcorpius: ilico cõterendus eſt. Dauid inuẽtus ᷣm cor dñi:nõne ĩquit odientes te domine ode
rã? & ſupꝑ inimicos tuos tabeſcebã Perfecto odio oderã illos. Ego ſi patrẽ: ſi matrẽ: ſi uxorẽ: ſi filios: ſi germa/
nos aduerſum Chriſtũ meũ audiuiſſem iſta dicẽtes: quaſi rabichr, canis blaſfemãtia ora laceraſſem: & fuiſſet
in primis manus mea ſup eos. Qui patri & matri dixerũt: nõ nouimus uos: hi ſpleuerũt uoluntatẽ dni. Qui

diligit patrẽ aut matrẽ ſi up chriſtũ:nõ eſt eo Amusrcobict tibi ꝙ magiſter tuus:quẽ catholicũ uocas:quẽ de
ili

fendis obnixe:dixerit: filius nõ uidet patrẽ: & filiũ nõ uidet ſpiritus ſãctus: & tu mihi dicis: Inuiſibilis pater: in
uiſibilis filius: inuiſibilis ſpiritus ſanctus: quaſi nõ & angeli & cherubin & ſeraphin m naturã ſuã oculis no
ſtris ĩuiſibiles ſint. Certe Dauid etiã de aſpectu cæloꝶ dubitãs: uidebo inquit cælos: opa digitoꝶ tuoꝶ. uide/-

bo nõ uideo. uidebo: quãdo facie reuelata gloriã domini fuero cõtẽplatus: nũc aũt ex parte uidemus: & ex par/

te cognoſcimus. Quærit᷑ an patrẽ uideat filius: & tu dicis: inuiſibilis pater eſt. Deliberat an filiũ uideat ſpiri/

tus ſactus:& tu reſ põdes:ĩuiſibilis eſt filius. Verſat᷑ in cauſa:an ſe ĩuicẽ trinitas uideat:humanæ aures tantam

blaſfemiam ferre nõò ſuſtinẽt: & tu dicis: inuiſibilis trinitas eſt. In laudes cæteras euagaris: peroras. in his quæ
nullus inqrit: auditorem aliorſũ trahis. ut quod quærimus: nõ loquaris. ue: hæc ex ſupfluo dicta ſint: dona
mus tibi ut nõ ſis Arrianus: ĩmo plus: ut nunꝗᷓ fueris. Cõcedimus ut in expoſitioe primi capituli aduerſum te
nulla ſuſpitio ſit: & totũ ſimpliciterſis locutus. Eadẽ ſimplicitate & nos tecũ loquimur. Nã papa Epiphanius

accuſauit te:ut Arrianus eſſes. Num Eunomii errores & quoſnã habeas huius hæreſis ſocioscũ aliud ĩterro/

gatus: reſpõdeas aliud: & quaſicũ ſtultis loquaris: diſſimulatis criminibus: quæ in litteris continent᷑: replicas
quid in eccleſia Epiphanio dixeris: cõfeſſionẽ ſidei poſtularis: & diſertiſſimos tractatus tuos nolentibus inge
ris. Quæſo lector: ut memor tribunalis dni & de iudicio tuo: te ĩtelligẽs iudicãduũ:nec mihi nec aduerſario fa/
ueas. ne ue pſonas loquẽtiu m: ſed cauſã cõſideres. Dicamus ergo qd cœpimus. Scribis eni in epiſtola tua: c an
te ꝗᷓ Paulinianus preſ byter fieret: nunꝗᷓ te papa Epiphanius ſuꝑ Origenis errore cõuenit. Primũ dubiũ eſt:&

de pſonis diſputo. ille obieciſſe ſe dicit: tu negas. ille teſtes ꝓfert: tu non uis audire pductos. ille etiã memorat

aliũ eẽ cõuentũ: tu pro utroq; diſſimulas. mittit tibi per clericũ epiſtolã: reſpõſionẽ flagitat: taces mutus: nec
reſcribere audes. & palæſtinæ ꝓuocatus: alexãdriæ loquæris: ĩter illũ & te: cui accõmodaãda eſt fides? nõ eſt me
um dicere.puto ꝙ nec ipſa audeas aduerſũ talem ac tãtũ uirũ:tibi ueritatẽ: illi mẽdaciũ reputare.ſed põt fieri:
ut unuſqſq; pro ſe loquat᷑: te ipſũ cõtra teſtẽ uocabo. Si enĩ nulla dedogmatibus quæſtio uerſabat᷑: ſi ſtoma
chũ ſenis nõ moueras:ſi ille tibi nihil riderat: quid neceſſe erat: ut in uno eccleſiæ tractatu de cũctis dogmati⸗
bus homo nõ ſatis eloquens diſputares? de trinitate: de aſſumptione dominici corporis: de cruce: de inferis: de
angeloꝶ natura: de aĩaꝶ ſtatu: de reſurrectiõe Saluatoris & noſtra: & forſitan inter cætera oblitus es ſcribere:

ut pntibus populis & tali ac tãto uiro ĩtrepidus diceres: & oĩa una ſaliua cõtinuares? ubi ſũt ueteres eccleſiæ tra

ctatores: q uix ſingulas quæſtiões explicare ĩ multis uoluminibus potuerũt: ubi electiõis uas tuba euãgelii:
rugitus leonis noſtri: tonitrus gentiũ: flumina eloquẽtiæ chriſtianæ: qui myſteriũ retro generationibus igno
ratũ: & ꝓfundũ diuitiaꝶ ſapiẽtiæ & ſcientiæ dei magis mirat᷑: ꝗᷓ loquit᷑ ubi Eſaias uirginis demõſtrat᷑: qui in.
h lIxxi.

una quæſtiõe ſuccuũbens ait: generationẽ eius quis enarrabit? Reptus eſt ſæculis noſtris haud gradis homũcu
lus:quide cunctis eccleſiæ quæſtionibus uno linguæ rotatu ſole clarius coruſcaret.ſi nemo a te poſtulabat:&
tranqlla erãt oĩa:ſtulte tãta diſputandi uoluiſti ſubire diſcrimĩa. ſi iã tunc in fidei ſãctificatiõe loquebaris:er
go nõ eſt ordinatio preſbiyteri cauſa diſcordiæ: quẽcõſtat multo poſt tꝑecõſtitutũ.fefelliſti abſentes: & litte
ræ tuæ pegrinis auribus blandiunt. Nos hic eramus: cuncta nouimus: quãdo cõtra Origenẽ ĩ eccleſia tua pa
pa Epiphanius loquebat᷑: quãdo ſub illius noĩe in nos iacula torquebant᷑. Tu & chorus tuus canino riſu na/
ribuſq; cõtractis ſcalpẽtes capita delirũ ſenẽ loquebamini: nõne ante ſepulchrũ dũi miſſo archidiacono præ
cepiſti: ut alia diſputãs cõticeſcerẽ? Quis hæc cuiꝗᷓ preſ bytero ſuo corã plæbe ĩperauit epiſcopus Nõnecum
una cũdei ſeruo Anaſtaſio pergeretis ad crucẽ: & ad eũ oĩs ætatis & ſexus turba cõflueret offerens paruulos: pe
des deoſculans. fimbrias euellens: cũq; non poſſet pmouere gradũ: ſed in uno loco uixfluctus inundãtis po/
puli ſuſtineret:tu tortus ĩuidia glorioſũ ſenem clamitabas? nec erubuiſti in eius ore dicere: ꝙ uolẽs & de indu
ſtria moraret᷑ Recordare quæſo illius diei: quãdo ad horã ſeptimã inuitatus populus ſpe ſola:quaſi poſtea
auditurus Epiphaniũ eſſetdetinebat᷑: qd tũc cõcionatus ſis. Nẽpe cõtra Anthropomorphitas: qui ſimplicita
te ruſtica de habere mẽbra:quæ in diuinis libris ſcripta ſũt arbitrant᷑. Furens & indignãs loquebaris: oculos

& manus & totius corporis trũcum in ſenẽ dirigebas: uolẽs illum ſuſpectũ facere ſtultiſſime hæreſeos:poſtq̃ᷓ

lapſus ore arido:reſupinaq; ceruice:ac trementibus labiis conticuiſti: & tandem totius populi uota completa

ſũt. Quid tibi fecit delirus & fatuus ſenex? Surrexit: ut ſe ĩdicaret pauca dictuꝶ eſſe. Salutataq; & uoce & ma/
nu eccleſia:cũcta inquit:quæ locutus eſt collegio frater: ætate filius meus contra Anthropomorphitaꝶ hære-

ſim bene & fideliter Iocutus ẽ: quæ mea quoq; dãnat᷑ uoce:ſed æquũu eſt: ut liqdo explicemus quomõhãc hæ
reſim cõdẽnemus: qui riſus omniũ: quæ acclamatio cõſecuta eſt: puto ꝙ retineas. hoc eſt illud quod in epiſto

lIa tua:loquẽtẽ illũ ad populũ quæ uellet: & ꝗlia uellet: uel laudas: uel reprobas. Quid & hic dubius ĩcedis? Si

bona erant quæ loquebat᷑: cur nõ aperte prædicas Si mala:cur nõ cõſtanter reprehendis? At qui colũna ueri⸗
tatis ac fidei: qui de tanto uiro audet dicere: loquẽte illo ad populũ: quæ uellet: & qualia uellet: de ſe ipſo ꝗᷓ pru
denter & uerecunde: ꝗᷓ humiliter referat cõſideremus. Cũ inquit & nos quadã die an eũ locuti eſſemus: & præ
ſens lectio ꝓuocaſſet audiẽte illo. & uniuerſa eccleſia de fide & oĩbus eccleſiaſticis dogmatibus hæc locuti ſu
mus: quæ & ſemp gratia dei indeſinẽter in eccleſia docemus: & in catheceſibus. Rogo quæ eſtiſta confidentia?
qui tantus animi tumor? Gorgian leontinũ cũcti philoſophi & oratores lacerant: ꝙ auſus ſit publice ſella po
ſita polliceri reſponſuꝶ ſe:de qua ꝗſq; te interrogare uoluiſſet. niſi me honor ſacerdotii: & ueneratio noĩs re⸗
ſeruaſſet. & ſcirem illud apoſtoli. neſciebam fratres: quia pontifex eſt. Scriptum eſt enĩ. Principem populitui
nõ maledices. qua uociferatiõe & indignatione uerboꝶ: de tua narratione conquerer? Licet ipſe noĩs tui exte
nues dignitatẽ: cũ patrẽ pene oĩum epiſcopoꝶ: & antiquæ reliqas ſãctitatis: & ope & ſᷣmone deſpicias. Dicis te
quadã die cũ præſens lectio ꝓuocaſſet audiente illo: & uniuerſa eccleſia: de fide & oĩbus eccleſiaſticis dogma
tibus diſputaſſe. Non eſtmorari Demoſthenẽ: qui pulcherrimã orationẽ cõtra Eſchinẽ dicit recitaſſe. fruſtra
ſuſcipimus Tulliu. Refert enĩ Cornelius Nepos ſe præſẽte:iiſdẽ uerbis: qbus edita eſt: pro Cornelio ſeditioſo
tribuno defenſionẽ poratã. En Lyſias noſter & Gracchus: & utaliqd de neotericis ĩfera. Qu. Aterius: qui inge
niũ in numerato habebat: ut ſine monitore tacere non poſſet: de quo egregie Cæſar Auguſtus. Qu. inquit no
ſter inflãminãdus eſt. Quiſꝗᷓ ne prudentũ: & ſani capitis: in uno eccleſiæ tractatude fide & de oĩbus eccleſia/
ſticis dogmatibus: ſe aſſerat diſputaſſe/ Quæſo teut oſtendas mihi quæ ſit illa lectio: toto ſcripturaꝶ ſapore

cõdita: cuius te occaſio ꝓuocaret: ut repẽte ad ꝑiculũ ĩgenii deſcẽderes Et niſi tibi diſertitudinis tuæ fluuiusin

undaſſet poteras argui ꝙ nò poteras ex tẽpora decũctis dogmatibus dicere. Verũ ꝗd hoceſt? aliud ꝓmittis: &

aliud exhibes. Cõſuetudo aũt apud nos iſtiuſmodi eſt: & iis qui baptizandi ſũt: per. xl. dies publice tradamus

ſãctã & adorãdã trinitatẽ. Si te præſens lectio ꝓpuocauit: ut de cũctis dogmatibus una hora diceres: qd neceſſe
fuit.xl. dierũ replicare doctrinã Sin aũtea referebas: quæ per totã quadrageſim locutus es: quomodo te qua
dam die: ut de cũctis dogmatibus diceres: una lectio puocauit? Sed & hicambigue loquit᷑. Poteſt enim fieri ut
quæ per.xl. dies trahere ſolebat in eccleſia baptizãdis: hæc ſub unius lectionis occalione pſtrinxerit. eiuſdẽ enĩ
eloquẽtiæ eſt& pauca multis & multa paucis uerbis poſſe dicere. Hoc quoq; ĩtelligi dat ꝙ poſtꝗillum una le

ctio ꝓuocauit:ĩflãmatus ardoredicẽdi: per. xl. dies nunꝗᷓ tacuerit. Sed & ocioſus ſenexeius ore dependens: dũ

res inauditas ſcire deſiderat: pene dormiẽs occiderit: utraq; tolerãda ſũt: forſitã & hic ſimpliciter more ſuo ſit
locutus. Ponamus reliꝗ: ꝗbus poſt lacinioſæ diſputationis labyrinthos:nequaꝗᷓ dubia: ſed aptã ponit ſentẽ
tiã: & miros tractatus ſuos hoc fine cõcludit. Cũ hæc ipſo præſẽte locuti eſſemus: & ipſe poſt nos cauſa hono

ris: quẽ ei ſup oẽm mẽſurã exhibuimus: ꝓuocatus eẽt: ut diceret: prædicationẽ noſtrã laudauit: atq; miratus
eſt: &catholicã fidẽ oĩbus declarauit. Quãtũ ei ſupoẽm mẽſurã honoris exhibueris declarat ſupra mẽſurã cõ
tumelia:qn eũ per archidiaconũ tacere iuſſiſti: & orãtẽ in populis laudis cupidũ ptonabas. Docẽt præſẽtia de

præteritis. Ile per totũ exinde triẽniũ ſuas iniurias deuorat: priuataq; ſimultate cõtẽpta fide tm correctionem

poſtulat. Tu ꝗ ſũptibus abũdas: & totius orbis religio lucrũ tuũ eſt: grauiſſimos illos legatos tuos huc illucq;
trãſmittis: & dormiẽtem ſenẽ ad ridendũ ſuſcitas. & re uera cui tãtũ honoris detuleras:uſtũ erat: ut tua præ/

ſertim extẽporalia dicta laudaret. Quia uero ſolẽt ĩterdũ hoĩes laudare quos nõ ꝓbãt:& alienã ſtultitiã caſſis
nutrire

bonͤn
laband
ebanger
s lte
ſatnan
otiſun,
cond Pt
Nöneann
wuulorde
dins Po/
Adeind
inplan
nsdoeulo
poſti
completi
ceNma⸗
g hare
öhäche
nepilo
ſcedisi
lünauen⸗
ipbn
nar
reloanl
hnſant
leſcl
tonobn
pohlini
olstulere
iat
urchgn
ſefuln
ſalnol⸗
guine
uitno
lela/
glpore
unuusin
mittode
nadamus
4 necele
botequa
nſeniut
uſceeni
nune
lens: i
eſuo ſt
nitſant⸗

—

nutrire præconiis: nõ ſolũ tua dicta laudauit: ſed laudauit & miratus eſt. & ne miraculũ quoq; paruũ eſſet: ca

tholicæ eẽ fidei oĩ populo declarauit. Hæc ꝗᷓ uere dixerit: & nos teſtes ſumus: qui audiuimus ad quos tuis uo
cibus uenit exais temere ſe cõmunicaſſe dicẽs. Rogatuſq; ab oĩ mõaſterio: ut ad te de Bethleẽ reuerteret᷑ tãtoꝶ
præces nõ ferens: ſic reuerſus eſt ueſpe:ut medio noctis aufugeret: ut litteræ ad papã Syritiũ pbãt. qs ſi legeris:
ꝓpuidebis quomõ tua dicta miratus ſit: & catholica declarauerit. Veꝶ nugas terimus: & aniles & ſupfluas cãti
lenas lõgo ſermone cõuĩcimus. Trãſeamus ad ſecũdã quæſtionẽ:ĩ qua qſi nihil ſibi ꝓpoſitũ ſit: ſecurus & ru
ctãs dormire ſe ſimulat: ut legẽtes faciat dormitare. Sed de reliꝗs quæ ad fidẽ ptinẽt: mo nobis erat.i.oĩum
uiſibiliũ & ĩuiſibiliũ cæleſtiũ fortitudinũ: & terreſtriũ creaturaꝶ: unũ& eũdẽ eẽ cõditorẽ deu.i.ſãctã trinitatẽ
iuxta Dauid dicẽtẽ. Verbo dni cæli firmati ſũt: & ſpũ oris eius oĩs uirtus eoꝶ.qd ſimpliciter ondit & hoĩs crea
tio. Ipſe eſt enĩ quiaccepto limo de terra pſalmauit hoĩem: & per gratiã ꝓpriæ ſufflationis aſam donauit rõna

bilẽ. & liberi arbitrii nõ partẽ aliquã ſuæ naturæ iuxta quoſdã: qui hocĩpie prædicãt: ſed ꝓpriã cõditionẽ:& de

ſãctis angelis æque ordiunt᷑ ᷣm diuinã ſcripturã de deo dicentẽ. Qui facit angelos ſuos ſpiritus: & miniſtros
ſuos ignẽ urentẽ. de ꝗbus debemus credere: ꝙ ĩmutabilis naturæ ſint: nõ cõcedit nobis diuina ſcriptura dicẽs
angelos quoq; qui nõ cuſtodierũt ſuũ principatũ:ſed reliquerũt domiciliũ in iudiciũ magni dei uinculis æter
nis in tenebris cuſtodiuit. qa ĩmutati ſũt: & ex ꝓpriadignitate & gloria magis ꝗdei in dæmonũ ordinẽ abiſſe
eos cognouimus. Aĩas uero hoĩum & angeloꝶ ruina aut ex cõuerſiõe fieri neq; credidimus aliquãdo: neq; do
cuimus. Abſit enĩ & alienũ hoc eẽ a prædicatiõe eccleſiaſtica cõfitemur. Quærimus utrũ animæ anꝗᷓ homo in
paradiſo fieret:& plaſi maret Adã de terra: inter rõnabiles fuerint creaturas: utrũ ꝓpriũ ſtatũ habuerint: uixe
rint: moratæ ſint: atq; ſubſtiterint: &an Origenis doctrina ſit uera: qui dicit cũctas rõnabiles creaturas incor
porales & inuiſibiles: ſi negligentiores fuerint paulatim ad inferiora labi: & iuxta qualitates locoꝶ.ad quæ de
fluunt:aſſumere ſibi corpora. Verbi gratia:primũ ætherea: deinde aerea. Cũq; ad uicinia terræ puenerint: craſ
ſioribus corporibus circũdari. nouiſſime humanis carnibus illigari: ipſoſq; dæmones qui ꝓprio arbitrio cum
pᷣncipe ſuo diabolo de dei miniſterio receſſerũt: ſi paululũ reſipiſcere cœperĩt: humana carne ueſtiri.ut hac de
inceps pœnitẽtia poſt reſurrectionẽ eodẽ circulo quo in carnẽ uenerãt:reuertãtur ad uiſionẽ dei liberati etiam
aereis æthereiſq; corporibus. & tũc oĩa genua curuent᷑ deo: cæleſtiũ: terreſtriu: & infernoꝶ: & ſit deus oĩa in oĩ/
bus. Cũ ergo iſta quærant᷑: cur tu omiſſis ſuꝑ ꝗbus pugna eſt:de numeri tui ordine & loco certamiĩs egrediẽs
longe alienis diſputatiõibus ĩmoraris? Credis ꝙ cũctas uiſibiles & ſuiſibiles creaturas unus deus fecerit: hoc &
Arrius cofitet᷑: qui dicit illũ inuiſibiliũ:hũc uiſibiliũ aſſerit creatorẽ. Recte mihi de huius ſatiſfeceris quæſtio
ne:credẽs ꝙ uniuerſitatis trinitas ſit creatrix. Iſtud Arriani & hemerriani negãt:ſpiritũ ſãctũno conditorẽ ſed
cõditũ blaſfemates. Sed ꝗs te hoc tẽpore inſi imulat Arrianũ: Dicis aĩas hoĩum non partẽdei eẽ naturæ quaſi
Manichæus nũc ab Epiphanio ſis uocatus. Deteſtaris eos qui aĩas ex angelis aſſerũt fieri: & illoꝶ ruinã noſtra
dicũt eſſe ſubſtãtiã. Noli diſſimulare qd noſti: nec ſi mplicitate quod nõ habes fingere. nec Origenes unꝗᷓ di
xit exangelis aĩas fieri cũ ipſos angelos nomẽ eẽ offici doceat: nõ naturæ. In libris enĩ periarchon & angelos &
thronos & dnationes: ptãtes & rectores mũdi & tenebraꝶ: & o nomẽ qd noĩat᷑: nõ ſolũ in præſẽtiſ. æculo: ſed
& in futuro:dicit aĩas eẽ eoꝶ corpoꝶ:quæ uel deſiderio uel miniſterio ſuſceperint. Solẽq; ipſũ & lunã & oĩum
aſtroꝶ choꝶ:eẽ aias rõnabiliũ quondã & ĩcorporaliũ creaturaꝶ: quæ nũcuanitati ſubiectæ: ignitis uidel icet
corporibus:quæ nos impiti & rudes luminaria mũdi appellamus: liberabunt a ſeruitute corruptiõis in liber/
tatẽ gloriæ filioꝶ dei. Vn oĩs creatura cõgemiſcit: & parturit: & apoſtolus deplorat dicẽs. Infœlix ego hõ: ꝗs me
liberabit de corpore mortis huius? Nõò eſt iſtius tpis cõtra dogma gẽtiliũ: & ex parte platonicũ ſcribere. An an
nos ferme.x. in cõmẽtariis Eccleſiaſtes: & in explanatiõe epiſtolæ al Epheſios:Arbitrorſenſũ animæ meæ pru
dentibus explicatũ:hocnũc rogo: qui tãta loqueris qui de cũctis ſermonibus ſub uno tractatu ediſſeris uerita
tẽ:ut rũdeas ſciſcitãtibus breuẽ abſolutãq; ſentẽtiã. Quãdo plaſmauit deus hoĩem ex limo: & per gratiã pro/
priæ inſufflatiõis ei animã tribuit: Vtrum illa aĩa fuerit an & ſubſtiterit: & ubicũq; uerſata ſit: quæ dei poſtea
inſufflatione donata eſt: & in ſexto die q corpus exlimo formatum eſt: & eſſe & uiuere:dei ptãte ſuſcepit. De
hoc taces:& qd quærit ſcire diſſimulãs in ſupfluis quæſtionibus occuparis. Origenẽ relinqs intactũ: & contra
Martionẽ Apollinarẽ: Eunomiũ: Arriũ: Manichæũ: cæterorũq; hæreticoꝶ ineptias debaccharis: manuũ peteris
& pedẽ porrmises ti dogma qd retines: latenter ĩſinuas: ſic nos ruſticos placas: ut tuis penitus nõ diſpliceas.
Dicis ex angelis dæmones: potius ꝗᷓ aĩas fieri:qᷓſi nõ & ipſi dæmones iuxta Origenẽ:hocẽ piũ:animæ ſint aerii
corporis:& hoc eſt ĩpiũ: exdæmonibus poſtea:ſi reſipiut humanæ aĩæ ſint futuri angelos ſcribis eẽ mutabiles.
& ſub eo qd piũ eſt:illud qd impiu eſt introducis: ut multis piodis aĩæ fiãt ex dæmonibus: nõ ex angelis: ſed
apparẽtibus ex manifeſtius fieri. finge aliquẽ tribunitiæ ptãtis ſuo uitio degradatũ per ſingula militiæ eque
ſtris officia ad tyronis uocabulũdeuolutũ:nõ ex tribunitio ſtat ſit tyro: ſed an primicerius: deinde ſenator: du
cenarius: puer: tyro: ſed primicerius factus eſt. Docet Origenes per ſchalã Iacob paulatĩ rõnabiles creaturas ad
ultimũ gradũ. i. ad carnẽ & ſãguinẽ deſcẽdere. necfieri poſſe: ut de cẽtenario numero ſubito ꝗs ad unũ nume
rũ præcipitet᷑: niſi per ſingulos numeros:qꝗᷓſi per ſe chalæ gradus adultimũ uſq; pueniat:& tot mutare corpora:
quot de cælo ad terrã mutauerit mãſiões.hæ ſũt ſtrophæ ueſtræ atq; præſtigiæ: quibus nos piloſiores & aĩales
hojĩes dicitis:qa nõ recipiamus ea quæ ſpiritus ſũt. VYos Hieroſolymitæ etiã angelos deridetis: ptrahunt᷑ in me/
h i. IxXi.

dio ueſtra myſteria: & de gẽtiliũ fabulis dogma coõtextũ: chriſtianis auribus publicat᷑ Hoc qduos imitamini
olim in Platone cõtẽpſimus. Cõtẽpſimus aut: qa Xpii ſtultitia: qa fatuũ dei ſapiẽtius ẽ hoĩbus. nõ pudetchri
ſtianos & ſacerdotes: ꝗᷓſi de rebus ludicris agat uerbis dubiis hærere. Et ambiguas librare ſnĩas: ꝗbus loquẽs
magis ꝗᷓ audiẽs decipit᷑: unus ex choro uro cũ a me teneret᷑: ut diceret qd ſẽtiret de aĩa:fuiſſet ne an carnẽ:an nõ
fuiſſet: fuiſſe rndit ſimul corpus & aĩam. ſciebã hoiem hæretici laꝗos ĩ ̃mone quærere.tãdẽ retexi eũ fateri:ex
quo corpus aĩaſſet: ex tũc eã dicere aſam nũcupata:quæ prius uel demõ: uel angelus ſathanæ: uel ſpiritus for
nicatiõis aut ĩ parte cõtraria dnatio: poteſtas: adminiſtrator ſpiritus: aut nucius appellata ſit. Sic fuit aĩa an ꝗᷓ
Adã in paradiſo formaret᷑: in quolibet ſtatu & ordine: & uixit & erat aliqd. Neq; enĩ poſſumus ĩcorporalẽ &
æternã ĩmobilẽ torpẽtẽq; ſentire. Neceſſe eſt enĩ ut aliꝗᷓ cauſa præceſſerit: cur quæ prius ſine corpore fuit:po/
ſtea circũdata ſit corpore: ſic cõtra naturã eẽ in corpore. Ergo reſurrectio corponis cõtra naturã enit: ſed nõ fiet
reſurrectio cõtra naturã. Er: o iuxa ſnĩam noſtrã corpus qd cõtra naturã eſt:reſi urgẽs aĩam nõ habebit. Dicis
aĩam nõ eẽ dedei ſubſtãtia: pulchre. dãnas enĩ ĩpiiſſimũ Manichæũ:quẽ noĩare pollutio eſt. Dicis ex angelis
aĩas nõ fieri: acqꝗeſco pauliſper:licet nouerĩ quo ſenſu dixeris. qa ergo didicimus ꝗd neges: uolumus ſcire qd
credas. Accepto inqs de terra limo plaſmauitdeus hoĩem: & per gratiã ꝓpriæ inſufflationis aſam donauit rõ
nabilẽ: & liberi arbitrii nõ partẽ aliquã ſuæ naturæ: iuxta quoſdã q hoc ĩ pie prædicãt:ſed ꝓpriã cõditionẽ. Vi
dete quãto circuitu qd nõ quærimus eloquat᷑. ſcimus ꝙ de terra deus plaſmauit hoĩem. nouimus ꝙ ĩfuffla/
uit in faciẽ eius. & factus eſt in aĩam uiuẽtẽ.noõ ignoramus: ꝙ aĩa rõnabilis ſit & ꝓprii arbitrii: & ſcimus ꝙ dei
illa cõditio ſit. Nemo dubitat errare manichæũ:qui dicit eũ eẽ de dei ſubſtãtia. Hoc nũc interrogo. Aĩa iſta dei
cõditio: liberi arbitrii: rõnabilis: neq; de ſubſtãtia creatoris: qn facta ſit: utrũ eo tpe: quo de limo factus eſt hõ:

& ĩſufflatũ eſt ſi piraculũ uitæ in faciẽ eius:an quæ prius fuerit:& inter rõnabiles creaturas & incorporeas erat

atq; uiuebat:dei poſtea ĩſuff atiõe donata ſit. Hictaces:hic ſimplicẽ & ruſticũ te ſimulas:& ſub uerbis ſcriptu
ræ:ea quæ ſcriptura nõ ſentit: abſcõdis. In eo loco: ubi dicis: ꝙ; nullus quærit: nõ illã partẽ aliquã eẽ diuinæ na
turæ: iuxta quoſcdã: qui hoc ĩpie prædicãt: illud magis debueras dicere: qc'oẽs quærimus: nõ eã quæ prius fue
rat:nõ eã quã an cõdiderat: quæ inter rõnabiles atq; ĩcorporeas & ĩuiſibiles creaturas multo iã tpe uerſabant᷑.

nihil hoꝶ loqueris. ꝓducis nobis Manichæũ: & abſcõdis Origenẽ.& ſicut paruulis cibũ poſcentibus: ludicra

quædã offerũt gerulæ: ut auocẽt mẽtes eoꝶ:ſic tu nos ruſticos auocas: & alia rndes ut dũ alterius pſonæ nouita

te tenemur: qd uolumus no quæramus. eſto hoc nõ lo quaris: & ſimplicitas tua nihilin ſe hẽat:qd callide tace

as: qui ergo de aĩa ſemel dicere ĩcœpas: & de tãta re an exordiũ cõditiõis humanæ repetere:cur diſpẽſatione pẽ
dente ad angelos & ad diſi penſationẽ dnici corporis repẽte trãſcẽdis? & cauſa in medio prætermiſſa:nõ ſoluis
dubia noſtra:ſed in luto hærere nos pateris: Si inſufflatio:qd nõ uis:& qd nuũc relinꝗs ambiguum: humanæ
aĩæ cõditio eſt: Eua in cuius faciẽ non ĩſufflauit deus: un alam habuit? Taceo de Eua:quæ in typo eccleſiæ de
coſta uiri ædificata nõ debet poſt tãta ſæcula nepotũ calũnia ſuſtinere. Cayn & Abel primi ex primis hoĩbus

un habuere aĩas/Oẽ deinceps humanũ genus qbus aĩaꝶ cẽſet᷑ exordiis!/ Vtrum ex radice iuxta bruta aĩalia:ut

quõ corpus ex corpore:ſicaĩa generet ex aĩa an rõnabiles creaturæ deſiderio corpoꝶ paulati ad terrã delapſæ:
nouiſſime etiã humanis illigatæ corporibus ſint? An certe qd eccleſiaſticum eſt ſm eloquia Saluatoris: pater
meus uſq; mò opat᷑: & opor.&illud Eſaiæ:qui format ſpm̃ hoĩsin ipſo.& in pſalmis:qui fingit per ſingu

los corda eoꝶ:quotidie deus fabricet᷑ aĩas/ Cuius uelle: feciſſe ẽ. & cõditor eẽ nõ ceſſat. Scio quæ contra hæcſo
leatis dicere:& adulteriora nobis atq; infeſta ꝓponere:quæ lõgior pugna ẽ.nec huius tpis patitur anguſtias

Eadem controuerſia & in uos retorqueri poteſt:& quodcunq; in conditorem præſẽtis temporis uidetur indi
gnum: hocetiam & donante eo non eſt indignum. Naſci de adulterio non eius culpa eſt qui naſcitur: ſed il/
lius qui generat. quomodo enim in ſeminibus non peccat terra quæ fouet: nec ſemen quod in ſulcis iacitur:
nec humor & calor quibus temperata frumenta in germen pullulant. Sed uerbi gratia fur & latro qui fraude
exinde enpit ſemina: Sic in generatione hoĩum recipit terra. i. uulua quod ſuum eſt: & receptum cõfouet:con
fotũ corporat:corporatũ in mẽbra diſtinguit. Et inter illas ſacri uẽtris anguſtias dei manus ſempꝑ ope . Idẽq;

eſt corporis & animæ creator. Noli deſpicere bonitatẽ figuli tui qui te plaſmauit:& fecit ut uoluit.Ipſe eſt dei

uirtus & dei ſapientia: qui in utero uirginis ædificauit ſibi domu. Iepto inter uiros ſanctos apoſtoli uoce nu/
merat᷑. meretricis ẽ filius:ſed audi: ex Rebecca & Iſaac Eſau genitus: hiſpidus tã mẽte ꝗᷓ corpore:ꝗᷓſi bonũ tri/
cicũ in loliũ auenaſq; degenerat. qa nõ in ſeminibus: ſed in uolũtate naſcentiũ cauſa eſt uitioꝶ atq; uirtutũ.
Si offenſa eſt naſci in corporibus humanis: quõ Iſaac: Sãpſon: Ioãnes Baptiſta de tepromiſſidõe naſcunt᷑? In
telligis qd ſit uitã ſuã audacter & libere pfiteri. pone errare me:apte dico q ſentio. Et tu ergo aut libere no/
ſtra ꝓfitere: aut cõſtanter tua loquere. noli ſtatuere te in acie mea: ut ruſticitate ſimulata: in tuto abeas:cũ uo/
Iueris pugnãtis terga cõfodere. Nõ eſtiſtius tpis cõtra Origenis dogmata cõſcribere. alteri iſtud ſi Chriſtus ui
tã dederit opi dedicamus. Nũc quærit᷑ ad eã ꝗbus arguit᷑ rndere: & ſimplex ſit & apta eius riſio. Tranſeamus
hicad famoſiſſimã de reſurrectiòe carnis & co rporis quæſtionẽ. in qua te rurſũ lectoradmonitum uolo: ut ti
more & iudicio dei me ſcias loq:& te audiredebere.N eq; enĩ tãtæ ſtultitiæ ſu:ut ſi in expoſitiõe illius fides me
ra eſt: & pfidiæ nulla ſuſpitio: quærã accuſãdi rõnẽ. & dũ uolo aliũ notare culpæ:ipſe noter caluniæ. Lege er/
dereſurrectiõe dnicæ camis: quæ ſubdita ſut: & cũ legeris & placauerit(ſcio enĩ placitura ignorãtibus) ſuſ/

pende

–☛ = — — — — — — ——

nitimin
detchi
loi
miann;
ikutenen
dinttus ſor
taini
Poraleg
fuit o
Anö ſet
bit Dics
angels
leirge
Dhauitto
tions. N
iluſhr,
us ei
Aiſtade
eſtha
Dreag ent
hoſahn
lunnen
hnuhe

bot.

ludn

Enoluta
lletnee
onepe
ſolus
lmanæ
llirce
hoibus
iluut
cpſe
nopate
erſngu
zherho
ltiuzt
rinchi
ſeli/
gaitur:
mnude
letcon
lti
zeſtcei
ce nu⸗
nüͦti⸗
ttuti⸗
nt! In
e no⸗
cino⸗
tus i
amus
eut 1
Sne
eet⸗/
ſ uſ⸗

nde

pende iudiciũ: expecta pauliſper: atq; uſq; ad finẽ riſionis noſtræ cohibe ſnĩam: & ſi tibi poſtea placuerit:tũc
nos caluniæ denotabis: paſſionẽ quoq; eius in cruce & mortẽ ac ſepulturã: quæ uniuerſa ſeruauit: ac reſurre/
ctionẽ ueritate & nõ putatiue cõfitemur: qui & primogenitus ex mortuis primitias maſſæ corpoꝶ noſtroꝶe:qᷓ
ſi in ſepulchro poſitas puexit ad cælũ: ſpem nobis reſurrectionis in reſurrectione ꝓprii corporis tribuẽs. unde
& oẽs ſic ſperamus reſurgere.quæ eni iuxta apoſtolũ ſeminant᷑ corruptione:reſurgent in ĩcorruptione. quæ
ſeminant in ignobilitate: ſurgentin gloria. Seminat᷑ corpus aĩale:ſi urget corpus ſpiritale. de ꝗqbus & ſaluator
docẽs locutus eſt. Qui enĩ digni fuerint ſæculo illo: & reſurrectione ex mortuis: neq; nubẽt:neq; nubent᷑: neq;
ultra mori poterũt: ſed erũt ſicut angeli dei:cũ ſint filiireſurrectionis. Rurſum in alia parte epiſtolæ:hoc eſt in
fine ſuoꝶ tractatuũ ait: auribus illudẽs naſciẽtiu: ſtrepitũ reſurrectiõis ac põpã acuerboꝶ ambiguitate libera

uit. ſed neq; a ſecũdo glorioſo aduẽtu dñi nũ leſu Chriſti ĩtermiſimus: ꝗ uẽturus ẽ ĩ gloria ſua iudicare uiuos
& mortuos.ipſe enĩ ſuſcitabit oẽs mortuos:& añ ſuuũ tribunal faciet eẽ:& unicuiq; reddet ᷣm ꝙ egit ꝑ corpus

ſiue bonũ ſiue malũ:ſcilicet utcoronãdus ĩ corpore ꝙ; caſte egit & iuſte:aut cõdẽnandus ꝙ uoluptatibus pari

ter iniqtatibuſq; uiuit. hoc qdĩ euagelio legimus: ĩ cõſumatiõe mudi:ſi fieri põt: ſeduci etiã electos ĩ hoc o pa

tur capitulo: cũ turba ĩperita: aut uulgus ĩdoctũ mortuos & ſepultos audit reſurrectionẽ mortuoꝶ ueritate:&

2„

nõ putatiuecõfiteri: ac ᷣmitias maſſæ nroꝶ corpoꝶ: & deũ corpore ad cæleſtia pueniſſe. auditq; reſurrecturos
nõĩ Dtgnhis alieniſq; corporibus: quæ aſſumunt ĩ fantaſmate: ſed ſicut ſurrexit dns ĩ corpore:qd apud nos ĩ
ſacto ſepulchro cõditũ iacuit: ita & nos in ipſis corporibus ꝗbus nũc circũdamur & ſepelimur:in die iudicii re
ſurrecturos. & ne hoc paꝶ ꝗs æſtimaret:addidit ĩ extremo capitulo:& unicuiq; reddet pᷣm Fedir incorpore:ſi
ue bonũ: ſiue malũ: ſcilicetad coronãdũ in corpore: quod caſte egit & iuſte: aut cõdẽnãdũ qd uoluptatibus &
iniquitatibus ſeruiuit. hæc audiẽs indoctuũ uulgus in tãto mortuoꝶ ſepulti corporis reſurrectiois ſonitu nul
lã ſtrophã:nullas inſidias ſuſpicat᷑. Credit eſſe qd dicit᷑. Sãctiores enĩ ſũt aures populi:qꝗᷓ ſacerdotis animus.
Iterũ atq;ʒ iteꝶ te lector comoneo: ut patiẽtiã habeas:& diſcas qd ego quo qʒ per patiẽtiã didici. & tn ante qᷓuul
tũ dictionis euoluã: & dogma Origenis de reſurrecttiõe breuiter exponã:nõ poteris uim ſcire antidoti:niſi ue
nena pſpexeris. Illud diligenter obſerua: & caute relegẽs memora ꝙ nouies reſurrectionem nominãs corporis:

nec ſemel ꝗdẽ caris inſeruit: ſuſi pectũq; tibi ſit quod de induſtria prætermiſit. Dicit ergo Origenes in pluri/

bus locis: & maxime in librode reſurrectione quarto: & in expoſitiõe pᷣmi pſalmi: & in ſtromatibus duplicẽ er
rorẽ uerſari ĩ eccleſia noſtroꝶ: & hæreticoꝶ: nos ſimplices & philoſarcas. i. amatores carniũ dicere: ꝙ eadẽ ofſa
& ſanguis & caro:idẽ uultus & mẽbra totiuſq; corporis particulæ reſurgẽt in nouiſſima die: ſcilicet ut pedibus
ambulemus: opemur manibus: uideamus oculis: auribus audiamus: circũferamuſ e uentrẽ ĩſatiabilẽ:& cibos
ſtomachũcõcoquẽtẽ: Cõſequẽs aũt eẽ q iſta credamus: dicere nos ꝙ a nobis comedẽdũ ſit & bibendũ: digerẽ
da ſtercora: & effundẽdus humor: ducendæ uxores: liberi pcreandi. quo enĩ membra genitalia:ſi nuptiæ non
erũt? quo dentes:ſi cibi nõ molẽdi ſũt?ẽ Quo uenter & cibi:ſiiuxta apoſtolum & hic & illi deſtruent᷑ ipſo iteꝶ
clamate:caro & ſaguis regnũ dei nõ poſſidebũt:neq; corruptio ĩcorruptionẽ. hæcnos ĩnocẽtes & ruſticos aſſe
rit dicere. hæreticos uero ĩ quoꝶ parte ſũt Martion: Apelles: Valẽtinus: Manes: nomẽ ĩſaniæ penitus & carnis
& corporis reſurrectionẽ negare: & ſalutẽ tãtũ tribuere aĩæ:fruſtraq; dicere: nos ad exẽplũ dñi reſurrecturos
cũ ipſe quoq; dis in fantaſmate reſurrexerit: & non ſolum reſurrectio eius: ſed ipſa natiuitas ſoAοτσιπſν.1. pu
tatiue magis uiſa ſit: ꝗᷓ fuerit. Sibi aũt utrãq; diſplicere ſniam: fugere ſe & noſtroꝶ carnes: & hæreticoꝶ fantaſ
mata: ꝗa utraq; pars in cõtrariũ nimia ſit. Aliis id eſſe uolentibus qd; nõ erũt: aliis reſurrectionẽ corpoꝶ oĩno
denegatibus Quatuor inqt elemẽta ſnut: philoſophiſꝗq; nota & medicis: de ꝗbus oẽs res & corpora humana
coõpacta ſũt: terra: aqua: aer: & ignis. Terrã in carnibus: aerem in halitu:aquã in humore: ignẽ in calore ĩ telligi
Cũergo aĩa caducũ hoc fœdũq; corpuſculũ dei iuſſiõe dimiſſerit: paulati oĩa redire ad materiæ ſuæ ſubſtãtias
carnes in terrã elabi:halitũ in aera miſceri:humorẽ reuerti ad abyſſos: calorẽ ad æthera ſubuolare. Et quom ſi
ſextariũ lactis & uini mittas in pelagus: ſi ueliſq; rurſũ ſeparare qd miſſũ eſt: uinũ ꝗqdẽ & lac quod miſeras:
nõ perire:tñ nõ poſſe qd fuſũ eſt ſeparari:ſic ſubſtãtiã carnis & ſãguinis nõ pire qdẽ in originalibus materiis:
nõ tn ĩ antiquã ſpeciẽ redire: nec poſſe ex toto eadẽ eẽ: quæ fuerint. Cuũ aut iſta dicant᷑ ſoliditas carniũ: ſãguinũ
ius: craſſitudo neruoꝶ: uenarũq; pplexio: & oſſiũ duricies denegat᷑. Ala rõne reſurrectionẽ corpoꝶ cõfitemur

eoꝶ: quæ ſepulchris poſita ſũt: dilapſaq; ĩ cinerẽ: Pauli apoſtoli: & Petri apoſtoli: & ſinguloꝶ ſingula. neq; eni

fas eſt:ut ĩ aliis corporibus aĩæ peccauerint:in aliis torqueant᷑.nec iuſti iudicis alia corpora pro xpᷣo ſaguinẽ fũ

dere: & alia coronare. Quis hæc audiens: reſurrectionẽ carnis eũ negare putat Eſt inquit ſingulis hoĩbus rõ
quædã deo artifice inſita: quæ futuras materias in medullæ principiis tenet. & quomõ tãta abor magnitu/
do: trũcus: rami: poma: folia nõ uident᷑ ĩ ſemr̃e:ſũt tñ ĩ rõne ſemĩãs quã græci &αε Inpοιοαιοονοοοant: & gra
no frumsti eſt intrinſecus: uel medulla: uel uenula:quæ cũ in terra fuerit diſſoluta:trahit ad ſe uicinas materi
as: & in ſtipula: folia: ariſtaſq; cõſurgit. neq; enĩ in grano radices: culmus: folia: aniſtæ: paleæ diſſoluta ſũt: ſic
& in rõne humanoꝶ corpoꝶ manẽt quæda ſurgẽdi antiqᷓ principia: & qſi a“ epiav.i. ſemĩariũ mortuoꝶ ſinu

terræ cõfouet᷑. Cũ aũt iudicii dies aduenerit: & in uoce archangeli: & in nouiſſima tuba tremuerit terra: moue
—C — ₰ . — — — — — – .* . * * —
bunt ſtati ſemĩa: & in pũcto horæ mortuos germiabũt: nõ tn eaſdẽcarnes: nec in his formis reſtituẽt: quæ fue

rũt.Vis ſcire uerũ eẽ qddicimus: audi apoſtolũ.Sed dicit aliqs. quomõ reſt urgẽt mortui? quo aut corpore ue/
h ui. Ixxiii.

7-

u)

niẽt!inſipiens tu. qd ſeminas nõ corpus: qdfuturũ ẽ:ſeminas. ſed nudũ granũ: utputa tritici: uitis: & arboris.
Et qa degrano tritici ac ſemẽte uerboꝶ ex parte iã diximus: nũcde acino uĩacii diſſeramus. granũparuũ ẽ:ita
ut uixduobus digitulis teneri poſſit. Vbi ſũt radices? ubi radicũ: & truũci: & ppaginũ tortuoſa pplexio?: Vbi pã
pinoꝶ umbracula& uuaꝶ pulchritudo futura uina parturiẽs? Aridũ ẽ qd tenet᷑: & peneuix cerrit᷑. ſed ĩ ficco
illo grano potẽtia dei & occulta rõne ſemẽtis ſpumãtia muſta ſinuant᷑: hoc ligno tribuis. hoĩ nõ tribuis. Quod
piturũ ſicornat᷑: qd mãſurũ nõ ẽ:nec pſtinã recipiet uilitatẽ: & uis rurſus oſſa:ſãguinẽ . mẽbraut creſcẽtibus
capillis tõſore egeas: naſus pituitas digerat: ĩcremẽta unguiũ ſecãda ſint: ĩferiores partes uel ſtercora uel libidi
nes effluãt. Si affers iſtas ĩeptias ruſticoꝶ & carnis:ĩ ꝗᷓ deo placere nõ poſſumus:ꝗᷓſi inimici obliuiſceris reſurre
ctionẽ mortuoꝶ. Semĩat᷑ ĩ corruptioe:ſurget ĩ ĩcorruptiõe. Semiĩat᷑ ĩ cõtumelia: ſurget ĩ gloria. Semĩat᷑ ĩ ĩfirmi
tate: ſurget ĩ uirtute. Semĩat corpus aĩale:ſurget corpus ſpiritale. Nuũc oculis uidemus: auribus audimus: ma/
nibus agimus: pedibus äbulamus. In illo aũt corpore ſpiritali toti uidebimus: toti audiemus: toti opabimur:
toti ãbulabimus. & trãſfigurabimur. i metaſtematice mẽbroꝶ qbus nũc utimur: diuerſitas denegabit᷑. Aliud
nobis ſpiritale & æthereũ pmittit᷑: qd nec tactui ſubiacet: necoculis cernit᷑: nec põdere prægrauat᷑: & pro locoꝶ
in ꝗbus futurũ eſt uarietate mutabit᷑. Alioꝗn ſi eædẽ cames erũt & corpora quæ fuerũt:rurſũ mares & fæmĩæ
rurſũ nuptiæ uiris hirſutũ ſuꝑciliũ: barba plixa: mulieribus genæ lenes: & anguſta pectora: & cõcipiẽdo & par
turiẽdo fœtus uẽter: & femora dilatanda ſut. Reſurgẽt etiã infãtuli: reſurgẽt & ſenes. Illi nutriẽdi ſũt: hi bacu/
lis ſuſtẽtãdi. Nec uos o ſimplices reſurrectio dñi decipiat: ꝙ latus & manus monſtrauerit:in littore ſteterit:in
itinere cũ Cleopha ambulauerit: & carnes & oſſa habere ſe dixerit. Ilud corpus aliis pollet priuilegiis. de uini ſe
mine & carnis uoluptate nõ natũ eſt. Comedit poſt reſurrectionẽ ſuã:& bibit: & ueſtitus apparuit:tangen dũ
ſe præbuit. ut dubitãtibus apoſtolis fidẽ faceret reſurrectionis. Sed tñ nõ diſſimulat naturã aerei corporis &
ſpiritalis. Clauſis ingredit᷑ oſtiis: & in fractione panis ex oculis euaneſcit. Ergo & nobis poſt reſurrectionẽ bibẽ
duũeſt & comedendũ: & poſtreſurrectionẽ ſtercora digerẽda. Et ubi erit illa ꝓmiſſio: oportet mortale hoc ĩdue
re ĩmortalitatẽ/ Hæceſt oĩs cauſa: ꝙ ĩ expoſitiõe fidei tuæ ad decipiẽdas aures ignorãtiũ nouies corpus: & nec
ſemel carnes noĩas:dũ hoĩes putãt te carnes ĩ corporibus cõfiteri: & idẽ carnes eẽ qdcorpus. Si idẽ eſt nõ diuer
ſũ ſignificat. Scio enĩ te hoc eẽdictuꝶ: putaui idẽ corpus eẽ qdcarnẽ:ſimpliciter ſũ locutus. Quare nõ cames
potius noĩas: ut corpus ſignifices: & indifferẽter nũccarnẽ nũc corpus: ut & corpus ĩ carne:& caro ĩ corpore de
mõſtret Sed mihi crede: nõ ẽ ſimplex ſilẽtiũ tuũ. Alia enĩ carnis: alia corporis definitio ẽ. oĩs caro ẽ corpus:nõ
oẽ corpus eſt caro. Caro ẽ pprie quæ ſaguine: uenis: oſſibus: neruiſq; cõſtrĩgit. Corpus ꝗᷓꝗᷓ & caro dicat᷑:ĩterdũ
tñ æthereũ: uel aereũ noĩat. Quod tactui uiſuiq; nõ ſubiacet:& plæruũq; uiſibile ẽ atq; tagibile. Paries corpus
eſt:ſed nõ caro. Vn apoſtolus corpora cæleſtia appellat: & corpora terreſtria:cæleſte corpus:ſolis: lunæ: ſtella/
rũ. Terreſtre: ignis: aeris: aquæ: terræ: & reliquoꝶ: quæ abſ. Tal his ſentiunt᷑ elemẽtis. Vides nos ĩtelligere ſub
tilitates ueſtras: & archana: quæ in cubiculis & ĩter pfectos loquimini. Et quæ populus foris ſtãs nec meret᷑ au/
dire pfertis in mediũ. Hoc eſt illud qd reducta ad auriculã manu: & cocrepãtibus digitis: ridẽtes dicitis: oĩs glo
ria filiæ regis ĩtrinſecus: & ſtroduxit me rex in cubiculũ ſuũ. Patet quare corporis: & nõ ſãguinis reſurrectionẽ
dixeris: ſcilicetut nos rudes carnẽ te dicere putaremus ĩ corpore: & ii ꝗ pfecti ſũt: ĩtelligerẽt carnẽ in corpore de/
negari. Deniq; apoſtolus in epiſtola ſua ad Colocẽſes: uolẽs corpus xpi carneũ & non ſj piritale:aereũ: tenue:de
molſtrare: ſignificãter locutus eſtdicẽs. Et uos cũ eſſetis aliquãdo alienati a xpo: & inimici ſẽſus eius in opibus
malis: recõciliauit in corpore carnis ſuæ per mortẽ. Rurſũq; in eadẽ epiſtola. In quo circũciſi eſtis circũciſione
nõ manufacta in expoliatione corporis carnis. ſi corpus carnẽ ſolũ ſignificat. & nõ eſt nomẽ ambiguũ: nec ad
diuerſas ĩtelligẽtias trahi põt: ſatis ſupflue corporeũ & carneũ dicit: quaſi caro nõ ĩtelligat᷑ in corpore.In ſym/
bolo fidei & ſpei nræ: qd ab apoſtolis traditũ eſt: qd nõ ſcribit᷑ in charta & attramẽto: ſed in tabulis cordis car
nalibus poſtcõfeſſionẽ trinitatis & unitatẽ eccleſiæ: oẽ xp̃iani dogmatis ſacramẽtũ carnis reſurrectione inclu
dit᷑. Et tu in tãtũ in corporis & iteꝶ corporis: & tertio corporis: & uſq; nouies corporis: uel ſermone: uel nume
ro ĩmoraris: nec ſemel nomĩas carnẽ: qd illiſemel nominãt carnẽ: corpus uero tacẽt. Sed &illud quod argute
ſubnectis & pᷣcaues: prudẽterq; diſſimulas ſcito nos ĩtelligere. his enim teſtimoniis ueritatẽ reſi urrectionis ꝓ/
bas: quibus Origenes negat: & de dubiis ĩcerta cõfirmãs certã fidei domũ ſubita tẽpeſtate ſubuertis. Seminat᷑
ĩquit corpus aĩale: ſurget corpus ſpiritale. neq; enim nubẽt: neq; nubent᷑: ſed erunt ſicut angeli in cxlis. Quæ
alia exẽpla aſſumeres: ſi reſurrectionẽ carnis ueritate &nõ putatiue:ut loqueris confitereris! Poſt illa quibus
ignorãtiũ blãditus es auribus: ꝙ in ipſis corporibus: in ꝗbus mortui ſumus & ſepulti reſurgemus: hoc potius
adiũge & dic: qm ſpũs carnẽ & oſſa nõ habet: ſicut me uidetis hre: & pprie ad Thomã. Infer digitũ tuũ in ma/
nus meas: & manũ tuãin latus meũ: & noli eſſe ĩcredulus: ſed fidelis. Sic & nos poſt reſurrectionẽ eadẽ habe/
bimus mẽbra quibus nũc utimur. eaſdẽ carnes & ſãguinẽ & oſſa: quoꝶ in ſcripturis ſãctis opa:nõ natura dã-
nant᷑. Deniq; in Geneſi ſcriptũ eſt. Nõ pmanebit ſpũs meus in hoĩbus iſtis:quia caro ſũt.Et Paulus apoſto/
lus de pᷣma doctrina & opibus iudæoꝶ. Nõ acqeui ait carni & ſãguini. Et ad ſãctos qui utiq; in came erãtdicit
Vos aut in carne nõ eſtis:ſed in ſpũ.ſi tũ dei ſpũs hĩtat in uobis. negãs enim eos in carne:quos in carne eẽ con
ſtabat: nõ carnis ſubſtãtia: ſed pctã dãnabat. Hæc eſt uera reſurrectionis cõfeſſio: quæ ſic gloriã carni tribuit:

ut auferat ueritatẽ. qd uero dicit apoſtolus corruptibile hoc& mortale: hoc ipſũ corpus: ideſt carnẽ: quæ tunc
uidebat᷑

ibaou
tentin
uinle
endi
ons &
edce
Ncidue
D ner
odver
oams
morde
Puund
iterdi
corpus
ſtella⸗
Nreſib
eretan⸗
roüge
echion
porc⸗
enuet:
opl
loone
ner
hin/
scat
inlu
lnume
Agute
ninat
Quæ
uidus
vous
nmy
abe
adi
volto⸗
ithia
eecon⸗
buit
rtune
cut

0t

uidebat᷑ oſtẽdit. Quod aũt copulat ĩduere ĩcorruptionẽ & ĩmortalitatẽ: illud ĩdumẽtũ.i.ueſtimẽtũ: nõ dicit
corpus abolere: qd ornat in gloria: ſed qd an in glorioſũ fuit efficere glorioſũ: ut mortalitatis & infirmitatis li
uente ueſte depoſita ĩmortalitatis auro: &ä(ut ita dicã) firmitatis atq; uirtutis ĩduamur: uolẽtes nõ ſpoliari car
ne:ſed ſupueſtiri ĩ gloria: &domiciliũ noſtꝶ: qdde celo eſt ſuꝑindui deſiderantes:ut deuoret᷑ mortale a uita.
certe nemo ſupinduit᷑:niſi ꝗ an ueſtitus ẽ:ſic & dñs nr ĩ mõte trãſfiguratus eſt in gloria. nõ ut manus ac pedes
cæteraq; mẽbra pderet: & ſubito in rotũditate uel ſolis uel ſphæræ uolueret᷑.ſed eadẽ mẽbra ſolis fulgore ruti
lãtia: apoſtoloꝶ oculos ꝑſtringerẽt. uñ & ueſtimẽta eius mutata ſũt ĩ cãdorẽ: nõ in aerẽ: ne forte & ueſtes eius
aſſeras ſpiritales. & facies ĩnqt fulgebat: ſicut ſol. Vbi aũt facies noĩatur: æſtimo ꝙ & cætera mẽbra conſpecta
ſũt. Enoch trãſſatus eſt in carne: Helias carneus raptus eſtin cælũ. Necdũ mortui: & paradiſi iã coloni habent
quoq; mẽbra: cũ qbus rapti ſũt: atq; trãſlati: qd imitat᷑ ieiunio:illi poſſidẽt conſortio dei: ueſcunt᷑ cæleſti pane
& ſaturantoĩ uerbo dei: eudẽ hũtes deũ:quẽ & cibũ. Audi ſaluatorẽ dicẽtẽ: & caro mea reqeſcit in ſpe. Et ĩ alio
loco:caro eius nõ uidet corruptionẽ. Et rurſũ: oĩs caro uidebit ſalutare dei:& ſemꝑ ingeminãs proferat magis
hæc Exechiel: qui oſſa iũgẽs oſſibus: & educẽs ea de ſepulchris ſuis: & ſuꝑ pedes ſtare faciẽs: carnibus neruiſq;
cõſtrĩgit: &cutedeſup tegit. tonet Iob tormẽtoꝶ uictor: & teſta radẽs putridæ carnis ſaniẽ miſerias ſuas reſur
rectiõis ſpe & ueritate ſolet. Quis mihi det inqt: ut ſcribant᷑ ſermones mei? qs mihi det ut exarent᷑ in libro ſti
lo ferreo:& plũbi lamĩa uel celte ſculpant᷑ ĩ filice? Scio enĩ ꝙ redẽptor meus uiuit: & ĩ nouiſſimo die de terra re
ſurrecturus ſũ: & rurſũ circũdabor pelle mea: & in carne meauidebo deũ: quẽ uiſurus ſũ ego ipſe. & oculi mei
cõſpecturi ſũt: &nõ alius. repoſita eſt hæc ſpes mea in ſinu meo. qd hacꝓphetia manifeſtius? N ullus tã apte
oſt Chriſtũ: ꝗᷓ ſſteañ xpᷣm. uult uerba ſuain perpetuũ durare. ut & nulla poſſint uetuſtate deleri. exaran ea
uultin plũbi lamĩa: & ſculpi ĩ ſilice. ſpat reſurrectionẽ: ĩmo nouit: & uidit: ꝙ uiuit xp̃s redẽptor eius:& ĩ nouiſ
ſimo die de terra reſurrecturus ſit. necduũ mortuus erat dũs & athleta eccleſiæ:redemptorẽ ſuũ uidebat ab ĩfe/
ris reſurgentẽ. Et rurſũ circũdabor pelle mea: & in carne meauidebo deũ.puto 4 nõ loqtur ꝗᷓſi amator carniũ:
quas putridas fetenteſq; cernebat. ſed ex fiducia reſurgẽdi cõtemnit præſẽtia ſolatio futuroꝶ. Rurſũ ait circũ/
daborpelle mea. Et ubi eſt corpus æthereũ ubi aereũ? & ſpiritui & auræ ſimile?certe ubi pellis & caro: ubi oſ/
ſa & nerui & ſãguis & uenæ: ibi carnis ſtructura: ibi pprietas. Et in carne inꝗt mea uidebo deũ. qm oĩs caro ui/
debit ſalutare dei: & Ieſũ deũ: tũc & ego uidebo redẽptorẽ & ſaluatorẽ & deũ meũ. Videbo aũt in iſta carne:
quæ me nũccruciat: quæ nuũc præ dolore diſtillat. iccirco deũ in carnecõſpiciã: qꝗa oẽs infirmitates meas ſua re
ſurrectione ſanabit. Nõne tibi uider iã tũc Iob cõtra Origenẽ ſcribere: & ꝓ carnis ueritate: in qua tormẽta ſu/
ſtinuit: alterũ cõtra hæreticos hr̃e certamẽ? Dolet eni ſi tãta ſit fruſtra ppeſſus: & alia ſpiritaliter reſurgente:
iſta carnaliter cruciata ſit. Vñ ĩculcat & exaggerat: & oĩa lubricæ cõfeſſiois archana manifeſta uoce cõcludit: di
cens. Quẽ uiſurus ſũ ego ipſe: & oculi meicòſpecturi ſũt: & nõ alius. E ſi nõ in ſexu reſurrecturus eſt: ſi non
iiſdẽ mẽbris: quæ iacuere in ſtercore: ſi nõ eoſdẽ oculos apiat ad uidẽdũ deũ: ꝗbus tũc uidebatuermiculos: ubi.
ergo erit Iob?tollis ea in ꝗbus ſubſtitit Iob:& donas mihi inaneuocabulũ reſurgentis. quõ ſi nauim poſtnau
fragiũ reſtitutã uelis ac neges ſingula de qbus nauis cõſtruit᷑: ego libere dicã: & ꝗꝗᷓ torqueatis ora. trahatis ca/
pillos: applaudatis pedẽ: Iudæoꝶ lapides inqratis: fidẽ eccleſiæ aptiſſime cõfitebor. reſurrectionis ueritas ca/
tholice ſine carne & oſſibus: ſine ſãguine & mẽbris intelligi nõ põt. ubi caro & oſſa & ſãguis & mẽbra ſũt:ibi

neceſſe eſt: ut ſexus diuerſitas ſit. Vbi ſexus diuerſitas eſt:ibi Ioãnes Ioãnes: Maria Maria. Noli timere eorum

nuptias. qui etiã añ mortẽ in ſexu ſuo ſine ſexus ope uixerũt. Quãdo dicit.in illadie neq; nubẽt neq; nubent᷑
de iis dicit᷑: qui pnt nubere: & tñnõ nubẽt. Nemo enĩ dicit de angelis. nõ nubẽt:neq; nubent᷑. Ego nunꝗᷓ audi
ui ſpiritaliũ uirtutũ in cælo nuptias celebrari. ſed ubi ſexus eſt: ibi uir & fœmĩa. Vn & tu inuitus licet ueritate
cogẽte cõfeſſus es. & dixiſti aut coronãdus in corpore: ꝙ caſte egit & iuſte. aut cõdẽnãdus in corpore:ꝙ uolup
tatibus iniqtatiq; ſeruiuit. Tolle corpus: & pone carnẽ & uirũ: & fœminãnõ negaſti. Quis enĩ uiuit cũ gloria
pudicitiæ: qui nõ habet ſexũ: per quẽ cõmitti potuit ĩpudicitia? Quis enĩ lapidẽ coronauit:qa uirgo pmãſe/⸗
rit? Angeloꝶ nobis ſimilitudo ꝓmittit᷑: & beatitudo illa: in qua ſine carne & ſexu ſũt angeli: nobis in carne &
ſexu nt᷑o donabit᷑. Mea ruſticitas ſic credit: & ſicĩtelligit ſexũ cõfiteri ſine ſexuũ operibus: Oẽs reſurgere:& ſic
eos angelis adæquari. nec ſtatĩ ſupflua uidebit membroꝶ reſurrectio: quæ caritura ſint officio ſuo:cũ adhuc
ĩ hacuita poſiti nitamuropa nõ ĩplere mẽbroꝶ. Similitudo aũt ad angelos nõhoĩum ĩ angelos demutatio ſed
ꝓfectio ĩmortalitatis & gloriæ eſt. Argumẽta uero illa pueroꝶ & infaãtiũ & ſenũ & ciboꝶ & ſtercoꝶ: ꝗbus ad/
uerſũ eccleſiã uteris:nõ ſũt tua:quæ degẽtiliũ fõte manarũt.eadẽ enĩ opponũt nobis æthnici. qui xpᷣianum eẽ
tedicis: gẽtiliũ arma depone.diſcãt illi magis ate reſurrectionẽ carnis cõfiteri: ꝗᷓ tu ab illis negare. aut ſi & tu de
numero hoſtiũ es: oftẽde te libere aduerſariũ: ut æthnicoꝶ ſuſcipias uulnera. dono tibi nutriculas tuas:dono
decrepitos ſenes: ne hyberno frigore cõtrahant᷑. fruſtra etiã tonſores artificia didicerũt: ſciẽtes Iſraeliticũ popu
lũ per.x. annos:nec unguiũ:nec capilloꝶ ĩcremẽta ſẽſiſſe: & qd his maius eſt no ſũt attrita ueſtimẽta eoꝶ: nec
ĩueterauerũt calciamẽta eoꝶ. Enoch & Helias:de ꝗbus dudũ diximus tãto tpe in eadẽ ꝑpmanẽt ætate qua ra⸗
pti ſũt. Habẽt dẽtes: uẽtrẽ: genitalia: & tñ nec cibis:nec uxoribus utunt᷑. Quid potẽtiã dei calũniaris? qui põt
de medulla illa: & de ſemĩario ueſtro ĩteriori: nõ carnes tantũ de carnibus: ſed corpus educere: & aliud ex alio
facere: & de aqua: ideſt uilitatecarniũ p̃cioſa & aerii corporis uina mutare põt:atq; eadẽ potẽtia. qua de nihiſe
h uiii. .Ixxiiii.

cũcta fabricatus eſt: reddere quæ fuerũt: qa multo minus eſtreſtituere qd fuerit: ꝗᷓ creare de nihilo. Miraris ſi
de ĩfãtibus & ſenibus impfecti uiri ætatẽ reſurrectio faciat: cũ de limo terræ abſq; ætatũ ĩcremẽtis cõſumatus
hõ factus ſit: coſta mutat᷑ ĩ fœminã. & tertio humanæ cõditiõis mõ uilia & pudẽda:iuxta natiuitatis elemẽta
mutant in carnes: ligant᷑ in mẽbris: diſcurrũt in uenis: in oſſa durant᷑.Vis & quartũ genus humanæ genera/

tionis audireS pũs ſanctus ſuꝑueniet in te:& uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Propterea qd naſcet᷑ ex te ſãctũ
uocabit᷑ filius dei.Aliter Adã:aliter Eua:aliter Abel:aliter Ieſus xp̃ᷣs. Et in hoĩbus diuerſis exordiis:una hoĩs na

tura nõ differt:reſurrectionẽ carnis oĩumq; mẽbroꝶ:ſi uelĩ probare:& ad ſingula teſtimõia iugere explanatio
nes: multis libris opus erit: ſed præſẽs cauſa hocnõ deſiderat. Propoſui enĩ nõ Origeni oĩbus rũdere:ſed frau
dulẽtæ ſatiſfactiõis apire myſteria. Attn ꝗa lõgus fui in aſſertiõe cõtraria: & uereor ne dũ fraudes pãde re ſtu/
deo:ſcãdalũ lectori tchinquataceruatun teſtimonia ponã curſimq; pſtringã: ut toto contra uenenatã eius ar/
gumẽtationẽ ſcripturaꝶ põdere dimicemus.qui ueſtẽ nõ habet nuptialẽ: nec ſeruauit illud mãdatũ: candida
ſint ueſtimẽta tua ſenpel anibu⸗ pedibuſq; cõſtringit᷑: ne recũbat in cõuiuio:ſedeat in ſolio:ſtet ad dexterã

dei:mittit᷑ in gehẽnã: ubi fletus oculoꝶ & ſtridor dẽtiũ eſt. Capilli capitis ueſtri numerati ſũt.ſi capilli:puto fa

cilius dentes. fruſtra aut numerati: ſi aliqn pituri: ueniet hora: qua oẽs qui in monumẽtis ſũt:audiẽt uocẽ fi/

lii dei: & pcedẽt. audiẽt auribus: ꝓcedẽt pedibus. Hoc & Lazarus anñ iã fecerat. ꝓcedẽt aũt de monumentis. i.

in monumẽtis illati fuerãt:ueniẽt mortui:& reſurgẽt de ſepulchris ſuis.in eos enĩ qui a deo eſt medulla ex oſ/

ſibus ipſoꝶ. Tũc ĩplebit᷑ qd dns loquit᷑ per ꝓphetã. Populus meus ĩtra ĩ cellaria tua aliquãtulũ:donec ira mea
trãſeat. Cellaria uleli ſignificãt: de qbus hocutiq; ꝓfert᷑ qd cõditũ fuerit. Et exibũt de ſepulchris ſuis uelu

ti hinnuli de uĩculis ſoluti. gaudebit cor eoꝶ: & oſſa eoꝶ ſicut ſol orient᷑. uenietoĩs caro in cõſpectu dñi:& mã
dabit piſcibus maris: & eructabũt oſſa quæ comederãt: & faciet cõpagẽ ad cõpagẽ: & os ad os. & qui ĩ terræ pul
uere dormierũt reſurgẽt:alii in uitã æternã: alii in obprobriũ & cõfuſionẽ æternã.tũc uidebũt iuſti ĩpioꝶ pœ-/-

nas atq; cruciatus: qmuermis eoꝶ nõ moriet᷑: & ignis eoꝶ nõ extiguet᷑: & erũt ĩ cõſpectu oĩs carnis.quotquot

igit᷑ hẽmus hãc ſpẽ: ſicut exhibuimus mẽbra nr̃a famulantia ĩmuditiæ & iniqtati ad iniqtatẽ: ita adhibeamus
ea famulatia iuſticiæ ad ſãctificationẽ: ut reſurgẽtes ex mortuis in nouitate uitæ ambulemus. quõ & uita dni
Ieſu manifeſtat᷑ ĩ no mortali corpore:& ꝗ ſuſcitauit leſũ xpᷣm a mortuis:uiuificabit & mortalia corpora nĩa:
ꝓpter ĩhĩtãtẽ ſpm̃ eius ĩ nobis.iſtud enĩ ẽ:tut ĩ nobis ꝗ ſemp mortificationẽ in corpore nr̃o circũtulimus:uita
quoq;ʒ Ieſu manifeſtet᷑ ĩ corpore nr̃o mortali:ideſt ĩ carne mortali ᷣm naturã:æterna ſᷣm gram. Vidit & Ste⸗

phanus ſtãtẽ Ieſũ ad dexterã pr̃is. & manus Moyſi mutata ẽ ĩ cãdorẽ niuis. &deĩceps coloni pſtino reſtituta.ĩ

utraq; diuerſitate manus fuit. Figulus ille Hieremiæ: cuius per duriciã lapidũ uas qd fecerat confractũ eſt: de
eadẽ maſſa & de eodẽ luto reditegrauit: qd ceciderat. Sed & ipſũ reſurrectiois uocabulũ ſi gnificat non aliud

ruere: aliud reſuſcitari. & ꝙ adiicit᷑mortuoꝶ carnẽ ppheta demſtrat. qd enĩ in hoĩe moritur: hoc & uiuificat᷑.

Vulneratus ille itineris hierico totus refert ad ſtabulũ:& delictoꝶ plagæ ĩmortalitate ſanãtur. apta ſunt & ſe

pulchra in dui paſſione.qũn ſol fugit:terra tremuit: & multa corpora ſãctoꝶ ſurrexerũt:& uiſa ſũtin ſãcta ci/

uitate. Quis eſt inꝗt Eſaias qui aſcẽdit ex Edon: fuluida ueſtimẽta eius ex Boſor:ſic formoſus in ſtola cãdida.
Edon aut terrenus ĩterpᷣtat aut cruẽtus:Boſor aũt caro:aut ĩ tribulatiõe paucis uerbis totũ reſurrectiõis myſte
riũ demõſtrat: ideſt & ueritatẽ carnis & augmẽtũ gloriæ. & ẽ ſẽſus. Quis ẽ iſte ꝗ aſcẽditde terra:aſcẽdit de ſagui
ne. Cuius ueſtimẽta iuxa ꝓphetiã Iacob:ꝗ alligauit pullũ ſuũ ad uitẽ:& torcular calcauit ſolus:muſto rubẽtia
ſũtde boſor: ideſt decarne ſiue tribulatiõe mudi. Ipe enĩ uicit mũdu:ideoq; rubra & fuluida ſũt ueſtimẽta eius
qa ſpecioſus forma fuit præ filiis hoĩum pꝓpter gloriã triũphãtis in ſtolã cãdidã cõmutata ſũt: & tunc uere de
xpᷣi carne cõpletũ eſt. Quæ eſtiſta quæ aſcẽdit dealbata nitẽs ſup fratruelẽ ſuũ. Et qcin eodẽ libro ſcribit᷑. Fra
truelis meus rubicũdus ſiue cãdidus. Hũc imitant᷑: qui ueſtimẽta ſua nõ inqnauerũt cũ mulieribus. uirgines
enĩ pmãſerũt: qui ſe caſtrauerũt ꝓpter regna cæloꝶ. itaq; in albis erũt ueſtibus. Eo tpe ſnĩa dni ope pfecta mõ
ſtrabit᷑. Oẽ qd dedit mihi pr̃nõ pdã ex eo ꝗcꝗ̃: ſed reſuſcitabo illud in nouiſſimo die: totũ uidelicet hoĩem quẽ
totũ naſcẽdo ſuſcepat. Tũcouis quæ pierat: & in inferioribus oberrabat:humeris Saluatoris tota portabit᷑.&
quæ pctis lãguida fuit:clæmẽtia iudicis ſuſtẽtabit᷑. Tũc uidebũt illu: ꝗ cõpũxerũt: qui clamauerunt:Crucifige
crucifige talẽ. Tribus & tribus cædẽt pectora ipſi & mulieres eoꝶ:illæ mulieres ꝗbus dis locutus eſt crucẽ por
tans. Filiæ hieruſalẽ nolite flere ſuꝑ me: ſed ſup uos flete & ſupꝑ filios ur̃os. Tuncangeloꝶ uaticiniũ cõplebit᷑:
qui ſtupẽtibus apoſtolis euntẽ in cælũ dixerũt. hic Ieſus qui a uobis aſſũptus eſt in cælũ: ſic ueniet:quẽadmo
dũ uidiſtis eũ euntẽ in cælũ. Quale eſt aut iccirco dũm dicere poſt reſurrectionẽ.xl. diebus comediſſe cũ apo/
ſtolis: ne fataſma putaretur. & hoc ipſũ qd comedit in came & in mẽbris: uiſus eſt ĩ fãtaſmate cõfirmare:aut
uerũ eſt qd uidebat᷑:aut falſũ.Si uerũ eſt: ergo uere comedit: Si aũt falſũ :quõ res falſas oſtẽdere uoluit: ut re⸗
ſurrectiois ueritatẽ pbaret-/ Nemo eni falſo uerũ ꝓbat.Ergo inqes & nos poſt reſurrectionem comeſturi ſu⸗
mus. Neſcio. Nõ eniĩ ſcriptũ eſt. & tñ ſi credat᷑ nõ puto ſim comeſturus. Legi enĩ nõ eẽ regnũ dei cibũ & potũ:
repromittẽs nobis:quæ oculus nõ uidit:nec auris audiuit: necin corhoĩs aſcẽderũt. Moyſes & Helias qᷓdragin
ta diebus ieiunauerũt ac noctibus. hochoĩum natura no patit᷑.ſed qd hoĩ ĩpoſſibile eſt:deo ĩpoſſibile nò eſt.
Sicut qui futura prædicit:no ĩtereſt utrũ poſt.x.annos an poſtcẽtũ uẽtura ꝓnũciet:qa una eſt ſnĩa futuroꝶ.
Sic qui.xl.diebus põt ieiunare & uiuere:ĩmo nõ põt ieiunare:ſed uiuit uirtute dei: & æterno tꝑe poterit abſq;
eſca &

eſc⸗
ſcẽ
uid
gen
nu
oib
aut

— — — —. ——

— —

=, =

innuſi
Imans
lenin
Lenen,
reſichi
hoüm
humt
led ſau
lenlh⸗
inn
cnlh
denei
Puuof
uoce ſy
nnii
nerob⸗
tamen
isuelu
„Amä
erepol
vcge
otguet
bemd
wnnin
nusuin
Ae⸗
Ntutxi
jeſbde
1aliud
uihcrk⸗
ntſe
ſicha⸗
cidci
nſſt,
kligi
wbera
taeius
ete de
., Fa
ignes
amo
nqve
bit
nalßge
cipot
lebit:
adno
i apo
renut
zut
un lu⸗
fai
ln
val
oße⸗
a&

eſca & potu uiuere. Quare fauũ cõmedit dũs ut reſurrectionẽ pbaret:nõ ut tuis faucibus mella pmitteret. pi
ſcẽ in prunis aſſũ petiit:ut dubitãtes cõfirmaret apoſtolos:qui ad illũ accedere nõ audebãt:qd putarẽt ſe ſpm̃
uidere nõ corpus. Archiſynagogi filia ſuſcitat᷑: & cibũ appetit. Lazarus ꝗtriduanus mortuus reſurgit:& pran
dens ĩducit᷑: nõ ꝗa apud ĩferos eſuriebat: ſed qa difficultas opis ſcrupuloſitatẽ fidei inqrebat. Quò ueras ma/
nus & uerũ oſtẽdit latus: ita uere comedit cũ diſcipulis: uere ambulauit cũ Cleopha: uera lingua locutus eſt:cũ
oĩbus uero accubitu diſcubuit in cœna: ueris manibus accepit panẽ:bndixit:ac fregit & porrigebat illis. Quia
auũt ab oculis repẽte euanuit: uirtus dei eſt: nõ umbræ & fãtaſmatis. Alioqn & an reſurrectionẽ: cũ eduxiſſet eũ
de Nazareth: ut præcederet in ſupcilio mõtis:trãſiuit per medios.i. lapſus eſt de manibus eoꝶ. Nunqd iuxta
Martionẽ dicere poſſumus: ꝙ iõ natiuitas eius in fãtaſmate fuerit:ꝙ cõtra naturã qui tenebat elapſus eſt:qd
Magis licet:hoc dno nõ licet? Apollonius Theaneus ſcribit᷑:ꝙ cũ añ Domitianũ ſteterit ĩ cõſiſtorio:repẽte nõ
cõparuit. Nolite potẽtiã dni Magoꝶ præſtigiis adæquare: ut uideat᷑ fuiſſe qd nõ fuit: & putet᷑ comediſſe ſine
dẽtibus: abulaſſe ſine pedibus: fregiſſe panẽ ſine manibus: locutũ eẽ ſine lingua: & latus mõſtraſſe ſine coſtis.
& quomõ inqes nõcognoſcebãt eũ in itinere: ſi ipfũ hẽbat corpus qd hũit? Audi ſcriptura dicentẽ. Oculi eoꝶ
tenebant᷑:ne eũ cognoſcerẽt. Et rurſũ.apti ſũt oculi eoꝶ:& cognouerũt eũ. Nunqd alius fuit qũ nõ cognoſce/
bat᷑ Et alius qũ cognitus eſt? Certe unus atq; idẽerat. Cognoſcere ergo & nõ cognoſcere oculoꝶ fuit: non eius
qui uidebat᷑: licet & ipſius fuerit. oculos enĩ tenebat eoꝶ: ne ſe cognoſcerẽt. Deniq; ut ſcias errorẽ ꝗquerſabat in
medio:nõ corporis qni: ſed oculoꝶ fuiſſe clauſoꝶ:apti ſũt oculi eoꝶ inꝗt & cognouerũt eũ. Vn & Maria Ma/
gdalenæ ꝗ̃diu nõ cognoſcebat Ieſũ:& uiuũ quærebat ĩter mortuos: hortulanũ putabat:agnoſcit: & dnim uo/
cat. Poſt reſurrectionẽ Ieſus ſtabat in littore. diſcipuli in naui erãt.cæteris nõ cognoſcẽtibus eũ:dicit diſcipu/
lus quẽ diligebat Ieſus Petro:dñs ẽ. Prior enĩ uirginitas uirgi ale corpus agnoſcit. idẽ erat:& nõ idẽ oĩbus uide
bat᷑. Statiq; ſubiũgit᷑. & nemo audebat ĩterrogare eũ tu ꝗs es:ſciẽtes ꝙ dis ẽ. nemo audebat qa deũ ſe ciebant.
Veſcebant᷑ cũ prãdẽte:qa hoĩem & carnẽ uichat no aliter deus aliter hõ eẽt. Sed unus atq; idẽ filius dei.co
gnoſcebat ut hõ:adorabatr᷑ ut dũs. Scilicet nũc mihi philoſophãdũ eſt:ĩcertos eẽ ſenſus nrt̃os: & maxime uiſũ.
Carneades aliqs ab ĩferis excitãdus: ut pferat remu in aqua fractũ uideri: porticus lõgius anguſtiores: ro tũdos
ꝓcul turriũangulus: colũbaꝶ colla ad ſi ingulas cõuerſiões colorẽ mutãtia. Cũ Rhode Petrũ nũciaret: & apoſto

ſis diceret:ob periculi magnitudinẽ euaſiſſe nõ credũt: fãtaſmata ſi uſpicant᷑. Porro ꝙ clauſis ĩgreſſus eſt oſtiis

eiuſdẽ uirtutis fuit: cuius & oculis euaneſcere. Lynceus (ut fabulæ ferut) uidebat trãs parietẽ: dns ĩgreſſus clau/
ſis oſtiis fantaſma fuerit: ĩtrare nõ potuerit. Aqlæ & uultures trãſmarina cadauera ſẽtiũt. Saluator apoſtolos
ſuos niſi oſtiũapuerit non uidebit. Dicmihi acutiſſime diſſ putator. Quid eſt maius: tantã terræ magnitudinẽ
appẽdere ſuꝑ nihilũ:& ſuꝑ aquaꝶ ĩcerta librare:an deu tranſire per clauſã portã: An creaturã cedere creatori:
Quod maglis eſt tribuis: qd minus eſt calũniaris. Petrus ſuꝑ aquas ambulat grandi & ſolido corpore. Mollis
unda nõ cedit:paululũ fides dubitat: & ſtatim naturã ſuam corpus ĩtelligit: ut ſciamus ſuꝑaquas nõcorpus
ambulaſſe: ſed fidẽ. Oro te ꝗ tãtũ cõtra reſurrectionẽ ſẽtiẽs argumẽtaris ut nihil ſimpliciter mecũ loꝗ̃ris. Cre/
dis uere dm reſurrexiſſe ĩ eodẽ quo mortuus: quo ſepultus ẽ corpore: an nõ credis: Si credis cur iſta ꝓponis ꝑ

quæ reſurrectio denegat᷑ Sinon credis:qd ita impitoꝶ aĩas & reſurrectionẽ caſſo noĩe uẽtilas-/ Audi nuper de

Martionis ſchola ꝗqdã ut inꝗt ei:qui in hac carne:& in his oſſibus reſurrexerit: gaudẽs animus ſtatĩ ĩtulit. Con
ſepulti enĩ ſumus: & cõſurreximus cũ xpᷣo ꝑ baptiſmũ aĩæ an carnis reſurrectionẽ dicis Rndit: nõ ſolius aĩæ:
ſed carnis quæ cũ aĩa renaſcit in lauacro. Et quõ pibit: quæ in xpo renata eſt. Quia ſcriptũ eſt ait Caro & ſan
guis regnũ dei nõ poſſidebũt. Attẽde obſecro te qd dicat᷑: caro & ſanguis regnũ dei nõ poſſidebũt: Nunqd nõ
reſurgẽt? Abſit: ſed nõ poſſidebũt. Quarenõ poſſidebũt: Quiaſe equit᷑. neq; corruptio incorruptionẽ poſſide
bit. tãdiu ergo regnũ dei nõ poſſidebũt:qᷓdiu caro tatũ ſanguiſq; pmãſerint. Cũ autcorru ptiuu ĩduerit incor/
ruptionẽ. & mortale ĩduerit ĩmortalitatẽ: & lutũ carnis in teſta fuerit excoctũ: qui prius graui põdere præme
bat interrã:acceptis ſpũs pẽnis & ĩmutatiõis nõ abolitiõis noua gloria uolabit ad deu. Et tũc ĩplebit᷑ illud q;
ſcriptũ ẽ. Abſorpta ẽ mors ĩ uictoria. Vbi ẽ mors cõtẽtio tua? Vbi eſt mors aculeus tuus Præpoſtero ordie de
aĩaꝶ ſtatu & carnis reſurrectiõe rndimus: omiſſiſq; prĩcipiis epiſtolæ: tota nobis cõtra egregios tractatus eius
fuit diſputatio. Maluimus enĩ de dei rebus ꝗᷓ de noſtris iniuriis dicere. Si peccauerit homo in hominem roga/

bunt pro deo ad dominũ. Si autẽ in deũ peccauerit:quis orabit pro eo? Nuce diuerſo ſut oĩ a:noſtros aduerſa

rios ĩmortali odio perſequimur: blaſfemãtibus deũ clæmentẽ porrigimus manũ. ſcribit ad Theophilũ epi/
ſcopũ apologiã:cuius iſtud exordiũ eſt. Tu qdẽ ut hõ dei: & apoſtolica ornatus gratia:curã omniu eccleſiarũ.
maxime eius quæ in hieroſolymis eſt ſuſtines:cũ ipſe pluribus ſollicitudinibus eccleſiæ dei: quæ ſub te eſt: de/
ſtrĩgaris.ᷣ laudat faciẽ: ad pſonã principũ trahit: tu qui regulas quæris eccleſiaſticas. & Niceni cocilii canonibus
uteris: & alienos clericos & cũ ſuis epiſcopis cõmorãtes niteris uſurpare: ride mihi: ad alexãdrinũ epiſcopũ pa
læſtina qd ptinet? Niſi fallor:hoc ibi decernit᷑: utpalæſtinæ metropolis cæſarea ſit: & totius oriẽtis ãtiochia.

ne e1 AIII alior. MET. ElCcd. .
Aut igit᷑ ad cæſariſẽ epiſcopũ referredebueras: cui ſpreta cõmuniõe tua cõmunicarenõnoueras. Aut ſi ꝓcul
expetendũ iudiciũ erat ad Antiochiã potius litterædirigẽdæ. Sed noui cur Cæſareã: cur Antiochiã nolueris

mittere. ſciebas qd fugeres: qd uitares. maluiſti occupatis auribus moleſtiã facere: ꝗᷓ debitum Metropolitano

tuo honorẽ reddere. Nec hoc dico: ꝙ præter amicitias: quæ ſuſpitionẽ generãt: ꝗcꝗᷓ ĩ generatiõe rephẽdã. ſed

h V.⸗ .lxxv.

qa apud ĩterrogãtes magis & præſẽtes te purgare debueras. Miſiſti religioſiſſimũ hoĩem Iſidoꝶ preſbyterũ:
uirũ potẽtẽ tam ex ipſa ĩceſſus & habitus dignitate: ꝗᷓ diuinæ ĩtelligẽtiæ: curare etiã eos: qaĩo uehemẽter ægro
tãt: ſi tñ ſenſũ ſui lãgoris hẽant. Hõ dei mittit hoĩem dei. nihil ĩtereſt ĩter p̃ſbyterũ & epiſcopũ.eadẽ dignitas
mittẽtis & miſſi hoc ſatis ĩperite: in portu utdicit᷑ naufragiũ. Iſte Iſidorus qui in cælũ tuis laudibus tollit:idi
ſũ ĩfamat᷑ Alexãdriæ: qd in hieroſolyma.ex quo nõ legatus adueniſſe uidet᷑: ſed ſocius. Alioqn ꝓferant᷑ & litte
ræ manu eius ſcriptæ. quæ ꝗdẽ an tres mẽſes legatiõis ad nos directæ erãt: portãtes errorẽ. Vincentio preſbite/
ro redditæ ſũt.quæ uſq; hodie ab eo tenent᷑:ꝗqbus cohortat᷑ ducẽ exercitus ſui:ut ſi uꝑ petrã fidei ſtabili pſiſtat
gradu: nec niis minis terreat. Pollicet ſe an ꝗᷓ legatiis eẽt ulla ſuſpitio: uẽtuꝶ Hieroſolymã:& aduẽtũ ſuũ ili/
co aduerſarioꝶ cuneos ꝓterẽdos. Et inter cætera his etiã uerbis utit. Quõ fumus in aere diſſoluit᷑: & cæra ad ui
ciniã ignis. ita diſſipabit᷑ qui ſempꝑ eccleſiaſticæ fidei reſiſtẽs: nũc per hoĩes ſimplices eãdẽ fidẽ inqetare conat᷑
Rogo te lector: qui hoc ſcribit:an ꝗᷓ ueniat: qd tibi uidet᷑? An aduerſarius uel legatus. Iſteẽ quẽ nos piiſſimũ
uel religioſiſſimu: & utuerbũ exprimamus euerbo deicolã poſſumus dicere.Iſte eſt hõ diuinæĩ telligentiæ: tã

potẽs: & tãta ĩceſſus ac habitus dignitate: ut ꝗſi ſpiritalis Hippocrates lãgorẽ aĩaꝶ nr̃aꝶ ſua potuerit præſẽtia

mitigare. Si tũnos uoluerimus ſuæ medicinæ acqeſcere: curet ſe tali medicamine:qui etiã alios curare conſue/
uit. Nobis diuina illa ĩtelligẽtia pro Chriſto ſtultitia eſt. Libenter nra ruſticitate lãguemus: ne collyrio ueſtro
ĩpie uidere diſcamus. tuæ uero ſãctimoniæ poptima uolũtate: ꝗſi ad finẽuſq; pducta ſit. depræcamur dũm
in ſãctis locis nocte & die: ut reddat pfectã mercedẽ: & coronã uitæ largiat᷑. Recte gratias agis. niſi enĩ ueniſſet
Iſidorus tu ĩ tota palæſtina tã fidelẽ ſodalẽ nõ ĩueniſſes.niſi ille tibi ꝓmiſſũ apportaſſet auxiliũ:hæreres apud
turbã ruſticoꝶ: quæ ſapiẽtiã tuã ĩtelligere nõ poſſet. Nec ipſa apologia:de qua nuũcſermo eſt: Iidoro præſẽte
&multu collaborãte dictata eſt. ipſe idẽeſt dictator & baiulus litteraꝶ. Cũ ergo hucueniſſet: & acceſſiſſet ad
nos tribus uicibus: &admonuiſſet tã diuinæ ſapiẽtiæ tuæ: ꝗᷓ ꝓpriæ ĩtelligẽtiæ habẽtia uerba medicinã: nec p/
fuit alicui: nec ꝓfuit ei quicꝗᷓ. ideoq; ad tres uices dicit᷑ ad nos acceſſiſſe. ut & in ueniẽdo myſticũ numerũ coſer
uaret. qui theophili epi mãdatũ nobis loquebat᷑: litteras ad nos ab eo miſſas noluit reddere. Cũq; diceremus:
ſi legatus es: redde legationis epiſtolas. ſi epiſtolã nõ habes: quõ legatũ te ꝓbabis Ridit ſe hre ꝗdẽ litteras ad
nos. adiuratũ tũ ab hieroſolymoꝶ epo ne nobis eas redderet. En legati cõſtatia: qui ut pacẽ faceret: & ſuſpitio/
nẽ in alterã partẽ fauoris excluderet: æquu ſe uttiſe ꝙ; tribuit. & ꝗa ſine emplaſtro uenerat: & medicoꝶ armamẽ
ta nõ hẽbat:iccirco eius medicina nõ ꝓfuit. Hieronymus inqt & qui cũ eo ſũt: & ſecreto & corã oĩbus frequen
tiſſime:& ſub iuriſiurãdi teſtificatiõe ſatis ei fecerut: ; nunꝗ de nobis ambiguitatẽ aliquã habuerit fidei dicẽ-
tes. quomõ quo tpe qñ cõmunicabamus ei: & tũc ſimiliter eundẽ affectũ hẽbamus de rõne fidei. Videte qd fa
ciat concordia dogmatũ. Iſidorus qui ut hæc ſignificaret: eius ſocius erat: hõ dei & pᷣſbyter theoſebeſtos & uir
Potẽs & ſacro ac uenerabili ĩceſſu & diuinæ ĩtelligẽtiæ & hippocrates xp̃ᷣianoꝶ uocat᷑.Ego miſellus dũ in ſoli/
tudine deliteſco: a tãto põtifice repẽte trũcatus: preſbyteri nomẽ amiſi. & tũñ iſte Hieronymus cũ panoſa tur/
ba & ſordidatis gregibus quid Iſidoro illi fulmini auſus eſt reſi pondere:ait ne forte ille non crederet: & oppri-
meret eos præſẽtia: & mole corporis ſui:nõ ſemel:ſed frequẽtiſſime iurauerũt ſe eũ: de quo quæſtio erat:ſcire
orthodoxũ: nec unꝗᷓ in ſuſpitione habuiſſe hæreſeos. O apertũ ĩpudenſq;ʒ mẽdaciũ. Oteſtimoniũ pro ſe nec
Catoni creditũ. In ore enim duorũ uel triũ teſtiũ ſtat omne uerbuũ. alicui nedictũ: aut tibi aliquãdo mandatũ
eſt: ꝙ ſine ſatiſfactiõe fidei cõmunionẽ tuã ſubiremus: Quãdo per uiꝶ diſertiſſimũ &chriſtianiſſimũ Arche
laũ comitẽ qui ſequeſter pacis erat cõditus locus fœderis fuit. nõne hocin primis poſtulatũ eſt:ut futuræ con
cordiæ fides iaceret füdamẽta? Pollicitus ẽ eẽ ſe uẽturũ. Inſtabatdies paſchæ: frequẽs monachoꝶ turba uene/
rat: expectabaris ĩ loco. ꝗd faceres neſciebas. repẽte mãdaſti egrotare te. neſcio ꝗᷓ algoris ui illa die tenõ poſſe ue
nire. Ludio nedũ ep̃s hoc loquit᷑ Pone ueꝶ eẽ qddicis:pfrigeſcas. Ecleſiæ cauſã negligis?! Tot uiroꝶ & xpᷣia/
noꝶ & monachoꝶ patiẽtiã tẽtas!. Nolnimus tibi occaſionẽ dare. uidebamus eni ſtrophã dilationis tuæ iniu/
riam patientia uicimus. ꝗd ſcribit Archelaus? Monet altero & tertio die manere: ſi uelles uenire: & ille occupa
tus (muliercula enim uenire nõ ceſſauit)dũ nauſeã euaſiſſet: noſtri penitus oblitus eſt. poſtduos ergo menſes
tandẽ expectatus uenit Iſidorus: qui nonut tu fingis pro te teſtimoniũ: ſed cauſã poſtulatæ ſatiſfactionis au
diuit. Cum enĩ obiiceret nobis quare ei cõmunicaſtis ſi hæreticus erat: Audiuit ab oi bus:coõmunicauimus ni⸗
hil de hæreſi ſuſpicantes. Poſtꝗᷓ uero a beato papa Epiphanio cõuentus tam ſermone ꝗᷓ litteris reſpondere cõ
tempſit:cũctis monachis ab eodem Epiphanio ſcripta uenerunt. ut abſ. q; ſatiſfactiõe fidei: nullus ei temere
cõmunicaret.præſto ſunt litteræ: nec ſu perhac re dubitari põt. Hæc ſunt quæ ſfratrũ turba reſpondit:non ut
tu argumẽtaris: ex eo te non eſſe hæreticũ: quia aliquãdo nõ dictus ſis. hac enĩ rõne ægrotare nõ debebit:qui
ante ægrotationẽ ſanus fuit. Quando autẽ cœptũ eſt de ordinatione Pauliniani: & alioꝶ qui cũeo ſunt uenti
lari:tunc uidẽtes ſe reprehẽdi: cũ propter charitatẽ atq; cõcordiã cõcederent eis oĩa: hoc aut ſolũ expeteret᷑: ut
licet abaliis contra regulas ordinati eſſent: tamẽ ſu biicerent᷑ eccleſiæ dei:ut nõ ſcinderent eã:neq; ꝓpriũ ſibi fa
cerent principatũ: In hocomnino acqeſcentes cœperunt ꝓponere de fide: & oĩbus notũ facere: ꝙ ſi nõ arguerẽ
turii qui cũ Hieronymo preſbytero erant:nil culparent in nobis. Sin autem arguerent erroris & culpæ: cum
penitus nõ quæant de iſtiuſmodi quæſtionibus diſi putare:ſatiſfactionem errati proprii non inuenientes ad
iſta cõfugerint: nõ quo ſperarent nos poſſe cõuinci:ſed famã noſtrã lædere niterent᷑. Quod pplexa oratio eſt:

nemo

—

lxxvf

eſtei

mitkra nemo uitiũ interpretatoris putet. talis enĩ & græcaeſt. Interim ego gaudeo: ꝙ qui me decollatũ putabã: ſubi
l Cgn to mihi preſbyterii caput uideo repoſitũ. dicis uos oĩno cõuicino poſſe: & ueniread prœliũ phorreſcis. ſi cau
ellil, ſa diſcordiæ no ex diſſentione fidei eſt: ſed ex Pauliniani ut dicis ordinatione deſcẽdit:quæ tanta ſtultitia eſt
ntgl uolẽtibus occaſionẽ dare:nolle rñdere cõfitere fidẽ ſed tũ rũde qch. quæreris: ut᷑o ibus luceat: nõ de fide: ſed de
topteſoi, ordinatione eſſe certamẽ. qᷓdiu enĩ ĩterrogatus de fide tacueris: põt tibi dicere aduerſarius: nõ eſt ordinatiõis
lli llr cauſa: ſed fidei.Si ordinationis cauſa eſt ulte facis:de fide interrogatus tacere.ſi fidei ſtulte prætẽdis ordina
itiü luül⸗ tionẽ. Porro Ich⸗ dicis te petiſſe utſĩ ubiicerent eccleſiæ dei: & nõ ſcinderẽt eã:neq; ꝓpriũ ſibi facerẽt Priĩcipatũ
n de qbus dicas nõ ſatis ĩ telligo. ſi de me & de p̃ſbytero Innocẽtio: ſatis multo dormiſti tpe ꝗ poſt ãnos tredeci
–m nũc excitatus hæc loꝗris.ob id enĩ & ego Antiochiã: & ille Cõſtãtinopolim urbes celeberrimas deſeruimus:
Adilln nõut te in populis pᷣdicãtẽ laudaremus: ſed ut in agris & in ſolitudine dureſcẽtia pctã deflentes Xpi in nos
genirti miſericordiã deflecteremus. Si aut de Pauliniano tibi Fmo Etuide eũ epiſcopo ſuo eẽ ſubiectũ: uerſari Cypri:
rprrlii ad uiſi itationẽ niamĩ terdũ uenire: nõ ut tu ũ:ſed ut alienũ: eius uideliceta quo ordinatus eſt. Xſi hic etiã eſſe
W uoluerit: & ĩexilio nro qetus ĩ ſolitudiĩe uiuere: d tibi debet: niſi honorẽ quẽ oĩbus debemus epᷣis? Faca teor
noeltn dinatũ: idẽ ab eo audies: qd a me miſello hoĩe ſãctæ memoriæ ep̃s Paulinus audiuit. Nũ rogaui te ut ordina
mrdin rer: Si ſic preſoyterũ tribuis: ut monachũ nobis nõ auferas: tu uideris de iudicio tuo. Sin auũt ſub noĩe preſby
* teri tollis: & mihi ppter qd ſæculũ derelinꝗ:ego hẽo qckt ſe emꝑ habui: nulluũ diſpendiũ in ordinatione paſſus
“rü S..& nõ inqit ſcĩderẽt eã:neq; ꝓpriũ ſibi facerẽt prĩcipatũ. Quis ſcidit eccleſia Nos quoꝶ oĩs domus Bethleẽ
e in eccleſia coõicat? An tu: qui aut bñ credis: & ſupꝑbe de fide taces: aut male: & uere ſcindis eccleſiã?! Nos ſcindi
opreſit mus eccleſiã: q ante paucos mẽſes circa dies pentecoſtẽ cũ obſcurato ſole:oĩs mudus iã iãq; futuꝶ iudicẽ for/
allllen midaret: ꝗdraginta diuerſæ ætatis & ſexus p̃ſbyteris tuis obtulimus baptizãdos? & certe ꝗnq; preſbyteri erãt
nideg. in monaſterio: qui ſuo iure poterãt baptizare: ſed noluerũt qcꝗᷓ cõtra ſtomachũtuũ facere:ne & hæc tibi de fi
Nek de reticẽdi daret᷑ occaſio. An tu potius ſcĩdis eccleſiã: q p̃cepiſti bethleẽ pᷣſbyteris tuis:ne cõpetentibus nĩ̃is in
dim paſcha baptiſmũ traderẽt: quos nos Dioſpolin ad cõfeſſorẽ & ep̃ᷣm miſimus Dionyſiũ baptizãdos. Eccleſiã
lmi DWU ſcindere dicimur: qui extracellulas nr̃as:locũ eccleſiæ nõ habemus? At tu ſcindis eccleſiã: qui mandas clericis
enf tuis: ut ſiquis Paulinianũ ab Epiphanio epo cõſecratũ prelbyterũ dixerit: eccleſiã ꝓhibear intrare. ex quo tẽ
Lammmi pore uſq; in ptem diem uidemus tm̃ ſpecũdni: & hæreticis intrantibus ſuſpiramus ꝓcul poſiti. nos ne ſu/
frgnn mus qui eccleſiã ſcindimus? An ille qui uiuis habitaculũ: mortuis ſepulchrum negat: qui fratrum exilia po/
igeidi ſtulauit? Quis potiſſimũ illã feram totius orbis ceruicibus imminẽtem cõtra noſtras ceruices ſpecialiter inci
eteqgt tauit: Quis oſſa ſanctorũ & innoxios cineres ſcindẽs hucuſq; uerberari ab imbribus ſinit? His nos blãdimẽ
tos Nu tis paſtorbonus ĩuitat ad pacem: & ꝓprium arguit facere principatũ: qui oĩbus ep̃is rectã dũtaxat fidẽ tenẽti
dinſol⸗ bus & cõmunione & charitate ſociamur. An tu ſolus eccleſia es: & qui te offẽderitachriſto excluditur? Siad
ola w/ ꝓpriũ deuenimus principatũ: oſtẽde nos in parrochia tua habere epiſcopũ. ꝙ tibi nõ cõmunicamus: fidei ẽ:
Loppti reſpõde & ordinationis erit. Occaſionẽ quoq; fingunt aliam litteraꝶ:quas dicũt ſibi ſcripſiſſe Epiphanium.
tſar ꝗᷓꝗᷓ dabit ille rationẽ pro oĩbus quæ geſta ſunt ante tribunal chriſti: ubi maior & minorabſ. q; ulla pſonarum
wſener acceptione iudicabitur. & tamẽ quòõ poſſunt illius niti epiſtola: quã de ordinatione Pauliniani illicita: & illo
undli rum qui cũ eo ſũt a nobis coargutus ſcripſit: ſicut & ipſa epiſtola eius ĩ exordio ſuo ſignificat? Rogo quæ tan
ider ta eſt cæcitas cineritiis ſicut aiunt tenebnis ĩuoluta:‚icit nos occaſionẽ fingere:& Epiphanii aduerſus ſe litte
un ras nõ habere. ſtatiq; fubiungittquom poſſũt illius niti epiſtola: quã de ordinatione Pauliniani illicita: &
lene⸗ eorum qui cum eo ſunt:a nobis coargutus ſcripſit:ſicut & ipſa epiſtola eius in exordio ſuo ſignificat: nõ ha/
ſeue⸗ bemus epiſtolam. Et quæ eſt illa epiſtola quæ in exordio ſuo de Pauliniano loquitur: Eſt ne aliquid poſt ex *
/ ordium:cuius tu times facere mẽtionẽ? Ate eſtcoargutus ætatis: qua Paulinianus erat. Preſbyterũ ordinas:
einiv⸗ & legatũ mittis ac ſociũ: tantãq; habes fiduciã: ut ubi Paulinianũ mẽtitus es puerũ:illuc pueꝶ mittas preſby
cun terũ Itẽq; Theoſobiũ T-hyriæ eccleſiæ diaconũ facis preſbyterum: & contra nos armas: illiuſq; in nos abutenis
* elo quentia. tibi ſoli licet eccleſiæ uiã calcare. tu quicquid feceris: norma doctrinæ eſt. no erubeſcis ante tribu
nö nal Chriſti iudicãdum tecum Epiphanium ꝓuocare: Quæ ſequuntur poſt hoc capitulũ: hæc ſunt menſæ
“R ſuæ & domus cõtuberniũ imputat Epi hanio:ſcribitq; eũ nunꝗᷓ eſſe ſecũ de Origenis dogmatibus locutũ:&
lri ſui iuriſiurãdi teſtificatione cõfirmat cẽs: ne ſuſt pitionẽ quidẽ (ſicut deus teſtis eſtpuerſæ in nos fidei ſeha
* bere mõſtrauit. nolo ridere & arguere acriter: ne piurii epiſcopũ cõuincere uidear. Præſto ſũt plures epiſtolæ
Epiphanii. una ad ipſũ: aliæ ad epiſcopos palæſtinos: & nup ad romanũ põtificẽ. in quibus dicit ſe eũ coram
d multis de dogmatibus arguentẽ: non meruiſſe reſponſum: totũq; noſtræ paruitatis teſtis eſtmonaſterium.
– ¶ Beati Hieronymi prel byteri ad Theophulii papam Alexandninum Apologia. In qua calunias loanis huero
nn⸗ Tolymitanirefelice gms ſeckator m ollen lit. ARKil
r iſtola tua hæreditatis ricæ te indicãs poſſeſſorẽ: qui pgens ad patrẽ apoſtolis loꝗᷓ bat᷑: Pacem
lini — meã do uobis:pacẽ meã relinquo uobis.illius quoq; fœlicitatis cõpotẽ te eſſe teſtata eſt:in quam
un Sðůð beati pacifici nũcupant᷑. Blãdiris ut pater: erudis ut magiſter: inſtruis ut põtifex. Veniſti ad nos
8 nõ in maieſtate uirgæ: ſed in ſpũᷣ Pen Panaik & leuitatis & maſuetudis: ut humilitatẽ xp̃i:pᷣmo
ſtati

nares. Qui mortaliũ genus. nõ fulminãs & tonãs: ſed ĩ p̃ſepe uagiẽs & iacẽs ſaluauit ĩ cruce.

H H lxn.

Legimus enĩ ĩ typo illius añ prædictũ. Memẽto dñe Dauid:& oĩs mãſuetudinis eius.Etĩ ipſo poſtea pntatũ

eſt. diſcite a me: qa mitis ſũ:& humilis corde. Vñ & multa de ſacris uoluminibus ſuꝑ pacis laude pſtringens:
ac per uarios ſcripturaꝶ cãpos more apũ uolãs qcꝗd dulce & aptũ cõcordiæ fuit artifici eloꝗo meſſuiſti.A te
currẽtes igit᷑ ad pacẽ imitati ſi umus. Expoſita ad nauigandũ uela:crebrior exhortationis tuæ aura cõpleuit: ut
non t retractatibus & faſtidioſis: ꝗᷓ utauidis & plenis faucibus: dulcia pacis fluẽta biberemus. Veꝶ quid fa/
ciemus in quoꝶ ptãte uolũtas tm pacis eſt: nõ effectus. Et ꝗᷓqᷓ uolũtas quoq; apud deũ ꝓpoſiti ſui mercedẽ
hẽat tũ impfectũopus etiã uolẽtes mœrore cõtriſtat. Quod ſciẽs & apoſtolus pfectiſſima uidelicet pacẽ ĩ utri
uſq; partis uolũtate cõſiſtere: ꝗtũ ĩquit ex nobis eſt: cũoĩbus hoĩbus pacẽ hũtes. Et ꝓpheta: pax pax. Et ubi eſt
pax Nihil enĩ grãde eſt: pacẽ uoce pᷣtẽdere: & ope deſtruere. Aliud ĩniti: aliud demoõſtrare. uerbis ſonare con/
cordiã: re exigere ᷣuitutẽ. VYolumus & nos pacẽ. Et nõ ſolũ uolumus: ſed rogamus. Sed pacẽ xpᷣi: pacẽ uerã:pa
cem ſine inimicitiis: pacẽ ĩ qua nõ ſit bellũ ĩuolutũ.Pacẽ quæ nõ aduerſarios ſubiicit: ſed amicos iũgit. Quid
dñationẽ pacẽ uocamus? & nõ reddimus unicuiq; rei uocabulũ ſuum: ubi odiũ eſt: appellent᷑ inimicitiæ. ubi
charitas: ibi tmmodo pax uocet᷑. Nos nec eccleſia ſcindimus: neq; a patrũ cõione diuidimur. Sed ab ipſis ſut
ita dicã) cunabulis: catholico ſumus lactenutriti. Nemo nãq; magis eccleſiaſticus eſt: ꝗᷓ qui nunꝗᷓ hæreticus
fuit: Sed ignoramus abſqʒ charitate pacẽ: ſine pace coĩonẽ. Legimus quoq; in euãgelio. Sioffers munus tuũ
ad altare: & ibi recordatus fueris: qa f tuus habet aliqd aduerſũ te:dimitte ibi munus tuũ corã altari: & uade
pᷣus recõciliari fratri tuo. Et tũc ueniẽs offer munus tuũ. Si munera nĩa abſq; pace offerre nõ poſſumus: ꝗᷓto

magis & xp̃i corpus accipere! Qua cõſciẽtia ad euchariſtiã xpᷣi accedã: & rũdebo amẽ: cũ de charitate dubitem

porrigẽtis Quæſo te: ut patiẽter me audias: nec ueritatẽ adulationẽ putes. Quiſꝗᷓ ne tibi ĩuitus cõmunicat:

Quiſꝗᷓ ne extẽta manu uertit faciẽ & ĩter ſacras epulas Iudæ oſculũ porrigit? Ad aduẽtũ igit᷑ ut reor tuũ nõ

pauet monachoꝶ turba: ſed gaudet: certati tibi ꝓceduũtobuiã. Et de heremi latibulisexeũtes: ſua te cupiũt hu
militate ſupare. Quis eos cõpellit exire: Nõne amor tui? Quis ꝑ heremũ ſupatos ĩ unũ cogit. None tua dile
ctio? Amari enĩ parẽs debet. Amari parẽs & eps debet: nõ timeri. antiqᷓ ſnia eſt: quẽ metuit: ꝗs odit. quẽ odit

piiſſe cupit. Vñ & ĩ nr̃is lr̃is cũ initia paruuloꝶ timore cõſiſtãt: pfecta dilectio foras mittit timorẽ. Nõ ꝗqᷓras

monachos tibi eẽ ſubiectos iõ magis ſubiectos hẽas. Tu offers oſculu:illi colla ſubmittũt. Exhibes militẽ: &

ducẽ ĩpetras:ꝗᷓſi unusin pluribus es: ut ſis unus expluribus. Cito ĩdignat᷑ libertas:ſi opprimit᷑. Nemo plusi

petrat a libero: ꝗᷓ qui uire nõ cogit. Nouimus canones eccleſiaſticos. Nõ ignoramus ordines ſinguloꝶ: & le-
ctione & quotidianis exẽplis uſq; ad hãc ætatẽ multa didicimus: multa expti ſumus: qui in ſcorpionibus ce-

dit: & lubis pr̃is hr̃e ſe putatdigitos groſſiores: cito regnũ mãſueti Dauid diſſipat. Certe romanus populus ne

in rege ꝗdẽ ſi upbiã tulit. Duxille Iſraelitici exercitus:qui decẽ plagis afflixerat ægyptũ: & ad cuius ĩperiũ cæ

& terra & maria puiebãt: ĩter cũctos hoĩes: quos tũc terra gñauit: mãſuetiſſimus pᷣdicat᷑. Et iõ p.xl. ãnos obti/
nuit pᷣncipatũ: qa ptãtis ſuphiã lenitate & mãſuetudĩe tempabat. Lapidabat᷑ a populo: & pro lapidãtibus ro
Fabar⸗ qa potius deleri ipſe uult de libro dei:ne cõmiſſus ſibi grex peat. Cupiebat illũ imitan paſtorẽ: quẽ ſcie

at etiã errantes oues ſuis humeris portatuꝶ. Paſtorinꝗt bonus ponit aĩam ſuã pro ouibus ſuis. Boni ꝗppe

paſtorisdiſcipulus optat anathema eẽ pro fribus ſuis atq; cognatis: qui ſũt Iſraelitæ ſᷣm carnẽ. Et ſi ille pire

cupit nepditi pereãt: quãto magis bonis paſtoribus nimietate puidẽdu eſt: ne ad iracudiã ꝓuocẽt filios ſuos⸗
& nimietate diuitiæ etiã leniſſimos aſperos eẽ cõpellant. Epiſtola cogit me breuius loq. Dolor lõgius. ſcribit
in ſuis illis ut ille uult pacificis: ut ego ſẽtio mordaciſſimis litteris: qd nunꝗᷓ a me læſus ſit: nec dictus hæreti/
cus. Quonã igit᷑ mõ me ipſe lædit: ægrotãtẽ morbo peſſimo? & rebellẽ eccleliæ uẽtilãs: ab aliis laceſſitus accur

rit aduerſariis parcere: lædere no lædẽtẽ? Ante ꝗᷓordinaret᷑ frater meus: nunquã dixit fuiſſe ĩter ſe & ſãctũ pa

pã Epiphaniũ de dogmatibus qõnẽ. Et quæ eũ rõ cõpellebat: ſicut ipſe tñ ſcribit: indeĩter populosdiſputare
unde nemo ꝗrebat: Scit enĩ prudẽtia tua piculoſas eſſe huiuſmodi qõnes: & nihil eẽ tutius ꝗᷓ tacere: niſi for⸗
te neceſſe eſt loq de grãdibus. Certe qd illud tm ĩgeniũ flumẽq; eloquẽtiæ fuit: ut in uno eccleſiæ tractatu cũ
cta coprehẽdiſſe ſe itede ꝗbus ſingulis nouimus eruditiſſimos uiros ĩfinita uerſuũ milia cõſcripſiſſe. Sed
hoc qd ad nos Noueritille qui audiuit: ſciat ipſe qui ſcripſit: meq; ab accuſatione ſui ipſe etiam liberet. Ego
nec interfui: necaudiui. Vnus e populo ſũ:ĩmo ne unus quidẽ: quia multis clamãtibus tacui.Cõferamus ar/
guẽtis accuſãtiſq; pſonas. & cuius uel meritũ uel uita uel doctrina pceſſerit: illi magis accõmodemus fidẽ. Vi

des ne ꝙ clauſis ut dicit᷑ oculis: ſũma quæq; pſtringã: nõ tã eloquẽs quod mẽte cõcepi:ꝗᷓ indicans qd reticeã?

Intellexi:te & ꝓbaui diſputationẽ tuã.quod enĩ eccleſiaſticæ paci cõſuleres: quaſi ſireneos cãtus obturata au/

reprætrãſis. Alioqn quiaa parua ætate ſacris lris eruditus es: noſti quo ſenſu unũquodq; dicat᷑: quõ in ambi
is ſmiis tuus ᷣmo liberatus: & aliena nõ dãnet: & nr̃a nõ deneget. Sed fides pura & apta nõ quærit ſtrophas
& argumẽta uerboꝶ. Quod ſimpliciter credit᷑: ſimplicitercõfitẽdũ eſt. Poterã quidẽ libere pclamare: & inter

gladios quoq, igneſq; babylonios dicere: cur aliud ridet ꝗᷓ quærit᷑/ curnò ſimplex nec aperta confeſſio? To
tum timet: totum temperat:totum relinquit ambiguum: & quaſi ſuꝑariſtas graditur. Verũ ſtudio & appel
latione pacis: feruẽte ſtomacho uerba nõ quomodo quærunt᷑ reſpondet:ac libere lædere læſus ipſe non au/
det. ergo ſterim ſileo. nũc & diſpẽſationẽ meã uel ĩperitiã ſimulabo uel metuũ. qd mihi accuſãti facturus eſt:

quiutipſe eteſtat᷑ laudãti detrahit? Iota eius epiſtolainõ tam expoſitione Inr̃is plena eſt cõtumeliis:ꝛnomen

lell

leni⸗
tll⸗
ven
wi
get
⸗
les
bon
te
dop⸗

1
l

= — –⏑

püüthu
detunche
liolt
Mien
mnlne
mohui
og:l⸗
ubusce
hulusne
iücxli
nosobt⸗
iubuo
guiſe⸗
uge
lenm
luos⸗
ſobit
rret/
Sacut
üp
Hutar
or⸗
umci
le Sel
rtlg⸗
nusat
li⸗N
etii
ataau-
nambi

meũabſq; ullis ofſiciis qbus nos ĩuicẽ palpare ſolemus hoĩes frequẽter aſſumitur:carpit᷑: uẽtilat᷑: quaſi de li
bro uiuentiũ deletus ſu. Sed illũ meæ Iræ ſugillauerũt: aut iſtiuſmodi nugas unꝗᷓ ꝗſierim: ꝗq ab adoleſcẽtia in
monaſterii clauſus cellulis magis eẽ uoluerim aliqd:ꝗᷓ uideri. Quoſdã ex nobis ſic cũ honore appellat: ut lace
ret:ꝗᷓſi & nos nõ poſſumus ea dicere: quæ nemo tacet.e uo clericũ factũ criminat᷑: cũ & ipſe nõnullos eiuſce
modi clericos habeat. & Honeſiniũ legerit ĩter Pauli renatũ uincula diaconu cœpiſſe eẽ de uo. Sed ſycophã
tã iactitat. & ne ꝓbare cogat᷑: audiſſe ſe dicit. o ſi & mihi liceret dicere: quæ multi clamitãt: & alioꝶ maledi-
ctis acqeſcere: iã & nos ĩtelligeret ſcire: quæ oẽs ſciũt. & me quoq; audire: quæ nullus ignorat. Dicit ei uelut pᷣ
mia pro calũnia reſtituta. Quis tã argutũ &callẽs nõ bhonelet ĩgeniũ Quis tãto põt eloquẽtiæ flumini rñ
dere? Quid eſt plus ſuſtinere caluniã: an facere? Accuſare quẽ poſtea diligas: an pcti ueniã tribuere? Quid mi
nus ferẽdũ de ſycophanta ædilẽ fieri:an conſulẽ? Scit & ipſe qd taceã:qd loquar:qd & ego audierim: qd pro
Chriſti metu forraſſe nõ credã. Origenẽ me arguituertiſſe in latinũ. hoc nõ ſolus ego feci: ſed & cõfeſſor Hi/
larius fecit. & tũ uterq; nrjm noxia quæq; detrũcãs: utilia trãſtulit. legat ipſe: ſi nouit: Arbitror enĩ eũ aſſidua
cõfabulatione & quotidiano latinoꝶ coſortio Romanũ nõ ignorare pmonẽ. Aut ſi certe penitus nõ ĩbibit: in
terpretent ei qui ſolẽt. & tũc ſciet & me in hoc ipſo laudãdũ eẽ: qd detrahit. Sicut enĩ per ĩterpᷣtationẽ & idio
mata ſcripturaꝶ Origeni ſemꝑ attributa trãſiui: ſic ĩpietatẽ dogmatũ cõſtãtiſſime abſtuli: ſicueritatẽ uaui.
Nũquid ego in turba mitto Origenẽ? Nũquid ut cæteros tractatores ſcio me: aliter habere apoſtolos: aliter
relictos tractatores? Illos ſemp uera dicere: iſtos in ꝗqbuſdã ut hoĩes errare. Nouũ defẽſionis genus: ſic Orige/
nis uitia nõ negare: ut cũ illo cæteros criminis uidelicet quẽ apte defẽdere nõ audeas: multoꝶ ſimili errore tue
aris. Sex milia Origenis tomos nõ poterat ꝗſꝗᷓ legere: quos ille nõ ſcripſit. faciliuſq; credo teſtẽ huius ſermo
nis ꝗᷓ auctorẽ eſſe mẽtitũ. Fratrẽ meũ cauſã dicit eẽ diſcordiæ. hoĩem qui ꝗeſcit in monaſterii cellula: &cleri/

catũ nõ honorẽ ĩterpᷣtat᷑ ſed onus.cũq; nos uſq; ad pntẽ diẽ ficta pacis oñſione lactauerit: occidentaliũ ſacer

dotũ cõmouit aures:dicẽs eũ adoleſcẽtulũ & pene pueꝶ ĩ parrochia ſua Bethleẽ preſbyterũ cõſtitutũ. Si hoc

uerũ ẽ:cũcti Palæſtini ep̃i nõ ignorãt. Monaſteriũ enĩ ſãcti papæ Epiphanii noĩeuetus addictũ: ĩ quo frater

meus ordinatus eſt preſbyterin Eleutropolitano territorio: & nõ in Heliẽſi ſitũ eſt. porro ætas eius: & beatitu
dini tuæ nota eſt. &cũ. xxx. ãnoꝶ ſpatia iã pueneritiputo eã in hoc nõ eẽ reprehẽdendã: quæ iuxta myſteriũ
aſſũpti hoĩs in Xp̃o pfecta eſt. Recordet᷑ legis antiquæ: & poſt. xxv. annos a leuitica tribu eligi in ſacerdotiũ
puidebit. Aut ſi in hocteſtimonio ſolo hebraicã ſequit ueritatẽ: nouerit.xxx. annoꝶ fieri ſacerdotẽ. Ac ne for
ſitan dicat:uetera trãſierũt: & facta ſũt oĩa noua:audiat cũ Timotheo:adoleſcẽtiã tuã nemo contẽnat. Certe
ipſe q ep̃s ordinatus eſt: nõ multũ ab ea in qua nũc frater meus eſt:diſtabat ætate. Vel ſi hoc in epis licet: in
preſ byteris nõ licet:ne per antiphraſin a ſuo noĩe diſcrepare uideant᷑: cur ipſe aut eius aut minoris ætatis: &
qc; his amplius eſt: miniſtrũ alterius eccleſiæ ordinauit preſbyterũ: Quod ſi nõ põt pacẽ hr̃e cũ fratre:niſi cũ
ſubdito: &ordĩationis ſuæ epᷣm tenuẽte: oñdit ſe nõ tã pacẽ cupe:ꝗᷓ ſub pacis occaſiõe uĩdictã. Nec alterius ꝗe
tis & pacis ocio eẽ cõtentũ:dumõ ĩtegrũ hẽat: qd minat᷑:etiã ſi ipſe eu ordinaſſet: & hic ſecreti amator ꝗeſce
re uellet ne ꝗcꝗᷓ exerceret. ꝙ ſi eccleſia ſcinderet: nihil ei deberet ꝓpter honorẽ:cũctis ſacerdotibus debitũ. Huc
uſq; anfractus eius ĩmo cathegoria & lacinioſus cõtra nos pᷣmo ptractus eſt. Cui ego qdẽ epiſtola breuiter pᷣ/
teriẽs rũdi. Vt exiis quæ dixi intelligat ꝗd tacuerim: & nouerit nos hoĩes eẽ rénaleaĩal: & prudẽtiã ſuã poſſe ĩ/
telligere. Nec ita obtuſi cordis ut ĩſtar brutoꝶ aĩaliũ: uerboꝶ tm ſonum: & nõ ſnias audiamus. Nuc ꝗſo teut
ueniã tribuas dolori meo. Et ſi ſupbũ ẽ ridiſſe: multo ſit ſupbius accuſaſſe:ꝗᷓꝗᷓ ita rũderim: ut ſilẽtiũ meũ po/
tius indicauerim: ꝗᷓ pmonẽ. Quid ꝓcul pacẽ qᷓrũt: & uolũt eã nobis ab aliis ĩperari: Sint pacifici: & ilico pax ſe

quet᷑. Cur noĩe ſãctitatis tuæ cõtra nos pro terrore abutunt᷑ Et cũ epiſtola tua pacẽ & mãſuetudinẽ ſonet:il /
loꝶ uerba duriciẽ cõminant᷑ Deniq; ꝗᷓ pacificas & ad cõcordiã ptinentes:p Deſideriũ preſ byteꝶ lr̃as nobis mi

ſeris:hinc ꝓbamus ꝙ illis qui pacẽ uelle habere ſe falſo iactãt: eas reddere noluerũt. Eligãt itaq; ꝙ uolunt. aut
boni ſumus: aut mali. Si boni: dimittãt quieſcere. Si mali: ꝗd maloꝶ expetũt ſocietatẽ: ꝗᷓtu ualeat humilita/
tis exẽplũ didicit: qui nũcdiſſimulat: qui ſuo cõſilio olim diſiũcta ſociauit. probat ſe nũc ad alterius uolũtatẽ
copulata diſcerpere. Nuꝑ nobis poſtulauit & ĩpetrauit exiliũ: atq; utinã ĩplere potuiſſet: ut ſicut illi uolũtas

iĩputat᷑ pro ope:ita & nos nõ ſolù uolũtate: ſed & effectu coronã haberemus exilii: füdẽdo magis ſãguinem &

patiendo:ꝗᷓ faciẽdo contumelias. Xp̃i fundata eſt eccleſia: pſ ecutionibus creuit: martyriis coronata eſt. Aut ſi
iſti ſoli iuxta quos legimus: amãt rigorẽ: & nõ nouerũt perſecutionem ſuſtinere: ſed facere: ſunt & hic iudæi:
ſuntuarioꝶ dogmatum hæretici: & maxime ĩpuriſſimi Manichæi: cur eorum: ne uerbo quidẽ quẽpiam au/
dent lædere nos ſolos expellere cupiunt! Nos ſoli qui eccleſiæ cõicamus: eccleſiã ſcindere dicimur. oro te non
æqua eſt iſta poſtulatio? Vt aut illos nobiſcũ expellãt:aut nos cũ illis teneant: niſi ꝙ in eo magis honorant:
quos ſaltẽ ab hæreticis exilio ſeparãt. Monachus proh dolor monachis: & minat᷑ & ĩportat exiliũ. Et hoc mo
nachus apoſtoli cam cathedram habereſe iactans. nõò nouit tyrocinatio iſta ſuccũbere: & impendenti gladio
magis ceruices:ꝗᷓ manus ſubiicit. Quis enĩ monachoꝶ nõ exul patriæ: nõ exul eſt mũdi? Quid neceſſe eſt au/
ctoritate publica: & reſcripti impendiis: & toto orbe diſcurſibus? tangat ſaltem digitulo: & ultro exhibemus.
Dñi eſt terra & plenitudo eius. Apᷣs loco nõ tenet᷑ incluſus.præterea qd ſcribis nos P te:& promanã eccleſiã cõ

municareei a quo iubemur cõmunione ſaparari: Nõ necelſſe eſt ire tã lõge: & hic in palæſtina eodẽ mõ eiiũgi

ILxxyii.

mur. Et ne hoc qd ꝓcul ſit: in uinculo Bethleẽ preſbyteris eius: quãtũ in nobis eſt cõione ſociamur. ex quo ꝑ
ſpicuũeſt dolorẽ ꝓpriũ cauſã eccleſiæ nõ putãdũ:nec ſtomachũ unius hoĩs:ĩmo per illü alioꝶ gnali eccleſiæ
uocabulo nũcupãdũ. Quapropter qd in pricipio epiſtolæ dixi:etiã nunc repeto: nos uelle pacẽ chnſti optare
cõcordiã. & te rogare: ut illũ moneas: pacẽ nõ extorquere:ſed uelle. Sit præteritaꝶ nr̃arũ cõtumeliarũ dolore
cõtentus. Et uetera uulnera ſaltẽ noua obliteret charitate.ſit talis ꝗᷓlis ante fuit qñ nos ſuo arbitrio diligebat.
Verba ei de alieno ſtomacho nõ fluãt. Faciat qd uult: & nõ qd uelle copellit᷑. Aut quaſi põtifex cũctis æqua
liter ĩperet. aut quaſi imitator apoſtoli: uniuerſoꝶ ſaluti ex æquo ſeruiat. Si talem ſe præbuerit: ultro præbe
mus manus: extẽdimus brachia: amicos & parentes habeat: & ſentiat in chriſto: ſicut oĩbus ſanctis: ita & ſibi
nos eſſe ſubiectos. Charitas patiẽs eſt: charitas benigna eſt: charitas nõ æmulat᷑: nõ ĩflat᷑:oĩa ſuſtinet: oĩa cre/
dit. Cũctaꝶ uirtutũ mater eſt charitas: & quaſi ſparſũ triplex apoſtolica ſnĩa roborat᷑: Dicente:fides:ſpes: cha
ritas. Credimus: ſperamus: atq; ita per fidẽ & ſpem dilectionis uinculo copulamur. Iccirco enĩ & nos patrias
nĩas dimiſimus: ut quieti abſq; ullis ſimultatibus in agris & in ſolitudine uiueremus ut pontifices Xp̃i: qui
L tñ rectã fidẽ p̃dicãt:nõ dñoꝶ metu: ſed patrũ honore ueneremur: ut deferamus epis: ut epis. & nõ ſub noĩeal
terius:aliis ꝗpus nolumus: puire cogamur. Nõ ſumus tã ĩflati cordis: ut ignoremus qd debeat᷑ ſacerdotibus
Xpᷣi.qui enĩ eos recipit:nõ tã eos recipit:qᷓ illũ:cuius epᷣi ſũt. Sed cõtẽti ſint honore ſuo.patres ſe ſciãt eẽ:non
dnos: maxĩe apd eos: ꝗ ſpᷣtis ambitiõibus ſæculi:nihil ꝗeti & ocio p̃ferũt. Tribuataũt or̃onibus tuis Aps deus
oĩpotẽs: ut pacis nõ ficto noĩe:ſed uero & fidei amore ſociemur: ne mordentes ĩuicẽ cõſumamur ab ĩuicem.
¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad Theophilum epiſcopum. in qua de litteris gratias agit: & contra Origenia
nos hæreticos excitat. Epiſtola. XXIIII.

Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus Salutem. Meminit beatitudo tua: ꝙ eo tpe: quo tace
bas: nunꝗᷓ ab officiis meis ᷣmo ceſſauerit. Neccõſideraui: qd tu pro diſpẽſatione tũc faceres: ſed
quid me facere cõueniret. Et nuũc ſũptis dignationis tuæ epiſtolis: fructũ aliquẽ cœpiſſe me ui/
deo euãgelicæ lectionis. Si enĩ duri iudicis ſnĩam crebra mulieris inflexit petitio: quanto magis
paterna uiſcera ĩterpellatione ſedula molliunt᷑: qd de canonicis & eccleſiaſticis monitis gratias
agimus? Quẽ enĩ diligit dũs: corripit. & flagellat oẽm filiũ: quẽ recipit. Sed tñ ſcito nobis nihil eſſe antiqus:
ꝗ Kp̃i iura ſeruare. nec patrũ tranſterre terminos: ſempq; meminiſſe romanã fidẽ apoſtolico ore laudata: cu
ius ſe eſſe participẽ alexãdrina eccleſia gloriat᷑. Super nefaria hæreſi quod multã patiẽtiã geris: & putas eccle

. ſiæ uiribus incubantes tua poſſecorrigi lenitate: multis ſanctis diſplicet. ne dum paucorum pœnitentiã præ
ſtolaris: nutrias audaciam perditorum. & uis facti robuſtior fiat. Vale in Chri.
RTheophili epiſcopi ad Hieronymum: uictos Ongenianos nũcians. ¶Epiſtola. XVWV. 1
Ilectiſſimo & amãtiſſimo fratri Hieronymo Theophilus eps. Sanctus eps Agatho cũ dilectiſſi P
mo diacono Athanaſio in eccleſiaſtica directus eſtcauſa. quã cũ didiceris: nõ ambigo ꝗn noſtrũ
ſtudiũ ꝓbes: & in eccleſiæ uictoria glorieris. Nanq; Origenis hæreſim in monaſtenis Nitriæ ꝗ/ D
dam furioſi hoĩes ſerere & fũdare cupiẽtes: ꝓphetica falce ſucciſi ſũt. Quia recordati ſumus co⸗
monentis apoſtoli. Argue eos ſeuere. feſtina igitur tu: & partem huius præmii recepturus: dece e
ptos quoſq; emendare ſermonibus. Optamus: ſi fieri poteſt: in diebus noſtris catholicam fidem: & eccleſiæ
regulas cum ſubiectis nobis populis cuſtodire: & omnes nouas ſopiredoctrnus.
C Hieronymi ad Theophilum gratulatoria pro detectis & uictis hæreticis. ¶ů Epiſtola. XXVA. N
— Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus. Nup tuæ beatitudinis pcepi ſcripta: emendantia ue
. S tus ſilentiũ. & me ad ſolitũ officiũ ꝓuocãtia. Vn licet per ſãctos fres Pluſculũ Priſcũ & Subulũ nn
tuus ſermo ceſſauerit: tñ quiauidimus illos ⁊elo fidei cõcitatos raptim Palæſtinæ luſtraſſe regio ui
K(. nes: & diſpſos regulos uſq; ad ſuas hacbtaaſcutos: hremhſter ſcribimus:ꝙ totus mundus exul/ h
tet: & in tuis uictoriis gloriet᷑. Erectumq; Alexãdriæ uexillũ: & aduerſus hæreſim trophœa ful- u
gẽtia gaudẽs populoꝶ turba ꝓſpectet. Macteuirtute: macte ꝛelo fidei oñdiſti qdᷓ hucuſq; taciturnitas diſpẽ
ſatio fuit: nõ cõſẽſus. Libere eni reuerẽtiæ tuæ loquor. Dolebamus tenimiu eẽ patientẽ: & ignorãtes magiſtri ui⸗
gubernacula: geſtiebamus in interitũ perditoꝶ. Sed ut uideo exaltaſti manũdiu: & ſuſpẽdiſti plagam ut feri mm
res fortiter. Suꝑ ſuſceptionecuiuſdã nõ debes cõtra urbis huius dolere pontificẽ qui nihil tuis litteris præce-/ u
piſti. & temerariũ fuit: de eo qd neſciebat ferre ſnĩam: tũ reorillũ nec audere: nec uelle te in aliquo lædere. u
Beati Hieronymi preſbyteri reſponſiua increpationis hæreticoꝶ ſuſcipientis officiũ: & illius ſententiaam
Romani põtificis fidei cõgruere cõgratulantis. 1 Epiſtola. XxXVII.
„ Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus. Duplicẽ mihi gram beatitudinis tuæ lræ p̃ſtiterũt:q l
& ſãctos & uenerabiles Agathonẽ epᷣm:& diaconũ Athanaſiũ hũerint portitorẽ:& aduerſũ ſcele
ratiſſimã hæreſim ⁊elũ fidei demõſtrarint. Vox beatitudinis tuæin toto orbe perſonuit: & cun I
ctis chriſti eccleſiis lætãtibus: diaboli uenena ſiluere. Nequaꝗᷓ amplius antiquus ſerpens ſibilat

ſed contortus & euiſceratus intauernarum tenebris deliteſcens: ſolem clarum ferre nõ ſuſtinet.
Qui quidem ſuper hac re: & ante ꝗᷓ ſcriberes: ad occidentem epiſtolas miſeram: ex parte hæreticorũ ſtrophas:
mex linguæ hominibus indicãs: ex diſpẽſationedei factũ puto: ut eo in tpe: tu quoq; ad Anaſtaſiũ papã ſcri

ervuf

en beres. Et nr̃am dũ ignoras:ſniam roborares. Verũa te nũcadmoniti:magis ſtudiũ accõmodabimus: ut hic &
ſi⸗ 2 ꝓcul ſimplices ab errore reuocemus. Nectimeamus ſubire odia quorũdã. Nec enĩ debemus hoĩbus placere:
ſed deo:ꝗᷓꝗᷓ ardẽtius ab illis defẽdat᷑ hæreſis:qᷓ a nobis oppugnet᷑ Simulq; obſecro: ut ſiqua ſynodica habes:
N hin ad me dirigas: quo poſſim tãti põtificis auctoritate firmatus liberius & cõfidẽtius pro XApo ora reſerare. Vin/
gr centius preſbyteran biduũ:qᷓ nãc epiſtolã darẽ de urbe uenit. & ſuppliciter te ſalutat: crebroq; ſᷣmone cõcele/
gu bprat Romã & totã Italiã tuis poſt Apᷣm epiſtolis liberatã. Annitere ergo papa amãtiſſime atq; beatiſſime. &
e oẽm occaſionẽ ad occidẽtales epos ſcribe: & mala germina acuta: ut ipᷣe ſignificas: ſuccidere falce nõ ceſſent.
itaſti Theopluli epiſcopi ad Hieronymum preſbyterum: quod fugati ſint Origenis ſectatores. & quod hipocri

as eiuſdem fautores euitet. ¶ Epiſtola. XXVIII.
Omino dilectiſſimo: &amãtiſſimo fratri Hieronymo preſ bytero Theophilus eps. Didici ꝙ &
ſactitas tua nouerit Theodoꝶ monachũu: eiuſq; ſtudiũ cõprobaui: qa cũ anobis Romã nauiga/

ed

ſpercn

sati
Mign turus exiret: noluit añ proficiſci: niſi te & ſanctos fratres. qui tecũ ſunt in monaſterio quaſi ſua
bneell uiſcera: amplexaret & ſuiſeret: quẽ cũ ſuſceperis pro eccleſiæ traquillitate lætare. Vidit enĩ cun
wonbu cCta Nitriæ monaſteria: & referre põtcõtinẽtiã & mãſuetudinẽ monachoꝶ. Quò extinctis & fu/
teenon gatis rigenis ſectatoribus: pax eccleſiæ reddita ſit: & diſciplina dni cõſeruert Atq; utinam apud uos quoq;
ßocens deponerẽt hipocriſim: quiocculte dicunt᷑ ſubruere ueritatẽ. De ꝗbus nõ bene ſentientes in his re ionibus fra
iuiceme tres hoc me ſcribere prouocarũt. Quã ob rem cauete: & effugite huiuſcemodi hoĩes. Et iuxta qd ſcriptũ eſt.
Oügenn Siquis non affert ad uos eccleſiaſticam fidem: huic ne aue dixeritis. Quanꝗᷓ ex ſuperfluo faciã:hæc tibi ſcribe
re: qui errantes potes ab errore reuocare:tamen nihil nocet prudentes & eruditos uiros pro ſollicitudine fidei
gnote commoneri: Omnes fratres qui tecum ſunt nomine meo falutariuobllee
R”ZZMZM Epiphanii epiſcopi ad Hieronymum preſbyterum de profligatione Origenianæ hæreſeos per Theophi⸗
lemend lum epiſcopum: cuius epiſtolam interſerit gratulantis. T Epiſtola. XXIX.
wnn Omino amãtiſſimo filio: ac fratri Hieronymo: Epiphanius in dño Salutẽ. Generalis epiſtola:
hgenn O quæ ad oẽs catholicos ſcripta eſt: ad te proprie ptinet: qui zelu fidei aduerſus cũctas hæreſes ha/
mmgu bens Origenis proprie: & Apollinaris diſcipulos aduerſaris. quoꝶ uenenatas radices: & in altũ
Ariar defixã ĩpietatẽ oĩpotẽs deus ꝓtraxit in mediũ. Vt in Alexandria ꝓditæ:in toto orbe areſcerent.
* Scito enĩ fili chariſſime Amalech uſq; ad ſtirpẽ eẽ deletũ: & in mote Raphadin erectu trophœũ

i crucis. Etenĩ quò porrectis in altũ Moyſi manibus uincebat Iſrael:ſic dis cõfortauit famulũ ſuũ Theophi/
lũ:ut ſup altare eccleſiæ Alexãdrinæ cõtra Origenẽ uexillũ poneret. Et ĩpleret᷑ in eo qd dicit᷑:ſcribe ſignũhoc.
qa delebo fũditus Origenis hæreſim a facie terræ cũ ipſo Amalech. Etne uidear eadẽ rurſus iterare:& plixiorẽ
epiſtolã texere: ipᷣa ad uos ſcripta direxi. ut ſcire poſſitis:quæ nobis ſcripſerit: & quãtũ boni ultimæ ætati meæ

an cõceſſerit dis. ut quod ſemꝑ clamabã. tãti põtificis teſtimonio ꝓbaret Iã auũt puto & te aliqd opis edidiſſe: &
“ iuxta priorẽ epiſtolã qua te ſup hacre fuerã cohortatus: elimaſſe librũ: quem tuæ linguæ hoĩes legãt. Audio
une, enĩ & ad occidẽtẽ quorũdã hoĩum naufragia pueniſſe: qui nõ cõtenti ꝑditione ſua uolũt plures mortis habe/
W re participes. ꝗᷓſi multitudo peccãtiũ ſcelus minuat: ut numeroſitate lignoꝶ maior gehẽnæ flãma ſuccreſcat.
i Sanctos fratres qui tecũ ſunt in monaſterio domino ſeruientes. & tecum & per te plurimũ ſalutamus.
all Omino dilectiſſimo fratri & coepiſcopo Epiphanio Theophilus in dno Xpo Salutẽ. Dñs qui locu
tus eſtad ꝓphetã: Ecce cõſtitui te hodie ſupꝑ gentes & regna eradicare & ſuffodere & diſpdere: & rurſũ
K. Naaificare ac plãtare ſingulis tpibus jdctetfel iæ ſuæ largit᷑ gram: ut ĩtegrũ corpus cõſeruet᷑: & in nul
e lo hæreticoꝶ dogmatuũ uenena pᷣualeãt. Quod qdẽ nuc uidemus expletũ. Nã eccleſia Api quæ nõ habet ma
bhli culã neq; rugã aũt aliqd iſtiuſi modi: egrediẽtes de cauernis ſuis Origenis colubros eu ãgelico enſe trũcauit: & .
ego⸗ ſm Nitriæ monachoꝶ agmen cõtagione peſtifera liberauit. Pauca ergo ex his quæ geſta ſũt: in gñali epiſtola
enl/ quã ad oẽs in cõe direxi: prout patiebat᷑ anguſtia tpis cõpreh ẽdi. Dignationis tuæ ẽ quæ in huiuſcemodi cer/
i⸗ taminibus ſæpe añ nos pugnauit: & poſitos in plio cõſolari: & cõgregare totius inſulæ epos: ac ſynodicas lr̃as
dlp tã ad nos ꝗᷓ ad Cstirimookians urbis epᷣm. & ſi quos alios putaueris mittere: ut cõſenſu oĩum & ipᷣe Orige/
glin. nes noĩatim:& hæreſis nefaria cõdẽnet᷑. Didici enĩ ꝙ caluniatores ueræ fidei Ammonius Euſebius & Eutini
len us nouo pro hæreſi furore bacchãtes Cõſtãtinopolim nauigarint: ut & nouos ſi quos uoluerint decipiant: &
dtrcs ueteribus ſuæ ĩpietatis ſociis cõiũgant .Curæ igit᷑ tuæ ſit: ut cũctis epᷣis ꝑ Iſauriã atq; Pãphiliã & cæteraꝶ ꝓ
„. uinciaꝶ quæ in uicino ſũt:rei ordinẽ pãdas: & nr̃am (ſi dignũ putas)epiſtolã ſubiicias.ut oẽs uno ſpũ cõgrega
tun ti cũ uirtute dñi nñ Ieſu xp̃i tradamus eos ſathanæ in ĩteritũ ipietatis: quæ poſſidet eos. Et ut celeris nr̃a Con
ſtãtinopolim ſcripta pueniãt:mitte ĩduſtriũ uirũ & aliquẽ de clericis: ſicut & nos de ipſis Nitriæ monaſteriis
ürg pr̃es monachoꝶ cũ aliis ſãctis & cõtinẽtiſſimis uiris miſimus:q poſſint cũctos ĩ pnñti docere quæ geſta ſũt.&
ick ſupoĩa qᷓſumus: ut ĩpẽſas ad dũm fũdas pces:quo poſſimus etiã in iſto certamine uictoriam cõſeq. Nõ enim
gan parua læticia & in Alexandria & p totã ægyptũ populoꝶ corda pſuaſit. Exquo pauci hoĩes electi ſũt: ut purũ
ſbu Ep eccleſiæ pmaneret. Saluto fratres qui tecum ſunt. Teplkbe quæ nobiſcum eſt in domino ſalutat.
hnet⸗ Epiſtola beati Hieronymi preſ byteri ad Theophilum epiſcopũ. In qua librũ illius ſũmis laudibus effert:
hlas: excuſans ꝙ celerius non uerterit in latinu. ¶XXX.
ſan⸗ Ixxvui.

Eatiſſimo papæ Theophilo Hieronymus Salutẽ. Ex eo tpe quo beatitudinis tuæ accepi epiſtolas:
8 iũcto paſchali libro uſq; in pntẽ diẽ ita & mœrore luctus & ſollicitudie acdiuerſis ſuꝑ ſtatu eccleſiæ
hinciĩde rumoribus exagitatus ſũ: ut uix uolumẽ tuũ potueri in latinũ ſᷣmonẽ uertere. Optime enĩ
noſti iuxta ueterẽ ſnĩam nò eſſe triſtẽ eloquẽtiã: maxime ſi ad ægritudinẽ animi accedat corporis ægritudo.
Et hãc ipſã epiſtolã febre æſtuãs: & ꝗntũ iã diẽ decũbens lectulo nimia feſtinatiõe dictaui: breuiter indicans
beatitudini tuæ: magnũ me laborẽ ſuſtinuiſſe in trãſlatiõe eius. ut oẽs ſnĩas pari uenuſtate traſſerrẽ:& græcæ
eloquẽtiæ latinũ aliꝗᷓ ex parte rñderet eloqum. In pᷣncipio phil oſopharis: & gnaliteragens dũ oẽs erudis: unũ
iugulas. In reliqs aut qd uel difficillimuũ ẽ: rhetoricæ elo quẽtiæ iũgis Philoſophos: & Hemoſthenẽ atq; Plato
nem nobis cõſocias. O quãta dicunt᷑ in luxuriã: quãtis præconiis extollit᷑ cõtinẽtia. & de intimis ſapiẽtiæ di⸗/
ſciplinis diei ac noctis: lunæ curſus ac ſolis rõne:mudi iſtius natura deſcribit᷑. & hãc ipſã diſputationẽ ad ſcri
pturaꝶ refers autem: ne in paſchali libro uidearis de ſæcularibus ꝗcꝗᷓ fontibus mutuatus. Quid plura? In
his laudare te uereor neaſſẽtandi crimẽĩcurrã. Optimus liber eſt: & in philoſophis: & agens ſuſceptã cauſam
abſq; ĩuidia pſonaꝶ. Vn obſecro te ignoſcas tarditati etiã meæ. Ita enĩ ſãctæ & uenerabilis Paulæ cõfectus ſu
dormitioe: ut abſq; trãſlatiõe huius libri: uſq; ĩ pntiaꝶ nihil aliud diuini opis ſcripſerim. pdidimus enĩ ut ip
ſe noſti repẽte ſolatiũ.qd (utcõſciẽtiæ nr̃æ teltis ẽ dns) nõ ut ꝓprias ducimus neceſſitates: ſed ut ſãctoꝶ refri
geria ꝗbus illa ſollicite Fuiebat. Saãcta & uenerabilis te filia tua Euſtochiu: quæ nullã pro matris abſentia rece
pit cõſolationẽ: te uniuerſa fraternitas ſuppliciter ſalutat. Libros quos dudũ ſcripſiſſe te nuciaſti: uel legẽdos
nobis: uel uertendos tranſmitte. Vale in chriſto.
¶ Præfatio Rufſini preſbyteri Aquilegiẽſis in libros periarchon Origenis: in quo dicit ſe Hieronymũ imita/

tum: qui eiuſdẽ Origenis aliqua traduxerat: & ꝓfitet᷑ quæ a fide diſcrepat detractatuꝶ. Nota qd hicprimũ
inter Hieronymũ & Ruffinu exorta eſt cõtẽtio: cũ callide in ea pfatione Hieronymi mẽtio habita crederet: ſi
cut mox ſubiecta teſtatur. (Epiſtola. XXXI.
Qio qꝗᷓplurimos fratrũ ſcientiæ ſcripturaꝶ deſiderio ꝓuocatos: popoſciſſe ab aliquãtis eruditis ui
. ris: & græcaꝶ Irarũ peritis: ut Origenẽ Romanu facerẽt: & latinis auribus eũ donarẽt. In qd etiã cũ
frater & collega ueſter ab eo Damaſo depᷣcatus: homelias duas de catico cãticoꝶ ĩ latinũ trãſtuliſ
ſet ex græcoꝛita in illo ope ornate magnificeq; pᷣfatus eſt: ut cuius legedi Origenẽ:& auidiſſime pquirẽdi deſi
deriũ cõmoueret:dicẽs illius animæ cõuenire:qd dictũ eſt. Introduxit me rex in cubiculũ ſuũ aſſerẽs eũ: qck
cũ in cæteris libris oẽs uincat in cãticis cãticoꝶ: Etiã ipſe ſe uicerit. Pollicet ſane in ipſa p̃fatiõe ſe & ipſos in cã
tico cãticoꝶ libros: &alios qplunimos Origenis Romanis aunbus largiturũ. Sedilleut uideo in ſtilo ꝓprio
placẽs: rem maioris gloriæ ſequit: ut pateruerbi ſit potius ꝗᷓ iterpres. Nos ergo rẽ ab illo ꝗdẽ cœptã ſeqꝗmur
& ꝓbatãa:ſed nõ æquis eloquẽtiæ uiribus: tãti uiri ornare poſſumus dicta. Vn uereor ne uitio meo id accidat
ut uir quẽ ille alteꝶ poſt apoſtolos eccleſiæ doctorẽ ſciẽtiæ ac ſapiẽtiæ merito cõprobauit: inopia monis nñ
lõge ſe inferior uideat᷑. Quod ego ſæpe cõſiderãs reticebã: nec depcãtibus me frequẽter in hoc opus fribus an
nuebã. Sed tuauis fideliſſime ter Machari:tãta eſt:cui obſiſtere ne impitia ꝗdẽ põt: ꝓpter qd ne te ultra tã
grauẽ paterer exactorẽ: etiã cõtra ꝓpoſitũ meũ ceſſi. ea tu lege atq; ordine: ut ꝗtũ fieri pot:ĩterpᷣtando ſequar
regula pᷣdeceſſoꝶ. Et eius pcipue uiri:cuius ſuꝑius fecimus mẽtionẽ: qui cũ ultra. lxx. libellos Origenis: quos
homeliticos appellauit: aliquatos etiã de tomis ĩ apoſtolũ ſcriptis traſtuliſſet in latinũ: in ꝗbus cũ aliquanta
offendicula inueniant᷑ in græco: ita elimauit oĩa ĩterpretãdo atq; purgauit:ut nihil in illis qd a fide noſtra di
ſcrepet latinus lector ĩueniat:huũcetiã nos licet nõ elo quẽtiæ uiribus diſciplinæ tñ regulis inꝗtũ poſſumus: ſe
ꝗqmur:obſᷣuãtes ſcilicet ne ea quæ in libris Onigenis a ſeipſo diſcrepãtia ſĩueniunt᷑ atq; cõtraria ꝓferamus: cu
. ius diuerſitatis cauſã plenius tibi ĩ apologetico: quẽ Paphilus p libris ipſius Origenis ſcripſit: edidimus bre
uiſſimno libello ſupaddito: ĩ quo euidẽtibus ut arbitror pbamẽtis co rruptos eẽ ĩ ꝗᷓplurimis ab hæreticis & ma
liuolis: libros eius ondimus: & iſtos p̃cipue quos nũc exigis ut ĩterpᷣter. ideſt piarchõ: qd de pncipiis uel de pri
cipatibus dici põt: ꝗ ſũt re uera alias & obſcuriſſimi & difficillimi. De rebus enĩ ibi talibus dil putat:ĩ ꝗbus phi
loſophi oĩ ſua ætate cõſũpta nihil ſuenire potuerũt. Hicuero ni quãtũ potuit egit: ut creatoris fidẽ & creataꝶ
reꝶ rõnẽ: quã illi ad ĩpietatẽ traxerũt: ad pietatẽ ip̃e cõuerteret. Sicubi ergo nos ĩ libris eius aliqd cõtra id ĩueni
mus:qd ab eo ĩ cæteris locis fideliter de trinitate fuerat definitũ: ueluti adulteratũ hoc & alienũ: aut pᷣtermiſi
mus: aut ſjm eã regulã ꝓtulimus: quã ab ipſo frequẽter ĩuenimus affirmatã. Si ꝗᷓ ſane uelut pitis iã & ſcienti
bus loquẽs: dũ breuiter trãſire uult obſcurius ptulit: ut manifeſtior fieret locus: ea quæ de ipſa re ĩ aliis eius li
bris aptius legeramus: adiecimus explanatiõi ſtudẽtes: nihil tũnr̃m diximus. Sed licet ĩ aliis locis dicta ſua tũ
reddidimus. Hoc aut iccirco ĩ p̃fatiõe cõmonui:ne forte calũniatores iteꝶ ſe criminãdi putarẽt ĩueniſſe mate/
ria: ſed uiderint ipſi ꝗd peruerſi & cõtentioſi homines agant. Nobis interim tantus labor: ſi tamẽ orantibus
uobis deus iuuerit: iccirco ſuſceptus eſt. nõut calũnioſoꝶ ora(quod fieri nõ poteſt: licet forte etiam hoc deus
faciet clauderemus: Sed ut pficere ad ſcientiaã reꝶ uolẽtibus meteriã præberemus. Illud ſane oẽm qui hos li/
bros uel deſcripturus eſt: uel lecturus in cõſ pectu dei pr̃is & filii & ſpiritus ſancti: conteſtor: atq; conuenio:
per futuri regni fidẽ per reſurrectiõis ex mortuis ſacramẽtũ: perillũ qui p̃paratus eſt diabolo & angelis ſuis
æternũ ignẽ:ſic nõillũ locũ æterna hæreditate poſſideat: ubi eſt fletus & ſtridor dẽtiũ:& ubi ignis eoꝶ nõ exti

denleſe guet᷑ & uermis eoꝶ nõ moriet᷑.neqͥs addat aliqd huic ſcripturæ: ne auferat:ne inſerat: ne ĩmutet. ſed confe-
uneeni rat cum exẽplaribus: unde ſcripſerit: Cemenket ad litterã: & diſtinguat. &nõ emendatũ uel nõ diſtinctũ co
Ontuc⸗ dicẽ nõ habeat: ne ſenſuũ difficultas: ſi diſtinctus codex nõ ſit: maiores obſcuritates legentibus generert.
IHten ¶ Pammachii & Oceani ad beatu Hieronymũ belbrteraromonktiſſ i: utdecallida Ruffini interpretatione
Age & mentione illius in præfatione habita ſe purget. (Epiſtola. XXXII.
duni Anctus aliqs ex fribus ſchedulas ad nos cuiuſdã detulit: quæ Origenis uolumẽ qd Periarchõ ſcribi
blue⸗ tur.ĩ latinũ ſermonẽ uerſũ tenerẽt. Et qm in his multa ſũt: quæ tenuitatẽ nii ĩgenii pmouẽt:quæq;
enrch/ minus catholice dicta enſtimamus: ſuſpicamur etiam ad excuſationẽ auctoris multa de libnis eius
Vaſe eſſe ſubtracta: quæ aptã ĩpietatẽ eiuſdẽ mõſt rare potuiſſẽt:qſumus præſtaãtiã tuã: ut hoc ſpecialiter nõ tam
Muren nobis qᷓuniuerſis: qui in urbe hĩtãt: pfecturũ opus digneris ĩpẽdere.ut ſupradictũ libꝝ Origenis ad fidẽ:quẽ
iculin admodu ab ipſo auctore editus ẽ: tuo ᷣmone manifeſtes: & quæ adefeſore eius ĩterpollata ſut:ꝓdas. Et quæ
ſetd etiam in his ſchedulis quas ad ſãctitatẽ tuã direximus: uel cõtra catholic regula: uel ĩperite edita ſuũt: redar/
enint guas atq; cõuincas. Sane ſubtiliter in præfatione operis ſui mentionẽ tacito noĩe tuæ ſanctitatis expreſſit:qdᷣ
kogrii a te promiſſum opus ipſe complerit: illud oblique agens etiam teſi imili ratione ſentire. Purga ergo ſuſpitio/
entane nes hominũ: & cõuince criminantẽ: neſi diſſimulaueris: cõſentire uidearis: ”M .
leid ¶ Apologia beati Hieronymi ad eoſdẽ rmſiua. In qua docet ſe Origenis doctrinã nõ dogma ſectatũ docetq; il
lum ita legẽdũ:ut exceptis bonis contraria fidei reſpuant᷑. Illius quoq; errores detegit: & præfationẽ in libros
inn periarchon carpit: illorũq; interpretationé uitioſam damnat. (Epiſtola. XXXIII. –
enni Chedulæ quas miſiſtis: honorifica me affecere cõtumelia:ſic ĩgeniũ pᷣdicãtes: ut fidei tollerẽt uerita/
ni tem. Et qa eadẽ in Alexãdria & Romæ & iin toto pene orbe boni hoĩes ſuꝑ meo noie iactare coſe ueue
. rũt: & tãtũ me diligũt: ut ſine me hæretici eẽ nõ poſſint: omittã pſonas: rebus tm̃ & criminibus rũde/
u o. Neq; enĩ pdeſt maledicẽtibus remaledicere: & aduerſarios talione mordere: cui peipit malũp malo no red
icdh dere: ſed uĩcere bono malũ:ſaturari obprobriis: alterã uerberãti pbere maxillã. Obiiciũt mihi:qᷓre Origenẽ
ult aliqũ laudau erĩ. Ni fallor: duo loca ſũt:ĩ ꝗbus eũ laudaui.pfatiũcula ad Damaſ uũĩ homeliis cãticis cãticoꝶ:&
ne ꝓœmiũ ĩ libro hebraicoꝶ noĩum. Quid ibi de dogmatibus ccclelia dicit . Quid de pr̃e & filio &£ ſpũ ſancto.
iigl Quid de carnis reſurrectiõe⸗ Quid de aĩæ ſtatu atq; ſ ubſtatia: Simplex interptatio atq; doctrina ſim plici uo
ſong ce laudata eſt. nihil ibi de fide: nihil de dogmatibus cõprehẽſu eſt. Mortalis tãtuũ tractat locus.& allegoriæ nu
bilũ ſerena expoſitiõe diſcutit᷑. Laudaui intep̃tationẽ: nõ dogmatiſtẽ.ĩgeniũ:nõ fidẽ. philoſophũ nõ apoſto
Ppe lũ.Quod ſi uolũt ſuper Origenẽ meũ ſcire iu diciũ:legãt in Eccleſiaſtẽ cõmẽtarios. replicẽtĩ epiſtola ad Ephe
ecun ſios tria uolumina: & ĩtelligẽt me ſemp eius dogmatibus cõtraiſſe. Quæ eni ſtultitia eſt: ſic alicuius laudare
ait doctrinã: ut ſequar & blaſſemiã? Et beatus Cyprianus Tertulliano magiſtro utit᷑: ut eius ſcripta probant.
Ons d Cũq; eruditi & ardẽtis delectet ĩgenio:Mõtanũ cũ eo Maximillãq; nõ ſequit᷑. Fortiſſimos libros contra Por/
ibun phyriũ ſcribit Apollinaris. Eccleſiaſticã pulchre Euſebius hiſtoriã texuit. alter eorũ dimidiatã xp̃ᷣi introducit
Alnti œconomiã: alter ĩpietatis Arrii aptiſſimus ꝓpugnator eſt. Ve inqt Eſaias:qui dicũt bonũ malũ:& malũ bonũ
egur & qui faciũt amaꝶ dulce: & dulce amaꝶ: nec bonis aduerſarioꝶ ſi honeſtũ ꝗd huũerint detrahẽdũ eſt: necami
gos coꝶ laudãda ſũt uitia: & unũquodq; nõ pſonaꝶ: ſed reꝶ põdere iudicãdũ ẽ. Mordet᷑ & Lucilius:qd ĩcõpoſito
umm currat pede: & tñ ſales eius lepoſq; laudant᷑. dũ eſſẽ iuuenis miro diſcẽdi ferebar ardore.nec iuxta quorũdãpᷣ
ſndi ſũptiõem:ipᷣe me docui. Apollinarẽ Laodicenũ audiui Antiochiæ frequẽter & colui. Et cũ me ĩ ſãctis ſcriptu
nuſe ris erudiret nunꝗᷓ illius cõtẽtioſũ dogma ſuſcepi.Iã canis ſpargebar caput:& magiſtꝶ potuis qᷓ diſcipulũ dece
s:i bat. prexi tñ alexãdriã: audiui Didymu: in muſtis ei gras ago. Quod neſciui didici: qd ſciebã illo docẽte nõ ꝑdi .
s d=te di. Putabãt me hoĩ̃es finẽ feciſſe diſcẽdi. ueni rurſũ Hieroſolymã & Bethleẽ. quo labore:quo pᷣcio Barabanũ
Ema nocturnũ hũi pceptorẽ? Timebat enĩ iudæos:& mihi alteꝶ exhibebat Nicodemuũ:hoꝶ oĩum frequẽter ĩ opu
lepti ſculis meis facio mẽtionẽ. Certe Apollĩaris & Didymi ĩter ſe dogma cõtrariũ ẽ. Rapiat me ergo utraq; turma
us Phi diuerſũ altrĩſecus:qa magiſtꝶ utrũq; cõfiteor.ſi expedit odiſſe hoĩes: & gẽtes aliqᷓs deteſtari:miro odio auer/
teatag ſor conciſionẽ. uſq; hodie enĩ pſequunt dũm nr̃m lIeſũxpᷣm in ſynagogis ſathanæ. Obiiciat mihi qſpiã: cur
iueni hoĩem iudæũ huerim pᷣceptorẽ. Et audet ꝗqdã ꝓferre lras meas ad Didymũ ſi ad magiſtꝶ. Grãde crimẽ diſci
ermii puli: ſi hoĩem eruditũ & ſenẽ magiſtꝶ dixerim. Et tñ uolo ĩſpicere ipſã epiſtolã: quæ tãto tpe in calũniã reſer
cient uata eſt. Nihil præter honorẽ & ſalutationẽ cõtinet: inepta ſunt hæc & friuola. Arguite potius ubi hæreſim de
eili fenderim: ubi prauũ Origenis dogma laudauerim in lectiõe Eſaiæ in quo duo ſeraphin clamantia deſcribun
ſuati tur:illo interpretãte filiũ & ſpm ſãctũ. nõne ego deteſtãdã expoſitionẽ in duo teſtamẽta mutaui? Haber li/
pe ber in manibus ante. xxx. annos editus. tot opuſcula mea: & maxime cõmẽtarii iuxta oportunitatẽ locoꝶ:gẽ
hubes tilẽ ſectã lecerãt.qd aut opponũt cõgregaſſe me libros ſcilicet illius ſuꝑcũctos hoĩes: utinã oĩum tractatoꝶ
cdeus hẽrẽ uolumina: ut tarditatẽĩ genii eruditionis diligentia cõpenſarẽ. Cõgregaui libros eius fateor. Et ideo erro
Hoel⸗ res non ſequor: qa ſcio uniuerſa quæ ſcripſit. Credite experto. quaſi xp̃ianus: xpᷣanis loquor. uenenata ſutilli
eno us dogmata aliena a ſcripturis ſanctis uim ſcripturis facientia. legi inꝗᷓ legi Origenem. Et ſi in legendo crimen
d66 eſt: fateor. & noſtrum marſupium Alexandrinæchartæ euacuauerũt. Si mihi creditis origeniſta nunꝗᷓ fui. Si
ji non creditis nunceſſe ceſſaui: quod ſi nec ſic adducimini ad fidem: compellitis me ad defẽſionem mei. cõtra

Ixxix.

Amaſiũ urm ſcribere:ut ſi nõ creditis nagãti: credatis ſaltẽ accuſãti. Sed libẽtius mihi errãti credit ꝗᷓ correcto.
Nec mirũ.putãt enĩ me ſuũ eẽ oααπιπ ny: & ꝓppter animales & luteos: nolle pala dogmata cofiteri. Ipſoꝶ
enĩ decretũ eſt: nõ facile margaritas añ porcos mittẽdas: nec dandũ ſãctũ canibus. Etcũ Dauid dicere. abſcon
di in corde meo eloqa tua: utnõ peccẽ tibi. Et in alio loco ſupiuſto. qui loquit᷑ inꝗt ueritatẽ cũ ꝓxio ſuo:ideſt
cũ iis qui domeſtici fidei ſũt. Ex quo uolũt intelligi: nos qui necdũ iniitiati ſumus debere audire medaciũ: ne
paruuli atq; lactẽtes ſolidioris cibi edulio ſuffocemur. Quod aũt pꝑiurioꝶ atq; mẽdacii inter ſe orgiis fœderẽ
tur: ſextus ſtromatũ liber: in quo Platonis ſnĩa nim dogma cõponit:pleniſſime docet. Quid igit᷑ faciã! Ne/
gem me eiuſdẽ dogmatis eẽ! Nõ credut: ridebũt & dicẽt.domi nobis iſta dicunt᷑ Eacia qd ſolu cauẽt:ut ſacra
eoꝶ atq; myſteria in publicũ ꝓferã: & oĩs prudẽtia eoꝶ: qua nos ſimplices luduũt in ꝓpatulo ſit. Et qui negã-
ti uoci nõ credũt:credãt ſaltẽ arguẽti ſtilo. Hoc enĩ uel maxime cauẽt: ne qũ cõtra auctorẽ ſuũ eoꝶ ſcripta te/
neant᷑: facile dicuũt cũ iuramẽto: qd poſtea alio ſoluãt pꝑiurio.A ſubſcriptiõe tergiuerſant᷑: quæruntq; ſuffra/
gia. alius nõ poſſũ inꝗt dãnare qd nemo dãnauit: alius nihil ſuꝑ hoc a pribus ſtatutũ eſt. ut dũ totius orbis
ꝓuocat᷑ auctoritas: ſubſcribẽdi neceſſitas differat. Quida Cõſtantius: quõ inquit danabimus: qd ſynodus
Nicena nõ tetigit: Quæ eniĩ danauit Arrium:dãnaſſet utiq; & Origenẽ:ſi illius dogmata reprobaſſet: ſcilicet
uno medicamine oẽs ſimul morbos debere curari. Et iccirco ſpus ſacti negãda maieſtas eſt: quia in illaſ, yno/
do ſupꝑ ſubſtãtia eius ſilentiũ fuit:De Arrio tũc nõ de Origene quæſtio fuit: De filio nõde ſpũ ſaãcto:cõteſſi
ſunt qd negabat᷑: tacuerũt de quo nemo quærebat.quanꝗᷓ latẽter Origenẽ fõtẽ Arrii pcuſſerũt. Dãnãtes enĩ
eos qui filiũ de patris negat eẽ ſubſtaãtia:illũ pariter Arriũq; dãnauerũt. Alioꝗn hoc argumẽto nec Valenti/
nus nec Martion nec Cathaphryges nec Manichæus danari debẽt: qa ſynodus nicena eos nõ noĩat:quos cer/
te ante ſynoduũ fuiſſe nõ dubiũ eſt. Quod ſi qñ urgeri cœperint:& aut ſubſcribendũ eis fuerit: aut exeundũ de
eccleſia: miras ſtrophas uideas. Sic uerba tẽperãt: ſicordinẽ uertũt: & ambigua quæq; cõcinũt. ut nſam & ad/
uerſarioꝶ cõfeſſionẽ teneãt: ut aliter hæreticus: aliter catholicus audiat. quaſi non eodẽ ſpũ & Apollo delphi/
cus atq; Loxias oracula cecinerint Crœſo & Pyrrho diuerſis tpibus: ſed pari illudẽtes ſtropha. Exempli cauſa
pauca ſubiiciã, Credimus inqunt reſurrectionẽ futurã corpoꝶ. Hoc ſi bdicat᷑: pura cõfeſſio eſt. Sed ꝗacor/
pora ſũt cæleſtia & terreſtria: & aer iſte & aura tenuis iuxta naturã ſuã corpora nominant᷑: corpus ponunt nõ
carnẽ. ut orthodoxus corpus audiẽs: carnẽ putet: hæreticus ſpm recognoſcat. Hæc eſt eoꝶ pᷣma decipula. quæ

ſi dephẽſa fuerit ĩſtruũt alios dolos: & ĩnocẽtiã ſimulat: & malitioſos nos uocãt. & quaſi ſimpliciter creden/

tes aiũt: Credimus reſurrectionẽ carnis. Hoc uero cũ dixerint: uulgus ĩdoctũ putat ſibi ſufficere:maxime qa
id ipᷣm & in ſymbolo credit᷑. Interroges ultra:circuli ſtrepitus cõmouent᷑: fautores clamitãt. Audiſti reſurre/

ctionẽ carnis. Quid quæris amplius? Et in puerſũ ſtudiis cõmutatis nos ſycophãtæ:illi ſimplices appellant.

uod ſi obduraueris frõtẽ: & urgere cœpis: carnẽ digitis tenẽs: an ip̃am dicant reſurrecturã: quæ cernit᷑: quæ

tãgit᷑: quæ ĩcedit: & loquit᷑: Primo ridẽt: deinde annuut. dicentibuſ. q; nobis: utrũ capillos & dentes: pectus &

uentrẽ: manus & pedes: cæteroſq; artus ex integro reſurrectio exhibeat. Tũcuero riſu ſetenere nõ poſſũt. ca/
chĩnoq; ora ſoluẽtes: tõſores nobis neceſſarios & placẽtas & medicos ac ſutores ĩgerũt. VItroq; interrogant:
utrũ credamus & genitalia utriuſq; ſexus reſurgere. nr̃as genas hirtas: fæœmĩaꝶ leues fore: & hĩtudinẽ corpo/
ris pro maris ac fœæminæ diſtinctioe diuerſã. Quod ſi dederimus: ſtatim expetũt uuluã & coitũ. & cætera quæ
in uẽtre ſũt: & ſub uẽtre: ſingula mẽbra negãt. & corpus qd cõſtat ex mẽbiis: dicũt no reſurgere. Nõ eſt huius
tpis cõtra dogma puerſũ rhetoricũ iactare monẽ. Nõ mihi diues Ciceronis lingua ſufficiet: nõ feruẽs Demo
ſthenis orf̃o aĩæ: ut poſſit ĩplere ſermonẽ:ſi ueli hæreticoꝶ fraudulẽtias ꝓdere. qui uerbotenus reſurrectionẽ

fatẽtes: aĩo negãt. Solẽt enĩ mulierculæ eoꝶ mãmas tenere: uẽtri applaudere:lũbos & fœmora & puras attre

ctare maxillas: & dicere: Quid nobis ꝓdeſt reſurrectio: ſi fragilecorpus reſurget? Tẽpore futuræ reſurrectio/

nis angeloꝶ hẽbimus naturã. dedignant uidelicet cum carne &oſſibus reſurgere: ꝗqbus reſurrexit & Ap̃s. Sed
fac me erraſſe in adoleſcẽtia: & philoſophoꝶ ideſt gẽtiliũ ſtudiis eruditũ: in pncipio fidei dogmata ignoraſſe
chriſtiana: & hoc putaſſe in apoſtolis: qd in Pythagora & Platone & Empedocle legerã: Cur paruuli in xpo

atq; lactẽtes errorẽ ſeqmini? Cur ab eo ĩpietatẽ diſcitis: ꝗqnec dũ pietatẽ nouerat? Secũda poſt naufragiũ tabu
la eſt:culpã ſimpliciter cõfiteri. Imitati eſtis errãtẽ: imitamini &correctũ. Errauimus iuuenes: emendemur &
ſenes. Iũgamus gemitus: & lachrymas copulemus. ploremus: & cõuertamur ad dñm: q fecit nos. nõexpecte/

mus pœnitẽtiã diaboli. Vana eſtilla præſũptio: & in gehẽnæ trahens ꝓfũdũ. hic aũt credit᷑ uita: autamittir᷑.
Si Origenẽ nunꝗᷓ ſecutus ſũ:fruſtra ĩfamare me cupitis. Si diſcipulus eius fui:imitamini pœnitẽtem. Credi/

tis cõfitenti: credite & neganti. Si iſta ut ais inqt noueras: quare eu laudaſti in opuſculis tuis? Et hodie lauda/

rẽ: niſi uos eius laudaretis errores. Nõ mihi diſpliceret ĩgeniũ: niſi qbuſdã etiã placeret ĩpietas. Et apoſtolus
pᷣcipit oĩa legẽtes: quæ bona ſũt retinẽtes. Lactãtius in Iibris ſuis & maxime ĩ epiſtolis ad Demetrianũ ſpus
ſãcti oĩno negat ſubſtãtiã: & errore iudaico dicit eũ ad pr̃em referri uel ad filiũ: & ad ſanctificationẽ utriuſq;
pſonæ ſub eius noĩedemõſtrari. Quis mihi ĩterdicere põt: ne legã ĩſtitutionũ eius libros:qbus cõtra gẽtes ſcri
pſit fortiſſime: ꝗa ſupior ſnia deteſtada eſt? Apollinaris cõtra Porphyriũ egregia ſcripſit uolumina. probo
laborẽ uiri:licet fatuũ in plæriſq; dogma contẽnam. cõfitemini & uos in ꝗbuſda errare Origenẽ: & uim ultra
nõ faciã. Dicite eũ male ſẽſiſſe de filio: peius de ſpũ ſacto: animaꝶ de cælo ruinas ĩpie ꝓtuliſſe: reſurrectionẽ

Cotrec⸗
nll
eablen

ſwoicel

chui ne
kace;
ci N,
tutlacn
Ulpta te/
3 lutr,
usorbis
nodus
et: ſallcet
lih,
locoteſl
nieni
Jcder
Cunlüle
amndal/
lo chtin
nplicni
algnan
Ohuntno
pulge
raegen⸗
ome g
elum/
nt .
nigur
depo
llüta/
enogun.
ni
unger
eſthuuns
SDeno
echon⸗

carnis uerbo cõſiteri: cæteꝶ aſſertiõe deſtruere poſt multa ſæcula atq; unã deoĩbus reſtitutionẽ: id ipᷣm fore
Gabrielẽ:qdᷓ diabolũ:Paulũ qdᷓ Cayphã: uirgines qd ꝓſtibulas. Cũ hæc reieceritis: & quaſi cẽſoriauirgula ſe
paraueritis a fide eccleſiæ: tuto legã cætera. nec uenena iã metuã: cũ antidotũ præbibero: nõ mihi nocebit:ſi di
xero Origenes: cũ in cæteris libris oẽs uicerit: in cãtica cãticoꝶ ie ſe uicit: nec formidabo ſnĩam:qa illũ docto
rẽ eccleſiaꝶ quõdã adoleſcẽtulus noĩaui niſi forte accuſare debui: cuius rogatus op uſcula trãſſerebã:& dicere

in ꝓlogo:hic cuius ĩterpᷣtor libros hæreticus eſt. Caue lector ne legas. fuge uiperã. Aut ſi legere uolueris: ſcito

a malis hoĩbus & hæreticis corrupta eẽ: quæ trãſtuli:qᷓꝗᷓ timere nõ debeas. Ego enĩ oĩa quæ uitiata fuerũt cor/

rexi:hoc eſtaliis uerbis dicere: ego qui ĩterpᷣtorcatholicus ſu. hic quẽ ĩterpretor hæreticus eſt. Deniq; & uos ſa
tis ſimpliciter & ĩgenue: &nõ malitioſe: parui ſcilicet pẽdẽtes pᷣcepta rhetorica: & pᷣſtigias oratoꝶ: duũ libros
eius &ρραͤαπ hæreticos cõfitemini: & in alios crimẽ trãſſerre uultis: inieciſtis legẽtibus ſcrupulũ: ut totã
auctoris uitãdiſcuterẽt. Et ex cæteris libris eius cõiecturã pntis facerẽt quæſtiõis. Ego callidus qui emẽdaui:ſi
lens qd uolui:& diſſimulãs crimina:nõ feci inuidiã crimĩoſo. Aiũt & medici grãdes morbos nõ eẽ curandos:
ſed dimittẽdos naturæ:ne medela lagorẽ exaſpet. Cẽtũ ꝗnquagĩta anni ꝓpe ſũt: ex quo Origenes mortuusẽ
tyri. Quis latinoꝶ auſus cunꝗᷓ traſſerre libros eius dereſurrectioe Periarchõ Stromateas? Quis per ĩfame
opus ſeipſũ uoluit ĩfamari? Nec diſertiores ſumus Hilario:nec fideliores Victorino. qui eius tractatus nõ ut
ĩterpᷣtes: ſed utauctores ꝓprii opis trãſtulerũt. Nuꝑ ſãctus Ambroſius ſic Hexamer illius cõpilauit: ut ma
gis Hippolyti ſniĩas Baſiliiq; ſeqᷓret᷑. Ego ipᷣe cuius æmulatores eſſeuos dicitis: & ad cæteros talpæ: caprearũ ĩ
me oculos poſſidetis:ſi malo animo fuiſſẽ erga Origenẽ:interpᷣtatus eſſẽ hos ipſos: quos ſupra dixi libros. Vt
mala eius etiã latinis nota facerẽ: ſed nunꝗᷓ feci: & multis rogãtibus acqꝗeſcere nolui. Nò enĩ cõſueui eoꝶ ĩſi ul
tare erroribus: quoꝶ miror ĩgenia. Ipſe ſi adhuc uiueret Ongenes: iraſceret᷑ uobis fautoribus ſuis. Et cũ Iacob
diceret odioſũ me feciſtis ĩ mũdo. Vult aliqs laudare Origenẽ? Laudet ut laudo. Magnus uir abifatia: & uere
martyris filius alexãdriæ eccleſiaſticã ſcholã tenuit. Succedẽs eruditiſſimo uiro Clæmẽti p̃ſ bytero: uolupta
tes ĩ tãtũ fugit ut ꝛelo dei:ſed tũ nõ ſᷣm ſciẽtiã: ut ferro trũcaret genitalia. Calcauit auaritiã: ſcripturas memori
ter tenuit. Etin ſtudio explanatiõis eaꝶ: diebus ſudauit ac noctibus. Mille & eo amplius tractatus: quos ĩ ec/
cleſia locutus eſt: edidit. ĩnumerabiles pᷣterea cõmẽtarios quos ipᷣe appellat tomos. Et quos nuc p̃tereo. ne ui
dear opeꝶ eius indicẽ texere. Quis nim tanta poteſt legere: ꝗta ille cõſcripſit? Quis ardẽtẽ in ſcripturis animũ
nõ miretur? Quod ſiquis iudas zelotes appoſuerit nobis errores eius:audet libere.
Interdum magnus dormitat Homerus.
Verum operi longo fas eſt obrepere ſomnum.
Etignoſcere. nõ imitemureius uitia: cuius uirtutes nõ poſſumus ſeꝗᷓ. Errauerũt in fide alii:tã græci ꝗᷓ latini:
quoꝶ nõ neceſſe eſt ꝓferre noĩa:ne uideamur eũ nõ ſui merito: ſed alioꝶ errore defẽdere. Hoc nõ eſt inquies
excuſare Origenẽ:ſed accuſare cæteros: pulchre:ſi eũ erraſſe nõ dicerẽ: ſi in fidei prauitate:ſaltẽ apoſtolũ Pau
lũ uel angelũ decælo audiẽdũ crederẽ. Nũc uero cũ ſimpliciter errorẽ eius fatear: ſic legã ut cæteros:ꝗa ſic erra
uit ut cæteri. Sed dicas: ſi multoꝶ cõis eſt error: cur ſolũ pſeqmini? Quiauos ſolũ laudatis ut apoſtolũ.tolli
teamoris onepοM“α & nos tollimus odii magnitudinẽ. Cæteroꝶ uitia de libris ſuis ad hoc tantũ excerpi/
tis: ut huius defẽdatis errorẽ. Origenẽ ſic fertis in cælũ: ut nihil eũ erraſſe dicatis: Quiſqꝗs es aſſertor nouorũ
dogmatũ:quæſo te ut parcas romanis auribus: parcas fidei: quæ apoſtoli uoce laudata eſt. Cur poſt quadrin
ẽtos annos docere nos niteris qd añ neſciuimus? Cur ꝓfers in mediũ: qd Petrus & Paulus edere noluerũt:
Vſq; ad huũc diẽ ſine iſta doctrina mũdus chriſtianus fuit. Illã ſenex tenebo fidẽ: in qua puer natus ſũ. Pelu/
ſiotas nos appellãt: & luteos animaleſq; & carneos: ꝙ nõ recipiamus ea quæ ſpũs ſũt:illi ſcilicet Hieroſolymi
tæ:quoꝶ mr̃ in cælo eſt. Nõ cõtẽno carnẽ:in qua xpᷣs natus eſt: & reſurrexit.nõ deſpicio lutũ qd excoctũ in
teſtã puriſſimã regnat in cælo. Et tũ miror: curcarni detrahẽtes uiuãt carnaliter: & inimicã ſuã foueãt:& nu/
triãt delicate: niſi forte ĩplere uolũt ſcripturã dicentẽ. Amate inimicos ueſtros: & bñfacite his qui pſequunt
uos. Amo carnẽ caſtã:uirginẽ: ieiunãtẽ. amo carnis nõ opa: ſed ſubſtãtiã. amo carnẽ quæ iudicandã ſe eẽ no
uit. amo illã:quæ pro Xpo in martyrio cædit᷑: laniat᷑:exurit᷑.Illud uero qd aſſerũt:a quibuſdam hæreticis &
maliuolis hoĩbus libros eius eſſe uiolatos:ꝗᷓ ineptũ ſit: ninc ꝓbari poteſt. Quis prudẽtior:doctior:eloquẽtior
Euſebio & Didymo aſſertoribus Origenis inueniri poteſt? Quorũalter ſex uoluminibus Iagaτοποραα
ideſt defenſiones ſcribens:ita eũ ut ſe ſenſiſſeconfirmat. Alter ſic eius errores nititur excuſare: ut tamen illius
eſſe fateatur. nõ ſcriptum negans: ſed ſenſũ ſcribẽtis ediſſerens. Aliud eſt:ſi quæ ab hæreticis addita ſunt:Di/
dymus quaſi bene dicta defendit. Solus inuentus eſt Origenes cuius ſcripta in toto orbe falſarentur. & quaſi

ad Mithridatis litteras oĩs ueritas uno die de uoluminibus illius raderetur. Si unus uiolatus ẽ liberꝛnum uni

uerſa eius opera: quæ diuerſis locis & tpibus edidit: ſimul corrũpi potuerũt? Ipſe Origenes in epiſtola quam
ſcribit ad Fabianũ romanæ urbis epiſcopũ: pœnitẽtiã agit: cur talia ſcripſerit. & cauſas temeritatis in Ambro/
ſiũ refert: ꝙ ſecreto edita:in publicu ꝓtulerit.& quidã nũc ai Iac a?oν aliena eſſe: quæ diſplicent. Porro
qd Pãphilũ ꝓferũt laudatorẽ eius: gratias illis ago meo noĩe: ꝙ dignũ meputauerũt: quẽ cũ martyre calum/
niarentur. Si enim ab inimicis Origenis libros eius dicitis eſſe uiolatos:ut infamaretur: quare mihi nõ liceat
dicere: ab amicis eius & ſectatoribus compoſitum eſſe ſub nomine Pamphili uolumen: ꝙ illum teſtunon
.Ixxx.

martyris ab infamia uĩdicaret?: Ecce uos emẽdatis in Origenis libris: quod ille nõ ſcripſit. & miramini: ſi edat
aliqꝗs librũ: quẽ ille nõ edidit: Vos ĩ edito ope poteſtis coargui.ille qui nihil aliud edidit: facilius patet calum
niæ. Date qd libet aliud opus Pãphili. nuſꝗᷓ repietis:hoc unũ eſt. Vñ igit᷑ ſciã: ꝙ Pãphili ſit? Videlicet ſtilus B
& ſaliua docere me poterit. Nunꝗ credã:ꝙ doctus uirpᷣmos ĩgenii ſui fructus quæſtiõibus & infamiæ dedica
ret. & ipᷣm nomẽ apologetici oñdit excuſationẽ. Nõ enĩ defẽdit᷑ niſi qd in crimine eſt. Vnũ nũc ꝓferã:cui cõ/
tradicere uel ſtulti ſit:uel ĩprudẽtis. Sextus liber Euſebii ſuꝑ Origenis defẽſionẽ:pᷣncipiũ uſq; ad mille ferme
uerſus libri iſtius:qui Pãphili dicit᷑: cõtinet. De reliꝗs ſcriptor eiuſdẽ opis ꝓfert teſtimonia: ꝗbus nitit᷑ appro
bare Origenẽ fuiſſe catholicũ. Euſebius & Pãphilus tãtã inter ſe habuere cõcordiã: ut unius animæ hoĩes pu

tes: & ab uno alter nomẽ accepit. Quõ igit᷑ inter ſe diſſentire potuerunt: ut Euſebius in toto opere ſuo Orige
nem Arriani ꝓbet dogmatis: & Pãphilus nicenæ ſynodi quæ fuit poſtea: defenſorem?! Ex quo oñdit᷑ uel Di/ 1
dymi uel cuiuſlibet alterius eẽ opuſculũ:qui ſexti libri capite detrũcatos: cætera mẽbra ſociant. Si cõcedamus 4
ex ſupfluo: ut Pãphili ſit: ſed necdũ martyris ſante enĩ ſcripſit qᷓ marttii pettaten quõ inqes martyrio di t
gnus fuit?ſcilicet ut martyrio deleret errorẽ: ut unã culpã ſãguinis ſui effuſiõe purgaret. Quãti in toto orbe t
martyres: ante ꝗᷓ cæderent᷑:uariis ſubiacuere pctis/ Defẽdamus ergo pctã:qa qui poſtea martyres: pᷣus pctõ n
res fuerũt. Hæc ffes amãtiſſimi ad epiſtolã ur̃am celeri ſermonedictaui: uincẽs ꝓpoſitũ.ut cõtra eũ ſcriberẽ: 5
cuius ĩgeniũ an laudauerã: malẽs æſtimatiõe piclitari ꝗᷓ fide. Hoc mihi p̃ᷣſtiterũt amici mei:ut ſi tacuero reus: u
ſi rũdero inimicus iudicer. dura utraq; cõditio:Sed eduobus eligã qd leuius eſt. Simultas redintegrari põt. le
blaſfemia ueniã nõ meret᷑. Quid aũt laboris in libris trãſſerẽdis periarchon ſuſtinuerim: ueſtro iudicio dereli c
quo.dum & mutare qppiã de græco nõ eſtuertẽtis: ſed euertentis. & eadem ad uerbũ exprimere: nequaꝗᷓ eius i
qui ſeruare uelit eloquii uenuſtatem. Argumentù. .
Vperiori tractatu irritatus Ruffinus preſbyter Aquilegiẽſis cõtra beatũ Hieronymũu tanqᷓ æmulum .
& obtrectatorẽ retorſit ſtilũ duobus uoluminibus: illũ arguẽs quæ infra ſubdunt. Sed cũ iam apud

urbem ſe Origenianæ hæreſis incuſatum audiret: apologiã Anaſtaſio eiuſdem urbis epiſcopo ſcri/
bit: fidem ſuam exponẽs: de interpretatiõe ſe purgãs: & proteſtans de origine animæ nihil uelle diffinire. Sed
parum ea purgatiõe ꝓficit. ut ſequẽs epiſtola indicat. R/
(Rutſini preſbyteri Aꝗlegiẽſis ꝓ ſe Apologia ad Anaſtaſiũ urbis Romanæ epiſcopũ/¶Epiſtola. XXXIIII. a
AViui quoſdã cũ apud beatitudinẽ tuã cõtrouerſur ſiue de fide ſiue de aliis neſcio ꝗbus quæſtioni/
bus còuenirẽt: etiã mei noĩs feciſſe mẽtionẽ. Et tua ꝗdẽ ſãctitas uelut ab ipis ĩcunabulis pereccleſia 1
Aſticæ traditiõis regulas inſtituta:de abſente ſibiq; bñ & in fide & in charitate dei cognito calũnianti/
Ovbus nõactomodauit auditũ. Quoniãa me tñ appetitæ æſtimatiõis meæ fama puenit:æquũ putaui:ut quo/
niã ipᷣe poſt.xxx. fere annos parẽtibus redditus ſum: & durũ ſatis atq; ihumanũ erat:ſi tam cito deſererẽ illos
quos tam tarde reuiſerã: Simulq; tã longinꝗ itineris labor fragilẽ me reddit ad iterãdos labores: litteris meis
ſatiſſacerẽ beatitudini tuæ: nõ ut de ſãcta mẽte tua:quæ uelut dei quoddã ſacrariũ aliquid iniquũnõ recipit:
maculã ſuſpitiõis abſtergerẽ: ſed & æmulis aduerſũ me forte oblatrãtibus: baculũ quẽdã cõfeſſiõis meæ quo
abigerent: offerrẽ. Quãuis igit᷑ fides nr̃a pſecutionis hæreticoꝶ tpe:cũ in ſacta alexadrĩia eccleſia degeremus:
in carceribus & exiliis quæ pro fide ĩferebant᷑: phata ſit: tũ & nũc ſiquis eſt: qui uel tẽtare fidẽ noſtrã cupit: uel

audire: uel diſcere ſciat qd de trinitate ita credimus.qd unius naturæunius ſit deitatis: unius eiuſdẽq; uirtu/⸗
tis atq; ſubſtãtiæ. nec inter pr̃em & filiũ & ſpm̃ ſãctũ ſit prorſus ulla diuerſitas: niſi ꝙ ille pr̃ eſt: & hic filius.
& ille ſpiritus ſãctus. trinitas in ſubſiſtẽtibus ꝑſonis. unitas in natura atq; ſubſtatia Filiſ. quoq; dei in nouiſ 5
ſimis diebus natũ eẽ cõfitemur exuirgine & ſpiritu ſãcto: carnẽ humanæ naturæ atq; animã ſuſcepiſſe: in ꝗᷓ n
. & paſſus eſt & ſepultus: & reſurrexit a mortuis. in eadẽ ipᷣa reſur ẽs: quæ depoſita fuerat in ſepulchro: cũ qua dVe⸗
carne ſimul atq; anima: poſt reſurrectionẽ aſcẽdit in cæxlos. Vnde& uẽturus expectat᷑ ad iudiciũ: iudex uiuoꝶ 8
& mortuoꝶ. Sed & carnis nr̃æ reſurrectionẽ fatemur ĩtegre & pfecte futurã: huius ip̃ius carnis nr̃æ: in qᷓ nũc
uiuimus: nõ ut ꝗdã calunian t᷑:alterã ꝓ hac reſurrecturã dicimus. Sed & hãc ip̃am nullo oĩno eius membro “””
amputato: uel aliqua corporis parte deſecta. Sed cui nihil oĩno exoĩ natura ſua deſit: niſi ſola corruptio. hoc i
enĩ ꝓmittit ſãctus apoſtolus: ꝙ ſeminet᷑ corpus in corruptiõe: & reſurgat in ĩcorruptiòe. & ſeminet᷑ in ĩfirmi hru
tate: & reſurgat in uirtute. ſeminet᷑ in ignominia: ſurgat in gloria. Et quia ſeminet᷑ corpus animale: reſurgat nil
ſpiritale. Hæc nobis de reſurrectione tradita ſũt abiis a ꝗbus ſãctũ baptiſma in Aquilegienſi eccleſia cõſecuti ne
ſumus: quæ puto ipᷣa eſſe: quæ etiã apoſtolica ſedes tradere ſoleat & docere. dicimus quoq; & iudiciũ futurũ: W
in quo iudicio unuſqſq; recipiat ꝓpria corporis prout geſſit: ſiue bona: ſiue mala. qd ſi hoĩes recepturi ſunt n
pro opibus ſuis:qto magis & diabolus: qui oĩbus exiſtit cauſa peccati? De quo ſentimus illud qd ſcriptũ eſt SðM
in euãgelio: quia & ipſe diabolus & oẽs angeli eius cũ iis qui opa eius faciũt: & criminant᷑ fratres: cũ ipo pari/ l⸗
ter æterni ignis hæreditatẽ patient᷑.Siquis aũt negat diabolũ ignibus æternis mãcipãdũ: nõ eẽ partẽ hæredi/ ſo
tatis dei cũ ipſo: ſed eã in igne accipiat: ut ſentiat ueꝶ eẽ qd negauit: Audio & de anima eẽ quæſtiões cõmotas. fſa
De qua re utrũ recipi debeat quærimonia: aut abiici: uos ꝓbate. Si autẽ de me qd ſentiã quærat᷑: fateor me de on
hac quæſtiõe apud ꝗᷓplurimos tractatoꝶ diuerſa legiſſe. Legi enĩ quoſdã dicentes: ꝙ pariter cũ corpore per elt
humani ſeminis traducẽ:etiã aĩa infundat.& hi ꝗᷓtũ poterãt id ſermonibus cõfirmabant. Quod puto inter ub

latinos

N
D
Imus
todi
otbe
pco

beri:

keus:

pot,

eteli

eius

nog
nu
bro
hoc
tmi
tgat
cuti
urü:
ſunt
ſieſt
r/

edi/

tas
ede
per
tet
105

latinos Tertullianũ ſenſiſſe uel lactãtiũ: fortaſſis & alios nõnullos. Alii aſſerunt ꝙ formatis in utero corpori
bus deus quotidie facit aĩas & infũdat. Alii factas iam oli. ideſt tũc: cũ oĩa deus creauit ex nihilo: nũc eas iudi
cio ſuo diſpẽſet ĩ corpore. Et hoc ſẽtit Origenes: & nõnulli alii græcoꝶ. Ego uero cũ hæc ſingula legeriĩ (deo te
ſte dico) ꝗqa uſq; ad p̃ſens certi uel definiti aliqd de hacꝗᷓ ſtione nõ teneo: ſed deo reliquo ſcire: qd ſit in uero: &
ſicui ipſe reuelare dignabit᷑. Ego tu hæc ſingula: & legiſſe me nõ nego: & adhuc ignorare cõfiteor: p̃ter hoc'qd;
maniteſte tradit eccleſia: deũ eſſe & aĩarũ & corporũ cõditorẽ. Sane qa audio etiã ĩde diſputatũ: ꝙ quædam
Origenis a fratribus rogatus de græco trãſtuli ĩ latinu:puto ꝙ oẽs ĩtelligãt hoc ꝓ ſolo liuore culpari. Si enim
aliquid eſt qd diſpliceat ĩ auctore: ꝗqᷓre id ad ĩterpᷣtẽ detorꝗ tur? Sicut in græcis habet᷑: rogatus ſũ ut latinis oñ
derẽ. Græcis ſenſibus uerba dedi latina tmm. ſiue ergo ĩ illis ſenſibus laus ĩeſt aliqua nõ eſt mea: ſiue culpa
ſimiliter nõ eſtmea. Quinĩmo etiã illud adieci: ſicut in p̃ᷣfatiũcula mea deſignaui: ut ĩquãtũ poſſẽ aliquaãta
deciderẽ. Illa tamẽ quæ mihi in ſuſpitionẽ ueniebãt: ꝙ nõ ab ipſo Origene ita dicta: ſed ab aliis uiderent᷑ ĩſer
ta: ꝓpter hoc ꝙ de eiſdẽ rebus in alius locis eiuſdẽ auctoris catholice dictũ legera. Nemo ergo mihi ex hoc ꝗᷓſo
te ſãcte ac uenerabilis pater & beate conflet inuidiã. nemo factionibus utat᷑ & calũniis: qd in eccleſia dei fieri

n licet. Vbi eniĩ ſimplicitas & ĩnocẽtia tuta erit: ſi hic nõ erit? Origenis enĩ neq; defẽſor neq; aſſertor ſi ũ: neq;

Bmus ĩterpres. Alii ante me hoc idẽ opus fecerant. Feci & ego poſtremus rogatus a fratribus. ſi iubet᷑: ne fiat:

iuſſio obſeruari debet ĩ poſteꝶ. ſi culpãtur ꝗ ante iuſſionẽ fecerũt: culpa a pmis incipiat. Ego enĩ pᷣter hanc fi
dẽ quã ſupra expoſui:& quã eccleſia romana & alexãdrina & aquilegiẽſis nr̃a tenet:quæq; Hieroſolymis pᷣdi
cat᷑: aliã nec habui unꝗᷓ: nec habeo ĩ iſto hoĩe:nec hẽbo. Et ſiqs aliter credit: ꝗqſqs ille ẽ: anathema ſit. Reddẽt
autĩ die iudicii rõnẽ hi ꝗq offẽdicula & diſſẽtiones & ſcãdala fratribus ꝓpter ſuidiã ſolã gñant & liuorẽ.

¶ Beati Anaſtaſii Romanæ urbis epiſcopi: ad Ioannẽ hieroſolymoꝶ epᷣm cõſultationi ipſius de Ruffinino

eſ ¶Epiſtola. XXXV.

dẽtia: & accuſãtis: ĩpia Origenis dogmata trãſtulerit. Epiſtola. XXKNV.
Robatæ quidẽ affectiõis eſt hoc: ut laudabiliter de ſacerdote ſacerdos loquaris. Pro tãto igitur
præconio:qd in merita mea effuſiſſime cõtuliſti: ut amori tuo gras ago:ita ſplẽdorẽ tuæ ſancti
tatis: & eas quas in dño habes uirtutes: ſubinde quodãmõ paruitatis noſtræ fauorabilis pmo/ p
urran eminẽter nõ oĩum pᷣſtãtiſſime laudũ tuaꝶ fulges nitore cõſpicuus: ut par eſſe meri
tis ᷣmo nõ poſſit. porro aũt tato tituloꝶ tuoꝶ rapior incitamẽto: ut etiã qd impetrare neꝗᷓo: audere nõ deſi/
nam. Iam hocde laudibus eſt tuis:qd me tãtũ de cæleſtis animi iſtius ſerenitate laudaſti. Tui enĩ ep̃atus or/
do ꝑſpicuus per diuerſũ orbẽ uelut radiãs: etiã ad nos ſplẽdoris ſui detulit claritatẽ. In me quippe totũ ami/
citiæ tribuis: exanimi nihil relinquis. Aut ſi iure me laudas: tu quoq; ſimiliter relaudãdus nõ es? Obſecro igi

mine

tur ob utrũq;: ut me metipſi ũ laudare iam deſinas. Du plex enĩ cauſa me hoc poſcere cõſtringit: ne cõſacerdo/

tis tui ſenſibus aut dolorẽ falſa laus ĩ gerat: aut pudorẽ uera ſuccẽdat. Sed ad cauſã reuertar. Ruffinus de quo
me cõſulere dignatus es: cõſciẽtiæ tuæ habet arbitra diuinã maieſtatẽ. ap dquã ſeĩ tegro deuotiõis officio ip̃e

uiderit qualiter debeat approbare. Origenes aũt dicta cuius in nr̃am linguã cõpoſita deriuauit: ãte qꝗs fuerit:

in quæ ꝓceſſerit uerba: nim ꝓpoſitũ neſciuit. qd uero ſit animi mei ſtudiũ: cũ tua pauliſꝑ hoccõferã ſancti

tate. Hocigit᷑ mẽte cõcepi: qc qui urbis noſtræ populis de trãſlata Origenis lectione patefecit: quãdã puris
mentibus uelut nebulã excitãs iniectã: fidẽq; apoſtoloꝶ maioꝶ traditione firmatã: uelut deuiis anfractibus

illũ noluiſſe diſſoluere. Diſcere hoc loco libet: qd agat in romanã linguã trãſlatio. Approbo ſi accuſat aucto
rẽ: & execrãdũ factũ populis ꝓdit. ut iuſtis tandẽ odiis teneat᷑: quẽ iãdudũ fama cõſtrixerat. Si uero ĩterpres

tantoꝶ maloꝶ erroribus cõſenſũ pᷣſtat: & legẽda impia dogmata ꝓdit in populos: nihil aliud ſui opera labo/

ris extruxit: niſi ut ꝓprie ueluti mẽtis arbitrio: hanc quæ ſola & quæ pᷣma apud catholicos xpᷣianos uera fides

iam ab apoſtolis exnde uſq; ad tẽpus pᷣſens tenet᷑: inopinatæ titulo aſſertionis euerteret. Abſit hæc ab eccle/

ſia romana nequaꝗᷓ catholica diſciplina. Nunꝗᷓ ꝓfecto eueniet: ut aliqua hoc admittamus rone: qd iure me

ritoq; dinamus. Quapropter in toto orbe Chriſti dei nri diffuſa ꝓuidentia ꝓbare dignabit᷑: ecide nos oĩno

nõ poſſe:quæ eccleſiã maculẽt: ꝓbatos mores euertãt: aures circũſtãtiũ uulnerẽt: iurgia: iras:diſſẽſioneſq; di
ſponãt. Quare noſce qualẽ epiſtolã ad fratrẽ & coepᷣm noſtrũ Veneriũ diligẽtiori cura pſcriptã paruitas nr̃a
trãſmiſerit. ſibiq; hãc cõſciẽtiã fecerĩ: qd nõ ſupflua laborũ formidine: neq; uano timore ſollicitet. mihi cer/
te cura nõ deerit: euãgelii fidẽ circa meos cu ſtockte populos:parteſq; populi mei p quæq; ſpatia diuerſa terra
rũ diffuſas quãtũ poſſim litteris cõuenire: ne qua ꝓfanæ interpᷣtatiõis origo ſubrepat: quæ deuotas mẽtes ĩ-
miſſa ſui caligine labefactare conet᷑. Illud quoq; qd eueniſſe gaudeo: tacere nõ potui: beatiſſimoꝶ pncipum

manaſſe reſpõſa quibus unuſqſq; deo ſeruiẽs: ab Origenis lectione reuocet᷑. dãnãdũq; ſentẽtia pᷣncipũ:quẽ

lectio reũ profana ꝓdiderit. Hactenus ſentẽtiæ meæ forma ꝓceſſerit. Quod te uero uulgi de Ruffino qꝗrela
ſollicitat: ut quoſdã malis ſuſpitionibus ꝑſequaris: hãc etiã opinionẽ cõſtrigã diuinæ lectionis exẽplo.ſicut
ſcriptũ eſt: Non ſicut uidet hò ita & deus. Nã deus uidet ĩ corde: hõ in facie. Itaq; frater chariſſime oĩ ſuſpiti
one ſepoſita Ruffinũ ſcito: ꝙ propᷣa mente Origenis dicta in latinũ tranſtulit: ac pbauit. nec diſſimilis ab eo
eſt: qui alienis uitiis præſtat aſſenſũ.illud tamẽ ſcire cupio: ita haberi a noſtris partibus alienũ: ut quid agat:
ubi ſit: neſcirecupiamus. Ipſe deniq; uiderit ubi poſſit abſolui.
rgumentum inbros inuectiuos Ruffini Aquilegienſis.

i lIxxxi.

xyf

Vffinus ex apologia ad Pâmachium: uel(ut uerius arbitror)ex accuſatiõe publica: grauiori ſtimulo
agitatus inuehit in beatũ Hieronymũ hoc pᷣmo libello: fidẽ ſuã de carnis reſurrectiõe conteſtãs: ma
is Hieronymũ in eo ipſo ſuis cõmẽtariis erraſſe dicẽs: & ſuæ interpᷣtatiõis cauſas iuſtiſſimas aſtru/
gloriæ cupidus: ſed dei timore eccleſiæ profutura traduxerit.

ens: ꝙr
N Argumentum ex Gennadio de uiris illuſtubus.

Vffinus Aquilegiẽſis eccleſiæ pᷣſbyter nõ minima pars doctoꝶ eccleſiæ: & de trãſſferẽdo de græco in
atinũ elegãs ingeniũ habuit: & poſt aliqᷓ. Sed & obtrectatori opuſculoꝶ ſuoꝶ reſpõdit duobus uo/
luminihus: arguẽs & cõuincens dei ſe intuitu & eccleſiæ utilitate auxiliãte domino ingeniũ agitauiſſe. Illum
Quero ſtimulo æmulationis incitatũ ad obliquũ ſtilum uertiſſe.

—Epiſtola. XXXVI.
Erlegi ſcripta tua Aproniane chariſſime: quæ ab amico & fratre bono de oriẽte ad uiꝶ nobiliſſi
mũ Pãmachiũ miſſa tranſtuliſti ad me.y recordatus ſũ pmonis ꝓphetici: ꝗ ait. Fili hominũ dẽ/
tes eoꝶ arma & ſagittæ: & lingua eoꝶ machera acuta. Veꝶ ad hæcuulnera quæ infligunt᷑ ex lin
ua inter hoĩes medicus pene nullus eſt. Et ideo cõuerti me ad Ieſũ cæleſtẽ medicũ: q mihi anti
dotũ potẽtiſſimũ dedit de euãgelii ſutpyxide ꝓlatũ: qd uim doloris ſpe futuri apud ſeiuſti examis ſolaret᷑.
Potio ergo ipſa quã tẽperauit leſus:hæc erãt uerba. beati inꝗt eſtis cũ uos pſecuti fuerĩt: & dixerĩt aduerſum
uos oẽ malũ mẽtiẽtes. Gaudete & exultate: qm merces ueſtra multa eſt in cælis. Sicenĩ pſecuti ſũt & ꝓphetas
qui erãt ante uos. Et ego ꝗdẽ quãtũ ĩ me eſt hoc medicamẽto cõtẽtus:de reliquo ſilere decreuerã: dicẽs apud
meipſũ:ſi patrẽfamilias belzebub uocauerũt: ꝗto magis nos: licet ĩdignos domeſticos eius. Et ſi illi dictũ eſt
ꝗa ſeductor eſt& ſeducit turbas: ego cur ĩdigner: ſi audiã me hæreticũ dici./ Et ꝓ ingenii tarditate: uel potius
cæcitate talpã nomĩari? Et cum dns meus ĩmo oĩum deus xpᷣs dictus ſit hõ uorax: & uini potator: amicus pu
blicanoꝶ & peccatoꝶ: ego cur indigner ſi audiã: hõ carnalis & in delitiis degẽs?! Verũ qm reſpõdẽdi mihi: uel
ex parte iuſta quædã neceſſitas uidet᷑ ĩponi: ex eo ꝙ dicat᷑multos offẽdi de is quæ ab eo ſcripta ſũt: niſi quid
ſit ĩ cauſa pandat᷑: cõpellor cõtra uotũ meũ & ꝓpoſitũ reſpõdere: ne forte reticẽdo uidear crimẽ agnoſcere. ꝗᷓ
uis xpᷣiano cætera crimĩa ſilẽdo depellere: exẽplo dni glorioſũ ſit. ſed tamẽ hoc in fide ſi fiat:maximũ ſcãdalũ
gnñat. Quia ergo in initiis huius ĩuectionis ſuæ: ꝓmittit ſe omiſſurũ pſonas: & rebus tm & crimibus reſpon/
ſurũ:utrũq; aut falſũ eſt. nã cui reſpõdeat crimini: qd nullus obtẽdit/ Quomõ aũt omittit pſonas: cũ ĩteip/
tẽ libroꝶ toto inuectiõis ſuæ textu indeſinẽter incuſet: & oblaceret: Nos omiſſa oĩ hironia & hypocriſeos ter
giuerſatiõe: quæ deo execrabilis eſt: licet incõptis uerbis: & orone incõpoſita reſpondebimus. Veniã ĩperitiæ
noſtræ a legẽtibus cõcedẽdã nõ ĩmerito pſumẽtes: qa nõ alios accuſamus: ſed noſmetipſos a maledictis pur/
gare cõtẽdimus. Et ideo ſtudemus: ut nõ tm in nobis ſermo: quãtũ ueritas luceat. Sed prius ꝗᷓ incipiã purga
re cætera: illud eũ añ oĩa uere dixiſſe cõfiteor: qd ait ſe non reddere maledictũ ꝓ maledicto. hoc ſatis uerũ eſt:
nõ enĩ ꝓ maledictis: ſed ꝓ bndictis & laudibus cõuitia & maledicta reſtituit. Neq; ut ait uerberãti dexteram

4 pronignũ liber primus.

maxillã:oflert alterã. Sed palpitãti & leuigãti maxillã:morſũ ĩ prouiſi dẽtis infigit cũ enĩ nos in eo elo quen

tiã ac ſtudiũ laudauerimus: ĩterpᷣtãdo dutaxat ex Græcis: & fidei eius nuſꝗᷓ derogauerimus: ille utrũq; in no/
bis dãnat: & ideo ueniã etiã ipſe nobis concedat: ſi forte aliqd aut aſperius: aut incõptius dicimus: qa ĩperitũ
hoĩem ad reſpõdẽdũ laceſſiuit: quẽ ſciret nõ poſſe per multã dicẽdi artẽ: & eloquẽtiæ copiã id agere: ut is quẽ
læſũ ueller ac uulneratũ: nec uulneratus uideat᷑ eſſe: nec læſus. hoc ergo eloquẽtiæ genus ab ipſo reqrat᷑: qad
culpãdũ ſeu uituperãdũ leui rumuſculo cõmotus uelut quis cẽſor accurrit. Qui uero obiectas depellere a ſe
maculas cupit: neceſſitate ſibi ruſionis ĩpoſita: nõ ꝗᷓ elegater & ornate: ſed ꝗᷓ uere reſpõdeat cogitabit. & qmĩ
ter pncipia ipſa ait: quaſi ſine me hæretici eſſe nõ poſſint: pᷣmo hoc nobis oſtẽdẽdũ eſt: ꝙ neccũ ipſo nec ſine
ipſo hæretici ſumus. ut cũ de nobis cõſtiterit ꝗd ſumus: tũc demũ nec de alioꝶ qdẽ dictis ad nos retorq̃ri poſ
ſit infamia. Ego ſicut & ipe & oẽs norũt: ante annos fere. xxx. in monaſterio iã poſitus: P gr̃am baptiſmi rege
neratus: ſignaculũ fidei cõſecutus ſũ ꝑ ſãctos uiros Chromatiũ Iouinũ & Euſebiũ opinatiſſimos & ꝓbatiſſi
mos ĩ eccleſia dei ep̃os.quoꝶ alter tũc pᷣſ byter beatæ memoriæ Valeriani:alter archidiaconus:alius diaconus
ſimulq; pater mihi & doctor ſym boli ac fidei fuerit. Illi ergo ſic mihi tradiderunt: & ſic teneo ꝙ pater & filius
& ſpũs ſctũs unius deitatis ſit: unius ſubſtãtiæ: coæterna: ĩſeparabilis: ĩcorporea: ſuiſibilis: incõprehẽſibilis
trinitas: & ſibi ſoli: ut eſttad ꝑpfectũ nota. qa nemo nouit filiũ niſi pater:neq; pr̃em qs nouit niſi filius.Et ſpi
ritus ſãctus eſt: ꝗq ſcrutaturetiã alta dei. & ideo caret oĩ uiſibilitate corporea. Sed itellectuali illo deitatis ocu
lo ſic uidet pr̃em filius & ſpũs ſctuũs: ſicut pater uidet filiũ & ſpiritũ ſãctũ. nec ẽ prorſus ulla ĩ trinitate diuer-
ſitas: niſi ꝙ ille pater ẽ: & hic filius: & ille ſpũs ſctũs. Trinitas ĩ pſonaꝶ diſtictiõe: unitas in ueritate ſubſtãtiæ
& ꝙ unigenitus filius dei:p quẽ a pᷣncipio oĩa quæ ſũt:facta ſũt:ſiue uiſibilia:ſiue ĩuiſibilia: ĩ nouiſſimis die
bus carne humana ſuſcepta hõ factus ẽ: & paſſus ẽ ꝓ ſalute nr̃a. Et tertia die ſuſcitata illa ipa carne: quæ poſi
ta fuerat ĩ ſepulchro:reſurrexit a mortuis. Et cũ ipſa eadẽ carne glorificata aſcẽdit ad cælos. unde & expectat᷑
uẽturus ad iudiciũ uiuoꝶ & mortuoꝶ. ſed & ſimili mõ nobis quoq; ſpẽ reſurrectiõis dedit: ut eodẽ ordine ea/
ꝗẽ cõſequẽtia pari eadẽq; forma qua ipſe dũs reſurrexit:nos quoq; reſurrecturos eſſe credamus: nõ nubes &
auras

S 0 Controuerſiarũ Ruffini preſbyteri Aquilegienſis aduerſus doctorẽ illuſtriſſimũ beatum Hieronymũ ad

imul⸗
emn

Aru⸗

Adin
lun

müad

oblich
erlin
hianti
laret,
letlum
phetus
Sapull
ctüͤec
potins
cusl
ihiuel
liguil
er
cidili
ſpon⸗
ſterp⸗
ster
gine
pun
Pumn
rüelt
tetum.
oquen
inno⸗
henti
gve
eaſe
qmni
cline
ipol
inege
atiſſi
onus
nlius
bis
tſpi
80cll
luer⸗
litir
i die
. hol
ctat
eea/
es
utas

auras tenues ut calũniant᷑: ſed hæc ipaĩ qbus nũcuel uiuimus uel morimurnĩa corpora recepturi. Nã quõ
uerũ erit ꝙ reſurrectionẽ carnis credimus: niſi in ea uere & ĩtegre carnis huius natura ſeruet᷑ Abſq; ullis ergo
pᷣſtigiis ueræ & ĩtegræ carnis huius noſtræ: in qua nũc ſumus: reſi urrectionẽ fatemur. Verũ ad maiorẽ rei fidẽ

addo aliqd amplius. & calũnioſorũ neceſſitate cõpulſus: ſingulare & p̃cipuũ eccleſiæ næ myſteriũ pãdo. Et

enĩ cũ oẽs eccleſiæ ita ſacramẽtũ ſymboli tradãt: ut poſtꝗᷓ dixerĩt pctõrũ remiſſionẽ: addant carnis reſurrecti
onẽ: ſãcta aqlegiẽſis eccleſia: dei ſpiritu futuras aduerſũ nos calũnias ꝓuidẽte:ubi tradit carnis reſurrectionẽ:

addit unius ꝓnomis ſyllabã. & ꝓ eo ꝙ cæteri dicũt carnis reſurrectionẽ: nos dicimus: huius carnis reſurrecti /

onẽ. quo ſcilicet frõtẽ ut mos eſt in fine ſymboli ſignaculo cõtĩgẽtes: & ore carnis huius uidelicet quã cõtĩgi/
mus:reſurrectionẽ fatẽtes: omnẽ uenenatæ aduerſũ nos linguæ calũniãdi aditũ pᷣſtruaraus. Eſt ne aliqd hac
cõfeſſione plenius? Eſt aliqd iſta expoſitiõe pfectius? Sed nihilut uideo: ꝓfuit nobis tãta hæc cautela ſpũs ſã
cti. Inueniũt adhuc male loquaces linguæ calũniãdi locũ. Mæẽbra inqt ſingula nomĩati niſi dixeris: & caput
cũ capillis ſuis:manus:pedes: uẽtrẽ: atq; ea quæ ſub uẽtre ſũt:niſi expᷣſſius deſignaueris: carnis reſurrectionẽ
negaſti. Hæc ſũt nouelli ſapiẽtis ĩuẽta: quæ beatos apoſtolos tradẽtes fidẽ eccleſiæ latuerũt. nec ulli ſãctorũ
niſi huic ſoli ꝑ carnis ſpiritũ reuelata ſũt. Et nũc ĩdecẽter qdẽ ꝓponit.ſed audiat & honeſtius & uerius ꝗᷓ pro

ponit.pᷣmitiæ dormiẽtiũ Apᷣs eſt:q & pᷣmogenitus ex mortuis dicit᷑.ſicut & apoſtolus de reſurgẽtibus dicit:

Initiũ xps eſt. Deinde hi ꝗ ſũt xpᷣi. Habẽtes ergo ĩdubitatas reſurrectiõis noſtræ pᷣmitias xpᷣm: qd de cæteris
dubitamus?cũ certũ ſit ꝙ qualibus mẽbris & qualibus capillis:qua carne & ꝗbus oſſibus Chriſtus reſurrexit
& nos oẽs reſurgamus. Quia & ipſe ꝓpterea ſe poſtreſi urrectionẽ palpãdũ diſcipulis pᷣbuit: ne ulla de reſur/
rectione eius cõtatio remaneret. Cũ ergo ita euidẽs: & ut ita dicã: palpabile & manu attrectãdũ nobis xpᷣs de/
derit ſuæ reſurrectiõis exẽplũ: ita aliqs inſanit: ut aliter ſe reſurrectuꝶ putet: ꝗᷓ reſurrexerit ille: ꝗ p̃us reſurre/
ctionis aditũ patefecit. Vnde etiã illud ueritatẽ huius cõfeſſiõis affirmat: ꝙ natura ꝗdẽ carnis huius eſt ipſa:

nec ulla alia quæ reſurget: purgata tn a uitiis reſurget corruptide depoſita. ut ueꝶ ſit illud qd dicit apoſtolus

qa ſeminat᷑ in corruptiõe: ſurget in ĩcorruptiõe. ſeminat᷑ in ignorãtia: ſurget ĩ gloria. ſeminat᷑ corpus aĩale:
ſurget corpus ſpiritale. Tanꝗᷓ ergo ſpiritale & glorioſũ & ĩcorruptibile corpus:ſuis ꝓpriis & non aliũde aſſũ/

ptis: exornabit᷑ & illuſtrabit᷑ mẽbris: ᷣm eã gloriam ꝓpoſitũ nobis xpᷣi fuat exẽplũ: ſicut apoſtolus dicit. Qui

trãſfſormabit corpus humilitatis nræ: cõforme corponi claritatis filii ſui. Cũ igit᷑ p oĩa in reſurrectiõis ſpe xpᷣs
ꝓponat᷑ ad formã: & pᷣmogenitus ipe ſit reſurgẽtiũ: atq; oĩs creaturæ ipſe ſit caput: ſicut ſcriptũ eſt: ꝗ eſt ca⸗/
put oĩum pᷣmogenitus ex mortuis: ut ſit ĩ oĩbus ipᷣe pᷣmitiaꝶ tenẽs: ꝗd inaniter uerboꝶ pugnas: & malaꝶ ſu
ſpitionũ certamia cõmouemus? Cũ ĩ ea cõfeſſiõe quã ſupra expoſui eccleſiaſtica fides cõſtet. Et cla ſit ꝙ ad
incuſãdũ nõ moueat aliquẽ diuerſitas fidei: ſed puerſitas animi. Veꝶ qm ĩ hoc loco cũde reſurrectioe carnis
argueret: ut ei mos eſt: miſcuit ſeriis ridicula & ludicra dicẽs: mulieres ꝗᷓſdã de nris: mãmillas ſuas tenẽtes: uel
leues cõtractãtes genas: cũ plauſu fœmoris & uẽtris dicere ſolere. qd nobis prodeſt reſurrectio: ſi corpus iteꝶ
fragile reſurget/ Futuræ ãgeloꝶ ſimiles habebimus & naturã: ꝗᷓs hic mulierculas ĩcuſet:& ſi laceratiõe dignæ

ſint:ipſe uiderit. Aut ſi eũ ſe putat qp̃dicat: no eſſe ſuũ talione mordere. uel certe ſi æqᷓnimiter fert ſuas muli

erculas ueris & nõ fictis: neq; cõmẽtitiis remorderi: hic inqᷓ ipe uiderit. Nos ĩterĩ qd ille ꝓmiſerit ĩplemus: nõ
reddimus talionẽ. Sed ut uideo iſti cui diſplicet mulier: quæ negat ſe ex reſurrectiõe fragile corpus habiturã:
ſine dubio placet ei fragilitatẽ corporis ꝑmãſurã. Etubi ẽ qd dicit apoſtolus. Seminat᷑ ifirmitate: ſurget in
uirtute. Seminat corpus aĩale: ſurget corpus ſpiritale: qua fragilitatẽ uis eſſe ĩ corpore ſpiritali:? Et qd reſur/
get ĩ uirtute: quomõ iteꝶ fragile erit? In uirtute qd fragile eſt: quomõ erit? Nõne melius dicũt mulierculæ ꝗᷓ
tu: quæ negãt ultra fragilitatẽ corporis dnaturã? Quid illas irrides: quæ ſequũtur apoſtolũ dicẽtẽ. qa corru/
ptibile hoc ĩduet ĩcorruptionẽ: & mortale hoc ĩduet ĩmortalitatẽ? Apoſtoli nõ docuerũt fragile corpus futu
rũeſſe: qd reſurget a mortuis: ſed ecõtrario ĩ uirtute & ĩ gloria reſurrectuꝶ dicũt. Tu hoc unde nũc ꝓfers: Ni
ſi forte a iudæis aliqbus noua nũc lege ꝓmulgat᷑ eceleſiæ: ut etiã iſta diſcamus. Eſt eni iudæoꝶ uere de reſurre
ctione talis opinio: ꝙ reſurgẽt qdẽ: ſed ut carnalibus delitiis & luxuriis: cæteriſq; uoluptatibus corporis pfru
ant᷑. Quæ aũt alia ẽ fragilitas corporis: niſi corruptela mẽbroꝶ: irritatio gulæ: & ĩcitamẽta libidinis Sed pa/
timini qᷓſo uos: ſi tĩ xpᷣm amatis: ĩ ĩcorruptiõe abſq; his eſſe corpus: qd reſurgit a mortuis. Fas ſit hæc aliqñ
ceſſare. Credamus ĩ reſurrectiõe deſinere etiã licitos coitus: ne & illiciti ſubrepãt ꝗᷓdiu hoꝶ nõ ſit obliuio. qd
tã ſollicite: qd tã curioſe diſcutit & ptractat uẽter: & ea quæ ſub uẽtre ſũt: Et nos carnales & delitioſos eſſe di
citis: cũ uos ut uideo ab his ceſſãdũ: nec ĩ reſurrectiõe credatis. neq;ʒ enĩ naturam carnis huius ĩ qua nũcuiui/
mus: reſurgere denegemus: neq; rurſũ carnis uitia pariter ĩuoluamus. Sed caro qdẽ reſurget: & nõ alia ꝓ alia
ſed hæcipſa. nec naturã pdet: ſed fragilitatẽ & uitia deponet. Alioqn nec ĩmortale erit: qd fragile pmanſerit.
Etiõ nos neq;uobiſcũ: neq; ſine uobis hæretici ſumus. Eccleſiæ eni fides cuius nos alũni ſumus: media ince/
dẽs ĩter utrũq; diſcrimẽ: neq;ʒ naturæ carnis uel corporis qd reſu Pge⸗ a mortuis denegat ueritatẽ. neq; contra
apoſtoli ſentẽtiã ĩcorruptionẽ futuri regni dicit a corruptiõe poſſidẽdã. Nõ ergo carnẽ neq; corpus pditis: ut
ais: aut amputatis mẽbris reſurgere dicimus: ſed totũ & ſtegrũ corpus: corruptiõe tm & igno minia ac fragili/
tate depoſita: atq; oĩbus mortalitatis uitiis pariter amputatis ita ut nihil prorſus exnatura ſua deſit ſpiritali
illi corpori: qg;relurget a mortuis: niſi illa corruptio. Latius ꝗᷓ ꝓpoſuerã huic uni titulo de reſurtectig rñdi:
7 . 1 11. „IXXXII.

lpe

.7

iſ⸗

uerẽs ne iteꝶ p breuitatẽ aliqbus calũniis pateremus. & ideo nõ ſolũ corporis ĩ quo calũniat᷑: ſed & carnis feci
mus freꝗᷓnter mẽtionẽ. & nõ ſolũ carnis: ſed addidimus huius carnis. & nõ ſolũ huius carnis: ſed & naturam
huius carnis comemorauimus. nec cõtẽti fuimus hoc: Sed ne mẽbroꝶ qdẽ reſurrectiõis integritatẽ diximus

defuturã. Ita tũ ut ſᷣm apoſtoli definitionẽ: corpus qd reſurget ex co rruptibili ĩcorruptibile: ex ignobili glori

oſũ: ex fragili ĩmortale: ex aĩali ſpiritale credat᷑. ita utdemũſj piritalis corporis membra abſq; ullis eſſe corru
ptelæ uel fragilitatis ſuſpitiõibus ſẽtiamus. Deſignaui fidẽ meã de trinitate. Deſignaui de ĩcarnatide:paſſio
ne:ac reſurrectiõe: & de ſecũdo aduẽtu ĩ gloria: & de iudicio futuro dñi Saluatoris nri. Deſi ignaui & de reſur-/
rectione carnis noſtræ: & nihil(ſut opinorjambiguũ dereliꝗ. Quid nũc ſupeſt? Nihil arbitror quantũ ad fidẽ
tinet. Sed ĩ eo te ĩquit arguo: qd Origenẽ ĩterptatus es: ꝗqreſtitutionẽ oĩum dicit futurã: ĩ qᷓ nõ ſolũ oẽs pec

catores abſoluẽdos: ſed & ipſũdiabolũ & angelos eius qnq; dicit relaxãdos eſſe de pœnis: ut reſtitutio oĩſum

cõſequẽter poſſit intelligi. Et aĩas ante dicit creatas eſſe ꝗ corpus:eaſq; de cælo deductas: & corporibus inſer
tas. Ego nucnihil ꝓ Onigene ago: nec apologeticũ ꝓ ipo ſcribo. Siue enĩ ſtat apud deũ: ſiue lapſus eſt: ipᷣe ui
derit.ſuo dño ſtat: aut cadit. Sed cogorĩ aliqbus eius facere mẽtionẽ:qa dũ illũ arguit rhetor nr̃: nõ iã obliꝗᷓ:
ſed palã mucronediſtricto me petit: & totus fert᷑ in me. & ꝗqd dico me petit? Immo uero ut ĩ medeſæuiat: nec
ĩſtitutori ſuo parcit. dũ putat ſe ex his quæ ĩterpᷣtatus ſu libellis eius poſſeĩ me aliqd calũniæ retorꝗᷓre. quia
ĩter cætera quæ culpat ĩ nobis:etiã inuidioſus hoc addidit dicẽs: me hoc opus ad ĩterpᷣtãdũ eligiſſe: qd neq;
ipe neq; alius ꝗs ueterũ ĩterpᷣtũ delegiſſet. huius ergo rei cauſa pᷣmo cur hocopus potiſſimũ adorſus ſim. qa
hic maxime mordeor ꝗᷓ potero pauciſſimis & ueriſſimis abſoluãa. licet id apud te fili chariſſime: ꝗrẽ ut geſta
eſt: b noſti: ſuꝑfluũ uidebit᷑. tamẽ & ignorãtes cõuenit noſcere:ſimul etiã qa& hoc nõ ſolũ ipᷣe ſed & omnis
ſchola eius iactat de nobis: qd cũ aliter ꝓmiſerimus nos ĩ pfatiõibus trãſlaturos: aliter fecerimus ĩ ope.iõ nõ
ſolũ ipᷣis: ſed & aliis rũdebimus: ꝗbus uel ꝓprius liuor mẽtẽ: uel crimĩatio aliena cõturbet. uir fide: eruditiõe:
nobilitate: uita clarus Macharius cũ opuſcula aduerſus fatũ: uel Matheſin haberet ĩ manibus: eaqʒ utili & ꝑ
neceſſario labore cõponeret. ĩ aliquãtis uero qa erat pdifficilis materia de diuinæ ꝓuidẽtiæ diſſerere diſ pẽſati
onibus: hæſitaret: p ſoporẽ ſibi a dno tale aliqd dicebat oſtẽſũ: ꝙ nauis ei qᷓdã demõſtraret᷑ eminus aduẽtare
p pelagus: quæ cũ portũ fuiſſet ĩgreſſa: nodos ſuæ hæſitatiõis abſolueret. Exurgẽs uero cũ de uiſu ſollicitus
cogitaret: nos ſupueniſſe aiebat ĩ tẽpore. ꝗbus cõtinuo & opuſcula ſua & ambiguitatẽ ĩdicauit & uiſũ. Quid
porro Origenes quẽ opinatiſſimũ apud græcos audierat: ſẽtiret de talibus cõtat᷑: breuiterq; ſibi eius de ſin/
gulis quibuſq; ſentẽtias orat exponi. Ego rẽ pᷣmũ dicebã factu eſſe difficilẽ. Sãctũ tñ Pãphilũ martyrẽ dixi qᷓ
ſi ex parte tale aliqd opis cõſcripſiſſe ĩ apologetico ſuo. cõtinuo id ſibi poſcit in latin ũ uerti. nullũ dicebã me
uſũ huiuſmodi operis habuiſſe: & ad latinũ ſᷣmonẽ tricẽnali iã pene ĩcuria torpuiſſe. pſtitit tn depcãs: ut qli
cũq; ſᷣmone ſibi notitiã tm eoꝶ quæ cupiebat oſtẽderẽ. Cũq; id quo potui ſᷣmone feciſſẽ:maiori deſiderio ac/
cẽſus eſt ad illa ipſa plenius cognoſcẽda: ex ꝗbus pauca illa quæ trãſtulerã uidebant aſſũpta. excuſ. ãtẽ meur
gere uehemẽtius cœpit: & ſub dei teſtimonio cou enire: ne ſibi ad opus bonũ quæ ſe iuuare poſſẽt:auxilia de/
negarẽ. Cũq; uehemẽter ĩſiſteret: & deſideriũ eius ſᷣm deũ eſſe pſpicerẽ: acqeui tãdẽ: & ĩterpᷣtatus ſũ qdẽ. In
pᷣfatiũculis tũ utriuſq; opis & maxĩe ĩ Pã phili libello quẽ pᷣmũ trãſtulerã: expoſui pᷣmũ oẽm fidẽ meã: & p/
teſtatus ſũ me qdẽ ita credere:ſicut fides catholica . Siqd aut uel legeret uel ĩterpᷣtaret᷑ a me: id me ſalua fidei
mexæ facere rõne. In iſtis uero piarchõ libellis etiã illud admonui. qd cũ ĩ ipſis libris ĩuenirent ᷓdã de fide ita
catholice ſcripta:ut eccleſia dlcat qdla aũt his cõtraria: cũ de una re eadẽq; dicant᷑. ꝙ mihi uiſũ ſit ea ſm illã
regulã ſemp ꝓferẽda: quã ipᷣe catholicæ ſentẽtiæ expoſitiõe ꝓtulerat. & ea quæ a ſemetipᷣo ĩuenirent᷑ eſſe cõ/
traria: uelut ĩſerta ab aliis (id enĩ ipſe epiſtolæ ſuæ ꝗrimonia cõteſtat)abiicerẽ. uel certe ut nihil ædificationis
1 fide habẽtia p̃terirẽ. Nõ aũt ſupfluũ puto uideri: inſerere etiã ipa loca de pᷣfatiũculis meis: ut nihil careat te/
ſte qd dicimus. Sane ne ĩ legẽdo error ſit exiis quæ huic ſcripturæ nũcaliũde inſerimus:ſiqdẽ mea ſunt: ſim
plices ad uerſuũ capita habẽt notas. Si accuſatoris mei duplices ex pᷣfatiũcula Pãphili. poſt aliquãta ita dixi
mus: ꝗᷓliter ergo ſentiat Origenes: tenor libelli huius edoceat. De his aũ tquæ apud eũ cõtraria ſibi ĩueniunt᷑
qd cauſæ ſit in ultimo breui adiecta aſſertiõe docebimus. Nos aũt ſicut traditũ nobis ẽ a ſãctis pphetis: ita te
nemus ꝙ ſacta trinitas coæterna ſit & unius uirtutis atq; ſubſtãtiæ. & ꝙ filius dei ĩ nouiſſimo tpehõ factus
eſt: & P Peccatis nñis paſſus ẽ. & in ea ipſa carne ĩ qua paſſus eſt: reſurrexit a mortuis: ꝓpter qd & reſurrectio
nis ſpẽ humano gñi tribuit. Carnis uero reſurrectionẽ nõ P aliꝗᷓs pᷣſtigias: ſicut nõnullicalũniant᷑: dicimus.
ſe ed hãc ipſã carnẽ ĩ qua nũcuiuimustreſi urrecturã credimus. nô aliã p alia: neq; corpus aliud ꝗᷓ huius carnis
dicimus. ſiue ergo co rpus reſurrecturũ dicimus: m apoſtolũ dicimus. Hoc enĩ nomineuſusé ille. ſiue carnẽ
drcimus :m traditionẽ ſymboli cõfitemur. Stulta eni adiuẽtio calũniæ eſt: corpus humanũ aliud putare eſ
ſe ꝗ carnẽ. Siue ergo carnẽ Fm cõmunẽ fidẽ:ſiue corpus ſᷣm apoſtolũ dicimus q reſi urget:ita credẽdũ eſt:ſi/
cut apoſtolus definiuit. Quia qc reſurget: in uirtute reſurget: & in gloria & ĩcorruptibile ac ſpiritale corpus
Saluis ergo progatiuis futuri Corporis uel carnis: reſurrectio carnis credẽda eſt ĩtegre atq; pfecte: ut & natura
carnis eadẽ Fuet᷑: & ſcorrupti acſ Piritalis corporis ſtatus & gloria nõ ĩfringat᷑. Sic enĩ ſcriptũẽ: qa corruptio ĩ
corruptionẽ nõ poſſidebit. hæc ſ̃ ũt quæ ĩ hieroſolymis ĩ eccleſia dei: a ſctò ſacerdote eius Ioãne pᷣdicant᷑. Hæc
nos cũ ipo & didicimus & tenemus. Siqꝗs pᷣter hæc uel credit uel docet: uela nobis aliter credi ꝗexpoſuimus

Putat:

dutam
Gmus
iglon
Corr
daſſio
teſur,
ſid
desper
doium
inler
rßei
lannde
. qui
1
imng
gel
OmnIS
e.iöno
ditie⸗
ulis
lpalni
luen
lans
Qus
leln⸗
lui
ime
tii
meut
lace⸗
en
A
1clei
lein
li
eco/
onis
lte⸗
ſim
di
unt
tate
ſus
ctio
us:
tnis
ame
neel
l
pus
tutn
toi
lee
us
at:

putat: anathema ſit. Noſtræ ergo fidei documẽtũ ſiq; hre uult: habeat ex his. Siquid aũt legimus: aut aſſeri
mus: aut ĩterpᷣtamur: Salua huius fidei noſtræ rõne facimus: ᷣm apoſtolũ ꝓbates oĩa: qd bonũ ẽ obtinẽtes:
ab oĩ ſpecie mala nos abſtinẽtes. Et ſiqui hãc regulã ſequũtur: pax ſuꝑillos: & ſup iſrael dei. Cũ igit᷑ hæc ego
ãte ꝗᷓ caluniatoꝶ aliq; exurgeret: de mea fide p̃fatus ſim: ne ꝗs forte diceret: ꝙ ab ipſis admonitus uel coactus
hoc mõ dicerẽ: quæ añ nõ ſenſerã. cũq; me ſiqd illa ĩterpᷣtãdi neceſſitas popoſciſſet: ĩtegro fidei meæ ſtatu fa⸗
cturũ eſſe ꝓmiſeri.quomõ adhuc locus calũniãtibus “ Cũ utiq; pᷣma cõfeſſiõis meæ uoxab oĩ ſuſpitione
cõtrarii dogmatis tutũ me faciat ac munitũ. Præterea enĩ ut cſpin pᷣdixi:dñi ᷣmone didici:qa ex ſuis unuſ
quiſq; uerbis & nõ ex alterius: uel iuſtificabit᷑ uel cõdẽnabit᷑. Sed & mea nihilominus pᷣfatiũcula: quã ĩ ipſis
piarchõ libris pᷣmiſimus: ꝗᷓliter ĩterpᷣtatiõis niæ fidẽ obbuãdã dixerimus: ex ipſis æque ſᷣmonibus cõprobet᷑.
Aequũ nãq; ẽ etiã ex ipᷣa: quæ ad rẽ nũc ꝑtinẽt:inſeri. Nã cũ honoris gr̃a mẽtionẽ feciſſemus huius uiri: qui
nũchæc adducit ad crimẽ ꝓ eo qd an nos ipſe por Origenis ꝗplurima fuiſſet ĩterpᷣtatus: & eius uel eloqᷓntiã ĩ
explicãdo: uel ĩ ĩ terpᷣtãdo diligẽtiã laudaſſemus: eũq; nobis ſedugin in ope ſimili diceremus poſt aliꝗᷓta etiã
hoc adiecimus. hũc ergo etiãa aĩo nos licet nõ eloqᷓntiæ uiribus: diſciplinæ tñ regulis ĩ qᷓtũ poſſumus: ſeꝗmur:
obſᷣuãtes hocne ea quæ ĩ libris Origenis a ſemetipᷣo diſcrepãtia ĩ ueniunt᷑ atq; cõtraria ꝓferamus. Memento
ꝗ legis: ne hic te breuiter dictus ſmo p̃tereat: quẽ dixi: qa nõ ꝓferã ea quæ ĩ libris Origenis a ſemetipᷣo di ſcre/
pãtia inueniunt᷑ atq; cõtraria. Nõ eni gñaliter ꝓmiſi me nõ ꝓlaturũ quæ eſſẽt fidei cõtraria: ſed quæ libri ipᷣi
ſibi dicerẽt cõtraria: uel quæ a ſemetipo diſcrepãt: nõ quæ a me uel ab aliquo alio diſcreparẽt. Nõ ergo ex hoc
ſmone ſurripiẽtes inimici calũnias gñent: ut dicãt me ꝓmiſiſſe. Quia ſiqd cõtrariũ ẽ: uel diſcrepata fide no
ſtra: pferã. hoc etiã ſi facere potui: tn pmittere nõ auderẽ. Et ſi ꝗqdẽ factũ id ĩ ope meo ĩuenies: amplecti pote
ris. Si uero ĩ aliquo tibi minus ĩpletũ uidebit᷑: culpare nõ poteris. qa ꝓfeſſiõis meæ tale uiĩculũ nõ tenes. Sed
cõiũgamus etiã cætera: cuius aduerſitatis ĩ quã cauſas plenius tibi ĩ apologetico: quẽ Pãphilus ĩ libris ipſius
Origenis ſcripſit: edidimus breuiſſimo libello ſupaddito: ĩ quo euidẽtibus (ut arbitror) ꝓpbamẽtis: corruptos
eſſe in ꝗᷓplurimis ab hæreticis & maliuolis libros eius oſtẽdimus: & pcipueiſtos quos nũc exigitis: ut ĩterp̃te/
mur. ideſt ꝑiarchõ: qd uel de pᷣncipiis: uel de pncipatibus dici põt: q ſũt reuera & obſcuriſſimi & difficillimi.
de rebus enĩ ibi talibus diſputat:ĩ ꝗbus philoſophi oĩ ſua ætate cõſũpta ĩuenire nihil potuerũt. Hic uero no
ſter ꝗᷓtũ potuit egit: ut creatoris fidẽ: & creaturarũ rõnẽ: quã illi ad ĩpietatẽ traxerãt ad pietatẽ iſte cõuerteret.
Etiã hicdiligẽtius ĩſpice: & nõ te p̃tereat ꝙ creatoris qdẽ fidẽ diximus: creaturaꝶ uero rõnẽ: ſcientes ꝙ ea quæ
de cælo dicunt ad fidẽ ptinent. Ea uero quæ de creaturis diſputant᷑ ad rõnẽ. Sed qd ſeqturadhucaddamus.
Sicubi ergo nos ĩ libris eius aliqd cõtrariũ ĩuenimus:qd ab ipſo ĩ cæteris locis pie de trinitate fuerat definitũ:
uelut adulteratũ: hoc ẽ alienũ: aut p̃ᷣtermiſimus: aut ſᷣm eã regulã ꝓtulimus:quã ab ipſo freqᷓnter ĩuenimus
affirmatã. Nũquid & hic ĩcaute aliqd diximus Nunꝗqd dixi ꝙ ᷣm fidei nr̃æ regulã ꝓtuli? Quod utiq; erat iã
penitus pᷣter modũ rõnẽ ĩterpᷣtãtis: & ex græco ĩ latinũ uertẽtis excedere. Sed ᷣm hãc regulã ꝓtuliſſe me dixi:
quã ab ipᷣo freqᷓnter ĩuenimus affirmatã. Itẽ his illud addamus ſi qua ſane uelut pitis iã & ſciẽtibus loquẽs:
dũ breuiter trãſire uult: obſcurius ꝓtulit: nos ut manifeſtior fieret locus: & ea quæ de ipſa re ĩ aliis libris apte
legeramus ꝛadiecimus: explanatiõi ſtudẽtes. Nihil tũ nrjm diximus. ſed licet ĩ aliis locis dicta: ſua tñ ſibi reddi
dimus. Puto ꝙ etiã apud iniqſſimos iudices ſufficere mihi poſſit ſola iſta confeſſio: qua dixi: nihil nrjm dixi/
mus. ſed licet aliis locis dicta: ſua tũ ſibi reddidimus. Nũquid me ĩ aliquo obnoxiũ feci. Nũquid ꝓmiſi me
meũ aliqd dictuꝶ Vbi ẽ qd accuſãt?qd calũniant᷑: qd cõfingũt medixiſſe? Quia mala tuli: & bona dixi:&
ꝗᷓcũq;ʒ bona ſũt trãſtuli: erubeſcãt aliqũ: & deſinãt falſa ꝓferre: & diabolicũ ĩ ſe opus fres criminãdo ſuſci pe.

Audiãt qa nihil ntm diximus: ſed licet ĩ aliis locis dicta: ſua ſibi reddidimus. Et ne nos abſq; dei miſericordia
huicopi manus exiſtimẽt cõmodaſſe: uideãt nos hec ipa an pᷣdixiſſe: quæ faciũt. Poſt hæc enĩ addidimus eti

am iſta. hoc aũt iccirco ĩ pfatiõe cõmonui:ne forte calũniatores iterũ ſe criminãdi putẽt inueniſſe materiam.
Quod dixi iteꝶ:illa cauſa ẽ:tqa & ſacti iã ep̃i Ioãnis epiſtolã de fide ad ſãctũ Theophilũ ſcriptã crimĩati ſunt
qñ corpus humanũ aliud neſcio qd fingebãt:ꝗᷓ carnẽ. iccirco iterũ poſui. Sed uideris inꝗᷓ qd ꝑuerſi & cõtẽtio
ſi hoĩes agãt. nobis ĩterĩ tãtus labor:ſi tñ orãtibus uobis deus iuuerit: iccirco ſuſceptus ẽ. nõ ut calũnioſisos
qd fieri nõ põtſ(licet forte hocdeus faceret) clauderemus: ſed ut pficere ad ſciẽtiã reꝶ uolẽtibus materiã pᷣbere
mus. ut aũt ſcias qa & ꝙ falſaturi hæc eſſẽt: & ꝓuidimus: & p̃diximus: uide qd in ſeqᷓntibus iniũxerimus. Il/
lud ſane oẽm ꝗ hos libros uel deſcripturus eſt uel lecturus ĩ cõſpectu dni pr̃is & filii & ſpũs ſcti: cõteſtor atq;
couenio p futuri regni fidẽ: p reſurrectiõis ex mortuis ſacramẽtũ: ſic nõ illũ locũ æterna hæreditate poſſideat
ubi ẽ fletus & ſtridor dẽtiũ: & ubi ignis eoꝶ nõ extĩguet᷑: nec uermis eoꝶ moriet᷑: ne addat aliqs huic ſcriptu/
ræ: ne auferat: ne inſerat: ne ĩmutet. & tñ poſt oĩa iſta tam honorificata: tã terribilia adiurationũ ſacramẽta:
falſare hæc & corrũpere nõ timuerüt illi: ꝗ ſe dicũt credere reſurrectionẽ carnis futurã. Qui uel hoc ipſũ ſi cre
derẽt: qd ẽ deus: nunꝗᷓ hæc tã crimĩoſa & nefãda cõmitterẽt. VYbi t his quæ pᷣfati ſumus: aut Origenes lau
dibus uſq; ad cælũ: ut crimĩat᷑: elatus eſt? Vbi apoſtolus aut ꝓpheta aut aliquid tale a nobis qᷓle ipᷣe de eo ſcri
ſerat: dictũ ẽ Aut ĩ quo prorſus alio ĩueniũt criminãdi locũFidẽ nr̃am pᷣmiſimus: quæ puto ꝙ ĩ oĩbus cũ
cõfeſſiõe eccleſiaſtica cõcordet. Interpᷣtãdi obuãtiã diſtiximus: cuius re uera nobis in ꝗpluribus exẽplũ ipſe
pᷣbuerat:qnũc accuſator extitit.qd ꝓpoſiti ĩ ĩterpᷣtãdo geſſeri:deſignaui iam. ſi plene id aut minus Plene ad/
i iii. lxxxiii.

riß

implere ualui: a legẽtibus cõprobet᷑: a ꝗbus uel laudari uel rideri ſolet: nõ ti ad crimẽ uocari: cũ in alterã lin /

guã ꝓprie uel minus prope aliena uerba uertunt᷑. Veꝶ qm eoꝶ fecimus mẽtionẽ: qui quia hæc ip̃a quoquo
mõ ſũt: tñ niſi falſi ſint: ea nullatenus crimĩari potuiſſẽt:ĩ ipſũ caput manus falſarias iniecerũt:cõueniẽs pu
to huic apologiæ nr̃æ id ĩſerere.ne me ſtudio ſubtrahere putẽt hoc quo illi addito: falſa crimina obtẽdũt. Et
eni cũĩ quodã ſupradicti operis loco:quẽ ĩterpᷣtati ſumus:ꝗᷓſtio haberet᷑ aduerſũ eos:q deũ corporeũ dicant
& humanis eũ mẽbris habituq; deſcribãt.qd aſſerere pᷣcipue Valẽtinianoꝶ & Anthropomorphitaꝶ hæreſes
ſolẽt:cui iſti accuſatores nr̃i nimis (ut uideo)dextras dederũt: & Origenes cõtra eos eccleſiaſticã fidẽ defendẽs
oĩ gñe ĩcorporeũ deũ eſſe: & iccirco etiã ĩuiſibilẽ cõfirmaret: ꝓuocãte ſe ordine ꝗᷓſtiõis rũdit cõtra hæreticos ĩ

hoc loco qᷓdã quæ a nobis ĩ iſto mõ uerſa ſũt ĩ latinũ. Ex pᷣmo libro piarchõ: poſt aliꝗ̃ta.uerũ iſtæ aſſertiones

minus fortaſſe auctoritatis hr̃e uideant᷑ apud eos: ꝗq ex ſctis ſcripturis de rebus diuinis ĩſtitui uolũt: & ĩde ſi/
bi approbari ꝗᷓrũt: ꝗᷓto dei natura ſupeminet corpoꝶ naturã. Vide ergo ſi hoc apoſtolus etiã nõ ait: cũ de xpᷣo
loqtur dicẽs:q ẽ imago ĩuiſibilis dei pᷣmogenitus oĩs creaturæ. Nõ enĩ ut ꝗqdã putãt: natura dei aliq bus uiſi/
bilis ẽ: & aliis ĩuiſibilis: qa nõ dicit apoſtolus imago uiſibilis dei hoĩbus: aut inuiſibilis pctõribus. Sed ualde
cõſtãter ꝓnuũciat de ipa natura dei dicẽs: imago ĩuiſibilis dei. Sed & Ioãnes ĩ euãgelio dicens: deũ nemo uidit
unꝗᷓ: manifeſte declarat oĩbus ꝗ ĩtelligere pnt: qa nulla natura ẽ: cui uiſibilis ẽ deus. Nõꝗᷓſi qui uiſibilis qdẽ
ſit ꝑ naturã: & uelut fragilioris creaturæ euadat: atq; excedat aſpectũ. ſed qm naturaliter uideri ĩpoſſibile ẽ.
Sed ſi reqras a me:qd etiã de ipſo unigenito ſentiã:ſi ne ipᷣe ꝗdẽ uiſibilẽ dicã naturã dei naturaliter inuiſi/

bilis eſt: nõ tibi ſtati uel ĩpiũ uideat᷑ eſſe:uel abſurdũ.rõnẽ quippe dabimus cõſequẽter. aliud ꝗqdẽ eſt uidere:

aliud noſcere. uideri & uidere corporeũ ẽ. noſci & noſcere ĩtellectualis naturæẽ. Quicqd ergo ꝓpriũ corpoꝶ
eſt: hoc nec de pfe necde filio ſentiẽdũ eſt.qd ad naturã uero ptinet deitatis: hoc ĩter prf̃em & filiũ cõſtat. De/
niq; etiã ipᷣe ĩ euãgelio nõ dixit: Quia nemo uidit pr̃em niſi Hlius:neq filiũ niſi pr̃: ſed ait: nemo nouit filiũ
niſi pr: neq; pr̃em ꝗs nouit niſi filius. ex quo manifeſte indicat᷑: ꝙ qcquid ĩter corporeas naturas uideri & ui⸗
dere dicit᷑: hoc ĩter pr̃em & filiũ noſcere dicit᷑: & noſci ꝑ uirtutẽ ſciẽtiæ: non P uiſibilitatis fragilitatẽ. Quia er
go de ĩcorporea natura & ĩuiſibili nec uidere ꝓprie dicit᷑ nec uideri: iccirco neq; patera filio:neq; filius a pre ui

deri dicit in euãgelio: ſed noſci. Quod ſi ꝓponat nobis aliꝗs: ꝗᷓre dictũ eſt. beati mũdo corde: qm̃ ipſi deũ ui

debũt: Multo magis ex hoc(ut ego arbitror)aſſertio nr̃a affirmabit᷑. Nam quid aliud ẽ deũ corde uidere:niſi
ſim qd ſupra expoſuimus:mẽte eũ ĩtelligere atq; cognoſcere? Iſtud ẽ caput qd iſti quæ ad inſidiãdũ mihi de
oriẽte traſmiſſi ſũt:nõ ſolũ ꝑuerſa ĩtelligẽtia: uerũ etiã uerboꝶ adulterio conati ſũt infamare. qd ego iccirco
ut alia quoq; nõnulla eius ꝗqdẽ ĩterpᷣtabar ſcriptoris ſuſi pectũ hr̃e nõ potui: neq; pᷣtermittẽdũ ĩdicaui:qa nõi
eo aliqd de cõparatiòe pris ac filii dicebat᷑: ſed de ipᷣa deitatis natura ꝗᷓrebat᷑: ſi et aptũ ullo gñe uiſibilitatis uo
cabulũ uideret᷑ rndi ut ſupra diximus iis hæreticis ꝗ iccirco deũ uiſibilẽ eſſſe aſſerũt: qa & corporeũ dicũt: pro
eo ꝙ uiſio ꝓprie corporis eſt. Vnde & illi Valẽtiniani: ꝙ ſupra diximus hæretici: corporaliter & uiſibiliter ge
neraſſe pr̃em & gñatũ filiũ dicũt. Refugiẽs ergo(ut opinor) Origenes uiſiõis appellationẽ tanꝗᷓ ſuſpectã: aut
melius eſſe ĩ natura deitatis ratus. ideſt ĩ pr̃em & filiũ uti illo mone:qqd ipᷣe dũs definiuerit dicẽs: Nemo no
uit filiũ niſi pater:neq; pr̃em qs nouit niſi filius.oẽm ergo occaſionẽ ſupradictis hæreſibus credidit excluden
dã: ſi notionẽ ĩ natura deitatis potius diceret ꝗᷓuiſionẽ:dũ uiſio occaſionẽ aliquã pᷣbere uideat hæreticis. No
tio uero unius naturæ ĩter pr̃em & filiũ ſuat ĩdiſſociabilẽ ueritatẽ: pᷣcipue qa euãgelii talis auctoritas ẽ:ſimul
& cautelæ p hoc plurimũ credidit fore:ne Anthropomorphitæ quo quo mõ audirent uiſibilẽ deũ. Hæc ratio
qua nõ fiebat aliqᷓ differẽtia trinitatis: uiſa mihi nõ ẽ debere penitus abiici: etiã ſi aliqᷓ uerba ĩ græco incautius
fortaſſe poſita declinauimus. Sit ſane adhuc ĩ iudicio legẽtiũ: utrũ & hoc aduerſus ſupradictas hæreſes utile
aut minus utile uideat. Tamẽ ponamus ꝙ etiã ii qui norũt de lr̃is & huiuſcemodi ſẽſibus iudicare: qbus cũ
peritia adeſt & dei timor: ꝗ nihil ꝑ cõtẽtionẽ: neq; p inanẽ gloriã gerũt: quoꝶ animus ab inuidia & fauore &
odio uacat: dicãt nõ multũ ad ĩſtructionẽ: uel ad ĩpugnãdas ſupradictas hæreſes caput iſtud ualere: nũquid
nã id nõ licet pᷣterire! Et tanꝗᷓ minus ualidũ ad depellẽdos aduerſarios trãſcurrere? Pone quia ſit ocioſũ: nun
qd & criminoſũ Quo mõ loco crimis ducet: ubi ſuiſibilitatis æqualitas ĩter pr̃em & filiũ & ſpiritũ ſanctũ cõ
firmat᷑ Nõ puto hoc ita cuiꝗᷓ uideri: & qd dico cuiꝗ ſed ne & iſtis qdẽ ipſis crimĩatoribus meis aliqd in meis
Iñis uiſũ eſſe: qd poſſet offendere. Deniq; enĩ ſi hoc putaſſet: ipſa ſicut trãſtulerã mea uerba poſuiſſẽt. Sed
nũc au ſculta ꝗd faciũt:& flagitii eoꝶ reqre ſi ullũ pᷣceſſit exẽplũ. In eo loco ubi ſcriptũ erat:ſed ſi reqras a me:
ꝗd etiã de ipo unigenito ſentiã: ſi ne ip̃e qdẽ uiſibilẽ dicã naturã dei qui naturaliter ĩuiſibilis eſt: non tibi ſtati
uel ĩpiũ eſſe uideat᷑ uel abſurdũ:rõnẽ quippe dabimus cõſeꝗnter.illi ſcripſerũt: nõ tibi ſtati abſurdũ: uel im/
piũ uideat᷑ eſſe: quia ſicut filius patrẽ nõ uidet:ita nec ſ pũs ſctũs filiũ uidet. hoc ſi ĩ foro poſitus:uel ĩ negoci/
is ſæcularibus cõmiſiſſet iſte qui de monaſterio Romã ꝗſi calũniãdi peritiſſimus miſſus eſt: norũt oẽs quid
cõſeꝗ ret ex legibus publicis: cuiuſmodi crimis reus eſſet. Nucuero qa ſæcularẽ uitã iã reliqt: & a tergiuerſati
one illa actuũ publicoꝶ ad monaſteriũ cõuerſus eſt: & adhæſit magiſtro nobili: ut ab ipſo edoceret᷑ iterũ pro
modeſtia furore inſanire: ꝓ quietæ ſeditiones mouere: ꝓ pacebellũ mouere: ꝓ cõcordia mouere diſſidia: pfi
dus eſſe p fide: ꝓ ueritate falſarius: crede mihi 6 huius ſceleris neqtia etiã uerũ fuiſſet exẽplar:niſi Iezabel ti
bi illa occurreret. Illa eſt eni quæ hoc crimẽ aduerſus Nabutheũ iſraelitẽ uineæ cauſa cõpoſuit, & mandauit
preſbyteris

pre
gi
pen
lote
ſai.
bo.
ſen⸗
.
leiu
Nic
tusa
deic
.
eĩ
no
i

8
4
vol
woen
töm
bust
ſas:
feci
ne
cop
teſis
o⸗
P
ba
re⸗
ter
ſſen
ltle
t.
utite
lre
riſ⸗
leii
ſi
tile
ſimn
ſer
ign
Re

eü
oni

git

totl
tüt⸗

iln,
Ddid
n
It. De
lant
ereles
endi
osi

Ones

e ſi⸗
eo
uiſi⸗
ualle
duidi
c
bllei,
nuili
icere.
dpoß
t,De⸗
tlii
iu⸗
ner
pieul
leüu
einiſi
hide
w
o
lo
r⸗
eege
aut
0no
n
N.
nul
nno

preſbyteris iniqtatis falſis eũ cõſcriptiõibus purgere:quaſi qui bndixiſſet.ideſt blaſfemaſſet deũ & regẽ. Sed
qs ĩ hoc fœlicior: illa quæ mãdat: aut hi qui madato iniqꝗtatis obtẽperãt! Grauia hæc: & ut opinor in eccleſia
pene huiuſmodi facinus inauditũ eſt. Sed addit᷑ adhuc aliꝗd. Requiris qd illud? Vt rei iudices fiãt: & inſidia
tores ſnĩas ferãt. Nã erraſſe ſcribẽtẽ: aut lapſũ eſſe in bᷣmone:nouũ nõ eſt. & ut opinoruenia dignũ ẽ.quia &
ſcriptura dicit. In multis eni offẽdimus oẽs. qui aũt ĩ uerbo nõoffẽdit: hic pfectus ẽ uir. Erratũ putat in uer/
bo Corrigat᷑:emẽdet᷑: ſi id utilitas poſtulat: & auferat᷑. Inſeri uero quæ no ſũt ſcripta liis alienis: & falſa ĩter
ſeri ad hoc ſolũ: ut uitã ffis infames: temerare aliena ſcripta: ut ſcriptori ĩferas notã: ut ſubrepas auribus po/
puloꝶ: ut cõturbes corda ſimpliciũ: ut nihil aliud ex eo niſi apud hoĩes opinioni maculã cõferas. uidete ſi al/
terius eſt opus: niſi illius ꝗ ab initio mẽdax fuit: & fres criminãdo diabolus. ideſt criminator nomen accepit.
Nã cũ falſã huiuſmodi ſentẽtiã apud Mediolanũ recitaret: & a me quæ legebat:falſa eſſe dicerẽtur: ĩterroga
tus a quo accepiſſet exẽplaria: rũdit matronã quandã ſibi dediſſe. de ꝗᷓ ego qꝗcũq; illa ẽ: nihil dico: ſed ſui eã &
dei cõſciẽtiæ derelĩquo. Mihi tiĩ hoc dei & uñ ſufficit teſtimoniũ.ideſt tuũ & ſancti uiri ipſius:cui hocopus
gerebã Macharii: ꝗ ſchedulas ipſas meas uel ab initio legiſtis: uel etia licet nõdũ cõpleta & ad ĩtegrũ emẽdata
exẽplaria retinetis. ideſt qa ſicut filius no uidet pr̃em: ita nec ſpũs ſãctus filiũ uidet.ideſt qd ego nõ ſolũ unꝗᷓ
nõ ſcripſi: ſed ecõtrario ꝗa ille falſauit: idico. Siqs negat ꝙ nõ ita uidet filius pr̃em: ſicut pater filiũ.& non ita
uidet ſpũs ſctũs & filiũ & patrẽ: ſicut pater filiũ & ſpiritũ ſactum: anathema ſit.uidet enĩ & ueriſſime uidet.
Sed ut deus deũ:lux lucẽ. & nõ ut caro carnẽ:ſed ut ſpũs ſctũs nõ corporeis ſẽſibus: ſed uirtutibus ueritatis.
Siqs hæc negat:ſit anathema in æternũ.qui aũt uos cõturbat: ſicut dicit apoſtolus: portabit iudiciũ ꝗqcunq;
eſt ille. Memini ſane:ꝙ aliqs eoꝶ cũ argueret falſaſſe hæc: rñdit mihi: ita ĩ græco hre. Me aut ĩ latino ĩmutare
uoluiſſe. In quo omitto illud exequi: qa nec quidẽ ueꝶ dicũt. ſed tũ ponamus qa ſicẽ in græco: & ego ĩ latino
hoc nõ ſcripſerã. ꝓmiſerã enĩ me ĩ pfatiũculis tale aliquid factuꝶ: q ſi facerẽ: ut qd tibi offẽdebat in latino
cõmodius ſcriberẽ: quid abſq; ꝓmiſſo uel quid abſq; rõne nia facerẽ? Iu certe qui hoc ĩ latinis meis exẽplari
bus nõ ĩueneras:in tuis chartulis hoc unde ſcriptũ legebas Ego qui ĩterpᷣtatus ſũ:nõ ſcripſi.tu qui me accu/
ſas: & meas tales litteras nõ tenes: crimẽ mihi unde cõponis? Haud ĩde ego accuſari debeo: unde tu me falſũ
feciſti. rẽ planiſſimã dico. ꝗᷓtuor libri iſti ſũt: quos ĩterpᷣtatus ſũ.in quibus de trinitate ſparſim ꝑ ſingulas pe
ne paginas diſ putat᷑. Relegant uniuerſa: ſi uſꝗᷓ talis aliqs de trinitate ĩuẽtus fuerit ĩ ĩterpᷣtatiõe nr̃a ſenſus:qᷓ
lẽ in iſto capite calũniant᷑: tũcdemũ credat᷑ etiã hoceo ſenſu quo iſti cõfingũt eſſe ꝓlatũ. Si uero p oẽ libroꝶ

corpus nun ſit illa differẽtia trinitatis: nõne ueſanũ pariter ſtultũq; cõmẽtũ eſtdicere: ꝙ uno ſolo capite hæ

reſis cõfirmata ẽ ab eo: qui eã mille capitibus expugnarit:? Sed & rei ipſius cõſeꝗᷓntia prudẽtẽ quẽq; ſatis edo
cet: ꝙ hic ſi hoci lris meis ĩueniſſet: & uere ſcrupulũ aliquẽ ex ipᷣa lectione cepiſſet: cũ me ſicut ipſe noſti:Ro
mæ poſitũ hĩet pᷣſentẽ cõtinuo utiq; pꝓquiſiſſet: & ipᷣa ad me ſcripta detuliſſet. quippe qui uſq; ad illud tem/
pus etiã uidere me & ſalutare: & in oronibus cõicare ſolitus erat: cõtuliſſet ſine dubio mecũ de his ꝗbus uide
bat᷑ offedi. inquiſiſſetq; quomõ fuiſſet ame ꝓlatũ: quomõ haberet in græco. certe hoc etiã gloriæ ſibi ſuffice
re putaſſet: ſi uiſus fuiſſet ĩ dictis nris uel ſcriptis feciſſe ꝑ ſe aliquid emẽdari. aut ſi furor animi nõ ta emẽda/
ti errorẽ ꝗᷓ ꝓferri ĩ publicũ cõpuliſſet: ſine dubio nunꝗᷓ elegiſſet abſentẽ lacerare: quẽ potuit grauius cõfutare
pᷣſentẽ. Sed iſtũ quia falſi cõſciẽtia deterrebat:ad me quidẽ cuius erãt ſcripta: quæ uolebat criminari nõ detu
lit. ſed pdomos: p mronas: ꝑ monaſteria: ꝑ ſingulos quoſq; fratrũ circũfert: quos ſolo cõturbare poſſet audi
tu. Et hoc fecit ſub ipo tpe: quo cõfeſti ex urbe decederet. ne uel cõprehẽſus facti ſui redderet cauſas. Etiã ĩde
ut ĩtelligat᷑ m pᷣceptũ magiſtrip totã me Italiã crimiĩari: ĩſtigare turbas: cõturbare eccleſias: aures quoq; pol
luere ſacerdotũ: & in oĩbus his modeſtia nra tanꝗᷓ cõſciẽtia abuti. hæcdiſcipuli. Ip̃e uero oriẽtalis magiſter:ꝗ
ad Vigilãtiũ ſcribẽs dixerat: ꝑ me latini cognoſcũt oĩa Origenis bona: & ignorãt mala: iſtos ipos quos nũc ego
trãſtulerã redĩterpᷣtatus ẽ: & ea oĩa quæ ad me uel ĩprobabilia pᷣtermiſſa ſũt ĩſeruit.quo ſcilicet nũc cõtra ſen
tẽtiãſuã Romani pipſũ Origenis cognoſcãt mala: & ignorẽt bona. hinc etiã nõ ſolũ Origenẽ: ſed & me met
ipſũĩ ſuſpitionẽ hæreſis conat᷑ adducere. hincemittit ĩceſſabiliter canes ſuos: qui me ꝑ urbes: p uicos: periter
trãſeũtẽ calũniãtiũ latratibus inſectent᷑: & fãda oĩa & nefãda aduerſũ me ſectent᷑. Quid qſo te ſceleris admi
ſimus:ſi fecimus qd feciſti: Si tñ nefariũ ẽ uti exẽplis tuis: de teipo quid iudicas? Verũtamẽ dic mihio magi
ſteriam enĩ ad te cõuertẽda ẽ rũſio)Ad legẽtẽ aut interpᷣtãtẽ: ſiqua ẽ illa ſcriptoris culpa: recte reuocat᷑ abſit
ĩquit: nequaꝗᷓ. quid me ſubtiliter circũuenis?: Nũquid nõ & ego legi/ Nũquid nõ & ego ĩterpᷣtatus ſũ Sed le
ge ea quæ ĩterpᷣtatus ſũ: uide ſiqd in iis dogmaticũ ĩuenies. Certe ſi aliqd hoꝶ quæ nũcad dãnationẽ uoco re/
peries. poſtremo ait ſi uis plenius noſſe(ꝗm apud me etiã ſuſpitio huiuſmodi dogmatũ ſempꝑ execrabilis fue
rit)lege cõmẽtarios meos ĩ epiſtola Pauli ad Epheſios. Et ex his quæ ſcripſi: noſces quid de eo ſẽſeri. legẽs enĩ
eũ uel ĩterpᷣtãs noſces: & hæc ẽ tua tati magiſtri grauitas: ut eũ quẽ ĩ aliis laudas:cõdẽnes ĩ aliis:/ Et quẽ ĩ pfati
onibus tuis alteꝶ poſt apoſtolos eccleſiaꝶ magiſtrũ dixiſti: nũc hæreticũ dicas? Quis hæreticus eccleſiaꝶ ma
giſter aliqũ dici potuit? Erraui inꝗt ĩ hoc. Sed ꝗdiu p̃fatiũculã ſubiicis?: Cõmẽtarios lege. Sed illos quos deſi
gnaui: & cui hoc iuſtũ uidet᷑: ut is ꝗ tot libros cõſcripſit: in ꝗpus oĩbus pene pconia eius uſq; ad cæluũ fert: qui
tot iam ãnis & lecti ſũt ab oĩbus & legunt᷑.ex quibus ꝗᷓplurimi ita edocti iã de hoc mũdo deceſſerũt: & prexe
rũt ad dñm: hãc Origenis ſentẽtiã tenẽtes: quã ex libroꝶ iſtius aſſertiõe didicerãt: & abierũt ſperantes iuxta

i iiii. .Ixxxiiii.

4

huius teſtimoniũ ĩuẽturos ſe eũ ᷣm apoſtolos eccleſiaꝶ magiſtrũ. & nũciteꝶ ſcribit ĩuenerũt eũ cũi pus hæ/

reticis & gẽtilibus cõdẽnatũ. Quomò ſe ex cõtẽtiõe cõmutet & dicat: qa illũ quẽ. xxx. fere ãnis cõtinuis legẽs
& ſcribens apoſtolis exæquaui: nunc hæreticum pronũcio. Nunquid aliquos nouos eius libros modo legit:
quos ante non legerat: Sed ex us eiſdem dictis eu: & tũcapoſtolum: & nũc hæreticũ dicit: & nullo mõ hocita
fieri potuit. Aut eni tũc recte dixit: & mõ liuore quodã cõtẽtiõe puertit᷑: & audiẽdus nõ eſt. Aut ſi tũcmale di

xit: & mõ ſeipſũ cõdẽnat. quale ergo ĩ ſe cæteroꝶ expectabit iudiciũ is: qui ᷣm apoſtoli ſẽtẽtiã a ſemetipᷣo dã

nat᷑ Et qd ĩquit abſcidit pœnitẽtia?Nõ errat & uerbo maxime? licet qdẽ de errore pœnitere. Sed ſimulali
qs pœnitentiã agit: ſimul accuſat: ſimul iudicat: ſimulq; condẽnat. Quaſi uero ſiqua meretrix una ſe nocte:
aut duabus a ſcortando cõtineat: debet continuo leges de pudicitia ſcribere: & non ſolum leges condere: uerũ
& ſepulchra obruere omniũ quæ iam defunctæ ſunt fœminarũ:ꝙ; eas ſuſpicetur ſui ſimilem uitam duxiſſe:
pœnitẽtiã agẽs ꝙ hæreticus fueris bn facis. Quid hoc ad me: qui nunꝗᷓ hæreticus fui:? Pœnitẽtiã agis ꝓ errore

recte facis. Si tamẽ ipſã pœnitẽtiã legitime geras nõ accuſãdo: ſed depcãdo: nõ cõdẽnando: ſed flendo. Nam

quæ pœnitẽtiæ ueritas eſt: ubi ĩdulgẽtiæ decretũ ipſe ſibi pœnitens dictat: Qui pœnitet ꝓiis quæ male locu
tus ẽ: uulnus ſuũ nõ iteꝶ male loꝗᷓndo curat: ſed ſilẽdo. Sicenĩ ſcriptũ eſt. Peccaſti: geſce. Sed nũcipſe te reũ
ſtatuis: & iterũ reatu ipſe te abſoluis. Et ex reo ipſe te iudicẽ facis. Hæciã nõ tua qui irrides ĩ nos: ſed nra q ita
nos irrideri patimurẽ miſeria. Verũtamẽ ueniamus ad hos duos cõmentarios: quos cæteris oĩbus opuſculis
ſuis cõdẽnatis ac renũciatis ſolos exceperit: & ꝗᷓ caſte ſe in his & cõtinẽter egerit: uideamus. Ex his enĩ ſolis &
fidẽ ſuã probari uult.Et qd Origeni in oĩbus aduerſet᷑. ꝓferant᷑ ergo iſti qui ei ſoli exoĩbus ſcriptis ſuis pla/
cẽt. ideſt ĩ epiſtola Pauli ad Epheſios libri tres: & in Eccleſiaſtẽ (ut puto)unus. Sed nũc ĩterĩ ꝗ primus occur-
rit in epiſtola ad Epheſios cõmẽtarius relegat᷑. Etiã ibi cõſociũ & cõcordẽ ſymmyſten ut ipᷣe ait: in iis quæ ar/

guit approbo. Et pᷣmo oĩum de ꝗbus irridet mulierculas: quæ ſe dicũt poſt reſurrectionẽ nõ habituras fragi/

le corpus:quippe quæ angeloꝶ futuræ ſint ſimiles: quid ipſe ſentiat uideamus. In tertio cõmẽtarioꝶ libro in
epiſtola Pauli ad Epheſios ſub eo capitulo ubi ſcriptũ eſt: qui uxorẽ ſuãdiligit: ſemetipſũ diligit. nemo eni

unꝗᷓ carnẽ ſuã odio habuit. & poſt aliquãta ita ait. Roueamus igit᷑ & uiri uxores: ut animæ niæ corpora. ut &

uxores in uiros: & corpora redigãtur ĩ aĩas. & nequaꝗ ſit ſexuuũ ulla diuerſitas. Sed quomõ apud angelos nõ
eſt uir neq; mulier: ita & nos qangelis ſimiles futun ſumus: iam nũc incipiamus eſſe: qd in cæleſtibus repro
miſſũ eſt. Hæc & eccleſiis ĩ tuis comẽtariis ſcripſiſſe ſcẽs: quomõ eas ad exẽplũ fidei tuæ & ea quæ arguis cõ/
futãda ꝓponis Et quomõ de tuis uerbis mulieres arguis:?: Veinde quæ mulier dixit aliqũ: ꝙ uxores cõuertan
tur ĩ uiros: & corpora redigant᷑ in animas: qd tu ſcribis Ergo ſᷣm te nõ ſolũ reſurrectio nõ erit: ſed neccorpo

L rũ:qd cõfiteri etiã iſtos quos tu feciſti hæreticos dicis. Vbi nã ultra corpus ꝗqrimus:ſi in aiam redigit᷑: Erit er

go iam totũ anima: & nuſqꝗᷓ corpus. Et iterũ ſi uxores in uiros cõmutabunt᷑:pro eo qd' ſubiuũxiſti: ut nequaꝗᷓ

ſit ſexuũ diuerſitas: qᷓſi hoc ut oſtẽderes qꝗa ſexus fœmineus ĩteribit: ex eo qd rediget in uirũ: ſolus aut mane

bit uirilis: neſcio qdẽ ſi hæc tibi de ſedicere fœminaꝶ ſexus ipſe pmittat. tamẽ & ſi ab illis cõcedat᷑: qua conſe
quẽtia poteris oſtẽdere ibi uirilẽ ſexũ eſſe neceſſariũ: ubi fœmineus neceſſarius nõ ꝓbat᷑ Quia naturali quo

daã uĩculo ĩ tãtũ ſexus alter eget alterius: ut ſi alter nõ ſit: alterius opus non ſit. Eteni ſi luteã formã ex reſurre

ctione hõ habere putat᷑: quâ in paradiſo habuit: ubi ſcriptũ eſt: quia maſculũ & fœminã fecit eos: & bñdixit
eos.Si uero & tu & mulierculæ quas ĩcuſas:dicitis neq; uir neq; mulier eſt:quomõ ergo aut corpora redigen/
tur in aĩas: aut mulieres cõuertent ĩ uiros:cũ uel paradiſus utrũq; ſexũ patiat: uel ſimilitudo angeloꝶ: ut tu
quoq; fateris :nullũ oĩno recipiat? Et miror quomõ ab aliis exigas de ſexuũ diuerſitate ſentẽtiã: de qua tu uo
Iẽs diſſerere: tãtis te ĩuoluis nodis:ut euoluere te nullatenus poſſis. quãto rectius faceres: ſi nos quos culpas:
imitareris in talibus: & hæc ſoli deo ut ſeueritas habet noſſe ꝑmitteres: & te potius ignorare fatereris:ꝗᷓ ea ſcri
beres: quæ paulo poſt tu ipſe dãnares? Velĩ mihi cõſciẽtia ſua teſte nũc diceret: nõ dico: ſi ĩ aliquo opuſculo
meo: ſed ſi ĩ epiſtola ſaltẽ mea: quã alicui familiari meo negligẽtius ſcripiſſẽ: ĩueniſſetſcriptũ: qa corpora in
aĩas redligent᷑: & uxores ĩ uiros: ſi nõ etiã æreis litteris ſcribi p portas ciuitatũ pcepiſſet: ſi nõ in foro:ĩ curia: ꝓ
roſtris etiã recitari. Quãtos ex hoc accuſationũ titulos: quæ uolumia cõſcripſiſſet? Quã me totis armis ac te
lis fœcũdiſſimi ſui pectoris purgeret dicẽs? qa ſi mihi nõ creditis dicẽti quia fallit cũ dicit corpus reſurgere: &
carnẽ negat: uel cũ fateat᷑ qdẽ carnẽ: mẽbra aut negat & ſexũ: uidete quomõ ipᷣe ſcribit ĩ epiſtola ſua: qa corpo
ra uertant in aĩas:& uxores in uiros. Sed nos te qdẽ hæc ſcribẽtẽ: nõ ſolũ nõ arguimus hæreticũ: ſed & ſatifſa/

cimus tanꝗᷓ magiſtro. Mulieres tamẽ illæ quas tam ĩdignis & inhoneſtis cõtumeliis laceraſti: exhibebũt ante
tribunal xpᷣi: & hæc quæ ĩ his cõmẽtariis doces: & illa quæ oblitus tui rurſũ cũ cõtumeliis ſcribis. & ibi utraq;
recitabunt᷑: ubi ceſſabit iã fauor hominũ: & redẽpti laudibus plauſus ſilebunt. & tecũ ꝓ his uel geſtis ueldi-

ctis tuis iudicabunt᷑ apud iuſtũ iudicẽ xpᷣm. Verũ pgamus diſcurrere qd etiã de ꝗſtiõibus ſcribat. hoc eni ad
fidẽ ꝑrinet:ĩ ꝗbus de carnis reſurrectiõe ſicuariat cætera: ut ꝗᷓſtiones. Itẽ ex comẽtarioꝶ libro de epiſtola Pau
li ad epheſios de eo capitulo ubi dicit apoſtolus: Sicut elegit nos in ipſo ante mũdi cõſtitutionẽ uteſſemus ſã
cti & ĩmaculati corã ipſo: ita ait pro cõſtitutione mũdi in græco ſcriptũ habet &aρεσοMναh«ου Noô
idipſũ aũt ρπD+νοRMπ: d cõſtitutio ſonat. Vnde & nos ꝓpter pauptatẽ liguæ & reꝶ nouitatẽ: & ſicut qdam

ait: ꝙ græcorũ & ſermo latior & linguæ fœlicior ſit: conabimur: nõ ita uerbũ ex uerbo trãſferre: qd ĩpoſſibile
eſt: qᷓ

— e —

—— ——

lr/
leptt
ie
nalec
zo i
nulal
nocke:
erneri
uxſſle⸗
erore
Nin
leloen
etetei
tigitn
uſculs
ſolis
isplr
occut⸗/
uxat⸗
lng⸗
lbronn
moen!
a,ut⸗
losno
srepto
usco,
lettan
vpo
uter
du
wuane
conle
igo
telune
zidut
en
uttu
tuuo
pos
aſau
ſoulo
otain
nu
ac te
te: &
orpo
tiſſa⸗
tante
traq
elch

ni 1

eſt:qᷓ uim uerbi quodã explicare circuitu. xa Iaι& „αeni pprie dicit: cũ quid deorſũ iacit᷑: & ad inferiorẽ locũ
mittitura ſublimi. uel cum aliqua reſumit exordium. Vnde & hi qui ædium futurarũ prima iaciũt funda⸗
menta Ma& Iaâαριüü⅝υdeſt initia fundamẽtorũ ieciſſedicunt᷑. Volẽs itaq; Paulus oſtẽdere quia deus uni
uerſa ſit machinatus ex nihilo: nõ creaturã nõ cõditionẽ nõ facturã: ſed & ROι0ο„αν ideſt initiũ iacti funda

mẽti ad eũ retulit:ut nõ iuxta Manichæũ & cæteras hæreſes: quæ factorẽ & materiã ponũt: aliud quid unde

creaturæ factæ ſint anteceſſerit creaturas: ſed oĩa ex nihilo extiterĩt. Quod aũt electos nos ut eſſemus ſãcti &
ĩmaculati corã ipſo: hoc eſt deo: ante fabricã mũdi teſtatus eſt: ad præſciẽtiã dei ꝑtinet: cui oĩa futura iam fa
cta ſũt.Etante ꝗᷓ fiãt: uniuerſa ſũt nota. Sicut & Paulus ipᷣe p̃deſtinat᷑ in utero mris ſuæ. Et Hieremias ĩ uul
ua ſactificat᷑:eligit᷑: roborat᷑. & in typo xpᷣi ꝓpheta in gẽtibus mittit᷑. Hucuſqʒ edidit unã expoſitionem. Sed
ſub cuius ꝑſona huiuſmodi ĩtelligẽtia accipiẽda ſit nõ expſſit. hoc tm̃ egit ꝙ ex cõſeqᷓntibus reprobat priora.
Aiteni in cõſeqᷓntibus. alius uero ꝗqdeũ conat oſtẽdere. Vnde manifeſte oſtendit: ꝙ ꝑ illã priorẽ expoſitionẽ
nõoſtẽdat᷑ iuſtitia dei: qd utiq; ĩpiũ eſt. Sed piſtũ quẽ dicit aliũ: cuius aſſertionẽ ſine dubio uolẽs apud oẽs
indubitatã & catholicã demõſtrare: dedit tale teſtimoniũ: ꝙ hac ſua aſſertiõe iuſtũ eſſe deũ conet᷑ oſtendere:
qd nõ ex præiudicio ſciẽtiæ dei:ſed ex merito electorũ unũquẽqʒ eligat. Dicit aũt uiſibiles creaturas cæxlũ ter
rã maria: & oĩa quæ ĩtra ea ſũt alias fuiſſe ĩuiſibiles creaturas: in qbus & aĩas quæ ob quaſdã cauſas ſoli deo
notas deiectæ ſũt deorſũ in uallẽ iſtã lachrymaꝶ in locũ afflictiõis & peregrinatiõis nræ: in quo ſãctus conſti
tutus orabat ut ad ſedẽ priſtinã reuerteret᷑ dicẽs. Heu mihi qa incolatus meus ꝓlõgatus eſt. habitaui cũ habi
tantibus cedar: multũ incola fuit aĩa mea. Et in alio loco. Miſer ego hõ: qs me liberabit de corpore mortis hu
ius Et alibi. Melius eſt reuerti & eſſe cũ xp̃o. Et alibi. Ante ꝗᷓ humiliarer ego deliq. & cætera his ſimilia. I taq;
pᷣus ꝗᷓ aĩæ in quiũt pcipitarent᷑ in mũdũ. Magiſter dicis inqunt: & nõ dicis ꝗ ſũt iſti ꝗ hæc inqunt: ꝙ aĩæ eſſẽt
prius ꝗᷓ pcipitarent᷑ in mũdũ. Nõne recte inqt dixi:qa talpa es: & nihil uides? Dixi iã ſupꝑius qa illi hæcdicũt:
qui deũ iuſtũ eſſe aſſerũt: quẽ utiq; ſi cor haberes me ipſũ eſſe ĩtelligeres. neq; enĩ ita ĩpius ſũ: ut aliũ me & di
uerſũ eſſe ab his ſtatuã: ꝗqdeũ iuſtù defendũt: qdoẽs utiq; facimus qui ſanũ ſapimus. Dic ergo magiſter dic:
quid iſti qui tu es ĩqquiũt? Itaq; pus ꝗᷓ aĩæ inqunt pcipitarent᷑ ĩ mũdũ: & mũdus ex aĩabus fieret cũ habitatri/
cibus ſuis in infimũ deiectus ipᷣe elegit Paulũ deus: & ei ſimiles corã ſe qui erat ſãcti & ĩmaculati. Nemo aũt
eligit niſi de pluribus: & ubi ſũt aliq uiliores: ibi ppetrat᷑ electio. Quomõ aũt ĩ babyloniæ captiuitate quãdo
a Nabuchodonoſor in Chaldeã ductus eſt populus:miſſi ſũt ꝓphetæ: Exechiel: Daniel: tres pueri: Aggeus
& Zacharias: nõ ꝙ ipſi meruerit captiuitatẽ: ſed ut eſſẽt in ſolatio captiuoꝶ: ita & ĩ illa directiõe mũdi eos ꝗ

ante ꝗᷓ mudus fieret electi erãt: a deo miſſos eſſe in eruditionẽ & magiſteriũ aĩarũ peccatricũ: ut p̃dicatiõe eo/

rũ reuerterent ad eũ locũ unde corruerat. Et hoc eſſe qc'a Moyſe ĩ octogeſimonono pſalmo dicit᷑:Dne refu/⸗
giũ factus es nobis in gnatiõe & pgenie: ante ꝗᷓ mõtes firmarent᷑: & fieret terra & orbis terraꝶ. Quo ſcilicet an
te ꝗ mũdus fieret: & uniuerſa gnatio pᷣncipiũ ſumeret: ſctis ſuis deus refugiũ fuerit. Hæc ſũt quæ ĩ illis quos
ſolos exoĩbus opuſculis tuis eligis: & ad cõdẽnãdos cæteros relegi iubes comẽtariis ſcribis. Mũdũ ais fuiſſe ĩ/
uiſibilẽ:ante qᷓ hic uiſibilis fieret.In quo mũdo cũ reliqs habitatoribus angeli ſcilicet & aĩæ erãt. Iſtas aĩas ais
ob ꝗᷓſda cauſas. ſoli deo cognitas in hoc uiſibili mũdo naſciĩ corporibus: & quæ ante habitauerãt cælũ: apud
pᷣus ſæculũ:nũc hic habitat terrã:ſcilicet nõ extra cauſas al iqᷓs: quas ipſæ inibi uiuẽdo cõmiſerĩt: & ais ꝙ ſcti
quiq;: ut eſt Paulus: & cæteri ſimiles ei p gñatiões ſingulas ad eruditionẽ eaꝶ a deo pdeſtinati ſunt: ut eas pᷣdi
catioe ſua ad illã habitationem: unde collapſæ fuerãt reuocarẽt. Et hoc copioſiſſimis ſcripturaꝶ teſtimoniis
firmas. Et quæ ſũt alia quæſo dicta p ꝗqbus Origenẽ in ius uocas? quæ alia ſũt in ꝗbus eũ dãnari iubes? Aliũ
neĩ tuis dãnas: Et ſi ut tu ſuades:huiuſcemodi dicta dãnãda ſũt: feres tu pmus ſententiã. Et ꝓ dictis talibus
ipſe por teipſũ cõdẽnabis. Neq; enĩ tibi iam ultra ullũ remãſit effugiũ. Nullæ hic ſtrophæ ꝓ ꝗbus cæteros ar
guis habebuũt locũ. In ipſa etenĩ pœmitẽtia tua poſt cõòuerſionẽ iam emẽdatus & correctus iſtis libris auctori
tatẽ dediſti: uidelicet ut exiis tua ſentẽtia deiis quæ dãnanda dicis dogmatibus ꝓbaret᷑. Et ideo quæ hic ſcri/
pta ſũt tanqꝗᷓ ſi modo hæc ꝓnũcies & definias audiẽda ſunt. Et hic talia definis: ꝗᷓlia dicis eſſe dãnãda. Sed nõ
ſũ inꝗt ego ꝗ definio.aliũ dico eſſe: qui hæc ita dicat. ideſt iſtũ ipſũ. ubi ĩmutas exponentis pſonã? Vt uidea
mus ꝗ eſt ille: quẽ talia dicis aſtruere. Ais ergo: alius uero eſt qui deũ iuſtũ conat᷑ oſtendere: dicis quæ iam ſu
pradiximus. Sed iſte quẽ dicis aliũ deũ iuſtù aſſertiõe hac ſua ut ais oſtẽdit. & a te alius & diuerſus eſt. De te
ipſo ꝗd ſẽtis?: Tu negas iuſtũ eſſe deũ? Magiſter dũ tu multũ uides: & ſatis arguis captos oculis talpas: puto
te incurriſſe A νοTα Toy: & ex utraq; parte concludi. Aut enĩ iuſtũ deũ negabis: ut alius ſis & contrarius illi
q hæc dicit. Aut ſi ut oĩs cõfitet eccleſia:etiã tu deũ iuſtũ eſſe confitearis:tu es q hæc dicis: & tu es ꝗ pmus exci
pis ſẽtẽtiã: quã ĩ aliũ fers:& tu qui tuo met ipſius mucrone cõfoderis. Sufficere opinor hæc apud iuſtiſſimos
iudices & futurũ dei iudiciũ præſtolãtes. Nõ qa cõdẽnare debeãt eũ qui feſtucã uider ĩ oculo ffis ſui: & ĩ ſuo
trabẽ nõ uidet: Sed emẽdare & ad uerã pœnitẽtiã reuocare. Verũ ne forte latuerit eũ locus iſte unus ex his li/
bris quos ad liquidũ ſe recẽſuiſſe putauerat: & quoꝶ exẽplũ cæteris oĩbus cõdẽnatis ad cõfeſſionẽ fidei ꝓpo/
ſuerat: regramus quomõ etiã ĩ cæteris ſentiat. Idẽ ĩ eodẽ libro de eo capitulo ubi ſcriptũ eſt: ᷣm placitũ uolũ
tatis ſuæ in laudẽ gloriæ ſuæ: poſt pauca ita ait. Inuadũt itaq; ĩ hoc loco occaſionẽ: ꝗ añ conſtitutionẽ mũdi
aĩas putãt cũ angelis & cæteris uirtutũ cæleſtiũ noĩbus in cæleſti hieruſalẽ fuiſſe uerſatas: qd nec Smhnpla-
i v. Ixxxv.

citũ dei:necĩ laudẽ gloriæ eius & gratiæ poſſit ĩtelligi: alios nudos barbaros ſᷣuos debiles: alioſq; diuites roma
nos nobiles liberos ſanos in diuerſis horis & diuerſa parte gñari: niſi cauſæ pceſſerit: ꝗbus ex meritis hæc ani
marũ unaquæq; ſortita eſt. Et illud qd ad romanos ſcriptũ eſt: qdã putãt noſſe: & nec norũt. An non habet
ptãtẽ figulus luti de eadẽ maſſa facere aliud uas ĩ honorẽ: aliud ĩ cõtumeliã? Sed ad eũdẽ ſẽſũ referũt:ut quo
mõ maſa uita ſeu bona: laborioſa uel facilis: fruſtra in hoc mũdo agit᷑: niſi credamus dei eſſe iudiciũ: ita & di/
uerſitas ĩ hoc mũdo naſcẽtiũ iuſticiã dei arguat: niſi aĩarũ merita pceſſerit. Sed enĩ inqunt hoc nõ ita accipi/
mus:nõ ſᷣm bnplacitũ uolũtatis dei erit.nec ĩ laudẽ gloriæ & græ eius alios elegiſſe ante conſtitutionẽ mũdi:
ut eſſẽt ſãcti & ĩmaculati: & haberẽt adoptionẽ ꝑ Ieſũ xpᷣm: alios ultimæ cõditiõi & pœnis ppetuis deſtinaſ-/

ſe: amaſſe Iacob ante ꝗᷓ exoriret᷑ ex utero:odiſſe Eſau pᷣus qᷓ digna odiis ppetraret:niſi cauſæ pceſſeri t: quæ iu

ſticiã dei ꝓbẽt. Quid expᷣſſius hac aſſertiõe? qd euidentius uel ab Origeneuel a quoꝗᷓ eorũ quos te arguere di
cis: de his dogmatibus uel cogitari uel dici potuit? Quod ſcilicet diuerſitas & inæꝗᷓlitas quæ eſt hic ĩ hocmũ/

do naſcẽtiũ ad dei iniuſticiã referat᷑. Cauſã dicis dediſſe ipſã ſibi unãquãq; aĩam: ex his ſcilicet motibus aĩo⸗/

rũ quos p̃us ĩ cæleſti hieruſalẽ: quæ ẽ mater oĩum uiuẽdo geſſerũt. & hoc inqt nõ ex mea pſona dictũ eſt:ſed

aliũ dicere deſcripſi. Dixi quæ dixi: qa ĩuadũt ꝗqdã occaſionẽ. Necego nego: ꝙ de alio dicere uidearis. Sed iſte

alius quẽ hæc dicere ais: utrũ tibi cõcors & cõſonãs: an uero cõtrarius ſit & inimicus: nõ denegaſti. Cũ enĩ aliũ
iſtũ cõtrariũ tibi aliquẽ nomĩas: ſoles ponere quædã dicta eius. ſed ſtatĩ ea deſtruere & ĩpugnare: ut Martio/
nis & Valẽtini & Arrii & cæterorũ. Cũ uero aliũ qdẽ nomĩas: & dicta eius cũ ualidiſſimis aſſertiõibus ſcribis:
teſtimoniis quoq; ſcripturaꝶ copioſiſſimis munis: nõne etiã nos tardiſſimi & quos tu talpas dicis: uidemus

iſtũ cuius dicta ponis: & nõ deſtruis: aliũ te eſſe Et fieri hæc rhetorica figura: cũ ſub aliena pſona ſuã ſentẽti/

am ꝓferũt. Fiũt iſta ab oratoribus: cũ aut offẽdere aliquos metuũt: aut inuidiã declinare cupiũt. Nã ſi tu te

exhoc defenſũ putas:qd in his dictis aliũ nomiĩes: multo erit excuſabilior ille: quẽ inſimulas. Nã ille non ſo

lIũ hoc ĩ cõſuetudine habet:ut dicat alios ita dicere:& ꝗbuſdã ita uideri: ſed multo cautius dicit ille de talibus
ſe hoc nõ definire: ſed opinari magis. Quod ſi alii melius uiſũ fuerit: ut his omiſſis illa teneant᷑: uide ꝗᷓta ille
cautiõe uſus eſt. & tñ a te ad dãnationẽ uocat᷑. Tu ꝗa tmmõ aliũ nominas effugiſſe te putas. Ex his eni eũ dã

nas: in ꝗbus eũ ſeꝗᷓ ris & imitaris. Sed ꝓgrediamur legẽdo cõmẽtarios: ne ĩmorado 1 ſingula: excludamurab
ẽgloriæ eius:q ante ſpe/

agnitiõe plurimoꝝꝶ. Itẽ ex eodẽ libro de eodẽ capitulo ubi ſcriptũ eſt: ut ſimus ĩ lau
rauimus in xpo. Si ſperauimus tm̃ dixiſſet in Chriſto: & non p̃miſiſſet ante ſperauimus: quod græce dicitur
ρρνππο πιεſſet manifeſtior ſenſus eos qui ſperauerũt in xpo ſorte uocatos: eſſe p̃deſtinatos ſᷣm ꝓpo/

ſitũ eius: q uniuerſa operat iuxta cõſiliũ uolũtatis ſuæ. Nuũc uero ꝓpoſitiõis adiectio ad illã nos ĩtelligẽtiam .

trahit: de qua ſuperius diſputauimus: exponẽtes hoc qd ſcriptũ eſt: ꝗ bndixit nos ĩ oĩ bndictiòe ſpintali ĩ cæ
leſtibus ĩ xpᷣo. Sicut elegit nos ĩ ipſo añ mũdi cõſtitutionẽ: ut eſſemus ſctĩ & ĩmaculati corã ipo:qd ſcilicet ſi
cut iã nos bndixerat ĩ oĩ bndictiõe ſpiritali ĩ cæleſtibus: & elegerat nos an cõſtitutionẽ mũdi: ita etiã nũc ſpe/
raſſe ante dicamur ĩ xpo: ex tpe quo electi & pᷣdeſtinati: & bndicti ſumus ĩ cæleſtibus. hucuſq; ĩteri: quæ enĩ
ſequũtur maiora ſũt. Nũc ergo gfas ago deo: ꝙ me põdere grauiſſimæ ſuſpitiõis releuauit. Fortaſſe enĩ uide
bar aliqbus de alio iſto cõtẽtioſius uel calũnioſius agere: cũ ᷣm rhetoricã figurã iſtũ quẽ dicit aliũ ipſũ phibe

rẽ eſſe. Sed ne ꝗᷓ ulli auditoꝶ nũc ꝓrſus dubitatio remaneret: qs eſſet iſte alius de quo ſupius dixerat declara/

uit. Tanꝗᷓ uere bonus magr & ꝗ nullas uelit ex dictis ſuis ambiguitates diſcipulis remanere: dignatus ẽ ĩ hoc
loco illũ quẽ ſupra aliũ dixerat euidẽtius ꝗs eſſet oſtẽdere. Ait ergo. nũc uero ꝓpoſitiõis adiectio ad illã nos i/
telligẽtiã trahit: de ꝗᷓ ſupius diſputauimus. exponẽtes illud qd ſcriptũ ell. gbedlrir nos ĩ oĩ bnᷣdictiõe ſpiri/
tali:ĩ cæleſtibus ĩ xpo. Et qd ibi ex pſona alterius dictũ: ut minus ĩtelligẽtibus putabat᷑: ne qs error his quos
iuſſerat ex iſtis libris ꝗd de Origene ſẽtiret ſentẽtiã ſuã noſcere remaneret: ad ſuã pſonã nũc reuocãs: nec aliũ
aliquẽ nominãs: dicit ea quæ ſuperius legimus: ꝙ ſcilicet ſicut iã nos bndixerat ĩ oĩ bndictiõeſi iritali in cæle
ſtibus: & elegerat añ cõſtitutionẽ mũdi: ita etiã ſperaſſe dicamur ĩ xpᷣo: ex eo tpe quo electi & Pcdeſtinati: bñ
dicti ſumus in cæleſtibus. Abſoluit ergo me(ut puto)ipſe ſuo teſtimonio oĩ ſuſpitiõecalũniæ: ꝙ alius iſte nõ
ſit alius ꝗᷓ ille ipſe. Sed & maiora adhuc excõſeꝗᷓntibus: ſicut promiſimus oſtẽdemus. Poſt hoc eniĩ quod di/
xgerat nos ante ſperaſſe in chriſto: & ex eo iam tẽpore. ideſt ante cõſtitutionẽ mũdi: & ante ꝗᷓ in corporibus na
ſceremur: in cælis eſſe benedictos & electos. iterũ illũ ſuũ aliũ introducit: & dicit. Alius uero hoc dogma non
ſuſtinens qd ante fuerimus: & ſperauerimus in chriſto: ꝗᷓ in iſto corporedegeremus: illo intelligentiã tranſ/
fert. Hoc in loco omnẽ ſuũ fetorem: quiſq; ille eſt: iſte eius alius exhalauit. Dicat enĩ nobis hic quẽ uult aliũ
eſſe q hocdogma nõ ſufferat: ꝙ ante ꝗᷓ in hoc corporedegeremus: & fuerimus: & ſperauerimus in xpo (Hoc
eſt enĩ pro quo dãnari iubet Origenẽ) quem uult hicaliũ intellexiſſe: ceu aliquẽ cõtrariũ ſibi Quid dicis ma/⸗

giſter/ Bicorni illo urgeris: de quo exponere diſcipulis ſoles. Si eni hicaliũ iſtũ quiante fuiſſe animas: ꝗᷓ ĩ cor
pore degerẽt nõ recepit: te eſſe dixeris proditũ eſt: quod in ſuperioribus cælabatur. Inuenies enĩ tua cõfeſſio/

ne alius ille tu eſſe: qui definis omnia dogmata: que dãnari iubes. Si uero non es tu in ſupioribus alius: ne ti-
bi ea quæ ĩ probas aſcribãtur. nec hic tu eris alius qui nõ ſuſtineas: an fuiſſe aĩas ꝗᷓ in corpore degeremus. Eli-
ge utraãlibet excuſationis partẽ. Iſtũ alium quẽ frequẽter inducis: teuis intelligamus: an alteꝶ aliquẽ catholi/
cũ eũ uis uideri? An hæreticũ/ Dãnãdũ: an abſoluẽdũ? Si catholicus ẽ iſte alius tuus ꝗ in ſuꝑioribus dicebat:
. ante

na
ni
bet
quo
XAdi,
api
ͤdi⸗
iri
ereci
mü/
aio⸗

H

diſte
ialiä
Arto⸗
tibis:
mus
neti⸗
tute
onſo
bbu
ſall⸗
eici
ur
e
lonn

,Po

am
nicx
cetſi
eſpe⸗
1ren
iuide
Phbe
clun,
hor
nosl
hiin
vos
clle
Abi
en
Ac/
na
non
nl
talii
So⸗
stna
ſiot
eſſo⸗
nen⸗
M
oli
hat.
mnte

ante hũc mũdũ uiſibilẽ fuiſſe aĩas: cũ angelis & cæteris uirtutibus: ĩ ſupiori hieruſalẽĩ cæleſtibus cõſtitutas:&
ibi uiuẽdo cõtraxiſſe cauſas ſibi diuerſitatis uel naſcẽdi in hocmũdo: uel alias ꝗſlibet cõditiões tolerãdi. Erunt
ergo iſta catholica dogmata: & ĩterim ĩpiũ dãnare qdcatholicũ ẽ. Si uero aliũ iſtũ hæreticũ dixeris: hæreticũ
deſignabis eũ: qui fuiſſe aĩas nõ recepit: & ſperaſſe in Apo ante ꝗᷓ in corpore naſcerent᷑. Qua hinc exitur magi
ſter/ Quo erumpit᷑ Quo rurſũ euaditur-/ Quocunq; te conuerteris hærebis. Non dicã nullus ſubtrahendi te
aditus datur: ſed ne reſpirãdi quidẽ paululũ fit copia. Sic tibi Alexandri tui ariſtotelici cõmẽtarii ꝓfuere?- Sic
Porphyrii απιι να. Sic te tot & tantoꝶ philoſophoꝶ græce & latine: ĩſuꝑ & iudaicæ eruditionis excoluitdi
ſciplina: ut in iſtas anguſtias tã intricabiles deuenires Et tã miſerabiliter coartareris: ut nec ad alpes poſſes eẽ
defenſus? Sed parcamus: iam deferendũ eſt lĩis. & ut ipſe ait operi magno ſõonus nõ eſt aſcribendus: ꝗꝗᷓ ipſe
parcat nemini. Et tã ratione dictoꝶ ꝗᷓ flagello linguæ: quos libitũ fuerit uerberet. Et ſiquis minus adulabit᷑:
cõtinuo hæreticus & ſcriptis & miſſis per diuerſa cẽtũ codicibus deſignet᷑. Iñ nos nõ ipſũ:ſed priarcha imite/

mur Dauid: qui cõprehẽſũ in ſpeluncã inimicũ ſuũ Saul:cũ eũ poſſet iugulare: noluit:ſe ed ei pepcit. qd& iſte

ſibi a nobis aliquotiẽs factũ: no ſolũ uerbo: ſed & reatq; ope:etiã ſi faten nõ uult: corde tũ & conſcĩa retinet.
Demus ergo ueniã ei:qui dare ueniã neſcit: qui ſine ullo humanitatis reſpectu de dictis alterius iudicat. & ĩte
rim educamus eũ de ſpelunca: uſq;ʒquo in illã incidat. de qua etiã ſi oẽs conemur & cupiamus: exire nõ poſſit.
Dicat ergo qui põt fieri:ut in ſupioribus illis:ubi iſtud dogma cõfirmabart ab eo:qui iuſtũ deũ conabat᷑ oſten
dere: ubi aliũ quẽ dixit uere ne alterius pſona fuerit talis: qualẽ nunc condẽnari uult? Hic uero ubi contrarius

eſt: & nõ recipit quæ in ſupioribus dicta ſũt: aliũ ſeipſũ dixerit: Poteſt enĩ fieri: ut cõſcius ſibi ſit:ita ſenſiſſe ſe

cũ ſcriberet: licet ſtilo id no potuerit explicare. Sit ergo uenia: & ponamus in hoc loco iſtũ aliũ:hũc eſſe ipſum
qui nõ recipit dogma: quod dicit aĩas fuiſſe ante ꝗᷓ in corpore degeremus: & ſperaſſe in Apo. Repetamus ipᷣm
capitulũ: & quo rurſus tẽdat diligentius proſequamur. Ait itaq; Alius uero hoc dogma non ſuſtinẽs: ꝙ ante
fuerimus: & ſperauerimus in Xpo: ꝗᷓ in iſto corpore degeremus: illo ĩtelligentiã tranſfert: ut dicat in aduentũ
qñi ſaluatoris: qñ in nomie eius oẽ genu flectatur: cæleſtiũ & terreſtriũ & infernoꝶ: & oĩs lingua confiteatur:
quia dñs Ieſus xps in gloria eſt dei patris. Cũ enĩ ei fuerint uniuerſa ſubiecta: alios uolũtate: alios neceſſitate
ſubiiciẽdo. & eos qui ante pnñtiam maieſtatis eius ſperauerint in eũ: futuros eſſe in gloria laudũ eius: & uocari
pOHXW⅞α1ρ. eos uero q reperti fuerint neceſſitate credẽtes eo tpe: quo nec diabolus & angeli eius poterũt
negare regnantẽ eſſeſ perantes: ſed nõ in laudẽ gloriæ eius: quod quidẽ & nũc ex parte uidemus expleri qa alia

ſit merces eius qui uoluntate ſequat᷑ deũ: alia qui neceſſitate. uerutamẽ ſiue per occaſionẽ:ſiue per ueritatẽ tmm

XAps annunciet᷑:dumodo ſciant & ſperantes ꝙ pro diuerſitate ſpei diuerſa ſint pᷣmia recepturi: oĩs in hoc loco

admittitur cauillationis occaſio. In ſuperioribus dixiſti:ꝙ hi qui ante ſperauerũt in Xpo: illi ſũt qui ante ꝗᷓ in
hoc uiſibili mundo in corporibus naſcerentur: ſpem in Xpo habuerũt in cæleſtibus poſiti. Sed ne iſtud dog „

ma tuum uideretur: aliã introduxiſti expoſitionẽ: qua dicis eo tpe quo omne genu flectetur dno Ieſu: uniuer

ſa cretatura cæleſtiũ terreſtriũ & ĩfernorũ: duobus ei modis erit ſubiecta. Quidã uolũtate: quida neceſſitate. &
uoluntate an ſubiectos ſanctos oẽs qui per uerba pᷣdicationis modo eis credũt: & iſtos uocari m⁵Hααα K Tα
ideſt qui ante ſperauerũt in Apo. Neceſſitate aũt ſubiectos: qui nunc quidẽ ꝑ pᷣdicationẽ uerbi nõ crediderũt
Tuũcauũt iã negare nõ poterunt:ſicut diabolus & angeli eius: & qui cũ ipſis neceſſitate crediderũt: quiq; oẽs cũ

quibus & diabolus & angeli eius:quia poſtea credẽt:nõ uocabunt ante ſperãtes: pro eo ſcilicet:ꝙ illi ante cre/
diderũt in Xpo: & ſperauerunt in eũ uolũtate.Iſti uero poſtmodũ & neceſſitate. Et ideo ais eos diuerſa pᷣmia

recepturos. pᷣmia tamẽ ponis in his oĩbus:qui modo no credũt: & diabolo & angelis eius: licet ĩferiora: & eum
decuius ſola pœnaꝶ aliqn uenia opinionẽ nõ ſniam alterius atulsde in regno xp̃i ad pᷣmia ſecũda perducis.
Ethoc uis ĩtelligi: quia ſicut nihil ĩtereſt utrũ ueritatean neceſſitate Xps annunciet᷑:ita nihil refert: neceſſita
te an uoluntate credatur. Hæc ſũt quæ nobis diſcere de cõmentariis tuis iubes. Iſtas noõ regulas cõfuſionis fi/
dei doces: ut hoc dãnetur in aliis: qddomi diſcit᷑. Nã utiq; ſi tu es nunc alius: qui primũ dogma illud nõ ſuſti
nes: qd aĩas in cæleſtibus fuiſſe dicitante ꝗᷓ in corporibus naſcerent᷑: tu es ſinedubio qui diabolũ & angelos
eius atq; oẽs incredulos nõ ſolũ uenia donas: ueꝶ etiã ſecũdis munerãdos eſſe pᷣmiis polliceris. Si uero hoc ſe
cundũ refugis: tu eris primi illius dogmatis pater. Et miror quõ iſti prudẽtes & eruditi uiri: qui hæceius legũt
ſcripta: & quibus nũcilla abillo ſcribunt᷑ :rideãt de me: ꝙ me talpã noĩ̃et. & nõ ſentiãt ſe magis ipſos ab eo tal
pas iudicari: quos putat hæc in ſuis libris nõ uidere defoſſa. Si enĩ putaret eos legẽtes ĩtelligere poſſe: nunꝗᷓ ad
cõdẽnanda ea quæ ipſe mag docet: iſtoꝶ libroꝶ habere iuſſiſſet exemplũ: in quibus ea ipſa plenius & manife
ſtius cõtinent᷑: que cõdẽnare nos ſuadet. Oſtendimus ĩterim iſtũ ipſũ aſſerere in iſtis electis cõmentariis ſuis
ea quæ dãnari in alterius libris iubet: ideſt ꝙ aĩæ fuerit in cæleſtibus an ꝗᷓ in hoc mundo in corporibus naſce/
rent᷑.& ꝙ oẽs uel ꝑctõres uel ĩcreduli cũ diabolo & angelis eius: eo tpe quo omne genu flectet Ieſu cæleſtiũ ter
reſtriũ & infernoꝶe:nõ ſolũ ueniã accipiẽt: ueꝶ etiã ad ſecũda pᷣmia uocabunt᷑. Sed qm hæc rei nouitas nõ du/
bito ꝙ fidẽ difficile mereat᷑: ut qs credat ea dãnare quæ aſtruit: ſcio qd deſideratis. Vt ſi poſſumus talia ex eiſ
dẽ libris pferamus exẽpla: & tã euidẽtia: ut nullus oĩno alius ſuus noĩet᷑.ita faciã. Itẽ ex eodẽ libro:ꝙ ĩ ſæculi fi
ne xp̃s & oẽs ſacti ſui ſupra dæmões hẽbũt ſedẽ. Et utiidẽ ipi dæmõe ſᷣm uolũtatẽ ſedẽtis ſupra ſe xpᷣi:& ſctoꝶ
eius agãt. Ex eo capitulo: ubi dicit apoſtolus ut oſtẽderet ſæculis ſupueniẽtibus abũdãtes diuitias græ uæ in
„IXXXVI.

—

bonitate ſupꝑ nos in Xpᷣo ieſu poſt pauca:qd nos inꝗt qui quondã lege tenebamur inferni: & ꝓppter uitia atq;
peccata ut opibus carnis:ita eramus & ſuppliciis deſtinati: nũc in xpᷣo regnemus: ſedeamuſe q; cum eo. Sedea/
mus auũt nõ in humili quocũq; loco:ſed ſuꝑ oẽm pᷣncipatũ: ptãtẽ: & dñationẽ. & oẽ nomẽ q;noĩatũ eſt: non
ſolũ in hoc ſæculo: ſed etiã in futuro. Si eni Aps reſuſcitatus eſta mortuis: & ſedet ad dexterã dei ĩ cæleſtibus
ſuꝑ oẽm pᷣncipatũ & ptãtẽ & uirtutẽ: & nos ſedebimus regnabimuſq;ʒ cũ Xpo. neceſſe eſt: ut ſuper his ſuper
quæ ſedet ille: ſedeamus. Sed qui diligẽs lector eſt: ſtati dicet & reqret. ꝗd ergo maior homo angelis: & cũctis
in cælo ptãtibus/ Quod qa piculũ eſt rndere: pncipatus:ptates:ac uirtutes:& dnationes:& oẽ nomẽ qd noĩa
tur: nõ ſolũ in hoc ſæculo: ſed etiã in futuro: maxime qa oĩa ſubiectaſũt xpᷣi pedibus: nõ ad bonã partem:ſed
ad cõtrariã refert: ut dicat eſſe eos angelos refugas. Et pncipẽ mundi huius: & lucifeꝶ qui mane oriebat᷑: ſuꝑ
ꝗbus ſacti ſeſſuri ſũt cũ Apo.lIllis quoq; tribuẽtes bñficiũ:qui nũc ĩferni & male libertate ſua abutẽtes uagen
tur paſſim: & per pcipitia corruãt pctõꝶ. Cũ aũt tales habuerit ſeſſores: iuxta ſedẽtiũ uolũtatẽ incipiẽt guber
nari. Nũquid & hic ambiguitas aliqua derelicta eſt: ut locus hic egeat aſſertore? Vbi euidẽtiſſime nulla illius
alii ſibi ĩteriecta ꝑſona: dicit angelos refugas: & pncipẽ mundi huius: & lucifeꝶ qui mane oriebat᷑: in fine Xp̃o
. ſuꝑ ſe ſedẽte & regnãte cũ ſanctis ſuis cõſortes ac ſocios:nõ ſolũ regni eius: ſed & uolũtatis futuros. Secundũ
uolũtatẽ nãq; Ap̃i & oĩum ſctõꝶ eius agere: hoc eſt ad ſumã btitudinẽ pueniſſe. Neq; enĩ eſt alia pfectio or̃o
nis qua ſupplicare nos docuit pfi: niſi ut fiat uolũtas eius ſicut in cælo & in terra. Sed ꝗſo patiẽter audite. Nõö
quidẽ oĩa: quæ de ipſis dogmatibus in libris eius cõtinent reuoluẽtẽ. Tãta enĩ ſũt: ut plura mihi ſi exeq ea cu⸗/
piã: uolumĩa cõſcribẽda ſint: ſed tãta ꝗta ſatiſfacere legentibus poſſint: ꝙ nõ iſte caſu in hæc ĩcidat: quæ nũc
diſcipulis imitãda ꝓponit. ſed latiſſima & freꝗᷓnti aſſertione cõfirmat. Sed uideamus quæ ſũt: quæ nos ex his
ꝓbatiſſimis edocet cõmẽtariis. Itẽ ex eodẽ libro.qd nõ ſolũ ĩ pnti ſæculo: ueꝶe etiã in futuro aſcẽſus ſit hoĩum
& deſcẽſus: de eo capitulo in quo ait.ſuꝑ oẽm pᷣncipatũ:ptãtẽ: ac uirtutẽ: &oẽ nomẽ qd noĩat᷑: nõ ſolũ ĩ hoc
ſæculo: ueꝶ etiaã in futuro poſt aliꝗᷓta. ſi aũt ſũt inꝗt ptãtes uirtutes & pncipatus & dñationes: neceſſe eſtut &
ſubiectos habeãt: & timẽtes ſe: & ſeruiẽtes ſibi: & eos qui a ſua fortitudĩe roborent᷑. Quæ diſtributiões officio
rũ: nõ ſolũ in pñtiaꝶ: ſed etiã in futuro ſæculo erũt. Vt per ſingulos ꝓfectus & honores: aſcẽſiões etiã & deſcẽ/
ſiones: uel creſcat alius: uel decreſcat. Et ſub alia atq; alia ptãte: uirtute: pncipatu atq; dnatione fiat. Cur magĩ
ut tuis tecũ uerbis agã: poſt quadringẽtos fere annos: qetas & ſimplices hæc latinorum mẽtes doces? Curno/
uas uoces quas ab apoſtolis nemo ſuſcepit ĩſuetis auribus ĩgeris? Quæſo teut parcas romanis auribus: parcas
fidei: parcas uoce quæ ab apoſtolis laudata eſt. Cur in medio ꝓfers qd Petrus & Paulus edere noluerũt? Vſq;
quo tu hæc ſcriberes:nõ uſq; quo ego interpᷣtarer: ut doces: ſed uſe qquo tu hæc ante. xv. fere annos ſcriberes:
ſine his mũdus xp̃ianus nõ fuit!. Quid eniĩ tu modo doces: ꝙ in futuro ſæculo adhuc aſcẽſiones & deſcẽſiões
fiãt? Et pficiant aliq: & aliqui decreſcãt? Ergo illud qd dicis in hoc ſæculo uita acqꝗrit᷑ uel amittit᷑: nõ eſtuerũ:
an occultã hẽt aliquã interpᷣtationẽ! Nõ enĩ pnĩam agis pro his quæ in iſtis cõmentariis cõtinent᷑. Itẽ qd eccle
ſia unũ corpus:no ſolũ & hoĩbus: ſed & angelis & oĩbus uirtutibus cæleſtibus ĩ telligendũ ſit: ex eodẽ libro de
eo capitulo ĩ quo ſcriptũ ẽ: & ipſũ dedit caput ſup oẽm eccleſiã poſt pauca:nõ ſolũ inqt hoĩum:etiã ſed ange/
loꝶ cũctarũq; uirtutũ & rõnabiliũ creaturaꝶ eccleſia ĩtelligi põt. Itẽ qd aĩæ: qa in illa pori uita nouerãt deũ:
modo eũ nõ quaſi ignotũ cognoſcãt: ſed quaſi poſt obliuionẽ denuo cognoſcãt ex eodẽ libro ita dicit. Quod
uero in agnitione eius: ideſt yc quidam ſicĩtelligunt: ut ĩter at vorav& Vασι c eſtinter notionem &
agnitionẽ illud ĩterſit ꝙ notio illud ſit qdante nõ ſctuimus: & ea poſtea ſcire cæpimus. Agnitio uero eoꝶ que
poſtea recordamur:& porẽ quãdã uitã in cæleſtibus ſuſpicamur: poſtꝗᷓ in corpora iſta deiecti & obliti dei pa/
tris: nũc eũ per reuelationẽ cognouimus: ſm illud qd ſcriptũ eſt: remiſcent᷑: & cõuertent᷑ ad dũm oõs fines ter/
. ræ. & multa his ſimilia. Quod aũt ait iteꝶ: qa quidã hæc dicũt: puto me ſatis euidẽter in ſu pioribus edocuiſſe
Quod ſi qũ ponit:quia quida hæc dicũt: nec tũ iſta quæ dicunt deſtruit: iſte ipe ſit quidã uel alius maxime cũ
iã cõcordes his ſnĩas abſ. q; ulla mteriectione pſonæ ab eo dictas freꝗᷓ nter onderim. Sed ꝗd adhuc eſt:qd ei di/
ſplicet in alio t aſtra inquit uel cætera quæ in cælo ſunt: rationabilia dicit & delicti capacia. Videamus ergo
qd ipſe de talibus ſẽtiat in eodẽ libro ex eo capitulo: ubi ſcriptũ eſt. oportet enĩ eũ regnare: donec ponat inimi/
cos ſuos ſub pedibus ſuis. Poſt aliquãta põt inqꝗt ita rñderi: ꝙ abſq; peccato nullus ſit. Et ſydera ipſa nõ ſunt
mũda corã deo:oiſi q; creatura paueat creatoris aduentũ. Vnde crux ſaluatoris nõ ſolũ ea quæ in terris ſũt: ſed
etiã quæ in cælis erãt: purgaſſe perhibet᷑. Itẽ / Ppter corpus humilitatis & corpus mortis hoĩem filii iræ appel
lent᷑: ex eodẽ libro de eo capitulo ſcriptũ eſt: & eramus natura filiiiræ ſicut cæteri. Poſt aliꝗta: nos uero inquit
dicamus eſſe pᷣmũ oẽs hoĩes natura filios iræ ꝓpter corpus humilitatis & corpus mortis. & ꝙ ab adoleſcentia
mẽs hoĩum appoſita ſit ad malitiã. Itẽ ꝙ pᷣma ſit aĩæ factura: & deĩceps corporis plaſmatio ex eodẽ libro ſub
eodẽ capitulo poſt multa: & diligenter inquit obſerua: quia nõ dixit ipſius figuratio ſumus atq; plaſmatio:
ſed ipſius factura. plaſmatio quippe originẽ de terra e limo trahit. factura uero iuxta ſimilitudinẽ & imagi/
nẽ dei ſũpſitexordiũ. Quod in cẽteſimo.xviii.pſalmo ſimul poſitũ tanꝗᷓ diuerſa ſignificat. Manus tuæ dne
fecerunt me: & plaſmauerunt me. Factura primũ locũ tenet. deinde plaſmatio. Quid adhuc aliud eſt: qd con
demnari uult? Dicatut id deeius libris ĩmo de eius corde ꝓferamus. Quod enĩ inquit unã naturã & aĩarum
& angelorũ moleſtũ eſt hoc. Sed uideamus quid ipᷣede hoc ſetiat in his libris: quos nobis ad cõfeſſiõis exẽplũ

. ℳ

–. — — — — — —

—

— ⏑

2

lta at
⸗R
ellnon
lellbhng
i luper
Ccici
gno
ttemles
dat: ſu
Suagen
etguber
llali
fne i⸗
ecundi
echiodi
ite N
gendu/
Juæ nu
osexhi
hoium

lüibee

eelturs
eslhen
iAd
Curmg
Curno
vparg
1
bers:
oes
keri:
Jlede
lbode
D
rit cei
. ul
onend
cooe
lahe
nester
aulle
neci
keici/
nim-
ſunt
irſed
hl
inqun
ſcentu
ro ſo
mato

& ad credendũ regulã ponit. Itẽ ex eodem libro de eo capitulo: ubi ſctiptũ eſt: ueniẽs euãgelizauit pacem his
qui longe & his qui ꝓpe: qdcũ de iudæis & de gentibus pᷣmũ dictũ expoſuiſſet: poſtmodum addidit hæc: &

hæc quidẽ iuxta uulgatã interpᷣtationẽ dicta ſũt. Cæteꝶ qui illud apoſtoli legit: de Ap̃o memorãtes pacẽ faci/

ens per ſanguinẽ crucis ſuæ his quæ in terra erãt: & his quæ in cælis: & cætera quæ in eodẽ dicunt᷑ loco:non pu
tabit nos qui iuxta ſpm̃ Iſrael uocamur fuiſſe longe: & iudæos qui tmmodo iſrael nũcupant in carne fuiſſe p/

pe.Et hanc totã ĩ telligentiã ad angelos uirtuteſq; cæleſtes: & ad aĩas tẽperauit humanas: qd in ſuo Aps ſãgui
ne terrena & cæleſtia copulauerit: quæ ĩter ſe diſſidebat. Et bonus paſtor morbidã ad montes reuectãs ouẽ: fe
cerit eſſe cũ cæteris dragmãq; quæ perierat: dragmis quæ ſaluæ fuerint copulauerit. Vides quãtã diuerſitatẽ

naturæ facit inter aĩas & angelos? ꝗta eſt inqt ĩter ouẽ & oues: & inter dragmã & dragmas. Sed pauca addidit

dicẽs: qd aũt ait ut duos cõderet in ſemetipſo in unũ nouũ hoĩem:qd & magis uidet᷑ ſuperiori de iudæis & gẽ

tibus ſenſui cãuenire: ſic ſuæ intelligentiæ coaptauit: ut dicat hoĩem iuxta imaginẽ & ſimilitudinẽ dei factũ:
eandẽ poſt recõciliationẽ formã receptuꝶ: qua & nũc angeli hnt: & ipſe pdiderit. Nouũ aũt hoĩem dicit eſſe:
qui quotidie renouat᷑: & habitaturus eſt in nouo mũdo: ſicut oues ab oue: & dragma a dragmis differunt: ita

& aĩas cũ angelis eſſe dicit. & eandẽ formã quã nũchñt angeli pᷣmus homo habuerit: & perdiderit homĩem ha

bituꝶ dicit in futuro. Si natura: ſi ſpecie: ſi forma nõ differat: quõ nullus pudor eſt erudito hoĩ ſuas ſnĩas ſub
alterius noĩe cõdemnare maximecũ hocita nõ ſᷣm uulgatã expoſitionẽ: ſed ſᷣm apoſtoli ſenſũ dici debere de

cernas. Sed uideamus ꝗd ad hæc ĩ eodẽ loco addit᷑. poſt pauca ſic inqt. Et ĩſſtaurationẽ noui hoĩs tũc plene pfe
cteq; cõplendã: cũ cæleſtia terreſtriaq; fuerint copulata: & ĩ uno ſpᷣu & ſẽſu eadẽq; ſnĩa acceſſerimus ad prem
Nelſcio ꝗd tale & in alia epiſtola:ſiꝗs tñ recipit prudẽtibus quibuſq; lectoribus Paulus ſubĩdicat dicẽs:hi oẽs
teſtimoniũ fidei accipientes: nõ receperũt ꝓmiſſionẽ a deo pro nobis aliqd melius puidẽte: ut nõ abſq; nobis
cõſumarent᷑. Propterea uniuerſa creatura cõgemiſcit nobiſcũ: qui in tabernaculo iſto cõgemiſcimus: & cõdo
let quia timore dei in utero cõcepimus: & dolemus: & p̃ſtolat᷑ reuelationẽ filioꝶ dei: ut de uanitate ſeruitutis

cui nũc eſt ſubiecta liberet᷑. & fiat unus paſtor & unus grex: & or̃o dni cõpleat᷑ dicẽs. Fiat uolũtas tua:ſicut ĩ cæ
lo & in terra. Cæleſtia & terreſtria: ideſt angelos & hoĩes: ſicut ante unã formã geſſerũt:& unũ ouile habuerũt
ita & in futuro dicit eſſe reparanda. Quia xpᷣus uenit utrunq; facere unũ gregẽ: & hoc futuros hoĩes eſſe dicis:

uel ꝙ nunc ſũt angeli: uel ꝙ ante ipſi hoĩes: ideſtaĩæ fuerũt. Et quõꝗᷓſo te ta amice: ĩmo iã nec amice:ſed ſcur

riliter mulierculas irridebas: quæ cũ plauſu uẽtris & femoris negarẽt ſe poſt reſurrectionẽ:in corpore iteꝶ fra/

gili futuras. ſed ſimiles angelis: uel id ipſũ futuras eſſe: ꝗqd angelos? Et hæc cũ tãta irriſione dici a mulieribus

arguis quæ de tuis illis electis cõmẽtariis ſcripta ꝓferunt᷑. Nũquid nõ hoc tibi tale uidet᷑: quale ſiq; furti aliũ

ĩcuſans: id ipſũ unde aliũ arguit:in ſuo ſinu cõtegat furtũ: Et poſtea ꝗᷓ late porauerit:& magnifice fuerit ĩue

Cctus in furẽ: poſtea ꝗᷓ teſtes produxerit: iuris quoq; iurãdi dederit ſacra:poſt hæcoĩa furtũipſũ: pro quo aliũ

iã ſe cõuiciſſe putauerat: de ſinu eius extrahatur? Tũ deinde arguis alios: ꝙ ĩterrogati de talibus:nõ pmpte nec
ſtatiĩ rũdeant. Et hicipſe de apoſtolo dicis: qd neſcio quid tale in epiſtola ſua prudẽtibus quibuſq; lectoribus
Paulus ſubindicat. Et nõ quibuſq;: ſed prudentibus. Nos miſeros quid irrides o nr pœnitẽs? Si qd apoſtolus

nõ manifeſte ptulit: aut neſcire: aut dubitare nos dicimus. Et tu nõĩtelligere: ſed ſubitelligere: & ideo nõ tã in

dicamus ea: ꝗᷓ ſubindicamus tibi. Iã ſi reuelata ſũtilla: quæ oculus nõ uidit: nec auris audiuit: & in cor homĩs
nõ aſcenderũt: ſed tibi uenit qd ꝑfectũ eſt: & deſtructa tibi ſũt ea quæ ex parte ſũt:clama de his & prædica. Et

quæ apoſtolũ ſubĩidicaſſe dicis:tu pindica: qui nõ ſolũ ea quæ ſubĩdicata:uerũ & quæ cõfirmata ab eo ſcribis

eſſe nũcdãnas. Hæc enĩ oĩa quæ nũc anathematiæari iubes:dũ apoſtoli dicta exponis: aſtruxeras. Et tanꝗᷓ illi

us ſenſibus hæc ĩſerta eſſe docueras. Quid adhuc aliud eſt qd dãnare cæteros iubet? Quod corpus hoc inquit
carcerẽ: & uincula eſſe aiæ dicũt. & ipſã aĩam nõ ire aſſerũt: ſed redire ꝗᷓſi ad ea loca: ubi iã ante fuerat. Profera
mus ergo & de hoc quõ ipſe ſẽſerit teſtimonia. Etipſis iſtis cõmentario libro ſecũdo: ex eo capitulo: ubi dicit.

huius rei gra ego Paulus uinctus Ieſu xpᷣi poſt pauca:quia in pluribus inquit locis ſcriptũ eſt: uinculũ aĩæ cor
pus hoc dici:ꝙ; quaſi clauſa in carcere teneat᷑ :dicamus ꝓpterea Paulũ corporeis nexibus coerceri nec reuerti: &
eſſe cũ xpo: ut pfecta in gẽtes per eũ pᷣ̃dicatio cõpleat᷑.lItẽde eadẽ re ex eiſdẽ commentariis libro tertio capitulo

ubi dicit. pro quo legatione fungor in cathena: poſtaliquãta ꝑillũ iteꝶ ſuũ alin gu ipſe eſt: ita dicit.alius ue
r0 ꝓpter corpus humilitatis: & cathenã iſtã qua circũdat᷑: & nec dũ ſcimus ſᷣm qd oportet nos ſcire: & per ſpe/
culũ uidemus in enygmate:iſta eũ dixiſſe cõtendit. Et tũcuere poſſe in cõfidentia euãgelii apire myſteria: cum
cathenã depoſuerit: & de carcere liber exierit. Niſi forte & in uinculis abſq; uinculis cõputandus eſt: qui con/

uerſationẽ habet in cælis: & de quo dici põt. Vos aũt in carcere non eſtis: nec in carne:ſed in ſpᷣu:ſi tũ ſpũsdei
habitat in uobis. Itẽ de eadẽ re ex cõmentario epiſtolæ Pauli ad Philomenẽ ſub eo capitulo: ubi ait. ſalutat te
Ephrafas cõcaptiuus meus: poſt aliqᷓta: niſi forte recõditũ aliqd & ſacratũ(ut ꝗdã putãt)in uerbo captiuitatis

onsdit : capti pariter & uĩcti in uallẽ hãc deducti ſũt lachrymaꝶ. Vides quõ hæ tanꝗᷓ myſtica & ſecrata dicit

hri apd quoſdã: quoꝶ tñ & ipᷣm unũ eẽ:i multis ſæpe docuimus: Sed uti figura p quã ſciæ myſticæ uideat ĩui
diã declĩare. Hæc inqt quõ ſe hẽant uideris. Nũquid & oĩa reſtituẽda eẽ ĩ unũ ſtatũ:atq; ĩ unũ corpus redinte
rãdos nõ ſolũ hoĩes: ſed & dæmões & ãgelos refugas. Dictũa me potes referre: uis mihi inqt nõ fiat: ſed qd ex

alterius pſona dixi alterius ſit. Siqd ſane exide dictũ: ac nullius ĩteriecta ꝑſona ſcriptũ legeris hoc mihi merito

Ixxxvii.

vrviſ

debet aſcribi. Et quid oẽs iſtos effundimus: quos ſupius deſudauimus agones? Tãtũ ualet frõtis duritia. Sed
age fiat: acqeſcamus etiã in hoc:nõ ut res:ſed ut ipſe poſtulat cõuincat᷑: ex his cõmẽtariis libro ſecũdo de ea re
quã ꝓpoſui ſub eo capitulo: ubi ſcriptũ eſt: ſolliciti ſeruare unitatẽ ſi pũs in uinculo pacis: unũ corpus & unus
ſpũs: ſicut uocati eſtis in una ſpe uocationis uræ poſt aliꝗ̃ta. Quærit᷑ inꝗt quõ una ſpes uocatiõis ſit: cũ apud
pr̃em diuerſæ ſint mãſiones:ad quod unã ſpem uocationis regnũ cæloꝶ: quaſi unã domum dei pr̃is eſſe dici
mus. Et in una domo plurimas mãſiones. Alia enim gloria ſolis: alia gloria lunæ: alia ſtellaꝶ. Aut certe illud
ſubtilius indicat᷑: quod in fine & in cõſumatione reꝶ in pᷣſtinũ ſtatũ reſtituenda ſint oĩa: qñ oẽs unũ corpus
efficiemur: & in unũ perfectũ reformabimur: & or̃o pro nobis Saluatoris ĩplebit᷑. Pater da: ut quõ ego & tu
unũ ſumus:ita & iſti in nobis unũ ſint. Accepiſtis & hanc eius de reſurrectione oĩum abſq; ulla ambiguitate
ſnĩam: accipite & aliã: & tunc cõcludã apologiæ nt̃æ pᷣmũ uolumẽ. Innumera ſũt enĩ eius dicta de talibus. Itẽ
ex eodẽ libro ſub eo capitulo ubi ſcriptũ eſt: ex quo totũ corpus cõpactũ & conglutinatũ per oẽm iuncturam
admiſtrationis m operationẽ in menſurã uniuſcuiuſq; mẽbri augmentũ corporis facit in ædificationẽ ſuiĩ
charitate. ſic cœpit in fine reꝶ cum deũ uidere cœperimus facie ad faciẽ: & in mẽſurã puenerimus plenitudis
Xpi: de cuius plenitudine nos oẽs accepimus:ita ut AXpᷣs nõ ex parte ſit: ſed totus in nobis: & relictis initiis par
uuloꝶ creuerimus in eũ uirũ: de quo ꝓpheta dicit: ecce uir oriens nomẽ eſtilli. & Ioãnes baptiſta cõmemorat
poſt me ueniet uir: qui ante me factus eſt: qm̃ ante me erat. Tuncin occurſũ unius fidei & unius agnitionis fi
lii dei:quẽ nunc pro uarietate mentiũ: nõ una nec eadẽ fide agnitionis cognoſcimus:totũ corpus qd prius diſ
ſipatũ fuerat: & in diuerſa laceratũ: in ſuã cõpaginẽ iuncturãq; rediget᷑: ita ut una ſubmiĩſtratio eadẽq; opera
tio & unius ætatis cõſumata perfectio: totũ faciat creſcere corpus æqualiter. & oĩa mẽbra iuxta mẽſurã ſuam
incrementũ ætatis accipiant. hæc aũt tota ædificatio per quã eccleſiæ per partes corpus augebit᷑: & mutuaĩ ſe
charitate cõplebit totas rõnabiles creaturas: ſub unius rõnabilis aĩalis ĩtelligamus exẽplo.Et quodcũq; de hu
ius mẽbris dixerimus & partibus: hoc ſciamus eſſe referendũ ad unãquãq; rõnabilẽ creaturam. Putemus hoc

aĩal ita per artus: uenas: carneſe laceratũ: ut necos oſſi hæreat: nec neruus iungat᷑ ad neruũ. ſeparati oculiia/

ceant: ſeorſũ nares: manus aliũ locũ teneãt: in aliũ piecti ſint pedes: & reliqua mẽbra in hunc modũ ĩter ſediſ
perſa & diuiſa. Fingamus aliquẽ uenire tantæ ſciæ medicũ iuxa fabulas ethnicoꝶ Eſculapiũ poſſit imita/
ri: & nouã figurã nouũq; hoĩem Virbiũ ſuſcitare. hic neceſſe habebit unũquodq; mẽbrũ in ſuo loco reſtitue
re: & cõpagẽ copulare cõpagi: & quodã glutino partibus reſtitutis unũcorpus efficere. Hucuſq; nobis una ſi/
milituco ꝓceſſerit. Nunc in eadẽ ſimilitudine ad id quod intelligi uolumus:aliud trahat᷑ exemplũ. Paruulus
creſcit: & occulto æuo in perfectã adoleſcit ætatẽ. ſuũ manus hñt argumẽtum: ſua pedes ſentiũt incrementa:

uenter dũ neſcimus ĩ plet᷑:humeri dũ fallunt᷑ oculi dilatant᷑.Et oĩa mẽbra per partes iuxta menſurã ſuã ſic cre

ſcũt: ut tñ nõ ſibi ſed corpori uideant᷑ augeri. Ita ergo & in reſtitutione oĩum: qñ corpus totius eccleſiæ diſper
ſũ atq; laceratũ uerus medicus Ieſus xp̃s ſanaturus aduenerit: unuſꝗſq; ſᷣm menſuram fidei & agnitionẽ filii
dei: quẽ ideo agnoſcere dicit᷑: quia pᷣus nouerat: & poſtea noſſe deſinit:ſuũ recipiet locũ. & incipiet id eſſe: qd
fuerat. ita tamẽ ut nõ iuxta aliã hæreſim oẽs in una ætate ſint poſiti: ideſt oẽs in angelos reforment᷑: ſed unũ/
quodq; mẽbrũ iuxta mẽſurã ſuã &officiũ perfectũ ſit. Verbi gra:ut angelus refuga id eſſe incipiet qd creatus
eſt. & homo qui de paradi o fuerat eiectus: ad culturã iteꝶ paradiſi reſtituat᷑. Iſta aũt uniuerſa ſic fiant: ut in
uicẽ inter ſe charitate iungant᷑. Et dũ cõgaudet membrũ mẽbro: & in alterius ꝓuectione lætat᷑: Xpi corpus ec
cleſia pᷣmitiuoꝶ habitet in cæleſti hieruſalẽ: quã in alio loco apoſtolus uocat matrem ſctõꝶ. Hæc tua dicta le
gunt oẽs latine: quæ etiã nunc tu quoq; iubes eos legere:ubi dicis ꝙ oẽs rõnabiles creaturæ quæ ſnb unius ra/
tionabilis aĩalis exemplo intelligunt᷑: ita in unũ corpus reparandæ ſint: tanꝗᷓ ſi unius hoĩs membra diuulſa
rurſus in eiſdẽ corponis ſoliditatẽ Eſculapii arte reparent᷑: in quibus quidẽ diuerſa futura definis ofſicia: utpo
te membroꝶ.ſed corpus unũ hoc eſt unius naturæ & hocoĩum unũ corpus primitiuã eccleſiam uocas: & cor
pus eſſe noĩas Xpi: cuius corporis ſuũ membrũ ſuo officio reſtituendũ ais eſſe angelũ refugã: qui eſt utiq; dia
bolus. & in hoc qd ab initio creatus eſt reparandũ. Similiter & hoĩem aliud mẽbrũ ad cultũ paradiſi tanꝗᷓ co/⸗
lonũ originariũ reuocãdũ.& hæc nulla ut fieri ſolet: cũ de rebus talibus pedetenti:cauteq; dicit᷑: alterius ĩterie
cta pſona ꝓſequeris. Vt uel dubitaſſe te aliqs in rebus tã ſecretis & abſconditis exiſtimaret: ſicut Origenes iſte
cuius te & diſcipulũ nõ negas & pꝓditorẽ fateris: ſemꝑ facere iuenit ĩ talibus. Sed abrupta & definita ſnĩa tanꝗᷓ
ſi angelus queret in Daniele aut Xps in Paulo mortaliũ auribus futuroꝶ archana enũcias ſæculorum. Et ais
nulli ueteꝶ electa a Xpo plebs fideliũ credas. Si Origenes aliqd de diuinæ diſpenſationis ſecretioribus ſuſpi/
catus ẽ: nemo recipiat. Et ſi Clæmẽs aut ille apoſtoloꝶ diſcipulus: aut illæ alexãdrinæ eccleſiæ: & ipſius magr
Origenis tale aliqd dixerũt. Etiã ſi Gregorius ille põticus uir apoſtolicaꝶ uirtutũ. Etiã ſi iſte alius nazãzenus

& Didymus uidẽs ꝓpheta ambo magñ mei: ꝗbus ſapiẽtius ĩ fide nihil hẽt mũdus. Oẽs iſti ut Origenes erraue
rũt: ſed accipiãt erroris ſui ueniã. qa & ego aliqũ erraui: & nũc pnĩam gero: ſed ueniã accipe debeo. Origenes

uero cũ eadẽ quæ ego dixerit: etiã ſi pnĩam egit: uenia nõ accipiet:iĩmo pro his quæ oẽs diximus: ſolus ipe da/
net᷑. Ipᷣeẽ qoĩa mala fecit.Ipᷣe eni ꝓdidit. Vn ẽ totũ qcqd nos loqmur: qcqd ſcribimus: qcqd dicti putat᷑ erudi
ti: & qdde græcis bonis latia facimus nõ bona. Nemo ergo ꝗᷓnꝗᷓ hoꝶ audiat. Sed hæc ſola ſuſcipite quæĩ meis

cõmẽtariis ĩuenitis: & maxime ĩ epiſtola ad epheſios ĩ ꝗdus Origenis dicta uehemẽtiſſime cõfutaui. Ego autẽ

— W.(——

dir

ne⸗

bla

lnc

her⸗
Gn

n

dl
⸗
ken

nid
dal
Wn
di⸗
ge⸗
ſer
de⸗
mi
nil
i
cun

gui

lxrviij

ſeru taui rut credere & tenere debeatis reſi urrectionẽ carnis ita fu turã: ut corpora cõuertantur in aĩas: & uxores
unn dirigant in uiros: & qcdante mũdi cõſtitutionẽ: aĩæ in cæleſtibus fuerĩt. Et ĩde ob quaſdam cauſas ſoli deo co
all gnitas: in uallẽ hanc deductæ ſint lachrymaꝶ: qd corpori mortis ĩſertæ ſint: & qck in fine ſæculoꝶ oĩs natu/⸗
kli ra rõnabilis in unũ corpus reſtituat᷑ ſicut ab initio fuit: ita £ homo ad paradiſũ reuocet᷑: & angelus refuga ſi u
elhl ra Petrũ & Paulũ:cui ipſi ad paradiſũ: utpote hoĩes:ille añ inid qd ex initio creatus eſt reparet 8 fiant oẽs ſi
4 mul eccleſia pᷣmitiuoꝶ in cæleſtibus:& ſint dũ in ofliciis quidẽ ſingulis gbuſea ; ſunt mẽbra Xpi. Vniuerſitas
l uero cũctoꝶ pfectũ xpᷣi ſit corpus. hæc tenẽtes o fideles: prudẽteſq; diſcipuli & iſtas meas ĩdubitatas diffini/
isn tiones cuſto ientes Origenẽ tamẽ pro his ipſis dictis condẽnantes bñ agetis: ualete. Vides qa totũ cũ irriſt iõe
Nlalt agis/ Et pœnitere te ideo dicis: ut fallas eos ꝗbus ſcribis? Nã & ſi uere te pœniteat: ut debet:qd facies ob oẽs il/
huli las aias: qs p tot annos hæc tua tam uenenata (ut ipſe ais)doctrina decepit: Deĩde ꝗs unꝗᷓ per tuã pnĩam emẽ
kunn dabitur: cũiſte ipſe libellus: in quo & pœnitens & accuſator & iudex es: auditores tuos rurſũ: ad hæcipſa & le-
diſui genda & tenẽda trãſmittat? Ad ultimũ etiã ſi hæc ita non eſſent: ipſe tamẽ tibi etiã poſt pnĩam oĩs aditus ue/⸗
tul⸗ niæ pcluſiſti. Ais enĩ etiã ipſũ Origenẽ pœnituiſſe pro his dictis: libello pniæ ad Fabianũ tunc urbis romanæ
muper epᷣm dato: & tũ poſt pnĩam:poſt centũ & ꝗqnquaginta annos mortis ſuæ in ius eũ trahis: & ad dãnationẽ uo/
mont cas. Quð ergo pro his dictis tibi uenia dabit᷑ pœnitenti: ſi ille qui ante te pro his pœnituit ueniã nõ meret᷑ Si
lonig militerut ſcripſiſti: ſcripſit. ut pœnituiſti: pœnituit. Aut ſimiliter pro pnia debetis abſolui. Aut ſi negas ue/
nudtl niã pœnitẽti:qd- ego nõ opto: tu purges nos pariter condẽnari pᷣm quandã euãgelii parabolã. Oblata eſt dño
hopen a iudæis adultera ut uiderẽt ꝗd de ea ᷣm legẽ iudicaret. Ille miſericors & miſerator ait ds: ſiꝗqs urſm peccatum
iſium nõ habet: mittat ſup eã lapidẽ: & tuncoẽs inꝗt diſceſſerũt. Et iudæi quidẽ licet ĩpii & ĩcreduli tũ erubuerũt cõ
tmile ſcientias ſuas:ne cũ ipſi eſſent peccatores: in peccatores uiderent᷑ ulciſci. Et latro ille de cruce dicebat ad aliũ la/
dehn tIeronẽ: qui ſimul pẽdebat in cruce & blaſfemabat: qa nec deũ times: uel quod in eodẽ nos ſumus iudicio. Nos
nusher ciũ eadẽ quæ in nobis ſũt: cõdẽnemus in aliis: nec cũ iudæis erubeſcimus: neccũ latrone miteſcimus.
doulin L . Argumentum ſecundum libri eiuſdem Ruffini.
erſedl INhn Oc ſecundo libro ſub apologiæ ſpecie Ruflinus in beatũ Hieronymũ maledicta cõgerit dicẽs:cũ li/
timit, bellis ſuis eo maxime qui de uirginitate ſcriptus eſt: oẽm ordinẽ eccleſiæ lacerare:ſanctũ Ambroſiũ
telutue carpere: oẽs ſcriptores ineptiæ aut ĩperitiæ accuſare: periuriũ quoq; deteſtabile cõmittere: qui cõtra abiuratio
unaſ⸗ nẽ: nõ ſolũ libros ſæculares legat: ſed illis ſe iactet & efferat ĩpio Porphyrio: & Baraba pceptore gloriet: & ĩ deũ
uulus blaſfemus fuerit:quẽ ſociũ hre dixerit Origenẽ:quẽ ĩprobat decẽ p̃fatiũculis in cælũ extulerit: & apoſtolis co/
nta⸗ æaquarit: & uetus teſtamentũ qd apoſtoli cõmẽdarũt:noua trãſlatione ſubuerterit.
tae⸗ Incipit ſecundus liber controuerſiarum Ruffini contra doctorem præclariſſimum beatum Hieronymum:
Epiltola. XII.
iti Vperiore quidẽ libello dogmaticas eius obiectiones: quas aliis ĩpingit ĩmerito: in ſeipſũ teſtẽ re/
let torfimus. nũc uero iam explicitis: & poſt tergũ reiectis his quæ fidei uicinæ ſũt cauſationibus: cõ
Aund⸗ fidentius ei de cæteris terminationibus rñũdebimus. Eſt enĩ etiam illud accuſationis eius grauiſſi
gun 4 mũ caput:qd ſimiliter ut cætera mẽdacia ueritatis falce reſecandũ eſt. Ait enĩ confœderatos eſſe
tnti v quõſdã Origeni ad piuriũ.Et iſtud myſticæ eius traditiõis archanũ abſcõditũ eſſe in ſexto ſtromatum libro:
ut nec ab ullo alio inter tot ſæcula niſi aſe ſolo dephenſũ. Veꝶ ne riſũ ei moueã:ſi iuſiurãdi ſacro alienũ me eſſe
lae cCcofirmẽ: a cõfœderatione piurii planiore uia ad manifeſtationẽ ueritatis ĩcedã. Et ei qd facillime ꝓbare poſſũ

ion nec habuiſſe me unꝗᷓ libros iſtos: necante legiſſe a quoꝗᷓ p̃ſtitos. Et ſicut non poſſũ excuſare de eo qd quale ſit
ul⸗ neſcio: ita nec accuſari quidẽ poſſũ de eo: qd uel ſi ſit: penitus ignoro. Iſte tũ qui arguit uel ab illo traditũ: uel
adiſcipulis eius dici: qd ſcriptũ eſt: qui loquit᷑ ueritatẽ cũ pximo ſuo: ꝓximus nõ ſit niſi ille qui perfectus ſit

& ſymmyſtes. & iteꝶ qch⸗ apoſtolus dicit: qa ſapĩam loqmur inter pfectos: & qd ſcriptũ eſt: nolite ſanctũ da/
4 re canibus: neq; mittatis margaritas ur̃as ante porcos: ut aſſerãt inꝗt per hæc ueritatẽ nõ oibus aperiendã. Vi-
no⸗ deamus qd ipſe in iſtis electis cõmentariis libro ſecũdo ſub eo capitulo ubi ſcriptũ eſt: ꝓpter quod deponẽtes
gitene mẽdaciũ loqmini ueritatẽ unuſqſq; cũ pximo ſuo qm ſumus inuicẽ mẽbra: poſt pauca: ꝓpter quod inquit
vle Paulus ipſe. pfectus in alia epiſtola loquebat᷑ lapian auũt loquimur ĩter perfectos. Ergo hoc eſt qc iub etrut
gtni unuſqſq; myſtica atq; ſecreta & ea quæ ueritate dei ſũt plena loquat᷑ cũ ꝓximo ſuo ut & dies diei eructet uer/
B dũ: & nox nocti indicet ſcĩam:hoc eſt clara quæcq; & lucẽtia his indicet: qui merent audire: Vos eſtis lux mun
⸗ di. Porro tenebroſa autĩ uoluta & oĩ—um ſacroꝶ nocte uelata aliis referat: qui & ipſi nox tenebræ uel caligo ſüũt
4 de quibus dicit: & caligo ſub pedibus eius. Moyſ. es ingredit᷑ in turbinẽ & caliginẽ: ubi erat deus. Et de ipſo deo
ſcriptũ eſt. Poſuit tenebras latibulũ ſuũ. Loquat itaq; ueritatẽ atq; myſteria unuſquiſq; cum pꝓximo ſuo:nec
1 det ſanctũ canibus: neq; mittat margaritas ante porcos. Sed quæcũq; oleũ habuerint ueritatis: illas in thala/
mũ ſponſi & penu regis ĩducant. Videte ꝗᷓſo uos: & diligentius ꝑſpicite: ſi aliũ aliquẽ in oĩbus his quæ ſcribit:
o⸗ niſi ſe & ſua dicta cõdẽnet. Si inimici ſui lacerare eũ & arguere pro ſcriptis ſuis uellent: quo alio ordine:ꝗbus
eh⸗ aliis aduerſus eũ ſniis uterent᷑: niſi quibus ipſe aduerſũ ſe tanꝗᷓ aduerſũ alios utit. Condemnatio aduerſum
4 . eum ſi ꝓferenda ſit epiſtola ſua:ſufficit ſi ſolũ nomẽ immutes. textus enim criminum nec in alium omnino

quẽpiam ſicut in ipſum conuenit ſolum. Quæ cõdemnari iubet: hæc iterũ obſeruari iubet. quæ agit: arguit.

.Ixxxviii.

quæ deteſtatur: operatur. Beati diſcipuli eius: qui eũ audiũt uel imitant᷑. VYerũtñ qm piurii dogma ꝓponit᷑.
nihil ad me: ſi iſte uel agat: uel ſcribat: qa apud nõénullos fratrũ hancetiã nobis inurere conatus eſt maculam.
Et nunciteꝶ iterare per lras: ſᷣm ab ipſo datã regulã: quid ego ipſe de piurio ſentiã ꝓfero. ut de ſe ĩterim ipᷣi iu
diciũ derelinquã. Eteni cũ dns & ſaluator n dicat in euãgeliis: dictũ eſt antiquis: nõ periurabis: Reddes eni
dno iuramenta tua. Ego aũt dico uobis: nolite iurare oĩno. Oiĩs qui docet ex quacũq; cauſa periurandũ eſſe:
ego dico ꝙ alienus ſit a fide Xpi: & ab eccleſiæ unitate catholicæ. Sed uelim nuũc poſtea ꝗᷓ de meut ipſe ſtatuit
anathemati ſatiſſeci: elaborare paululũ ſi patienter accipitis: & hoc quod iſte per orgia quædã & myſticas con
fœderationes obſeruari periuriũ dicit: quos habeat cultores & ſymmyſtas aperire. Certa eſt enĩ & ſatis uera il
la dei ſnĩa quæ dicit: quia ex fructibus eoꝶ cognoſcetis eos. & nos ergo ſicut dicit iſte: periurii dogma ſuſcepi/
mus:ſi ad hocedocti ſumus: & talis ĩ nobis arbor plãtata ẽ: nõ põt freri: ut nõ tales aliq ex nobis ſæpius germi

nauerint fructus. Verũ etiã myſtici dogmatis auctoritate coaleſcerẽt. Equidẽ quantũ ad perſonã meam perti

net: quẽ ſolũ ex his oĩbus quæ ſcribit: lacerare ſe putat: nõ mihi ipſi ferã teſtimoniũ: nec dicã: quod etiã ſit iu/
randũ: cũ forte neceſſitas exigit. & ſi nõ cautus ſim. at certe timidus eſſe cupio. Poſtremo & ſi obſuare nõ poſ/
ſũ: erraſſe me nouerit. hoc ergo nõ dicã. tamẽ ſiue errẽ in his: ſiue caueã: iſte ĩterim cauſã cõmiſſi alicuius: qua
me in talibus arguat: nõ habebit. Ego aũt qualiterapud iſtũ ſacratiſſima ſit huius nõ dogmatis ſed fœdiſſimi
& ueriſſimi uitii obſeruantia: iteꝶ ex ſcriptis eius ꝓbabo. Nihil enĩ ex liuore & ex inuidia cõfictũ aduerſũ eum
ꝓferã: ut ipſe cõtra nos facit: ſed ipſũ ſe teſtẽ & ſcripta ſua aduerſũ eũ ꝑducã. Vt ſciat ſe nõ ab inimicis argui:
ſed a ſemetipſo redargui. Libellũ quẽdã de cõſeruãda uirginitate: Romæ poſitus ſcripſit. Quẽ libellũ oẽs pa/
gani & oẽs inimici dei apoſtatæ ꝑſecutores: & quicũq; ſũt: qui xpᷣianũ nomẽ odio hutt: certatĩ ſibi deſcribebãat.
Pro eo ꝙ ibi oẽm xpᷣianoꝶ ordinẽ: oẽm gradũ:oẽm ꝓfeſſionẽ:uniuerſãq; pariter fœdiſſimis exprobratioibus
ĩfamauit eccleſiã. Et ea crimĩa quæ gẽtiles falſo in nos cõferre putabant᷑: iſte uera eſſe:ĩmo multo peiora a no
ſtris geri:ꝗᷓ illi criminabant aſſeruit. Nã pmo illas ipſas uirgĩes: de quaꝶ uirtute ſcribere uidebat᷑: ifamat. Et
dicit de eis his uerbis. Aliæ uirili habitu ueſte mutata: erubeſcũt ſe fœminas eſſe: qd natæ ſũt. Crinẽ amputãt
& ĩpudenter erigũt fauces eunuchinas. Sũt quæ ciliciis ueſtiunt᷑ & cucullis farbefactis: ut ad ĩfantiam redeãt
imitant᷑ noctuas & bubones. Dicit & mille alia de his ꝓbra grauiora. ſed ne uiduis quidẽ parcit. Ait nãq; deip
ſis: nulla illis niſi uẽtris cura:& quæ ꝓxima ſũt uẽtri.Alia quoq; ingerit obſcœna ꝗᷓplurima. Sed & monacho
rũ oẽ genus ꝗᷓ fœde: ꝗᷓ turpiter laceret: longũ eſt:ſi ipſius uerbis uel ſcriptis uelĩ pbare. De diaconis uero & pre
ſbyteris quæ dedecora deſcripſerit: pudet retexere. Initiũ tñ lacerationis ipſius ponã: ex quo facilius coniicere
poſſitis ꝗqtũ in ſequẽtibus augeſcat ĩuectio. Sũt alii inqt(de mei ordis hoĩbus loquor)ꝗ ideo p̃ſbyteriũ & dia/
conatum ambiũt: ut mulieres licentius adeãt. Oẽs his cura deueſtibus ſi bi oleãt:ſi pes laxa pelle non folleat.
Crines calamiſtri ueſtigio rotant᷑. digiti de annulis radiãt: & ne plãtas humilior uiaſj pargat: uix ĩprimũt ſum
ma ueſtigia. Tales cũ uideris: ſpõſos magis æſtimes ꝗᷓ clericos. Et poſtea ꝗᷓ ſpatiatiĩ nõ tã uitia ꝗᷓ crimina ſacer
dotũ uel mĩſtroꝶ exprobrans: etiã ingreſſũ eoꝶ: & ſalltratoe⸗ ad mr̃onas:nõ ſolũ decolorauit: ueꝶ etiã execra
bilẽ fecit: quõ poſtea ꝗᷓ oẽ genus xpᷣianoꝶ cocidit & ĩfamauit: ſibi quoq;ʒ nõò parcat audite. Redibo enĩ poſtex
ceſſũ quendã ad hoc qd ꝓpoſuerã: ꝓpter qd & libelli huius res popoſcit fieri mentionẽ: & oſtendã apud iſtũ
tã licito hii piuria: ut ſcriptis quoq; ſuis dephendi ea nõ erubeſcat. Igit᷑ in hoc ipſo libello:cũ moneret ſæcula/
res codices legi nõ debere: & diceret qd faceret cũ pſalterio Oratius? Cũ euangeliis Maro? Cũ apoſtolis Cicero:
Nõne ſcãdalizabit frater: ſi te uiderit in idolio recũbentẽ Et cætera cũ dixiſſet eiuſmodi ꝗbus alienã eſſea xpᷣo
aſſereret libroꝶ ſæculariũ lectionũ: inſerit etiã reuelationẽ quãdã ad ſediuinitus factã ſatis honorificis refer/
tã pᷣceptis. Refert enĩ ꝙ poſtea ꝗᷓ ſæculo renũciaſſet: & ad deũ fuiſſet conuerſus: fauore tũ ſæculariũ libroꝶ ual
de teneret᷑: nec facile poſſet tali carere deſiderio: & pro hoc ſubito inqt raptus in ſpu ad tribunal iudicis pertra-
hor. Vbi tãtũ lumiĩs & tãtũ erat excircũſtantiũ claritate fulgoris: ut piectus in terrã ſurſũ aſpicere nõ auderẽ.
Interrogatus cõditionẽ: xpᷣianũ me eſſe rũdi. Et ille qui p̃ſidebat: mẽtiris ait. Ciceronianus es nõ xpᷣianus. Vbi
theſaurus tuus eſt: ibi & cor tuũ. Ilico obmutui: & inter uerbera (iã enĩ cædi me iuſſerat)cõſciæ magis igne tor
quebar. clamare ti cœpi: & eiulãs dicere. Miſerere mei dne: miſerere mei. Hæc uox inter flagella reſonabat.
Tandẽ ad pᷣſidẽtis genua ꝓuoluti qui aſtiterant pcabant᷑: ut ueniã tribueret adoleſcẽtiæ: & errori locũ pniæ cõ
modaret. Exacturus deinde cruciatũ:ſi gentiliũ lraꝶ libros aliqũ legiſſẽ. Ego qui tanto cõſtrictus articulo uel/
lẽ etiã maiora ꝓmittere:deierari cœpi: & nomẽ eius obteſtans dicere. Dñe ſi unꝗᷓ habuero codices ſæculares: ſi

legero:te negaui. In hæc uerba dimiſſus reuertor inqt ad ſi upos. Audiſti qᷓ nouũ ꝗᷓ honorificũ iuramẽti ſui ex/

poſuerit genus Reſidẽte in tribunalibus ipſo xp̃o dno aſſiſtentibus angelis & ĩtercedẽtibus ꝓ ſe inter uerbera
& cruciatus:iurat ſe ſæculares libros nec habituꝶ unꝗᷓ nec lectuꝶ. Relegant᷑ nũc quæſo quæ ſcribis: ſi una eius
opis pagina eſt: quæ nõ eũ iteꝶ Ciceronianũ ꝓnunciet: ubi non dicat:ſed Tullius noſter: ſed Flaccus noſter:&
Maro.Iã uero Chryſippũ & Ariſtidẽ: Empedoclẽ & cætera græcoꝶ auctoꝶ noĩa: ut doctus uideat: & plurimæ
lectionis tanꝗᷓ fumos & nebulas lectoribus ſi pargit. Deniq; inter cætera etiã Pythagoræ libros legiſſe ſe iactat:
quos ne extare quidẽ eruditi hoĩes aſſerunt. Sed iſte ne aliqua ex parte iuramentũ ſuum de auctoribus genti/
lium præteriret: etiam ea quæ non ſunt ſcripta legiſſe ſe ſcribit. Sed in omnibus opuſculis ſuis fere multo
plu a & ꝓlixiora teſtimonia de his ſuis ꝗᷓ de ꝓphetis noſtris uel apoſtolis ponit. Puellis quoꝙ & mulierculis

.

lle

aumper
tiäſttin
end
lusqu
Cedlillni
etlüeum
ugui
ios ,
lanbebi,
drntbs
otnano
D
nni
unnlin
nigi
nonic
etoden
onicer
Aa/
ollent.
ürlum
naſacet
iexecn
polte
huliti
ſarul⸗
Ciav’
lenſi⸗
et
okul
henmg
uere.
us N
e tot
onabat.
nirci
ulonel
laresl
iſuie⸗
netbeni
naeis
oſteru⸗
lumne
achat
gnn/
muleo

ſcribens quæ non utiq; niſi de noſtris ſcripturis ædificari cupiunt: & debẽt: exempla eis Flacci ſui: & Tullii uel
Maronis ĩtexit. Iã uero in illo libello quẽ de optimo gne ĩterpretãdi ĩtitulauit: ubi pᷣter tituli annotationẽ:ni/
hil optimũ:ſed totũ peſſimũ eſt. ibi enĩ aſſeuerat hæreticos illos ꝗbus nũc cõicat: & ĩcurrit ĩ illã ſnĩam apoſto/
li nri nõ ſuiſille enĩ ſuũ aut Flaccũ dicit aut Tulliũ)qui ait. Qui enĩ nõ diſcernit:ſi mãducat:dãnatus eſt.In il
lo ergo libello ut aſſerat ꝙ nullo gñe uerbũ de uerbo interpᷣtari rõ ſinat:quõ ei iteꝶ rõnabile uiſũ eſt: capita ĩte
gra dictata ex codice Ciceronis ĩſeruit. Nõne ipſe dixerat: qd faciat cũ pſalterio Oratius? Cũ euangeliis Maro?

QCu apoſtolis Cicero- Nõne ſcadalizabit᷑ fr: ſite uiderit in idolio recũbentẽ?ĩ quo utiq; ipſe ſe idolatriæ reũ ſta

tuit. Si enĩ qui uiderit legentẽ hoc: ſcãdalizat᷑: multo amplius qui ſcribentẽ. Sed qm qui ad idolatriã deuol/
uit᷑:nõ plene nec ĩtegre ꝓphanus efficit᷑: niſi pus negauerit Apᷣm: ipſi AXpo in faciẽ corã ſedẽti in tribunalibus
aſſiſtẽtibus quoq; clariſſimis mĩſtris angeloꝶ:dicit: ſi legero: uel habuero gentiliũ libros:te negaui. & nũcnõ
ſolũ legit: & habet: nõ ſolũdeſcribit: & cõparat: uerũ etiã diuinis eos uerbis & ſermonibus eccleſiaſticæ ædifi/
cationis ĩterſerit. Res quã dico: oĩbus qui legut libellos eius:ſatis nota eſt: & teſte nõ ĩdiget. Sed eſt hoĩs de tã

ſacrilego piurii barathro ſe cupiẽtis eripe:adhibere ſibi aliqd excuſ- ationis cõmentũ: & chcere. Nõ modo lego:

ſed ea quæ in adoleſcẽtia didici: qa ſũ tenacis memoriæ: ita ut poſſim plura ſimul de diuerſis capita cõtinua/
re: ipſa nũc ꝓfero. Siꝗs a me modo exigeret: ut phbarẽ: ſi hodie ante ꝗᷓ ſol oriret᷑: nox fuiſſet in terris: aut ſi uſ.
ad ſolis occaſũ dies illuſtrauerit mu nduũ:qd aliud dicerẽ:niſi magis ab illo:qui dubitaret de eo: ꝙ oẽs nouerãt
cauſas dubitationis: ꝗᷓ a me ꝓbatiõis oportere depoſci? Sed in hoc licet oẽs ſciãt eſſe uerũ qd dicimus: & oẽs in
telligant: tũ ꝗa de aĩa hoiĩs res agit᷑: de piurii crimine: de negationis Xpᷣi ſacrilegio:nõ põt facilis hri cõdẽnatio.
Nundqd illud imitabimur: qui reos nec ĩterrogatos: nec rndẽtes: ſed nec pntes: & nõ ſolũ nõ pntes: ſed & mor-
tuos: nõ ſolũ mortuos: ſed & eos quos ſemp ante laudauerat: & nõ ſolũ eos quos laudauerat: ſed & eos quos
ſecutus fuerat: & magr̃os habuerat? Timeat᷑ dni ſnĩa. pᷣmo illa quæ dicit: nolite iudicare ut nõ iudicemini. Et
iteꝶ: qua mẽſura mẽii fueritis: eadẽ & remetiet᷑ uobis. Quid ergo licet ex ſupfluo: unũ tñ ꝓferã teſtẽ aduerſũ
eũ pᷣualidũ: & cui p̃ſcribere nõ põt.ipſũ iteꝶ ſe & ſua pferã ſcripta. Quãuis ergo oẽs libelli eius hoc teſtent᷑: &
ſuꝑfluade hoc mea uideat aſſertio: tũ utendũ aliquo ſpali teſtimonio eſt: ne minus plenũ his qui forte ſcri/
pta eius nõ legerunt: uideat eſſe qd dicimus. cũ libellos eius quos aduerſus Iouinianũ ſcripſit:repᷣhendiſſem:
cuidã Dõnioni beatæ memoriæ ſeni: qui ſibi hoc ipſu iudicauerat. iſte reſcribẽs excuſat: & dicit. nullo gne po
tuiſſe fieri ſe erraſſe:hoĩem qui oĩum hiet ſciam. Cũ ergo enumeraſſet uel ſyllogiſmoꝶ gña: uel dicẽdi ac ſcri
bendi artes: quas uidelicet ille qui reprehenderet ignoraret: cõtinuo ſubiũgit hoc: ſtultus inqt ego: qui me pu
taueri hoc abſq; philoſophis ſcire nõ poſſe:qui meliorẽ ſtili partẽ elegerã eã: quæ deleret: ꝗ quæ ſcriberet. Fru
ſtra ergo Alexandri uerti cõmẽtarios: ne ꝗcꝗᷓ me doctus magtr̃ wepi eiαααπσιοναPorphyrii itroduxit ad logicã.
& ut humana contẽnã:ſine cauſa Gregoriu nazanzenũ & Dydimũ in ſcripturis e ααονσaà habui. EHlc eſt
qui AXpo dixit: te negaui:ſi uel habuero gentilium codices: uel legero. Si nihil aliud uel de Porphyrio ſilere de
buerat:qui ſpalis hoſtis Xpᷣi eſt: qui religionẽ xpᷣianã: quantũ in ſe fuerit: penitus ſubuertere conatus eſt ſcri
ptis ſuis:quẽ iſte nũc ĩtroductorẽ & ĩſtructorẽ ad logica hr̃e gloriat᷑. nec argumẽtari põt:ſe ante hæc didiciſſe.
Ante enĩ ꝗᷓ conuerteret᷑: mecũ pariter & lIr̃as græcas & lingua penitus ignorabat. Poſtiuramẽtũ oĩa hæc:poſt

ſacti dati ſ ponſionẽ. Sine cauſa argumẽtamur. cõtinuo dicet᷑ nobis. Erras homo:deus nõ irridet᷑: nec ſi yllogiſ

mi apud eu de Alexandri cõmentariis intexunt᷑᷑. Vt uideo frater male tibi auſpicatus es: ꝙ introductor tuus
ſit Porphyrius. Quo te ĩtroduxit perfidus? Si ad illũ locũ ubi ipſe eſt: ibi & fletus & ſtridor dentiũ eſt. Ibi enĩ
& apoſtatæ & inimici dei: fortaſſis & periuri ibi habitant. Non bonũ introductorẽ tibi elegiſti. Magis ſi acci/
pis cõſiliũ meũ: ad illũ nos ĩtroductorẽ pariter conuertamus: qui ĩtroducit ad patrẽ. qui dixit: nemo uenit ad
pfem niſi per me. Doleo frater ſi credis. & ſi nõ credis: doleo te ſuſpitiones alieni piurii: in antiqs & ueterulis
chartulis ꝑſcrutari: cũ in tuo ore iugis ac ſine fine piurii inexplitabile ſacrilegiũ pſeueret. Nõne recte tibi cõue
niet illud dici: quod apoſtolus dicit. tu aũt qui Iudæus cognominaris: & reqeſcis in lege: & gloriaris in deo: in
ſtructus per legẽ: confidis te ipſũ ducẽ eſſe cæxcoꝶ: lumẽ eoꝶ qui in tenebris ſunt: eruditorẽ inſipientiũ: magi/
ſtrũ infantiũ: habentẽ formã ſciæ ueritatis in lege. qui ergo doces aliũ: te ipſũ nõ doces. Qui dicis nõ mœcchã
duũ: mœccharis. Qui prædicas nõ furandũ: furaris. Qui abomiaris idola: ſacrilegiũ piurii committis. Et quod
eſt ultimũ & grauiſſimũ: nomẽ dei per te & philoſophiã tuã blaſfematur inter gentes. Sed trãſeamus iã hinc
ad alterius obiecti purgationẽ. Si tamẽ conuictũ ſe piurii & puaricationis ſimul: perurgente etiã conſcia ſua
fatet᷑. Alioꝗn ſi inficias eat:etiã teſtes ꝗᷓplurimos fratꝶ habere poſſũ: qui in meis cellulis manẽtes in mõte oli
ueti: ꝗplurimos ei Ciceronis dialogos deſcripſerũt. quoꝶ & ego quaterniones cũ ſcriberent: freqᷓ nter in mani

bus tenui & relegi. Et ꝙ; mercedes multo largiores ꝗᷓ pro aliis ſcripturis ſolent: ab iſto eis darent᷑ agnoui. Mihi

quoq; ipſi aliqn cũ de bethleẽ hieroſolymã ueniſſet: & codicẽ ſecũdetuliſſet: in quo erat unus dialogus Cice/
ronis: & idẽ ipſe græcus Platonis: ꝙ dederit ipſũ codicẽ: & aliꝗdiu fuerit apud menullo genere negare poteſt
Sed quid ĩmoror tadiu in re:quæ luce eſt clarior?: Cũ ad hæcoĩa quæ ſupra diximus: etiam illud addat ubi ceſ
ſet oẽ cõmẽtũ qꝙ in monaſterio poſitus in bethleẽ: ante nõ multo adhuc tpe: partes grãmaticas executus ſit.
Et Maronem ſuum comicoſq; ac Lyricos & hiſtoricos auctores traditis ſibi ad diſcendum dei timorem pue/
rulis exponebat: ſcilicet ut & præceptor fieret auctorum gentilium. Quos ſi legiſſet tantummodo Ch tian ſe
.Ixxxix.

lyry

negatuꝶ iurauerat. ſed uideamus qd adhuc aliud culpet: gentiliũ eſſe dicit hæc dogmata. Ecce qua ſententia

ſe ipſe cõdẽnet. Gẽtiliũ dicit dogmata: quæ ipſe cõſcribit: labit᷑: ſed porrigẽda manus eſt: nõ eſt nimie purgẽ/

dus. Dũ enĩ totus in eloꝗntia uolitat: & uitupatiõibus atq; ĩuectionibus fert᷑: imemor ſui fit: &a rõne deuol

uit᷑. Noli fr temetipſũ:etiã in nõ neceſſariis temere cõdẽnare: nõ cõtinuo ĩter gẽtiles deputãdus es: uel tu uel

Origenes:ſi ut ipſe dixiſti: nolẽtes dei iuſticiã defẽdere & rũdere cõtra eos:qui uel fato: uel caſu cuncta moueri

dicũt: & uolẽtes oſtẽdere iuſticiã eſſe dei ꝓuidentiã: quæ moderat᷑ uniuerſa dixiſtis ĩæqualitatis cauſas: unam

quãq; ſibi aĩam iã ex anterioris uitæ quã in cæleſtibus habui: motibus ac ſẽſibus cõperaſſe: uel etiã ſi dixiſtis

ponæ illi & incõmutabili ac ſimplici naturæ trinitatis cõuenire: ut oẽm creaturã ſuã in fine oĩum reſtituat in

hoc: qd ex initio creata eſt: & poſt lõga: & ſpatiis ſ. æculoꝶ exæquata ſupplicia: quæ deus nõ tã iraſcẽtis ꝗᷓ curã

tis affectu infert unicuiq;. qppe qui cõmotiõis caret uitio: & medẽtis & curãtis uice finẽ ſtatuat aliqũ pœnaꝶ.
Hæc ergo ꝗᷓ uera dixeritis deus uiderit: tũ ĩpietatis nõ multũ mihi cõtinere uident᷑ in deũ: nec gẽtilitatis aliqd

.

Maxime ſi hac mẽte dicitis quãuis rõne dei ſcilicet iuſticiã defendere cupiẽtes. Pro his ergo noli te ſatis contur

bare: neq; teipſũ ſupfluo: aut pnĩæ ſubiicias: aut cõdẽnationi. Sed illud eſt re uera: unde te defẽdere: aut excu
ſare nõ poſſũ:ꝙ nõ ſolũ gẽtiliter: ueꝶ & ſupoẽm gentilitatẽ: ĩmo ĩpietatẽ a te dictũ ꝓbat᷑:ꝙ in hoc ipſo libel/
lo:cuius ſupius fecimus mẽtionẽ: deũ ſocrũ hr̃edixiſti. Et qd tã ĩpurũ uel ꝓfanũ:a quoꝗᷓ gentiliũ poetaꝶ ſal
tẽ dici potuit: Stultũ eſt enĩ ſi requirã de te: ubi hoc in ſcripturis ſãctis legeris. Quæro ſi uel Flaccus tuus aut
Maro:ſi Plautus Comicus aut Terẽtius. certe ſi uel Satyricus qs ĩter oĩa ſpurca ſua & ĩpudica: iſtud nefas in

deũ ex ſuo ore ptulerit. Fefellit te credo illa res & decepit: ꝙ puella ad quẽ ſermo fiebat: ſponſa xp̃i dicebat᷑: ut
ꝓpterea etiã mrem carnalẽ: ſocrũ dei appellãdã putares. Et neſciebas ꝙ hæcnõ m carnis ordinẽ dicunt᷑: ſed
Fm ſpũs gram. Spõſa enĩ ex eo appellat᷑ ꝙ ſermo dei: quaſi ſacrata quodã cõnubio iũgat᷑ aiæ humanæ. Si aũt
tali cõiunctione etiã mr̃ puellæ xpo per fidẽ ſacrat᷑: rectius etiã ipſã ſponſã xpᷣi:ꝗᷓ ſocrũ dei appellare potuiſſes

Naã reſtat tibi:ut & pr̃em puellæ ſoceꝶ dei dicas: ut ſorores etiã eius cognatas: puellã nurũ dei ꝓnũcies. Sicdũ
totus Plautinæ & Tullianæ cupis eloqᷓntiæ ſectator uideri: oblitus es: quõ apoſtolus oẽm eccleſiã: ideſt parẽ/

tes cũ liberis: mr̃em cũ filiabus:cũ ſororibus fr̃es:oẽs ſimul unã noĩet uirginẽ uel ſponſã dicẽs. Statui aũt hoc
ipſũ: oẽs uos uni uiro uirginẽ caſta exhibere Xpo. Sed tu dũnõ Paulũ ſed Porphyriũ ĩtroductorẽ te hr̃e gloria

ris: ipſũ Porphyriũ ſeqᷓndo: qui aduerſũ Ap̃um & aduerſũ deũ libros ĩpios ac ſacrilegos ſcripſit: & ab ipſo ut

ais ĩtroductus in iſtud blaſfemiæ barathrũ decidiſti. Quod ſi uere pro maledictis tuis uis agere pnĩam: ſi no

irrides iſta dicẽdo: ſi nõ mẽte Philonicus & cõtentioſus ꝓpter hoc ſolũ etiã teĩfamare nõ refugis: dũmodo ali

um decolores: ſi nõ arte ſed fide dictoꝶ tuoꝶ pœnitudinẽ egeris: ꝓ hac tã graui turpiq; blaſfemia age pnĩam.
hincenĩ in deũ blaſfemaſti. Nã de creaturis aliqd dicere & errare: maxime ſi nõ cõtumeliæ uoto: ſed dũ iuſtici
am dei ut dicis: cupit aſſerere: aqs effluat: nõ eſt nimis execrabile cõmiſſũ. In cælũ tẽdere os:graue eſt. Iniuſti/

ciã uel cõtumeliã in excelſũ loq pnitioſũ eſt. Hoc lugeat᷑:qd- difficile curat᷑. Nã qs eſt qui cum morbo regio la

boret:& de ipſo capite & uultu acuita piclitet: magnope clamet: ꝙ nõ leue ponychiũ pedis aut pfacilis ungu
læ ſuæ offẽſa curet᷑ : Illud aũt minimũ qdẽ eſt: & rnſione uix dignũ: qdenumerãs doctores ſuos:quos ſe de ſy
nagoga dicit eſſe mercatũ: ſtimulãs nos ſubiungit. neq; eni inqꝗt ipſe me docui: ſicut quidã nos ſine dubio in
tuẽs: in quos oẽ lacerationis ſuæ pondus inuexit. Et miror hoc eũ dicere uoluiſſe: cũ maiorẽ in me & ueriorem
hr̃et obtrectãdi materiã: ꝙ magis inter multos & pᷣclaros magros diu moratus: nihil dignũ eoꝶ uel magiſte/
rio uel ĩſtitutionibus habeã. Cæteꝶ iſte qui in tota uita ſua nõ totos. xxx. dies Alexãdriæ ubi erat Didymus:
cõmoratus eſt per totos pene libellos ſuos longe lateq; ſe iactat. Didymi uidẽtis eẽ diſcipulum: & xaon Vn Tnyv
ideſt pᷣceptorẽ in ſcripturis ſanctis habuiſſe Didymũu. Etois iſta iactãtia in uno mẽſe ꝗᷓſita eſt. Ego qui ſexan
nis dei cauſa cõmoratus ſu: & iteꝶ poſt ĩteruallũ aliquot aliis diebus: ubi Didymus de quo tu ſol⸗ te iactas: &
ubi alii nihilominus illo nõ ĩferiores: quos tu ne facietenus qdẽ noſti: Serapion & Menites uiri natura & mo/
ribus & eruditione germani: ubi Paulus ſenex Petri martyris diſcipulus: & ut ad heremi magros ueniã: ꝗbus
& attentius & frequentius uacabamus: ubi Macharius Antonii diſcipulus & alter Macharius & Iſidorus &
Pãbas oẽs amici dei: qui nos hæc docebãt: quæ ipſi a deo diſcebãt: quantã ego:ſi hoc ita deceret: aut expediret
de his oĩbus hre iactatiæ materiã poſſẽ? Sed erubeſco:hæc etiã retexẽs: dũ uolo tibi oſtẽdere nõ ut tu dicis:nr̃o
ĩgenio magros: ſed qd plus doleo: magris defuiſſe magis ĩgeniũ nr̃m. Veꝶ qd ſtultus ego ſctõs enumero xpᷣia
nos uiros? Nõ ꝓpter iſtos dicit: ꝗa ipſi nos docuimus:ſed qa Barabã eius de ſynagoga magrm nõ ſuſcepimus
& per ρο &αρασι%οπν Porphyrii ad logicã nõ ſumus ĩtroducti Ignoſce mihi ꝓhoc:qd malui ante ĩperitus & in/
doctus uideri: ꝗᷓ Barabæ diſcipulus dici. ꝓpoſito enĩ Apo ſimul & Baraba:ego quaſi ĩperitus Apᷣum elegi. Ita
tu ut uideo:cũ illis clamas: qui dicũt non hunc ſed Barabã. Nã Porphyrius tuus:dic quæſo: quid tedocuit:
qui aduerſum xpᷣianos & aduerſum religionẽ noſtrã blaſfemiæ uolumina cõſcripſit? Quid te iſti in quibus
tantũ te iactas: unus ab idolis dæmonuũu & alius de ſynagoga ut dicis ſathanæ: magiſtri docuerũt boni? Nihil
uideo niſi hoc: quod & ipſi nouerãt. Nã Porphyrius te docuit de xp̃ianis male loqui: cõcidere uirgines: conti
nentes: diaconos preſbyteros: & omnẽ prorſus xp̃ianorũ gradum & ordinem libellis editis infamare. Ille uero
de ſynagoga Barabas tuus pro Xpo electus docuit te reſurrectionẽ carnis: nõ ĩ uirtute ſed in fragilitate ſpare:
liæ occidentis amicũ fieri: & inimicum ſpiritus uiuificantis. Et alia quædam ſecretiora: quæ ſi res popoſcerit:

li
en
Alt

poſtmodũ pferent᷑ in tpe. Sed q in longũ mo ꝓducitur? Cõuitiis eius & iniuriis nõ rũdeamus. Lacerationi
bus eius: ad qd opus quotidie ſtilũ eius Porphyrius exacuit: nõ obuiemus. Ad hæc eni leſus nr: nõ Barabas
mag: ſilere nos docuit. Ad illud ueniamus: ut oſtẽdat᷑ ꝗᷓ uera ſũt: quæ uel pro ſua excuſatioe uel pro nr̃a accu
ſatiõe cõſcripſit. Ait enĩ eẽ ſolas pᷣfatiũculas ſuas:in ꝗqbus laudare uiſus eſt Origenẽ. In eo tñ interpretationis
ope eũ laudauerit: in quo nihil oĩno dogmaticũ: nihil de fide dictũ ſit. & ꝙ penitus in his: quæ eius ipſe inter
retatus eſt: nihil tale ſferat᷑: quale nũc ad ſynagogæ gr̃am: nõ ad xp̃ᷣianoꝶ ædificationẽ rephendit. & ꝗqᷓuis ei
ſufficere ad ſilentiũ agendũ debeat:qd ea in alienis lris culpat:quæ ꝓferunt᷑ ex ſuis:tñ& in hoc aen cliere
uideamus. Ex p̃fatione ĩterpretationũ in Ezechiele. xiiii. homeliis: ſiue oratiũculis Origenis: ſcribẽs cuidã Vi
centio: Magnũ eſt inꝗt mi amice qd poſtulas:ut Origenẽ faciã latinũ:& hoĩem iuxta Didymi uidẽtis ſnĩam
alteꝶ poſt apoſtolos eccleſiaꝶ magr̃m:etiã romanis auribus donẽ. Et poſt aliquãta: & illud inꝗt breuiter ad
monẽs: ut ſcias Origenis opuſcula in oẽm ſcripturã eẽ triplicia. Primũ eius opuſcula excepta ſũt:quæ græcæ
ſcholia nũcupant᷑. In ꝗbus ea quæ ſibi uidebant obſcura:aut quæ hr̃e aliqd difficultatis: ſũmatim breuiterq;
pſtrinxit: m homeliticũ genus: de quo & pñs ĩterpretatio eſt. Tertiũ qdſcripſitipe Tomos: nos uolumina
poſſumus nũcupare. In quo ope tota ĩgenii ſui uela ſpirãtibus uẽtis dedit: & recedẽs a terra: ĩ mediũ pelagus
aufugit. Scio te cupꝑe ut oẽ genus trãſſerã dictiõis. p̃ᷣmiſi cauſã: cur nõ facere poſſẽ:hoc tñ ſpõdeo: qa ſi orãte
te Ieſus reddiderit ſanitatẽ: nõ dicã cũcta: ꝗa hoc dixiſſe temerariũ eſt: ſed ꝑ multa ſim trãſſaturus ea lege quã
tibi ſæpe cõſtitui: ut ego uocẽ pᷣbeã:tu notariũ.Itẽ de cãticis canticorũ pᷣfatio btĩſſimo papæ Damaſo: Orige/
nes cũ ĩ cæteris libris oẽs uicerit: in cãtico cãticoꝶ ipſe ſe uicit. Nã undeci uolumĩbus explicatis:quæ ad uigĩti
uſq; uerſuũ milia ꝑpuenerũt: pᷣmũ.Ixx. ĩterpᷣtes: deĩde Aqlã: Symmacũ: Theodotionẽ: & ad extremũ qntã edi
tionẽ: quã in Actio littore ĩueniſſe ſe ſcribit: ita magnifice aperteq; diſſeruit: ut mihi uideat in eo cõpletũ eſſe
qddrᷣ.ĩtroduxit me rex in cubiculũ ſuũ.lllo itaq; opꝑe pᷣtermiſſo:qa ĩgentis eſt ocii laboris & ſũptuũ:tãtas res
tã digne in latinũ trãſferre ſermonẽ: hos duos tractatus: quos in morẽ quotidiani eloquii paruis adhuc latẽti
buſq; cõpoſuit: fideliter magis ꝗᷓ ornate ĩterpretatus ſũ: Guſtũ tibi ſenſuũ eius:nõ cibũ offerẽs: ut aĩaduertas
ꝗtũ ſint illa æſtimãda:quæ magna ſint: cũ ſic poſſint placere:quæ parua ſũt.Itẽ ex pᷣfatione cõmentarii ĩ Mi⸗/
cheã ſcripta ad Paulã & Euſtochiũ poſt aliquata: nã ꝙ dicũt Origenis me uolumĩa cõpilare & cõtaminare:nõ
dicere ſcripta ueteꝶ: qd illi maledictũ uehemẽs eſſe exiſtimãt: eã laudẽ ego duco maxima: cũ illos imitari uo
lo:qui cũctis prudẽtibus & uobis placẽt. Itẽ ex pᷣfatione interpᷣtatiõis hebraicoꝶ nominũ:poſt aliquata ita ait
ac ne forte cõſumato ædificio: quaſi ex parte abeſſet manus: noui teſtamẽti uerba & noĩa ĩ terpretatus ſũ: imi
tari uolẽs ex parte Origenẽ:quẽ poſt apoſtolũ eccleſiaꝶ magrm nemo niſi ĩperitus negat. Inter cætera enĩ ĩge
nii ſui pclara monumẽta etiã in hoc laborauit: ut qd Philo quaſi iudæus omiſerat: hicut xpᷣianus ĩpleret. Itẽ
de epiſtola ad Marcellã: Ambroſius quo chartas: ſũptus: notarios miĩſtrãte: tã ĩnumerabiles libros uere Ada/

mãtius nr̃:& nr̃ Calcẽterus explicuit.In quadã epiſtola quã ad eũdẽ de athenis ſcripſerat refert: nunꝗᷓ ſe cibos

niſi Origene pnte in lectiõe ſũpſiſſe: nunꝗᷓ ueniſſe ad ſõnũ:niſi unus de ffibus ſacris lris pſonaret. hocdiebus
egiſſe uel noctibus: ut lectio ofonẽ ſuſcipet: & or̃o lectionẽ. btũs Pãphilus martyr: cuius uitã Euſebius Cæſa/
rienſis tribus ferme uolumĩbus explicuit: cũ Demetriũ Phalereũ: & Pyſiſtratũ: ĩ ſacræ bibliothecæ ſtudio uel
let æquare:imagineſqʒ ĩgenioꝶ:quæ uera ſũt & æterna monumẽta toto orbe ꝗquireret:tũ oẽs maxime Orige
nis libros ĩpenſius ꝓſecutus: cæſariẽſi eccleſiæ dedicauit: quã ex parte corruptã Achatius de hic Euconius: qui
eiuſdẽ eccleſiæ ſacerdotes fuerũt:ĩ mẽbranis ĩſtaurare conati ſũt. Hic cũ multa repperit & ĩuentoꝶ nobis ĩdicẽ
dereliꝗ rit: cteſimi uiceſimi & ſexti pſalmi cõmentariũ: & ſe læ tractatũ: exeo ꝙ nõ ſcripſit cõfeſſus eſt nõ re/
pertũ.nõ quo talis tãtuſq; uir Adamãtiũ dicimus) aliqd p̃terierit. Sed ꝙ negligẽtia poſteriorũ: ad nr̃am uſq;
memoriã nõ durauit. Sed fortaſſis dicas mihi: ꝗd ſupfluis reples paginas? Nunqd & ille dicit crimis eſſe no/
mĩari Origenẽ? Aut ĩgenii eius laudẽ dari: Sed dicat talis ac tãtus uir magis ſi ꝗᷓ ſunt in ꝗbus aut apoſtolicus
uir aut eccleſiæ magr dicit᷑: ut in ſupioribus ipſe pfert: uel ſiqd tale eſt qd fidẽ eius: nõ ĩgeniũ ſolũ cõmendare
uideat᷑. Hoc ꝗdẽ faciã: tn iccirco hæc etia ꝓtuli: ubi eũ talẽ ac tãtũ uiꝶ dicit: ꝗa in ea pᷣfatiũcula:ubi eum dicit
apoſtolũ uel ꝓphetã defẽdi:& uſq; ad cælũ ferri: hũc puto ſmonẽ laudis eius ĩſcriptũ: & ſicubi forte ſciẽtiam
eius laudauimus: & tales ſũt oẽs meæ in illũ laudes:pro ꝗbus ĩ te hoc tãtũ ignis accẽdit: ꝗs de ſuis ſcriptis:nec

ĩputari ſibi dignũducit. Veꝶ qa nõ dignat᷑ æqualẽ nobiſcũ ꝑſonã hre in iudicio: & nos qdẽ etiã ex ſuſpitioni

bus ſolis cõdẽnat: ipſe uero neq; excyrographis ſuis teneri uult: nec putat in cauſa ſua obpuari ſcripturæ ſan/
ctæ debere ſnĩam: quæ iubet abſq; pſonaꝶ acceptione iudicari: nõ ut æqtas: ſed ut ipſe uult: ita ſatiſfaciamus
pro nobis. Ait enĩ tu ĩterpretatus es Origenẽ: culpãdus es. Ego etiã ſi eadẽ dixi: pro ꝗbus ille culpat: bn feci: &
legi debẽt & teneri. Tu ſicubi laudaſti ĩgeniũ eius uel ſcĩam: reus es. ſed ꝓfert inqt:ubi eũ ita laudauerim: ut fi/
dẽ excuſarẽ: nõ æque quidẽ: ſed quocũq; traxeris ſequor. libellũ quẽdã ſcribẽs: cõprehẽdere quaſi ĩdiculo quo

dã uoluit ꝗta apud latinos Varro cõſcripſerit: & ꝗta apud nr̃os Origenes in græcis. ĩ quo ait. M. Terẽtiũ Var/

ronẽ mirat᷑ antiqtas: ꝙ apud latinos tã ĩnumerabiles libros ſcripſit. Græci Calcenterũ miris efferũt laudibus
ꝙ tãtos libros cõpoſuerit:ꝗᷓtos quis nrum alienos ſua manu deſcribere nõ poſſit. Et qa nũcocioſũ eſt apud la
tinos græcoꝶ uoluminũ indicẽ texere: de eo qui latine ſcripſit: aliqua cõmemorabo. ut intelligamus nos Epi-
menidis dormire ſõnũ: & ſtudiũ qdilli poſuerũt in eruditiõe ſæculariũ lraꝶ:in congregandis opibus ponere.
„XC.

Xt.

Scripſit ergo Varro.xlv. libros antiqtatũ: quatuorde uita populi romani. & cũ enumeraſſet perſingula opa

oĩa:quæ Varro ſcripſit:addit poſt hæc quo rurſũ Varronis & Calcẽteri mentio facta ſit: ꝗ̃ritis uidelicet ut ad

Adamantiũ noſtrũq; Calcenteꝶ ueniamus: qui tãta in ſanctaꝶ ſcripturaꝶ labore ſudauit: ut iuſte adamantii

nomẽ acceperit. Vultis noſcere ꝗta ingenii ſui reliqrit monumẽta? Seꝗns titulus oſtendit. Scripſit in Geneſi

libros. xiii. Iſtaꝶ homeliaꝶ libri duo: in exodo excerpta: in leuitico excerpta: & poſt multa. Item inqt Monobi
bla: Periarchon libri quatuor: de reſurrectione dialogos duos. & cũ oĩa enumeraſſet eius opuſcula m ĩdiculi
fidẽ: addit & dicit. Videtis ne & græcos pariter & latinos unius labore ſi upatos? Quis enĩ unꝗᷓ tanta legere põt
ꝗta ipſe cõſcripſit: Pro hoc ſi udore qd accepit pᷣmii?⸗ Danatur a Demetrio ep̃o exceptis Palæſtinæ & Arabixæ &
phœnicis atq; achaiæ ſacerdotibus. In dãnatiõe eius cõſẽtit urbs roma. ipſa cõtra hũc ſenatũ cogit: non, ppter
dogmatũ nouitatẽ: nõ propter hæreſim: ut nũc aduerſũ eũ rabidi canes ſimulãt: ſed qa Flerii eloquẽtiæ eius
& ſciæ ferre nõ poterãt. & illo dicẽte oẽs muti putabant᷑. Hoc ꝗᷓre ſcripſerĩ: & ad paupis lucernæ igniculũ cito
ſed nõ cauto ſermone dictaueri: poteſtis ĩtelligere: ſi Epicuros & Ariſtippos cogitetis. ſiqs tibi tũc qᷓſo cũ iſta
ad paupis ut ais lucernæ igniculũcito ſed nõ cauto ſermone dictares aſtitiſſet ppheta: & clamaſſet: oſ criptor
cohibe hãc uocẽ: repᷣme ſtilũ:erit enĩ tp̃s & nõ multo poſt:cũ tu ſciſma ab eccleſia facies:& ut pro ipſo ſciſma
te colorẽ aliquẽ excuſatiõis ĩuenias: iſtos quos nũcmirabiles oĩbus facis libros:ĩ cipies ĩfamare: & iſtũ quẽ mo
do Calcẽteꝶ tuũ uocas: & pro merito laboris laudabilis ais Alamãtiũ nomĩatũ: dicturus es nõ tã libros ad uti
litatẽ aĩæ: ꝗ uenenata dogmata cõſcripſiſſe: hũc quẽ negas a Demetrio in cauſa fidei eſſe dãnatũ. & hũc quem
negas pro dogmatũ nouitate ĩcuſatũ: tu execrandũ pro dogmatũ nouitate dices. & ea quæ dicis aduerſũ eum
nũc canes rabidos ſimulare: hæc tu ipſe ſimulabis. Romanũ quoq;: ut nũc ſcribis epiſtolis tuis cõmonitoriis:
iuramẽtis: ſatellitibus circũuolantibus: etiã tu cõtra eũ coges ſenatũ. & talẽ uicẽ pro oĩbus laboribus ſuis Cal
centero tuo reddes. Et ideo caue hæc nũc ſcribere: ne cũ illa ſcripſeris: & illa egeris: multo uerius tu tuis ſnĩis cõ
dẽneris: ꝗᷓ ille alienis. Putaſne habuiſſes pphetæ illi hæc tibi dicẽti fidẽ & noò magis illũ ĩſanũ tũc:ꝗqᷓ teĩ hæc uẽ
tuꝶ putaſſes? Sed cõtentio hæc eſt: quæ nec amicis parcit: dũmodo lædat inimicos. Tu quoq; etiã hoc ſuper-/
greſſus: tibiipſi nõ parcis: dũmodo nõ inimicos cõficias ſed amicos. Itẽ ex p̃fatione hebraicaꝶ quæſtionũ poſt

multa: de Origene auũt ſileo: cuius nomẽ ſi parua licet cõponere magnis: meo noie ĩuidioſũ eſt. qui cũ ĩ home

liis ſuis quas ad uulgus loquit᷑: cõem editionẽ ſequat᷑: in tomis hebraica ueritate ſu patus:& ſuoꝶ circũdatus
agmibus: ĩterdũ linguæ pegrinæ ꝗᷓrat auxilia. Hoc unũ dico: ꝙ uellẽ cũ ĩuidia noĩs eius hre etiã ſcĩlam ſcriptu
raꝶ: floccipendẽs imagines umbraſq; laruaꝶ: quaꝶ naturæ eſſe dicit᷑: terrere paruulos: & in angulis garrire te
nebroſis. Veꝶ ego iã nec imitari debeo nec cõqueri ab his quæ in me agit: qui tãtis uiris & talibus nõ pepcit.
Nã & ſãctæ memoriæ ſanctũ Ambroſiũ epᷣm qualibus figuris laceret: qualibus obtrectationibus ſecet in his
ipſis: in ꝗbus nihilominus laudet Origenẽ. ſimiliter ex his pᷣfationibus ſuis edocebo:ante paucos dies quorũ
dã in Matthæũ & Lucã cõmentarios uos legiſſe dixiſtis: ex ꝗbus alter & ſẽſibus hebes eſſet: & alterĩ uerbis lu⸗
deret:in ſniis dormitaret. ꝗᷓ ob rẽ petiſtis: ut iſtiuſmodi nugis contẽptis ſaltẽ.xxxix. Adamantii nri in Lucam
homelias: ſicut in græco habent᷑ in terpᷣter. Moleſtã rẽ & tormẽto ſimilem:alieno (ut ait Tullius) ſtomacho &
nõ ſuo ſcribere. Quod tũ iccirco nũc faciã:qa ſublimiora nõ poſcitis.Siꝗdẽ illud qd olĩ Romæ ſãcta Bleſilla
efflagitauerat: ut.xxvi. tomos illius in Matthæuũ: & qnq; alios in Lucã: &. xxxii. in Ioãne nr̃æ linguæ traderẽ:
nec uiriũ meaꝶ: nec ocii:nec laboris eſſe pſpicitis: ſed ꝗᷓtũ apud me: & auctoritas ur̃a: & uolũtas ualet p̃termi/
ſi paululũ hebraicaꝶ ꝗᷓſtionũ libros: ut ad arbitriũ ur̃Um lucratiuis opis: hæc qualicũq; ſũt: nõ mea: ſed aliena
dictarẽ. Præſerti cũ a ſiniſtra oſcinẽ coruũ audiã crocientẽ. Et miꝶ in modũ de cũctaꝶ auiũ ridere coloribus:
cũ totus ipſe tenebroſus ſit. Fateor itaq; ante ꝗᷓ ille obiiciat in his Origenẽ tractatibus:quaſi pueruũ tabulis lu/
dere. Alia ſũt uirilia eius & ſenectutis ſeria: quæ ſi licuerit: & potuero.ſi dũs ut in latinũ monẽ uertã dederit
cũ ĩchoatũ & pᷣtermiſſũ pᷣus opus expleuero:tũc uidere poteritis: ĩmo per uos romana lingua cognoſcet:ꝗᷓtũ
boni:& ante neſcierit:& ſcire nũc cœpit.Ecce quæ de Origene & de Ambroſio ſ. ẽtiat. Quod ſi negare uoluerit
hoc qd oẽs ſciũt: ꝗa de ſacto Ambroſio dixerit: pᷣmo ex eo cõuincet᷑: ꝙ apud latinos ipſius tm & non alterius.
In Lucã cõmẽtarius fert᷑: deinde ſcit me hr̃e epiſtolã ſuã: in qua poc ipſũ & de aliis: & excuſãas in illũ ſuſpitio/

nẽ. ueꝶ ꝗa epiſtola illa etiã ſecretioraq dã cõtinet quæ ĩterim modo publicare nolo ante tps: ex aliis adhucſi⸗

milibus approbabimus. Interi Origenis libros:ut ſuꝑ oĩa admiratiõe extollit & dicit. Quod ſi eos ĩterpretet᷑
romana lingua cognoſcet ꝗᷓtũ boni: & ante neſcierit: & ſcire nũc cœpit: ideſt in Matthæũ inqt. xxv. libros: & ĩ
Lucã ꝗnq;: & in Ioannẽ. xxxii. iſti ſũt quos magnificat. In ꝗbus eadẽ ꝓrſus oĩa: ſed latius & copioſius quæ &
in iſtis periarchon libris. pro ꝗbus me arguit cõtinent᷑. Quod ſi iſte pmittit ſe iſtos interpᷣtatuꝶ: me quare ꝓ
ſimilibus ĩcuſat! Sed qm polliciti ſumus pbaturos nos quomodo laceret uiꝶ: oĩ admiratione dignũ Ambro
ſiũ epᷣm: qui nõ ſolũ mediolanen.eccleſiæ: uerũetiã oĩum eccleſiaꝶ colũna quædaã: & turris ĩexpugnabilis fuit
unã adhuc pᷣfationẽ ponemus: ex qua uideat᷑: uel tãtũ uiꝶ: ꝗᷓ fœde & ĩdigne laceret. Vel iteꝶ quò Didymum
uſq; ad cælũ efferat laudibus: quẽ rurſũ uſq; ad inferna demergat. Vel quò de urbe deo fauẽte xpᷣianoꝶ ea di
cat: quæ dicebant᷑ tũc: cũ gẽtiles in ea populi & pſeeutores pᷣncipes morabant᷑. Præfatio de ſpᷣu ſctõ ad Pauli⸗
nianũ:dũ in babylone uerſarer: & purpuratæ meretricis eſſẽ colonus: & iure qritũ uiuerẽ: uolui aliqd garrire
de ſpu ſctõ. & cœptũ opuſculũ eiuſdẽ urbis põtiſici declicare. Et ecce olla illa quæ in Hieremia poſt baculum

cernit᷑:

cel

ich

lion
Cetutad
hmnnti
nenel
Onob
nickell
egeteo⸗
tibirte
onpper
ledreing
culäcin
lo cl
blcipre
ignin
salu
i Glem
etüeum
npti
ſusal
laisc
iharve
deluper
wnüpol

üihoe

cüchn
ſcui
garner
per⸗
ernhs
guori
ebslv
lucan
Uchod
Plelle
maleri
SGterm'
lenn
nbus:
lslu⸗
ledent
etqti
oluent
leenus
luch⸗
Grn
1ose!
gur
vate-
Anbo⸗
wn
ad
Puul/
nir
ulun
eint:

cernit᷑: a facie cœpit aquilonis ardere: & phariſæoꝶ cõclamauit ſenatus: & nullus ſcriba uel fictus: ſed oẽs ꝗᷓſi
ĩdicto ſibi prœlio aduerſũ me impitiæ factio cõiurauit. Ilico ergo uelut poſtliminio Hiero ſolymã ſũ reuer/
ſus. Et poſt Romuli caſã: & nudoꝶ lupcal: diuerſoriũ Mariæ & ſpeluncã Saluatoris aſpexi. Itaq; mi Paulinia
ne frater: qa ſupradictus põtifex Damaſus: qui me ad hoc opus primus ĩpulerat: iã dormiuit in dno:tã tuis qᷓ
uenerabiliũ mihi ancillaꝶ chriſti Paulæ & Euſtochii: nuc adiutus orationibus cãticũ: qd cantare nõ potui in
terra aliena:hica uobis in Iudæa ꝓuocatus ĩ murmuro: auguſtiorẽ multo locũ exiſtimas: qui ſaluatorẽ mũudi:
ꝗᷓ qui fratris genuit parricidã. Et ut auctorẽ titulo fatear: malui alieni opis interpres exiſtere: ꝗᷓ ut qdã faciũt:ĩ
formis corniculæ more alienis me coloribus adornare. Legi dudũ de ſpũ ſãcto quoſdã libellos. Et iuxta Co/
mici ſnĩam: ex græcis bonis latina uidi nõ bona. Nihil ibi dialecticũ: nihil uirile atq; diſtrictũ: quod lectorem
uel in gratis in aſſenſũ trahat: ſed totũ flaccidũ: molle:nitidũ atq; formoſũ. & exqſitis hincinde odoribus pig
mẽtatũ. Didymus uero meus oculos hns ſpõſæ de cãtico caticoꝶ: & illa lumĩa quæ in candẽtes iã ſegetes ſub
limari lIeſus præcepit: ꝓculaltius intuet᷑: & antiquũ nobis morẽ reddit: ut uidens uocet᷑ pꝓpheta. Certe ꝗ hũc
legerit: latinoꝶ cognoſcet furta. & cõtẽnet riuulos: cũ cœpit haurire de fontibus. Impitus ſermone eſt: ſed non
ſcientia: apoſſolicũ ui ex ipſo ſtilo exprimẽs: tã ſenſuũ noĩe:ꝗᷓ ſimplicitate uerboꝶ.audiſtis quõ quem antea
coruũ dixerat & totũ tenebroſũ: nũc interĩ corniculã dicat alienis ſe pẽnis uel coloribus depingentẽ. & ꝗᷓ tur/
pe laceret: acnihil uirile habere dicat uirũ: qui ad eccleſiaꝶ Chriſti gloriã electus adeo: ẽ qui ĩ teſtimoniu locu
tus eſt in cõſpectu pſecutoꝶ regũ: & nõ eſt cõfuſus. Ambroſius ſãctus de ſpũ ſãcto nõo ſolũ uerbis ſed & ſãgui
ne ſuo ſcripſit Obtulitenĩ pſecutoribus ſãguinẽ ſuũ)quod in ſe fudit. ſed a deo ad alios adhuc reſeruabat᷑ la/
bores. Qui etiã ſi ſecutus elt græcos catholicos noſtroꝶ ſcriptores: & aliqd de eoꝶ dictis præſ ũpſit. Continuo
nõ hæc debuit eẽ tua ſũma cura: hic labor: noc ſtudiũ: ut pro hac cauſa ĩterpretareris librũ Didymi de ſpũ ſan
cto:ut furta illius cognoſcerent᷑: qui fortaſſis etiã neceſſitatẽ ſcribẽdi paſſus eſt: ut ĩſanientibus tũc hæreticis
rñderet. Hæc eſt xpᷣiani modeſtia? Sic monita ſᷣuamus apoſtoli dicẽtis: nihil per contẽtionẽ neq; per ĩanẽ glo/
tiã Deinde quæro: utiteꝶ eadẽ repetã. tu qui prædicas nõ furandũ furaris. Paulo an ĩterpretationẽ Micheæ
obiectã tibi dicebas: quaſi Origenis dicta furareris. Tu furtũ qdẽ nõ negaſti: ſ. ed ais qd mihi?Illi maledictum
uehemẽs exiſtimãt. At ego hãc laudẽ duco maximã: cũ illũ imitari uolo: qui cũctis prudẽtibus & uobis placet
Tua furta laudẽ tibi præſtãt maximã:alios furta ſua apud tecoruos & corniculas faciũt ſi tu Origenẽ:quẽ alte
tũ poſt apoſtolos dicis: recte facis imitari: qd cõcidis eũ. qui ſecutus eſt Didymũ: quẽ nihilominus & ꝓpheta
noĩas: & apoſtolicũuirũ deſignas? Si ergo neq; tãto ac tali uiro Ambroſio pepciſti: & ei quẽ alterũ poſt apo/
ſtolos ſcribis: atq; oĩbus placere prudentibus:atq; mille aliis laudibus:non duobus ut dicis ſed uniuerſis ſcri
ptis tuis uſq; ad cælũ extuliſti: rurſũ hæreticũ: quẽ an apoſtolũ facis:& Didymũ ipſũ hũc quẽ nũc ꝓphetã ui/
dentẽ & oculũ hutem ſpõſæ de cãtico cãticoꝶ: & apoſtolicũ uirũ ſenſũu noĩedeſignas: iteꝶ eũ puerſũ doctorẽ
criminaris:& inter hæreticos ut ais: cẽſoria tua uirgula ſegregas: quã uirgula a quo accepis neſcio. Nã Petrũ ſe
mel ſcimns claues a Chriſto accepiſſe. iſto mõ cẽſorias uirgulas ꝗs ſpũs eroget: tu uideris: ſi inꝗᷓ iſtos oẽs:quos
tuo ore laudaſti: tuo ore rurſũ cõdẽnas. qd ego ad iſtos Puſer deme cõquerar: ſi me nũc laceres: quẽ & epiſtolis
tuis añ laudaueras. & in cronicis tuis Florẽtino & Bonoſo pro uitæ ut ais nobilitate cõiunxeras Etiã ne illud
eius admirabile factũ ſilendũ eſt: ne pudorẽ ĩcutiamus audientibus: ꝙ Marcellini cõſulis neptẽ:quã Roma/
næ nobilitatis primã paruulo filio Romæ derelicto hieroſolymã petuſſe: & ibi ob inſigne meritũ uirtutis Te
clã noĩatam ĩ ipſis cronicis ſuis ſcripſerat:poſt id de exẽplaribus ſuis eraſit: cũ actus ſuos uidiſſet diſtrictioris
diſciplinæ fœmiĩæ diſplicere? Cõpellimur qdem plura adhucde ſcriptis eius cõgregare: ut agnoſcat᷑ ꝗᷓ uerũ ſit
& hoc quod ſcribit: qui in duabus tm̃ præfatiũculis Origenis memiĩerit. Et hocnõ fidẽ ſed ĩgeniũ:nõ dogmati
ſten ſed interpretẽ laudas. Adhibui iteꝶ decẽ. Sed ne dintari nimis ſermonẽ: oneroſu ſit: ſufficiãt interĩ hæc
in qbus eũ & ꝗᷓſi apoſtolũ laudat: & ꝗqᷓſi eccleſiaꝶ magiſt. Et qa nõ pro fide:nec pro dogmatũ nouitate: ut ra
bidi nũc canes ſimulãt: aduerſus eũ mouer ordo romanus. Et qa ipſũ ſequit᷑: qui oĩbus prudentibus & ipſis
placet. Et oĩa illa quæinſertæ ſupius eius præfatiũculæ cõteſtant᷑. VYerũhæc quoquo mõ ſint: quodcunq; hẽs
tu cũiſtis uel antiqs uel nouellis ſcriptoribus: ſiue eos tu apoſtolos: ſiue ite: uenenarios ſcribas:ſiue ꝓphetas

eos tu:ſiue puerſos uoces doctores:ad me iſta qd ſpectant? I u pro his uarietatibus tuis:pro cõtumeliis & la/

ceratiõibus bonoꝶ recte pœnitẽtiã egeris: Mihi qᷓre dicas: ſi ſecuti ſũt errãtem: ſequant᷑ & correctũ Abſit a me
nunꝗᷓ ego uel te uel aliũ errantẽ ſecutus ſũ: ſed in uirtute xpᷣi: nectenec aliũ quenꝗᷓ niſi eccleſiã catholicã ſeqᷓr.
Tu qui ſcripſiſti talia: & ſecutus es eos:quos erraſſe credebas:qui tã indigne de deo ſcripſiſſe conuictus es: tu
age pœnitẽtiã. ſi tũ putas tibi blaſfemiæ crimẽ ignoſci. Nunqd mea aliꝗᷓ ꝓferre poteris ſcripta ſimilia:in ꝗbus
me uel in iuuẽtute erraſſe cõuincas ſicut tu nõ tã cõfiteris: ꝗᷓ coõuinceris Ego me ĩterpretãdi diſciplina timõ
imitatũ te dixi uel ſecutũ. in nullo alio.ĩ quo etiã tibi oẽm i niuriã factã dicis. qa ſecutus ſũ qc te uideram in
homeliis ᷣm Lucæ euãgeliũ feciſſe. Vt ubi de filio dei nõ recte in græco inueneras præterires: in illo loco ubi di
cit: Magnificat aia mea dm: & exultauit ſpũs meus in deo ſalutari meo: noſti ꝗa de aĩa ſicubi illa quæ ſolent
dici nõ præterieris: ſed ea adhuc etiã ex te ꝗqbuſdã aſſertionibus lucidius ſcripſeris:ut in illo loco.Ecce ut facta
eſt uox ſalutatiõis tuæ in auribus meis: exultauit infãs in utero meo. Vbi dicis quod nõ erat hoc pᷣncipiũ ſub/
ſtãtiæ eius. &de tuo addidiſti atq; naturæ. Hæc & mille alia his ſimilia in ĩterpretationibus: ſiue i ipſis home
„XKCI.⸗

liis:ſiue in Hieremia:uel in Eſaia:maxime autin Ezechiele ſubtraxiſti. De fide aut. i. d e trinitate:cũ aliquãtis

in locis aliter ĩueniſſes: quæ tibi uiſa ſũt præteriſti. Hoc genus ĩterpᷣtãdi uterq; nĩm tenuit. Quod ſi alius cul-

paret:tu utiq; rũdere deberes:qui primus hoc feceras. Nuc ipſe idẽ culpas ſine dubio:un ipſe culperis. uerbum

de uerbo ĩterpᷣtan antea & ſtultũeẽ & malitioſũ ꝓnũciaſti. in hoc ſecutus ſũ te. Nuũquid de hoc uis ut pœnite
at me: qa tu mõ mutaſti ſnĩam Et ad uerbũ te interpretatũ dicis? Siqua in fide minus ædifica bãt abſtuliſti:
ut nõ oĩa:nec in oĩbus penitus amputares. Deniq; i homeliis Eſaiæ. uiſio dei filiũ & ſpm ſaãctũ retulit. Ita ut
trãſtuliſti adiiciens ex te: qd ſenſũ auctoris ad clæmẽtiorẽ traheret ĩtellectu. Ais enĩ qa iſta duo ſeraphin:dũs
ſũt Ieſus Ap̃s & ſpũs ſãctus:& ex tuo addidiſti: nec putes trinitati diſſidere naturã: ſinominũ ſeruant᷑ officia
Hæc & ego in ꝗplurimis feci talia. & aut deſecaui: aut ad ſaniorẽ intelligẽtiã declinaui. Pro his me iubes agere
pœnitẽtiã. Nõ puto hoc te ſẽtire. ꝙ ſi ꝓ his: neq; tibi neq; mihi pœnitẽdũ eſt: p ꝗbus aliis inuitas ad pœnitẽé

tiã? Scripta mea nulla extant:in ꝗbus error meus aliqs corrigẽdus eſt:tua extaãt multa:quæ ut uideo nũc ſᷣm

ſnĩam tuã uniuerſa daãnanda ſũt. Exceperas tibi cõmẽtarios in epiſtola ad Epheſios. In ꝗbus te putaueras ali

ꝗd emẽdatius cõdidiſſe. Etiã ipſe uidiſti. ꝗᷓ ſimiles per oĩa eẽ Origenis ſẽſibus ſuenti ſũt: ĩmo & plus aliqd qᷓ
hoc:qd dãnari expoſtulas cõtinere. Et niſi ipe iã tibi de his excluſiſſes pœnitẽtiæ facultatẽ:dicẽs. Reuoluite cõ

mẽtarios meos in epiſtolã ad Epheſios: & inde agnoſcetis quõ Origenis dogmatibus aduerſatus ſũ: fortaſſis

uelles iteꝶ & de his pœnitere. Et in iſtis cõdẽnare temetipſũ: ſicut & in cæteris. tũ ꝗᷓtũ in me eſt:cõcedo ego tibi

& pro his pœnitere. Sed & pro oĩbus nõ ſolũ quæ locutus es: ſed & quæ locuturus es. ſi agas pœnitentiã bene
facies. Certũ eſt enĩ ꝙ pœnitẽda ſũt cũcta quæ ſcripſeris. Quod ſi hincme aliꝗs culpaãdu putat:ꝗᷓre oĩno ali/

qd de Origene ĩterpretatus ſũ.ſi hoc culpat᷑:ego in hoc ope poſtremus ſũ: & neceſſe eſtut culpa a primis inci-

iat. Et tũ nemo cõmiſſũ punit qd ne admitteret᷑: an nò uetuit. licuit: fecimus. Siqd ꝓhibet lex obſeruari in

poſteꝶ ſolet. Sed dãnari dicit ꝗs debere cũ auctore ſuos libros. Sed ꝗd facimus de iſto auctore qui eadẽ ſcribit
ſicut ſupius pleniſſime oñdi. Similẽ excipiet eãdẽq; ſnĩam. Ego hoc nec urgeo nec opto:licet ille mecũ hoſtili

ter agat. ſed ut uideo ipſe ſibi exquirit: hoc temere alios cõdẽnãdo cõquirit. Verũ ut iteꝶ tecũ ex tuis uerbis lo

quar: ipſe ſcribis in iſtis ĩuectiuis tuis: me ĩterpretatiõe mea hoc ondiſſe: qdego qdẽ eſſẽ catholicus. Origenes
auũt quẽ ĩterpᷣtabar hæreticus. Ais enĩ hoc ẽ dicere: qa ego ſũ ꝗdẽ catholicus: iſte aut quẽ ĩterpretor hæreticus.

Ais enĩ hoc legi: ſi ut dicis toto ope meo hoc ondi: qd adhuc aliud quærit᷑ Nõne hoc totũ agit᷑: ut& illũ hære/

ticũ:& me catholicũ dicã? Si hoc dixiſſe me: & hoc toto meoo pe ſatis egiſſe teſtaris: quæ tibi iã accuſatiõis cau
ſa ſupfuit? Quo ꝓfecit tua iſtaoĩs inuectio? Si Origenẽ hæreticũ oñdi: & me catholicũ. recte feci: an nõ recte:
Sirecte:cur ad culpã &ad accuſationẽ quæ recte geſta ſũt:uocas? Si nõ eſt rectũ Origenẽ hæreticũ dici:cur me

hocnoĩein ius uocas? Quid opus fuit teĩ terpretari malitioſius ea:quæ ᷣm tuũ interpretãdi morẽ fuerãt traſ

lata: licet ĩcultiori ſermone? Quid certe opus erat auditores tuos illudere? & illis aliud opinãtibus te aliud age
re? Illi enĩ hoc exiſtimãt:ꝙ tu aduerſũ eos agas:qui Origenẽ catholicũ defẽdũt. Tu uero illos arguis & accuſas

qui eũ hæreticũ deſignarut. ꝓpter hoc forte meinuitabas ad pœnitẽtiã: nõ intellexerã. Verũtũ ſcito me nede
hoc ꝗdem pœnitudinẽ gerere: quin dicã. nõ oĩa quæ in libris eius ſueniunt᷑ tanꝗᷓ catholica eẽ ſuſcipiẽda:quæ
utꝶ ſua ſint ut dicis: an ab aliis inſerta: ut nos putamus: deus uiderit. Anobis interim: ubi ad fidei faſtigium:
& ueritatẽ uentũ fuerit reſpuunt᷑. Iu tamen dic:quid expoſcis a nobis!/ Hæreticũ uis utdicamus Origenem?:
Hoc feciſſe nos culpas. Sed ſi catholicum: pro hocnos accuſas. Deſigna manifeſtius ꝗd uelis. Iſti ſuntomnes

ſales tui de Alexandri & Porphyrii & ipſius Ariſtotelis acumine congregati. Hæc eſt oĩs illa iactaãtia:qua tea

pima ætate uſq; ad ſenectã: in Grãmaticorũ & Rhetorum & philoſophorum ſcholis ac diſciplinis prædicas
eẽ uerſatũ: ut pcederes Origenẽ pnũciaturus hæreticũ. & in ea ipſa oratiõe: qua in illũ ferebas ſnĩam accuſares
eũ: quẽ aſſerebas: ꝙ illũ hæreticũ deſignauerit. Vides ꝗqa nuſꝗᷓ cura ueritatis: ac fidei:nuſꝗ religiõis ac iudicii cõ
tẽplatio: ſed ſola male loquẽdi: ac lacerãdi fratres: exercitata libido uerſat᷑ in lingua?Sola humana in cordecõ
tentio? Sola ĩuidia & liuor in mẽte? In tãtũut cũ odioꝶ cauſa tibi adeſſet: cognominatũ te a me:licet cũ præ
conio: ĩdignãter acciperes. Ignoſce mihi: ꝙ neſciebã aw Ivοäπο 1ν⁴. ĩcõpellabilẽ noĩari. Miror tñ:ꝙ ea me

cõdẽnare depoſcas:quæ a me notata còquereris. Adillã ſane eius ĩcuſatiõis partẽ ſuꝑfluũ uideat uel rũdere ali

ꝗqd: ubi pietatis & religioſe dicta martyris Pãphili: aut falſa dici uult: aut etiã ſi uera ſintiſte pernenda decernit.

Cui iã iſte honorẽ deferat? Cui parcat!/ Oẽs apud iſtũ græci ſcriptores antiq eccleſiaſtici errauerũt. Latinis ue/
ro quõ deroget: quõ carpat ſingulos uel ueteꝶ uel nouoꝶ: diuerſa eius qui legit opuſcula recognoſcit. Sed nũc
ne martyres qdẽ apud eu hre pnt aliqd reuerẽtiæ. Nõ ĩ quit credo: qa martyris ſit hoc ſi uelimus de oĩbus ſcri/

pturaꝶ dicere libellis: quæ erit in ſingulis pbatio? Si dicãnõ eſtuerũ:qa ſtromatum libri:quos dicis: Origenis

ſũt:un ipſius eẽ ꝓpbabunt᷑ Excæteroꝶ inꝗt ſimilitudie: Sed ſicut ille qui in ſcriptura alicuius falſu facereuult

. . ₰ . . . „ 1 „— .„ „ . . . .
eius manus imitat᷑ :ita & qui ſua dicta ſubalterius noĩe uult aſſerere:ſtilũ ſine dubio imitabit eius:cuius & no

mẽaſſeruit. Deinde ut oĩa quæ iuſtiſſime dici pnt: breuitatis cauſa prætereã:ſi in tãtũ uolebas audiri. ut mar
tyrẽ reprehẽderes: dicta ipſa quæ tibi uidebant reprehẽſibilia: ĩ mediũ pferre debueras. Et tũc unuſꝗ q; legẽtiũ

uidiſſet: qd ſibi eẽt in dictis abſurdũ: qd cõſequẽs: uel qꝗd iniquũ:ꝗd certe cõtra apoſtolicas regulas. Sed tãtũ

neſcio ꝗd ĩterpretaris: ꝓ quo ut dicis: expiãdo ſãguinẽ ſuũ fuderit martyr. Ipſa illa uerba ſi legeret: iã non tua

ſed ſua ſnĩa:aut erraſſe martyrẽ:aut noĩe martyris abſurdã & ĩpiã cõſcriptionẽ ab alio diceret eſſe cõpoſitam.

Nunce

s

lin cll,
uetben
tpante

blklcki

t,lut
hincd,
8 oſllan
pantti
nücßn
Uerasa
Agl
cluitec-
fortulg
begothi
Mtäbene
Oino 1
eruann
deſert
cüholtl
letbun
Dren
Eteticus
lüher
nsci
tecte⸗
urme
ittril
Adag
la
enede
ugur
tgun
nnen
Omnnes
ute
Nlias
ſanes
cico⸗
cdec
üpr
ea me
leteal
cemit
usue /
Ani
ſar/
gen
euun
AnN
ſat⸗
fĩ
titu
ntus
um.⸗
unc

Nuc uero ſciens da ſi legant ea:quæ rephendis: nota retorꝗbit in eũ: quiculpat iniuſte. ea qdẽ quæ reprehẽdis
nõ ꝓfers. Iu aut illa cenſoria uirgula & arrogãti auctoritate decernis. Ille arceat a bibliothecis: ille recipiat᷑. Et
iteꝶ. Iſte ipſe qui hodie receptus eſt: craſtino ſi eũ alius aliqs præter me laudauerit:eiiciat᷑. Et cum illo ipſe qui
laudabit.hic aũt catholicus habeat᷑.etiã ſi in aliquãtis uideat᷑ erraſſe.Illi erroris uenia non det᷑:etiã ſi ea dicat:
quæ ego dixi & neq; interpretet᷑ ꝗs eũ: neq; legat:ne ꝗs mea furta cognoſcat. FHic hæreticus e⸗ ſed magiſter
meus ẽ. Et hic licet iudæus ſit & de ſynagoga ſathanæ cõductus uerba uẽdatad p̃ciũ:tũ magiſter meus ẽ & præ
ferat᷑oĩbus: qa apud ipſos ſolos ſcripturaꝶ ueritas ꝑmanet. Si tibi iſtud auctoritatis uniuerſa patiter iniũxii
ſeteccleſia: & exigeret᷑ a te:ut de ſingulis uel de oĩbus iudicares: nõne graue & periculoſũ onus:ne tibi ĩponeret
excuſare debueras? Nucuero in tm quotidiana derogãdi meditatiõe ꝓfecimus: ut iam nec martyribus parca-
mus. Sed ponamus ꝙ nõ ſit martyris libellus iſte:ſed cuiuſcũq; unius de eccleſia:nunqꝗd ſuis uerbis uſus eſt:
qſq; ille eſt ſcriptor: ut meritis cedẽdũuideat auctoris: De ipſis Origenis uoluminibus ponit exẽpla:& qd de
ſingulis ſentiat:nõ ſuis defẽſoriis uerbis: ſed eius ipſius qui accuſabat oñdit. & ſicut aduerſũ te mõ multo me
is uerbis uehemẽtiora ſũt tua ſcripta:ita illũ nõ excuſatis auctoritas: ſed ſua dicta defẽdunt. Et iõ ſupflua eſt
de auctore quæſtio: ubi defenſio talis eſt: quæ aſſertore nõ egeat. Sed ad illud iã neqſſimũ incuſationis eius ca
put & inuidioſiſſimũ ueniẽdũ eſt ĩmo nõ inuidioſũ ſed inuidũ. Ait enĩ ꝗs prudẽtiũ uel qs ſãctoꝶ aggredi uo
luit in latinũ uertere:qd tu auſus es? Ego ipſe inꝗt ſæpe rogatus a multis nõ feci. Et ꝗqdem ſaãcti qᷓre hocnõ fe/
cerint: facilis excuſatio eſt. Nõ enĩ cõtinuo qui ſactus & prudẽs eſt latinus: etiã linguæ græcæ noticiã ſufficien
ter habet. Nec ſãctitati eius detrahit: cui deeſt pegrinæ linguæ noticia. Aut iterũ nõ cõtinuo:ſi ſcientiã ꝗs ha/
bet græci ſermonis:etiã uolũtatẽ interpretãdi habet. Aut etiã ſi habet nõ ſtatĩ diſcutiendus eſt ille:qui pauca
interpᷣtatus eſt: qᷓre nõ plura? Aut curnõ illa: ſed illa? Libertas eſt enĩ in huiuſcemodi ope. & eſt uel in arbitrio
ſcribentis: uel in deſiderio depoſcentis. & tũ deſãcto Hilario dicit: & de ſãcto Victorino. quoꝶ alterũ interpre
tis titulo nihil oĩno arbitror trãſtuliſſe de græco. alterũ ipſe dicit Heliodori cuiuſdã preſbyteri uſũ ſcientia: ut
uæ ille ſibi hauriret ex fonte geæcoꝶ: ipſe latino ea ſermone digereret pro eo:qd aut nihil:aut parũ græce noſl
ſet. Illi ergo cur hoc nõ fecerint: & facilis & manifeſta eſt excuſatio. de te ſane mirandũ eſt ꝗᷓre hoc feceris: Quid
enĩ magis audax: uel ꝗd amplius temerariũ libros iſtos interpᷣtani Origenis: quoꝶ iã pene oẽm continentiã in
aliis libris ſcripſeras? Quoꝶ oĩa iãdicta quæ reprehẽſibilia nuũc dicis e ꝓprii noĩs ſermone ꝓtuleras? An ut
diuinaꝶ ſcripturaꝶ libros quos ad pleniſſimũ fidei inſtrumẽtũ eccleſiis chniſti apoſtoli tradideruũt: noua nũc
a iudæis mutuata ĩterpretatiõe mutares Quid tibi ex his duabus cauſis magis uideat illicitũ. Naã Ori genis di
cta. ſiue placẽt ut hoĩs dicta placẽt.ſiue diſplicẽt: ut hoĩs falſa dicta facile cõtẽnunt᷑.Iſta uero quæ nũc tu ĩter
pretaris: & per eccleſias & monaſteria: per oppida & caſtella trãſmittis quõ ſuſcipiemus? Tanꝗᷓ diuĩa: an tanꝗᷓ
humana Et qd facimus ꝙ prophetaꝶ uel legis latoꝶ hoĩbus titulantur? Quod ueriora hæc abs te ꝗilla quæ
apoſtoli pbauerũt: affirmant᷑? Iſtud cõmiſſũ dic quomõ emẽdabit᷑ Immo nefas quõ expiabit᷑: Si eni ĩ expli/
tanda lege aliqd aliter ſenſiſſe: dãnabile apud te ducit: ipſã legẽ puertere in aliud: ꝗᷓ apoſtoli tradiderũt: quo
tiẽs dãnabile iudicandũ eſt? Curnõ magis pro huius auſi temeritate dicamus: ꝗs ex tot & tãtis prudentibus ẽ
ſãctis uiris: qui an te fuerũt ad iſtud opus auſus ſit manũ mittere? Quis præſupſerit ſacras ſacti ſpũs uoces: &
diuina uolumĩa temerare? Quis præter tediuino muneri & apoſtoloꝶ hæreditati manus intulerit: Et quidẽ
cũ ingens copia fuiſſe ex initio in eccleſiis dei: & præcipue Hieroſolymis eoꝶ qui ex circuciſione crediderãt re⸗
ferat᷑. In ꝗqbus utiq; utriuſq; pfectã fuiſſe ſcientiã: & legis pitiã ꝓbabilẽ: admiſtrati pontificatus teſtat᷑ officiũ.
Quis ergo in iſta eruditoꝶ uiroꝶ copia auſus eſt inſtr̃m diuinuũ: qd apoſtoli eccleſus tradiderũt:& depoſitũ ſã
cti ſpũs cõpilare? Aut nõ eſtcõpilare: cũ quædã qdem ĩmutant᷑: & error dicit᷑ corrigi? Nam ois illa hiſtoria de
Suſãna:quæ caſtitatis exemplũ præbebat eccleſus dei ab iſto abſciſa eſt & abiecta: atq; poſthabita. Triũpue/
roꝶ hymnus qui maxime diebus ſolẽnibus in eccleſia dei canit᷑: ab iſto e loco ſuo penitus eraſus eſt. Et ꝗd per
ſingula cõmemoro: de his quoꝶ cõprehẽdere numerũ nequeo: De quo utomittã illud dicere: ꝙ ſeptuaginta
duoꝶ uiroꝶ per cellulas interpretantiũ: unã & cõſonã uocẽ: dubitãdũ no eſt ſpũs ſacti inſpiratiõe ꝓbatam: &
maioris id debere eſſe auctonitatis: ꝗᷓ id qd ab uno hoĩe:ſibi Baraba aſpirante trãſlatũ eſt. Vt ergo hoc omittã
uide quid dicimus. uerbi cauſa. Petrus Romanæ eccleſiæ per uiginti & quatuor annos præfuit. dubitãdũ nõ
eſt: quin ſicut cætera: quæ ad inſtructionem ptinent: etiã libroru inſtra eccleſiæ ipſe tradiderit: quæ utiq; iam
tũcipſo ſedente & docente recitabant᷑. Quid ergo: Decepit Petrus apoſtolus xpᷣi eccleſiã? & libros ei ſaos:
nihilueritatis cõtinẽtes tradidit. Et cũ ſciret quod uerũ eſt:haberi apud iudæos: apud chriſtianos uolebatha/
beri:qd falſũ eſt? Sed fortaſſe dicit:qa ſine litteris erat Petrus. Et ſciebat gdẽ iuckroß libros magis eẽ ueros qᷓ
iſtos qui erant in eccleſia: ſed ĩterpretari nõ poterat ꝓpter ſermonis ĩperitiã. Et quid:? Nihil in iſto agebat lin/
gua:per ſpm̃ ſactũ cælitus data!“ Nõ ergo oĩbus linguis loquebant᷑ apoſtoli. Sed cõcedamus: quia nõ potue
rit Petrus apoſtolus facere: qd hic mõ fecit. Nũ & Paulus ſine litteris fuit: Hebræus ex hebræis: m legẽ pha/
riſæus: edoctus ſecus pedes Gamalielis: qui etiã & ipſe Romæ poſitus: ſiqd Petro defuiſſe putas non potuit
adĩplere?. Quomõ ergo iſti qui præcipiebat diſcipulis: ut attenderẽt lectiõi: emẽdatas eis & ueras nõ dabãt le/
ctioes Et qui præcipiũt ne attendamus iudaicis fabulis & genealogiis: quæ quæſtiones magis præſtãt ꝗᷓ ædi
ficationẽ / Et iteꝶ cauere nos iubẽt & obſeruare: maxime eos: qui ex circũciſiõe ſunt quõ nõ præuidebãt ꝑ ſpm̃
ii. xcii.

qd futuꝶ eẽt tẽpus:poſt quadrĩgẽtos fere annos:qu eccleſiacognito eo ꝙ ab apoſtolis nõ ſibi eẽt tradita ueri/
tas inſtii legatos mitteret ad iſtos quos illi tũc circũciſionẽ uocabãt: obſecrãs & exorans: ut ſibi de ueritate quæ
apud ipſos eſtaliqd largirent᷑ Per totos iſtos quadrigẽtos annos erraſſe ſe: & ignoraſſe qd uerũ eſt fateret᷑:
Ad ſcitam ꝗdem ſeeſſe ex gentibus ſpõſam xpᷣo per apoſtolos:ſed nõ ab eis ueris monilibus exornatã: putaſ/
ſe ſe lapides eẽ precioſos. Nũc aũt deprehẽdiſſe: ꝙ nõ ſũt ueræ iſtæ gẽmæ quas ſibi apoſtoli Chriſti ĩpoſuerãt
Erubelſcere ſe ad publicũ ꝓcedere:falſis & non ueris lapidibus adornatã. Et iò rogare ſe: ut uel Barabã illũ quẽ

aliqn: utxp̃o nuberet ſpreuerãt: mittant ad ſe:qui poſſit cũ uno electo ex ſuis uiro ornamenta ſibi uera: quæ

apoſtoli nõ præſtiteraãt reparare. Quid ergo miꝶ eſt: ſi me minimũ & nullius numeri hoĩem laceret:ſi Ambro
ſiũ ſecet:ſi Hilariũ:ſi Lactãtiũ:ſi Didymũ reprehẽdat? Nec multũ de iniuria mea dolere debeo pro eo ꝙ opus

meiũu ipſo denuo agreſſus ẽ: cũ me. lxx. ĩterpretibus æquauerit cõtumelia Sed & illud quõ accipiẽdũ eſt: quã/
tũ acceſſiſſe ad ĩcredulitarẽ ex hoc facto gẽtilibus exiſtimatis?nõ enĩ latẽt eos:quæ apud nos agunt? Scientes
enĩ legẽè noſtrã mõ emẽdatã eẽ uel mutatã: nõne dicũt apud ſemetipſos errãt iſti necẽ apud eos aliqd uerita
tis? Ecce cũ ipſi uolut: leges ſuas corrigũt & emẽdant. Certũ eſt aũt errorẽ præceſſiſſe: ubi emẽdatio ſubſecuta

eſt.nec diuinũ uideri poſſe:quod ab hoĩe mutat᷑. Hoc nobis præſtitit ĩmenſa ſapiẽtia:ut oẽs iſipientes etiã a

gentibus iudicemur. Nolo ſapientiã: quã Petrus & Paulus nõ docuit. nolo ueritatẽ: quã apoſtolino probaue
rũt. Tua uerba ſũt poſt quadrigentos annos nõ debere ſimplices latinoꝶ aures nouæ doctrinæ uoce pulſari.
Mõ tu dicis:oĩs qui putabat Suſãnã nuptis & ĩnuptis exẽplũ pudicitiæ præſtitiſſe: errauit. Nonẽ uerũ.& oĩs

ꝗ putabat:ꝙ puer Daniel ſj pũ ſãcto fuerit repletus: & arguerit adulteros ſe enes: erauit. nõ erat ueꝶ. Et oĩs eccle
ſia per orbẽ terraꝶ ſiue eoꝶ qui ĩ corpore ſũt:ſiue eoꝶ qui ad dĩũm prexerũt:ſiue illi ſãcti martyres fuerint: ſeu

& ſãcti cofeſſores ꝗcunq; hymnũ triũ pueroꝶ in eccleſiadñi cecinerũt: oẽs errauerũt:& falſa cecinerũt. Modo

ergo nobis poſt. cc. annos legis ueritas emptapcio de ſynagoga ꝓcedit. poſtꝗᷓ ſenuit mũdus: & cũcta purgẽ/
tur ad finẽ:ſcribamus in ſ. Pufehri ueteꝶ: ut ſciãt & ipſi & hicaliter legerãt: qa Ionas nõ habuit umbtã cu
curbitæ ſed hederæ. Et iteꝶ cũ uoluerit less lator nec hederæ: ſed alterius uirgulti. Sed & Origenes inqt aſte⸗

riſcos fecit ex trãſlatiõe Theodotionis afflumens: ut aneroe uolumia: quæ appellant᷑ hexapla: & qd Orige

nẽ iſtũ qn tibi placet cõdẽnandũ: qũ placet imitãdũ pducis. Veriſimile eſt: ut e defenſorẽ adhibeas: & reum.
Auctorẽ facti tui habere potes eũ:quẽ & primus cõdẽnas:& ad cõdẽnationẽ eius epiſtolis tuis romanũ cogis
ſenatũ. Ante hoc phibere debueras. Nemo ſuccidit arborẽ cui inniti parat.nemo in ſua caſa fidẽ eius explorat
cuius ipſe reprobat fidẽ. Siue hoc fetit Origenes: ſiue nõ qd ad te? Si ad illius exemplũ iudicari uis: relege ſnĩas
tuas: & uide qd dixeris. hocnõ eſtĩ quis ſe defẽdere:ſed ſocios criminis quærere. Noli ergo & tu ſocios criminis
quærere. ſed purgationẽ facti reqre. Verũtamẽ uideamus quid tale etiã reus & actor ſimul Origenes fecerit.
Ego illius necu nũ locũ ex ſcripturis diuinis de hebræis ſuenio trãſlatũ. A te oẽs ſcripturas uideo eẽ mutatas.
Et quõ factũ tuũ& illius ſimile uideri põt? Apoſtatæ quidẽ & iudæi ĩterpretati ſũt ea:quoꝶ lectiõe iudæi ma
xime utunt᷑. Et qꝗa frequẽter:ſi diſputatio accidiſſet: uel ĩmutata eſſe aliquãta: uel deeſſe uel abundare in nñs
ſcripturis mentiebant᷑: uoluit Origenes nñis ondere: qualis apud iudæos ſcripturaꝶ lectio teneret: & ĩ ppriis
paginis uel colũnellis editiones eoꝶ ſingulas qſq; deſcripſit. & ea quæ apud illos ſũt addita uel decerpta certis
ꝗbuſq; ſignis additis ad uerſiculoꝶ capita deſignauit: & ĩ alieno nõ ſuo ope ſuas tmmodo notas fixit. ut ſcire
mus nõ qdnobis:ſed quid iudæis aduerſũ nos errantibus aut deeſſe aut abũdare uideret᷑ Quod tale eẽt:qua/
le ſiquis accepto breuiculo in quo militum noĩa cõtinent᷑: nitat inſpicere: quãti ex militibus ſupſint:quãti in
bello ceciderint. & requirẽs qui inſpicere miſſus eſt ppriã notã: uerbi cauſa: ut dici ſoleto ad uniuſcuiuſq; de
functi nomẽ aſcribat: & ppria rurſus nota ſupſtitẽ ſignet. Nunꝗᷓ uidebit is qui notã ad defũcti nomẽ appo/
nit: &propria rurſũ nota ſupſtitẽ ſignat: ꝙ egeritaliquid: ut hic defũcti: uel ille uiuẽtis cauſã acciperet ſed ꝙ
eos qui ab aliis fuerint pempti: iſte annotationis deſignauit indiciis. Ita ergo fecit & ille ea quæ per alios inter
pretes ſiue pempta fuerãt ſeu etiã abũdantius ꝓlata: ꝓpriis ꝗqbuſdã ſignis: i. aſteriſci & obeliſci notulis deſi/
gnarit. Cæterũ nec uerbũ aliquo de ſuo ſaltẽ unũ ĩſeruit. neq; noſtris exemplaribus fidẽ fecit in aliquo uacilla
re: ſed ea quæ minus uidebant᷑ m curſu litteræ plena & lucida ſpiritalis ĩtelligentiæ oſtẽdit referta myſteriis:
Quid igit᷑ tibi Origenis factũ ĩ hoc põt præſtare ſolatii:cuius neq; opus ſimile aliquod ondere potes& ĩ quo
tãtũ laboras: ut littera occidat cõſequẽtẽ: d ille ecõtrario ſpũs uiuificãtis eẽ conet aſſertor. Tu igit᷑ faber(tuũ
iſtud factũ(nec quenꝗᷓ te in hoccomitẽ uel ſociũ habuiſſe de eccleſia certũ eſt:niſi iſtũ ſolũ quẽ frequẽter com
memoras Barabã. Quis enĩ alius auderet ab apoſtolis tradita eccleſiæ ĩſtrumẽta tem erare: niſi iudaicus ſpũs:
Illi te o mi frater:ante ꝗᷓa iudæis capereris chariſſime:illi te in hæc mala precipitãt. Illi te libellis editis notas in

fligere xpᷣianis: illi nec martyribus parcere faciũt. & de oĩ xpᷣianoꝶ ordine fanda atq; nefãda cõſcribere:turbare
pacẽ noſtrã: ſcãdala eccleſiæ generare. Illi etiã aduerſũ te ipſũ: & ſcripta tua quæ quaſi xpᷣianus aliquãdo locu

tus ſis: cogũt ferre ſnĩam. Etiõ tibi oẽs ſordemus:dũ illi ſuis peſſimis artibus nimiũ placent. Nã quomõ tu(ſi

Pauli litteris acqeſceres dicentis. Siquis frater præuẽtus fuenit in aliquo delicto: uos qui ſpiritales eſtis:ĩſtrui

te huiuſmodi in ſp mãſuetudinisita efferbuiſti: utin nullo prorſusſ piritalis inſtitutionis ordinẽ cuſtodires
Pone eni aliquid me egiſſe cõtumelioſũ:pone ꝙ te uiꝶ ſũmæ eloquẽtiæ: & fratrẽ & collegã: mihiq; imitandu
in diſciplina interpretandi dixi: iniuriã fecerim: tũ poſt pacẽ illã: ſümo uix ſudore reparatã. hæc prima adhuc
de meis

alen,
legur
terek⸗
Puul,
Auerit
ta: gue
Anbe⸗
Fohu⸗
lau
dens
duent
blean
tobaue
ulſar.
1Kon
etle
inkſen
Mo⸗
pue/
ngtr
0
Lteun.
icngs
Port
eſni
mminds
er
Utanas.
deim
eennis
ipr⸗
nens
tſor
tgu⸗
iuin⸗
e
o
ſelg

lnter

de meis iniuriis ad te quærela puenerat. Sed & illã tuã ponamus iniuriã: ĩterpᷣtãdo Onigenẽ te imitatus aliqᷓ
præterierim: quæ minus mih ædificatiõis in fide habere uidebant᷑: culpandus pro hoc erã fortaſſis & emẽdan
dus. Scripta ad te(ut ais fratrũ miſſa ſuũt depoſcẽtiũ: culpas interptis argui. Quid tu uir ſpiritalis agis: Quid
formæ & exempli in rebus talibus cæteris præbes: Fratris turpitudinẽ:nõ ſe olũ nudatã his qui foris ſũt nũcias
ſed obtecta denudas. Pone ꝙ nõ te imitatus hoc feci: ſed ebrietas aliqua ſubrepẽs: ſicut Patriarchæ fecit: nuda
uerit turpitudinẽ noſtrã. Nuũquid maledictionẽ cõſecutus fores:ſi obuerſus incedẽs: leui palliolo reſcripti tui
cõtexiſſes obprobriũ nf̃ᷣm: Et ſi uelaſſes epiſtolã uigilantis: quẽ ſtilus nudauerat dormitãtis Sed aliud reſcri
bere potuerã his:qui ad me talẽ epiſtolã miſerãt.Vt niſi ita reſcripſiſſẽ: aut interpᷣtatus eſſẽ ad uerbũ ea quæ
tu es interp̃tatus ad ſenſũ: etiã ego Origenẽ ſequi uiderer. Nõduũdico quæ ſit illa: aut qlis epiſtola:tñ qm̃ uiri
nobilis Pãmachii cõtinet nomé: qd fuiſſet abſurdu: ſi ei talealiqd rũdiſſes.̈ frater nõ eſt temere de alterius ope
iudicãdũ. Nã & tu ipſe noſti qd feceris: qĩ aduerſũ Iouinianũ Romã miſi libellos: cu eos qdã aliter intellige/
rent: ꝗᷓ ego me dictaſſe meminerã. Nõnecũ iã a plurimis legerent᷑: & offenderent pene oẽs:cũ ꝗbus etiã eſſe te
ipſe putabas: exemplaria iã de foro iam de publico ſubtraxiſti! Et hæc non ad aliũ aliquẽ: ſed ad me remiſiſti:
cauſã pariter: qa multipliciter ſcãdalũ pati uidebant inſinuãs: Quõ ego apologeticũ denuo ſcripſi:& quæ ali
ter intelligebant ad ĩtelligentiã rectiorẽ prout potui: reuocaui.æquũ eſt ergo: ut qd nobis fieri uolumus:aliis
nos faciamus? Sicut enĩ meos libros mihi remiſiſti: ut a me emẽdarent᷑: ita & ad illũ ſuos remitte: & qdculpa
bile uidet ĩſinua: ut ipſe ſe ſi ĩ aliquo errauit emẽdet. Tũ præterea & nos iam in multis exercuimus ingeniũ.
Et multa iã nobis opuſcula deſi iidata ſũt. Ille hoc primũ ꝓpe opus adiit: & fortaſſe cõpulſus: & nihil miꝶ eſt
ſi fluctuauit ĩ primis. Nec occaſio derogatiois xpᷣianis cap tanda eſt: ſed emẽdatiõis utilitas inqrẽda. Hocſi ad
euũ reſcripſiſſes:nõne maiorẽ gratiã & ædificationẽ uel ipſi initia in timore dei habẽti: uel cæteris legẽtibus præ
buiſſes: Quã nũciſtæ tuæ ĩuectiuæ mœroris: & cõfuſionis oĩbus deũ timẽtibus præſtãt:qui & in te fœdiſſi/
mã obtrectãdi libidinẽ: & ĩ me rãdẽdi neceſſitatẽ miſerabilẽ uidẽt. Si enĩ utdixi de tuis libris cõtra Iouinianũ
ſcriptis in quibus nũc eadẽ quæ ill arguebas: ipſe ĩueniris aſſerere: nũcuero in tãtũ ꝓplaberis:ut ſordes nuptia
rũ:nec martyrii cruore diluipoſſecõfirmes: & iſtud quod eſt Manichæoꝶ dogmatis: emẽdationẽ tibi habere
facile uiſũ eſt ĩ his libris: quos iã edideras: & deſcribẽdos plurimis præbueras: qd erat difficultatis in menõme
um opus: ſed interpᷣtationẽ alieni opis: ſiqd forte in eo erratũ: nõ rõ: ſed liuor ſuggeſſerat emẽdare? Maxime
cum adhuc eſſet in ſchedulis: quas nõdũ ad plenũ relegerã uel explicuera: ꝗᷓs nõ editas ĩuenerut? Nõne pfacile
emẽdani poterãt ea: quæ adhuc emẽdata nõ fuerãt? Verũ non hinc: ubi qd culparet nihil habeat:ſed totũ inde
mordet᷑:du per hoc prodi timuit:uñ eſtoẽ qd ipſe dicit:un doctus:un ſcripturaꝶ uidet᷑ interpres. Sed iccirco
cauſã qua ad interpᷣtãdũ adductus ſũ expoſui: ut ſciat me nõ cõtentione ut ipſe Ferslolenuel æmulatiõe ali
qua ꝓtuliſſe: ſed neceſſitate qua ſupius edocui:ad boni & utilis opis inſtrm: Vta iquid ex hocuel odoris uel
coloris accipet ille: qui rudis ipſe opuſculũ cõdebatantiquũ. Autnõ uidemus uetuſtas ædes nouellis ædificiis
ꝓfuiſſe Et interdũ aſſumit᷑ lapis de abditis & abſtruſis antiquæ domus partibus: qui nouæ domus frontem
decoret: & exornet ĩgreſſu: & interdũ totũ nouellæ cõſtructiõis ædificiũ unius antiquæ trabis ſtabilitate mu⸗
nit᷑ Agamus ergo nũc aduerſũ eos:qui ueteribus recte utunt in nobis. nõ nobis licet dicentes trãſferre mate/
riã de ueteri domo ad nouã: niſi tignũ tigno: & lapidẽ lapidi iunxeritis: niſi porticũ de porticu:niſi membrũ de
mẽbro. Et hoc fieri poterat: niſi ſeceſſũde ſeceſſu: niſi cloacã de cloaca trãſtuleritis. Habere enĩ domũ magnã
etiã hocneceſſe eſt. Hoc nãq; eſt uerbũ trãſferre deuerbo qca te añ ĩprobabile: nunc uero laudabile iudicatũ
ẽ. Sed tu ꝗdem tibi & quæ no licẽt:licere defendis. nobis aũt quæ licita: ſũt ĩpingis ad crimẽ. Nã cũ tu ſacras lit
teras & uolumĩa diuina pmutas: laudari uis. nos etiã ſi te imitãtes de hoĩs ſermonibus aliqd qd minus ædi/
ficare credimus: præterimus:in his nobis ueniã nõ das: in ꝗbus exẽplũ dediſti. Verũ agat hoc iſte: ut ſibi uel li
cere uel expedire putat. Ego ĩterim ut recẽſeamus in fine ea quæſparſim pro nr̃a purgatiõe rñũdimus:cũ de me
dixerit: ꝗqᷓſi ſine ſe hæreticus eẽ nõ poſſẽ:oñdi fidẽ meã. & de reſurrectione carnis ipſũ magis errare: qui corpus
qd reſurrecturũ eſt: fragile eẽ ſcripſerit:cõprobaui:Sexus quoq; diuerſitatẽ quõ abraſerit: & corpora in aĩas &
mulieres redigi in uiros dixerit: docui. Meæ quoq; ĩterpᷣtatiõis cauſas ut puto iuſtiſſimas ꝓtuli: ꝙnõ uel con
tẽtiõe excitatus uel gloriæ cupidus:ſed dei timore puocatus. antiquæ materiæ trã ſuexerĩ copias:nouellæ con
ſtructiõis ædificiis pfuturas: & tela uetera rubigineã obducta deterſerim: nõ ut ciuile bellũ mouerẽ: ſed ut ho
ſtile depellerẽ. ipſuũ etiã caput cui manus falſarias iniecerũt:ĩſerui. & adulteriũ blaſtemiæ ĩ filiũ dei & ſpm ſan
ctũ alienũ a meo noĩe:ſed ipſoꝶ ſcelere & ab ipſis docui eẽ cõmiſſũ. In ſingulis quoq;:de ꝗbus iccirco E Orige
nẽ arguere dicebat: ut nos pulſare ſe crederet:& ĩ famare opus trãſlatiõis nr̃æ: ondi ex ipſis cõmẽtariis ſuis.ex ꝗ
bus fidẽ ſuã expectare debere dixerat: & pbari: ꝙ & de aĩæ ſtatu & de reſtitutiõe oĩum: de diabolo atq; refugis
angelis eius eadẽ quæ ĩ illo culpat:ipſe etiã ſie cripſerit: Sed & ꝙ aĩæ in corpore hoc iũctæ uelut in carcere tenerẽ
tur:ipſũ dixiſſe còuici. unũ quoq; eẽ corpus totius naturæ rõnabilis.i.angeloꝶ & aĩaꝶ in ipſis eũ ſcripſiſſecõ/
mẽtariis approbaui. Periurii etiã cõfœderationẽ apud nullũ ita: ut apud ipſũ oñdi. ſacratiſſimã ueritatẽ cõſer
uari. Adæq; & pfectiorẽ doctrinã nõ eẽ oĩbus publicãdã in ipſis cõmẽtariis ipſũ docere cõuici. Tũ deinde ſæ/
culares libros: pro ꝗbus ſedenti atq; uerberãti pro tribunalibus Chriſto dixerat: ſi unꝗᷓ legero: ſi habuero genti
liũ codices:te negaui:nũc nõ ſolũ legere & habere: ueꝶ etiã oẽm ſuæ doctrinæ iactãtiã in his ei geren demon/

xr

„7

ij .

ſtraui. in tãtũ ut etiã per eic ay&αimpiiſſimi Porphyrii inductũ ſe eſſegloriet ad logicã. Et cũgentiliũ dog

mata eſſe diceret: quõ ſẽtiret uel de aĩa uel de cæteris creaturis:ipſũ multo fœdius gentilibus dixiſſe: q; deus ſo/

crũ haberet oſtẽdi. Sed & cũ ſe dixiſſet induabus tm̃ præfatiunculis Origenis meminiſſe:ut ĩgenioſi m agis qᷓ

apoſtolici uiri:breuitatis cauſa. x. ſolas præfatiũculas ꝓtuli:in ꝗbus eũ nõ ſolũ utapoſtolicũ uirũ:ſed alterum

Poſ apoſtolos:& ꝙ eũ cũoĩbus prudẽtibus ſequeret᷑ aſſerui. præterea euidẽter oñdimus:ex more huic eſſetut

nis oĩbus deroget. Et ĩ hoc ſe putet aliqd eẽ: ſi opinatos quoq; uiros & qui aliqd noĩs in litteris habuerint

rep̃hẽdat. Oſtẽdi etiã ꝗᷓ idigne miniſtros & ſacerdotes lacerauerit dei. Sed ne monachis ꝗdem ac uirginibus ip

ſis quas laudabat: illis cõuẽtibus pepcerit atq;oẽm xpᷣianoꝶ ordinẽ & gradũ libellis fœdis ĩfamauerit. Sãctũ
quoq; uirũ Ambroſiũ: cuius adhuc præclaræ uitæ memoria in aĩs oĩum uiget.ꝗᷓ indigne & turpiter laceraue-

rit. Didymũ etia: quẽ dudũ inter uidẽtes ꝓphetas & apoſtolos poſuerat: nũc quoq; ĩter eos:qui diuerſa ab ec/

cleſiis doceãt: collocarit. & oẽs oĩno uel antiquos uel nouellos ſcriptores quod nuũc ĩperitiæ: nũc ineptiæ notet

ad ultimũ:ꝙ nec martyribus parcat. Et hæc oĩa ut ſupius dixi:non extraneis aliqbus: ſed ſuis litteris & ſeipſo
teſte cõuici: per ſingula quæq; exhis ipſis ꝓbatiſſimis ſibi libris teſtimonia ꝓferẽs. quos libros etiã cũde cæte/

ris oĩbus dictis uel ſcriptis ſuis pœnitere ſe dicat: nõ quo uere pœniteat: ſed quo anguſtatus in hocuenerit: ut

aut pœnitẽtia ſibi eſſet ſimulãda: autnõ poſſet mordere uel lædere: quẽ uolebat. illos tũ ut dixi libros ſibi exce

pit ſolos: tanꝗᷓ minime pœnitẽdos. Et iõ nolui eius nũc cætera ſcripta cõtĩgere: ut de iſtis pene ſolis cõuĩceret᷑
e ꝗbus ipſe ia ſibi locũ clauſerat pœnitẽdi. Poſtoĩa uero oſtendi ꝙ ſacros codices: quos apoſtoli eccleſiis tam
ſãcti ſpũs fidele depoſitũcõmẽdauerant: pmutauit. Et ꝙ his qui audaciã uocet in hoĩum opuſculis uertẽdis
ipſe maiore piculo eloquia diuina ſubuerterit. Su peſt iã:ut unuſqſq; qui hoccognoſcit:tali iudicio fauorem
ſuũ alteri nrjm cõferat:qli iudicio a deo cupit ſe iudicari:ne ſuã lædat aĩam: dũ alteri fauorẽ præſtat iniuſtũ.Co

gnoſcat aut per te fili chariſſime: & ſãctus uir ille: cuius epiſtolã amicus meus ĩuectiõe uel accuſatiõe hac ſua
ꝓtulit in xpᷣi adiutorio:nõ ſtudiis:ſed ĩnocẽtiæ fauẽdũ:nec in cauſa ueritatis ſtudioſe agẽdu eẽ magis ꝗ religio

ſe. Præceptũ eſtenĩ dni: ut nõſm faciẽ: ſed rectũ iudicemus iudiciũ. Quia ſicut in unoquoq; minimoꝶ ſuorũ
xpᷣs eſt: qui eſurit & ſitit & nudus eſt. & ip̃e eſt qui reficit᷑ & induit᷑:ita in his qui iudicant᷑ iniuſte:ipſe eſt qui

₰

inique iudicat᷑. Et pro his qui odio habent᷑ Sateriß dicturus eſt odiſtis megratis. Quõ æſtimarit hãccauſã

& hoc factũ ſuũ in tribunalibus Chriſti iudicãdũhabeat eũ ſua cõſcientia: ꝙ codices illius cõtra Iouinianum

ſcriptos: qui iam publice legebant᷑: ſubtraxerit de manibus legẽtiũ: & culpantes prohibuerit atq; culpauerit.
Remiſenit uero ad ipſũ auctorẽ libros ſuos: ĩſinuãs ea quæ ad reprehẽſionẽ uenirẽt: ut uel emẽdaret: uel rem
quoquo mõ poſſet curaret. Meos uero nõ codices: ſed ſchedulas impfectas ſemẽdatas: furto cuiuſdã nebulo

nis & fraude ſubtractas:ſibiq; delatas: cũ me in ibi haberet præſentẽ: mihi ꝗdem nõ offerret neq; cõquereret᷑.
Sed ne increpare qdem: aut etia arguere dignaret᷑: uel per amicũ certe aliquẽ aut etiã per inimicũ: ſed ad orien
tẽ mitteret & diſtringeret linguã eius hoĩs: qui eã tẽperare nõ nouerat. Quid cõtra religionẽ faceret:ſi me præ-
ſentẽ potius cõueniſſet? In tãtũ ne colloqo eius uidebamur indigni: ut ab eo nec argui mereremur/ Et pro no

bis chriſtus mortuus eſt:& pro nr̃a redẽptione ſanguinẽ ſuũ fudit. Peccatores qdẽ:ſed de ipſius grege ſumus:
& inter eius ouiculas numeramur. Veꝶ qa ꝓpterdeũcõtempſit nobilitatẽ ſuã: & totũſe exæquauit humili/
bus:op timũ qdẽ opus eius in fide xpᷣi:& qd exẽplo eẽ cæteris debeat:cõfitemur. Iccirco enĩ eũ noluiſſemus hu

manis ſtudiis cõtentiõibuſq; raptari:ne in aliquo fidei ſuæ ſentiret detrimẽtũ. Certe cũ legerit ꝙ ea ipſa:de qui
bus cæteros arguit: magiſter ille in ipſius electis etiã poſt pœnitẽtiã cõmẽtariis docuerit:qᷓ ſuũ nõ ſit:ꝗᷓ uerum
iudiciũ ſeruet uidebimus. putabit᷑ enr pnor error fuiſſe ignorãtiæ: ſi ei emẽdauerit argutio. Nos aũt ꝗuis ne/
ceſſitate cõpulſi: ridere uiſi ſumus ei qui nos amariſſime pulſauerat: attñ & pro hoc ipſo ueniã petimus:ſiqd
forte aſperius ꝓſecuti ſumus: qa deus cõſcientiæ noſtræ teſtis eſt: ꝙ multo plura reticuimus ꝗᷓ protulimus.
Silere aũt cõtra cõſciẽtiã criminãti: minime potuimus. Cũ ipſius pene fidei ſuæ nõnulli deberẽt iacturã duce
re ſilẽtiũ nr̃m. Poſtea ꝗᷓ iſta dictaui frateraliqꝗs: qui ex urbe a uobis ad nos uenerat:cũ relegẽti mihi aſſiſteret:
ait prætermiſſũ eſſe unũ adhuc excuſationis locũ: quẽ ibi audiſſet ab obtrectatoribus incuſari. Dicebat aut de
eo qd ſcriptũ eſt in præfatiũculamea: qa dixerim de iſto ꝗ me nũc pſequit᷑: & accuſat qdĩ his'quæ de Origene
interp̃tatus eſt: cũ nõnulla offẽdicula eẽ uideant᷑ in græco:ita tũ ea interpretãdo purgauerit: ut nihil in his qd
a fide noſtra diſcrepet latinus lector inueniat. Aiunt inqt de hoc capitulo uides quõ & collaudauit interpreta

tionẽ eius: & teſtimoniũdedit ipſe: q; ſine offẽdiculo ſint ea quæ ille interpretatus eſt:& ipſũ ſecutuꝶ ſee ẽ p
miſit. Cur ergo & ea quæ ipſe trãſtulit abſq; offen ſione nõ ſut: ſicut & illius ſcripta eẽ ipſe teſtatus ẽꝗN bmi
raris ꝙ ibi ſempꝑ culpari mereor: ubi iſtũ laudauero. & recte ꝗdẽ:tñ ueniamus ad rem. Dixi eũ purgaſſe in lati /

na trãſlatione: ſi qua illa offedicula fidei uidebant᷑ in ræe Et nõ ĩmerito: ita tũ ut eadẽ & a me còprobem ge/

ſta. Nã ſicut ille in homeliis de Eſaia duo ſeraphin filiũ & ſpm̃ ſãctũ eſſe interpᷣtatus eſt:& addens de ſuo:ne/
mo æſtimet in trinitate naturæ eſſe differentiã cũ norĩum diſcernunt officia: per hoc ſe curare credit offẽdicu/
la potuiſſe:Ita nos ut ademptis:uel ĩmutatis ꝗbuſdã:uel additis: ſenſũ auctoris adducere conati ſumus ad in

telligentiæ tramitẽ rectiorẽ. Quid hocdiuerſũ: aut qd cõtrariũ: aut qd nõ idẽ fecimus? Sed ꝗa ego de ſcriptis

illius abſq; malitia & calũnia iudicabã: nõ qdobtrectatiõi pateret: ſed qui ꝓfectus fuerit interp̃tantis aſpexi.
Ile aut qui occaſiones ad calũnia quærit:ea rephendit in meis ſcriptis:quæ ante me prior ipſe cõſcripſit.Et re
uera

„% „%71

xtiiij.

kunſ uera ego culpãdus ſũ:ſi m meã ꝗdẽſniam quæ ſcripſit recta ſũt:ᷣm uero ſuũ iudiciũcõtemnẽda. Hoc qua⸗
e⸗ tũ ad trinitatis fidẽ ptinet:ubi utiq; blaſfemiæ crimẽ ducit᷑: ꝙ dixi duo ſeraphin filiũ eẽ & ſpm ſãctũ: ſi ſm ſuã
teum ſnĩam qua aduerſũ meagit:ipſe iudicet᷑. Secũdũ uero ſuũ iudiciũ qd in ſcriptis eius abſq; ꝓpoſito caluniæ iu
delen dicaui abſoluit᷑: pro his quæde ſuo ad explanãdũ ſenſũ auctoris adiecit. De reſurrectione autcarnis puto in
burin trãſlatiõe nr̃a eadẽ cõtineri.quæ in eccleſus prædicant᷑. Cætera uero quæ de creaturaꝶ rõnibus dicta ſũt:ꝙ ni/
nbuß hil ad fidẽ deitatis ptineãt: iã ſupius diximus. Sed ſi iſte hoc mõ ad calũniã uocat: quæ an offendiculũ nõ ha/
tdici bebãt nõ ꝓhibeo.ſi ei placeat reuocare ſnĩam meã illã qua potuiſſet abſolui:& ꝓferre ſuã qua debebat alliga
ene ri. Nõ ergo mea de eo ſnĩa culpabilis putanda eſt: ſed ſua: quæ reprehẽdit in aliis: qd in ſemetipſo ꝓbat. No/
ſiibe⸗ uum aũt hoc iudicii genus eſt: ubi accuſatorẽ meũ ego ipſe defẽdo: & ubi tũ demũ me ille ſuperatũ putat:ſi ſe/
iewn metipſũ reũ ꝓbarit. VYerũtũ ponamus ꝙ epoꝶ ſynodus ſequat᷑ ſnĩas tuas:& iubeatoẽs libros:quihæc talia cõ
Alepſ⸗ tinẽt:cũ auctoribus ſuis ut aiũt deberedãnari. Dãnabunt iſti libri prius in græcis. & qd in græcis dãnat᷑: ſine
lecen duuubio dãnatũ eſt in latinis. Veniat᷑ ad tuos libros:ĩuenient᷑ eadẽ continere.ſᷣm ſnĩam tuã neceſſe eſt:ut cũ ſuo
ett auctore dãnent᷑.Et ſicut nihil ꝓfuit Origeni:ꝙ a te laudatus eſt.ita nec tibi proderit: ꝙa me excuſatus es. Me
ſbier enĩ ſeq neceſſe eſteccleſiæ catholicæ ſniam ſiue aduerſus te ſiue aduerſus tuos datam.
niart Eatus Hieronymus Ruffini maledictis laceſſitus duobus libellis ad Pãmachiũ & Marcellã ſe tuer᷑:
kelite Tertia quoq; epiſtola rũſiua ad Ruffinũ ſingula maledicta refellit: cuius ut clarius modeſtia cõpro
uenilt bet᷑:præmittẽda eſt epiſtola ad eũ phumaniter ſcripta:qua de ſuſpitione coniecta in eum expræfa/
ſuum Ationè libri periarchon cõqueritur. ———— f
ilil⸗ Beati Hieronymi ad Rufſinũ preſbyterũ aquilegienſẽ de callida laudatiõe cõquerentis epiſtola: quæ in ali
Nluni Iu te Romæ moratũ ſermo proprius indicauit. Nec dudito ſpiritaliũ parẽtũ ad patriã reuoca/
eſti W tũ deſiderio: quẽ matris luctus ire phibebat: ne magis corã e rt: uix abſẽs ferre poteras.ꝙ;
ictai quereris ſtomacho ſuo unũquẽq; ſeruire: & noſtro nõ acqeſcere iudicio: cõſcientiæ noſtræ te/
ninun ſtis ẽ dũs: poſt recõciliatas amicitias nullũ ĩterceſſiſſe rãcorẽ: quo quẽpiã læderemus:qn potius
pet,. cũ oĩ cautiõe puidimus:ne ſaltẽ caſus ĩ maliuolẽtiã uerteretur. Sed qd poſſumus facere:ſi unuſqſq; iuſte pu
elten V tat ſe facere: qd facit?& uidet᷑ ſibi remorderi potius ꝗᷓ mordere? Vera amicitiaqd ſentit diſſimulare nõ debet.
ebulo Præfatiũcula librorũ wepiapkcy ad me miſſa eſt. quã ex ſtilo ĩtellexi tuã eẽ. In ꝗqᷓ oblique ĩmo apte ego petor
tet. Qua mẽte ſit ſcripta:tu uideris. qua ĩtelligat᷑: & ſtultis patet. Poterã & ego:qui ſæpiſſime figuratas cotrouer/
orien ſias declamaui: aliqd de uetere artificio repetere: & tuo te more laudare. Sed abſit a me: ut qd rephẽdo te:imi
eprn ter. ꝗqn potius ita ſnĩam tempaui: ut &obiectũcrimẽ effugerẽ: & amicũ quãtũ in meeſt: nec læſus læderẽ. Sed
oro obſecro te:ut ſi deinceps aliquẽ ſequi uolueris: tuo tãtũ iudicio ſis cõtentus. Aut enĩ bona ſũt quæ appetimus
Unu aut mala. Si bona:nõ indigẽt alterius auxilio. Si mala: peccãtiũ multitudo nõ parit errori patrocinium. Hæc
Umi apud te amice potius expoſtulare uolui:ꝗᷓ laceſſitus publice deſæuire: utanimaduertas me reconciliatas amici
nuht tias pure colere: & nõ iuxta Plautinã ſnĩam altera manu lapidẽ tenere: panẽ offerre altera. Frater meus Pauli
Egi nianus necdũ de patria reuerſus eſt. & puto ꝙ eũ Aqꝗlegiæ apud ſãctũ papã Chromatiũ uideris. Sãctũ quoq;
nn preſbyterũ Ruffinum ob quãdãcauſã per Romã mediolanũ miſimus:& orauimus: ut nro aĩo & obſequio
e, uos uideret. Cæteriſ. q; amicis eadẽ ſignificamus: ne mordẽtes inuicẽ: cõſumamini ab inuicẽ. Iam tuæ modera
nf tionis eſt: & tuo mnulla occaſionẽ impatiẽtibus dare:ne non omnes ſimiles mei inuenias: qui poſſint figura/
. tis laudibus delectari. HW .
*“ N hoc libello callide ſe laudatũ a Ruffino in præfatiòe Hieronymus docet periarchon: oſtendit cur
* eoſdẽ libros ex ĩtegro ipſe trãſtulerit. Arguit ꝙ Pãphilo martyri libꝶ defeéſionis Origenis inſcribat
itck ab Euſebio dictatũ. oſtẽdit ſe in epiſtola ad Pamachiũ illu nõ læſiſſe:ſed hæreſis ſuſſ pitiões repuliſ/
ir ſe. Cõmẽt⸗ ios ſane ſuos: & expoſitiones & ſnĩam de baptiſmo: quẽ ille dãnabat tuetur: & de periurio pro le/
gl ddionegentiium ſe purg.. — —
en ¶ Ad Pamachiũ & Marcellã pro ſe cõtra accuſatorẽ & detractorẽ Ruffſinũ defeſionis ſancti Hieronymi docto
ri ris illuſtriſſit liber primus incpitt. ¶ Epiſtola. XXXIX. — mD
Vn T ueſtris & multoꝶ litteris didici obiici mihi in ſchola: tyranica lĩgua canũ tuoꝶ ex inimicis ab
lus ipſo: cur eραπαο libros in latinũ uerterẽ. O ĩpudẽtia ſi ingularẽ: accuſant medicũ ꝙ uenena
Ppꝓgerit: ut ſcilicet ꝙ&αονιανα1ιιινÜ1 malũ uirus: uenenũq; læthale ſuũ: nõ ĩnocẽtiæx me
), rito: ſed crimĩs cõmuniõe tueant᷑: ꝗqſi culpã numerus peccãtiũ minuat. Et in pſonis:nõ ĩ rebus
4 cribunt᷑ cõtra me libri. Ingerunt᷑ oĩbus audiẽdi: & tñ nõ edunt ut ſimpliciũ corda pcutiãt:& mi
hi facultatẽ pro me auferãt rũdẽdi:nouũ malitiæ genus accuſare: qd ꝓdi timeas. ſcribere: qd occultes. Si ſunt
. 4 uera quæ ſcnipſit: cur publicũ timuit: Si falſa: cur ſcripſit?: Oli pueri legimus: ĩtem ꝑantis eſſe arbitror ſcribere
p. qcꝗᷓ: qd occultari uelis. Rogo ꝗs eſt iſte dolor? Quid æſtuãt?:qd ĩſaniut? Quid præconẽ reppuli figuratũ: ꝙ
5 nolui me ſubdolo ore laudari:ꝙ ſub amici noĩe inimici ĩſidias dephẽdi:frater & collega in præfatiũcula uocor

& ſatis apta exponunt᷑ crimĩa mea:qd ſcripſeri:ꝗbus in cælũ Origenẽ laudibus leuaueriĩ. Bono aĩo feciſſe ſe di

eta .. ....
1IIII. zXCIIII.

☛

cit. Et quò nc eadẽ inimicus obiicit: quæ tũc amicus laudauerat uoluerat me ab ĩterpᷣtatiõe ꝗᷓſi præmiũ ſeq

& auctoritatẽ opis ſui ex nr̃is opuſculis mutuari. Suffecerat ſemel dixiſſe: qd ſcripſerã. Quid neceſſe fuit ea/

dẽ rurſus iterare: & frequẽter ĩgerere? Et ꝗᷓſi nemo mihi laudãti crederet ipſa dicta replicare? Nõ eſt tã ſollici/

ta de audiẽtiũ fide:& ſimplex& pura laudatio. qd metuit neilla ſine teſtimoniis dictoꝶ meoꝶ in meis laudi/
bus nõ credat Videtis nos ĩtelligere: prudẽtiã eius & prædicatiõis dyaſyrticæ ſtrophis in ſcholis ſæpe luſiſſe?:

Simplicitatẽ obtẽdere nõ põt:in quo artifex deprehẽdit᷑ malitia. Semel aut multũ bis erraſſe ſit caſus. cur pru
dẽter errat & crebro? Et ſic per totũ texit errorẽ: ut mihi non liceat negare qd laudat Prudentis fuerat & amici
poſt recõciliatã ſimultatẽ: etiã leues ſuſpitiões fugere:ne qd- fortuito feciſſet: cõſulto facere putaret᷑. Vnde &
Tullius in cõmẽtariis cauſaꝶ pro. I. Annio. ego inꝗt cũ oẽs amicitias tuẽdas ſemꝑ putaui: ſũma religiõe & fi

de: tñ eas maxime quæ eẽnt ex inimicitiis reuocatæ in gratiã. Propterea ꝙ ĩtegris amicitiis officiũ prætermiſſũ

ĩprudẽtiæ:uel ut grauius ĩterpretemur negligẽtiæ excuſatiõe defẽdit᷑. Poſt reditũ in gratia:ſiqd eſt cõmiſſũ

id nõ neglectuũ: ſed uiolatũ putat᷑. nec ĩprudẽtiæ: ſed pfidiæ aſſignaniſolet. Flaccus quoq; epiſtola quã ſcribit

ad Floꝶ: Male ait ſarta gratia: ne ꝗcꝗᷓ coit & reſtringit. Quid mihi nuũc ꝓdeſt: ꝙ ſimpliciter erraſſe ſeiurat Ec
ceobiiciunt mihi laudes eius: & crimini dat ſimpliciſſimi amici: nõ ſimplex nec pura laudatio: ſed auctoritatẽ
ſuo oꝑi ꝑſtruebat: uolẽs qd ſequeret᷑ oſtẽdere.habuit in promptu Hilariũ cõfeſſorẽ: qui.xl. ferme milia uer/
ſuũ Origenis in Iob: & pſalmos trãſtulit. Habuit Am broſiũ:cuius pene oẽs libri huius ſermonibus pleni ſũt.
Et martyrẽ Victorinum: qui ſimplicitatẽ ſuã in eo ꝓbat: dũ nulli molit inſidias. De his oĩbus tacet: & ꝗᷓſi co
lũnis eccleſiæ prætermiſſis: me ſolũ pulicẽ: & nihil hoĩem per angelos cõſectat᷑: niſi forte eadem ſimplicitate:
qua amicũ neſcius accuſauit: illos ignoraſſe ſe iuret. Et ꝗs ei crederet uiro eruditiſſimo: & ꝗ tantã habeat ſciẽ
tiã ſcriptorũ ueterũ: maxime græcorũ? Vt dũ peregrina ſectat᷑ pene ſua amiſerit: ut recentis memoriæ uiros &
latinos neſciat. Ex quo apparet nõ tam me ab eo laudatũ: ꝗ illos nõ accuſatos: ut ſiue laus illa eſt: ut ſtultis p⸗

ſuadere conat᷑: ſiue accuſatio: ut ego ex uulneris mei dolore ſentio: nec in laude haberem æqualiũ gloriã: nec

in uituperatione ſolatium. Teneo epiſtolas ueſtras: quibus accuſatũ me ſcribitis eſſe. Et hortamini ut reſpon
deã criminanti:ne ſi tacuerim uidear crimen agnoſcere. Ad quas reſpõdi: fateor. & ꝗᷓuis læſus ſicamicitiæ iura
ſeruaui:ut me ſine accuſãtis accuſatiõe defẽderẽ. & qd unus Romæ amicus obiecerat: a multis in toto orbeini
micis diſcerẽ iactitatũ. ut nõ uiderer hoĩ:ſed criminibus rũdere. Aliud eſt ſi pro iure amicitiæ accuſatus tacere
debui Et dũ lutata habeo faciẽ: atq; ut itadicã: hæretico fetore cõſ perſã: ne ſimplici ꝗdẽ aquadiluerem:ne ille
mihi feciſſe putaret᷑ iniuriã. Hæc uox nec hoĩs eſt: nec ad hoĩem apte amicũ ptinet: crimia eius ſub pſona lau

datoris exponere. Et illi ne hoc qdẽ libeꝶ derelinq: ut ſe catholicũ pbet. & laudationẽ hæretici: quæ illi obiicit᷑

nò de aſſeſu hæreſeos: ſed de ingẽti extitiſſe admiratiõe rndeat. Placuerat ei:ſiue ut ipſe uultuideri: cõpulſus
erat in latinã liguã uertere qd nolebat: Quid neceſſe fuit: me latẽtẽ & tãtis maris atq; terraꝶ diuiſũ patiis ĩſe
rere quæſtiõi? opponere ĩuidiæ populoꝶ ut plus mihi laudãdo noceret: ꝗᷓ ſibi pdeſſet exẽplo. Nuc quoq; qa

renui laudatorẽ: & uerſo ſtilo docui me nõ eẽ: qd meus aduerſarius prædicauit:dicit᷑ furere:& tres contra meli

bros uenuſtate attica texuiſſe: eadẽ accuſãs quæ an laudauerat:& ob iiciẽsmihi in trãſlatiõe Origenis nefaria
dogmata. de quo ĩ præfatiũcula laudatiõis ſuæ dixerat: ſequar regulam prædeceſſoꝶ: & eius præcipue uiri:cu
ius ſupius fecimus mẽtionẽ.ꝗ cũ ultra. xx.libellos Origenis quos homeliticos appellauit: aliquãtos etiã de to

mis in apoſtolũ ſcriptis: trãſtuliſſet in latinũ:in b cũ aliquãta offẽdicula ĩueniantĩ græco: ita elimauit oĩa

interpᷣtãdo: atq; purgauit: ut nihil in illis qda fide nr̃a diſcrepet: latinus lector ĩueniat. Huc ergo etiã nos:licet
nõ eloquẽtiæ uiribus: diſciplinæ ti regulis:ꝗqᷓtũpoſſumus:ſa eꝗmur. Certe hæcillius uerba ſut: negare non põt:
Ipſa ſtili elegãtia & ſermo cõpoſi itus: quodq; his maius eſt: ſim plicitas xpᷣiana auctoris ſui characterẽ ꝓbant.
Aliud eſt ſi & ita Euſebius deprauauit: & accuſator Origenis meiq; ſtudioſus in uno eodẽq; ope & illũ & me
uel erraſſe uel bene ſẽſiſſe teſtatus eſt. Nõ põt me nũc inimicus hæreticũ dicere: quẽ a fide ſuadudũ nõ diſcre/
pare præfatus eſt. ſimulq; & hocab eo quæro:qd ſibi uelit ſermo moderatus & dubius. N ihilq; inqt illis qd
a fide nra diſcrepet latinus lector ĩueniet. Fidẽ ſuã quã uocãt/ Eã ne qua romana pollet eccleſia? an illã quæ in
Origenis uolumĩbus cõtinet᷑ Si romanã rnderit: ergo catholici ſum us: qui nihil de Origenis errore traſtuli-
mus. Sin aũt Origenis:blaſfemia fides illius eſt. dũ mihi ĩcõſtãtiæ crimẽĩ pingit:ſe hæreticũ ꝓbat. Siue bene

credit laudator meus cõfeſſiõe ſua me aſſumit in ſociũ. Siue male:oſtẽdit me ic añ laudatũ:qa participem ſui

utabat erroris. Sed aduerſus illos libros qui per angulos garriũt. & furtiua accuſatiõe me mordẽt: cũ editi fue
rint: & de tenebris ad lucẽ pceſſeriĩt: atq; ad nos uel ſtudio fratruũ uel temeritate æmuloꝶ potuerit pueniretrñ-/

dereconabor. Neq; enĩ magnope formidaãdũ eſt: quos metuit auctor ſuis pãdere:& tãtũ cõfœderatis legẽdos

eẽ decreuit. Tũc aut agnoſcã crimĩa: aut diluã: aut ĩ accuſatorẽ quæ ſũt obiecta retorꝗbo. Et oſtẽdã:ꝙ hucuſq;
ſilẽtiũ modeſtiæ fuerit: nõ malæ coſciẽtiæ. Interĩ apud tacitũ lectoris iudiciũ purgatũ me eẽ uolui: & grauiſſi⸗/
mũ ĩter amicos crimẽ refellere:ne por læſiſſe uidear: qui & uulneratus nequaꝗᷓ còtra pſecutorẽ tela direxi. ſed
meo tmuulneri admoui manũ. Quẽ obſecro:ut abſ. q; præiudicio ꝑſonaꝶ culpã ĩ eũ referat: qui laceſſiuit.nec
læſiſſe cõtẽtus:qꝗᷓſi aduerſus elinguẽ ſemꝑq; tacituꝶ tres elucubrauit libros. Et Mar-/

tiõis de meis opuſculis fabricatus eſt. Geſtit aius & illius repẽte doctrinã: & meã iſi patã uecordiã cognoſcere.

Fortaſſe breuitpe didicit. qd docere nos debeat. & qcłillũ ſcire nullus putabat: ſubitũ eloquẽtiæ flumẽ oſtẽde
re. Sic

—. / — —

=r =—

S— — — —.

— - — —

xr.

emiüe⸗
lſite re. Sic pf illedii faciat: ſicmagnus leſus ĩcipiet cõferre manũ. Quãauis librauerit accuſatiõis ſuæ haſtas: & to/
tiſolli, iiss aduerſũ nos uiribus ĩtorſerit: cedimus ĩ deũ ſaluatorẽ: ꝙ ſcuto circũdabit nos ueritas eius. Et cũ pſalmiſta
eulunc, citare poterimus: ſagittæ paruuloꝶ factæ ſũt plagæ eoꝶ. Et ſi coſtiterit aduerſũ mecaſtra:nõ timebit cor meũ
e lullh, Si ſteterit aduerſũ me prœliuũ:in hoc ego ſi pabo. Sed hoc alias. Nũc ad id reuertant᷑ qd cœpamus. Obiiciũt mi
tn hi ſectatores eius: cerealiaq; arma expediut feſſi reꝶe. ꝗᷓre piarchon libros Origenis noxios: & eccleſiaſticæ fidei
Ani repugnãtes ĩ latinũ ᷣmonẽ uerterĩ ad quos breuis & ſuccicta rñſio ẽ. Tuæ me fr pãmachi & tuoꝶ litteræ cõpu
Vulet lerunt:dicẽtes illos ab alio fraudulẽter eẽ trãſlatos & ĩterpollata nõnulla: ueladdita uel mutata. Ac ne paꝶ epi
lgie ſtolis hiem fidẽ: miſiſtis exẽplaria eiuſdẽ tranſlatiõis cũ præfatiũcula laudatrice mea. Quæ cũ legiſſẽ: cõtuliſ/
Ntermili ſẽq; cũ græco ilico aĩaduerti: quæ Origenes de pr̃e & filio & ſpũ ſcõ dixerat. Et quæ romanæ aures ferre nõ po
tcönil terãt ĩ meliorẽ partẽ ab ĩterpᷣte cõmutata. Cætera aũt dogmata de angeloꝶ ruina: de aĩaꝶ lapſu: de reſurrectio
buiſah nis præſtigiis: de mũudo uel ĩtermũdis Epicuri: de reſtitutiõe oĩum ĩ æqualẽ ſtatũ. & multo his deteriora quæ
– longũ eẽt retexere: uel ita uertiſſe utin græco ĩuenerat uelde cõmẽtariolis Didymi qui Origenis aptiſſimus ꝓ
uchgitli pugnator eſt: exaggerata & firmiora poſuiſſe: ut qui in trinitate catholicũ legerat: in aliis hæreticu nõ caueret.
mlite, Alius forſitan qui nõ eẽt amicus eius diceret: aut totũ muta qch⸗ maluũ eſtꝛaut totũ prode qd optimu putas. Si
eiſi ꝓPpter ſimplices noxia quæq; ab hæreticis addita ſimulas: in pegrinũ nõ uis trãſſerre ſermonẽ: cedo cqd eſt
kiſe noxiũ. Sin aũt ueritatis Hfidẽ in trãſlatiõe cõſeruas cur alia mutas: & alia dimittis intacta? Quanꝗᷓ aptacõfeſſio
Alun eſt in eodẽ ꝓplogo emẽdaſſe te praua & optima reliqſſe. Ex quo nõ interp̃tis libertate: ſed ſcriptoris auctoritate
ai retineberis. Siqd ĩ his quæ uertiſti hæreticũ cõprobet᷑: & manifeſti crimis arfettie rn teueneni calicẽ circũ
Lini linere melle uoluiſſe: ut ſimulata dulcedo uirus peſſimũtegeret. Hæc & multa his duriora inimicus diceret: &
te nõ interpretẽ mali opis: ſed utad ſtipulatorẽ unius eccleſiæ traheret. Ego aũt memet tatũ defediſſe cõtẽtus:
rdei n libnis piachon ſimpliciter qcin græco habebat expſſunõ ut crederet lectorhis quæ interpptabariſed
lein HD in libris piarchon ſimpliciter: qd in græco habebat expſſi: nõut crederet lector his quæ interptabar: ſed ne cre-
nnni eret illis: quæ tu añ trãſtuleras. Duplex in ope meo utilitas fuit:dů & hæreticus auctor pPdit & nõ uerus ĩter
da Pres arguit᷑. Acne ꝗs me putaret iis cõſẽtire: quæ uerterã interpᷣtatiõis neceſſitate præfatiõe monui & docui:
uanenn bus lectornõ deberet credere. Prior trãſlatio laudẽ auctoris cõtinet: ſecũda uitupationẽ:. Illa lectorẽ Puocatalt
wolei ctedẽdũ: iſta ad nõcredendũ monet. Ibi & ego mutus laudator aſſumor: hicin tãtũnõ laudo q- trãſſero:ut co
uutier gar accuſare laudantẽ. Eadẽ res: nõ eadẽ mẽte pfecta eſt: imo unũ inter diuerſos exitus huũit. Abſtulit quæ erãt
mmelt dicẽs. ab hæreticis deprauata: & addidit quæ nõ erãt: aſſerẽs ab eodẽ in locis aliis diſputata: ꝙ niſi ipſa loco mõ
Cuulu ſtrauerit: un trãſtuliſſe ſedicit: phare no poterit. Mihi ſtudii fuit nihil mutare deuero. Ad hoc ĩterpretabarut
ſchia⸗ matle ĩterpᷣtata cõuincerẽ. Putatis me ĩterpᷣtẽ. Proditor fui: pdidi hæreticũ ut eccleſiã ab hæreſi uindicarẽ. Cur
ihllu Origenẽ in qbuſdã an laudaueri:prælatus huic opi oſtẽdit liber. Nuũcſola ĩterpᷣtatiõis meæ cauſa reddit: quæ
fnisl⸗ cipietatis habet uolũtatẽ: nõ debeo ĩpietatis argui: pdẽs ĩpiũ: qd ꝗᷓſi piũ eccleſiis tradebat.· Septuagitalibros
guogga eius:ut meus neceſſarius crimĩat᷑ in latinũ uerterã. Et multa de tomis. Nunꝗᷓ de ope meo fuit quæſtio.nunꝗᷓ
nmnel Ruoopma cõmota eſt. qd neceſſe erat latinis auribus tradere: qd deteſtat᷑ & Græcia?: Quod orbis accuſat: Ego per
isnetn tot annos tã multa cõuertẽs nõ ſcãdaluũ fui. Iu ad primũ & ſolũopus:ignotus prius temeritate factus es nobi
Neuinn lis. Docet ipſa præfatio: & Pãphili martyris lib pro defẽſione Origenisa te eẽ traſlatũ. Et hoc agis totis uiri/
enicht brus:ut cuius fidẽ martyr ꝓbat: eccleſia nõ refutet. Sex libros: ut añ iã dixi: Euſebius Cæſarienſis ep̃s: Arrianæ
nuto⸗ quõdã ſignifer factiõnis: pro Origene ſcripſit latiſſimũ & elaboratũ opus: & multis teſtimoniis approbauit
nulee Origenẽ ſuxta ſe catholicũ.i.iuxta nos Arrianũ eẽ. Hoꝝꝶ tu primũ libꝶ uertis ſub noĩe martyris. Et miramur
unpor ſi me homſculũ parui precii: Origenis laudatorẽ uelis: cũ martyri caluniã feceris: pauciſq; teſtimoniũs de filio
Dbam dei & ſpũ ſcõ cõmutatis: quæ ſciebas diſplicitura Romanis: cætera uſq; ad finẽ ĩtegra dimiſiſti. Hocidẽ faciẽs .
Kme in apologia: ꝗqᷓſi Pãphili: qd& in Origenis piarchon trãſlatiõe feciſti. Si iſte Paphili libereſt de ſex libris:quis
lo⸗ erit primus Euſebii? In ipſo uolumĩe:qd tu Paphili ſimulas. ſequẽtiũ libroꝶ facta mẽtio z. In ſecũdo quoq;
lg & reliqs dicit Euſebius: qd in pᷣmo libro an iã dixerit. Et ꝙ eadẽ repetere nõ debeat. Si totũ opus Pamphili eſt:

iguen cur relquos libros nõ trãſſers? Si alterius: cur nomẽ ĩmutas aces ipæ res lo quent᷑: uidelicet ut crederẽt mar
rülul⸗ tyri: qui Arrianoꝶ pᷣncipẽ deteſtaturi erãt. Quid tibi aĩ fuiſſe dicã amice ſimpliciſſime:te ne potuiſſe hæretici
rber hoĩs libris martyris nomẽ ĩponere:- Et ignoras ſubauctoritate teſtis Api Origenis faceredefẽſores Pro erudi/
peli tiõe ꝗᷓ polles: & iclytus aa tractator ĩ occidẽte laudaris: ita ut corruptiuũ teoẽs tuæ partis noĩent: nõ re
ute⸗ or te ignoraſſe Euſebii ovv IaOααα Päphilũ martyrẽ nihil oĩno opis cõcdidiſſe. Ipſe enĩ Euſebius amator &
præco & cõtubernalis Pãphili tres libros ſcripſit elegãtiſſimos: uitã Pãphili cõtinẽtes: In ꝗbus cũ cætera miris

na laudibus prædicaret: humilitatẽq; eius ferret ĩ cælũ: etiã hoc tertio libro addidit. Quis ſtudioſoꝶ amicus non
N. . fuit Paphili?Si quos uidebatad uictũ neceſſariis ĩdigere: præbebat large quæ poterat. Scripturas quoq; ſctãs
6 nõ ad legẽdũ tãtũ: ſed &ad hndũ tribuebat prõptiſſime. nec ſolũ uiris: ſed & fœmiĩs q́ uidiſſet lectidi deditas.
1 Vn& multos codices præparabat.ut cũ neceſſitas popoſciſſet: uolẽtibus largiret᷑.Et ipᷣe qdẽ ꝓpᷣi opis nihil oĩ
* no ſcripſit: exceptis epiſtolis ꝗᷓs ad amicos forte mittebat: ĩ tantũ ſe humilitate deiecerat: Veteꝶ aut tractatus
ſcriptoꝶ legebat ſtudioſiſſime: & ĩ eoꝶ meditatiõe uerſabat᷑. Defẽſor Origenis & laudator Paphili dicit Pãphi
ſe. lũ nihil oĩno ſcripſiſſe: nec ppᷣie cꝗᷓ cõdidiſſe ßmonis. Et hocdicit iã Paãphulo martyrio coronato. Nec hẽas ſut
ſ 4 ſugiũ:poſt editos ab Euſebio libros:hoc Paãphilũ ſcripſiſſe. Quid facies? Eo libro quẽ ſub noĩe martyris edidi

. k V.⸗ d XCV-
e i⸗

ſti:uulneratæ ſũt cõſciẽtiæ plurimoꝶ. Nõ ualet apud eos ſup Origenis dinatiõe epoꝶ auctoritas: quẽ putãt
a martyre prædicatũ. Quid faciẽt epiſtolæ Theophili epi? qd papæ Anaſtaſii in toto orbe hæreticũ pſequẽtes
Cũ liber tuus ſubnoĩe Pãphili editus: pugnet cotra epiſtolas eoꝶ: & epiſtolaꝶ nomini teſtimoniũ opponat:
Quod feciſti in libris piarchon:hoc facito & in iſto uolumie. Arudi cõſiliũ amici. nõ te pœniteat
artis tuæ: uel dicito tuũ non eẽ: uel ab Euſebio preſbytero deprauatũ. Vñ ꝓbari tibi poterit: ꝙ a te traſlatũ eſt⸗
Nõ manus tua tenet᷑: nõ tantæ es eloquẽtiæ: ut nullus te poſſit imitari. Aut certe ſi res ad ꝓbationẽ uenerit:&

ĩpudentiã frontis oppreſſerint teſtimonia plurimoꝶ: palinodian Stheſicori morecãtato. Melius eſt te pœni

tere facti tui:ꝗᷓ & martyrẽ in calũnia: & deceptos in errore pſiſtere. nec erubeſcas de cẽmutatiõe ſnĩæ: nõ es tan/
tæ auctoritatis & famæ: ut erraſſe te pudeat. Imitare me: quẽ plurimũ amas:ſine quo necuiuere nec mori po/

tes. & mecũ clama quã ego laudatus a te ĩ defẽſiõe mei locutus ſũ.Euſebius cæſariẽſis epᷣs:cuius ſupra memini

in ſexto libro hoc idẽ obiicit Methodio epᷣo & martyri: quod tuin meis laudibus crimĩaris. & di/
cit: quõ auſus ẽ methodius nũccõtra Origenẽ ſcribere: ꝗ hoc & hocde Origenis locutus ẽ dogmatibus Nõ E
huius loci pro martyre loqui. Neq; enĩ oĩa in locis oĩbus diſſerẽda ſũt: nunc tetigiſſe ſufficiat hoc ab Arriano
hoĩe obiici clariſſimo & eloquẽtiſſimo martyri:qdtu in me & amicus laudas: & offenſus accuſas. Habes occa
ſionẽ & de præſenti loco ſi uelis:mihi calũniã ſtruere: cur nũc & Euſebio detrahã: quẽ in alio loco añ laudaui?
Alteꝶ qdem nomẽ Euſebii: ſed eadẽ quæ ſuper Origenis uocabulo eſt calũnia. Laudaui Euſebiũ in eccleſiaſti
ca hiſtoria: ĩ digeſtiõe tẽpoꝶ: in deſcriptiõe ſãctæ terræ & hæc opuſcula in latinũ uertẽs:meæ lĩguæ hoĩbus de/
di. Nõ ex eo Arrianus ſũ: qa Euſebius qui hos libros cõdidit: Arrianus eſt. Si auſus fueris me hæreticũ dicere:
memẽto præfatiũculæ piarchon:in qua fidei tuæ me eẽ teſtaris. ſimulq; obſecro: ut amicũ quõdã tuũ expoſtu
lãtẽ patiẽter audias. Cõtra alios digladiaris: aut facis calũnia: aut pateris. Quos accuſas: & in ꝗbus accuſaris:
ordis tui ſũt. recte an pperã: uos uideritis. Mihi etiã uera accuſatio cõtra fratrẽ diſplicet. nec reprehẽdo alios:
ſed dico ꝗd ipſe nõ facerẽ. Tãtis ſpatiis terraꝶ ſeparatus ꝗd peccaui in te? Quid cõmerui? An ꝗa origeniſten

me nò eẽ rndi? Nunqd defẽſio mea accuſatio tua eſt? Ettu ſi nõ es origeniſtes: uel nõ fuiſti: credo iurãti. Si fui
ſti: ſuſcipio pœnitẽtẽ. Quid doles: ſi id ſũ qd eẽ te dicis? An qa piarchon Origenis libros poſt te trãſſerre au/

ſus ſũ: & interpᷣtatio mea ſuggillatio putat opis tui?: Quid poterã facere Miſſa mihi eſt laudatio tua.i. accuſa
tio mea. tã fortiter me plixeq; laudaueras: ut ſi tuis laudibus acqeuiſſẽ: oẽs hæreticũme putarẽt. Vide qd ro/
manæ ad me epiſtolæ clauſura teneat: Purga ſuſpitiones hoĩum: & cõuincecriminãtẽ. ne ſidiſſimulaueris: cõ
ſenſiſſe uidearis. Tali cõſtrictus articulo: interpᷣtaturus eoſdẽ libros: auſculta qd ſcripſerim.hocmihi præſtite
rũt amici mei: nõ dixi amicus meus:ne tibi uiderer arguere: ut ſi tacuero reus: ſi rũdero: inimicus iudicer. Dura
utraq; cõditio: ſed e duobus eligã: qd leuius eſt. Simultas reditegrari põt. Blaſfemia ueniã nõ meret᷑. Aiaduer
tis ĩuito mihi & repugnãti hoc onus ĩpoſitũ Et futurã huiuſcemodi ope ſimultatẽ: neceſſitatis accuſatiõe cu
ratã:? Si interpᷣtatus eẽs libros piarchon abſq; meo noĩe rõne quereris in reprehẽſioe tua a me poſtea eẽ trãſla/
tos. Nũc aũt iniuſte doles: in eo ope a me tibi eẽ rũſũ: in quo a te laudãdo accuſatus ſũ. Quã eni tu laudẽ uo/
cas:oẽs accuſationã intelligirr coltat apud te ꝙ accuſaueris: nõ indignaberis ꝙ rũderi. Eſto: tu bono aĩo ſcripſe
ris: & hõ innocẽs & amicus fidiſſimus: de cuius nunꝗᷓ egreſſũ eſt ore mendaciũ: meneſcius uulneraris: qd ad
me qui pꝑcuſſus ſũ? Nò iccirco curari nõ debeo: qa tu meono aĩo uulneraſti. Cõfoſſus iaceo: ſtridet uulnus in
pectore: candida prius ſanguine mẽbra turpant᷑: & tu mihi dicis. noli manum adhibere uulneri:ne ego te ui/
dear uulneraſſe/ Quanꝗᷓ & ipſa tranſlatio magis Origenẽ ꝗᷓ tearguit. Tu enĩ emẽdaſſe quæ addita ſüt ab hæ
reticis: arbitratus es. Ego prodidi qd ab illo ſcriptũ græcia uniuerſa conclamat. Quis rectius arbitratus ſit: nec

meũ:nec tuũ iudiciũ eſt. Vtriuſ. q; ſcripta cenſoriã lectoris uirgulã ſentiãt. Tota illa epiſtola:qua pro me ſ- atiſ

factio cõtra hæreticos & accuſatores meos dirigit᷑. Quid ad te: ꝗ & Orthodoxũ & laudatorẽ meũ te eẽ dicis?
Si aſpior ſũ in hæreticos:& illoꝶ in publicũ ſtrophas ꝓfero: lætare in ĩuectiõe mea: ne ſi dolueris: hæreticus eẽ
uidearis. Quãdo ſine noĩe cõtra uitia ſcribit᷑: qui iraſcit accuſator ſui eſt. Prudẽtis hoĩs eſt:etiã ſi doleat diſſi/
mulare cõſcientiã: & cordis nubilũ frontis ſerenitate diſcutere. Alioqn ſi qdcõtra origenẽ & ſectatores eius di
cit: in te dictũ putas: Ergo & epiſtolæ papæ Theophili & Epiphanii & alioꝶ epoꝶ: ꝗs nup ipſis iubẽtibus trã
ſtuli: te petũt: te lacerat. Impatoris quoq; ſcripta: quæ de Alexãdria: & ægypto Origeniſtas pelli iubẽt:me ſug
Ferete dictata ſũt. Vt Romanæ urbis põtifex miro eos odio deteſtet᷑: meũ còſiliũ fuit. Vt totus orbis poſt traſ⸗

ationẽ tuã in odio Origenis exarſerit: quẽ antea ſimpliciter lectitabat: meus opatus eſtſtilus. Si tantũ poſſũ:

mirorcur menon metuas. Ego ille moderatus in epiſtola publica: qui diligenter caui: ne quid in te dictũ pu⸗
tares: ſcripſi ad te ſtatim breuẽ epiſtolã expoſtulãs ſu p laudibus tuis. Quã quia Romæ nõ eras. amici mei tibi
mittere noluerũt: eo ꝙ te dolerẽt: cũ ſodalibus tuis indigna noĩe chriſtiano de mea cõuerſione iactitare: Cuius
exemplũ huic uolumini ſubdidi: ut ſcias ꝗᷓtum dolorẽ: qᷓta moderatione neceſſitudinis tempaui. Audio præ
terea te quædã de epiſtola mea philoſophecarpere. & hominẽ rugioſæ frontis adductiq; ſupꝑcilii Plautino in

me ſale ludere: eo ꝙ Barabã iudæuũ dixerĩ præceptorẽ meũ. Necmiꝶ ſi Baranina: ubi eſtaliqua uocabuloꝶ ſi

militudo: ſcripſeris Barabam: cũ tantã habeas licentiã nominũ ĩmutãdoꝶ ut de Euſebio Pamphilũ: de hære
tico martyrẽ feceris. Cauẽdus hõ: & mihi maxie declinãdus ne me repẽte:duũ neſcio:de Hieronymo Sardanapa
lũ noĩes. Audi ergo ſapiẽtiæ columẽ:& norma catonianæ ſeueritatis. Ego nõ illũ magiſtrũ dixi: ſed meũ ĩ ſcri/
pturas

tit
es

W

hui⸗
ſaſti
de/
ice
lt
lang
Alos
ſn
Filli
e/
aul
do⸗
co

ſire

tl
as
8ee
l
d
i
lg
ni
1
.
hi
uus

4

pturas ſãctas ſtudiũ uolui cõprobari: ut onderẽ me ſiclegiſſe Origenẽ: quõ & illũ audierã. Neq; enĩ hebræas
ltas a te diſcere debui:aut iniuria tibi facta ẽ:ꝙ ꝓ te Apollinarẽ Didymũq; ſectatus ſũ. Nunqd in illa epiſtola
Gregoriũ uiꝶ eloquẽtiſſimũ nõ potui noĩare?: Quis apud latinos par ſui eſt? Quo ego magĩo glorior & ex/
ulto:ſed eos tm poſui ꝗ ĩ rephẽſione erãt: Vt ſimiliter me Crg ne nõob fidei ueritatẽ:ſed ob eruditiõis meri

tũ legiſſe teſtarer. Ipſe Origenes & Clæmẽs & Euſebius: atq; alii ꝗplures: qñ de ſcripturis aliqᷓ diſputãt: &εαο

lũt approbare qd dicũt: ſic ſolẽt ſcribere.referebat mihi hebræus: & audiui ab hebræo: & hebræoꝶ iſta ſniaẽ.
Certe etiã Origenes patriarchen Huillũ: ꝗ tpibus eius fuit noĩat: & triceſimũ tomũ in Eſaiã: in cuius fine ediſ
ſerit. ue tibi ciuitas Ariel: quã expugnauit Hauid:illius expoſitione cõcludit: ut cũ aliter pᷣus ſẽſiſſeſe dicat:do
ctũ ab illo:id qd eſtuerius eẽ cõfitet᷑. Octogeſimũ quoq; nonũpſalmũ:q ſcribitur or̃ Moyſi hoĩs dei: & reli

quos.xi.qui nò hũt titulos ſᷣm Huilli expoſitionẽ: eiuſdẽ Moyſi putat.necdedignat᷑ hebræã ſcripturã inter/

pretãs ꝑ ſingula loca:qd hebræis uideat᷑: miſerere. Lectis nu papæ I heophili epiſtolis: in qbus Origenis ex/

ponit errores dicit᷑ obturaſſe aures ſuas: & auctorẽ tãti maſi clara cũ oĩbus uoceclamaſſe & dixiſſe uſq; ad il/

lud tp̃s ſeignoraſſe: ꝙ tã nefaria ſcripſerit. nõ recuſo: nec dico ꝙ alius diceret forſitã non potuiſſe eũ ignorare:

qd ĩterpᷣtatus eſt. Cuius apologiã ſcriptã ab hæretico ſub noĩe martyris edidit: cuius defẽſionẽ etiã ꝓprio uo/
lumie ꝓfeſſus eſt. aduerſu qd in ſequẽtibus ſi dictãdi ſpatiũ fuerit diſputabo. hoc loquor cui cõttadicere no
põt. Si ſibi licet nõ ĩtellexiſſe qd trãſtulit: quare mihi nõ liceat ignoraſſe libros piarchon: quos an no legi: &
eas tm homelias legiſſe quas trãſtuli: ĩ ꝗbus nihil eẽ mali ipſius teſtimoniũ eſt. Sin aũt cõtra ſniam ſuã nũc
me in eis arguit:in ꝗbus an laudauerat: undiq; ſtrictus tenebit᷑. Autenĩ iccirco me hæreticũ hoĩem laudauit:
qa eiuſdẽ mecũdogmatis erat.aut nũc fruſtra inimicus accuſat: quẽ prius ut orthodoxũ pdicauit: Sed forſitã
tuũc errores meos: ꝗᷓti amicus tacuit: & tũc iratus pfert: qd prius cælauerat. Quanꝗᷓ nõ mereat fidẽ ĩcõſtatia: &
ꝓfeſſæ inimicitiæ ſuſpitionẽ hẽantmẽdacii: Tũ audacter cõferã gradu: uolẽs ſcire ꝗd hæreticũ ſcripſeri. ut aut
cũ illo agã pœnitẽtia: & Origenis mala ignoraſſe me iurẽ: ac nũc pᷣmũa papa theophilo didiciſſe ĩpietates eius
aut certe doceã me qdẽ bñ ſẽſiſſe: ſed illũ more ſuo ĩtelligere. Neq; enĩ fieri põt: ut in eiſdẽ ad Epheſios libris:
quos ut audio criminat᷑: & bn & male dixerĩ. &de eodẽ fòte dulce amarũq; ꝓteſſerit. ut qui toto oꝑe dãnauerĩi
eos: q credũt aĩas ex angelis cõditas: ſubito mei oblitus id defẽderẽ: qd an danaui. Stultitiam mihiobiicere nõ
pòt: quẽ diſertiſſimũ & eloquẽtiſſimũ ĩ ſuis opuſculis p̃dicauit. Alioqn ſtulta uerboſitas & garruli fabulæ po
tius hoĩs ꝗᷓ eloquẽtis putãda ẽ. Quid in illis libris ꝓprie accuſet ignoro. Fama enĩ ad me criminũ eius: nõ ſcri/
pta uenerut. & ſtultuũ iuxta apoſtolũ pugnis aerẽ uerberare. In in ĩcertũ rndebo: donec ad certa pueniã.
— meũ docebo ſenex qd puer didici: multa eẽ gña dictionũ. & pro qualitate materiæ nõ ſolũ ſnĩas
ſed & ſcripturaꝶ uerba uariari. Chryſippus & Antipr ĩter ſpineta uerſant᷑. Demoſthenes & Eſchines cõtra ſe
ĩuicẽ fulminãt. Lyſias & Iſocrates dulciter fluũt. Mira in ſingulis diuerſitas. ſed oẽs in ſuo ſẽſu pfecti ſũt. Le/
ge ad Herẽniũ Tullii libros: lege rhetoricos eius. aut qa illa ſibi dicit ĩcohata & rudia excidiſſe de manibus: re/
uolue tria uoluminade Oratore:ĩꝗbus ĩtroducit eloquẽtiſſimos illius tꝑis oratores Craſſũ & Antoniũ diſpu
tãtes: & quartũ Oratorẽ: quẽ iã ſenex ſcribit ad brutũ: tũc intelliges aliter cõponi hiſtoriã: aliter orones: aliter
dialogos: aliter epiſtolas: aliter cõmẽtarios. Ego in cõmẽtariis ad Epheſios ſic Origenẽ & Didymũ & Apollina
rẽ ſecutus ſũ: ꝗ certe cõtraria ĩter ſehñt dogmata: ut fidei meæ nõ amitterẽ ueritatẽ. Cõmẽtarii qd opis hẽant
alterius dicta: ediſſerũt. quæ obſcure ſcripta ſũt: pleno ᷣmone manifeſtãt: multoꝶ ſnias replicãt: & dicũt hũc
locũ qdã ſic ediſſerũt: alii ſic ĩterpᷣtant᷑: alii ſẽſũ ſuũ & ĩtelli gẽtiã his teſtimoniis & hac nitunt᷑ rõne firmare. ut
prudeẽs lector cũ diuerſas explanatiões legerit: & multoꝶ uel ꝓhãda uel ĩprobanda didicerit: iudicet ꝗd uerius
ſit: & qᷓſi bonus trapezita adulterinæmoiscta pecuniã reprobet: nõ diuerſæ ĩterptatiõis & cõtrarioe ĩter ſe ſe/⸗
ſuũ tenebit᷑ reus:q ĩ uno ope qd ediſſerit: expoſitiões poſuerit plurimorũ.Puto ꝙ puer legeris Aſpri in Virgi
liu & Saluſtiũcõmẽtarios: Vulcatii in orones Ciceronis: Victorini in dialogos eius & Terẽtii comœdias pᷣce/
ptoris mei Donati æque in Virgiliũ:& alioꝶ in alios: Plautuũ uidelicet: Lucretiũ:Flaccũ: Perſiũ atq; Lucanũ.
Argue ĩterpᷣtes eoꝶ: quare nõ unã explanationẽ ſecuti ſũt: & in eadẽ re qduel ſibi uel aliis uideat᷑ enumerent.
Prætermitto græcos: quoꝶ tu iactas ſciẽtiã: & dũ ꝑegrina ſectaris: pene tui ſermonis oblitus es. ne ueteri ꝓuer
bio:ſus Mineruã docere uidear: & in ſiluã ligna portare:Illud miror:ꝙ; Ariſtarcus nñi tpis puerilia iſta neſcie/
ns. Quanꝗᷓ tu occupatus in ſẽſibus & ad ĩſtruẽdã mihi calũniã cernulus grãmaticoꝶ & oratoꝶ pcepta cõtẽ/
pſeris: paruipẽdens poſt anfractus reddere: aſpitatẽ euitare cõſonãtiu: hiulcã fugere dictio
nem: ndiculũ eſt debilitati & fracti totius corporis uulnera pauca mõſtrare. Nõ eligo qd rephẽda: eligatipſe
qd quo uitio careat. Ne illud qdẽ ſocraticũ noſſe debuerat.ſcio qd neſcio. Nauẽ agere ignarus nauis timet.
Abrotanũ ergo nõ audet: niſi ꝗ didicit dare. Quod medicoꝶ eſt: pmittũt medici. tractãt fabrilia fabri. Scribi
mus ĩdocti doctiq; poemata paſſim. Niſi forte ſe lr̃as nõ didiciſſe iurabit: qd illi & abſq; iuramẽto pfacile cre
dimus. uel ad apoſtolũ cõfugiet profitẽtẽ: & ſi impitus mone:ſed nõ tñ ſcĩa. Ille hebræis litteris eruditus: &
ad pedes doctus Gamalielis: quẽ nõ erubeſcit: iã apoſtolicæ dignitatis magiſtrũ dicere græcã facũdiã contẽne
bat: uel certe qc; erat humilitatis diſſimulabat. ut pdicatio eius nõ ĩ pſuaſiõe uerboꝶ:led ĩ ſignoꝶ uirtute cõ/⸗

ſiſteret ſpnẽs alienas opes:q ĩ ſuis diues erat.qᷓꝗᷓ ad impitũ & pſin. las ſtatus ſnĩas corruẽtẽ:nunꝗᷓ ꝓ tribuna

li Eeſtus diceret: iſanis Paule ĩſanis: multæ te lræ ad ĩſaniã cõuertũt. Vt ꝗ latinis muſſitas: & teſtudineo gradu
XCV=

*

Dr

moueris potius ꝗᷓ ĩcedis:uel græce debes ſcribere:ut apud hoĩes græci monis ignaros aliena ſcire uidearis. Vel

ſi latina tempaueris an audire grãmaticã: ferulæ manũ ſubtrahere: & ĩter paruulos partẽ . ar-
tẽ loquẽdi ſcribere:ꝗqᷓuis Crœſuũ qs ſpiret & diarios: læ marſupiuũ non ſequunt᷑. Sudoris comi
tes ſũt & laboris: ſociæ ieiunioꝶ nõ ſaturitatis: cõtinẽtiæ nõ luxuriæ. Demoſthenes plus olei ꝗᷓ uini expẽdiſſe
dicit᷑: &ẽεopifices noctumis ſemp uigiliis pueniſſe. Quod ille ĩ una lĩa fecit expᷣmẽda: ut acancro diſceret: tu
in me crimĩaris: qre hõ ab hoĩe hebræas lias didiceri. Inde eſt ꝙ qdã ineruditi prudẽter remanẽt: dũ nolůt di
ſcere qd ignorãt. Nec Oratiũ audiuũt cõmonẽtẽ. Curneſcire pudẽs praue: ꝗ diſcere malo? Loquit᷑ & ſapiẽtia
quã ſub noĩe Salomonis dicimus in maliuolã aĩam nunꝗᷓ ĩtrabit ſapiẽtia: nec hĩtabit in corpore ſi ubclito pec
catis. Spũs enĩ ſanctus eruditionis fugiet dolũ: & recedet a cogitatiõibus ſtultis. Aliud eſt ſi uulgi lectiõe cõ/
tenti doctoꝶ aures deſpiciũt: & cõtẽnũtillud elogiũ quo ꝓcaximpitia deno tat. Nõ tu in triuiis indocte ſole-
bas: Stridẽti miſerũ ſtipula diſpdere carmẽ? quaſi nõ curatoꝶ turba Mileſioꝶ in ſcholis figmẽta decãtent. Et
teſtamẽtũ ſuis Beſſoꝶ cachĩno mẽbra cõcutiat. Atq; ĩter ſcurraꝶ epulas nugæ iſtiuſmodi frequẽtent᷑ Quo
tidie in plateis fictus Ariolus ſtultoꝶ nates uerberat: & obtorto ſcorpiõe dẽtes mordẽtiũ quatit. Et miramur
ſi impitoꝶ libri lectorẽ ĩueniãt. Indignant᷑ qᷓre Origeniſtas ſcripſeri inter ſe orgiis mẽdacioꝶ fœderati. Noĩa
tu libruũ: in quo hoc ſcriptũ legeri: ideſt ſextũ ſtromatũ Onigenis: in quo Platonis ſnĩæ nĩm dogma cõponẽs.
ita loquit᷑ Platoin tertio de republica libro: ueritas quoq; ſectãda magnopeẽ. Si enĩ ut pauloante rectiſſime
dicebamus: deo indecẽs: & ĩſutile mẽdaciu eſt: hoĩbus qnq; utile: ut utant eo ꝗᷓſi cõdimẽto atq; medicamine:
nulli dubiũeſt: ꝗn huiuſmodi licẽtia medicis dãda ſit: & ab ĩprudẽtibus remouenda. Vera inqtaſſeris. ergo
pᷣncipes urbiũ ſi ꝗbus & aliis hoccõcedit᷑:oportet aliqũ mẽtiri:uel cõtra hoſtes uel ꝓ patria & ciuibus. Abaliis
uero ꝗ uti mẽdacio neſciũt: auferẽdũ eſt mẽdaciũ. Hæc Origenes: Et uos igit illius pcepti memores: loqmi/
ni ueritatẽ unuſqꝗſq; cũ ꝓximo ſuo. Nõ debemus dicere: ꝗs ẽ ꝓximus meus: Sed cõſiderare quõ philoſophus
caute dixerit: deo ĩdecẽs & ſutile eẽ mẽdaciũ:hoĩbus ĩterduũ utile. Et ꝙ ne pro diſpẽſatiõe ꝗdẽ putadus ſit de/
us aliqũ mẽtiri. Si aũt cõmodũ audiẽtis exegerit: uerbis loquit᷑ ambiguis: & p enygmata: quæ uult ꝓfert. Vt
& ueritatis apud eüdignitas cõſeruet᷑. & qd noxiũ eẽ poterat: ſi nudũ ꝓferret in uulgus:quodã tectu uelamie
ꝓferat᷑. hõ aũt cui ĩcuũbit neceſſitas mẽtiẽdi: diligẽterattẽcdat: ut ſic utat᷑ interdũ mẽdacio: quõ cõdimẽto atq;
medicamjĩe: ut ſeruet mẽſurã eius. ne excedat termĩos:qbus uſa eſt Iudith cõtra Olofernẽ:& uicit eũ prudenti
ſimulatione uerboꝶ:. Imitet᷑ Heſter: quæ Artaxerſis ſnĩam diu tacita gẽtis ueritate correxit. Et in pmis patri/
archã Iacob: quẽ legimus bñdictiões pr̃is artifici ĩpetraſſe mẽdacio. Ex quo ꝑſpicuũ eſt ꝙ niſi ita mẽtiti fue⸗
rimus: ut magnũ nobis ex hoc aliqd qᷓrat᷑ bonũ: iudicãdi ſimus qᷓſi inimici eius: q ait. Ego ſum ueritas. Hæc
Origenes ſcripſit negare nõ poſſumus.ſcripſit in his libris:quos ad pfectos & ad diſcipulos loꝗᷓbat᷑. docetq;
magiſtris mẽtiẽduũ: diſcipulos aũt nõ debere mẽtiri. Qui ergo bñ mẽtit᷑:& abſe q; ulla uerecuũdia ꝗcqd in buccã
uenerit cõfingit in ffes: magiſtrũ ſe optimũ ꝓbat. Illud quoq; carpe dicit᷑: ꝙ ſecũdũ pſalmũ ĩterpᷣtãs ꝓ eo:qd

legimus in latino: apphẽdite diſciplinã: & in hebraico uolumĩe ſcriptũ eſt: dixerim in
comẽtariolis meis: adorate filiũ. Et rurſũ oẽ ſpalteriũ in romanũ uertẽs ſonũ:quaſi ĩmemor expoſitiõis anti/
quæ poſuerĩ adorate pure.qd utiq; eẽ cõtrariũ oĩbus patet. Et re uera ignoſeẽdum eſt ei: ſi ignoret linguæhe
braicæ ueritatẽ: qui interdũ & in latinis hæſitat: neſcii ut uerbũ deuerbo ĩterptet᷑. ideſt
deoſculaminidicit᷑: qgᷓ ego uolẽs trãſterre nõ putidũ ſenſũ magis ſecutus ſũ: ut dicerẽ: adorate. Quia eni qui
adorãt ſolẽt deoſculari manũ: & capita ſi ubmittere: ꝙ ſe Iob beatus elemẽtis & idolis feciſſe negat dicẽs:ſi uidi
ſolẽ cũ ſurgeret & lunã ĩcedẽtẽ clare: & letatũ ẽ in abicõdito cormeu: & oſculatus ſũ manũ meã ore meo:quæ
iniqtas maxima eſt & negatio cõtra deũ altiſſimũ. Et hebræi iuxta linguæ ſuæ ꝓprietatẽ deoſculationẽ ꝓ ue
ueneratiõe ponũt. Id trãſtuli: qd ipſi ĩtelliguũt. quoꝶ uerbũ eſt bar. Bar aũtapud illos diuerſa ſignificat. Dicit᷑
enãĩ & filius. ut eſtillud: Bariona filius colũbæ: & Bartholomeus filius Tholomei: & Barchineus & Barchiſeus
& Barabas. Triticũ quoq; & ſpinaꝶ faſciculus & electus ac purus. Quid igit᷑ peccaui: ſi uerbũ ambiguũ diuer

ſa ĩterpᷣtatione cõuerti:& qui ĩ cõmẽtariolis: ubi libertas eſt diſſerẽdi: dixerã: adorate filiũ in ipſo corpore: ne

uiolẽtus uiderer ĩterpᷣs: & iudaicæ caluũniæ locũ darẽ: dixerĩ adorate pure ſiue electe.qd aqla quoq; & Symma
chus trãſtulerit. Quid ergo eccleſiaſticæ fidei nocet: ſi doceat lector: quot modis apud hebræos explanetur?
Origeni licet tertio tractare. ĩnumerabiles mudos ĩtroducere: & rõnabiles creaturas aliis atq;
aliis ueſtire corporibus: Chriſtũq; dicere ſæpe paſſũ: & ſæpius paſſurũ: ut qd ſemel ꝓfu it: ſempꝑ ꝓſit aſſũptũ.
tibi quoq; ipe tatã aſſumis auẽtẽ: ut de hæretico martyrẽ: de Origenis libris hæreticoꝶ adulteria mẽtiaris: mi/
hi n licebit diſputare de uerbis & ĩ cõmẽtarioꝶ ope latinos docere: qd ab hebræis didici? Niſi enĩ & plixũ eſ-
ſet:& redoleret gloriolã: iã nũc tibi onderẽ: qd utilitatis hẽat magiſtroꝶ limĩa terere: & artẽ ab artificibus diſce
re: ut uideres quãta ſilua ſit apud hebræos ambiguoꝶ noĩum atq; uerboꝶ: Quæ res diuerſæ ĩterp̃tationi ma
teriã pᷣbuit: dũ unuſqſq; ĩter dubia qd ſibi cõſequẽtius uider: hoctrãſfert. Quid ad pegrina te mitto/ Reuol
ue: Ariſtotelẽ & Alexãdrũ Ariſtotelis uolumĩa diſſerẽtẽ & quãta ambiguoꝶ ſit copia eoꝶ lectiõe cognoſces.
ut tãdẽ deſinas amicũ tuu ĩ eo rephẽdere: qd ne ꝑſõniũ ꝗdẽ aliq didiciſti. Sed qa Paulinianus fr meus in cõ
mẽtariis ad Epheſios qᷓdã ab eo rephenſa narrauit: & pauca ex his memoriæ tradidit: mihiq; ip̃a demõſtrauit
loca: nõ debeo ſubterfugere.ꝗᷓſoq; lectorẽ: ut ſi paululũ in ꝓponẽdis & diluẽdis crimibus lõgior fuero: neceſ/

i
ve
t
ſeus
liet
eine
uma.

eut

pĩ
etm
ie⸗
n
vol
*,
1
el⸗

ſitati det ueniã. Nõ enĩ alterũ accuſo:ſed me nitor defẽdere: & obiectã hæreſeos calũniã refutare. In epiſtola
Pauli ad Epheſeos tria Origenes ſcripſit uolumĩa. Didymus quoq; & Apollinaris ꝓpria opuſcula condide/
rũt. Quos ego uel trãſferẽs uel imitãs: qd in ꝓlogo eiuſdẽ opis ſcripſeri ſubiiciã. Illud quoq; ĩ p̃fatione cõmo
neo: ut ſciatis Origenẽ tria uolumjĩa in hãc epiſtolã cõſcripſiſſe: quẽ & nos ex parte ſecuti ſumus. Apollinarẽ
& Didymũ quoſdã cõmẽtariolos edidiſſe. Ex ꝗbus licet pauca decerpſimus: & nõnulla quæ nobis uidebant
adiecimus: ſiue ſubtraximus: ut ſtudioſus ſtatĩ in prĩcipio lector agnoſcat hoc uel alienuũ eẽ uel nĩm. Quicqd
ergo ĩ explanatiõe huius epiſtolæ uitii potuerit demonſtrare:ſi ego illud in græcis uolumibus: unde in latinũ
uertiſſe me dixi: oñdere nõ potuero: crimẽ agnoſcã. & meũ erit: qd alienũnõ fuerit. Tñ nerurſus uideamur
cauillari: & hac excuſatiois ſtropha gradũ nõ auderecõferre: ponã ipᷣa teſtimonia: quæ uocant᷑ in crimẽ. In p/
mo ſtatĩ uolumĩe teſtimoniũ Pauli:in quo loquit᷑: ſicut elegit in ipſo nos an cõſtitutionẽ mũdi: ut eſſemus
ſãcti & ĩmaculati corã ipſo: ſic ĩterpᷣtati ſumus: ut electionẽ iuxta Origenẽ eoꝶ diceremus:nõ ꝗ prius fuerãt:
ſed ad dei pᷣſcientiã referemus. Deniq; diximus: ꝙ ait electos nos: ut eſſemus ſãcti & ĩmaculati corã ipo:hocẽ
deo añ fabricã mũdi teſtatus ẽ: ad pᷣſciẽtiã dei ꝑtinet: cui oĩa futura iã facta ſũt:& an ꝗᷓ fiãt uniuerſa ſũt nota.
Sicut & Paulus ipe pᷣdeſtinat᷑ in utero mr̃is ſuæ. & Hieremias in uulua ſãctificat᷑: eligit᷑: & roborat᷑: & ĩ typo
Xpi ꝓpheta gẽtibus mittit᷑. Certe in expoſitiõe iſta nullũ crimẽ eſt: & Origene dicẽte cõtraria:nos eccleſiaſti/
cũ ſenſũ ſecuti ſumus. Et qa cõmẽtatoꝶ eſt offm̃ multoꝶ ſnĩas exponere: & hoc me factuꝶ in pᷣfatiõe ꝓmiſe
rã:etiã Origenis abſq; ĩuidia noĩs eius explanationẽ poſui dicẽs. alius uero qui deũ iuſtũ conat᷑ oñdere: ꝙ nõ
exp̃iudicio ſciẽtiæ ſuæ: ſed ex merito electoꝶ unũquẽq; eligat: dicit añ uiſibiles creaturas: cælũ: terrã: maria: &
oĩa quæ in eis ſũt fuiſſe alias ĩuiſibiles creaturas: in ꝗbus & aĩas:quæ ob quaſdã cauſas ſ. oli deo notas deiectæ
ſint deorſũ: ĩ uallẽ lachrymaꝶ:ĩ locũ afflictiõis & pegrinatiõis niæ: in quo ſãctus conſtitutusorabat: ut ad ſe-
dẽ priſtinã reuerteret dicẽs. Heu mihi qa ĩcolatus meus EiParu⸗ ẽ.hĩtaui cũ hĩtãtibus cedar:multũ pegrina/
ta eſtaĩa mea. Et in alio loco: Miſer ego hõ: qꝗs me liberabit de corpore mortis huius? Et melius ẽ reuerti & eẽ
cũ xpo. Et alibi. añ ꝗᷓ humiliarer ego peccaui: & cætera his ſimilia: quæ lõgu eſt ſcribere. Aaduerte qd dixerim.
Alius uero qui deũ iuſtũ conet᷑ ondere: conat ondere inꝗno ondit. Si aũt in eo ſcandalũ pateris: quare latiſſi
mã Origenis diſputationẽ breui ſermone cõprehẽderim: & lectori ſenſũ eius apuerĩ: atq; ex eo tibi occultus il
lius uideor eſſe ſectator: qa nihil ab eo dictũ p̃termiſerim: uide ne hoc iccirco fecerim: ut ueſtrã calũniã decli
narẽ: ne me diceretis quæ ab eo fortiter ſũt dicta tacuiſſe. & illũ in græco robuſtius diſputare. Poſui ergo oĩa li
cet breuius quæ in græco repperi: ut nihil hẽrent diſcipuli eius noui: qd latinoꝶ auribus ingererẽt. Facilius enĩ
nota ꝗᷓ repẽtina cõtẽnimus. Expoſita aut ĩterpᷣtatione eius qd in fine capituli dixerimus: auſculta. Nõ enĩ ait
apoſtolus. elegit nos a cõſtitutiõe mũdi: ut eſſemus ſãcti& ĩmaculati: ſed elegit nos ut eſſemus ſãcti & ĩma/
culati: hoc eſt ꝗdẽ ſãcti & ĩmaculati an nõ fuimus: ut poſtea eſſemus. Quod & de pctõribus ad meliora con/
uerſis dici põt. Et ſtabit illa ſnĩa. nõ iuſtificabit᷑ in conſpectu tuo oĩs uiuẽs. ideſt in tota uita ſua: in oĩ quo in
mũdo iſto uerſatus eſt tpe. Quod qdẽita ĩtellectũ & achierſu eũ facit:qui anñ ꝗqᷓ mũdus fieret: aĩas dicit eſſe ele
ctas ppter ſãctitatẽ & nullũ uitiũ pctõꝶ. Nõ enĩ (ut ante iã diximus)eligunt Paulus & qui ei ſimiles ſunt qui
erant ſãcti & ĩmaculati:ſed eligunt᷑ & pᷣſciunt᷑: ut in cõſequẽti uita ꝑ oꝑa atq; uirtutes ſãcti & ĩ maculati fiãt.
Et audet quiſqꝗᷓ poſthuiuſmodi ſnĩam: nos Origenis hæreſeos accuſare! Decẽ & octo ferme anni ſũt:ex quo
iſtos dictaui libros: eo tpe quo Origenis nomẽ florebat in mũdo: quo piarchon illius opus latinæ aures igno
rabãt. Et tũ pfeſſus ſũ fidẽ meã: & qd milii diſpliceret oñdi. Ex quo etiã ſi in cæteris aliqd hæreticũ mõſtrare
potuiſſet inimicus: nõ tã dogmatũ puerſoꝶ: quæ hic & in aliis ſæpe dãnaui: quã ꝓmiſcui tenerer macula er/

roris. Secũdũ locũ quẽ mihi abeo rephenſũ fr oñdit:qaualde friuolus eſt: & aptã ſui ꝓfert calũniã ponã bre/

uiter. In eo teſtimonio ubi Paulus loquit᷑: ſedere eũ faciẽs ad dexterã ſuã in cæleſtibus: ſup oẽm prĩcipatũ &

tãtem & uirtutẽ & dnationẽ: & oẽ nomẽ qd noĩat᷑:non ſolũ in hoc ſæculo: ſed etiã in futuro poſt multipli/
cẽ expoſitionẽ: cũ ad miniſtroꝶ dei oflicia pueniſſẽ: & de prĩcipatibus acptãtibus & uirtutibus & dñatiõibus
dicerẽ: etiã hoc addidi. Neceſſe eſt ut ſubiectos hẽant: & timẽtes ſe: & ſeruiẽtes ſibi & eos ꝗ a ſua fortitudĩe ro
borent᷑: quæ diſtributiões officioꝶ: nõ ſolũ in pnftiaꝶ: ſed etiã in futuro ſæculo erũt: ut ꝑ ſingulos ꝓfectus &
honores: aſcẽſiones & deſcẽſiones: uel creſcataliqd uel decreſcat: & ſub alia atq; alia ptate: uirtute: pricipatu:
&dñatiõe fiat. Et poſt exẽplũ terreni regis: totãq; palatii deſcriptionẽ: per quã diuerſa miniſteriorũ dei officia
demõſtrabã: addidi: & putamus deũ dñm dñoꝶ: regẽq; regnãtiũ: ſimplici tm miniſterio eẽcõtẽtum. Quõ ar
chãgelus nõ dicit᷑ niſi ꝗ por eſt angeloꝶ:ſic prĩcipatus & ptãtes & dñatiões nõ appellant᷑: niſi ſubiectos ali/
quos hẽant ĩferiores gradus. Sin aũt putat iccirco me Origenẽ ſeq: qa ꝓfectus & honores & aſcẽſiões & deſcẽ/
ſiones: ĩcremẽta & munitiões in expoſitione mea poſui: ſciat multũ ĩtereſſe de angelis & ſeraphin & cherubin
dicere dyæmones: & hoĩes fieri qdᷓ affirmat Origenes: & ipſos ĩter ſe angelos diuerſa ofſicioꝶ gña eſſe ſortitos:
qd eccleſiæ nõ repugnat. Quõ ĩter hoĩes ordo dignitatũ ex laboris uarietate diuerſus eſt: & cũ ep̃s & pᷣſbyter:
& oĩs eccleſiaſticus us habeat ordinẽ ſuũ: & tñ oẽs hoĩes ſint:ſic & inter angelos merita eſſe diuerſa:& ta/
men in angelica omnes perſiſtere dignitate. Necaduerte lector de angelis homines fieri:nec rurſum homines
angelos reformari. Tertius eſt rephẽſionis locus: ꝙ dicẽte apoſtolo ut oñderet ĩ ſæculis ſupueniẽtibus abũdã
tes diuitias græ ſuæ in bonitate ſuꝑ nos in Apᷣo ieſu: nos triplicẽ expoſitionem poſuimus. In prima ꝗd nobis
xcvii.

ℳ*N

Zrvi

uideret᷑ in ſecũda qd Origenes opponeret:in tertia ꝗd Apollinaris ſimpliciter explanaret. Quoꝶ ſi noĩa nõ

poſui ignoſce uerecuũdiæ meæ: nõdebui eos carpe: quos imitabar ex parte: & quoꝶ in latinã linguã ſnias trãſ-

fereba. Sed dixi qui diligẽs lector eſt: ſtatĩ reꝗret & dicet. & rurſus in fine:alius uero hoc qd- ait: ut onderet in
ſæculis ſupueniẽtibus audates diuitias gr̃æ ſuæ: ad illã ĩtelligẽtiã trãſferret:ecce inqes ſi ub diligẽtis lectoris
ſona Origenis ſnias explicaſti. fateor errorẽ. nõ debui diligẽtẽ dicere: ſed blaſfemũ.qd ſi feciſſẽ: & aliquo ſcil⸗
ſem uaticinio te iſtiuſmodi nenias ſectatuꝶ: etiã caluniæ uerba uitaſſẽ. Grãde crimẽ ſi Origenẽ diligẽtẽ dixi
eſſe lectorẽ: cuius. lxx. libros ĩterp̃tatus ſũ: quẽ in cælu laudibus tuli: pro quo cõpulſus ſũ an bienniu breui li
bello tuis cõtra me pᷣconiis rñũdere. Eccleſiaꝶ magiſtrũ a me dictũ eſſe Origenẽ in tuis laudibus obiicis. &pu/
tas: ꝗ ptimeſcere debeã: ſi diligẽtẽ lectorẽ meillũùdixiſſe inimicus accuſes. Solemus & negociatores parciſſi/
mos: & frugi ſeruos: & modeſtos pædagogos: & argutiſſimos fures diligẽtes uocare. Et in euãgelio uillicus ini

quitatis prudẽter ꝗᷓdã feciſſe dicit: & prudẽtiores ſũt filii huius ſæculi filiis lucis in gnatione ſua. & ſerpẽs ſa/

pientioroĩbus beſtiis: quas fecit dñs ſupꝑ terrã Quartus rephẽſionis locus exordiũ ſecũdi libri poſſidet:ĩ quo
Pauli teſtimoniũ expoſuimus. Huius rei graego uinctus leſu xpᷣi ꝓuobis gẽtibus. & qa per ſe locus ipᷣe ma⸗
nifeſtus eſt: eã tm partẽ ponã explanationis: quæ patet calũniæ. Vinctũ Xp̃i ieſu Paulu eẽ pro gẽtibus põt &
de martyrio ĩtelligi:ꝙ Romæ in uĩcula cõiectus hãc epiſtolã miſerit eo tpe quo ad Philemonẽ & ad Colocen/
ſes & Philippẽſes in alio loco ſcriptas eẽ mõſtrauimus. Vel certe qa in plurimis locis lectũ eſt uĩculũ aĩæ cor⸗
pus:hoc dici quo quaſi clauſa teneat᷑ in cawere:dicimus ꝓpterea Paulũ corporis nexibus coerceri: nec reuerti
& eẽ cũ Apo: ut perfecta in gẽtes per eũ pᷣdicatio ĩpleat᷑:licet ꝗdã aliũ ſenſũ in hoc loco ĩtroducãt:ꝙ Paulus pᷣ
deſtinatus & ſactificatus ex utero matris ſuæ ad pᷣdicationẽ gẽtiũañ ꝗᷓ naſceret᷑: poſtea uĩcula carnis accepit.

₰△ „

Et in hoc loco triplicẽ: ut ſupra expoſitionẽ poſui. In prima qꝗd mihi uideret: in ſecũda qd Origenes aſſereret

in tertia ꝗd Apollinaris cõtra illius uadẽs dogmata ſentiret. lege græcos cõmẽtarios uſq; huc: & niſi ita reppe
ris crimẽ fatebor. Quodẽ ĩ iſtoloco pctm meu: Illud nimiꝶ ꝓ quo ſupra rñdi: quare nõ eos a ꝗbus dicta ſunt
noĩarim: Supfluũ erat per ſingula apoſtoli teſtimonia eoꝶ noĩa ponere: quoꝶ me opuſcula trãſlaturũ in p⸗
fatione ſignauerã. Et tn uĩctã dicit aĩſam: donec ad Xpᷣm redeat:& in reſurrectionis gloriã corruptiuũ& mor
tale corpus incorruptione & immortalitate commutet. no abſurdæ ĩ tellgẽtiæ eſt. Vñ & apoſtolus: Miſerego
inqt ho: ꝗs me liberabitde corpore mortis huius? Corpus mortis appellãs: qd uitiis & morbis & pturbationi
bus ac morti ſubiaceat:doneccũ Xpᷣo reſurgat ĩ gloria:& fragile prius lutũ excoquat᷑ feruore ſpũs ſcti ĩ teſtã
ſolidiſſimã: demutãs gloniã nõ naturã. Quintus locus ualidiſſimus eſt: in quo exponẽtes illud apoſtoli teſti

—

moniu: ex quo totũ corpus & cõpactũ & cõglutinatũ per oẽm iucturã ſubminiſtrationis ſᷣm opationẽ in mẽ

ſurã uniuſcuiuſq; mẽbri augmẽtũ corporis facit in ædificationẽ ſui ĩ charitate: latiſſimã Origenis expoſitio
nẽ & eoſdẽ ſẽſus per diuerſa uerba uoluẽtẽ breui ſmone cõſtrinximus:nihil exẽplis & aſſertionibus illius au/

ferẽtes. Cũq; pueniſſemus ad finẽ: hæc ſubiecimus. Igit᷑ & in reſtitutiõe oĩum:qnũ corpus totius eccleſiæ nũc

diſpſũ atq; laceratũ uerus medicus Ap̃s ieſus ſanaturus aduenerit: unuſ- ꝗſq; ſᷣm mẽſurã fidei & agnitiois filii
dei: quẽ iõ agnoſcere dicit᷑: qa prius nouerat: & poſtea noſſe deſiit: ſuũ recipiet locũ. & ĩcipiet id eſſe qd fuerat.
ita tũ ut nõ iuxta hæreſim aliã oẽs ĩ una ætate ſint.ideſt oẽs ĩ angelos reforment᷑. ſed unũquodq; mẽbrũ iuxta
mẽſurã & officiũ ſuũ ꝑfectũ ſit. Verbi gra: ut angelus refuga id eẽ cipiat: qd creatus eſt. ut hõ qui de paradi/
ſo fuerat eiectus: ad culturã iteꝶ paradiſi reſtituat᷑: & reliqua. Miror te hoĩem prudẽtiſſimũ nõ ĩtellexiſſear/

tem expoſitionis meæ. Quãdo enĩ dico(ita tñ ut nõ iuxta aliã hæreſim oẽs in una ætate ſint poſiti.ideſt oẽs in

20)

angelos reforment ondo: & ea de qbus diſputo eſſe hæretica: & ab alia hæreſi diſcrepare. Quæ ſunt ergo duæ
hæreſes? Vna quæ dicit: oẽs rönabiles creaturas in angelos reformari. Altera quæ aſſerit unũquodq; in reſti/
tutione mũdi id fore qd cõditũ eſt. Verbi gra. qa ex angelis dæmones ſũt: rurſũ dæmonesangelos fieri: & ani
mas hoĩum ita ut ſũt cõditæ: nõ in angelos: ſed in id q; a deo ſũt cõditæ reformari: ut & iuſti & pctõres æqua
les fiãt. Deniq; ut ſcias me nõ meã explicaſſe ſnĩam: ſed ĩter ſe hæreſes cõparaſſe:qᷓrũ utrãq; ĩ græco legerã:diſ

putationẽ meã hoc fine cõpleui. Iccirco(ut ſupra diximus)hæc apud nos obſcuriora ſũt: qa A ασεπαιαιςdi

cunt in græco: & oês uiæ ſi de alia in aliã linguã trãſferant᷑ ad uerbũ ꝗbuſdã q̃ſi ſẽtibus or̃onis ſen/

₰ .

ſus & germina ſuffocant᷑:niſi hic eadẽ in græco repperis: qcqd dictũ eſt meũ putabo. Sextũ qd& extremũmi

hi obiicere dicit᷑ ſi tã nihil ĩ medio frater oblitus eſt. Cur illũ locũ apoſtoli interpᷣtans ubi ait. Qui uxorẽ ſuã
diligit ſeipſũ diligit. Nemo enĩ unꝗᷓ ſuã carnẽ odit: cũ morbo regio laborãtes pthiſi & cãcere & diſtillatiõibus
mortẽ uitæ p̃ferãt: & ſua oderit corpora: & ſtati qd ipe ſẽtirẽ adiũxi.magis itaq; ad tropicã ĩtelligẽtiã ſᷣmo re/

ferat᷑. Quado dico tropice:doceo ueꝶ nõ eẽ qd dicit᷑: ſed all egoriæ nubilo figuratum. Ponamus tnilla uerba

„

quæ in Origenis libro tertio continent. Dicamuſ- q; illãcarnẽ quæ uiſura ſit ſalutare dei aĩa diligat: & nutriat
& foueat eã diſciplinis erudiẽs: & eæleſti ſ aginãs pane: & xpi ſãguine irrigans: ut refecta & nitida poſſit libero
curſu uiro ſequi: & nulla debilitate & pondere pᷣgrauari. Pulchre etiam in ſimilitudinem chriſti nutrientis
& fouentis eccleſiã & dicẽtis ad Hieruſalẽ. Quotiẽs uolui cõgregare filios tuos: ut gallina cõgregat pullos ſu⸗
os ſub alas ſuas: & noluiſti? Aæ quoq; fouẽt co rpora ſua:ut corruptiuũ hoc ĩduat incorruptionẽ: & alaꝶ: le/
uitate ſuſpẽſũ in aerẽ facilius ſubleuet᷑. Foueamus igit uiri uxores nr̃as:ut aĩæ nr̃æ corpora: ut & uxores in ui/

ros & corpora redigant᷑ in aĩas: & nequaꝗ ſit ſexuũ ulla diuerſitas. Sed quõ apud angelos nõ eſt uir & mulier

ſin

us

wür
EGmmi
nag

i
oslo
piin
Eſii
de

tati:

no
ti
8
uilt
bu/
Sin
ly
ma/
ötd⸗
cen
(ot/
nerti

£

uop
Pit
ketet
gn

Unt

ot
⸗
toni
eſti
eſti
mẽ
tio
/
nüͤc
kli
tat⸗

t/

eto⸗
ts
ſu
/
1
e

tin

ſtitas eſt:nec uir inci
mulier. Quod & in alio loco ab eodẽ apoſtolo dicit᷑. Quicũq; in xpo baptizati eſtis: xpᷣm ĩduiſtis: nõ eſt iudæ
us neq; græcus: nõ ſeruus neq; liber: nõ eſt maſculus neq; fœmina. Oẽs enĩ unũ uos eſtis ĩ Xpo ieſu. Sed qm̃
de cõfragoſis & aſpis locis enatauit or̃o: & hæreſeos crimẽ ĩpactũ tota frõtis libertate reſpuimus:ad alias eius

ita & nos qui ſimiles angelis futuri ſumus: iã nũcĩcipiamus eſſe qd nobis in cæleſtibus repromiſſũ eſt. Supra

ſimplicẽ expoſitionẽ quæ nobis in teſtimonio iſto eẽ uidebat᷑ expᷣſſimus dicẽtes. Quãtũ ad ſimplicẽ ĩtelligen

tiã ptinet & ſanctã ĩter uiꝶ & uxorẽ charitatẽ: p̃cepto hoc nũc iubemur ut nutriamus & foueamus coniuges
ut ſcilicet eis uictũ & ueſtitũ: & ea quæ ſũt neceſſana pbeamus: Hæc nia ſniaeſt. Igit oẽ qd ſequit dicẽtes: op

poni nobis põt: oñdimus nõ exnia: ſed ex cõtradicẽtiũ ĩtelligi debere Hiana Qz eũ ſit breuis & abſoluta rũ

ſio: & iuxta id qd ſupra diximus: etiã allegoriæ umbris de eo qd eſt ad id qd nõ erat deprauata: tũ accedã pro

pius:& ſciſcitabor ꝗd tibi in hac diſputatione diſpliceat. Nẽpe qa dixerĩ aĩas ut uiros fouere quaſi uxores cor

pora ſua:ut corruptiuũ hoc ĩduat ĩcorruptionẽ:nõ muto naturã corpoꝶ:ſed augeo gloria: necno qd ſequit᷑
aliaꝶe leuitate ſuſpẽſũ in aerẽ facilius ſubleuet᷑: qa alas aſſumit ideſt ĩmortalitatẽ: ut leuius ad cælũ uolet:nõ ꝑ
dit eſſe qd fuerat. Sed dices mouẽt mequæ ſequunt᷑. Foueamus igit᷑ & uiri uxores & aĩæ nræ corpora: ut &
uxores in uiros:& Lorporaiecigant in aĩas: & nequaꝗᷓ ſit ſexuũ ulla diuerſitas. ſed quõò apud angelos nõ ẽ uir

neq; mulier: ita & nos qui ſimiles angelis futuri ſumus iã nũc ĩcipiamus eſſe in terris: qd nobis in cæleſtibus

repromiſſũ eſt. Recte mouerẽt niſi poſt priora dixiſſẽ: iã nũc incipiamus eẽ qc nobis in cæleſtibus repromilſ/

ſũ eſt. qñ dico hic eſſe ĩcipiamus in terris naturã nõ tollo ſexuũ:ſed libidinẽ & coitũ uiri & uxoris aufero dicẽ

te apoſtolo. Tẽpus breue reliquũ eſt: ut & qui habẽtuxores ſic ſint quaſi no hẽant. Et dñs ĩterrogatus in euã
gelio: Cuius de ſeptẽ ffibus in reſurrectione eẽ deberet ait. Erratis ne ſciẽtes ſcripturas: neq; uirtutem dei. in re
ſurrectione eniĩ neq; nubẽt neq; nubent᷑:ſed erũt ſicut angeli dei in cælo. Et re uera ubi ĩteruirũ & mulierẽ ca
pit eẽ: ne femina: ſed adhuc in corpore poſiti mutant in angelos:ĩ ꝗbus non eſt uir neq;

accuſationis partes: qbus nos mordere nitit᷑: trãſeamus. Eꝗbus prima eſt mehoſem maledicũ oĩum detra/
ctorẽ in pᷣceſſores meos genuinũ ſempĩ̃figere. Det unũ:cuius in opuſculis meis nomẽ taxaueri: uel quẽ iuxta

artẽ illius: figurata laude pſtrinxeri. Sin aut cõtra ĩuidos loquor: &. L. Lanuinuũ uel Aſſiniũ Pollionẽ de gñe
Cornelioꝶ ſtili mei mucro cõuulnerat: ſi hiſtriculæ & liuidæ mẽtis hoĩem a me ſubmoueo: & ad unũ ſtipitẽ
cũcta iacula dirigo: qd uulnera ſua patit᷑ in multos? Qui exĩpatiẽtia rndẽdi ondit ſe eẽ ꝗ petit᷑.Obiicit mihi
mixtũ ꝑiuriũ ſacrilegio: qdĩ libro quo ad ĩſtituẽdã Xp̃i uirginẽ loquor: añ tribunal iudicis dormiens pollici /
tus ſim: nunꝗᷓ melr̃is ſæcularibus datuꝶ operã: & nihilominus dãnatæ eruditiõis ĩterdũ memineri. Nimipg
iſte ẽ Saluſtianus Calphurnius: qui nobis pmagnũ oratorẽ nõ magnã mouerat qõnẽ. cui libello breui ſatii

fecimus. Nũc qd inſtat pro ſacrilegio atq; piurio ſõnii rũdẽdũ eſt. Nixime ſæculares lr̃as deĩceps nõ lecturũ.
de futuro ſpõſio:nõ de p̃terito facta eſt memoriæ abolitio. Et quõ inqes tenes: q tãto tpe nõ relegis: Rurſũ
ſialiqd de ueteribus libris rũdero: & dixero:adeo in teneris cõſueſcere multũ eſt:dũ renuo:crimẽ incurro.Et
me teſtimoniũ pferẽs hoc ipſo arguor: quo defẽdor.ſcilicet nõ lõgo ſermone texẽdũeſt: qqd ꝓbant cõſcientiæ
ſinguloꝶ. Quis urjm nõ meminit infãtiæ ſuæ Ego certe: ut tibi hoĩum ſeueriſſimo riſum moueã: ut imiteris
aliq Craſſũ: quẽ ſemel in uita dicit riſiſſe Lucilius: memini mepueꝶ curſitaſſe per cellulas ſ eruuloꝶ:diẽ feria
tum duxiſſe luſibus. & ad horribiliũ pſonas pauentẽ de auiæ ſinu tractũ eſſe captiuũ. Et quo magis ſtupeas:
nunc cano & recaluo capite ſæpe mihi uideor in ſõnis comatulus: & ſũpta toga añ rhetorẽ controuerſiolã de

clamare. Cũq; exprectus fuero: gratulor me dicẽdi piculo liberatũ. Crede mihi multa ad purũ recordat᷑ infã/

tia. Si lras didiciſſes: oleret teſta ĩgenioli tui: quo ſemel fuiſſet ĩbuta. lanaꝶcõchilia nullæaquæ diluũt. Etiam
aſini & bruta aĩalia ꝗqᷓuis in lõgo itinere nouerũt ſecũdo diuerticula. Miraris ſi ego lr̃as latinas non ſũ oblitus:
cõ tu græcas ſine magiſtro didiceris:Septẽ modos cõcluſionũ dialectica me elemẽta docuerunt:qd ſignificet

aficaα qd nos pronunciatũ poſſumus dicere: quõ abſq; uerbo & noĩe nulla ſnĩa fit. Soritaꝶ gradus: pſeu/

domeni argutias: ſophiſmatũ fraudes: aiurare poſſũ me poſtꝗᷓ egreſſus de ſchola ſũ:hæc nunꝗᷓ oĩno legiſſe.
Bibẽdũ mihi erat igit᷑ de lethæo gurgite iuxta fabulas poetaꝶ: ne arguar ſcire qd didici. Et tu ꝗq me paruã cri/
minaris ſciẽtiã: & uideris tibi lratus atq; rabi: rãde cur ſcribere aliqua auſus ſis: & uirũdiſertiſſimũ Gregoriũ
pari eloquii ſplẽdore trãſferre. Vñ tibi tãta uerboꝶ copia:ſnĩaꝶ lumẽ: trãſlationũ uarietas:hõi qui oratoriã
uix primis labris in adoleſcẽtia deguſtaſti. Aut ego fallor: aut tu Ciceronẽ occulte lectitas. Et iõ tam diſertus
es: mihiq; lectionis eius crimẽ ĩtẽdis: ut ſolus ĩter eccleſiaſticos tractatores eloquentiæ flumine glorieris. licet
magis pluloſophos ſequi uidearis: ſpinas Cleãtis: & cõtorta Chryſippinõ ex arte quã neſcis: ſed de ĩgenii ma
gnitudine. Et qm Stoici logicã ſibi uẽdicãt: & tu cuius ſciẽtiæ deliramenta cõtẽnis: in hac parte epicureus es.
Necqᷓris quõ:ſed qd loquaris. Quid enĩ ad te ꝑtinet:ſi alius nõĩ telligat: qd uelis dicere: qa nõ ad oẽs ſed tu⸗
os loꝗris: Deniq; & ego ſcripta tua relegẽs: ꝗꝗᷓ interdũ nõ ĩtelliga qd loquaris: & Heraclytũ me legere putẽ:tñ
nõ doleo: nec me pœnitet tarditatis. Id enĩ in legẽdo patior: quod tu pateris in ſcribendo. hocdiceres: ſi quip/

piã uigilans pmiſiſſẽ. Nũc autẽ nouũ impudentiæ genus obiicit mihi ſõnum meum. Vtinam celebritas loci
& ſãctoꝶ de toto orbe cõuẽtus ſineret me diuinas ſcripturas legere. In tãtũ ſpatia nõ hẽo externa meditandi.

Sed tñ qui ſõnũcriminat᷑: audiat ꝓphetaꝶ uoces ſõniis nõ eẽ credẽdũ. qa necadulteriũ ſõni ducit me ad tar/
tarũ: neccorona martyrii in cælũ leuat. Quotiẽs uidi me eẽ mortuũ:& in ſepulchro poſitũ quotiẽs uolare ſu

per terras:& mõtes ac maria natatu aeris traſfretare Cogat ergo me nõ uiuere: uel pẽnas hẽre latera: ꝗqaua
gis imaginibus mẽs ſæpe deluſaẽ. Quãti in ſõnis diuites:aptis oculis repẽte mẽdici ſũt? Sitiẽtes flumina bi
kar: & exprecti ſiccis faucibus æſtuãt. Iu aũt a me æſtuas ſõni exigis ſpoſionẽ. Ego te uerius ſtrictiuſq;con
uenia. Feciſti oĩa quæ ĩ baptiſmate ꝓmiſiſti/ Quicqd monachi uocabulũ flagitat: nĩim uterq; cõpleuit? Caue 2
quæſo:ne p trabẽ tuã feſtucã meã uideas. Inuitus loquor: & retractãtẽ lĩguã dolorin uerba cõpellit. Nõ tibi 1
ſufficiũt: quæ de uigilãte cõfingis:niſi & ſõnia crimineris. Tãtã hẽs curioſitatẽ meoꝶ actuũ:ut ꝗd dormiẽs fe
ceri: dixerĩ ue me diſcutias. Prætermitto quæ cõtra me loquẽs ꝓpoſitũ tuũ deturbaſti: quæ in de põpationẽ oĩ
um xpᷣianoꝶ: & uerbis & e feceris. Floc unũ denũcio: & repetẽs iterũq; iterũq; monebo. Cornutã beſtiã pe SèÿM
tis: & niſi cauerẽ illd apoſtoli: maledici regnũ dei nõ poſſidebũt: & mordẽtes ĩuicẽ cõſũpti eſtis ab ĩuicẽ:iã nũc 1
ſẽtires de paruula ſubdolaq; cõcordia magnã tibi ĩ mũdo ortã eẽ diſcordiã. Quid tibi ꝓdeſt: apud notos pari 1
ter & ignotos in nos maledicta cõgerere? An ꝗa Origeniſtæ nõ ſumus: & in cælo nos peccaſſe neſcimus: in ter n
ris arguimur pctõres? Et ideo in cocordiã rediuimus: ut mihi loqui cõtra hæreticos nõ liceret. Vbi illos deſcri ſt
pſero: tu te appetitũ me putes. Quãdiu nõ renuebã laudationẽ tuã: ſeqᷓbaris ut magiſtrũ: frem & collegã uo/ 2
cabas: & catholicũ ĩ oĩbus fatebaris. Poſtꝗᷓ uero agnoui laudes tuas: & me ĩdignũ tãti uiri p̃conio iudicaui: ili Z
co uertis ſtilũ: & oĩa laudata pᷣus uitupas: de eodẽ ore & dulce pferẽs & amarũ. Sẽtis ne qd taceã? Quot æſtuã .
ti pectori uerba nõcõmodẽ: Et cũ pſalmiſta loꝗr:Pone dñe cuſtodiã ori meo:& oſtiũ circũſtantiæ labiis me/
is. Nõ declines cor meũ in uerba malitiæ. Et alibi. Cũ cõſiſteret aduerſũ me peccator:obmutui. & humiliatus
ſũ & ſilui a bonis. Et rurſus. Factus ſũ quaſi hõ nõ audiẽs: nec habẽs in ore ſuo redargutiones: ſed ꝓ me ultor 32
tibi ds rũdebit: ꝗ dicit ꝑ ꝓphetã. Da mihi uĩdictã: & ego retribuã dicit dñs. Et in alio loco. Sedẽs aduerſus fra P“
trẽ loꝗᷓ baris: & aduerſus filiũ miis tuæ ponebas ſcãdaluũ. Hæc feciſti & tacui. exiſtiaſti inique: ꝙ ero tui ſimi/ gi
lis. arguã te: & ſtatua cõtra faciẽ tuã: ut ĩ te uideas cõdẽnata:quæ falſo in alio criminaris. Audio pᷣterea obiici e
mihi a Chryſogono ſectatore eius: cur in baptiſmate dixeri: uniuerſa pctã dimitti:& mortuo bimarito nouũ U
uiꝶ in xpo reſurgere:atq; iſtiuſmodi ſacerdotes in eccleſus eẽ nonullos. Cui breui ſmone rũdebo.habẽt libel/ li
lũ quẽ in crimẽ uocãt:ille rñdeat.hũc ſuadiſputatiõe ſubuertat: & ſcripta ſcriptis arguat. Qui auſteritate frõ/ 4
tis & cõtractis rugatiſq; naribus cõcaua uerba trutinat᷑: & ſãctitatẽ apud uulgus ignobile ſimulato rigoremẽ i
tit᷑. Audiat nos iteꝶ ꝓclamãtes: ueterẽ Adã in lauacro totũ mori: & nouũ cũ xpᷣo in baptiſmate ſuſcitari. pire
coitũ ideſt terrenũ & naſci ſupcæleſtẽ. Hæc dicimus nõ quo ipᷣo ꝓpitio xpᷣo hac qõne teneamur: ſed ĩterroga a.
ti a fribus:qd nobis uideret᷑: ridimus:nulli pᷣiudicãtes ſeq ch uelit: nec alterius decretũ nra ſnia ſubuertẽtes. tn
Neq; enĩ ambimus ad ſacerdotiũ: ꝗ latemus ĩ cellulis. nec humilitate dãnata: epãtum auro redimere feſtina
mus: nec electũ põtificẽa deozrebell cupimus mẽte iugulare: nec fauẽdo hæreticis: hæreticos nos docemus.
pecunias nec hẽmus: nechr̃e uoluimus:habẽtes uictũ & ueſtitũ his cõtẽti ſumus.Illud de aſcẽſore mõtis qni/
ci iugiter decãtãtes. ꝗq pecuniã ſuã nõ dedit ad uſurã: & munera fup ĩnocẽtẽ nõ accepit. Qui facit hoc:nõ mo/ ur
iebit᷑ in æternũ. Ergo ꝗ nõ facit: i corruit in æternũ. QAr umẽtũ in ſecũdũ librum cõtra Ruffinum. u
. Oc libello Hronymus Ruffini apologiã ad Anaſtaſiũ romanũ epᷣm ſcriptã: & librũ Origenis de/ ¹
h fẽſionis ab eo editũ uel tranſlatũ: arguit dicẽs:nõ ſnĩaꝶ tm:ſed etiã quæ uerboꝶ uitiis ſcatere ſcripſit u
. rguit falſitatis pro epiſtola pœnitẽtiæ: ſub eius noĩe ſcripta: & caluniã ſigillationis. lxx. interptum
G ſutat. oſtendens ex inſertis præfatiunculis eoꝶ ſtudio nuſꝗᷓ detraxiſſe. R
NSancti Hieronymi preſbyteri doctoris illuſtriſſimi defenſionis ſuæ cõtra Ruffinũ: ad Pãmachium liberſe Aan
cundusincapit. Epiſtola. MK. mir
U⸗- Vcuſq;ʒ de criminibus ĩmo ꝓ criminibus meis: quæ in me quõdã ſubdolus laudator ingeſſit: & dol
. diſcipuli eius cõſtãtius arguũt: nõ utdebui: ſed ut potui:moderato labore ridi.Propoſitũ ꝗppe ic
mihi ẽtn tã alios accuſare: qᷓ me defẽdere. Veniã ad apologiã eius: ꝗᷓ ſãcto Anaſtaſio Romanæ p
urbis ep ſatiſfacere nitit᷑. Et in defẽſionẽ ſui:mihi rurſũ calũniã ſtruit: tãtũq; me diligit: ut ra tu⸗
ptus turbihe: & in pfuda demerſus: meũ potiſſimũ ĩuadat pedẽ: ut mecu aut liberet᷑ aut peat. Dicit ſe pmũ rũ imd
dere rumoribus: ꝗbus illius Romæcarpat fides hoĩs pbatiſſimi tã ĩ fede qᷓ ĩ charitate dei. Et niſi poſt.xxx. an/ velin
nos parẽtibus redcditus: nollet eos deſerere quos tã tarde uiderat: ne ihumanus putaret᷑ aut durus: & tã longi guicn
itineris labore fragilior ad iterãdos labores eẽt ĩfirmus: ipᷣm uenire uoluiſſe. Quod qa nõ fecerit:cõtra latrato uitdo
res ſuos miſiſſe baculũ lr̃aꝶ: quẽ ille teneret in dextera: & ſæuiẽtes cõtra ſe abigeret canes. Si ꝓbatus eſt cũctis: dat,
& maxime ipᷣi cui ſcribit epo ĩ fide & charitate dei ꝓbatiſſimo: quõ Romæ mordet᷑ & carpit᷑: & appetitæ æſti iitt
mationis eius fama crebreſcit/ Deinde cuius ẽ humilitatis ꝓbatũ ſe dicere in fide & chanitate dei: cũ apoſtoli u
petant: Dneauge nobis fidẽ & audiãt: Si huũeritis fidẽ: ut granũ ſinapis. & ad ipſũ dicat᷑ Petrũ: Modicæ fidei i
quare dubitaſti? Quid loquarde charitate quæ fide & ſpe maior eſt: & quam Paulus optat potius qᷓ præſu/ ted
mit: ſine qua & martyrio ſãguis effuſus: corpuſq; flãmis traditũ coronã non habet præmiorũ. Harũ utranq; cula⸗
iſte ſic ſibi uẽdicat:ut tñ cõtra ſe hẽat latratores:qui niſi inflicti põtificis baculo repellant᷑: latrare nõ ceſſẽt. I⸗ teſa
lud uero ridiculu:qd poſt.xxx.ãnos ad parẽtes ſe reuerſũ eẽ iactat:hõ qui nec pr̃em habet nec matrẽ. & quos fin
uiuẽtes iuuenis dereliꝗt: mortuos ſenex deſiderat. niſi forte parẽtes militari uulgariq; ſermone cognatos & 6don
affines noĩat. quos ꝗa nõ uult deſerere:ne ĩhumanus putaret᷑ aut durus: iccirco patria derelicta Aqlegiæ ha tal
nien

Nbe
Anæ
utte
üni
an
ong
tralo
ali
ſcei
Auj/
11
uoos
5

bitat. Periclitat Romæ illa phatiſſima fides eius: & hic ſupinus & laſſulus poſt. xxx. annos p molliſſimũ fla-
miniæ iter uenire nõ põt. Sicq; p̃tendit lõgi itineris laſſitudinẽ: quaſi.xxx. annis ſemp cucurrerit: aut biennio
Adglegiæ ſedẽs pᷣteriti itineris labore cõfectus ſit. Carpamus reliqᷓ: & ipſa epiſtolæ eius uerba pãdamus. Quã/
uis igit fides nr̃a: pſecutionis hæreticoꝶ tpe cũ in ſãcta alexandrina eccleſia degeremus: in carceribus & exiliis
quæ ꝓ fide ĩferebant᷑ ꝓhata ſit: miror ꝙ nõ adiecerit uĩctus leſu xpi: & liberatus ſũ de ore leonis. & Alexãdriæ
ad beſtias pugnaui: & curſũ cõſumaui: fidẽ ſfuaui: ſupereſt mihi corona iuſticiæ. Quæ maluũ exilia: quos iſte
carceres noĩat:? Pudet me aptiſſimi mẽdacii: qᷓEſi cerceres & exilia abſq; iudicũ ſniis irrogent᷑. Volo ti ipſos ſci
re carceres: & quaꝶ ꝓuinciaꝶ ſe dicat exilia ſuſtinuiſſe. & utiq; habet copiã demultis carceribus & ĩfinitis exi
liis unũ aliqd nominãdi. pꝓdat nobis confeſſionis ſuæ acta: quæ hucuſq; neſciuimus: ut ĩter alios Alexãdriæ
martyres huius quoq; geſta recitemus. & contra latratores ſuos poſſit dicere: de cætero nemo mihi moleſtus
ſit. Ego enĩ ſtigmata dni nñ ieſu xp̃i in corpore meo porto. In& ſiquis eſt qui uel tẽtare fidẽ nram cupit uel
audire uel diſcere:ſciat ꝙ de trinitate ita credimus: & reliqua. Supra cõtra canes tuos baculũ epo porrigis: quo
pro te munitus ĩcedat. Nuc quaſi ambigẽs dicis. Siqs eſt qui tẽtare fidẽ nram cupit: denuo dubitas: cu multo
rũ latratus ad te uſq; pueniũt. Nõ diſcutio parũper elocutiões tuas: quas & tu cõtẽnis & deſpicis: tm ſẽſibus
rũdebo. Alius ate ꝗᷓtit: & pro alio ſatiſſacis cõtra arrii dogmata: iã alexãdriæ ĩ carceribus & exiliis dimicaueras
nõ uoce ſed ſãguine. Nũc ſuꝑ Origenis hæreſi tibi calunia cõmouet᷑.· Nolo cures quæ ſana ſunt: uulnera me
dicare. Trinitatẽ dicis unius eẽ deitatis. Hoc toto credẽte iã mũdo:puto ꝙ & dæmones cõfiteant filiũ dei na/
tum de Maria uirgine: & carnẽ atq; aĩam ſuſcepiſſe. Si arctius ꝗdẽ rogauero: cõtẽtioſũ uocabis. Si dicis filiũ
dei humanæ naturæ carnẽ atq; aĩam ſuſcepiſſe: oro te: ut abſq; ſiomacho rñdeas: aĩa iſta quã ſuſcepit ieſus:
erat neañ ꝗᷓ naſceret᷑ ex Maria? An in origine uirginali: quæ de ſpuũ ſacto naſcebat᷑: cũ corpore ſimul creata ẽ.
Vel ia in utero corpore figurato ſtatim facta & miſſa eſt decælo? Etribus unũ qd ſẽtias ſcire deſidero. Si non
fuit anteꝗᷓ naſceret᷑ ex Maria: nec dũ ergo aĩa ieſu: & agebat aliqd: ac ꝓpter merita uirtutũ poſtea facta eſtaĩa
eius. Si cœpit ex traduce:humanaꝶ igit᷑ aĩaꝶ: quas æternas fatent᷑: & brutoꝶ animãtiũ: quæ cũ corpore diſſol
uunt᷑: una cõditio eſt. Sin aũt figurato corpore:ſtatim creat᷑ & mittit᷑: fatere ſimpliciter: & nos ſcrupulo libe
ra. Nihil horũ loqueris: ſed occupatus in aliis: ſimplicitate abuteris: & præſtigiis põpaq; uerboꝶ hærere nõ ſi
nis qõni. Quid inqes/nõne ꝗᷓſtio erat de reſurrectiõe carnis: & pœnis diaboli? Fatere ergo breuiter: pureq; ri/⸗
de. Nõ quæro qd ſcribis eãdẽ carnẽ reſurgere: in qua uiuimus: nullo mẽbro amputato: necaliqua parte cor

poris deſecta. Hæc eni tua uerba ſũt.Sed ꝗᷓro ꝗd Origenes negat:utrũ in eodẽ ſexu quo mortuaſunt corpora

ſuſcitent᷑: Et Maria Maria: Ioãnes reſurgat Ioãnes: an cõmixto ſexu atq; turbato: nec uir nec fœmina ſit: ſed
utrũq; uel neutrũ. Et an ipſa corpora ĩcorrupta & ĩmortalia: &ut argute pᷣmones: iuxta apoſtolũ ſpiritalia ꝑ
maneãt in æternũ: & nõ ſolũ corpora: ſed carnes & ſanguis infuſus uenis & oſſibus irrigatus: quæ Thomas
tetigit. An certe paulatim reſoluantur in nihilum: & ad quatuor unde cõpacta ſũt elemẽta retrahant᷑. Hoc
aũt dicere debueras: aut negate: & nò ea loqꝗ quæ ſubdole Origenes fatet᷑: ut quaſi fatuus & puer ĩpubes nul/
lo mẽbro necaliqua corporis parte deſecta.ſcilicet hoc timuimus:ne ſine naſo & auribus ſurgeremus: & am/
putatis ſectiſq; genitalibus eunuchoꝶ ĩ cæleſti Hieruſalẽ ciuitas cõderet᷑. Porro de diabolo ſicſnĩam tempat.
Dicimus quoq; & iudiciũ futuꝶ: in quo iudicio unuſquiſq; recipiat ꝓprii corporis: put geſſit: ſiue bona ſiue
mala. Quod ſi hoĩes recepturi ſũt ꝓ opibus ſuis: ꝗ̃to magis & diabolus: qui oĩbus extitit cauſa peccati? De
quo illud ſcimus: quod ſcriptũ eſt in euãgelio: qa & ipſediabolus: & oẽs angeli eius: cũ his qui opa eius faciũt
ideſt qui criminant᷑ ffribus: cũ ipſo pariter æterni ignis hæreditate potient᷑.· Siꝗs ergo negat diabolu æternis
inidr manci pari: partẽ cũipſo æterni ignis accipiat: ut ſciat ꝗd negauit. Repetamus ſingula. Dicimus inqt
utuꝶ iudiciũ: in quo iudicio ſup uerboꝶ uitiis tacere decreuerã. ſed qa diſcipuli eius mirant᷑ eloquentiã: p̃ce
ptoris pauca itung dixerat iudiciũ futurũ: ſed hõ cautus timuit ſolũ dicere in quo & poſuit:ĩ quo iudicio
ne ſi nõ ſecũdo repetiſſet iudiciũ: nos obliti ſupioꝶ ꝓ iudicio aſinũ putaremus. Illud quoq; qd poſtea ĩfert:
qui criminant᷑ ffes cũ ipſo pariter æterni ignis hæreditate potient᷑: eiuſdẽ eſtuenuſtatis. Quis eni unꝗᷓ audi/
uit potiri ignibus & frui ſuppliciis? Sed hõ græcus uidet᷑ mihi ſeipſũ ĩterpᷣtari uoluiſſe. & pro eo qd apdeos
dicit: & apud nos uno uerbo dici põt hæreditabũt: cõpoſitius & ornatius dixiſſe hære
ditate potient᷑. Iſtiuſmodi nugis: & acyrologiis oĩs eius ſcatet oro. Sed reuertamur ad ſẽſũ. Grãdi diabolus lã
cea pcutit᷑: q oĩbus extitit cauſa peccãdi.ſi ꝓopibus ſuis qᷓſi hõ redditurus eſt rõnem. & cũ angelis ſuis æterni
ignis hæreditate potiet᷑. Hoc enĩ deerat: ut hoĩbus tormẽto ſubditis: ille nõ potiret ignibus ætetnis: quos tãto
tpe deſiderauerat. & uideris mihi calũniã in hoc loco facere diabolo: & criminatorẽ oĩum falſis eriminibus ac
cuſare. Dicis enĩ ꝗ oĩbus extitit cauſa peccati. & dũ in illũ refers crim ĩa: hoĩes culpa liberas: tolliſq; arbitrii ptã
tẽ: ſaluatore dicẽte: ꝙ de corde nro exeũt cogitationes malæ: homicidia: adulteria: fornicatiões: furta: falſa te/
ſtimonia: blaſſemiæ. Etrurſũ de iuda in euãgelio legimus. poſt bucellã ĩtrauit in eu ſathanas:qui añ bucellã
ſponte peccauerat. Et nec humilitate: nec clæmentia ſaluatoris flexus eſtad pœnitẽtiã. Vn apoſtolus. Quos

tradidi inquit ſathanæ: ut diſcant nõ blaſfemare. Et in alio loco. Tradidi huiuſmodi ſathanæ in interitũ car-

nis: ut ſpiritus ſaluus fiat. Tradidit eos ſathanæ: quaſi tortori ad puniendum: qui anteꝗᷓ traderent᷑ uolutate
ꝓpria blaſſemabãt. Et Dauid. ab occultis inꝗt meis mũda me dne: & ab alienis parce fuo tuo. Breuiter & ſuæ
aD alenis Panz buornd. elg,

uolũtatis errorẽ & uitioꝶ ĩcentiua ſignificãs. In eccleſiaſtice quoq; legimus. Si ſpũs ptãtẽ habẽtis aſcẽderit ſu
er cortuũ.locũ tuũ ne dimiſeris. Ex quo liꝗdo apparet: ſi dederimus aſcẽdenti locũ: nos peccaſſe qui dederi/
mus: & aſcẽdentem muros hoſtẽ nõp̃cipitẽ deturbauerimus. Quod aũt impcaris fribus:hoc eſt criminato/
ribus tuis: æternos ignes cũ diabolo: nõ tã fratres mihi uideris pᷣmere:ꝗᷓ diabolũ ſubleuare: cũ eiſdẽ: ꝗbus ho/
mines xpᷣiani ignibus puniẽdus ſit. Ignes auũt æternos: quos intelligere ſolet Origenes: puto ꝙ tenõ fugiant:
cõſciẽtiã uidelicet pctõrũ & pœnitudinẽ: ĩterna cordis urẽtẽ. Dequa & Eſaias loquit᷑. Vermis eoꝶ nõ monet᷑:
& ignis eoꝶ nõ extinguet᷑. Et ad Babylonẽ ſcriptũ eſt. hẽs carbones ignis: ſedebis ſup eos. Hi erũt tibi in adiu/
torio. Et in pſalmo pœnitẽs audiat. ꝗd det᷑ tibi:aut ꝗd apponat tibi ad linguã doloſã. Sagittæ potẽtis acutæ

cũ carbonibus deſolatoriis: ut linguã doloſã: ſagittæ pᷣceptoꝶ dei.de bu⸗ in alio loco ꝓpheta dicit: uerſatus

in miſeria: dũ cõfingit᷑ ſpina: uulnerẽt atq; cõfodiãt: & pctõrũ in ea ſolitudinẽ faciãt. Iilud quoq; teſtimoniũ
in quo dñs loquit᷑. Ignẽ ueni mittere ſuꝑ terrã: & quẽ uolo ſemp ut ardeat: ſic ĩterpretat᷑: Oẽs cupio agere pœ
nitẽtiã: & excoꝗre ſpũ ſãcto uitia atq; pctã. Ipſe enĩ ſũ de quo ſcribit᷑:deus ignis cõſumẽs. Nõ ergo grãde eſt
de diabolo dicere: ꝙ & hoĩbus p̃paratu eſt. Magis debueras (ut ſuſpitionẽ ſalutis diabolicæ declinares) dicere
pditio factus es: & nõ eris in æternũ. Et ex pſona dñi loquẽtisad Iob de diabolo. Ecce ſpes eius fruſtrabir eũ: &

uidẽtibus cũctis pᷣcipitabit᷑. Non ꝗᷓſi crudelis ſuſcitabo euũ. Quis enĩ reſiſtere põt uultui meo? Quis aũt dedit

mihi ut reddã ei?: Oĩa quæ ſub cælo ſũt: mea ſũt. Nõ parcã ei: & uerbis petẽtibus: & ad depᷣcãdũ cõpoſitis. Ve
rũ hæc poſſũt quaſi ſimplicis hoĩs excuſari. Et cũ eruditos nõ ſubterfugiat: apud ĩdoctos præferre innocen/
tiæ ſimilitudinẽ: qd/ ſequit᷑ de aĩaꝶ ſtatu excuſari oĩno nõ põt. Dicit enĩ audio & de aĩa qõnes eſſe cõmotas.
de qua re utrũ recipi debeat ꝗᷓrimonia aut abiici: uos ꝓbate. Si aũt & de me quid ſẽtiã ꝗᷓrit᷑: fateor medehac ꝗqᷓ
ſtione apud ꝗplurimos tractatoꝶdiuerſa legiſſe. legi quoſdã dicẽt es: ꝙ pariter cũ corpore p humani corpo
ris traducẽ etiã aĩæ diffũdant᷑. & hæc ꝗbus poterãt aſſertionibus cõfirmabãat.qd puto ĩter latinos Tertullia/
nũ ſenſiſſe: uel Lactãtiu: fortaſſis & nõnullos alios. Alii aſſerunt: ꝙ formatis in utero corporibus: deus quoti
die faciat aĩas: & ĩfũdat. Alii factas iã olim ideſt tũc cũ oĩa creauit deus ex nihilo:nũc eas iudicio ſuo naſci di/
ſpenſet in corpore. Hoc ſentit & Origenes:& nõnulli alii græcoꝶ. Ego uero cũ hæc ſingula legerim: deo teſte
dico quia uſq; ad pns certi & definiti aliqd de hac qõne nõ teneo. ſed deo reli quo ſcire ꝗd ſit in uero:& ſicui ip
ſe reuelare dignabit᷑. Ego tn hæc ſingula & legiſſe me nõnego: & adhucignorare cõfiteor. p̃ter hoc qdᷓ manife
ſte tradit eccleſia deũ eẽ & aĩaꝶ & corpoꝶ cõditorẽ. Ante ꝗᷓ ſẽſibus diſputẽ: Theophraſti uerba mirabor. Au
dio inꝗtide aĩa qõnes cõmotas eſſe:de qua reutrũ recipi debeat qᷓrimonia aut abiici:’uos ꝓbate. Si qõnes de ani
mæ ſtatu in urbe cõmotæ ſũt quæ eſt iſta qᷓrimonia uel qᷓrela/ Quæ utrũ recipidebeat: ep̃oꝶ iudicio derelin/
quit. niſi forte qõnẽ & qᷓrimoniã id ipſũ ſignificare putat. Et in Capri cõmetariis huiuſcemodi figurã reppe/-

rit. Deinde ponit:legi quoſdã dicẽtes: ꝙ pariter cũ corpore per humani ſeminis traducẽ etiã aiæ diffũdant᷑: &

„ 2

hoc quibus poterãt aſſertionibus cõfirmabãt. Rogo quæ eſt iſta licẽtia figuraꝶ quæ modoꝶ & tẽpoꝶ ptur/
batio? Legi dicẽtes qbus poterãt aſſertionibus cõfirmabãt:& in cõſequẽtibus alii aſſeruũt:q; formatis in utero
corporibus: deus quotidie faciat nouas aĩas: & ĩfũdat. Alii factas iã olim: ideſt tũc cũoĩa deus creauit ex nihi/
lo.nũc eas iudicio ſuo naſci diſpẽſet in corpore. Tã putide & cõfuſe loqtur: ut plus ego ĩ rephẽdẽdo laborẽ:q
ille in ſcribẽdo. Ad extremũ poſuit: ego uero cũ hæc ſingula legerim: & adhuc pẽdẽte ſnia quaſi nouũaliqd p
tuliſſet: adiecit: ego ti hæc ſingula & legiſſe me nõ nego: & adhucignorare cõſiteor. Oĩfœlices aĩæ quæ tãtis
uitioꝶ lãceis uulnerant᷑ nõ eas puto iuxta Origenis errorẽ tm laboraſſe: cũ de cælo in terris ruerent: & craſſis
corporibus ueſtirent᷑: ut nũc & uerbis & ſniis hincinde colliſas: ut pᷣtermittã ꝙ de humani

ſeminis traducediffũdi aĩa dicit᷑. Scio inter xpᷣianos uerboꝶ nõ ſolere uitia reprehẽdi. ſed ex paucis oñdereuo

lui cuius temeritatis ſit: docere qd neſcias: ſcribere qc ignores ut ſimilẽ prudẽtiã & in ſẽſibus reqramus. Mit
tit epiſtolã ideſt robuſtiſſimũ baculũ: quo romanæ urbis amet᷑ eps. & in ipſa qõne proqua canes latrãt: di⸗/
cit ſe neſcire: qd qᷓrit᷑ ſi ignorat: pro quo ſibi calũnia cõmouet᷑: qd neceſſe eſtapologiã mittere: quæ nõ habet
defeſionẽ ſui: ſed ignorãtiæ cõfeſſionẽ! Hoceſt ſuſpitiones hoĩum nõ ſopire: ſed ſerere. Tres ſup aĩaꝶ ſtatu
ponit ſnĩas: & ĩ fine cõcludẽs ſingula inqt me legiſſe nõ nego: & adhuc ignorarecõfiteor. Axceſilã aut Carnea
dem putes: qui oĩa ĩcerte ꝓnũciãt: licet & illos ſupet cautione.Illi enĩ oĩum philoſophoꝶ ĩuidiã nõ ferentes:
ꝙ uitã e uita tollerẽt: ueriſimilia repperũt: ut ignorãtiã reꝶ phabili aſſertiõe tẽperarẽt. iſte ſedicit ĩcertũ: & etri
bus oĩno neſcire qd uerũ ſit. Si hoc erat rũſurus:quæ eũ rõ ĩpulit: ut tm̃ põtificẽ ĩſciẽtiæ ſuæ teſtẽ faceret: Ni⸗
miꝶ hæc illa eſt laſſitudo: ꝙ. xxx.ãnoꝶ itinere cõfectus Romã uenirenõ potuit. Quãta & alia neſcimus:& tñũ
ſĩperitiæ nr̃æ teſtes nõ ꝗᷓrimus? De pfe: filio: & ſpũ ſancto: de natiuitate dni Saluatoris ſup qua Eſaias clami
tat. gñationẽ eius qui enarrabit? Audacter loquit᷑ & myſteriũ oĩbus retro ſæculis ignoratũ ſciẽtiæ ſuæ uendi
cat. Et hoc ſolũ ignorat: quod ignoratũ cũctis ſcãdalũ facit. Scit quõ deũ uirgo generarit: & neſcit quo ipſe ſit
natus. Aĩaꝶ & corpoꝶ cõditorẽ fatet᷑ dĩm. Siue aĩæ ante corpora fuerint: ſiue cũ corpoꝶ naſcant᷑ exordiis: ſi/
ue iã formatis in utero: figuratiſq; corporibus ĩmittantur. In omnibus nouimus auctorem dnm. Nec de hoc
nũc quæſtio eſt: utrum deus: an alius eas fecerit. Sed e tribus quas poſuit: quæ ſit illaꝶæ ſnĩa uera neſciſſe ſedi-
cit. Vide ne ſtatim tibi obiiciatur: iccirco te tum ignorantiam confiteri:ne unum dãnarecogaris. & Tertul-
liano & Lactãtio ideo parcere:ne Origenem cũ illis iugules. Quantum memoria ſuggerit: niſi tamen fallor

1
Neri
Otha

1i
N

ſhi)
tare
eius
ketie
bro⸗
Si P
auc
hon
Aun

ttſe
Aer,
no,
8ho⸗
iunt
duet;
Alu,
Atr
ſann
onii
tepo
dier
keüd
ded
tN
en
lotas

ſach

ip
nule
OtN
lean
klin⸗
Ppe⸗
nt:&
dtut/
Uteto⸗

mhi⸗

neſcio me legiſſe Lactãtiũ ex traduce factã aĩam dicere. Cæteg ꝗ legiſſe te ſcribis: dic in quo libro legeris:neut

me dormiẽtẽ: ſic illũmortuũ calũniatus eſſeuidearis. Sed in hoc cotabũdus incedis & cautus. Dicis enĩ puto ĩ
ter latinos Tertullianũ ſẽſiſſe uel Lactãtiũ. fortaſſe & alios nonullos. Nõ ſolũ de aiaꝶ ſtatu dubitas:ſed de au

ctoꝶ ſñiis putas.ᷣ Et tũ aliqd intereſt.de aĩabus aũt apte neſcis: & inſcientiã cõfiteris. De auctoribus ſic noſſe te

dicis: ut putes potius ꝗᷓ pſumas. In ſolo Origene nõ ambigis. Dicis ꝗppe hoc ſentit Origenes. Interrogaba te:

bũ ſentit: an male? Neſcio inqs. Quid meigit᷑ miſſis tabellariis & creberrimis nũciis docere conaris: ut ſciaam
qd neſciã Et ne forte nõ credã ĩperitiæ tuæ & arbitrer te callide reticere qd noſtiz iuras deo teſte:ꝙ uſq; ad p/
ſens certi & definiti: aliqd de hac qõne nõ teneas: & deo relinqs ſcire qd ſit in uero: & ſicui ipſe reuelare digna/
bit᷑. Per tãta ſæcula tibi uidet᷑ nullus fuiſſe: cui de hac qõne dis reuelarit? Nõ patriarcha: nõ ꝓpheta: nò apo

ſtolus:nõ martyr? Ne tibi qdẽ qñ in carceribus & exiliis morabaris: huiuſcemodi ſacramẽta patuerũt. Dñs ĩ

euãgelio. Pater inqt reuelaui nomẽ tuũ hoĩbus. Qui patrẽ reuelauit: de aĩaꝶ ſtatu docuit. Et miraris ſi cõtra

te fratꝶ ſcãdala cõcitent᷑: cũ id neſcire te iures:qd Xpᷣi eccleſia ſe noſſe fateat Expoſita fide ſua: ĩmo inſciẽtiæ

cõfeſſione trãſit ad aliud: & excuſare ſe nitit᷑: cur libros periarchon in latinũ uerterit. Et hoc ſcribit ad uerbũ ſa

ne: quia audio etiã inde eſſe diſputatũ: ꝙ quædã Origenis rogatus a ffibus de græco in latinu tranſtuli: puto
ꝙ oẽs intelligãt:hoc pro ſolo liuore culpari. Si enĩ aliqd eſt ꝙ diſpliceat in auctore: quare id ad interpretẽ de/
torquet᷑ Sicut in græcis habet᷑: rogatus ſũ: ut latinis onderẽ. Græcis ſẽſibus uerba dedi latina tmmodo. Siue

ergo in illis ſenſibus laus ineſtaliq: nõeſt mea. ſiue culpa ſimiliter nõ eſt mea. Audio inꝗt etiã inde eſſe diſpu

tatũ:qᷓprudẽter accuſationẽ ſuã diſputationẽ uocat: ꝙ quædã Origenis rogatus a fribus: de græco in latinũ

trãſtuli. OQuæ ſũt illa ꝗdã? Nomẽ nõ habẽt: Taces? Libelli accuſatoꝶ loquunt᷑.puto ait:q; oẽs intelligat hoc
4 ge P c telligat oc

pro ſolo liuore culpari.pro quo liuore: Nũ ĩuident eloquẽtiæ tuæ? Aut feciſti: qd nullus hoĩum unꝗᷓ facere
potuit:Ecce & ego Origenis multa trãſtuli. Et pᷣter te nemo nec inuidet: nec calumniat᷑. Si enĩ inꝗt aliqd eſt
qd diſpliceat in auctore: quare id ad interp̃tem detorquer᷑? Sicut in græcis habet: rogatus ſũ: ut latinis onde/
rem: græcis ſenſibus uerba dedi latina tmmõ. Siue ergo in illis ſẽſibus laus ineſt aliqua:nõ eſt mea. ſiue culpa

ſimiliter nõ eſt mea: Et miraris ſi de te hoĩes male ſentiãt: cũ de te aptis blaſſemiis dicas:? Si eſt aliqd qd diſpli

ceat in auctore: oĩbus quæ ĩ illis libris dicta ſũt:diſj plicẽt. Et tu ſolus dubitas: & qᷓreris cur ad ĩterpᷣtẽ detorꝗᷓat᷑:

qd in trãſlationis tuæ pᷣfatione laudaſti. Rogatus ut quõ habebat᷑ in græco: in latinũ uerteres. Vtinã feciſſes
qc; rogatũ te eſſe ſimulas: nulli nũc ĩuidiæ ſubiaceres. ſi tu trãſlationis ſeruaſſes fidẽ: mihi neceſſitas nõ fuiſ/
ſet: ĩterpᷣtationẽ falſã ueraĩterpᷣtatione ſubuertere. Nouit cõſciẽtia tua quæ addideris: quæ ſubtraxeris: quæ
in utrãq; partẽ: ut tibi uiſũ fuerit ĩmutaris. Et poſt hæc audes dicere: ꝙ & bona & mala: nõ tibi: ſed auctori de-
beãt ĩputari/ Etoppreſſus ĩuidia: adhuc uerba moderaris? Et quaſi ſ ur ariſtas pẽdenti mnkecee Nradli loque/

ris? Siue in illis ſenſibus laus eſt: ſiue culpa:defendere nõ audes. & tn daãnare nò uis. Eligeeduobus quod uis
optio tibi dat᷑: ſi bona eſt interpᷣtatio tua: lauda. Si mala cõdẽna: uerũ excuſat ſe: & ſubnectit aliã ſtrophã. Di
citen ꝗnĩmo etiã aliud adieci ſicut in præfatiũcula mea deſignaui: ut inꝗtũ poſſẽ aliquãta deciderẽ: illa ta/
men quæ mihi ad ſuſpitionẽ ueniebãt:qd nò ab ipſo Origene ita dicta: ſed ab aliis uiderent eſſe inſerta pro/
pter hoc:ꝙ de eiſdẽ rebus in aliis auctoris eiuſdẽ locis catholice dictũ legerã. Mira eloquẽtia: & attico flore ua
riata. qnĩmo etiã & quæ mihi ad ſuſpitionẽ ueniebãt: auſũ illũ eẽ hæc romãuerboꝶ portẽta trãſmittere. Cõpe

ditã putas linguã eius & inextricabilibus nodis ligatã uix in humanũ ſonũ erũpere. Sed ad cauſã redeã. Quis

tibi dedit hãc icẽtiã: ut multa de interpᷣtatione decideres? Rogatus eras: ut græca in latinũ uerteres:nõ ut emẽ
dares: ut alterius dicta ꝓferres: nõ ut tua cõderes. nõ feciſſe te: qd rogatus es: recidẽdo plurima cõfiteris. Atq;
utinã pcidiſſes mala: & nõ in rõnẽ maloꝶ tua multa poſuiſſes. E ꝗbus unũ ꝓferã: ut ex hoc cognoſcant᷑ & cæ

tera. In pᷣmo libro piarchõ: ubi Origenes lingua ſacrilega blaſſemauit:q; filius pa trẽ nõ uideat: tu etiã cauſas

reddis: puaſi ex pſona eius ꝗ ſcripſit: & Didymũ ĩterpᷣtaris. In quo ille caſſo labore conatur
alienũ errorẽ defedere. ꝙ Origenes bñ dixerit qdẽ. Sed nos ſimplices hoĩes & cicu7res

necillius ſapiétiã: nec tuã: qui ĩterp̃tatus es: ĩtelligere poſſumus. Præfatio tua quã noĩas: & in qua me miris

ornas laudibus: te reũ peſſimæ traſlationis facit. Dicis enĩ ꝙ degræco multa decideris: licet taceas qd addide/
ris. Quæ decidiſti mala erãt an bona? Neq; enim bona ſed mala. Quæ reſeruaſti bona an mala? Vtiq; bona.
Neq; enĩ mala trãſſerre poteras. Ergo mala amputaſti: & reliqſti bona.nulli dubiũ eſt. Probat᷑ aũt:ꝙ trãſla/
ta ſuùt pene oĩa mala. Quicqꝗd igit᷑ malũ ĩ trãſlatione mõſtrauero: tibi ĩputabit᷑: qui illud pro bono traſtuli/
ſti. Aliud eſt:ſi iniquus cenſoreiuſdẽcriminis reus: alios de ſenatu pellis: alios ĩ curia retines. Sed dicis: oĩa mu

tare nõ poterã. ſed ea tm: quæ addita ab hæreticis æſtimabã. Ergo quæ reliquiſti eius ſũt: quẽ ĩterpᷣtabaris. Si

eius ſũt:quẽ interpᷣtatus es:reſpõde utrũ bona an mala ſint. Mala trãſferre nõ poteras. Semel enĩ quæ ab hæ
reticis addita fuerant: amputaſti. niſi forte hæreticoꝶ amputare debueris: & Origenis errores in latinum inte
gros uertere Dicergo: quare Origenis mala in latinum uerteris: ut auctorem mali proderes: an ut laudares:

Si prodis:in præfatione cur laudas Reſtat: ut quaſi bona ꝓtuleris. ſed hæc oĩa probant᷑ mala. Igit᷑ unius &

auctor & interpres rei criminis erunt: & implebit᷑ illa ſnĩa: Videbas furem: & currebas cum eo. & cũ adulteris

portionem tuam ponebas. Non eſt neceſſe rem planam argumentatione dubiã facere. qd ſequit reſponde/
at: unde illi ſit orta ſuſpitio hæcab hæreticis addita. Quia inquit de iſdem rebus in aliis locis eiuſdem aucto⸗

Ee

ris catholicedictũ legerã. Videamus qd; primũ eſt: ut ordine uenerit ad ſecũdũ. Probo ego intermulta Orige
nis mala: hæc maxime hæretica: Dei filiũ creaturã.ſpm ſãctũ miniſtrũ. mũdos ĩnumerabiles æternis ſibi ſæ/
. „ „ * — * . — — ₰ . — —
culis ſuccedẽtes. angelos uerſos ĩ aĩas hoĩum. aĩam Saluatoris fuiſſe añ ꝗᷓ naſceret᷑ ex Maria. &hãc eẽ quæ cũ

ĩ forma dei eſſet: nõ rapinã arbitrata ĩ æqualẽ ſe eſſe deo: ſed ſe exinaniuit formã ſerui accipiẽs. Reſurrectionẽ
nr̃oꝶ corpoꝶ ſic futurã: ut eadẽ mẽbra nõ habeãt:qa ceſſantibus mẽbroꝶ officiis ſupfluo mẽbra reddantur.
Ipſaq; corpora tenuia & ſpiritalia paulatim euaneſcere: & in aerẽ tenuẽ atq; in nihilu diſſipari In reſtitutio/
ne oĩum qũ indulgẽtia principalis uenerit: cherubin & ſeraphin: thronos: prĩcipatus: dnationes: uirtutes: po
teſtates: archãgelos: diabolũ:dæmones: aĩas oĩum hoĩum:tã xp̃ᷣianoꝶ ꝗᷓ iudeoꝶ gẽtiliũ:unius cõditiois & mẽ

ſuræ fore: Cuq; ad formã & librã æquitatis puenerint: & rõnabiles creaturas oĩum corpoꝶ fæce depoſita: no/

uus de mũdi exilio populi reuertẽtis mõſtrauerit exercitus:tũc rurſus ex alio prĩcipio fieri mundũ aliũ & alia

corpora:quibus labẽtes de cælo aĩæ ueſtiant᷑. ut uerẽduũ nobis ſit: ne qui nũc uiri ſumus: poſtea naſcamurin

fœminas. & quæ hodie uirgo:poſtea ꝓſtibulũ ſit. Hæc in Origenis libris ego hæretica doceo. tu oñde:in quo
eius ope his cõtraria legeris. Nolo dicas: quæ de eiſdẽ rebus in aliis locis eiuſdẽ auctoris catholice dicta legerã:
nec me mittas ad ſex milia eius libros: quos legiſſe beatũ papã Epiphaniũ criminaris. Sed ipſa loca noĩa. nec
hoc mihi ſufficiat: niſi eadẽ dicta ad uerbũ ꝓtuleris. Nõ eſtfatuus Origenes. & ego noui. cotraria ſibi loq nõ
põt. Igit᷑ ex hac ſupputatione illa ſnĩa naſcit᷑: nõ hæreticoꝶ eſſe quæ amputaſti: ſed Origenis.cuius ideo ma/
laĩterpᷣtatus es: qa putaſti bona. & tibi tã bona ꝗᷓ mala illius amputãda: cuius ſcripta ĩ ꝓlogo cõprobaſti. Se
quit᷑ ĩ eadẽ apologia Origenis: ego neq;ʒdefenſor ſũ: necaſſertor: nec primus ĩterpres. Alii añ me hoc idẽ opus
fecerãt: feci & ego rogatus a ffibus.ſi iubet᷑ ne fiat: iuſſio obſeruari ſolet in poſteꝶ.ſi culpant᷑ qui añ iuſſionẽ
fecerũt: culpa a primis incipiat. Tãdẽ euomuit qd uolebat: & oĩs animi tumorin nræ accuſationis erupit ĩui

diã. Vbi ĩterpretat᷑ libros periarchõ me ſequi ſe dicit: ubi accuſat᷑:cur hoc fecerit meũ ponit exẽplũ.& ſecurus

piclitãs ſine me uiuere nõ põt. Audiat igit᷑ qd neſcire ſe ſimulat. Nemo tibi obiicit: qᷓre Origenẽ ĩterpᷣtatus
es? Alioqn Hilarius & Ambroſius hoc crimine tenebunt᷑. Sed qꝗa ĩterpretatus hæretica pᷣfationis tuæ laude
firmaſti: ego ipſe quẽ in crimẽ uocas ideo. xx. homelias eius trãſtuli: & nõnulla de tomis: ut & mala ĩ bonotꝶ⸗
ĩterpretatione ſubtraherẽ: & apte in libris periarchon ad coarguẽdã trãſlationẽ tuã: quid lector uitaret oñde
rem. Vis Origenẽ in latinũ uertere! Habes multas homelias eius & tomos: in ꝗqbus moralis tractat᷑ locus: &

ſcripturaꝶ pãdunt᷑ obſcura:hæc interp̃tare. hæc rogãtibus tribue.qd primus labor tuus ĩcipit ab ĩfamia? Cur

trãſlaturus hæretica in defẽſionẽ eoꝶ pᷣmittis quaſi martyris librũ: Et id romanis auribus ĩgeris:qd trãſlatũ

totus orbis expauit Aut certe ſi ideo interp̃taris: ut eũ hæreticũ arguas: nihil degræco mutes. Et hoc ipſũ p̃fa
tione teſtare:qd prudẽtiſſime papa Anaſtaſius in epiſtola: quã còtra te ſcribit ad eᷣm Ioannẽ: ſuo ſermone
cõplexus eſt: me liberãs qui id feci. & te arguẽs qui facere noluiſti. Ac ne forſitan hoc quoq; neges: ſubieci exẽ/

pluũ eius: ut ſi nõ uis audire fratrẽ monẽtẽ: audias epᷣm calũniãtem. dicis te nõ eẽ defẽſorẽ:nec aſſertorẽ Orige/
nis: iã nũc tibi ꝓferã librũ tuũ de quo infamoſa illa pᷣfatiuncula præclari opis tui his uerbis loqꝗ ris. Cuius di
uerſitatis cauſa: plenius tibi in apologetico: quẽ Pãphilus in libris ſuis ſcripſit: edidimus: breuiſſimo libello

ſupaddito: in quo euidẽtibus (ut arbitror) pbamẽtis deprauatos eſſe in ꝗplurimis ab hæreticis & maliuolis li

bros eius oñdimus. Et præcipueiſtos quos nũc exigis ut interp̃ter ideſt periarchõ. Nõ tibi ſuffecerat Euſebii:

uelcerte: uttu uis Paphili pro Origene defẽſio: niſi qd ab illis minus dictũ putabas. tu quaſi ſapiẽtior& do

ctior adderes õgũ eſt:ſi uelim totũ librũ tuũ huic opi inſerere: & ꝓpoſitis capitulis ad ſingula rudere: quid

in his uitioꝶ ſermo habeat: quid emẽdatioꝶ aſſertio: quid ĩcõſequẽs textus ipſe uerboꝶ. Vn lacinioſæ diſpu

tationis faſtidia fugiẽs: & in arctũ uerba cõpingẽs: tm uerſibus rndebo. Statim de portu egrediẽs nauẽ ĩpetit.
Referẽs enĩ de apologia Pãphili martyris: quã nos Euſebii Arrianoꝶ pricipis pbauimus: de qua dixerat: pro

ut potuimus: uel res popoſcit latino ſermonedigeſſimus intulit: illud eſt qd deſiderioꝶ uir Machari te ad/

monitũ uolo:ut ſcias hãc quidẽ fidei regulã: quã de libris eius ſupra expoſuimus eſſe talẽ quæ & amplecten

da & tenẽda ſit. In oĩbus enĩ his catholicũ ineſſe ſenſũ euidẽter ꝓbat᷑: ꝗuis Euſe ebii libro multa ſubtraxerit: &

in bonã partẽ de filio & ſpũ ſãcto uiſus ſit cõmutare:tũ multa in illo ſcãdala repiunt᷑: & aptiſſime blaſſemiæ

quæ iſte ſua negare nõ poterit catholica eſſe ꝓnũciãs. Dicit Euſebius: ĩmo ut tu uis: Pãphilus ĩ iſto uolumĩe
filii & pris: miniſtrũ ſpm ſãctũ:nõ de eadẽ patris filiiq; ſubſtãtia: aſas hoĩum lapſas eſſe de cælo: & in hoc qd
ſumus deangelis cõmutatis in reſtitutione oĩum æquales: & angelos & dæmones & horĩes fore: & multa alia
tã ĩpia & nefaria: quæ etiã replicare ſit criminis. Quid faciet aſſertorcriminis & ĩterpres Pãphili?/ Si in his quæ
emẽdauit tata blaſfemia eſt: in illis quæ ab hæreticis falſata cõtingit ꝗᷓta ſacrilegia cõtinent᷑ Cuius opinionis
cauſã hãc ſuſpicat᷑: ꝙ uir neq; ſtultus: neq; inſanus dicere ſibi repugnãtia nõ potuerit. Et ne forſitan putare/
mus: diuerſis eũ uaria ſcripſiſſe tpibus: & pro ætatibus edidiſſe cõtraria addidit: quid facimus: ꝙ; interdũ ĩ eiſ-
dem locis: atq; lut ita dixerim) in cõſequẽti pene capite: ſnĩa cõtrarii ſenſus inuenient᷑ inſerta: Nunquid in eo
dem opere eiuſdẽ libri: & interdũ(ut diximusſtatim in cõſequẽti capitulo oblitus ſui eẽ potuit: Verbi gratia
ut qui ſupꝑius dixerat:nuſquã ĩueniri in omni ſcriptura: ubi ſpũs ſanctus: factus uel creatus eſſe diceret᷑: con⸗/
tinuo ſubiiceret: inter cæteras creaturas factũ eſſe ſpiritũ ſanctũ? Aut iteꝶ: ꝗ patrẽ & filiũ unius ſubſtãtiæ:
quod græce ouoνσνdicit deſignauit: in conſ. equẽtibus ſtatim capitulis alterius eẽ ſubſtaãtiæ & creatum
L poterat

pote
hot⸗
bil
Or⸗
usde
niliu
oin
Pr
tideb

kue
Don
Unus
Droni
lerdo

A

Pel
inte

met
Kul
i

nece

üdl
belo
olol
ſchi⸗
c⸗

lipn
etlt⸗
1t0
ſten⸗
tit
emir
mie
cq
1Al
gur
vons
ae
iel
neo
ti
vn/
ue:

etal

poteratdicere eũ: quẽ paulo antede ipſa creaturadei pris ꝓnunciauerat natũ. Hæc ipſius uerba ſũt: negarenõ
põt. Nolo dicas uerbi cauſa: ut qui ſuperius dixerat: ſed ipſũ librũ noĩa: ubi pus bene dixerat: & poſtea male:
ubi ſpm ſctm̃ & filiũ de dei pr̃is ſcribẽs eſſe ſubſtatia: ſtatĩ in conſeꝗᷓntibus aſſeruerit creaturas: neſcis ne me
Origenis hr̃e oĩa! Legiſſe ꝗᷓplurima? Ad populũ phaleras. ego te intus & in cute noui.uir doctiſſimus Euſebi
us: coctiſſimũ dixi nõ catholicũ: ne more ſolito mihi & in hoccalũniã ſtruas. per ſex uolumĩa nihil aliud agit
niſi ut Origenẽ ſuæ oſtẽdat fidei: ideſt Arrianæ pfidiæ. Et multa ponit exẽpla.Et hoc conſtãter ꝓbat. Tibi er/
go in quo ſõnio Alexandrini carceris reuelatũ eſt: ut quæ ille uera ꝓfitet᷑: falſata cõfingas? Sed forſitan hic ut
Arrianus: ab hæreticis addita: in occaſionẽ ſui traxit erroris: ne ſolus male ſẽſiſſe cõtra eccleſiã putaret᷑. Quid
tndebis pro Didymo: qui certe in trinitate catholicus eſt. Cuius etiã nos de ſpu ſancto librũ in latinã linguã
uertimus. Certe hic in is: quæ ab hæreticis in Origenis opibus addita ſũt: conſentire nõ potuit. & in ipſis Peri
archon quos tu interp̃tatus es libris: breues dictauit cõmẽtariolos quibus nõ negaret ab Origene ſcripta quæ
ſcripta ſũt. Sed nos ſimplices hoĩes: nõ poſſe ĩtelligere: quæ dicunt᷑: & quo ſenſu in bonã partẽ accipi debeãt
pſuadere conat᷑. Hoc duũtaxat de filio & ſpᷣu ſancto. Cæteꝶ in aliis dogmatibus & Euſebius & Didymus aper/
tiſſimũ Origenis ſecta cõcedunt. & quod oẽs eccleſiæ reprobãt: catholice dictũ eſſe defendunt. Videamus tñ
ꝗbus argumẽtis ꝓbare nitit᷑ Origenis ab hæreticis ſcripta uitiata. Clæmẽs inꝗtapoſtoloꝶ diſcipulus:q roma/
næ eccleſiæ poſtapoſtolos ep̃s & martyr fuit: libros edidit: q appellant᷑ ideſt recognitio.In
quibus cũ ex pſona Petri apoſtoli doctrina quaſi uere apoſtolica ĩ alurckei exponat᷑:in aliquibus ita Euno/
miidogma inſeritur: ut nihil aliud ꝗᷓ ipſe Eunomius diſputare credat᷑: filiũ dei creatũ de nullis extãtibus aſſe/
uerans. Et poſtalia plixũ eſt ſcribere: quid ꝗᷓſo ait de his ſentiendũ eſt: ꝙ apoſtolicus uir hæretica ſcripſe/
rit? An id potius credendũ: ꝙ puerſi hoĩes ſub uiroꝶ ſanctoꝶ aſſertionẽ dogmatũ ſuoꝶ nomiĩe tanꝗᷓ facilius
credendã interſeruerint ea: quæ illi nec ſcripſiſſe credẽdi ſũt. Clæmentẽ quoq; alexandrinæ eccleſiæ pᷣſbyterũ
uirũ catholicũ ſcribit in libris ſuis interdũ dei filiũ dicere creatũ: & Dionyſiũ alexandrinæ urbis epᷣm uirũ eru/
ditiſſimũcontra Sabelliũ quatuor uolumibus diſputantẽ in Arrianũdogma delabi. Et ſub his exẽplis illud
agit: ut nõ eccleſiaſticos catholicos uiros male ſẽſiſſe: ſed ab hæreticis eoꝶ ſcripta corrupta eſſe teſtet᷑. Et cõ
cfudat ad extremũ dicẽs: de Origene quoq;: in quo ſimiliter ut in his quos ſupra diximus: quædã diuerſitas in
uenit᷑: iſtud nos ſufficiat ſentire: quod de pᷣiudicatis iã catholicis ſentitur uel ĩtelligit᷑ uiris: ne ſimili cauſæ nõ
diſſimilis nõ ſufficiat excuſatio. Sed ꝗd cõtendit᷑: ut ꝗcqd in libris oĩum reperit᷑:ab aliis corruptũ ſit:⸗ Id ſi ita
eſt: nihil eoꝶ erit: quoꝶ fertur noĩbus. Se his deputabit᷑: a quibus dicit᷑ eſſe uitiatũ. Quanꝗᷓ & illoꝶ non erit:
quoꝶ incerta ſunt noĩa. atq; ita fiet: ut tibi oĩa ofum ſint: nihil alienũ ſit. Hac defẽſionis pturbatiõe nec Mar
tion nec Manichæus nec Arrius nec Eunomius accuſari poterũt. quia qcqd nos ab his ĩpie dictũ obiecerimus
diſcipuli rĩũdebunt: nõ a magiis ſuis ita dictũ: ſed ab inimicis eſſe uiolatum. Hoc gñe & iſte ip̃e tuus liber tuus
nõ erit: ſed forſitan meus. Et meus liber: quo tibi accuſatus rũñdeo: ſi in illo aliqd reprehenderis: nõ erit meus:
ſed tuus: a quo rephendit᷑. Et dũ oĩa ad hæreticos refert: qd eccleſiaſticis tribues: quibus ꝓpriũ nihil relinꝗs?
Et quõ inquies in libris eoꝶ uitioſa nõnulla ſũt?:Si me cauſas uitioꝶ neſcire rrndero:nõ ſtati illos hæreticos iu
dicabo. Fieri enĩ põt: ut uel ſimpliciter errauerint: uel alio ſenſu ſcripſerint: uel a librariis ĩperitis eoꝶ paulati
ſcripta corrupta ſint. Vel certe anteꝗᷓ in Alexandria quaſi dzmoniũ meridianũ Arrius neſceretur: ĩnocenter
quædã & minus caute locuti ſũt: & quæ nõ poſſint puerſoꝶ hoĩum calũniã declinare. Obiiciunt᷑ Origeni cri
mina: & tu nõ illũ defendis: ſed alios accuſas. ne crimẽ renuis: ſed criminoſoꝶ turbã requiris. Si tibi diceretur
quos habet Origenes in hæreſi ſocios? ratiõe iſta ꝓferres. Nunca te quærit᷑:hæc quæ in Origenis libris ſcripta
reperiunt᷑: bona ſint an mala. Taces: & pro his alia loꝗ̃ris. Clæmens hoc ait: Dionyſius in iſto errore rephendi
tur. Anaſtaſius eps ſic Dionyſiidefendit errorẽ: Apoſtoloꝶ ſcripta ſimiliter deprauata ſũt. Quõ & nũc ab ali
is tibi hæreſeos crimẽ ĩpingit᷑: & tu pro te taces: & pro mecõfiteris. Ego neminẽ accuſo: pro me tm̃ rñdiſſe con
tentus. Nò ſũ quod arguis. ſi tu es quod accuſaris: ipſe uideris: neca ſolutio mea me:nec reatus te: aut ĩnocẽ
tẽ aut obnoxiũ criminis approbabũt. Præmiſſa falſatione ab hæreticis apoſtoloꝶ: & utriuſq; Clæmentis atq;
Dionyſii uenit ad Origenẽ: & his uerbis loquit᷑.ipſius hic cõquerentis: & deplorãtis ſcriptis ac uocibus ꝓba/
uimus. Quid enĩ adhuc ipſe in carne uiuẽs: ſentiens:uidẽſq; ppeſſus ſit: de libroꝶ ſuoꝶ uel ſermonum corru
ptionibus: uel adulterinis editionibus ex ipſius epiſtola: quã ſcribit ad quoſdã caros ſuos alexandriã euiden/
terdocet᷑: ſtatĩq; exemplũ ſubiũgit epiſtolæ. Et qui falſitatẽ ſcripruraꝶ Origenis hæreticis ĩputat :ipſe ĩcipit
a falſitate: nõ ita ĩterpretatus ut habet in græco. Nec id latinis ĩſinuans quod ipſe in ſuis lĩis ꝓfitetur. cũ illa
epiſtola tota Demetriũ alexandrinæ urbis pontificẽ laceret: & in totius orbis epos & clericos ĩuehat᷑: & fruſtra
ab eccleſiis excoicatũ eſſe ſe dicat: nec uelle in maledictis referre uicẽ: ne ſcilicet maledicus uideat᷑ eſſe homo: ꝗ
in tãtũ cautus ſit ad maledicendũ: ut nediabolo quidẽ audeat maledicere. Vnde & Cãdido Valentiniani dog
matis ſectatori calũniandi occaſionẽ dederit: ꝙ diabolũ ſaluandæ dixerit eſſe naturæ. Hicdiſſimulato argu/
mẽto epiſtolæ fingit pro Origene ꝙ ille nõ loquit᷑ Vnde epiſtolæ ipſius partẽ paululũ ex ſuperioribus tran/
ſtuli: & his iunxi:quæ ab ipſo comatice doloſeq; trãſlata ſũt. ut quo conſilio ſupꝑiora tacuerit lector agnoſcat.
Cõtra ſacerdotes ergo eccleſiæ gñaliter diſputãs: a ꝗbus ĩdignus coĩone eoꝶ fuerat iudicatus: hæc ĩ tulit. Quid
neceſſe eſt de pphetaꝶ ſermonibus dicere: quibus ſæpiſſime paſtoribus: & maioribus natu: & ſacerdotibus ac
1 ci.

Ppncipibus populi cõminant᷑ & arguũt eos?: Quæ abſq; nobis de ſãctis ſcripturis eligere poteſtis: & liquido per

uidere: ꝙ forſitan hoc tp̃s ſit: de quo dicit᷑. nolite credere amicis: nec ſperetis in pncipibus.Et nũc ĩpleat᷑ uatici
niũ.duces populi mei me neſcierũt:filii ſtulti ſũt:& nõ ſũt ſ apiẽtes. ſapientes ſũt ut faciãt mala. bn aũt facere
neſciũt: quoꝶ magis miſereri ꝗᷓ eos odiſſe debemus: & orare pro illis ꝗᷓ eis maledicere. Ad bndicendũ enĩ & nõ
ad maledicendũ creati ſumus. Vnde & Michael cũ aduerſus diabolum diſputaret de Moyſi corpore: ne tãto
quidẽ malo auſus eſt iudiciũ ĩferre blaſſemiæ. ſed dixit: icrepet tibi dus. Cui ꝗd ſimile etiã ĩ Zacharia legimus
Increpet tibi dñs diabole: & ĩcrepet dñs in te qui elegit Hieruſalẽ. Itaq; & nos cupimus ĩcrepari a dno eos qui

nolũt cũ humilitate a ꝓximis ĩcrepari. Dicẽte aũt Michaele: ĩcrepet tibi dñs diabole:& Zacharia ſimiliter: utꝶ

ĩcrepet:an nõ ĩcrepet deus diabolũ ipſe uiderit. Et ſi ĩcrepat:quõ ĩcrepet ipſe cognoſcat.Et poſtea multa quæ
ꝓlixũ eſt ſcribere addit. Nos hoc ſentimus ꝙ eiicient᷑ de regno celoꝶ:nõ quia grãdia peccauerũt. Verbi gra for
nicatores & adulteri & maſculoꝶ cõcubitores & fures: ſed & qui minora dereliqrunt exeo qd- ſcriptũ eſt: neq;
ebrioſi:neq; maledici regnũ dei poſſidebũt: & tã in bonitate ꝗ in ſeueritate dei eſſe menſurã. Vnde cũcta niti
muragere cõſilio:in uini quoq; potu & in moderatione ſermonis: ut nulli audeamus maledicere. ergo cũ pro

pter dei timorem caueamus in quẽpiam maledicta conferre recordamtes illius dicti non ſuit auſus iudicium
inferre blaſfemiæ: quod dicitur de Michaele contra diabolum. Et in alio loco. dominationes quidem repro/
bant: glorias autem blaſtemant quidam eorum :qui libenter contentiones reperiunt. aſcribunt nobis & no/
ſtræ doctrinæ blaſfemiam ſuper quam ipſi uiderit quomodo illud audiãt: neq; ebrioſi: neq; maledici regnũ
dei poſſidebũt: licet pr̃em malitiæ & ꝑditionis eoꝶ qui de regno dei eiicient᷑ dicãt poſſe ſaluari: ꝙ ne ꝗqdẽ men
te quis captus dicere põt. Cætera quidẽ ex eadẽ epiſtola tranſtulit pro hoc ꝙ fine in uerborũ Origenis ĩterpre/
tati ſumus: ergo cũ ꝓpter timorẽ dei caueamus in quẽpiã maledicta conferre: & reliqua: iſte fraudulenter am
putatis ſupioribus: ex qbus ĩferiora depẽdent: ſiccœpit trãſferre epiſtolã: quaſi hoc ſenſu ſi uperius eſſet exor
diũ: & ait. Quidã enĩ qui libenter hut criminari pximos ſuos: aſcribũt nobis & doctrinæ ntæ crimẽ blaſfemiæ
qd anobis nuſꝗᷓ audierũt.de quo ipſi uiderint uolẽtes obſeruare mandatũ illud quod dicit: quia maledici re/
gnũ dei nõ poſſidebũt: dicẽtes aſſerere me prem malitiæ & pditionis eoꝶ: qui de regno dei eiiciuntur: ideſtdia
bolũ eſſe ſaluandũ: ꝙ ne aliquis quidẽ mẽte motus & manifeſte ĩſaniẽs dicere poteſt. Cõferte Origenis uerba

quæ ſupra ad uerbu trãſtuli: his quæ ab iſto nõ uerſa ſunt: ſed euerſa: & quantã inter ſe nõ ſolũ uerboꝶ ſed &

ſenſuũ habeant diſſonantiã pſpicietis. Obſecro ne moleſtia ſit uobis ꝓlixior interpᷣtatio. Iccirco oĩa enĩ uerti/
mus: ut quo cõſilio ſupiora tacuerat: ꝓbaremus. Habet dialogus apud græcos Origenis:& Cãdidi Valentinia
næ hæreſeos defenſoris: in quo duos andabatas digladiaãtes ſpectaſſe me fateor. Dicit Cãdidus filiũ de patris
eſſe ſubſtantia. Errãs: ꝙ eũ iaeſt, plationẽ aſſerit. Eregione Origenes iuxta Arriũ: &
Eunomiũ repugnateu uel platũ eſſe: uel natũ:ne deus pater diuidat in partes. Sed dicit ſublimẽ & excellẽtiſ/
ſimã creaturã uolutate extitiſſe pris: ſicut & cæteras creaturas. Rurſus ad ſecũdã ueniũt quæſtionem. Aſſerit
Cãdidus diabolũ peſſimæ eſſe naturæ: & quæ ſaluari nunꝗ põt. Cõtra hoc recte Origenes rudit no eũ peritu/
ræ eſſe ſubſtãtiæ: ſed uolũtate ppria & corruiſſe & poſſe ſaluari. Hic Cãdidus uertit in calũniam:quaſi Orige
nes dixerit diaboli naturã eſſe ſaluãdã. qd ille falſo obiectũ hic refutat. Et intelligimus in hoc tmdialogo ab
Origene argui hæreticã falſitatẽ. & nõin cæteris libris: de ꝗbus nunꝗᷓ ꝗſtio fuit. alioqn oĩa quæ hæretica ſunt
nõ erunt Origenis: ſed hæreticoꝶ. Oẽs aũt ppemodũ illius Tomi his erroribus plenis ſũt. Nihil Origenis erit
ſed eoꝶ quoꝶ ignoramus uocabula. Nõ enĩ ſufficit græcos & antiquos calũniari: de ꝗbus pro uetuſtate tẽpo
rũ & longinqtate regionũ habet licentiã ꝗcqd uoluerit mẽtiẽdi. Venit ad latinos:& primũ ponit Hilariũ con
feſſorẽ: ꝙ poſt ariminenſẽ ſynodũ liberillius falſatus ab hæreticis ſit. Et ob hanc cauſa cũ in concilio epoꝶ ei
ꝗſtio moueret᷑: ꝓferri librũ de domo ſua iuſſit: qui neſciente ſe in ſcriniis ſuis hæreticus tenebat᷑. Cũq; platus
fuiſſet:& ab oĩbus hæreticus iudicatus:auctor libri excõicatus de cocilii cõuentione diſceſſerit. & tãtæ auctori
tatis ſe putat: ut familiaris meus narrat dns: ut nemo ei cõtra cõfeſſorẽ iſta ſimulãti: audeat cõtradicere. Rũde
ꝗſo: Synodus a qua Hilarius excoĩcatus eſt: in qua urbe fuit: Dic epᷣoꝶ uocabula: ꝓfer ſnĩas ſubſcriptionum
uel diuerſitatẽ uel cõſonantiã. Doce qui eo anno cõſules fuerint: qs ĩperator hãc ſynodum iuſſerit cõgregari.
Galliæ ne tm̃ ep̃i fuerit:an & Italiæ & Hiſi paniæ certe: quã ob cauſã ſynodus cõgregata ſit. Nihil hoꝶ nomias:
ſed uiꝶ eloquẽtiſſimũ & cõtra arrianos latini ſe ermonis tubã: ut Origenẽ defẽderes: excoĩcatũ a ſynodo crimĩa
ris. ſed cõfeſſoris calũnia utcũq; toleranda eſt. Trãſit ad inclytũ martyrẽ Cypᷣanũ: & dicit Tertulliani librum
cui titulus eſt de trinitate: ſub noĩe eius Conſtantino poli a macedonianæ partis hæreticis lectitari. In quo cri/
mine mentit᷑. Nã nec Tertulliani liber eſt: nec Cypᷣani dicit᷑:ſed Nouatiani:cuius & ſcribit᷑ titulo:& auctoris
eloquiũ ſtili pprietate demoõſtrat. Et ſuperfluũ puto apertas ĩeptias cõfutare: cũ mihi mea ĩgerat᷑ fabella:a ſy
nodo uidelicet: & ſub noĩe eiuſdẽ amici Damaſi romanæ urbis epi ego petar: cui ille eccleſiaſticas epiſtolas di
ctãdas tradidit: & apollinarioꝶ uerſutiæ deſcribant᷑ ꝙ Athanaſi librũ ubi dñicus homo ſcriptus ẽ: ad legẽdũ
acceptũ:ita corruperit: ut in litura id qd raſerũt:rurſus ſcriberẽt. ut ſcilicet non abillis falſatũ: ſed a me additũ
putaret᷑. Quæſo te amice chariſſime: ut in eccleſiaſticis tractatibus: ubi de ueritate dogmatũ ꝗrit᷑: & de ſalute
aĩaꝶ nr̃aꝶ maioꝶ flagitatur auctoritas:huiuſcemodi deliramẽta dimittas: & prãdioꝶ cœnaruq; fabulas pro
argumẽto n teneas ueritatis. Fieri enĩ pt: ut etiã ſi a meueꝶ audiſti: alius qui huius rei ignarus eſt: near⸗ a
te eile

ic det
knti
theer
hetit
epin
eos
terun
1 gur
igiabor
g⸗
canit
Dro⸗
cn
1 repro⸗
Ano/
1 regni
lene
1 terpre⸗
nteran
letevt
kemir
ellei⸗
eltci
Suetti
uſed
luerti
ntinin
atns
iu&
leal⸗
Gen
enitu/
ODir
15
Alunt
Gelit
iipo
con
gei
Atus
Kori
düde
num
nn.
ni
imia
tum
ct/
lors
ah⸗
l
ii
lue
pio
14

ſe

te eſſe cõpoſitũ: & quaſi mimũ Philiſtionis uel Lẽtuli: ac Marilli ſtrophã eleganti ſermone confictã. Quo nõë
pueniat ſemel effrenata temeritas Poſt excoĩcationẽ Hilarii poſt Cypani hæreſeos librũ
poſt Athanaſii me dormiente liturã ſimul & inſcriptionẽ erupit aliqn cõtra papã Epiphaniũ & dolorẽ pecto
ris ſui: quo eũ in epiſtola: quã ad Ioannẽ epᷣum ſcripſerat hæreticũ arguit: in apologia pro Origene digerit: &
his ſermonibus coſolatur. Quin potius aperiẽda eſt in hoc loco ueritas latẽs. Nõ eni poſſibile in tã iniquo iu
dicio uti quẽquã hoĩum: ut de cauſa æquali nõ æqualiter ſentiat. Sed ꝙ auctores obtrectatoꝶ eius hi ſũt: qui
in eccleſia diſputare latius ſolẽt: uel etia libros ſcribere: qui totũ de Origene uel loquunt uel ſcribunt. Ne ergo
plures ipſoꝶ furta cognoſcãt: quæ utriq; ſi ĩgrati in magrm nõ eſſent: nequaꝗ crimĩoſa uiderent᷑: ſim plicio/⸗
res quoq; ab eius lectione deterrerẽt. Deniq; ex ipſis: qui ſe uelut euãgelizadi neceſſitatẽ per oẽs gẽtes & p
oẽs linguas hr̃e putat:de Origene male loꝗndi ſex milia libroꝶ eius ſe legiſſe: qᷓplurima multitudine audiẽte
cõfeſſus eſt. Qui ſi utiq; lut ipſe dicere ſolet)pro cognoſcẽdis eius malis legebat: ſufficere poterãt decẽ libri ad
cognoſcendũ: aut. xx. certe ut ꝗplurimũ. xxx. Sex milia auũt libros legere nòiã eſt errores: ac mala uelle cogno/
ſcere: ſed totã pene uitã diſciplinis eius ac ſtudiis dedere. Quõ ergo iſte merito audiẽdus eſt: cũ eos culpat ꝗ ĩ
ſtructionis ſuæ cauſa per pauca eius ſalua fidei gloria atq; ĩtegra pietate legerũt? Qui ſũt iſti qui in eccleſia di
ſputare latius ſolẽt: Qui libros ſcribere? Qui totũ de Origene loquunt᷑ & ſcribũt: Qui dũ ſua nolũt furta co/
gnoſci: & ĩgrati ſũt in magr̃m: iccirco ſimplices ab illius lectiõe deterrẽt?: Noĩatim debes dicere: & ipſos hoĩes

denotare. Ergo beati epi Anaſtaſius & Theophilus & Venerius & Chromatius: & oĩs tã oriẽtis ꝗᷓ occidẽtis ca

tholicoꝶ ſynodus: qui pari ſnĩa:quia pari & ſpᷣu illũ hæreticũ denũciat populis: fures libroꝶ illius iudicandi
ſũtEt qn in eccleſus pᷣdicant:nõ ſcripturaꝶ myſteria: ſed Origenis furta cõmemorãt? Nõ tibi ſufficit paſſim
cõtra oĩs detractio: niſi ſpecialiter cõtra beatũ & ĩſignẽ eccleſiæ ſacerdotẽ ſtili tui lanceã dirigas? Quis eſtille ꝗ
uel neceſſitatẽ euãgelizãdi per oẽs gẽtes:& per oẽs linguas hr̃e ſe putat:de Origene mala loq̃ndi:qui ſex milia
libroꝶ eius ſe legiſſe:qplurima fratrũ multitudine audiẽte cõfeſſus eſt? In qua multitudine & caterua fratrũ:
tu quoq; medius eras: qñ ille in ſua epiſtola ꝗᷓritur: pro Origenis hæreſi nefaria a tedogmata eſſe ꝓlata. Crimi
nandus ne eſt: quare græcã & ſyricã & hebræã & ægyptiacà linguã ex parte: & latinã nouerit? Ergo & apoſto/
lus & apoſtolici uiri qui linguis lo bantur in crimĩe ſũt:& me trilinguẽ bilinguis ipſe ridebis. De ſex milibus
aũt libris: quos ab eo lectos eſſe cõfingis: quis credet: aut te ueꝶ dicere: aut illũ potuiſſe mẽtiri? Si enim Orige
nes ſex milia ſcripſiſſet libros: potuerat fieri ut uir eruditus: & ab ĩfantia ſacris l̃is ĩſtitutus:pro curioſitate &
ſcĩa legiſſet aliena. Quod uero ille nõ ſcripſit: quõ iſte legere potuit? Numera indicẽ libroꝶ eius: qui in tertio
uolumie Euſebii: in quo ſcripſit uitã Pamphili continent᷑: & nõ dico ſex milia: ſed tertiã partem nõ reperies.
Habemus epiſtolã ſupradicti põtificis: in qua huiccalũniæ tuæ: dũ adhuc eſſes in oriẽte reſpõdit: & apertiſſi/
mũ mẽdaciũ oſtẽdit: qd libera ueritatis frõte confutat. Poſt hæc & tanta audes in apologia tua dicere te nõ eẽ
defenſorẽ Origenis: atq; aſſertorẽ illius pro cuius defenſione Pamphilus & Euſebius tibi paꝶ dixiſſe ſũtuiſi.
Aduerſũ quæ uolumĩa: ſi dũs uitæ huius dederit ſpatiũ alias rndere conabor. Nũc tm tuis aſſertionibus ob/
uiaſſe ſufficiat. Et hoc breuiter prudentẽ inſtruxiſſe lectorẽ me iſtũ librũ: qui ſub noĩe Pamphili ferebat᷑: ui/
diſſe primũ ſcriptũ in codice tuo. & quia nõ erat mihi curæ qd pro hæretico diceret᷑: ſic ſemꝑ habuiſſe ꝗᷓſi di/
uerſũ eſſet opus Pamphili & Euſebii. Poſtea uero ꝗᷓ ſtione mota ſcriptis eoꝶ reſpõdiſſe uoluiſſe: & ob hãc cau
ſam legiſſe quid pro Origene unuſqſq; ſentiret: pſpicueq; deprehẽdiſſe: ꝙ pᷣmus liber. vi. uoluminũ Euſebii
ipſe eſſet: qui unus ſub noĩe Pamphilia te editus eſt: tã græce ꝗᷓ latine ĩmutatis dumtaxat ſenſibus: de filio &
ſpᷣu ſãcto: qui apertã blaſſemiã ꝓferebãt. Vnde etiã ante annos ferme. x. cũ dexter amicus meus: qui p̃ᷣfectu/
rã admĩſtrauit pᷣtorii me rogaſſet: ut auctoꝶ nræ religionis ei ĩdicem texerẽ: ĩter cæteros tractatores poſui &
hũc librũ a Pãphilo editũ: ita putãs eẽ: ut a te & tuis diſcipulis fuerat diuulgatũ. Sed cũ ipſe dicat Euſebius Pã

philũ nihil ſcripſiſſe exceptis breuibus epiſtolis ad amicos: & pᷣmus liber ſex uoluminũ eadẽ & iiſdẽ uerbis cõ

tineat: quæ ſub noĩe Paphilia te ficta ſut: pſpicuũ eſt te iccirco librũ hũc diſſeminare uoluiſſe: ut ſub pſona

martyris hæreſes ĩtroduceres: cũ & de ipſo libro quẽ Paphili ſimulas: multa puerteris: & aliter in græco: aliter

ĩT latino ſit: fraudẽ tuã errori meo ĩputare nõ debes. Credidi enĩ eius eſſe libꝶ: quẽ titulus pᷣferebat:ſicut Periar
chõ: & multa alia Origẽis opa: plurimorũq; græciæ tractatoꝶ: quæ aut an nõ legi: aut nũccõpellor legere quæ
ſtiõe hæreſeos ſuſcitata: ut ſciã quæ uitare debeam: quæ ꝓbare. Vnde & in adoleſcẽtia homelias tmeius: quas
loqꝗ batur ad populũ: in quibus nõ tanta ſcãdala tenebant᷑: ſimpliciter rogantibus traſtuli: nullis p̃iudicãs ex
his quæ ꝓbant᷑ illa ſuſcipere: quæ manifeſte hæretica ſũt. Certe ut cõpendiũ longi ſermonis faciam: ſicut ego
oſtẽdo me ab his accepiſſe librũ: qui de tuo codice tranſcripſerũt: ſic tu doce a quo exẽplar acceperis: ut qui au
ctorẽ libri dare aliũ nõ potuerit: ipſe falſitatis reus teneat᷑. Bonus homo de bono cordis theſauro profert illa:
quæ bona ſũt. Atq; expomoꝶ dulcedine gñoſi ſeminis arbor agnoſcit᷑. Scribit frater Euſebius ſe apud afros
epᷣos:qui ꝓptereccleſiaſticas cauſas ad comitatũ uenerãt:epiſtolã quaſi meo ſcriptã noĩe repperiſſe:ĩ qua age
rẽ pniam:& me ab hebræis in adoleſcẽtia ĩductũ eſſe teſtarer: ut hebræa uolumiĩa in latinũ uerterẽ: in quibus
nulla ſit ueritas. Quod audiẽs obſtupui. Et quia ĩ ore duoꝶ uel triũ ſtatoẽ uerbũ: uniq; teſti neq; Catoni cre/
dendũ eſt: id ipſũ multoꝶ me ex urbe fratrũ ſcripta docuerũt: ſciſcitantiũ an ita ſe hr̃et: & a quo ipſa epiſtola
diſſeminata eſſet in uulgus lachrymabiliter ĩdicãtiũ. qui hoc auſus eſt facere: quid aliud nõò audeat? Bene ꝙ

1 ui. .cii.

malitia nõ habet tãtas uires ꝗᷓtos conatus. Perierat innocẽtia:ſi Em neqtiæ iuncta eſſet ſapĩa: & totũ ꝗcqd
cupit calũnia pᷣualeret. Stilũ meũ qualẽcunq; eſt: ipſas pᷣſtigias & alterius pſonã: quã ſe fraudulenter indue/
rat: ꝗs eſſet oſtẽdit. Ergo ille qui epiſtolã ſub noĩe meo finxerat:ꝙ male hebræa uolumĩa traſtuliſſẽ: obiicere
dicit᷑: me in. lxx. cõdẽnationẽ ſcripturas ſanctas interpᷣtatũ. ut ſiue falſa ſũt ſiue uera quæ trãſtuli: in crimĩe
maneã: dũ aut in nouo ope me fateor erraſſe: aut recẽs editio ueteris cõdẽnatio ſit. Miror quò in eadẽ epiſtola

homicidã & adulteꝶ & ſacrilegũ & parricidã me eſſe nõ dixerit: & qcqd põt tacita mẽtis cogitatio intra ſe tur/

itudis uoluere. Gras ei debeo agere: ꝙ cũ tãta ſilua ſit criminũ: unũ mihi erroris uel falſitatis crimẽ obiecerit
Eg ne cõtra. lxx. interpretes aliqd ſä curusuos ante annos plurimos diligẽtiſſime emẽdatos: meæ liguæ
ſtudioſis dedi? quos quotidie in conuẽtu fratrũ ediſſero? quoꝶ pſalmos iugiter canto? Tã ſtultus erã: ut qd
in pueritia didici: ſenex obliuiſci uellẽ? Vniuerſi tractatus mei hoꝶ teſtimoniis teſtati ſũt. Cõmentarii in. xii.
ꝓphetis & meã &. Ixx.editionẽ ediſſerũt. Olabores hoĩum ſemp ĩcerti:o mortaliũ ſtudia cõtrarios interdũ fi
nes hũtia. Vnde me putabã bene mereri de latinis meis: & nr̃oꝶ ad diſcendũ aĩos cõcitare: qd etiã græci uerſũ
de latino poſt tãtos ĩterpretes nõ faſtidiũt: inde in culpã uocor:& nauſeãti ſtomacho cibos ĩfero. Et qd ĩ hoĩe
tutũ ſit: ſi ĩnocẽtia crimĩoſa ſit:. Dormiente pr̃efamilias inimicus homo ⁊izania ſupſeminauit. Exterminauit
uineã aper de ſilua: & ſingularis ferus depaſtus eſt eã. Ego taceo: & læ nõ meæ loquunt cõtra me. Ignoro cri/
mẽ: & in toto orbe confiteor. Heu me mater mea: ut qd me genuiſti uiꝶ: qui iudicer: & diſcernar oĩ terræ! Oẽs
pᷣfatiunculæ ueteris ĩſtrumẽti quaꝶ ex parte exẽpla ſubieci: huicrei teſtes ſũt.& ſupfluũ eſt qd in illis dictum
eſt: aliter ꝗᷓ tibi dictũ eſt ſcribere. Incipiã igit᷑ a Geneſi:cuius ꝓlogus talis ẽ. Deſiderii mei deſideratas accepi epi
ſtolas: qui quodã pᷣſagio futuroꝶ cũ Daniele ſortitus eſt nomẽ: obſecrãtis: ut trãſlatũ in linguà latinã de he/
bræo ſermone Pentateucũ nr̃oꝶ auribus traderẽ. Periculoſũ opus certe & obtrectatoꝶ latratibus patẽs: q me
aſſerũt in. lxx.ĩterpretũ ſuggillationẽ noua pro ueteribus cudere. ita ingeniũ quaſiuinũ ꝓbãtes:cũ ego ſæpiſ/
ſime teſtatus ſim me pro uirili portione in tabernaculo dei offerre quæ poſſim: nec opes alioꝶ alterius paup/

tate fœdari. Quod ut acere Origenis me ſtudiũ ꝓuocauit:ꝗ editio ĩ antiquæ trãſlationẽ Theodotionis mi/
.

ſcuit aſteriſco & obeliſco:ideſt ſtella & ueru opus oẽ diſtinguẽs: dũ aut illuceſcere facit quæ minus ante fuerãt
aut ſuꝑflua quæq; iugulat & cõfodit:maximeq; quæ euãgeliſtaꝶ & apoſtoloꝶ auctoritas ꝓmulgauit. In qui
bus multa de ueteri teſtamẽto legimus: quæ in nr̃is codicibus nõ habent᷑: ut eſt illud. Ex ægypto uocaui filiũ
meũ.& qm̃ Nazareus uocabit᷑. & uidebũt in quẽ cõpunxerũt. & flumĩa de uẽtre eius fluẽt aquæ uiuæ. & quæ

nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽdit: quæ p̃parauit deus diligẽtibus ſe. & multa alia:quæ

ꝓpriũ ovy ſa yua: ideſt tractatũ deſiderant. Interrogemus ergo eos ubi hæc ſcripta ſũt. & cũ dicere nõ potue-
rint: de libris hebræis ꝓferamus. Primũ teſtimoniũ eſt in Oſee: ſecũdũ in Eſaia: tertiũ in Zacharia: quartũ in
ꝓuerbiis:qntũ æq; in Eſaia. Quod multi ignorãtes apocryphoꝶ deliramẽta ſectant᷑: & Hiberas nenias libris
auctẽticis pᷣferũt: cauſas erroris nõ eſt meũ exponere.Iudæi prudẽti factũ dicũt eſſe cõſilio:ne Ptolemæus uni
us dei cultor apud hebræos etiã duplicẽ diuinitatẽ dephenderet. Quod maxime iccirco faciebat: qa ĩ Platonis
dogma cadere uidebat᷑. Deniq; ubicũq; ſacratũ aliqd ſcriptura teſtat᷑ de pr̃e & filio & ſpᷣu ſãcto: aut aliter ĩter
pretati ſũt: aut oĩno tacuerũt: ut & regi ſatiſfacerẽt: & archanũ fidei nõ uulgarẽt. Et neſcio quis pᷣmus auctor
cellulas Alexandriæ mẽdacio ſuo extruſerit: quibus diuiſi eadẽ ſcriptitarint. cum Ariſteas eiuſdem Ptolemæi
vnepᷣa π à ideſt ſatelles & armiger: & nõ multo poſt tpe Ioſephus nihil tale retulerit: ſed in una baſilica
cõgregatos cõtuliſſe ſcribãt nõ ꝓphetaſſe. Aliud eſt enĩ uatẽ: aliud ĩterpretẽ eſſe.Ibi ſpũs uẽtura pᷣdicit:hic eru
ditio & uerboꝶ copia ea quæ ĩtelligit trãſfert. niſi forte putãdus eſt Tullius æconomicũ Xenophõtis & Plato
nis Pythagorã: & Demoſthenis ꝓ Cteſiphõte or̃onẽ afflatus rhetorico ſpᷣu trãſtuliſſe: ut aliter de iſdẽ libris ꝑ
Ixx.ĩterpretes. aliter ꝑ apoſtolos ſpũs ſactus teſtionia texuerit: ut qd illi tacuerũt: hi ſcriptũ eẽ mẽtiti ſint.qd
igit᷑: danamus ueteres? Minime.ſed poſt poꝶ ſtudia ĩ domo dñi qd poſſumus laboramus. Illi ĩterpretati ſũt
ante aduentũ Xpi: & qd neſciebãt dubiis ꝓptulere ſniis. Nos poſt paſſionẽ & reſurrectionẽ eius:nõ tã ꝓphetiã
ꝗ hiſtoriã ſcribimus. Aliter enĩ audita: aliter uiſa narrant᷑. qd melius intelligimus: melius & pferimus. Audi
igit æmule: obtrectator auſculta:nõ dãno: nõ rephendo. Ixx. ſed cõfidẽter cũ illis apoſtolos p̃fero. Per iſtoꝶ os
mihi Xps ſonat: quos ante ꝓphetas ĩter ſpiritalia chariſmata poſitos lego: in ꝗbus ultimũ pene gradũ interpᷣ/
tes tenẽt. Quid liuore torꝗris. Quid ĩperitoꝶ aĩos cõtra me cõcitas? Sicubi tibi in trãſlatione uideor errare: in
terroga hebræos: diuerſaꝶ urbiũ magros cõſule: qd illi hit de xpo tui codices nõ hnt. Aliud eſt ſi contra ſe po
ſtea ab apoſtolis uſurpata teſtimonia ꝓbauerũt:& emẽdatiora ſũt exemplaria latina:qꝗᷓ græca:ꝗᷓ hebræa. In li
bris quoq; Samuel & Malachi: quos nos regnoꝶ quatuornomiĩamus: poſtcatalogũ diuinæ ſcripturæ hæcin
tuli:quæ cũ ita ſe habeant: obſecro te lector: ne laborẽ meũ repᷣhenſionẽ æſtimes antiquoꝶ. In tabernaculum
dei offert unuſqſq; qd põt. Alii auꝶ & argentũ & lapides pcioſos. alii byſſũ & purpurã & coccũ offerũt & hia⸗
cynthũ. nobiſcũ bñ ager ſi obtulerimus pelles & capraꝶ: pilos. & tñ apoſtolus cõtẽptibiliora nr̃a magis neceſ⸗
ſaria iudicat.unde & tota illa tabernaculi pulchritudo: & per ſingulas ſpẽs eccleſiæ pñtis:futuræq; diſtinctio:
pellibus tegit᷑ & ciliciis: ardorẽq; ſolis & iniuriã ĩbriũ:ea quæ uiliora ſũt ꝓhibẽt. Vide ꝗᷓto cõtra. Ixx. ĩterpretes
tumeã ſupcilio: ut illos auꝶ & pcioſos lapides: & purpurã: me pelles & pilos capraꝶ in tabernaculo xp̃i obtu/
liſſe pfitear. Ponã & aliud teſtimoniũ: ne nũc me reꝶ neceſſitate cõpulſũ dicat mutaſſe ſnĩas. In libro kempon
L Ideit

M

l,
len
lon
8al
l

gui

l
le,
lere
mie
ſon
tur/
cent
igur
n.
wüß
nerli
hoie
mut
ocl/
dum
piepi
ehe/
me
lepl⸗
dup
isn,/
eri
nqui
li
gur
gur
tue⸗
uin
bis
uoi
ons
Aitet
uchet
enri
la
tenn
luo
us
lür
heni
ludi
terp⸗/

teꝛin

ideſt paralipomenon: qui hebraice dicit᷑ dabreiani ad ſctm̃ Chromatiũ papã pᷣfatiũculas uſus ſi u. Si. lxx. ĩter/
pretũ pura: & ut ab eis in græcũ uerſa eſt editio pmaneret: ſupflue me mi Chromati epoꝶ ſãctiſſime atq; do/
ctiſſime ĩpelleres: ut tibi hebræa uolumia latino ſermone traſferrẽ. Quod enĩ ſemel aures hoĩum occupaue-
rat: & naſcẽtis eccleſiæ roborauerat fidẽ: iuſtũ erat etiã n ro ſilẽtio coõprobari. Nũc uero cũ pro uarietate regio/
nũ diuerſa ferant᷑ exẽplaria: & germana illa antiquaq; traſlatio corrupta ſit atq; uiolata: nii arbitrii putas: aut
ex pluribus iudicare ꝗd uerũ ſit: aut nouũ opus in ueteri he cõdere.Illudẽtibuſq; iudæis cornicũ:ut dicit᷑ ocu
los cõfigere. Alexãdria & ægyptus in. Ixx. ſuis Eſichiũ laudat auctorẽ. Conſtantinopolis uſq; ad Antiochiam
Luciani martyris exẽplaria ꝓbat. Mediæ ĩter has ꝓpuinciæ palæſtinos codices legũt: quos ab Origene elabora/
tos Euſebius & Pãphulus uulgauerũt: totuſq; orbis hac ĩter ſe trifaria uarietate compu gnat. Et certe Origenes
nõ ſolũ exẽpla cõpoſuit. iiii. editionũ e regiõe ſingula uerba deſcribẽs: ut unus diſſẽtiens ſtati cæteris ĩter ſe cõ
ſentiẽtibus arguat᷑. Sed qd maioris audaciæ eſt in editione.Ilxx. Theodotionis editionẽ miſcuit: aſteriſcis ui/
delicet deſignas: quæ minus an fuerãt: & uirgulis quæ ex ſupfluo uidebant᷑ appoſita. Si igit᷑ aliis licuit non te
nere qꝗ ſemel ſuſceperant: & poſt. lxx. cellulas: quæ uulgo ſine auctore iactant ſingulas cellas apuere:hocq; ĩ
eccleſũis legit: qd. lxx. neſcierũt: cur me nõ ſi uſcipiãt latini mei: qui ĩuiolata editione ueteri: ita nouã cõdidi ut
laborẽ meũ hebræis: & qc his maius eſt:apoſtolis auctoribus ꝓbẽ? Scripſi nuꝑ librũ de optimo gñe interpᷣtan
di: oſtẽdens illa de euãgelio. Exægypto uocaui filiũ meũ. & qm Nazareus uocabit᷑. & uidebut in quẽ cõpun/
xverut. & illud apoſtoli. quæ oculus nõ uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt: quæ pparauit deus di
ligentibus ſe: cæteraq; his ſimilia: in hebræoꝶ libris inueniri. Certe apoſtolus & euãgeliſtæ. xx. ĩterpretes no/

uerãt. Et unde eis hocdiceret: qd in. lxx. nõ habet᷑ & Xps deus nrĩ̃ utriuſq; teſtamẽti cõditor in euangelio m

Ioannẽ:qui credit inꝗt in me ſicut dicit ſcri ptura:flumina de uẽrre eius fluẽt aquæ uiuæ. utiq; ſcriptũ eſt: qd

Saluaror ſcriptũ eſſe teſtat᷑.ubi ſcriptũ eſt. Lxx.nõ hnt: Apocrypha neſcit eccleſia. Ad hebræos igit reuertẽduũ

eſt.unde & dns loquit᷑: & diſcipuli exẽpla pᷣſumũt. Hæc pace ueteꝶ loquor. & obtrectatoribus meis tm rũdeo
qui canino dẽte me rodũt:in publico detrahẽtes: legẽtes in angulis. ideſt & accuſatores & defẽſores cũ in aliis
ꝓbẽt:qd in me reprobãt, quaſi uirtus & uitiũ non in rebus ſit:ſed cũ auctore mutet᷑ Cæteꝶ memini editionẽ
lIxx. traſlatoꝶ oliĩ de græco emẽdatã tribuiſſe menris: nec inimicũ debere æſtimari eoꝶ:quos in cõuentu frat
ſemp ediſſero. Et qd nũc dabreianĩ. ideſt uerba dieꝶ interpᷣtatus ſũ: iccirco feci: ut ĩextricabiles moras & ſiluã
nominũ quæ ſcriptoꝶ cõfuſa ſũt uitio: ſenſuũq; barbariẽ aptius: & per uerſuũ cola. ideſt mẽbra d irigerẽ: mihi
metipſi & meis iuxta Hiſmeniũ canẽs:ſi aures ſurdæ ſũt cæteroꝶ. In Eſdræ quoq; uolumie ſimilia pᷣfatus ſũ
& poſt multa hæc addidi: qd illaturus ſũ: æqſſimũ eſt. Edidi aliqd qd nõ habet᷑ in græco. uel aliter haber ꝗ a
meuerſũeſt. Quid iterpretẽ laniãt: Interrogẽt hebræos. & ipſis auctoribus traſiatiõi meæ uel abrogẽt uel de
rogẽt fidẽ. Porro aliud eſt: ſi clauſis qddicit᷑ oculis: mihi uolũt maledicere: & nõ imitant᷑ græcoꝶ ſtudiũ & be
niuolẽtiã: qui poſt. lxx. trãſlatores iã Xpi euãgelio coruſcãte: Iudæos & Hebionitas legis ueteris interpretes:
Agqla uidelicet: Symmachũ: & Theodotionẽ & curioſe legũt:& per Origenis laborẽ ecckl iis dedicauerũt. ꝗᷓto
magis Latini mei gratis eſſe deberẽt: ꝙ exultantẽ græciã cernerẽt aliqd a ſe mutuari? Primũ enĩ magnoꝶ ſum/
ptuũ eſt & ĩfinitæ difficultatis exẽpla hre oĩa. Deinde & qui habuerint: & hebræi ſermonis ignari ſunt: magis
errabũt: ignorãtes qꝗs e multis uerius dixerit. Quod etiã ſapiẽtiſſimo cuidã nuꝑ apud græcos accidit: ut ĩterduũ
ſcripturæ ſenſũ relinꝗns: unius cuiuſſibet ĩ terpretis ſeq ret᷑ errorẽ. Nos aũt qui hebrææ linguæ ſaltẽ paruã ha
bemus ſciam: & latinus nobis utcũq; ſermo nõ deeſt:ut de aliis magis poſſimus iudicare: & ea quæ ipᷣi ĩ telligi
mus: in nia lingua expmere. Trãſibo ad librũ Iob: quẽ poſt. lx.ĩterpretũ editionẽ: quã Origenes obelis aſte/⸗
riſciſq; diſtinxit an annos plurimos latino ſmone datũ.cũ rurſũ iuxta ipſũ hebraicũ uerterẽ:ſic locutus ſũ.co
gor per ſingulos ſcripturæ diuinæ libros aduerſarioꝶ ridere maledictis. qui ĩterpretationẽ meã rephenſionẽ
lxx.ſterpretũ criminant᷑.qſi nõ & apud græcos Aqꝗla S ymmachus & Theodotiò uel uerbũ e uerbo: uel ſéſũ e
ſẽſu: uel ex utroq; cõmixtũ & medie tẽperatũ genus trãſlatiõis expᷣſſerĩt. & oĩa ueteris ĩiſtrumẽti uolumia Ori
genis obelis aſteriſciſ. qʒ diſtixerit. quos uel additos uel de Theodotiõe ſũptos trãſlatiõi antiquæ iſeruit: ꝓbaãs
defuiſſe qd additũ ẽ. Hiſcãt igit᷑ obtrectatores mei recipe ĩ toto qd ĩ partibus ſuſceperũt. aut ĩterpᷣtationẽ meã
cũ aſteriſcis ſuis radere. N eqʒ enĩ fieri põt: ut quos plura ĩtermiſiſſe pſpexerit: nõ eoſdẽ etiã ĩ ꝗbuſdã erraſſe fa

teant᷑: pcipue in Iob: cui ſi ea quæ ſub aſteriſcis addita ſũt ſubtraxeris: pars maxĩa detrũcabit᷑. & hoc dũtaxat

apud græcos. Cæteꝶ & apud latios an eã trãſlationẽ quã ſub aſteriſcis & obelis nup edidimus: ſeptigẽti ferme
aut octingẽti uerſus deſut: ut decurtatus & dilaceratus corroſ uſq; liber fœditatẽq; ſui publice legẽtibus pᷣbeat.

Et poſt multa: quæ ſtudio breuitatis pᷣtereo:hoc ĩ fine ſubiũxi.Audiãt ꝗpropter canes mei iccirco me ĩ hoc uo

lumie laboraſſe:nõ ut ĩterpretationẽ antiquã reprehẽderẽ: ſed ut ea quæ ĩ illa aut obſcura ſũt:aut omiſſa:aut
certe uitio ſcriptoꝶ deprauata: manifeſtiora nra ĩterpretatiõe fierẽt. qui & hebræũ pmonẽ ex parte didicimus:
& in latino pene ab ipſis ĩcunabulis ĩter grãmaticos & rhetores & philoſophos detriti ſumus. Quod ſi apud
Græcos poſt.lxx.editionẽ iã Xp̃i euãgelio coruſcãte Iudæus Aqꝗla & Symmachus ac Theodotion iudaizaãtes
hæretici ſũt recepti: qui multa myſteria ſaluatoris ſubdola ĩ terpretatione cælarũt: & ti in hexaplis habentur
apud eccleſias: & explanant in eccleſiaſticis uiris: ꝗᷓto magis ego xpianus de parẽtibus xpᷣianis natus: & uexil/
lu crucis in mea frote portãs: cuius ſtudiũ fuit omiſſa repetere: deprauata corrigere: & ſacra eccleſiæ puro & fi-/
I ui. .ciii.

ðZZ

C

N⸗ „

1

deli apire ſermone: uela faſtidioſis: uel a malignis lectoribus nõ debeo reprobari. Pſalterium quoq; qq certe
emẽdatiſſimũ iuxta. lxx. ĩterpretes nio labore dudũ Roma ſuſcepit: rurſũ iuxta hebraicũ uertẽs pᷣfatione mu
niui. & ſic in parte plogi ſũ locutus: qa igit᷑ nuꝑ cũ hebræo diſputas qᷓdam pro dño ſaluatore de pſalmis teſti/
monia ꝓtuliſti: uolẽſq; ille te illudere per ſermones pene ſi ingulos aſſerebat nõ ita hr̃i in hebræo:ut tu de. lxx.
ĩterpᷣtibus o pponebas ſtudioſiſſime poſtulaſti: ut poſt Aqlã Symmachũ & Theodotionẽ:nouã editionẽ la
tino ſermone trãſſerrẽ. Aiebas enĩ te magis ĩterpretũ uarietate turbari: & amore quo laberis: uel traſlatione:
uel iudicio eſſe cõtentũ. Vnde ĩpulſus a te: cui & quæ nõ poſſũ negare nõ debeo: rurſũ me obtrectatoꝶ latrati
bus tradidi: maluiq; te uires potius meas ꝗᷓ uolutatẽ in amicitia ꝗᷓrere. Certe cõfidẽter dicam: & multos huius
opis teſtes citabo: me nihil dũtaxat ſcientẽ de hebraica ueritate mutaſſe. Sicubi ergo editio mea a ueteribus di
ſcrepat: ĩterroga quẽlibet hebræoꝶ: & liqdo puidebis me ab æmulis fruſtra lacerari: qa malũt contẽnere uide/
ri pclara:ꝗᷓ diſcere puerſiſſimi hoĩes. Nã cũ nouas ſemp expetãt uoluptates: & gulæ eoꝶ uicina maria nõ ſuffi
ciant: curin ſolo ſtudio ſcripturaꝶ ueteri ſermone cõtenti ſũt: Nec hoc dico qd p̃deceſſores meos mordeam:
aut ꝗcꝗᷓ dehis arbitrer detrahendũ: quoꝶ trãſlationẽ diligẽtiſſime emẽdatã olĩ meæ linguæ hoĩbus dedi: ſed
ꝙ aliud ſit in eccleſiis xpᷣo credentiũ pſalmos legere: aliud iudæis ſingula uerba calũniãtibus ridere. Salomo/
nis etiã libros: quos oliĩ iuxta. Ilxx. additis obelis & aſteriſcis in latinũ uerterã:ex hebraico trãſferẽs: & dedicans

ſanctis epis Chromatio & Heliodoro: hoci pᷣfatiũculæ meæ fine ſubieci. Sicui ſane.Ixx.ĩterpretũ magis edi/

tio placet: habet eã a nobis olĩ emẽdatã. neq; enĩ ſic noua cudimus: ut uetera deſtruamus. Veniã & ad Eſaiaã:
& partẽ plogi eius ſuꝑ.lxx.interpretatione ſi ubiungã. Quẽ cũ magis euãgeliſtã ꝗᷓ ꝓphetã dicerẽ: eo ꝙ uniuer/
ſa xpᷣi: eccleſiæq; myſteria ſic ad liquidũ ꝑſecutus eſſet: utnõ de futuro uaticinari: ſed de pᷣteritis hiſtoriã texe/
re crederet᷑: etiã hoc addidi. Vnde coniicio noluiſſe tũc tpis. lxx. interpᷣtes fidei ſuæ ſact̃a pſpicue ethnicis pꝓde
re: ne ſctm̃ canibus: & margaritas porcis darẽt. Qui cũ hãc editionẽ legeritis ab illis animaduertetis abſcõdita:

Nec ignoro ꝗᷓti laboris ſit ꝓphetas ĩtelligere: nec facile quẽpiã poſſe iudicare de ĩterpretatiõe:niſi ĩtellexerit an

ꝗ legerit. Nos quoq; patere morſibus plurimoꝶ:qui ſtimulate ĩuidia: qd cõſequi nõ ualẽt: deſpiciũt. Sciens
ergo & prudẽs in flãmã mitto manũ.Et nihilominus hoca faſtidioſis lectoribus pᷣcor: ut quõ græci poſt. lxx.
trãſlatores Aqlã & Symmachũ & Theodotionẽ legũt: uel ob ſtudiũ doctrinæ ſuæ: uel ut. Ilxx. magis ex colla/
tione eoꝶ ĩ Lell ãt: ſic & iſti ſaltẽ unũ poſt pores hre dignent᷑ interpretẽ:legant pᷣus & poſtea deſpiciãt:ne ui/
deant᷑ nõ ex iudicio: ſed exodii pᷣumptione ignorata danare. De Daniele aũt breuiter rũdebo: me nõ negaſſe
eũ ꝓpheta:quẽ ſtati in frõte plogi ꝓphetã eſſe cõfeſſus ſũ.Sed ꝗd hebræi dicerẽt: & quibus argumẽtis ſuã ni⸗
terent᷑ pbare ſnĩam: uoluiſſe mõſtrare: & docuiſſe lectorẽ eccleſias xpᷣi hũc ꝓphetã iuxta Theodotionẽ legere:
& nõ iuxta. lxx. trãſlatores. Quoꝶ ſi in iſto libro editionẽ dixi multũ a ueritate diſtare: & recto eccleſiaꝶ Api
iudicio reprobatã: nõ eſt meæ culpæ qui dixi: ſed eoꝶ qui legũt. In ꝓmptu ſũt. iiii. editiones. Aqlæ Symma/
chi. lx. & Theodotionis. Eccleſiæ iuxta Theodotionẽ legũt Danielẽ. Ego qd peccaui: ſi eccleſiaꝶ iudiciũ ſecu
tus ſũ/ Quod auũt refero quid aduerſũ Suſanæ hiſtonã: & hymnũ triũ pueroꝶ: & Bel draconis fabulas: quæ ĩ
uolumiĩe hebraico nõ habent᷑ hebræi ſoleãt dicere. Qui id in me crimĩat᷑:ſtultũ ſe ſycophantã ꝓbat.noõ enim
qd ipſe ſentirẽ: ſed quid cõtra nos dicere ſoleãt explicaui. Quoꝶ opinioni ſi nõ rndi in ꝓlogo breuitati ſtudẽs:
ne nõ p̃fationẽ:ſed librũ uiderer ſcribere:puto ꝙ ſtati ſubieceri. Dixi enĩ de quo nõẽ huius tpis diſſerere: alio
quin & ex eo:qd aſſerui Porphyriũ cõtra hũc ꝓphetã multa dixiſſe: uocaui teſtes Methodiũ Euſebiũ & Apol
linarẽ: qui multis uerſuũ milibus illius ueſaniæ rñderũt. me accuſare poterit: quare nõ in pᷣfatiũcula contrali
bros Porphyrii ſcripſeri. Qui iſtiuſmodi nenias cõſectat᷑: & ſcripturæ hebraicæ ueritatẽ nõ uult recipe:audiat
libere ꝓclamãtẽ.nemo eni cogit᷑ legere: qd nõ uult. Ego petẽtibus ſcripſi:nõ faſtidioſis: gratis:nõ inuidis:ſtu
dioſis: nõ ſciſcitãtibus. Et tũ miror quõ Theodotionẽ hæreticũ & iudaizãtẽ legit: & qualiſcũq; pctõris xpᷣiani
trãſlationẽ faſtidit. Quæſo te amice dulciſſime ꝗ ta curioſus es: ut etiã ſõnia mea noueris:oĩaq; quæ ꝑ tot an⸗/
nos abſq; metu futuræ ſcripſi calũniæ:ĩ accuſationẽ uocas: ut rñdeas quõ eoꝶ quos accuſas pᷣfatiões Rlroyr ac
cuſes: quæ quodã uaticinio futuræ calũni æ rñderũt: iplẽtes ꝓuerbiũ. pus antidotũ ꝗᷓ uenenũ. Quid nocet ec/
cleſiis nr̃a trãſlatio? Magnis ut ſcio ſũptibus redemiſti Aꝗlæ & ſymmachi & Theodotiois ꝗntæq; & ſextæ edi
tiõis iudaicos trãſlatores. Origenes tuus: & ne forte ꝗᷓraris figurata te laude pcuſſũ. Origenes nr̃(nr̃m uoco ob
eruditionẽ ĩgenii:nõ ob dogmatũ ueritatẽ) in oĩbus libris ſuis poſt. Ixx. ĩterpretes iudeoꝶ trãſlatiões explanat

& ediſſerit. Euſebius quoq; & Didymus idẽ faciũt. Prætermitto Apollinarẽ: ꝗq bono qdẽ aĩo: ſed nõ ſᷣm ſcien
tiã de oĩum trãſlationibus in unũ ueſtimentũ pãnos aſſuere conatus eſt. & cõſeꝗᷓntia ſcripturæ nõ ex regula

ueritatis: ſed ex ſuo iudicio texere. Apoſtolici uiri ſcripturis utunt hebraicis. ipſos apoſtolos & euãgeliſtas hoc
feciſſe ꝑſpicuũ eſt. Dns atq; ſaluator ubicũq; ueteris ſcripturæ meminit: de hebraicis uoluminibus ponit exẽ/
la:ut eſt illud: Qui credit in me ſicut ſcriptura dicit: flumĩia de uẽtre eius fluent aquæ uiuæ. Et in ipſa cruce.
Prli heli lamazabathani: qd ĩtepᷣtat᷑ deus deus meus reſpice in me: quare me dereliquiſti: & multa his ſimilia
Nec hoc dicimus:ꝙ. Ixx.ĩterpretes ſuggillemus:ſed quo apoſtoloꝶ & AXpi ſit maior auctoritas. & ubicunq;
lxx.ab hebræo nõ diſcordãt.ubi apoſtolos eoꝶ exẽpla ſũpſiſſe. ubi uero dilcrepatii poſuiſſe in græco: quod
apud hebræos didicerãt. Sicut ergo ego oſtẽdo multaĩ nouo teſtamẽto poſita de ueteribus libns: quæ in. Ixx.

no habent᷑: & hæc ſcripta in hebraico doceo. ſic accuſatoroſtẽdat aliqd ſcriptũ eſſe in nouo teſtamẽto de. xx.

ĩterpretibus

Ciiij.

6 .
tt interpretibus: qd in hebraico nõ habeat᷑: & finita cõtentio eſt. Ex ꝗbus oĩbus approbat᷑ &. Ixx. interpretũ edi/
eu tionẽ: quæ legẽtiũ uetuſtate firmata eſt:utilẽ eſſe eccleſiis:dũ añ gẽtes audiũt Ap̃ᷣm uẽtuꝶ eſſe:ꝗqᷓ ueniat. & cæ
ſi⸗ teros ĩterpretes cõprobandos: qa nõ ſua ſed diuina uolumia trãſtulerũt: & familiarẽ meũ ida xpᷣiano & amico
ebe⸗ debere ſi uſcipe: qd magno ſũptu ſibi a iudeis deſcribere feſtiauit. Exceſſi epiſtolæ modũ & ꝗcõtra hæreſim iã
dnil ſtilũ fixerã: pro me rndere cõpulſus ſi u: expectãs tria amici uolumiĩia:& ad cõgeriẽ criminũ eius tota mẽte ſi uſpẽ
none⸗ ſus: niſi ꝙ leuius eſt ꝓfeſſũ inimicũ cauere: ꝗᷓ hoſtẽ latẽtem ſub amici nomine ſuſtinere.
n (Ä Beat Hleronymi5ölbyteriad rufſinũ prelbytee tiſiua:in qua ſingulaeiusmmaledictarefllit teii Origenia
huin ſis ſectatorẽ maledlicũq; detractorẽ oſtẽd́́łt. Epilſtola. XLl.
buscl Ectis liis prudẽtiæ tuæ: ꝗqbus in me ĩueheris: & laudatũ quõdã tuũ quẽ uerũ collegã loꝗᷓbaris: &
ic fratrẽ: nũc libris ad rndendũ pro ſe ꝓuocas: terreſq; crimibus. Intellexi illud Salomonis in te eẽ
oͤſuſh cõpletũ: In ore ſtulti baculus cõtumeliæ. Et nõ recipit fatuus uerba prudẽtiæ: niſi ea dixeris: quæ
eram A uerſant᷑ in corde eius. Et Eſaias. fatuus ĩ quit fatua loquit᷑. & cor eius uana ĩtelligit:ut cõpleat ini
dulel gAtates: & loquat cõtra deũ mẽdaciũ. Quid enĩ neceſſe fuit accuſatiõis uolumĩa mittere. & maledicta pferre ĩ
lomo⸗ mediũ? Sic in ultima parte epiſtolæ denuciata morte me deterres:ne audeã rñdere crimĩbus ĩmo laudibus tu/
dicnn is. Eadẽ ꝗppe & pᷣdicas & accuſas:& de uno fote dulce amarũq; ꝓcedit. Vñ obſecro te: ut uerecundiã & pudorẽ
Nel quã a meexigis: por echibeas. & qui mẽdacii alteꝶ crimĩaris: deſinas ipſe mẽtiri. Ego nulli ſcandalũ facio: nec
Plai⸗ accuſator ĩterim tui ſũ. Nõ eni coſidero ꝗd tu merearis: ſed qd me deceat. & Saluatoris eloquiũ ptimeſco dicẽ
mine, tis. Qui ſcãdalizauerit unũ de puſillis iſtis: qui in me credũt: expedit ei: ut ſuſpẽdat᷑ mola aſinaria ĩ collo eius:
litee⸗ & demergat᷑ in pfundũ matris. Et ue mũdo a ſcãdalis. Neceſſe eſt eniĩ ut ueniãt ſcãdala: ſed ue hoĩ per quẽ ſcã/
ee dalũ uenit. Poterã & ego in te falſa congerere: & dicere me uel audiſſe: uel uidiſſe quæ nullus i. gnorat.ut apud
n ignorãtes ĩpudẽtia ueritas: & furor cõſtãtia putaret᷑. Sed abſit ut imitator tui ſim: & qd in te rephẽdo:ipſe fa/
eemue ciã. Ile loquat᷑ ſpurcitias: qui põt ſpurca cõmittere. Malus hõ de malo cordis theſauro pfert ea quæ mala ſũt.
Saen Exabũdãtia cordis os loquit᷑. Habeto iteri lucʒ: qd amicus quõdã tuus nũcaccuſatus turpia tua nõ uult obii
Nle. cere:& hoc dico: nõ quo accuſatiõis tuæ gladios ptimeſcã: ſed quo magis accuſaniueli: ꝗ accuſare: & pati iniu/
olr riã ꝗᷓ facere:ſciẽs pᷣceptũ ab apoſtolo: nõ uoſmetipſos ulciſcẽtes chariſſimi: ſed date locũ iræ. Scriptũ eſt enĩ mi
gei hi uĩdicta & ego retribuãa: dicit dñs. Sed ſi eſurien t inimicus tu us: ciba illa Si ſitierit: potũ da illi. Hoc eni fa⸗
all ciẽs carbones ignis cõgeres ſuꝑ caput eius. Qui eni ſeipſũ uĩdicat: ultionẽ dni non meret᷑. & tũ añ rndeã epi

n ſtolæ tuæ: expoſtulare tecũ libet uetuſtiſſime monachoꝶ: bone pᷣſ bi: imitator Xpi fratrẽ tuũ potes occidere 7
- quẽ ſi tm̃ oderis homicida es. Hoca ſaluatore didiciſti: ut uerberãti maxilla p̃beres alterã. Sic ipe rndit pcuſſo
N ri ſuo.Si male locutus ſũ tteſtimoniũ phibe de malo. Si bn:qd me cæcdis . Mortẽ minaris:quã & ſerpẽtes iferre
poſſũt. Mors oĩum eſt:homicidiũ pei ſimorũ. Quid enĩ niſi tu me occideris: ego ĩmortalis ero? Quin potius

hni habeo grẽ̃am: ꝙ facis de neceſſitate uirtutẽ. Noõne & apoſtoli ſaluis ĩter ſe amicitiis diſſẽſerũt? Cum Paulus &

ſn Barnabas ꝓpter loannẽ cognomẽto Marcũ ſtomachati ſũt:& ſeparauit eos nauigatio: quos xp̃ᷣi euãgeliũ co/
dut pulabat. Nò idẽ Paulus in faciẽ Cephæ reſtitit: ꝙ nõ recto pede ĩcederet in euãgeliũ? Et tnpceſſorẽ ſuũ colum
oaum nã eccleſiæ uocat: & exponit pᷣdicationẽ ne in uacuũ curreret aut cucurriſſet. Noõne in religione etiã liberi a pa/
kuis rẽtibus: & cõiuges a maritis ſalua pietate diſſentiũt? Vos ſi ita habetis: ut hẽmus: cur nos odiſtis? Si aliter cre/
min ditis: qd uultis occidere? An qui a uobis diſſeſerit occidẽdus eſt? teſtẽ ĩuoco Ieſũ cõſciæ meæ: qui & has lr̃as &
tuã epiſtolã iudicaturus eſt ad cõmonitionẽ ſãcti papæ Chromatii uoluiſſe reticere: & finẽ facere ſimultati: &
munt uincere in bono malũ. ſed quia minaris ĩteritũ niſi tacuero: rndere cõpellor: ne uidear tacẽdo crimẽ agnoſcere:
uucn & lenitatẽ meã malæ cõſciæ ſignũ ĩterpreteris: hoc eſt ueq delematũ tuũ: nõ ex dialectica arte quã neſcis: ſed
bfn excarnificũ officina & meditatione platũ. Si tacuero crimĩoſus ero: ſi rũdero: maledicus. Tu me ergo & prohi
pun bes & cogis ad rndendũ. In quo utrũq; moderabor: ut & obiecta diluã: & ab iniuria tẽperẽ. Quis eni eũ non ti
tan⸗ meat: qui eſt paratus occidere? Sequarq; ueſtigia ꝓpoſitionis tuæ ſeruãs certa in illis eruditiſſimis libris:quos
ona anꝗᷓ legerẽ cõfutaui. Dicis te accuſationẽ meã ad eos tm̃ miſiſſe: qui meis uerbis læſi fuerãt: & nõ ad plures: qa
cete⸗/ nõad oſtẽtationẽ: ſed ad ædificationẽ xpᷣianis loᷓndũ eſt. Et unde oro te: libroꝶ tuorum ad me fama puenit:
trcl Quis eos Romæqs in Italia? quis Dalmatiæ diſſeminauit: Si in ſcriniis tuis & amicoꝶ tuoꝶ latebãt: ad me
Noo quõ mea crimĩa pᷣuenerũt Et audes dicere: te nõ ad oſtẽtationẽ: ſed ad ædificationẽ: quaſi xpᷣianũ loꝗ:ꝗ de ſe
um ne ſenex tãta cõfingis: ꝗᷓta nõ diceret de latrone homicida: De ſcorto meretrix? Scurra de mimo!? qui parturis
nldann mihi mõtes criminũ? & gladios quos defigas in iugulũ meũ: tãto añ tpe exacuis? Iccirco ne cæreales & anabaſ-
gl ſii tui ꝑ diuerſas ꝓuĩcias cucurrerũt: ut laudes meas legerẽt! Vt panagyricũ tuũ pangulos & plateas: ac muli/
vho⸗ erculaꝶ textrinas recitarẽt! Hæc eſt tua illa ſãcta uerecũdia: hæc ædificatio xp̃iana. ſic modeſtus es: ſic prudẽs:
uten ut cateruati de occidẽte ueniẽtes mihi tua maledicta narrauerint:ita memoriter & cõſentaneæ: ut ego cogerer
guc⸗ nõ ſcriptis tuis: quæ necdũ legerã: ſed ſcriptoꝶ rñdere opinionibus: & uolãtia toto orbe iacula falſitatis:clyp/⸗
Imiiu Peo ueritatis excipe. Sequit᷑ in epiſtola tua. noli multo auro redimere notariũ meũ: ſicut amici tui de meis pe/
cung riarchõ ſchedulis: nõdũ emẽdatis: nõdũ ad puꝶ digeſtis fecerũt: ut facilius falſare poſſẽt:qd aut nullus hiet:
9o aut admodũ pauci. Gratis a me miſſũ ſuſcipe codicẽ: quẽ cẽſu magno cuperes cõparatũ. Nõ te pudet pœmii:
rlo. Ego auro redlimerẽ notariũ tuũ. Et ꝗs talis ac tãtus eſt: ut audeat cũ Crœſo & Dario pugnare diuitiis? Vt ſu⸗
. PPdii. ciiit.

bitũ demaratũ:& nõ craſſũ ꝑptimeſcat?:Vſq; adeo ne obduraſti frõtẽ: ut mẽdacio ponas ſpem tuã? & æſtimes

te ꝓtegi poſſe mẽdacio? Et qcqd finxeris: tibi credẽdũ putes? Quis bethleẽ de cubiculo fris Euſebii furatus eſt

epiſtolã laudatricẽ tuã? Cuius artificio: & a cuius miĩſteriisin ſãctæ Fabiolæ hoſpitio & uiri xpᷣiani & prudẽtis
Oceani ĩuentus eſt codex:quẽ illi nunꝗᷓ uiderãt? An iccirco te æſtimes ĩnocentẽ: ſi ꝗcquid tuũ eſt: in aliis cõfe
rasQuicũq; te offẽderit ꝗᷓuis ĩnoxius eſt: ilico crimĩoſus fiet. habes enĩ ꝑ qd Dianæ eſt uicta pudicitia. quod
Giei magñ pᷣtulit ſãctitati. ꝓpter qd Iudas tradidit dĩũm ſuũ. Videamus tũ ꝗd meus neceſſarius de ſchedu/
lis ſuis necdũ emẽdatis: & nõdũ ad puꝶ digeſtis falſauerit. Et ob id facilius ei falſatæ fuerint: ꝙ aut nullus eas
hret: aut admodũ pauci. Et an ſcripſi: & nuc eadẽ deo mediãte ꝓteſtor: me nõ ꝓbaſſe accuſationẽ eius: nec cu/
iuſꝗᷓ xpᷣiani in xpᷣianũ. Quid enĩ neceſſe eſt in multoꝶ ſcãdalo ruinaq; ꝓferri: quæ ſecreto aut corripe ualeas:
aut emẽdare- Sed quia unuſqſq; uiuit ſtomacho ſuo: & amicus nõ ſtatĩ dns eſt alterius uolũtatis:ſicut accu/

ſationẽ etiã uerã rephẽdo: ſic falſitatẽ ſchedulaꝶ in ſctõ uiro nõ ſu ſcipio. Quid enĩ hõ latinus de ĩterpretatio

ne græca potuit ĩmutare Aut ꝗd ſubtraheret uel adderet in libris periarchõ: ubi ſic cõtexta ſũt oĩa: & alteꝶ pẽ
det ex altero: ut ꝗeqd tollere uolueris uel addere:qᷓſi panus ĩ ueſtimẽto ſtatiĩ appareat: Quod ergo me mones

ipſe facito: paululũ ſaltẽ humani:ſi nõ xpᷣ iani pudoris aſſume.ne deſpecta & calcata cõſciĩa tua: uerbis te pur/
gatũ putes: ꝗ rebus urgeris. Si Euſebius auro redemit inemẽdatas ſchedulas: quas falſaret: tu pfer tuas:quæ

falſatæ nõſint. & ſi ꝓbaueris nihil in eis hæreticũ: tũc ille crimĩe tenebit᷑ falſitatis. qᷓuis mutes: ꝗuis corrigas:
catholica nõ ꝓbabis. Si enĩ error eſtin uerbis aut in paucis ſ- ſibus:poſſũt detrũcari mala:& bona pro his repo

ni. Vbi aũt tota diſputatio æꝗᷓlis eſt: ut uniuerſæ ronabiles creaturæ: quæ ꝓpria uolũtate corruerãt: ĩ unũ po/
ſtea reuertant ſtatũ: ut rurſũ ex eodẽ pᷣncipio aliæ ſint ruinæ.qd hẽs emẽdare: niſi cũcta mutaueris? Quod ſi

facere uolueris: iã nõ libros alienos ĩterpᷣtaberis: ſed cõdes tuos. Hoc aũt cuiuſmodi argumẽtũ ſit: nõ ĩtelligo.
qa ĩquit ĩemẽdatæ & nõdũ ad puꝶ digeſtæ erãt ſchedulæ: iccirco facilius ab Euſebio aræ ſũt. Aut ego tardi
or ſũ:aut mihi ſatis fatuũ & obtuſũ uidet᷑: ſi nõdũ emẽdatæ nec ad puꝶ digeſtæ erãt ſchedulæ: ꝙ error eaꝶ Eu
ſebio ĩputet᷑. nõ id ĩputabit᷑ Euſebio: ſed moræ & tarditati tuæ: qui emẽdare ceſſaſti. Et in eo ſolo erit ille cul/
pabilis: qa ſcripta tua cito diſſemĩauit in uulgus: quæ tu paulatim emẽdare decreueras. Sin aũt ut tu uis: eas
falſauit Euſebius: qd cauſaris atq; pᷣtendis ĩemẽdatas & necdũ ad puꝶ digeſtas in publicũ prupiſſe/ Et emen/

datæ enĩ & nõ emẽdatæ ſimilẽ recipiũt falſitatẽ. Nullus ĩquis eos hẽbat libros: aut admodũ pauci. In uno ſer/

mone ꝗqta diuerſitas? Si nullus eos hẽbat: quõ apud paucos erãt? Si pauci hẽbant: cur nullũ habuiſſe mẽtiris:
Cũ aũt dicas apud paucos fuiſſe: & teipſo cõfitẽte ſubuerſũ ſit: ꝙ nullus habuerit: ubi eſtillud: ꝙ qreris auro
redẽptũ notariũ tuũ Dic nomẽ notani: ꝗtũ auꝶ datũ ſit: ubi: per quẽ:aut cui datũ. Vtiq; pditorẽ tuũ abieciſti
añ: & tãti facinoris reũ a tuo cõſortio ſeparaſti. Vide ne magis illud ueꝶ ſit a paucis illis amicis tuis & Euſebio
& cæteris data exẽplaria: quæ ita ĩter ſe cõgruũt: atq; cõſentiũt: ut ne pũcto quidẽ aliqd ab altero differãt. De/
ĩde cuius prudẽtiæ eſt: dare exẽplarillis: qd nõdũ emẽdaueras? Scriptæ ad puꝶ nõ erãt ſchedulæ: & emẽdan/

dos errores tuos iã alii poſſidebãt. Sẽtiſne nõ hærere ĩter ſe mẽdaciũ. Et qꝗ tibi in articulo tpis ꝓfuit: ut eoꝶ⸗

ſnĩas ſubterfugeres patere diſcuſſũ? & tuis te uerbis redargui: Ex quo apparet iuxta ĩclyti oratoris Elogium te
uolũtatẽ hr̃e mẽtiẽdi: artẽ fingẽdi nõ hr̃e. Sequarordinẽ epiſtolæ. & ipſa ut locutus es uerba ſubnectã. Eloqn
tiã ut dicis tuã: & in pfatione mea laudaſſe me fateor. & etiã nũc laudarẽ: niſi tu eã cõtra Tullii tui ſniam mul
ta iactãtia faceres odioſã. Vbi iactaui eloqntiã meã: qui etiãa te laudatã nõ libẽter accepi? An hoc dicis: qa nõ
uis ſubdola pᷣdicatiõe palpari: apte accuſaberis: ut qui laudãtẽ reſpuis: ſẽtias criminãtẽ. Impitiã aũt tuãnõ tã
ſtultus erã: ut rephenderẽ: quã nemo põt fortius accuſare: niſi tu ip̃e dũ ſcribis. Sed uolui oſtẽdere cõdiſcipu/
lis tuis: qui tecũ nõ didicerũt lr̃as: qd per trigita annos in oriẽte ꝓfeceris: qui ꝓcacitatẽ di
ſertitudinẽ: & maledicere oĩbus bonæ cõſciæ ſignũ arbitraris. Ne tibi ut dicis ferulas adhibeo: neq; athenoge/-
ronta meũ ſcutica & plagis lras docere cõtendo. Sed qa flumẽ eloꝗntiæ tuæ: atq; doctrinæ oẽs tractatores fer/
renõ poſſumus: & ĩgenii acumiĩe pſtringis oculos nr̃os:in tãtũut oẽs tuos ĩuidos putes:certatiĩ oppᷣmere te cu
pimus. Ne ſi ſemel in ſcribẽdo obtinueris pncipatũ: & in eloꝗᷓntiæ arce ſteteris: cũctis nobis qui aliud ſcire uo
lumus: mutire nõ liceat. Ego philoſophus rhetor grãmaticus dialecticus hebræus græcus latinus trilinguis:
hoc modo & tu bilinguis eris: qui tãtã habes græci latiniq; ſmonis ſcĩiam: ut & Græci te latinũ: & Latini tegræ
cũ putẽt. Et papa Epiphanius wey Ia αισoα quia qnquelinguis contra te: & Amaſiũ tuum loquitur.Si/
mulq; admiror qua temeritate cõtra tãtaꝶ artiũ uiꝶ audeas dicere. Tu qui tot diſciplinaꝶ oculis uigilas: quõ
uenia donãdus es: ſi erraueris & nõ ppetuo pudoris ſilẽtio cõtegendus. Quod cũ legiſſẽ: & me putarẽ alicubi
in mone lapſũ qui enĩ in uerbo nõ peccat: iſte pfectus eſt)& ſuſpicarer eũ aliqd meoꝶ ꝓlatuꝶ eſſe uitioꝶ: ſu⸗

bito ĩtulit añ biduũ mihiꝗᷓ proficiſceret haꝶ baiulus in manus uenerunt: quæ in me declamaſti. Vbi eſt lergo

qd minaris & dicis:quõ donãdus es uenia: ſi erraueris & nõ ppetuo pudoris ſilẽtio cõtegendus? niſi forte præ
anguſtia tpis nõ potuiſti ea in ordinẽ digerere. Aut aliquẽ de eruditis cõducturus eras: q in opuſculis meis gẽ
maꝶ eloꝗᷓntiæ tuæ ornamẽta ꝑquireret. Supra ſcripſiſti gratis a me miſſũ codicẽ ſuſcipe:quẽ cẽſu magno cu
peres cõparatũ: & nuũc humilitatis p̃ſtigiis loꝗᷓris: imitari te uolui: ſed refeſtinãte eo qui ad te remeabat: malui
paucis ad te ꝗᷓ ad alios ꝓ tuis maledictis latius ſcribere. Et ĩterĩ audacter frueris ĩperitia tua. Semel enĩ cõfeſſus

es dicẽs.ſupflua tibi rephẽſio fuit ĩ paucis: quæ pfeſſa nobis habet᷑ ĩ oibus. Nec rephendã qd cõparatũ codicẽ

pro empto

1

ims
lgeſt
dets
8e
ul
hell⸗
ben
Nec,
nlen⸗
taccu⸗
ctato
p
nones
vepur
egne
mi
hnge
oll
Algn
otunl
eanll
leal⸗
iisze⸗
emen⸗
noler
ins⸗
auto
kalſti
ſbio
De/
ehn⸗
eſoß
tumt
Hoi
mmnl
nota
apo⸗
ni
ge
sker⸗
tecl
re vo
gs
regnt

11.

pro empto poſueris:cũ cõparatio æqualiũ ſit: emptio p̃cii annumeratio: & feſtinãte eo ꝗ ad te remeabat:ſor/
didiſſimæ elocutiõis wepiσαονο“αοa ſéſibus rndebo: & te nequaꝗᷓ ſolœciſtã acharbarum: ſed mẽdacẽ ſub/
dolũ ĩpudicũ cõuincã. Si ad me tm epiſtolã ſcribis: ut me cõmoneas: & emẽdatũ uelis: ne cæteris ſcãdalũ faci
as: & aliis furẽtibus iugulent alii: cur libros cõtra me ſcribis ad alios: & legẽdos p ſatellites tuos toto orbe diſp
gis? Vbi eſt ſyllogiſmus tuus: quo me irretire conaris & loꝗᷓris/ Quẽ ĩ hoc magr optime emẽdare cupiebas: ſi
illos ad quos ſcribis: nihil deliqrant? Si me quẽ arguis: nõ ad me ſcripſeras? & ego tuis rũdebo tibi ßmonibus
quẽ emẽdare cupiebas magr ĩdocte Eos ne quinõ peccauerãt? An me ad quẽ nõ ſcripſeras Brutos putas eſſe
lectores: & oẽs nõ ĩtelligere prudẽtiã tuã Immo malitiã: qua & ſerpẽs prudẽtior fuit cũctis beſtiis ĩ paradiſo:
ut a meſecretã admonitionẽ flagites: quẽ publica accuſatiõe pſeq̃ris: & nõ te pudet accuſationẽ tuã apologiã
uocare? Quereriſq;: curopponã clypeu pugiõi tuo: & tibi qᷓſi religioſus & ſãctulus pſonã humilitatis ĩponis
& dicis. Si errauerã: ꝗqᷓre ſcribis aliis: & nõ meipſũ redarguis hoc ipſũ ĩ te retorq̃ bo. Quicqd enĩ me nõ feciſſe
cauſaris: qᷓre nõ ipſe feciſti? Welut ſiꝗs pugnis aliquẽ: calcibuſq; collidẽs: ſi reſiſtere uoluerit dicat ei. None ti/
bi pᷣceptũ ẽ:ꝗ te pcuſſerit ĩ maxillã: pᷣbe illi & alterã? Quid enĩ bone uir tibi p̃ceptũ ẽ: ut me uerberes?: Oculum
mihi efſodias & ſi paululũ me cõmouero: euãgelii mihi præcepta cãtabis. Vis ſcire totas argutiaꝶ tuaꝶ ſtro/
phas & uulpeculaꝶ ĩſidias: quæ hitãt ĩ pietinis: de ꝗqbus Ezechiel loquit᷑.qᷓſi uulpes ĩ deto ꝓphetæ tuiiſrael.
Auſculta qd feceris. Ita me ĩ tua pᷣfatiõe laudaſti: ut obiicerent᷑ mihi laudes tuæ: & niſi me alienũ tãto laudato
redixiſſẽ: hæreticus iudicarer. poſtꝗᷓ reppuli crimĩa. i. laudes tuas: & abſq; ĩuidia tuinomiĩs: rũdi crimĩbus: nõ
crimĩatori: atq; ut me catholicũa te ĩfamatus ꝓbarẽ: iuectus ſũ ĩ hæreticos. iraſceris: furis: & luculẽtiſſimos li

bros cõtra me cudis.quos cũ legẽdos & cãtandos oĩbus tradidiſſes: certatĩ ad me de Italia & urbe Roma atq;

Dalmatia ſcripta uenerũt:qbus me laudator pᷣſtinus ornaſſet p̃coniis.ð Fateor ilico ad obiecta rñdi: & me non
eſſe hæreticũ totis uiribus ꝓbare conatus ſũ. Miſiq; hos ipos apologiæ meæ libros ad eos quos tu uulneraue/
ras: ut uenena tua nr ſeqᷓret᷑ antidotus. Ob hãc culpã mittis mihi & pores libros & recẽtẽ epiſtolã plenã iniu/

rias: & criminũ. Quid me uis facere bone amice? Taceã? Videbor crimẽ agnoſcere. Loꝗr:! Ierres me gladiis tu

is: & accuſationẽ nõ iã eccleſiaſticã: ſed tribunaliũ cõminaris. Quid feci? Quid cõmerui?In quo te læſi quia
me negaui hæreticũ? qa te laudibus duxi ĩdignũ? quia hæreticoꝶ fraudulẽtias & piuria apto mõe deſcripſi.
Quid ad te:q & catholicũ & ueracẽ te eſſe iactas: q libẽtius me accuſas ꝗᷓ te defẽdis. Nuũ mea defẽſio accuſatio
tua eſt? Aut aliter orthodoxus eſſe nõ poteris:niſi me hæreticũ cõprobaris. Quid tibi ꝓdeſt ſocietas mea Aut
quæeſtiſta prudẽtia? Accuſatus ab alus: accuſas aliũ. Ab alio appeteris: & illi tergũ obuertẽs: qeſcẽtẽ cõtra te p
uocas. Teſtor mediatorẽ Ieſũ: ĩuitũ me & repugnantẽ ad hæc uerba rũdere. Et niſi tu ꝓuocares ſemp taciturũ
fuiſſe. Deniq; noli me accuſare: & ego ceſſabo eltlete⸗ Qur enĩ eſt audiẽtiũ ædificatio: duos ſenes iter ſe p/
pter hæreticos digladiari:p̃ſerti cũ am bo catholicos ſe uideri uelit/ Omittamus hæreticoꝶ pr̃ociniũ: & nulla
erit ĩter nos cõtẽtio. Eodẽ feruore quo Origenẽ an laudauimus: nũc laudatũ eũ toto orbe dãnemus. Iũgamus
dextras: aĩos copulemus: & duos oriẽtis atq; occidẽtis alacri ſeqmur ĩceſſu. Errauimus
iuuenes: emẽdemur ſenes. Si fr es: me gaude correctũ. Si amicus ſi ũ: de cõuerſione tua debeo gratulari. Quã/
diu ĩter nos iurgiũ fuerit: uidebimur recta fidẽ neceſſitate dicere:nõ uolũtate. Inimicitiæ nr̃æ ĩuicẽ nobis tol⸗
lũt teſtimoniũ ueræ pniæ. Si unũ credimus: ſi idẽ & uolumus & nolumus: ex quo firmas naſci amicitias etiã
Catilĩa teſtat᷑: ſi hæreticos pariter odimus: & ueterẽ æq; danamus errorẽ: qd cõtra nos tẽdimus. cũ eadẽ oppu
gnemus: eadẽ defẽdamus. Ignoſce mihi: ꝙ Origenis eruditionẽ & ſtudiũ ſcripturaꝶ an ꝗᷓ eius hæreſim pleni
us noſſẽ: in iuuenili ætate laudaui. & ego tibi dabo ueniã: ꝙ apologia libroꝶ eius cano ſcripſeriscapite. Añ bi
duũ ꝗᷓ ad nos epiſtolã ſcriberes: libellos meos in manus tuas ueniſſe teſtaris. Et iccirco non habuiſſe ſpatiũ ex
ocio rñdendi. alioqn ſi meditatus in nos paratuſq; dixiſſes: fulmĩa iacere nõ crimĩa uidereris. Et qs tibi credet
hoĩ ueraciſſimo:ut negociator oniẽtaliũ merciũ ꝗ & hinc deportata uẽdere neceſſe habebat: & ibi emere: quæ
huc rurſus adueheret: biduũ tmaqlegiæ fuerit: ut rapti & ex tpe cõtra nos dictare epiſtolã cogereris? Libri enĩ
tui quos limaſti ꝑ trienniũ:diſertiores ſũt. niſi forte nõ fuit ĩpræſentiaꝶ ꝗᷓ tuas emẽdaret nenias. Et iccirco oẽ
iter dictiõis tue al. q; palladis arte ſalebris & uoragĩbus uitioꝶ ĩcidit᷑. Tã aptũ tpis mẽdaciũ eſt: ut nõ dicã re-
ſpõdere:ſed legere biduo mea ſcripta nõ potueris. Ex quo apparet te illã epiſtola aut pluribus diebus ſcripſiſ/
ſe: ut ſtili ipſius elegãtia ꝓbat.aut ſi tumultuaria dictatio eſt: nimiũ te negli gẽtẽ:q cũ extpalis talis ſis medita
tus deterior fueris. Illud aũt qd tergiuerſaris: & dicis te ea trãſtuliſſe de græco: quæ ego pus latino ᷣmone tra
ſtulerim: nõ ſatis ĩtelligo qd uelis dicere:niſi forte adhuc cõmẽtarios ad epheſios crimĩaris. & qᷓſi nihil tibi ſu/
per hoc rũſũ ſit: obduras frõtis ĩpudentiã: nec auribus obturaris uoces recipis ĩcantantis. Nos ĩ cõmẽtariis &
illis & aliis & nr̃as & alioꝶ ſnĩas explicauimus: apte cõfitẽtes quæ ſũt hæretica: quæ catholica. Hicẽ enĩ cõmẽ/

tarioꝶ mos & explanãtiũ regula: ut opiniões ĩ expoſitiõe uarias pſequat᷑ .& qd uel ſibi uel aliis uideat᷑:ediſſe/

rat. Et hoc nõ ſolũ ſãctaꝶ ĩterpretes ſcripturaꝶ:ſed ſæculariũ quoq; lr̃aꝶ explanatores faciũt:tã latinæ liguæ
ꝗᷓ græcæ. Iu ĩ libris periarchõ idipſũ obtẽdere nõ potes. arguet enĩ te p̃fatiũcula tua: in ꝗᷓ polliceris detrũcatis
malis: & quæ ab hæreticis addita fuerãt: optima remãſiſſe. ut ꝗcqd ibi uel bonũ uel maluũ dixeris: iã nõ ei ĩpu/
tet᷑: quẽ trãſſers. ſed tibi: q ĩterpᷣtatus es. niſi forte hæreticoꝶ errores emẽdare debueras: & Origenis mala ꝓfer
reĩ mediũ. Sed de hoc: qa nos remittis ad codicẽ: añ tibi rndimus: ꝗᷓ tua ſcripta legeremus. De Pãphili libro:
V⸗ *Cy.

Cv.

ðð

nò ridiculoſa ut tu ſcribis: ſed ridicula mihi forte res accidit: ut poſtꝗᷓ Euſebii aſſeruerĩ eẽ nõ Pãphili:ad extre-
mũ huc dixeri: etiã me ennos plurimos hoc putaſſe ꝙ Pãphili fuerit: & a te exẽplar huius uolumis mutuatũ.
Vide ꝗ̃tũ timeã cachĩnos tuos: ut etiã nũc eadẽ ĩgerã. De tuo codice ꝗᷓſi Pãphili exẽplar accepius. Credidi xpᷣia
no: & credidi monacho. nõ putaui tãtũ ſceleris a te poſſe cõfingi. Poſtea uero ꝑ ĩterpᷣtationẽ tuã: ꝗᷓſtiõe cõtra
Origenẽ toto orbe cõmota ĩ qᷓrẽdis exẽplaribus diligẽtior fui.& ĩ cæſariẽſi bibliotheca Euſebii uolumĩia reppi
amοMαα ρρπιgä*νιρ. Quæ cum legiſſé: pᷣmũ eũ liby dephẽdi: quẽ tu ſolũ ſub noĩe martyris edidiſti de filio
& ſpu ſctõ:ĩ bonã partẽ plæriſq; blaſtemiis cõmutatis. Et hocuel Didymũ uel te: uel aliũ feciſſe neſcio quẽ q
tu aptiſſime ĩ libris piarchõ feciſſe cõuinceris: maxĩe cũ idẽ Euſebius (lut iã ĩ duobus libris docui)ſcribat: Paphi
lũ nihil ꝓprii opis edidiſſe. Dic ergo & tu: a quo exẽplar accepis nec mihi ad ſubterfugiẽdũ crimẽ mortuos ali
quos noĩes:ut cũ auctorẽ ondere nõ potueris: aliũ ꝓferas ꝗ nõ poſſit rñũdere.Sin aũt riuulus ille ĩ tuis ſcriniis
fõtẽ hẽt: ꝗd ſequat᷑ etiã me tacẽte nõ dubitas. Veꝶ fac ab alio quolibet amatore Origẽis libris huius titulũ: &

auctoris uocabulũ còmutatũ: cur hocã latinã liguã uertis? Videlicet ut teſtionio marryris oẽs Origenis ſcrip⸗/

tis crederẽt: pᷣmiſſa munitiõe tãti auctoris & teſtis? nec tibi ſufficit doctiſſimi uiri apologia: niſi ſcribas & ppri
um uolumẽ ꝓ defẽſione eius:qbus ꝑ multos diſſemĩatis: tuto ia libros piarchõ uertis e græco: & hos ipos pᷣfa⸗
tiõe cõmẽdas dicẽs:nõnulla ĩ his ab hæreticis deprauata: quæ tu de alioꝶ libroꝶ Origenis lectione correxeris.
Me quoq; laudas: ne tibi amicoꝶ meoꝶ ꝗſpiã cõtradicat. Origẽis ꝓphetica phyſica pdicas. Eloqᷓntiã meã fers
Tcælũ: ut ĩ finẽ ĩ cœnũ depᷣmas: ffem & collegã uocas: & imitatorẽ te mei opis cõfiteris. Cũq; a me trãſlatas Ori
genis. Ilxx. homelias: & nõnullos tomos ĩ apoſtolũ iactes: in ꝗbus ſic cũcta limaueri: ut nihil ĩ illis qc a fide ca
tholica diſcrepet: latinus lector ĩueniat: nũc eoſdẽ libros hæreticos crimĩaris: & uerſo ſtilo quẽ pᷣdicaueras:qa
cõſortẽ putabas accuſas: qm mõ pfidiæ tuæ cernis inimicũ. Quis e duobus calũniatorẽ martyris Ego q illũ di
co hæreticũ nõ fuiſſe: nec ſcripſiſſe lib: qui ab oĩbus rephẽdit᷑:an tu q uolumẽ hoĩs Arriani titulo cõmutato
ſub noĩ̃e martyris edidiſti Nõ tibi ſufficit ſcãdalũgræciæ: niſi illud & ĩ latioꝶ auribus ĩgeras: & ĩclytũ marty⸗
rẽ: tua ꝗᷓtũ ĩ te ẽ trãſlatiõe deformes? Tu qdẽ alia mẽte feciſti: nõ ut martyrẽ argueres: nõ ut me accuſares: ſed
ut Origenis ꝑ nos ſcripta defẽderes. Attñ cito romanã fidẽ apoſtolica uoce laudatã: iſtiuſmodi pᷣſtigias nõ re
cipe: etiã ſi ãgelus aliter annũciet ꝗᷓ ſemel pᷣdicatũ ẽ: Pauli auẽte munitã nõ poſſe mu tari. Ergo fr ſiuea te falſa
tus ẽ liber(ut multi putãt)ſiue ab altero: ut tu forſitã pſuadere conaberis: & temere credidiſti hæretici homiĩs
oνπτπιιπÜππ eſſe martyris muta titulũ: & romanã ſimplicitatẽ tãto piculo libera. nõ tibi expedit: ut Pp te clariſſi

mus martyr hæreticus iudicet᷑. Vt ꝗ effudit ꝓ xpᷣo ſãguinẽ cõtrarius fidei xpᷣi approbet᷑. Dic potius:ĩueni libxʒ

putaui illũ martyris: ne timeas pnĩam. Iã tenõ urgebo: nõ q̃rãa quo accepis. uel mortuoꝶ aliquẽ noĩato: uel
ĩ platea ab ignoto hoiĩe te emiſſe dicito. Nõ enĩ dãnationẽ tuã Grimusſeccénerſone. Melius ẽ ut tu erraueris
ꝗ ut martyr hæreticus fuerit. Interi de pnti cõpede: utcũq; erue pedẽ. In futuro iudicio tu uideris: qd ad marty
ris cõtra te rñdeas ꝗᷓ rimõias. Proponis etiã tibi qd nemo obiicit: & diluis qd nullus accuſat. Ais. n. ꝙ ĩ meis liis
legeris. Dic ꝗs tibi pmiſit ut terpᷣtans: qdã auferres:qᷓdã mutares:qᷓdã adderes Statĩ qʒ tibi ipᷣe rũdes: & cõtra
me loꝗ ris. En tibi dico. Quæſo qs pmiſerit: ut ĩ cõmẽtariis tuis: ꝗdã de Origene: ꝗᷓdã de Apollinare: qᷓdã de te
ipo ſcriberes: Et nõ de Origene totũ: aut ex te: aut ex alio. Interi ĩ te:dũ aliud agis crimẽ fortiſſimũ ꝓdidiſti: &
oblitus es ueteris ꝓpuerbii.mẽdaces memores eẽ debere. Dicis enĩ me ĩ cõmẽtaris meis:ꝗᷓdã de Origene:qᷓ dã de
Apollinare: ꝗqᷓdã ex me ipo poſuiſſe. Si ergo Apollinaris ſũt & Origenis quæ ſub alioꝶ noĩe poſui: quõ ĩ libris
tuis mihi crimẽ ĩpingis ꝙ qn ſcribo alius hoc dicit: ꝗqdã ſic ſuſpicat᷑:alius ille & qdã ego ſim. Inter Apollinarẽ
& Didymũ & explanatiõis ſtilus & dogmatũ magna diuerſitas ẽ. cũ ĩ uno capitulo diuerſas pono ſnĩas:nuũ cõ
trarios ſẽſus ſeq credẽdus ſũ? Sed hæc alias. Nũc ꝗᷓro a te:qs tibi obiecerit: ꝗre de Origene uel abſtuleris ꝗᷓdã:
uel addideris: uel mutaueris: & te ꝗſi ĩ eculeo appẽſũ ĩterrogauerit: bona ſũt: an mala quæ trãſtuliſti? Fruſtra
ſimulas ĩnocẽtiã: ut ĩterrogatiõe ſtulta uerã pcõtationẽ extenues. Ego nõ accuſaui ꝗᷓre Origenẽ p uolũtate trã/
ſtuleris. Hoc enĩ & ipe feci:& a me Victorinus Hilarius Ambroſiuſq; fecerunt. Sed ꝗᷓre traſlationẽ hæreticã
pfatiõis tuæ teſtionio roboraſti: Cogis me eadẽ rurſus iterare:& p meas lineas ĩcedere. Dicis eni ĩ eodẽ ꝓlogo te
ea quæ ab hæreticis addita fuerãt ãputaſſe: & p his repoſuiſſe bona. Si hæreticoꝶ mala abſtuliſti: ergo quæ di
miſiſti uel addidiſti: aut Origenis erut aut tua: quæ utiq; quaſi bona poſuiſti. Sed multa in his mala negare
nõ poteris. Quid ĩquies ad me? Origeni ĩputa. Ego enĩ ea tm quæ ab hæreticis addita fuerũt: commutaui. Ex-
pone cauſas:quare hæreticoꝶ mala tuleris: & Origenis ĩtegra dereliqris. Nonne perſpicuũ eſt:ꝙ mala Orige

nis ex parte ſub hæreticorũ nũcupatione damnaueris: & ex parte ſi uſceperis quia nõ mala ſed bona:& tuæ eſ/

ſe fidei iudicabas: Hæc ſũt de quibus quæſiui utrũ bona eſſẽt an mala. Quæ in pᷣfatione laudaſti: quæ ampu
tatis peſſimis: quaſi optima mãſiſſe cõfeſſus es: & te in ueræ argumẽtationis appẽdi eculeo.ut ſi bona dixeris
hæreticus cõprehendaris. ſi mala: ſtatim audias: curergo quæ mala ſũt: in p̃fatione laudaſti? Et nõ illud adiũ
xi: qd tu callide ſimulas: cur quæ mala erãt: ad latinorũ noticiã traſtuliſti? Mala enĩ oſtendere interdũ nõ do
centis ẽ: ſed uitãtis: ut caueat lector: nõ ut ſequat᷑ errores. ut nota contẽnat:quæ nõnunꝗᷓ ignota miraculo ſũt:
Et audes poſt hæc dicere: ꝙ ego auctor taliũ ſcriptoꝶ ſim. tu aũt ut ĩterpres: in quibus emẽdare aliqd potueris
plus egeris ꝗᷓ interpres. in quibus nõ potueris:ſolũ interpres fueris. Rone iſta diceres: ſi libri tui periarchõ præ
fatiunculã nõ haberẽt. Quod & Hilarius in trãſferẽdis eius ho meliis fecit ut & bona & mala nõ interpᷣti: ſed

ſuo ĩputarent᷑ auctori. Si nõ dixiſſes amputaſſe te peſſima: & optima reliqſſe: utcunq; de luto cuaderes E-loe

tin
bn
b
1
de
ert
8
dap
Nl
ur

r

man,
eſe
Bnor
telalin
homi
clunſl
ilbe
beuel
nens
uun
dölis
cotn
icete
ſA
ice
bis

7

nate

ultri
tetti⸗
netci
owot
urch
egite
1.
Dg
le /
ne
lens
gi
0
Dlür
ens
tz
4

ſoc

eſt qd deſtruit ſtrophas ĩgenioli tui: & te hĩc ĩde cõſtrictũ euadere nõ ſinit. Nec in tãtũ abutare ſimplicitate
lectoris: & ſic oẽs ꝗ tuã ſcripturã lecturi ſũt: brutos putes.ut cũ uulnera putreſcere ſinas ſano corpori te ĩpo/
nere emplaſtra nõ rideãt. De carnis reſurrectiõe ꝗd ſẽtias: iã ĩ apologia tua didicimus: nullo mẽbro ãputato
nec aliꝗᷓ parte corporis deſecta. Hæcẽ tuæ ſimplicitatis pura & apta cõfeſſio: quã ab oĩbus italiæ epis aſſeris eẽ
ſuſceptã. Crederẽ dicẽti: niſi me dubitare de te iſte liber: nõ Pãphili faceret. Et tũ miror quõ ꝓbauerit Italia:
qd roma cõtẽpſit. Epi ſuſcepunt: qd fides apoſtolica cõdẽnauit? Scribis quoq; me lris ĩdicaſſe ꝙ papa Theo
philus expoſitionẽ fidei nupꝑ ediderit: quæ ad nos necdũ puenit: & polliceris: ꝙ qcꝗd ille ſcripſerit: tu ſeqᷓris.
Ego me hoc ſcripſiſſe nõ noui:nec iſtiuſmodi unꝗᷓ Iras direxiſſe. Sed tu iccirco ad ĩcerta cõſẽtis: & his ꝗᷓ qlia fu
tura ſint neſcis: ut certa declines: & ad eoꝶ nõ tenearis aſſẽſũ. Duas ſynodicã & paſchalẽ eius epiſtolas contra
Origenẽ illiuſq; diſcipulos: & alias aduerſũ Apollinarẽ & eũdẽ Origenẽ ꝑ hoc ferme biẽniũ ĩterpᷣtatus ſũ:& ĩ
ædificationẽ eccleſiæ legẽdas nr̃æ liguæ hoĩbus dedi. Aliud opeꝶ eius neſcio me trãſtuliſſe. Et tũ tu qui papæ
Theophili dicis teĩ oĩbus ſẽtẽtiã ſeq:caue ne hoc magr̃i & cõdiſcipuli tui audiãt. & offẽdas ꝗᷓplurimos: qme
latronẽ: te martyrẽ uocãt. ne iraſcat᷑ is tibi:q cõtra papã Epiphaniũ ad te epiſtolas dirigens: hortabat᷑ ut ꝑpma
neres ĩ fidei ueritate. ut nõ mutares ullo terrore ſẽtẽtiã. Quæ epiſtola holographa tenet᷑ ab is:ad quos plata ẽ
Et poſt hæc moretuo loq̃ris: ut de quo ſupra dixeras: ego tibi etiã furẽti ſatiſfaciã. Nũcdicis qd tibi uidet᷑: ha
bes ne ultra aliqd: quo neruos tuæ loqꝗcitatis ĩtẽdas? Et ĩdignaris: ſi putide te loq arguã: cũ com œdiaꝶ turpi/
tudines & ſcortoꝶ amatorũq; ludicra eccleſiaſticus ſcriptor aſſumas. Porro qdĩterrogas qn papæ T'heophi
li ſẽtẽtiã ſeq cœperi: eiq; fidei coĩone ſociatus ſim: & ipᷣe tibi rũdes: tũc credo: qñ Paulu quẽ ille dãnauerat ſũ
mo niſu: ĩ oĩbus ſtudiis defẽdebas: q eũ ꝑ ĩperiale ſcriptũ recipe ſacerdotiũ: qd epᷣali iudicio amiſerat: ĩſtiga
bas. Nõ pus ꝓ me rndebo: ꝗᷓ de alioꝶ iniuriis loq̃r. Cuius ẽ hũanitatis: cuius ue clæmẽtiæ: ĩſultare alioꝶ miſe
riis: & uulnera cũctis aliena mõſtrare? Sic ne te docuit ille ſamarites ſeminecẽ ad ſtabulũ reportare? oleũ pla/
is ĩfũdere mercedẽ ſtabulario polliceri? Sic reuectã ouẽ: reptã dragmã: ꝓdigũ filiũ legis eſſe ſuſceptũ? Eſto
ego te læſeri: & qbuſdã ut dicis ſtimulis ad maledictoꝶ inſaniã ꝓuocari: ꝗd meruit hõ latẽs: ut nudares cica⸗/
tricẽ eius: & obductã cutẽ ĩſpato dolore reſcĩderes! Nõne etiã ſi ille dignus eſſet cõtumeliis: tu facere nõ debe/
res? Aut ego fallor: aut illud ẽ ueꝶ qd plurimi iactitãt: te Origeniſtaꝶ hoſtes ĩ illo pſeq.& ſub occaſiõe unius
Tutrũq; ſæuire. Si papæ Theophili ſẽtẽtiis delectaris: & nefas putas põtificũ decreta couelli: qd de cæteris di/
cis: quos ipe dãnauit? Quid de papa Anaſtaſio: de quo nulliſ(ut ais)ueꝶ uidet᷑: ut tãtæ urbis ſacerdos: uel ĩno
cẽti tibi iniuriã facere potuerit: uel abſẽti. Nec hocdico ꝙ de epoꝶ ſẽtẽtiis iudicẽ: aut eoꝶ cupiã ſtatuta reſci/
di:ſed ꝙ unuſqſq; ſuo piculo faciat qd ſibi uidet᷑: & ipſe nouerit quomõ de ſuo iudicio iudicãdũ ſit. Nobis ĩ
monaſterio hoſpitalitas co rdi ẽ: oẽſ q; ad nos ueniẽtes læta humanitatis fronte ſuſcipimus. Veremurenĩ ne
Maria cũ Ioſeph locũ nõ ĩueniãt ĩ diuerſorio: ne nobis Ieſus dicat excluſus: hoſpes erã: & nõ ſuſcepiſtis me.
ſolos hæreticos nõ recipimus: quos uos ſolos recipitis. Propoſitũ qppe nobis ẽ pedes lauare ueniẽtiũ nõ meri
ta diſcutere. Recordare fr cõfeſſiõis eius & pectonis qd flagella ſecuerũt. Memẽto carceris: tenebraꝶ: exilii:me
tallorum: & nõ ĩdignaberis hoſpitio trãſeũtẽ eſſe ſuſceptũ. An iõ tibi rebelles uidemur: qa calicẽ aquæ frigi/
dæĩ nomiĩe diſcipuli xp̃i ſitiẽtibus porrigimus? Vis ſcire unde illũ: & nos plus amare: & tu odiſſe plus debeas:
hæreticoꝶ factio nup fugata de ægypto & alexãdria: ſe hieroſolymã cõtulit: & huic uoluit copulari: ut quoꝶ
unus eſſet dolor: una fieret & accuſatio. Quos ille reppulit: ſpreuit: abiecit. dicẽs ſe nõ eſſe inimicũ fidei: nec
cõtra eccleſiã bella ſuſcipe: qd pus tẽtauit doloris fuiſſe: nõ pfidiæ: nec alterius appetiſſe ĩnocẽtia: ſed ſuã
bareuoluiſſe. Impiũ putas poſt ſnĩas ſacerdotũ poſt ĩperiale reſcriptũ: qd ꝗle ſit nouerit ipᷣe ꝗq meruit. Quid
tibi uidet de his: q danati palatia obſidẽt? Et fcõ cuneo fidẽ xpᷣi ĩ uno hoĩe pſequunt᷑. Mex auũt coĩonis: & pa
pæ Theophili: nullũ aliũ teſtẽ uocabo niſi ipſũ quẽa me læſũ ſimulas: cuius epiſtolas ad me ſp datas etiã eo
tpenõ ignoras: quo mihi eas reddi ꝓhibeas: & quotidie miſſis tabellariis inimicũ eius: amicũ nrjm: & familia
riſſimũ iactitabas: & ea ꝗᷓ nũc ĩpudęẽter ſcribis: mẽtiebaris: ut illius cõtra nos odia cõcitares: & iniuriæ dolor fi/
eret oppᷣſſio. Sed uir prudẽs & apoſtolicæ ſapiæ tpe ac rebus ꝓbauit:& nr̃m ĩ ſe animũ & ur̃as cõtra nos ĩſidi
as. Si diſcipuli meiſ(ut ſcribis) tibi romæ ĩſidias cõcitarũt: & ĩemẽdatas ſchedulas tedormiẽte furati ſũt. Quis
papã Theophilũ aduerſus pduelles ĩ ægypto ſuſcitauit? Quis regum ſcita? Quis orbis ĩ hac parte cõſẽſũ. Et
gloriaris te ab adoleſcẽtia Theophili fuiſſe auditorẽ & diſcipulũ: cũ & ille an ꝗ eps fieret ꝓ humilitate ſibi ĩſi
ta nunꝗᷓ docuerit? Et tu poſtꝗᷓ hic epᷣs factus ẽ: Alexãdriæ nõ fueris? Et audes dicere ĩ ſuggillationẽ mei magi⸗/
ſtros meos nec accuſo:nec muto Quod ſi uerũ ẽ: ſuſpectã mihi facis cõuerſionẽ tuã.nec enĩ dãno ut crimiĩa

ris ĩſtitutores meos. Sed metuo illud Eſaiæ. Ve ꝗ dicũt malũ bonũ: & bonũ malũ. qponũt tenebras lucẽ: &

lucẽ tenebras. q dicũt amaꝶ dulce: & dulce amaꝶ. Iu aũtdũ ĩter mulſũ magiſtroꝶ & uenena pariter bibis: a
magẽo apoſtolo receſſiſti: q docet etiã angelũ: & ſe ſi in fide errauerit nõ ſequẽdos. In Vigilantii nomĩe quid
ſõnies neſcio. Vbi eniĩ eũ ſcripſi hæretica apud Alexãdriã cõmunione maculatũ: Da librũ: profer epiſtolam:
nuſꝗᷓ oĩno reperies: & eadẽ licẽtia ĩmo impudẽtia mẽtiendi: qua putabas oẽs tuis ſermonibus credituros ad-
dis: quando teſtimoniũ de ſcripturis in eũ tam iniurioſe poſuiſti: ut ego id repetere meo ore nõ audeã. Non
audes repetere: qui tacẽdo amplius criminaris? Et quia nõ habes qd obiicias: ſimulas uerecũdia: ut lector te

putet mihi parcere: qmẽtiẽs nec tuæ aĩæ pepciſti. Quod ẽ illud teſtimoniũde ſcripturis: qd de tuo illo pudẽ

tiſſimo ore nõ exeat: Aut qd ĩ ſctis libris põt turpe memorari? Si erubeſcis loq:ſcribe ſaltẽ: ut nos ꝓcacitatis
cvi.

—

ꝓprius ſermo cõuincat:ut cætera ſileã: ex hoc uno capitulo cõprobabo ferreã te frotẽ poſſidere fallaciæ. Vide
ꝗqtũ timeã crimĩationẽ tuã. Si ꝓtuleris qd minaris: mea erũt uniuerſa quæ tua ſũt. Ego ĩ Vigilatio tibi ridi.
eadẽ enĩ accuſabat: quæ tu poſtea & amicus laudas:& inimicus accuſas. Scio a quo illius cõtra me rabies con
citata ſit:noui cuniculos tuos. Simplicitatẽ quã oẽs pᷣdicãt nõ ignoro: ꝙ ꝑ illius ſtultitiã tua ĩ me malitia de
bacchata ſit: quẽ ego ſi epiſtola mea reppuli: ne ſolus hr̃e uidearis baculũ lr̃aꝶ: nõ debes tu rpitudinẽ ſimula
re uerboꝶ quã nuſꝗ oĩno legiſti: ſed ĩtelligere & cõfiteri: ꝑ illius uecordiã tuis calũniis fuiſſe rnſuũ. In epiſtola
ſctĩ papæ Anaſtaſi lubricus extitiſti:& turbatus ĩ quo figas gradũ: non reppis. Mõ eniĩ dicis a me eſſe cõpoſi
tã: nũc ab eo ad tedebuiſſe trãſmitti: cui miſſa ẽ. Rurſũ ĩiuſticiã ſcribẽtis arguis:etiã ſi ſcripta ſit ab illo: ſiue

nõõ ſcripta ad te nihil ptinere teſtaris: ꝗ pᷣceſſoris eius habeas teſtimoniũ. & rogãtẽ Romã ut eã illuſtrares pᷣſẽ

tia tua: oppiduli tui amore cõtẽpſeris. Si a me fictã epi ſtolã ſuſpicaris: cur eã ĩ romanæ eccleſiæ carthario nõ
reqris? ut cũ dephẽderis ab epo nõ datã: manifeſtiſſime crimĩs reũ teneas. & nequaꝗᷓ araneaꝶ mihi opponas
caſſiculos: ſed fortiſſimo me & ſolidiſſimo cõſtrĩgas reti. Si aũt romani epii eſt: ſtulte facis: ab eo exẽplar epi/
ſtolæ petere: cui miſſa nõ ẽ. & nõ ab illo ꝗq miſerit. & de oriẽte expectare teſtimoniũ: cuius auctorẽ & teſtẽ ha/
beas ĩ uicino. Vade potius Romã: & pᷣſes apud eũ expoſtula cur tibi & abſẽti & ĩnocẽti fecerit cõtumeliã. Pri
mũ ut nõ recipet expoſitionẽ fidei tuæ: quã oĩs ut ſcribis Italia cõprobauit: & baculo tuaꝶ uti noluerit lr̃arũ
cõtra canes tuos. Deĩde ut epiſtolas cõtra te ad oriẽtẽ mitteret: & cauteriũ tibi hæreſeos dũ neſcis inureret. di/
ceretq; libros Origenis piarchòa te eſſe tranſlatos: & ſimplici romanæ eccleſiæ plebi traditos ut fidei ueritatẽ
quã ab apoſtolo didicerãt: p te pderẽt. & quo tibi maiorẽ faceret ĩuidiã: auſus ſit criminari hos ipos pᷣfatiõis
tuæ teſtimonio roboratos. Nõ eſt leue qd tibi ĩpingit tãtæ urbis põtifex. uel ab alio obiectũ temere ſi uſcepit.
Vociferare & clamita ꝑ cõpita:ꝑ plateas:nõ eſt: nõ eſt meus liber.& ſi meus ẽ: ſchedulas inemẽdatas Euſebi/
us furto abſtulit. aliter ego eclichi mo nec edidi: Vni eas dedi: aut certe paucis. & tã ſceleratus inimicus tã ne/
gligẽtes amici fuerũt: ut oĩum codices ab eo pariter falſarent᷑. Hoc fraterchariſſime facere debueras: & nõilli
tergũ obuertẽs in me trãſmarinas maledictoꝶ tuoꝶ ſagittas dirigere. Quid enĩ uulneribus tuis ꝓdeſt:ſi ego
fuero uulneratus? An ſolatiũ ꝑcuſſi ẽ:amicũ ſecũ uiderere moriẽtẽ? Syritii iã ĩ dno moriẽtis pfers epiſtola:&
uiuẽtis Anaſtaſii dicta cõtẽnis. Quid eni tibi ut ais: officere poteſt: ꝙ te ignorãte aut ſcripſit aut forte nõ ſcri
pſit Et ſi ſcripſit:ſufficit tibi totius orbis teſtimoniũ: qd nulli ueꝶ uidet᷑: ut tãtæ urbis ſacerdos uel ĩnocẽti ĩ
iuriã facere potuerit: uel abſẽti. Innocẽtẽ te uocasad cuius ĩterpᷣtationẽ Roma cõtremuit Abſentẽ:q accuſa
tus rñdere nõ audes. Et tm romanæ urbis iudiciũ fugis: ut magis obſidionẽ barbaricã qᷓ pacatæ urbis uelis ſẽ/
tẽtiã ſuſtinere. Eſto ꝙ pᷣteriti ãni ego epiſtolã finxeri. Recẽtia ad oriẽtẽ ſcripta ꝗs miſit? In ꝗbus papa Anaſta
ſius tãtis te ornat floribus: ut cũ ea legeris magis te uelle defedere: ꝗᷓ nos accuſare. Simulq; cõſidera illã inimi
cabilẽ prudẽtiã tuã: & ſales atticos: & ſctĩ eloquii uenuſtatẽ. Ab alus appeteris: alioꝶ crimĩatiõe cõfoderis: &
cõtra me furibũdus iactaris: & loqris. Nunqd & ego nõ poſſũ enarrare: tu quomõ de urbe diſceſſeris? qd de
te ĩ pᷣſẽti iudicatũ ſit?ꝗd poſtea ſcriptũ: qd iurauerisſ ubi nauẽ cõſcẽderis?⸗ Quã ſctẽ piuriũ uitaueris poterã

—

pãdere: ſed plura ſuare ſtatui: ꝗᷓ referre. Hæc ſũt tuoꝶ ornamẽta uerboꝶ. Et poſt iſta:ſiqd ĩ te aſpeꝶ dixero:
ſtati mihi ĩſcriptionẽ & gladios cõminaris. Et ĩterĩ hõ eloqᷓntiſſimus arte ludis rhetorica. & ſimulas te pteri⸗
re: quæ dicis. ut qobiecta ꝓbare nõ poteras: ꝗᷓſi ptermiſſa facias crimĩoſa. Hæc ẽ tua tota ſimplicitas: ſic ami
co parcis: & reuas te ad tribunalia iudicũ: ut aceruũ criminũ mihi dum parcis obieceris. Vis noſſe ꝓfectiõis
meæ de urbe ordinẽ Narrabo breuiter. Mẽſe auguſto flãtibus eteſiis cũ ſãcto Vĩcẽtio p̃ſbytero & Adoleſcẽte
fre & aliis monachis ꝗq nũc hieroſolymæ cõmorant᷑.nauĩ ĩ romano portu ſecurus aſcẽdi:maxĩa me ſctõrũ fre
quẽtia ꝓſeqnte. Veni Rhegiũ: ĩ ſcyllæo littore paululũ ſteti: ubi ueteres didici fabulas: & pcipitẽ fallacis Vly
xis curſũ: & ſyrenaꝶ cãtiea: & ĩſatiabilẽ carybdis uoraginem. Cũq; mihi accollæ illius loci multa narrarẽt: da
rẽtq; cõſiliũ: ut nõ ad Prothei colũnas: ſed Ionæ portũ nauigarẽ: illũ enĩ fugiẽtiũ & turbatoꝶ: hũc ſecuri ho/
minis eſſe curſũ: malui ꝑ maleas & cicladas Cypꝶ pgere. Vbi ſuſceptus a uenerabili eo Epiphanio: cuius tu
teſtimonio gloriaris: ueni Antiochiã: ubi fruitus ſu coĩone põtificis cõfeſſoriſq; Paulini. & deductus media
hyeme & frigore grauiſſimo ĩtraui hieroſolymã. Vidi multa miracula. & quæ pus ad me fama ptulerat: ocu/
loꝶ iudicio cõprobaui. Inde cõtẽdi ægyptũ:luſtraui monaſteria Nitriæ: & ĩter ſctõrũ choros aſpides latere p/
ſpexi: ꝓtinus cõcito gradu Bethleẽ meã reuerſus ſũ: ubi adoraui pᷣſepe & ĩcunabula ſaluatoris. Vidi quoq; fa
moſiſſimũ lacũ: nec me inerti tradidi ocio: ſed multa didici: quæ an neſciebã. Quid aũt de me Romæ iudica/
tũ ſit:& qd poſtea ſcriptũ nolo taceas: pᷣſertĩ cũ hẽas teſtimoniũ ſcripturaꝶ:& ego nõ uerbis tuis:quæ ſimula
re potes: & ĩpunito iactare mẽdacio: ſed ſcriptis eccleſiaſticis arguẽdus ſũ. Vide quãtũ te timeã: ſiuel paruã
ſchedulã cõtra me Romani ep̃i: aut alterius eccleſiæ ꝓtuleris oĩa quæ ĩ te ſcripta ſũt: mea crimina cõfitebor.
Nunquid & ego non poſſem profectionẽ tuam diſcutere? cuius ætatis fueris? unde: quo tẽpore nauigaris:
ubi uixeris? quibus interfueris? Sed abſit: ut quod in te rephendo faciam: & in eccleſiaſtica diſputatione ani/
lium iurgiorũ deliramenta compingam. Hoc ſolum prudentiæ tuæ dixiſſe ſufficiat: ut caueas in alterũ dice
re: quicquid in te ſtatim retorꝗri poteſt. In ſancti Epiphanii nomine miratur tua tergiuerſatio: ut poſt opuſ
culum: poſt orationẽ: neges eum cõtta te potuiſſe ſcribere: quomodo ſi contẽdas no potuiſſe eum mori qui
paulo ante uixerat: aut certior ſit tui teprehẽſio:ꝗᷓ poſt pacẽ excõmunicatio, Ex uobis inquit exierũt:ſed non

iri
bie⸗ con
dlitag.
linlln
epiltol
ecöol
lleſie
ngi
haron

Oppom .

Pbre,
tellehy

nelib

etitlan

Uteretch
illentu
ötanis
lulepi
Euſehn
Custie
Anol
lelhin
piknli
tenöle
inoeii
gacal
elsla
Nnl
inimt
is
g
Poten
ciren:
tien
ſcam
s
lai
füͤte
Nerd
unho⸗
uiustu
mecla
tocu⸗/
letep⸗
0 1
uchn
imul
pai
tebon
“
nean!
tüdee
hul
vgu
ſvon

RENETrr
2

fuerũt ex nobis. Si enĩ fuiſſẽt ex nobis: mãſiſſẽt utiq; nobiſcũ. Hæreticũ poſt unã & alterã cõmonitionẽ ui/
tãdũ apoſtolus pᷣcipit: qutiq; ante ꝗᷓ uitet᷑ atq; danet᷑: eccleſiaſtici gregis portio fuit. Simulq; riſũ tenere no
poſſũ.ꝙ a quodã prudęẽte cõmonitus ĩ laudes Epiphanii pſonas Ehic eſt ille delirus ſenex: hic eſt
hic qui ſex milia Origenis libros te pᷣſente cantauit: ꝗq oĩum gẽtiũ linguis pᷣdicationẽ ſibi contra
Origenẽ iniũctã putat:qui iõ eũ legi ꝓhibet: ne alii eius furta cognoſcãt: lege ſcripta tua: & epiſtolã eius: im
mo epiſtolas: e qbus unũ ꝓferã tuæ fidei teſtimoniũ: ut nõ ĩmerito nũca te laudatus eſſe uideat᷑. Te aũt fra/
ter liberet deus:& ſanctũ populũ xpᷣi: qui tibi creditus eſt: & oẽs fres qui tecũ ſunt: & maxie Ruffinũ pᷣſbyteꝶ

ab hæreſi Origenis & aliis hæreſibus: & pditiõe earũ. Si enĩ ꝓpter unũ uerbũ aut duo quæ cõtraria fidei ſunt

multæ hæreſes abiecte ſũt ab eccleſia: ꝗᷓto magis hic ĩter hæreticos habebit᷑: ꝗ tantas puerſitates & tam mala
dogmata cõtra fidẽ adĩuenit: & dei eccleſiæ hoſtis extitit: Hxcẽ uiri ſancti de te teſtificatio. ſic ab eo ornatus:
ſic Iaudatus ĩgrederis. Iſta ẽ epiſtola quã de cubiculo ffis Euſebii nũmis aureis ꝓduxiſti: ut calũnieris ĩterpᷣtẽ
ut me aptiſſime teneres crimĩs reũ: qᷓre ꝓ honorabili chariſſimũ trãſtuliſſẽ. Sed qd ad te-ꝗq prudẽti cõſilio cũ
cta moderaris: & ſic medius ĩcedis: ut ſi ĩueneris ꝗ tibi credãt: nec Anaſtaſius cõtra te: nec Epiphanius ſcripſe
rint: niſi ipſæ epiſtolæ reclamauerit: & fregerit tuæ frõtis audaciã: ſtati iudiciũ utriuſq; cõtẽnas: & nõ ad te ꝑ
tineat ſiue ſcripſerĩt: ſiue nõ ſcripſerĩt: qa de ĩnocẽte & abſẽte ſcriberenõ potuerũt. Nec ĩ ſãctũ uiꝶ hæc mala
cõferẽda ſũt: ut oſtẽdat᷑ ore qdẽ & olcuo pacẽ dediſſe: mala aũt & dolũ ĩ ſuo corde uaſſe. Sicenĩ argumẽta
ris: & hæc ſũt uerba defẽſionis tuæ. Ipſius eſſe aduerſũ te epiſtolã & orbis agnoſcit: & auctẽticã in manus tu/
as ueniſſe cõuĩcimus: & miror du pudore: ĩmo qua ĩpudẽtia neges: qd uerũ eſſe nõ ambigis. Ergo pollutus
erit Epiphanius: ꝗ tibi pacẽ dedit: & ĩ ſuo corde dolũ fᷣuauit. Cur non illud uerius ſit: qd te pᷣmũ monuerit?

qꝙ; uoluerit emẽdare? & ad rectũ iter reducere: ut Iudæ oſculũ nõ refutaret? ut pditorẽ dei frãgeret patiẽtia?
P geret p

Et poſtꝗᷓ ſe ĩ tellexit caſſo ſudare labore: nec pardũ mutare uarietates: nec æthiopẽ pellẽ ſuã: qd mẽte cõcepe/
rat Iñis ĩdicaſſe. ale qd & cõtra papã Anaſtaſiũ diſputas: ut qa Syritii epi habes epiſtolã: iſte cõtra te ſcribe/
renõ potuerit. Vereor ne tibi factã iniuriã ſuſpiceris. Neſcio quomõ hõ acutus & prudẽs ad has ineptias de/
uoluaris: ut dũ ſtultos lectores putas: te ſtultũ eſſe demõſtres. poſt egregiã argumẽtationẽ ponis in clauſula

Abſit hoca uiris ſãctis: de ueſtra ſchola ſolẽt iſta ꝓcedere? Vos nobis pacẽ ꝓficiſcẽtibus dediſtis: & a tergo ia/

cula uenenis armata ieciſtis: & ĩ hoc eadẽ prudẽtia ĩmo declamatiõe diſertus eſſe uoluiſti: pacẽ dedimus: nõ

hæreſim ſuſcepimus. Iũximus dextras: abeũtes ꝓſecuti ſumus: ut uos eſſetis catholici:nõ ut eſſetis hæretici.
Volo tñ ſcire quæ ſũt iſta iacula uenenata: quæ poſt tergũ ueſtrũ nos ieciſſe cõquereris. Vincẽtius Paulinia/
nus Euſebius Rufſinus pᷣſbyteri: quoꝶ Vincẽtius multo tẽpore an nos Roma uenit:Paulinianus & Euſebi/
us poſt annũ ueſtræ nauigatiõis ꝓfecti ſũt. Ruffinus ĩ cauſa Claudi poſt bienniũ miſſus: oẽs uel ꝓ re famili
ari: uel ꝓ periculo alieni capitis miſſi ſũt. Nũquid noſſe potuimus: grediẽte te Romã uir nobilis ſõniaret
nauĩ plenã merciũ ĩflatis ĩtrare uelis ꝙ oẽs aduerſũ fatũ ꝗᷓſtiones nõ fatua ſolueret interpᷣtatio? ꝙ librũ Euſe

bii ꝓ Pãphilo uerteres? ꝙ tuũ q̃ſi opculũ uenenatæ patellæ ĩponeres ꝙ; famoſiſſimũ opus piarchon eloquii

tui maieſtate trãſſerres! Nouũ caluniæ genus ante accuſatores miſimus: ꝗᷓ tu accuſãda cõmitteres. Non fuit
nõ fuit inꝗᷓ nfi cõſilii: ſed dei prudẽtiæ: ut miſſi ad aliud: cõtra naſcẽtẽ hæreſim dimicarẽt. & in morẽ Ioſeph
famẽ futurã fidei ardore ſubleuarẽt. Quo nõ erumpat ſemel effrenata audacia? Alienũ crimẽ ſibi obiecit: ut

nos finxiſſe uideamur. Quod abſq; nomiĩe dictũ eſt: ĩ ſe refert. & purgaãs externa peccata tm: de ſua ſecurus ẽ

ĩnocẽtia. Iurat enĩ ſe epiſtolã nõ ſcripſiſſead afros ſub nomĩe meo: ĩ qua cõfitearĩductũ me a iudæis menda
cia trãſtuliſſe. & mittit libros eadẽ oĩa cõtinẽtes: quæ neſciſſe ſe iurat. Et miror quomõ prudẽtia eius cũ alte/
rius neqtia cõuenerit. ut q alius ĩ Africa mẽtitus ẽ: hic cõcorditer ueꝶ diceret: ſtiliq; eius elegãtiã neſcio ꝗs ĩ
peritus poſſit imitari. Tibi ſoli licet hæreticoꝶ uenena trãſferre: & de calice babylonis cũctis gẽtibus ꝓpinare

Tu latinas ſcripturas de græco emẽdabis: & aliud eccleſiis trades legẽdũ: ꝗᷓꝗd ſemel ab apoſtolis ſuceperũt.

Mihi nõ licebit poſt. lxx. editionẽ quã diligẽtiſſime emẽdatã añ ãnos plurimos meæ linguæ hoĩbus dedi: ad
ad cõfutãdos iudæos etiã ipᷣa exẽplaria uertere: quæ ipſi ueriſſima cõfitent᷑.ut ſi qñ aduerſum eos xpᷣianis di
ſputatioeſt: nõ habeãt ſubterfugiẽdi diuerticula: ſed ſuomet po tiſſimũ mucrone feriant᷑. Plenius ſuꝑ hoc &
ĩ multis aliis locis:& ĩ fine ſecũdi libri: ubi accuſatiõi tuæ rũdi: ſcripſiſſe me memini. & popularitatẽ tuã qua
mihi ĩuidiã apud ſimplices & ĩperitos niteris cocitare: pſpicua rõne cõpeſcui. illucq; lectorẽ trãſmixtẽdũ pu/
to. Hoc ĩtactũ p̃terire nõ patiar: ne doleas falſatorẽ ſchedulaꝶ tuaꝶ confeſſoris apud me gloriã poſſidere:cũ

tu eiuſdẽ criminis reus poſt alexãdrinũ exiliũ& tenebroſas carceres a cũctis Origenis ſectatoribus martyr &

apoſtolus nomineris. Sup excuſatiõe ĩperitiæ tuæ iã tibi rũdi. Sed ꝗa eadẽ repetis: & quaſi ſupioris tuæ defẽ

ſionis oblitus: rurſũ admones: ut ſciamus te p. lxx. annos græcis uolumibus deuoratis lat na neſcire: pauliſꝑ
attẽde: me nõ pauca te uerba rephẽdere. alioqn oĩs tibi ſcriptura delẽda ẽ. ſed uoluiſſe ondere diſcipulis tuis
quos magno ſtudio nihil ſcire docuiſti: ut ĩtelligerẽt cuius uerecũdiæ ſit: docere qd neſcias: ſcribere qd igno

res: & eãdẽ magiſtri ſapiẽtiã etiã ĩ ſẽſibus ꝗrerẽt. Quodq; addis peccata putere nõ uerba: mendaciũ: calũniã:

detractionem: falſum teſtimoniũ: & uniuerſa conuitia: & os quod mẽtitur occidit animã. moneſq; ut ille fe

tor nares meas penetret. crederẽ dicenti: niſi facta cõtraria dephẽderẽ. quaſi fullo & coriarius moneãt pigmẽ

tariũ: ut nanbus obturatis tabernas ſuas ptereat. Faciã ergo qd pcipis: claudã nares meas: ne ueritatis & bene
cvii,

dictionũ tuarũ ſuauiſſimo odore crucient᷑. In laude & detrectatione mea qa uarius extitiſti:miro acumiĩe ar/
gumẽtatus es: ſic tibi licere de me & bene & male dicere: quomõ & mihi licuerit Origenẽ & Didymũ rephen/
dere: quos ante laudauerim. Audi ergo uir ſapiẽtiſſime & romanæ dialecticæ caput: nõ eſſe uitii:hominem
unũ laudare ĩ aliis: & ĩ aliis accuſare.ſed eãdẽ rẽ approbare & iprobare. Ponã exẽpluũ: ut qd nò intelligis: pru
dẽs tecũ lector ĩtelligat. In Tertulliano laudamus ĩ geniũ: ſed danamus hæreſim. In Origene miramur ſcien
tiã ſcripturaꝶ: & ti dogmatũ nõ recipimus falſitatẽ. In Didymo uero & memoriã pᷣdicamus & ſup trinitate
fidei puritatẽ: ſed ĩ cæteris quæ Origeni male credidit: nos ab eo retrahimus. Magiſtroꝶ enĩ nõ uitia imitan/
da ſũt: ſed uirtutes. Grãmaticũ qdã afrũ habuit Romæ uirũ eruditiſſimũ. & in eo ſe æmulũ pᷣceptoris puta/
bat ſi ſtridorẽ linguæ eius & uitia tm̃ oris expᷣmeret. In p̃fatiũcula piarchõ fratrẽ me nomĩas: & collegã:medi
cis eloqᷓntiſſimũ: fidei meæ p̃dicas ueritatẽ. His tribus detrahere non poteris.cætera carpe ut libet:ne uidearis
tuo de me teſtimonio repugnare. Cũ fratrẽ & collega dicis: amicitia dignũ fateris. Cũ eloqᷓntẽ p̃dicas:ĩperitiæ
ultra nõ argues. Cũ catholicũ in oĩbus ꝓfiteris: hæreſeos mihi nõ poteris crimẽ ĩpingere. Extra hæc tria ſiqd ĩ
me rephẽderis:nõ tibi uideberis eſſe cõtrarius. Ex qua ſupputatiõe illa ſũma naſcit᷑:& te errare ea ĩ me rephẽ/
dẽtẽ: quæ pᷣus laudaueras: & me nõ eſſe ĩ uitio:ſi ĩ eiſdẽ hoĩ̃bus & laudãda pᷣdicẽ: & uituperãda rephẽdã. Trã
ſis ad aĩarũ ſtatũ: & ꝓlixius fumos meos ĩcrepas.atq; ut tibi liceat ignorare: qd cõſulto te ſcire diſſimulas. ꝗ/

ris a me pmũ de cæleſtibustquomõ angeli quomõ archãgeli ſint. quæ eis uel qualis habitatio: quæ ue ĩter ip
ſo

ſos differẽtia. aut ſi nulla oĩno: quæ ſolis ſit ratio. unde augmenta lunæ: unde defectus: ꝗs uel ꝗlis ſit ſyderũ
curſus. Miror quomodo oblitus ſis illos uerſiculos ponere.
Vnde tremor terris:qua ui maria alta tumeſant
Obiicibus ruptis: rurſuſq; in ſe ipſa reſidant.
Defectus ſolis uarios:lunæq; labores.
Vnde hominũ genus & pecudum: unde imber & ignes
Arcturum pliadaſq; hyadas: geminoſq; triones.
Quid tantum oceano properent ſe tingere ſoles
Hiberni:uel quæ tardis mora noctibus obſtet.
Deiĩde cæleſtia deſerẽs:& ad terrena deſcẽdẽs ĩ mĩoribus philoſopharis. Interrogas enĩ me. Dic nobis quæ fõ
tiũ ratio? quæ uẽtoꝶqd grãdo? ꝗqd pluuiæ?qd mare ſalſũ qd flumia dulcia? qd nubes:aut imbres: fulgura:
aut tonitrua: aut fulmĩa? Vt poſtꝗᷓ me hæc neſcire rñũdero: totũ tibi liceat de alabus ignorare: & unius rei ſciẽ

.

tiã tãtaꝶ rerũ ignoratiõe cõpẽſes. Tu qui ꝑ ſingulas paginas fumos meos uẽtilas: n ĩ telligis uidere nos cali-

gines tuas & turbines? Nã ut tibi ſciolus eſſe uidearis: & apud calphurnianos diſcipulos doctrinæ gloriã te/

neas: totã mihi phyſicã opponis: ut fruſtra Socrates ad ethicã trãſiẽs dixerit: quæ ſupra nos:nihil ad nos? Er
go niſi tibi rõnẽ reddidero: qᷓre formica paruũ aĩal: & pũctũſut ita dica) corporis ſex pedes hẽat: cũ elephantis
tãta moles qᷓtuor pedibus ĩcedat:cur ſpẽtes & colubni uẽtre labant᷑ & Pectore:cur uermiculus: quem uulgus
millepedã uocat: tãto pedũ agmjĩe ſcateat: de aĩaꝶ ſtatu ſcire nõ potero. Quæris a me ꝗd ipᷣe de aĩabus ſẽtiã:
ut cũ ꝓceſſus fuero ſtati ĩuadas. Et ſi dixero illud eccleſiaſticũ: quotidie deus opat᷑ aĩas: & ĩ corpore eas mittit
naſcẽtiũ: ilico magiſtri tẽdiculas ꝓferas. & ubi ẽ iuſticia dei: ut de adulterio ĩ ceſtuq; naſcẽtibus aĩas largiat᷑:
Ergo cooperatorẽ maloꝶ hominu: & adulteris ſeminãtibus corpora ipᷣe fabricat᷑ aĩas:ꝗᷓſi uitiũ ſemẽtis ĩ triti
co ſit: qd furto dicit᷑ eſſe ſublatũ:& nõ ĩ eo ꝗ frumẽta furatus 6. Iccircoq; terra nõ debeat gremio ſuo ſemĩa cõ
fouere: ꝗa ſator ĩmũda ea piecerit manu. Hicẽ & illa tua archana ĩterrogatio: ꝗre moriant᷑ ĩfãtes: cũ ꝓpter
peccata corpora accepint. Extat liber Didymi ad te: quo ſciſcitãti tibi tichtns eos multa peccaſſe: & iõ corpo

rũ carceres tmeis tetigiſſe ſufficere. Magiſter meus & tuus eo tpe quo tu ab eo iſta ꝗrebas: tres explanationũ I

Oſee ꝓpheta libros ad me: me rogãte dictauit. Ex quo apparet ꝗd te: ꝗqd me docuerit. urges ut rũdeã de natu
ra reru. Si efſet locus poſſẽ tibi uel lucretii opiniões iuxta Epicuꝶ: uel Ariſtotelis iuxta peripateticos: uel Pla/
tonis atq; Zenonis pᷣm Academicos & Stoicos dicere. Et ut ad eccleſiã trãſeã: ubi norma ẽ ueritatis: multa &
Geneſis & ꝓphetaꝶ libri & Eccleſiaſtes: nobis de huiuſcemodi ꝗſtionibus ſuggerũt. Aut ſi hæcignoramus:
quõ de aĩaꝶ ſtatu debueras ĩ apologia tua oĩum reꝶ ignorãtiã cõfiteri & caluniatoribus ꝗrere:cura te unũ ĩ⸗/
pudẽter expeterẽt:cũ ipſi tata neſcirẽt?: Otriremẽ locu pletiſſimã: quæ oriẽtalibus & ægyptiis mercibus roma
næ urbis ditare uenerat pauptatẽ. Tu maximus ille es: Vnus ꝗqnobis ſcribẽdo reſtituis rẽ. Ergo niſi de Oriẽte
ueniſſes eruditiſſimus uir hæreret adhuc ĩter Mathematicos: & hoĩes xpᷣiani ꝗd cõtra fatũdicerẽt:ignorarẽt.

Merito a me ꝗᷓris de Aſtrologia: & cæli acſ. ydeꝶ curſu ꝗ tãtarũ merciũ plenã nauẽ detuliſti: fateor pauptatẽ.

nõ ſũ ita ut tu ĩ oriẽte ditatus: te multo tpe Pharus docuit: qd roma neſciret. Inſtruxit ægyptus qd Italia huc
uſq; nõ habuit. Scribis apud eccleſiaſticos tractatores tres de aiabus eſſe ſẽtẽtias. Vnã quã ſequit᷑ Origenes:
alterã quã Tertullianus & Lactãtius: licet de Lactãtio apertiſſime mẽtiaris. tertiã quã nos ſimplices & fatui
homines qui nõ ĩtelligimus. quod ſi ita ſit: iniuſtus a nobis arguat᷑ deus. Et poſt hæc iuras te neſcire: quid ſit
uerũ. Dic oro te: putas ne extra hæc tria eſſe aliqd in quo ueritas ſit:& in tribus iſtis mẽdacium? An de tribus
unũ eſſe qd ueru ſit? Si eſt aliud: cur diſputantiũ libertatẽ anguſto fine cõcludis? & cũ mendacia protuleris:
de ueritate taces. Sin aũt e tribus unũ uerũ eſt:& reliqua duo falſa ſũt: cur ſimili ignorãtia ignoras falſa cum

ge⸗

bti

nieze,
hen,
inen
epnn
tſain
nnit
nitin
Putr,
umel
pentr
lgti
ſh,
i
ulni
eiteth

Gle

grſi
gun
eiſai
cal⸗
ieͤ/
ab
nts
lons
ſni
nittit
ak/
tnn⸗
ines
Pe
o
nüi
nann
Da
lrad
mnus:
nüß
fomd
Mir
aret⸗
tate.
ahu
enes
uu
alt
ſibus
ns
u

ueris? An iccirco uerũ diſſimulas: ut tibi tutũ ſit: c uolueris falſa defẽdere/ Hi ſunt fumi: hæ caligines: qbus
exoculis hominũ conaris lumẽ auferre. Ariſtippus nĩi tẽporis: ꝗ plenã cũctarũ merciũ nauẽ romano ĩuehis
portu: & ſella publice poſita Hermagorã nobis & Gorgiã exhibes Leõtinũ. Duũ nauigare feſtinas: unius ꝗᷓſti/
unculæ mercimoniũ in oriẽte oblitus es. Et iterũ clamitas: & Aqlegiæ atq; Alexãdriæ didiciſſe te iactas: ꝙ ſit
deus & aĩarũ & corpoꝶ creator. De hoc ſcilicet ꝗᷓſtio uentilat᷑: utrũ deus an diabolus aĩas fecerit: an nõ. Vtrũ
aĩæ an corpora fuerint: qc; uult Origenes: & egerĩt aliqd ꝓpter qd ſint craſſis corporibus illigatæ? An ĩ mo/
rẽ glirium torpẽtes cõſopitæq; dormierĩt. Hæc taces:quæ oẽs flagitãt.& ad illa rũdes: quæ nullus inqrit. Fu/
mos quoq; meos freqᷓnter irrides: eo ꝙ ſimulẽ me ſcire: qd neſciã: & enumeratiõe doctoꝶ rude uulgus indu
cã. Tu uidelicet flãmeus ĩmo fulmineus: ꝗ in loᷓndo fulminas: & flãmas ore cõceptas tenere nõ potes. Atq;
ut ille Barcochabas auctor ſeditiõis iudaicæ ſtipulã ĩ ore ſuccẽſã anhelitu uẽtilabat: ut flãmas euomere puta
ret᷑: ita & tu nobis alter Salmoneus oĩa p quæ incedis illuſtras. & nos fumoſos arguis: de ꝗbus forte dicat᷑:
tãgis mõtes: & fumigãt. nec ĩtelligis ꝗd fumus ĩ ꝓpheta ſignificet locuſtarũ:& ꝙ pulchritudo oculoꝶ tuoꝶ
amaritudinẽ fumi nr̃i ferre nõ põt. De crimĩe aũt piurii qa me remittis ad codicẽ tuũ: & ex magna parte ĩ ali/
is libris tibi Calphurnioq; reſpõdi: nũc breuiter dixiſſe ſufficiet te exigere a dormiẽte qd nunꝗᷓ uigilãs pᷣſtiti/
ſti. Magni crimis reus ſũ: ſi puellis & uirginibus xp̃i dixi ſæculares libros nõ legẽdos: & me in ſõnis cõmonitũ
ꝓmiſiſſe nelegerẽ. Tua nauis romanæ urbi reuelatiõe ꝓmiſſa: aliud pollicet᷑: & aliud efficit. Mathematicoꝶ
uenerat ſoluere ꝗᷓſtionẽ: & ſoluit fidẽ xpᷣianoꝶ. Quæ p ionium & egæũ hadriaticũ atq; tyrrhenũ mare plenis
cucurrerat uelis: romano portu naufragiũ fecit. Nõne te pudet iſtiuſmodi deliramẽta cõqrere: G mihi ſimi
lia obiiciẽdi ĩponere neceſſitatẽ- Eſto alius de te ſõniũ uiderat glorioſũ: uerecũdiæ tuæ fuerat & prudẽtiæ diſ
ſimulare qd audieras: & nõ ꝗᷓſi magno teſtimonio alterius ſõnio gloriari. Vide ꝗd ĩter tuũ & meũ ſit ſõniũ.
ego me humiliter rephẽſũ refero: tu iactãter laudatũ eſſe cõgemĩas. Nec dicere potes: nihil mea refert qd ali/

uss uiderit: cũ in luculẽtiſſimis libris tuis hac te ad ĩterpᷣtãdũ dicas rõne cõmotũ: ne uir illuſtris ad te ſõntũ per

deret. Hic eſt oĩs conatus. Si me piurũ docueris: tu hæreticus nõ eris. Venio ad grauiſſimũ crimẽ: ĩ quo poſt

recõciliatas amicitias me ĩfidelitatis accuſat. Fateor ĩter cũcta maledicta: quæ uel obiicit uel minat᷑:nihila me

ita repellẽdũ eſt: fraus: dolus: ifidelitas. Peccare enĩ hoĩs ẽ. Inſidias tẽdere diaboli eſt. Ergo ideo ĩ Anaſtaſii
ĩmolato agno dexteras iſximus: ut tuas romæ ſchedulas furaremur: ut ĩmiſſi canes inemẽedatas chartulas te

dormiẽtecorroderẽt & hoc credibile ẽ: añ nos accuſatores partaſſe: ꝗᷓ tu crimẽ admitteres: Scilicet noueramus

qd ĩ aio uolueres? qd alius de te ſõniaturus eſſet?: Vt ĩpleret in te græcũ ꝓuerbiũ. Et ſus doceret Mineruã. Si
Euſebiũ ego ad latrãdũ miſerã: q Aterbii cõtra te & cæteroꝶ rabiẽ cõcitauit! Nõne ille eſt qui & me hæreticũ
ex tuis inimicitiis iudicabat Cui cũ ſatiſfeciſſẽ dãnatiõe dogmatũ Origenis: tu clauſus domi nunꝗᷓ eu uidere
auſus es. ne aut dãnares qd nolebas: aut apte reſi iſtẽs hæreſeos ĩuidiã ſuſtineres. An iccirco teſtis cõtra te eſſe
nõ poterit: qa accuſator tui eſt: ante ꝗᷓ ſãctus Epiphanius ueniſſet hieroſolymã: & ore qdẽ & oſculo tibi pacẽ

dare: mala aut ĩ ſuo corde ᷣuaret ante ꝗᷓ nos eis ĩ ſi uggillationẽ tui epiſtolas dictaremus. ut hæreticũ ſcriberet

uẽ oſculis orthodoxũ cõprobauit. Aterbius cõtra te latrat Hieroſe olymis & niſi cito abiſſet: ſenſiſſet baculũ
nõ lr̃aꝶ: ſed dexteræ tuæ: quo tu canes abigere cõſueuiſti. Cur ĩqt falſatas meas ſchedulas ſuſcepiſti? Quare
poſt ĩterpᷣtationẽ meã auſus es ĩ libris piarchõ ſtilũ figere Aut ſi errauerã ut hõ:debuiſti me pᷣuatis lr̃is cõue/

nire. & ſic mihi blãdiri: quomõ & ego tibi nũcĩ epiſtolis meis blandior. Hæc tota mea culpa eſt:qᷓre ſubdolis
laudibus accuſatus:purgare me uolui. Et hoc ſine inuidia nomis tui: ut qd tu ſolus accuſaueras: ad multos

referrẽ:nõ tibi hæreſim obiiciẽs: ſed a me repellẽs. Nunqd ſciui ꝙ; iraſcereris: ſi cõtra hæreticos ſcriberẽ! Dixe

ras de te Origenis libris hæretica ſuſtuliſſe: fautorẽ te hæreticoꝶ iã nõ eſſe credeba. Et iõ nõ in te: ſed ĩ hæreti/-
cos ĩuectus ſũ:ĩ quo ſi uehemẽtior fui:ignoſce mihi.Putaui ꝙ & tibi placerẽ. Furto & ĩſidiis miſtroꝶ meoꝶ
dicis ſchedulas tuas ĩ publicũ ꝓlatas fuiſſe:quæ latebaãtĩ cubiculo tuo: uel apud eũ ſolũ eraãt: ꝗrẽ ſibi geri in
iũxerat. & quomõ ſupra cõfiteris: ꝙ aut nullus eas habuerit: aut admodũ pauci? Siĩ cubiculo tuo latebãt: ꝗᷓ
rõne apud eũ erãt ꝗ ſibi rẽ geri iniũxerat:? Sin aũt unus cui ſcriptæ fuerãt occultadas ſuſcepat: ergo nõ latebaãt
tm in cubiculo tuo: nec habuerũt eas pauci: quos habuiſſe teſtatus es. Furto ſublatas arguis: & rurſũ emptas
magna pecunia:& ĩ finitis mercibus crimĩaris. In una re:& ĩ parua epiſtola: ꝗᷓta uarietas & diſſonãtia mẽtien

diæ Tibi licet accuſare: mihi defẽdere nõ licebit. Quado crimĩaris: amicum nõ cogitas. qn rndeo: tũc mihi uis

amicitiæ ĩ mẽtẽ ueniãt. Dic oro te: cælãdas ſchedulas ſcnipſeras: an ꝓdẽdas? Si ut cælares: cur ſcripſiſti? Si ut
pderes: cur cælabas Si in eò rephẽdẽdus ſũ: quare accuſatores tuos amicos meos nõ coercueri. uis tibi ꝓferã
litteras eoꝶ ĩ qbus me hypoctiſeos arguũt: ꝙ te ſciẽs hæreticũ tacueri? ꝙ dũ pacẽ incautus pᷣbeo ĩteſtina eccle
ſiæ bella ſuſcepi? Iu diſcipulos uocas: qui me tuũ cõdiſcipulũ ſuſpicãtur. Et quia parcior fui ĩ refellẽdis lau
dibus tuis: putans me tuũ eſſe ſymmyſtẽ. Hoc mihi pᷣſtitit ꝓlogus tuus:ut plus me amicus læderes ꝗᷓ inimi/

cus. Semel ſibi perſuaſerũt: recte an perperã:ipſi uiderint te eſſe hæreticũ.ſi defẽdere uoluero:hoc ſolũ profi

ciam: ut me tecũ accuſent. Deniq; mihi obiiciut laudationẽ tuam: & te non putãt inſidioſe ſcripſiſſe: ſed ue/
re. & quod tu in me ſemperante laudabas uehemẽter inſimulãt. Quid meuis facere? ut diſcipulos accuſato
res ꝓ te habeã: ut contorta in amicũ iacula: meo ſuſcipiã pectore:- De libris aut weραρπαιον debes mihi & gra-
tias agere, Iu enĩ ut dicis noxia quæq; detrũcãs meliora poſuiſti. Ego ita ut habebant᷑: expᷣſſi. Ex quo & tua
cviii.

Cvij.

apparet fides: & eius quẽ ĩterpᷣtatus es: hæreſis. Scribebat᷑ mihi de urbe a uiris Txpᷣo pᷣcipuis:ride criminãti:
ne ſi tacueris cõſẽſiſſe uidearis. Cõſona oẽs uoce poſcebãt:ut Origenis uerſutias ꝓderẽ: ut uenena hæretico⸗
rũ romanis auribus cauẽda mõſtrarẽ. Quid hoc ad iniuriã tuã ptinet? Num ſolus ĩterpᷣtatus es iſtos libros:⸗
& alios huius opis nõ ha bes participes? N unqd & tu de.lxx.ĩterpᷣtibus es: ut poſt editionẽ tuã aliis trãſſerre
nõ liceat:? Ecce & ego multos ut dicis libellos de græco ĩ latinũ traſtuli. habes ptãtẽ & tu rurſũ eos uertẽdi: ut
uolueris. & bona enĩ & mala ſuo ĩputant᷑ auctori. Quod & in te fieret: niſi dixiſſes te amputaſſe hæretica: &

optima traſtuliſſe. Hic eſt enĩ nodus tuus: ꝗ ſolui nõ põt: aut ſi erraſti ut hõ: porẽ dãna ſentẽtiã. Sed qd faci

es de apologetico tuo: quẽ ꝓ Origenis ſcripſiſti oꝑibus: Quid de uolumie Euſebii:in quo cũ multa mutaue
ris: & ſub nomĩe martyris hæretici crimis ſcripta traſtulens: tñ plura poſuiſti: quæ eccleſiaſticæ fidei nõ cõue

niũt? Iu etiã latinos libros ĩ græcũ uertis: nobis dare nr̃is externa ꝓhibebis. Si ĩ alio ope rũdiſſẽ:ĩ quo menõ
læſeras: uideri poterã in iniuriã tuã traſferre qd uerteras: ut te uel ĩperitũ: uel ſubdolũ demõſtrarẽ. Nũcue/

ro nouũ ꝗqrimoniæ genus: doles tibi ĩ eo eſſe rnſũ: in quo a te accuſatus ſũ. Dicebat᷑ ad interpᷣtationẽ tuã Ro/
ma ſubuerſa: poſtulabãt oẽs a me huius rei remediũ. Nõ quo ego alicuius momẽti eſſẽ: ſed ꝗpetebãt:me eſ/

ſe aliqd arbitrabãtur. Iu amicus eras: q illa traſtuleras. qd me uis facere? Obedire deo magis oportet:an hoi

bus: Dñi cuſtodire ſubſtatia: an furtũ cælare cõſerui? Aliter te no placabo:niſi & ego tecum accuſãda cõmiſe

ro Sinullã feciſſes mei noĩs mẽtionẽ: ſi me nõ ornaſſes egregiis laudibus: potuerã aliqd habere ſuffragiũ:&

diuerſa obtẽdere: ne rurſus ĩterpᷣtata trãſferrẽ. ITu me amice tu cõpuliſti: ut aliquot dies in hoc ope pderẽ: ut
ꝓferrẽ ĩ mediũ qd Charybdis debuit deuorare: & tñ læſus amicitiæ ĩ te iura buaui. & quãtũ ĩ me fuit: ſic me
defẽdi: ut te non accuſarẽ. Tu nimiũ ſuſpitioſus & ꝗᷓrulus: ꝗq dicta ĩ hæreticos ad tuꝗ ꝓfers cõtumeliã. Quod
ſi aliter amicus tuus eſſe nõ poſſũ: niſi & hæreticoꝶ amicus fuero: leuius tuas inimicitias ꝗᷓ illoꝶ amicitias ſu
ſtinebo. Nouũ quoq; me putas finxiſſe mẽdaciũ: ut epiſtolã ad te meo nomie cõponerẽ:quaſi olim ſcriptã:
quo bonus eſſe uidear & modeſtus: tu nunꝗᷓ oĩno ſuſceꝑis. Hæc res pfacile ꝓbari põt. Multi Romæ eius exẽ
plaria hnt: an hoc circiter triẽniũ: ꝗ tibi eãũ mittere noluerũt: ſciẽtes quæ de meo nomjie iactitares: & ĩdigna
ꝓpoſito xpᷣiano ac nefada cõfingeres. Ego ſcripſi neſciẽs ꝗſi ad amicũ.Illi non reddiderũt ei: quẽ inimicũno
uerãt:parcẽtes & meo errori:& tuæ cõſciẽtiæ. Et ſimul argumẽtaris: ꝙ ſi talẽ tibi epiſtolã ſcripſerã: nõ debue
rã cõtra te ĩ alio libello multa mala ſcribere. Hic ẽ totus error tuus:& hæc iuſta ꝗqrimonia: ꝙ quæ nos ĩ hæreti
cos dicimus: tu ĩ te dicta cõfingis. Et niſiillis pepcerimus: te putas eſſe uiolatũ.Aniõ panẽ tibi nõ damus:qa
hæreticoꝶ cerebro lapidem illidimus Et ut noſtram epiſtolam nõ probes Papæ quoq; Anaſtaſii: ſimili dicis
fraude ſubnixã. de qua tibi añ rñdi: quã ſi ſuſpicaris ipſius nõ eſſe: habes ubi apud nos arguas falſitatis. Sin
aut eius eſt: ut huius quoq; anni cõtra te epiſtolæ ꝓbat: fruſtra: & falſo falſã arguere niteris: cũ exi lius uera
epiſtola noſtrã uerã eſſe doceamus. In excuſado mẽdaciũ tuũ: ꝗᷓ elegãs eſſe uoluiſti. & ne ſex milia Origenis
libros ꝓferas: Pythagoræ a me exigis monumẽta. ubi ẽ illa fiducia qua ĩflatis buccis creberrime pſonabas te:
quæ ĩ aliis libris Origenis legeras: emẽdaſſe ĩ libris e PiapkcoV& nõ aliena: ſed ſua reddidiſſe ſuis. De tãta li/
broꝶ ſilua unũ fruticẽ ac ſurculũ ꝓferre nõ potes. Hi ſũt ueri fumithæ nebulæ: quas dũ ĩ me crimĩaris:ĩ te ex
tĩctas: diſſipataſq; ĩ me cognoſcis. nec tractã ceruicẽ deiicis: ſed maioriĩ pudẽtia ꝗᷓ imperitia dicis me negare:
quæ ĩ prõptu ſũt.ut cũ motes aureos pollicitus fueris: ne ſcorteũ ꝗqdẽ nũmũ de theſauris tuis ꝓferas.iuſta cõ
tra me odia recognoſco: & uera ĩ nos debaccharis ĩſania. Niſ eni ego:qd; nõ eſt: audacter exigerẽ: tu uidebaris
hre: qd nõ habes. Pithagoræ a me libros flagitas. Quis enim tibi dixit illis extare uolumina? Noõneĩ epiſtola
mea:quã crimĩaris:hæc uerba ſũt? Sed fac me erraſſe ĩ adoleſcẽtia:& philoſophũ ideſt gẽtiliũ ſtudiis eruditũ
in p̃ncipio fidei ignoraſſe dogmata xpᷣiana. Et hoc putaſſe in epiſtolis: qd in Pythagora: & Platone & Empe
docle legerã. De dogmatibus eoꝶ: nõ de libris locutus ſi ũ: quæ potui in Cicerone Bruto ac Seneca diſcere: lege
pro Vatinio oratiunculã: & alias: ubi ſodaliciorum mentio fit: reuolue dialogos ullii. Reſpice omnẽ oram
Italiæ: quæ quondam magna græcia dicebatur. & Pithagoricorũ dogmatum inciſa publicis Iris æra cogno/
ſces. Cuius enĩ ſũt illa Chryſacia parrheamẽta?nõne PythagoræIn ꝗbus oĩia eius breuiter dogmata cõtinen
tur: & ĩ quæ latiſſimo ope philoſophus cõmẽtatus eſt Iãblichus imitatus ex parte. Moderatũ uiꝶ eloquẽtiſ/
ſimũ:& Archippũ:ac Lyſidẽ Pythagoræ auditores Quoꝶ Archippus: ac Lyſides græciæ: ideſt Thebis: ſcho/
las habuere:q memoriter tenẽtes pᷣcepta doctoris: ingenio ꝓ libris utebantur: a quibus illud aſt kopio ſèov
Hισιαπαουσ1 zZ äρ εον.ααου I6**νaνιεν õ
Iu Va11οασ⁰ TανXαα ααατπαιοσαυ.XXνοτινοαα õ
Tpiav qd latinũ ita poſſumus uertere: fugãda ſũt oĩbus modis & abſcidẽda lãgor a corpore:iĩperitia ab aĩo:
luxuria a uẽtre:a ciuitate ſeditio: a domo diſcordia. Et ĩ couunea cũctis rebus ĩtẽperãtia. Pythagorica & illa
præcepta ſunt. Amicorũ omnia eſſe cõmunia. Et amicũ ſeipſum eſſe alterum. duorũq; temporũ q maxime
habendam curam: mane: & ueſj peri.eorum quæ acturi ſumus: & eorum quæ geſſerimus: poſt deum uerita⸗/
tem colendam: quæ ſola homines deo proximos faciat. Illaq; enygmata quæ diligẽtiſſime Ariſtoteles in ſuis
libris proſequitur: ſtateram ne tranſilias:ideſt ne prætergrediare iuſticiã. Ignem gladio ne fodias. Iratum ui⸗
delicet & tumidũ animũ uerbis maledicis ne laceſſas: coronã minime carpendã ideſt leges urbium conſeruã-
das. cornõ comedẽdũ: ideſt mœrorẽ de aĩo piiciẽdũ. Cum profectus fueris inquit: ne redeas: ideſt poſt mor/

7

tminit
retſcd,
lbenr,
teiſer
tröcdin
tetirg
gltn
mutae
noce
Omeng
Nir Ue⸗
tuiRo
temee⸗
znho
cömle
giüs
lerernt
ſiene
u
itinſi
npti
iuset⸗
icgn
nicüin
ehre
heret
lb:
n
era
ens
ste⸗
al⸗
eer
ne:
ac5
dars
ſtoli
Cti
npe
ge
un
o/
mnen
eul
cho⸗
1o
12
k/
io:
l
ime
t/
1
i
,/

tẽ uitã iſtã ne deſideres. p uiã publicã ne ambules.ideſt ne multoꝶ ſequaris errores. Hirũdinẽ ĩ domo nò ſu/
ſcipiẽdã.ideſt garrulos & uerboſos hoĩes ſi ub eodẽ tecto nõ habẽdos. Oneratis ſupponẽdũ onus. Deponenti
bus nõ cõmunicãdũ.ideſt ad uirtutẽ ĩcedẽtibus augmẽtãda pᷣcepta. tradẽtes ſe ocio relinꝗᷓndos. Et qa Pytha
gorica dogmata legiſſe medixerã: audi ꝗd apud græcos Pythagoras pmus ĩuenerit. Immortales eſſeaĩas. Et
dqe aliis corporibus trãſire in alia. Quod qdẽ & Virgilius ĩ ſexto æneidos uolumie ſeꝗᷓns loꝗtur.
Has omnes ubi mille rotam uoluere per annos:
Lethæum ad fluuium deus euocatagmine magno:
Scilicet ĩmemores ſupera ut conuexa reuiſant
Rurſus:& incipiant in corpora uelle reuerti.
Sepᷣmũ fuiſſe RSuphorbũ: ſecũdo Calliclẽ: tertio Hermotinũ: quarto Pyrrhũ: ad extremũ Pythagorã. & poſt
cæteros tẽpoꝶ circulos ea quæ fuerãt: rurſũ fieri: nihilq; in mũdo uideri nouũ. Philoſophiã meditationẽ eſſe
mortis: quotidie de corporis carcere nitẽtẽ aĩæ educere libertatẽ ideſt diſcẽtias
remiĩſcẽtias eſſe: & multa alia:quæ Plato ĩ libris ſuis:& maxĩe ĩ Phedrone Timæoq; ꝓſeqtur. Nã poſt Acade
miã & ĩnumerabiles diſcipulos:ſentiẽs multũ ſuæ deeſſe doctrinæ uenit ad magnã Græciã. ibiq; ab Archyta
Tarẽtino & Timæo locrẽſi Pythagoræ doctrina eruditus elegãtiã & leporẽ Socratis cũ huius miſcuit diſcipli
nis: quæ oĩa nomĩe cõmutato Origenes ĩ libros ſuos ne5tραο trãſtuliſſe cõuĩcit. In quo igit erraui: ſi ado
leſcẽs dixi me ea putaſſe ĩ apoſtolis: quæ ĩ Pythagora & Platone & Empedocle legerã? Nõ ut calũniaris: & fin
gis ĩ Pythagoræ & Platonis & Empedoclis libris: ſed quæ in illis fuiſſe legerã: & alioꝶ me ſcripta eos habuiſſe
docuerũt. Ht hoc genus elocutiõis freqᷓntiſſimũ eſt: ut ſi dicã quæ ĩ Socrate legi dogmata: putaui uera. Non
quo Socrates libros ullos ſcripſerit: ſed quæ legi apud Platonẽ: & alios Socraticos illũ habuiſſe. & rurſũ: imi/
tari uolui geſta quæ ĩ Alexãdro & Scipione legerã. Nõ quo ipſi ſua geſta deſcripſerãt: ſed qd apud alios lege
rĩ: quæ illos legiſſe mirabar. Igit ſi docere nõ poſſẽ: ipius Pythagoræ extare monumẽta: nec a filio eius ac filia:
aliiſq; diſcipulis ꝓbata cõuĩcerẽ: me nõ teneres mẽdacii: quia nõ libros: ſed dogmata legiſſe me dixi: & te fru/

ſtra errare me tuũ ꝓtegere mẽdaciũ uoluiſſe: ut niſi ego unũ librũ Pythagoræ ꝓtulero: tu ſex milia Origenis

libros pdideris. Veniã ad epilogos. ideſt maledicta tua:ĩ ꝗbus me ad pœnitẽtiã cohortaris: & niſi conuerſus
fuero.ideſt niſi te accuſãte ſiluero: mihi minaris ĩteritũ. Et hoc ſcãdalũ redũdatuꝶ in caput meũ denũcias: qꝗ
te hoĩem leniſſimũ: & moſaycæ mãſuetudinis rũſione mea ad ĩſcriptiõis ĩſaniã ꝓuocaueri. Scire enĩ te iactas
crimia: quæ tibi ſoli amiciſſimo ſim cõfeſſus. & hæc ĩ mediũ ꝓlatuꝶ: meiſq; me coloribus eſſe pingelue de
bere memiſſe ꝙ iacueri ad pedes tuos: ne gladio oris tui amputares caput meũ.Et poſt multa in ꝗbus furibũ
dus exultas reuocas te: & dicis: optare pacẽ: cũ denũciatiõe dũtaxat: ut deinceps taceã. i. ut nõ ſcribã cõtra hæ-

reticos:nec audeã rũdere accuſatiõi tuæ. Si hoc fecero frater ero & collega: & uir elo quẽtiſſimus: & amicus ac

ſodalis: & qd his maius eſt: oĩa quæ de Origene trãſtuli: catholica iudicabis. Sin aũt mutiero & me cõmoue/
ro: ilico & ĩpurus ero & hæreticus & tua ĩdignus neceſſitudine. Hæc ſũt pconia mea. ſic me hortaris ad pacẽ:
& ne gemitũ ꝗdẽ: ac lachrymas dolori liberas eſſe cõcedis. Poſſẽ & ego tuis te coloribus pingere: & ĩſanire con
tra inſaniẽtẽ: & dicere qcqd uel ſcio uel neſcio & eadẽ licẽtia ĩmo furore & amẽtia uel falſa: uel uera congerere:
Vt & me loq:& te puderet audire.& obiicere tibi: quæ aut accuſãtẽ dãnarẽt: aut accuſatũ: ut ex frõtis duritia
fidẽ lectori facerẽ: ut qd ĩpudẽter ſcriberẽ: uere reſcriberẽ iudicares: ſed ꝓcul ſit a moribus xpᷣianis: ut dũ alii
eoꝶ petũt ſanguinẽ ſuũ offerãt:& ſine gladio uolũtate: homicidæ ſint. Tuæ hoc bonitati: tuæq; mãſuetudi
ni & ſimplicitati cõuenit: ꝗq de uno peccatoris ſterqlinio: & odorẽ roſaꝶ & fœtorẽ ꝓfers cadauerũ: & cõtra ſẽ/
tẽtiã ꝓphetalẽ amaꝶ dicis eſſe qdqᷓſi dulce laudaueras: nec neceſſe eſtut ĩ eccleſiaſticis tractatibus rẽ tribuna
lẽ uẽtilemus. Nihilq; ſuꝑ hoc amplius audies: niſi illud ẽ triuio: cũ dixeris qd uis: audies & qd nõ uis. Aut ſi
tibi uile uidet uulgare ꝓuerbiũ & hõ ſapiẽtiſſimus magis philoſophoꝶ: ac poetaꝶ ſentẽtiis delectaris legiſſe
illud Homericũ Hoc ſolũ reqro ab eximia ſctitate & cenſura
tuatcuius tãta ẽ puritas: ut ad ſudaria & ſemiciĩtia tua dæmones rugiãt:cuius exẽplũ in ſcribẽdo ſeꝗᷓris. Quis
unꝗᷓ catholicoꝶ ĩ diſputatiõe ſectaꝶ turpitudinẽ ei: aduerſũ quẽ diſputat: obiecerit? Sic te docuerũt magiſtri
tui? Talibus ĩſtitutus es diſciplinis? Vt cui rũdere potueris caput auferas: Et linguã quæ tacere nõ põt: ſeces?:
Nec magnope glorieris: ſi facias: qd ſcorpiones pñt facere & cãtharides. Fecerũt hæc & Fuluia ĩ Ciceronẽ: &
Herodias ĩ Ioãnẽ: qa ueritatẽ nõ poterãt audire. & lĩguã ueriloquã diſcrimĩali acu cõfodiebãt. Canes latrant
ꝓ dnis ſuis:& tu nõ uis me latrare ꝓ xpᷣo. Scripſerũt multi cõtra Martionẽ: Valentinũ: Arriũ:& Eunomiũ:a
quo eis obiecta ẽ turpitudo. Nõne toti ĩ cõuĩcẽda hæreſi ĩcubuerũt? Iſte machinæ hæreticoꝶ. ideſt magiſtro
rũ tuoꝶ ſũt: ut cõuicti de pfidia ad maledicta ſe cõferãt. Sic Euſtachius Antiochenus eps filiũ: dũ neſcit inue
nit. Sic Athanaſius alexãdrinæ urbis pontifex: tertiam Arſenii amputauit manũ. Duas enĩ qui mortuus pri
us fingebatur: uiuens poſtea habere mõſtratus eſt. Talia & cõdiſcipuli tui & magiſtri nũc de eiuſdẽ eccleſiæ

ſacerdote cõfingunt: & auro ideſt tuis tuorũq; uiribus oppugnat fidei ueritatem. Quid loquar de hæreticis:

qui licet foris ſint: tamen ſe nominãtchriſtianos? Aduerſũ impiiſſimos Celſũ atq; Porphyriũ quanti ſerpſe/
re noſtrorũ? Quis omiſſa cauſa in ſuperflua criminũ obiectione uerſatus eſt? Quæ nõ chartæ eccleſiaſticæ:
ſed libelli debẽt iudiciũ cõtinere. Aut qd refert: ſi cauſa cadas: & crimĩe ſuperes. Nõ neceſſe eſt: ut cũ periculo
cix.

tui capitis accuſes uno pcuſſore cõducto: ſatis potes facere deſiderio. Et ſcãdalũ timere te ſimulas: ꝗdudum
fratrẽ: nũcaccuſatũ: ſempꝑ inimicũ es paratus occidere. Et tamẽ miror quomõ homo prudẽs: furore pᷣuẽtus
uelis mihi beneficiũ tribuere: ut educas de carcere animã meã. Et nõ patiaris tecũ in tenebris huius ſæculi cõ-
morari? Vis ergo me tacere ne accuſẽ Depone gladiũ:& ego ſcutũ abiiciã . In uno tibi cõſentire nõ potero: ut
parcã hæreticis. ut me catholicũ non probẽ. Si iſta eſt cauſa diſcordiæ: mori poſſũ: tacere nõ poſſũ. Debuerã
ꝗqdẽ de oĩ ſcriptura ruæ ĩfamiæ reſpõdere: & diuinis uocibus in modũ Dauid citharizãtis lenire furorẽ pecto/⸗
ris tui. Sed cõtẽtus ero unius libri paucis teſtimoniis: & opponã ſapiẽtiã ſtultitiæ: ut ſi humana cõtẽnis: ſaltẽ
diuina nõnegligas. Audi igit᷑ quid de te: & de oĩbus inuidis: ac maſedicis & cõtumelioſis loquat᷑ ſapiẽs Salo/
mon: inſipiẽtes dũ iniuriis cupidi ſũt:ĩpii facti oderũt ſenſũ. Ne fabriceris ĩ amicũ tuũ mala. Et ne inimice/
ris aduerſũ hominẽ ſine cauſa. Impii exaltãt cõtumeliã. Circũcide a te os prauũ: & iniꝗᷓ labia lõge repelle abſ
te:oculos cõtumelioſi: linguã iniq:manus effũdẽtes ſ- ãguinẽ iuſti: cor fabricãs cogitatiões malas: & pedes fe/
ſtinãtes ad malefaciẽduũ Qui nitit᷑ mẽdacio paſcit uẽtos: & ſeqtur aues uolates. Derelinqt enĩ uias uineæ ſuæ
& axes culturæ ſuæ fecit errare. pambulat aridũ ac deſertũ: & colligit manibus ſuis ſterilitatem. Os ꝓcacis ap
propat cõtritioni: & qui ꝓfert maledicta ſtultiſſimus eſt. Aĩa bndicta oĩs ſimplex uir. animoſus ĩhoneſtus ẽ.
per delicta labioꝶ incidit in laqueũ peccator. Itinera ſtultoꝶ recta in cõſpectu ſuo. Stultus eadẽ die oſtendit
itã ſuã. Abominatio eſt dno labia mẽdacia. Qui cuſtoditos ſuũ: puat animã. Et qui temerarius ẽ labiis: ter/
rebit ſeipſũ. Malus cũ cõtumelia agit mala: & inſipiẽs expãdit malitiã ſuã. Quæres apud malos ſapientiã: &
nõ ĩuenies. Suis itineribus ſaturabit᷑ temerarius. Sapiẽs timẽdo declinat malũ. Stultus cõfidẽs miſcet᷑ ei. lõ/
ganimus uir multus ĩ prudẽtia eſt: puſillanimus ualde ĩ prudẽs eſt. Qui calũniat᷑ pauperẽ: laceſſit factorem
eius. lingua ſapiẽtũ bona nouit: & os ſtultoꝶ pronũciat malũ. Vir aĩoſus parat rixas: & ĩmũdus eſt apud de
um: oĩs qui exaltat cor ſuũ. Manui manus inferẽs iniuſte: nõ erit impunitus. Qui diligit uitã: parcit ori ſuo.
Ante cõtritionẽ pᷣcedit cõtumelia. Et ante ruinã mala cogitatio. Qui affirmat oculos ſi uos: cogitat puerſa: &
ꝓuocat labiis ſuis oĩa mala. labia ſtulta dicũt eũ in mala. Et os audax mortẽ inuocat. Malignus uir multa de
trimẽta patiet᷑. Melior ẽ pauper iuſtus:ꝗᷓ mẽdaxdiues. Gloria eſt uiro qui auertit ſe a maledictis. qui autem
ſtultus eſt: talibus ſe obligat. Noli amare detrahere: ne eradiceris. Suauis eſt hoĩ panis mendacii. poſtea ĩple
bitur os eius calculo:qui operat᷑ theſauros: lingua mẽdacis uana ſectat᷑: & ueniet in laqueos mortis. In aure
ſtulti noli quicꝗᷓ dicere: ne forte irrideaãt ſapiẽtes ſermones tuos. Claua & gladius & ſagitta pnicioſa ſunt: Sic
& uir qui còtra amicũ ſuũ falſũ dicit teſtimoniũ. Sicut aues auolãt & paſſeres: ita maledictũ uanũ nõ ſu pue
niet illi. Noli reſpõdere ĩprudẽti ad iprudẽtiã eius: ne ſimilis ei fias. Sed reſj põde ſtulto ad ſtultitiã eius:ne ſi
bi ſapiẽs eſſe uideat᷑. Qui ſſidiat᷑ amicis ſuis:cũ uiſus fuerit dicit: qa ludẽs feci. craticula carbonibus: & ligna
igni:& uir maledicus ad tumultũ rixæ. Si te rogauerit inimicus tuus parcẽs uoce magna ne cõſentias ei:ſeptẽ
neqtiæ ſũt ĩ aĩa eius. Grauis ẽ lapis & uix portabilis arena: ſed ira ſtulti grauior utroq;. Crudelis ẽ indignatio
& acuta ira & zelus ĩpatiẽs eſt. Impius calũniat᷑ paupes. & q cõfidit ĩ cordis auaritia ſtultiſſimus eſt. Totã irã
ſuã ꝓfert ĩſipiẽs. ſapiẽs diſpẽſat ĩ partes. Filius malus gladios dẽtes habet & cultros molas: ut cõſumatĩ ifir⸗
mos ex terra: & paupes exhoĩbus. His ergo doctus exẽplis nolui mordere mordẽtẽ: nec uicẽ talionis ĩplodere
maluiq; inſaniã excãtare furibũdi: & unius libri antidotũ uenenato pectori ĩfodere.Sed uereor nenihil ꝓfi/

ciẽs: illud Dauiticũ cãtare cõpellar: & his me ᷣmonibus cõſolari. Alienati ſunt peccatores a uulua: errauerũt
ab utero: locuti ſũt falſa: furorillis ᷣm ſimilitudinẽ ſerpẽtis: ſicut aſſ pidis ſurdæ & obturãtis aures ſuas: quæ

nõ audiat uocẽ incãtãtis ſapiẽter. Deus cõteret dẽtes eoꝶ: in ore ipſorũ molas leonũ cofriget deus. Ad nihilũ
deueni etiã tanꝗᷓ aqua decurrẽs. Intẽdit arcũ ſuũ donec infirment᷑ . Sicut cæra quæ fluit auferent᷑.ſup cecidit
ignis: & nõ uiderũt ſolẽ. Et iterũ. lætabit᷑ iuſtus cũ uiderit uĩdictã ĩpioꝶ: manus ſuas lauabit ĩ ſãguine pecto
ris. Et dicet hõ:ſi utiq; eſt fructus iuſto: utiq; ẽ deus iudicãs eos ĩ terra. In extrema epiſtola ſcribis manu tua:
opto te pacẽ diligere: ad quos breuiter rũdebo. Si pacẽ deſideras: arma depone. Blãdiẽti poſſum acquieſcere:

—

non timeo cõminantẽ. ſit inter una fides:& ilico pax ſequetur.

Beati Hieronymi p̃ſ byteni cõtra Vigilãtiũ epiſtola: in qua de traductiõe libroꝶ Origenis ſ. epurgat: & accu

ſatorẽ ſuũ imperitiæ ꝑfidiæq; cõdẽnat. A EPiſtola. XlII.
Vſtũ quidẽ fuerat nequaꝗᷓ tibi Iiis ſatiſfacere: ꝗ tuis auribus nõ credidiſti. neq; enĩ ſchedulæ po
tes acqeſcere: ꝗq uiuo ſmoni nõ accõmodaſti fidẽ: ſed qa xpᷣs pfectæ nobis huilitatis exẽplar ĩ ſe
tribuit: dãs oſculũ ꝓditori: & latronis pœnitẽtiã ĩ patibulo ſuſcipiẽs: eadẽ abſẽti ſignifico: quæ
uoq; locutus ſũ: me ita Origenẽ legiſſe: uel legere ut Apollinarẽ: uel cæteros tractatores: quos ĩ qui

buſqdã libris no recepit eccleſia: nõ quo oĩa dicã eſſe dãnãda: quæ ĩ illoꝶ uolumibus cõtinent᷑: ſed ꝙ ꝗqᷓdã rep

hẽdẽda cõfitear. Veꝶ qa opis mei eſt: & ſtudii multos legere: ut ex plurimis diuerſos flores carpã: nõ tã ꝓba/
turus oĩa:ꝗᷓ quæ bona ſũt electurus:aſſumo multos in manu mea: uta multis multa cognoſcã: ᷣm illud qd
ſcriptũ eſt: oĩa legẽtes: que bona ſũt retinẽtes. Vnde ſatis miror te uoluiſſe Origenis mihi obiicere dogmata:
cuius ĩ plæriſq; errorẽ uſq; ad haãc ætatẽ penitus ignoras. Ego ne hæreticus? & cur me ꝗſo hæretici nõ amãt:
tu Orthodoxus Qui etiã cõtra ſciẽtiã tuã: & liguã alia pdicãtẽ: aut ĩuitus ſi ubſcripſiſti: & pᷣuaricator es: aut
uolẽes:& hæreticus. Dimiſiſti ægyptũ: & ꝓprias puiĩcias reliquiſti: in quibus ſectã tuã libera plæriq; fronte

— — ,—

pin Qdefẽdũt. Et elegiſti me ad ĩſectãdũ: qoĩa cõtra eccleſiã dogmata rephẽdo: & publica uoce cõdẽno. Origenes
Lallich hæreticus: ꝗqd ad me qillũ in plæriſq; hæreticũ nõ nego Errauit de reſurrectiõe corporis. errauit de aĩaru ſta/
tetoen tu: de diaboli pœnitẽtia. Et qc his maius eſt filiũ dei & ſpiritũ ſanctũ ĩ cõmentariis Eſaiæ ſeraphin eſſe teſta
Drej tus eſt. Si erraſſe nõ dicerẽ eũ: & hæc quotidie nõ anathematizarẽ eſſẽ erroris illius ſocius. Neq; enĩ ita debe/
teſech⸗ mus bona eius recipere: ut mala quoq; ſuſcipe cogamur. At idẽ & ſcripturas in multis bi ĩterpᷣtatus eſt: & ꝓ
nuͤli phetaꝶ obſcura diſſeruit: & tã noui ꝗᷓ ueteris teſtamẽti reuelauit maxia ſacramẽta. Si igi᷑ quæ bona ſũt:trã/
S ſtuli: & mala uel amputaui: uel correxi: uel tacui arguẽdus ſũ: Cur ꝑ me latini bona eius hñt & mala ignorãt:
– Si hoccrimẽ eſt: arguat᷑ cõfeſſor Hilarius:q pſalmoꝶ ĩterpᷣtationẽ: & homelias ĩ libro Iob ex libris eius: ideſt
Pelei ex græco in latinũ trãſtulit. Sit ĩ culpa eiuſdẽ cõfeſſiõis Vercellẽſis Euſebius: qui oĩum pſalmoꝶ cõmẽtarios
dells hæretici hoĩs uertitĩ nrjm eloqui ũ. licet hæretica pᷣtermittẽs optima quæq; traſtulerit. Taceo deyVicto rino pi
ierſn Cbionẽſi: & cæteris ꝗ Origenẽ in explanatiòe dutaxat ſcripturaꝶ ſecu ti ſũt: & expſſerũt. ne nõ tã me defẽde
pen re ꝗᷓ ſocios crimis uidear Irere. Ad teipſũ ueniã. Cur tractatus eius ĩ Iob deſcriptos hẽs In qbus cõtra diabo/
neliui lũ: & de ſtellis cæxloq; diſputãs: ꝗdã locutus ẽ: quæ eccleſia nõ recipit? Libi ſoli licet ο 20TαhροουαQ
olkelt ideſt ſapiẽtiſſimo & caluariæ de cũctis: & græcis & latinis tractatoribus ferre ſentẽtiam & qſi cẽſoria uirgula
bign alios eiicere de biblio theca: alios recipe & cũ tibi placuerit: me uel catholicũ uel hæreticũ ꝓnuũciare: Nobis nõ
“ licet ꝑuerſa reſpuere & dãnare: quæ ſæpe damnamus? Lege ad Epheſios libros: lege cætera opuſcula mea: &
kaiß maxie ĩ Eccleſiaſtẽ cõmẽtarios: & liqdo puidebis me adoleſcẽtia nunꝗᷓ alicuius auctoritate deterritũ acqeuiſ-
in ſe hæreticæ prauitati. Nõ parũ eſt ſcire qd neſcias. prudẽtis hoĩs ẽ noſſe mẽſurã ſuã:nec zelo diaboli ĩcitatũ
idn ĩperitiæ ſuæ cũctũ orbẽ teſtẽ facere. Scilicet gloriari cupis: ut in pria tua iactites me nõ potuiſſe rũdere eloqᷓn
puhd tiæ tuæ & acumẽ in te Chryſippi formidaſſe. Apiana uerecũdia teneor: & cellulæ meæ latebras nolo mordaci
onſun ſermone reſerare. Alioqn ꝓferrẽ waσα Inyapͦ5̈1να Pσοαπα hοιb dονοαοισοο., oĩa plia tua
eli & trophœũ paruuloꝶ quoq; humero portatũ: & eoꝶ uoce cãtatũ. Sed hæc aliis aut loquẽda: aut ridenda di/
mulu mitto. Ego xpᷣianus cũ xpiano loꝗᷓns obſecro te frater: ne plus uelis ſapeꝗᷓ ſapis: ne uel ĩnocẽtiã uel ſimplicita
tän tẽ tuã uel certe ea quæ taceo: & te nõ ĩtelligẽte cæteri ĩtelligũt: ſtilo ꝓferas. & ĩeptiaꝶ tuaꝶ cũctis cachinũ pᷣbe
ſae as. Aliud a parua ætate didiciſti: aliis aſſuetus es diſciplinis. Nõ eſteiuſdẽ hoĩs & aureos nümos & ſcripturas
hun ꝓbare:deguſtare uina:& ꝓphetas uel apoſtolos ĩ telligere. Me laceras. ſanctũ fratrẽ Oceanũ in culpa hæreſe/-
untot os uocas: pᷣſbyteroꝶ tibi Wincẽtii & Pauliniani & fris Euſebii iudiciũ diſplicet. Solus es Cato romani gñis di
lupne ſertiſſimus: ꝗ teſtimonio tuo & prudẽtiæ uelis credi. Recordare ꝗᷓſo illius diei: qũ me de reſurrectiõe & uerita
neli⸗ te corporis pdicãte: ex latere ſuſſultabas: & applaudebas manu: & orthodoxũ clamabas. poſtꝗᷓ nauigare cœ-
n piſti: & ad intimũ cerebrũ tuũ ſentinæ putredo puenit: tũc nos hæreticos recordatus es. Quid tibi faciã? Cre/
iſen Qigi ſaãcti pᷣſbyteri Paulini epiſtolis: & illius ſuper nomĩe tuo non putaui errare iudiciũ. Et licet ſtati accepta
gnnne epiſtola aivapé lov. ideſt incõditũ pmonẽ tuũ ĩ telligerẽ: tñ ruſticitatẽ & ſimplicitatẽ magis ĩ te arbitrabar:
rini ꝗuecordiã. Nec rephẽdo ſactũ uiꝶ. Maluit enĩ apud me diſſimulare qd nouerat: ꝗᷓ portitorẽ cliẽtulũ ſuis lit
Niihr teris accuſare. Sed me metipſũ arguo: q alterius potius acqeui:ꝗᷓ meo iudicio. & oculis alid cernẽtibus: aliud
e ſchedulæ credidi: qᷓ uidebã. Quã ob rẽ leſine me laceſſere: & uolumiĩbus tuis obruere. Parce ſaltẽ nũmis tuis:
l⸗ Abus notarios librarioſq; cõducẽs: eiſdẽ & ſcriptoribus uteris & fautoribus. ꝗ te ideo forſitã laudãt: ut lucrũ
wei⸗ fſcribẽdo faciãt. Si libet exercere ĩgeniũ: trade te grãmaticis atq; rhetoribus: diſce dialecticam: ſectis ĩſtruere
ce philoſophoꝶ. utcũ oĩa didiceris: ſaltẽ tũc tacere ĩcipias. Quanꝗᷓ ſtultũ faciã: magiſtro cũctoꝶ magiſtros ꝗ̃re
nhli re. & ei modũ ĩponere: ꝗ loꝗ neſcit: & tacere nõ põt. Veꝶ ẽ illud apud græcos puerbiũ ρςνρα Avpc: i.aſi
cci nus ad lyrã. Ego reor & nomẽ cõtrariũ tibi xa ſav IIpσν. ideſt , cõtrariã expoſitionẽ poſitũ. Nã tota men
“ te dormitas: & ꝓfuũdiſſimo nõ tã ſono ſtertis ꝗᷓ lethargo. Inter cæteras quippe blaſſemias s ore ſ⸗ acrilego pj-
nuur tuliſti: auſus es dicere. mõtẽ de quo abſciſus ẽ ĩ Daniele lapis: ſine manibus eſſe diabolũ: & lapidẽ xpᷣm. Qui
lar⸗ qa aſſũpſit corpus Adã:ꝗdiabolo an ꝑ uitia cohæſerat: natũ eſſede uirgĩe: uta morte hocẽ a diabolo hoĩem
ſepararet. Opcidẽdã linguã: ac p partes & fruſtra lacerãdã. qſqᷓ ne xpᷣianus deũ pr̃em oĩpotẽtẽ ĩ pſona diabo
Eucl li terp̃tat & tãto piaculo totius orbis aures maculat? Sin ĩterpᷣtationẽ tuã ꝗqſꝗᷓ: nõ dicã catholicoꝶ: ſed hære
u. ticoꝶ ſiue gẽtiliũ unꝗᷓ recepit: piũ ſit qd locutus es. Sin aũt tãtum nefas nunꝗ audiuit xpi eccleſia: & per tuũ
Bmũ os ipe ſe mõtẽ ĩterp̃tatus ẽqdixerat: ero ſimilis altiſſimo: age Pœnitẽtiã: & ĩ ſacco uerſare & cinere. & tã
tril tũ ſcelus iugibus abſterge lachrymis. Si tũ tibi dimittat hæc ĩ pietas: Et iuxta errorẽ Origenis tũc ueniã cõſeqᷓ
en ris: quado cõſecuturus eſt & diabolus: ꝗ nunꝗᷓ plus ꝗᷓ per os tuũ dep̃hẽdit᷑ blaſſemaſſe. Meã iniuriã patiẽter
d ł tuli. Impietatẽ cõtra deũ ferre nõ potui. Vnde & uiſus ſũ mordacius in extrema epiſtola ſcribere:ꝗᷓ ꝓmiſerã.
81 ꝗᷓꝗᷓ poſt priorẽ pœnitẽtiã: qua a me ueniã depᷣcatus es iteꝶ cõmiſiſſe unde agas pœnitẽtiam ſolicilimu ſit.
En Ega⸗ tibi Aps: ut audias: & taceas: ut ĩtelligas: & ſic loquariis. SS
il ¶ Beati Hieronymi preſ byteri ad Tranquillinũ quomõ Origenem legere debeat:in qua docet propterillius
ucc⸗ eruditionem: non omnino eius coõmentarios reſpuendos: ſed ita legendos: ut bona eligantur: uitenturq; con
mi⸗ —, tratia. = IEpiſtola. XI IlI.
mit Aiora ſpiritus uincula eſſe ꝗᷓ corpoꝶ:ſi olim ambigebas nũc ꝓpbauimus: dum & mihi ſanctitas

Gtaut

ute 4

ua hæret animo: & ego tibi chriſtiamore cõiungor, Vere enĩ & ſimpliciter cãdidiſſimo pectori

3
.
2

We uß

tuo loquor. Ipſa ſchedula & muti apices litteraꝶ ĩſpirãt in nos tuæ mẽtis affectũ. Quod dicis Origenis mul-
tos errore deceptos: & ſãctũ filiũ meũ Oceanũ illoꝶ inſaniæ repugnare: & doleo ſimul& gaudeo:dũ aut ſuꝑp
lãtati ſũt ſimplices:aut ab erudito uiro errãtibus ſubuenit᷑. & ꝗa meæ paruitatis ꝗris ſentẽtiã: utrũ ſᷣm fra/

trẽ Fauſtinũ penitus reſpuẽdus ſit: an m quoſdã legẽdus: ex parte ego Origenẽ ꝓpter eruditionẽ: ſic ĩterdũ

legendũ arbitrortquomõ Tertullianũ & Nouatũ: Arnobiũ & Apollinarẽ: & nõn ullos eccleſiaſticos ſcripto/
res græcos: pariter & latinos: ut bona eoꝶ eligamus: uitemuſq; cõtraria: iuxta apoſtolũ dicẽtem. oĩa ꝓbate:

quæ bona ſũt retinete. Cæterũ qui uel in amorẽ eius nimiũ: uel in odiũ ſtomachi ſui prauitate ducũtur: uidẽ

tur mihi illi maledicto ꝓphetico ſubiacere. Ve iis qui dicũt bonũ malũ: & malũ bonũ.qui faciũt amarũdul

ce:& dulce amarũ. Nec enĩ ꝓpterdoctrinã praua ſuſcipiẽda ſunt dogmata. nec ꝓpter dogmatũ prauitatẽ: ſi

quos cõmẽtarios ĩ ſcripturas ſctãs utiles edidit: penitus reſpuẽdi ſũt. Quod ſi cotẽtioſũ ĩter ſe amatores eius
& obtrectatores finẽ duxerĩt: ut nihil mediũ appetãt: nec ſᷣuẽt modũ: ſed totũ: aut ꝓbẽt:aut iprobẽt:libẽtius

piã ruſticitatẽ: ꝗᷓ doctã blaſfemiã eligã. Sãctus frater Tatianus diaconus ĩpẽdio te ſaluuat.
Beati Hieronymi preſ byteri ad Marcũ preſbyterũ ſuper poſtulata fide: ubi de proſecutionibus hæreticopj

cõqueritur. —ʒ= ¶Epiſtola. XLIIII. ————
Ecreuerã qdẽ utendũ mihi pſalmiſtæ uoce dicẽtis: cũ cõſiſteret aduerſũ me peccator obmutui:
& humiliatus ſũ: & ſilui a bonis. Et iterũ. ego uero tanꝗᷓ ſurdus nõ audiebã: & tanꝗᷓ mutus non
aperiẽs os ſuũ.& factus ſũ ut hõ nõ audiẽs. Sed quia charitas oĩa ſuperat.& ꝓpoſitũ uĩcit affe/

ctus: nõ tam iniuriã faciẽtibus reddo uicẽ: ꝗᷓ tibi rideo poſtulãti. Apud xpᷣianos eni: non q patit᷑ (ut ait ꝗdã

ſed qui facit cõtumeliã miſer eſt. Et pᷣmo da⸗ ãte ꝗᷓ de fide mea: quã optime noſti tecũ loquar: aduerſus bat
bariem iſtius loci: uerſu cogor clamare uulgato.
Quod genus hoc hominũ:? quæ ue hunc tam barbara morem
Permittit patria? hoſpitio prohibemur arenæ.
Bella cient: primaq; uetant conſiſtere terra. &.

—

Quæ iccirco de gẽtili poeta ſũpſimus: ut qui chriſti pacẽ nõ ſeruat: pacẽ ſaltẽ diſcat ab ethnico. Hæreticus uo
cor homouſian pᷣdicãs trinitatẽ. Sabellianæ ĩpietatis arguor: tres ſi ubſiſtẽtes ueras ĩtegras pfectaſe pſonas: ĩ
defeſſa uoce ꝓnũcians. Si ab Arrianis merito. ſi ab Orthodoxis: ꝗqꝗ huiuſmodi arguũt fidẽ Orthodoxi eſſe de/
ſierũt. Aut ſi eis placet:hæreticũ me cũ oecidẽte hæreticũ: cũ ægypto hoc eſtcum Damaſo Petroq; cõdẽnent.
Quid unũ hominẽ exceptis ſociis criminant᷑ Si riuus tenuiter fluit: nõ eſt aluei culpa:ſed fõtis. Pudet dice/
re de cauernis cellulaꝶ: dãnamus orbẽ in ſacco & cinere uolutati: de ep̃i ſentẽtiã ferimus. Quid facit ſub tuni
ca pœnitẽtis regius animus Cathenæ: ſordes: &omæ: nõ ſũt diadematis ſigna: ſed fletus. pmittant me ꝗqᷓſo
nihil loq. Cur eni lacerãt qui nõ merent inuidiã hæteticus ſũ: qd ad te qeſce iã dictũ eſt. Plane times: ne elo
quẽtiſſimus hõ in Syro ſᷣmone:uel græco eccleſias circũeam: populos ſduci:ſciſma cõficiã. Nihil alicui pᷣci
pui: nihil ocioſus accipio. Manu quotidie & ꝓprio ſudore qᷓrimus cibũ: ſciẽtes ab apoſtolo ſcriptũ eſſe. ꝗ au
tẽ nõ opat᷑: nõ mãducet. Hæc uenerabilis & ſãcte pater: cũ qli gemitu: cũ quali dolore cõſcripſeri: teſtis eſt Ie
ſus. Tacui: nũquid ſemꝑ tacebo? Dicit dñs. Nõ mihi cõcedit unus angelus heremi. Quotidie expoſcor fidẽ:
quaſi ſine fide renatus ſim. Cõfiteor: utuolũt. nõ placet. Subſcribo: nõ credũt. unũ tm placet: ut hinc recedã
lIã iam cedo.abruperũt partẽ a me aĩæ meæ chariſſimos fres. Ecce diſcedere cupiũt: ĩmo penitus diſcedũt: me
lius eſſe dicẽtes: inter feras habitare: ꝗᷓ cũ talibus xpᷣianis. Et egoipſe: niſi me & corporis ĩbecillitas & hyemis
retineret aſpitas iã modo fugerẽ. Verũtñ dũ uernũ tpᷣs adueniat: obſecro: ut paucis mihi mẽſibus heremi cõ
cedat᷑ hoſpitiũ. Aut ſihoc tardũ uidet᷑: abſcedo. Dni eſt terra & plenitudo eius. Aſcẽdat ſoli cælũ: ꝓpterillos
tm̃xpᷣs mortuus ſit: habeãt: poſſideãt: glorient᷑. Mihi aũt abſit gloriari: niſi in cruce dnñi nr̃i leſu xpᷣi:p quem
mihi mũdus crucifixus eſt: & ego mũdo. De fide autẽ quã dignatus es ſcribere ſctõ Cyrillo dedi cõſcniptã fidẽ
Qui ſic nõ credit: alienus achriſto eſt. Cæterũ ego fidei meæ teſtes habeo aures tuas: & beati frattis Cœnobii:
uem tecũ omnes qui hic ſumus: plurimũ ſalutamus.

Beati Hieronymi ad Pãmachiũ & Marcellã de ſtudio Theophili epiſcopi Alexãdrini cõt

Vrſũ oriẽtalibus uos locupleto mercibus: & Alexãdrinas opes pᷣmo Romã uere tranſmitto. De
us ab auſtro ueniet. Et ſctũs de mõte Pharã: umbra cõdẽſa. unde & ſpõſa letat᷑ ĩ Cãtico cãticorũ
dicẽs:ĩ umbra eius cõcupiui & ſedi: & fructus eius dulcis ĩ faucibus meis. Vere nũc cõplet᷑ EHſaiæ
itis: in die illa erit altare dñi ĩ medio terræ egypti. Vbi abũdauit peccatũ:ſupabundauit & gra.
Qui paruulũ vpᷣm fouerãt:adultũ fidei calore defẽdũt.Vt ꝗ pillos effugerat Hærodis manus: effugiat hære
ticũ blaſfſemãtẽ. Quẽ Demetrius Alexãdria urbe reppulit: toto orbe fugat Theo hilus:ad quẽ Lucas ſcripſit
actus apoſtoloꝶ: q ex amore dei nomẽ ĩuenit. Vbi nũceſt coluber tortuoſus? Vbi uenenatiſſima uipera:
Prima hominis facies: utero cõmiſſa lupoꝶ.
Vbi hæreſis quæ ſibilabat ĩ mũdo? Et me & papã Theophilũ ſui iactabat erroris:latratũq; ĩ pudentiſſimoꝶ
canũ ad ĩducẽdos ſimplices nĩm mẽtiebat᷑ aſſenſũ? Oppreſſa eſt eius auctoritas & eloqᷓntia & ĩ morẽ demo/
nicoꝶ

— cathedra Petri cõfirmet. AI Epiſtola. XLV.

—

oijſiiam de paſ Alexãdrini cõtra origenianos cõ
ratulando. In qua epiſtolã ſuam de paſcate & cõtra ipſa hæreſim traductã ſe dicit emittere: ut oriẽtis fidem

— — — — —

mul
ſin
min⸗
ſtelli
Ned⸗
pbae
ruicde
rüchl
taeß
regeius
birn

me

tusnon
aigei
lube

enaun
blonzi
ieſech
linen,
erce⸗
btuni
eſo
nedo
cißi
egan
seltle
orkie⸗
teci
Lürme
ma
kmio
erilos

obi

woc
shan

iaohe
ciccnn
etu
ita
uther
.

ſap

n

ſrop
lono/
nicoß

nicorum ſpirituũ:de terra loquit᷑. Neſcit enĩ eũ:qui de furſũ ueniẽs ea loquit᷑: quæ ſurſũ ſũt.Atq; utinã ſer/
pentina generatio aut ſimpliciter nia fateat᷑: aut cõſtanter defendat ſua: ut ſcire ualeamus: qui nobis aman/
di ſũt: qui cauẽdi. Nũcauũt nouũ pœnitẽtiæ genus: oderũt nos ꝗᷓſi hoſtes: quoꝶ fidẽ publice negare nõ audẽt.

Rogo ꝗs ẽ iſte dolor: ꝗqnec tpe nec rõne curat Inter micãtes gladios: iacẽtia corpora: riuos ſanguinis ꝓfluentes

iungunt᷑ ſæpe hoſtiles dextræ: & belli rabiẽ pax repẽtina cõmutat. Soli ſũt huius hæreſeos ſectato res: qui cũ
eccleſiaſticis nõ ualẽt fœderari.qa quod ſermone cogunt᷑ dicere: mẽte cõdẽnant. Et ſi quãdo aperta blaſfemia
ublicis auribus fuerit reuelata: & uiderint cõtra ſe audiẽtiũ turbam circunfremere: tunc ſimulata ſimplicita
te dicũt audiſſe ſe primũ quæ magiſtrũ dicere añ neſcierĩt. Cũq; eoꝶ ſcripta teneant᷑: uoce negãt:quod in litte
ris confitent. quid neceſſe eſt obſidere Propõtidẽ mutare loca diuerſas luſtrare regiones? & clariſſimũ põti/
ficẽ Chriſti eiuſq; diſcipulos rabido ore diſcerpe? Si uera loqmini priſtinũ erroris ardorẽ ardore fidei cõmuta

te. qd mal edicoꝶ pãnos hincinde cõſuitis? & eoꝶ carpitis uitã: quoꝶ fidei reſiſtere nõ ualetis? Nũ iccitco non

eſtis uos hæretici: ſi nos qdam aſſertiõe nra crediderint pctõres: Et os impietate fetidũ nõ habebitis: ſi cicatri/
cem potueritis in nra aure mõſtrare“ uid iuuat ueſtrã pfidia: uel prodeſt pellis æthiopica. & pardi uarietas
ſi in nro corpore neuus apparuerit. En papa Theophilus tota Origenẽ arguit libertate hæreticũ eſſe. Necdi
cta defẽdũt:ſed fingũt ab hæreticis ĩmutata. multorũq; dicũt libros ſimiliter deprauatos: ut illũ nõ ſua fide:
ſed alioꝶ tueant᷑ erroribus. ueꝶ hæc aduerſũ hæreticos dicta ſint: qui iniuſto contra nos odio ſæuientes: men
te fatent archanũ: & uenena pectoris irremediabili dolore teſtant᷑. Vos xpᷣiani ſenatus lumĩa accipite: & græ
cã & latinã etiã hoc anno epiſtolã:ne rurſũ hæretici mẽtiant᷑: a nobis plæraq; uel addita: uel mutata. In qua la
boraſſe me fateor: ut uerboꝶ elegãtiã pari ĩterpᷣtatiõis uenuſtate ſeruarẽ. Et intra definitas lineas currens: nec
in quoꝗᷓ excedẽs loco:elo quẽtiæ eius fluẽta nõ pderẽ: eaſq; res eodẽ ſermone trãſferrẽ. Quod utꝶ nec ne conſe
cutus ſim: uro iudicio derelinquo: quã ſciatis in qᷓtuor partes eſſe diuiſã. In primo credentes hortat᷑ ad domi
nicũ paſcha celebrãdũ. In ſecũdo & tertio loco Apollinarẽ & Origenẽ iugulat. In qᷓrto.i. extremo:hæreticos ad
pœnitẽtiã cohortat᷑ Siqd aũt hic minus aduerſus Origenẽ dictũ eſt: & in præteriti anni epiſtola continet᷑: &
hæc quã mõ uertimus breuitati ſtudẽs: dicere plura nõ debuit. Porro cõtra Apollinarẽ ſuccĩcta fides & pura, p
feſſio nõ caret ſubtilitate dialectica: quæ aduerſariũ ſuũ extorto de manibus eius pugione cõfodit. Orate igit᷑
dũm: ut qc in græco placet: in latino nõ diſpliceat & qdtotus oriens mirat᷑ & prædicat: læto ſinu Roma ſuſci/
piat: prædicationẽ quoq; cathedræ Marci euãgeliſtæ cathedra Petri apoſtoli ſua prædicatiõe cõfirmet. Quan/
ꝗcelebri ſmone uulgatu ſit: beatũ quoq; papã Anaſtaſiũ eodẽ feruore: qa eodẽ ſpũ eſt: latitãtes in foueis ſuis
hæreticos pſecutũ:eiuſe q; litteræ doceãt dãnatũ in occidẽte:qd in oriẽte dãnatũ eſt. Cui multos ĩprecamuran
nos: ut hæreſeos rediuiua plãtaria per illius ſtudiũ longo tempore arefacta moriant᷑:

Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad pĩmachiũ de obtrectatoribus ſuis: ꝗ liby ſuu aduerſũ Iouinianũ carpebãt:qᷓſi
nimius fuiſſetin laude uirginũ & interpᷣtatione nuptiarũ: cõtra quos dicit ſe apologeticon mittere qui ſtatim

infra ſubiicitur. Epiſtola. cYY. =
Hriſtiani interdũ pudoris eſt: etiã apud amicos tacere: & humilitatẽ ſuã magis ſilẽtio cõſolari:ꝗᷓ
retractãdo ueteres amicitias ambitiéis erimẽ ĩcurrere. Quãdiu tacuiſti: tacui. necunꝗᷓ expoſtula/
Areſup haere uolui: nenõ amicũ quærere: ſed portionẽ uiderer expetere. Nuncaut puocatus offi
Nio llitteraꝶ: primas partes ſemp hie tẽtabo: & nõ tã reſcribere ꝗᷓ ſcribere. Vt & uerecũde hucuſq;
tacuiſſe: & uerecũdius loq cœpiſſe cognoſcar. De opuſculis meis cõtra louinianuũ:ꝙ & prudẽter & amãter fece
s: exéplaria ſubtrahẽdo optĩe noui. Sed nihil ꝓfuitiſta diligẽtia. cu aliquãti exu rhe ueniẽtes mihi eadẽ lecti/
tarẽt: quæ ſero me excepiſſe referebãt. In hac quoq; ꝓuincia iã libri fuerãt diuulgati: & utip̃e legiſti: neſci tuox
miſſa reuerti. Nõ ſũt tãtæ fœlicitatis: ꝗtæ plæriſq; huius tpis tractatores: ut nugas meas qũ uoluerĩ emẽdare
poſſim. Stati ut aliqd ſcripſero: aut amatores mei: aut ĩuididiuerſo ꝗdẽ ſtudio: ſed pari certamine in uulgus

nra diſſeminãt: & uel ĩ laude: uelĩ uitupatiõe nimii ſũt: nõ meritũ ſtili: ſed ſuũ ſtomachũ ſequẽtes. Itaq; qd ſo
lũ facere potui: apologeticũ ipſius opis tibi miſi: quẽ vpoc ναοαε Mι ιte poſcéte edidi. Quẽcũ legeris: aut ip̃e
pro nobis cæteris ſatii facies:aut ſi tu quoq; narẽ cõtraxeris: illã apoſtoli wepi uO.i. amputationem: in qᷓde
uirginitate & nuptiis diſputat: aliter diſſerere cõpelleris. nec hoc dico ꝙ tead ſcribẽdũ ꝓuocẽ:cuius in ſacris lit
teris ſtudiũ mihi præfero: Sed ut alios qui nos lacerãt hoc facere cõpellas. norut lras: uident᷑ ſibi ſcioli: pñt me
nõ rephẽdere:ſed docere. Si aliqd ſcripſerĩt magi. exopis eoꝶcõparatiõe: mea ĩterpᷣtatio negliget᷑. Lege quæſo
te: & diligẽter apoſtoli uerba cõſidera: & tũc ui ebis me ppter caluniã declinãdã multo plus ꝗᷓ ille uoluit ĩ ma
ritos fuiſſe clemẽtẽ. Origenes Dionyſius Pierius Euſebius Cæſariẽſis Didymus Apollinaris latiſſime hãc epi
ſtolã ĩterpᷣtati ſũt: quoꝶ Pierius cum ſenſũ apoſtoli uẽtilaretatq; diſſereret: & ppoſuiſſet illud exponere. Vo/
lo aũt oẽs eẽ ſicut me ipſũ:adiecit tãtaletõ paulo tãti crifatan nã cetiſei: qhic quæſo pctm meuũeſt?qᷓduritia?
Vniuerſa quæ ſcripſi:huic ſnĩæ cõparata leuiſſima ſũt. Reuolue oĩum: quos ſupra memoraui cõmẽtarios: &
eccleſiagꝶ: bibliothecis fruere: & magis cõcito gradu ad optata cœptaq; puenies. Audio totius in teurbis ſtudia
cõcitata. Audio põtificis & populi uolũtatẽ pari mẽte cõgruere. Minus eſttenere ſacerdotiũ: ꝗ mereri libros:
xvi. ꝓphetaꝶ: quos in latinũ de hebræo mone uerti. ſi legeris: & delectari te hoc ope cõperero: ꝓuocabis nos
etiã cætera clauſa armario nõ tenere. Trãſtuli nuꝑ lob in linguã niam. Cuius exẽplara ſãcta Marcella conſo/

₰

oratorẽ Ined

brina tua poteris mutuari:lege eudẽ græcuũ & latinũ: &ueterẽ editionẽ nræ trãſlatiõi cõpara: & liqdo puidebis
Itũ diſtet ĩter ueritatẽ & mẽdaciũ. Miſerà quædam IcoνππαιπÜι in ꝓphetas. xii. ſãcto pri & Domnioni
Aamuels quoq; & Malachin: ideſt ꝗᷓtuor regũ libros. Quæ ſi legere uolueris: ꝓbabis quãtæ difficultatis ſit:di
uinã ſcripturã & maxime ꝓphetas ĩtelligere. & interptũuitio quæ apud ſuos puriſſimo curſu oratiõis labũ/
tur: apud nos ſcatere uitiis. Porro eloquẽtiã quã pro Xpo in Cicerone cõtemnis. in paruulis ne reqras. Eccleſia
ſtica ĩterpᷣtatio etiã ſi habet eloquii uenuſtatẽ: diſſimulare eã debet: & fugere. ut nõocioſis philoſophoꝶ ſcho
lis: pauciſq; diſcipulis: ſed uniuerſo loquat hoĩum generi. . .
Liber apologeticus beati Hieronymi ad Pãmãchiũ in defenſionẽ libroꝶ cõtra Iouinianũ. in quo docet ſenõ
Vod ad te hucuſ. q; nõ ſcripſi. cauſa fut ſilentiũ tuũ. Verebar enĩ ne ſi tacẽti ſcriberẽ: moleſtũ me
magis ꝗᷓ officioſũ hu tares. Nũc aũt ꝓuocatus dulciſſimis lr̃is tuis & huiuſcemodi Iris: quæ me ad
philofophiã nñi dogmatis ꝓuocarẽt:& cõdiſcipulũ quõdã & ſodalẽ & amicũ obuiis ut aiũt ma/-
nibus excipio: defenſorẽq; meoꝶ opuſculoꝶ paro:ita tn: ſi añ te placatũ iudicẽ habuero: ĩmo ſi
Poiâ5us: quæ in mearguunt iſtruxero. Hoc enĩ & Tullius tuus: & añ illũ in breui & ſolo uolu
mine ſcripſit Antonius primã cauſã eẽ uictoriæ: & diligẽter cauſa: pro ꝗᷓ dicturus es: diſcere. Rephendũt me
qdã ꝙ ĩ libris: quos aduerſũ Iouinianũ ſcripſi: nimius fuerim: uel ĩ laude uirginũ: uelĩ ſuggillatiõe nuptiaꝶ.
& aiut cõdẽnationẽ quodãmò eẽ mrimonii. in tãtũ pudicitiã prædicare: ut nulla poſſe uideat inter uxorẽ &
uirginẽ cõparatio derelinq. Ego ſi bene phblematis memini: ĩter Iouinianũ & nos iſta cõtẽtio eſt: ꝙ ille exæquet
uirginitati nuptias: nos ſubiiciamus. Ille paꝶ uel nihil: nos multũ ĩtereẽ dicamus. Deniq; iccirco te:poſtdum
faciẽte: dãnatus eſt: ꝙ auſus ſit ppetuæ uirginitati mrimoniũ cõparare. Aut ſi idipſum uirgo putat᷑ & nupta:
cur piaculũ uocis huius romæ Victorinus audire nõ pPotuitVirgo a uiro nõ uir auirgine generat᷑. Mediũ eſſe
nihil põt: aut mea ſnĩa ſequẽda eſt: aut iouiniani. Si rephẽdor: ꝙ nuptias uirginitati ſ ubiicio: laudet᷑ ipſe: qui
cõparat. Si aũt dinatus eſt qui æqᷓles putabat:dãnatio eius mei opis teſtimoniũ ſit. Si ſæculi hoĩes ĩdignant᷑
in minori gradu ſe eẽ: ꝗᷓ uirgines: mirorclericos & monachos & cõtinẽtes id nõ laudare:qd faciũt. Caſtrant ſe
ab uxoribus ſuis: ut imitent᷑ uirginũ caſtitatẽ. Et idipſũuolũt eẽ maritas qd uirgines. aut iungant itaq; uxori/
bus ſuis: qbus renũciauerãt: aut ſi ſeabſtinu erint: etiã tacentes cõfitebunt᷑ melius eẽ: qd nuptiaꝶopi prætule
rut. An ego rudis in ſcripturis: & nũc primũ ſacra uolumina legẽs: lineã & ut ita dicã tenuedicẽdi filu ĩter uir
ginitatẽ & nuptias ſeruare nõ potui? Videlicet neſciebã dictũ: noli eẽ iuſtus multũ:& dũ unũ latus ꝓtego:iĩ al
tero uulneratus ſũ. Atq; ut maniſeſtius loꝗr: dĩ cõtra Iouinianũ pᷣſſo gradu pugno:a Manichæo terga mea cõ
foſſa ſũt. Nõne quæſo ſtatim ĩ Pncipio opis mei iſta præfatus ſũN eq; enĩ nos Martiõis & Manichæi dogma
ſectãtes: nuptiis detrahimus. Nec Taciani principis Encratitaꝶ errore decepti: oẽm coitũ ſpurcũ putamus.ꝗ
nò ſolũ nuptias: ſed & cibos quoq; quos deus creauitad utẽdũ:dãnãt:& reprobat. Scimus ĩ domo magna:nò
ſolũ uaſa aurea & argẽtea eẽ: ſed & lignea & fictilia. & ſup fudamẽtũ Xp̃i: qd Paulus architectus poſuit: alius
ſupædificauit auꝶ: argẽtũ: lapides præcioſos: alius ecõtrario fœnũ: ligna: ſtipulã. Nõ ignoramus honorabiles
nuptias & cubile ĩmaculatũ. Legimus primã dei ſnĩam. Creſcite & multiplicamini: & replete terrã. ſed ita nu
ptias recepimus: ut uirginitatẽ: quædenu ptiis naſcit᷑: pferamus. Nunqd argẽtũ nõ erit argẽtũ: ſi auꝶ præcio
ſius eſt? Aut arboris & ſegetis cõtumelia eſt. ſi radici & foliis culmo & ariſtis poma præferant᷑ & fructus? Vt
poma ex arbore:frumẽtũ ex ſtipula:ita uirginitas ex nuptiis. Cẽteſimus & ſexageſimus & triceſimus fructus
ꝗꝗᷓ deuna terra: & de una ſemẽte naſcat᷑:t multũ differt in numero. Iriginta referunt ad nuptias: qa & ipſa
digitoꝶ cõiũctio qᷓſi molli oſculo ſe cõplexãs & fœderãs: maritũ pingit & cõiugẽ. Sexagĩta uero ad uiduas: eo
ꝙ in anguſtia & tribulatione ſint poſitæ. un & ſupiori digito deprimunt᷑. ꝗtoq; maior eſt difficultas ex parte
quõda uoluptatis illecebris abſtinere: tãto maius præmiu. Porro numerus cẽteſimus: quæſo diligẽter lector
attẽde: de ſiniſtra trãſfert᷑ ad dextrã: & iiſdẽ ꝗdẽ digitis:ſed nõ eadẽ manu:qbus in læua nuptxæ ſignificant᷑: &
uiduæ circuluũ faciẽs expᷣmit uirginitatis coronã. Oro te: qui hæc loquit᷑ danat nuptias? Auꝶ uirginitatẽ: argẽ
tũ diximus mrimoniuũ. Cẽteſimi & ſexageſimũ & triceſimuũ fructũ de una terra expoſuimus: & de una ſemẽte
generari:licet multũ differat in numero. Et qs unꝗᷓ tã iniquus lectorerit: ut nõ ex meis dictis: ſed ex ſuo me ſẽ
ſu iudicet? Et certe multo clæmentiores erga cõiũgia fuimus oĩbus pene latinis & græcis tractatoribus:qui cẽ
teſimũ numerũad martyres referũt: ſexageſimũ uirgines: triceſimũ ad uiduas. atq; ita fit iuxta illoꝶ ſnĩam
ut de bona terra: & de prſfamilias ſemĩe excludant᷑ mariti. Veꝶ ne ĩ pncipio cautus: in reliqs forſitã ĩ prouidus
fueri:nõne poſt partitionẽ opuſculi:cũad quæſtiões uenirẽſtati intuli? Vos quæſo utriuſq; ſexus uirgines &
cõtinẽtes: mariti quoq; & bigami: ut conatus meos oronibus adiuuetis: cũctoꝶ in cõe Iouinianus hichoſtis ẽ:
quoꝶ ego or̃onibus ĩdigeo: & quos adiutores mei Pi Præcor:eos poſſũ Manichæi errore dãnare?Curramus
ad reliꝗᷓ. Neq; eni epiſtolæ breuitas patit᷑ diutius ĩ ingulis ĩmorari. Interptãtes illud apoſtoli teſtimoniũ: ux
or ꝓprii corporis ſui nõò habet ptãtẽ: ſed uir. Similiter & uir corporis ſui nõ habet ptãtẽ: led uxor. hoc ſubiunxi/
mus.Ois hæc quæſtio de his eſt:qui in mrimonio ſũt:an eis liceat uxores dimittere: qd & dis in euãgelio ꝓhi
buit. Vn & apoſtolus Bonũ eſt ait hoĩ uxorẽ uel mulierẽ nõ tãgere:qᷓſi in tactu eius ꝑiculũ ſit:qᷓſi qui eãẽ tetige/
rit no

damnaſſe nuptias: ſed illis uirginitatẽ ptuliſſe. & apoſtoli capitulũ benignius etiam pro nuptũs a ſe ꝗᷓ cæteris

ritni
mele
ſeall
hön⸗
Niu
geſ⸗
toli
ſa
toC
oſt ſe
*
lchit
atoc.
tard
ſacl
eido
cinl
munt
ceaun
ſumu
nor
ul
batti
ſoan
nau
(at
tuf
in
tut.
denun
lola
ſtinin
ſuuns
tur die
Nbiba
Preuli
u
llet
*
nectate
let or
dolute
limei
on
ludet
itci
done.
Kuun
Prem
tadij
diuen
.
Peur

Puicehe

Onnian
tatilti
doͦs lhi,
balt
fbogſip

larlan⸗

garn

Auenen
Ataitn,
otinof
lolourl
endlüttr
euuntg
t uore
ſe ENrge
n
Hkick
iceune
Hun
ſprenle
iiteruit
woiial
meꝛco
ogn
mng
ano
Drible
linnn
pren
nd
Lipl
8:e
pane
lor
nt,
ag
mete
mele
i
niam
uidus
ines

ſtoi

rit nõ euadat. Vñ & Ioſeph qaillũ tãgere uolebat ægyptia: fugiẽs de manibus eius: palliũ abiecit. Sed ꝗͥa qui ſe
mel duxit uxorẽ: niſi excõſẽſu ſe nõ ualet abſtinere: nec dare repudiũ nõ peccãti: reddat cõiugi debitũ:qaſj pote
ſe alligauit ut redderecogeret᷑. Qui dnmi diciteẽ præceptũ: nedimittant᷑ uxores & abſq; cõſẽſu:qd deus cõiũxit
hõ nò ſeparet: hic põt dici nuptias cõdẽnare? Rurſũ in ſequẽtibus: ſed unuſqſq; ait habet ꝓpriũ donũ exdeo
Alius qdẽ ſic: alius aũt ſic. quã ſniam nos exponẽtes hæc ĩtulimus. Quid inꝗᷓ uelim pſpicuũ eſt. Sed qm in ec
cleſia diuerſa ſũt dona: cõcedo & nuptias: ne uideardãnarenaturã. Simulq; cõſidera: ꝙ aliud donuũ uirginita/
tis ſit: aliud nuptiaꝶ. Si enĩ eadẽ eẽt merces nuptiaꝶ & uirginuũ: nequaꝗᷓdixiſſet poſt præceptũ cõtinẽtiæ: ſed
unſꝗſq; ꝓpriũ habet donũ ex deo:alius qdẽ ſic:alius aũt ſic. Vbi ꝓprietas ſinguloꝶ eſt: ibi altrinſecus diuerſi/
tas. Cõcedo & nuptias e donũ dei:ſed inter donũ & donũ magna diuerſitas eſt. Deniq; & apoſtolus de quoda
poſt ĩceſtũ pœnitẽtiæ: ecõtrario inꝗt: donate ei & cõſolamini: & ſicui ꝗd donaſtis: & ego. Acne putaremus do
nũ hoĩs cõtẽnẽdũ addidit. Nã & ego qddonaui: ſiqd donaui ꝓpteruos corã xpo: diuerſa ſũtdona xpᷣi. Vñ Io
ſeph in typo eius uariã hẽbat tunicã. Et in pſalmo.xliiii. legimus. Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deau/
rato circũdata uarietate. Et Petrus apoſtolus. Sicut cohæredes ait multiplices gratiæ dei:qd ſignificãtius gra/
tiæ dicit᷑ iοτπα. . uariæ. Rogo quæ eſt iſta contẽtio: claudere oculos: nec aptiſſimũ lumẽ aſpicere? In eccle
ſia diximus eẽ dona diuerſa:& aliud donũ uirginitatis: & aliud nuptiaꝶ. Et poſt paululũ. Cõcedo & nuptias
eẽ donũ dei. Sed ĩter donũ & donũ magna diuerſitas eſt: & qd dei donũ uoce aptiſſima pnũciamus dãnare di
cimurPorro ſi Ioſeph in typo dñi accipit᷑: tunica eius uaria atq; diſtincta in uirginibus uiduis cõtinẽtibus ac
maritis eſt: & põtuideri ꝗᷓſi alienus: qui de tunica xpᷣi eſt: cũ & ipſã reginã: hoc eſt eccleſiã ſaluatoris in ueſtitu
deaurato: eadẽ uarietatecircũdatã dixerimus. Sed & in cõſequẽtibus de cõiugio diſputãtes: eũdẽ ſenſũ ſecuti
ſumus. hic locus ad præſẽtẽ cõtrouerliã nõ ptinet. Docet enĩ iuxtaſnĩam dmi: uxorẽ excepta cauſa fornicatiõis
nõrepudiãdã: & repudiatã uiuo marito: alteri nõ nubere: aut certe uiro ſuo debere reconciliari. Et in alio loco
Mulier inqꝗꝛt alligata eſt quãto tpe uir eius uiuit. Qudd ſi dormierit uir eius: liberata eſta lege uiri:cui uult nu/
bat tãtũ in dño. i.xpᷣiano. Qui ſecũdas nuptias: tertiaſq; cõcedit in dno. Primas cũ ethnico ꝓhibet. Apiãt quæ
ſo aures obtrectatores mei: & uideãt me ſecũdas & tertias nuptias cõceſſiſſe in dño: qui ſecũdas & tertias nõ do
naui: primũ potui dãnare mſimoniũ?In eo quoq; loco. ubi ĩterpᷣtamur capitulũ apoſtoli: Circũciſus aliqs uo
catus eſt: nõ adducat præputiũ. In præputio uocatus é: nõ circũcidat: licet ꝗdẽ prudẽtiſſimi ĩterp̃tes ſcriptura
rũ: hoc de circũciſiõe: & ſeruitutedictũeẽ cõtendãt. Nõne aptiſſime fœdera ſuauimus nuptiaꝶ? Diximus eni
Si in præputio ꝗs uocatus eſt:nõcircucidat᷑. Hẽbas inqt uxorẽ: cũ credidiſti. Noli fidẽ Xpi cauſã putare diſſi/

dii: qa in pace nos uocauit deus. Circũciſio nihil ẽ: & præputiũ nihil eſt: ſed obſeruatio mãdatoꝶ dei. Nihil eni

ꝓdeſt abſq; opibus cælibatus & nuptiæ: cũ etiã fides quæ ꝓprie Apianoꝶ eſt: ſi opanõ huũerit:mortua eẽ dica⸗
tur. Et hac lege uirgines quoq; ueſtæ & Iunonis uniuiræ: in ſãctaꝶ queãt ordine numerari. Et poſt paululũ:
Seruus uocatus es: nõ ſit tibi curæ. ſed & ſi potes fieri liber: magis utere. etiã ſi hẽs inꝗt uxorẽ: & illi alligatus es
& ſoluis debitũ: & nõ hẽs tui corporis ptãtẽ: atq; ut manifeſtius loqr: ſeruus uxoris es: noli ꝓpter hoc hr̃e tri/
ſtitiã:necde amiſſa uirginitate ſuſpires. Sed etiã ſi potes cauſas aliqᷓs ĩuenire deſſidii: ut libertate pudicitiæ per
fruaris: noli ſalutẽ tuã cũ alterius ĩteritu quærere. Habeto pauliſꝑ uxorẽ: nec præcurras morãtẽ: expecta dũ ſeq
tur. Si egeris patiẽter: cõiũx mutabit᷑ in ſororẽ.In eo quoq; loco ubi tractauimus cur dixiſſet Paulus: De uirgi
nibus aũt dñi præceptũnõ hẽo: Cõſiliũ aut do: tanꝗᷓ miſericordiã cõſecutus a dno: ut ſim fidelis: ita uirginitatẽ
prætulimus: ut nuptiaꝶ ordinẽ ſeruaremus. Si uirginitatẽ dñs ĩperaſſet: uidebat᷑ nuptias cõdẽnare: & hoĩum
auferre ſeminariũ: uñ & ipᷣa uirginitas naſcit᷑. Si præcidiſſet radicẽ: quõ fruges quæreret: Niſi añ fũdamẽta ie/
ciſſet: qua rõne ædificiũ extrueret: & optuꝶ cũcta deſu culmẽ ĩponeret:Si radicẽ nuptias: ſi uirginitatẽ dixi/
mus fructus:ſi fũdamẽtũ mrimoniũ. & ædificiũ uel culmẽ ppetuã caſtitatẽ: ꝗs uel tã inuidus:uel tã cæcus ob
trectator mei erit: ut in eadẽ domo ædificiũ uel culmẽ uideat: & fũdamẽtũ qd ædificiũ & culmen portat: igno/
ret-/ Porro & in alio loco ꝓponẽtes apoſtoli teſtimoniũ: in quo ait alligatus es uxori:moli quærere ſolutionem:
Solutus es ab uxore:noli quærere uxorẽ: Ilico hæc ſubiecimus. Habet unuſqſq; nĩm termĩos ſuos.redde mi/
hi meũ: & tu tene tuũ. Si alligatus es uxori tuæ: neilli des repudiu. Si ſolutus ſũ ab uxore: nõ quærã uxorẽ. Vt
ego nõ ſoluo cõiugia:ſi ſemel ligata ſũt:ita tu nõ liges qd lalutu =ẽ. Sed & ĩ alio teſtimonio gd de uirginitate &
nuptiis ſẽſerimus: manifeſtiſſime declarat᷑. Nõ ĩponit nobis apoſtolus laqueũ: nec cogit eẽ qd nolumus: ſed
ſuadet qd honeſtũ eſt & decoꝶ: & ĩtẽte facit ſeruiredño: & ſemp eẽ ſollicitũ: & expectare paratã dñi uoluntatẽ.
ut cũqd ĩperauerit:qᷓſi ſtrenuus & armatus miles ſtatim ĩ pleat qd præceptũ eſt. & hoc faciatſt ine ulla diſten/
tione: quæ data eſt ᷣm eccleſiaſten hoĩbus huius mũdi: ut diſtẽdant᷑ in ea. In fine quoq; cõparatiõis nuptiaꝶ
& uirginũ diſputationẽ nr̃am hocſermone cõcluſimus. Vbi bonũ & melius eſt: ibi boni & melioris nõ unũẽ
ræmiũ.& ubi nõunũ eſt præmiũ:ibi utiq; dona diuerſa. Tãtũ eſt igit᷑ ĩter nuptias & uirginitatẽ: quãtũ ĩter
nõpeccare & bifacere. ĩmo ut leuius dicã: quãtũ ĩter bonũ & melius. Porro in cõſequẽtibus cũ dicimus. Fini/
ta diſputatioe cõiugioꝶ & uirginitatis: ut ĩter utrũq; tãto moderamĩe præceptoꝶ: nec ad ſiniſtrã nec ad dextrã
diuerteret: ſed uia regia graderet᷑: & illud ĩpleret: ne ſis multũ iuſtus: Rurſus monogamiã digamiæ comparat.
Et quõ nuptias ſubdiderat uirginitati: ita digamiã nuptiis ſubiicit. Nõne ꝑſpicue oſtẽdimus : quæ ſit in ſcri⸗/
pturis ſãctis ſiniſtra: quæ dextra?. & qd ſignificetne ſis multuũ iuſtus: Quod uidelicet ſiniſtra ſit: ſi iudæoꝶ &
m 1il. „CGAXII.⸗

gẽtiliũ ſeqᷓmur libidinẽ: & ſemꝑ æſtuemus ad coitũ. Dextra:ſi Manichæoꝶ ſeqᷓmurerrorẽ: & ſimulata pudi/
citia ĩpudicitiæ retibus ĩplicemur. Via aut regia ſit: ita appetere uirginitate: ne nuptiæ cõdẽnent Præterea ꝗs
tã iniquus meoꝶ opuſculoꝶ iudexerit: ut prima mrimonia dãnare me dicat: cũ etiã de ſecũdis dixiſſe me lege
rit? Côcedit apoſtolus ſecũdas nuptias: ſed uolẽtibus. Sed his quæ ſecõtinere nõ pnit: ne luxuriate in Ap̃o nu
bere uelit: hntes dãnationẽ: ꝙ; pmã fidẽ irritã fecerĩt. & hoc cõcedit: ꝗqa multæ abierũt retrorſũ poſt ſathanã.
Cæteꝶ beatiores erũt:ſi ſic pmãſerĩt. Cõtinuoq; ſubiũgit apoſtolicã auctoritatẽ: ᷣm cõſiliũ meu. Porro ne au/
ctoritas apoſtoli ꝗᷓſi hoĩs leuior uideret᷑: addidit. Puto aũt ꝙ &ego ſpm̃ dei habeã. Vbi ad cõtinẽtiã ꝓuocat:
ibi nõ hoĩs:ſed ſpus dei cõſilio uſus ẽ. Vbi aut nubẽdi cõcedit ueniã: ſpmdei nõ noĩat:ſed prudẽtiæ liberat cõ
ſiliũ: ita ſingulis relaxãs: ut unuſe lchlerre põt.Propoſitis ergo teſtimoniis:i qbus apoſtolus ſecũdas cocedit

nuptias: ſtati ſubiecimus: quõ uirgibus: ob fornicatiõis piculũ cõcedit nuptias: & excuſabile facit qd perſenõ
appetit᷑: ita ꝓ eadẽ fornicatiõe cõcedit uiduis ſecũda mrimõia. Melius ẽ enĩ licet alteꝶ & tertiũ unũ uiꝶ noſſe

qᷓ plurimos.i.tolerabilius ẽ uni hoĩ ꝓſtitutã eẽ ꝗᷓ multis.ᷣ faceſſat calũnia. De ſecũdo hic & de tertio & qᷓrto:ſi
libet mrimõio diſputauimus: nõò de pᷣmo. Sed ne qs ĩ eo ꝙ diximus tolerabilius ẽ uni hoĩ ꝓſtitutã eẽ ꝗᷓ multis
ad pmu mr̃imoniũ referat. cũ oĩs nobis quæſtio de digamia &trigamia fuerit. Deniq; digamiæ & trigamiæ diſ

putationẽ hoccalce ſignauimus. Oia licẽt: ſed nõ oĩa expediũt. Non dãno digamos: ĩmo nec trigamos: & ſidi

ci põt octogamos. Plus aliqd ĩferã: etia ſcortatorẽ recipio pœnitentẽ: Quicqd æqliter licet: æqᷓli lace pẽſãdũẽ.

Erubeſcat calũniator meus dicẽs me pᷣmadãnare mrimõia: q legit nõdãno digamos & trigamos:& ſi dici pot

octogamos. Aliud eſt nõ dãnare: aliud prædicare. Aliud ẽ ueniã cõcedere: aliud laudare uirtutẽ. Si aũt durus ĩ
eo uideor: qa dixi ꝗcqd æꝗᷓliter licet: æqᷓli lce pẽſãdũ eſt: puto nõ me crudelẽ iudicabit & nigidu: quia alia loca

uirginitati & nuptiis: alia trigamis & octogamis: & pœnitẽtibus legerit præparata. Apm ĩ carne uirginẽ:ĩ ſpũ
monogamũ: ꝙ unã habet eccleſiã: nf̃ in reliqꝗs ſermo teſtatus eſt & crediti ſumus nuptias cõdẽnare. Dãnare di

cor nuptias:cuius hic ſᷣmo 6. Nulliq; dubiũ eſt ſacerdotes de Aaron & Eleazar: & Finees generatos:qui cũ &

ipſi uxores hũerint: recte nobis opponerent᷑. ſi errore Encraticaꝶ cõtẽderemus mrimonia reprobãda: Tatia/

nũ Encraticaꝶ pncipẽ qui abiicit mrfimonia: rephẽdimus: & ipſi nuptias cõdẽnamus. Rurſũq; ubi uirgines &
uiduas cõparo:qd de nuptiis ſẽſeri: & quõ tres gradus uirginitatis: uiduitatiſq; uel continẽtiæ & cõiugii feceri
declarat ipſa quæ ſcripta ſũt. Nõ nego beatas eẽ uiduas: quæ ita poſt baptiſmu manſerint: nec illaꝶ detraho
merito: quæ cũ uiris in caſtitate pdurat. Sed ſicut hæ maioris præmii apud deu ſũt ꝗᷓ nuptæ cõiugali officio
Fuiẽtes:ita & ipſæ æquo patiant᷑ aĩo uirginitatẽ ſibi præferri. Ad Gallatas quoq; teſtimoniũ apoſtoli ꝓponẽ
tes. Ex opibus legis nõ iuſtifieabit᷑ oĩs caro:huiuſcemodi ſẽſũ intulimus. opa legis & nuptiæ ſũt. Vn & maledi
cunt in ea: quæ nõ hnt filios: quæ ſi cõcedunt᷑ etiã in euãgelio: aliud ẽ idulgẽtiã ĩfirmitati tribuere: aliud ẽ uir
tutibus præmia polliceri. Ecce pſpicue nuptias dicimus cocedi ĩ euãgelio: ſed tñ eaſdẽ ĩ ſuo officio pmanẽtes:
p̃ᷣmia caſtitatis cape nõ poſſe. Quod ſi ĩdigne accipiũt:mariti nõ mihi iraſcant᷑: ſed ſcripturis ſcis:imo epis &
pᷣſbyteris & diaconibus: & uniuerſo choro ſacerdotali leuitico: ꝗq ſe nouerũt hoſtias offerre nõ poſſe: ſi opi ferui
ant cõiugali. Scd eo loco ubi de Apocalypſi teſtimoniũ poſuimus: nõne manifeſtũ eſt: qd de uirginibus & ui/
duis & còiugibus ſẽſerimus:? Hi ſũt qui cãtatcãticũ nouũ: qd nemo põt cãtare:niſi qui uirgo eſt. hi ſũt primi
tiæ dei & agni & ſine macula. Si uirgies pᷣmitiæ dei ſũt: ergo uiduæ & ĩ mfimonio cõtinẽtes erũt poſt ᷣmitias:
hocẽ ĩ ſecudo & tertio gradu.In ſecũdo & tertio gradu uiduas ponimus & maritas: & hæretico furore dicimur

dãnare nuptias? Multaſũt quæ per oẽm libꝝ cauto moderamie de uirginitate: de uiduis:de nuptiis diximus.

Sed breuitatis ſtudio unũ adhuc ponã teſtimoniũ:cui nõ reor cõtradictuꝶ:niſi eũ qui autſe inimicum pbare

uoluerit: aut uecordẽ. nã cũ ppoſuiſſẽ ꝙ dns iſſet ad nuptias ĩ chana galileæ: poſt quædã etiã hæcaddidi. Qui

enĩ ſemel iuit ad nuptias: ſemel docuit eẽ nubẽdũ: & tũc uirginitati poſſet officere:ſi nuptias poſt uirginitatẽ
& uiduitatis caſtimoniã: nõ in gradu tertio poneremus. Nuc aut cũ hæreticoꝶ ſit dinare cõiugia: & dei ſꝑnere
cõditionẽ: ꝗcqd de laude dixerint nuptiaꝶ libẽter audimus. Eccleſia enĩ nõ dãnat mrimonia: ſed ſubiicit: nec
abiicit: ſed diſpẽſat. ſciẽs ſicut ſupra diximus in domo magna: nõ ſolũ eẽ uaſa aurea & argẽtea: ſed & lignea &

fictilia: & alia eẽ in honorẽ:alia in cõtumeliã. Et ꝗcũq; ſe muũdauerit:eũ futuꝶ eẽ uas honorabile: & neceſſariu
in oẽ opus bonũ præparatũ. Quicqd inquãde laude dixerint nuptiaꝶ:libẽter audimus. Laudari nuptias libẽ?
ter audimus & nuptias cõdẽnamus? Eccleſia mrimonia nõ dãnat: ſed ſubiicit. Velitis nolitis. maritus ſubiicit

uirginitati: & uiduitati eccleſia nuptias: Sed nuptias in ſuo ope ꝑmanẽtes ſubiicit: non danat. nec abiicit: ſed
diſpẽſat. In ptate uĩa eſt.ſi uelitis ſᷣm pudicitiæ gradũ ſcãdere. Quid ĩdignamini:ſi in tertio ſtãtes nolitis ad
ſupiora ꝓperare Igit᷑ cũ totiẽs & tã crebro lectorẽ admonuerim: & p ſingula pene tractatuũ milia cautus uia
tor ĩceſſeri:me ita recipe nuptias: ut eis cõtinẽtes uiduas uirgineſq; præferrẽ:debuerat prudẽs & benignus le/

ctor etiã ea quæ uident᷑ dura: æſtimare de cæteris: & nõ in uno atq; eodẽ libro crimĩari me diuerſas ſnias ptu/

liſſe. Quis enĩ tã hebes & ſic ĩ ſcribẽdo rudis ẽ: ut idẽ laudet & dãnet?ædificata deſtruat: & deſtructa ædificet:

& cũ aduerſariũ uicerit:ſuo nouiſſime mucrone feriat Si ruſticani hoĩes & uel rhetoricæ uel dialecticæ artis
ignari detraherẽt mihi tribuerẽ ueniã ĩperitiæ: nec accuſationẽ rephẽderẽ: ubi nõ uolutatẽ ĩ culpa cernerẽ: ſed

ignorãtiã. Nũc uero cũ diſerti hoĩes: & liberalibus ſtudiis eruditi: magis uelit lædere ꝗ ĩtelligere: breuitera me
rnſũ hẽant corrigere eos debere pctã: nõ rephẽdere. Patet cãpus: ſtat ecõtra acies: aduerſarii dogma manifeſtũ

eſt: &

tive
locc

pul,
teten
melge
Nfonn
Athani,
Onean,
uocx
bentes
8 cacech
etſeno
innole
inel
nllis
Amnirdl
0sAl
eſicii
idi di
itdungi
alialon
neiſii
Mänancd
quici
a: Tann
rgens
gifee
Ldettaho
lothas
lppone
deuit
nietes:
0 isd
cgilnn
sb/
itpin
nlun
batru
mns.
mpbur
4. Qu
nitui
lpner
lt: nec
Ga,
ceſlani
gli
ſubiat
busn
utus n
1l
iupl⸗
lot
crands
tilt
Aa e
leſtü
eſte

eſt: & utuirgilianũ aliqd ĩferã: Illũ aſpice cõtra. Qui uocat. Rñdeãt aduerſario. Aliter teneãt modũin diſputã
do: aliter uirgã in docẽdo: & me in libris ſuis: qd uel prætermiſeri uel addiderim doceãt. Rephẽſores nõ audio
ſequor magiſtros. Delicata doctrina eſt: pugnati ictus dictare de muro. Et cũ ipe unguẽtis delibutus ſis cruen
tũ militẽ accuſare formidinis. Nec hoc dicẽs ſtatim iactãtiæ reus ſũ: ꝙ cæteris dormiẽtibus: ſolus certauerim.
Sed hoc dico:cautius eos poſſe pugnare:qui me uiderĩtuulneratũ. Nolo tale certamẽ adeas. in quo tãtũ te ꝓp
tegas: & torpẽte dextra ſiniſtra clypeũ circuferas. aut feriendũ tibi eſtaut cadẽdũ. Nõ poſſũte æſtimare uicto
rẽ: niſi aduerſariũuidero trucidatũ. Legimus o eruditiſſimi uiri: in ſcholis pariter & Ariſtotelica illa de Gorgiæ

fontibus manãtia: ſimul didicimus plura eẽ uidelicet genera dictadi. Et ĩter cætera aliud eẽ gymnaſticos ſcrtibe

re: aliud dogmaticos. In priori uagã eẽ diſputationẽ: & aduerſario rndẽtẽ: nũc hæc nũcilla ꝓponere. Argumẽ
tari ut libet: aliud loq:aliud agere panẽ ut dicitoñdere: lapidẽ tenere. In ſequẽti aũt apta frõs: & ut ita dicã ĩge
nuitas neceſſaria eſt. Aliud eſt quærere: aliud definire. in altero pugnãdũ: in altero docẽdũ eſt. Tu me ſtãtẽ in
prœlio: & de uita piclitãtẽ ſtudioſus magiſter doceas. Noli exobliquo & uñnõ putaris: uulnus ĩferre: directo
pcute gladio. Turpe tibi eſt hoſtẽ dolis ferire nõ uiribus:ꝗᷓſi nõ & hæc ars ſũma pugnãtiũ ſit:alibi minari: ali/

bi pcutere. Legite obſecro uos Demoſthenẽ: legite Tulliũ.ac ne forſitã rhetores uobis diſpliceãt:quoꝶ artis eſt

ueriſimilia magis ꝗᷓ uera dicere. legite Platonẽ: Theophraſtũ: Nenophõtẽ: Ariſtotelẽ: & reliquos ꝗ de Socratis
fõte mandtendgdeilis cucurrere flumĩbus. qd in illis aptũ ꝗd ſimplexẽ Quæ uerba nõ ſẽſuũ? Qui ſẽſus nõ ui
ctoriæ: Origenes:Methodius: Euſebius: Apollinaris: multis uerſuũ milibus ſcribũt aduerſus Celſũ & Porphy
riii. Cõſiderate qbus argumẽtis & ꝗᷓ lubricis ꝓblematibus: diaboli ſpũ cõtexta ſubuertat. Et qꝗaĩterdũ cogunt᷑
lo Ga nõ ſẽtiũt:ſed qcknereſe eſt: dicũt aduerſus eos qui dicunt eẽ gẽtiles. Taceo de latinis ſciptoribus: Ter/
tu

iano: Cypriano: Minutio: Victorino: Lactãtio :Hilarione nõ metã defẽdiſſe:ꝗᷓ alios uidear accuſaſſe:Pau

lũ apoſtolũ ꝓferã:quẽ quotiẽſcũq; lego:uideor mihi nõ uerba audire:ſed tonitrua: Legite epiſtolas eius & ma
xime ad Romanos: ad Gallatas: ad Epheſios: in ꝗbus totus in certamie poſitus eſt: & uidebitis eũ in teſtimo/
niis: quæ ſumit de ueteri teſtamento: ꝗᷓ artifex: ꝗᷓ prudnes: ꝗᷓ diſſimulator ſit eius qd agit. Vident quædã uerba
ſimplicia: & ᷓſi ĩnocẽtis hoĩs acruſticani: & ꝗ nec facere necdeclinare nouenit ĩſidias. Sed quocũq; reſpexeris:
fulmĩa ſũt. Hæret ĩ cauſa. capit oẽ qd tetigerit. tergũ uertit: ut ſuꝑet.fugã ſimulat: ut occidat. Calumniemur
ergo illũ:atq; dicamus ei: Teſtimonia ꝗbus cõtra Iudæos: uel cæteras hæreſes uſus es:aliter in ſuis locis:aliter ĩ

tuis epiſtolis ſonãt. Videmus exẽpla captiua.ſeruierũt tibi ad uictoriã: quæ in ſuis uolumĩbus nõ dimicant.

Nõne nobis loquit᷑ cũ ſaluatore:aliter foris:aliter domi loqmur: Turbæ parabolas: diſcipuli audiũt ueritatẽ.

Proponit phariſæis dñs quæſties: & nõ ediſſerit. Aiud eſt docere diſcipulũ: aliud aduerſariũ uĩcere. Myſteri

um inqt meũ mihi: myſteriũ meũ mihi & meis: Indignamini mihi ꝙ Iouinianũ nõ docuerĩ: ſed uiceri Immo
ĩdignant᷑.ii illũ anathematizatũ dolẽt. & cũ laudãt qd ſũt: accuſãt qdeẽ ſe ſimulãt. Quaſi uero rogãdus fue/
rit ut mihi crederet: & nõ ĩuitus ac repugãs in ueritatis uĩcla ducẽdus. Et hæc dicerẽ: ſi uincẽdi ſtudio cõtra re/

Ki ſcripturaꝶ qppiã locutus fuiſſẽ: & ſicut uini fortes in cõtrouerſiis ſolẽt facere:culpã præmio redimerem.

ũc uero cũ ĩterpᷣ magis apoſtoli fuerĩ ꝗᷓ dogmatiſtes: & cõmentatoris ſim uſus officio: ꝗcqd duꝶ uidetur ei

magis ĩputet᷑ quẽ expoſuimus:ꝗᷓ nobis qui expoſuimus: niſi forte ille aliter dixit: & nos ſimpilcitatẽ uerborũ

eius maligna ĩterpᷣtatiõe detorſimus. Qui hoc arguit de ipſis ſcripturis ꝓpbet. Diximus ſi bonũeſt mulierẽ nõ
tãgere: malũ ergo eſt tãgere. nihil enĩ bono cõtrariũ eſt:niſi malũ. Si aut malũ eſt:& ignoſcit᷑ :iõ cõcedit᷑ine ma
lo d deterius fiat:& cætera:uſ. q; ad ꝓpoſitionẽ alterius capituli Hociõ ſubiecimus: qa apoſtolus dixerat. Bo

nũ eſt hoĩ mulierẽ nõ tãgere. Propter fornicationẽaũt unuſꝗſq; uxorẽ ſuã hẽat: & unaquæq; ſuũ uiꝶ hẽat. In

quo differũt uerba mea a ſẽſu apoſtoli: niſi forte in eo ꝙ ille pnunciat ego dubito. Ille definit: ego ſciſcitor. Ille
apte dicit:bonuũ eſt hoĩ mulierẽ nõ tãgere:ego quotidie quæro:ſi bonũ eſt mulierẽ nõ tãgere. Si dubitãtis eſt:
non confirmãtis. Ille dicit. bonuũ eſt nõ tãgere: ego qd bono cõtrariũ eẽ poſſit:adiũgo.Statĩq; in cõſequẽtibus

aiaduertẽda apoſtoli prudẽtia: Nõ dixit. bonũ eſt hoĩ uxorẽ nõ hr̃e: ſed bonũ eſt inꝗt mulierẽ nõ tãgere:ꝗᷓſi &

in tactu eius piculũ ſit: qᷓſi ꝗ illã tetigerit nõ euadat. Vides igit᷑ nõ de cõiugibus nos exponere:ſed de coitu ſim
pliciter diſputare: ꝙ ad cõparationẽ pudieitiæ & uirginitatis: & angelicæ ſimilitudis: bonũ eſt hoĩ mulierẽ non
tãgere. Vanitas uanitatũ: oĩa uanitas dicit Eccleſiaſtes. Si oẽs craturæ bonæ: ut a bono creatore conditæ: quõ
uniuerſa uanitas? Si terra uanitas: nunqd & cæli & angeli & thronidnatiões ptaãtes cæteræq; uirtutes: Sed quæ
per ſe bona ſũt: ut a bono crearore cõdita: ad cõparationẽ melioꝶ uanitas appellant᷑. Verbi gratia: lucerna lam
padis cõparatiõe pro nihilo eſt: lãpas ſtellæ cõparatiõe nõ lucet: ſtellã lunæcõfer: &cæca eſt. Lunã ſoli iũge: &
rurilat. Solẽ xpo cõfer. & tenebræ ſũt. Ego ſũ inꝗt qui ſũ. Oẽm igit creaturã ſideo cõtuleris nõ ſ ubſiſtic. Ne tra
das inꝗt Heſter hæreditatẽ tuã his ꝗqno ſũt:idolis ſcilicet & dæmonibus. & certe erãt idola & dæmões:qbus ne
traderent orabat. In Iob quoq; legimus: a baldab dictũ de ĩpio. Auellar de tabernaculo ſuo fiducia eius: & cal/
cet ſup eũ:ꝗᷓſi Rexĩteritus: hĩtẽt in tabernaculo eius ſocii eius qui nõ eſt. Haud dubiũ eſt: qn diabolus: qui cũ

hẽat ſocios: nõ aũt hret niſi eẽt: tũ qa deo piit nõ eẽ dicit᷑. Ergo ᷣm hũc cõparatiõis ſẽſũ: malũ diximus mulierẽ
tãgere: licet uxoris nulla facta ſit mẽtio: qa bonũeſt nõ tãgere. Et ſubiecimus uirginitatẽ frumẽtũ nuptias or /

deũ fornicationẽ ſtercus bubulũ nũcupãtes. Vtiq; frumẽtũ & ordeũ creatura dei eſt. Veꝶ r euagelio:maior tur
ba ordeaceis panibus: mior frumẽtaceis paſcit᷑. Hoĩes inꝗt & iumẽta ſaluos facies dne. Aliis uerbis ad ipſũ lo⸗/
m iii. .Cxiii.

cuti ſumus: qũ auꝶ uirginitatẽ: argẽt nuptias diximus: & cẽtũ qᷓdraginta qᷓtuor milia nirginu ſignatoꝝꝶ: qui
cũ mulieribus nõ ſũt coinꝗnati. In quo oſtẽdiuolumus: oẽs qui uirgines nõ pmãſerint: ad cõparationẽ puriſ
ſimæ & angelicæ caſtitatis: & ipſius dii nri ieſu xpᷣi eẽ pollutos. Quod ſicui al pum & reprehẽſione dignũ ui/
det᷑ tãtã nos ĩter uirginitatẽ & nuptias feciſſe diſtãtiã: ꝗᷓta ĩter frumẽtũ & ordeũ eſt: legat ſãcti Ambroſii de ui
duis libꝶ: & iueniet illũ ĩter cætera: quæ de uirginitate & nuptiisdiſputauit: etiã hocdixiſſe. N eq; ita cõniugiũ
prætulit apoſtolus ut ſtudia uirginitatis extingueret: ſed a cõtinẽtiæ pfectiõe ĩcipiẽs: ad ĩcõtinẽtiæ remedia de
ſcẽdit. Et cũ brauiũ ſuꝑnæ uocatiõis fortibus demõſtraſſet: deficere tn in uia neminẽ paſſus eſt: ita plaudẽs:pᷣo
ribus: ut non deſpiceret & ſequẽtes. Didicerat enĩ & ipſe qa ds leſus: aliis panẽ ordeaceũ ne in uia deficerent:
aliis corpus ſuũ: ut ad regnũ tẽderẽt demoſtrauit: & ĩ cõſequẽtibus. Nõ ergo copula nuptialis ꝗᷓſi culpa uitan
da: ſed ꝗᷓſi neceſſitatis ſarcina declinãda eſt. Lex enĩ aſtrĩgit uxorẽ ut in laboribus & triſtitia filios generet: con
uerſio eius ad unũ uiꝶ ſit: ut ei ipſi dñet᷑. Ergo laboribus & doloribus in generatioe filioꝶ adiicit᷑ nupta:nõ ui⸗
dua. & dnatui uiri ſubdit᷑ copulata: nõ uirgo. Et in alio loco. Precio inꝗt empti eſtis: nolite fieri ſerui hoĩum.
Videtis ꝗᷓ euidẽs cõiugalis ſit definitio ſeruitutis. Et poſt puſillũ.Si igit onũ cõiugiũ:ſᷣuitus malũ:qd eſt qñ
nequeãt ſe ĩuicẽ ſactificare ſed pdere? Vniuerſa quæ nos de uirginitate ac nuptiis lato mone diffudimus:ille
breui artauit cõpẽdio:in paucis multa comphẽdẽs. uirginitas eo pſuaſio cõtinẽtiæ: nuptiæ remedia ĩcõtinẽ
tiæ prædicant᷑. Et ſignificãter a maioribus ad miĩora deſcẽdẽs: uirginibus brauiũ ſupnæ uocatiõis oſtẽdit: nu/
ptas ne in uia deficiãt:cõſolat᷑. Alios laudat:alios non deſpicit. Cõiugiũ ordeo: uirginitatẽ corpori Ap̃i compa
rat. Et puto multo minorẽ diſtantiã inter frumẽtũ eſſe & ordeu: ꝗᷓ ĩter ordeũ & corpus Api. Deinde nuptias di
cit & ꝗᷓſi neceſſitatis ſarcinã declinãdã: & definitionẽ eẽ euidẽtiſſimæ ſeruitutis. Et multa alia: quæ in tribus li
bellis de uirginibus latiſſimæ pſecutus ẽ. Ex ꝗbus uniuerſis pſpicuũ eſt: me nihil noui de uirginibus nuptiſq;
dixiſſe: ſed maioꝶ in oĩbus ſecutũ eẽ ſnĩam: tã huius uidelicetꝗᷓ reliquoꝶ: qui de eccleſiaſticis dogmatibus diſ
putarũt. quoꝶ æmulari exopto negligẽtiã: potius ꝗᷓ alioꝶ obſcurã diligẽtiã. Tumeãt cõtra me mariti: qrre dixe
rim. Oro te qꝗᷓle illud bonũ eſt qd orare phibet?qd corpus Apᷣi accipe nõ pmittit? Quãdo ĩpleo mariri officiũ:
nõ ĩpleo cõtinẽtis. Iubet idẽ apoſtolus in alio loco: ut ſempꝑ oremus.ſi ſemꝑ oradũ eſt:nunꝗᷓ ergo cõiugio bᷣuiẽ
dũ. Quoniã quotiẽſcũq; uxoni debitũ reddo: orare nõ poſſũ. Hoc ꝗqᷓre dixenm: pſpicuũ eſt: qa ĩterpᷣtabar illud
apoſtoli dictũ. Nolite fraudare ĩuicẽ: niſi forte ex cõſẽſu ad tps: ut uacetisor̃oni. Paulus apoſtolus dicit: qũcoi
mus cũuxoribus: nos orare non poſſe. Si per coitũ qd minus eſt ĩpedit᷑:ideſt orare: quãto plus qd maius eſt:
ideſt corpus NXßiphuberaceipetpeuius ad cõtinẽtiã cohortat᷑: ne ĩpediant᷑ orones ntæ. Quod hic quæſo pctm̃
meũ eſt?: Quid cõmerui?: Quiddeliq Si turbidæ & nebuloſæ aquæ fluũt: nõ ẽ aluei culpa: ſed fõtis. An iccirco
arguor: ꝙ de meo auſus ſũ adiicere: ꝗle illud bonũ ẽ: qdcorpus AXp̃i accipe nõ pmittit? Ad hoc breuiterrñũdebo.
Quid eſt maius: orare: an Apᷣi corpus accipe: Vtiq; accipecorpus Xpi. Si percoitũ qd minus eſt ĩpedit᷑: mul/
to magis qd maius eſt. Diximus in eodẽ uolumĩe panes ꝓpoſitiõis ex lege nõ potuiſſe comedere Dauid & ſo/
dos eius:niſi ſe triduo mũdos a mulieribus rũdiſſẽt nõ utiq; a meretricibus: quod dãnabat᷑ a lege: ſed ab uxo
ribus ꝗbus licite iügebant᷑. Populũ quoq; qn accepturus erat legẽ ĩimõte Syna:tribus diebus iuſſũ eẽ ab uxori/
bus abſtineri. Scio romæ hãc eẽ cõſuetudinẽ: ut fideles ſemꝑ Ap̃i corpus accipiãt: qd nec reprehendo:nec pbo.
Vnuſqſq; enĩ in ſuo ſenſu abũdat.Sed ipſoꝶ cõſciẽtiã cõuenio:q eodẽ die poſt coitũ cõicãt:& iuxta Perſiũ no
ctẽ flumie purgat. Quare ad martyres ire nõ audẽt? Quarenõ ĩgrediunt᷑ eccleſias? An alius in publico: alius
in domo Aps eſt/ Quod in eccleſia nõ licet: nec domi licet. Nihil deo clauſũ eſt: & tenebræ quoq; lucent apud
deũ. Probet ſe unuſqſq; & ſicad corpus xpᷣi accedat:nõ ꝙ dilatæ coĩonis unus dies:aut biduũ ſãctiorẽ efficiat
Xp̃ianũ: ut qd hodie nõ merui: cras uel pendie merear: Sed ꝙ dũdoleo me no coĩcaſſe corpori Xpi: abſtineam
me pauliſp ab uxoris amplexu: ut amon coniugis amorẽ Xpi præferã: duꝶ eſt: & non ferẽdũ. Quis hocſi æcula
riũ ſuſtinere põt?/ Qui pòt ſuſtinere:ſuſtineat. qui nõ põt:ipſe uiderit. nobis cura eſtnon ꝗd unuſꝗſq; poſſit:
aut uelit: ſed ꝗꝗ ſcripturæ præcipiãt: dicere. Illud quoq; in cõmẽtariolis meis eiuſdẽ apoſtoli carpit᷑: in ꝗbus di
xi: ueꝶ ne ꝗs putet ex eo qd ſequit᷑: ut uacetis oroni. Et iteꝶ ad idipſũ reuertimini: apoſtolũ uelle hoc: & nõ ꝓp
pter maiorẽ ruinã cõcedere:ſtati infert:ne tẽtet uos ſathanas: ꝓpter ĩcõtinẽtiã ur̃am. Pulchra nimiꝶ ĩdulgẽtia
& iteꝶ reuertimini ad idipſũ: qd erubeſcit ſuo uocare noĩe:qd tẽtatiõi præfert ſathanæ:qd cauſã habet ĩcotinẽ
tiã. Laboramus qᷓſi obſcuꝶ diſſerere:cũ expoſuerit ſe ipᷣe qui ſcripſit. Hoc aũt dico iuxta ĩdulgẽtiã:nõ ſᷣm impi
um.Et muſſitamus adh ucnuptias nõ uocare ĩdulgẽtiã:ſed præceptũ:qᷓſi nõ eodẽ mõ ſecũda & tertia mrimo
nia cõcedant᷑:& reliqᷓ. Quid hic locutus ſũ: qd apoſtolus nõ dixerit: Nimiꝶ illud qd erubeſcit ſuo uocare noĩe
Ego arbitror qn dicitadidipſũ:& rẽ ipſã tacet:nõ eũ noĩare pala coitũ: ſed uerecude oñdere. An qd ſeqꝗtur: qd
tẽtatiõi præfert ſathanæ: qd habet cauſã ĩcõtinẽtiã! Nõne alio uerboꝶ ordine idipſũ eſt: ne tẽtet uos ſathanas
ꝓpter ĩcõtinentiã uf̃am? An qꝗadixi: & muſſitamus adhuc nuptias nõ uocare ĩdulgẽtiã: ſed præceptũ/ Quod
ſi duꝶ eſt: ĩputet᷑ apoſtolo qui ait. Hoc aũtdico pᷣm ĩdulgẽtiã:nõ ſᷣm impiu:& nõ mihi qui excepto præpoſte/
ro ordine:nec ſẽſũ nec uerba mutaui. Trãſeamus ad reliꝗ. epiſtolari enĩ breuitate feſtinatoro. Dico inꝗt apo/
ſtolus nuptis & uiduis: bonũ eſteis ſi ſic ꝑmãſerĩt: ut ego. Si aut ſe nõ cõtinẽt: nubãt. Melius eſt eni nubere⸗

riu. Quod capitulũ nos ſic ĩterp̃tati ſumus: poſtꝗᷓ nuptis cõceſſeratuſũ cõiugii: & oſtẽderat ipſe ꝗd uellet ꝗ

ut cõcederet:trãſit ad nuptas & uiduas: & ſui pponit exẽplu:& fœlices uocat:ſi ſic pmãlerit.ſi laut ſe nõ cetentt
nubant:

— — — —

Migi
pui
ü,
licer
nini
ncdi
fenn
bautn
eretn
tano
hoinn
l gi
muiſe
iciini
ditm,
ionp
ptin
mmbusli
uupiſg
abuscl
jrdir
okkei
goſti
barild
tgin
auelt
ſopeni
luno
lmul,
dabor
debuo
Pbon⸗
nerſtn
eriin⸗
coralis
ntn
ichat
ſneam.
ſaul
ſt
=
Anop
in
iuni
minht
müimo
tenot
ut:9
thans
eN
ne
ler
ſtge
nenet
bant

„

nubãt: Idipſũ dicẽs qd ſupra. ꝓpter fornicationẽ aũt: & ne tẽtet uos ſathanas ppter ĩcõtinẽtiã ur̃am. Redditq;
cauſã cur dixerit:ſi ſenõ cõtinẽt nubãt. melius eſt enĩ nubere uri. Iõ melius eſt nubere: qa peius eſturi. Tol
le ardorẽ libidinis: & nõ dicet:qa melius eſt nubere. Melius ſemꝑ ad cõparationẽ deterioris reſpicit: nõ ad ſim

plicitatẽ incõparabilis per ſe boni: uelut ſi diceret. Melius eſtunũ oculũ hie ꝗᷓ nulluũ. Et poſt paululũ. cũ apo

ſtrophã feciſſẽ:ad apoſtolũ ĩtuli.Si per ſe bonæ nuptiæ ſũt:moli eas ĩcẽdio cõparare:ſed dic ſimpliciter bonũ
eſt nubere. Suſpecta eſt mihi bonitas eius rei: quã magnitudo alterius mali: malũ eẽ inferius cogit. Ego autẽ
nõ leuius malũ: ſed ſimplex p ſe bonũ uolo VYult apoſtolus ĩnuptas & uiduas abſq; coitu maneren ad exẽ/

plũ ſui ꝓuocat: & fœliciores uocat:li ſic pmãſerint.Si aut ſe cõtinere nõ pnt:& ardorẽ libidinis:nõ tã cõtinen
tia uolũt ꝗᷓ fornicatiõe reſtinguere: melius eſt nubere ꝗᷓ uri. Ad qd nos ĩtulimus. Iõmelius eſtnubere: qa peius
eſt uri:nõ nr̃am ſnĩam ꝓferẽtes:ſed ĩterpᷣtãtes illud apoſtoli melius eſt nubere ꝗᷓ uri.i. melius eſt meritũ duce/
reꝗᷓ fornicari. Si uri uel fornicari bonũ eẽ docueris: tũc bono melius præfert᷑. Si aũt uri malũ eſt:qd malo præ

fert:nõ eſtgermanæ & puræ ĩtegritatis: nec eius beatitudinis quæ angelis cõparat᷑. Si dixero melius eſt uirgi/
nẽ eẽ qᷓnuptã: bono melius prætuli. Si aut alteꝶ gradũ fecero: melius eſt nubere ꝗᷓ fornicari:ibi non bono me/

— .

lius: ſed malo bonũ prætuli. Multa diuerſitas eſtĩter id melius qd nuptiis: & ĩter id qd fornicatiõi anponit᷑.

Obſecro te:qd ĩ hac diſſertiõe peccaui:Propoſitũ mihi erat:nõ ad meã uolũtatẽ ſcripturas trahere: ſed id dice
re qꝗ ſcripturas uelle ĩtelligebã. Cõmẽtatoris officiũ eſt:nõ qd ipſe uelit: ſed qd ſẽtiat ille quẽ ĩ terpᷣtat᷑ expone
re. Alioqn ſi cõtraria dixerit: nõ tã ĩterpres erit ꝗᷓ aduerſarius eius: quẽ nitit᷑ explanare. Certe ubicũq; ſcripturas
nõ ĩterptor: & libere de meo ſenſu loquor: arguar me qlibet duꝶ qd dixiſſe cõtra nuptias. Quod ſi nõ reppere
rit: qeqd uel aufteꝶ eẽ uidet uel duꝶ:id nõ ſcriptoris auctoritati ſed ĩterptãtis officio deputet. Illud uero ferre

qs poſſit: qd in me rephẽdit᷑:qre exponẽs capitulũ apoſtoli: ĩ quo de cõiugibus ſcripſit:tribulationẽ carnis hẽ

bunt huiuſmodi dixeri: nos ignari reꝶ: putabamus nuptias ſ altẽ carnis hie lætitiã! Si aũt nubẽtibus & ĩ car
ne tribulatio ẽ:ĩ qua ſola uidebant᷑ hre delitias: qd erit reliquũ ꝓpter qd nubãt:cũ & ĩ ſpũ & ĩ aĩa & ĩ ipſa car/
ne tribulatio ſit? Quæ hæccõdẽnatio mrimonii eſt: Si ĩfantũ uagitus: filioꝶ mortes: diuortia: dãna domus:&
cætera huiuſmodi tribulationem diximns nuptiarum? Dum adhuc uiueret ſanctæ memoriæ Damaſus: li
prum contra Heluidium de beatæ Mariæ uirginitate perpetua ſcripſimus: in quo neceſſe fuit nobis ad uirgi/
nitatis beatitudinem prædicandam: multa . moleſtiis dicere nuptiarum. Num uir egregius & eruditus in
ſcripturis: & uirgo eccleſiæ uirginis doctor aliquid in illo ſermone reprehendit: In libro quoq; ad Euſto/
chium: multo duriora de nuptiis diximus: & nemo ſuperhac re læſus eſt. Amator quippe caſtitatis: præco/
nium pudicitiæ intenta aure captabat. Lege Tertullianum: lege Cyprianum: lege Ambroſium: & cum illis
me uel accuſa:uel libera. Inuẽtæ ſunt plautinæ familiæ & ſciolæ tm ad detrahendũ: qui in eo ſe doctos oſten/
tare uelint. ſi oĩum dicta lacerẽt & in una atq; eadẽ cauſa & me & aduerſariu:ideſt utrũq; rephendãt: & cum e
duobus alteꝶ neceſſeſit uĩcere: ambos uictos eẽcõtẽdãt: Porro ubi de digamis & trigamis diſſerẽtes diximus:
melius ẽ licet alteꝶ & tertiũ unũ uiꝶ noſſe:ꝗᷓ plurimos: ideſt tolerabilius ẽ uni hoĩ ꝓſtitutã eẽ: ꝗᷓ plurimis: Nõ
ne ſtati cur hæc dixerimus ſubiecimus? Siqdẽ & illa ĩ euãgelio ſamaritana ſextuũ maritũ hĩe ſe dicens: arguit᷑ a
dno:ꝙ nõ ſit uir eius. Ego etiam nunc libera uoce ꝓclamo nõ dãnari in eccleſia digamiã ĩmo nec trigamiã: &
ita licere ꝗnto & ſexto & ultra: quõ & ſecũdo marito nubere. ſed quõ nõ dãnant᷑ iſtæ nuptiæ:ita nec prædican
tur. ſolatia miſeriæ ſũt:nõ laudes cõtinẽtiæ. Vn & ĩ alio loco dixi. ubi unus maritus excedit᷑ nihil refert ſecũdus
an tertius ſit: qa deſinit eẽ monogamus. Oĩa licẽt: ſed nõ oĩa expediũt.Nõ dãno bigamos: ĩmo nec trigamos:
& ſi dici põt octogamos:hẽat quælibet octauũ maritũ: & deſinat eẽ pſtituta. Veniã & ad illũ locũ:in quo ar/
guor ꝗᷓre dixerĩ dutaxat iuxta habraicã ueritatẽ in die ſecũdo nõ additũ ſicut in pᷣmo & tertio & reliqꝗs: uidit de
us qa bonũ eſt: ſtatimq; ſubieceri nobis ĩtelligẽtiã derelinq. Nõ eẽ bonũ duplicẽ numeꝶ: qui ab unionediui/

dat: & præfiguret fœdera nuptiaꝶ. Vñ & in archa Noe oĩa aĩalia quæcũq; bina ĩgrediunt᷑ ſmunda ſut: Impar

numerus eſt mũdus. In hoc neſcio ꝗd rephẽdat ĩterĩ de ſecũda die: utꝶ ꝗa ſcriptũ eſt:& ſcriptũ eẽ nõ diximus
An qa etiã ſi ſcriptũ eſt: nos aliter ĩtelleximus: ꝗᷓ ſcripturæ ſimplicitas patit᷑. Scriptũnõ eẽ in ſecũdo die: uidit
deus ꝗa bonũ ẽ: nõ meũ accipiãt teſtimoniũ: ſ. ed cũctoꝶ hebræoꝶ: & alioꝶ ĩterpᷣtũ: Aqlæ uidelicet & Symma/
chi & Theodotiõis. Siauũt ſcriptũ nõ eſt cũ in cæteris diebus ſcriptũ ſit aut reddãt aliã ꝓbabiliorẽ cauſã: qᷓre nõ
ſcriptũ ſit:aut ſi nõ repperint:ĩ grati ſuſcipiãt qd a nobis dictũ ẽ. Porro ſi ĩ archa Noe oĩa aĩalia quæ bina iĩgre
diunt᷑ imuũda ſũt: & ĩpar numerus mũudus eſt:& hoc ſcriptũ eẽ nemo dubitat:q̃re ſcriptũ ſit ediſſerãt.ſi aut nõ
ediſſerũt qda me expoſitũ eſt:uelit nolint ſuſcipiẽt. Aut ꝓfer meliores epulas & me cõuiua utere. Aut qᷓliacũq;
nia cœnula cõtẽtus eſto: ſcilicet nũcenumerãduũ mihi eſt: qui eccleſiaſticoꝶ de ĩpari numero diſputarut: Clæ
mens: Hippolytus: Origenes: Dionyſ ius: Euſebius: Didymus. nforũq; Lertullianus: Cyprianus: Wictorinus:
Lactãtius: Hilarius. Quoꝶ Hilarius deſe eptenario: ideſt de ĩpari numero diſſerẽs: quæ & quãta dixerit ad For
tunatũ liberillius teſtimonio eſt. An forſitã Pythagorã & Architan tarẽtinũ: & Scipionẽ in ſexto de republica

de ĩpari numero ꝓferã diſputãtes: Et ſi hos audire noluerit obtrectatores mei: grãmaticoꝶ ſcholas eis faciã
coclamare: numero deus ĩpare gaudet. Grãde piaculuũ: euerſæ ſũt eccleſiæ: orbis audire nõ põt: ſi mũdiorẽ uir/
gĩtatẽ diximus eẽ ꝗᷓ nuptias: ſi parẽ numeꝶĩ pari ſubiecimus: & ueteris teſtamẽti typos euãgelicæ ueritati ꝓpfe/
ciſſe moſtrauimus. Cætera quæ in libro nĩo reprehẽſa ſũt: uel leuiora puto: uel ad eũdẽ ſenſũ ptinẽtia. uñ ad
m uu. CxXIIII.

Giij.

.

ea rdere nolui: ne & ſibelli excederẽ magnitudinem: & tuo uiderer ĩgenio diffidere: quẽ pronũ cauſæ meæ añ
habui: ꝗᷓ rogarẽ. Igit hocextrema uoce pteſtor:menec dãnaſſe nuptias necdãnare: rmdiſſe aduerſario:nõ meo
tũ inſidias formidaſſe. Virginitatẽ aũt ĩ cælũ fero:nõ qa hẽo:ſed qa magis miror:qd nõ hẽo. Ingenua & uere
cũda cõfeſſio eſt: quo ipſecareas: id in aliis prædicare. N unꝗd quia graui corpore terræ hæreo: auiũ nõ miror
uolatus- Nec columbam prædico: ꝙ;
Rad it iter liquidum: celeres neq; commouet alas:
Nullus ſe decipiat:nemo blãdo adulatore ſe præcipitet. Prima eſt uirginitas a natiuitate: ſecũda uirginitas a
ſecũda natiuitate:nõ ẽmeus ſermo. Antiq̃ ſnia ẽ. Nemo põt duobus dñis ſeruire:carni & ſi piritui. Caro cõcu

piſcit aduerſus ſpm: ſpũs auũt aduerſus carnẽ. hæc ad ĩuicẽ ſibi aduerſant᷑:utno quæ uolumus: faciamus. Quã

do aliqd tibi aſpeꝶ uidet᷑ in nro opuſculo:nõ ad mea uerba reſpicias: ſed ad ſcripturã uñ mea tracta ſũtuerba.
Xps uirgo:miĩ̃ uirginis nñ uirgo ppetua mr̃ & uirgo.Ieſus eni clauſis ingreſſus eſt oſtiis: & in ſepulchro eius:
qd nouu & in petra duriſſima fuerat exciſũ: nec antea ꝗs:nec poſtea poſitus eſt. Ortus cõcluſus eſt fons ſigna

tus: de quo fõte ille fluuius manat iuxta Iohel: ꝗ irrigat torrẽtẽ: uel funiũ: uel ſpinaꝶ pctõꝶ. funiũ ꝗbus an al
ligabant᷑: ſpinaꝶ quæ ſuffocabãt ſemẽtẽ prſſfamilias. Hæc eſt porta oriẽtalis ſut ait Ezechiellſem p clauſa &

lucida:& opiẽs in ſe: uel ex ſe pferẽs ſãcta ſãctoꝶ:per quã ſol iuſticiæ & põtifex nr̃ ᷣm ordinẽ Melchiſedech in

gredit & egredit᷑. Rndeãt mihi: quõò leſus ingreſſus eſt clauſis oſtiis: cũ palpãdas manus & latus coſiderãdũ e
oſſa carnẽq; mõſtrauerit: ne ueritas corporis fãtaſma putaret᷑. & ego rũdebo quõ ſcã Maria ſit & m & uirgo.
Virgo poſt partũ. mĩ añ ꝗᷓ nupta. Igit᷑ ut dicere cœæpamus: xps uirgo: uirgo Maria: utriuſq; ſexus uirginitatis
decdicauere principia. Apoſtoli uel uirgines: uel poſt nuptias cõtinẽtes. Epii: pᷣſbyteri:diaconi: aut uirgines eli/

Bant:aut uidui: aut certe poſt ſacerdotiũ in æternũ pudici. Quid nobiſipſis illudimus & iraſcimur:ſi ſudãti/
U

s nobis ſem p ad coitũ præmia pudicitiæ denegent᷑? Volumus opipare comedere:uxoꝶ adhærere complexi
bus ĩ nũero uirginũ & uiduaꝶ regnare cũ xpo. Idẽ ergo hẽbit fames præmiũ & ĩgluuies: ſordes & mũditiæ: ſac/
cus & ſericu. Lazarus recepit mala in uita ſua: & diues ille purpuratus: craſſus & nitidus: fruitus eſt carnis bo

nis dũ aduiueret. Sed diuerſa poſt mortem tenẽt loca. miſeriæ delitiis: & delitiæ miſeriis cõmutant᷑. In noſtro

arbitrio eſt: uel Lazarũ ſequi: uel diuitem.
Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Dõnionẽ epiſtola ĩuectiua cõtra Garrulũ monachũ detractorẽ ſuũ: qui cõtra

louinianũ ſcripta carpebat: quẽ monet ut ſcriptis agat: ſi audeat detractare: nõ maledictis. Q.-XLVIII.

trẽ ſuũ: & cõtra filiũ mris ſuæ ponũt ſcãdalũ. Scribis eos:ĩmo neſcio quẽ de triuio:de cõpitis: de
plateis circũforanũ monachũ:rumigerulũ:rabulũ:uafrũ tãtũ ad detrahendũ: qui per trabẽ oculi
ſui feſtucã alterius nitat eruere: cõcionari aduerſũ me: & libros quos cõtra Iouinianũ ſcripſi:cani
no dente rodere: lacerare: conuellere. Huc dialecticũ urbis ueſtræ plautinæ familiæ columẽ nõ legiſſe qdem
a In yopvac: ideſt prædicamenta Ariſtotelis: nõ wepi vauανιαςπα ideſt de ĩterptatiõe: nõ Iouna: ideſt lo/
cales ſedes argumẽtoꝶ: nõ ſaltẽ Ciceronis ſouρ.1. partitiões: ſed per ĩperitoꝶ circulos: muliercularũq; ovu
Toσ1απ½.i. conuiuia ſyllogiſmos texere: & qſi ſophiſmata nr̃a callida argumẽtatiõe diſſoluere. Stultus ego qui
me putaueri hæcabſq; philoſophis ſcire nõ poſſe:qui meliorẽ ſtili Partẽ eã legerĩ quæ deleret ꝗᷓ quæ ſcnberet.
Fruſtra ergo Alexãdri uerti cõmẽtarios ne qcꝗᷓ me doctus magiſter caαναισινν itroduxit ad logicã:& ut hu/
mana cõtẽnã ſine cauſa Gregoriũ naꝛiãzenũ & Didymũ ĩ ſcripturis ſcĩs cathetiſias. i. purgatores hũi. nihil mi
hi ꝓfuit hebræoꝶ eruditio: & ab adoleſcẽtia uſq; ad hãc ætatẽ quotidiana ĩ lege: ꝓphetis: euãgeliis: apoſtoliſq;
meditatio. Inuentus eſt hõ abſq; præceptore pfectus vνα οασοορρds Foyoc: ideſt ſpititifer cathedralis
qui eloquẽtia Tulliũ:argumẽtis Ariſto telẽ: prudẽtia Platonẽ: eruditioe Ariſtarchũ: multitudine libroꝶ Calcẽ
teꝶ:Didymũ ſciẽtia ſcripturaꝶ: oẽſq; ſui tpis uĩcat tractatores Deniq; dicit᷑ materiã poſcere: & ad camẽ & ad
deũ aliqd referẽs in utrãq; partẽ: hoc eſt & pro iuſticia & cõtra iuſticiã diſputare. liberatus eſt mũdus a piculo
& hæreditariæ uel cẽtũuirales cauſæ de barathro erutæ: ꝙ hic foꝶ negliges ſe ad eccleſiã trãſtulit. Quis hoc uo
lẽte fuiſſet ĩnoxius? Quẽ crimĩoſũ nõ huius uaſſetoro Cũ cœpiſſeti digitis partiri cauſã:& ſyllogiſmoꝶ ſuo
rũ retia tẽdere. Nã ſi apploſiſſet pedẽ: ĩtẽdiſſet oculos: rugaſſet frõtẽ: iactaſſet manũ: uerba wimaſſen tenebras
ilico an oculos effudiſſet iudicibus. Nec miꝶ ſi me & abſentẽ etiãiã diu abſ- q; uſu latinæ linguæ ſemigræculũ
barbarũq; hõ latiniſſimus & facũdiſſimus ſupet: cu præſẽtẽ Iouinianũ Ieſu bonæ qlẽ & quãtũ uiꝶ:cuius ne-

mo ſcripta ĩtelligeret qui ſibi caneret tãtũ:& muſis eloquẽtiæ ſuæ mole oppᷣſſerit. Quæſo igit᷑ pr̃ chariſſime

ut moneas eũ: ne loquat᷑ cõtra ppoſitũ ſuũ: ne caſtitatẽ hĩtu pollicẽs uerbis deſtruat: ne uirgo uel cõtinẽs (ipſe

enĩ uiderit qd eẽ ſe iactet)maritos uirgĩbus cõparet:& fruſtra aduerſus hoĩem diptiſſimũ tãto tpe digladiatus

ſit. Audio præterea eũ libẽter uirginũ & uiduaꝶ cellulas circumire: & adductoſi upꝑcilio de ſacris ĩter eas liis phi
loſophari qd in ſecreto: qd in cubiculo mulierculas docet. ut hoc ſciĩt eẽ uirgines:qd maritas. ut florẽ ætatis
nõ negligãt: ut comedãt & bibãt: & balneas adeãttmũditias appetãt: unguẽta nõ ſpnant. An magis ieiunia &
udicitiã & illuuiẽ corporis. Vtiq; illa præcipit quæ plena uirtutis ſunt.fateat᷑ ergo publice qd domi loquit᷑.
Aut ſi& domi eadẽ docet quæ & publice: a puellaꝶ cõſortio ſeparãdus eſt. Miroraut non erubeſcere iuuenẽ &
monachum

Itterætuæ & amorẽ pariter ſonant & querela. Amorẽ tuũ quo ſedulo monẽs: etiã quæ tuta ſũt:
in nobis ptimeſcis. querelã eoꝶ quinò amãt: & querẽtes occaſionẽ in pctis: garriũt aduerſus fra

S

mer
nöne
ner monachũ: ut ſibi uidet᷑ diſertũ: cuius de ore ueneres fluũt.ꝗ tãtæ in ſermocinãdo elegãtiæ eſt: ut comico ſale
min ac lepore cõſpſus ſit: luſtrare nobiliũ domos: hærere ſalutatiõibus mronaꝶ:religionẽ nr̃am pugnã facere: & fi
L dẽ Xpᷣi cõtẽtiõe torquere uerboꝶ:atq; ĩter hæc ffi ſuo detrahere. Vtiq; ſi errare me arbitratus eſt(in multis eniĩ
offẽdimus oẽs: & ſiꝗs in uerbo nõ peccat hic pfectus eſt uir)debuit uel arguere: uel interrogare per lias. qd uir
initu eruditus & nobilis fecit Pãmachius:cui ego rnſu dedi: ut potui. & epiſtola lõgiore diſſerui:quo unũquodq; ſẽ
1wci ſu dixeri. Imitatus ſaltẽ fuiſſet tuã uerecudiã: qui ea loca: quæ ſcãdalũ ꝗbuſdã facere uidebant᷑: excerptade uo
ri lumĩe per ordinẽ digeſſiſti: poſcẽs utuel emẽdarẽ uel exponerẽ:& nõ tãtæ me putaſti demẽtiæ: ut in uno atq;
–R eodẽ libro & pro nuptiis: & cõtra nuptias ſcriberẽ. parcat ſibi: parcat mihi: parcatnoĩ Xpiano. Monachuũ ſeeẽ
teck nõ loquẽdo & diſcurſãdo: ſed tacẽdo & ſedẽdo nouenit. legat Hieremiã dicẽtẽ: Bonu ẽ uiro:cũ portauerit iugũ
Vlgn ab adoleſcẽtia ſua. Sedebit ſolus & tacebit: ꝗa tulit ſup ſeiugu. Aut ſi certe in oẽs ſ criptores cẽſoriã accepit uir/
in gulã & iccirco ſe eruditũ putat:qꝗa Iouinianũ ſolus ĩtelligit.eſt ꝗppe ꝓuerbiũ.balbũ melius balbi uerba cogno
luls gnoſcere: oẽs cõſcriptores pellamus Attalo iudice. Ipſe quoq; Iouinianus cõuiua lræ iuſtiſſime ꝓclamabit: qd;
lchin me danãt ep̃i nõ eſt rõ.ſed cõſpiratio. Nolo mihi ille uel ille rideat. quoꝶ me auctoritas opprimere põt. doce-
idi⸗ re nõ põt. Scribat cõtra me uir: cuius & ego liguã ĩtelligo. quẽ cũ uicero:oẽs hoĩ es ſimul uiceri. ego eu bene no/
iz ui. Expto credite: quãtus in clypeum aſſurgat: quo turbie torqueat haſtã. Fortis eſt: & in diſputãdo nodoſus
iunß & tenax:& qui obliquo & acumĩato pugnet capite.S æpede nocte uſq; ad ueſperã cõtra nos in plateis clama/
“ uit. habet lateris & athletaꝶ robur: & ualde corpulẽtus eſt. uidet᷑ mihi occulte mei dogmatis eẽ ſectator. Præte
ſli rea nunꝗᷓ erubeſcit. nec cõſiderat quid ſed quãtũ dicat: & ĩ tãtã uenit opinionẽ eloquẽtiæ ut ſoleãt dicta eius
mhlei curatoꝶ eẽdictata. Quotiẽs meiſte in circulis ſtomachan fecit: & adduxit ad colera Quotiẽs cõſpuit & con/
irſ ſputus abſceſſit? Sed hæcuulgaria ſũt: & a quolibet de ſectatonibus meis pñt fieri: ad libros puoco. ad memo/

nöh riã in poſteros trãſmittẽdã loꝗmur ſcriptis: ut de nobis tacitus lector iudicet. ut quõ ego diſcipuloꝶ gregẽ du
co:ſic ex huius noĩe Gnatonici uel Phormionici uocentur. nõ eſt grãde ĩ Dõnione garrire pangulos: & medi

neſh coꝶ tabernas: ac de mudo ferre ſnĩam. hic bñ dixit: ille male. Iſte ſcripturas nouit: ille delirat. iſte loqx: ile ĩfa
Fan tiſſimus . Vtde oĩbus iudicet: cuius hoc iudicio meruit:? Cõtra quẽlibet paſſim ĩtriuiis ſtrepe: & cõgerere ma
ledicta: nõ crimĩa ſcuraꝶeſt. & paratoꝶ ſemp ad lites moueat manu: figat ſtilũ: cõmoueat ſe: & ꝗcqd pot: ſcri
— ptis ondat: det nobis occaſionẽ rndẽdi diſertitudini ſuæ. poſſũ rũdere ſiueli: poſſũ genuinũdẽtẽ læſus ĩfigere.
lit Et nos didicimus Ir̃as:& nos ſæpe manũ ferulæ ſubtraximus. De nobis quoq; dici põt. Fœnũ hẽt ĩ cornu:lõge
ufs fuge. Sed magis uolumus eẽ diſcipuli eius ꝗ ait dorſũ meuũ poſui ad flagella:& faciẽ meã nõ auerti a cõfuſione
bice ſputoꝶ. qui cũ malediceret᷑: nõ remaledixit. & poſt alapas crucẽ: flagella: blaſfemias nouiſſime procrucifigẽti
doli bus depcatus ẽ dicẽs: pi ignoſce eis.qd enĩ faciuũt: neſciut. & ego ignoſco errori fris.ĩtelligo: qa diaboli arte dece
ſini ptus eſt. Inter mulierculas ſciolus ſibi & eloquẽs uidebat᷑. poſtꝗ romã mea opuſcula puenerunt: qſi æmulũ
en exhortruit: & de me quoq; captauit gloriã. Vt nullus eẽt in terris: qui nõ eius eloquẽtiaæ diſpliceret: exceptis iis
el⸗ quoꝶ potẽtiæ nõ parcit: ſed cedit. ĩmo quos nõ honorat: ſed metuit: uoluit ſcilicet hõ pitiſſmus ut ueteranus
Ponu miles uno rogatu gladii pcutere utrũq;: & ondere populis: ꝙ ꝗcqd ipe uellet: hoc ſcriptura ſ ẽtiret. Digner igit
oqu nobis pᷣmonẽ ſuũ mittere: &nõ rephededoled docẽdo garrulitatẽ nr̃am corrigere. Luc ĩtelliget aliã uĩ fon eẽ:
bent alia triclinii: nõ æque ĩter fuſa & calathos puellaꝶ: & ĩter eruditos uiros de diuinæ legis dogmatibus diſputa
th⸗ ri. Nũc libere & ĩpudẽter iactat ĩ uulgus & pſtrepit. dãnauit nuptias: & ĩter uteros tumẽtes ĩfãtiũ uagitus & le
nln ctulos maritoꝶ: qd apoſtolus dixerit: tacet: ut me ſoli in ĩuidia uocet. Cũ autad libros uenerit: & pedẽ pedi cõ
vllg tulerit:& uel ꝓpoſuerit aliqd de ſcripturis: uel audierit proponẽtẽ:tũc ſudabit:tũc hærebit.procul Epicurus:lõ
lrlls ge Ariſtippus. ſubulci nõ aderunt: fœta ſcropha nõ grumniet. .
Et nos tela pater ferrũq; haud debile dextra
Al Spargimus:& noſtro ſequit᷑ de uulnere ſanguis.
o Porro ſi nõ uult ſcribere:& tãtũ maledictis agẽdũ putat:audiat totĩteriacẽtibus terris:fluctibus:populis: ſaltẽ
eio & hoc clamoris mei.nõ dãno nuptias: nõ dãno cõiugiũ. Et ut certius ſnĩam meꝗ teneat: uolo omnes qui pro/ .
gluo pter nocturnos forſitan metus ſoli cubitare nõ poſſut uxores ducere. 4 Argumentum.
ebrs leronymi ad Marcellã contra Moõtani hæretici inſaniã: qui ꝓmiſſionẽ ſãcti ſpũs in ſe di cebat eẽ cõ/
clli letã:oſtendens nò in eo tantum: ſed in aliis eius dogma a catholica eccleſia diſcrepare. Quis autem
ne⸗ fuerit ipſe mõtanus: & quo tempore hærelis ſuſcitata ſit: habes quinto hiſtoriæ eccleſiaſticæ libro.
uu Beati Hieronymi Ad Marcella de fide noſtra: & dogmatehæretitooo. .
”M ⸗RhErſtimoniade Ioannis euãgelio cõgregata tibi ꝗda Moõtani ſectator ĩgeſſit: in ꝗbus ſaluator nrſe *
uuu . . te ad pr̃em ituꝶ:miſſuꝶq; paraclytũ pollicet᷑. Quæĩ qd ꝓmiſſa ſint tpᷣs: & quo copleta ſint tpe apo
Pti ſtoloꝶ acta teſtant᷑ deciĩa die dixi poſtaſcẽſũ dni:hoc eſt ꝗqnꝗgeſima poſt reſurrectionẽ ſpm ſcm
S⸗ Qeſcẽdiſſe:lĩguaſq; credẽtiũ eẽ diuiſas: ita ut unuſꝗſq; oĩum gẽtium ſermone loꝗ̃ret᷑: qn qdã ad
242 huc paꝶ credẽtiũ eos muſto ebrios eẽ aſſerebãt. Et Petrus ſtãs in medio apoſtoloꝶ:oĩſq; cõuentus ait. Viri iu/
⸗ dxæi: & oẽs q hĩtatis ĩ Hieruſalẽ: hocuobis notũ ſit: & auribus pcipite uerba mea. Nõ eni ſicut uos æſtimatis ii
4 ebreii ſut: na ẽ hora diei tertia. Sed hocẽ qch dictũ ẽ p ꝓphetã Ioel.In nouiſſimis diebus dicit dns: effudã de ſpũ —
n meo ĩ oẽm camẽ: & pphetabũt filii & filiæ eoꝶ: & iuuenes uiſiões uidebut: & ſeniores ſõnia ſõniabut:& ꝗdẽ in

m p. zcxv.

Fſuos meos & ãcillas effũdã de ſpũ meo. Si igit᷑ apoſtolus Petrus:ſuꝑ quẽ fũdauit ds eccleſiã & pmiſſionẽ dii
illo tpe cõpletã memorauit: quò poſſumus nobis tps aliud uẽdicare? Quod ſi uoluerĩt ridere: & Philippi de/
inceps ꝗᷓtuor filias ꝓphetaſſe: & ꝓpheta Agabũ repiri: & ĩ diuiſiõibus ſpũs ĩter apoſtolos & doctores ꝓphetas
quoq; apoſtolo ſcnibẽte formatos:ipſuq; paulũ de futuris hæreſibus multa & de fine ſæculi ꝓphetaſſe: ſciat a
nobis nõ tm ꝓphetiã repelli:quæ dni paſſiõe ẽ ſignata:ꝗᷓ eos nõ recipi: ꝗq cũ ſcripturæ ueteris & nouæ auctorita
te nõ cõgruãt. Primũ ĩ fidei reguladiſcrepamus. Nos prem & filiũ & ſpm ſcmĩ ſua unũquẽq; pſona ponimus:
licet ſubſtãtia copulemus. Illi Sabelliidogma ſectates trinitatẽ ĩ unius pſonæ ãguſtiis cogũt. Nos ſecũdas nu
ptias nõ tã appetimus ꝗᷓ cõcedimus: Paulo iubẽte ut uiduæ adoleſcẽtulæ nubant. Ili ĩ tãtũ ſcelerata iteꝶ coniu
gia: ut ꝗcũq; hoc fecerit adulter hẽat᷑. Nos unã qᷓdrageſimã m traditionẽ apoſtoloꝶ toto ãno nobis cõgruo ie
iunamus illi ĩ ano tres faciũt qᷓdrageſimas: ꝗſi tres paſſi ſint ſaluatores. Nõ quo & ꝑ totũ ãnũ excepto pẽtecoſte
ieiunare nõ liceat: ſed qd aliud ſit neceſſitate: aliud uolũtate munus offerri apud nos apoſtoloꝶ locũ epi tenẽt:
apud eos eps tertius ẽ. Hnt.n. pᷣmos de pepuſa phrygiæ priarchas:ſecũdos quos appellãt zenonos:atq; ita ĩ ter
tiu.i.pene ultimũ locũ ep̃i deuoluunt᷑:ꝗqſi exĩdeabitioſior religio fiat: ſi qdapud nos pᷣmũẽ: apud illos nouiſſi
mũ fit. Illi ad oẽ pene delictũ eccleſiæ obſerãt fores: nos quotidie legimus. Malo pœnitẽtiã pctõris ꝗᷓ mortẽ: &
nũqd qcadit nõ reſurget dicit dns: & cõuertimini ad me filii cõuertẽtes: & ego curabo cõtritiões ur̃as. Rigidi aũt
ſũt nõ quo & ipᷣi peiora nõ peccẽt: ſed qd hocĩter nos & illos ſit: qd illi erubeſcãt cõfiteri pctã qᷓſi iniuſti:nos dũ
pœnitẽtiã agimus facilius ueniã pmeremur. Prætermitto ſcelerata myſteria quæ dicunt᷑ delhclente puero &
uicturo martyre cõfarrata malo iniꝗᷓ nõ credere.ſit falſũ oẽ qd ſãguinis ẽ.Apta eſt cõuĩcẽda blaſfemia dicẽtiũ
deu'pmũuoluiſſe in ueteri teſtõ ꝑ Moyſẽ & ꝓphetas ſaluare mudũ. Sed ꝗa nõ potuit explere: corpus ſüpſiſſe
de uirgine: & in Xpo ſub ſpe filii prædicãtẽ mortẽ obiſſe ꝓ nobis: & ꝗa p duos gradus mudũ ſaluare nequerit:
ad extremũ ꝑ ſpm ſcmĩ Mõtanũ Priſcã & Maximillã ĩſanas fœmiĩas deſcẽdiſſe: & plenitudinẽ quã Paulus nõ
huerat dicẽs ex parte cognoſcimus: & ex parte pphetamus: & nũc uidemus p ſpeculũin enygmate abſciſũ: & ſe
miuiꝶ hũiſſe Mõtanũ Hæc ſũt quæ coargutioe nõ ĩdigẽt: pfidiã eoꝶ expoſuiſſe ſupaſſe eſt. neceſſe ẽ ut ſingu

la deliramẽta quæ ꝓferũt: breuior epiſtolæ mo ſubuertat: cum & tu ipſas ſcripturas apprime tenẽs nõ tam ad

eorũ mota ſis quæſtiones ꝗᷓ quid ſentirẽ a me uolueris ſcilcitari.
Argumentum.
iugia: & ꝓpterea bigamiã taliũ ordinatiõi obſtare: Vbi exponit capitulũ illud apoſtoli. Vnius uxoris
Nui. Deinde laudẽ efficaciãq; baptiſmi exẽplis effert atq; ſententiis. & poſtremo reliꝗᷓ quoq; capitula
quæ in epiſcopo reqrit ꝓſequit᷑. Aduerte tũ qd pori ſniæ de bigamia refragat᷑ Auguſtinus & Ambroſius: quo
rum ſnĩa cõprobat in decretis. xxvi. diſ:cap. Acutius cũ ſequẽtibus.
N¶Beati Hieronymi ad Oceanum de unius uxoris urro. ¶Epiſtola. XLIKX. —
EE Vnꝗᷓ fili Oceane fore putabã:ut räuigesti p̃ncipis calũniaã ſuſtineret reoꝶ: & de carceribus exeun
tes: poſt ſordes ac ueſtigia cathenaꝶ: dolerẽt alios relaxatos. In euãgelio audit ĩuidus ſalutis alie/
næ:amice:ſi ego bonus ſũ: qᷓre oculus tuus nequã ẽ?Cõcluſit deus oĩa ſub pctõ: ut oĩbus miſerea
tur. ubi abũdauit pctm̃ ſuꝑabũdauit & gratia. Cæſa ſũt ægypti primogenita: & ne iumẽtũ ꝗdem
Iſraeliticũĩ ægypto derelictũ ẽ. Et cõſurgit mihi chaina hæreſis.Atq; olĩ emortua uipera contritũ caput leuat.
quæ nõ ex parteut añ cõſueuerat:ſed totũ Xp̃i ſubruit ſactm. Dicit enĩ eẽ aliꝗᷓ pctã: quæ Apᷣs nõ poſſit purga/
re ſãguine ſuo: & tã ꝓfudas ſcælerũ priſtinoꝶ ĩhærere corporibus atq; aĩs cicatrices: ut medicinaillius attenua
rinõ queãt. Quid aliud agit: niſi ut Apᷣs fruſtra mortuus ſit? Fruſtra aũt mortus eſt:ſi aliquos uiuificare non
pot. Mẽtit᷑ loãnes Baptiſta: & digito Apᷣm & uoce demõſtrãs: ecce agnus dei:ecce qui tollit pctã mudi: ſi ſunt
adhuc in ſæculo: quoꝶ Xps pctã nõ tulerit. Aut enĩ oſtẽdẽdi ſũt nõeẽ de mũdo:quos Ap̃i ignoret ĩdulgentia.
Aut ſide mũdo ſũt: eligẽdũ e duobus alteꝶ. Iiberati a pctis: Ap̃i potẽtiã Tar.ns liberati: ꝗqſi adhuc rei ĩbecilli

tatẽ demõſtrãt. ſed abſit hoc de omnipotẽte credere: ꝙ in aliquo ĩpotẽs ſit. oĩa quæ pr̃ facit: & filius facit ſimi
liter. Infirmitas filii redũdat ad patrẽ. Cũcta ouiculæ mẽbra portata ſũt.totæ apoſtoli epiſtolæ Api gratiã ĩſo

nãt. Etne paꝶ uideret᷑ ſimplex græ nucupatio: g̃a inꝗt uobis & pax multiplicet᷑. multiplicatio pmittit᷑ & a no
bis paucitas affirmat᷑. quoꝶ ſut iſta noſti ꝓblemata. Carterius hiſpaniæ epᷣs hõ & ætate uetus & ſacerdotio:
unã an ꝗᷓ baptizaret᷑: alterã poſt lauacrũ: pore mortua duxit uxorẽ: & arbitraris eũ cõtra apoſtoli feciſſe ſnſam
qui in catalogo uirtutũ: eᷣm unius uxoris uiꝶ præcepit ordinãduũ. Miror autte unũ ꝓtraxiſſe in mediũ cum
omnis mũdus his ordinationibus plenus ſit. Nõ dico de preſbyteris: nõ de inferiori gradu. Ad epiſcopos uenio
quos ſi ſingillatim uoluero nominare: tãtus numerus cõgregabit᷑: ut Ariminẽſis ſynodi multitudo ſuperet᷑.
Sed indecens eſt ſicunũ tueri: ut plures accuſare uidearis & quẽ ratione nõ poſſis:ſocietate peccantiũ defen/
das. Suſtinui Romæ auiro eloquẽtiſſimo cornutũ: ut dicitur ſyllogiſmũ: ut quocũq; me uerterẽ ſtrictius reti
nerer. Vxorẽ inqt ducere peccatũ eſt: an nõ? Ego ſimplex: & qui ĩſidias uitare neſcirẽ: dixi non eſſe peccatum.
Rurſum aliud ꝓpoſuit in baptiſmate bona opa dimittunt᷑: an mala? Et in hoc idẽ ſimpliciter reſpondi pecca
tadimitti. Cũ me ſecurũ putarẽ:cœperunt mihi hincinde cornua increſcere: & abſconditæ prius acies dilatari.
Si inquit uxorẽ ducere nõ eſt peccatũ: baptiſmũ autem peccata dimittit: quicquid nõ dimittit᷑: releruar illed
mih

Eati Hieronymi ad Oceanũ deteſtãtis tanꝗᷓ hæreticos eos: qui putãt poſt baptiſmũ pora obſtare cõo⸗/

idi
ppice,
Pherg
ſſciit 4
Ctontn
nimus⸗
lunn
Nconin
gnoie
teroſte
itenit
ititer
nouiſt
orte⸗
gidini⸗
nosci
lerod
ciciti
üpl
ggent
ulusno
lüae
uſinn
tumad

neco⸗
ors
ponk
ue

exeun
nsale/
mien
iccn
teun.
ug
nenua
tenon⸗
ſunt
entia.
beclii
tſuni
hiilo
Aano
goro.:
ſniam
ũcum
vene
ett.
eken/
uolen
num.
z
tatl.
lico
mih

ordinat᷑: uitia cathecumini nõ iputabunt fideli. Torquebã iſtiuſmo
gicũ dirigebã. Oſcitabat tm:& qᷓſi ꝑ mẽtis crapulã ructãs & nauſeans euomebat. Apoſtolus dixit Paulus hæc

rei gr̃a reliq te ce

mihi quaſi a fortiſſimo pugili pcuſſus eſſem: ante oculos caligo obuerſari cœpit. Statimq; recordatus Chry⸗
ſippi ſophiſmatis: ſi mentiris: & quæ ueꝶdicis mentiris: & in me reuerſus cõuerti in aduerſariũ ꝓponis ſtro/
phã. Qu xſo inꝗᷓ te: ut rũdeas. Baptiſmus hoĩem facit nouũ:an non? Vix dedit ꝙ nouũ faceret. gradatim ĩtu

li: ex toto nouũ facit: an ex parte? Rñdit ex toto. Deinceps ĩterrogaui: nihil ergo ueteris hoĩs in baptiſmate re/

ſeruat᷑ · Mouit caput. cœpi ꝓtinus texere. Si baptiſmus nouũ hoĩem facit: & ex toto nouũ creat: nihilq; in eo
ueteris hoĩs reuat᷑:nõ põt nouo ĩputari:qd in ueteri quõdã fuit. Primũ ſpinoſulus nr̃ obmutuit: poſtea ue
ro Piſoniano uitio cũ loq neſciret: tacere nõ potuit.S udare tñ fros: pallere genæ: tremere labia: hærere lingua:

ſaliua ſiccari: & plus tĩoreꝗᷓ ætatecõtrahi. erupit aliqn. Nõne legiſti ab apoſtolo unius uxoris ui aſſi umi ĩ ſa
cerdotiũ? & rẽ nõ tpadefiniri? qa me ſyllogiſmis ꝓpuocauerat: & uidebã tẽdere hoĩem ad ĩterrogatiũculas tor
tuoſas: ſua cõtra illũ tela iaciebã Baptizatos inꝗᷓ apoſtolus elegit in ep̃atũ: an cathecuminos: Rñndere nolebat.
Ego tũ id ipſũ ĩgerere:& ſecũdo ac tertio ſciſcitari cœpi. Niobã putares: quæ nimio fletu ĩ lapidẽ uerſa eſt. uer
to me ad auditores: nihil ſĩtereſt o boni iudices aduerſariũ uigilãtẽ: an dormiẽtẽ ligẽ: niſi ꝙ eilius eſt geſcẽti
q reluctati uincula ĩnectere. Si apoſtolus nõ cathecuminos in cleꝶ legie kee fideles. fidelis autẽ eſt qui epᷣis
ſpicula: & uibrãtes haſtas in lethar/

docuit. Proferunt᷑ ergo apoſtoli epiſtolæ una ad Timotheu: altera ad Titũ. In pma ſcriptũ erat.ſi ꝗs epatum
deſiderat: bonũ opus deſiderat. Oportet ergo epᷣm irrephẽſibilẽ eſſe: unius uxoris uiꝶ ſobriũ prudetẽ ornatũ

hoſpitalẽ doctorẽ: nõ uinolẽtũ: no pcuſſorẽ: ſed modeſtũ: nõ litigioſũ:nõ auaꝶ: domũu ſuã bn regẽtẽ: filios ha

bentẽ ſubditos cũ oĩ caſtitate. Siꝗs aut domui ſuæ peſſe neſcit:quõ eccleſiæ dei diligẽtiã adhibebit? Nõ neo/

phitũ: nein ſupbiã elatus in iudiciũ ĩcidat diaboli. Oportet aũt eũ & teſtimoniũ habere bonũ: ab his qui foris

ſũt:ut non in obprobriũ incidat & laqueu diaboli. Ad Titũ ſtatim in pᷣncipio hæc mandata ponunt᷑. Huius
rte: ut ea quæ deerãt corrigas: & cõſtituas ꝑ ciuitates pᷣſbyteros ſicut ego tibi diſpoſui. Siꝗs eſt
ſinecrimine unius uxoris uir: filios habens fideles: nõ in accuſatione luxuriæ: aut nõ ſubditos. Oportet ergo
epᷣm eẽ ſine crimine tanꝗᷓ deidiſpẽſatorẽ: nõ ꝓteruũ:nõ iracũduũ:nõ uinolẽtũ:nõ ꝑcuſſorẽ: nõ turpis lucri cu/
pidũ: ſed hoſpitalẽ beniuolũ prudẽtẽ iuſtũ ſanctũ cõtinẽtẽ obtinẽtẽ eũ: qui ſᷣm doctrinã eſt:fidelẽ ſermonẽ:
ut poſſit echortari in doctrina ſana: & contradicẽtes reuincere. In utraq; epiſtola: ſiue epi: ſiue preſbyteri(ꝗꝗᷓ
apud ueteres iidẽ epi & p̃ſbyteri fuerint: ꝗa illud nomẽ dignitatis eſt: hoc ætatis)iubentur monogami in cleꝶ
eligi. Certe de baptizatis apoſtoli ſermonẽ eſſe nemo dubitat. Si ergo oĩa quæ in ordinatione qᷓrunt᷑ epi: non
iudicãt ordinãdo:licet eaante baptiſma nõ huerit. Quærit᷑ enĩ qd ſit: & nõ qd fuerit. quare ſolũ nomẽ uxo
s ĩpediat. Quod ſolũpctm nõ fuit. dicis qa pctm nõ fuit: iccirco nò eſt dimiſſum in baptiſmate. rẽ nouã au
dio. quia pctm nõ fuit: in peccatũ reputabit᷑. oĩa ſcorta & publicæ colluuionis ſordes: ĩpietas in deũ: parricidiũ
& ĩceſtus ĩ parẽtes: atq;ʒ ĩ extraordinarias uoluptates utriuſq; ſexus mutata natura xp̃ᷣi fonte purgant᷑. Vxoris
inhærebũt maculæ. & lupanaria thalamis p̃ferentur. Ego nõ tibi ĩputo meretricũ exercitus: exoletoꝶ greges:ef
fuſionẽ ſanguinis: & inſtar ſuis: in oĩ cæœno libidinũ uolutabra: & tu mihi olim emortuã de ſepulchro uxor-
culã ptrahis: quã ideo accepi ne facerẽ qd feciſti. Audiant ethnici meſſes eccleſiæ: de quibus quotidie horrea

noſtra complent᷑: Audiant cathecumini: qui ſunt fidei cãdidati: ne uxores ducãt ante baptiſma: ne honeſta
iũgant matrimonia: ſed ſcottoꝶ & atticoꝶ ritu: ac de republica Platonis ꝓmiſcuas uxores: ces liberos habe
ant. ĩmo caueant qualecũq; uocabulũ cõiugis: ne poſtꝗᷓ in xpᷣo crediderit: noceat eis: ꝙ aliqn nõ concubinas

nec meretrices: ſed uxores huerint. Recolat unuſꝗſq; cõſciẽtiã ſuã: & totius uulnera plagat ætatis. Cũq; uerũ
iudicẽ prioꝶ ſe exhibuerit delictoꝶ: audiat increpãtẽ leſũ. Hypocrita eice primũ trabẽ de oculo tuo:& tũcui⸗

debis eiicere feſtucã de oculo fratris tui. uere Scribaꝶ & Phariſeoꝶ ſimiles: culicẽ liquãtes & camelũ glutiẽtes.
decimamus mẽtã & anethũ: & dei iudiciũ prætermittimus. Quid ſimile uxor & ſcortũ? Imputat᷑ infœlicitas
cõiugis mortuæ: libido meretritia coronat᷑. Ille ſi por uxor uiu eret: aliã cõiugẽ nõ hẽret tu ut paſſim caninas

nuptias iũgeres: qd potes excuſare? Forſitã timuiſſe te dicas: niſi matrim oniũ copulaſſes: nõ poſſes aliqn cle/

ricus ordiari. Ille ĩ uxore optauit liberos: tuĩ meretrice ſobolẽ pdidiſti illũ naturæ & bndictioni dni fᷣuiẽtem.
Creſcite & multiplicamini: & replete terrã: cubiculoꝶ ſecreta texerũt: te ſudãtẽ ad coitũ publica facies execrata
.Ille qdᷓ licebat uerecũdo pudore cælauit: tu qd nõ licebati pudẽter oĩm oculis ĩgeſſiſti. Illi ſcriptũ ẽ honora

biles nuptiæ: & cubile ĩ maculatũ: tibi legit᷑. Fornicatores aũt & adulteros pdet deus: & ꝗq corrũpit tẽplũ dei:cor
rũpet illũ deus. Oĩa inqt nobis ĩ baptiſmate cõdonata ſũtcrimĩa: nec poſt ĩdulgẽtiã: iudicis ẽ metuẽda ſeueri
tas: dicẽte apoſtolo. & hoc qdẽ fuiſtis. ſed abluti eſtis: ſed ſctiĩficati eſtis ĩ noĩe dni ieſu xp̃i: & ĩ ſpũ dei nr̃i: oĩa

ſtã dõata fũt. bñ & fideliter cõdonata. Sed ꝗᷓto quõ tuæ ſordes lotæ ſint & meæ mũditiæ ſordidatæ. Nò dico
ais tuas ſordidatas: ſed ĩ eodẽ ſtatu mãſiſſe quo fuerãt.ſi enĩ ſordes fuiſſẽt: lotæ utiq; fuiſſent ut meæ. Rogo
quæ ẽ iſta tergiuerſatio Et acumẽ oĩ piſtillo retũſius? Quia nõ ẽ ptm: pctmẽ:qa nõ ẽ ſordidũ:ſordidũ ẽ. nõ
dimiſit dũs ꝗa nõ hũit:qd dimitteret.& qa nõ dimiſit: iccirco manet: qd dimiſſũ nõ fuit. Quatã uim hẽat ba
ptiſma:& aquæ in xpᷣo ſctĩficatæ gra paululũ poſtdocebo. Interĩ iuxta uulgare puerbiũ: malæ arboris nodo

malus cuneus reqrẽdus ẽ. Hoc qd dicit unius uxoris uiꝶ põt aliter diſſeri. Ex iudæis erat apoſtolus. Pria xp̃i

eccleſia de Iſrael reliqis cõgregabat᷑. Sciebat lege cõceſſu: & exẽplo priarchaꝶ ac moyſi familiare populo noue
cxyi.

rat in multis uxoribus liberos ſpargere. Ipſis quoq; ſacerdotibus huius licentiæ patebat arbitriũ. Præcepit er
go ne eandẽ licentiã eccleſiæ ſibi uẽdicẽt ſacerdotes: ne bina pariter & trina cõiugia ſortiant᷑: ſed ſingulas uno

tpe uxores habeãt: ne cõtentioſũ clames eẽ qd diximus. Accipe & aliã explanationẽ: ne tibi ſoli liceat: nõ uolũ
tatẽ legi: ſed legẽ iũgere uolũtati. Quidã coacte interpᷣtant᷑ uxores pro eccleſiis: uiros pro epiſcopis debere acci .

—

pi. Et hocin Nicena quoq; Synodo a kubut eẽ decretũ:ne de alia ad aliã eccleſiã epᷣus tranſferat᷑: ne uirginali

paupculæ ſocietate cõ tẽpta:ditioris a ulteræ quærat amplexus: ut quo culpa & filioꝶ uitiũ in logiſit mis: ideſt
in cogitationibus accipiat᷑: domuſq; diſpẽſatio ad aĩam referat᷑ & corpus: ita & uxores pontificũ dici eccleſias.
De quibus in Eſaia ſcriptũ eſt. Mulieres ꝓperãtes de ſpectaculo uenite nõ eſt enĩ populus habẽs intelligẽtiã.
Et rurſumulieres diuites ſurgite & audite uocẽ meã. Et in ꝓuerbiis mulier fortẽ quis ĩueniet?: Honorabilior

eſt p̃cioſis lapidibus: quæ talis ẽ. Cõfidit in ea cor uiri ſui. Et in eodẽ uolumine: Sapientes mulieres ædificaue

rüt domũ: iſipiens aũt deſtruxit manibus. Nec hoc inqunt epiſcopis uideat᷑ indignũ cũde deo quoqʒ ſcriptũ
ſit. Sicut deſpicit uxoruirũ ſuũ:ſic deſpexit me domusiſrael. Et in apoſtolo. deſi pondi enĩ uos uni uiro: uirgi
nem caſtã exhibere Apo. Mulierẽ autẽ ideſt yivexa: iuxta græci ſermonis ambiguitatẽ: in his oĩbus teſtimo/
niis uxorẽ potius intelligi. Violẽta eſt inqes: & ſatis dura etiã hæc interpᷣtatio. Redde igit᷑ ſcripturæ ſimplicita
tem ſuã:ne tuis cõtra te legibus dimicemus. Quærã & aliud. Siquis & an baptiſmuũ habuerit cõcubinã: & illa
mortua baptizatus uxorẽ duxerit: utrũ clericus fieri debeat an nõ. Rñdebis poſſe fieri ꝗa cõcubinã habuerit:

nõ uxorẽ. Cõiugales ergo tabulæ & iura dotalia nõ coitus: ab apoſtolo cõdẽnat᷑. Multos uidemus ob nimiam

pauptatẽ:uxoꝶ ſarcina declinare:& ancillas ſuas hr̃e ꝓ uxoribus:ſuſceptoſq; ex his liberos colere ut ꝓprios.
Si forte ditati ab im patore ſtolãilli meruerĩt:cõfeſtiĩ apoſtolo colla ſubmittẽt:& ĩuiti ĩter uxores eas recipe co
gent᷑. Sin aũt prĩcipale reſcriptũ eadẽ tenuitas ĩpetrarenõ querit:cũ romãis legibus ſcita eccleſiæ mutabunt᷑.
Vide ne hoc qd dicit᷑ unius uxoris uirũ: unius mulieris poſſit ĩtelligi: ut ad coitũ magis referant᷑ ꝗᷓ ad dotales
tabulas. Hæc uniuerſa ꝓferimus: nõ quo ueræ & ſimplici ĩ elligeris reſiſtamus: ſed ut doceamus te ſcriptu/
ras ſãctas ſic ĩtelligere: ut ſcriptæ ſut. nec euacuare baptiſmũ ſaluatoris. & totũ patibuli ſacramẽtu irritũ face
re. Reddamus paulo añ pmiſimus: & de ſchola rnetoꝶ: aquanu laudes & baptiſmũ pᷣdicemus. Rudis mũdus:
nec dũ ſole rutilãte: nec pallẽte luna: nec aſtris micãtibus ĩcõpoſitã & ĩuiſibilẽm ateriẽ abyſſoꝶ magnitudiĩe:
& deformibus tenebris oppᷣmebat. Solus ſpũs deiĩ aurigæ modũ ſu p aqᷓs ferebat᷑:& naſcẽtẽ mũdũ ĩ figura ba
ptiſmi parturiebat. Inter cælũ & terrã mediu extruit᷑ firmamẽtũ. Et iuxta hebraici m onis al vuOXονατιι
lũ:ideſt ſamain ex aqs ſortituocabulũ.& aquæ quæ ſup cælos ſũt in laudes dei ſeparant᷑. Vnde & ĩ Ezechiele
cryſtallũ ſuꝑ cherubin uidet᷑ extenſũ: idenccpac & dẽſiores aquæ. Primũ de aqs ꝙ uiuat: egredit᷑. & pẽna
tos fideles de terra ad cælũ leuat. Fabricat hõ de limo. & intra manus dei aquaꝶ ſacramẽta uerſant᷑. Plãtat pa
tadiſus in Edẽ: & unus fõs in quatuor pᷣncipia diuidit᷑. qui poſtea egrediẽs de tẽplo:& cõtra ſolis ortũ uadẽs:
amaras aquas mortuaſq; uiuificat. peccat mudus: & ſine aquaꝶ diluuio nõ purgat᷑. Statĩ q; colũba ſpũs ſcti
expulſo alite teterrimo: ita ad Noe ꝗᷓſi ad xp̃ᷣm ĩ iordane deuolat: & ramo refectiis ac luminis pacẽ orbi annũ
ciat. Pharao cũ exercitu ſuo nolẽs populũdei exire de egypto ĩ typo baptiſmatis ſufſocat᷑. Et ĩ pſalm is de in
terfectione illius ſcribit᷑. Tu cõfirmaſti in uirtute tua mare:tu cõfregiſticapita draconuũ in aquis: tu cõfregiſti
capita daraconis magni. Vnde & reguli & ſcorpiones arentia dua ſectant᷑. Et poſtꝗᷓ ad aquas uenerint:hy⸗
dropas & lymphaticos faciunt. Myrra mutat᷑ ſacramẽto crucis: &. lxx. palmæ apoſtoloꝶ dulcoratis legis gur/
gitibus irrigant. Abrahã & Iſaac puteos fodiũt. & repugnãt allophyli:ideſt alienigenæ. Et Berſabeæ ciuitas iu
ramẽti regnũq; Salomonis nomẽ ſumit a fotibus. Rebecca inuenit ad puteuũ. Rachel ꝓpter aquas ſupplanta
toris oſculo S
iuxta Salim:qd interpᷣtat᷑ pax ſiue pfectio xpᷣo populũ parat. Ipſe ſaluator poſt baptiſma. & ſãctificatas ſuo
lauacro iordanis aquas regnũ cæloꝶ ĩcipit pᷣdicare. Primũ ſignũ ex aqs facit. Samaritana uocat᷑ ad puteũ: ſi⸗/
tiens inuitat᷑ ad potũ. Nicodemo dicit occulte. niſi quis renatus fuerit ex aqua & ſpu ſancto: nõ intrare eũ in
regna cæloꝶ: qa ab aquis cœperat: finiuit in aquis. Latus xp̃i pcutit᷑ lancea: & baptiſmi a tq; mart yri pariter ſa
cramenta fundunt᷑. poſt reſurrectionẽ mittit apoſtolos ad gẽtes: p̃ci pit eis ut baptizent eas in myſterio trini
tatis. pœnitet facti populũ iudæoꝶ: & ſtatĩa Petro ad baptiſma mittit᷑. Ante ꝗᷓ parturiat parit S yon:& naſci
tur gẽs ſimul. Paulus pſecutor eccleſiæ: & lupus rapax Beniamin Ananiæ: oui ſubmittit caput: nec ante recu/
pat aſpectũ qᷓ curet baptiſmo cæcitatẽ. Eunuchus Cãdacis Reginæ æthiopũ lectione pphetica xp̃i baptiſmati

p̃parat᷑: mutat cõtra naturã æthiops pellẽ ſuã:& pardus uarietates ſuas. Qui Ioãnis acceperãt baptiſma: qa
ſpm ſactũ neſciebat: iteꝶ baptizant᷑:ne quis putaret ex gẽtibus ac iudæis: aqs ſine ſpu ſancto ad ſalutẽ poſſe
ſufficere. Voxdni ſu paqᷓs. dns ſupaquas multas:dis diluuiũ inhĩtare facit. dẽtes eius ſicut grex detõſaꝶ:quæ
aſcẽderũt de lauacro:oẽs gemellos hntes fœtus: & ĩfœcũda nõ eſt in eis. Si nṍ eſt in fœcũda nec ſterilis: oẽs ha/

bent ubera lacte rorãtia quæ cũ apoſtolo poſſũt dicere:filioli mei quos iteꝶ parturio: donecxpᷣus formeturĩ
uobis: & lac uobis potũ dedi nõ eſcã. Michæas de baptiſmi gratia uaticinetur. Ip̃e auertet:& miſerebit᷑ ni:de
merget iniqtates nras: & piiciet in pfüdũ maris oĩa peccata nia. Quomodo in lauacro oĩa pctã merguntur:

ſi una uox ſupernatat? Beati quorum remiſſæ ſunt iniquitates: & quorum tecta ſunt peccata.Beatus uir cui
no imputabit dominus peccatũ. Arbitror ꝙ poſſumus & nos huic aliqd cantico igere. Beatus cui nõ imputa

utat᷑. Moyſes filias ſacerdotis Madiã apto puteo ab iniuria uindicat. pᷣcurſordũi inaqs fõtiũ

—.— — —— — —— -—-—

—

.à — —dd

21ĩ— —.

etter
ASUn
öuoli
ekeaccl
tgnll
Lideſ
dll
giti⸗
lor
ſheue
lai
oruin
ſtimo⸗
pliän
All⸗
buerin
imian
ppris
aenn
dunt,
dotle⸗
nptu/
ttuface
nücie
tucie
unbe
ayce
tiele
ſen
win
ulis
üsſch
iamni
en
fegli
nehy
Ggu⸗
uiu
lunt
fni
ſuo
uſi⸗
eüin
etſi
tuni
niſc
tecu/
mun
110
gus
tut .
ick⸗
tun
cui
Uta

bit dns uxorẽ. Audiamus & Ezechielẽ filiũ hoĩsquõ de eius uirtute ꝓnũciet:qui hoĩs futurus eſt filius.Aſſu
mã uos de gẽtibus:& aſpergã ſupꝑ uos aquã müdis mũdabimini ab oĩbus ĩmũditiis uris: & dabo uobis cor
nouũ:& ſpiritũ nouũ. ab oĩbus inꝗt mudabo uos ſordibus. In oĩbus nihil p̃ᷣtermittit᷑. Si ſordes emũdantur:
quãto magis muditiæ nõ coinqnant dabo uobis cor nouũ & ſi piritũ nouuũ.In Xpᷣo enĩ ieſu neq; circũciſio ali
ꝗd ualet:neq; pputiũ: ſed noua natura. unde cãtamus cãticũ nouũ. & uetere hoĩe depoſito:nõ ambulamus ĩ
uetuſtate lr̃æ:ſed in nouitate ſpũs. Hic eſt calculus nouus: cui nouũ nomẽ ſcribet᷑:qd nemo ſcit legere niſi ꝗ
illud accepit. Quotquot enĩ baptizati ſumus in Xpo ieſu: in morte illius baptiꝛati ſi Hmus Cöſepulei enĩ ſu/⸗
mus ꝑ baptiſmuũ in morte. ut quõ ſurrexit Xp̃us a mortuis Pgloriã patris: ita & nos in nouitate uiæ ambule
mus. Totiẽs nouitatẽ legimus: & tã maculoſũ nomẽ uxoris nõ põtulla nouitate deleri. Cõſepulti ſumus xpᷣo
in baptiſmate: & reſurreximus per fidẽ opationis dei: qui ſuſcitauit eũ a mortuis. Cũq; eſſemus mortui in de
lictis & in pputio carnis nræ: couiuificauit nos cũillo: donans oĩa delicta:delens quod aduerſu nos erat cyro/
graphũ decreti: quod eratcõtrariũ nobis: & ipᷣm tulit e medio: affigẽs illud cruci. Oia nr̃a cũ Xp̃o mortua ſũt
uniuerſa cyrographi ueteris pctã deleta ſunt: ſolũ nomẽ uiuit uxoris. Dies mihi deficiẽt: ſi cũcta quæ ad potẽ
tiã baptiſmi ptinẽt:de ſcripturis ſãctis uoluero digerere: & natiuitatis ſecũdæ: ĩmo ĩ Xpo pᷣma ponere ſacra/
mẽta. Ante ꝗᷓ dictadi finẽ faciã (ã eniĩ intelligo mẽſurã me excedere epiſtolæ)uolo ſupiora capitula: in ꝗqbus
futuri ep̃i uita deſcribit᷑:curſim exponere. utapoſtolũ nõ ĩ unius uxoris elogio:ſed in oĩbus quæ pᷣcipit:docto
rem gẽtiũ ſuſcipiamus. Simulobſecro:ne ꝗs me ĩ ſuggillationẽ iſtius tpis ſacerdotiũ ſcripſiſſe quæ ſcripſi exi
ſtimet: ſed in eccleſiæ utilitatẽ. Vt enĩ oratores & philoſophi deſcribẽtes qualẽ uelint eẽ pfectu oratorẽ &phi
loſophu:nõ faciũt iniuriã Demoſtheni & Platoni:ſed res ipſas abſq; pſonis definiunt:Sic in deſi criptione epᷣi
& in eoꝶ expoſitione quæ ſcripta ſũt:quaſi ſpeculũ ſacerdotii ꝓponit᷑.Iam in ptãte & in cõſciẽtia ſingulorũ
eſt quales ſe ibi aſpiciat. ut uel dolere ad deformitatẽ: uel gaudere ad pulchritudinẽ poſſint. Siꝗs epiſcopatũ
deſiderat:bonũ opus deſiderat: Opus:nõ dignitatẽ: nõ delitias. opus per quod humilitate decreſcat:nõ intu/
meſcat faſtigio. Oportet ergo epᷣm irrephẽſibilẽ eẽ.idipſũ quoqʒ ad Tituũ.ſiꝗs eſt ſine crimine: oẽs uirtutes in
uno ᷣmone cõprehẽdit:& pene rẽ cõtra naturã exigit. Si enĩ oẽ pctm etiã ĩ ocioſo uerbo repᷣhẽſione dignueſt:
quis eſt ille qui abſq; peccato:ideſt ſine rephẽſione uerſet᷑ in mũdo! Sed futurus paſtor eccleſiæ talis eligitur:

ad cuius cõparationẽ recte grexcæteri nominent᷑. Definiut rhetores oratorẽ qui ſit uir bonus:dicẽdi peritus.

Ante uita:ſic lingua irrephẽſibilis ꝗrit᷑.ut doctus merito ſuſcipiat᷑. pdit enĩ auctoritatẽ dicendi:cuius ſermo
opere deſtruit᷑. Vnius uxoris uirũ.de hocſi upra diximus. Nũc aũt admonemus: ut ſi unius uxoris uir etiã an/-

te baptiſmũ qᷓrit᷑:cætera quoq; quæ pᷣcepta ſũt:an baptiſmũ reqramus. Neq; enĩ competit uniuerſa poſt ba/

ptiſmũ: & unũ hoc mãdatũ ĩtelligere añ baptiſmũ. Sobrüũ ſiue uigilãtem ynqαXπι⅝ ρ quippe utruq; ſignifi-/
cat: prudẽtẽ: ornatũ: hoſpitalẽ: doctorẽ. Sacerdotes qui miniſtrãt in tẽplo dei: phibent uinũ & ſicerã bibere:
ne in crapula & ebrietate aggrauent᷑ corda eoꝶ: & ut ſenſi us o fficium exhibens deo uigeat ſemp: & tenuis ſit.
Quod aũ infert prudẽtẽ:excludit eos qui ſub noĩe ſimplicitatis excuſant ſtultitiã ſacerdotũ. Niſi eni cerebrũ
ſanũ fuerit: oĩa mẽbra in uitio erũt. Ornatũ quoq; I&deſt intenſio eſt prioris uerbi: ideſt irreprehen/
ſibilis qui uitia nõ habet irreprehẽſibilis appellat᷑. qui uirtutibus pollet: ornatus ẽ. Poſſumus & aliud intelli
gere exhoc uerbo iuxta illud Tullii. Caput eſt artis docere q facias. Sut enĩ ꝗdã ignorãtes mẽſurã ſuã: & tã/-
tæ ſtoliditatis ac uecordiæ: ut & in motu & in inceſſu & in habitu & in ſmone cõi nſũ ſe expectãtibus tribuãt.
& quaſi intelligẽtes qd ſit ornatus:comuũt ſeueſtibus & muditiis corporis: & lautioris mẽſæ epulas parãt: cũ
oĩs iſtiuſmodi ornatus & cultus ſordibus fœdior ſit. Quod aũt doctrina a ſacerdotibus expetat᷑: & ueteris p/
cepta ſũt legis: & ad Titũ plenius ſcribit᷑. Innocẽs enĩ & abſq; mone còuerſatio: quãtũ exẽplo ꝓdeſt:tãtũ ſilẽ
tio nocet. Nã & latratu canũ baculoq; paſtoris lupoꝶ rabies deterrẽda eſt. nõ uinolentũ:nõ pcuſſorẽ.uirtuti/
bus uitia oppoſuit. Didicimus quales eẽ debeamus: diſcamus quales nõ eẽ debeãt ſacerdotes. uinolentia ſcur
ronuũ eſt & cõmeſſatoꝶ: uẽterq; mero æſtuãs:cito deſpumat in libidines. in uino luxuria:in luxuria uoluptas:
in uoluptate ĩpudicitia eſt. Qui luxuriat᷑ uiuẽs mortuus eſt.ergo qui inebriat᷑ & mortuus & ſepultus ẽ. Noe
ad unius horæ ebrietatẽ nudat femora ſua: quæ p ſexcẽtũ annos ſobrietate cõtexerat. Loth 1 temulẽtiã neſci
ens libidini miſcet ĩceſtũ:& quẽ Sodoma nõ uicerat uina uicerũt. Percuſſorẽ aũt epᷣm ille cõdẽnat: ꝗ dorſũ po
ſuitad flagella. & maledictus nõ remaledixit: ſed modeſtũ. Duobus malis unũ oppoſuit bonu: ut temulẽtia
& ira moceſti refrenent᷑. nõ litigioſũ: nõ auaꝶ. nihil enĩ ĩpudẽtius arrogãtia ruſticoꝶ: qui guarrulitatẽ auẽtẽ
putãt:& parati ſemp ad lites in ſubiectũ ſibi gregẽ tumidis ſermonibus tonãt. Auanitia in ſacerdote uitãdã &
Samuel docet:nihil corã populo eripuiſſe ſecuiꝗᷓ ꝓbans: & apoſtoloꝶ pauptas: qui refrigeri a ſũptuũ a fratri
bus accipiebãt: & præter uictũ atq; ueſtitũ nihil ſealiud nechre: necuelle gloriabant᷑. Quã ad Timotheũ aua
ritiã: ad titũ turpis lucri cupiditatẽ aptiſſime notat. Domũ ſuã bene regẽtẽ: nõ ut opes zugeat na ut regias pa
ret epulas: nout cælatas patinas ſtruat: & phaſides aues lẽtis uaporibus coquat:qui ad oſſa perueniãt:& ſup/
ficiẽ carnis nõ diſſoluãt artifici tẽperamẽto: Sed ut qd populo pcepturus eſt: prius a domeſticis exigat: filios
habentem ſubditos cũ omni caſtitate. ne ſcilicet imitent᷑ filios Heli qui in ueſtibulo templi cum mulieribus
dormiebãt:& religionẽ pᷣdam putãtes:qcquid optimũ in hoſtiis erat:in ſi uas delitias cõuertebãt. Nõ N eophi
tũ: ne in ſuꝑbiã elatus in iudicium incidat diaboli. Mirari ſatis nõ queo: quæ hoĩum tanta ſit cæcitas: deuxori
.„CXyVII.

bus ante baptiſmũ diſputare: & rem in baptiſmate mortuã:ĩmo cũ xpo uiuificatã in calũniã trahere: cũ tã ap/
tum: euidẽſq; pceptũ nemo cuſtodiat. heri cathecuminus: hodie põtifex. heri in amphiteatro: hodie in eccle-
ſia. ueſpe in circo: mane ĩ altari. dudũ fautor hiſtrionũ: nũc uirginũ cõſecrator. Num ignorabat apoſtolus ter
giuerſationes noſtras: & argumentoꝶ ineptias neſciebat: qui dixit unius uxoris uiꝶ:ipᷣe mandauit irreprehẽ
ſibilẽ ſobriũ prudẽtẽ ornatũ hoſpitalẽ doctorẽ modeſtũ: nõ uinolentũ: nõ pcuſſorẽ: nõ auaꝶ: nõ neophitũ.
Ad hxc oia daudimus oculos: ſolas uidemus uxores. Quod autaitneĩ ſi upbiã elatus incidat ĩ iudiciũ diaboli.
quis nõ exẽplo ueꝶ ꝓbet? Ignorat momẽtaneus ſacerdos humilitatẽ & mãſuetudinẽ ruſticoꝶ. Ignorat blan

ditias xppianas: neſcit ſe ipᷣm cõtẽnere.de dignitate trãſſert᷑ ad dignitatẽ. nõ ieiunauit: no fleuit:& nõ mores ſu

os ſæpe rephendit: & aſſidua meditatione correxit: nõ ſubſtantiã paupibus ogauit De cathedra quodãmo
do ducit᷑ ad cathedrã: ideſt de ſuꝑbia ad ſi upbiã. Iudiciũ aũt & ruina diaboli: nulli dubiũ ꝗn arrogãtia ſit. Inei
dũt in eã qui in pucto horæ: nec dudiſcipuli iã magiſtri ſũt. Oportet aũt eũ & teſtimoniũ hr̃e bonũ ab his
foris ſũt. quale pncipiũ:talis & clauſula. Qui irrephenſibilis eſt: nõ ſolũ a domeſticis: ſed ab alienis conſono
ore laudat᷑ Alieni & extra eccleſiã ſũt iudæi: hæretici: atq; gẽtiles. Talis ergo ſit põtifex xp̃i: ut qui religioni de
trahũt: uitæ eius detrahere no audeãt.At nũc plæroſ. q cernimusiuel fauorẽ pop uli in aurigaꝶ modũ pcio re
dimere: uel tanto oĩum hoĩum odio uiuere: ut nõ extorqueãt pecunia: qd minime ĩpetrant geſtibus. Hic fili
Oceane ſollicito timore pquire.hæc magiſtri eccleſiæ cuſtodire debebãt. hos in ſacerdotibus eligẽdis canones
obſeruare: nõ iuxta ꝓpria odia & priuatas ſimultates: carpẽtẽq; ſemp auctorẽ ſuũ ĩuidiã legẽ xp̃i interpᷣtari.
Vide ꝗᷓ̃tũ ſit teſtimoniũhuius: quẽ arguũt mariti: cui præter uinculũ cõiugale: & hoc ante baptiſmũ: nihil ali
ud ab æmulis obiici põt. Qui pᷣcipit nõ moœcchãdũ: ip̃e dixit & nõ occides. Si no mœcchamur: ſed occidimus:
trãſgreſſores legis ſumus. qui totã legẽ uauerit: & offẽderit in uno fit oĩum reus. Itaq; cũ oppoſuerintnobis
uxorẽ añ baptiſmũ: nos ab eis oĩa quæ poſt baptiſmum præcepta ſunt requiramus. prætereũt quod nõ licet:
* & obiiciunt quod conceſſum eſt. “

Ecuſantis quare cõtra libros Aniani pſeudo diaconi reſcribere diſtuliſſet. (Epiſtola. L.
Ominis uere ſanctis atq; oĩ affectione ac iure uenerãdis Alipio & Auguſtino ep̃is Hieronymus
in Apᷣo ſalutẽ.Sãctus Innocẽtius pᷣſbyter qui huius ſermonis ẽ portitor: anno p̃terito quaſi ne/
quaꝗᷓ in africã reuerſurus: mea ad dignationẽ ueſtrã ſcripta non ſupſit. In deo gr̃as agimus: ꝙ
ita euenit: ut noſtrũ ſilẽtiũ ueſtris epiſtolis uinceretis. Mihi enĩ oĩs occaſio gratiſſima eſt ꝑ quã
ſcribo ur̃æ reuerẽtiæ. teſtẽ ĩuocãs deũ: ꝙ ſi poſſet fieri aſſũptis alis colũbæ ueſtris am plexibus ĩplicarer. Semꝑ
ꝗdem pro merito uirtutũ ur̃aꝶ: ſed nucmaxime qꝗa coopatoribus & auctoribus uobis hæreſis cæleſtina iugu
lara eſt: quæ ita infecit corda multoꝶ: ut cũ ſupatos dãnatoſq; eẽ ſe ſentiant: : t uenena mẽtiũ nõ omittãt.&
qd ſolũ pñt nos oderint: per quos putat ſe libertatẽ docẽdæ hæreſeos pdidiſſe. Quod aũt qritis utrũ reſcri/
pſerim cõtra libros Aniani pſeudo diaconi celedenſis: qui copioſiſſime paſcit᷑: ut alienæ blaſ femiæ uerba fri/
uola ſubmiĩſtret: ſciatis me ipſos libros ĩ ſchedulis miſſos a ſãcto fratre nio Euſebio pᷣſbytero ſuſcepiſſe: non

an multũ tpis. & exinde uel ĩgruẽtibus morbis uel dormitione ſãctæ & uenerabilis filiæ ueſtræ Euſtochii ita

doluiſſe: ut ꝓpe modũ cõtẽnendos putarẽ. In eodẽ enĩ luto hæſitat: & exceptis uerbis tĩnulis atq; emẽdicatis

nihil aliud lo quit᷑. Tn multũ egimus: ut duũepiſtolæ meæ rndere conatur: aptius ſe ꝓderet & blaſfemias ſuas
oibus patefaceret. Quicqd eniĩ in illa miſerabili ſynodo diſpolitana dixiſſe ſe denegat: in hoc ope cõfitet᷑.nec
gräade eſt ineptiſſimis neniis rñdere.Si aũt dis uitã tribuerit: & notarioꝶ habuerimus copiã: paucis lucubra/
tiũclis rũdebimus: nõ ut cõuĩcamus hæreſim emortuã: ſed ut ĩperitiã atq; blaſfemiã eius nĩs tpibus cõfute/
temus. Meliuſq; hoc faceret ſãctitas ur̃a:ne cõpellamur cõtra hæreticũ nra laudare. Sãcti fili comunes Albi/
na Piniamus & Melania plurimũ uos ſalutãt. Has litterulas de ſancta Bethleem ſancto pᷣſbytero Innocẽtio
dedi p̃ferẽdas. Neptis ur̃a Paula miſabiliter pcat᷑: ut memores eius ſitis: & multũ uos ſalutat. Incolumes uos
S memores mei dni nĩ ieſu xpᷣi tueat᷑ clæmẽtia dñi uere ſãcti atq; oĩum affectione uenerabiles patres.

. Omino ſãcto ac beatiſſimo papæ Auguſtino Hieronymus. Oi qdẽ tꝑe beatitudinẽ tuã eo quo
decet honore ueneratus ſũ: & hĩtãtẽ in te dilexi dũm ſaluatorẽ: & nũc ſi fieri põt cumulo aliquid
addimus & plena cõplemus. ut abſq; tui noĩs mẽtione ne unã qdẽ horã pᷣterire patiamur:q cõ/
tra flantes uentos ardore fidei pfliticti, maluiltich ꝗtũ in te fuit ſolus liberari de ſodomis:ꝗᷓ cum
pereuntibus cõmorari. Scit qd dicã prudẽtia tua. Macte uirtute in orbe celebraris. catholici te cõditorem anti
quæ rurſum fidei uenerantur: atq; ſuſpiciunt. & quod ſignũ maioris gloriæ eſt: omnes hæretici deteſtantur.
& me pari perſequunturodio: ut quos gladiis nequeant uoto interficiant. Incolumẽ & mei memorem te xp̃ᷣi
domini clæmentia tueat᷑ domine uenerande & beatiſſime papa. M
Adeundem de eiuſdem hæreticoꝶ perfidia: & utopinor deorigenianis loquitur: quoꝶ hieroſolyma per
loannẽ epiſcopũ ĩpium dogma deciderat. Epiſtola. LII.
Vlti utroq; claudicãt pede:& ne fractis quidẽ ceruicibus inclinant᷑. habẽtes efſectũ erroris priſti
ni: cũ pdicandi eandẽ nõ habeant libertatẽ. Sacti fratres qui cũ noſtra ſũt paruitate præcipue

(Hieronymiad Alipiũ & Auguſtinuũ epos eorũ opera atq; auxilio hæreſim cæleſtinã extinctã gratulãtis: &

4 Eiuſdẽ ad Auguſtio de 2elo fidei cõtra hæreticos gratulatoria & de odio & de pſecutiõe eorũd Epiſtola. LI.

itx ſãctæ ac uenerabiles filiæ tuæ ſimpliciter te ſalutãt. Fratres tuos dim meu. Alipiũ & dũm meuũ Euodium ut
recl meo nomine ſalutes: præcor coronã tuã. Capta Hieruſalem tenetur a Nabuchodonoſor:mec Hieremiæ uult
Muu audire conſilia. quin potius ægyptũ deſiderat ut moriatur in taphnes: & ibi ſeruitute pereat ſempitena.
kprthi I1 Actenus de hæreticis eorũq; dogmatibus & apologiarum contra eorũ calũnias ſcripta ſũt præmiſſa.
dpiii h Nunc incipit quartus tractatus primæ partis principalis: & primo de origine animæ quæſtio pᷣter-
Chl. mittitur. quæ ad fidem pertinet: & ex Origenis errore deſcendit. sll
atbln Beati RTeronymi ad Marcellinum & Anapſychiam deorigine animæ catholicorum atq; hæreticorum ſe
wteſ tentias referentis. ¶Epiſtola. LIII. UM
odind — Ominis uere ſãctis atq;oĩ officioꝶ charitate ueneraãdis filius Marcellino & Anapſychiæ Hiero/
tſtlhe 0 nymus in xp̃o ſalutẽ. Tandẽ ex Africa uræ las unanimitatis accepi:& nõò me pœnitet ĩpudẽtiæ:
he⸗ qua tacẽtibus uobis epiſtolas meas frequẽteringeſſi: ut reſcriptũ mererer: & uos eẽ ſoſpites non
onlano aliis nũciantibus:ſed ueſtro potiſſimũ ſermone cognoſcerẽ. Su aĩæ ſtatu memini ueſtræ ꝗᷓſtiũ
Lonice culæ:ĩmo maxĩe eccleſiaſticæ qõnis: Vtꝶ lapſa de cælo ſit ut Pythagoras philoſophus: oẽſq; Platonici & Ori
ußcon genes putãt aĩa. An a ꝓpria dei ſubſtãtia: ut Stoici Manichæus & Hiſpaniæ pᷣ̃ſcilliani hæreſes ſuſpicant᷑. An
Hedn in theſauro hẽant᷑ dei olim cõditæ: ut qdã eccleſiaſtici ſtulta pſuaſione cõfidũt. An quotidie a deo fiat: & mit 2
cnone tant᷑ in corpora:Fᷣm illud qd in euãgelio ſcriptũ eſt. Patermeus uſq; mõ opat᷑: &ego opor. An certe ex tradu
teßn ce:tut Tertullianus Apollinaris & maxima pars occidẽtaliũ autumat: ut quò corpus excorpore: ſic aĩa naſcat᷑
enchli exaĩa: & ſimili cũ brutis animãtibus cõditione ſubſiſtãt. Sup quo ꝗd mihi uideat᷑ in opuſculis contra Ruffi
cin nũ ſcripſiſſe me noui: aduerſus eu libellũ: quẽ ſãctæx memoniæ Anaſtaſio ep̃o romanæ eccleſiæ edidit: in quo
tm lubrica & ſubdola:ĩmo ſtulta cõfeſſione:du auditoꝶ ſie implicitati illudere nitit ſu x* fidei:ĩmo perfidiæ illuſit
äle quos libros reor ſãctũ parentẽ ur̃m hr̃e Oceanũ.oliĩ enĩ editi ſũt multis Ruffini libris aduerſus calunias rñdẽ

tes. Certe habes ibi uiꝶ ſanctũ & eruditũ Auguſtinũ epᷣm: quiua ut aiũt uoce docere te poterit: & ſuã: ĩmo per
linet ſe noſtrã explicare ſnĩam: & Ezechielis uolumẽ oli aggredi uolui: & ſpõſionẽ creberrimã ſtudioſis lectoribus
reddere: ſed in ipſo dictãdi exordio: ita animus meus occidẽtaliũ puinciaꝶ: & maxime urbis romanæ uaſtatio
ne cõfuſus eſt: ut iuxta uulgare ꝓuerbiũ: ppriũ quoq; ignorarẽ uocabulu:diuq; tacui ſciẽs tps eẽ lachrymaꝶ.

r Hoc aũt anno cũ tres explicaſſẽ libros: ſubitus ſpetus barbaroꝶ:de ꝗbus tuus dicit Virgilius. Lateq; uagãtes
unng Barchæii& ſctã ſcriptuta de Iſmahel cõtra faciẽ oĩum fratꝶꝝ ſuoꝶ hĩtabit: ſicægypti limitẽ: palæſtinæ: phœni
pgu cis: Syriæ pcurrit inſtar torrentis cuncta ſecũ trahẽs: ut uix manus eoꝶ miſ. ericordia xp̃i potuerimus euadere.
Quod ſi iuxta ĩclytum oratorẽ ſilẽt ĩter arma leges:qᷓto magis ſtud ia ſcripturaꝶ:quæ & libroꝶ multitudine
fdenp & ſilẽtio:ac librarioꝶ ſedulitate quodq; ꝓpriũ eſt ſecuritate & ocio dictatiũ ĩdigẽt: Duos itaq; libros miſi ſã/
mnge ctæ filiæ meæ Fabiolæ: quoꝶ exẽpla ſi uolueris: ab ip̃a poteris mutuari. Pro anguſtia qppe tpis alios deſcribe/
ii re nõ potui: quos cũ legeris & ueſtibula uideris: facilis cõiectura erit: qlis ipſa ſit futura domus. Sed credo ĩ dei
rininͤ miſericordia: qui nos audiuit ĩ difficillimo pᷣncipio ſupradicti opis: ꝙ ipᷣe adiuuet & ĩ penultimis ꝓphetæ par
ktuiß tibus in ꝗbus Gog & Magog bella narrant᷑: & in extremis in ꝗbus ſacratiſſimi & inexplicabilis tẽpli ædifica-/
ble u tio: uarietas mẽſuraq; deſcribit᷑. Sãctus fraternr̃ Oceanus:cui uos cupitis cõmẽdari:tãtus & talis eſt: & ſic eru
hudin Qitus in lege dni: ut abſq; nr̃o rogatu ĩſtruere uos poſſit.& noſtrã ſuꝑ cũctis qõnibus ſcripturaꝶ pro modulo
Nd cois iĩgenii explicare ſniam. Incolumes uos & plixa ætate florẽtes: xpus deus nĩ tueat᷑ oĩpotẽs di uere ſancti.
nizſu ¶ Beati Auguſtini hipponiẽſis epi ad Hieronymũ de onigine aĩ æ: ubi ſciſcitat ab illo: ſi llla ſnĩa ſequenda ſit:
rem quod naſcẽtibus ſingulis animæ de nouo creatæ infudant᷑: quõ ſit ſatiſfaciendũ querenti : ubi cõtraxerit aĩa
ucubra J reatũ: quo trahat᷑ in cõdẽnationẽ: niſi per ſacramẽtũ baptiſmi illi gr̃a xpi ſubuenerit. Epiſtola. LIIII.
zcüfut⸗/ Euũ noſtꝶ qui nos uocauitin ſuũ regnũ & gloriã: & rogaui: & rogo: ut hoc qd ad te ſcribo ſancte
4 frater Hieronyme:cõſulès te de his quæ neſcio fructuoſũ eẽ nobis uelit. Quanꝗᷓ enĩ te multo ꝗᷓ
moeitd ego ſũ ætate maiorẽ: tũ etiã ipᷣe iã ſenex cõſulo. Sed ad diſcendũ quod opuseſt: nulla mihi ætas
mesuos ſera uideri põt. qa & ſi ſenes magis decet docere ꝗᷓ diſcere: magis tn diſcere ꝗqᷓ qd doceant ignora/
, te. Nihil eqdẽ moleſtius fero inoĩbus anguſtiis meis: quas patior in difficillimis qõnibus ꝗᷓ in tã longinquo
alI. tuæ charitatis abſẽtiam. ut uix poſſim meas dare uel recipere litteras tuas: per interualla nõ dierũ: nõ menſiũ
jeoqguo ſed aliquot annoꝶ: cũ ſi fieri poſſet. quotidie te pntẽ hie uellẽ: cũ quo loquerer ꝗcquid uellẽ. Necideo tñ non
dliqi⸗ debui facere quod potui: ſi nõ potui totũ quod uolui. Ecce uenit ad me iuuenis religioſus: catholica pace fra/
uungos ter: ætate filius: honore compreſbyter noſter Oroſius uigil ingenio: paratus eloquio: flagrãs ſtudio: utile uas
isgan in domo duni eſſedeſiderans: ad refellendas falſas pnitioſaſq; doctrinas: quæ aĩos hiſpanoꝶ multo ĩfœlicius
Nemm qᷓ corpora barbaricis gladiis trucidarũt. Nam ĩde ad nos uſq; ad Oceani Iittore ꝓperauit. fama excitus: ꝙa
eſtunu me poſſet de his quæ ſcire uellet: qcqd uellet audire. Neq; nullũ cœpit aduẽtus ſui fructũ. pᷣmo nede memul
enf tũ famæ crederet: deinde docui hoĩem qd potui.qd aũt nõ potui: unde diſcere poſſet admonui: atq; ut ad te
iret hortatus ſũ. Qua re cõſiliũ uel pceptũ meũ cũ libẽter & obediẽter nactherrogaui eũ: ut abs te ueniẽs per
lmaher nos ad ꝓpria remearet. Quã eius pollicitationẽ tenẽs occaſionẽ mihi credidi adño eẽcõceſſã:ꝗᷓ tibi ſcriberẽ de
his quæ p te ſcire cupio. Querebã enĩ quẽ ad te mitterẽ: nec mihi facile occurrebat idoneus & fide agẽdi & ala
1 viß (citateo ediẽdi & exercitatiõe pegrinaãdi. Vbi ergo iſtũ iuuenẽ exptus ſũ:eũ ipſũ eẽ qᷓlẽ adno petebã: dubita/

uupue H CxXVIli.

renõpotui. Accipe igit quæ mihi peto aperiri:ac diſſerere nõ graueris. Quæſtio de aĩa multos mouet: in ꝗbus
& me eẽ cõfiteor. Nã qd deaia firmiſſime teneã: nõ tacebo. deinde ſubiũgã: qd mihi adhuc expediri ueli. Aĩa
hõis ĩmortalis eſt ſmn quẽdã modũ ſuũ. Nõ enĩ oĩmõ ſicut deus: de quo dictũ eſt. qa ſolus habeat ĩmortali/
tatẽ. Nã de aĩæ mortibus ſacta ſcriptura multa cõmemorat. Vnde eſt illud: Sine mortuos ſepelire mortuos
ſuos. Sed qd ita morit᷑ alienata a uita dei: ut t in natura ſua uiuere non oĩno deſiſtat. Ita mortalis ex aliqua
cauſa ĩuenit᷑: ut etiã ĩmortalis nõ ſine rõne dicat᷑. Nõ eſt enĩ pars dei aĩa. Si enĩ hoc eſſet: oĩmõ ĩcõmutabilis
atq; ĩcorruptibilis eẽt. Quod ſi eẽt: necdeficeret ĩ deterius: nec ꝓficeret in melius: nec aliqd ĩ ſemetipſa uel in
cipet hr̃e qd no hẽbat: uel deſineret hr̃e qd hẽbat:quãtũ ad eius ipſius affectiones ptinet. Quã uero aliter ſe
hẽat: nõ opus ẽ extrĩſecus teſtimonio: qſꝗs ſeipſũ aduertit: agnoſcit. Fruſtra aũt dicit᷑ ab eis: ꝗq aĩam dei partẽ
eẽ uolũt:hac eius labem ac turpitudinẽ: quã uidemus in neqſſimis hoĩbus.hãc deniq; infirmitatẽ & ægritu/
dinẽ: quã ſentimus in oĩbus hoĩbus: nõ exipᷣa illi eẽ. ſed excorpore: qd ĩtereſtunde ægrotet. quæ ſi eẽt incõmu
tabilis: aliquo mõ unde libet ægrotarenõ poſſet: Nã qd uere incõmutabile & incorruptibile eſt: nullius rei ac
ceſſu cõmutari uel corrũpi põt. Alioqn nõachillea tm: ſicut fabulæ ferũt: ſed oĩs caro eẽt iuulnerabilis:ſi nul

lus ei caſus accidiſſet. Nò eſt itaq; natura incõmutabilis: quæ aliquo mò:alqua cauſa: aliqua parte mutabilis

eſt. Deũ aũt nefas eſtniſi uere ſũmeq; incõmutabilẽ credere. Nõ eſt igit᷑ aĩa pars dei. Incorporeã quoq; eẽ ani
ma & ſi difficile tardioribus pſuaderi põt:mihi tñ ꝑpſuaſũ eẽ fateor. Sed ne uerbi cõtrouerſiã uel ſupfluo faci/

am uel merito patiar:qm̃ cũ de re cõſtat:nõ eſt opus certare de noĩe:ſi co rpus eſt:oĩs ſubſtantia uel eſſẽtia:uel

ſi ꝗd aptius nuũcupat᷑ id quod aliquo mòõſt in ſeipo corpus eſt aĩa. Itẽ ſi eã ſolã incorporeã placet appellare
naturã: quæ ſũme incõmutabilis: & ubiq; tota eſt:corpus eſt aĩa: qm tale aliqd ip̃a no eſt. Porro ſi corpus nõ

eſt:niſi quod per loci ſpatiũ aliqua lõgitudine latitudine & altitudineita ſiſtit uel mouet᷑: ut maiore ſui par
te maiorẽ locũ occupet:& breuiore breuiorẽ: minuſq; ſit in parte ꝗᷓ in toto:nõ eſt corpus aĩa. Per totũ quippe
corpus quod animat: nõ locali diffuſione: ſed quadã uitali intẽtione porrigit᷑. Nã per oẽs eius particulas tota
ſimul adeſt: nec minor in minoribus ẽ: i maioribus maior. ſed alicubi intẽſius: alicubi remiſſius. & ĩ oĩbus to
ta: & in ſingulis tota ẽ. Neqʒ; eni aliter qd ĩ corpore etiã nõ toto ſẽtit:tñ tota ſẽtit. Nã cũ exiguo pũcto in carne

uiua aliqd tangit᷑ ꝗᷓuis locus ille nõ ſolũ totius corporis nõ ſit:ſed uixĩ corpore uideat᷑: aĩam tñ totã nõ latet.

Neq; id qd ſentit᷑: per corporis cũcta diſcurrit.ſed ibi tm ſentit᷑: ubi fit. Vnde ergo ad totã mox puenit:qdnõ
Ttoto fit:niſi ꝗqa & ibi tota ẽ ubi fit. Nec ut tota ibi ſit cætera deſerit. Viuũt enĩ & illa ea pnte:ubi nihil tale fa/
ctũ eſt. Quod ſi fieret: & utrũq; ſimul fieret:ſimul utrũq; totã pariter nõ lateret: pro inde & in oĩbusſimul:&
in ſingulis particulis corporis ſui tota ſimul eẽ nõpoſſet: ſi per illas ita diffũderet᷑: ut uidemus corpora diffu

ſa perſpatia locoꝶ minoribus ſuis partibus minora occupare: & amplioribus ampliora. Qua propter ſi cor-
pus aĩa eẽ dicẽda eſt: nõ eſt certe corpus: quale terrenũ eſt: nec quale humidũ: aut aereũ: aut æthereũ. Oĩa ꝗp/
e talia maiora ſũt in maioribus locis: & minora in minoribus: & nihil eoꝶ in aliqua ſui parte totũ adeſtſed

ut ſũt partes locoꝶ: ita occupant᷑ partibus corpoꝶ. Vñ intelligit᷑ aĩa: ſiue corpus ſiue ĩcorporea dicenda ſit p/

priã quãdã habere naturã:oĩbus his mũdanæ molis elemẽtis excellẽtiore ſubſtaãtiæ creatã: quæ ueraciter non
poſſit in aliqua fantaſia corporaliũ imaginũ: quas percarnis ſẽſus pcipimus cogitari:ſed mẽte ĩtelligi:uitaq;

ſentiri. Neq; hoc pinde loquor: ut te quæ tibi nota ſunt doceã: ſed ut aperiã ꝗd firmiſſime teneã: ne me qſꝗ

cũ ad ea uenero quæ reqro nihil de aĩa uel ſciẽtia uel fide tenere arbitret᷑. Certus etiã ſũ aĩam nulla dei culpa:

nulla dei neceſſitate uel ſua: ſed ꝓpria uolũtate in pctm̃ eſſe collapſã: nec liberari poſſe de corpore mortis hu/
ius ſuæ uoluntatis uirtute tanꝗᷓ ſibi ad hocſufficiẽte: uel ipſius corporis morte: ſed gra dei per ieſũ xpᷣm dũm

nr̃m. Nec oĩno eẽ aĩam ullã in ge humano:cui nõ ſit neceſſarius ad liberationẽ dei & hoĩum mediator hõ ie

ſus xpᷣus. Quæcũq; aũt ſine gr̃a mediatoris & ſacramẽto eius in qualibet corporis ætate de corpore exierit: & in

poœnã futurã. & ultimo iudicio recepturã corpus ad pœnã. Si aut poſt gñationem humanã: quæ facta eſt ex
Adã: regeneret᷑ in xpo ad eius ptinens ſocietatẽ: & requiẽ poſt mortẽ corporis hĩturã: & corpus ad gloriã rece/
pturã. Hæc ſũt quæde aĩa firmiſſime teneo. nuc accipe obſecro ꝗd reqrã: & noli me ſpnere:ſi te nõ ſpnat qui
pro nobis dignatus eſt ſpni. Quæro ubi aĩa cõtraxerit reatũ: quo retrahat᷑ in cõdẽnationẽ: etiã infatibus mor

te pᷣuẽtis: ſi ei p ſacramẽtũ: quo etiã paruuli baptizant᷑: xpᷣi. a nõ ſubuenerit. Nõ enĩ es exillis ꝗq mõ noua qᷓ

dã garrire cœperũt: dicẽtes nullũ reatũ ex Adã eẽ tractũ. qp baptiſmũ in ĩfante ſoluat᷑. Quod te ſapere ſi ſcirẽ
ĩmo niſi te id nõ ſapere ſcirẽ:nequaꝗᷓ hæc abs te ꝗ̃rerẽ:aut qᷓrẽdũ putarẽ.ſed quia tenemus de hac re ſnĩam tu
am cõcinnẽtem catholicæ fũdatiſſimæ fidei: quia & Iouiniani uaniloqꝗa redarguẽs adhibuiſti teſtimoniũ ex
libro Iob. Nemo mũdus ĩ cõſpectu tuo necĩfas cuius ẽ diei unius uita ſuꝑ terrã: deinde adiũxiſti: tenemurq;
rei in ſimilitudinẽ p̃ᷣuaritationis Adæ: & liber tuus in Ionã ꝓphetã ſatis hæc ĩſignit᷑: dilucideq; declarat: ubi
ieiunare paruulos ꝓpteripſũ originale pctm: merito coactos eẽ dixiſtinõ ĩcõueniẽter abs te ꝗro: hũc reatum
aĩa ubi cõtraxit. Vñ oporteat eã etiã ĩ illa ætate p ſacramẽtũ xpᷣianæ gr̃æ liberari. Ego qdẽ an aliquot annos:cũ
libros quoſdã ſcriberẽ de libero arbitrio:qui in multoꝶ manus exierũt: & habent᷑ a plurimis quatuoropinio
nes de aĩæ incarnatione. Vtrũ ex illa una quæ pᷣmo homini data eſtcæteræ ppagent᷑: An ſingulis quibuſq; no
uæ etiã mõ fiant: An alicubi iã exiſtentes: uel mittant᷑ diuinitus: uel ſponte labant in corpora: ita putaui eſſe
tractandas: ut quælibet earum ueraeſſet non impediret intentionem meam: qua tunc aduerſus eos quantis

— — ———

—— — —,. — —

bes
ttal
ttuos
ln
al
uelin
int
pan
gidy
Cotmu
8teia
Ainul
tablis
eeni
loke⸗
tiruel
pellur
pusn
uipen
duppe
autd
bus n
neme
olatt⸗
gcni
alety
nula
icot⸗
g
G
ſtp
ernon
ueqg
riſ
alor
tohu⸗
ndin
thoͤe
tun
eſten
inee
i
s mot
uaq/
ſſat
umtu
niüen
nun
uubi
atum
weci
pnn
c
unds

poterã uiribus ageba:qui naturã mali ſuo pᷣncipio pᷣditã aduerſus deũ conant᷑ ĩducere:ideſt cõtra Manichæ/
os. Nã de priſcillianiſtis adhuc nihil audierã: qui nõ multũ ab iſtis diſſimiles blaſſemias fabulant᷑. Ideo ꝗnta

opinionẽ nõ addidi: quã in tua epiſtola ĩter cæteras cõmemoraſti:ne aliquã pᷣterires: ubi de hac qõne ĩterogã

— † — . . . — — S. 7 - + N4 „ —
mo qa nõ de ĩcarnatione eius ſed de natura qrit᷑:cũ hoc ꝗᷓrit᷑. Hheinde qa hic hoc ſentiut illi cõtra quos agebã:
& id maxime ageba: ut creatoris inculpabilẽ ĩuiolabilẽq; naturã a creaturæ uitiis & labe ſecemerẽ:cũ illi a ſub/

ti reſcripſiſti religioſæ memoriæ uiro:nobiſq; in xpᷣi charitate gratiſſimo Marcellino ꝙ; aĩa nõ ſit pars dei. Pri

ſtantia mali: cui ꝓpriũ p̃ncipiũ:pᷣncipeſq; tribuũt ipam boni dei ſubſtãtiã ex parte quæ capta eſt corruptã &

oppreſſã ad peccãdi neceſſitatẽ = eẽ cõtendũt. Hoc itaq; excepto hæreticæ opinionis errore ex quatuor
reliqs opinionibus: quænã ſit eligẽda ſcire deſidero. Quæcuũq; eni eligẽda eſt: abſit ut ĩpugnet hãc fidem: de

qua certi ſumus: oĩ aĩæ etiã paruuli infatis neceſſariã eẽ liberationẽ ex obligatione peccati:eãq; nulla eẽ niſi p

leſũ xpᷣm & hũccrucifixũ. Proinde ne lõgũ faciamus: hoc certe ſentis: ꝙ ſingulas aĩas ſingulis naſcẽtibus etiã
mõ deus faciat. Cui ſnĩæ ne obiiciat᷑ ꝙoẽs creaturas ſexto die cõfirmauerit deus: & ſeptimo reqeuerit adhibes
teſtimoniũ ex euãgelio. Pater meus uſqꝙ; nũc operat᷑: & ego operor. Sicenĩ ad Marcellinũ ſcripſiſti: in qua epi
ſtola etiã mei cõmemorationẽ beniuolẽtiſſime facere dignatus es: qd hic me haberet in Africa:qui ei ipſã faci
lius explicare poſſẽ ſnĩam. Quod ſi potuiſſẽ. nõ ille hoc abs te tã longe poſito inquireret:ſi tũ id tibi ex africa

ſcripſit.Nã qũ ſcripſeritneſcio:tm̃ ſcio de hoc bene cognouerit cũctationẽ meã. unde me ĩcõſulto facere uo
lIuit.Quanꝗᷓ ſi cõſuleret etiã magis hortarer:& gratias agerẽ:ꝙ nobis cõferre oĩbus poſſet: niſi tu breuiter re/

ſcribere ꝗᷓ rdere maluiſſes. Credo ne ſi upfluo laborares ubi ego eſſẽ:quẽ putabas id optime ſcire qd ille qſie/

rat. ecce uolo ut illa ſnĩa etiã mea ſit:ſed nõdũ eẽ cõfirmo. Miſiſti ad me diſcipulos: ut ea doceã:quæ nõdũ ip

ſe didici. Doce ergo qd doceã. nã ut doceã multia me flagitãt:eiſq; me ſicut alia multa & hoc ignorare cõfite

or. Et fortaſſe ꝗuis in os meu uerecũdent᷑: tñ apud ſe dicũt: Tu es magiſter in Iſrael: & hæc ignoras: Quod q/
dẽdns ei dixit: qui erat unus illoꝶ: quos delectabat uocari rabbi. unde etiã ad uerũ magiſtrũ nocte uenerat:
uia fortaſſis erubeſcebat diſcere: qui docere cõſueuerat. me aũt potius magiſtrũ audire:qᷓ uelut magiſtrũ de/
lectat audiri. Recolo eni ꝗd dixerit eis: quos præ cæteris elegit. Vos aũt inꝗt nolite uocari ab hominibus rabbi
Vnus enĩ eſt magiſter ueſter Xpᷣus Ieſus. Nec alius docuit Moyſem per iethro:nec alius Corneliũ etiã per pᷣo
rem Petrũ: nec alius Petrũetiã per poſteriorẽ Paulu. Aquocũq; uerũ dicit᷑. illo donante dicit᷑: qui eſt ipa ueri/
tas. Quid ſi ideo adhuc iſta neſcimus? & ea neq; orãdo neq; legẽdo neqʒ; cogitãdo & ratiocinãdo inuenire po/
tuimus: ut ꝓbemus nõ ſolũ ĩdoctos quãta charitate doceamus: uerum adoctis etiã quãta humilitate diſca/
mus Moce ergo quæſo quod doceã: doce qd teneã: & dic mihi:ſi aĩæ ſigillatim in ſingulis naſcẽtibus fiunt
ubi in paruulis peccẽt: ut ĩdigeant in ſacramẽto Xpi remiſſione peccati peccãtes in Adã: ex quo caro eſt ꝓpa/
gata peccati. Aut ſi nõ peccãt: qua iuſticia creatoris ita pctõ obligant᷑ alieno: cũ exinde ꝓpagatis mẽbris mor/
talibus inſerunt᷑: ut eas niſi p eccleſiã ſubuẽtũ fuerit:dãnatio cõſequat᷑.cũ in eaꝶ ptãte nõ ſit: uteis poſſit ba/
ptiſmi gratia ſubueniri. Tot igit᷑ animarum milia:quæ in mortibus paruuloꝶ ſine indulgentia xpᷣiani ſacra

menti de corporibus exeunt:qua æquitate dãnant᷑: ſi nouæ creatæ nullo ſuo pᷣcedẽte peccato:ſed uoluntate

creatoris ſingulæ ſingulis naſcẽtibus adhæſerũt. qbus eas animãdis ille creauit & dedit: qui utiq; nouerat: ꝙ
unaquæq; eaꝶ nulla ſua culpa ſine baptiſmo Xpi decorpore fuerat exitura! Quoniã igit᷑ neq; de deo poſſu
mus dicere:ꝙ uel cogat aĩas peccatrices fieri uel puniat ĩnocẽtes: neq; negare fas nobis eſt eas quæ ſine Xp̃i ſa/

cramẽto de corporibus exierint etiã paruuloꝶ nõ niſi in dãnationẽ trahi: Obſecro te quõ hæco pinio defedit᷑:

qᷓ credunt᷑ aiæ nõ ex illa una pᷣmi hòis fieri oẽs: ſed ſicut illa una uni:ita ſingulis ſingulæ. Ea uero quæ dicunt᷑

alia: contra hãc opinionẽ facile me puto poſſe refellere. ſicuti eſt illud quo eã ſibi ꝗqdã uident᷑ urzere⸗ quõcõ/

ſumauerit deus oĩa opa ſua ſexto die: & ſeptimo reqeuerit:ſi nouas adhucaĩas creat. Quibus ſi dixerimus: ;
ex euãgelio in ſupradicta epiſtola poſuiſti. Pater meus uſq; mõ opat᷑. Rñdent operat᷑.dictu eſt ĩſtitutas ad/
miniſtrãdo: nõ nouas inſtituẽdo naturas. ne ſcripturæ geneſeos cõtradicat᷑: ubi aptiſſime legit᷑ cõſumaſſe de
um oĩa opera ſua. Nam ꝙ eũ ſcriptũ eſt reqeuiſſe: utiq; a creandis nouis creaturis intelligenduũ eſt: nona gu
bernandis: quia tũc ea quæ nõ erant fecit: a quibus faciendis reqeuit. quia cõſumauerat oĩa: quæ ante ꝗᷓ eſſẽt
uidit eſſe facienda. ut deinceps nõ ea quænon erant: ſed ex his quæ iã erat crearet: & faceret quicqd faceret. Ita
utrũq; uerũ eſſe mõſtrat᷑: & qd dictu eſt reqeuit ab opibus ſuis:& qd dictũ eſtuſq; nũcopꝑat᷑: ꝗqm Geneſi nõ
poteſt euãgeliũ eẽ cõtrariũ. Verũ his qui hociõ dicũt: ne credat᷑ mõ deus: ſicut illã unam: nouas aĩas quænõ
erãt: facere:ſed exilla una quæ iã erat: eas creare: uel ex fõte aliquo ſiue theſauro quodã quẽ tũc fecit: eas mit/
tere facile ridet᷑: etia illis ſex diebus multa deu creaſſe ex his naturis quas iã creauerat. ſicut ex aquis alites & pi

ſces. ex terra autẽ arbores:fœnũ: aĩalia. ſed qd ea quæ non erãt tũc fecerit manifeſtũ eſt. nulla enim erat auis:

nullus piſcis:nulla arbor: nullũ animal: & bene intelligitur ab his creatis requieuiſſe quæ non erant: & creata
ſunt: ideſt ceſſaſſe ne ultra quæ non erãt crearent᷑. Sed nũc quod dicit᷑ animas neſcio quo fonteiã exiſtentes
mittere: necde ſeipſo tanꝗᷓ ſuas particulas irrorare: nec de una illa originaliter trahere: nec ꝓ delictis añ carnẽ
coõmiſſis carneis uĩculis cõpedire: ſed nouas creare ſingulas ſingulis ſuã cuiq; naſcẽti:nõ aliqd faceredicit᷑: qd
ante nõ fecerit. Iam enim ſexto die fecerat hoĩem ad imaginem ſuam: quodutiq; ſᷣm aĩam rationalem feciſſe
intelligit᷑. Hoc & nuc fatit:nõ ĩſtituẽdo qd nõ erat:ſed multiplicãdo quod erat. Vnde & illud uerũ eſt: ꝙ a re

bus quæ nõ erant inſtituẽdis reꝗeuit: & hocuerũ eſt: ꝙ nõ ſolũgubernãdo quæ fecit: ue etiã aliud: nõ quod
nõdu: ſed qd iam creauerat numeroſius creando uſq; nunc opat᷑.Vel ſicigit᷑ uel alio mõ quolibet eximus ab
eo q&; nobis obiicit᷑ de reqe dei ab operibus ſuis: ne ꝓpterea nõ credamus nũc uſq; fieri aĩas nouas: non exilla
una: ſed ſicut illã unã. Nã qd dicit᷑ quare facit aĩas eis quos nouit cito morituros: poſſumus rñdere parẽtum
hinc pctã: uel cõuĩci: uel flagellari: poſſumus etiã recte illius moderationi relinꝗᷓre: quẽ ſcimus oĩbus tpaliter
trãſeũtibus rebus: ubi ſũt etiã aĩaliũ ortus: & obitus curſũ ornatiſſimũ atq; ordinatiſſimũ dare: ſed nos iſtaiſẽ
tire nõ poſſe: quæ ſi ſẽtiremus delectatione ineffabili mulceremur. Nõ eni fruſtra per ꝓphetã: qui hæcdiui/
nitus ĩſpirata didicerat: dictũeſt de deo qui ꝓfert numeroſe ſæculũ unde muſica ideſt ſcientia ſenſus ue bene
modulãadi ad admonitionẽ magnæ rei etiã mortalibus rõnales hñtibus aĩas dei largitate cõceſſa ẽ. Vnde ſi hõ
faciẽdi artifex carminis: nouit quas ꝗqbus moras uocibus tribuat: ut illud qd canit᷑ decedẽtibus ac ſuccedenti
bus ſonis pulcherrime currat & trãſeat: ꝗᷓto magis deus cuius ſapiẽtia per quã fecit oĩa lõge oĩbus artibus pᷣfe/
renda eſt: nulla in naturis naſcẽtibus & occidẽtibus tẽpoꝶ ſpatia: quæ tanꝗᷓ ſyllabæ ac uerba ad particulas ſæ/
culi huius ptinẽt ĩ hoc labẽtiũ reꝶ tanꝗᷓ mirabili cãtico:uel breuius: uel ꝓductius ꝗᷓ modulatio pᷣcognita & pfi
nita depoſcit p̃terire pmittit? Hoc cũ etiam de arboris ſolio dixeri: & de nroꝶ numero capilloꝶ: ꝗᷓto magis de
hoĩs ortu & occaſu: cuius uita tpalis breuius ꝓductius ue nõ tẽdit᷑: ꝗᷓ deus diſpoſitor tempoꝶ nouit uniuerſi
tatis moderamini cõſonare? Id etiã qd aiũt:oẽ qd in tpe cœpit eẽ:ĩmortale eſſe nõ poſſe:qa oĩa orta occidũt:
& aucta ſeneſcũt: ut eo mõ credi cogãt animũ humanu:iõ eẽ ĩmortale:qd an oĩa tpa ſit creatus nõ mouet fi/
dem nr̃am. Vt enĩ alia taceã cœpit eẽ in tpe ĩ mortalitatis carnis xpᷣi: quæ tñiã nõ morit: & mors ei ultra non
diabit᷑. Illud uero qd in libro aduerſus Ruffinũ poſuiſti quoſdã huic ſnĩæ calũniari.qd deũ dare aias adulte
rinis cõceptibus uideat᷑ ĩidignũ: Vñ conant᷑ aſtruere meritis geſtæ añ carnẽ uitæ aĩas quaſi ad ergaſtulahu/
iuſcemodi iuxta poſſe pduci:nõ me mouet multa cogitantẽ bus hæc poſſit calũnia refutari. & ꝙ ipᷣe rmdiſti
n eẽ uitiũ ſemẽtis in tritico: qd furto dicit᷑ eẽ ſublatũ. Sed in eo qui frumẽta furatus eſt: neciccirco terrã nõ

debuiſſe gremio ſuo ſemina cõfouere: qa ſator ĩmũda ꝓiiceret ea manu: elegãtiſſima ſimilitudo eſt. Quã &

ante ꝗᷓ legerẽ nulla mihi obiectio iſta de adulterinis fœtibus in hac ꝗᷓſtione faciebat anguſtias gnaliter ĩtuenti
multa bona deũ facere: etiã de nr̃is malis noſtriſq; peccatis. Aĩalis aũt cuiuſcũq; creatio hẽat piũ prudẽtẽq; cõ
ſideratorẽ ĩeffabilẽ laudẽ creatori excitat: ꝗᷓto magis creatio nõ cuiuſſibet aĩalis: ſed hoĩs? Si aut cauſa creandi
ꝗrit᷑ nulla citius & melius rñdet᷑: niſi ꝗa oĩs creatura dei eſtbona: & qd dignius:ꝗᷓ ut bona faciat bonus deus:
quæ nemo põt facere niſi deus? Hæc & alia quæ poſſũ ſicut poſſũ:dieo aduerſus eos qui hãcopinionẽ: ꝗᷓ cre/
dunt᷑ aĩæ: ſicut illa una ſingularis fieri labefactare conant᷑. Sed cũad pœnas uẽtũ eſt paruuloꝶ magnis mihi
crede coartor anguſtiis: nec ꝗd rũdeã prorſus ĩuenio. Nõ ſolũ eas pœnas dico quas habet poſt hãc uitã illa d
natio quo neceſſe eſt trahant᷑: ſi de corpore exierint ſine xp̃ᷣianæ græ ſacramento: ſed eas ipᷣas quæ in hac uita
dolẽtibus nobis uerſant᷑ ante oculos:quas enumerare ſi uelim prius tps ꝗᷓ exẽpla deficiẽt. Lãgueſcunt ægritu/
dinibus: torquent᷑ doloribus: fame & ſiti cruciant᷑: debilitant᷑ mẽbris: priuant᷑ ſenſibus: uexant᷑ ab im mũdis
ſpiritibus. Demoſtrãdũ eſt itaq; quõ iſta ſine ulla ſua mala cauſaiuſte patiant᷑.Nõ enim dici fas eſt:aut iſta
ignorante deo fieri: auteũ nõ poſſe reſiſtere facientibus: aut iniuſte iſta uel facere uel pmittere. Nundqd nã ſi
cut illa aĩalia irrationabilia recte dicimus in uſus dari naturis excellẽtioribus: & ſi uitioſis ſicut aꝑtiſſime ĩ euã
gelio uidemus: porcos ad uſũ deſideratũ cõceſſos eſſe dæymonibus: hæc & dehoĩerecte poſſumus dicere? Ani
mal eſtenĩ: ſed ronale: & ſi mortale. Aĩa eſtrõnalis in illis membris: quæ tantis afflictionibus pœnas luit. De
us bonus eſt:deus iuſtus eſt: deus oĩpotẽs eſt. hocdubitare oĩno demẽtis eſt. Tantoꝶ ergo maloꝶ quæ fiunt
in paruulis: cauſa iuſta dicat᷑. Nẽpe cũ maiores iſta patiant᷑: ſolemus dicere: Aut ſicut in iob merita examina
ri: aut ſicutin Herode peccata puniri. & de ꝗbuſdã exẽplis quæ deus manifeſta eſſe uoluit: alia quæ obſcura
ſũt: hoĩem cõiectare cõcedit᷑. ſed hoc in maioribus. De paruulis aũt qd rñdeã ediſſere: ſi ponis tantis nulla in

eis ſũt puniẽda pctã. Nã utiq; nulla eſt in illis ætatibus examinãda iuſticia. De ingenioꝶ uero diuerſitate qd

dicã? Quæ qdẽ in paruulis latet: ſed ab ipſis exordiis naturalibus ductũ apparet in grandibus. quoꝶ nõnulli
tã tardi & obliuioſi ſũt: ut ne prima qdẽ diſcere lr̃aꝶ elemẽta potuerint. Quidã uero tantæ ſunt fatuitatis:ut

nõ multũ a pctõribus differãt. quos Moriones uulgo uocãt. Riñdet fortaſſe corpora hoc faciũt. ſed nunquid

ſm hãc ſnĩam:quã defẽdi uoluimus:aĩa ſibi corpus elegit:& in eligẽdo cũ falleret᷑: errauit? Aut cũ in corpus
cogeret intrare neceſſitate naſcendi alia corpora preoccupantibus animaꝶ turbis: ipſa aliud nõ inuenit? & ſi
cut in ſpectaculo aliquo locum: ita carnẽ nõ quã uoluit: ſed quã ualuit occupauit: Nunqd hic & talia poſſu
mus dicere: uel ſentire debemus:? Doce igit᷑ quid ſentire: quid dicere deabeamus: ut conſtet nobis ratio noua⸗
rum aĩaꝶ ſingulis corporibus ſigillatiq; factaꝶ. Ego quidẽ non de ĩgeniis: ſed ſaltẽ de pœnis paruuloꝶ quas
in hac uita patiunt᷑: dixi aliqd in libris illis de libero arbitrio: ꝙ ꝗᷓle ſit: & cur mihi in iſta quã habemus in ma
nibus quæſtione nõ ſufficiat: ĩtimabo: & eũ ipſũ de tertio libro locũ excerptũ his litteris inſeram. Nam ita ſe
habet. De cruciatibus autẽ corporis quibus affligunt paruuli: quoꝶ per ætatẽ nulla peccata ſunt: ſianimæ ꝗ/

bus animantur nõ prius Tiot homines eſſe cœperunt: maior querela & quaſi miſericors depromi ſolet cũ di

cit᷑ quid mali fecerut: ut iſta paterent᷑? Quaſi poſſit eſſe ĩnocentiæ meritũ anteꝗᷓ quiſqᷓ nocere aliqd poſſit.
Cũaũut boni aliqd operat᷑ deus: ĩ emẽdatione maioꝶ cũ paruuloꝶ ſuoꝶ ꝗ eis cari ſũt: doloribus ac mortibus

g
Umuse
oneril
Patitum
85 Pllte
nosichrſ⸗
mebene
rtt
luen
mnimuft
thllutr

Nutngft
ommoͤt
utunnuett
tocalit
ömoleth/
ei Umnnon
ainallle
llt/
zihenali
btenind
ia
lurriuent
ncliige
uſactennd
hnusens⸗
ni: jae⸗
mömihi
tilludi
Aucuin
nrrgutu
immid
autile
inili
melela
Cre An
Plutde
guliur
Menawuna

flagellant᷑:cur iſta nõ fiant:qũ cum tranſierint pro nõ factis erũt: in quibus facta ſunt: propter quos autem
facta ſũt:aut meliores erũt:ſi tpalibus incõmodis emẽdati rectius elegerint uiuere. aut excuſationẽ in futuri
iudicii ſupplicio nõhẽbunt:ſi uitæ huius angoribus ad æternã uitã deſideriũ cõuertere noluerint? Quis autẽ
nouit ꝗd paruulis:de quoꝶ cruciatibus duritia maioꝶ cõtundit᷑: aut exercet fides: aut miſericordia phbat᷑ ꝗs
inquã ergo nouit ꝗd ipᷣis in ſecreto iudicioꝶ ſuoꝶ bonæ cõpẽſationis reſeruet deus? Quoniã ꝗᷓꝗᷓ nihil recte fe
cerint: tñ nec peccãtes aliqd iſta ppeſſi ſut. Nõ enĩ fruſtra etiã infates illos :ꝗcũ dñs nr Ieſus xpᷣus necãdus ab
Herode ꝗᷓreret᷑:occioſi ſut:in honore martyrũ receptos cõmẽdat eccleſia. Hæc tũc dixi:cũ hãc ipſa de qua nũc
agit᷑ uellẽ cõmunire ſnĩam. Sicut enĩ paulo ante cõmemoraui:qᷓcũq; illaꝶ de aĩæ incarnatioe quatuor opinio
num uera eẽt: inculpatã ſubſtãtiã creatoris:& a noſtroꝶ pctõrũ ſocietate remotiſſimã nitebar ondere. Et ideo
quæcũq; illaꝶ ueritate poſſet cõuinci & repudiari: ad curã intẽtionis meæ: quã tuc hẽbã:nõ ptinebat. qnqui/
dem cũctis diligẽtiori diſputatione diſcuſſis: quæcũq; illaꝶ recteuĩceret cæteras:me ſecuriſſimo fieret: qñ eti
am fm oõẽs id qd ageba: inuictũ pſiſtere demõſtrabã. Nuc uero unã uolo ſi poſſũ rõne recta eligere exoĩbus.
& ꝓpterea huius ipſius de qua nũcagimus defẽſionẽ: in his quæcomemoraui deillo libro uerbis meis attenti
us intuẽs: ualidã firmãq; nõ uideo. nã uelut firmamẽtũ eius illud eſt qd ibi dixi. Quis aũt nouit ꝙ paruulus
de quoꝶ cruciatibus duritia maioꝶ cõtundit: aut exercet᷑ fides: aut miſericordia ꝓbat᷑. Quis inꝗᷓ ergo nouit:
quid ipſis paruulis in ſecreto iudicioꝶ ſuoꝶ bonæ cõpẽſationis reſeruet deus: Quoniã ꝗᷓꝗᷓ nihil recte fecerint:
tñ ne peccãtes aliqd iſta ppeſſi ſũt. Sed hoc nõ immerito dici uideo de his qui uel ꝓ xpᷣi noĩe ac uera religione
tale aliqd etiã neſciẽtes patiunt᷑:uel ſacramẽto xpᷣi iã ĩbuti ſũt: qa ſine ſocietate iã unius mediatoris liberari a
dãnatione nõ poſſũt: ut poſſit eis etiã pro illis malis quæ hic in diuerſis afflictionibus ptulerũt cõpẽſatio illa
pᷣ̃ſtari. Nũcaut cũiſta qᷓſtio nõ poſſit abſolui niſi etiã de his rñdeat᷑: qui poſt grauiſſimos cruciatus ſine ſacra
mẽto xpᷣianæ ſocietatis expirãt: quæ circa eos cõpẽſatio co gitanda eſt: ꝗbus inſupꝑ & dãnatio pparata eſt? Nã
& debaptiſmo paruuloꝶ in eodẽ libro nõ ꝗdẽ ſufficiẽter:ſed ꝗ̃tũ illi operi ſatis eẽ uidebat᷑ utrũq; rñũdi: ꝙ etiã
neſcientibus & fidẽſuã nondũ hñtibus ꝓdeſt: nõ tũ de daãnatione eoꝶ paruuloꝶ qui ſineillo exhac uita emi/
grant: tũc aliqd dicẽduũ putaui: qa nõ qd nũcagit᷑ agebat᷑: ſed ut omittamus & cõtẽnamus ea quæ breui tpe
Patiunt᷑: nec trãſacta reuocant:nunqd ſimiliter cõtemnere poſſumus: perunũ hoĩem mors: & perunũho
minẽ reſurrectio mortuoꝶ ſicut enĩ in adã oẽs moriunt᷑:ſic & in xpo oẽs uiuificabunt᷑. Per hãc enĩ apoſtoli/
cã doctrinã diuinãclarãq; ſnĩam ſatis euidẽter elucet: neminẽ ire in mortẽniſi per Adã: neminẽ ire ĩ uitã æter
nam: niſi per xpᷣm. Hoc eſt ꝗppe oẽs & oẽs: qa ſicut oẽs hoĩes per primã:hoc eſt per carnalẽ gñationẽ ptinent
ad ada:ſic oẽs hoĩes ad ſecũdã ideſtſ piritalẽ regñationẽ ueniũt: ꝗcũq; ad xpᷣm pueniut. Ideo ergo dictũ eſt:&
hicoẽs: & ibi oẽs. ꝗa ſicut oẽs qui moriunt᷑: nõ niſi in Adã moriunt᷑: taoẽs qui uiuificabunt᷑: nõ niſi in xp̃o ui
uificabunt᷑. Ac per hoc ꝗſꝗs nobis dixerit quenꝗᷓ in reſurrectione mortuoꝶ uiuificari poſſe: niſi in xp̃o tanꝗᷓ
peſtis coĩs fidei — eſt. Itẽ ꝗſqs dixerit ꝙ in xpᷣo uiuificabunt᷑ etiã paruuli: qui ſine ſacramẽti eius par/
ticipatione de uita exeunt: hic pfecto & cõtra apoſtolicã p̃dicationẽ uenit: & totã cõdẽnat eccleſiã: ubi ꝓpte/
rea cũ baptizãdis paruulis feſtinat᷑ & currit᷑: quia ſine dubio credit aliter eos in xpo uiuificari oĩno non poſſe.
Quiaũt nõ uiuificat᷑ in xpo:reſtat utin eadẽ dãnatione maneat:de qua dicit apoſtolus: per unius delictũ in
oẽs hoĩes ad cõdẽnationẽ: cui delicto obnoxios paruulos naſci:& oĩs credit eccleſia:& ipᷣe iã contra Iouinianũ
diſputãs: & exponẽs Ilonã ꝓphetãa: ſicut paulo ante cõmemoraui: fide ueraciſſima definiuiſti. Credo & in aliis
locis opuſculoꝶ tuoꝶ:quæ uel nõ legi: uel in pntia nõ recordor. Huius igit᷑ danationis in paruulos cauſã req

ro: quia neq; aĩaꝶ: ſi nouæ fiũt ſingulis ſingulæ: uideo eſſe ullu in illa ætate peccatũ: neca deo dãnari aliquã

credo: quã uidet nullũ haberepctm. An forte dicẽdũ eſtin paruulo carnẽ ſolã eſſe peccati?: Nouã uero illi ani
mam fieri qua ſm dei pcepta uiuente: in adiutorio gratiæ dei: ipᷣe carni edomitæ ac ſubiectæ poſſit incorru
ptionis meritũ cõparari. Sed quia in paruulo aĩa nõdũ id agere põt: niſi xp̃i acceſſerit ſacramẽtũ: per hãc grati
am carmi eius acꝗrit᷑:qd illius moribus nõdũ potuit: Si aũt ſine illo ſacramẽto aĩa paruuli exierit: ipſa quidẽ

in æterna uita ent: unde eã nullũ peccatũ potuit ſeparare. caro uero eius nõreſie urgetin xp̃o: nõ percepto ante

mortẽ illius ſacramento. Hãcopinionẽ nunꝗᷓ audiui: nunꝗᷓ legi: ſed plane audiui & credidi ꝓpter qc; locutus
ſu: & qa ueniet hora qũoẽs ꝗ in monumẽtis ſũt: audiẽt uocẽ eius: & ꝓpcedẽt qui bona fecerut in reſurrectionẽ

uitæ. Ipſa eſtde qua dicit᷑: & per unũ hoĩ̃em reſurrectio mortuoꝶ: ipa eſt qua in xpo oẽs uiuificabunt᷑. Qui

aũt male egerũt in reſurrectionẽ iudicii. Quid hic ergo deillis infantibus intelligẽdum eſt: qui prius qᷓ poſſẽt
agere uel bene uel male ſine baptiſmo corpore exuti ſũt. Nihil hic de talibus dictũ eſt. Sed ſi caro eoꝶ iõ non
reſurget: quia nec boni aliqd fecerũt: nec mali: nec illoꝶ reſurrectura eſt: qui pcepta baptiſmi gratia in illa æta
te defuncti ſunt: in qua nihil bene uel male agere potuerunt. Si autẽ illi inter eos reſurgent: ideſt inter eos qui
bene egerũt: ĩter quos & illi refurrecturi ſũt: niſi ĩter eos qui male egerũt: ne aliquas humanas aĩias credamus

corpora ſuanõ recepturas: ſiue in reſurrectionẽ uitæ: ſiue in reſurrectionẽ iudicii Quæ ſnia prius ꝗ refellat᷑:

ipᷣa nouitate iã diſplicet. Deinde ꝗs ferat: ſi credat ſe illi ꝗ ad baptiſmũ cũ ſuis paruulis currũt: ꝓpter carnem
eorũ:nõ ꝓpter aĩas currere/ Beatus qdẽ Cyprianus nõ aliquod decretũ condẽs nouũ:ſed eccleſiæ fidẽ firmiſſi/
mam ſeruãs ad corrigendum eos qui putabant aut octauum diem natiuitatis nõ eſſe paruulũ baptizandũ:
nõ carnẽ ſed aĩam dixit eẽ pdendã. & mox natũ rite baptizari poſſe:cum ſuis quibuſdã epiſcopis cenſuit.Sed

uertet᷑ ad dĩũm:qui dedit i

cõtra Cypriani aliquã opinionem: ubi quod uidẽdũ fuit: fortaſſe nõ uidit: ſentiat quiſq; quodlibet.tm̃ cõtra
apoſtolicã manifeſtiſſimã fidẽ nemo ſentiat: qui exunius delicto oẽs hoĩes in cõdẽnationẽ duci pᷣdicat. ex ꝗᷓ
cõdẽnationenõ liberat niſi gratia dei per Ieſũ Apᷣm dim noſtrũ. In quo uno oẽs uiuificant᷑: qcũq; uiuifican
tur. cõtra eccleſiæ ſuæ fũdatiſſimũ morẽ: nemo ſentiat: ubi ad baptiſmũ ſi ꝓpter ſola paruuloꝶ corpora cur/
reret᷑: baptizãdi afferent᷑ & mortui. Quæcũ ita ſint: quærẽda cauſa eſt atq; reddenda: quare dãnent᷑ aĩæ: quæ
nouæ creant᷑ ſingulis ꝗbuſq; naſcẽtibus: ſi præter Api ſacramẽtu paruuli moriant᷑. Dãnari enĩ eas ſiſic de cor
pore exierint: & ſãcta ſcriptura & ſãcta teſtis eſt eccleſia. unde & illa de aĩaꝶ nouaꝶ creatione ſnĩa ſi hancfidẽ
fundatiſſimã nõ oppugnat ſit & mea:ſioppugnat no ſit & tua. Nolo mihi dicat᷑ ꝓpter hãc ſnĩam debere ac-
cipi qd ſcriptũ eſt. Qui finxit ſpiritũ hoĩs in ipſo:& qui finxit ſigillatim corda eoꝶ. Aliqd fortiſſimũ atq; ĩui
ctiſſimũ requirẽdũ eſt: quod nos nõ cogat deũ credere ullaꝶ aĩaꝶ ſine culpa aliqua dãnatorẽ. Nã uel tantũdẽ
ualet: uel plus eſt forſitã creare ꝗᷓ fingere. & tũ ſcriptũ eſt Cor mundũ crea in me deus. Necideo putari põt aĩa
hoc loco optare ſe fieri prius ꝗᷓ aliqd eſſet. Sicut ergo iã exiſtẽs creat in nouatione iuſticiæ ſic iã exiſtens fingit᷑
cõformatione doctrinæ. nec illud qd in Eccleſiaſte ſcriptũ ẽ. & tũc cõuertetr᷑ ĩ terrã puluis ſicut fuit:& ſpuũs re
llũ: iſtã cõfirmat ſnĩam: quã uolumus eẽ niam. Plus enĩ hic ſuffragat᷑ eis: q ex una
utãt oẽs eẽ aĩas. Nã ſicut cõuertit᷑ inqunt puluis in tertã ſicut fuit:& tamẽ caro de qua hoc dictũ eſt: ad ho/
minẽ nõ reuerti?: ex quo ꝓpagata eſt: ſed ad terrã: unde primus hõ factus eſt: Sic & ſpũs ex illius unius ſpiri/
tu ꝓpagatus:nõ tñ ad euũ reuertit᷑: ſed ad dnm:a quo illi datus eſt. Verũ quia hoc teſtimoniũ ita pro iſtis ſo/
nat: ut nõ oĩ mõ huic opinioni quã defẽdi uolo uideat eẽ cõtrariũ:admonẽdã tm̃ credidi prudẽtiã tuã: ne ta/
libus teſtimoniis ex his anguſtiis me coneris eruere. Nã licet nemo faciat optãdo: ut uerũ ſit quod uerũ nõẽ:
tñ ſi fieri poſſet optarem: ut hæc ſnĩa uera eſſet: ſicut opto. ut ſi uera eſt: abs te liquidiſſime atq; inuictiſſime
defendat Hæc autdifficultas etiã illos ſequit᷑: qui iã extes alibi aĩas & ab initio diuinoꝶ opum pparatas: a
deo mitti opinant᷑ in corpora. Nã & ab his hoc idẽ ꝗqᷓrit᷑: ſi aiæ inculpatæ obediẽter ueniũt quo mittunt᷑: cur
in paruulis ſi nõ baptizati uitã iſtã finierint puniunt Eadẽ prorſus in utraq; ſnĩa difficultas eſt. Ili ſibi uidẽ
tur de hac facilius exire qõne: q aĩas aſſeuerant pro meritis uitæ prioris ſingulas ſingulis corporibus ĩplicari.
Hocenĩ putãt eẽ in Adam: mori in carneſcilicet: quæ ꝓpagataẽ ex Adã ſupplicia pẽdere:a quo reatu inqunt
grẽa Xp̃i liberat puſillos cũ magnis. Hoc quidẽ recte: ueraciter: optimeq;: qꝗ gra Xpᷣi liberat a reatu pctõrũ
puſillos cũ magnis. Sed in alia ſupiore uita peccare aĩ as: & inde pcipitari in carceres carneos nõ credo: nõ acqꝗe
ſco: nõ cõſentio. Primo qm neſcio per quos circuitus fieri id aiutiſti ut poſt neſcio quãta uolumina ſæculoꝶ
iterũ ad iſtã ſarcinã corruptibilẽ carnis & ſupplicia pẽdenda redeũdũ ſit: qua opinione qd horribilius cogita-
ri poſſit ignoro. Deinde quis tandẽ iuſtus defũctus eſt: de quo nõ ſi iſti uera dicũt: ſolliciti eẽ debeamus: neĩ
ſinu Abrahæ peccãs in flãmas illius diuitis deiiciat? Cur enĩ nõ & poſt hoc corpus peccari poſſit: ſi & ante po/
tuit Poſtremo lõge aliud eſtin Adã peccaſſe. Vnde dicit apoſtolus. In quo oẽs peccauerũt: & aliud eſt extra
Adã neſcio ubi peccaſſe: & ideo in Adã ideſt in carnẽ: quæ ex Adã ꝓpagata eſt: tanꝗᷓ in carcerẽ trudi. illã uero
opinionẽ ꝙ; exuna fiãt oẽs aĩæ: mec diſcutere uolo niſi neceſſe ſit. Atq;ʒ utinã iſtade qua nũcagimus: ſi uera ẽ:
ſic abs te defẽdat: ut hocneceſſe iã nõ ſit. Quaãuis auũt deſiderẽ: rogẽ:uotis ardẽtibus exoptẽ: & expectẽ: ut per
te mihi dũs huius rei auferat ignorãtiã: tñ ſi qd abſit minime meruero: patiẽtiã mihi petaa dno deo noſtro:ĩ
quẽ ſic credimus: ut aliqᷓ nobis nõ apiri etiã a pulſãtibus nullo mõ aduerſus e murmurare debeamus. Me/
minerimus ipſis apoſtolis dictu. Multa hẽo uobis dicere: ſed nõ poteſtis illa portare mõ. In his ꝗtum ad me
attinet etiã hoc deputẽ. Nec qui hoc ſciã me ĩdigner ĩdignũ:ne hoc ipᷣo etiã couincar ĩdignior. Multa enĩ alia

ſimiliter neſcio: quæ cõmemorare uel numerare nõ poſſũ: & hoc tolerabilirerignorarẽ: niſi metuerẽ ne aliqᷓ

iſtaꝶ opinionũ cotraillud qd firmiſſima fide retinemus incautis obrepet mentibus: ſed anteꝗᷓ ſciam quæ nã
earũ potius eligẽda ſit: hoc menõ temere ſentire ꝓpfiteoreã: quæ uera eſt nõ aduerſari robuſtiſſimæ ac funda
tiſſimæ fidei: qua chriſti eccleſia: nec paruulos hoĩes recentiſſime natos a danatione credit: niſi pergram no/
minis chriſti: quam in ſuis ſacramentis cõmendauit poſſe lihbeaeanm.
¶ Dialogus ab incerto auctore: ex uatiis ſcriptis & epiſtolis ſanctorũ Auguſtini atq; Hieronymi excerptus
atq;collectus, In quodeorigine animæ: & undeculpam contraxeritdiſputatur, Incuius præfatione diuerſe

catholicoꝶ atq; hæreticorum de ea quæſtione ſententiæ referuntu. (Epiſtola. LVD. —
NVm apud uos cæleſtis eloquẽtia puriſſimi fontis & Ir̃aꝶ oĩum fluẽta redũdẽt: ac ſolida ſᷣm uer
ticẽ ſanitas ur̃a cũcta firmo ſtatu mẽbra cõtineat:miror ſtupore mẽtis attonitus: cur ſtillicidiũ iĩ
ſulani riuuli dignemini haurire: nitores corporis ĩfirma medẽtes. Magis ergo quæ de græcorum
utuaui fõtibus ſitientibus ꝓferã: atq; latinoꝶ latices limpidiſſimos ad ueſtri cordis ſecreta p/
ducà. Origenes igit᷑ qui nulluũ ꝓprie de aĩa edidit librũ: in catalogo eccleſiaſticæ pdicatiõis aĩæ faciẽs mẽtionẽ:
hæc dicit. de aĩa uero utꝶ ex ſeminis traduce ducat᷑ ita utrõ ip̃ius uel ſubſtatia inſerta ipſius corporis ſemini/
bus habeat᷑: an uero aliud habeat initiũ:ſi genita ẽ: aut nõ genita: uel certe ſi extrinſecus corpori indit᷑: nec: ne
nõ ſatis manifeſta pᷣdicatione diſtinguit᷑. Itẽ in libro quẽde epiſtolaapoſtoliad Titu ſcripſit. Siquis ait ronẽ
humanæ aĩæ reqrat: cũ de ea neq; ex ſeminis traduce ducat᷑: neq; qd honorabilior & antiqor corpoꝶ cõpage

ſit tradiderit eccleſiaſtica regula: ꝓpter quod multi nec cõprehẽdere potuerũt aliter ſentiri oportere deanimæ
ratione:

. 2
—

lob
in
pt⸗
ulto
ie⸗
b⸗
tet⸗
o

e

dctn
At,exd
iſnn
Nra cut⸗
irr
lccecor
lanchi
eberere
angin
tantüil
Apötai
ns lngt
Alpisr
gerunn
ſkadlo,
ius ſpii/
iſhsſo⸗
enetr
rünoe⸗
ne
bann
tund,ar
iſbut
Vil.
mingum
tupchii
ononrt
ſteulo⸗
cglix
nusnei
meſo⸗
lchean
Hiuen
ſuené
keutper
noltoi
nus Ne⸗
m Ame
eniad
ueneali
nqurni

ackundi
giam no /

eerptus

afmu
Ulicdüi
orum
ſecrti/
mitoni⸗
asſemm
lenernde
aittont

Jeming

anone

—

ratione: ſed & qui aliter ſentire uel diſſerere uiſi ſũt: a nõpnullis in ſuſpitiõe habẽtur: uelut noui aliqd ĩtrodu
cẽtes. Fater aũt idẽ ipſe Origenes in pᷣfatis opuſculis.ſed & Euſebius Cæſarienſis: & Pãphilus martyr: Baſili
us quoq; & Gregorius: Dichanuſq; & Ruffinus: ſimiliter ĩ ſuis unius ſi ubſtantiæ oẽs eſſe aĩas: & immortales
& rationabiles liberi arbitrii ac uolũtatis: iudicãdas quoq; eſſe ꝓiis quæ ĩ hacuita geſſerũt: eſſe tamẽ eas fcãs
a deo ꝗ uniuerſa creauit & cõdidit. Quãdo aũt factæ ſint oli ſimul: aut tũc ꝑ ſingulos naſcẽtiũ: qd periculi eſ
ſe aiũt: alteꝶ e duobus opinari? Athanaſius Hilarius & Ambroſius pᷣparatis iã ĩ uẽtre mulictü: detormatiiqg
corporibus: tũc ad pᷣſes creari aĩas:& ĩſeri deformato iã corpori criminãtur. Iã uero illi ꝗ ex traduce aĩas ueni
re cõfirmãt: & ſimul corporali eas ſemĩe ſemĩari: ſiqdẽ ut quidã ipſoꝶ affirmare ſolẽt: nõ aliud dicũt eſſe ani
mã ꝗᷓ inſufflationẽ ſpũs dei: illã ſcilicet quã initio facturæ mũdi deus inſufflaſſe dicit᷑ ĩ Adã: de ipᷣa dei eſſe eã
ſubſtãtia ꝓfitẽtes. Quomõ nõ iſti uidebunt᷑ quodã mõ hæcpᷣter ſcripturæ regulã & rõnẽ pietatis aſſerere: ꝙ
ſubſtãtia dei ẽ quæ peccat: Si aia quæ de ſubſtãtia dei ẽ peccat: inſuꝑ etiã ꝙ & pœnis ſubdẽda ſit ꝓ peccato.
Sed & illud ſe qd p abſurdũ eſt ĩcurrere nõ uidẽt:qa neceſſe eſt eã ſimul cũ corpore mori:& eſſe mortalẽ:ſi ſi/
mul cũ corpore: uel ſemĩata uel formata uel nata ẽ. Tum deiĩde illi:ideſt Apollonius: Tertullianus:Põpeius:
Arnobius: Lactãtius: atq; Appollinaris: qui unã qdẽ ex nullis ſubſtãtiis a deo factã eſſe dicũt aĩlam:ideſt illã
quæ pᷣma facta ẽ in Adã: & ex Adã omniũ hominũ aĩas exiſtere: & ſᷣm corporalẽ ſine dubio ſucceſſionẽ tradu
cẽ quoq; fieri aĩaꝶ: etiã ipſi ꝗ aliud onñdunt: niſi aĩas eſſe mortales. Si enĩ ſicut aĩalia cætera ex ſolo ſemĩe ori/
unt᷑: ita etiã de hoĩbus ſẽtimus: utcũ corpore ſimul ĩ eodẽ ſemĩe etiã aĩa defẽdat᷑: qd dicimus de his ꝗ ĩperfe
cti adhuc & de uẽtre abſorſi ſũt& qui nõnunꝗᷓ etiã an ꝗᷓ maſculoꝶ naturaliũ receptaculi ſemiĩa ſint ſuſcepta
depereut In ꝗqbus ſine dubio ĩuenit᷑ ꝙ ſimul etiã illæ quæ naturali rõne ſemĩbus ĩſertæ erãt aĩæ: extĩctæ ſint
pariter & corruptæ Siue ergo ex ĩſufflatiõe dñi ſũt:ſiue ab una quæ pᷣma fcã ẽ: neceſſariũ eſt ſimulut cũ cor
poribus corrũpant᷑: ſic eãdẽ corporalibus etiã originẽ ſumũt ſᷣm ipſoꝶ rõnẽ. Aut enĩ nihil oĩno ex ronabili:

atq; ĩmortali aĩa participauit illud qd adhuc ĩ uẽtre correptũ eſt. Et repulſa ẽ illa rõ: quæ affirmat: eam in ſe-

minis traduce ſimul cũ corporibus ſeminatã. aut ſi participat: neceſſitas ĩminet confiteri mortalẽ eſſe aiam:
qd fides nr̃a utiq; nõ recipit dño declarãte defũctoꝶ aĩas & colloquiũ apud ĩferos habuiſſe: & Lazari ſcilicet
in beatoꝶ ſedibus ouãtẽ: & diuitis flagrãtẽ ĩ ĩcẽdiis. Eſſe nãq; aĩas ĩmortales: nõ tm diuini ſed & philoſopho
rũ pleni ſũt libri. Quod talitereſſe Theobrotus Ambratiotha ĩ Platonis libro Socrate diſputãte didicerat.ꝗ
homicida ſibi eſſe nõ timuit. ac ſe altiſſimo p̃cipitauit muro:dũ & nullũ poſt mortẽ autumat reſtare iudiciũ
& ſine diſcrimĩe aliquo meritoꝶ: oẽs aĩas poſt corpora æqualiter ferri arbitrat ad cælũ.qd adeo ꝓ uero tenue
rũt. & ſic illos oẽs ſæculi ſapiẽtes:una nebula huius erroris ĩuoluit: ut & ipᷣe tã laudabilis ut putãt doctorho/
micidæ ipſũ ſe puati: ne publice occideret᷑: occiderit. Sic quoq; Cato lecto ĩ nocte ad lucernas Platonis libro
qui ĩmortalitatẽ aĩæ docet: ſtricto gladio reuelatũ manu pectus ſemel iterũq; pcuſſit. Redeamus ad illas p̃ᷣte/
rea ſanctoꝶ nobiliſſimas diſputatiões: nõ ĩ academiæ nemoroſæ obſcuris tectas umbraculis: ſed cæleſti illu/
ſtratas ex lumiĩe. Beatus itaq; Hieronymus tã ſãctũ Victorinũ martyrẽ: ꝗᷓ plæroſq; catholicos ſecutus: ſe poti
us fieri:ꝗqᷓ ꝓpagari aĩas:ſᷣm illud qd ĩ euãgelio ſcriptũ eſt: Pater meus quotidie opat᷑: & ego operor credere ſi/
gnificauit. Sãctus quoq; Auguſtinus hãc opinionẽ ĩ octo admodũ uolumibus uerbis tueri cernit᷑. Sed cum
originale peccatũ pœnaſq; paruuloꝶ: q ſine baptiſmate moriunt᷑: declarare nitit᷑: a deo factã ĩ Ada: & ex .ipᷣa
oĩum hominũ aiĩas exiſtere: tã ſuis argumẽtis: ꝗᷓ ſcripturaꝶ teſtimoniis: ut ẽ illud: aĩæ quæ ĩgreſſæ ſũt cũ la/
cob ægyptũ: & egreſſæ de femore illius: amplecti ꝓpẽſius cõperit᷑. Huius aſſertiõibus beatus Gaudioſus ep̃s

aiĩarũ & corpoꝶ prõptiſſimus medicus: nris tpibus unus martyr: cũ nobiſcũ colloquiũ familiariter habuiſſet

p totã or̃onis ſuæ ſeriẽ euidẽtiſſimis approbatiõibus uſus eſt. Atuero ſãctus Ambroſius quẽ iã ſupius inter
uiros apoſtolicos memorauimus inhoneſtũ inqt puto aĩas cũ corporibus gñari: ut aĩa naſcat᷑ ex aia. qd nec
aĩæ ipſi cõpetit:aut ſi certe ſingulæ cæleſti ptãte factæ ſũt: & ex ipſis cæteræ natæ ſunt: põt ex una Adæ aĩa cre
dibile uideri cæteras naſci. ſed nõ cõuenit. qa ſoli deo hoc poſſibile fuit: ut ſimplex gñaret: nec cæteris cõcede/⸗
ret᷑: qd tã myſticũ ẽ in cauſa Saluatoris: ut nõ ſolũa ſolis gentilibus uel iudæis: uerũ etiã ab ipᷣis ꝗ xpᷣianos ſe
dicũt ĩcredibile putet᷑. Photiniani enĩ hãc fidẽ ſpernũt: non credũt deũ gnaſſe. Nã ſi eo tꝑe igit᷑ quo ſeminat᷑
corpus & aĩa: coſtã ſublatã legimus: nõ tn aĩam nata ex aĩa. Sed ſi coſta ſecum habuit aĩam: iã nõ nata eſt:ſi
detracta ĩ partẽ. Sed nec hoc ſcriptũ ẽ. Prophæta enĩ Zacharias ĩter cætera:q plaſmas inqt aiam homis ĩ eũ.

Nec Eſaias ab his diſſẽtiẽs ait. Sic dicit ds deus ꝗ fecit te: & finxit teĩ utero. Sic ergo ĩ utero fingit᷑: iã forma

to corpori tribuit᷑. Cũ enĩ oĩa mẽbra ĩplet corporis: figurata dicit᷑ in corpore. ut ſicut aqua cũ ſit ſine effigie:
miſſa tamẽ in uas figurata uidet᷑: ita & aĩa cũ ſit natura ĩcorporea & ſimplex: format᷑ in corpore ſingula mẽ/
bra uiuificãs.qd qdẽ Moyſes manifeſtius tradidit dicẽs. Siqs pcuſſerit mulierẽ in utero habentẽ & abortiue
rit: ſi formatũ fuerit: det aĩam ꝓ aĩa. Si aũt ĩformatũ fuerit mulctet᷑ pecunia. ut ꝓbaret nõ ineſſe aĩam ante
ꝗᷓ formã. Itaq; ſi iãẽ forma corpori dat᷑: nõ ĩ cõceptu corporis naſcit᷑ cũ ſemĩe deriuata. nã ſi cũ ſemĩe: & aĩa exi
ſtit exaĩa: multæ aĩæ quotidie pereũt: cũ ſemẽ fluxu quodã nõ ꝓfecit natiuitati. Sed ſi pus reſpiciamus: uide

bimus ꝗd ſequi debeamus: Cõtẽplemur facturã Adæ. In Adã enĩ exẽplũ datũ eſt ut ex eo ĩtelligat᷑: qa iã for/

matũ corpus accepit aĩam. Nã potuerat deus aĩam limo terræ admiſcere: & ſic formare corpus. Sed ratio in/

firmar᷑: qa pmũ oportebat domũ cõpaginari: & ſichabitatorẽ induci. aĩa certe quia ſpũs eſt: in ſicco habitare

n „CXXI.

Vrſ.

nõ põt. deo ĩ ſaguine fert᷑. Cũ ergo corporis liniamẽta cõpacta nõ fuerit: ubi erit aĩa? An foras uagat᷑ quãdiu
imitat? Cũ rõ tradat ſicdari eã: ut aĩa in corpus nõ ocioſa uaget᷑. Sed ex quo dert᷑: dicãt q aliud putãt ex mare
an ex fœmina? Nò cõuenit: qa aliud ĩ exẽplo ẽ. ꝓponũt enĩ ex uiro cum coſta datã & animã: qd multis rõni/
bus infirmari docuimus. Vnde forte uideat᷑ dan ex fœmiĩia: maxiĩe ꝓpter Saluatorẽ: quẽ ſcimus ſine cõplexu
carnis de ſpiritu ſacto natũ ex fœmiĩa: qd ſi arbitrant᷑ plus dãt fœminis. Auctoritatẽ enĩ uiri mutãt in fœmi
nã. Cũ enĩ tã corponis ꝗᷓ aĩæ originẽ ex uiro dicãt: cõuertũt ſe: ut id qd potius ẽ exmuliere dicãt: ideſt aſam:

qqd uero minus ex maſculo:ideſt corpus. Cũ manifeſtũ ſit ordinẽ exẽpli a deo traditũ ĩmutari nõ poſſe. ꝗ er/

go aĩas ex una ꝓpagari aſſerũt: & nõ in corpora iuxta exẽplũ primi hoĩs a deo quotidie fieri: anathema ſint.
AVGVSTI. Sacte fr Hieronyme cõſulẽs te de his quæ neſcio oro deũ ut fructuoſũ eſſe nobis uelit. Quanꝗᷓ
enĩ te multo ꝗᷓ ego ſim ætate maiorẽ: tñ etiam ipſe iã ſenex cõſulo. Sed ad diſcẽdũ qdopus ẽ: nulla mihi ætas
ſera uideri põt: qa & ſi ſenes magis decet docere ꝗᷓ diſcere: magis tñ diſcere ꝗᷓ quid doceãt ignorare. HIERO.
Beate papa Auguſtineĩ ſcripturarũ ſi placet cãapo ſine nro ĩuicẽ dolore laudamus. Noli igit᷑ ãnoꝶ exiſtimare
nos numero: nec ſapiẽtiã canis reputes: ſed canos ſapiẽtia ſcriptura teſtãte: cani hoĩs prudẽtia eius. Noli inqꝗᷓ
fidẽ pẽſare tẽporibus: ne me iccirco meliorẽ putes: ꝙ prior ĩ xpi exercitu cœperi militare. AVGV. Accipe igi⸗
tur: & quæ mihi peto aperire: atq; diſſerere nõ graueris. Quæſtio de aia multos mouet: in ꝗbus & me eſſe cõ
fiteor. nã quid de aĩa firmiſſime teneã nõ tacebo. HIERO. Metiris nos uirtutibus tuis: & paruos magnus ex
tollis: ultimãq; partẽ cõuiuii occupas: ut priſfamiliæ iudicio ꝓueharis. Sed uelle fateor: ſed eniti p̃fero:magi
ſtrũ renuẽs: comitẽ ſpõdeo. petẽti dat᷑: pulſaãti aperit᷑:qrẽs ĩuenit:diſcamus ĩ terra:quoꝶ nobis ſciẽtia pſeue/
ret ĩ cælo. AG Ge. Certus etiã ſũ aĩam nulla dei culpa: nulla dei neceſſitate uel ſua: ſed ꝓpria uolutateĩ pec/
catũ eſſe collapſã:nec liberari poſſe de corpore mortis huius: uel ſuæ uolũtatis uirtute tanꝗᷓ ſibi ad hoc ſuffi/
ciẽte:uel ipſius corporis morte: ſed gra dei pieſũ xpᷣm dũm nrm. HIERO. Anima ĩmortalis: iuiſibilis & ĩcor
poralis eſt: ᷣm gratiorẽ dico corporis nñ ſubſtãtiã: dico uel eo certe tpe puniet᷑: & ſuppliciũ ſẽtiet: qũ pᷣſtinũ
corpus recepit: ut cũ quo peccauit: cũ ipo puniat᷑.AGV. Dicit cõceptio humana ſic ꝓcedere: pᷣmis ſexdie-/
bus quaſi lactis habeat ſimilitudinẽ: ſeqᷓntibus nouẽ diebus cõuertat᷑ in ſãguinẽ: deĩde.xii.diebus ſolidet᷑: re
liqs. xv. formet᷑ uſq; ad pfecta liniamẽta oĩum mẽbroꝶ. & hinc iam reliquo tpe uſq; ad tẽpus partus magni/
tudine augeat᷑. HIERO. Sicut neſcis uiã ſpũs & aĩæ ĩgrediẽtis in paruulũ: & ignoras oſſiũ & uenaꝶ uarieta/
tes in uẽtre pᷣgnãtis: quomõ ex uili elemẽto corpus hoĩs ĩ diuerſas efſi gies artuſq; uariet᷑: & de eodem ſemine
aliud molleſcat in carnibus: aliud duret in oſſibus: aliud in uenis palpitet: aliud liget in neruis: ita dei opera
ſcire nõ poteris ꝗ factor eſt oĩum. AVGV. De aiæ ĩcarnatiõe utrù exilla una quæ pᷣmo hoĩ data eſt: ſic certe
ꝓpagent᷑. An ſingulis ꝗbuſq; nouæ etiã mõ fiãt. An alicubi iã exntes: uel mittant᷑ diuinitus: uel ſpõte laban
tur in corpora. Quæ nã ſit eligẽda opinio ſcire deſidero. HIERO. Sup aĩæ ſtatu memini ur̃æ ꝗſtiũculæ: im
mo maxie eccleſiaſticæ ꝗᷓ ſtionis. Vtrũ lapſa de cælo ſit: ut Pythagoras philoſophus oẽſq; platonici & Orige
nes putãt: an ꝓpria dei ſubſtãtia: ut Stoici Manichæus & ĩſana pſcilliani hæreſis ſi uſpicant᷑: an ĩ theſauro ha
beant᷑ dei oli cõditæ: ut ꝗdã eccleſiaſtici ſtulta pſuaſiõe cõfidũt:an quotidie a deo fiãt: & mittant in corpora
m illud qd in euãgelio ſcriptũ eſt. Pater meus uſ. ꝙ mõò opat᷑: & ego operor: an certe ex traduce: ut Tertullia
nus Apollinaris: & maxima pars occidẽtaliũ autumãt: ut quomõ corpus excorpore:ſic aĩa naſcat᷑ ex aĩa: & ſi
mili cũ brutis aĩantibus coditiõe ſubſiſtat. AVGV. Hoc certe ſẽtis ꝙ ſingulas aĩas ſingulis naſcẽtibus etiam
modo deus faciat: cui ſentẽtiæ ne obiiciat᷑: ꝙ oẽs creaturas ſexto die conſumauerit deus: & ſeptimo reqeuerit:
adhibes teſtimoniũ ex euagelio: patermeus uſ. q; nũc operat᷑. HIERO. Quid eni am biguitatis in dlicto ẽ: ut
diuerſæ iĩtelligẽtiæ tribuat᷑ occaſio? Cõſtat:& ſu p hoc nulla cõtentio eſt. AVGV. Doce ergo ꝗᷓſo:quæ doceã:
doce qd teneã. Et dic mihi ſi aĩæ ſigillati in ſingulis: hodieq; naſcẽtibus fiũt: ubi ĩ paruulis peccẽt: ut ĩdigeãt
in ſacramẽto xpᷣi remiſſione peccati peccãtes ĩ Adã: ex quo caro ẽ ꝓpagata peccati. aut ſi nõ peccãt:qua iuſti/
cia creatoris ita peccato obligant᷑ alieno Cũ exinde ꝓpagatis mẽbris mortalibus ĩſerunt᷑: ut eas niſi p eccleſiã

ſubuẽtũ fuerit: dãnatio cõſequat᷑.cũ ĩ eaꝶ poteſtate nõ ſit: ut eis poſſit gra baptiſmatis ſubuenire. HIERO.

Alienati ſũt pctõres a uulua:errauerũt ab utero:locuti ſũt falſa. ſtatĩ ut nati ſunt ſubiacuere peccato: in ſimi/
litudinẽ pᷣuaricatiõis Adæ. ꝗ eſt forma futuri.Illud quoq; qd in uolumine lIob ſcriptũẽ: nũquid mũdus erit
hõ coram deo aut ĩ operibus ſuis irrephẽſibilis uir? Si aduerſus famulos ſuos nõ credit: & cõtra angelos ſuos
prauũ qd repperit: quãto magis in his qui habitãt domos luteas: e ꝗqbus & nos de eodẽ luto ſumus? Nullus
eni abſq; peccato: nec ſi unius qdẽ diei fuerit uita eius. Si enĩ ſtellæ nõ ſũt mũdæ in cõſpectu dei: quanto ma
gis uermis & putredo: & hi qui peccato offendẽtis Adã tenent᷑ obnoxii/AVGV. Obſecro te quomõ hæcopi
nio defẽdit᷑: qua credunt᷑ aiæ nõ ex illa una pᷣmi hominis fieri oẽs: ſed ſicut illa una uni: ita ſingulis ſingulæ.
Ea uero que dicunt alia cõtra hãc opinionẽ facile me puto poſſe refellere.ſicuti ẽ illud:qd ꝗdã ſibi eã uident᷑
urgere: quomõ cõſũmauerit deus oĩa opera ſua ſextodie: & ſeptimo die requieuit: ſi nouas adhuc aĩas creat.
uibus ſi dixerimus qd ex euãgelio ſupra poſuiſti: Pater meus uſq; nũc operat᷑: reſpõdẽt operat᷑: dictũ eſtĩ

ſtitutas admĩſtrãdo: nõ nouas iĩſtituẽdo.HIERO. Hiclocus apud ĩperitos & ſcripturaꝶ ſactaꝶ meditatio/

nẽ uſũq; & ſciẽtiã non habẽtes:uidet᷑ opinioni tuæ pᷣma frõte blãdiri. Cæteꝶ diſcuſſus facile ſoluit᷑. & cũ te/

ſtimonia ſcripturarum aliis cõparaueris teſtimoniis:ne ſibiſ piritus ſanctus pro qualitate locorum & tempo

rum uideat᷑

— — –w⏑ —

—

bu

tot

lu⸗
ſe⸗

nel
V
G
dl⸗

i
Ntermur
bli lön⸗
wcilen
itinfen
ltain
wſegen
Eemuſint
Nun
mihietg
HM.
enlinae
Min⸗
Aäpen
(meeleg
magnusn
feonmg

ttus agn

m

lemſenne
ackiopen

ſtſccete

ͤtelabun
üolxim
ic Oig
helauoke
lnanen
tlenla
ainl
tbusenun
orgent
nden
rchi
uticgeit
Heckli
HERO.
totinſin⸗
nüdusent
gosloo
6,Noln
Uantom
mohrro; l
ſngn
jeinucen
iasnt
did
mneclcnm
ain
annhe
muce

rum uideat᷑ eſſe cõtrarius: m illud qd ſcriptũ eſt. abyſſus abyſſum ĩuocat in uoce catharactaꝶ ſuaꝶ. Cerno
quo tua tẽdat aſſertio.ſed de hoc in poſterioribus diſſerẽdũ eſt: ne dũ miſcemus qꝗᷓ ſtiõibus ꝗᷓ ſtiones: obſcurã
audiẽtibus ĩtelligẽtiã reliquamus. AVGV. Verũ eſt ꝙ a rebus quæ nõ erãt ĩſtituẽdis reqeuit. & hoc ueꝶ eſt:
ꝙ nõ ſolũ gubernãdo quæ fecit: uerũ etiã aliqd non qd nõdũ eſt: ſed qd iam creauerat numeroſius creando
uſq; nũcoperat᷑. Vel ſic ergo uel alio quolibet mõ eximus ab eo qd nobis obiicit᷑ de reqe dei ab opibus: ne ꝓ/
pterea nõ credamus nũcuſq; fieri aĩas nouas: nõ ex illa una: ſed ſicut illam unã. Nã qd dicit᷑. quare facit aĩas
eis quos nouit cito morituros: poſſumus rũdere parẽtũ hinc peccata uel cõuinci uel flagellari. HIERO. Suꝑ
quo qd mihi uideret᷑: ĩ opuſculis cõtra Ruffinũ oli ſcripſiſſe me noui: aduerſũ eũ libellũ quẽ ſãctæ memoriæ
Anaſtaſio epo romanæ eccleſiæ dedit. in quo lubrica & ſtulta ac ſubdola cõfeſſiõe dũ auditorũ ſimplicitati il/
ludere nitit᷑: ſiue fidei ĩmo pfidiæ illuſit.AVGV. Quod ĩ libro aduerſũ Ruffinũ poſuiſti quoſdaã huic ſentẽ
tiæ calũniari: ꝙ deũ dare aĩas adulterinis cõceptibus uideat᷑ indignũ. unde conant aſtruere meritis geſtæ ãte
carnẽ uitæ aĩas quaſi ad ergaſtula huiuſmodli iuſte poſſe pduci: nõ me mouet multa cogitãtẽ: ꝗbus hæc põt
calũnia refutari. Et qd ipſe reſpõdiſti: nõ eſſe uitiũ ſemẽtis in tritico qd furto dicit᷑ eſſeſublatũ: ſed ĩ eo ꝗ fru
mẽta furatus eſt. Nec iccirco terrã nõ debuiſſe gremio ſua ſemĩa cõfouere:qa ſator ĩmũda ea ꝓiecerit manu:
elegãtiſſima ſimilitudo eſt. quã & ante ꝗᷓ legerẽ: nullas mihi obiectio iſta de adulterinis fœtibus in hac ꝗſtio/
ne faciebat anguſtias: gñaliter ĩtuẽti multa bona deũ facere etiã de nr̃is malis prauiſq; peccatis. Aĩalis aut cu/
iuſcũq; creatio ſi habeat prudẽtẽ piũq; cõſideratorẽ: ineffabilẽ creatori laudẽ excitat: ꝗto magis creatio nõ cu
iuſlibet aĩalis: ſed hoĩs? Si aũt cauſa creãdi ꝗᷓrit᷑: nulla citius & melius reſpõdet᷑: niſi qa creatura dei bona eſt.
& qd dignius ꝗᷓ ut bona faciatdeus bonus: quæ nemo põt facere niſi deus? Hxæc & alia quæ poſſũ:& ſicut poſ
ſũ dico aduerſũ eos ꝗq opinionẽ hãc:qᷓ credunt᷑ aĩæ ſicut illa una ſingulis fieri: labefactare conant᷑. HIERO.
Antonius enĩ orator egregius: in cuius laudibus Tullius pſonat diſertos ſe ait uidiſſe multos: eloqᷓntẽ adhuc
neminẽ. Noli igit᷑ mihi oratoꝶ & nõ tuis floribus ludere: p quos ſolẽt ĩperitoꝶ atq; pueroꝶ aures decipi. ſed
ſimpliciter dicqd ſentias. AGV. Cũ ad pœnas uentũ ẽ paruuloꝶ: magnis mihi crede coartor anguſtiis: nec
qd reſpõdeã prorſus ĩuenio. nõ ſolũ eas pœnas dico: quas habet poſt hãc uitã illa danatio: quo neceſſe ẽ tra/
hant᷑: ſi de corpore exierit ſine xpianæ græ ſacramẽto. Sed eas ipſas quæ ĩ hac uita dolẽtibus nobis uerſantur
añ oculos: quas enumerare ſi uelim: pus tẽpus ꝗᷓ exẽpla deficiẽt: lĩgueſcũt ægritudinibus: torqnt doloribus:
fame & ſiti cruciãtur: debilitant᷑ mẽbris: puant᷑ ſenſibus: uexant᷑ ab ĩmũdis ſpiritibus. Demõſtrãdũ eſt utiq;
quomõ iſta ſine ulla ſua mala cauſa iuſte patiãtur. Nõ enĩ dici fas eſt: aut iſta ignorante deo fieri: aut eũ non
poſſe reſiſtere faciẽtibus: aut iniuſte iſta uel facere uel pmittere. HIERO. Diuerſis teſtimoniis ſcripturaꝶ ea
dẽ in qᷓſtione uteris ĩ theatrales pᷣſtigias: qunũ eũdẽq; hominẽ pſonasꝶ uarietate mutata ĩ Martẽ Venerẽq; p
ducũt: ut qui pus rigidus & truculẽtus ĩceſſerat: poſtea ſoluat in molliciẽ feminaꝶ. AVGV. Dũ te iratũ ſen
ſero: nihil aliud ꝗqᷓ ueniã dep̃cabor. HIERO. Quxæſo ut patiẽter audias. nõ enĩ de aduerſario uictoriã: ſed cõ/
tra mẽdaciũꝗqᷓrimus ueritatẽ. AVGVY. Nũquid nã ſicut aĩalia irrõnabilia recte dicimus ĩ uſus dari naturis ex
cellẽtioribus: & ſi uitioſis: ſicut aptiſſime ĩ euãgelio uidemus: porcos ad uſũ deſideratũ cõceſſos eſſe dæmoni
bus. Noc etiã de hoĩe recte poſſumus dicere? Aĩal eſt eni ſed rõnale. & ſi mortale. aĩa eſt rõnalis ĩ illis mẽbris
quæ tãtis afflictiõibus ponas luit: deus bonus:deus iuſtus: deus oĩpotẽs ẽ:hoc dubitare oĩno demẽtis ẽ. TIA
torũ ergo maloꝶ: quæ fiũt in paruulis cauſa iuſta dicat᷑. Nẽpe cũ maiores iſta po tiant᷑: ſolemus dicere:aut ſi
cutin Iob merita examinari: aut ſicut ĩ Herode peccata puniri: & ꝗbuſdã exẽplis quæ deus manifeſta eſſe uo
luit: alia quæ obſcura ſũt hominũ cõiecturæ cõcedit᷑. ſed hoc ĩ maioribus. De paruulis aũt qd rũdeamus ediſ
ſere: ſi tãtis pœnis nulla ĩ eis ſũt puniẽda peccata. Nãutiq; nulla ẽ in illis ætatibus examinada iuſticia. HIE
RO.Dedit Eccleſiaſtes pᷣmo oĩum mẽtẽ ſuã ad ſapiẽtiã reqrẽdã: & ultra licitũ ſe extẽdẽs uoluit cauſas ratio/
neſq; cognoſcere: quare paruuli corriperent᷑ adæmone. Cur naufragia & iuſtos & ĩpios pariter abſorberent:
Vtrũ & hæc & his ſimilia caſu euenirẽt: an iudicio dei: Et ſi caſu: ubi ꝓuidẽtia: Si iudicio: ubi iuſticia dei.AV
GV. Doce igit᷑ quid dicere: qd ſenrire debeamus: ut cõſtet nobis ratio nouaꝶ aĩatꝶ ſingulis corporibus ſigilla
timq; factaꝶ. HIERO. Videris mihi obliuioſus eſſe: & quaſi nihil ſupra dictũ ſit ꝑ eaſdẽ diſputatiõis reuer
ti lineas. hoc enĩ longa diſſertiõe cõcuſſũ eſt. AGVV. Danatiõis in paruulos cauſa reqro: qa neq; aĩaꝶ ſi no
uæ fiunt ſingulis ſingulæ uideo eſſe ullũ in hacætate peccatũ: nec a deo dãnari aliquã credo: quã uidet nullũ
habere peccatũ. An forte dicẽdũ eſtĩ paruulo carnẽ ſolã eſſe peccati: nouã uero illi aĩam fieri: qua ſᷣm dei p̃ce

pta uiuẽte ĩ adiutorio gratiæ xp̃i. & ipſi carni edomitæ ac ſubiugatæ poſſit in corruptiõis meritũ comparari.

HIERO. Demus operã ut pnicioſiſſima hæreſis de eccleſia auferat᷑: quæ ſemp ſimulat pœnitẽtiã: ut docen-
di in eccleſiis habeat facultatẽ: ne ſi apta ſe luce ꝓdiderit: foras expulſa moriat᷑. AVGV. Querẽda cauſa atq;
reddẽda eſt: quare dinent᷑ animæ: quæ nouæ creãtur ſingulis qbuſq; naſcẽtibus:ſi pter xpᷣi ſacramẽtũ paruu
li moriant᷑. dãnari enĩ eas ſi ſicde corpore exierĩt: & ſãcta ſcriptura & ſãcta ẽ teſtis eccleſia. Vnde illa de aĩarũ
nouarũ creatiõe ſentẽtia: ſi hãc fidẽ fũdatiſſimã nõ oppugnat:ſit & mea:ſi oppugnat nõ ſit & tua. Nolo mi
hi dicat᷑ pro hac ſentẽtia debere accipi qd ſcriptũeſt. Qui finxit ſpiritũ hoĩs in ipſo: & qui fingit ſigillati cor-
da eorũ. aliqd fortiſſimũ atq; inuictiſſimũ reqrendũ eſt: qd nos nõ cogat deũ credere ullaꝶ animaꝶ ſine cul
pa aliqua dãnatorẽ. Nã uel tãtũdẽ ualet: uel plus eſt forſitã creare ꝗᷓ fingere: & tamẽ ſcriptũ eſt. cor mũdum
n U. „CXXII.

l

crea in me deus. Nec ideo putari põt anima hoc loco optare ſe fieri prius ꝗᷓ aliqd eſſet. ſicut ergo iã exiſtẽs cre
atur innouatiõe iuſticiæ:ſic iam exiſtẽs fingitur cõfirmatiõe doctrinæ. Necillud qd in Eccleſiaſte ſcriptũ eſt:
tũc cõuertet᷑ in terrã puluis: ſicut fuit. & reuerter ſi pũs ad dnm:q dedit illũ iſtã confirmat ſentẽtia: quã uolu/
mus eſſe noſtrã. Plus enĩ hoc ſuffragat᷑ eis qui exuna putãt oẽs eſſe aĩas. Nã ſicut cõuertit᷑ inqunt puluis in
terrã ſicut fuit: & tñ caro de qua hoc dictũ eſtad hoĩem nõ reuertit᷑: ex quo ꝓpagata eſt: ſed ad terrã unde pri
mus hõ factus eſt: Sic& ſpũs ex.ipſius unius ſpiritu ꝓpagatus: nõ tamẽ ad eũ reuertit᷑: ſed ad dũm a quo illi
datus eſt. Verũ quia hoc teſtimoniũ ita p iſtis ſonat: ut nõ oĩno huic opinioni quã defendi uolo: uideat᷑ eſſe
cõtrariũ: admonẽdã tãtũ credidi prudẽtiã tuã: ne talibus teſtimoniis ex his anguſtiis me coneris eruere. Nã
licet nemo faciat optãdo ut uerũ ſit: qg uerũ nõ eſt: tamẽ ſi fieri poſſet: optarẽ ut hæc ſententia uera eſſet. Et
ſicopto: ut ſi uera eſt: abs te liqdiſſime atq; inuectiſſime defẽdat᷑. HIERO. Propoſuiſti teſtimonia: quæ nõ
de alterius ſcripturæ loco: ſed de ꝓp ris libris abſoluta ſũt. Reuertat᷑ puluis in terrã ſuã unde ſũptus ẽ: & ſ pi
ritus reuertat᷑ ad dim qui dedit illũ. Ex quo ſatis ſũt ridẽdi: qui putãt aĩas cũ corporibus fieri: & nõ a deo ſed
a corporũ parẽte generari. Cũ enĩ caro reuertat᷑ in terrã: & ſpiritus redeat ad deũ qui dedit illũ: manifeſtũ eſt:
deũ parentẽ eſſe animaꝶ: no hoĩes. A VGV. Illã uero opinionẽ ꝙ ex una fiãt oẽs nec diſcutere uolo niſi neceſ
ſe ſit:atq; utinã iſta de qua nũcagimus:ſi uera eſt:ſic abs te defẽdat᷑: ut hoc neceſſe iam nõ ſit: quis aũt deſi/
derẽ: rogem: uotis ardẽtibus exoptẽ: & expectẽ: ut per te mihi ds huius rei auferat ignorantiã: tamẽ ſi quod
abſit: minime meruero patiẽtiã mihi petã a domino noſtro.HIERO. Iuxta beatũ apoſtolũ: unuſqſq; ſſuo
ſenſu abũdat. alius qdẽ ſic: alius aũt ſic. Certe quicqd dici potuit: & ſublimi ĩgenio de ſcripturaꝶ ſãctaꝶ hau
riri fõtibus:a te poſitũ atq; diſertũ eſt. Sed ꝗᷓſo reuerentiã tuam parũper patiaris ne me tuũ laudare ingeniũ.
Nos enĩ inter nos eruditiois cauſa diſſerimus. Cæterũ æmuli & maxime hæretici: cũ diuerſas ĩter nos ſentẽti
as uiderint: de animi calũniabunt᷑ rancore deſcẽdere. Mihi aũt decretũ eſt te amare:ſuſ. cipere: colere: mirari.
tuaq; dicta quaſi mea defẽdere. AVGV. Qui aĩas ex una ꝓpagari aſſerũt. quã deus homini pmo dedit:atq;
ita eas ex parẽtibus trahi dicũt: ſi Tertulliani opinionẽ ſequũtur: ꝓfecto eas nõ ſpũs: ſed corpora eſſe cõten/
dũt: & corpulẽtis ſeminibus exoriri. quo puerſius quid poteſt dic:HIERO. Qui dicũt p̃us animas fuiſſe ꝗ
natæ ſũt: & nõ corpori ſm exẽplũ pᷣmi hominis a deo quotidie fieri: anathema ſint. AGV. Quis negatnò
unius tm ſed oĩs animæ creatorẽ factorẽq; deũ: niſi qui eius elo quiis aptiſſime refragat᷑? Sine ulla ambigui/
tate per ꝓphetã dixit: omnẽ flatũ ego feci animas ſcilicet ĩ telligi uolẽs. HIERO. Dñns in euãgelio uidete inqt
ne cõtẽnatis unũ ex his puſillis. Dico enĩ uobis quia angeli eorũ ſemꝑ uident faciẽ patris mei qui in cælis eſt.
Magna dignitas animaꝶe: ut unaquæq; habeat ab ortu natiuitatis in cuſtodiã ſui angelũ deſignatũ. Suffici-
at nobis memorata credulitas: & noſtra tandẽ finiat oratio. Ecce deo fauẽte feci quod flagitaſti:ĩmo qd po/
tui. rationẽ animæ iuxta exẽplũ primi hoĩs:& uerbũ Saluatoris a dño deo quotidie fieri: iãq; formato corpo
ri dari: totũq; curſũ eius breuiter licet ſaltibus potius ſi dici fas eſt: ꝗᷓ paſſibus pro feſtinatiõe ad finẽ uſi q; per/
duxi. atq; pro tenuitate ĩgenioli mei P cũctos eccleſiæ magiſtros: pᷣſertĩ per duos piguedinis libros. AVGV.
uidelicet & Hieronymũ aſſiſtẽtes aureo dextra læuaq; cãdelabro inſtar duoꝶ cæli lu minariũ: cognitioniad li
quidũ tradidi. de ꝗᷓplurimis eogeo puſculis: ſua eis ſollerti uigilãtia: & ſagaci pquiſitione inueſtigata reſtitu-
ens dicta: loqui ueluti pᷣſentes alternis uicibus feci. Quid tam rectũ: quid tam uerũ: quid tam catholicũ: qd
ſole clarius ad inſtructionẽ omniũ magis utile: uel cõtra hæreticos certe: qui inimica aduerſũ nos mente delæ
uiũt: quid tam irreprehẽſibile? Vos ergo catholicoꝶ uiroꝶ præcepta tenaciter aſſequẽdo: iuſti hæredes ſed &

) neceſſarii inueniemini: qui latiali eloquio pollẽtes ſapiẽtioribus p̃feramini: & non magis ſtillantis liquoris:
ſicut pᷣfatione cõprehẽdi: ꝗᷓ inundantiũ fluuioꝶ ubertate rigati redundetis fluentis ſanctoꝶ.

Incipiut Epiſtolæ beati Hieronymi de queſtionibus ueteris & noui teſtamẽti in unũ cõgeſtaz.
Serneh Pars principalis totius uoluminis: quæ de ſcripturis ſacris chriſtianũ hominẽ erudit⸗
Evcitantis: monẽtis fructũ ſtudioꝶ in ſcribẽdo cõſi iſtere: quaꝶ ꝗ ſtionũ tituli in epiſtola inferun. .
— Ilecto in chriſto filio Hiero nymo preſ bytero Damaſus in domino ſalu tẽ. Dormientẽ te lõ
go iam tẽpore legentẽ potius ꝗᷓ ſcribentẽ. quæſtiunculis ad te miſſis excitare diſpoſui: non
quo & legere nõ debeas (Hæc enĩ ueluti quotidiano cibo alitur & pingueſcit oratio)ſe ed quo
lectionis ſit fructus iſte ſi ſcribas Itaq; quoniã & heri tabellario ad me remiſſo:nullas ia m
epiſtolas habere dixiſti: exceptis iis quas aliquãdo ĩ heremo dictaueras: quaſq; to ta aui-
itate legi atq; deſcripſi: & ultro te pollicitus es furtiuis noctiũ operibus aliqua ſi uellẽ poſ/

ſe dictare. Libẽter accipio abofferente qd rogare uoluerã: ſi negaſſes. Neq; uero ullam puto digniorẽ diſpu/

tationis noſtræ cõfabulationẽ fore ꝗᷓ ſi de ſcripturis ſermocinemur ĩter nos: ideſt ut ego ĩterrogẽ: tu reſpõde/
as. Qua uita nihil puto in hac luce iucũdius: quo aĩæ pabulo oĩa mella ſuperant᷑. Quã dulcia ĩ quit ꝓpheta
gutturi meo eloquia tua: ſuper mel ori meo. Nam cũ iccirco(ut ait pcipuus orator)homines a beſtiis differa/
mus ꝙ loqui poſſumus:qua laude dignus eſt: qui in ea recæteros ſuperat: ĩ qua homines beſtias antecellũt:
Accingere igitur: & mihi quæ ſubiecta ſunt diſſere: ſeruãs utrũq; modoramẽ: ut nec ppoſita ſolutionẽ deſi
derent: necepiſtola breuitatẽ, Fateor quippe tibi eos quos mihitam pridẽ Lactantii dederas libroszidranon

iſtola btĩ Damaſi urbis romanæ epiſcopi ad beatũ Hieronymũ de quĩq; ꝗſtionibus ppoſitis ad ſcribẽdũ

„

Srig⸗

lt⸗ Iſ r ⸗ g. — „ 1. „ .
Nnee libẽter lego: quia & plurimæ epiſtolæ in eis uſq; ad mille ſpatia uerſuũ tẽdunt᷑: & raro de nto dogmate diſpu

tant: quo fit: ut & legẽti faſtidiũ generet lõgi tudo: & ſiqua breuia ſüt:ſe cholaſticis magis ſint apta no bis: de
ulusi metris & regionũ ſitu & philoſophis diſputantia. Quid ſibi uult quod in Geneſi ſcriptũ eſt: omnis qui occi
l deri 4 Cain: ſe eptẽ uindictas exoluet 7 Sie omnia us fecit bona ualde: quare Noe de mũdis & ĩmũdis animali⸗
of bus pcepit: cũ ĩmundũ nihil eſſe bonũ poſſit: Et in nouo teſtamẽto poſt uiſionẽ: quæ Petro fuerat oſtẽſ⸗ a di
ai cẽti. Abſit domine a me: quoniã cõmune& ĩmũdũ nunꝗᷓ introiuit in os meũ. Vox de cælo reſpõdit qd deus
et. N mũdauit: tu ne cõmune dixeris! Cur deus loqtur ad Abrahã: ꝙ quarta ꝓgenie filii iſt tael eſſent de ægypto re/
ſ uerſuri:& poſtea moyſes ſcribit. Quinta aũt progenie exierunt filii iſrael de terra ægypti. Quod utiq; niſi ex
ponat᷑ uidet᷑ eſſe cõtrariũ. Cur Abrahã fidei ſuæ ſignũ in circũciſione ſuſcepit? Cur Iſaacuir iuſtus & deo cha
lrnd rus: nõ illi cui uoluit: ſed cui noluit deceptus errore benedixit:
eali II Beati Hieronymi reſpõſiua epiſtola tres tm ex quiq; ꝗſtionibus ꝓpoſitis diſſerens: & de circũciſione acdiſ
oſt cretione mũdoꝶ atq; ĩmũdoꝶ aĩaliũ ad Tertullianũ: Nouatianũ: Origenẽꝗq; remittss. C. LVI. —
ſli ituli quæſtionuũ quæ in hac epiſtola diſſeruntur.
linil . Quid ſibi uult qd in Geneſi ſcriptũ eſt. Oĩs qui occiderit Cain: ſeptẽ uĩdictas exoluet:
nütckl Quomodo uarietas egreſſionis filiorũ iſrael diſſoluitur: quæ Abrahæ quarta progenie repromittitur: & a
lguck Moyſe quinta progenie facta perhibetur? .
Ghiſio Cur Iſaac uir iuſtus & rectus cui uoluit deceptus errore benedixit?
tula — Eatiſſimo papæ Damaſo Hieronymus. Poſtꝗᷓ epiſtolã tuæ ſãctitatis accepi: cõfeſti accito nota
ngni, — rio: ut exciperet imperaui. Quo ad officiũ præparato qd erã uoce prõpturus: ante mihi cogita
Nleni tione pĩgebã. Interĩ tamẽ & ego linguã: & ille articulũ mouebamus:cum ſubito hebræus ĩterue
emini. nit deferẽs nõ pauca uolumia: quæ de Synagoga quaſi lecturus acceperat. Et ilico habes inquit
eltn qud poſtulaueras: meq; dubiũ: & quid facerẽ neſciẽtẽtita feſtinus exterruit: ut oĩbus prætermiſſis ad ſcribẽ
leciten dum tranſuolarẽ: qd quidẽ uſq; ad pᷣſens facio. Verũ quia heri adiacono ad me miſſo ut tu putas epiſtolã:
8fulli ut ego ſentio: cõmẽtariũ te expectare dixiſti: breuẽ reſpoſionẽ ad ea deſiderãs: quæ ſingula magnoꝶ uolumi/
negutn nũ prolixitate indigẽt TIavIa οειπ%νοπαα tibi cõfeſtim diſcuſſi: duabus tm̃ quæſtiũculis pᷣtermiſſis: nõ
nbegn/ quo nõ potueri: & ad illas aliqd reſj põdere: Sed qd ab eloquẽtiſſimis uiris Tertulliano nr̃o ſcilicet & Nouati
krenngt ano latino ſermone ſint editæ: & ſi noua uoluerimus afferre ſit latius diſputanduũ. Cerre expecto qd placeat:
elsell. Vtrũ ne epiſtolari breuitate ſentẽtias tibi uelis digeri: aut ſinguloꝶ libros cõfici. Nã Origenes ĩ quarto Pauli
ucha⸗ ad Romanos homo de circũciſione magnifice diſputauit. & de mũdis atq; ĩmũdis aĩalibus in leuitico plura
po, diſſeruit:ut ſi ipſe ĩuenire nihil Poſſs:cſgeius tamẽ fontibus mutuarer. Et ut uerius loquar: Didymi deſi Piri/
enn tuuu ſãcto librũ in manibus habeo:quẽ tranſlatũ tibi cupio dedicare: ne me exiſtimes tm̃modo dormitare: qui
igne lectionẽ ſine ſtilo ſõnũ putas Ante latis itach ꝓblematibus quæ epiſtolæ tuæ ſubieceras:qd mihi uiderer an
. nexui. ueniã poſtulãs: & feſtinationis pariter & moraꝶ. Feſtinationis ꝗa ad unã lucubratiunculã dictare uo
min luerim multoꝶ opus dierũ. Larditatis: qa alio opere detẽtus: non ſtatim ad interrogata reſcripſi.
An . A Pam QupſtioL.
igt 1 Vid ſibi uult qd in Geneſi ſcriptũ eſt: Omnis qui occiderit Cain: ſe eptẽ uĩdictas exoluet:? Ante ꝗᷓ de
NEN ꝗſtione aliqd dicamus: rectũ uidet᷑: ut editioes ĩterptum ſingulos cũ ipſo hebraico cõferentes pᷣmo

dlx nedigeramus: quo facilius ſcripturæ ſenſus poſſit intelligi. VYagomerlo adonai lachen chol ohorg cain ciua/⸗
hadaim iucham. Aquila: & dixit eidñs. Propterea oĩs qui occiderit Cain: ſeptẽpliciter ulciſcet. Symmachus:
& dixit ei dĩs. Nõ ſic. ſed oĩs qui occiderit Cain:hebdomada ſiue ſeptimus uĩdicabit᷑. Septuagita & Theodo
tion: & dixit ei dĩs: nõ ſic. ſed oĩs qui occiderit Cain: ſeptẽ uĩdictas exoluet. Poſtꝗᷓ Cain occiderat fratrẽ inter
rogatus adño: ubi eſt Abel frater tuus: cõtumelioſe reſpondit. neſcio: nũquid cuſtos fratris mei fũ Quãob
rem maledictiõe dãnatus: ut gemens & tremẽs uiueret ſup terrã: noluit ueniã deprecari: ſed peccatis peccata

gons

hiti cõgeminãs: tãtũ putauit nefas: cui a do nõ poſſet ignoſci. Deniq; reſ põdit dño. Maior eſt iniqtas mea: ꝗᷓ ut
dimittar: ideſt plus peccaui: ꝗᷓ ut merear abſolui. Ecce eiicis me hodie a facie terræ: & a facie tua abſcondar: &
ten ero gemẽs & tremẽs ſup terrã: & erit oĩs qui inuenerit me occidet me. Eiicior inqt a cõſpectu tuo: & cõſciẽtia
Bnon ſceleris tremebũdus: lucẽ ipſa ferre nõ ſuſtinẽs: abſcõdar: ut latitẽ. Eritq; oĩs qui ĩuenerit me occidet me. Dũ
gv⸗ ex tremore corporis & furiatæ mẽtis agitatu eũ eſſe intelligit: qui mereat interfici. Verũ deus nolẽs eũ cõpen/⸗
bun . dio mortis finire cruciatus: nec tradẽs pœnæ: qua ſe ipſe danauerat: ait: nõ ſic: ideſt nõ ut exiſtimas morieris:
tnaui⸗ & mortẽ pro remedio accipies: uerũ uiues uſq; ad ſeptimã generationẽ: & cõſciẽtiæ tuæ igne torꝗᷓ beris. ita ut
lipo⸗ qcunq; te occiderit: m duplicẽ intelligẽtiã aut in ſeptima gnatiõe aut ſeptimo te liberet cruciatu. Non ꝙ ipᷣe
Glp qui occiderit Cain ſeptẽ ultionibus ſubiiciẽdus ſit: ſed ꝙ ſeptẽ uĩdictas: quæ in Cain tãto tẽpore cucurrerũt:
“ ſoluat in ĩterfecto occidẽs eũ qui uitæ fuerat derelictus ad pœnã. Vt autẽ qd dicimus manifeſtius fiat: quo/
plen tidianæ cõſuetudinis ponamus exẽplũ. Loquat inter uerbera ſeruus ad dnm qa incẽdi domũ tuã: & uniuer-
en, ſam ſubſtãtiã tuam diſſipaui: ĩterfice me: Dñſq; reſ põdeat. Nõ ut uis: morieris: & finies morte ſu pplicia: ue
i rũ longo tẽpore cuſtodieris ad uirã. & tam infœliciter in hac luce uerſaberis: ut quicũq; te occiderit: beneficiũ
præſtet occiſo:dum te de tam multis liberet cruciatibus: & ſm. Ixx. ꝗdem editionẽ dicſenſus nobis uidet᷑. De

eo aũt ꝙ Aqla poſi uit ſe eptẽplici ter: & 8 ymmachus hebdomada ſi iue ſ. eptimus ulciſcer: maioꝶ niorũ iſta ſen
tentia eſt: ꝙ putant in ſeptima gratione a Lamech interfectũ Cain. Adam quippe genuit Cain. Cain genuit
Enoch. Enoch genuit Cainan. Cainâ genuit Malalehel. Malalehel genuit Mathuſalẽ. Mathuſ. alẽ genuit La
mech: qui ſeptimus ab Adam nõ ſpõteuti quodã hebræo uolumiĩe ſcribit᷑: terfecit Cain: ut ipſe poſtea cõfi
tet᷑: quia uirũ occidi in uulnere meo: & iuuenẽ in liuore meo. Quoniã ſepties uĩdicabit᷑ de Cain. De Lamech
aut ſeptuagies ſepties. Hoc ꝗdẽ de Cain: ꝙ in ſeptima gñatiõea Lamechĩ terfectus ſit. & iuxta aliã editionem

œnã ſuis ſceleribus dederit: ꝙ tot gũatiõibus gemẽs & tremẽs uiueret ſuꝑ terrã: nihil obſcuri arbitror reman

ſiſſe. Nũc illud qdᷓ nõ interrogaueras: dũ aliud agimus irrepſit: quæ ſint. xxvii. uindictæ: quæ ĩ Lamech ex/
oluẽdæ ſũt. Aiunt ab Adã uſq; ad Chriſtũ generatiões. Ixxvii. Lege Lucã euãgeliſtã: & inuenies ita eſſe ut dici

mus. Sicut ergo ſeptima gnatiõe Cain peccatũ eſt diſſolutũ: nõ enĩ uĩdicabit deus bis in id ipſũ: & qui ſemel
recepit mala in uita ſua: nõ eoſdẽ cruciatus patiet᷑ in morte: quos eſt paſſus ĩ uita:ita & lamech peccatũ:ideſt

totius mũdi atq; ſanguis qui effuſus eſt: chriſti ſoluet᷑ aduẽtu.qui tollit mũdi peccata:qui lauit amictũ ſuũ

in ſãguĩe uuæ: & torcular calcauit ſolus: qui de eodẽ ad cælũ rubicũdus aſcẽdẽs: & clamãtibus angelis miracu
lũ pᷣbuit.Eleuate portas pricipes ueſtras: & ĩtroibit rex gloriæ &c. Referebat mihi ꝗqdã hebræus ĩ apocryphis

eoꝶ libris. xxvii. aĩas ex Lamech ꝓgenie reperiri: quæ diluuio deletæ ſint: & in hoc numero de Lamech facta

eſſe uindictã: q genus ipſius uſq; ad cathaclyſmũ perſeuerauerit. Alii de ſeptẽ uĩdictis Cain uaria ſuſpicant᷑.
Primũ eius aſſerũt fuiſſe peccatũ: qd nõ recte diuiſerit. Secũdũ ꝙ inuiderit fratri ſuo. Tertiũ ꝙ doloſe egerit
dicẽs: trãſeamus in cãpũ. Quartũ ꝙ ĩterfecerit. Quĩtũ ꝙ procaciter negauerit:neſcio.nũquid cuſtos fris mei
ſũ Sextũ ꝙ ſeipſũ dãnauerit: dicẽs. maior culpa tuaẽ ꝗᷓ utdimittar. Septimũ qa nec dãnatus egerit pœnitẽ/
tiã ſm Niniuitas: & Ezechiã regẽ Iuda: q ĩminẽte morte ueniã lachrymis meruerũt: ut qui dãnati fueratnõ
perirẽt: ſed agẽtes pœnitẽtiã ĩpetrarẽt miſericordiã dei. Nã tradũt illũ a clæmẽtiſſimo deo: ideo uſq;ʒ ad ſeptẽ
generatiões fuiſſe datũ: ut ſaltẽ malis ipſis: & lõgæ uitæ mœrore cõpulſus pœnitẽtiã ageret: ut mereret᷑ abſol
ui. Nõnulli ſeptenariũ numeꝶ plenũ & perfectuũ interpᷣtant᷑: de multis ſcripturaꝶ locis teſtimonia cõtrahen
tes: & hũc eſſe ſenſũ quẽ ſupra pſtrinximus. Quod qui ĩterfecerit Cain ab ingẽti eũ afflictione: & oĩa ſuppli

cia trãſeunte liberarit pœna. Sũt autẽ qui & de uãgelio ĩterrogationẽ Petri replicẽt. Dñe quotiẽs peccabit in

me frater meus: & dimittam ei uſq; ſepties: Dicit ei Ieſus. Nõ dico tibi ſepties: ſed uſ. ſeptuagies ſepties. Et
putãt mortẽ atq; peccatũ in ſeptima ꝓgenie ſabbatizaſſe quãdo Enoch raptus eſt: & nõ ĩueniebat᷑: qa trãſtu
lit illũ deus. De ſeptuaginta aut & ſeptẽ illã expoſitionẽ ſequũtur in aduẽtu xp̃i:mortis atq; peccati aculeum
eſſe cõfractũ. Ponã & aliã opinionẽ: ne quid uidear p̃tergreſſus. Quidam ſeptimũ ãnũ remiſſiõis: & qnqua
geſimũ Iubilæi: & quadriĩgenteſimũ nonageſimũ: qd uoluntiĩ telligi ſeptuagies ſepties: multis modis inter/
pretant᷑: aſſerẽtes ob hanc cauſã quinꝗᷓgeſimi & ꝗngẽteſimi numen ſacrate in euangelio poſitũ debitorẽ: &
quĩquageſimũ pſalmũ pœnitẽtiæ: qui ſeptẽ cõficit᷑ ſeptimanis: & in pncipiũ ogdoadis erũpit. Verũ nelon/
gius ſermo ꝓcedat:hucuſq; ſuꝑp hoc locutũ eſſe ſufficiat. Quia & ex his que reſperſimus ingẽtẽ tibi diſputati
onis ſiluã poteris ipſe cõficere: Sciẽs Origenẽ.xii. &. xiii. in Geneſim librũ de hac tmꝗſtione dictaſſe.
¶ Secunda Quæſtio .
Vr deus loqtur ad Abrahã: ꝙ quarta ꝓgenie filii iſrael eſſent de ægypto reuerſuri: & poſtea Moyſes
ſeribit. Quita aũt progenie aſcẽderũt filii iſrael de terra ægypti. Quod utiq; niſi exponat᷑ uidet᷑ eſſe
cõtrariũ. Hoc uero ꝓblema cũ legiſſẽ cœpi mecũ tacitus æſtuare:& e ueſtigio Geneſim Exodũ percurrẽs:rep/
peri loca in ꝗbus ſcripta ſũt: quæ uident᷑ facere ꝗᷓ ſtionẽ.Ac pᷣmo exiſtimabã ſpiritalibus ſpiritalia cõparãdo ĩ
diſſolubilia eſſe: ſicuti & multa ſũt alia. Nã & Mathuſalẽ. xiiii. ãnis poſt diluuiũ uixiſſe ſcribit᷑: nec tñ archã
ingreſſus eſtcũ Noe. Et cũ ipſe deus locutus ſitad Abrahã: Sciẽdo ſcies qa peregrinũ erit ſemẽ tuũ in terra nõ
ſua. & in ſeruitutẽ redigẽt eos & affligẽt: & humiliabit eos ãnis quadrĩgẽtis. Poſtea Moyſes ſcribit in Exodo:
& factũ eſt poſt quadrĩgẽtos & triginta ãnos exiuit oĩs potẽtia dni de terra ægypti.Agar quoq; Iſmaelẽ quaſi
lãctentẽ & tenerũ portat in humeris cũ.xviii.ferme & amplius reperiat᷑ annoꝶ. & ridiculũ ſic tam grãdẽ iuue
nem matris crediſſe ceruicibus. Roboam uero filius Salomonis. xli. ætatis ſuæ ãno regni ſũpſit exordiũ: & re
Faartt in hieruſalẽ ãnis. xvi. cũ utiq; pater eius duodecimo ãno regnare incipiẽs: annis. xl. regnauerit: &. xi fi
iũ generare nequerit. Dũhæc & multa iſtiuſmodi mecũ ſollicitus uoluerẽ: aperuit mihioſtiũ qui habet cla-
uẽ Dauid: & introduxit me in cubiculũ ſuũ: poſuitq; me in foramĩe petræ. ut poſt ſpiritũ ſæuiẽtẽ: poſt terræ
meæ motũ: poſt incẽdiũ ignorãtiæ quo urebar:uox ad me aure lenioris accederet: dicerẽq;: inueni quẽ queſi-
uit aĩa mea: tenebo eũ & nõ dimittã. Etenĩ cũ uideat᷑ ſcriptura inter ſeeſſe cõtraria utrũq; uerũ eſt cũ diuerſũ
ſit. Egreſſi ſũt quarta generatiõe filii iſrael de terra ægypti. replica genealogiã Leui. Leui genuit Caath. Caath
genuit Amrã. Amrã genuit Aaron. Aaron genuit Eleazar. Eleazar genuit Finees. Caath cũ patre ſuo Leui in
greſſus eſt ægyptũ. Rurſũ Eleazar patre Aaron egreſſus eſt de ægypto. A Caath uſq; ad Eleazar cõputãtur ge
nerationes quatuor. licet quidã uelint ab Amrã uſq; ad Finees: ut nos in Eleazarũ fecimus peruenire. Si uero
uolueris diſparẽ numerũ oſtẽdere: quomõ ſᷣm Exodũ quiĩta generatione egreſſi ſũt filii iſrael de terra ægypti
Tribus tibi Iudæ & ordo numeret᷑. Iuda genuit phares. Phares genuit Eſrom. Eſrom genuit Aram. Aram ge
nuit Aminadab. Aminadab genuit Naaſon. Naaſon genuit Salmõ. Phares cũ patre ſuo Iuda ĩgreſſus ẽ ægy
ptum.

„

iliͤen
igenuit
nutl
ſecil
Lanect
konem
. teman
necher
eutcici
ulſemel

tündec

icüſui⸗

Zmiran
deyphs
echkici
hnt,
dbüömer
thenti⸗
WKDR
adln
ret d
ttahen
aſupl
cibitn
nt l
atriſi,
nleum
nngn
dintet
ore
nelon
ſporri

Mol
Ede
forp⸗
ricoi
hi
nano
co:
gui
leiune
iAte
1
etchy
tettæ
“
leſi
Cuth
euin
tutge
jueto
ug
tum.⸗

tum. Naaſon princeps tribus Iuda in deſerto deſcribitur: cuius filius Salmon terrã repromiſſiõis intrauit.
cõputata a Phares uſq; ad Naaſon: & inuenies gñationes ꝗnq;. Tametſi nõnulli utĩ tribu Leui oſtẽdimus.ĩ
Eſrom initiũ faciant: & ad Salmon uſq; perueniãt. Puto ꝓblema diſſolutũ. Quod ſi diſplicet: ad cõpendiũ
ueniam: & dicã in hebræo nõ eſſe diuerſũ. Aquila nãq; qui nõ contentioſius ut quidã putãt: ſed ſtudioſius
uerbum interpᷣtatus ad uerbum in eo loco ubi ſeptuaginta poſuerunt: quita autẽ generatiõe aſcẽderunt filii
iſrael de terra ægypti: ita tranſtulit: a eαονααιςααινιαναιοτνουααν hιαραααα1 Tâιαρπις αρνπú1ä:
ideſt & armati aſcẽderũt filii iſrael de terra ægypti: licet pro eo ꝙ nos armati diximus: ſᷣm græci ſermonis am/
biguitatẽ inſtructi ſiue muniti: ꝓpter ſupellectilẽ qua ægyptios ſpoliauerũt poſſit ĩtelligi.exiſtimãti curioſi
tatem eſſe finitã: maior qᷓrẽdi ardor exorit᷑: & ad ſimilitudinẽ Hieremiæ diſſoluor undiq;: & ferre nõ poſſũ.
Quare ſeptuageſimãquitã gñationẽ: & Aqla trãſtulit armatos uolumen hebræũ replico: qd Paulus penolẽ
iuxta quoſdã uocat: & ipos characteres ſollicitius attẽdẽs: ſcriptũ reperio: uahamuci .ahlu. bene. Iſrael. mee/
res. mizraim. In reliqua parte ĩterpᷣtationes nõ diſcordant. omnis pugna de uerbo eſt uahamuci. quod eiſdẽ
litteris ſcribit᷑. Heth mem ſin iod mem utrũ nã quinq;: an munitos ſonet: Et quidẽ quĩq; hoc ſermone dici
plurali numero negare nõ poſſumus. Verũ quinq; plurali numero: nõ quita ut illi interpᷣtati ſũt: ſingulari.
Sed nec gñatio inuenit᷑ adiuncta: quæ lingua hebræa dor dicit᷑. ut ſi eſſet quĩta generatiõe: ſermone legeret᷑
illoꝶ ameſa dor. Nunc aũt ameſin ideſt quĩq;: immo quiti tm ſcripti ſũt: & fit quaſi ſenſus: quĩti autẽ aſcẽ/
derũt filii iſrael de terra ægypti: qd quia minus uidebat᷑ intelligi: adiuncta generatio eſt. Aq uilã uero & ĩ cæ
teris: & in hocmaxime loco prope tranſtuliſſe: omnis Iudæa & ſynagogaꝶ cõclamãt uniuerſa ſubſellia. ꝙ ui
delicet idẽ ſermo: & eiſdẽ litteris ſcriptis diuerſas apud eos uoces & ĩtelligẽtias habeat. Ex quibus exẽpli cau/
ſaunũ ponimus ut qd dicimus perſpicuũ fiat. paſtores & amatores eiſdẽ litteris ſcribunt᷑: res ain iod mem.
Sed paſtores roim: amatores legunt᷑ reim. Vnde euenit ut ubi Hieruſalẽ ĩ prophetis cũ amatoribus ſuis for/
nicatiõis ſcelere arguit᷑: ibi in noſtris codicibus pro amatoribus paſtoꝶ nomẽ ſit ĩmutatũ. Scio hæc moleſta
eſſe lectori. ſed de hebræis diſputãtẽ non decet Ariſtotelis argumẽta cõquirere. nec ex flumĩie Tulliano eloqᷓn
tiæ ducẽdus eſt riuulus. Nec aures Quitiliani floſculis: & ſcholari declamatiõe mulcẽdæ. pedeſtris: & quoti/
dianæ ſimilis: & nulla lucubratiõe redolẽs: oratio neceſſaria ẽ: quæ rem explicet: ſenſũ ediſſerat: obſcura ma/
nifeſtet: nõ quæ uerboꝶ cõpoſitiõe frõdeſcat. Sint alii diſerti. laudent᷑: ut uolũt. & inflatis buccis ſpumantia
uerba trutinẽt. mihi ſufficit ſic loqui: ut ĩtelligar & utde ſcripturis loquẽs & diſputãs ſcripturaꝶ imiter ſim/
plicitatem. Terth Quæſtio.
Vr Iſaac uir iuſtus & deo charus non illi cui uoluit: ſed cui noluit: deceptus errore benedixit:? Differo
auliſp typos: & ea quæ a maionbus noſtris ſuper hoc loco ſunt ĩterpretata: p̃tereo: nõ quo opinio/
ni eorũ nõ aquieſcã: ſed quo tu hoc tm quæras: Quare uir iuſtus aliud ignorauerit: & cõtra ſuã fecerit uolun

tatẽ. ad quod diſtricta reſpõſio eſt. nullũ hominẽ excepto eo qui ob noſtrã ſalutẽ carnem eſt dignatus indue

re: plenã habuiſſe ſciẽtiã. & certiſſimã ueritatẽ. Deniq; Paulus ex parte cognoſcit: & ex parte ꝓphetat: & nuũc
per ſpeculũ uidet in enygmate: & ſᷣm ꝙ oportet orare:neſcire nos dicit. Quia cũ uenerit qd perfectũ eſt: tũc
quod ex parte eſtdeſtruet᷑. Samuel propheta cõnumeratus Moyſi in ſacerdotibus dei: ad ungendu regẽ miſ
ſus:cũ maximũ filioꝶ Ieſſe uidiſſet E-kabiait. Ere corã domino Chriſtus eius. Et dixit dominus ad Samu/
elnoli reſpicere faciẽ eius neq; ſtaturã: quoniã reprobaui eum: quia non quomodo uidet deus: homo uidet.
Homo enĩ uidet in facie. deus autẽ inſpicit cor. Et per ſingulos filios ſeptẽ ignorãs uſq; ad Dauid neſciſſe de
ſcribit᷑. Heliſæus quoq; qui duplici glorificatus eſt ſpiritu: cuius oſſa uitam examino cadaueri reddiderunt:
cũ Sunamitis ad eum ueniſſet in montẽ: & ad pedes eius flebiliter corruiſſet: Giezi ꝓhibente ne faceret: ait di
mitte eã: quia anima eius in amaritudine eſt. & dominus abſcõdit a me: & nõ nunciauit mihi. plura ſũt ꝗᷓ ut
exẽplis debeamus docere ſanctos uiros & deo caros ea tmmodo ſciſſe: quæ eis a domino reuelata ſũt. Ignora/
tauero quæ eis reuelata nõ fuerint: & ad ſingulas uiſiones Zachariã atq; Danielẽ intertogare angeluũ: & ſup/
pliciter depᷣcari: ut exponat ſibi quæ ſint illa quæ uideãt. Vnde nõ miꝶ eſt & Iſaacin ſuã maxime utilitatẽ ne
ſciſſe quid faceret. Cũ magis eo tẽpore erraret: quo filium ſanguinariæ deditũ uoluptati: & eũ qui poſtea fra
trẽ ſi poſſet occideret: prætermiſſo illo qui innocẽter habitaret domi: uellet afferre: & ſuã magis uoluntatẽ fa
cere ꝗᷓ dei. Ego puto diuinæ diſpẽſatiõis fuiſſe: ut oculis cæcaret᷑: & cum ipſe diceret: uox quidẽ uox lacob eſt:
manus aũt manus Eſau: tamen nõ intelligeret minorẽ eiſe filium: qui ad benedictionẽ fratris p̃reptor aſtite/
rat. Quoniã autẽ polliciti ſumus: & de eo in figura quid ſignificaret adiũgere: Hippolyti martyris uerba po/
namus. a quo & Victorinus noſter nõ plurimũ diſcrepat. nõ ꝙ oĩa plenius executus ſit: ſed quo poſſit occaſi
onẽ præbere lectori ad ĩtelligentiã latiorẽ. Iſaac portat imaginẽ dei patris. Rebecca ſpiritus ſãcti. Eſau popu/-
li prioris & diaboli. Iacob eccleliæ ſiue Chriſti. Senuiſſe Iſaac:cõſumationẽ orbis oſtẽdit. oculis caligaſſe: fidẽ
periſſe de mũdo: & religionis lumẽ ante eu neglectũ eſſe ſignificat. Quod filius maior uocat᷑: acceptio legis ẽ
iudæoꝶ. Quod eſcas eius atq; capturã diligit pater: hoĩes ſunt ab errore ſaluati: quos pdoctrinã iuſtus qſq;
uenatur. Sermo dei benedictionis eſt repromiſſio: & ſpes regni futuri:in quo cũ Chriſto ſacti ſũt regnaturi:
& uerũ ſabbatũ celebraturi. Rebecca plena ſpiritu ſãcto & ſciens quid audiſſet: ante ꝗᷓ pareret: quia maior ſer

uiet minori. magis autẽ forma ſpiritus ſancti: quæ futura nouerat in Chriſto: in lacob ante meditat᷑: loquit᷑
n iiui. lxxiii.

ad filiũ minorẽ: Vade ad gregẽ: & accipe mihi inde duos hædos: præfigurat carneũ Saluatoris aduẽtũ:in quo
eos uel maxime liberaret ꝗ peccatis tenebant᷑ obnoxii ſiqdẽ in oĩbus ſcripturis hædi pro peccatoribus accipi/
untur. Quod duos iubet afferre: duoꝶ populorũ ſignificatur aſſumptio. ꝙ teneros & bonos:dociles & inno
centes animæ. ſtola uel ueſtimẽtũ Eſau: fides hebræoꝶ & ſcripturæ: quibus gẽtiliũ indutus eſt populus. pel/
les quæ eius brachiis circũdatæ ſũt: peccata utriuſq; ſũt plæbis: quæ Chriſtus in extenſione manuũ cruci ſecũ
pariter affixit. Quod Iſaac quærit ab Iacob cur tam cito uenerit: admirat᷑ celerẽ credentiũ fidẽ. Quod cibi de/
lectabiles offerunt᷑: hoſtia placẽs deo: ſalus eſt peccatorũ.Poſt eſum ſequit᷑ benedictio: & eius odore perfrui/
tur: uirtutẽ reſurrectionis & regni aperta uoce ꝓnũciat: quomõ etiã adorẽt eũ fratres ſui: & ſeruiantei credẽ/
tes ex iſrael. Quia igitur iniquitas eſt inimica iuſticiæ: Eſau in diſcordiã cõcitat᷑: & necẽ fraudulẽter excogitat
dicẽs in corde ſuo. Appropinquat dies paſſionis patris mei: ut interficia Iacob fratrẽ meũ. Diabolus fratrici/
das iudæos in Cain ante pᷣmeditans: in Eſau manifeſtiſſime cõfitet᷑: tẽpus quoq; ĩterfectionis onñdẽs. Appro
pinquẽt inquit dies paſſionis patris mei: ut ĩterficiã Iacob fratrem meũ. Quapropter Rebecca: ideſt patiẽtia
nũciauit uito fratris inſidias, qui uocato Iacob pcepit ei: ut Meſopotamiã pergeret:& inde arriperet uxorem
de genere Laban ſyri fratris matris ſuæ. Quomò itaq; fratris dolos fugiẽs Meſopotamiã tendit Iacob: Ita &
Chriſtus iudæoꝶ incredulitate cõpulſus proficiſcit᷑ in galilæã: inde ſibi ex gentibus ſpõſã ſũpturus eccleſiã.
Heæc ſupradictus uir. Nos autẽ dicimus nõ ueniſſe dominũ niſi ad oues perditas domus iſrael: necuoluiſſe
accipere panẽ filioꝶ & dare canibus: & benedi ctionẽ primã iudæoꝶ populo detuliſſe: quibus ſunt credita elo
quia dei:& repromiſſio & legis latio & cõfectio teſtamẽti. Verũ quia illi credere noluerũt:ad Iacob minorem
populũ benedictionẽ eſſe tranſlatã. Neq; tamen maiorẽ filiũ penitus fuiſſe deſi pectũ. quia cũ ſubintrauerit
lenitudo gentiũ: tũc omnis iſrael ſaluus fiet.
Beati Hieronymi preſ byten ad Damaſũ papã: ubi explanaruiſionẽ Eſaiæ: qui uidit dũm ſedẽtẽ ſup ſoliũ
excelſu:eãdẽ nõ ut ueteres de deo patre ſed de filii unigeniti gloria ĩ terptãtis. C Epiſtola. LVIII.
I factũ eſtanno quo mortuus eſt Ozias rex: uidi dũm ſedentẽ ſuper thronũ excelſũ & eleuatũ
&c. ‚˖nte ꝗᷓ de uiſione dicamus ptractãdũ uidet᷑: quis ſit Oꝛias. quot anis regnauerit. qui ei ĩ cæx
teris gẽtibus ſunt coeui. Et de pſona quidẽ ſicut in regnoꝶ & pᷣteritoꝶ libris legimus: fuit uir iu
ſtus: & fecit rectũ in cõſpectu domini. ædificãs tẽplũ: & aquæ ductũ fabricãs: offerẽs uaſa: &
oc merito aduerſarios ſuperãs. quodq; maximũ pietatis iudiciũ eſt: habens multos in ſuo perio ꝓphetas.
Hic ꝗᷓdiu uixit Zacharias ſacerdostcognomẽto intelligẽs: placuit deo. & cũ oĩ ueneratiõe delubrũ eius ĩ greſ/
ſus eſt. Poſtꝗᷓ uero Zacharias obiit: uolẽs per ſe offerre donaria: ſacerdotalẽ ordinẽ non tã pie ꝗᷓ audacter ĩua
ſit: & reclamãtibus leuitis & ſacerdotibus cæteris: nõne tu es Ozias rex & nõ ſacerdos audite noluit.ſtatiq; le

pra perfuſus in frõte eſt. iuxta ꝓphetæ uocẽ dicẽtis: ĩple domine facies eoꝶ ignominia. Quã corporis partem

ſacerdos auri lamina ꝓtegebat. quã in Ezechiel dũs iubet Thau litteræ ĩ preſſiõe ſignari. de qua Dauid exul⸗
tauit dicẽs: ſignatũ eſt ſuꝑ nos lumẽ uultus tui dne. In qua Allophylus: procax fũdæ lapidis ictu ĩteriit. Re/
gnauit autẽ Ozias annis ꝗqnquagita duobus: quo tẽpore apud latinos Amulius: apud Athenienſes Agame-
ſtor undecimus ĩperabãt. Poſt cuius mortẽ Eſaias propheta hãc uiſionẽ: quã explanare nitimur: uidit. ideſt
eo ãno quo Romulus romani iperii cõditor natus eſt: ſicut manifeſtũ eſſe poterit iis: qui uoluerit legere tem
porũ librũ: quẽ nos in latinã linguã ex græco ſermone trãſtulimus. Sequit᷑ & factũ eſt ĩ anno quo mortuus
eſt Ozias rex. Vidi dũm ſedẽtem ſi up thronũ excelſũ & eleuatũ. Præmiſſa hiſtoria ſi piritalis ſequit᷑ ĩtellectus
cuius cauſa hiſtoria ipſa replicata eſt. Viuẽte leproſo rege:& quãtũ dat᷑ intelligi:ꝗtũ in ſe eſt ſacerdotiũ diſſi
pãte: Eſaias uiſionẽ uidere nõ potuit. ꝗdiu ille regnũ tenuitĩ Iudæa: ꝓpheta oculos nõ leuauit ad cælũ. Non
ei fũt reſerata cæleſtia: nõ apparuit dñs Sabaoth: nec in myſterio fidei ter ſanctũ nomẽ auditũeſt. Quãdo ue
ro ille mortuus eſt: uniuerſa quæ ſubſeꝗᷓns ſermo mõſtrauit: aperto ſeſe lumine ꝓdiderũt. Tale quiddã & ĩ
Exodo ſcriptũ eſt dũ Pharao uixit: populus iſrael ex luti & lateris palearũq; operepᷣſſus non ſuſpirauit ad do
minũ: dũ ille regnauit: nemo ꝗᷓſiuit deũ patrẽ Abrahã Iſaac & lacob. Quãdo uero ille mortuus eſt:ſuſpiraue
rũt filii iſrael: & ut ſcriptura dicit: & aſcẽdit clamor eoꝶ ad dñm. cum utiq; iuxta hyſtoriã: tũc magis gaudere
debuerũt:& ante ſuſi pirare dũ uiueret Pharao. Ezechiel quoqꝙ; ꝓphetãte Phaltias filius Bãnaiæ occubuit: &
poſt peſſimi ducis interitũ cecidi inqt ſuꝑ faciẽ meã: & clamaui uoce magna & dixi. Heu mihi. heu mihi ado
nai domine:in cõſumationẽ tu facis reliqas iſrael? Si ergo intelligas in Ozia & Pharaone & Phaltia & cæteris
iſtiuſmodi cõtrarias fortitudines: uidebis quomé illis uiuẽtibus nullus noſtrũ uideat aut ſuſpiret: & ĩ pœni
tentiã corruat. Nõ regnet ait apoſtolus peccatũ in mortali ueſtro corpore. Regnante peccato ægyptiis extrui
mus ciuitates: in cinere uerſamur & ſordibus: ꝓ frumẽto paleas: pro ſolida petra luti opera ſectamur. Sequi⸗
tur uidi dominũ ſedentẽ ſuper thronũ excelſũ & eleuatũ. Vidit & Daniel ſedentẽ dũm: ſed no ſuper thronuũ
excelſũ & eleuatũ. Pollicet᷑ & alibi uox diuina dicẽs: ueniã: & ſedebo. & iudicabo populũi ualle Ioſaphat:qd
interpᷣtatur domini iudiciũ. Qui peccatoreſt & mei ſimilis: uidet dominũ ſedentẽ in ualle Ioſaphat:non in
colle: nõ in mõte. ſed in ualle & in ualle iu dicii. Qui uero iuſtus & Hſaiæ ſimilis: uidet illũ ſedentẽ ſi uper thro/
nũ excelſũ & eleuatũ. Vt aũt & aliud inferã qn eũ mẽte pertracto regnare thronis dnationibus angelis: cæte/
riſq; uirtutibus: uideo excelſũ thronũ eius. Quãdo autẽ cõſidero quomõ genus diſpenſet humanũ: & ꝓ no/

ſtra

ingn
acbi
Kinnd
u del
tuc leei
lcbice
perttu,
eigeg;,
ogttrt
Dl
M
tptin
tuwoten
belu
erleti
olniſe
hline
noten
itent

lupſcli
0II.
Leleunm
guieijer
ituirin
uaſra
pphetn,
inint
Ckriua
htigle
Paren
lend,
erit Ne⸗
Ame
Git ik
ertn
mortun
elechu
nnichi
HiNen
nicove
urade⸗
lpr
guen
Lcrros
Lipann
senun
Fet
tthronn
ponnn
tth
scrte
pno

ſtra

ſtra ſalute ſæpe deſcẽdere dicat᷑ ad terras:uideo humilẽ & proximũ terræ thronũ eius. Sequitur:uidi dũm ſe
dentem ſuper thronũ excelſũ & eleuatũ: & plena domus a maieſtate eius: & ſeraphin ſtabãat in circuitu eius.
Quidam ante me tam græci ꝗᷓ latini hũc locũ exponẽtes dominũ ſuperthronũ ſedentẽ: deũ patrẽ & duo ſera
phin: qui ex eadẽ ſubſtatia prædicant᷑ dũm noſtrũ Ieſũ Chriſtũ & ſpiritũ ſanctũ interpᷣtati ſunt. Quorũ ego
auctonitati ꝗᷓuis ſint eruditiſſimi: nõ aſſetio. Multo ſiquidẽ melius eſt: uera ruſtice ꝗᷓ falſa diſerte ꝓferre. ma
xime cũ loannes euãgeliſta in hac eadẽ uiſione nõ deũ patrẽ: ſed Chriſtũ ſcribat eſſe cõſpectũ. Nam cũ de in/
credulitate diceret iudæorũ: ſtatĩ cauſas incredulitatis expoſuit dicẽs. Et ideo nõ poterãt credere in eũ qa dixit
Eſaias: aure audietis & nõ intelligetis: & cernẽtes aſpicietis: & nõ uidebitis. Hocautem dixit: quãdo uidit glo/
riam unigeniti: & teſtificatus eſt de eo. In præſenti uolumine Eſaiæ ab eo qui ſe let in throno iubet᷑: ut dicat.
Aure audietis: & nõ intelligetis. Qui aũt hæc iubet: ut euãgeliſta ĩtelligit: Chriſtus eſt. unde nũc colligit᷑ non
poſſe Seraphin Chriſtũ intelligi: cũ Chriſtus ſit ipſe ꝗ ſedeat. Et licet in actibus apoſtoloꝶ aduerſus iudæos
ĩter ſe diſſidẽtes Paulus dicat: bene ſpiritus ſanctus locutus eſt per Eſaiã ꝓphetã ad pres nros dicẽs. Vade ad
populũ iſtũ: & dic. Aure audietis: & nõ intelligetis. & uidẽtes uidebitis: & non perſpicietis. Incraſſatũ eſtenĩ
cor populi huius: & auribus ſuis grauiter audierũt: & oculos ſuos clauſerunt: ne qñ uideãt oculis: & auribus
audiãt: & corde ĩtelligãt: &cõuertãtur ad me: & ſanẽ illos. mihi tamẽ perſonæ diuerſitas non facit ꝗſtionẽ: cũ
ſciã & Chriſtũ & ſpiritũ ſãctũ unius eſſe ſubſtãtiæ: necalia ſpiritus uerba eſſe ꝗᷓ filii: nec aliud filiũ iuſſiſſe ꝗᷓ
ſpiritũ ſãctũ. Sequit᷑ & plena domus a maieſtate eius. Domus dei quæ ſurſũ eſt:gloria plena conſpicit᷑. hæc
uero quæ deorſũ eſt: neſcio an plena ſit gloria: niſi forte m ſenſũ pſalmiſtæ dicentis: Domini eſt terra & ple
nitudo eius:nos quoq; dicamus: eos eſſe in terra plenos gloria qui poſſint dicere: nos oẽs ex plenitudine eius
accipimus. Iſtã domũ ſapiẽtes mulieres ædificãt: & inſipiẽtes diſſipant manibus. De iſta & Eſaias loquit᷑: &
erit in nouiſſimis diebus pparatus mõs domus dñi in ſummis mõtibus: & eleuabit᷑ ſuper colles. Hæc eſt do/
mus: de qua & alibi ſupradictus Paulus ſacrata uoce teſtat: & Moyſes quidẽ fide is in tota domo eius:quaſi
famulus in teſtimoniũ eoꝶ quæ dicẽda erãt. Chriſtus aũt ut filius ſup domũ eius: cuius domus ſumus nos:
ſi tamẽ prĩcipiũ ſubſtantiæ eius uſq; ad finẽ firmiter teneamus. De hac & ad Timotheũ loquit᷑. hæc aũt ſcri/
bo: ut ſcias quẽadmodũ oporteat te cõuerſari in domo dei quæ eſt eccleſia. Seqtur: & Seraphin ſtabãt in cir/
cuitu eius. ſex alæ uni: & ſexalæ alteri. & duabus ꝗdẽ uelabãt faciẽ: & duabus uelabant pedes: & duabus uola
bant. & clamabãt alter ad alterũ: & dicebãt. Sanctus: ſãctus: ſactus: ds deus ſabaoth: plena eſt uniuerſa ter/
ra gloria eius. Volumus ſcire quæ ſint ſeraphin ſtantia ĩ crcuitu dei: quæ ſex alæ unius: & ſimul adiũctæ. xii.
quomõ duabus uelẽt faciẽ: & duabus pedes: & duabus uolẽt: cũ ſuperius in circuitu dei ſtare dicant᷑: aut quo
mò ſtent in circuitu: cũ duo ſint: & alibi uolẽt. quid ſit illud: qd alter ad alterũ clamitẽt: & ter ſãcti nomẽ ĩge/
minẽt. uel quomõ ſuperius domus plena gloria: & nũc terra eſſe dicat᷑. quæ cũ nõ minimũ puluerẽ moueãt.
& prima ſtatĩ frõte difficultatẽ interpᷣtatiòis obiiciãt: in cõmune dñm depᷣcemur. ut mihi quoq; de altari car/
bo mittat᷑: ut oĩ peccatoꝶ ſorde deterſa: primũ poſſim dei ſacramẽta conſpicere. dehinc enarrare quæ uidero.
Seraphin ſicut ĩ ĩterpᷣtatiõe nominũ hebræorũ inuenimus: ardor aut ĩcẽdiũ aut pᷣncipiũ oris eoꝶ ĩterpᷣ tant᷑.
Quærimus qd ſit hocincẽdiũ. Saluator ait: ignẽ ueni mittere in terrã: & quẽ uolo ut ardeat: duobus diſcipu
lis ꝗbus in itinere dñs ſcripturas aperuerat: a Moyſe & oĩbus ꝓphetis ĩcipiẽs: poſtꝗᷓ reſerati ſunt oculi eoꝶ co
gnoſcẽtes eũ dixerũt ad alterutrũ: nõne cor nr̃m ardẽs erat in nobis: dũ loqret᷑ in uia: & aperiret nobis ſcriptu
ras Et ĩ Deuteronomio deus ipſe ignis ſcribit᷑ eſſecõſumẽs. Et ĩ Ezechiele quoq; a renibus uſq; ad pedes uide
tureſſe igneus: & eloqa dni eloqa caſta: argẽtũ igne examĩatũ: ꝓbatũ terræ: purgatũ ſ. eptuplũ. Et multa alia:
quæ ſi de oĩbus ſctiptis uoluero replicare: plõgũ eſt. ergo qrimus ubi ſit hoc incẽdiũ ſalutare.nulli dubiũ:qn
in ſacris uolumĩbus: ex quoꝶ lectione uniueria hominũ uitia purgant᷑. De eo uero qd ſeqtur: prĩcipiũ oris
eoꝶ: quom poſſit ad ſcripturas referri: uereorne ſi dicere cœperimus: nò tam ĩterptari ꝗᷓ uim ſcripturis ĩfer/⸗
re uideamur. Initiũ oris &cõmunis eloquii & hocoẽ uerbũ qd loqmur: hebræã linguã ex qua uetus teſtamẽ
tũ ſcriptũ eſt: uniuerſa antiqtas tradidit. Poſtꝗᷓ uero in fabncatione turris per offenſã dei linguaꝶ diuerſitas
uel uarietas attributa eſt: tũc ſermonis uarietas in oẽs diſperſa eſt natiões. Igit᷑ & incẽdiũ & initiũ oris in duo/
bus aĩaduertit᷑ teſtamẽtis: quæ circa deũ ſtare nõ mirũ eſt: cũ ꝑ ea dñs ipſe iſcat᷑. Sex alæ uni: & ſex alæ alteri
Victorinus nri. xii. apoſtolos ĩterpᷣtatus eſt. Nos poſſumus &. xii.lapides altaris quos ferrũ nõ tetigit: &. xii
gẽmas ex quibus ſacerdotis inſigne diadema cõſtructũ eſtaccipe: quos & Ezechiel memorat: & Apocalypſis
nõ tacet. quoꝶ ꝗd uerũ ſit: deus uiderit. quid ueriſimile in ſequẽtibus exponemus. Seqtur & duabus ꝗdẽ ue
labãt faciẽ: & duabus uelabãt pedes:& duabus uolabãt. Velabãt faciẽ nõ ſuã: ſed dei. Quis enĩ eius põt ſcire
pncipiũ: qui añ ꝗᷓ iſtũ cõderet mũdũ: ĩ reꝶ fuerit æternitate⸗ Quãdo thronos:dnatiões poteſtates angelos to
tũq; myſteriũ cæleſte cõdiderat?/ Seqtur& duabus uelabantpedes: nõ ſuos:ſed dei.extremũ quippe eius ſcire
ꝗs põt? Quid poſt cõſumationẽ ſæculi ſit futuꝶ? Quid Poſ genus hominũ fuerit iudicatũ: quæ ſequat᷑ ui
ta An rurſũ alia ſit futura terra: & poſt rrãſitionẽ alia rurſũe emẽta: uel alius mũdus ſolq; cõdẽdus ſit? Prio
ra ãnũciate mihi: & in nouiſſimo quæ futura ſũt: & dicã: qa dii eſtis: ut ait Eſaias: ſignificãs neminẽ poſſe qd
ante mudũ fuerit:& qd poſt mũdũ futuꝶ ſi it: enarrare. Et duabus uolabant. Media tm cognoſcimus: quæ ex
ſcripturaꝶ nobis lectione pandũtur. Quãdo mũdus factus ſit: quãdo plaſmatus hõ: qn diluuiũ: quãdo lex
n V. CXXV.,

—

data ſit. ut ex uno homine uniuerſa terrarum ſpatia completa ſint. & ĩ extremo tẽpore dei filius ꝓ noſtra ſa⸗
lute ſũpſerit carnẽ. Cærera uero que diximus: iſta duo ſeraphin in facie pedibuſ. q; texerũt: & clamabãt alter
ad alterũ. pulchre poſitũ eſt alter ad alteꝶ. Quicqd enĩ in ueten legimus teſtamẽto: hoc idẽ in euãgelio repe
rimus. & quod ĩ euãgelio fuerit lectitatu: hoc ex ueteris teſtamẽti auctoritate deducit᷑. nihil ĩ eis diſſonũ: ni
hil diuerſũ eſt. Et dicebãt ſactus ſctũs ſctũs dñs deus ſabaoth. in ambobus teſtamẽtis trinitas p̃dicat᷑. Quod
autẽ ſabaoth & Saluatot nr̃ eſſe dicat᷑: accipe exẽplũ ĩ uigeſimotertio pſalmo. Virtutes quæ dno mĩſtrabãt:
ad cæleſtes alias fortitudines clamabãt: ut pãdant ianuã dno reuertenti. Tollite portas pᷣncipes ur̃as: ſiue ut
aquila ĩterpᷣtat. Attollite portæ capita ur̃a: & ĩtroibit rex gloriæ. Rurſũ ille quẽ indutũ carnecõſi piciũt:nouo
myſterio ſtupefactæ interrogant. Quis eſt iſte rex glo riæ!. Accipiũ tq; reſpõſũ:dns uirtutũ ipſe eſt rex gloriæ.
Quod in hebræo ſcribit᷑:dns ſabaoth.Sciẽdũq; qa ubicũq;. lxx.ĩterpᷣtes dominũ uirtutũ & dũm oĩpotẽtẽ ex
preſſerint: in hebræo ſit poſitũ dominus ſabaoth qd ĩterpᷣtat Aqla dñns militiaꝶ. dñs quoq; ip̃e hic quatuor
lIitterarũ eſt: qd ꝓprie in deo ponit᷑: iod he iod he: ideſt duabus & duabus. ia. quæ duplicata ineffabile illud
& glorioſũ dei nomẽ efficiũt. plena eſt uniuerſa terra gloria eius. Hoc adhuc ſeraphin dicit᷑ de aduẽtu domi/
ni ſaluatoris. quomõ in omnẽ terrã pᷣdicatio illius porrigat᷑: & apoſtoloꝶ ſonus mundi limites penetret. Se/
quit᷑: & eleuatũ eſt ſuplimĩare a uoce qua clamabãt. Legimus ĩ ueteri teſtamẽto ꝙ ſemꝑdñs Moyſi: & Aarõ
ad oſtium tabernaculi ſit locutus. quaſi ante euãgelium necdum eos in ſancta ſãctorum induxerit.ſicut dei
eccleſia poſtea ĩtroducta eſt dicẽs: ĩtroduxit me rex in cubiculũ ſuũ. Quãdo ergo dñs noſter deſcenditad ter
ras ſupliminare illud: ideſt quaſi quoddã obſtaculũ: per qd ĩtrare cupiẽtibus gẽtibus nõ permittebat᷑: ſubla
tũ eſt. & uniuerſus hic mundus fumo ĩpletus eſt: ideſt gloria dei. Vbi autẽ in latino eleuatũ legimus in græco
ſublatũ ponit᷑.ſed ꝗa uerbi ambiguitas utroq; mõ ĩterpᷣtari põt: nñ eleuatũ eſt ĩterpᷣ̃tati ſũt: ꝓ ablato. & do/
mus ĩpleta eſt fumo. deus ut ſupra diximus ignis eſt. & hic cũ in Syna mõte deſcẽdiſſet ad Moyſẽ: ad aduen
tũ eius uidebãtur lãpades diſcurrẽtes. & plenus oĩs mõs fumo: undeĩ pſalmis dicit᷑: qui tãgit mõtes & fumi/

ãt. Ex igne ergo qm totã ſubſtãtiã cape nõ poſſumus: leuior ꝗᷓdã in uniuerſũ mũdũ: & utita dicã rariorfu
gat. KX igne elgo ꝗ P

mi natura diſpgit᷑: ꝗᷓ nos capiẽtes dicamus: ex parte cognoſcimus: & ex parte ꝓphetamus: & nũcuidemus p
ſpeculũ ĩ enygmate. Et Seraphin ſtabãt ĩ circuitu eius. ſex alæ uni: & ſex alæ alteri. Quidã græcoꝶ in ſcriptu
ris apprime eruditus: Seraphin uirtutes quaſdã ĩ cælis eſſe expoſuit: quæ an tribunal dei exñtes laudẽt eũ: &
in diuerſa miniſteria mittant. maxĩeq; ad eos ꝗ purgatiõe indigẽt. & ob priſtina peccata aliqᷓ ex parte ſi uppli/
ciis purgari merent᷑. Quod aũt ſublatũ eſt inqt ſi uphimiare: & domus ĩpleta eſt fumo: ſignũ eſttẽpli iudaici
deſtruẽdi:& ĩcẽdẽdæ uniuerſæ hieruſalẽ: quã uidemus nũc deſtructã. Nõnulli uero in ſu pioribus cõſentien
tes: ĩ extrema partediſſẽtiũt. Na ſuplimĩare ſublatũ illo tẽpore pᷣdicãt: quãdo uelũ tẽpli ſciſſũ eſt: & uniuer/
ſa domus iſrael erroris nubecõfuſa. qñ lIoſephus refert ſacerdotes ex aditis tẽpli uirtutũ cæleſtiũ audiſſe uo/
cẽ. Trãſeamus ex his ſedibus. Eſt uir qdã a quo ego plura didiciſſe me gaudeo: & qui hebræũ ſermonẽ ita eli
mauerit: ut ĩter ſcribas eoꝶ Chaldæus æſtimet᷑.is lõge alia uia ĩgreſſus eſt. Ait enĩ nullũ ꝓphetaꝶ extra Eſaiã
uixiſſe Seraphin circa deũ ſtãtia. & ipſa ne quidẽ Seraphin alibi lectitari. Dehinc cõſumatiõis & captiuitatis
hieruſalẽ: quæ ſub Nabuchodonoſor facta eſt:ſignũ eſſe pᷣmiſſũ.Ab Ozia quippe ſub quo ꝓphetare orſusẽ
uſq; ad Sedechiã qui extremus regnauit: & qui cæcus in babylonẽ ductus eſt:fuiſſe reges. xi. &. xii. Gedoliã:
quẽ cõſtituerat rex babylonis ſi upꝑ terrã: quẽ ĩterfecit Iſmael filius Nathanael ĩter medias epulas: reliqaꝶ pa/
triæ parricida & has eſſe. xii. alas: e ꝗbus quatuor faciẽ ſuã uelẽt. ſicut ĩ nõnullis exẽplaribus ĩuenit᷑ :quatuor
uolẽt:quatuor pedes cõtegant. Ex his quippe. xii. regibus quatuor tm iuſtos fuiſſe: Oziã: Ioathã: Exechiã: &
Ioſiã:q ſublimes pꝑ ſingulas captiuitates audeãt glorificare deu: dicẽtes. Sãctus ſctũs ſctũs dũs deus ſabaoth.
reliquos uero ꝓpter peccata ſua uelare faciẽ. & alios ꝗ in captiuitatẽ ducti ſũt: pedũ uelare ueſtigia. Suplimi/
nare uero ſublatũ: & domũ ipletã fumo ſicut ſi Upradivimuis:euerſ ionẽ hieruſalẽ & ĩcẽdiũ tẽpli expoſuit. Et
quia ſemel eius cœpi referre ſẽtẽtiã: etiã ea quæ necdũ a me ſũt tacta cõtigamus. Forcipẽ de qua altaris carbo
cõprehẽſus eſt: & labia purgata: ꝓpriã Eſaiæ aſſeruit paſſionẽ: ꝗ ſub Manaſſe ĩterfectus eſt rege. & tũc uero
purga uns labiis dixit ad dũm. Ecce ego:mitte me. & dixit: o miſer ego:qm cõpũctus ſũ:donec Oꝛzias uiuit.nõ
intelligis o Eſaia eſſe te miſeꝶ: nõ copũgeris: nõ moueris. ſed qũ ille mortuus eſt:tũcaiĩaduertis nõ mũda ha/
bere te labia: tũc indignũ te eſſe cognoſcis uiſione dei. Vtinã aũt & ego cõpungar: & poſt cõpũctionẽ dei pdi/
catione dignus efficiar. ꝗa cũ ſim hõ:& nõ mũda labia habeã: & in medio quoq; populi ĩmũda labia habẽtis
habitẽ. Eſaias ut iuſtus tm in ſermone peccauerat:ideo ſola labia habebat ĩmuda:non cõſciẽtiam. Ego uero
qa & oculis uideo ad cõcupiſcẽdũ: & manu ſcãdalizor & pede: & oĩum mẽbroꝶ parte delinquo: habeo oĩa i
mũda. & qa ſemel ſpiritu baptizatus rurſũ tunicã pollui:ſecũdi baptiſmatis Chriſti purgatiõe:ideſt ignis in
digeo. nõ ſũt ut qdã putãt in ſcripturis uerba ſi implicia: plurimũ in his abſcõditũ ẽ. Aliud Ir̃a: aliud myſticus
fmo ſignificat. Ecce dus in euãgelio cingit lintheo: peluẽ ad lauãdũ pedes diſcipuloꝶ p̃parat: ſerui fũgit᷑ mi
niſterio. eſto ut doceat humilitatẽ: ut nobis inuicẽ miniſtremus: nõ abnuo:nõ recuſo. Quid eſt qd Petro re/
cuſanti dicit: niſi lauero pedes tuos nõ habebis partẽ mecũ:? Etille reſpõdit: domine non ſolum pedes: ſed &/
manus & caput? Aſcenſurus ergo dominus ad cælũ quia apoſtoli ut homines terræ inſiſtentes adhuc habe⸗
bant peccatoꝶ ſordibus pedes pollutos: uelut eos a delictis penitus liberare: ut eis poſſit ꝓphetalis ſermo cõ/
gruere

=

–☛ S.

= ⏑u☛ —

oſtut,
ditl
u
rdi
. ſiue lt
itnotg
gloir.
dotitie
gutuot
dlell
du Loni⸗
etrt
Ari
ſiance
cital tel
atſab
ingen
to. Ald
dade
Kkun
irnort
emun
nſanpe
liten
eluppl/
liuci
ſenneen
uniuer/
Meoo⸗
nindi
tmllii
ptuins
reolti
Gelhli
igr
gumon
Mid
uoth.
Pini
it.
cubo
ſcvero
witn
icnhia
iſt
abens
o leto
woin

gruere:ꝗᷓ ſpecioſi pedes euangelizantiũ pacẽ & imitari ualeant eccleſiæ uerba dicentis: laui pedes meos:quõ in
quinabo illos? Vt etiã ſiq; poſt reſurrectionẽ dñi: poſtea his adhæſerit puluis: in impiã eũ excutiãt ciuitatẽ:
in teſtimoniũ laboris ꝙ eo uſq; pro oĩum ſalute cõtenderint:facti iudæis & iudæi: gentibus ut gentiles: ut eti/
am propria ueſtigia aliqua ex parte polluerint. Igit ut ad ꝓpoſitũ reuertamur: ſicuti apoſtoli purgatione ĩdi/
gebant pedũ:ſic quia Eſaias tm in ſermone peccauerat: labia habebat ĩmunda. & quantum ego arbitror: quia
Oꝛziam in tẽplum irruentẽ nõ corripuerat:nec iuxta Heliæ exemplũ libera uoce ĩpium deſignarat: labia habe-
bat ĩmunda. In medio quoq; populi ĩmunda labia habentis habitẽ. Eſaias qui cõpunctus eſt: & ſe miſerũ cõ
teſtat᷑: purgatione dignus efficit᷑. populus uero nõ ſolũ nõ agens pœnitentia: ſed neſciens quidem quia labia
habebat ĩmunda: purgationis remediũ nõ meret᷑. Prouidendũ igit᷑K ſub hoc exẽplo nõ ſolũ utipſi ſimus iuſti:
ſed nec cũ peccatoribus moremur: quia & hocin peccati ac miſeriæ parte ducit ppheta. Sequit: & regẽ dũm ſa
baoth ego uidi. Aiunt iudæi Eſaiã a maioribus ſuis iccirco ĩterẽptũ: quia cũ Moyſes poſteriora dei uiderit:hic
dnm ſabaoth oculis carnalibus uidiſſe ſe ſcribat. ſup hocdeo dicente: nemo faciẽ meã uidebit: & uiuet. Quos
interrogemus quò ſe deus in lege aliis prophetis in uiſione & ſõno dicat oſtendi: Moyſi uero facie ad faciem
colloqui. & quò ſtet illa ſnĩa: nemo faciẽ meã uidebit & uiuet:cũ facie ad faciẽ ſe ad Moyſem locutũ eſſe fatea/
tur. Reſpõdebũt utiq; iuxta poſſibilitatẽ humanã deũ uiſũ:nõ uteſt:ſed utuoluit ſe uideri Quibus & nos di
cimus eodẽ modo ab Eſaia eſſe uiſũ:reſtãte ſũma:ut Moyſes deũ aut uiderit aut nõ uiderit. Si uidit:uidit er/
go & Eſaias:qui uidiſſe ſe dicẽs ĩpie eſt ĩterfectus a norK A deus uideri põt. Si nõ uidit: ĩterficite & Moyſẽ cũ
Eſaia: qa eiuſdẽ mẽdacii reus eſt. dicẽs ſe uidiſſe eũ qui uideri nõ põt. Quæcũq; in expoſitionẽ eius loci ſuper
Moyſẽ habuerit ĩtellectũ: etiã nos ad Eſaiæ tẽperabimus uiſionẽ. Sequit᷑ & miſſũ eſtad meunũ de ſeraphin:
& manu ſua habebat carbonẽ: quẽ forcipe ſũpſeratde altani: & tetigit os meũ & dixit. Ece tetigit hic labia tua:
& aſtulit iniqtates tuas: & peccata tua purgauit. Secundũ oẽs editiões quas ſupra expoſuimus: ſiue duo teſta/
mẽta intelligere uolueris: ſiue aliqᷓs apparitrices in cæleſtibus uirtutes: ſiue ĩ ſignũ captiuitatis futuræ: umbrã
quãdã ueritatis futuræ p̃figuratã: nũcaccipe ſeraphin. Nos quia pᷣmã ſnĩam ſequimur: euãgelicũ teſtamẽtũ
miſſũ aſſerimus ad ꝓphetã: ꝙ hñs in ſe utraq; mãdata: ideſt & ſua & ueteris teſtamẽti ignitũ ſermonẽ dei du/
plici p̃ceptoꝶ acie cõprehẽdit: & tactis labiis qcqd fuerir ignorãtiæ: hoc ſiqdẽ nos labia ĩterpretamur ĩmunda
purgationis ſuæ pepulit ueritate. Hãc forcipẽ Iacob in ſchala cõſpicit. hic eſt gladius bis acutus. hæc duo mi/
nuta quæ mulier mittit in dona dei. hic ſtater duos denarios hns qui in ore piſcis reptus:pro dño & Petro red
dit᷑hac qui duplici unionis retiner uirtute: carbo cõprehẽſus mittit᷑ ad ꝓphetaã: quẽ & in. cxix. pſalmo cũ pro
pheta deũ rogaret dicens: dne libera aſam meãa labiis iniqs: & a lingua doloſa: & poſt interrogationẽ ſpũs ſã/
cti: qd det tibi: aut qd apponat᷑ tibi ad linguã doloſã: Dictũ eſt: ſagittæ potẽtis acutæ cũ carbonibus deſolato
riis: ſcimus ꝓphetæ eſſe cõceſſũ. Vere qppe deſolatorius carbo: qui linguã purã faciat a peccato:pmo diuinus
eſt. de quo & in Eſaia dicit᷑. habes carbones ignis: ſedebis ſupꝑ eos. hi erũt tibi ĩ adiutoriũ. Sequit᷑: & audiui uo
cẽ dni dicẽtis: quẽ mittã. Et quis ibit ad populũ iſtũ:? Et dixi: ecce ego.mitte me.Et ait:uade & dic populo hu/
ic. Aure audietis: & nõ ĩtelligetis. Interrogãtis ſũt uerba dmi: nõ iubẽtis quẽ debeat mittere: & qs iturus ſit ad
populũ. Cui facilis ꝓpheta rndit: ecce ego. mitte me. Et poſt pollicitationẽiubet᷑: ut dicat: uade & dic populo
huic: aure audietis & nõ ĩtelligetis. & cernẽtes aſpicietis & nõ uidebitis: & cætera quæ ipſius ꝓphetiæ ſermo cõ/
texuit. Audiui ego ĩ hoc loco nõ paruã hebræi mei diſputationẽ. cuius pauca ponã ut ſẽſũ hoĩs aduertas. Aie
bat de Moyſe & Eſaia: ꝗs melius fecerit reqramus. Vtrũ ne Moyſes: qui cũa deo mitteret᷑ ad populũ ait: p̃cor
dñe nõ ſũdignus. & rurſũ puide aliũ quẽ mittas. An Eſaias: qui cũ nõ fuiſſet electus ultro ſe obtulit dicẽs: ec/
ceego. mitte me. nec ignoro dicebat periculoſũeſſe de ſctoꝶ meritis diſputare. & aliqd uel minus uel plus diſ
ſerere uelle de eo: quẽ ds coronauit. ſed quia ipſedixit: quærite & ĩuenietis: pulſate & apiet᷑ uobis:etiã nos nõ
utde aliquo detrahamus: ſed ut ſcripturæ ſenſũ ſciẽtes: ad eius nos dirigamus exiphalcbemus ĩquirere:qd
põt facere quæſtionẽ. Qui Moyſi ĩquit aſſertoreſt: humilitatẽ eius prædicat ac mãſuetudinẽ. ꝙ ſe ĩdignũ iu/
dicans miniſterio dei maior effectus ſit. Eſaias uero quia ultro ſe obtulit: ĩ cipiẽs ꝓphetare a maledictis cœpit:
aure audietis: & nõ ĩtelligetis: &. Ob qd inde multa mala ppeſſus: & ab oĩ populo pro inſano habitus: cũ ite
rũ ei uoxdiuina dixiſſet ma:ſcnc, quid ſuperiori facilitate ſeipſũ offerẽs ptuliſſet: nõ ait ecce ego. mitte me.
ſed interrogauit quid illud eſſet: quod clamare deberet. Et dixi. Quid clamabo? Cui ſimile eſt illud in Hiere/
mia. Accipe calicẽ uini meri huius de manu mea: & potionabis oẽs gentes ad quas ego te mittã: & bibẽt: & uo/
mẽt: & ĩſaniẽt: & cadẽt a facie gladii: quẽ mittã in medio eoꝶ. Quod cũ audiſſet ꝓpheta:nõ renuit nõ ſᷣm exẽ/
plum Moyſi dixit: præcordiñe non ſũ dignus & prouide aliũ quẽ mittas. ſed amator populi ſui: & putãs quia
ex potu calicis inimicæ gentis interficerentur: & ruerẽt: calicem meri libenter accepit: non intelligens in omni
bus gentibus etiam Hieruſalẽ comprehendi. Danic, inter cæteras nationes & accepi ait calicem de manu do/
mini & potionaui omnes gentes ad quas miſit me dñs. & Hieruſalem & ciuitates iuda: & reges eius & princi/
pes eius ad ponendas eas in deſolationem: & in inuium & ſibilationem. pro qua prophetia licet in plæriſq; co
dicibus ordo ſit peruerſi us: quid in alio loco dicat auſculta. Seduxiſti me domine & ſeductus ſum. tenuiſti me
& poſuiſti. factus ſum in deriſum. tota die exiui in ſubſannationem. Et econtrario qui aſſertor eſt Eſaiæ dice
bat: illa profert: prophetam non tam ſuo merito ꝗᷓ miſericordia dei confiſum: poſtquam a Seraphin audie/
.Ccxxvi.

Gen

47

rit: ecce tetigit hic labia tua: & abſtulit iniquitates tuas: & peccata tua purgauit: ocio noluiſſe torpere. & ultro
mĩſteriũ S ꝗᷓſi a pctĩs libeꝶe: ⁊elo ſe obtuliſſe fidei. Moyſes uero qa ſæcularibus eruditus fuerat diſciplinis:
& ĩterfecto ægyptio cõſcia eius aliꝗᷓ ex parte ſorduerat: unde & uox ad eũ de rubo facta ſit dicens: ne acceſſeris
huc: ſolue calciamẽta de pedibus tuis. locus enĩ in quo ſtas: terra ſãcta eſt: & ſcierit ſibi aduerſus magos aduer
ſus Pharaonẽ peſſimũ regẽ futuꝶ eſſe certamẽ: ſe excuſaſſe dicentẽ: pcor dne nõ ſũ dignus: pro quo in hebræo
legit᷑: nõ habeo labia circũciſa. lx. ĩterpretibus potius qddixi uerbum de uerbo expᷣmentibus. Ex quo mani-
feſte poſſit ĩtelligi Eſaiã recte poſt circũciſa labia in dei ſe obtuliſſe miſteriũ: & Moyſẽ adhuc ĩcircũciſis labiis
tã grãde mĩſteriu recuſaſſe. Aure audietis & nõĩ telligetis: & cernentes aſpicitis & nõ uidebitis. totus hic locus
ſicut Saluator dicit in euãgelio: ad id ꝑtinet tp̃s: quo ipſe eſt dignatus deſcendere ad terras: & ſigna iudæis nõ
ĩtelligentibus p etrauit. Et qmuſq; ad finẽ capituli explanatio multiplex ſequit᷑: & excipiẽtis iã explicuimus
cæras: hucuſq; dictaſſe ſufſiciat. ꝗa & oro quæ nõ ꝓprie manus ſtilo expolit: cũ ꝑ ſe ĩculta eſt: tũ multo mole
ſtior fit: ſi tædiũ ſui ꝓlixitate cõgeminet: & oculoꝶ dolore cruciati auribus tm ſtudeamus & lingua.

. ¶ Eiuſdẽ ad eundẽ DHamaſũ papã de Seraphin & calculo:ubi exponit qd ſequit᷑ in eodẽ diuerſos ĩ terp retes Eſa

i. c. Et miſſũ eſt ad me unũ de ſeraphin: & in manu eius calculus: & tetigit os meũ: & reliqua de eodeẽæ.
2 Eptuaginta:& miſſũ eſt ad meunũ de ſeraphin. Aqla & Theodotion: & uolauit ad me unũ de ſera
+ phin. Quotidie ad nos mittit᷑ ſeraphin: quotidie ĩgemiſcẽtiũ atq; dicentiũ: O miſer ego qm cõpun
ctus ſũ:ora purgant.& cũ a peccatis fuerint liberati:pᷣparant ſe mĩſterio dei. Quod auũt cæteri ĩterpᷣ/
es qd ꝓmiſſũ eſſe uolare dixerint: ĩtellige uelocẽ diuini ſermonis aduentũ ſuper eos: qui digni ſocietate illius
iudicant᷑. In gũñe quoq; diuerſitas eſt. Septuaginta Agla & Theodotiõ: ſeraphin neutro gñe trãſtulerũt.Sym
machus malalin. Ner putandũ ſexũ eſſe in uirtutibus dei:cũ etiã ipſe ſpũs ſãctus ſᷣm ꝓprietates linguæ he
brææ fœmineo gũe pferat ruha: græcæ neutro To εοααπ latine maſculino gñe ſpũs. Ex quointelligendũ eſt
qñde ſupioribus diſputat᷑: & maſculinũ aliqd ſeu feæmininũ ponit᷑: nõ tã ſexũ ſignificari: ꝗᷓ idioma ſonare li
guæ. Siqdẽ ipſe deus ĩuiſibilis & ĩcorruptibilis oĩbus pene linguis ꝓfert᷑ gũe maſculino: cũĩ eũ nõ cadat ſexus
Iloꝶ quoq; pius licet attamẽ coarguẽdus error eſt: q in or̃onibus & oblatiõibus ſuis audẽt dicere: qui ſedes ſu
per cherubin & ſeraphin. Nã & ſup cherubin ſedere deũ ſcriptũ eſt: ut ibi: qui ſedes ſupcherubin oſtẽdere. Su
per ſeraphin uero ſedere deũ: nulla ſcriptura cõmemorat. & nec ipſa ꝗdẽ ſeraphin circa deũ ſtãtia excepto pnti
loco ĩ ſcripturis ſanctis oĩbus ĩuenimus. Septuaginta & in manu habebat carbonẽ: quẽ forcipe accepat de alta
ti: & tetigit os meuũ. Theodotion: & in manu eius calculus in forcipe: quẽ accepat de altari: & tetigit os meum.
Symmachus: & in manu eius calculus in forcipibus: quẽ tuleratde altari: & detulit ad os meũ. Quantũ ad hi
ſtoriã ptinet: uidet᷑ deus ſedere in tẽplo hieruſalẽ: & an eũ de altari ſm. lxx. ad Eſaiã earbo deferri. de altari ue/
ro ſiue ĩcenſi ſiue holocauſtoꝶ. Quãtũ aũt ad myſticos ĩtellectus ille ei ignis mittit᷑: quẽ Hieremias ferre non
poterat. Qui cũ aĩæ nr̃æ archana penetrarit: ita nos diſſoluit:ita a ueteri hoĩe in nouũ excoqt:ut in illã uocem
poſſumus erũpere: uiuo aũt iã nõ ego: ſed gra dei quæ in me eſt. forcipes quoq; m ĩterpretes cæteros: licet in
ſacerdotali ſemꝑ ſupellectile fuerint: diuerſas gr̃as debemus accipe:qbus multifarie & multis modis oliĩ deus
pr̃ibus nr̃is locutus eſt in prophetis. qa in hebræo pro carbbne akulds legit᷑.cæteris quoq; ſuꝑ hoc cõſonan/
tibus uidet᷑ mihi ſermo diuinus calculi appellatione ſignari. Sicut eniĩ calculus genus eſt lapidis duriſſimi &
rotundi & oĩ puritate leuiſſimi: ita ſermo dei: qui neq; hæreticoꝶ neq; oĩum aduerſarioꝶ põt cõtradictiõibus
cedere calculus dicit᷑. De hoc calculo Sephora ſuũ filiũ circũcidit. & Ieſus populũ purgata uitiis. & in Apoca/
lypſi dñs pollicet᷑ uineẽtibus: ut accipiãt calculũ: & ſcribat ſup eũ nomẽ nouũ. Vident᷑ aũt mihi &. kæx. in eo ꝙ
antea trãſtulerũt: idẽ ſenſiſſe qd cæteri avopa qppe quẽ nos carbũculum ĩterpretamur: genus lapidis fulgidi
atq; nitẽtis: quẽ etiã in. xii. lapidibus ſĩuenimus. Siue igit᷑ calculũ ſiue carbunculũ lapidẽ accipimus in calculo
diuini ſermonis ueritas & rigor: in carbũculo lucẽs doctrina & manifeſta mõſtrat᷑. Eloqa eni dni eloqa caſta:
argentũ igne ꝓbatũ terræ: purgatũ ſeptuplũ. Et alibi:mãdatũ dni lucidũ illuminans oculos. Quod aũt ait in
manu hẽbat carbonẽ: manũ ĩtelligamus opationẽ. ut ibi in manu linguæ mors & uita. & in pſalmo: cadẽt in
manu gladii. Aut certeuere manus apparuit: ut ꝑ ſimilitudinẽ humanæ formædũ manus cernit᷑ porrigentis:
ꝓpheta nõ timeat:iuxta qd& ipſũ deũ & angelos ſe in humanas uidimus mutaſſe formas: ut metus uidenti/
bus demeret᷑. Septuaginta: & dixit ecce tetigit hic labia tua: & aufert iniqtates tuas: & peccata tua purgat. Aq/
la:ecce tetigit hic labia tua: & recedet iniqtas tua: & peccatũ tuũ propitiabit᷑ Cæteri ĩterpᷣtes in Aqlæ uerba con
ſentiũt. Primũ neceſſe eſt ut labia nr̃a tangant᷑: deinde cũ tacta fuerĩt: fuget iniquitas: & cũ iniqtas fuerit effu
gata ꝓpiciet᷑ dus: quia apud ipſũ eſt ꝓpiciatio & ſm apoſtolũ. Ipſe eſt ꝓpiciatio ꝓ peccatis niis. Purgatis aũt
peccatis nris audiemus uocẽ dñi dicẽtis: quẽ mittã Et reſpõdebimus. ecce ego: mitte me. Septuaginta: & audi
ui uocẽ dñi dicentis: quẽ mittã: & quis ibis ad populũ iſtũ? Aꝗla Theodotion & Symmachus: & audiui uocẽ
dicentis: quẽ mittã Et qs ibit nobis De cõparatione Eſaiæ & Moyſi quomodo alius miniſterium recuſarit.
alius ultro ſe offerens dura perpeſſus ſit in alio loco diſputauimus: ſed ne uideremur aliquid præteriſſe eorũ:
quaſi iudæi deutron uocant uel deutroſis: & in quibus uniuerſam ſcientiam ponunt: nunc breuiterillud at/
tin gamus: quare in hebræo ſit poſitũ. & ꝗs ibit nobis? Sicut enim in geneſi dicit᷑: faciamus hoĩem ad imagi
nẽ & ſimilitudinẽ nr̃am: ita & hoc puto dictũ & ꝗs ibit nobis? Nobis aut ꝗbus aliis exiſtimandũ eſt: niſipfi &

iæ.

ll
ns
ellers
Ade
ebrrn
man’
lbi
. boans
1s h
imus
mole

teEe

lelen
cpun
nirerd
eillu
tn
gueſe
ndüͤet
narel
tſenn
“
ene
wopet
deala
eum,
Ahi
iueö
enon
en
icetin
lchen
onnn
lind
öbbus
woa
neog
lci
ulo
ale
Atin
len
em⸗
lenn⸗
14/
ac
tect
vuit
ud
ut
lun
wii
div

nig

i

filio & ſpũi ſctõ/ Quibus uadit quicũq; eoꝶ obſeqtur uolũtati. Et in eo qdẽ ꝙ unius loꝗ̃ntis perſona pponit᷑
diuinitatis eſt unitas. In eo uero ꝙ dicit᷑ nobis:pſonaꝶ diuerſitas ĩdicat᷑. Legimus in cãticis cãticoꝶ uocẽ ſpon
ſi dicẽtis ad ſponſa: ſurge ueni ꝓxima mea: ſponſa mea: colũba mea: quia ecce hyems trãſiit: pluuia abiit ſibi.
Quãdo enĩ aĩa in cogitatiõe trãquillitatẽ ſentit.qũ ſupra petrã fundata eſt: & fides eius alta radice fixa ẽ:tuni/
uerſi tentationũ fluctus ſibi ptranſeũt: & ei nõ ptranſeunt: qui tentat᷑. Notandũ aũt quõ ad id qd dus dixe/
rat:quẽ mittã: & ꝗs ibit nobis? Propheta ex parte riderit. ecce ego: mitte me. & de ſeqᷓnti tacuerit.ĩ telligẽs nul
lũ hoĩem dignũ eſſe qui deo pgeret. & oẽ iter ſuũ eius faceret eſſe qui mitteret: quã humilitatẽ dns aduertens:
ꝙ ſe ſeqᷓndi putaret ĩdignũ: ĩperauit ſeꝗᷓntia dicẽs. Vade. Septuagita & dixit ego ſũ: mitte me. Aqla & Theo

dotion:ecce adſũ: mitte me.S ymmachus:ecce mitte me. deus qui uocat ea quæ nõ ſũt quaſi ſint:& qui dixit.

ego ſũ:qui ſũ. Et alibi: qui eſt miſit me: quoſcũq; uocauerit: ſtati facit ſubſiſtere. qd ſatis claret exẽplis in ui⸗/
uẽte Matthæo euageliſta: & in Lazaro quatriduano iã mortuo: qui ſtati ut ſũt uocati adno: & ille ſepulchrũ
auaritiæ reliꝗt: & ille ſuetæ mortis. Quoniã oĩa quæ abſq; eo ſũt:nõ ſunt. Vnde ꝓpheta purgatus auitiis au/
ſus eſt dicere: ecce ego ſũ.licet in latinis codicibus ppter interpretũ uarietatẽ ſũ nõ ſit appoſitũ. Quidã obſer/

uandũ putãt:ad quos ꝓphetas mittẽtis aut miſſi ſermo dicat᷑: qd eſt græcæ apoſtolus. Et hãc eſſe differentiã

uolũt: ut quicũq; mittant᷑: & pphetæ ſint: pariter & apoſtoli. ad quos uero mittentis ſermo nõ ponit᷑: tm pro
phetæ ſint. quod ego ſuperfluum puto. Et quia ſemel ad tractatũ iſtius uocabuli uenimus:ſciẽdũ: S yleã col
legam Pauli lingua hebræa apoſtolũ dici: qui cũ eo nonnullas epiſtolas ſcribit. Et uitioſe Siluanus legit᷑ pro
Sylea:cũ Siluanũ in apoſtoloꝶ actibus nõ legamus. .

Hieronymus ad Euagriuũ preſ byteꝶ de Melchiſedech reprehendẽs eos qui putabãt illũ uel angelũ fuiſſe uel

ſpiritũ: ſcilicet docens illũ m ueteres interpretes hominẽ & regẽ fuiſſe: qui typũ ſacerdotii geſſerit ſaluatoris:

& ſm hebræos Sem fuiſſe primogenitus Noe: exponens etiam quod eo ſcribitur geneſis decimoſexto: apud

poſtolum ad hebræos. vii. c. Epiſtola. LK.
Iſiſti uolumẽ mihi a vovuOV&Aα1”ä ideſt ſine titulo: & neſcio utrũ tu de titulo nomen
ſubtraxeris: an ille qui ſcripſit: ut ꝑpiculũ fugeret diſputaãdi: auctorẽ noluerit cõfiteri.quod cũ le
giſſe: ĩtellexi famoſiſſimã ꝗſtionẽ ſup põtifice melchiſedech: illuc plurimis argumẽtis eſſe pdu/
ctã: ut docere conatus ſit:eũ ꝗ bñdixerit tãto pfiarchæ diuinioris naturæ fuiſſe. necde hoĩbus æſti
ũ. Et all extremũ auſus eſt dicere ſpm ſctm occurriſſe Abranæ: & ipſũ eſſe qui ſub hoĩs figura uiſus ſit.
Quõ aũt ſpũs ſactus panẽ uinũq; ptulerit:& decimas pᷣdæ quas Abrahã uictis quatuor regibus reportaret: ac
cepit: oĩno tangere noluit. petiſq; ut ꝗd mihi uel de ſcriptore uel de ꝗᷓſtione uideat᷑ rñdeam. Fateor uolui diſſi
mulare ſniam: nec me piculoſo miſcere tractatui. in quo quodcũq; dixiſſẽ: rephẽſores habiturus forẽ. Sed rur
ſũcũ epiſtolã legerẽ: & ĩueniſſẽ extrema pagella miris me obteſtationibus adiuratũ ne ſpernerẽ peccatorẽ: re⸗
uolui ueteꝶ libros: ut uiderẽ qd ſinguli dicerẽt: & tibi quaſi de multoꝶ cõſilio rũderẽ: ſtatiq; in frõte geneſeos
pᷣmã homeliaꝶ Origenis repperi ſcriptã de Melchiſedech: in qua multiplici ſermõe diſputãs illuc deuolutus
eſt: ut eũ angelũ diceret. Iiſdẽq; pene argumentis ꝗbus ſcriptor tuus de ſpᷣu ſctõ: ille de ſupnis uirtutibus ẽ lo/

cutus.trãſiui ad Didymũ ſectatorẽ eius:& uidi hoĩem pedibus in magr̃i iſſe ſnſam. uerti me ad Hippolytum

Herenæũ Euſebiũ Cæſarieñ. & Emiſenũ Apollinarẽ quoq; & nrjm Euſtachiũ: qui pᷣmus antiochenæ eccleſiæ

—— — — . .„*

epᷣs cõtra Arriũ clariſſima tuba bellicũ cãticũcecinit. & dephendi hoꝶ oĩum opiniones diuerſis argumẽtatio/
nibus ac diuerticulis ad unũ cõpitũ pueniſſe: ut dicerẽt Melchiſedech hoĩem fuiſſe ac chananeũ: regem urbis

Hlieroſolymæ quæ pᷣmũ ſalẽ: poſtea hiebus: ad extremũ hieruſalẽ appellata ſit. nec miꝶ eſſe ſi ſacerdos dei al/

tiſſimi deſcribat᷑ abſ. q; circũciſione & legalibus cerimoniis & gñe Aarõ: cũ Abel quoq; & Enoch & Noe placue

rint deo: & uictimas obtulerint. & in Iob uolumie legimus: ꝙ ipe & oblator muneꝶ fuerit: & ſacerdos: & quo

tidie pro filiis ſuis hoſtias ĩmolarit. & aiũt ipſũ quoq; lob non fuiſſede gne Leui: ſed de ſtirpe Eſau:licet aliud
hebræi autumẽt. Quõ auũt Noe ĩebriatus in domo ſua & nudatus atq; deriſus a meridiano filio typũ ſaluato/
ris pbuit: & Chan populi iudæoꝶ: Sãpſon quoq; amator meretricis & paupis Dalidæ multo plures hoſtium
mortuus ꝗᷓ uiuus occiderit: ut Xpi expᷣmeret paſſionẽ: oẽſq; pene ſãcti & priarchæ & ꝓphetæ in aliqua re figu
rã exp̃ſſerint ſaluatoris. Sic & Melchiſedech eo ꝙ chananeus fuerit: & nõ de gnñe iudeoꝶ in typũ pceſſiſſe ſacer

dotis filii dei: de quo dicit᷑ in cẽteſimo nono pſalmo. Tues ſacerdos in æternũ ſᷣm ordinẽ Melchiſedech. Ordi

dinẽ aũt eius multis modis ĩterpᷣtant᷑: ꝙ ſolus & rex fuerit & ſacerdos: & añ circũciſiõem fũctus ſacerdotio. ut
nõ gẽtes ex iudæis: ſed iudæi a gẽtibus ſacerdotiũ acceperit: neq; unctus oleo ſacerdotali ut Moyſi pcepta cõſti
tuũt: ſed oleo exultatiõis & fidei puritate. neq; carnis & ſãguis uictimas ĩmolauerit: & brutoꝶ aĩaliũ exta:ideſt
ꝗqcqd ſuꝑ eſcã eſt ſuſcepit:ſed pane & uino ſimplici puroq; ſacrificio Aps dedicauerit ſacrjm: & multa alia quæ
epiſtolæ breuitas nõ recipit. Præterea plenius eẽ tractatũ in epiſtola ad hebræos: quã oẽs græci recipiũt: & no/
nulli latinoꝶ: ꝙ iſte Melchiſedech: ideſt rex iuſtus rex fuerit Salẽ: ideſt rex pacis ſine pre: ſine mre. Et quò hoc
ĩtelligẽdũ ſit: uno ſtati uerbo explicare poſſumus agenealogicos:ideſt ſine genealogia. nõ ꝙ abſq; pr̃e & mr̃e
fuerit: cũ xpᷣs quoq; ſᷣm utrãq; naturã patrẽ habuerit & mr̃em. ſe ꝙ ſubito introducat᷑ ĩ geneſi occuriſſe Abra
hã a cæde hoſtiũ reuertẽti: & nec an nec poſtea eius nomẽ ferat ad ad ſcriptũ. Affirmat aut apoſtolus ꝙ Aaron
ſacerdotiũ.i.populi iudæoꝶ: & pncipiũ hũerit & finẽ. Melchiſedech aũt. i. xpi & eccleſiæ & ĩ pᷣteritũ & ĩ futuꝶ
.cxxvVii.

4 4

largitatẽ oſtenderit in nepotẽ. Vtrũq; enĩ ĩt

æternũ ſit: nullũq; habuerit auctorẽ: & ꝙ; trãſlato ſacerdotio lenn quoq; mutatio fiat. & nequaꝗᷓ de Agar an/
cilla & monte Syna: ſed de Sara libera & arce ſyon egrediat᷑ uerbũ dni: & Iex dei de hieruſalẽ ·& difficultatẽ rei
ꝓœmio exaggerat dicẽs:ſuꝑ quo multus nobis mo eſt & interpretabilis. nõ ga apoſtolus id nõ potuerit ĩter-
pretari: ſed quia illius tpis nõ fuit. Hebræis enĩ :ideſt iudæis pſuadebat nõ iã fidelibus ꝗbus paſſim ꝓderet ſa/
cramẽtũ. Veꝶtñ ſi uas electionis ſtupet ad myſteriũ: & de quo diſputat ĩeffabile cõfitet᷑: qᷓto magis nos uer/
miculi & pulices ſolã debemus ſcĩam ĩſcientiæ cõfiteri?: & ampliſſimã domũ paruo quaſi foramie oſtendere:
ut dicamus duo ſacerdotia inter ſe ab apoſtolo cõparata pᷣoris populi & poſterioris Et hoc agit tota diſputa/
tione: ut ante Leui & Aarõ ſacerdos fuerit melchiſedech ex gentibus. cuius tantũ pᷣeedat meritũ: ut futuris ſa
cerdotibus iudeoꝶ in lũbis bndixerit Abrahã: totũq; qd ſequit᷑ in laude melchiſedech ad Xpᷣi typũ referri: cu/
ius ꝓfectus eccleſiæ ſacr̃a ſũt. Hæc legi in græcoꝶ uolumibus: & quaſi latiſſimos terraꝶ ſitus: in breuitabella
uolui demonſtrare: nõ extendens ſpatia ſenſuũ: atq; tractatuũ. ſed quibuſdã pũctis atq; cõpendiis ĩfinita ſi/
gnificãs: ut in parua epiſtola multoꝶ ſimul diſceres uolũtates. Veꝶ qa amantẽ ĩterrogas: & uniuerſa quæ di/
dici fidis auribus ĩſtillanda ſũt: ponã & hebræoꝶ opinionẽ: & neqd deſit curioſitati ipſa hebraica uerba ſub/
nectã. Vmalchi zedech melech ſalem ohzi leehm uaiain ueuh choehn leel ehlion uaiuarecheuh uaiomar ba/
ruch abrahã leel ehliõ chone ſamain uaarz ubaruch el ehliõ acer migen zarecha beiadecha uaiten lo maahſer
michol. Quod interpᷣtat᷑ in latinũ hoc modo. Et Melchiſedech rex Salẽ ptulit panẽ & uinũ. erat auũt ſacerdos
dei excelſi. bñdixitq; illi & ait. Bndictus Abrahã deo excelſo. qcreauit cælũ & terrã. & bñdictus deus altiſſimus
qui tradidit inimicos tuos in manu tua. & dedit ei decimas exoĩbus. Tradũtq; hũc eſſe Sem pᷣmũ filiũ Noe:
& eo tꝑe quo ortus eſt Abrahã habuiſſe ætatis annos trecẽtoſnonagiĩta: qui ita ſupputent᷑. Sem poſtdiluuiũ
anno ſecũdo:cũ centũ eſſet annoꝶ genuit Arphaxat. poſt huius ortũ uixit annos ꝗngentos:hoc eſt ſimulſex
cẽtos. Arphaxat annos natus. xxx. & qnq; genuit Salem. qui & ip̃e tricenarius ꝓcreauit Heber: quem. xxxiiii.
annoꝶ legimus genuiſſe Phaleg. Rur ſũ Phaleg expletis annis. xxx. genuit Reu. Qui & ipſe poſt triceſimũ &
ſecũdũ natiuitatis ſuæ annũ edidit Serucg.de quo cũ ad.xxx. pueniſſet annos ortus eſt Nachor. qui.xxix.an/
noꝶ genuit Thare. quẽ legimus ꝙ ſeptuagenarius genuerit Aechi & Nachor & Arã. Supputa per ſingulas
ætates annoꝶ numeꝶ: & ĩuenies ab ortu Sem uſqʒ ad gñationẽ Abrahã trecẽtos nonaginta annos. mortuus
eſt aũt Abrahã cẽteſimo ſeptuageſimo ætatis ſuæ anno. Rõne deducta ĩuenit᷑ Sem abnepoti ſuo decimi gra/
dus Abrahã ſupuixiſſe annos. xxxv. Simulq; & hoc tradũt ꝙ uſq; ad ſacerdotiũ Aaron: oẽs pᷣmogeniti ex ſtir
e Noe cuius ſeries & ordo deſcribit᷑ fuerint ſacerdotes: & deo uictimas ĩmolarint & hæceſſe pᷣmogenita quæ
Eſau fratri ſuo uẽdiderit Iacob. Nec eſſe miꝶ ſi Melchiſedech uictori Abrahã obuiã ꝓceſſerit: & in refectione
tã ipſius ꝗᷓ pugnatoꝶ eius panes uinũq; ꝓtulerit: & bñdixerit ei: cũ abnepoti ſuo hoc facere iure debuerit: & de
cimas p̃dæ atq; uictoriæ accepit ab eo. Siue 3 habet᷑ ambiguũ ipſe dederit ei ſubſtantiæ ſuæ decimas: & abaui
elligi põt: & iuxta hebraicũ & iuxta. lxx.ĩterpretes ꝙ & ipſe accepit
decimas ſpolioꝶ. & Abrahæ dederit decimas ſubſtãtiæ ſuæ: ꝗᷓꝗᷓ apoſtolus in epiſtola ſua ad hebræos apertiſſi
me definiat nõ Abrahã ſuſcepiſſe a Melchiſedech decimas diuitiaꝶ eius: ſed de ſpoliis hoſtiũ partẽ accepiſſe
ontificẽ. Salem aũt nõ ut Ioſephus & nr̃i oẽs arbitrant᷑ eſſe Hieruſalẽ nomẽ ex græco hebraicoq; cõpoſitum
qd abſurdũ eſſe pegrinæ linguæ mixtura demõſtat: ſed oppidũ iuxta ſcytopolin qd uſq; hodie appellat᷑ Salẽ
& oſtendit᷑ ibi palatiũ Melchiſedech ex magnitudie ruinaꝶ ueteris opis. oſtẽdens magnificẽtiã: de quo in po/
ſteriore quoq; parte geneſeos ſcriptũ eſt. Venit Iacob in ſocod:ideſt in tabernacula: & fecit ſibi ibi domos atq;
tẽtoria: & traſiuit in Salem ciuitatẽ regionis Sichem: quæ eſtin terra chanaã. Cõſiderandũ quoq; eſt ꝙ Abra-/
hæa cæde hoſtiũ reuertẽti: quos pſecutus eſt: uſq; dan: quæ hodie paneas appellat᷑ nõ de uia Hieruſalẽ: ſed de
oppido metropoleos Sichẽ in itinere fuerit: de quo in euãgelio quoq; legimus. Erat aũt loãnes baptizãs ĩ en-
non iuxta Salim ꝗa aquæ erãt multæ ibi. nec refert utrũ Salẽ an Salim noĩet᷑:cũ uocalibus in medio lris praro
utant᷑ hebræi: & pro uolũtate lectoꝶ atq; uarietate regionũ eadẽ uerba diuerſis ſonis atq; accentibus ꝓferant᷑.
Hæc ab eruditiſſimis gentis illius didicimus: qui in tantũ nõ accipiũt ſpm̃ ſanctũ uel angelũ fuiſſe Melchiſe-
dech: ut etiã certiſſimũ nomẽ aſcribãt. Et reuera ſtultũ eſt id qd in typo dicit᷑.eo ꝙ Xp̃i ſacerdotiũ finẽ nõ ha/
beat:& ipſe rex & ſacerdos nobis utrũq; donauerit: ut ſimus genus regale & ſacerdotale: & quaſi angularis la/
pis parietẽ utrũq; coniunxerit: ut deduobus gregibus bonus paſtor unũ efficeret gregẽ. ſcio quoſda referre ad
avTIny: ut hiſtoriæ auferãt ueritatẽ: & dicãt nõ fuiſſe regem: ſed ĩ imagine hoĩs angelũ demonſtratũ: cum
in tantũ nitant᷑ hebræi Melchiſedech regẽ Salẽ:filiũ Noe Sem oſtẽdere:ut an hoc ſcriptũ ſic referãt. Egreſſus
eſt aũt rex Sodomoꝶ in occurſũ ei:haud dubiũ ꝗn Abrahã poſtꝗᷓ reuerſus eſta cæde Chodorlaomor & regu
qui cũ eo erãt in uale Salẽ: hoceſt uallis regis de qua ſtati ſeꝗtur: & Melchiſedech rex Salẽ ptulit panẽ & uinũ
& reliqua. Si ergo hæc ciuitas regis ẽ & uallis regis: ſiue ut. lxx. trãſtulerũt cãpus:quẽ hodie aulonẽ palæſtini
uocant: manifeſtum eſt hominẽ fuiſſe: qui terrena & ualle & urbe regnauit. Habes quæ audierim & quæ lege
rim de Melchiſedech. meũ fuit recitare teſtes: tuũ ſit de fide teſtium iudicare. Quod ſi omnes reppuleris: tu/
um certe ſpiritalẽ illum interpretem non recipies:qui imperitus ſermone & ſcientia tanto ſupercilio & aucto
ritate Melchiſedech ſpiritum ſanctu m ꝓnunciauit:& illud ueriſſimum comprobarit: quod apud græcos po/
nit ĩperitia confidentiam: eruditio & timorẽ creat. Ego poſt longã ægrotationẽ uix in qᷓdrageſimæ diebus hæc

uid

chan.
Netru
ſoura
Nlen
ei
cutu
nita

u⸗

lin fabricare potui. & cũ alteri mei opi ppararẽ: paucos dies qui ſuperant in Matthæi expoſitione cõſũpſi. tãtaq;
entite, auiditate ſtudia omiſſa repetiui: ut qd exercitatione linguæ ꝓfuit: nocuerit corporis ualitudini ¶Argumẽtũu.
alere Arnalẽ circũciſionẽ ad ſpiritualẽ ĩtelligentiã referẽs: pᷣmũ edocet in abdita corporis parte eẽ p̃ceptã:
Snosu, ad ſignificãdũ ſpiritualẽ circũciſionẽ uitioꝶ & bonã opationẽ hoĩbus exemplo Saluatoris eſſe cælã
ſtener aiqui & cũctis actibus gloriã refugit: & humanã carnẽ obubrata maieſtate ſuſcepit: quã ĩpie Ma/
dcile nichæus Arriuſq; blaſſemãt. Deinde oſtẽdit myſtice ĩſtitutã in carne pputii: & q ꝓceſſit in ſigno ſeu figura
wurin eius quod gerendũ erat in mente nõilla fuiſſe ſalute: ꝙ exẽplũ Iob incircũciſi demõſtrat: ꝑcurrẽs per ueteris ac
kemn a, noui teſtamẽti partes: qui nõ tã carnẽ ꝗᷓ carnis te uitioꝶ cõcupiſcentias circũciderurt.
itbe ¶ Beati Hieronymi prei byteri ad Terentiã de uera circũciſine. . piſtola. LX.
ihninl, V Vpiore epiſtola quã exme coſultatio ur̃a deprõpſit: quãq; ad tuũ & ſororis tuæ nomẽ miſi: rõönz
iqnech ircuũciſiois rapidæ trãſcurri: qm ꝓcinctus itineris mei ĩ quo cõfecta ẽ:nõ ſolũ ei limã nitoris uerũ
etdalth, etiã pfectionẽ oꝑis ĩuidit: licet me & illa terreant: quæ limant᷑. Quod ſi nõ placẽt ĩpolita: formi/
n . dataius cogitare qd iudicii mereant informia ꝗꝗᷓ ego illã nõ ad iudicũ ſubſellia: ſed ad fauẽtiũ
mulle miticoronã trãſmiſi. Deniq; mea ſnia nõ ꝓdiſſet: niſi fuiſſet per uos de ſecreto uerecũdiæ uelut manu quadã
ſree charitatis educta. ſed qmiã illã meliorẽ facere nõ poſſũ: placuit mihi: ut ſemel emiſſũ repetens apud te uerbũ
— retractarẽ: cuius cõuerſatio circũciſionis eſt ĩterpretatio: & uita totius legis enarratio. Ex eo ſiqdẽ lex uider ob
liü Ne ſcura:qm̃ raro in quo cõſpiciat exiſtat. dei enĩ uerbũ uita eſt: & nos aliud uiuẽdo ꝗᷓ uita eſt: uerbũ dei facimus
tdii obſcuꝶ. Quod ſi ea uita quæ ſolũ uita eſt uiueremus: narratione legis eius opus nõ erat: quã facilius erat uide
—RXKjHK reꝗ loq. qũquidẽ nõ in 4 ermone eſt regnu dei: ſed in uirtute. Nobis ergo ex ab udanti licet apud te diſſerctare:
* qd didicimus in te tibi ꝓdere:qd nobis uita tua p̃ſtitit ne eſſet obſcuꝶ. Sed qd nouũ loqmur: ſi aut tu qd lo/⸗
alnis cuturi ſumus: hoc uiuis: aut ſi apud te q in te didicimus hoc loqmur:cũ S& memor eoꝶ quæ meminit: mo/
*“Rl nita nõ ꝗrat: & doctus nõea quæ iã callet inqrat. Tu dẽ filia dilectiſſima circũciſiõe uiuis. mihi tñ ꝓpoſi itũẽ
W Ulud tecũ loq:qꝗᷓre nõ in digito: nõĩ aure: aliaue corporis parte fiat circũciſio iudæoꝶe. quæ utiq; ſine rõne eẽ di/
ceret᷑: ſi a deo ĩuenta nõ eſſet. Nihil eni ſine rõne fit per deũ: nihil caſibus ut gentes loquunt fortuitis: nihil de
wcgu niq; fortunæ in illo temeritati licet. Ipſi enĩ cæci ſũt: qui illã putat hre aliqd ptãtis. Deus aũt qui ipſe rõ eſt: ut
Gunc nihil nõ plena rõne formauit: ita nihil ab hoiĩe fieri ſine rõne mãdauit. Rône digeſſit: ut terra hæc eẽt ſu p quã
narkt reliqᷓ mouerent ĩmobilis. ut aquaꝶ uenæ altioribus mõtibus cõderent᷑: a ꝗbus orta flumĩa dũ permulta ſpa/⸗
un an tia decurrũt latæ: potãdi uſũ per oẽm tractũ curſus ſui aſantibus exhiberẽt. ut ipſũ mare aqs ĩfluẽtibus nõ ex
ane creſcat: ſed ut uelut uẽter qdã laticũ aqᷓs ſitire uideat᷑:ne uel fontibus in æternũ manãtibus: ucl flumĩbus ſine
tac fine currẽtibus: uel pluuiis aſſidue ruẽtibus: ppetuo terra diluuio tegeret᷑. ut cælũ pᷣter plenitudinẽ illã lucis in
hui ſole nocturnis etiã ſyderibus radiaret: ne qd corpus egenũ lumibus haberemus. Si ergo hæ trãſitoria ut ipᷣe ait
wnht cælũ & terra trãſibut: ſic ſapia deſcripſit: ut aliter ea nõ potuiſſe eſſe credamus: ꝗd hoĩes ipſos pro ꝗbus hæc:
henll nũc ita excogitauit:ordiĩauit:ĩ ſtituit: ſine rone forte uiuere pmiſit:-quoꝶ adoptio eſt filiorũ & glo ria & teſta/
H mẽtũ: & legis latio & obſequiũ & ꝓmiſſa? Ex ꝗbus etiã eſt Apᷣs ᷣm carnẽ:qui eſt bndictus in ſæcula.Amẽ. Ab/
ltun ſit ergo uta ꝗbus etiã filiũ m hoĩem uoluit oriri: eis nõ plena rõne cõderet᷑ teſtamẽtũ. Sed qm tã euidẽter cõ/
A ſtat oĩa ordinata per deũ plena eſſe rõnis ut aſſertore nõ egeãt: uideamus unde digreſſi ſumus: quæ cauſa ẽut
oino). eã partẽ corporis quæ ſecretior & occultior eſt: aut eã quæa græcis ꝙνασπa nobis dicit᷑ natura ad circuncidẽdũ
nosag dns elegerit: qui utiq; ob ſignũ quo uolebat famulos ſuos in Abrahæ ſemine cẽſeri: id potuiſſet eligere: qd in
An ꝓpatulo poſitũ ab oĩbus cerneret᷑: & alio noĩe uocaret᷑.ubi necin ſigno obſcuritas: nec cõfuſio eſſet in nomĩe.
ſalee ſed utraq; hæc imago rõnẽ habuit geminæ ueritatis. quã dũ loquar: ĩpende patientiã. ut quæ circũciſionẽ il-/
Gien⸗ lã in uita tua nõ eſſe credebas: nũc uitã tuã in illa circũciſione cõſpicias.Ac primũ de ſecretiori parte corporis:
gan qd figurabat aduerte. Illud ſine dubio quod poſtmodũ dns monſtrauit: ne iuſticiã nr̃am corã hoĩbus facere/
nnt. mus:ſed ĩ occulto corã eo ſolo: cui ſoli nihil occultũ eſt: & quẽ ſolũ remuneratorẽ bonoꝶ nouimus eẽ factoꝶ.
chle/ Nã hic nr̃a circunciſio nõ uidetur: qm ſtultitiæ uelamĩe uelut ueſte tegit᷑ mũdiali. Nec ſanea nobis magnope
höha deſiderandũ eſt: ut contẽplationi oĩum circũciſio apte ſubiaceat. ne merces opis penes eos ſit: quos uolumus
rol hanc uidere:dicente dũo. Amen dico uobis: receperut mercedẽ ſuã. ſed ita modeſte: ita uerecũde habenda eſt:
neal & uelanda iuxta eam imaginẽ quã abundantiori honore ueſtimus: ut non uidentes eã uideant: ſed querentes
cun rimanteſq; ĩtus nos iuxta apoſtolũ quos ſeductores putant: ueraces eſſe fateant᷑. quos nihil habere credebãt:
eliu oĩa poſſidere cognoſcãt. quos mori iudicabãt: uiuere in æternũ teſtent .Hæc eſt gloria ci rcũciſionis occultæ:
mi haæc partis uerecũdæ illis ad uiuendum: nobis in noſtro corpore nõ uerendæ. hoc teſtimoniũ glorioſũ:cũ con/
nu ueerſi amare cupiunt: quos odiſſe gaudebant. Vnde nõ in carne palã: ſed in occulto cordis iudæi eſſe debemus:
u nõ littera ſed ſpiritu: populus ex deo nõ ex hominibus acquiri: ut uereamur audire a dño . Po pulus hic labiis
l me honorat: cor autẽ eorũ longe eſta me. iuxta illũ qui quod pertinebat ad labia: magiſtrũ bonũ de bono que
, ſiturus appellat. cui uetus lex: ideſt carnalis circũciſio uelut poſita recitatur. quam ſe compleſſe teſtatus: ubi
quod ad circũciſionẽ cordis pertinebat audiuit: uende oĩa:& ſequere me. Triſtis abſceſſi t: miſer prorſi us: qui
o ſequi noluit:quẽ bonum ignorare nõ potuit. Interius ergo illud eſt ſignaculũ pᷣ̃figuratũ: quod in ĩuiſt ibili mẽ⸗
re te noſtra ab illo ſuiſibili noſtro deo uidetur:ut nõ euma quo ĩuocetur audiret: ſed eũ a quo crederet᷑ attẽderet.

Cxxviii.

Oculi enĩ dũi ſup iuſtos:ſi ad iuſticiã corde eredat᷑. Vesꝶ:aũt nos credere toto corde mẽtimur:ſi ab hoĩbus ac/

cipimus honorẽ. Accipimus enĩ ab hoĩbus:ſi elemoſynas nr̃as tuba populo pᷣdicatura pᷣcedat: quas nec perof

ficiũ mĩſtrandi dexterã cũ ſiniſtra coĩcare conceſſũ eſt. Accipimus ab hoĩbus honorẽ: ſi ieiunia nr̃a & abſtinẽ/
tiã ciboꝶ populi oculis fractior mentitæ ĩfirmitatis cõmendet ĩceſſus: & fauorẽ uulgi triſti uultu aduocatus
pallor acquirat: ſi nõ caput ad imaginẽ feſtiuitatis iniũgitur. Sed ſi ſoli deo ieiunia cõmendãtes poſſumus di
cere: uoluntarie ſacrificamus tibi dne. Vides filia nẽpe ꝙ uiuis:& conuerſationẽ tuã ſecretæ illius circũciſionis
agnoſcis: populi oculis iudicanda in cõuiuio uocatoꝶ: ſenſu aũt euãgeliſtæ ſocianda Matthæo. Sed ad ueri
ipſã uitã aliqũ ueniamus :ideſt ad duũm nr̃m Ieſũ xpᷣm. uideamus an tale aliqd docuit & fecit: qm qd factum
eſtin illo uita erat. ſi & ipſe circũciſionẽ ueluti in occulta parte corporis operatus: noluit ab hoĩbus & ea quæ
faciebat: & ipſe ꝗs eſſet agnoſci. Ac pᷣmum poſt cæleſtẽ illã doctrinã de monte deſcẽdens: populoꝶ ſe admirã
tiũ ſtipatus agminibus: leproſi hoĩs ſordes emaculãs: pro ſalutis tantæ bnficio nõ laudẽ: nõ celebritatẽ cõi ho
minũ oredeſiderat.ſed ſibi ſoli qdeſt eſſe cõſcius:ꝙ maiore nõ ĩdiget teſtimonio.Iubet illũ nemini narrare ſu
am uirtutẽ. ſecretũ quoq; diuinæ maieſtatis qd myſteriũ ĩcarnationis occubuit: ab eo qui ſanatus fueratuult
ſileri:ne gloriã quaſi homo ꝗrere uideret᷑: quã alio more & myſtica rõne ſuſcepit. Nã ut ſe oſtendat ſacerdoti

& munus deo offerat ĩperauit. & hoc munus qd præcepit Moyſes in teſtimoniũillis: ut dũ tacet qd quaſi fili

us hoĩs ĩperauit: legis potius mãdata: quã Moyſi deus ipſe dedit efficiat: & dũ homĩem quẽ in carne uiderat
laudare phibet᷑: deũ ſe ueꝶ uidetur ĩnuere: dũ non quaſi homo pdicandus eſt: cui ut deo ſũt curationũ uota

ſoluẽda. nec in plateaꝶ uilibus carnaliter celebrãdus: qui ſpaliter ſit adorãdus in templo. ac ſi dũ m hoĩem

nil requirit: m deũ addit huic ſimilia: ut ueritas locupletiori teſtimonio fulciret. Quærita diſcipulis ſuis ꝗs
habeat᷑ in populo egregius: illi nominant ꝓphetas. Quid ipſi ſentiant ſollicitus exculpit. Cui beatus Petrus:
Tu es inquit Apus filius dei uiui:exclamat dns beatũ: cui non caro iſtud reuelaſſet & ſanguis: ſed pater eius
qui eſſet in cælis. Tunc & Petrus uocat᷑ a petra: poſtꝗᷓ angularẽ illã petrã pᷣmus agnouit. Iubet tamẽ poſt mul
tas donatas Petro bñdictiones potentiaſq; uirtutis: ne quis diſcipuloꝶ diceret ꝙ ipſe eſſet Xp̃us. Mira ratio:
nõ uult pᷣdicari: quod gaudet intelligi: agnoſci amat: & odit oſtendi: ſic myſteriũ obtectæ circũciſionis exercẽs.
Nã mauult ſe inuentũ eſſe ꝗᷓ ꝓditũ: ut uirtus ſua illũ nõ fauor manifeſtaret alienus:ꝗᷓꝗᷓ in hoc p̃cepto & aliud
intelligentiæ genus occurrat. Vetat dũs hoc unde Petrũ laudauerat prædicare: offendendus utiq;: ſi cõtra uo/
luntatẽ eius quod Petrus ſenſerat faterentur: qm ſi facultatem loquẽdi ſe tribuere uoluiſſet: excuſatio prodi⸗
tori prædeſtinata uidebatur. Poteratq; dicere: permiſiſti nobis diſcipulis tuis: ut te oibus panderemus: necim
putandũ mihi eſt: ſi alio ad te aliquis aĩo uenit: ꝗᷓ ego te tuus laudatoroſtendi. Sed qm̃ quicquid prohibetur
illicitũ eſt: a nullo ſe uoluit digne celebrari: dũ a luda ꝓderetur ĩdigne. Iubet ergo diſcipulis: ne cui dicãt ꝙ ipe
eſt Ap̃s. Tendit ſententia ĩterdictalis in Iudam:& præuiſũ iugulat ꝓditorem: ipſo uerbo præcepti maieſtatẽ
ſignans: quæ erat deſignanda præcepto. Refert euãgeliſta his uerbis. Tunc ĩperauit diſcipulis ſuis: ut nemini

dicerent ipſe eſſet Ap̃s. Et Iudas proditor his: qui cũ ipſo uenerãt: ait.ipſe eſt tenete eum. In uerbũ ꝓphibitio

nis declinatio obſecũdationis incurrit: & ne obtentu ad excuſationẽ eſſe poſſet obliuio: infcelix memoria in ſa
crilegũ uoluẽda ſuggeſſit: dũ ipſe pditur de ſermone quo cauet: ſic utriq; ratio non æquanda ſubſiſtit. Nã &
dñs oſtendit ſic ſe ꝓdendũ eſſe:dũ ꝓdit: ſed ignoſce ꝙ in aliũ tramitẽ diſputationis cenſus dei uerbo copioſi/
or exceſſit: licet te amplius cõſiſterẽt ſuppreſſa ꝗᷓ ꝓdita: & magis de his rebus ſilere tibi ꝗᷓ dici copioſius iraſce/
ris: qui dñi iudicia pro auro & pcioſis lapidibus cõcupiſcis: in quibus mel tibi fauũq; copenſas: & deſideriorũ
non cares etiã plenitudine & ſi ſatureris. Ac proinde factũ adhuc exemplũ ab ipſo dno repetamus: ut iuxta le-
gẽ in ore duoꝶ uel triũ teſtiũ omne uerbũ conſiſtat: & quẽ pdi ſediximus noluiſſe: etiam ſi uideri uoluiſſe do
ceamus: ut nõ ab aliis ſe modo honorari pateret᷑: uerũ etiã ipſe ſibi inquantũ fieri poterat: debitã detraheret
dignitatẽ. Lazari amici ſui mortẽ nõ audit: & nunciat. faciebat hocde deitate: quid miꝶ? Vtcuũ localiter ꝑſpi/
ceret᷑ in hoĩe ex diuinitate nuſꝗᷓ abeſſe crederet᷑. Feſtinat in Bethania: ſubmiſſitantibus pene diſcipulis pietas
factura miraculũ: defuncti ſorores occurrerũt tetro habitu: ore lachrymoſo: crine cõſciſſo: quas bono aĩo iu/
bet eſſe:ſi credant Lazaꝶ uiuere:ſi illæ nõ ſunt dubitaturæ cõfirmat. uidet etiã multitudimẽ Marthæ & Ma/
riæ: quæ ad ſolatiũ comes cõuenerat. Infremuit inqt euãgeliſta ſpu: & turbatus eſt: & ait. Vbi enĩ eum poſui/
ſtis? quid eſt hoc? quæ confuſionis cauſa? quæ formidinis?. Quid aut erubeſcit: cum & uirtus ſit habitura mi
raculũ: & deitas nõ ſit ſubiecta terrori? Quæ ſepulchri tam inconſulta requiſitio? Vt omnino credas de turba
to confuſoq; profectã. Ille deus noſter qui diſcipulis cõſtanter dixerat de abſente: Lazarus mortuus eſt: qui
ſororibus eius cõfidẽter ꝓmiſerat de mortuo reſurrecturus eſt: ſub noua neſcio qua cõfuſione ſepulchy ꝗrit:
quaſi hoc ſolũ qui oĩa & noſſet: & pᷣſtare poterat:ignoraret.nõ planũ hoc eſt. nã alius intellectu occulit᷑: in di
ctis ꝓmiſſiſq; ſuꝑioribus ſatis de diuinitas publicarat. Aderat turba iudæoꝶ: tãtis ſemꝑ nõ amica miraculis.
In planũ deus: ſi nõ aliqd ſᷣm hoĩem uideret ignorare pceſſerat. Turbatus eſt inqt:ideſt fetulẽta carnis diuini
tas iudæorũ oculis nõ prodenda miſcetur: & ad ignorantiã humanã deitas uelanda reuocat. Sic turbatur: &
fons cũ excitatus quaſia liquore limus: puritatẽ liquidi denſat elemẽti: & duarũ rerũ una cõfuſio diſcrimine
proprietatum dũ ſeparatur excluditur. Ait nãq;:ubi eũ poſuiſtis? Et hic turbatus iudæis deitatẽ cælat in hoĩe
& ſplendori diuinitatis in tantæ operationis coruſcatione ignorantiã mortalitatis obducit: utcum poſſit in

hoſburr,
85 her den

adloen
oſſunul
rögſin
ed lei
dhidnn
Ke
Nleunt
uimamel
fuenrul
Nt ſacenh
cguiſ
me uicken
tonüinon
Emhofſen
luſiug⸗
uDein:
punein
epoltml
Mirannt
niseiend.
dtoddl
ſicoendo
optoc⸗
usenecin
ohlberur
cithihe
maelu
utnemini
iphibi⸗
notiii
ir Nit
ppi,
1s nle/
ikenoni
tiuti
lleco
taheret
p/
ͤpeen
oziond
zNl
ituram
getuen

Ategn

ſuſcitãdo Lazaro deus adorari:homo in ſepulchri eius ignoratione uileſcat. Sic dũ a cæcis uidet᷑: & a uidenti/
bus nõ uidet᷑: ſicdũ de lapidibus ſuſcitat filios Abrahæ: filios Pditionis in lapidem offẽſionis im pingit: illud
myſterio occulto opationis exeqtur: ut eũ ſfirmi acdebiles ad poſcendã opẽ ſalutis nullo mõſtrãte cognoſcãt
& pſecutores uel inimici quẽ tenere debeãt:niſi pdat᷑ ignorẽt. Hiceſtille liber ĩtus & foris ſcriptus:hic ſecretus
& publicus hic aptus & optus: hic paginis ſupioribus uidẽdus: ĩterioribus no uidẽdus: ꝗqa incõprehẽſibilis. In
tus ſiqdẽ ſcriptus eſt cũ ꝓpheta dicat: gñationẽ eius 95 enarrabit Foris ſcriptus eſt cũ euãgeliſta ait: liber gene
ratiõis Ieſu xpᷣi filii Dauid:filii Abrahã. Intus ſcribit cũ deus dicit. Eructauit cor meũ uerbũ bonũ. Foris ſcribi
tur cũ uaticinat᷑. Ecce uirgo cõcipiet & pariet filiũ:& uocabis nomẽ eius Emanuel. Intus ſcribit᷑ per Ioãnẽ. In
pncipio erat uerbũ:& uerbũ erat apud deũ:& deus erat uerbũ. Foris ſcribitur per Matthæũ. Api auũt gratio ſic
erat. Cũ eſſet deſpõſata mater eius Maria lIoſeph. Intus ſcribit᷑ inuẽta eſt ĩ utero hns de ſpᷣu ſãcto. Quid utiq;
his uerbũ dñi: uerbũ carnẽ factũ ſub lege.Foris ſcribit᷑:cũ apoſtoli ĩ terrogati: ꝗs eſſe dñs:alii dicerẽt Heliã:alii
Hieremiã: alii aut u nũ ex ꝓphetis riderũt.Intus ſcribit᷑ cũ Petrus exclamat. Tu es Xpᷣus filius dei uiui. Vnde
& ipſe dũs:nõ reuelauit tibi Petre ĩquit iſtud caro & ſãguis:ſed pr̃ meus qui in cælis eſt. Cuius caro & ſ: ãäguis?
Nunqd nã Petri ipſius caro & ſanguis obſtabãt: ꝗn filius dei diſceret᷑/ Nõ inꝗᷓ: ſed ipſius dni caro & ſanguis:
in ꝗbus dũ cernit᷑: qd erat dei filius:nõ credebat eſſe qd erat.Impoſſibile enĩ hoĩbus uidebat᷑ deũ credere:cum
hoĩem uiderẽt: & tatã illã maieſtatẽ in qua ĩhabitat oĩs plenitudo diuinitatis: quã ipſe nõ capit mũdus:in cor
puſculo deſpectæ etiã inapint incluſã. Ait ergo: nõ hæccaro mea tibi & ſãguis: me eſſedei filiũ pdiderũt. Nã
iſta nõ patiunt᷑ me hoc credi Deniq; & ppheta dixerat. Et homo eſt: & ꝗs cognoſcet eũ? Euidẽter ergo illi pᷣm
oculũ iudicãtes:me aut Heliã ꝓphetaã:aut aliquẽ unũ ex ꝓphetis loquũtur:qm̃ hoĩem eẽ habitu carnis agno/
ſcũt. ſed tibi reuelauit pater meus qui in cælis eſt. Quãdo reuelauit? Quo tpe deus cũ Petro locutus eſt/ Keue
lauit inqt pater meus qui in cælis eſt. hoc eſt dicere: opibus credidiſti: quæ loquũtur filiũ dei. Sed enĩ foris ſcri
ptus eſt liber iſte:cũ dñs eſuriit.Intus ſcribit᷑:cũ ꝗqnq; panibus multa hoĩum milia ſaturauit. Foris ſcribit᷑: cũ
affigit᷑ cruci. Intus ſcribit᷑: cũ paradiſũ latroni ꝓmittit in cruce. Foris ſcribit᷑:cũ ſ pm̃ moriẽs ſᷣm rõnẽ humanæ
carnis emittit. Intus ſcribit᷑: cũ in paſſione ſol fugit: dies abſcõdit᷑: terra cõcutit᷑. Foris ſcribit᷑:cũ ſepelitur. In/
tus ſcribit᷑: cũ tertia die ſepulchri limibus emotis erũpit in lucẽ. Foris ſcribitur:cũ apoſtolis clauorum & lan/
ceæ uulneribus oſtẽſis. eſcã etiã poſtulat. Intus ſcribit᷑: ut inter eoſdẽ apoſtolos clauſis oſtiis qui ĩtrare uiſus
nõ fuiſſet apparet. Sed miro modo cũ ĩterior ſcriptura libri magis obſcura ſit: amplius hoĩum mẽtes turbat
exterior:& uidẽtes illa quæ per hoĩem uideri nõ poſſũt:iſta quæ poſſũt per homĩem uideri:noua rone nõ cer
nũt. Nã manichæi qd uideri nõ põt:credẽtes:id qd põt uideri nò credũt. Cũ btũs Ioãnes inuiſibilẽ & uiſibilẽ
deũ & hoĩem breui quaſi charactere ſignauerit. Sic enĩ ait. Quod fuit ab initio ffes qd audiuimus: ecce libri
illius ĩteriorẽ partẽ. Quod ſeqtur: & uidimus oculis nris: & manus nr̃æ palpauerunt de uerbo uitæ. Ecce libri
pars exterior:quæ oculis a manibus ſubiecta horum: & uideri & tractari põt. Hanc partem libri Manichæus
ignorat: uidẽs opa quæ fiũt & uidẽs facientẽ. Põt qdẽ dicere iſte: tu es filius dei uiui.ſed no põt dicere: dns eſt
ſabbati filius hoĩs: & mira puerſitate qd- uidẽt: negantes qd nõ uidẽt cõfitentur. Inuiſibilẽ in uirtutibus reco
gnoſcũt: uiſibilẽ in hoĩe qd facillimũ eſſe debuit:noõ agnoſcũt. Ocæcitas. Oignorãtia ueritatis: & oĩ rõne dã/
nanda pᷣſũptio.lIſti ſũt qui deo ipſi ſe pᷣferũt:ſic credẽdo in carne cõſtituti: ſpiritaliter ſe uiuere ꝓfitentur: qd
deũ nõ credũt potuiſſe. Minor enĩ ſine dubio ab iſtis deus eſt:ſi qd iſti poſſũt:ille nõ potuit.Nã iſti poſſũt in
carne cõſtituti alienã cape naturã. Cur ille in carne poſitus: ſuã ſeruare nõ poſſit?: Videlicet ut ſempꝑ deus ſit:
necorruptelæ admixtus ĩcipiat eſſe corruptus? Mira diſputatio: deũ deſtruit cũ honorat. Maioris enĩ uirtutis
eſtobtinere in terrena ſubſtãtia deitatẽ: ꝗᷓ deũ ſpiritaliter in deitate durare. Quid ergo mirabor in deo. niſi ꝙ
cũ homo eſſe dignatus ſit: in hoĩe ꝙ deus eſſet: aperuit! Nõ qd ipſe deſtitit eſſe: qd fuerat: ſed ꝙcarnẽ fecit eẽ:
qd deus eſt: ꝙ in excuſationẽ materiæ uitioſæ: aĩa ſit ipſe ſine excuſatione. ꝙ dũ pro nobis ptm̃ factũ eſſet:
peccatoreſſe nõ potuit. Sed hic Manichæus. Arrianus iteꝶ ſupiorẽ partẽ libri utraq; circũplexus manu: illam
ĩteriorẽ paginã ſic reſerare formidat:quaſi ſacrilegiũ facturus ſit: ſi deus in carne ueniẽs no amiſerit deitatem.
Vidẽſq; dnm in nauicula dormientẽ: nõ uidet uẽtis & fluctibus ĩ perantẽ: cui deitatẽ ſe tribuere ſine ſimilitudi

ne pr̃na mẽtitur. Deus eni eſſe niſi pri:ideſt deo ſimilis ſit:nõ põt.ſimilẽ aũt eſſe nec illũ qui foris ſcriptus eſt:
de ĩterioribus aliqd ꝑdidiſſe. Illos quotidianus ſermo inſtruere debuiſſet: quo filius patribus ſuis ſimiles:ita

cupimus approbare: utdicamus: de ore eius exiit. ergo oĩs filius: ꝗlibet ᷣm carnalẽ gñationẽ alter gñetur:tñũ ſi
forte pii peroĩa ſimilis ſit: dicet᷑ ab ore eius ꝓfectus. Quis ĩuidet dni uerbũ de corde pr̃is eructatũ:nec aliuũde ĩ
ſpᷣu ꝗᷓ ore platũ etiã iuxta cõem oĩum ſenſuũ pñ ſimilẽ iudicare?: Quod ubi fideliter ſẽſerimus te: & ea quæ fo
ris ſcripta ſũt: & ea quæ ĩtus diuinitus annotãtur credere: unũ librũ dicere poterimus. in quo legẽ totã ſd criptã
uidẽtes:nõ philoſophoꝶ argumẽta ſectemur: ut ueritatẽ opinatiõis colligamus: ſed formã uitæ an oculos cõ
ſtituamus: & eã ipſã tractabilẽ miremur: ĩ qua ꝗcqd obſcuꝶ eſſe poterit: effũdet᷑. Quã Manichæi nõ uidẽtes
Tcarne: QArriani nõ ĩtelligẽtes in ſpu: unius libri paginaꝶ cõfœderatã diſſecuere iũcturã. & mediatorẽ d uoꝶ cõ
ſertis manibus hæreticoꝶ furore ruperũt. Sed ꝗd miꝶ: ſi hos nimiũ ſibi in ſingulis paginis ſapiẽtes: ac de mũ/
diali philoſophia uenientes: tãta o pi aptiq; libri cõcathenationis ſubtilitas pᷣteriuit: Cũeũ nec iudæi ꝗ ipſius
erãt: cũ in ſua ueniſſet agnouerũt: Qui dũ de cælo ſignũ poſtulãt: quaſicæleſtia non eſſent quæ in ſalute uel
Cxxix.

debiliũ uel mortuoꝶ cæleſti uirtute faciebat: obcæcati ifidelitate ſua: uidẽda etiã nõ uidere meruerũt.Iratuſq;
eſt dũs: cur in ipſo deitatis cõtẽneret᷑ opatio. Ilud de iudiciis ſapiæ ſuæ ꝓcurauit: ut & forma ſerui duplicabilis
hret: & quibus nõ per uirturẽ ſuã diuinitas radiaſſet: his oĩmodis poſitus contẽptui: irruẽda in ipſo iuxta ſæ
culũ uideret humanitas: & cũdñm ſuũ in ſpu iſrael nõ receperit: cur uel fr̃em ſuũ in carne Iuda reciperet & co/
gnoſceret Neq; enĩ æquũ erat: ut qui maiora ſubruerẽt: & qui ſacrilegiũ ut uolebã æſtimari cõmitterẽt igno
rãtes: nõ homicidiũ facerẽt ſciẽtes. Deniq; & Ionæ ſignũ ꝓmittit ĩfidis. & miſer quidẽ populus in uno eodẽq;
hoĩe dei contẽptor ſui occideret. & quẽ iuxta legẽ ſuã nõ agnouiſſet ut deũ: hũc extra legẽ ſuã gentiliter dãna/
ret ut reũ. Hæc itaq; ignobilia paſſionis uelut uelata ſicut loᷓbant᷑: paſſiõe ꝓmeruit: cũ deitatis naturã mor
talitatis ueſte circũdat. Dũ apud erubeſcẽtes agnitione eius ipſe cõfundit᷑: dũĩ ꝙ homo de deo ſit nõ credũt:dũ
ipſũ deniq; in ſe hoĩem ĩdeſpicabiliorẽ cæteris formã ut patiat ĩclinat: dũ apud diſcipulos dei uerbũ nõhñs:
juenit᷑. Vnde ſicut dũs celi & terræ: cuius nomẽ ſup oẽ nomẽ eſt: formã ſerui accipiẽs: nõ rapinã ſe dei arbitra
tus æqualẽ: in hoĩem ſe deſpectũ uelata ſtudioſe diuinitate piecit. neq; uideri in ſe uoluit: qd nõ poterat.non
agnoſci ꝗd hoĩes obſeruare ſub ſpecie ſecretæ circũciſionis expediet: quos pᷣter naturã exemplo humiliauit &
p̃cepto dicẽs. Cõſultius utiq; faciẽt: ſi etiã cũ oĩa fecerint dicãt. Serui rutiles facti ſumus: qd imperatũ eſt feci
mus. qm̃ fiducia pᷣſũptionis elatis: ut unus a dextris: & a ſiniſtris alius in regno eius ſedeãt poſtulãtibus: ipſe
dũs illis rnderit: qui illos amare amplius credebãtur: neſcitis qd petatis. qbus & ſtatĩ formido paſſiõis ab eo
opponit᷑: qui iuxta carnẽ humiliat elatos. Quã ubi ĩtrepide popoſcerũt:recte qdẽ dicit illis: ſedere ad dexterã
aut ad ſiniltrã nõ eſt meũ dare uobis. Nunqd nã hic ſe potẽtiæ ĩdignũ eſſe pfeſſus eſt? Aut aliqd ſibi licere nõ

teſtat᷑: qui ait: pĩ neminẽ iudicat: ſed oẽ iudiciũ dedit filio? Nõ eſt ait meũ dare uobis:ideſt ſic petẽtibus ſuper

be: ĩſolẽter: elate: de carnis tumore: nõ ſpũs lenitate. Nã ego qui reſiſto nũc uobis: humilibus dare gram cõſue
ui. Ita dũs dũ humilitatẽ & uerbo & actu uere audiẽtes docet: cur in ſecreta parte corporis p̃figurationẽ ueræ
circũciſionis hr̃e uoluerit oſtẽdit. Dixi de occulto circũciſionis: quæ putaui eſſe dicẽda.S upeſt ut de ip̃a circũ
ciſione tractemus: quæ figura ſit. Cur nõ oculo circũcidamur & manu: dicẽte dno. Nã ſi oculus tuus ſcandali
zat te: erue eũ: & ſi manus tua ſcãdalizat te abſcinde eã ait. quæ tãta ibi pᷣfiguratio eſt: ubi per unã partẽ corpo
tis totus oĩno hò circũciſus eſſe credat᷑ & cũ hoc nos poſt Ap̃m circũcidamur in corde? Veniamus ad regene/
ratiõis nræ ſacr̃a cæleſtia: ut circũciſionẽ ſpiritalẽ in ſpiritali natiuitate ꝗᷓramus: & in ipᷣis fidei niæ cunabulis:
quo tpꝑe circũciſio celebrat᷑: pᷣmos uagitus ſacratæ repetamus ĩfantiæ: & abrenũciationẽ illã qua pᷣputiis denu
damur: an oculos collocemus. qm ſicut qui carnaliter naſcebãtur in mũdo: carnaliter circũcidebãtur in lege.
Ita qui nũc ad cæloꝶ regna gñant ex uerbo: per uerbũ circũcidũtur a mũdo. Sicnãq; dicimus abrenũciare nos
mũdo & põpis eius: qm̃ qcqd eſt in mũdo cõcupiſcẽtia carnis eſt:& cõcupiſcẽtia oculoꝶ eſt: & abnutio ſæculi
quæ nõ eſta pre. illa ergo/p miſſio & circũciſio eſt: quã nõ patimurut Fui: ſed exhibemus ut liberi. Nec poſtᷓ
nati fuerimus celebramus. ſed ut renaſcãturofferimus. oĩq; in ꝓcinctu baptiſmatis ĩdumẽto nudati:ſola ſã/

ctoꝶ oculis cõtritione ueſtimur: nec ad ſpẽm naturã nr̃am: arſura filioꝶ ueſte uelamus: qa in euãgelio arbor

ſoliis exuberãs: cũ in ea fructus nõ eſſet reptus exaruit. ſed cũcta carnis repudiata natura: ſexus ĩmemores: nil
ueremur: nec cũ pᷣmo illo terreno hoĩe: Adã ubi es: deũ fugiẽtes audimus. Præputia itaq; Adã ttãſgreſſoris ac
grere: p ſi ubiectionẽ cæleſtis obediẽtiæ reſpuẽtes naturã circũcidimus uitioꝶ: & p unã corporalis mẽbri formã
oẽs exercẽtes in pᷣputiũ ſẽſus pſeqmur: ac trücamus. nõ enĩ naturã:ſed naturæ ſupflua reſecamus. ſciẽtes qm̃
qcqd amplius ẽ: a malo eſt. ſicdni dignatiõe cõſeqmur: ut nos qui m carnẽ pputiũ dicimur: ideſt uelut igno
tãtia ꝗᷓdã naturaliter obtecti: tũ reuelata facie gloriã qñi ſpeculemur cũ illi qui ſᷣm carnẽ circũciſio dicũtur:tũ
ne in legẽ ĩtroſſ piciãt: obtẽtis præ facie obcæcẽtur aulæis. Euacuata eſt itaq; circũciſionis figura corporeæ: & in
uĩ noĩs eius rota trãſcẽdit:qũn etiã ſic pᷣputiũcircũciſio reputat᷑.qd tũc euenit.ſi aut poſt uerbũ dii naturæ hu
ius corruptæ acqeſcimus blãdimẽtis:& denuo ĩcentiua ſeqmur uitioꝶ. Aut etiã nõ ĩ circũciſi in carne eã ipſam
naturã cũ ſuis pſeqꝗᷓ ntes: uerbũ dñi dũ nõ cuſtodimus: obterimus. Porro hæcan ita ſe habeãt: & fidei pr̃em: &
circũciſionis ĩterrogemus auctorẽ.qm̃ ab ipo utraq; hæc:& quæ ad mentẽ: & quæ ad corpus ptinẽt: ꝓceſſerũt
ipſe nobis rũdebit ex geſtis: utrũ ne illũ de udaica circũciſione:an uero de nra hac quã dicimus cõmendariĩt. ac
pᷣmũ audit a dũo. Exide terra tua & de cognatiõe tua. ſi ub hoc uerbo iuxta carnẽ in pputio cõſtitutus: a parẽti/
bus ſe circũcidit: & pr̃iam naturãq; oẽm quaꝑ affectũ tenebat᷑:abrũpẽs uerbũ dni ſeqtur pegrinus. Hic deĩ de
ex còiuge ſterili & annoſa: ideſt & cõtra uitiũ naturæ: & cõtra cõditionẽ deficiẽtis ætatis po ſteritatis ꝓmittitur
multitudo: nõ cõſiderat corpus ſuũ emortuũ cũ iã fere cẽtũ eẽt annoꝶ & emortuã uuluã Saræ cõiugis:cui deſi
nẽs iuſtificationẽ credẽdo pmeret᷑. Prius ergo ꝗᷓ ĩ carne cicũcidat᷑: eligit᷑. Prius enĩ ſcriptũẽ. Credidit Abrahãà
deo: & reputatũ ẽ illi ad iuſticiã. Iubet igit deus. Circũcidet oẽ maſculinũ urjſm: & circũcidemi carne pᷣputii uñi.
Addidit & ſignificãtiã huius rei: ne eẽt obſcura. Ait eni. Et eritĩ ſignũ teſtam ti ĩter me & uos:ſignũ ad oculos

ptinet. uidelicet ut eoꝶ eſſet agnitio: ꝗq nõ putarẽt eũ mũdialẽ naturã p uerbũ dnmi reſpuiſſe. ac ſiq eſſẽt illi. qui

—

Abrahæ fidẽ uirtutẽ opationis ignorarẽt: per ſignũ uelut p imaginẽ aliꝗᷓ cõparatione depicta ꝗd ueꝶ eẽt agno

ſcerẽt. Deĩde & ꝓpheta ĩfideli populo: qui deũ ex eo ꝙ uideri no põt nollet credere: ſignũ uiſibile ꝓmittit dicẽ
do. Dabit uobis deus ueſteripſe ſignũ. Ecce uirgo in utero cõcipiet: & pariet filiũ: & uocabit᷑ nomẽ eius Ema/
nuel. Et ipſi iudæi cũ dñm iã in carne cõſpicerẽt: & fidẽ eius uirtutibus denegarent: ſignum poſtulant de cælo:

tls.
coct
fli⸗
ird
htä

nün
dat
nel
u
(lut

tuſg
abls
taſe⸗
Ac
tign⸗
dinn,
imor
itd
ohis⸗
ubitn
lt,non
auit
eltkee
sripe
8aber
lerei
end
lper
nde
nerer
faeni
candli
lcone
regere/
abuls⸗
scenn,
1lge.

tenos
ſrclli
od⸗
lolli⸗
abor
.snl
ſorar
ſmi
Bn
ng
Iturtn
an
rehu

nẽpe ut crederẽt: ſi uiderẽt. Deus ergo pro tpe:cũ Abrahæ poſteritas paribus ſi poſſet ueſtigiis ĩgredi in fidem
electiõis ſuæ: notã in ſigno hoc uoluit eẽ: no iuſticiã. ut ꝗ mũdialẽ naturã aĩæ reſpuiſſet:ei circunciſio carnalis
appareret in corpore. ac uelut per hoc qd uidet᷑: poſſet ĩtelligi. Sic multa quæ a ꝓpphetis populo denũciabant
ab ipſis pᷣus a quibus pᷣconabant: effecta ſũt. Nudos in captiuitatẽ filios Iſrael eſſe ducẽdos: per pphetam ira
tus dũs minabat᷑. certe dictũ iã ad partiũ oĩum ĩtelligentiã poterat ĩtrare. Vadit tñ nudus ipſe ppheta per po
pulos: & in ſe qd aliis uaticinabat᷑ oſtẽdit. Videt uuigus:ns audit. Et in Eſaiæ corpore: quæ ſibi erãt uentura
cognoſcũt. Fit ſignũ de uate: & in libro adhuc populo amaritudinẽ ſentit ppheta captiui. Sic Abraham deſi/
gnat in carne: qd exercebat in mẽte: & per nomẽ mẽbriuelut uirtutẽ circũciſiois ĩtelligit: nõ per hoc ſignũ expᷣ
mẽs carnis: ſed ſignũ fidei. deniq; poſt illã carnis circũciſionẽ ſuæ: ſi erat plenitudo iuſticiæ: quare maiora ad/
huc in Abrahã fidei expimẽta ꝗᷓrebat? Cur in patrio poſtmodũ tentat᷑ affectu: ſi iã in illa circũciſiõe bñdictio/⸗
nis ſũma tenebat:S ed⸗ qm nõilla uirtus: ſed ſignũ iubebat eſſeuirtutis: ꝗᷓrit᷑a ſingulari uiro: Vtrũ ne qui iam
& priæ & cognationi renũciaſſet: & circũcidi ſe paſſus eſſet: nũ parceret & filio. Quẽ ubi ad uictimã nõ triſtis
exhibuit: pro digna pignoris ĩpietate fit carnali pietate ſublimior. Lucrat orbitatẽ: dũ parricidiũ meditat᷑. &
cũ unico nõ patcit in terris: ſtellas pro filiis annumerare iubet in cælis. carnaliſq; deſpector naturæ in natura
ſydeꝶ collocat᷑. & humani cõtẽptor ſemiĩs: pater uocat᷑ aſtroꝶ. Sic fidelis nõ filio:ſ. ed p̃cepto: dũ mãdatũ dñi
religionẽ ducit eẽ nõ crimẽ: dũ offerre filiũ deo ſacrificiũ iudicat eẽ nõ parricidiũ: pene meruit pᷣuidere: ꝙ deus
ad tẽtationẽ ꝓbaãdæ mẽtis parricidiũ uoluit offerri: ſed noluit ĩplere. Ab hac ueritate forma iudaicæ circũciſio
nis amiſſa ẽ: hæc nois erat figura nõ mẽbri. ſic naturã nr̃am deus uoluit denudari: ut nõ ĩ nobis aut cupiditas
arderet: aut ambitio ſudaret: aut affectus carneus pᷣmineret: ſed ab oĩbus p̃putiis dei amor & pntiũ cõtẽptus
exueret. Dixit qdã ſatyrus gẽtiũ poeta. Probitas laudat᷑ & alget. Teſtimoniũ hoc ueꝶ ẽ. nullus eã ſtipat popu
lus:nulla multitudo ambit:homo nullus amplectit᷑: & in mũdo iſto uelut in nouercali domo horret: etiã ne
ceſſariis deopta ꝗdiu nõ ueſtẽ ſuæ habuit dignitatis. Age ſi uidet᷑: totũ tramitem ueritatis per priarchaꝶ geſta
uelut per uiua ueſtigia decurramus. ut circũciſionẽ quæ ſãctificat demõſtremus. Trãſeo Iſaac peregrinantẽ:
qd ipſũ in circũciſionis forma cõſiſtit. Rebeccãq; ꝓpter phyliſtinoꝶ ĩſidias ſororẽ de uxore dicẽtẽ. Quod æq;
ꝗ magni ſacii ſit: tibi exiſtimandũ relinquo. Taceo Iacob perduas annoꝶ hebdomadas mr̃es. xii. tribuũ ſᷣui/
tute mercantẽ. Omitto eius filios: quos per pr̃̃am bnñdictionẽ & ſactitatẽ naturalis quædã neceſſitas contine
bat. Ad Iob ueniã. in aliã gñationis lineã de Iſaac germĩa iã plapſũ:nec inter. xii. Iacob filios hæreditatũ: per
Eſau genitũ pᷣmitiuæ bndictionis extorrẽ pᷣmogeniti dignitatibus expoliatũ: inter Edon pᷣncipes qui deo pla/
cerẽt inuentũ. Hic tn an circũciſionẽ naturalẽ æquanimiter poſſit ferre tẽtat᷑. Fit paup ex diuite. Sed hoc etiã
ſæculi hoĩes contẽnere nouerũt. Tot orbitatibus uulnerat᷑: quot ſucceſſionibus gloriabat᷑. Exclamet fortiuo
ce:nudus cenſu: nudus & filiis: nudũ ſe exiſſe de utero mris ſuæ: nudũ etiã ituꝶ ſub terras:dnm dediſſe:dum
abſtuliſſe. Ouiꝶ naturã ſæculi reſpuentẽ. nõ ſe lachrymis: nõ ſe gemitibus: non ſe etiã tenebris tradidiſſe. ſed
potius detrimẽto meritoꝶ dolor uictor: & ſi genus affectu fit fortior cũ ĩfirmat᷑: & in ualle lachrymarũ turri
occupat gloriaꝶ. Vbi es ĩſolẽs nimiũ carnis iudæa?: Cõfer cũ hoc uiro pedẽ: cõtende: & gloria attollere maioꝶ
ſuꝑba uirtutibus. latuſq; tuũ bndictis nobiliũ pr̃iarchaꝶ circũcinge noibus: ut te iuſtificationũ uetus illa uir/
tus & auoꝶ ſplẽdor appareat. Iob te aduerſũ ꝓcedit in mediũ: ſãguinis auctor es nõ erubeſcẽs: nec per Eſau in
cõceſſã bñdictionis ſortẽ trãſfſuſiõe mẽtitus. nã illa nec pdeſſe nouimus: nec obeſſe dicẽte dno. Aĩa pr̃is & aĩa
filii mea eſt. Aa quæ peccauerit ipſa moriet᷑. Ac pinde ei ſpes eſt: ꝙ in hisluincat te oĩbus: & pcedit plus ſibi de
uirtute uẽdicans ꝓpria: quo minus ex gloria pmittit aliena. Deniq; expoliatus bonis oĩbus nil reqrit. Tu ægy
ptũ in heremo poſt mãna delitioſa ſuſpiras. Illũ ab ſpe in deo poſita tot maloꝶ tẽtamẽta nõ auocãt.te ad eã
ſpem bonoꝶ oĩum blãdimẽta nõ puocãt. Ille manũ dni ſentiẽs bndicit in uulnere. Tu uirtutibus de Pharao
nis iugo exuta: nõ ſubiaces. Huicilli & pro circũciſis uenia poſtulare cõcedit᷑: tibi uelut ĩcircũciſæ Amorreus
pater & mater ĩgerit᷑ eſſe Ethea: ut manifeſte liqat: & illũ per uirtutes opeꝶ nõ per obſeruantiã circũciſiõis be/
nedictionẽ ſibi reſtauraſſe: quã ꝓauus amiſit: & te per iactãtiã circũciſionis uirtutes negligentẽ eã bndictionẽ
quã Iacob ſola ſubtilitate acqſierat: pdidiſſe. Quid enĩ ſibi iudeoꝶ arrogãtia nõ uſurpet: Iob iſta qui deo pla
cuit: quõ gẽtis nõ eſt meæ Et circũciſus forte:qm de Eſau circũciſio hucuſq; gat N ec manus leues in hoc nõ
circũciſio fuerat pᷣdicata: ſed uirtus. nec an ſine pᷣputio uixerit:ſit ꝗᷓrendũ: ſed ꝙ nihil labiis ſuis peccauerit ſit
tenẽdũ. Ad alienigenas ad quos ꝓuocãt: ueniamus. qm̃ nullã nobis arborẽ exẽploꝶ ager diuinoꝶ oĩ ligno fe/
raciũ plãtarioꝶ: nec in eo germĩa deuimie: ſed de fruge cẽſent᷑. Oſtendamus in iſrael gloria peregrinã: & bene
dictionis germen in ligno fluxiſſe nõ ſuo dicimus Ruth: quo magis cõfundant in fœmina. Promittit᷑ per pro
phetas de radice Ieſſe uirga pro nra ſalute pditura. nunꝗᷓ flos cõdeſcenderet: qui uel ſolus utiq; pleni agri odo
re flagraret præ cõſortibus: niſi eũ odore unguentoꝶ ſup oĩa aromata lætitiæ oleo pater unxiſſet. Hic tñ leſſe

auiã nõ iſraeliticã habuit: ſed Moabitã. Cui tm peregrinæ concedit: quantũ nulla de patriarchaꝶ germie pro

meret᷑: ut ſuo utero deſtinatæ bndictionis ſemẽ accipiat: & iſraeli nõ iſraelita parturiat dignitatẽ: cornuq; po/
puli ſui: in alterius populi bndictiõibus aliena ſuſtollat. Vnde iſtud oro ꝓmeruit Credo qa dicit ſocrui ſuæ.
populus tuus populus meus eſt: & deus tuus deus meus eſt. O uirtutẽ uiris etiã p̃ferẽdã. Abrahæ fidẽ ĩcircũci
ſæ gẽtis mulier imitat᷑.quã uirilis circũciſio dereliꝗt: & per aliena ueſtigia merituũ iuſtificatiõis ĩgredit᷑.a ꝗbus
.cxxx.

maior cæca hæreditas deuiauit. Dños ſuos Moabita cõtẽnit: cũ Iſrael cõtẽnis alienos. Illã in unũ deũ ſuorũ iã
oblita cõiurat: & tu poſt multitudinẽ fornicaris idoloꝶ. hinc eligit᷑ a dño. hinc fit iſraelita mẽte nõ gnñe:fide nõ
ſãguĩe: uirtute nõ tribu. hinc uſq; adeo bñdicit᷑: ut ꝓphetaꝶ tuoꝶ mater uocet᷑ & regũ. licet prſus dicere clari/
us regnũ cæloꝶ uim paui: & a uim faciẽtibus ſĩuadi:diripi: poſſideri. Nec iuſtificationẽ gẽtis eẽ: ſed uitæ.qũ nõ
circũciſi per frugẽ ꝓbitatis aulã ſãctificatiõis ĩtroeunt. & circũciſi in eadẽ aula geniti: per pudẽda geſtoꝶ ſcep/
trũ ſãctificationis amittũt. Sed rurſũ ad bndictũ uelut.xii.tribuũ ſaguinẽ: redeamus. ut in eo iã tunc pᷣcedẽs
eccleſiaſtici myſterii ueritatis umbra ꝓbet᷑. Longũ eſt ſinguloꝶ formas enumerare ſctõꝶ: eorũq; geſta tuis fi/
lia dilectiſſima enarrare uirtutibus. quid ſit ꝙ Ioſeph de domo ægyptii regis ueſte proiecta nudus aufugerit.
Quid ſit:ꝙ hic populus mare trãſierit: & Pharaonis nõ trãſiit exercitus: & ſpẽs labẽtis naturæ ſub hoĩum pſo
na mutat. Quid eſt: ꝙ ipſũ mare euadẽtibus ægyptũ Iacob filiis occurrat. Tibi hæc cũcta examinãda & iuxta
tuã uitã & iuxta eccleſiæ myſteria derelinquo. ut in his ueritate circũciſionis archana: quã in Aaron aſpicies:
uacuatã formã ſigni iudaico nõ mireris. Igit᷑ qm ſtrictĩ uniuerſa dicẽda ſũt: ne in longũ ſermo procedat:ſeges
mihi oiĩs iſraelitæ gẽtis eſt ĩuadẽda:& in ea ipſius circũciſionis uẽtilãdus effectus. Ieſus naue populos hæredi/
taturus in terris: pus illa oĩa uelut diuinæ plebis circũcidere iubet ex aĩa: quaſi uero nõ tota heremus per uari/
as peccaminũ plagas circũciſæ gẽtis oſſibus albicaret. Quid ergo iubebat hoc fieri: qd peccati meritũ no ſana/
bat. Dicit dns: fac tibi cultellos petrinos nimis acutos. Quid eſt: ꝙ tãtopere cauet: ne habeant obtuſi? Nimis
ait acutos: ut uidelicet nõ qui particulã aliquã corpuſculi ſui ſenſu doloris abſcindãt: ſed multa lima atq; uſu
cotis aſſiduo tenui acie mortiferos: ſenſus mẽtis ſubtiliter diſcriminẽt. Circũcidit ergo ni fallor in illis ægypti
deſideriũ: murmurationẽ: cõtumaciã: idoloꝶ fornicationẽ: cõſuetudinẽ peccãdi: pro qbus irã dni eoꝶ ſenſere
maiores. Et illis etiã ſine dubio circũcidit: metũ poſitoꝶ ante faciẽ plioꝶ. Nam iã ante ꝗᷓ terras ꝓmiſſas ſibi: Ie
ſu illas ſpeculãte uidiſſent: gigantes ibi eſſe fortiſſimos ꝗrebant᷑: cũ quibus manus cõſerere formidarẽt. Circũ
cidit & oculos: ne alienigenaꝶ cõiugia cõtra licitũ cõcupiſcãt: aliudq; in illis regionibus uelint poſſidere ꝗᷓ ter⸗/
ras. Nõ enĩ ſi nõ circũcidant᷑: ſed ſi hæc negligãt: per irã dñi moriunt᷑. qm illud ſignũ eſt bdicti: nõ meritũ be
nedicẽdi. ſed pleni ſũt oẽs libri: plena exẽploꝝꝶ uetuſtas: ꝙ nõ pᷣſectione neſcio cuius mẽbri: ſed naturæ nr̃æ cir
cũciſione dus delectat᷑: in qua ſecũ etiã ille maior oĩum ꝓphetaꝶ Ioãnes circũcidat. nõ ueſtit᷑ mollibus nõ ex
ſitis ad gulã dapibus ſaginat᷑.ſed in hoc mũdo pene ſine mũdo eſt: cũcta deſiderioꝶ deſerẽs curã mũdialẽ. ſe/
toſa duꝶ uiꝶ horridãt tegmina nõ decorãt. humifero eſu: melleo tenuiter ſudore ſaturat᷑: quæ alia circũciſio
pᷣſFſantior debebit inꝗri Deniq; hic nõ agnũ illũ: quẽ in umbra ueritatis ſoliti erant iudæi hr̃e pro paſcha:per
quẽ mũdi peccata nõ poterãt aboleri: ſed illũ ueꝶ agnũ: cuius oĩs eſſet mortalitas cruore ſaluãda: relictis. xc. &
nouẽ ouibus geſtani paſtoris ueri humeris pᷣmus agnouit: dicẽdo: ecce agnus dei: ecce qui tollit peccata mũdi.
Illud etiã in eo mirandũ eſt:heremũ elegit:dni pᷣdicaturus aduentũ. nõ in tẽplis nõ loquit᷑ in plateis multitu/
dinẽ pfecturus horreſit: & cur uox eſt clamãatis: ſi declinat᷑ auditor? Opus eſt utiq; multitudo doctori. Et quæ
erit in heremo multitudo? Sine dubio nulla. Et qd faciet ꝓpheta? qui uox eſt & uoxclamãtis. Elegit ni fallor
locũ:ubi eũ nullus audiat:ſed ad quẽ populos de naturæ corruptæ cõuerſatione reducat. ut in ꝓpheta nouã
uitã uidẽtes diuinã mirari diſcãt: ſeq; oĩbus uitiis cicũciſos eſſe patiant᷑. Locus ergo ipſe forma doctrinæ eſt:
& ipſa pᷣdicatio ſolitudo eſt uirtutũ. Operat᷑ habitatio:dũ urbiũ freꝗntia ſollicitus relinqt auditor:& heremũ
a cõtagione mũdi uelut a theatro hoc uoluptatũ auulſus ingredit᷑. Prohibet deniq; ne Abrahã pre glorient᷑:
uidelicet ꝙ; eius ueſtigia nõ ſequ ant᷑. Certe ſi ad circũciſionẽ illã iudaicã ueniamus: circuncidamur: ut Abrahã
fuit circũciſus. Si ad ſãguinẽ: cur filii Abrahæ nõ dicant᷑ eſſe qui filii fũt. ſed fidei paternõ põt eſſe niſi creden/
tiũ. & filii nõ de ſigno circũciſionis: ſed de opis ſimilitudine recognoſcant᷑. His ergo cũ ihibebant: ne ſe Abra/
hã parẽte iactitarẽt: illud oſtẽdebat᷑: nõ qꝗa ſignũ fidei illius:ſed quia ſignũ patriũnõ haberẽt. Tũc aũt rite filii
Abrahæ ſũt dicẽdi: ſi ad formã parẽtis nõ facie: ſed uita rũdeãt. Si ad uerbũ dni nec patria diligat᷑: & filius poſ
ſit occidi: cũ ipſe etiã totus homo illa qui pro nobis mortuus eſt: pari iubeat charitate cõmori. Si Symeon ſe-
nexinũc dimittis ait dne ſeruũ tuũ in pace: Quia uiderũt oculi mei ſalutare tuũ: Forma eſtutiq;: ꝙ qui Apᷣm
uidet: iã ſit ſæculo moriturus. & hæc eſt circũciſio nõ adhuc ſub tabernaculo ſignificationis adũbrata: ſed pfi

guratiõe ueritatis occulta: etiã in lucẽ facis imagine expoliata ꝓcedẽs: quã Abrahã por myſterioꝶ pene oĩum

iniitiator oſtẽderat: cũ poſt uerbũ dmi locũ ſibi a filiis Heth: nõ ubi uiueret: ſed ubi moreretur acquirit. Magi
quoq; adorato dño: ne cui gẽti ut docuimus: pputiũ corporale fraudi eſſet ad gloriã: ſuis ſe affectibus circũci/
dere cũ theſauris ſuis: ideſt ſecretis mẽtium patefactis: aĩoꝶ motus mactauere pro munere. eoſq; morbos per
quos aliqd aut cupimus aut metuimus aut dolemus: uelut an pietatis arã & miſericordiæ altare foderunt. ut
uel in auro auaritia: uel in thure idolatria: uel in myrrha fieret dño ſubiecta mortalitas: a quo eius utiq; erat ca
ptiua ducẽda captiuitas: & in hãc petrã & ſacræ pecuniæ cupiditas: & pfana erroꝶ ſupſtitio: &amara mortali⸗
tatis cõditio uelut illiſæ morerent᷑. Iãpridẽ Babyloni pſalmiſta pcinnente: btũs qui tenebit & allidet paruu/
los ſuos ad petrã. Sub his ergo magoꝶ & noĩbus & oblatiõibus oĩmodeille diuinoꝶ ĩterpollator exuit: qm̃ de
us erat in Apo mundũ recõcilians ſibi. Quis enĩ iã aut auꝶ ſibi audeat poſſidere: ſi dni eſt aut idolis thura cõ
cremare: ſi Api ſint aut mortuũ niſi mortuus ſepelire: ſi myrtha iã uiui ẽ? Deniq; & a diabolo uelut triũ alea

teſſeraꝶ ds ipſe tẽtat᷑. Nã & cõtinẽtia in fame: & religio in adorãdo: & uita in præcipitio periclitat᷑. Sed facile
. . l cũcta

cittal
geſtin⸗
cuibi⸗
iaup
theln⸗
mnabbe
Abrah⸗
ſütnot
i
bonise
naubt
tĩ
te
tinun
poro
Amy⸗
cuif
letoen
tiuch
kumus
tümẽ
Nob
nitu
D
tiot
pal
tein
iuche
Pho
wö
en⸗
teg

AAa
ciſ⸗
tunt
tli
urin
e
Ni⸗
r
ie⸗
an⸗
mo⸗
a⸗
wn

deſtinatus fuit mortuoꝶ. Magi tñ ex illo uetera uitæ reliquære ueſtigia: nouũ iter ĩ greſſi: uacui ſarcinis nõ ua/
cui bũdictiõe cãtauerũt. Reuertere aĩa mea in requiẽ tuã: qa dũs bifecit tibi. nec ille ad quẽ dus ĩgreſſus eſt: nõ
oĩ dicit᷑ præputio circunciſus uitioꝶ. nã & dimidiũ ex ſubſtãtia ſua dat egenis. & ſicui qd fraudauit: reddit in
qᷓdruplũ. Ille utiq; qui dnm nõ poterat uidere:dũ diues eẽt:niſi poſtꝗᷓ de terra in qua cor ipſius uidebat᷑ eſſe:cũ
theſuro ſycomoꝶ qua dus eſſet trãſiturus aſcendit. Tũc uelut de cognata neceſſitate a crucifigẽdo cõſpectus
in arbore cognoſcit᷑: & filius dicir Abrahæ. Cur dicit᷑ Si erat:”teſtimonio nõ egebat. Sed qm non oẽs erant filii
Abrahæ:qui eẽ credebant᷑: hic de ope agno ſcit filius:nõ de gente: & uirtute:no de ſanguine. Hæ circũciſiones
ſũt notæ de circũciſionis effectu. Iã ne uides filia: iã ne cõſideras totã circũciſionẽ peropeꝶ formam: uelut per
quædã mẽbroꝶ liniamẽta deductã & per actuũ diuerſitatẽ q̃ſi coloꝶ uarietate depictã in unũ tn iuſtifica/
tionis apicẽ uirtutũ gradibus ĩ pleta? Cernis aliũ pr̃iam relinquẽtẽ: nec de parricidio dubitantẽ. aliu tãti cenſus
naufragiũnõ curantẽ:nec in orbitatibus lachrymãtẽ: ĩmo qui in putredine corporis ſui de pctõ potius coniu
gis ꝗᷓ ſuo uulnereſu ſpirantẽ. Illã populos ſuos deoſq; deſerẽtẽ: nec in alienã gentẽ inopẽ uirilis auxilii metuẽ/
tẽ. Hũc repromiſſionis greſſt u terras:cultelloſq; aĩo 32 nõ in enſe ponentẽ: ſed de caute facientẽ.ut ex ſe hẽat pe
trinus: qd ferreus acqrit aliũde. Aliũ in ſolitudine uiã dni præparãtẽ: & rectas ſemitas ĩ heremo facientẽ. Aliũ
porro dimitti de ſæculo depræcantẽ: & pacẽ dũi malle ꝗᷓ mũdi. hos uero ſuis affectibus ſpoliatos ĩ auro thure
& myrrha cõuerſationũ itinere mutato:ꝗq ꝑ Herodẽ uenerãt:p angelu redeũtes. Iſtũ etiã nũc aceruos fraudũ
curã ſœnoris remouẽtẽ: & Abrahæ filiũ noò naturæ bñficio:ſed geſtoꝶ ſuffragio nũcupatũ:ut euidẽter appare
ret oẽm mũdi naturã per ſinguloꝶ opatiões fuiſſe dimiſſã. Sed qm̃ nuptialis cõuiuii fine pene uinũ:qd per pa
triarchas miniſtrabat᷑: expẽdimus: & nouũ cœpimus aquaꝶ cõuerſiõe libare:de nouis quoq; utribus aliqᷓ pfe/
ramus.utqle ſit qd receperũt:de eo qd ipſi redolẽt: æſtimemus. Feruet qdem uniformiter per oĩum apoſtolo
rũ mẽtes:plenis muſto pectoribus: & mẽſurã corporeã mudatio ſpiritalis excedẽs: ebrietatẽ nõ cælatęlorioſã
Nobis tñ ab illo eſt ĩcipiendũ a quo hauriẽdi ſitis eſt ĩchoata ut ex deſiderii magnitudine:ſ acræ ĩfuſionis ple/
nitudinẽ doceamus ex uino ſitim parilẽ ſocioꝶ: nõ auara diuinæ ſobrietatis ꝓpinatiõe ꝓpinatã. Ecce inclytã
ſodalitatẽ.Auguſtũ caput Petrus extulit: noui ſignifer teſtamẽti:& ſcreatiõe primitiuus. Alius qd ſine dubita
tione loquor: Abrahã. neſcio an maior. Certe qd ſẽtio: nõ ſecũdus. Illi generatio larga pmittit᷑.huic generatio
paſcẽda cõmittit᷑. Abillo iuſtificãda ꝓcedũt. in hoc iuſtificata fũdant᷑.ita qd ille ſpat: hic accipit. Illi Ceir facia
te in gentẽ magnã. huic dicit᷑: faciã te piſcatorẽ hoĩum.Illi dicit᷑:in ſemine tuo bndicent᷑ pr̃iæ gẽtiũ.huic dicit᷑
iudicabis duodecim tribus Iſrael. Illi dicit in ſtellis erit nomen tuũ. huic dicit᷑: tibi dabo claues regni cæloꝶ. Ac
hoc: ille ſœcũditate ſeminis bñdicti ĩplet᷑. hic añ ſemẽ ipſũ euãgelizaturus aſſiſtit᷑. Abrahæ pro filiis claritas
mõſtrat᷑ aſtroꝶ. ſed Petroitradunt᷑ regna cæloꝶ. uidelicet ut ĩ eo ſine petro nec filii Abrahæ poſſint ĩtrare. Hic
ergo:nõ quo circũciſus ſitiuxta gentẽ ſuã apud dum gloriat: ſed dicit. Ecce nos reliqmus oĩa: & ſecuti ſumus

cũcta ſupauit. qa pr & rex bonoꝶ oĩum theſauroꝶ: & ſacerdos repoſitoꝶ an ſæcula myſterioꝶ: & reſurrectio

ad cõcupiſcẽtias mũdus ĩgerit: quæ præputia pni dici: ſi cõgregant᷑ ad lenocinia pcti. quæ uehemẽtius præcidẽ
da ſuccreſcũt:ſi quo cũ ꝓuẽtu mẽtite fœlicitatis adulant᷑: interiorẽq; illã mẽtis nræ naturam circunueſtire ni/
tunt᷑. ut maioribus tenebris ipſũ etiã quod nobis pro lumine datum eſt: tenebreſcat. Omnia inqt apoſtolus
reliqmus: & ſecutiſumus te. In fidẽ ueteris exẽpli nepotũ uirtus tã ſera: ꝗᷓ mira: per diſcipulũ primogenitũ no/
uæ iuſtificatiõis aſpirat: & obſoleſcẽtibus iã pene imaginibus ueritatis Abrahã reformat in Petro oĩa reliqſſe
teſtat᷑. nõ in alto fluctuat:artis cura nõ gerit: nec ſocrus ægra ſine dño uiſitat᷑. Oĩs ſingularis uiri affectus in
Xpo eſt. hũc ſeqtur ſubſtãtiæ cõtẽptor:ſtudii negligens: affinitatis oblitus: & id qd Abrahæ ut faceret ĩperatũ
eſt: hiciã feciſſe nõ cælat. uidelicet ut ſimili circunciſiõe: ſicut uirtutis hæres ẽ: fiat hæres & gloriæ. Oia inꝗt re
liqmus:& ſecuti ſumus te. qd erit nobis/ Hoc eſtdicere. totis uitæ prioris uitiis deſecatis: in forma utris in prui
na iacẽtis:dũ te ſequor exarui. nihilq; in hoc mũdo præter te: quo ĩpleri cuperẽ: elegi. cuius non fruſtra huiuſ/
modi ſiccitas ſãcti ſpũs ubertate pẽſat᷑.per quã ebrietatẽ nouæ græ in ſe apoſtolus ipſe:duũ linguis ĩfideliũ ĩfa
mat᷑: agnouit. S ed & cæteri apoſtoli eiuſdẽ muſti ſpumauere feruore: & unius botrionis ſupfluenti maduere
uindemia: qui t in odorẽ eius nectaris ad beati Petri ſimilitudinẽ cucurrerũt. Aſpice illos geminũ ſ ydus in ter/
ris: nec incaſſũ tonitrui filios nũcupatos: cymbã: linũ: premq; deſerẽtes: nec uictus ſollicitudine dubitãtes: nec
officii uſibus ihærentes: nec ptãtẽ pr̃nã reuerẽtes: ſũp tu: negocio: affectione caſtratos. Quid aliud utiq; ꝗᷓ na
tura ſæculi circũciſos ueſte: fluctu arida: manu ære ſicca: corde pietate no molli: nudo etiã de nauali parata ue/
ſtigio. Credo ad eã formã: iã tũc & Moyſi ut pedũ ſolueret uincula: præceptũ eſt: ꝗᷓ ſpecioſi pedes euãgelizãtiũ
acẽ/ Etiõ nõ ſũt uelãda quæ pulchra ſut in cõſpectu dui. nec mortuis ueſtiẽda quæ uita diligit. Huũc rurſus re
ſpicit de thelonæo publicanũ quæſtũdãnãtẽ cõſuetudinẽ reſpuẽtẽ: & nomẽ actus fidei noĩe: ut aboĩbus oĩno

te:qd erit nobis? Quæ ſũt iſta oĩa apud eũ:qui præter ĩſtim artis piſcatoriæ nihil hẽbat? Oĩa inquit:utiq; quæ

nõ pars corporis: ſed natura ꝓrſus iniquæ cõſuetudinis circũciſa méſtret᷑. Totũ dicerẽ nouæ uocatiõis examẽ:

niſi ĩ ſimilibus cõuenirẽt: & eãdẽ uirtutẽ hr̃et diuerſitas pſonaꝶ. naturãq; mũdialem multitudo licet hoĩum:
uno tũ cõtẽptu reꝶ uelut falce ſuccideret. Et qm ſatis abudeq; exẽpla & ueteꝶ ptulimus: & nouoꝶ: mẽtiſq; cur
ſũ ne uelut cæca nocte ad ignorãtiæ ſcopulos deueniret: ſãctoꝶ imaginibus ꝗſi ꝑ ᷣmonẽ cæli notandis ſyderi
bus inſtruximus. nũc ex obſcuro noctis egreſſi nõ ſolũ diẽ & ſolẽ: ſed ipſius ſolis & luminis lumẽ: ſub quo er
.CXXXI.

—

—

rari nõpòt: ctẽplemur. Illoꝶ eni quærit ipſa multitudo iudiciũ: & ĩ copia formaꝶ neceſſe ẽ ut eueniat. Subi
de ſimilitudo flãmaꝶ & ſæpe nautis cõfuſe attonitis p pauorẽ: ut luciferueſpeꝶ: & ueſi p luciferũ mẽtiat᷑:ſolis
ſine ſocietate parili ſola eſt clanitudo mirãda:cũ dubia etiã ſub nubilo a ſimilitudine ſit uẽdicata ſi paruit. Ac
per hoc etiã nõ dñs qm carnẽ ſũpſit: & hõ eẽ dignatus eſt: aliqd tale fecerit reqramus. ut uelut ſolẽ ſub nubilo
ita ſub ſpecie corporali etiã id qd radiauerit admiremur aliũq; potius opponamus:ꝗᷓ ipſũ aliũde ſi upſiſſe cre/
damus Quẽ aut aliũ pro fide humana diuinaq; in hoc ſæculi pelago nunꝗᷓ ſine metu naufragii nauigãtes: ad
dirigẽdũ ueritatis ſequæmur: ꝗillũ qui diſcluſa penitus parilitate ſui ſolus etiã cũ pro nobis in nia came ob⸗
ſcurat᷑: imẽſus eſt?: Qui nec in hoĩe põt cælari:dum mortalitatis naturã ſubſtãtia diuinitatis exupat.qui non
elemẽtu: ſed uirtus elemẽtoꝶ eſt: in quo tenemus initiũ & cõſumationẽ& medietatẽ ofum: per quẽ ſolu ſolis
& ãni curſus ſũt:& ſtellaꝶ diſpoſitiões:mẽſiũ quoq; mutatiões: qm ipſo uetera trãſierũt:& facta ſũt oĩa no/
ua. Et cum magoꝶ iter eius ſtella duxerit: qd mirũ erit:ſi nos quoq; geſtoꝶ eius claritas uelut ipſo theſauro
uniuerſo fulgoris ĩſtruxerit? Acq; utinã ad certã dationẽ tãti ſj plẽdoris & luminis nroꝶ oculoꝶ auertat᷑ ĩfirmi
tas. ut ille ſe ſubtraheret: & negaret inqs. nõ: ſed palã oĩbus cæleſtis ſj plẽdor appareret. Mò ad eũ ſequax mens
amica uolũtate cõuertat᷑: in ſolo ĩueniet plenitudinẽ: quã guttati ꝑ ſingulos colligebat. Octauo die circũcidi/
tur: & Ioſeph hæreditate: & matre utiq; qſi hõ qui ꝓmiſſus fuerat ipſi Abrahæ: cũ de circũciſione doceret: dicẽ
tedño. Et erit teſtm meuũ in carne ur̃a in teſtamẽto æterno. Dei teſtm in nia carne eſſe: dro in nra carne dignã/
te: qs dubitat? Illudq; teſtamẽtũ æternu uideri qdcitharis & pſalteriis pſalleret᷑. cuius rei ꝗᷓ plixa ẽdiſputatio
& neceſſaria uidet᷑ eẽ trãſcurſio: ne per ramoꝶ copiã roburipſi ũ ꝓpoſitæ materiæ derelinquẽs ĩcaſtigata erret ef
fuſio: præſerti cũ mihi difficilius ſit naturã eius ĩplere ꝗᷓ querere: & ſatis ſupfluũ incurrentibus bractheis la/
borare:qꝗᷓ ipſã materiã gracile nõ ſuſtẽtet ingeniũ. & neceſſariũ pene ſit: ut & diſputatiõibus aliq bus circunci
amur dũ de circũciſiõe tractamus: qn nobis ad excuſandã etiã i peritiã noſtrã opportunitatẽ materiæ i pſius
præſtet auctoritas. Igit᷑ ad ꝓpoſitũ redeũtes ĩterrogemus ipᷣm hoĩem ſuũ.nãde dno loquebamur. ſpe qui erat
I hoĩe circũciſio:cũ iã ſᷣm legẽ circũciſus haberet᷑:clamat:ut euãgeliſta teſtat᷑. Vulpes foueas hnt:& uolucres cæ
li nidos ubi reqeſcant. filius aut hoĩs nõ habet ubi caput ſuũreclinet. Rogo hic ubi ſub Cyrino cẽſus ĩueſtiga/
tio ubi edictũ Cæſarisubi neceſſitas ꝓfitendi? ubi Ioſeph ipſa ꝓfeſſio? Noua rõillic habet nihil: quod delſcri
Ptorãueniat:& uere. Nulla enĩ dũm ſæculo macipata delectat. nec ſibi uſit urpat ꝗcqduel Cæſari uel mũdo uo
Iuit eẽ captiuũ:docẽs nullũduobus dñis poſſe ſeruire. Circuncidit ergo hæreditate loſeph & Maria:nihilq; ſi/
bi de mudialibus uendicat ſub tributo. qui utiq; eis dixerat. Neſcitis qa oportet me in prnis meis eẽ:·ſcilicet in
tẽplo nõ in ſæculo:in ſacrificioꝶ myſterio nõin malignãtiũ cõcilio: in pfnis utiq; ſpiritalibus.nã patrẽ in car/
nalibus nõ hẽbat. Deniq; de eo tẽplo & oues abegit & boues: & mẽſas nũmularnioꝶ euertit: ſic tem pluũetiã ipm
qd figura eſt corporis ſui: carnalicõcupilſcẽtia circũcidit: ut ĩ telligeret hõ hæc ſibi in ſua mẽte eſſe faciẽda: nec
ſane ſuis parcit effectibus. nã eũ gladiu quo alios circũcidebat docẽdo ſiꝗs amauerit patrẽ & matrẽ ſupra me:
nõ eſt me dignus:ſua cõuertit in uiſcera:& ſi ibiipſi faci t: ꝙ credẽtibus eſt facturus: cũ dicit. Quæ ẽ mater mea
& ꝗ ſũt fratres mei?/O myſteriũ:matrẽ Mariã ſibi dñs abiurat:cũ extra uerbi eſſet audientiã coòſtituta: eo potiſ
ſimũ tpe:quo uerbũ prædicaret᷑ a uerbo: & ipᷣm ſe miniſtrandũ diſcipulis miniſtraret. qd aptius poſtmodum
in illa unguẽti effuſioe patefecit:dicẽdo. Me aut nõ ſemp habebitis. Iraſcit᷑ ergo cũ eũ magiſtrũ uitæ docenda
nõ eligat: qui eam matrẽ peruirginẽ parturiẽdi elegit. & cur ad eũ quẽ extranei etiã tã facileĩ terpellare poſſẽt
mater nollet ĩtrare nã fratres necduũ credebãt in iplo. Quis hic erit rogo: qui excuſationẽ præferat aut gratiæ
autamori?ſi & Mariã merito nulla uincit: & pöᷣm dũm nrm nemo ſupat pietate Illa eniĩ mater negat a filio
ut uera illa circũciſio doceat᷑. qm magiſter & parẽs uitæ debuit uiuere: quod docebat eſſe uiuẽdũ. Hic ẽ ille gla
dius fœmoralis: quo leuitæ ſuos ꝓpinquos & proximos occiderũt: quo etiã dns ipſea patre iubet᷑ accingi:quẽ
oẽs capiũt qui ſeipſos caſtrauerũt ꝓpterregnũ cæloꝶ:quẽ gladiũdis mittit in terras. ut filiũ ſepararet a patre
filiã a matre ſua: nuꝶa ſocru ſua. hoc gladio etiã beatus Paulus eccleſiã circſicidit dicẽs. Reli quũ eſt:ut qui ha
bẽt uxores:tanꝗᷓ nõ hñtes ſint:& qui emũt: tanꝗᷓ nõ poſſidẽtes ſint: & qui utunt hoc mũdo:tanꝗᷓ nõ utant᷑. hic
totus iuſticiæ uirtus:hic ratio eſt circũciſa oĩ carne:ideſt parentũ: fratrũ:cognationũ:affinitatũ:nullũ amplius
amare ꝗᷓ dũm: ut ad crucis imaginẽdei uerbo:nõ ad aliquos mũdi actus:moneamur affixi matrẽ cõmẽdare di/

ſcipulo. Res loquit᷑ ipſa: cur pars corporis per quã iudæus ſe autumat iuſtificari deſectiõi adiudicata uideat᷑.
adeo ut difficilius fuerit modu adhibuiſſeſ ermoni: ꝗᷓ argumẽta reqſiſſe:& hãc uerã eẽ circũciſionẽ: ſi abrenũ/

ciãtes mudo: ex quo iuxta carnẽ nra natura eſt:& parẽtibus:& quæ fidei ſcãdalũ faciũt circũciſis: oculo etiã &
manu: nudi & ſoli debiles etiã ſi fieri pot dm ſectemur. Cantãtes uere: qm pf̃ meus & mater mea derelinquæ
rũt me: ut a dio mereamur aſſumi: & corporea denudati natura: ſ piritaliũ indumẽtis actuũ glorioſius ueſtia
mur ſciẽtes qm qd de carne naſcit᷑:caro eſt:& qd de ſpuũ:ſpũs eſt:dicẽte apoſtolo.Et ſi cognouimus Ap̃m ſᷣm
carnẽ.ueꝶ iã nũc nõ nouimus.in quo nobis mudus crucifixus eſt: & nos mũdo. ut præputiis quæ ſũt in ſu P
ficie cõuerſatiõis abſciſſis: nudũ illud & ſolũ niæ generatiõis ſecretũ: qd ſupfluis tegebat᷑ appareat. Si enĩ fæ/
nũ qd hodie eſt & cras in cliban mittit:deus ſic ueſtit: qᷓto magis nos:ſi fide modicos nõ eẽ præuiderit? Cul/
tello itaq; petrino corporis nr̃i circũcidẽda eſt natura. Petra arit Xps eſt. cuius cultellus amoreſt:quo creſcen
te in nobis: ſæculi deſideria decreſcẽt. Quẽ qui amauerit: dicit pri:nõ noui te:naturãq; circũcidens ſuã:necut
patrem

ttt
ſuiui
catiie
le 0
hican
alcel
ti
turnee
in nob̃
tosol
Pettor
elulte
kenatu
ligi⸗
ily ol
nöͤaus
ſtohl
taſbbi
laoleq
1terte
Won
dem
tri
tüüi
cuſ
Pot
no⸗
me
nem
w

ver

dnari
ritnkſ patrẽ ſepeliat mortuũ ſeparabit᷑ a Xpo. expoliatus ueterẽ hoĩem cũ actibus ſuis: qd præputiũ ẽ:alius naturã
Danut ſuã uidebit eẽ ſubſtãtiæ:ideſt ut ſicut pᷣmus hõ terrenusa terra:ita ſecũdus cæleſtis ĩcipiat eẽ ex cælo. Nec di/
ſubuubie cat iã cuius circũciſa eſt natura patrẽ præter eũ ꝗ ĩ cælis ẽ: ſe hre. ſe præcepto dni lucido illuminatis oculis ſede/
lplllean re ad dextrã uirtutis filiũ hoĩs agnoſcat. Obterẽdæ ſũt oẽs aĩ uoluptates:relinquẽda ſtudia delectationum. qm
lgit hic circũciſionis eſt ueritas: nõ figura. Nitẽdũ in ſũma: ut cũctis naturalibus amputatis: cõuerſatio nia tẽdat
1medh ad cælũ. ubi Aps ẽ ad dexterã dei. Quod ita ueꝶ erit:ſi ludi:ſi iocus ſi cõuiuiũ:ſi ſermo pene familiariũ deſerat᷑
egninn & tñ qui circuncidunt areſcũt: ut nõ nos mudo: qui uitæ imagines ſumus:ſed mudus nobis mortuus eẽ creda
ſolſols tur:nec glutinari eoꝶ aliꝗᷓ quæ circũciſa ſũt: inimici arte ſinant᷑: ſed clamemus: ſedit ſãguis circũciſionis: ut cũ
itoitno⸗ in nobis uitæ calculus cœpit opari:in quo noĩe nouũ ſolus nouit ille qui accepit:nõ timeamus in loco reuela
helunn, tiõis occidi. ꝗnĩmo & ĩputãtes aliqᷓ nro dño per amorẽ. Nã & efaru⸗ ibi benignus admittit᷑: ut ſupius ĩ beato
utiſimni Petro nouæ gratiæ ſuſceptore didicimus: tota credulitatis nĩæ harmonia: ſtortis uehemẽtius per artẽ fidibus:
— reſultemus. ꝓpter uerba labioꝶ tuoꝶ dne ego cuſtodiui uias tuas. An ne eſt aliqd tã duꝶ:tã ferreũ:ꝗᷓ repugna
eaiiac, re natura? Et cũoĩa in mũdo per deũ nobis ſint facta:ipſos nos uelut nõ nr̃a circũſtẽt repellere: nõ uidere? mũ
onkti dũq; ipſũ nobis ſe cũ oĩbus diuitiis & pulchritudinibus ſuis ĩgerentẽ: manu dã repudiare uirtutis? Obſera-/
medn tiſq; oĩbus ſenſibus: ꝗbus ad aĩam ſubſtãtia uitalis accedit: pene ad imaginẽ obrigeſcere mortuoꝶ Non uiſu:
hnen nõ auditu: nõ odore: nõ tactu: nõ ſapore capi Et ĩ natura corporis naturã corporeã nõ hiet Hoĩemq; ſe ꝙ hõ
gnen ſit:obliuiſci. Eũ tũ hoc ipſo ꝙ abiat: nõ teneri: qa uere ꝙ hõ ſit teneat: & eo magis agnouerit. Tu ꝗᷓ duꝶẽ præſẽ
che, tia ſibi abdicare: dũ uiuit⸗ Et futura ſi Pare poſt uitã Et natura corporis hocut diximus: niſi circũciſa: nõ Patit᷑
unm facileq; ſe geſtit iactare ſuis: ſibi cernẽs terras: ſibi maria: ſibi uidẽs ſolẽ & uniuerſa aſtra ſuire:& qn ſe fraudari
D a terreſtribus patiet᷑: cũ dñetur & cælo! I ãtoꝶ ergo elemẽtoꝶ tã importuno circũuẽta famulatu: uſea q; ad obli⸗
uionẽ ſuæ cõditiõis inducit :& deſpectu totius ſublimata mũdi uĩcere ipᷣa: ex eo ꝙ ſibi obſequunt præſumit
lann elemẽta:hinc mõtes ſcrobibus fodiẽdo:hinc ualles ſubſtru ctiõibus opp ẽdo:hinc maria mollibus arãdo:nũc
ii arrica irriguis fœcũdãdo: nue ſtagna paludeſcq; ſiccãdo: uel capos cõſitis nemoribus ueſtiẽdo: ac ſiluoſoꝶ mõ
*R tiũ iuga uetuſtis nemoribus denudãdo: ut pene dnam ſe naturæ eẽ no credat: ſi fecerit aliter. Cuius naturæ cõ
“ cuſſide naturanf̃a his cõditiõibus agitata ducit᷑. habet uias dni cuſtodire: in ꝗbus nõ expimẽtis ſed detrimẽtis
“ potẽtiæ deſudat nec querit᷑: ut ſupra nos aueat uniuerſa mortalitas . ſed ut ſᷣm nos uita ducatut: ne amplius
G nos æſtimãdo ꝗᷓ ſumus:ĩcipiamus nec id obtinere qd ſumus:cũ per hoc ipſũ:ſi uelimus deſ picere qd ſumus:
tleti mereamur in melius eẽ ꝗᷓ ſumus:dicẽte dño:& niæ ĩputatiõi:quã præſumimus ſubſcribẽte. Amẽ dico uobis:
nc nemo eſt qui relinquat domũ: aut parẽtes: aut fratres: aut uxorẽ: aut filios ꝓpter regnũ dei:qui nõ recipiat cen/
fün tuplũ in tpehoc: & in ſæculo uẽturo uitã æternã hæreditabit. Et talibus ꝓmiſſionibus uiæ illæ duræ: quas ob
kune uerbũ dni neceſſe eſt: molliunt᷑. In quaꝶ cuſtodia utiq;ʒ multa retributio eſt. His mercedibus ĩuitamur. quos
Ne: & cogit:dũuellenos ambit: qd poterat & iubere. Deniq; cũ uerbũ uitæ duꝶ dicerẽt eẽ ſermonẽ: & ob hoc turba
krme tiões qui eũ ſequebant᷑: abſcederẽt: reſpiciẽs diſcipulos ſuos nunqd nã & ipſi abire uellẽt inqrit iratus. adeo eli
vll git potius ſe nobis bona oĩa debere ſi uolumus:ꝗ ĩputare ſi cogimur: dicẽte dño.ſi enĩ uolẽs hoc ago:mercedẽ
Win accipio. ſi aũt inuitus:diſpenſatio mihi credita eſt. Hæc uolũtas fœmoralis illius uagina cultelli eſt. quæ ubi
tnde in ſe amorẽ dei quẽ cultellũ eẽ diximus recepit: merebit᷑ ĩtelligere dũm uera prædicaſſe. lugũ enim meũ ſuaue
ali eſt: & ſarcina mea leuis eſt. qm ſupfluis oĩbus amputatis: & cũctis oneribus circunciſis beluæ ꝗdam ſarcinalis
Nun imagine tenuata: uere etiã nos cũ pſalmiſta dicimus: qui uel per glaciẽ uel per liqdã etiã mollẽq; ſubſtantiam
in anguſtu illud acus foramẽ trãſire poſſumus: qd intrare qui in equis ſpant & curribus non ualebunt. qm tales
lege etiã uia illa quæ lata eſt & ſpatioſa: uix capiet. Laboꝶ itaq; arduos mõtes & difficultatũ ꝓpe modũ muros qui
gaqie bus cæleſtia ab humanis uelut prouinciæ cuiuſdã limitibus ſeparant᷑: diuina dimicatrixmunificẽtia liberali/
pun taſq; deplanat. Et ſicut turbis ſacerdotalibus muros illius hierico: ita ꝓphetaꝶ uocibus turri n ĩteritus elidit:
uihe ſi mõ cõtra ſpem in ſpecredẽtes & quodã cõcitatoꝶ luminũ uidẽdi ſaliẽti trãſpectu in fraudẽ præſẽtiũcadu⸗
e coꝶ ꝓmiſſa tanꝗᷓ manibus iã apphẽſa miramur: & hac circunciſi natura in aliãq; naturã trãſpoſiti mẽte illa
plis & aĩo teneamus:quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt: quæ præparauit dũs his qui
redi/ diligũt eũ. de quoꝶ numero nõ eſłniſi qui perdemõòſtrata ſupius circũciſionẽ: uelut cũ dno cõfixus in cruce ſẽ
lert⸗ per pctis ſuis paſſiõe eſt dignus: Illũ uero dĩũm nim dignũ tali paſſiõe nõ credẽs dixerit: dĩe memoreſto mei
teni/ cũ ueneris in regnũ tuũ. Quẽ dũ adhuc loquit᷑: iedns ꝓmptus ĩterpellãtis auditor cõſolari(utcõſueuit)pro
ůi x·· ſuua pietate dignabit᷑: dicẽdo: forti aĩo eſto. Amẽ dico tibi: hodie mecũ eris in paradiſo. —
gu ¶Beati Hieronymi ad Rufſinũ pᷣbyteræ Romæ de iudicio Salomonis in ſectiõe paruulim tropologiã per
altn luas merettices eccleſiã & ſynagogã exponẽtis: ꝗꝶ ſynagoga filiũ ꝑ cerimonias legis extixerit. Epiſtola. LXII.
in Vltũ ĩ utrãq; partẽ crebro fama mẽtit᷑: & tã de bonis mala ꝗᷓ de malis bona falſoꝶ ora cõcelebrat

Vũ & ego gaudeo ꝗdẽ ſuꝑ teſtimonio erga me ſciĩtatis tuæ: & amore ſci pᷣſbyteri Euſebii. Nec
dubito ꝗn me pudice prædicetis:ſ. ed tacitũ ur̃æ prudẽtiæ iudiciũ ptimeſco. Itaq; obſecro:ut ma
Agis memineritis mei: & dignũ uĩa laude faciatis. Quod pᷣmus ad officiũ ꝓuocaſti: & tibi ſecũdæ
ſbelopbrter datæ ſũt: nõ uenit deĩcuria ĩ amicos:ſed de ignorãtia. Si enĩ ſciſſẽ:præoccupaſſẽ ſᷣmonẽ tuũ.
ut Interpᷣtatio iudicii ſalomonis ſuꝑ iurgio duaꝶ mulieꝶ meretricũ: quãtũ ad ſimplicẽ hiſtoriã ꝑtinet: pſpicuaẽ:
o u. CXXXII.

liy
la/
4/

ꝙ puer annoꝶ. xii. cõtra ætatis ſuæ mẽſurãde ĩtimo humanæ naturæ iudicarit affectu. unde& admiratus eſt

& ptimuit illũ oĩs iſrael:qd ſcilicet eũ manifeſta nõ fugerẽt:qui tã prudẽter abſcõdita depᷣhẽdiſſet. Quaãtũ ad

typicos ptinet ĩtellectus:dicẽte apoſtolo hæcoĩa in figura cõtingebãt illis (cripta ſũt auũt de nobis:in quos fi/

nes ſæculoꝶ decurrerũt) ꝗdã græcoꝶ autumãt ſap nagopa eccleſia ſentiẽdu: & ad illud tp̃s cũcta referẽda

qũ poſt crucẽ & reſurrectionẽ tã in iſrael ꝗᷓ in gentiũ populo uerus Salomon:ideſt paciſicus regnare cœperit.
uod aũt adulteræ & meretrices ſynagoga & eccleſia in ſcripturis dicant᷑: nulla dubitatio ẽ: & hoc prima fron
te uidet eſſe blaſfemũ. Cæteꝶ ſi recurramus ad ꝓphetas: Oſee uidelicet: qui accepit uxorẽ fornicaria: & generat
filios fornicatiõis & deinde adulterã. & Ezechiel qui hieruſalẽ ꝗᷓſi meretricẽ arguit: ꝙ ſecuta ſit amatores ſuos
& diuaricauerit oĩ trãſeũti pedes:lupanarq; ĩ loco celebri extruxerit: aĩaduertemus Apm iccirco ueniſſetut me
retrices donaret mrimonio: & de duobus gregibus unũouile faceret. medioq; pariete deſtructo: in eaſdẽ cau/⸗
las oues prius morbidas cõgregaret. Hæ ſũt duæ uirgæ: quæ igunt᷑ in Exechiel: & de qbus per Zachariã dũs
refert. Et aſſũpſi mihi duas uirgas: unã uocaui decorẽ: & alterà uocaui funiculos: & paui gregẽ. Mulier quoq;
illa meretrix in euãgelio: quæ pedes lIeſu lachrymis lauat: crine detergit: & cui pctã oĩa dimittunt. manifeſte
pingit eccleſiã de gentibus cõgregatã. Hoc iccirco in pᷣma frõte replicaui: ne cui uideat᷑ ĩcõgruũ ſi meretrices di
cant᷑: quaꝶ una Salomonis iudicio filii poſſeſſide donata eſt. prudẽs quærit auditor: quò meretrix ſit eccleſia
quæ nõ habet maculã neq; rugã. Nõ dicimus eccleſiã ꝑmãſiſſe meretricẽ: ſed fuiſſe. Nã & in Simonis leproſi
domo Saluatoris ſcribit᷑ ineſſe cõuiuiũ: utiq; nõ qꝗa leproſus erat eo tpe quo hẽbat hoſpitẽ ſaluatorẽ: ſed quia
leproſus an fuerat. Matthæus quoq; in catalogo apoſtoloꝶ publicanus dicit᷑: non quo pmaſerit publicanus
poſt apoſtolicã dignitatẽ: ſed qa prius fuerit publicanus. ut ubi ſupabũdauit pctm ſupabũdaret & gratia. Si
mulq; cõſidera qd dicat eccleſia cõtra ſynagogã calũniatricẽ. Ego & mulier hæc habitamus in domo una. poſt
reſurrectionẽ enĩ dni Saluatoris una de utroq; obulo eccleſia cõgregata ẽ. & quã elegãter pepi inꝗt apud eaã
in cubiculo. Eccleſia enĩ de gentibus quæ nõ hẽbat prius legẽ: & pphetas pepit in domo ſynagogæ: nec egreſſa
eſt de cubiculo: ſed ingreſſa. Vñ dicit ĩ cãtico cãticoꝶ. Introduxit me rex in cubiculũ ſuũ.& iteꝶ & qdẽ nõſ per
nã te:Aſſumẽs ĩtroducã te in domũ matris meæ:& in cubiculũ eius quæ cõcepit me. Tertia ait die poſtꝗᷓ ego
pepi:pepit & hæc. Si cõſideres Pilatũ lauãtẽ manus: atq; dicẽtẽ: mũdus ego ſũ a ſãguine iuſti huius.ſi Cẽturio

nẽ an patibulũ cõfitẽtẽ. Yere hic erat filius dei.ſi eos qui an paſſionẽ per Philippũ dum uidere deſiderãt: haud

ambiges primã pepiſſe eccleſiã. & poſtea natũ populũ iudæoꝶ pro quo dũs præcabat᷑: Pater ignoſce eis:quid
enĩ faciũt:neſciut. Vnaq; die credidere tria milia: & alia die qnq; milia. Quia eramus ſimul(multitudinis enĩ
credentiũ erat corunũ & aĩa una)nulluſq; alius in domo nobiſcũ exceptis nobis duabus: nõ blaſtemantiuũ iu/
dæoꝶ: nõ gẽtiliũ idolis ſeruientiũ. Mortuus eſt aut filius mulieris huius nocte. Dũenĩ legis ſequit᷑ obſeruan
tiã: & gratiæ euãgelii iugũ Moſaycæ doctrinæ copulat tenebraꝶ errore coopta elloppreltitc eu mi ſua dor/
miẽs: quæ nõ poterat dicere ego dormio: & cor meũ uigilat. Media nocte ſurgẽs tulit filiũ de latere eccleſiæ dor
miẽtis: & ſuũ collocauit ſinu. Relege totã apoſtoli ad galathas epiſtolã: & afaduertes quõ filios eccleſiæ ſuos
facere ſynagoga feſtinet. Etdicat apoſtolus: filioli mei quos iteꝶ parturio donec xp̃s former ĩ uobis:uiuũ tulit
nõ ut poſſideret ſed ut occideret.nõ enĩ amore fecit hoc filii ſed æmulæ odio: & ſuũ mortuũ p legis cerimoias:
in ſinũ eccleſiæ ſuppoſuit. Longũ eſt ſi uelim per ſi ngula currere: quoò per apoſtolũ Paulũ: & eccleſiaſticos ui/
ros: ĩtellexit eccleſia: nõ eẽ ſuũ filiũ qui tenebat᷑ in lege: & in luce cognouerit quẽ in tenebris nõ uidebat. Inde
iurgiũ ortũ eſt præſẽte rege:altera dicẽte:filius tuus mortuus eſt: meus aũt uiuit: altera rũdẽte mentiris. filius
ꝗppe meus uiuit & filius tuus mortuus eſt: atq; in hũc modũcõtendebãt corã rege. Tuũc rex Salomon qui ma
nifeſte Saluator accipit᷑ fm pſalmũ.lxxi.ꝗ titulo ſalomõis ĩſcribit᷑:ubi nulla dubitatio ẽ:qn cũcta quæ dicant
nõ Salomoni mortuo:ſed Xpi cõueniãt maieſtati: ſimulat ignorãtiã: & humanos pro diſpẽſatide carnis mẽti

tur affectus: ſicut & in alio loco: ubi poſuiſtis Lazaꝶ Et ad mulierẽ fluentẽ ſanguinẽ: ꝗs me tetigit: Gladiupo

ſtulat. De quo dixerat:nolite putare ꝙ ueneri pacẽ mittere ſ uꝑ terrã. nõ ueni pacẽ mittere: ſed gladiũ. ueni enĩ

diuidere hoĩem cõtra patrẽ ſuũ: & filiã cõtra matrẽ ſuã: & nuꝶ cõtra ſocrũ ſuũ & inimici hoĩs domeſtici eius:&

tẽtat natura naturæ dñs: uultq; ſᷣm utriuſq; uolũtatẽ uiuẽtẽ filiũ: in legẽ gratiãq; diuidere.nõ ꝙ hoc ꝓbet:ſed
ad arguendũcalũniã ſynagogæ hoc uelle ſe dicat. Illa quæ nolebat eccleſiæ filiũ in gratia uiuere: nec per ba/
ptiſmũ liberari:libenter habet diuidi pueꝶ:nõ ut poſſideat: ſed ut ĩterficiat eccleſia quẽ ſcit ſuũeẽ:libẽter con
cedit æmulæ: dũ uiuat ſaltẽ apud aduerſariã. ne ĩter legẽ diuiſus & gratiã: ſaluatoris mucrone feriat᷑. Vn dicit
apoſtolus:ecce ego Paulus dico uobis: ꝙ ſi legẽ obſeruatis: Apᷣs uobis mihi ꝓdeſt. Hæc ſub allegoriæ nubilo di
cta ſũt. Cæteꝶ optime nouit prudẽtia tua. nõ eaſdẽ regulas eẽ in tropologiæ umbris: quæ in hiſtoriæ ueritate.
Quod ſicubi pedẽ offẽdimus:& ſapiẽti lectori friuolũ uideat᷑ eẽ: qd; ſcripſimus:culpam auctoni referat. Nos
enĩ & hæc ipſa in lectulo decubẽtes: longaq; ægrotatiõe cõfecti uix notario cæleriter ſcribẽda dictauimus: nõut
ĩpleremus materiã: ſed ne tibi in principio amicitiaꝶ aliqd ĩperãti uideremur negare. Ora nobis a dño ſoſpita
tẽ: ut poſt. xii. mẽſes ꝗbus iugi lãgore cõfectus ſu:poſſim aliqd dignũ ur̃æ ſcribereuolũtati. & ignoſce:ſi ſcatẽs
of̃ ſolito curſu nõ fluat. Nò enĩ eodẽ lepore dictamus:quo ſcribimus. qa ĩ altero ſæpe ſtilum uertimus: iteꝶ
quæ digna legi ſint:ſcripturi. In altero ꝗqcqdĩ buccã uenerit:celeri ſermone cõuoluimus. Caninũ libẽter uidi.
ꝗ natrare poterit ꝗᷓ difficile & piculoſũ manus dexteræ uſe q; ĩpræſẽtẽdiẽ: quo iſta dictaui uulnus ſuſtinueri.
Beati

ti

1
4

Sſtk ¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad Vitalẽ prelbyterũ de Salomone & Achaz ex dinumeratiõe tempoꝶ: docen
uad tis eos adhucimpuberes genuiſſe. ¶Epiſtola. LXIII. “”J”MMG
dai /Enõ Nauclerus per quẽ mihidicis tuæ ſãctitatis lras eẽ trãſmiſſas: unã tãtũ & breuẽ epiſtolã bea
rich ti papæ Amabilis reddidit: ſolita munuſcula cõtinẽtẽ. Satiſq; miror ꝗd cauſæ fuerit: utcũ in bũdi
ent, ctionibus & tuis & illius pferẽdis fidelis extiterit: in retẽta epiſtola negligẽs approbet᷑. Neq; enĩ
ſron te falli arbitror diſcipulu ueritatis: niſi forte græco hoĩ latinus ſermo inter chartulas oberrauerit
nerat Itaq; ad ſecuũdã reſcribo epiſtolã: quã mihi ſcũs filius meus Heraclius diaconus reddidit. in qua ĩter cætera de
luot H præcaris: ut exponã tibi cauſas: qᷓre Salomõ & Achaz.xi. annoꝶ filios genuiſſe dicant᷑. Si enĩ duodecimo anno
tme Salomon ſup Iſrael accepit ĩperiũ: &. xl. annis regnauit in hieruſalẽ: filiuſq; eius Roboã cũ ꝗᷓdrageſimũ annũ
k ageret ætatis: pri ſucceſſit ĩ regnũ: pſpicuũ eſt.xi. annoꝶ fuiſſe Salomonẽ ſiue.x. qa decẽ mẽſes a cõceptu uſq;
iG ad partu ſibi mr uẽdicat. Rurſũ Achaꝛ filius Ioathã cuũ.xx. eẽt annoꝶ: rex cõſtitutuseſt ſup duas tribus: ideſt
vog- iudã & Beniamin. regnauitq; annis. xyvi. quo mortuo Ezechias cũ uiceſimũ & ꝗntũ annũ ageret ætatis: pfi. 4 uc
leſt⸗ ceſſit in regnũ. Ex quo ĩ telligit᷑ Acha⸗ quoq;. xi. ſiue.xii.anno Ezechiaã filiũ pcreaſſe. Et ſiqdẽ in hiſtoriis aliter
Si hẽrent. xx. ĩterp̃tes: aliter hebraica ueritas: cõfugere poteramus ad ſolita præſidia: & arcslingucf tenere uerna
Tleh culæ. nũc uero cũ& ipᷣm auctẽticũ & cæteri interpᷣtes pari auctoritate cõſentiat:nõ in ſcriptura ſed in ſẽſu eſt
Pool difficultas. Quis enĩ crederet mortaliũ: ut. xi. annoꝶ puer generaret filium? Multa & alia dicunt᷑ in ſcripturis:
ſara quæ uident᷑ incredibilia: & t uera ſũt. Neq; enĩ ualet natura contra naturæ dñm. aut põt uas figulo dicere: ꝗ/
Cnn re meita feciſti? Aut nõ ei licet: qd pro miraculi ſigno atq; portẽto fit: ut lege naturæ facere no poſſe.quõ iux/
a AO ta legẽ fieri naturæ nõ poſſit? Nũ ꝗa nr̃a ætateduplex lyddæ natus eſt hõ duoꝶ capitũ: ꝗᷓtuor manuũ: uno uẽ
k tre: & duobus pedibus: oẽs hoĩes ita naſci neceſſe ẽ Legamus ueteres hiſtorias: & maxime græcas & latinas: & ĩ
lei ueniemus luſtralibus hoſtiis m errorẽ portẽtoſas ſoboles tã in hoĩbus ꝗᷓ in armẽtis ac pecudibus expiatas. Au
n diui: dno teſte nõ mẽtior: quædã muliercula cũ expoſitũ nutriret infatẽ: & ſtillaret cibos & nutricis oflicio fü
r gerert :cubaretc; cũ ea paruulus: qui uſq; ad decimuũ iã puenerat annu: accidit: ut plus ꝗᷓ pudicitia patit᷑ :ſe me/
ſ ro ĩgurgitaret. accenſaq; libidine obſcœnis motibus ad coitũ duceret ĩfãtẽ. prima ebrietas alterius noctis & cæ/

teras deĩceps fecit cõſuetudinẽ. nec dũduo mẽſes fuerãt euoluti: & ecce fœmĩæ uterus intumuit. Quid plura
* diſpẽſatiõe dei factũ eſt: ut quæ cõtra naturã ſimplici tate paruuli in cõtẽptũ dei abutebat: a naturæ dno ꝓde/
ret᷑. Impleto ſermone quo dicit᷑: niniloccultũ qd nõ reuelet᷑. Simulq; cõſideremus: ꝙ occulte ſcriptura & Sa
lomonẽ & Achaz uoluptatis & ĩpietatis accuſet. Vterq; enĩ cũ eẽt deſtirpe Dauid:receſſit a dño. & alter in tm
ſecutus eſt libidinẽ: ut.Ixx. huũerit uxores: & trecẽtas cõcubinas: & adoleſcẽtulas: & ſcorta paſſiua: quoꝶ nõ erat
numerus. neglectoq; deo patrũ: extruxerit idola gẽtiũ plurimaꝶ: & fuerit nõ ut prius idida: ideſt amabilis dñi
ſed amator mulieꝶ. Aliter miſeritad regẽ Aſſyrioꝶ auxiliũ poſtulãs: & in tpe anguſtiæ ſuæ auxerit cõtẽptũ in
dñm:ĩmolaueritq; diis damaſci uictimas pcuſſoribus ſuis: & in oĩbus urbihus Iuda extruxerit aras ad creman
dũ thus: atq; ad iracũdiã ꝓuocauerit dũm deũ patrũ ſuoꝶ.ĩ tãtũ ut direptis uaſis dei atq; cõfractis: clauſerit ia
nuas tẽpli: & fecerit ſibi altaria in uniuerſis angulis hieruſalẽ. Ambulaueritq; in uiis regũ Iſrael: & ſtatuas fu/
derit baalim: & adoleuerit ĩcẽſũ in ualle filioꝶ Ennõ: & luſtrauerit filios ſuos in igne iuxta nitũ gẽtiũ. qᷓs interfe
cit ds in aduentũ filioꝶ Iſrael. Ex quo pſpicuũ eſt hoĩes a parua ætate libidini debitos in ĩmatura eoꝶ ſobole
demoõſtrari. ꝙ etiã eo tpe peccarecœpint: quo natura nõ patit᷑.Ad ſũmã illud dici põ t: qd⸗ in regno Dauid Sa
lomõ cũ.xii.eẽt annoꝶ: ſoliũ pris obtinuerit: & poſtea qa ſcriptura reliqt ĩcertũ:utꝶ uixerit Dauid regnãte iam
filio aliquot annos: qui ſibi & non ſalomoni ſĩputent᷑: mortuo aũt pre poſt filius regnauit annis ꝗdraginta:

zi quos ſine parẽte regnauit: atq; ita & initiũ regni Salomòis: & tp̃s quo ſolus ipᷣe regnauit: ab hiſtoria demõſtra
nii tũ. Nec tñᷣ oẽs annos uitæ illi us ꝗnꝗginta tatũ & duoꝶ annoꝶ circulis cõtineri. Sin aũt dubitas- 4 regnãtibus
3 filiis: pribuſq; uiuẽtibus. nõ filuis tpᷣs regni eoꝶ ſed parẽtibus ĩputet. lege ipᷣm regnoꝶ uolumẽ: & ĩuenies: q;
ite Oꝛias rex iuda poſtꝗᷓ lepra pcuſſus eſt:hĩtauit in domo ſeparata: & filius eius Ioathan ĩperiu rexerit: iudicaue
ten ritq; populu terræ: uſq; ad diẽ mortis pris ſui. Et tñ poſt mortẽ illius: cũ uigĩti & qnq; eẽt ãnoꝶ:ſexdeci annis
e regnaſſe dicat᷑: quos ſolus ipſe regnauerit. Quod de Salomonejĩtelleximus: & de Achaz ſimiliter ĩtelligẽdum
1 e: qui Ioathæ filius: Ezechiæ pr̃ fuerit. Audiui quẽdã hebræũ huiuſcemodi narrare fabulã iuxta ꝓphetia Eſaiæ
quã ĩter decẽ uiſiões nup ĩterpᷣtatus ſũ:ꝙ mortuo Acha Philiſtea lætata ſit:& ſcriptura poſtea cõminet ac di/
cen cat: ne læteris Philiſtea oĩs tu: qm cõminuta eſt uirga pcuſſoris tui. De radice eni colubri egrediet᷑ regulus: & ſe
an mẽ eius abſorbẽs uolucrẽ. Hoc eſt de Achaz cõſtituer᷑ rex Eechias. Ex quo ĩtelligi nõ uoluit ſtatĩ poſt mortẽ
pr̃is filiũ ĩperio ſubrogatũ:ſed uel ſeditiõibus populi: uel ꝗbuſdã interregnis: aut certe præmentibus malis: &
e. hiĩcinde coſurgẽtibus bellis regnũ eius fuiſſe dilatũ. In rebus obſcuris diuerſas ponimus opiniones: ut nõ tã
ſcribere ꝗᷓ loq tibi corã uidear. Cæteꝶ apoſtolus ĩtermĩabiles genealogias: & iudaicas fabulas ꝓhibẽs: de iſtiuſ-
out modi mihi uidet᷑ ĩterdicere quæſtiõibus. Quid eni ꝓdeſt hærere in lra: & uel ſcriptoris errorẽ uel ãnoꝶ ſeriẽ ca
pn lũniari:cũ manifeſtiſſime ſcribat᷑: la enĩ occidit:ſpus aut uiuificat: relege oẽs & ueteris & noui teſti libros & tã
66 tã ãnoꝶ repies diſſonãtiã: & numeꝶ ĩter iudã & iſrael:ideſt ĩter regnu utrũq; cõfuſũ: ut huiuſcemodi hærere
c quæſtiõibus: nõ tã ſtudioſi ꝗᷓ odioſi hoĩs uideat᷑. Munuſcula tña te miſſa libẽter ſuſcepi: & ĩpẽdio præcor: ut
. in amore quo nos appetere cœpiſti: ad finẽuſq; pdures. nõ enĩ cœpiſſeſed permãſiſſe uirtutis eſt. Noſtra ui/
n. o iii. cxxxiii.

C Beati Hieronymi ad Dardanũ exponẽ

ciſſim perdeſiderium miſſa ſuſcipe.

ræ illius quã iudæi pᷣm occidentẽ litterã intelligut anguſtias deſcribẽtis. Epiſtola. LXIIII.
Væris Dardane xpᷣianoꝶ nobiliſmers. nobiliũ xpᷣianiſſime: quæ ſit terra repromiſſiois: quã iu/
dæi redeũtes ex ægypto poſſederũt: cũ a maioribus eoꝶ iã fuerit añ poſſeſſa: ac pinde nõ ſit ꝓmiſ
ſa: ſed tddita His enĩ uerbis uteris in calce epiſtolæ tuæ: qdĩterrogãs uideris illud ſẽtire: qd plu
rimis nioꝶ placet: aliã repromiſſiõis terrã eẽ quærẽdã: de qua & Dauid loquit᷑ in pſalmo: credo
uiderobona titin terra uiuẽtiũ. Etds in euãgelio: Beati mites: qm ipſi poſſidebũt terrã. Vtiq; Dauid qñ hoc
cãtabat in ſpũ: in terra repromiſſiõis erat. &no ſolũin iudeæ finibus morabat᷑: ſed multaꝶ in circuitu nationũ
uictor extiterat: quæ a torrẽte ægypti: qui eſt Rhinicorus: uſq; ad Euphratẽ fluuiũ tendebant᷑:dicẽs in alio lo/
co:ĩ Idumæã extẽdã calciamẽtũ meũ. mihi alienigenæ ſeruiẽt. Quõ ergo ſe credebat accipe:qd iã uictoria poſ/
ſidebat: Et ne forſitã legẽtibus iudæis ambiguũ Geirlinquat: qus ſit
demõſtrat dicẽs: credo uidere bona dni in terra uiuẽtiũ. ergo terra iudææ quæ illius ditionis erat: nõ eſt terra ui
uẽtiũ: ideſt Abrahã Iſaac & Iacob:de qbus dũs in reſurrectiõis quæſtiõe dicit: nõ eſt deus mortuoꝶ: ſed uiuen
tiũ. ueꝶe terra & regio mortuoꝶ: de ꝗbus loqtur Ezechiel: aija quæ peccauerit ipſa moriet᷑: & nõ mortui lauda/

bũt te dñe.ſed nos qui uiuimus bñdicimus dno: qui in reſurrectiõe occurſuri ſumus dño Saluatori:dicẽte apo
ſtolo. hocenĩ dico uobis ĩ monedni: qm nos qui uiuimus: qui relinqmur ĩ aduẽtu dni: nõ præueniemus eos
ꝗ dormierũt. de ꝗbus & Hieremias loquit: derelĩ quẽtes te ſuꝑ terrã ſcribant᷑. Quodq; Dauid ꝓmittit: credo

uidere bona dni: ad ſpiritalẽ nos pſpicue trahit ĩtelligẽtiã. Quæ enĩ bona res alia reqrebat:aut quo ĩdigeba tiꝗq
tãtæ potẽtiæ fuit:ut partis per illũ opibus Salomõ filius eius:quo nullus in orbe terraꝶ ditior fuit: cõtentus eſ

ſet? Sed in terra uiuentiũ bona illa quærebat: quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt
quæ præparauit dũs diligẽtibus ſe. Quod aũt ĩ euãgelio dicit: btĩ mites qm ipſi poſſidebũt terrã: iuxta liam ſi

bi uidet eẽ cõtrariũ. Nõ enĩ terræ poſſeſſio mãſuetoꝶ eſt & mitiũ: qui ſæpe etiã a parẽtibus derelicta pdut p/

pter maãſuetudinẽ. ſed uiroꝶ fortiũ & uiolẽtoꝶ: qui ſũt ad bella pmptiſſimi. Deniq; & ĩ pſalmo.xliiii. qui ſub
noĩe Salomonis ad Xpi eccleſiæq; eius ſacrm refert᷑: ſcribit᷑: Accingere gladio tuo ſuꝑ femur tuũ potẽtiſſime.
Specie tua & pulchritudine tua ĩtẽde pſpare & regna. Propter mãſuetudinẽ & iuſticiã & ueritatẽ:& deducet
te mirabiliter dextera tua. Hic eſt qui & in alio pſalmo loquebat᷑: Memẽto duie Dauid: & oĩs manſuetudinis
eius. Et iteꝶ:aſſumẽs mãſuetos dũs. Et aptius in euãgelio: diſcitea me: qa humilis ſũ& mãſuetus corde. In cu
ius typũ & Moyſes oĩum hoĩum ꝗ erãt ſup terrã maſuetiſſimus ſcribit᷑. Hæcẽ utdiximus terra uiuentiuũ:ĩ qᷓ
ſcis uiris atq; maſuetis bona dũi præparant᷑: quæ añ aduentũ in carne dñi Saluatoris: nec Abraham nec Iſaac
nec lacob nec ꝓphetæ & alii iuſti uiri cõſeq potuerũt. Deniq; & Abrahã licet diuerſis locis cũ Lazaro uidetur
apud ĩferos. & lacob uiriuſtus dicit: lugẽs & gemẽs deſcẽdã ad infernũ. Sãguis Xpi clauis paradiſi ẽ: dicẽtis ad
latronẽ hodie mecũ eris in paradiſo. Iſta eſt ut diximus terra uiuẽtiũ: terra diuitiaꝶ & bonoꝶ dei: quã primus

a terra quã uidere cupiebat:ip̃o pmone

——

tis terrã repromiſſiõis m anagogẽ ſẽſũ ſupiorẽ terrã eẽ uiuẽtiũ: & ter

Adã pdidit: ſecũdus Adã ĩuenit. ĩmo ab illo pditã iſte reſtituit: dicẽte apoſtolo: regnauit mors ab Adã uſq; ad

Moyſẽ:ſub cuius pſona lex ĩtelligit᷑ in ſimilitudinẽ præuaricatiõis Adã:qui eſt forma futuri. Volumus ſcire
quæ ſit hæc terra manifeſtius? Legamus Malachiã: Beatos uos dicẽt oẽs dicit dñs: qm eritis uos in terra uolu/
ptuaria: quæ ſignificãtius græce appellat᷑ tẽpe. quã uel ſcĩ deſiderãt: uel deoquæ placeat. Eſaias quoq; in hæc
uerba cõſentit dicẽs: & erit uir abſcõdẽs ᷣmones ſuos: & apparebit ĩ terra ſyõ ſicut fluuius glorioſus ĩ terra ſitiẽ
ti. quæ eſt terra ſyon ĩ qua apparebit fluuius glorioſus? illa uidelicet de qua idẽ Dauid ĩ aſ pſalmo canit:glo
rioſa de tedicta ſunt ciuitas dei. Et iteꝶ: diligit ds portas ſyon ſup oĩa tabernacula Iacob. Iſtas portas diligit
deus: ꝗqᷓs uidemus ĩ cineres & fauillas eẽ cõuerſas? Nõ dico prudẽtibus ſed ne ſtultis qdẽ hoc pſuaderi põt. Ego

arbitror & illud: qd in. lviiii.pſalmo legimus: Viſitaſti terrã: & inebriaſti eã: multiplicaſti locupletareeã. Fluui

us dei repletus ẽ aqs: paraſticibũ illoꝶ. qm ſicẽ præparatio eius. ſulcos eius ĩebria: multiplica genimia illius: in
ſtillicidiis eius lætabit᷑ germinãs: huic ſẽſui cõuenire. Illa enĩ terra quotidie uiſitat a deo: & ĩebriat: cũctiſq; eſt

plena diuitiis. de hac fluuius egredit dei: de quo ſcriptũ eſt. flumĩs ĩpetus lætificat ciuitatẽ dei. Qui & ĩ deſcri

ptiõe tẽpli Ezechiel myſtico ſmone narrat᷑: in cuius nipis ardores ſũt ex utraq; parte per ſingulos menſes frugi

bus abudãtes. de qua terra & in ꝓuerbiis uir ſcripſit ſapiẽtiſſimus. Qui opat᷑ terrã ſuã:ĩplebit panibus. Quod

ſi de hac terra quã cernimus: & quæ magis a pctoribus poſſider᷑: de qua ſcriptũ eſt: maledicta terra in opibus

tuis aliq; ĩtelligẽduũ putat: quo hæc poſſit ſtare ſnĩa: qui opat᷑ terrã ſuã ĩplebit panibus. Quãti enĩ opant terraã
exercẽt uomere:& tn multis ĩpediẽtibus cauſis:egeſtate coficiunt᷑ & penuria: Sed cõſiderãdũ ſcriptura ꝗd di/

cat. Qui opat᷑ terrã ſuã: quæ pprie iuris ſui eſt: de qua nunꝗᷓ eiici põt. m quẽ ſenſũ & illud ſcriptũ eſt: Redem

ptio aĩæ uiri ꝓpriæ diuitiæ. & hoc ſᷣm lr̃am ſẽtiri nõ põt. Quãti enĩ alienis amicorũc; redimunt᷑ pecuniis: hu
ius terræ cultores: & agricolæ apoſtoli ſũt: qbus dicit᷑: uos eſtis ſal terræ. Et in alio loco:in patiẽtia ur̃a poſſide

bitis aias uf̃as. quoꝶ unus uas electiõis cõfidẽtiſſime loquebat᷑ dei enĩ coopatoresſumus: dei agricultura: dei

ædificatio eſtis: & multa alia quæ iccirco nõ replico:ne ſenſũ uidear legẽtis obtũdere:& memoriæ illius diffide
re. Illud qnoq; ſollicita mẽte tractemus: & ſcripturaꝶ nos doceat auctoritas. ſãctos huius terræ quam iudæi
terrã repromiſſiõis autumãt: n hitatores eẽ: ſed accolas atq; pegrinos. Exiuſti uiri legimus ꝑſona. aduena ſũ
ego &

edo
hoc
onu

in

lſai
t
ſbus
teni
4d/
Gen
h
ſe
de
Gde
Ai

ego & pegrinus: ſicut oẽs patres mei. Qui cũdiu in terræ huius tenebris uerſaret flebiliter ingemiſcit: & dicit:
heu me: qa pegrinatio mea plõgata eſt: hĩtaui cũ hĩtãtibus cedar. multũ ĩcola fuit aĩſa mea. Vbicũq; aũt hita/
tor terræ legit:& priora: & medlia: & extrema tractemus: & liqdo ſcripturaꝶ poterit regula cõprobari: ſemp hi/
tatores terræ pctõres appellari de ꝗbus in apocalypſi Ioãnis illud exemplũ eſt: ue hiĩtatoribus terræ. Abraham
ad quẽ primũ facta eſt repromiſſio: dicẽte dno:tibi dabo terrã hãc& ſemini tuo: iuxta Stephani pᷣmi in Xpᷣo
martyris cõcionẽ nec ueſtigiũ ꝗdẽ pedis huius terræ dicit᷑ accepiſſe. Ita enĩ ſcriptũẽ. Tũc egreſſus de terra Chal
dæoꝶ hitauit ĩ carrã. & ĩde: poſtꝗᷓ mortuus ẽ pr̃ eius: migrauit ĩ terrã: in qᷓ uos nũchiĩtatis: & nõ deditei poſſeſ/
ſionẽ: nec ueſtigiũ qdẽ pedis quã repromiſit dare ei ĩ poſſeſſionẽ. & ſemini eius poſt eũ. Acne forſitã lectoris
tacita cogitatio trahat eũ ad illã ĩtelligẽtiã: ut qd nõ eſtdatũ parẽti: reddat᷑ poſteris. uas electiõis loquit᷑ ad he
bræos. Fide ꝗq uocat Abrahã: obediuitegredi ĩ locũ quẽ accepturus eratĩ poſſeſſionẽ: & egreſſus ẽ: neſciẽs quo
iret. Fide pᷣegrinatus ẽ ĩ terta pmiſſiõis qſi in aliena. ĩ tabernaculis hĩtãs cũ Iſaac & Iacob cohæredibus eiuſdẽ
ꝓmiſſionis: expectabat enĩ fudamẽtũ hntẽ ciuitatẽ. cuius artifex & creator deus ẽ. Et iteꝶ cũ de Abel & Enoch
Noe Saraq; dixiſſet: intulit. iuxta fidẽ mortui ſũthi oẽs: nõ acceptis repromiſſiõibus. ſed ꝓcul eas uidentes: &
ſalutãtes & cõfitẽtes: qa pegrini & aduenæ erãt ſup terrã. Qui enĩ hoc loquunt᷑: oñdũt ꝙ quærãt priam. Et ſiq
dẽillius recordabant᷑: de ꝗᷓ egreſſi erãt hẽbãt tps ut reuerterent᷑. nũc uero meliorẽ deſiderat:ideſt cæleſtẽ. Mul
tiſq; ĩ medio ſcis cõmemoratis. ad extremũ ĩtulit & hi oẽs teſtimoniũ hũtes ĩ fide:nõ accepunt repromiſſionẽ
deo de nobis melius qd puidẽte. ne ſine nobis pfecti fierẽt. Aceſſimus enĩ ad mõtẽ Syon: & ciuitatẽ dei uiuen
tis Hieruſalẽ cæleſtẽ & multoꝶ miliũ angeloꝶ frequẽtiã & eccleſiã pᷣmitiuoꝶ ꝗ ſcripti ſũt ĩ cælis: Nec me fu/
git ꝙ ꝑfidia iudæoꝶ hæc teſtimonia nõ ſuſcipiat: quæ utiq; ueteris teſtĩ auctoritate firmata ſũt. Illud nũis dicẽ
du eſt: hãc epiſtolã quæ ĩſcribit᷑ ad Hebræos nõ ſolũ ab eccleſiis oriẽtis: ſed ab oĩbus retro eccleſiæ græci ſmo
nis ſcriptoribus: ꝗſi Pauli apoſtoli ſuſcipi licet plæriq; eã: uel Barnabæ uel Clæmẽtis arbitrent᷑: & nihil ĩtereſſe
cuius ſit. cũ eccleſiaſtici uiri ſit: & quotidie eccleſiaꝶ lectiõe celebret. Quod ſi eã latinoꝶ cõſuetudo nõ recipit
ĩter ſcripturas canonicas: nec græcoꝶ qdẽ eccleſiæ apocalypſim Ioãnis eadẽ libertate ſuſcipiũt: & t nos utrãq;
ſuſcepimus: nequaꝗᷓ huius tpis cõſuetudinẽ ſed ueteꝶ ſcriptoꝶ auctoritatẽ ſequẽtes.q plærũq; utriuſq; utun
tur teſtimomis. nõ ut interdũdeapocryphis facere ſolẽt. Quippe ꝗq & gẽtiliũ lr̃aꝶ raro utant exemplis: ſed q̃ſi
canonicis?: & eccleſiaſticis. Rñdeant mihi ꝗ hãc terrã: quæ nũc nobis Apᷣi paſſiõe & reſurrectiõe terra repromiſ
ſiõis effecta ẽ: poſſeſſã putãt a populo iudæoꝶ poſtꝗᷓ reuerſus ẽ ex ægypto qꝗᷓ̃tũ poſſederit.utiq; a Dã uſq; Ber
ſabee: quæ uix.clx. miliũ ĩ lõgũ ſpatio tẽdit᷑. Neq; enĩ Dauid & Salomõ potentiſſimos reges exceptis iis quos
oſt uictoriã ĩ amicitiã recepunt:plus tenuiſſe ſcriptura teſtat᷑. Et hoc dico: ut taceã ꝗnq; Palæſtinæ ciuitates
gazã: aſchalonẽ: geth: & accarõ: & azotũ. Idumæos quoq; a meridiana plaga: uix. xxv. ab Hieroſolyma milibus
ſeparatos: Arabas: & Agarenos: quos nunc Sarracenos uocat. ĩ uicinia urbis Hieruſalẽ:pudet dicere latitudi
nẽ terræ repromiſſiõis: ne ethnicis occaſionẽ blaſfemaãdi dediſſe uideamur. Ab Ioppe uſq; ad uiculũ nr̃m Beth
leẽ. xlvi. milia ſũt: cui ſuccedit uaſtiſſima ſolitudo: plena ferociu barbaroꝶ:de q bus dicit᷑: cõtra faciẽ oĩum fra/
trũ tuoꝶ hĩtabis: & quoꝶ facit poeta eloquẽtiſſimus mẽtionẽ. Latæq; uagãtes Barcæi. A Barca oppido: q in
ſolitudine ſitũ eſt: quos nũc corrupto ſermone Afri Baricianos uocãt. Hi ſũt ꝗ p locoꝶ ꝗᷓlitatibus diuerſis noĩ
bus appellant᷑: & a Mauritania p Africã & Aegyptũ Palæſtinãq; & Phœnicẽ Cœleſyriã & Oſrhohenẽ Meſo/
potamiã atq; Perſidẽ tẽdũt ad Indiã. Hxc ẽ iudæe tuaꝶ lõgitudo & latitudo terraꝶ: in his gloriaris: ſup his te
p diuerſas puincias ignorãtibus iactitas ad populũ phaleras. Ego te intus & ĩ cute noui. Quod ſi obieceris ter
rã repromiſſionis dici: quæ ĩ numeroꝶ uolumie cõtinet᷑: a meridie maris ſalinaꝶ p Syna & Cades Barne uſq;
ad torrẽtẽ ægypti: q iuxta rhinicorurã mari magnoĩ̃fluit: & ab occidẽte ipſũ mare Palæſtinæ Phœnicis Syriæ-
cœles Cilitiæ q; ptẽdit᷑. ab aqlone Taurũ mõtẽ & Zephyꝶ uſq; Emath: quæ appellatur Epiphania Syriæ. ad
oriẽtẽ uero ꝑ Antiochiã & lacũ Cenereth: quæ nũc tyberias appellat᷑: & iordanẽ ꝗq mani influit ſalinaꝶ: qd nũc
mortuũ dicit᷑. trãs iordanẽ aũt duaꝶ ſemis tribuũ poſſeſſio ẽ rubẽ & Gad:: & dimidiæ tribus Manaſſe. Ego fa
tebor hæc tibi repromiſſa: nõ tradita. ſi obſeruaſſes mãdata dei: & ĩ præceptis illius ambulaſſes:ſi nõ ꝓ oĩpotẽ
te deo coluiſſes beelphegor & bahali belzebub & chamos: quos qa prætuliſti deo: oĩa quæ tibi ꝓmiſſa fuerãt
pdidiſti. Et mihi ĩ euãgelio ꝓmittunt regnacæloꝶ: quæ ĩſtim uetus oĩno nõ noĩat. ſed ſi nõ fecero quæ præce/
pta ſũt: nequaꝗᷓ erit culpa in pmittẽte: ſed in me: ꝗ pmiſſũ accipe nõ merui. Vbi enĩ optio ꝓponit ad eligẽdũ:
qopan renuis fruſtra cupias qd ꝓmiſſũẽ. Lege libꝝ Ioſue & Iudicũ: & quãtis poſſeſſionũ anguſtiis ſis cosrta
tus ĩtelliges. Quid diuerſaꝶ urbiũ alienigenas cõmemorẽ? quos populus iudæoꝶ non quit expellere de urbi/
bus & ſedibus ſuis:cũ ipſa Metropolis tua prius Iebus: poſtea Salẽ: tertio hieroſolyma: & nũc Helia lebuſæos
expellere nõ ualuerit: ſed mãſerit cũ eis in ſcãdalũ exẽplũq; uicinoꝶ in tãtũ:ut ubi tẽplũ tuũ cõditũ ẽ:areæ Or
ne fuerĩt iebuſæi: & ipſũ tẽpluũ. x. miliũ latomoꝶ &. xxx. miliũ uectoꝶ:hoc ẽ. cl.milium exceptis præpoſitis
opeꝶ ꝓ multitudine hĩtãtiuũ tecũ ĩcircũciſoꝶ: ab ethnicis extructũ ſit. Neechoc dico ĩ ſuggillationẽ terræ iudææ
ut hæreticus ſycophãta mẽtit᷑: aut quo auferã hiſtoriæ ueritatẽ, quæ füdamẽtũ ẽ ĩtelligentiæ ſpiritalis: ſed ut
decutiã ſupciliũ iudæoꝶ: ꝗ ſynagogæ ãguſtias eccleſiæ latitudini præferũt. Si enĩ occidẽtẽ tãtũ ſ- equunt᷑ lr̃am
& nõ ſpm̃ uiuificãtẽ: oñdãt terrã repromiſſiõis lacte & melle manãtẽ. Sinaũt ꝑ tropologiã dictũ putãt pꝓ reꝶ
oĩum abũdãtia: & nos terrã cõfeſſiõis terrãq; uiuẽtiũ terræ uepriũ præferemus: dicẽte dno ad Moyſem de abie
o iiii. .cxxxiiii.

ctiõe Iſraelis: & aſſũptiõe gẽtiũ: dimitte me utdeleã populũ iſtũ: & faciã te ĩ gentẽ magnã. Et eodẽ pfe ad filiũ
poſtula a me & dabo tibi gẽtes: hæreditatẽ tuã & poſſeſſionẽ tuã termĩos terræ. Et Ptiur p Eſaiã paꝶ tibi E:
ut ſis puer meus ad ſuſcitãdas tribus Iacob: & fæces uel reliqas iſrael cõgregãdas. dedlte in lucẽ cũctis gẽtibus
ut ſis ſaluator uniuerſæ terræ. Ex quo pſpicue demõſtrat᷑ oĩa illius populi 1 umbra & typo & imagĩe pceſſiſſe
ſcripta aũt eẽ ꝓ nobis ĩ quos fines ſæculi decurrerũt. Multa iudææ ſcelera cõmiſiſti: cũctis circa te ſuiſti natiõi/
bus.Ob qd factũ: Vtiq; ꝓpter idolatriã. Cũq; ſᷣuires: crebro mißtus tuiẽ deus. Miſit iudices & ſaluatores:qte
de famulatu Moabitaꝶ & Ammanitaꝶ Philiſtiim quoq; & diuerſaꝶ gẽtiũ liberarũt. Nouiſſime ſub regibus
offediſti deũ: & oĩs tua ꝓuĩcia babylõia uaſtate deleta .p. Ixx.ãnos tẽpli ſolitudo pmãſit:a Cyro rege pſaꝶ ẽ
laxata captiuitas. Exras quoq; hoc & Neemias pleniſſime referunt. Extructũẽ tẽplu ſub Dario rege pſaꝶ atq;
Medoꝶ a Zorobabel filio Salathiel & leſu filio Ioſedech ſacerdote magno. Quæ paſſi ſitis a Medis: ægyptiis:
macedonibus nõ enumero. Nec tibi adducã ĩ memoriã Antiochũ Epiphanẽ crudeliſſimũ oĩum tyrãnoꝶ. nec
Põpeiu: Gabinũ: Scauꝶ: Var: Caſſiũ: Soſiũq; replicabo: ꝗ tuis urbibus & p̃cipue ĩſ ultauere hieroſolymæ. Ad
extremũ ſub Veſpaſiano & Tito urbs capta:tẽplũq; ſ ubuerſũ ẽ. Deĩde ciuitatis uſq; ad Adrianũ pᷣncipẽ ꝑꝗn
quagita ãnos mãſere reliqæ: Poſt euerſionẽ tepli paulo miĩus ꝑ qᷓdrĩgẽtos ãnos & urbis & tẽpli ruĩæ pmanẽt.
Ob qd tãtũ facinus: Certe nõ colis idola:ſed etiã Fuiẽs pſis atq; Romanis & captitatis pᷣ̃ſſus iugo:ignoras alie
nos deos. Quõ clæmẽtiſſimus quõdã deus: qnunꝗᷓ tui oblitus ẽ: nuc ꝑ taãta ſpatia tẽpoꝶ miſiis tuis nõ addu/
cit᷑: ut ſoluat captiuitatẽ ſed ut uerius dicã: expectatũ tibi mittat Antixpᷣm. Ob qd inꝗᷓ facinus: & tã execrabi/
le ſcelus auertit a te oculos ſuos. Ignoras?!: Memẽto uocis parẽtũ tuoꝶ:ſãguis eius ſuꝑ nos:& ſupꝑ filios nr̃os:&
uenite occidamus eũ: & nr̃a erit hæreditas: & nõ hẽmus regẽ niſi Cæſarẽ. Hẽs qd eligiſti: uſq; ad finẽ mũdi fᷣui
turus es Cæſari donec gẽtiũ ĩtroeat plenitudo: & ſic oĩs iſrael ſaluus fiet: ut ꝗq quõdã erar ĩ capite: uertat ĩ cau
dã. Hæc tibi uir eloquẽtiſſime ĩ duplicis p̃fecturæ honore trãſacto: nũc ĩ Ap̃o honoratior: tumultuaria& bre
ui lucubratiõe dictaui. ne uiderer oĩno reticere. eodẽ enĩ tꝑe:ĩmo eodẽ mihi die:& lræ tuæ redditæ ſũt: & meæ

Eueſtibus ſacerdotalibus tractaturus: pᷣmo decibis & pmitiis ſacerdotũ: & de obſeruatiõe potificis ac
d e tabernaculo & uaſis ſacrificii pferat᷑. Deĩde de ueſtimẽtis ſacerdotũ atq; põtificũ ueteris teſtamẽti
tractat illa hiſtorice myſticeq; deſcribens.
„¶ Beati Hieronymi ad Fabiolã de ueſte ſacerdotali. Epiſtola. CxXV..
Sq; hodie ĩ lectiõe ueteris teſti: ſuꝑ faciẽ Moyſi uelamẽ poſitũẽ:loquit᷑ glorificato uultu: & po/
pulus loquẽtis gloriã ferre nõ ſuſtinet. Cũ aũt cõuerſi fuerimus ad dñm: aufert᷑ uelamẽ: occidẽs
Ira morit᷑: uiuificãs ſpũs ſuſcitat᷑: dns enĩ ſpũs ẽ: & lex ſpiritalis.Vn Dauid orabat ĩ pſalmo:reue
la oculos meos:& cõſiderabo mirabilia de lege tua. Nũqd de bobus cura ẽ deo? Vtiq; nõ multo magis: de ieco
re bouis: arietis & hircoꝶ: & armo dextro: pectore: & uẽtre quo ſtercora digerunt᷑: quoꝶ duo ĩ eſũaccipiut ſacer
dotes: tertiũ Finees meret ĩ pᷣmiũ: de uictis ſalutaribus adeps quo pectus obuoluit᷑: & pẽnula iecoris offerunt᷑
ſupaltari. ipſũ uero pectus & brachiũ dextꝶ dant᷑ Aarõ& filiis eius legitimũ ſẽpiternũa filiis iſrael. ſẽſus ĩ cor⸗/
de ẽ:hĩtaculũcordis ĩ pectore. Quærit᷑ ubi ſit aĩæ pᷣncipale plato ĩ cerebro:xpᷣs mõſtratĩ corde. Btĩ mũdo corde
qm̃ ipi deũ uidebũt:& de corde ꝓcedũt cogitatiões malæ. Et qd cogitatis nequã ĩ cordibus ur̃is?V elnre⸗ & cõ
cupiſcẽtia iuxta eos ꝗ de phyſicis diſputat: cõſiſtit ĩ iecore. huius pẽnulã ĩ diuerſa uolitantẽ: & p oculoꝶ fene/
ſtras erũpẽtẽ foras offerũt ſacerdotes deo: ut poſtꝗᷓ ope dixerĩt deo: holocauſtũ tuũ pĩgue fiat & cõcupiſcẽtiã
libidis ſemĩariũ: igne ſpũs ſcĩ cõcremauerĩt: mereant accipe pᷣmiũ pectus & brachiu. In pecctore mũdas cogi⸗/
tatiões: legis noticiã: dogmatũ ueritatẽ. In brachio bona opa & pugnã cõtra diabolũ: & armatã manũ: ut qc;
mẽte cõcepint: exẽplo ꝓbent. Ieſus enĩ cœpit facere & docere: ĩm quoq; pectuſculum apellat: ε017.ad
ditamẽtũ: ſiue pncipiu: & egregiũ: tenufa qppe hoc magis ſonat: ex quo ĩtelligius iuxta illud Malachiæ labia
ſacerdotis cuſtodiũt ſcĩam:& Iegẽ reqrũt ex ore eius. Ex quo ĩtelligimus pᷣcipuã debere eẽ ĩ ſacerdotibus legis
doctrinæq; noticiã: & additamẽto græ ſpiritalis talẽ uiꝶ ĩſtitui: ꝗ poſſit cõtradicẽtibus reſiſtere: & nihil ĩ ſe ſi/
niſtri hre opisqdducat ad tartaꝶ: ſed dextꝶ brachiũ eẽ ſeparatũ. ut opa ſacerdotis cõparatiõe uirtutũ eius a cũ
ctis hoĩbus ſeparata ſint. Hæc de uictis & iis ꝗᷓ offerunt ĩ altari:& ꝗᷓ ſacerdotibus dant adno. Cæteꝶ & alia tria
exceptis pᷣmitiis hoſtiaꝶ: & de puato & de macello publico: ubi nõ religio ſed uictus neceſſitas ẽ: ſacerdotibus
mẽbra tribuunt᷑: brachiũ maxilla & uẽter. de brachio iã diximus. maxilla eloquẽtẽ eruditũq; ſignificat: ut qd
pectorecõcipimus: ore pmamus. uẽter receptaculũ ciboꝶ: ĩ ſcorto madiãtide ſacerdotali pugiõe cõfixus:uni/
uerſos hoĩum labores: & momẽtanea blãdimẽta gulæ: ſtercoris fine cõdẽnat: & ondit mẽtibus cõſecratis deo:
totũ qd curamus: qd uoramus: ſeceſſuũ piici. Vñ apoſtolus eſca inqt uẽtri: & uẽtereſcis. deus aũt & hũc & illas
deſtruet. & ecõtrario de luxurioſis quoꝶ deus uẽter ẽ: & gloria ĩ cõfuſiõe eoꝶ: uituli puluerẽ: quẽ adorauerat
iſrael:ĩ cõtẽptu ſuꝑſtitiõis ĩ potũ accepit populus: ut diſcat cõtẽnere: qdĩ ſeceſſũ ꝓiici uideat: pcipit᷑ ſacerdoti
bus: ne miſtraturiĩ tẽplo uinũ & ſicerã bibãt: ne ebrietate & crapula: & curis huius uitæ p̃grauent᷑ corda eorũ.
nec partẽ hẽant ĩ terra:niſi ſolũ deũ ut nulla debilitateĩ ſignes ſint: nec trũcis auribus:læſo oculo:ſimis naribus
claudo pede: cutis colore mutato: ꝗᷓ oĩa referunt ad aĩæ uitia. Volũtas eni ĩ hoĩe:nõ natura dãnat᷑. Siqs e ſacer
dotibus ſemĩe fluxerit: ad ſacerdotalẽ mẽſã ꝓhibet accedere: & ecõtrario uidua cuius cũ Sara defecerĩt mulie/

bria ꝓpter

expetitæ: ut aut tacẽdũ fuerit: aut ĩcõpto eloqꝗo rũdẽdũ: quoꝶ alteꝶ pudoris: alteꝶ charitatis ẽ. ¶ Argumẽtũ.

aAſi bria ppter cõtinẽtiã & caſtitatẽ recipit᷑i domũ pr̃is:& de tẽpli ærario alit᷑.qqd ſi filios hũerit:reddit᷑ ſoboli ſuæ:
Etbis ut iuxta apoſtolũ his mĩſtret᷑: qᷓ ueræ uiduæ ſũt: &ꝗᷓ de ſacerdotalibus ſuſtẽtant cibis: nullius alterius amore
githe teneant᷑. uicinus & mercẽnarius excludunt᷑ a cõuiuio ſacerdotuũ. Fuis ciboꝶ reliqæ cõcedunt᷑ iã tũc piiciebant
elſe Phigellus & Hermogenes: & recipiebat᷑ Oneſimus. Primitiæ ciboꝶ & oĩum frugũ atq; pomoꝶ offerunt anti
innti ſtiti: ut hñs uictũ atq; ueſtitũ abſq; ullo ĩ pedimẽto ſecurus & liber ſᷣuiat dno. pmogenita mũdoꝶ aĩaliũ acci/
ee piũt ſacerdo tes: & . mũdoꝶ pcia. hoĩum quoq; pmi partus redimunt᷑: & qa cõditio humana naſcẽdi ẽ cõis: /
uhn ciũ æꝗliter offert ſic moderatũ & leue: ut nec diues ĩtumeſcat: nec tenuis p̃grauet. Editui & ianitores accipiũt
n⸗ decimas: & rurſũ decias decimaꝶ offerũt ſacerdo tibus: tãto illis miores: quãto ipſi maiores populo. Xlyiii. ciui
4 tates ad hiĩ tãdũ leuitis & ſe acerdotibus ſeparant᷑. ſex urbes fugitiuoꝶ tras iordanẽ & ĩtra iordanẽ eligunt & fi
ii nis exilii & mors põtificis & uniuerſa ꝗ feſtinus ſmo ꝑſtrixit: & quoꝶ pulſaui tm:necapui ſacra:ad cũctos pti
nẽt ſacerdotes . Põtifexaũt quãtis polleat Ppᷣuilegiis: dicã breuiter. caput inqt ſuũnõ diſcoopiet: hẽt cidari: & no
mẽ dei portat ĩ frõte. diademate ornatus ẽ regio:ad pfectã Xpi uenit ætatẽ: ſemꝑ eius gloria ptegẽdus e:& ue/
in ſtimẽta ſua nõ ſcĩdet: qa cadica ſüt: qa ĩpolluta: qa agnũ ſeꝗᷓntia: & de atõſæ ouis cõfecta uelleribus. I. hamar
ut amiſſa pudicitia ſcidit tunicã. Cayphas pdito ſacerdotio rupit publice ueſtimẽta ſit up oẽm aſam ꝗᷓ mortua eſt
ä nõ ĩgredit Vbicũq pctm̃ eſt: & in pctm̃ mors. illuc potifex nõ accedet. aĩa 3 peccauerit: ipa moriet Qu ãuis il⸗
* le ſit diues:ille potẽs: & multitudinẽ offerat uictĩaꝶ:ſi mortuus ẽ:nõ tãgit a Põtifice:no uider Quod ſi reſurgit t
an & ad uocẽ Saluatoris egredit deſe epulchro: & faſciis pctõtꝶ ſolutus ĩcecdlit: ĩtrabit ad eũ põtifex: & ibi faciet man
ſionẽ: & cũ reſurgẽte prãdebit: ſuꝑ pr̃e ſuo & mr̃e ſua nõinqnabit᷑. Multa nos facere cogit affectus. & cũ pro/
nd pĩqtatẽ reſpiciamus corpoꝶ: & corporis & aĩæ offẽdimus creatorẽ. Qui amat pr̃em ſuꝑ xpᷣm: nõ ẽ deo dignus
il⸗ n diſcipulus ad ſepulturã pr̃is ire deſiderãs: Saluatoris ꝓhibet ĩperio: quãti morachogedlii pris mriſq; miſerent᷑
Man ſuas aĩas pdiderũt? Sup pre & mfe pollui uobis nõ licet: quãto magis ſup fre: ſororibus: cõſobrĩs: familia: fuu
Abre lis? Genus regale & ſacerdotale nos ſumus. Ilũ attẽdamus pr̃em ꝗq nunꝗᷓ morit᷑: aut ꝗ ꝓ nobis morit᷑. & q iò ui
ne uẽs ẽ mortuus: ut nos mortuos uiuificaret. Siqd hẽmus de ægypto: ꝙ pnceps mũdi ſuũ poſſitagnoſcere: tenẽ
en ti ægyptiæ cũ pallio relinꝗmus. Sidoneoptus adoleſcẽs: uĩctũdnm ſeꝗᷓ bat icurriſſet laqos: niſi expeditus &
ticnt D pſequẽtiũ decliaſſet ĩpetũ. Reddamus parẽtibus:ꝗᷓ parẽtũ ſũt:ſi tn uiuũt. Seruiẽtes dno: filios ſuos præ
ſtamii ferri ſibi gloriant᷑. & de ſcis nõ egrediet᷑: & nõ polluet ſcĩficationẽ dei ſui.ꝓocioſo quoq; uerbo rõnẽ redditu
ri ſumus. & ẽ qdnõ ædificat audiẽtes: ĩ piculũ uertit᷑ loquẽtiũ. Ego ſi fecero: ſi dixero ꝗppiã:qd rephẽſiõe di/
gnũ ẽ: de ſcis egredior: & polluo uocabulũ Xpi:ĩ quo mihi bladior. Quãto magis põtifex & ep̃s: quẽ oportet
apo⸗ eẽ ſine crimĩe: tãtarũq; uirtuũ: ut ſp morer ĩ ſcis: & paratus ſit uictias offerre ꝓ populo.ſeqꝗſter horum & dei:
HMZ carnes agni ſacro ore cõficiẽs: ꝗa ſcmoleũ Xpᷣi dei ſui ſupeũ ẽ Nõòegredier de ſcõ:ne ueſtimẽtũ qd ĩdutus ẽ pol
tee luat. Quotquot.n.ĩ Xp̃o baptizati ſumus: Apᷣm ĩduimus Seruemus tunicã: quã accepimus ſãctã: cuſtodia/
eieto mus ĩ ſcõ. Ille Mõtanus hĩtator q de hieruſalẽ deſcẽdebat ĩ hierico:nõ pus uulneratus ẽ ꝗᷓ nudatus. infũdit᷑ ei
taeer oleuũ: medicamẽtũ lene: & miicordia tẽperatũ. & ꝗa debuit negligẽtia ſẽtire cruciatũ: uini auſteritate mordet᷑
wunt ut ꝑ oleũ ad pœnitẽtiã ꝓuocet᷑: p uinũ ſẽtiat ſeueritatẽ iudicãtis. uxorẽ uirginẽ accipiet: uiduã aut & eiectã &
cot/ meretricẽ nõ accipiet: ſed uirginẽ de gñe ſuo: & nõ cõtiuabit ſemẽ ſuũĩ populo. Ego dũs ꝗ ſcĩfico eũ. Scio põti
orde ficẽ cui p̃cepta nuc dant :a plæriſq; xpᷣm ĩtelligi. Et id qddictũ ẽ: ſup pr̃em & mr̃em: nõ ĩqnabit de uirgĩali ma
Ac ricxæ partu ĩtelligi. Multoq; facilior & ſuꝑdño ĩtepᷣtatio: q audit ĩ pſalmo:tu es ſacerdos ĩæternũ ſᷣm ordinẽ mel
fene chiſedech: & ĩ Zacharia: audi Ieſu ſacerdos maxĩe: & cui ſordida pctõꝶ nr̃oꝶ ueſtimẽta tollunt᷑: ut recipiatglo
ſcei riã: quã hũit apud pr̃em: puſqᷓ mudus eẽt. Sed ne ꝗs me ui facere ſcripturæ putet:& ſic amare Ap̃m: ut hiſto/
og riæ auferã uentatẽ: ſterpᷣtabor ĩ mẽbris: qd referat ad caput.telligã de uis: qd ĩpleat᷑ dño. Quanꝗᷓ gloria do
q mini: gloria famuloꝶ ſit. Et ubicũq; opportunitas ſe loci tulerit: ſic de uero lumĩe diſputabo. ut deriuer ad eos
id ꝗqbus Aps donauit: ut lumèé ſint. Põtifex iſte: quẽ Moſaicus ſ mo deſcribit: uiduã: eiectã: & meretricẽ nõ ducit V
rlabia uxorem. Vidua ẽ cuius maritus ẽ mortuus. Eiecta qᷓ a marito uiuẽte piicit᷑. meretrix ꝗᷓ multoꝶ libidini patet.
legs Sed accipiet uirginẽ & de gñe ſuo.nõ alienigenã ne ĩ mala terra nobiliũ ſeminũ frumẽta degenerẽt.nõ meretri
ſecbh cẽ:qᷓ multis expoſita ẽ amatoribus. Nõ eiectã ꝗᷓ etiã pori cõiugio ĩdigna fuit. Nõ uiduã:ne pᷣſtinaꝶ meminerit
gac̃ uoluptatũ: ſed aiam illã ꝗᷓ nõ hẽt maculã neq; rugã.ꝗᷓ cũ Apo renouat de die ĩ diẽ.de ꝗᷓ apoſtolus loꝗt: Deſpõ
iatru di. n. uos uni uiro uirginẽ caſtã exihibere xpo. Nolo diſcipulã cõiugẽ põtificis ꝗcqᷓ hr̃e de uetere hoĩe. Si cõſur
vchus reximus cũ xpo: eaꝗ ſurſũ ſũt ſapiamus. p̃teritoꝶ obliti: futuroꝶ auidi. Infœlix ſimõ ꝗa poſt baptiſmũ de ãti
ug quo mrimonio cogitabat:nec ad uirginalẽ uenerat puritatẽ. Petri cõſortio idignus fuit. Cõpuliſti me Fabiola
guun⸗ lĩis tuis: ut de aaron tibi ſcriberẽ ueſtimẽti 8.Ego plus obtuli: ut de eibis & pmitiis ſacerdo tũ:& de obſeruatiõe
s0⸗ Põtificis pᷣfatiũculã ſtruerẽ. Egreſſa deS odomis: & ad mõtana feſtinãs: nõ uis hĩtare ĩ parua urbe Segor. Trã
ls ſcẽdẽs Pro ſelitos pᷣteris Iſraelitas: dimittẽs Leuiticũ gradũ & p̃pete pẽna trãſuolãs ſacerdotes ad põtificẽ uenis
rn Sed dũ ueſtes eius & rõnẽ diligẽter inqris: nf̃a tibi dif plicuere cõſortia. Et tu qdẽ optato frueris ocio: & iuxta
rn Babylonẽ Bethleemitica forſitã rura ſuſpiras. Nos ĩeffrenata tãdẽ pace reddita: uagiẽtẽ de p̃ſepi audimus ĩfã
n. tẽ: & ꝗrimõias eius: acuoculã. ad tuas aures cupius puenire. Legius ĩ Exodo tabernaculu: mẽſa :cãdelabꝶ: alta
eh re: colũnas: tẽtoria: coccũ: byſſũ:hyacĩthuũ: purpurã: ex auro: argẽto: ære: uaſa diuerſa: tabernaculu dĩſũ ĩ atria.
. 4 xii. panes p ſingulas hebdomadas mẽſe ĩpoſitos: ĩ cãdelabro ſeptẽ lucernas altare hoſtis holocauſtiſq; expo/
nule/ B 4
Cper

ſitũ cathedras:ſcyphos:thuribula: phialas: mortariola: paxillos: pelles rubras: pilos capraꝶ: & ligna ĩputribilia
Tãta & talia offerunt᷑ ĩ tabernaculo dei:ut nullus deſpet ſalutẽ. Alius auꝶ:ſẽſuũ. alius argẽtũ: eloqu.alius uocẽ:
æris exhibeat. totus mũdus ĩ tabernaculi deſcribit᷑ ſacco. pᷣmũ & ſᷣm ueſtibulũ oĩbus patet. Aꝗᷓ.n. & terra cũctis
mortalibus data ſũt. In ſcĩs uero ſcõꝶ ꝗᷓſi ad æthera: & ĩ cælũ: & paucoꝶ ĩtroitus & uolatus ẽ. vii. panes.xii. mẽ
ſiũ ſignificat circulũ. Septẽ lucernæ ſeptẽ erratia aſtra demõſtrat. Et ne lõgũ faciã(neq;. n. ꝓpoſitũ mihi nũcẽ
de tabernaculo ſcribere)ueniã ad ſacerdotalia ueſtimẽta. Et an ꝗᷓ myſticã ſcruter ĩtelligẽtiã: more iudaico quæ
ſcripta ſũt ſimpliciter exponã: ut poſtꝗᷓ ueſtitũ uideris ſacerdotẽ: & oculis tuis oẽ eius patuerit ornamẽtũ :tũc
ſinguloꝶ cauſas pariter reqramus. Diſcamus pᷣmũ cões ſacerdotũ ueſtes: atq; põtificũ lineis fom ĩalibus qᷓ uſ
q; ad genua & poplites ueniũt uerecũda cælant᷑: & ſupior pars ſub umbilico uehemẽter aſtringir ꝛut ſiqñ expe
diti mactãt uictimas: tauros & arietes trahũt: portãtq; onera: & ĩ officio mĩſtradi ſũt:etiã ſi lapſi fuerint: & fœ
mora reuelauerint: nõ pateat qd on 6. Inde & gradus altaris ꝓhibent fieri: ne ſferior populus aſcẽdẽtiũ uere
cuũda cõſpiciat:uocaturq; lĩgua hebræa hoc genus ueſtimẽti: maſchinaſſe:græcæ weοπεM“ nfis fœmialia:

uel brachæ uſq; ad genua ptingẽtes. Refert. n. Ioſephus (nã ætate eius adhuc tẽplũ ſtabat: & nec dũ Veſpaſia/

nus & Titus hieroſolymã ſubuerterãt: & erat ipſe de gñe ſacerdotali: multoq; plus ĩtelligit: qd oculis uidet:
qcaure pcipit᷑ hæc fœmĩalia de byſſo retorta: ob fortitudinẽ ſolere cõtexi: & poſtꝗᷓ ĩciſa fuerint: acu cõſui. Nò
enĩ poſſẽt ĩ telahuiuſcemodi fieri. Secũda exlino tunica ẽ poderis.i. talaris: duplici ſindone: quã & ipſam lIoſe
phus byſſinã uocat:appellaturq; cotonapth.i.x Ty qd hebræo pᷣmone ĩ lineã uertit᷑.hæc adhæret corpori:
& ita arcta ẽ: & ſtrictis manicis: ut nulla oĩno ĩ ueſte ſit ruga:& uſq; ad crura deſcẽdat. uolo ꝓ legẽtis facilitate
abuti ᷣmõe uulgato:ſolẽt militãtes hr̃e lineas: ꝗᷓs camiſias uocãt: ſic aptas mẽbris & aſtrictas corporibus: ut
expediti ſint uel ad curſũ uel ad p̃lia dirigẽdo iacula: tenẽdo clypeũ:enſẽ librãdo: & quocũq; neceſſitas traxerit
Ergo & ſacerdotes parati ĩ mĩſteriũ dei utunt᷑ hac tunica: ut hntes pulchritudinẽ ueſtimẽtoꝶ nudoꝶ celerita-/
te diſcurrãt. Lertiũ gẽus ẽ ueſtimẽti: qd illi appellãt abanech:nos cĩgulũ & baltheũ zonã poſſumus dicere. Ba

bylonii nouo uocabulo hẽnã uocãt. Diuerſa uocabula ponĩus:ne ꝗs erret ĩ noĩe.hoc ci gulu ĩ ſimilitudine pel
lis colubri qᷓ exuit ſenectutẽ: ſicĩ rotũdũ textũ ẽ: ut marſupiũ lõgius putes. Textũ ẽ aũt ſubtegmiĩe cocci:purpu

ræ: hyacinthi: & ſtamĩe byſſino ob decorẽ & fortitudinẽ: atq; ita polymita arte diſtinctũ: ut diuerſos flores ac
ẽmas artificis manu nõ textas: ſed additas arbitreris. lineã tunicã de ꝗᷓ ſupra dixĩus: ĩter ũbilicũ & pectus hoc
ſtrĩgũt baltheo: q ꝗᷓtuordigitoꝶ hins latitudinẽ & ex una parte ad crura depẽdẽs: cũ ad ſacrificia curſu & expedi
tiõe opus ẽ:ĩ læuuũ hũeꝶ retorquet᷑. Quartũ genus ẽ ueſtimẽti rotũdũ pilleolũ: qᷓle pictũ ĩ ulyxeo cõſpicĩus: ꝗᷓ
ſi ſphæra media ſit diuiſa. & pars una põat ĩ capite.hoc græci & nr̃i thiara:nõnulli galeꝶ uocãt. nõ hẽt acumẽ
ſùmo:nec totũ uſq; ad comas caput it lecl tettia partẽ a frõte ĩoptã relinqt. atq; ita ĩ occipitio uitta cõſtri
ctus ẽ: ut nõ facile labat᷑ excapite. Eſt aut byſſinũ: & ſic fabre opatũ lĩtheolo: ut nulla acus ueſtigia foriſecus pa
reãt. His qᷓtuor ueſtimẽtis.i. fœmĩalibus: tunica linea: cigulo qd purpura: cocco: byſſo: hyacĩtnoq; cõtexit᷑: &
pileo: de quo nũc dixĩus: tã ſacerdotes ꝗᷓ põtifices utunt᷑. Reliꝗᷓ aut qᷓtuor ppᷣe põtificũ ſũt. quoꝶ pᷣmũẽ mail
i. tunica talaris tota hyacinthĩa: ex talanibus eiuſdẽ coloris aſſutas hñs manicas & ĩ ſ upiori parte ꝗᷓ collo ĩduit᷑:

apta. qd uulgo capitiũ uocant: oris firmiſſimis ex ſe textis: ne facile rũpant᷑. In extrema uero parte.ĩ. ad pedes.

lxxii.ſũt tintĩnabula:& totidẽ malapunica eiſdẽ cõtexta coloribus:ſupꝑ cĩgula ĩter duo tiĩ tinabula unũ malũẽ.
ĩterduo mala unũ tĩtĩnabuluũ: ut alterut ſibi media ſint. cauſaq; reddit᷑. Iccirco tĩtĩnabula ueſti appoſita ſũt
ut cũ ĩgredit᷑ põtifex ĩ ſcã ſãctoꝶ:totus uocalis ĩcedat:moriturus ſtati:ſi hoc nõ fecerit. Sextũ ẽ ueſtimẽtũ:qd
hebraica liguadicit᷑ ephod. x. &πι%‧α„½. i. ſupherale appellãt. Aquila éραααàα.·¹1. ſupueſtimẽtũ: nos ephod
ſuo ponĩus noĩe.Ht ubicũq; ĩ Exodo ſiue ĩ Leuitico ſupauerale legit᷑: ſ ciamus apud hebræos ephod appella/

ri. Hoc aũt eẽ põtificis ueſtimẽtũ & ĩ qᷓdã epiſtola ſcripſiſſe me memini: & oĩs ſcriptura teſtat᷑ ſacꝶ qd eẽ: & ſo

lis cõueniẽs potificibus. Nec ſtati illud occurrar: ꝙ Samuel ꝗ leuita fuit: ſcribit᷑ ĩ regnoꝶ libro hũiſſe ætatis ad
huc paruulæ ephodbad.i.ſuphũerale lineũ. cũ Dauid quoq; añ archã dñi idẽ portaſſe referat᷑. Aliud ẽ. n. ex ꝗᷓ
tuor ſupradictis coloribus.i.hyacĩtho:byſſo:cocco:purpura:& ex auro hĩe cõtextũ:aliud ĩ ſimilitudinẽ ſacer/
dotũ ſimplex & lineũ. Auri lamã æ. i. bracteæ mira tẽuitate tũdunt᷑: ex ꝗbus fcã fila torꝗnt᷑ cũ ſub tegmie triũ co
loꝶ hyacithi: cocci:purpuræ: & cũ ſtamĩe byſſino: & efficit᷑ palliolũ miræ pulchritudis pſtriĩgẽs fulgoreoculos ĩ
modũ caracallaꝶ: ſed abſq; cucullis cõtra pectus nihil cõtextũ ẽ: & locus futuro rõnali derelictus. Sed ĩ utroq;
humero hẽt ſingulos lapides clauſos & aſtrictos auro: ꝗ hebraice dicunt᷑ ſoom. Ab Aquila & Symmacho &
Theodotiõe onychini.a. lxx.ſmaragdi. trãſferunt᷑. Ioſephus ſardonicas uocat:cũ hebræo Aqꝗlaq; cõſentiẽs. ut
uel colorẽ lapidũ: uel prfiam de pria demõſtraret. Et ĩ ſingulis lapidibus biſſena priarchaꝶ noĩa ſut: qbus iſrae
liticus populus diuidit᷑. Indextro hũero maiores filii Iacob:ĩ læuo mĩores ſcripti ſũt. ut pontifex ingrediens

ſãcta ſãctoꝶ noĩa populi: ꝓ quo rogaturus ẽ dũm: portet ĩ hũeris. Septimũ ueſtimẽtũ eſt mẽſura paruũ ſed

cũctis ſupradictis ſacratius. ĩtẽde quæſo aĩo: ut ꝗᷓ dicunt ĩtelligas hebraice uocat᷑oſnin. græce aũt ρι π nos
rõnale poſſumus appellare. uti ipſo ſtatĩ noĩe ſcias myſticũ eẽ qd dicit᷑.pãnus ẽ breuis ex auro: & qᷓtuor textus
coloribus: hocẽ iiſdẽ ꝗbus & ſuphuerale: hns magnitudinẽ palmi ꝑꝗᷓ̃dꝶ. & duplex: ne facile rũpat᷑. Intexti ſũt
n. ei. xii. lapides miræ magnitudis atq; pcii p qᷓtuor ordĩes: ita ut ĩ ſingulis uerſiculis terni lapides collocent᷑. In
primo ordie ſardius topacius ſmaragdus ponit᷑. Symmachusdiſſẽtit ĩ ſmaragdo:cerauniũ ꝓ eo trãſ H
ecũdo

ſec
ber
ſert
tes.
ttu

nia

tnbiln
uanoe⸗
rcic
.i. ne
hini;
lco ur
etbletie
bu jul
ien
int Al
tüner
rminli
eſa
uckt⸗
ölui N
D
cotpont
ahtat
bus:u
went
Qlentu
ere N
dinepl
ipupr
orsr
Nushor
opel
ciuti
um
coltni
sh
t:
mal
dut:
ecls⸗
ale.
aſit
tüg
ephol
peliy
eaſo
Mtoad
nerq
ſe/
etnüic
allosi
uttoq
chobt
ties u
5 lie
rechen
ornos
ktenns
mlin
i.h
tis⸗ 1
ric⸗

ſecũdo carbunculus: ſaphyrus: iaſpis. In tertio ligurius: achates: ametiſthus. In qᷓrto chryſolitus: onychinus:

beryllus. Satiſq; miror: cur hyacithus pᷣcioſiſſimus ĩ hoꝶ nũero nõ põat᷑:niſi forte ipᷣe alio noĩe ligurius appel
let᷑ ſcrutãs eos:q de lapidũ ſcripſere naturis atq; gẽmaꝶ:liguriũ ĩuenire nõ potui.ĩ ſingulis lapidibus ſᷣm æta
tes. xii. tribuũ ſculpta ſũt noĩa. hos lapides ĩ diademate pᷣncipis Tyri: & ĩ apocalypſi Ioãnis. legius. de ꝗqbus ex
tru it᷑ cæleſtis Hieruſalẽ & ſup hoꝶ noĩbus: & ſpe uirtutũ: uel ordo uel diuerſitas ĩdicat᷑. Per ꝗtuorrõnalis an
gulos qᷓtuor ãnuli ſũt aurei: hũtes cõtra ſe ĩ ſuphuũerale alios ꝗᷓtuor: ut cũ appoſitũ fueritA νππ⁄Ibĩ loco quẽ ĩ
ephod dixiĩus derelictũ: ãnulus ueniat cõtra ãnuluũ: & mutuo ſibi uittis copulent᷑ hyacithĩs. porro ne magnitu
do & põdus lapidũ cõtexta ſtamĩa rũperẽt: auro ligati ſũt atq; cõcluſi. nec ſufficit hocad ſirmitatẽ: niſi & cathe
næ ex auro fierẽt:qᷓ ob pulchritudinẽ fiſtulis aureis tegerent᷑ hẽrẽtq; & ĩ rõnali ſupraduos maiores annulos ꝗ
uicinis ſuphueralis aureis necterent᷑: & deorſũ alios chios- N poſt tergũ ĩ ſuꝑhuerali cõtra pectus & ſtoma/
chũ: exutroq; latere erãt ãnuli aurei: ꝗq cathenis cũ rõnalis ĩferioribus ãnulis ingebant᷑: atq; ita fiebat: ut aſtrĩge
ret᷑ & rõnale ſuphũerali: & ſuphuerale rõnali: ut una textura cõtra uidẽtibus putaret᷑. Octaua ẽlamia aurea.
i. ſiſzaaba:ĩ ꝗᷓ ſctiptũ ẽ nomẽ dni hebraicis ꝗᷓtuor lris: ioth: he:uau:he: qd apud illos ĩeffabile nũcupat. hocſu
pilleolũ lineũ: & cõe oĩum ſacerdotũ ĩ põtifice plus addit᷑: ut ĩ frõte uitta hyacĩthina cõſtringat᷑: totãq; poti
cis pulchritudinẽ: dei uocabulũ coronet: & ptegat. Diximus ꝗᷓ uel cõia cũ ſacerdotibus: uel qᷓ ſpecialia pontiſi
cis ueſtimẽta ſint: & ſi tãta difficultas fuit ĩ uaſis fictilibus: ꝗᷓta maieſtas eritĩ theſauro q ĩtrinſecus latet: Dica
mus igit᷑ prius qd ab hebræis accepimus: & iuxta morẽ nr̃m ſpititalis poſtea ĩtelligẽtiæ uela pãdamus ꝗᷓtuor
colores ad qᷓtuor elemẽta referunt᷑.ex ꝗbus uniuerſa ſubſiſtũt. Byſſus cerræ deputat᷑: qa ex terra gignit᷑. Purpu
ra mari: qa ex eius cocleolis tĩgit᷑. Hyacinthus aeri ꝓpter coloris ſimilitudinẽ. Coccus igni & ætheri: ꝗq hebraice
ſan appellat᷑. q“ la Aααππνιεσι: Symmachus Aααπιανπ interstatus é: p cocco iuxta latinũ eloquiũ apud
hebræos tolach. i. uermiculus ſcribit᷑: & iuſtũ eẽ cõmemorãt ut põtifex creatoris:nõ ſolũ ꝓ iſrael:ſed & ꝓuni
uerſo mũdo roget. ſiqdẽ ex terra & aꝗᷓ & aere & igne mũdus iſte cõſiſtit: & hæc elemẽta ſũt oĩum. Vñ pᷣmũ ue
ſtimẽtũ lineũ terrã ſignificat: m hyacĩthinũ aerẽ ĩ coloredemõſtrãs: qa de terrenis paulatĩ ad excelſa ſuſtolli
mur: & ipſa ueſtis hyacinthina a capite uſq; ad talos ueniẽs indicat aerẽ de cælis uſq; ad terrã fuſũ. Mala autẽ
punica & tĩtĩnabula ĩ ĩferioribus poſita: fulgura tonitruaq; demõſtrãt. ſiue terrã & aquã & oĩum elemẽtoꝶ ĩ
ter ſe cõſonãtiã:& ſic ſibi uniuerſa pplexa: ut ĩ ſingulis oĩa repiant᷑. Quod aut ſupradicti colores auro intexri
ſũt: id fignificari uolũt: qd uitalis color & diuini ſeſus puidẽtia uniuerſa penetret. Suphuerale & duos lapides
uel ſmaragdinos uel onychinos: ꝗ deſuꝑ ſũt: & utrũq; hũeꝶ tegãt: duo hemiſpheria ĩterpᷣtant. quoꝶ aliud ſu
per terrã aliud ſub terra ſit. ſiue ſolẽ & lunã:ꝗᷓ deſup rutilãt zonã illam: ꝗᷓ ſacerdotis pectus arctat᷑: & linea te
nia. i. terra cõſtrĩgit᷑: ĩterpᷣ̃tant᷑ oceanũ.rõnale ĩ meckev poſitũ terrã ediſſeruũt:qᷓ ſſtar pucti licet oĩa ĩ ſe hẽat:tũa
cũctis uallat᷑ elemẽtis. xii. lapides uel zodiacũ ſterpᷣtant᷑ circulũ uel. xii. mẽſes: & ſingulis uerſiculis ſingula aſſi
gnãt tpa: & his ternos deputãt mẽſes: nec alicui gẽtilis uideat expoſitio. nõ. n. ſi cæleſtia & dei diſpoſitionẽ ido
loꝶ noĩbus ĩfamarũt:iccirco dei negãda ẽ ꝓuidẽtia:ꝗᷓ certa lege curtit: & fert᷑: & regit oĩa. Et arctuꝶ:& orionẽ:
& mazuroth: hoc ẽ zodiacũ circulũ: & cætera aſtroꝶ noĩa legiĩus:nõ quo eadẽ apud hebræos uocabula ſint:ſed
quo nos nõ poſſumus ꝗᷓ dicunt᷑: niſi cõſuetis uocibus ĩtelligere. Pulchre aũt hoc ipſũ:qdĩ medio eſt appellat
rõnale. Rõne. n. cũcta ſut plena: & terrena hærẽt cæleſtibus. ĩmo rõ terrenoꝶ & tẽpoꝶ: coloris & frigoris & du
plex ĩter utraq; tẽperies: de cæli curſu & rõne deſcẽdit. Vn & rõnale cũ ephod fortius ſtringit᷑.porro qd dicit᷑
in ipſo rõnali A1απσσſſe & R“οςτHπ:1.manifeſtatio atq; doctrina uel ueritas: hoc ipſũ ſignificat: qd nunꝗᷓ
in dei rõne mẽdaciũ ſit. ſed & ipſa ueritas multis ſignis & argumẽtis monſtret᷑ hoĩbus: & uſq; ad mortales ue
niat. uñ factũ eſt: ut rõnẽ ſolis & lunæ & anni & mẽſiũ & tẽpoꝶ & horaꝶ: tẽpeſtatũ quoq; ſerenitatis atq; uẽ
toꝶ: & reꝶ oĩum noſceremus: accipiẽtes inſcitã a deo ſapiẽtiã: & ipſo hĩtatore atq; doctore domicilii ſui no/
bis & fabricæ ſciẽtiã demoſtrãte. Super oĩa cidaris & uitta hyacinthina cælũ moõſtrat & auri lamĩa: cui in frõte

poõtificis ĩſcriptũ ẽ nomẽ dei: uniuerſa quæ ſubtus ſũt: dei arbitio gubernari. Idipſũ ego puto ſub aliis noĩbus

& in cherubin & qᷓtuor aĩalibus figuratũ: ꝗᷓ ita ſibi pmixta ſũt: & hærent: ut in uno ĩueniantur: & reliꝗᷓ: & ꝙ
inſtãter & ante ſe uadãt: & nõ reuertant᷑. labunt᷑ enĩ tpa: & pᷣterita relinquẽtia:ad futura feſtinant. Quod aũt
ſemp in motu ſunt:id ſignificãt: qd & philoſophi ſuſpicant᷑: currere mũdum ſuo ordine: & inceſſabiliter ue
lut rotã in ſuo axe torqueri. unde & rota in rota.i.tẽpus in tpe:& annus in ſemetipᷣm reuoluit᷑: & ipſæ rotæ ele
uant᷑ ad cælũ: & ſupꝑ cryſtallũ thronus exſaphyro ẽ: & ſuꝑ thronũ ſimilitudo ſedẽtis: cuius ĩferiora ignea ſunt:
ſupiora electrĩa: ut demõſtret ꝗᷓ ĩferiora ſũt:igne & purgatiõe ĩdigere.ꝗᷓ ſurſũ:in cõditiõis ſuæ puritate pſiſtere
Et quõ hicĩ hĩtu ſacerdotis auri lamia ẽ deſup:ita in Eechiel electrũ in pectore & in uertice collocat᷑. Iuſtũ er
go erat ſicut ſupra ex parte diximus: ut pontifex dei creaturaꝶ oĩum typũ portãs:i ueſtibus ſuis indicaret:cũ
cta ĩdigere miicordia dei: & cũ ſacrificaret ei: expiaret᷑ uniuerſalis cõditio: ut nõ ꝓ liberis ac parẽtibus & ꝓpin
quis:ſed pro cũcta creatura & uoce & habitu præcaret᷑. Tetigimus expoſitionẽ hebraicã: & infinitã ſenſuum
ſiluã alteri tẽpori reſeruantes: quædã futuræ domus ſtrauimus fudamẽta. De fœmialibus lineis hoc ſolẽt dice
re: ratio ſeminum & generationũ ad carnẽ pertiuẽs terræ per eã deputat᷑. Vnde & ad Adã loquit᷑ deus: terra es
& in terrã ibis. Cauſaſq; huius rei: quõ de paruulo ſemine & fœdiſſimis initiis tanta uel hominũ uel diuerſarũ
rerum pulchritudo na ſcat᷑: eſſe obuolutas: & humanis oculis non patere. Legimus in leuitico iuxta præceptũ
CXXXVI.

Gxrj

dei:moyſẽ lauiſſe aarõ: & filios eius tã tũc purgatiõe mũdi & reꝶoĩum ſciĩtatẽ baptiſt mi ſacra ſignabãt. nõ acci
piut ueſtes: niſi lotis pus ſordibus. nec ornant᷑ ad ſacra:niſi ĩ xpᷣo noui hoĩes renaſcant᷑ uinũ. n. nouũĩ nouis
utribus mittit᷑. Quod aut moyſes lauat: legis ĩdiciuẽ. hnt moyſẽ & ꝓphetas ipos audiãt. Et ab adã uſq; ad moy
ſẽ oẽs peccauerũt.pᷣceptis dei lauãdi ſumus. & coparati ad ĩdumẽtũ xpi: tunicas pelliceas depoſuerimus: tucin
duemur ueſte linea nihil ĩ ſe mortis hnte: ſed tota cãdida. ut de baptiſmo cõſurgẽtes cĩgamus lubos ĩ ueritate
& tota pᷣſtinoꝶ pctõꝶ turpitudo celet᷑. Vñ & dauid:Bti quoꝶ remiſſe ſuũt iniqtates: & quoꝶ tecta ſũt peccata
Poſt fœmiĩalia & lineã tunicã ĩduimur hyacinthino ueſtimẽto: & ĩcipimus de terrenis ad alta cõſcendere. Hæc
ipa hyacithĩa tunica a. lx. vno Wις⅓.⅞. . ſubucula noĩat᷑: & ppe põtificis ẽ: ſignificatq; rõnẽ ſublimiũ nõ pate
re oĩbus: ſed maioribus atq; pfectis. Haãc habuerũt moyſes & aarõ & ꝓphetæ oẽs: qbus dicit᷑ ĩ mõtẽ excelſũ aſcẽ
de tu: q euãgelizas ſyõ. Nec ſufficit nobis poꝶ ablutio pctõꝶ (baptiſmi gr̃a doctrĩa ſecretior)niſi hũerimus &
opa. un iugit᷑ & ephod.i. ſuphuerale: qd rõnali copulat᷑. ut nõ ſit laxu neq; diſſolutũ: ſed hæreãt ſibi ĩuicẽ& in
auxilio ſint. Rõ etenĩ opibus & opa rone ĩdigẽt: ut qd mẽte pcipimus: oꝑe ppetremus. duoq; lapides ĩ ſuphũe
rali uel xpᷣm ſignificãt & eccleſiã. xii. apoſtoloꝶ ꝗ ad pᷣdicationẽ miſſi ſut: noĩa cõtinẽtes: uel lſam & ſpum:ĩ ꝗ
bus cõtinent legis uniuerſa myſteria. In dextra ſpũs: iĩ læua Ira ẽ. Per lras ad uerba deſcẽdimus: p uerba uenĩus
ad ſẽſu. Quã pulcherordo:& ex ipſo hĩtu ſact̃a demõſtrãs. In huũeris opa ſut: ĩ pectore rõ. uñ & pectuſculũco
medut ſacerdotes. Hoc aũt rõnale duplex ẽ: aptũ & abſcõditũ: ſimplex & myſticũ.xii.ĩ ſe lapides hns: & qᷓ̃tuor
ordines: quos ꝗᷓtuor puto eẽ uirtutes:prudẽtiã: & fortitudinẽ: iuſticiã: & tẽperatiã: ꝗᷓ ſibi hærẽt ĩuicẽ: & du mu
tuo miſcent᷑ duodenariũ efficiũt numeꝶ: uel ꝗtuoreuãgelia: ꝗᷓ ĩ apocalypſi deſcribunt᷑ plena oculis & dũi lu/
ce radiãtia mũdũ illuminãt: in uno ꝗᷓtuor: & ĩ qtuor ſingula. un & Aπιοι α„νππ.1. mäifeſtatio uel do

ctrina & ueritas ĩ pectore ſacerdotis ẽ. Cũ.n. ĩdutus ꝗs fuerit ueſte multiplici: cõſeꝗᷓns ẽ ueritatẽ quã corde reti

net: mone ꝓferre: & ob id ĩ rönali ueritas ẽ.i.ſcia:ut nouerit qᷓ docẽda ſint. & manifeſtatio atq; doctrĩa ut poſ
ſit ĩſtruere alios qd mẽte cõcepit.Vbi ſũt ꝗq ĩnocẽtiã ſacerdoti dicũt poſſe ſufficere? Vetus lex nouæ cõgruit.id
ipſũ moyſes qd & apoſtolus.Ille ſacerdotis ſcĩam ornat ĩ ueſtibus.Iſte timotheũ & titu ĩſtruitĩ diſciplis. Sed

& ipᷣe ueſtimẽtoꝶ ordo p̃cipuus. legamus leuiticũ:nõ pᷣus rõnale:& ſic ſuphumerale: ſed anñ ſuphũerale ſic
rônale: a madatis tuis inqt ĩtellexi: pus faciamus. Et ſic doceamus: nedoctrinæ auctas caſſis opibus deſtruat᷑.
hoc ẽ qdĩ ꝓpheta legimus. Semĩate uobis ĩ iuſticia: & metite uobis fructus uitæ. illuminate uobis lumẽ ſciæ.

Primũ ſemĩateĩ iuſticia: & fructũ uitæ æternæ metite. poſtea uobis ſciam iudicate. Nec ſtati abſoluta ꝓfectio
ẽ:ſiꝗqs ſuphumerale & rõnale hẽat:niſi hæc ipᷣa ĩter ſe forti cõpagie ſolident᷑: & ſibi ĩuicẽ nexa ſint: ut & opatio
rõni: & rõ opibus hæreat. & his pcedẽtibus doctrĩa ſequat᷑ & ueritas. Quatuorelemẽta de ꝗbus ſupra diximus
& duos lapides uel onychinos uel ſmaragdinos: & gẽmas. xii. ꝗᷓ ponunt᷑ ĩ roõnali:ſi eẽt t̃s: ut diſcuterẽ ſingulo
rũ naturas:& cauſas tibi exponerẽ: & qd unuſqſq; ualeat:& quò uirtutibus ſingulis cõparet᷑ plenius ꝗᷓſita me
moraſſe ſufficiat.qd & ſcus papa Epiphanius egregiu ſup hoc uolumẽ edidit qd ſi legere uolueris:pleniſſimã

ſcĩam cõſeꝗris. Ego ià mẽſurã epiſtolæ excedere me ĩtelligo: & excipiẽtis cæras uideo eẽ cõpletas. un & reliqᷓ trã

ſeo: ut tãdẽ finiat᷑ oro. lamĩa aurea rutilat in frõte. nihil. n. nobis pdeſtoĩum reꝶ eruditio: niſi dei ſcia corone
mur lineis ĩduimur: ornamur hyacitniĩs: ſacrato baltheo cĩgimur. dant᷑ nobis opa. rõnale ĩ pectore ponit᷑. acci

pimus ueritatè: ꝓfert ſmo doctrinã. Imꝑſpecta ſũt uniuerſa: ſi nõ tã decoro currui dignus qrat᷑ auriga: & ſup
creaturas creator ĩſiſtẽs: regat ipᷣe ꝗᷓ cõdidit. Quod oli ĩ lamia mõſtrabat᷑: nũcĩ ſigno ondit crucis. auro legis:ſã
guis euãgelii pcioſior ẽ. Tuc ſignũ iuxta Ezechielis uocẽ: gemẽtibus figebat᷑ ĩ frõte. nũc portãtes crucẽ dicius:ſi
gnatũ ẽ ſuꝑ nos lumẽ uultus tui die. Bis ĩ Exodo legimus pcipiẽte dno & Moyſe iuſſa faciẽte: octo ueſtiũ gña
põtificis. In leuitico de ſeptẽ tm deſcriptũ ẽ: & refert᷑ quõ Moyſes frem ſuũ Aaron illis induerit: & de fœmina

libus nihil dicit᷑ hacut arbitror cauſa: ꝙ ad genitalia nr̃a & uerecũda lex nõ mittit manũ:ſed ipſi ſecretiora no

ſtra: & cõfuſiõe digna: tegere & uelare debemus. & cõſcĩam puritatis ac ſeminuũ deo iudici reſeruare. de cæteris
uirtutibus: uerbi gra: ſapia: fortitudiĩe: iuſticia: humilitate mãſuetudiĩe: liberalitate: pit & alii iudicare. pudici
tiã ſolã nouit cõſcia. & huani oculi huius rei certi iudices eẽ nõ pnt. abſq; iis ꝗ paſſim ĩ morẽ brutoꝶ aĩaliũ libi
dini expoſiti ſũt. uñ & apoſtolus de uirgibus inꝗt pᷣceptũ dni nõhẽo: ꝗᷓſi Moyſes loquat᷑: fœmialibus ego nõ

ueſtio: nec ĩpono alicui neceſſitatẽ. Quiuult ſecerdos eẽ: ipᷣe ſeueſtiat: Oꝗqᷓtæ uirgĩes: & ꝗᷓtoꝶ ſpata pudicitia ĩ

die iudicii dehoneſtabit᷑.qᷓtoꝶ ĩfamata pudicitia a deo iudice coronabit᷑. Ipſi igit aſſumamus fœminalia. ipſi

nia uerecũ la opiamus. nõ ꝗᷓramus alienos oculos. ita tegant genitalia: ut nulloꝶ oculis pateãt. neqn ĩtramus

ſcã ſcõꝶ: ſi qᷓ apparuerit turpitudo: morte moriamur. Iã Fmo finit᷑: & ad ſupiora trahor. Tata debet eẽ ſcia &
eruditio põtificis dei: ut greſſus eius & motus & uniuerſa uocalia ſint. ueritatẽ mẽte cõcipiat: & toto eã hĩtu re

ſonet & ornatu. & qcqd agit:qcqd loꝗt᷑:ſit doctriĩa populoꝶ. abſq; tintĩnabulis. n. & diuerſis coloribus & gẽ/
mis: pluribuſq; ornamẽtis uirtutũ nec ſcãĩ gredi põt. nec nomẽ atiſtitis poſſidere. Hæc ad unã lucubratiũculã
— ‧ — . 4 . . „ . „ X. .— —— . . — —
cũ ia funis ſolueret a littore: & nautæ crebnus ĩclamarẽt: ꝓpero mone dictaui:ꝗqᷓ memoriæ tenere poterã. & ꝗᷓ

diuturna rönali pectoris mei lectiõe cõceſſerã. ſatis ĩ telligẽs: magis me loquẽdi ĩpetu ꝗᷓ iudicio ſcribẽtis fluere.
& more torrẽtis turbidũ ꝓferre ſmonẽ. fert᷑ ĩ indice ſeptius Tertulliani liber de Aaron ueſtibus: q interim uſq;
ad hãc diẽ a me nõẽ reptus. Si a uobis ꝓpter celebritatẽ urbis fuerit ĩuẽtus: quæſo ne me ſtillã illius flumini

comparetis. nõenĩ magnoꝶ uiroꝶ ingeniis: ſed meis ſũ uiribus æſtimandus.

ſacrifi
tunbu
busq
tuiexe
bubus
niple
ingtſ
d
Piki
Kno
orte
l
San
ferep
i
n
Ne
get
chu
Kan
cei
Ppr⸗
Gho⸗
n:

Beati Hieronymiad Matcellã de ĩterp̃tatiòe ephod:qᷓ docetĩ ſcripturis ephod dupliciter poni p ſuphũeralßm
pontificis multiplici uarietate diſtincto & lapidibus ornato & pro lineo ſimplici & cãdido quod eratomn·

bus comune ſacerdotibus. 0 Epiſtola. LXII.

tes ĩter ſe pnites fieri:dũ mutuo ꝗd aut uelit aut geſtum ſit nunciãt: licet ĩterdum cõfabulationis
tale cõuiuiũ doctriæ quoq; ſale codiat᷑. Veꝶ tu dũ tota ĩ tractatibus occuparis: nihil mihi ſcribis
niſi qd me torꝗat: & ſcripturas legere cõpellis. Deniq; heri famoſiſſima qõne ꝓpoſita poſtulaſti: ut ꝗd ſẽtirẽ
ſtatĩ reſcriberẽ. Quaſi uero phariſæoꝶ teneã cathedrã: ut quotiẽſcũq; de uerbis hebraicis iurgiũ ẽ:ego arbiter
& litis ſeꝗᷓ ſter expoſcar. Nõ ſũt ſuaues epiſtolæ:ꝗᷓ nõ placẽtã redolẽt: ꝗs nõ cõdit Apitius:ĩ ꝗbus nihil de ma/
groꝶ huius tpis iure ſuffumat. Sed ꝗa uector & ĩternũcius ſᷣmõis nĩi redire feſtiat:rẽ grãdẽ celerius dicto ꝗᷓ de
beo:licet de ſcripturis ſcĩs diſputãti nõ tã neceſſaria ſint uerba:ꝗᷓ ſẽſus.ꝙ ſi eloquẽtiã qᷓrimus: Demoſthenes
eligẽdus aut Tullius ẽ.ſi ſacra diuĩa: ni codices: ꝗ de hebræo ĩ latinũ nò bi reſonãt ꝓuidẽdi. In frõte epiſtolæ

tuæ poſueras:qd ſibi uelit ꝙ ĩ regnoꝶ libro pᷣmo ſcriptũ ẽ:Et Samuel ſꝑ fuiebat an cõſpectũdñi cĩctus ephod

bad:& diploidẽ hẽbat puſillã:quã fecerat ei mĩ ſua. & afferebat ei de diebus in dies:cũ aſcẽderet cum uiro ſuo
ſacrificare ſacrificiũ dieꝶ. Itaq; ᷓris ꝗd ſit ephodbad:quo futurus ꝓpheta pᷣcĩgit᷑.utꝶ ne zona:an ut qdã putãt
turibulũ uel genus aliqd ueſtimẽti ſit. Et ſi ueſtis: quõ ea cĩgit᷑. & poſt ipᷣm ephod qᷓre adiũgit ei bad. In ſeꝗᷓnti
bus quoq; legiſſe te ſcribis: ubi uenit hõ dei ad Heli: & dicit ei hæc dicit dns: Manifeſte onc

bubus iſrael mihi ĩ ſacerdotiũ: ut aſcẽderẽt ad altare meu:& icẽderẽt ĩcẽſũ:& portarẽt ephod. To tũq; libri ordi
nẽ pſecuta etiã deillo loco exẽplar ſupſiſti:ĩ quo Doech Idumæus iuſſu regis ĩterfecit ſacerdotes. Et conuerſus
inꝗt ſcriptura Doech Syrus mortificauit ipᷣe ſacerdotes dni:& occidit ĩ illa die trecẽtos ꝗqnq; uiros:ſiue utĩ he
bræo legit᷑. lxxxy. oẽs q portabãt ephod & nobath ciuitatẽ ſacerdotũ occidit ĩ ore gladii a uiro uſq; ad mulierẽ:
ab ĩfaãte uſq; ad nutriẽtẽ:& uitulũ:& aſinũ:& ouẽ ĩ ore gladii:& ſaluatus ẽ unus filius Abimelech filii Achitob
& nomẽ ei abiathar: & fugit poſt dauid:nõ me teneo: qn ꝓblematis ordinẽ rñſiõe pᷣueniã. Vbi nũc legius & oẽs
portãtes ephodbad? Hoc qᷓre ita dixeri:ĩ ſeqᷓntibus diſces. Illud quoq; qd ſeqtur addidiſti. Et fem ẽ cũ fugeret
Abiathar filius Abimelech ad Dauid:& ipſe cũ Dauid deſcẽditĩ Sicelech:hñs ephod ĩ manu ſua:& renũciatũ
ẽ Saul:qauenit Dauid ĩ Sicelech:ubi cũ regis aduẽtus & ciuitatis timeret᷑ obſidio:dixit Dauid ad Abiathar:de
fer ephod dni: Hæc ſũt ꝗᷓ de regnoꝶ libro excerpta ꝓponẽs: uolumẽ iudicũ trãſcẽdiſti:ĩ quo Micha de mõte Ef
fraĩ ſcribit᷑ mille cẽtũ argẽti ſiclos mri quos illa uouerat:reddidiſſe: itaq; ſculptile ĩde feciſſe & cõflatile.Addi/
dit hæc poſtmodũ ephod & theraphym: cũ utiq; ſi zona ſit: aut ueſtimti genus: ſculptile atq; cõflatile ueſtimti
genus eẽ nõ poſſit. Agnoſco errorẽ pene oĩum latioꝶ putãtiũ ephod & theraphym ꝗᷓ poſtea noĩant᷑: de hoc ar
gẽto qd Micha mĩi dederat fuiſſe cõflatũ: cũ ſcriptura ſic referat: & accepit mr eius haud dubiũ ꝗn fuit uir Mi
cha: & domus eius dei: & fecit ephod & theraphym: & ĩpleuit manũ unius de filiis ſuis: & fcũs ẽ ei in ſacerdotẽ.
Si aut putas ea ꝗᷓ ſupius appellata ſũt ſculptile atq; cõflatile: ephod & theraphym deĩceps noĩari: diſce eẽnõ ea
dẽ. Siqdẽ poſt miis idolũ qd dicit᷑ ſculptile atq; cõflatile:fecit micha ephod & theraphym. ſicut ex cõſeꝗᷓntibus
approbat᷑. & rũderũt ꝗqnq; uiri ꝗ abierãt cõſiderare terrã: & dixerũt ad fres ſuos: ecce noſtis qdẽ ĩ domibusiſtis
ephod & theraphym: & ſculptile atq; coflatile. Et poſt multa ꝗᷓ ĩ medio pᷣtermiſiſti: & aſcẽderũt inꝗt qnq; ui
ri: & illuc irruerut:& ſũpſerũt ſculptile atq; cõflatile: ephod & theraphym. Et ſexcẽti uiri ꝗ cĩcti erãt uaſis bel/
licis ĩgreſſi ſũt domũ Micha:& ſũpſerũt ſculptile atq; cõflatile: ephod & theraphym. Coarguunt eoꝶ opiniões
ꝗut ĩdiſſolubilẽ facerẽt ꝗᷓſtionẽ: ephod argẽtũ putauerũt. Illud breuiter attẽde: ꝙ nunꝗᷓ niſi ĩ ſacerdotio noĩe
tur. Nã & Samuel ꝗ illo cĩctus refert᷑: leuites fuit. & ſacerdotes Nobat hoc dignitatis ſuæ ĩſigne portabãt. Et
qd latis codicibus nõ hr:qñ dauid fugit a Saul uenit ad Abimelech: & gladiũ poſtulauit dicẽs: uide ſi ẽ ad ma
nũ tuã lãcea & gladius:qm gladiũ meũ & uaſa mea nõ ſuſtuli ĩ manu mea. Rndẽſq; ſacerdos dixit: ecce gladi/
us Goliath alienigenæ: quẽ pcuſſiſti ĩ ualle Terebithi:& hic ĩuolutus ẽ ueſtimẽto poſt ephod in ſacrario:utiq;
ephod cõditũ ſuabat᷑.hoc quoq; qd nuũc poſuimus ubi ſculptile & cõflatile legit᷑: licet idolũ ſit: tn qa p errorẽ
religio putabat᷑:ad uenerationẽ eius ſicut ad dei mĩſteriũ ephod & theraphym iſigne cõficit᷑. Theraphym qd
ſit ſi ſpatiũ dictãdi fuerit: ꝓſeqᷓ mur. Nũcĩteri de ephod ut cœpĩus explicãduũẽ. In exodo ubi Moyſi pᷣcipit᷑ ut
ſacerdotalia iubeat fieri ueſtimẽta. Poſt cætera legit᷑ & hæ ſtolæ ꝗqᷓs faciat pectorale ſuphũerale & tunicas ò/
ui a & cidari: & cĩctoriũ. Vbi aut nos poſuimus ſuphumerale ĩ græco hrèτοαπιυ&. lxx. iterptes trãſtulerũt
qd ſcilicet ſupꝑ humeros iſtiuſmodi ueniat ueſtimẽtũ. Deĩde iũgit᷑ & hi accipiẽt aurũ & hyacinthũ & coccinũ
& purpuram & byſſũ: & faciẽt ſuphumerale de byſſo opus textileuanũ. Quid plura: Totus exodi liber ac ue
ſtiũ plenus eſt ſpecie. Nã & in fine eiuſdẽ uoluminis ſ. cribit᷑: & fecit oĩs ſapiens in operibus ſtolas ſanctorum
quæ ſunt Aaron ſacerdotis: ſicut dñs præcepit Moyſi. Et fecerũt ſuperhumerale de auro & hyacintho purpura
& coccino & byſſo retorta. Sed ꝗa ĩ exodo hoc genus ueſtimẽti p̃cipit᷑ tmut fiat: & poſtea actũ refert᷑: nõ tñ eo
Aarõ ueſtit᷑. In leuitico quò ſacerdotalibus ueſtimẽtis ĩdutus fuerit explicat᷑. & applicauit Moyſes aarõ & fili
os eius & lauit eos aqᷓ: & ueſtiuit eũ tunica: & cinxit eũ zona:& ueſtiuit eũ vn Aτuyvqd nos ſi ubtuũicalẽ ſiue tu
nicã quã ſubtus ueſtitus ẽ poſſumus ĩterpᷣtari:& ĩpoſuit ſuꝑhumerale ĩquit: & cinxit eũſm facturã ſuphũe/
„CXXXVII.

—

Piſtolare officiũ ẽ de re familiari aut de quotidiana cõuerſatiõe aliqd ſcribere:& quodãmò abſẽé/

me ad domũ pr̃is
tui exoĩbus tribubus iſrael:cũ eẽnt ĩ terra ægypti ſᷣuiẽtes in domo Pharaõis. & elegi domũu pris tui exoĩbus tri/

xvvij.

mü⸗

ralis: & cõſtrinxit eã ip̃o. Vides itaq; hũc ſuphũerali cĩigi:quõ ſamuel ephodbad illo neſcio quo cĩgebat? ſed ſit̃r
ne te lõgius traha hãc habe ſnĩam. Vbicũq; I. xx. ĩterpᷣtibus hocẽ ĩ codicibus nr̃is couεσ¼½ i. ſuphuerale legit: vnpl
Thebræo ſcriptũ ẽ ephod. Quod qꝗᷓ̃re alibi ĩterpᷣtari uoluerĩt: & alibi ĩ ĩterpᷣtatũ reliqrit:nõ ẽ mei iudicii: cũ hoc mog
ipſuĩ pluribus fecerint: utiq; alibi aliter atq; aliter expᷣſſerĩt nouiſſimæ trãſlatiõis uarietate laſſati ipſa hebræa paſto
uerba poſuerint. Aqla aũt id qd illi iua ſiov dixerũt & νοααιοααπ.˖:. ueſtimẽtũ & ſup ueſtimẽtũ dixit: qd.ſ. tuni tüelt
ca& qd hebræo ſermone uocat᷑ mail ſupiorẽ tunicã: ααααναμ τ. i. u ioν q hebraicæ dicit ephod cũ ſu w
perius palliũ ſignificet: quo tota ſacerdotalis ꝓp tegat᷑ ambitio. Quæris forſan ſi ephod ſacerdotale ſit palliũ:qᷓ ſaela
re ꝗqbuſda locis addat᷑ bar?Audiẽs bar: riſũ tenere nõ poſſũ. Nã cũ apud hebræos dicat᷑ bad: ipſos quoq;. xx.ĩ ix.
terpᷣtes ſic traſtuliſſe manifeſtũ ſit: ꝓbat ut bar ſcribat:error obtinuit. bad aũt lingua hebraica linũ dicit᷑.· licet ves
linũ effertin ſignificãtius exprimat᷑.deniq; ubi nos legimus: & facies femorale lineũ: ut opiant᷑ carnis turpitu Pirai
dines a lũbis uſq; ad crura eoꝶ. In hebræo ꝓ lineo bad ponit᷑. Qua ſpecie uir quoq; ille ꝗq danieli mõ ſtrat᷑: idu ðè
tus ẽ.Et extuli oculos meos & uidi & ecce uir unus ueſtitus ẽ batdin. quo plurali numero ueſtes lineæ nucupa ril
tur. ꝓpterea aut Samuel &. lxxxv. uiri ſacerdotes ephod lineum portaſſe referunt᷑: qm ſacerdos magnus ſolus le⸗
hẽbat licẽtiã ephod nõ lineo ueſtiẽdi. ueꝶ ut ſcriptura cõmemorat: auro hyacintho purpura coccino byſſoq; nun
cõtexto. Cæteri hẽbãt epnod nõ illa uarietateldiſtinctũ: & ex. xii. lapidibus ornatũ: ꝗq ĩ humero utroq; reſidebãt ſa
ſed lineũ & ſimplex: & toto cãdore puriſſimũ. Veꝶ ꝗa ſupra ꝓmiſeraã: me ſi ſpatiũ dictãdi fuiſſet: de theraphi ſct
quoq; breuiter diſſertuꝶ: nec ꝗſqᷓ ĩterim ĩterpellator aduenit: ſcito theraphym ab Aqla morphomata ĩterp̃ta Nlin
ri:ꝗᷓs nõ figuras ſiue figurationes poſſumus dicere. Naĩ eodẽ loco qn ſaul miſit nucios ut acciperẽt dauid: & Cabe
niderui uexari illũ grauiter: & miſit rurſũ dicẽs: afferte illũ ĩ lecto ad me: ut occidã illũ: ut uenerũt nũcii. & ec-

ce cenotaphia ĩ lecto ꝓ cenotaphiis: i hebræo theraphym.i.morphomata poſita ſũt. & nõ decor capraꝶ ut nũ
codices hit: ſed puluillus de capraꝶ pelle cõſutus: ĩtõſis pilis caputãuoluti ĩ lectulo hoĩs mẽtiret᷑ utaũuũt utri
uſq; ſermonis ueritatem pariter explicẽ. in Oſee cõminat᷑ deus a ſe populo fornicãte omnẽ gr̃am ablatuꝶ di/
cẽs:ꝙ diebus multis ſedebũt filii iſrael ſine rege & prĩcipe:ſine ſacrificio: ſine altari:& ſine ſacerdotio: & mani/

feſtationibus. ꝓ ſacerdotio & manifeſtationibus:ĩ hebræo ẽ ſine ephod. iuxta. lxx. quoq; ꝗ ſenſũ magis ꝗᷓ uer 4
ba ĩterptati ſũt: ſacerdotiũ ĩterp̃tari theraphym. I heraphym uero.i. figuratiõibus uel figuris uaria opa ꝗᷓ the-
raphym uocant ĩtellige. Nã & ĩ Exodo cæteriſq; locis ubi deſcribunt ueſtes plumaria arte cõtextæ opus cheru
bin.i.uariũ atq; depictũ factũ eẽ deſcribit᷑: ita tn ut uau lr̃am cherubin nõ hẽat. qa ubicũq; cũ hac lia ſcribunt᷑
aĩalia magis ꝗᷓ opa ſignificaãt. Iuxta igit᷑ hũc ſẽſũ & micha cũ ueſte ſacerdotali: cætera Juod quæ ad ſacerdota/ ni
le ptinẽt ornamẽtũ:pꝑ theraphym feciſſe mõſtrat᷑. Quã nellẽ nũc tibi oẽm hĩtũ ſacerdotis exponere:& per ſin i
gulas ueſtiũ ſpẽs dĩna oſtẽdere ſacr̃a. Veꝶ qa ĩ hoc ipſo breuitatẽ epiſtolæ exceſſimus: & Ioſephus ac Philo ui 3
ri doctiſſimi iudæoꝶ: multiq; de nf̃is id latiſſime pſecuti ſũt: quoꝶ ut aiut uoce audies me: quæ de cætero ue-
lis pns pᷣcũtato pntẽ: ut ſi qꝗd forte neſcimus: ſineteſte: ſine iudice ĩfida aure moliamur. Nos ut ſis:hebræoꝶ le
. ctiõe detẽti ĩ latia ligua rubiginẽ obduximus:ĩ tãtũ ut loquẽtibus quoq; nobis:ſtridor qdã nõ latinus ĩterſtre
pat. un ignoſce ariditati. & ſi ĩperitus ſũ inꝗt ſermone apoſtolus: ſed nõ ſciẽtia. Illi utrũq; nõ deerat: & unum in
humiliter renuebat. Nobis utrũq; deeſt: qa & quod pueri plauſibile hũeramus amiſimus: nec ſcientiã quã uo
lebamus: cõſecuti ſumus. iuxta Eſopianã fabulã du magna ſectamur: etiam minora pdentes. en
Beati Hieronymi preſ byteri ad Fabiolã de. xlii. mãſionibus filioꝶ Iſrael per heremu: illas hiſtorice myſticeq; e
deſcubens ii. Eputola. LXNII. — — ——-— — db⸗
Neptuageſimoſeptio pſalmo quẽ iuxta euãgeliſtã matthæũ ex pſona dmi dictũ credimus:decẽ lu
3 plagaꝶ ĩ ægypto & egreſſidis iſrael ĩ ſolitudinẽ narrat hiſtoria. Cuq; nulli dubiũ ſit facta eẽ ꝗᷓ ſcri
rrra i pta ſũt:ꝗᷓſi aliud lia ſonet: aliud clauſũ ſpũs teneat. Apiã inqꝗt in parobola os meũ:loqᷓr ppoſitio 8
— nes ab initio. Quãta audiuimus: & uidimus: & pr̃esnri narrauerũt nobis. Vnde & apoſtolus iiſ/
dẽ uerhis qa & eodẽ ſpũ: hæc aũt ait oĩa ĩ figura cõtĩgebãt illis. ſcripta ſũt aut ad cõmonitionẽ nr̃am: quos fi/ mt
nes ſæculoꝶ deuenerut. Et nolo uos ignorare fres: qm pr̃es nñi omnes ſub nube fuerũt:& oẽs ꝑ mare trãſierut mn
& oẽs ꝑ Moyſẽ baptizati ſũt ĩ nube & ĩ mari:& oẽs eãdẽ eſcã ſpiritalẽ mãducauerũt:& oẽs eũdẽ potũ ſpiritalẽ
biberũt. bibebãt aut de ſpiritali cõſeqᷓnte eos petra petra auũt erat xp̃s. Si ergo pars hiſtoriæ itĩeris ex ægypto ſpi

ritaliter accipit᷑: & cætera quæ ab apoſtolo p anguſtia tpis prætermiſſa ſuũt: eiuſdẽ eẽ ĩ telligẽtiæ cõuĩcent᷑. Nã
idẽ ppheta q ĩ alio loco dixerat:hĩtaui cũ hĩtãtibus cedar multũ ĩcola fuit aĩa mea: abſẽtiã terræ ſãctæ nõ ferre
ſuſtinẽs: lachrymabiliter ĩgemiſcit & dicit. Hæc recordatus ſũ:& effudi ĩ me aĩam meã:donec trãſeã ĩ locũ ta/
bernaculi admirabilis uſq; ad domum dei in uoce exultationis & confeſſionis ſonus epulantis. Et in alio pſal
mo.Reuela oculos meos: & conſiderabo mirabilia de lege tua. Paulus quoq; lex ſy piritalis eſt. Et ipſe dominus
ſi crederetis Moyſi: & mihi crederetis. de me enim ille ſcripſit. Et euangelium ᷣm Lucam: tũc incipiens a Moy
ſe & omnibus prophetis interpretabatur illis in cunctis ſcripturis: quæ de ipſo dicta erãt. Igitur iudæi paruu
li:& qui ſolidum cibum glutire nequeunt:ſed adhuc lacte nutriuntur infantiæ: legant Pharaonem carneum
& mare rubrum per quod ad Indiam nauigat᷑: & manna coriãdro ſimile: & omnia quæ ſcripta ſut: audiat cor
poraliter. Lepra domoꝶ: & leprã pellis: & ſtaminis: taur homicidã: & iumẽtũ adulterii reũ. & hebræi ꝓpter
uxorẽ ac liberos ſeruire cupiẽtes aure ſibilẽt pforata. Nos aũt derelĩquẽtes Capharnaũ agrũ quõdã pulcherri

henhli
iterß
uid
i. Aeo
Nut i
autunn
Augch
Xman
i et
aäthe⸗
Schenn
nbont
tot⸗
er ſin
lou
tone⸗
roſele
etſare
num
uo

S

ece
ſai
vlito
uil⸗
oſi⸗
erut
ital
oſpi
Ni
ſene

Ut/

eumn
tcot
pte
ennl

mũ: & cũ ieſu egrediẽtes ĩ deſertũ: paſcamur panibus eius. Si ſſipientes ſumus: & iumẽtoꝝꝶ ſimiles ordeaceis.
ſi rõnale aĩal: triticeis & ex grano frumẽti cõmolitis: qd in terrã cadẽs & mortuũ multos fructus attulit. No/
uẽ plagis pcuſſa eſt ægyptus: fractus Pharao: ut dimitteret populũ dei. ad extremũ primogenita pdidit: ut pri
mogenita iſraelis dno ſacrarent᷑. ꝗ prius tenere cupiebãt: iſtãter expellũt. Exterminator trãſit & terrã Geſſen
paſtoralẽ & pluuiis irrigatã nõ audet attĩgere. erãt eniĩ poſtes eoꝶ agni cruore ſignati:& ope loqᷓbant᷑. ſigna/⸗
tũ eſt ſuꝑ nos lumẽ uultus tui dñe. Vñ & appellat᷑ ipſa ſolẽnitas phaſe:quã nos trãſitũ appellare poſſumus:
eo ꝙ de peioribus ad meliora pgẽtes tenebroſã ægyptũ relinqᷓmus. Sed iã tp̃s eſt: ut ꝓmiſſacõplẽtes:mãſionũ
iſrael ordinẽ pſeqᷓmur. Scriptu ẽ in ultima parte uoluminis numeroꝶ: quod apud hebræos appellat naida
bar. Hæc ſũt caſtra filioꝶ iſrael:q egreſſi ſũt de terra ægypti ꝑ turmas ſuas in manu Moyſi & Aaron:ꝗᷓs græci
apreis uocat. nos ꝓpter linguæ ꝓprietatẽ ſignificãtius mãſiones:ſiue qa de exercitu dicit᷑ caſtra traſtulimus⸗
Fit aũt catalogus mãſionũa pᷣmauſq; ad uſtimã: & numerant ſimul qdragintaduæ. de qbus Matthæus loꝗ
tur ab Abrahã uſq; ad Dauid gnatiões.xiiii. & a Dauid uſqʒ ad trãſmigrationẽ Babylonis gnationes.xiiii.& a

trãſmigratiõe Babylonis uſq; ad xpᷣm gnationes.xiiii. ideſt ſimul gñationes. xlii. per has currit uerus hebræus
ꝗde terra tranſirefeſtinat ad cælũ: & ægypto ſæculi derelicta: terrã repromiſſionis ĩgredit᷑. Nec mirũ ſi in illo

numeri ſacramẽto pueniamus ad regna cæloꝶ: ſub quo dñs atq; ſaluatora pᷣmo priarcha puenit ad uirginẽ qᷓ

ſiad iordanẽ: quæ pleno gurgite fluẽs ſpũs ſãcti griis redũdabat. Quod aũt ĩ manu Moyſi & Aaron ĩgreſſus
ſcribit: itellige legẽ & ſacerdotiũ: opa & cultũ dei: quoꝶ alteꝶ altero ĩdiget. Nihil eni ꝓdeſt exercere uirtutes:
niſi noueris creatorẽ. nec dei ueneratio ꝓficit ad ſalutẽ: niſi pcepta cõditoris ĩpleueris. His duabus mãibus ꝗᷓſi
duobus ſeraphin ĩ cõfeſſionẽ ſãctæ trinitatis erũpimus dicẽtes: Sãctus: ſctus:ſãctus dñs deus ſabaoth. I. M.
Ouerũt itaq; caſtra de Rameſſe mẽſe pᷣmo.xy. die mẽſis pᷣmi. Altera die poſt paſcha egreſſi ſunt filii
iſrael ĩ manu excelſa.ĩ cõſpectu oĩ-um ægyptioꝶ: & ægiptii ſepeliebãt quos pcuſſerat qns exeis oẽm p̃
Vmogenitũ ĩ terra ægypti:& ĩ diis eoꝶ fecit ds iudicia. Rameſſe a ꝗbuſdaĩterpᷣtat᷑ cõmotio turbulẽta
autamaritudo cõmotioq; tineæ. Nos auũt uerius æſtimamus expᷣmi tonitruũ gaudii. Ad hãc urbẽ quæ ĩ extre
mis ægypti finibus erat:populus cõgregatus ẽ:q in deſertũ exire cupiebat:eo ꝙ tumultũ ſæculidereliquẽs mo
uebat᷑ auitiis pſtinis: & a comedẽte prius tinea pctõꝶ: & oẽm amaritudinẽ uertẽs in dulcedinẽ.ut dei uocẽ in
Syna möte deſup tonãtis audiret. Quod aũt uerba diuina & eloqa ſcripturaꝶ ĩ ipius ſæculi & mũdi rota: to/
nitruus appellent: pſalmiſta declaratdicẽs: uox tonitrui tui deus rota: & dei pris uocẽ ĩ baptiſmo ſaluatoris:
audiẽtes: tonitruũ putauerũt. Cũq; cõmoti fuerimus ad euãgelicã tuba: & excitati tonitrui gaudio eximus in

mẽſe prio: qũhyems pᷣteriit & abiit ſibi: qñ ueris exordiũ ẽ: qn terra parturit: q cũcta renouant᷑: & eximus. xv.

die mẽſis primi ĩ craſtinũ paſchæ pleno mẽſis lumĩe:poſt eſũ agni ĩmaculati. & calciatos pedes hñtes de apo/
ſtolo:& accinctos pudicitia lũbos: & baculos ĩ manibus pᷣparatos.ꝗᷓuis enĩ ĩ ægypto. xiiii. mẽſis paſcha facien
tes comederimus agnũ: tñ tũc nobis luxplena cõplet᷑: qñ ĩ manu excelſa Rameſſẽ dimittimus: quæ excelſa di
cit᷑: uel ꝙ ægyptũ pcuſſerit: uel ꝙ ꝓtexerit iſrael uidẽtibus ægyptiis: qadmirant᷑ nos exire de ſæculo: & torquẽ
tur ĩuidia: & poſtea nos tenere cupiẽtes ĩ pſecutionibus ſuffocant᷑.qn & ægyptii ſepeliũt primogenitos ſuos:

& patres mortui terrenis opibus opprimũt mortuos filios ſuos. Mihi uidet᷑ ægyptioꝶ pᷣmogenita dogmata

eſſe philoſophoꝶ: qbus deceptos hoĩes atq; irretitos tenebãt: Quæcũ iſrael uiuus effugerit. crcũdãt mortuis
ſuis: ne exeũtiũ imitent᷑ exẽplũ. porro qd ſequit᷑ In diis eoꝶ fecit iudicia:ſiue ut.lxx.trãſtulerũt ultiões.illud
hebræi autumant: ꝙ nocte qua egreſſus epopulu oĩa in ægypto tẽpla deſtructa ſint: ſiue motu terræ ſiue
ictu fulminũ. Spiritaliter aũt dicimus: ꝙ egr iẽtibus nobis de ægypto: erroꝶ idola corruant:& ois peruerſaꝶ
doctrinarum cultura quatiatur. ⸗ H. Manſio. .
TSficiſcẽtes filii iſrael de rameſſe:caſtrametati ſũt ĩ Sococh.Secũda mãſio.In hac coquũt panes aꝛi
Amaos: & primũ tẽdũt tabernacula. unde & exre locus nomẽ accepit. Sococh ꝗppe ĩterpᷣtat in lingua
nła tabernacula ſiue tẽtoria. Et ob hoc ſeptimo mẽſe ꝗntadecima die ſolẽnitas tabernaculoꝶ ẽ. Cũ ergo exieri
mus ex ægypto primũ tabernacula figimus: ſciẽtes nobis ad ulteriora pgẽdu.tũc nõ comedamus de fermẽto
malitiæ & neqtiæ: ſed ueſcamur azimis ſi inceritatis & ueritatis: dñi pcepta ope cõſumãtes: cauete a fermento
Phariſæoꝶ. In hac nobis pᷣcipit᷑ maſione: ut ſemp ægreſſionis ex ægypto memores ſimus: ut celebremus tran
ſitũ.i.phaſe dñi:ut pᷣmogenita nii uteri cũctaꝶ uirtutũ ꝓ priogenitis ꝗᷓ pcuſſa ſũt dno cõſecremus. III. Ma.
I pfecti de Sococh: caſtrametati ſũt ĩ Ethã: quæ eſt ĩ extremo ſolitudinis. Tertia mãſio offert᷑ poſt
tabernacula in qua pᷣmũ uidet dũs nocte.ĩ colũna nubis: & p diẽ ĩcolũna ignis: ut pcedat populũ &
dux itineris fiat. Ethã nobiſcũ ſonat fortitudo atq; pfectio de qua & Dauid canit. Tu dirupiſti flu/
mĩa ethideſt fortes. Grãdis ẽ fortitudo ægyptũ dimittere: & in extrema ſolitudĩe cõmorari. Ex quo ĩtelligi/
mus locũ Sococh adhuc iuxta ægypti faicl regiones. In eo qd dicit᷑: quæ eſt in extremis finibus ſolitudinis:
oſtendit᷑ cõfinia eſſe heremi & ægypti. Præparemus nobis fortitudinẽ: aſſumamus pfectũ robur: ut inter er/
rorum tenebras & cõfuſionẽ noctis: ſcientiæ Xp̃i lumen appareat. Dies quoq; noſter habeat ꝓtegentem: ut
his ducibus ad ſanctã terram peruenire ualeamus. IIII. Manſio.

ta mãſio eſt Phiahiroth quæ ĩterpᷣtat os nobiliũ: ſcribiturq; ꝑ litterã heth. Quidã male hiroth uillas

Rofectiq; de Ethan ad Phiahiroth qd cõtra Beelſephon: & caſtrametati ſũte regiõe Magdal. Quar

putant:errorq; manifeſtus: ꝙ ꝓ ſupradicto elemẽto ain lr̃am legant. Beelſephò in linguam noſtram uerti⸗
turdns aqlonis: aut aſcẽſus ſpeculæ: aut hñs archana. porro Magdal magnitudo uel turris. Aſſupta igit᷑ for/
titudine nobilitamurin dño:& Beelſephon idoli archana cõtẽnimus:illiuſe q; magnificẽtiã & turritã ſupbiã
declinamus. Nõ enĩ eſt ab auſtro unde dñs uenit: &a meridie in qua ſpõſus recubitin floribus: ſed poſſeſſor

aglani uẽti frigidiſſimi: ex qua exardeſcũt mala ſup terrã. ꝗcũ ſit frigidiſſimus: noĩe dexter uocat᷑: falſũ ſibi

aſſumẽs uocabulũ uirtutis ac dextræ:cũ totus ſit in ſiniſtra. C.. V.: Manſio.
T ꝓfecti de Phiahiroth: trãſierũt p mediũ mare in deſerto: & ambulauerũt uiã triũ dieꝶ in ſolitudĩe
Ethã:caſtrametati ſũt in Marath. Quinta mãſioẽ in Marath: quæ ĩterpᷣtat᷑ amaritudo. Nõ poterãt

ad rubri maris gurgites puenire: & Pharaonẽ cũ ſuo exercitu uidere peũtẽ: niſi poſtꝗᷓ hũerũt in ore no
bilitates:ideſt ĩ dñi cõfeſſiõe uirtutes. qñ crediderũtdeo & Moyſi famulo eius: & audierut ab eo dus pugnabit
ꝓ nobis:& uos tacebitis:& uictores Maria pᷣcinẽte ĩ tympanis & choris reſonare cœperutcarmina triũphatiũ.
Cãtemus dno.glorioſe enĩ honorificatus eſt: equũ & aſcẽſorẽ piecit ĩ mare. Poſt pᷣdicationẽ euãgelii: poſt ta
bernacula trãſmigrãtiuũ: poſt aſſũptaã fortitudinẽ: poſt cõfeſſionis nobilitatẽ. Aegyptii & Pharao rurſus occur
rũt.undediſcimus cauẽdas ſem p inſidias:& ĩuocãdã miſericordiã dei: ut in ſequẽtẽ Pharaonẽ poſſimus effu
gere: & nobis ĩ ſpiritali baptiſmo ſuffocet. Egreſſis de mani rubro occurrit heremus ſyn: quæ eſt ſolitudo: &
han dicit᷑: ĩ qua tribus diebus ĩgrediẽtes nõ hũerũt aquã:& puenerũt ad mara:quæ ex amaritudie nomẽ acce
pit. hẽbat fõs aquã: & dulcedinẽ nõ hẽbat:murmurat populus uidẽs aqs: & potarenõ ſuſtinẽs. Maras ĩtellige
aqᷓs occidẽtis lĩæ: ꝗbus ſi ĩmittat᷑ cõfeſſio crucis: & paſſionis dñicæ ſacramẽta iugant᷑: oẽ qd ipotabile & triſte

uidebaturac rigidum: uertitur in dulcedinẽ. Vnde & ſcriptũeſt. cõſtituit deus populo legẽ & iudicia: & tenta

uit eũ. Vbi enĩ magnitudo gr̃æ:ibi magnitudo diſcriminis. Nec terrearis:ſi poſt uictoniã uenias ad amaritu/
dinẽ.qa uerũ paſcha faciẽtes azima cũ amaritudinibus comedat. & tẽtatio ꝓbationẽ. ꝓbatio ſ pẽ.ſpes parit ſa
lutẽ. Apud medicos quoq; qᷓdã antidota noxios humores tẽperãtia ex amaritudie terminant᷑: dicẽte ſcriptu
ra quæ ad tẽpus pinguefacit fauces tuas: nouiſſime uero amarius felle uenies. CQ. VI. Manſio.
N, pfecti de Marath: uenerũtiĩ Helym. ubi erãt. xii fotes aquaꝶ &. lxx. palm æ: ibiq; caſtrametati ſũt.
Sexta mãſio in arietes fõteſe q; uertit᷑. ꝗᷓ pulcher ordo uirtutũ: poſt uictoriã tẽtatio:poſt tẽtationẽ refe
ctio de amaritudine uenimus ad arietes & robuſtos pncipes gregis: qd apud Ezechielẽ dus iudicatu
rũ eẽ ſedicit:ꝙ alii eoꝶ cõculcauerit aqᷓs: & cõpreſſerint oues: alii lenes & placabiles fuerit. De his & uiceſimus
octauus pſalmus loquit᷑. Afferte dno filii dei: afferte dño filios arietũ. Sextæ manſionis tenemus hoſpitiũ:
nunꝗᷓ pus occurrerũt fõtes clariſſimi & puriſſimi: niſi ubi magroꝶ doctrina ꝓrũpit. Necdubiuũ ꝗn de. ui. apo
ſtolis ſermo ſit:de quoꝶ fõtibus derluatæ aquæ totius mũdi ſiccitatẽ rigãt. Iuxta has aquas. Ixx. creuerũt pal
mæ:quos & ipſos ſecũdi ordinis ĩtelligimus pᷣceptores: Luca euageliſta teſtãteduodeci feciſſe apoſtolos & ſe/

ptuaginta diſcipulos minoris gradus: quos & binos ante ſe ds pᷣmittebat. De ꝗbus & Paulus refert: ꝙ appa/

ruerit dũs pᷣmũ.xii. deinde apoſtolis oĩbus: alios uolẽs ĩtelligi pᷣmos:& alios ſecũdos xpᷣi diſcipulos. Bibamus
de huiuſmodi fõtibus: & dulces fructus uictoriæ deuorãtes ad mãſiones reliqᷓs pparemur. Q VII. Manſio.

ꝗrit᷑ quò poſt trãſitionẽ maris rubri:& fõtis mare: & Helym: rurſũ ad mare rubrũ uenerit niſi forte ĩ

() Rofectiq; de Helym caſtrametati ſũt ad mare rubrũ: qd hebraicæ dicit᷑ lãſuph. Septima mãſio 6. Et

.

—

itinere pgẽtibus ſinus ꝗdã maris occurrerit: iuxta quẽ caſtrametati ſũt.aliud ẽ enĩ trãſire mare:aliud
n ꝓximo figere tabernacula. Ex qbus monemur etiã poſt euãgelicã doctrinã: & cibos dulciſſimos triũphoꝶ
apparere nobis interdũ mare: & pterita diſcrimina poni anñ oculos: ꝗᷓꝗᷓ multæ differẽtiæ ſit trãſire mare: & ma
re ꝓculaſpicere. Verbũ Iãſuphapud hebræos exmari & rubro cõpoſitum ẽ:Suph aũt & rubrũ & ſcirpus uo/
cat᷑. Vñ poſſumus ſuſpicari:ꝙ uenerit ad paludẽ ꝗᷓdã & lacũ: ꝗ & correcto & iũcis plenus fuerit. Quod aũt
oẽs cõgregationes aquaꝶ ſcriptura ſancta mare uocet: nulla dubitatio eſt. Hæc mãſio ĩ Exodo noõ haber: ſed
ſcriptũ ẽ ꝓ ea ꝙde mari rubro uenerunt ad deſertũ Syn: quæ eſt inter Helym & Synai.xv. die menſis ſecundi

egreſſionis eius ex ægypto:ideſt. xxxi. poſtꝗᷓ egreſſi ſunt de Rameſſe. C. VIII. Manſio.

Tꝓfecti de mari rubro caſtrametati ſũt ĩ ſolitudĩe Syn Octaua mã ſio licet iuxta ordinẽ Exodi ſepti
ma ſit. Sed ſciẽdũ ꝙ oĩs uſq; ad mõtẽ Synai heremus ſyn uocet᷑: & ex tota ꝓuincia etiã locus nomen

ſunt. Iiſuph de qua ſupra diximus & heremus ſyn: & Dephca: & Halus:& Raphidim de ꝗbus loqᷓmurĩ cõſe
quẽtibus. Syn aut interpᷣtat᷑ rubus uel odiũ: quoꝶ utrũq; facit ad ruſticos intellectus. ꝙ poſtꝗᷓ uenerimus ad
eũ locũ: de quo ſit nobis dñs locuturus: grãde odiũ mereamur inimici cauſa: loquenten illa dno nõ perire. Et

nota ꝙ in octaua mãſione ĩ qua torcularia nr̃a ſũt:unde & octauus pſalmus hoc titulo pᷣnotat᷑.deſertũ capi

mus ruhri:quia plures filii deſertæ: magis ꝗᷓ eius quæ habet uiꝶ. C(.⸗-IX. Manſio.
T ꝓfecti de deſerto Syn caſtrametati ſũt ĩ Dephca. Nona mãſio. Hoc nomẽ apud Hebræos criſma
idel⸗ pulſatio dicit᷑. Iuxta qd & dñs ait:pulſate & apiet᷑ uobis. In libro aut hebraicoꝶ noĩum adhæſio
nẽ remiſſionẽq; trãſtulimus:qd lectorẽ turbare nõ debet: nec putet nos diſſonãtia ſcribere. Ibi enim
cqd uulgo habet᷑ edidimus:ſi mediũ uerbũ ſcribat᷑ p eth lram. hicaũt in hebraico uolumine ſcriptũ

iuxta

reppi phen: qd elemẽtũ magis pulſationẽ ꝗᷓ glutinuũ ſonat:ſẽſuſq; eſt manifeſtus. poſt rnſa dni poſt octauũ

unius mãſionis accepit: ſicut & Moab tã urbis ꝗᷓ ꝓuinciæ nomẽ eſt. In hac ſolitudie qnq; mãſiones

ln⸗

te
ſit
nie

lmme

ſo⸗
tant

ſeni

tio⸗

mer
ſix

1oc

i

ul⸗
ner
d⸗
tai
bi

Ik⸗
Pli
ar
ler

1rſor⸗

hniſi
nirt⸗
cenn
üns
lapo
Ald
Ppa/

mus

delr
forei
alud
Phoß
Ama
Suo/
dai
vtſc
und

ſept
omen
ſone
ri e
nusel
inb⸗

tücg

an
uio
jain
ſpen
Chauu

ĩImõtẽ quo fumãte & fulgore & tonitruo:caligie: uoce:tuba:mor

numeꝶ reſurrectionis xpᷣi icipimus ſacramẽta pulſare. Prudẽtẽ ſtudioſũq; lectorẽ rogatũ ueli: ut ſciat me uer
tere noĩa iuxta hebraicã ueritatẽ. Alioꝗn in græcis & latinis codicibus:p̃ter pauca oĩa corrupta repimus: & mi
ror quoſdã eruditos & eccleſiaſticos uiros eos uoluiſſe trãſferre quæ in hebraico nò hñntur: & de male interpᷣta
tis fictas explanatiões ꝗᷓrere: ut in pnti. Dephea legãt ꝓ rephcã: Iram ponẽtes ꝓ lra: eo ꝙ res & dalech paruo api

Rofecti de Dephea caſtrametati ſũt ĩ Halus. Decima mãſio in Exodo nõ habet᷑: crediturq; ĩ ſyn here
mo cõtineri:eodẽ narrate libro. ꝓfectaẽ oĩs multitudo filioꝶ iſrael de heremo ſyn:p manſiones ſuas
ixta os dnñi: & uenerũt Raphidi. ex quo pſpicuũ ẽ plures mãſiones eiuſdẽ regionis uocabulo demõſtrari. In/
terpᷣtaturq; Halus fermẽtu: quod tollens mulier miſcuit farinæ ſatis tribus donec fermẽtaret᷑ totũ. In hacſo
litudine murmurat populus ꝓpter famẽ: & cõuerſus reſpicit ꝓcul in nube gloriã dei:accipitq; ueſpere cotur
nicem: & mane alterius diei manna. Et nota ĩ manſiõedecima fermẽtũ poni: & poſt eſũ carniũ manna tribui
. impleriq; ſcripturã: panem angeloꝶ manducauit homo. .·XI. Manſio.
p Rofecti de Halus caſtrametati ſũt in Raphidim: & nò erat ibi aqua populo. Vndecima mÜſio eſt ꝗᷓ
Auiolenter ĩterpᷣtatã ĩ libro hebraicoꝶ noĩum repperi: uidit os ſufficiẽs eis: aut certe uiſio oris fortiũ:ſi
eiuxta ꝓprietatẽ linguæ ſyræ remiſſio manuũ. Hæc& ĩ Exodo legit᷑: poſt pfectionẽ de heremo ſyn: ꝗrit᷑ in ea

populus ob ardorẽ ſatis: fõs de petra Oreb erũpit & ꝓfluit:& qa tẽtauerũt deũ locus Raphidi: tẽtatiõis quoq;

i. meſſe ſortitus ẽ nomẽ. Moyſes aſcẽdit in motẽ. Ieſus cõtra Amalech militat. ad crucis ſignũ ſupꝑat inimicus.
remiſſis orãtis manibus hoſtis uictor ĩſequit᷑. Sed & Moyſes ſuꝑ lapidẽ dictũa Zacharia ꝗ ſeptẽ hẽbat ocu

los. & in Samuelis uolumie appellat᷑ abeneſ. er: ideſt lapis adiutorii: & utrãq; manũ eius Aarõ & Vr: id mon/

tanus luciduſq; ſuſtẽtat. Deuicto aduerſario ſuꝑuenit Iethro: adducit Sephorã & utrũq; filiũ.dat cõſiliũ. lxx

ſenioꝶ: & in typũ eccleſiæ degẽtibus cõgregatæ legis ĩminutio euãgelio ſuggerẽte cõplet᷑. Pulchre aũt diſſolu/

tio ac ſanitas fortiũ raphidĩ dicit᷑: uel ꝓpter diſſipatũ Amalech: uel ꝓpter ſanatũ iſrael. Sin aũt remiſſionem
manuũ iuxta ſyros raphidim ſonat: dicemus ꝓpter offẽſã populi: qa cõtra dĩm murmuraret: iſtud loco no/
men ĩpoſitũ. Hæc tãgimus potius ꝗᷓ exponimus: breuiter indicaſſe cõtẽti: ꝙ poſt fermẽtu halus & maſſã eccle
ſiæ ſoleãt multiplicia d?ymonũ aduerſũ nos tẽtamenta cõſurgere. XII. Manſio. H
T/pfecti de Raphidi: caſtra poſuerũt in ſolitudine Synai. Duodecima mãſio ẽ. Statim tibi ueniat ĩ
mẽtẽ apoſtoloꝶ numerus. una de pluribus:ſed maior oĩbus nõ ſeparat᷑ ĩ ordine: & pcellit in merito.
dhũc locũ.xlvii.die pueniũt ſcriptura dicẽte. Mẽſe tertio egreſſiõis filioꝶ iſrael de ægypto ĩ die hac
trãſierũt in ſolitudinẽ Synai: ꝓfectiq; de Raphidim: uenerũt in deſertũ Synai: &caſtrametati ſũt ĩ heremo:
ſeditq; ibi ifrael e regione mõtis. & Moyſes aſcẽdit ad deũ: uocauitq; eũ dũs dicẽs & reliꝗᷓ. Et rurſũ: uade inqt
ad populũ & ſctifica eos hodie & cras: & lauẽt ueſtimẽta ſua: ſintq; parati ĩ diẽ tertiũ. ꝗa tertia diedeſcẽdit dñs
l corda terrẽtibus. Moyſes loquebat᷑ &
dñs ridebat ei: ſupputemus numeꝶ: & ĩueniemus qnꝗᷓgeſimo die egreſſionis iſrael ex ægypto in uertice mõò
tis Synai legẽ datã: unde & pẽtecoſtes celebrat᷑ ſolẽnitas: & poſtea euãgelii ſacramẽta ĩ ſpus ſãcti deſcẽſiõe cõ
plent᷑. ut ſicut pᷣori populo ꝗnꝗ̃geſimo die uero iubilæo & uero ãno remiſſionis & ueris ꝗnquagĩta & qngẽ
tis denariis: ꝗq debitoribus dimittunt᷑ lex data eſt. In apoſtolos quoq; & ꝗ cum eis erãt in. cxx. moſaicæ ætatis
numero cõſtitutis deſcẽderit ſpũs ſãctus:& diuiſis linguis credẽtiũ totus euãgelica pᷣdicatione mũdus exple/
tus ſit. Lõgũ eſt ſi replicare ueli:qd in lege pᷣceptũ eſt:quõ fabricatũ tabernaculũ: quæ uarietas hoſtiaꝶ: quæ
uaſoꝶ diuerſitas: quæ ĩdumẽta pontificis: quæ ſacerdotũ & leuitaꝶ cerimoniæ: qd egerint: quõ populus nu/
meratus ſit:hoc tm̃ dicr media pars Exodi: & totus Leuiticus liber: & numeroꝶ p̃cepta nõ modica: & ꝑ ſin

gulas tribus populi diſtributio: & oblatiões pncipũ in hac mãſiõe deſcriptæ fnemulrornc uoluminũ diſpu

tatio huic loco uix ſufficere poſſit. Interpᷣtat᷑ aut Synai rubri:nõ unus ut ſupraĩ ſolitudie Syn: ſed plures:ut
ibi pncipũ ſit: hic pfectio. ibi ſolitarius numerus. hic multiplex. alidẽ enĩ unã. alid oẽs gr̃as poſſiderelxiii. M.
T/pfecti de ſolitudie Synai:caſtrametati ſut ĩ ſepulchris cõcupiſcẽtiæ: Tertiadecima mãſio:cuius no
mẽ ex terpᷣtatiõe editũ ẽapud hebræos appellat Eſtaut ſeſus ille de euãgelio ꝙ ieſus baptizatus
ſtatĩ a ſpũ ductus eſt ĩ deſertũ: & tẽtabatr᷑ a diabolo. Itaq; & iſrael poſt familiarẽ cũdno Fmonẽ poſtꝗᷓ
montẽ Synaicõmoratus ẽ anno uno & diebus ꝗᷓtuor: mira diſpẽſatiõe caſtroꝶ:egreſſus ẽ ĩ ſolitudinẽ P haa
ram:quæ ĩterpᷣtat᷑ onager aut feritas.ibiq; ſuccũbit malæ beſtiæ faſtidiẽs cæleſtẽ panẽ:& ægiptioꝶ carnes deſi
derãs: qũ multos ſubitũ uorauit ĩcẽdiũ. & ĩtercedẽte Moyſe humũ uorax flãma cõſũpſit. Tũcaccipiuũt cotur
nices: & uſq; ad nauſeã ac uomitũ deuorant. eligunt᷑. xx.p̃ſbyteri: uadũt ad oſtiũ tabernaculi. Duo remanẽt
Heldad & medad:nõ impii negli tes: ſed humilitate ſubmiſſi:duũ ſe honore arbitrant᷑ ĩidignos.unde & abſẽe
tes ꝓphetãt. Saturatoq; populo adhuc eſcæ eẽnt in ore eoꝶ:ira dei aſcẽdit ſup eos: & occidit pĩgues eoꝶ: &
electos iſrael ppediuit: nead malũ uelociter currerẽt. unde & appellatusẽ locus ſpulch cõcupiſcẽtiæ:ſiue ut
ĩ. lxx. legimus: memoria deſiderii. Ex ꝗᷓ nos oẽs docemur ꝗ ſapiẽtiã dimiſimus ſæcularẽ: & ægyptias ollas cõtẽ
pſimus:nõ debere murmurare cõtracæleſtẽ ſcripturaꝶ panẽ:nec uirulẽtias ægyptioꝶ rere: quæ ſunt poetaꝶ
carmina: ſed ſimplicẽ manæ cibũ querere. alioqn ſi rurſus eas uoluerimus appetere: uorabimus uſq;ad nau/
ſeam: & ſtatim dnmi igne torquebimur. deſideriuq; noſtrũ uertetur in tumulos: ut ſimus ſepulchra dealbata
.CXXXIX.

ce diſtinguant᷑: & interpᷣtant᷑ curationẽ: atq; exinde tropologiã ſimilem ꝓſequunt᷑. Manſio.

quæ foris apparẽt hoĩbus ſpecioſa. intus auũt plena ſuntoſſibus mortuorum & oĩ ſpurcitia ( XIIII. Manſio.

Pharãa:quæ ĩ atria uertit᷑. In hac Aarõ & Maria ꝓpter Aethiopiſſa: coõtra Moyſẽ murmurãt: & ſtypũ
zeli aduerſus eccleſiã de gẽtibus cõgregata populus iudæoꝶ lepræ ſorde pfudit᷑: nec redit ad taberna
culuũ & pſtinã recipit ſanitatẽ: donec ſtatutũ plenitudinis gẽtiũ tp̃s ĩ pleat. Et hic prudẽs lector attẽde: ꝙ poſt
cõſumatã in duodecimo numero uirtutẽ iſrael ꝗ ſuꝑbiuit: & in ſepulchris cõcupiſcẽtiæ carnes ægyptias deſi
derauit. Rurſũ iacit aliud füdamentũ: & atria:ideſt ueſtibulũ uirtutũ ĩ gredit᷑: oñdẽs nobis & eos ꝗ ſtant:poſſe
cadere: & qui ceciderũt poſſe reſurgere. poſitus eſt enĩ ieſus in ruinã & reſurrectionẽ mortuoꝶ multoꝶ. Et ipe
loquit᷑ per ꝓphetã: nũqd ꝗ cadit: nõ reſurget: XvV. Manſio.
NT pfecti de Aſeroth: caſtrametati ſũt in Rethyna: ꝓ qua ſupra in hoc eodẽ libro legimus. Poſtꝗᷓ pro/
fectus eſt populus de Aſeroth: caſtrametati ſut in ſolitudĩe Pharã. Hoc eſt aũt ꝗqntadecima maſio.
Et notãdũ ꝙ relquæ mãſiones. xviii.quaꝶ nuũc breuiter catalogus deſcribit a Rethyna uſq; ad Syõgaber: ideſt
uſq; ad.xxui. mãſionẽ: ſub Pharã ſolitudinis noĩecõtineant᷑: ĩ ꝗbus uniuerſa quæ ſcripta ſũt diuerſis tpibus
geſta ſẽtimus: quæ ꝗa nõ ſũtꝑ mãſiões ſingulas diſtributa: a nobis quoq; in cõe dicent᷑: ut poſtea ueniamus
ad reliꝗ. Rethyna trãſfert᷑ ſonitus: aut iuniperus. ꝗqᷓ plæriq; Archẽton apud græcos: aliud genus arboris ſigni
ficare cõtẽdãt. Iunipeꝶ aũt & pᷣmus graduũ pſalmus iuxta ueritatẽ hebraicã ſonat. ubi ſcriptũẽ. Quid det᷑ tibi
aut qd apponat tibi ad linguã doloſã Et ꝓpheta rñdet: ſagittæ potentis acutæ cũ carbonibus deſolatoniis. Fe-
rũt aũt lignũ hocignẽ multo tpe cõſeruare: ita ut ſi prunæ ex eius cinere fuerint ahr⸗ uſq; ad annũ pueniant.
Ex quo dicimus poſt ſepulchra cõcupiſcẽtiæ & ueſtibula trãſire nos ad lignu: qd multo tpe calorẽ tenet: ut ſi
mus feruẽtes ſpu: & claro ſonitu atq; ĩ altũ exaltata uoce euãgeliũ dñi pdicemus. Ab hac itaq; manſioneuſq;
ad. xxxii. iſtiuſmodi cõtinent᷑ hiſtoriæ. Duodeci exploratores mittunt᷑ ad terrã ſactã. Botrus refert ĩ ligno: &
xpᷣi breuiter paſſio demõſtrat᷑. Murmurat populus iudæoꝶ: gigãtũ ĩpetũ reformidãs. Pugnat cõtra Amalech
Cananæũ uolẽte deo: & uictus ĩtelligit quæ debeat in terra ſãcta exercere ſacrificia. Dathã & Abirõ & filii Cho
recõſurgut cõtra Moyſẽ & Aarõ:& terræ uoragine glutiunt᷑. Inter mortuos & uiuẽtes põtifex medius: turi/
bulo armatus ĩgredit᷑: & currẽs ira dei ſacerdotis uoce ꝓhibet᷑. Virga Aaron & florẽ ꝓfert & folia: & in æternã
memoriã uirẽs ſiccitas cõſecrat᷑. Nec dũ tẽplũ ᷣuabãt editui:nec dũ ſacerdotes & leuitæ obtulere ſacrificia: &
partes eoꝶ myſticus ſermo deſcribit. Vitula ruffa ĩ holocauſto cõcremat᷑: & cinis eius piacularis aſpſio ẽ.quo
rũ oĩum figuræ ꝓprios libros flagitãt: & melius reor tacere ꝗᷓ paucadicere. ¶ XVI. Manſio.
ꝓfecti de Rethyna: caſtrametati ſũt in Rẽmophares. Sextadecima mãſio eſt: quæ ĩterpᷣtat᷑ græco
ßmone latine malipunici diuiſio.qd alii malũgranatũ uocãt. Cuius arboris fructus ĩ ſcriptu
is dupliciter accipit᷑: aut ĩ eccleſiæ gremio: quæ omnẽ turbã credẽtiũ ſuo cortice tegit: aut ĩ uarietate
& cõſonãtia uirtutũ.iuxta illud qd ſcriptũ ẽ. Multitudinis aũt credẽtiũ cor erat unũ: & aĩa una: ſicq; diuiſi
ſiuunt ſinguli gradus: ut oẽs eadẽ cõpage teneantur. ¶LXVII. Manſio.
Lꝓfecti de Rẽmophares: caſtrametati ſũt in Lebua. Septimadecĩa manſio eſt: quã in laterẽ poſſu/
Amus uertere. licet ꝗqdã Lebbona traſferẽtes male cãdorẽ ĩterpᷣtati ſũt. Legimus ægyptios lateres ĩ Exo
do:quos populus faciẽs ĩgemuit. Legimus in Malachia latere pro ꝗqbus idum æa deſtructis politos lapides re
ponere nitit᷑. Et laterem ĩ Ezechiel: in quo obſeſſæ Hieruſalẽ pictura deſcribit᷑. Ex ꝗbus diximus in itinere iſti
us uitæ: & de alio in aliud tranſitu: nunc nos creſcere: nunc decreſcere. & poſt ordinem eccleſiaſticum ſæpe ad
laterum opera tranſmigrare. ¶XVIII. Manſio.
ꝓpfecti de Lebua: caſtrametati ſũt in Reſſa. Decimaoctaua mãſio in frenos uertitur: ſienĩ poſt ꝓ
ectũ rurſũ ad luti opa deſcẽdimus: ĩfrenãdi ſumus & rurſus uagi atq; pcipites ſcripturaꝶ retinaculis
irigẽdi. Hoc uerbũ ꝗᷓtũ memoria ſuggerit:nuſq alibi in ſcripturis ſãctis apud hebræos ĩ ueniſſe me
noui:abſq; libro apocrypho ꝗ a græcis migrogeneſis: ideſt parua geneſis appellat᷑. Ibi ĩ ædificatione turris ꝓ
ſtadio ponit᷑: in quo exercent᷑ pugiles & athletæ: & curſoꝶ uelocitas reprobat᷑. Dicit & pſalmiſta: in freno &
chamo mavillas eoꝶ cõſtriĩge: qnõ approximãt ad te. Et apoſtolus: neſcitis qui ĩ ſtadio curritis: oẽs quidẽcur
runt:ſed unus accipit palmã: ſic currite ut cõprehendatis. ¶ XIX. Manſio.
I,pfecti de Reſſa:caſtrametati ſũtĩ Caaltha. Nonadecima mãſio ĩterpᷣtat᷑ eccleſia uagi currẽtiũ greſ/
Vſus frenis ad eccleſiã retrahunt᷑: & fores quas añ reliꝗrãt: ſurſu ĩtrare feſtinãt. C. XX.. Manſio.
Tpfecti de Caaltha:caſtramerati ſũt in mõte Sapher. Viceſima mãſio interpᷣtat᷑ pulchritudo: & in
mte decoris eſt cõſtituta: de qua & quartidecimi pſalmi pᷣncipiũ ſonat. Dne ꝗs habitabitin taber/
naculo tuo: aut ꝗs reqeſcet in monte ſancto tuo. Vide qd ꝓſint frena. a uitiis retrahũt: itroducũt ad
uirtutũ choros:& ĩ xpᷣo mòte pulcherrimo hiĩtare faciũt. Iſte iuxta Danielẽ lapis exciſus de mote creuitĩ mõotẽ
magnum: & impleuit oẽm terrã. Iſte iuſta Ezechielem uulnerauit principẽ Tyri. Ad iſtũ in Eſaia & Michea
populi cõfluunt dicentes: uenite aſcendamus in mõtem domini: & ad domum dei lacob. & docebit nos uias
ſuas:& ambulabimus in ſemitis eius. A XXI. MANSIOS V
Tꝓfectide mõte Sapher: caſtrametati ſũt in Harada. Viceſimaſeptima manſio uertit᷑ in miraculũ.
Quã pulcher ordo ꝓfectuũ:qᷓ egregia textura credẽtiũ. Poſt opus lateris ĩfrenamur:poſt frenos in ec

T,ꝓpfecti de ſepulchris cõcupiſcẽtiæ: caſtrametati ſũt in Aſeroth. Quiĩ tadecima mãſio eſt in ſolitudie

d⸗

Ha

lcl

luc

i

cto⸗

tuse

fube
uora
palc
uela

mu

ſbüͤt
e
D
ms.

calid

Mnn
ltnce
tden
dtasche
ntpoſſe

l Po⸗/
nmilo,
faphe
Weniamnus
vons ln
lidetbi
anenild
Puenm,
tenautd
Korelg
ilnnd
1Amiid
Aflüce
lis:mnn/
mnatemi
mihan
ſoi⸗

Egr
ilanpun

anetar
gdnli

=

hoſu⸗
lerssibi⸗
lpiler
imereit

nſipen

timaols
mileme
tutns
ſteno
lidecut

nügel
le⸗
1o . Nin
n lbe⸗/
ncin
ti Nn⸗

Ichan

Ncuis

nali.
vlne

cdleſiã ĩtroducimur: poſt hĩtationẽ eccleſiæ ad xpᷣmimõtẽ aſcẽdimus. in quo poſiti ſtupemus atq; miramur:
utnoſter in laudibus eius ſermo ſuperet inuenientiũ in eo: quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: necĩ cor
NARhuaowminis aſcenderunt .XxXII. Manſio. HM
F pfecti de Harada: caſtrametati ſũt in Maceloth. Viceſimaſecũda mãſi o ĩ cætus uertit᷑. In hac eni
liſtit multitudo credẽtiũ. Eccleſia pᷣmitiuoꝶ uirtutũ oĩum cõſonãtia. Tũcuere poſſumus dicere:
Ecce ꝗᷓ bonũ: &qᷓ iocũdũ hĩtare fres in unũ. Et dũs hitare facit unius moris indomo. ¶XXIII. Manſio.
Tꝓfecti de Maceloth: caſtrametati ſũt ĩ Thaath. Viceſimatertia mãſio. Põt & ſubteritelligi:ſed me
lius pauorẽ interpᷣtabimur. ueniſti ad eccleſia: aſcẽdiſti ad motẽ pulcherrimũ.ſtupore& miraculo xpᷣi
B agnitudinẽ cõfiteris. Vides ibi multos uirtutis tuæ ſocios. Noli altũ ſape: ſed time. ds eniĩ ſupbis re
ſiſtit: humilibus aũt dat gr̃am. Et ꝗ ſe exaltat: uideat ne cadat. Potẽtes potẽter tormẽta patient᷑. Timor uirtu/

½

tũcuſtos ẽ: ſecuritas ad lapſũ facilis. Vn & in quodã pſalmo poſtꝗᷓ ſaluatus dixerat: dũs regit me & nihil mihi

deerit:in loco paſcuæ ibi me collocauit. Iũgit timorẽ q cuſtos ẽ beatitudinis: & ĩfert: iurgia tua & baculus tuus
ipſa mecõſolata ſũt. & ẽ ſẽſus. dũ tormẽta formido:Fuaui giam quãlacceperã. ¶.XXIIII. Manſio.
Tꝓfecti de Thaath: caſtrametati ſũtin Thare. Viceſimaqrta mãſio:quã nõnulli uertũt in malitiã
uel paſturã: nec errarẽt: ſi per ain lram ſcriberet᷑. Nũc uero cũ aſĩ piratio duplex in extrema ſit ſyllaba:
erroris cauſa manifeſta eſt. hoc eodẽ uocabulo & eiſdẽ Iris ſcriptũ ĩuenio patrẽ Abrahã:q in ſupradi/
cto apoctypho geneſeos uolumĩe:abactis coruis ꝗhoĩum frumẽta uaſtabant: abactoris uel depulſoris ſorti
tus ẽ nomẽ. Ita & nos imitemur Thare: & uolucres cæli quæ iuxta uiã ſatũ triticũdeuorare feſtinãt: ſolliciti p
hibeamus. Nã & Abrahã patriarcha in typo iſraelis & hoſtiaꝶ diuiſa mẽbra ſacrificii a uolucribus nõ ſinit de
uorari. & cõtempto oculũ effodiũt corui de cõuallibus: ueruſq; Moyſes & Helias ducit æthiopiſſã. & a coruis
paſcit᷑. Si habueris pauorẽ: ſollicitus eris. ſi ſollicitus fueris: leo in caulas ouiũ tuaꝶ introire non poterit. quod
uel ad ppoſitos eccleſiarum uel ad cuſtodiã refert animæ tuæ: ad quã leo diabolus perdiuerſa uitiorum fora
mina ingredi nititur. O.. XKXV. Manſio.

— T ꝓfecti de thare: caſtrametati ſũt in Methca. Viceſimaqnta mãſio uertit᷑ in dulcedinẽ. Aſcẽdiſti in

⸗Aetcelläadlmir⸗ es uirtutũchoros: timuiſti ruinã: abegiſti inſidiatores. Dulcis te ptinus fructus
laboris inſe ꝗqtur: & in morẽ lr̃aꝶ radicũ amaritudinẽ pomoꝶ ſuauitas cõpenſabit.& dices: qᷓ dulcia faucibus
meis eloꝗa tua ſup mel ori meo. S põſũq; tibi audias cõcinẽtẽ:mel diſtillãt labia tua ſoror mea ſpoſa. Quid
eni ſuauius diſciplina? Quid eruditione melius Guſtate & uidete: qm ſuauis eſtdns. Vnde & Sãpſõ qui abe
gerat a fructibus ſuis aues: & uulpes quæ exterminant uineas colligauerat: leonẽq; interfecerat rugientem: fa
uum inuenit in ore mortuu. 4AXXVI. Manſio.
T ꝓfecti de Methca: caſtrametati ſũt ĩ Aiinona. Vicelimaſexta mãlio in lingua nra feſtinationẽ ſo/
ak. Iuxta illud qd in pſalmo ſcribit᷑. Veniẽt legati ex ægypto. Pro legatis in hebræo feſtinantes legi
mus. ut poſtꝗᷓ dulces fructus laboris meſſuerimus: non ſimus quiete contenti & ocio: ſed rurſũ ad ulteriora
Pperãtes obliuiſcamur pᷣteritoꝶ: & in futura nos extendamus. XXVII. Manſio.
T ꝓfecti de Aſinona: caſtrametati ſũt in Maſeroth. Viceſima eptima mãſio uĩcula ſiue diſciplinas
ſonat: ut feſtino gradu pgamus ad magiſtros: & eoꝶ teramus limĩa & præcepta uirtutũ: ac myſteria
ſcripturaꝶ uincula putemus æterna. Iuxta illud qd in Eſaia dicit: & Sabayn uiri ſublimes ad te trã
ſibũt: & tui erũt. poſt te ambulabuũt uĩcti manicis. Et Paulus uĩctus ieſu xpᷣi: duplicia ſũti ſcripturis uincula:
quæ ꝗdiu rupit Sãpſõ uicit inimicos. Et de meretrice legimus uĩculũ in manibus eius. Et ex pſona dũi dicen
tis. Dirũpamus uincula eoꝶ: & piiciamus a nobis iugũ ipᷣoꝶ. & alibi laqueus contritus eſt:& nos liberati ſu/
mus. AXp̃i aũt uĩcula uoluntaria ſunt:& uertunt᷑ ĩ amplexus. Quiq; iis fuerit colligatus:dicet ſiniſtra eius ſub
capite meo: & dextera eius cõplectetur me. (XXVIII. Manſio.
Tꝓfecti de Maſeroth: caſtrametati ſũt in Boneicã. Vicecimaoctaua mãſio trãſſert in filios neceſſita
tis ſeu ſtridoris. ſi ab uno ĩcipias numero: & paulati addẽs ad ſeptimũ uſ ꝙ puenias: uiceſimuſocta
it numerus. q ſint iſti filii neceſſitatis pſalmus ipᷣe nos doeat. Afferte dno filii dei: afferte dno fi lios
arietũ. Quæ eſt tata neceſſitas quæ nolẽtibus ĩponat᷑ Cũ diuinis ſcripturis fueris eruditus: & leges eatꝶac te/
ſtimonia uincula ſcieris ueritatis cõtẽdẽs cũ aduerſariis: ligabis eos: & uĩctos duces in captiuitatẽ: & de hoſti/
bus quõdã atq; captiuis liberos dei facies: ut repẽte dicas cũ Syõ.ego ſterilis & nõ pariẽs tranſmigrata: & capti
ua: & iſtos ꝗs enutriuit:? Ego deſtituta & ſola: & iſti ubi erãt? miratis Eſaiã Eiuſdẽ pſalmi ſacramẽta cognoſce
Voxdni ĩ uirtute:uox dñiĩ magnificẽtia: uox dni cõfrigẽtis cedros:ut poſtꝗᷓ aduerſarios fregerit & cõcuſſerit
deſtos pus gẽtiũ populos:p̃parent cerui ĩ mõtibus:& ſit dilectus ſicut filius unicorniu.ĩtẽploq; eius oẽs dicẽt
gloriã. Porro ꝙ uertimus filios ſtridoris: ad illuũ ſeſuũ refert: ꝙ timore ſupplicii & eius loci ubi ẽ fletus & ſtridor
. dẽtiu:deſerẽtes diaboli uĩcula xpᷣo dño credẽtiũ turba colla ſubmittat. XXIX. Manſio.
pꝓfecti de Boneicã: caſtrametati ſutĩ mòte Gadgad. Viceſimanona mãſio ĩterpᷣtat᷑ nũcius ſiue expe
ditio: & accĩctio: uel certe qd; nos melius arbitramur catacope.i.cõciſio. haud aliter poſſumus magi
ſtridiſcpuloꝶ atq; credẽtiũ eos facere filios neceſſitatis: niſi pceptores eoꝶ ĩterfecerimus. Crudeles ſumus ĩ oc
caſiõe eoꝶ:nõ parcat manus nr̃a armũ aut extremũ auriculædeore leonis extrahere. Maledictus ꝗ facit opus
cxl.

dii negligẽter: & qui ꝓhibet gladiũ ſuũa ſanguine. Vñ & Dauid in matutino inquit interficiebã oẽs pctõres
terræ. De nucio aũt & accinctione hæc breuiter poſſumus dicere. ꝙ filiis neceſſitatis grandes ad uirtutẽ ſtimu
los ſuggeramus: cũ eis nũciauerimus præmia futuroꝶ: & accinctos inire ella nulla docuerimus. Hoꝶ trium
quicquid magiſter fecerit: in monte conſiſtit. XXX. Manſio.
NT,pꝓfecti de monte Gadgad: caſtrametati ſũt in Iethabatha. Triceſima mãſio bonitas ĩterpretat᷑: ut
cũpuenerimus ad ꝑfectu uiꝶ in ſacerdotalẽ gradũ& in ætatẽ plenitudinis xpi: in qua & Ezechiel erat
iuxta fluuiũ cobar: poſſimus cũ Dauid in triceſimo pſalmo canęre. In te diũe ſperaui:nõ cõſundar in
Paſtor enĩ bonus ponit aſam pro ouibus ſuis. XKXXI. Manſio.
Tprofecti de lethabatha: caſtrametati ſunt in FHebrona. Triceſi imapᷣma manſio interp̃tatur
ideſt trãſitus ſiue trãſitio ad hanc uenit uerus Hebræus: ideſt nepateta ſiue tranſitor: ꝗ
digere põt: trãſiens uidebo uiſionẽ hãc magnã. De qua & pſalmiſta canit: & nõ dixerũt qui pᷣteribat
benedictio dni ſup uos. Præterit enĩ figura huius mũdi: & ꝓpterea ſancti cupiũt ad meliora trãſire. nec præſẽ
ti ſtatu contenti ingemiſcunt quotidie. Hæc recordatus ſum: & effudi in me animam meã. quoniam tranſi/
bo in locum tabernaculi admirabilis uſq; in domũ dei. Multũ eſt:ſi de omnibus ſcripturis ſuper uerbo tran/

ſitionis uelim exempla coniungere. XXXII. Manſio.
Tꝓfecti de Hebrona:caſtrametati ſunt in A ſiongaber. Triceſimaſe ecũda manſio tranſtert in lingua
uiri ſiue dolationes hõis: qd ſignificãtius græce dicit᷑ ſcribiturq; p ain litterã: nõ ut græci &

latini errãt per gimel: undeĩ ſolitudine multitudo lignoꝶ: niſi ; ſeduli & diligẽtis magiſtri diſcipli/

na monſtratur cædentis ligna informia: & dolantis: facientiſq; uaſa diuerſa: quæ in domo magna neceſſaria

ſunt: poſſt unt lignationes uiri ſaltaum & oĩum arborũ genera ac per hoccredentium multitudinẽ figurare:

dicente Dauid: Inuenimus eam in campis ſiluæ. Hucuſq; ſolitudo Pharã decem & octo continet maſiones:
quæ deſcriptæ in catalogo in ſuperiori itinere non ponuntur. ¶·XXXIII. Manſio.
pfecti de Aſiongaber: caſtrametati ſũt in deſerto Syn:hoc eſt cades. Querit᷑ curoctaua mãſio nũc
ltiiceſimatertia eẽ dicat᷑. Sed ſciẽdũ ꝙ pᷣor per ſameth litterã ſcribit᷑:interpᷣtaturq; rubus ſiue odium.
unæcaũt per ſade:& uertit᷑ in mãdatũ.Illudq; qd iungit᷑ cades: nõ ut plæriq; exiſtimãt ſancta dicit᷑:
ſed mutata ſiue trãſlata. Legimus in Geneſi iuxta hebraicã ueritatẽ: ubi iudas meretricẽ putãs Thamar do/
na tranſmiſit: & ſequeſter numeꝶ ĩterrogabat: ubi eſtcades: hocẽ ſcortũ: cuius hĩtus a cæteris fœminis ĩmuta
tus eſt. In multis quoq; locis hocidẽ repimus. Syn aut ſacta interp̃tat᷑: & Ka Tασιπ1ν eſt intelligẽdu:
quõ parcæ dicunt᷑ ab eo minime parcãt:& bellũ ꝙ nequaꝗᷓ bellũ ſit:& lucus ꝙ minime lucet.In hac mãſio/
ne morit᷑ Maria & ſepelit᷑: & ppter aquas cõtradictionis Moyſes & Aarõ offẽduũt dũm: & ꝓhibent trãſire ior/
danẽ: miſſiſq; nunciis ad Edom trãſitus petit᷑ nec ĩpetrat᷑. Quis timeret poſt tãtos ꝓfectus murmur populi:
& offenſã magiſtroꝶ: & uiæ trãſitus denegatos? Videt᷑ mihi in Maria ꝓphetia mortua:in Moyſe & Aaron le
gi & ſacerdotio iudæoꝶ finis ĩpoſitus. ꝙ nec ip̃i ad terrã repromiſſionis trãſcendere ualeãt: nec credẽtem popu
lũ ad ſolitudinẽ huius mudi educere. Et nota ꝙ poſt mortẽ ꝓphetiæ & aqꝗᷓs cõtradictiõis idumæũcarneu atq;
terrenũ trãſire nõ poſſint: & cũ multis pᷣcibus & conatu uiã noò ĩpetrẽt: ſed egrediat᷑ Edom aduerſus eos ĩ po/
pulo multo & in manu forti. Interp̃tatio quoq; noĩs morti & offenſæ & negato traſitui cõueuit. Vbi enĩ mã
datum: ibi & peccatũ. ubi peccatum: ibi offenſa. ubi ofſenſa:ibi mors. Hæceſtmaſio de qua pſalmiſta canit.
Commouebit dominus deſertum Cades. Q L. XXXIIII. Mnſio
NIIpfectide cades: caſtrametati ſũt in mõte: in extremo terræ Edom. Aſcẽditq; Aarõ ſacerdos in mõ/
em Or iuxta pceptũ dñi: & mortuus eſtibianno quadrageſimo egreſſionis iſrael de terra ægypti mẽ
Aſe ꝗnto pᷣma die mẽſis. Eratq; ibi Aarõ cẽtũuiginti annoꝶ qũ mortuus ẽĩ mõte Or. Et audiuit Cana
næus rex Arad: qui habitabat ad auſtrũ in terra Canaã: ꝙ ueniſſẽt filii iſt rael. Triceſimaquarta mãaſio eſt: quã
plæriq; interpᷣtant᷑ lumẽ: nec errarẽt ſi per aleph litterã ſcriberet᷑. Alii pellẽ:& ipſi uerũ dicerẽt:ſi eſſet ain poſi
tũ. nõnulli foramẽ: q; poſſet accipi: ſi eth haberet elemẽtũ. Cũ aũt legat᷑ per he: magis mõs intelligit᷑: & legi

põt:aſcẽdit Aaron in mõtis mõtẽ:ideſt uerticẽ eius.Ex quo aĩaduerteremus nõ in mõte ſimpliciter: ſed in mõ

te motis pontificẽ mortuu. ut dignus locus meritisi llius mõſtraret᷑. Morit᷑ aut eo anno:quo nouus populus
repromiſſionis terrã intraturus erat in extremis finibus terræ idumæꝶνEt ꝗᷓqᷓ in monte ſacerdotiũ Eleazaro
filio derelinꝗrit: lexq; eos qui eã ĩ pleuerint pducat ad ſũmũ:tñ ipſa ſublimitas nõ eſt tranſfluẽta iordanis:ſed
in extremis terrenoꝶ operũ finibus. & plangiteu populus. xxx. diebus. Aaron plangit᷑: Ieſus nõ plangit In le
ge deſcẽſus ad inferos: in euaãgelio ad paradiſũ trãſmigratio. Audit quoq; Cananæus ꝙ ueniſſet iſrael: & in lo
co exploratoꝶ: ubi quodã offendiſſe populũ nouerãt ineũt prœliũ: & captiuũ ducũtiſtael. Rurſũcq; ĩ eodẽ lo

co pugnat᷑: & tũc uictor uincit᷑: uicti ſi uperãt: appellaturq; nomẽ horma: ideſt anathema. Eadem dicere mihi

nõ eſt pigrũ: legẽtibus neceſſariũ: ꝙ, ſemp humanus ſtatus in huius ſæculi uiã fluctuet: & alius in ualle: alius

in cãpis:alius moriat᷑ in mõte:nec in mote ſimpliciter: ſed in mõtis mõte:ideſt in excelſo uertice. Cũq; nos dei
auxilio deſtitutos hoſtis inuaſerit duxeritq; captiuos: nõ deſperemus ſalutem: ſed iterum armemurad prœli
um. poteſt fieri ut uincamus: ubi uicti fuimus. & in eodem loco triumphem us:ubi fuimus ante captiui.

e Tpfecti

y

hun

or

neb
ſen⸗
fert

ſaun

i⸗
bi
9

Pchöre⸗
Athum

etak:ur
hielen

ndar in

ſitor⸗
Ptenbit
eptele
nttanſt
thotran⸗

nligu
tgreag
ictipl
eceſſana
gunr⸗

nalione⸗

niſoont
ochun.
tadt.
march/
Simunn
lgici
milo⸗
ſiureiot
vopl
nonle
popu
lat
ſpo⸗
lmi
it.

nmo/
pti me
tCana
ſtqui
n poli
legi
inmo
pulus
eazaro
islel
.. lnle
inb⸗
ocel
emkhi
eans
oode

,

T ꝓpfecti de mõte Or: caſtrametati ſũt in Selmona. pfectiq; de Selmona uenerũt ĩ Phinõ. Hæduæ
mãſiones triceſimaqꝗnta: & triceſimaſexta in ordine hiſtoriæ nõ iueniunt᷑.ſed ſe- criptũ ẽ pro eis:egreſ
e mõte Or:per uiã maris rubri:& circuierũt terrã Edom. Ex quo oſtendit᷑ in finibus atq; circuitu terræ
Edom eas poſitas: nec ᷣm morẽ legit᷑. Et pfecti de mõte Or: caſtrametati ſũt in Selmona: ſiue in Phinon: ſed
oſt ambitũ terræ idumæoꝶ uenit ad extremũ: & ait ꝓpfecti filii iſrael caſtrametati ſũt in Oboth. Nec dixit ꝓpfe
cti ſũt de illo & illo loco:ꝗa duas mãſiones ſilẽtio pᷣtermiſerat.qᷓ̃s cũ in ſi upputatiõe tacuerit: reddit in ſũma.
Prima mãſio Selmona ĩ terpretat᷑imagũcula. Secũda Phinon. diminutiue os ab ore:ergo nõ ab oſſe intellige.
In his Aaron mortuo: & murmurãt cotra deũ & Moyſẽ:mãna faſtidiũt:a ſerpẽtibus uulnerant᷑: & in typũ ſal
uatoris qui ueꝶ antiquũq; pentẽ in patibulo triũphauit: diaboli uenena ſupant᷑. unde & imagũcula ueræ ex
pᷣſſæq; imagis filii dei paſſionẽ eius ĩtuens cõſeruat᷑: & qdcorde credit: ore ꝓnũciat. legẽs illud apoſtoli:corde
credit᷑ ad iuſticiã: ore aut cõfeſſio fit ad ſalutẽ. Simulq; nota ꝙ utraq; mãſio hyporopiticos appellatur: qa ex

parte uidemus: & ex parte ꝓpphetamus:& nũc p ſpeculũ uidemus in enygmate. ¶ XXXVII. MNSIO.
T,pfecti de Phinõ: caſtrametati ſũt in Eboth. xxxvii. mãſio uertit᷑ in Magos ſiue Phytones: uel jm

) . . — . . „ F. .„
Auerba Helui lagenas grãdes quæ cũ muſto plenæ fuerit:abſq; ſpiramiĩe ilico dirũpunt᷑. Pugnaue-
uũt magi cõtra Moyſẽ & Aaro: &a muliere quæ erat ĩ Endor: & hẽbat iuxta ſeptuagjĩta ĩterpᷣtes ſpm

Phytonẽ. iuxta hebræos Magũ regis iſraelis illudit᷑. Multæ ſuũt pᷣſtigiæ & ĩnumerabiles laqi ꝗbus aĩæ capiunt᷑

humanæ: ſed nos dicamus in dño cõfidentes laqᷓus cõtritus eſt: & nos liberati ſumus: & ſi ambulauero in me-
dio umbræ mortis:nõ timebo mala qm̃ tu mecũ es. Cadẽt a latere nro mille:& decẽ milia a dextris nr̃is:nõ ti/
mebimus ab ĩcurſu & dæmonio meridiano. ſed obturabimus aures nr̃as:ne audiamus uoces ĩcantantiũ:& Si
renaꝶ carmina negligamus. Poſt imagiuẽ dei quæ in cordis rõne monſtrat᷑: & confeſſionẽ fidei quæ ore pro/⸗
fertur: conſurgunt ſerpentes: & artes maleficæ ad bella nos puocant. Sed nos qui habemus pᷣcioſiſſimũ the/
ſaurum in uaſis fictilibus quæ frangi poſſunt:ita ut quædam uix teſta remanſerit: in qua hauriri poſſit aquæ
puſillũ:omni cuſtodia circundemus cor noſtrum. LXXXVIII. MANSIO.
. Iꝓfecti de Eboth: caſtrametati ſũt in Ieabarĩ in finibus Moab. xi. mãſio aceruos lapidũ trãſe
untiũ ſonat. Sũt ſacti lapides qui uoluunt ſuꝑ terra leues: politi: & rotũditate ſua rotaꝶ curſibus ſi
miles. Sũt & alii quos ꝓpheta iubet tolli de uia:ne ambulatiũ in ea offẽdãt pedes. Qui ſũt iſti ãbu/
lãtes:utiq; uiatores: & pᷣtereũtes qui per iſtud ſæculũ ad alias mãſiones trãſire feſtinãt. Quod aũt dicit᷑ in fini
bus Moab:& ſupra ſcriptũ eſt in ſolitudie quæ reſpicit Moab: cõtra ſolis ortũ:oſtẽdit iuxta lr̃am: ꝙ hucuſq; ĩ
finibus terræ idumæoꝶ*ρ fuerĩt: & nuc ueniãt ad termĩos Moab: de alia puincia ad aliã trãſeuntes. Nõ enĩ ſem
per uni uirtuti dada eſt opa. ſed ſicut ſcriptũ eſt: ibũt de uirtute in uirtutẽ: de alia tranſeundũ eſt ad aliã. quia
hærẽt ſibi & inter ſe nexæ ſũt: ut qui una caruerit: oĩbus careat:& tamẽ trãſire de alia ad aliã eoꝝꝶ eſt ꝓprie:qui
ſolis iuſticiæ ortũ conſiderãt. -XXXIX. MANSIO.
, pfecti de Ieabarim: ſiue ut in ſecũdo loco apud hebræos habes Hybim: caſtrametati ſũt in Dibõ-
gad. Triceſimanona mãſio ĩ terpretat fortiter ĩtellecta tẽtatio. Pro hac ĩ ordie hiſtoriæ aliter ſcriptũ
reppi. Poſtꝗᷓ enĩ caſtrametati ſut in iebarim in finibus Moab cõtra ortũ ſolis: legit inde pfecti ſũt &
di Eterihtad torrentẽ Zared. Et de hoc loco ꝓficiſcẽs: caſtrametati ſũt trans Arnõ: quæ eſt in ſolitudine finiũ
Amorrei: eo ; arnõ in termĩs Moabitaꝶ & Amorreoꝶ: & poſt hæc uenerunt ad puteum: ubi cecinit iſrael car
mẽ hoc. Aſcẽde putee quẽ foderũt pᷣncipes: & aperuerũt duces populoꝶ in datore legũ & in baculo eius: & de
ſolitudĩe in Marthana: & de Marthana ad torrẽtes dei: & de torrẽtibus dei ad excelſa: & de excelſis ad uallem
quæ eſt in regione Moab in uertice phaſga:qui ꝓſpicit cõtra deſertũ. Hæc loca in finibus Amorreoꝶ quidã in
terpᷣtantes: putãt nõ mãſiones eſſe ſed trãſitus: nec piudicari debere catalogo mãſionũ extraordinaria expoſi/
tione. Alii auũt ſpiritalibus ſpiritalia cõparãtes: nolut regiones gnibear ſed per locoꝶ noĩa uirtutũ ꝓfectus
eſſe: ꝙ poſt magos & cõgregationẽ lapidũ freqᷓnter ueniamus ad torrentẽ Zared: qd interpᷣtat᷑ aliena deſ. cen/
ſio: & in deſcẽſione poſiti trãſeamus ad arnon: qd maledictionẽ ſonat. quæ eſt poſtea in finibus amorreorũ:
qui uel amari hoſtes ſũt: uel multa loquunt᷑ inflati. Sin aũt trãſierimus termĩos Moab:qui de ĩceſſu gñatus
eſt: & receſſit a uero pre: ſtatĩ nobis occurrit puteus: quẽ nemo de plæbe fodit: nullus ignobilis: ſed pᷣncipes &
duces: qui iura dat populis. & canẽtes carmẽ in aqua putei: & in dei muneribus gratulãtes ꝓphetãt: ꝙ trãſitu
ri ſint: & ad quæ puẽturi loca. ꝙ ſcilicet de deſerto ueniãt in Marthana: qd interpretat donũ. & de Marthana
ad Nahaniel: qd dicit᷑ ad torẽtes dei. &de nahaniel ad Bamoth: quæ ĩterpretat excelſa ſiue adueniẽs mors: qn
cõformes eflicimur mortis Xpᷣi.& de Bamothoccurrit nobis uallis humilitatis:quæ tñ poſita eſt ĩ uertice mõ

tis phaſga:qui ĩ terpretat᷑ dolatus: ꝙ nihil habeat ĩforme & rude:ſed artificis ſit politus manu:qui mõs reſpi/
ciat ſolitudinẽ: quæ hebraicæ dicit᷑ ſinũ. Quãdo enĩ fuerimus ĩ uirtutũculmĩe cõſtituti: tũc totius mũdi rui
nas & oĩum pctõꝶ reſpicimus uaſtitatẽ: pene obliti ſumus currẽte or̃one dicere: ꝗᷓre Dibõgad ĩterpretet᷑ forti/
ter ĩtellecta tẽtatio. Poſt Dibõgad gerit bellũ cõtra Seõ ree⸗ amorreoꝶ & Og regẽ Baſã. & diſcimus ꝙ cũ uene
rimus ad ſũmũ: & de fõte pncipũ regũq; biberimus: aſcẽdẽtes ad mõtẽ phaiga: nõ debeamus eleuari in ſuper/
biam:ſed propoſitam nobis ecõtrario ſolitudinẽ nouerimus. Ante contritionẽ enim eleuaturcor uiri: & ante

gloriam humiliatur. XkL. MANSICO.
P cCxli.

Tꝓfecti de Dibõ gad:caſtrametati ſũtĩ Amõ de Blathami. Quadrageſima maſio uertit᷑ ĩ cõtẽptũ
Pplagaꝶ ſiue obprobriũ. Et p hãc diſcimus oĩa dulcia & illecebras uoluptatũ ĩ ſæculo cõtẽnẽdas: nec
iebriari nos debere uino mudi: ĩ quo ẽ luxuria. mel nõ offert ĩ ſacrificiis dei. & cæra ꝗᷓ dulcia cõtinet:
nõ lucet ? tabernaculo: ſed oleũ puriſſimũ: qd de oliuæ ꝓfert᷑ amaritudie. Mel enĩ diſtillat de labiis mulieris
meretricis. de quo puto iuxta myſticos ĩ tellectus guſtaiſe Ionathã: & ſo rte dephẽſũ uix populi pcibus libera/

tu. ꝗ

T,/ꝓfecti de Almé: caſtrametati ſũt ĩ motibus Abari cõtra faciẽ Nabo. Quadrageſimapᷣma manſio
uertit᷑ ĩ mõtes trãſeũtiũ: & ẽ cõtra faciẽ mõtis Nabo:ubi morit᷑ & ſepelit Moyſes:terra repromiſſio
nis an cõſpecta. Nabo 1 terpᷣtat᷑ cõcluſio: in ꝗᷓ finit᷑ lex:& nõ ĩuenit᷑ eius memoria. Porro gr̃a euãgelii
abſq; ullo fine tẽdit᷑. Inoẽm terrã exiuit ſonus eius: & ĩ fines orbis terræ uerba ipſius. Simulq; cõſidera: ꝙ ha
bitatio trãſeũtiũ ĩ mõtibus ſita ſit:& adhuc pfectu ĩdigeat. Poſt mõtes enĩ plurimos ad cãpeſtria Moab & ior
danis fluẽta deſcendimus: qui interpretat᷑ deſcẽſio. Nihil enĩ ut crebro diximus:tã piculoſũ eſt:ꝗᷓ gloriæ cupi⸗
ditas & iactantia: & animus conſcientia uirtutum tumens. ,‚OQ XLII. MANSIODO.
T,ꝓfecti de mõtibus Abari:caſtrametati ſũt in cãpeſtribus Moab ſupꝑ iordanẽ iuxta Iericho:ibiq; fi
xerũt tẽtoria ab humo ſolitudĩis uſq; ad belſati ĩ planiciæ Moab. In ꝗdrageſimaſecũda mãſide quæ
& extrema mãſio ẽ:curſim quæ ſint geſta narremus Reſidẽs ĩ ea populus a diuino Balaã: quẽ mer/
cede cõduxerat Balach filius Sephor: dei iuſſione bndicit᷑: & maledictio mutat ĩ laudes audit uocẽ dñi ex pro
phano ore cõſonãtẽ. Oriet ſtella ex Iacob: & cõſurget hõ de iſrael: & pcutiet pncipes Moab: & uaſtabit cũctos

filios Seth: & erit Edom hæreditas eius: fornicat᷑ cũ filiabus Madian: & Finees filius Eleazar zelatus ẽ zelũ diũi

& ſcortũ madianitidẽ pugiõe trãſſigit. un & accepit pmiũ ĩ æternã memoriã armũ uictimæ. Numerartt rurſũ
populus: ut ĩterfectis peſſimis nouus populus dei cẽſeat᷑. Interpellãt ꝗnq; filiæ Sephaad: & ex iudicio dñi hæ
reditatẽ accipiũt ĩter fres ſuos: nec fœmineus apoſſeſſiõe dei ſexus excludit᷑. Ieſus Moyſi ĩ mõtẽ ſuccedit: & di
ſcit a lege quæ ſpiritaliter ferre debeat ĩ eccleſia. Primũ ꝗd ꝑ ſingulos dies: deĩde ꝗd ſabbato: ꝗd in calen. qd in
paſcha:qd ĩ pẽtecoſte:ꝗqd ĩ neomenia mẽſis.vii.qd ĩ ieiunio eiuſdẽ mẽſis die.x.qd in ſcenophegia qũ figunt᷑ ta
bernacula. xv. die ſupradicti mẽſis. Vxoꝶ & filiaꝶ uota abſq; auẽte patrũ & uiroꝶ caſſa mẽorant᷑.Bellũ cõtra
madianitas: & mors diuini Balaã: & pdæ diuiſio: & oblatio ex ea ĩ tabernaculo dei. Primus Rubẽ & Gad:& di/
midia tribus Manaſſæ ultra iordanẽ ĩ heremo poſſeſſionẽ accipiũt. pluria enĩ hẽbãt iumẽta:& necdũ ad id ue
nerãt ut poſſet hĩtare cũ tẽplo. Docet᷑ populus ut ĩ terra ſãcta idola deſtruat:& nullus de pori hĩtatore puet᷑.
Deſcribit᷑ oli cupita ꝓuincia:& duaꝶ ſemis tribuũ hæreditas ſeparat᷑. Numerant᷑ tribuũ p̃ncipes: ꝗ terrã cun/
ctã debeãt ĩtroire. Quadragĩtaduas urbes cũ ſuburbanis ſuis uſq; ad mille paſſus ꝑ circuitũ Leuitæ accipiũt.
tot numero quot & iſtæ ſũt mãſiões. Et addũtur fugitiuoꝶ ſex aliæ ciuitates. tres intra iordanẽ ut ſint ſimul
xlviii. Qui fugitiuoꝶ ſuſcipi:q ĩ terfici debeãt: & uſq; ad mortẽ põtificis maximi reuari:ſ uccedit Deuterono/
mii ſecũda lex: meditatoꝶ euãgelii. ibiq; breuiter dicimus: quæ ĩter Pharã & tophel & Labã & Aſeroth: & loca
aurea abiecto Iuda ĩfœliciſſimo. xi. diebus uia dechoreb: p uiã mõtis Seõ uſq; ad cades Barne Moyſes populo
ſit locutus: & extremũ canat cãticũ.ĩ quo aptiſſime ſynagoga piicit᷑:& eccleſia dño copulat᷑. Impĩguatus ẽ &
ĩcraſſatus ac dilatatus: & recalcitrauit dilectus: & oblitus eſt dei ſaluatoris ſui. Et iteꝶ gnatio peſſima. filii ĩeru
diti: ipſi ad æmulationẽ me ꝓuocauerũt ĩ eo ꝗ nõ erat deus. Irritauerũt meĩ ſculptilibus ſuis: & ego zZelare eos
faciã natiões: & cõtra gẽtẽ ſtultã irritabo eos. Bidicunt filii Iſrael. Et rurſus ĩ Symeone Iudas miſerãdus exclu
dit᷑. Aſcẽdit Moyſes ad mõtẽ N abo:ĩ uerticẽ Phaſga ꝗẽ cõtra iericho: & oñdit dñs oẽm terrã Galaad uſq; Dã
& neptaliĩ & Effraim & Manaſſẽ:& uniuerſã terrã iudæ uſq; ad mare magnũ cõtra auſtrũ & regionẽ cãpeſtrẽ
Ierichõtis ciuitatis palmaꝶ uſq; Segor. Quis põt tãta noſſe myſteria? Quis ĩ extremis legis & huius uitæ fini/
bus cõſtitutus ĩtelligit: ſemꝑ ſibi eſſe pugnadũ BEt tuc plenã uictoriã dari ſi fuerit ĩ cãpeſtribus:ſi Abelſat/
tym: qd ĩterpretat luctus ſpinaꝶ: fleuerit antiꝗᷓ peccata: & ſpinas quæ ſuffocauerũt ſemẽta uerbi dei. Et de q;
bus pꝓpheta dicit: uerſatus ſũ in miſeria: dũ mihi cõfigit᷑ ſpina. Et tũc pparatus deficiẽte manna ſub duce leſu
iordanẽ trãſeat: & circũciſus cultro euãgelii:pmuũ comedat de cæleſti pane:& occurrãt ei pncipes exercitus dei:
ut ueꝶ paſcha nequaꝗᷓ in ægypto: ſed in finibus terræ ſãctæ comedat. O pfũdũ diuitiaꝶ ſapiæ & ſciæ dei:ꝗᷓ in
ſcrutabilia ſũt iudicia eius: & inueſtigabiles uiæ illius? Quis ſapiens & intelligit hæc?Intelligens & cognoſcat
ea Quia rectæ uiæ dñi: & iuſti ambulabunt in eis. Præuaricatores aũt corruẽt in illis.

E eati Hieronymi preſbyteri de diuerſis gñibus lepraꝶ oſtẽdens illam ſubtilẽ deſcriptionẽ ad peccatum magis

aiĩæ ꝗᷓ morbũ corporis ptineer.. Q⅞Ppiſtola. LXVIII.
Dmirabile diuinæ diſpoſitiõis examẽ. Quæ exhiberi ſibi deus acdeferri uoluit magno cõſilio &
ſollerti ſcia ſacratiore mãdauit. Diuerſa enĩ hoĩum moribus gña naturaꝶ: diuerſis ſtatuit pᷣcep/
toꝶ ſnĩis gubernari. Alius enĩ imagĩariũ legis opus ꝗᷓſi ſub ueritatis colore depixit. Alius corpus

— —

J ipſius ueritatis eclarauit. Quos enĩ obuolutos adhuc mũdi caligĩe: ad cõprehendẽda ea ꝗᷓ germana erãt: ac

ſolida ppẽdit: eis obſeruãtiæ ordinẽ ſuſpẽſo ſubtili quodãmodo examine ſuſurrauit. quos aũt dephẽdere poſ

ſe abſolutũ pᷣdicatiõis carmẽ agnouit: eis deus pfectã harmonia ſolidæ uocis ĩtonuit. Inde ẽ ꝙ figuris & enyg

matibus lex pᷣſca depĩgit᷑: qm dũ ifirma iudæoꝶ acies hebetat᷑: & cãdidũ ſciæ claritatis uigorẽ ĩſpiciẽdæ lumen
no

d aũt obprobria cõtẽnẽda ſint:& ſi falſa obuciant᷑:btĩtudinẽ pariũt.ſaluator pleniſſime docet X I. M.

pcto
fmon
hüana
latbaj
ſhoie
ideum
letetta
qt⸗
irlig
nolece
nonst
Chnn
iſpic
guost
macul
reatgt
lacolc
llſten
apite
euide
Sed
gidol
cpi
Rm
ctim
gral
tixe
ineu
fonn
ote⸗
cal
cnn
gu
ct.
cce
unüi⸗
mle⸗
bo
lni
e
duie
itn

not
netl
Ei

„

1⸗. .
dkiciini

Rinälun nõ hũt: neceſſe ẽut ĩ uariis figuri figuraꝶ color adhibeat᷑. N illis & uirtutũ p̃mia ſuppoſita ſpᷣe pmittunt᷑:&
M pctõꝶ notæ ĩurunt᷑ ĩ corpe. lis. n. cofirmant alii: ꝗbus alii trãſferunt᷑ i corꝑe. Pns lectio exigit huiuſt modi ferre
s mlle bᷣmonẽ .4 diuerſa lepraꝶ gña dep̃hẽdẽda i diuerſis materiis deſiguit. Alia. n. lepra pietibus demõſtrat᷑. Alia
buslben huano notat ĩ corpe. alia ĩ uaſculis: alia ueſte: alia deſi grur ĩ ſtamiĩe. Deide qi huiuſmõi uulneris loco crebra
ech barba pellicula deputant᷑. ꝗd.n. dicã? Tot ſũt gña quot colores. Alia pallida: alia tetra: alia rubicũda Deinde
mamui ſi hoĩes lepra ꝗ d ĩſitũ naturæ uitio polluant᷑ qd hi faciũt: ꝗ guioribus morbis corpoꝶpᷣgrauant᷑? Sed age iã
npnnſſ uideamus gin lepraßei ut medelaꝶ cãs agnoſcere atq; pbare poſſimus. ſi fuerit inꝗt lepra alba uel rubicũda: ſi
MZ ue tetra u l pa ida: ue ſi florẽs ait hoc ẽ toto corpe ecurrẽs. Nã 6 deteſtabilis lepra: ꝗq oĩno mũdarinõ poſſit:
“r . & faci hẽat m ũdation . alia quoq; aduẽti tia: alia inata depᷣhẽdit . Quæ oĩa niſi ſi piritaliter ſ. ẽtiant: rõnẽ
Mld ĩtelligẽtiæ ſimplicis nõ admittũt. Nã diuĩa ſapĩa legis ſuæ pfudũ ĩ huius extrema ſæculi regiõe:q̃ſi tẽplũ ſuo
noie cõſecratũ: ĩtra ciuitatis alterius mœnia collocauit. Cuius cõſtructio atq; opus ꝗqᷓuis magnificũ uideat᷑ ĩte
endan tioris tn hoĩs aditus mirant᷑ ornamẽta uitioꝶ: ſed ĩterioris ſcĩæ aditus reſerare nõ poſſũt. Quare orãda ẽ diuĩa
. dignatio: ut pulſatibus nobis ĩtelligẽtiæ pateſcat ĩgreſſus. Iuber igit᷑ diuerſa lepraꝶ gna ſacerdos tẽpli diligẽter
nchoibif ĩſpicere: atq; eaꝶ hĩtus uel colores pleniori cõ ſideratiõe dephẽdere. A coloribus enĩ lepra refert᷑ poſſe agnoſci:
miliegn quos tñad pctm magis aiæ ꝗᷓ ad morbũ corporis manifeſtũ ẽ ꝑtinere. Diuerſi etenĩ colores diuerſas aĩ indicãt
uiqlene, maculas. Cu igit pallida lepra cõſpicit᷑: lãguẽs & ægra fides aiæ denotat᷑. Cũ aũt rubicũda dep̃hẽdit᷑: mẽs furo
Cdiienn re atq; iracũdia ĩflãmata & homicidii cruore reſpſa cognoſcit᷑. Cũ uero alba: tũc hæreticoꝶ fuſcata & male mõ
D üc da cõſcia cõdẽnat᷑. Sed alia lepra ĩ capite: alia oriri phibet ĩ barba. Sũt. n. hæretici q deũ pr̃em uident᷑ tmmodo
use Alii blaſfemare: ut Manichæus: ꝗ nõ ſolũ eũ factorẽ denegat mũdi: ueꝶ maloꝶ ꝓfitet eẽ auctorẽ. Hi ſũt ꝗ leprã ĩ
metten. capite portare uident᷑. caput enĩ ĩquit apoſtolus uiri Aps ẽ. Quæ uero lepra ĩ barba portat᷑: hi ſũtꝗ blaſfema
diaodüt re uident ĩ filiũ. XApᷣm enĩ pfectũ ĩ aduẽtu pᷣſtino pfecti uiri æuũ agẽtẽ: qſi tricenariæ ætatis utilitas decorauit
ucceltal Sed & ſi tetra inqt & liuida fuerit:qd ẽ aliud ꝗᷓ liuoris maculis execrãda: Si aũt ait nigra fuerit lepra:fumo uti/
calei gli ꝗq; idolatriæ & ſacrificioꝶ nidoribus notata. Si aut ĩquit florẽs lepra fuerit: & coopuerit oẽm florẽ maculatiõis
gükgurt acapite uſq; ad pedes: uiſu ſacerdotis diiudicabit᷑. uidebit enĩ ſacerdos: & ecce lepra coopuit oẽm partẽ corpꝑis
.Delücin & mũuũdabit illũ ſacerdos a maculatiõe: qm albũ mutabit᷑. In hac lepra quã ꝗᷓſi albã & florẽtẽ deſignat: diuerſa
CA crimĩa uarie depᷣhẽdit.ꝗa cũ mũdialis uitæ uoluptas q̃ſi cãdida & florẽs exiſtimat᷑: tũ graue uitioꝶ cõtagium
clüadilr graſſat᷑ ĩ corpore. Nã aut auaritiæ aut libidis maculæ ppateſcũt. Sed hãc leprã cito dicit poſſe mũdari. Auari
toreſe, tiæ enĩ crimie facile carere põt:q cõuerſus ad dnm ea quæ poſſederit ĩdigẽtiũ alimoniæ mĩſtrauerit:ita ut dũs
lenian in euãgelio ait. Veꝶ date elemoſynã: & ecce oĩa uobis mũda ſũt. Libidinẽ quoq; celeriter mũdare poterit: ſi ie/
r ⸗ iuniis freꝗᷓntiſſimis & abſtinẽtia corpus retinuerit. ſed his oĩbus medelã p ſacerdotẽ pᷣcepit dns adhiberi. Di/
ſiontſini cit enĩ eẽ leprã quæ ſacrificioꝶ oblationibus emũdet᷑. Aliã uero quã aquæ facilius abluãt: necnõ & quæ extra
euterono caſtra poſita mudet᷑. Eſſe quoq; leprã aſſerit: quæ mũdari oĩno nõ poſſit. Hoꝶ igit᷑ m figurã grauioꝶ pctõꝶ
hrcloct crimĩa cõgregãtur. Alia ſũt quæ añ baptiſmũ uident᷑ eẽ cõmiſſa: quæ tũ ꝑ gram baptiſmi diluũtur. Alia uero
prpu⸗ quæ poſt lauationẽ baptiſmatis ppetrãtur: quæ ſiue grauiora ſiue minora pctã ſint: uiſus tñᷣ ſacerdotis em u
e& dat. Quodcũq; enĩ modicũ delicti fuerit põt a ſacerdote oĩno relaxari. Quæ aut grauiora ſũt: diſciphina debẽt
klien eccleſiaſticæ regulæ & or̃one purgari. Quæ uero ĩſanabilia ſũt: deo iudici reſeruant᷑ . Et ĩde ẽ in hoc loco ait.
lures unũquẽq; 'm ꝙ hẽt ꝓpter curationẽ ſacrificiũ offerre debere.i. unuſqſq; Fm ꝙ ſedeliqſſe cognoſcit:ſiue ꝑ car/
Auerlu nalẽ cõcupiſcẽtiã: ſeu ꝑ idolatriã: ſeu ꝑiurio: ſeu mẽdacio: quaſi lepræ ſe uitiis ĩ telligit maculatũ ꝓut potuerit
lugdi deo ſacrificare nõ deſiſtat. ſed dicit genus eẽ lepræ: qd oĩno mundari nõ poſſit. & ideo huiuſmodi hõ extra ca-
iai ſtra iuber expelli. Hocẽ ſane crimẽ qd admittit ſpm̃ ſctm blaſfemiæ ſcilicet ſicut ipſe diñs euãgelio ait: ꝗpec
guinfni cauerit ĩ ſpᷣu ſctõ: nõ remittet ei: neq; hic: neq; fu turo. Adiecit aũt ſcriptura diuina leprã eẽ uaſculis: leprã in
belr⸗ parietibus: leprã in ueſtibus: leprã in ſtamine. ſed quõ in his rebus lepram eſſe poſſit: penitus ignoro. quæ qa
l. lehe uita carẽt: etiã ſẽſu earere neceſſe eſt. ſed ego arbitror cũ ĩ parietibus domus lepra eẽ referat᷑: hæreticoꝶ pfidiaã
notari. Quid enĩ nõ polluitur ubi adulteræ doctrinæ blaſfemia p̃dicatur? Ideo hãc leprã ſacerdos iubet᷑ a pa/
dan 6 rietibus emudare: ut catholicæ ueritatis doctrina maculoſa hæreticoꝶ uerba depellat. Cũ aũt lepra in uaſculis
tumt dicitur eſſe: ꝓpria corporis delicta moſtrãtur. Vaſa aũt hoĩum corporibus cõparat apoſtolus. habẽtes ĩquit
= theſauꝶ hũcin uaſis fictilibus. In ſtamine aũt leprã hñs paratũ ſe in oĩbus deo præbeat: ut mercedẽ ab ipᷣo cõ
tcogdc ſequi mereatur: & in die iudicii ſecurus inuenietur:ſi nulla dei offenſa in eo reperiatur.
- Secũdus tractatus ſecũdæ partis principalis.
uummg Incipiũt epiſtolæ atq; tractatus beati Hieronymi ſuper quæſtionibus noui teſtamẽétti. -
Beati Hieronymi ad Damaſũ papã de filio prodigo perillũ m liam peccatorẽ pœnitentẽ: m myſticũ ſen /
vciſlid ſuũ gentilẽ abdicantis illecebris erroribuſq; ad dei k cõuerſu. per maiorẽ aũt filiũ ĩuidẽtẽ uel iudæos uel rei
utſeß quos ſãctos interpretantis: in quibus licet iuſtis oſtẽdit eſſe poſſe liuorẽ ¶ IEpiſtola. LXIKXKX. .
iugohu Eatitudis tuæ ĩterrogatio diſputatio fuit: & ſic ꝗqſiſſe: uiã ẽ dediſſe ꝗᷓſitis. Sapiẽter qppe ĩterrogã
neti. I 6 ti: ſapĩa reputabit᷑. Ais qs ẽ iſte ĩ euãgelio pr᷑:.q duobus filiis ſubſtãtiã diuidit( Quiduo filii?/ Qui
nicerfe 8 maior Quiue mĩor? Quòõ miĩor acceptã ſubſtãtiã cũ meretricibus diſſipat!/ Fame facta a princi
B pe regionis pᷣponit᷑ porcis? Siliꝗᷓs comeditAd pr̃em redit! Accipit annulũ & ſtolã? Et ĩmolat᷑ ei uitulus ſagr⸗
Celum, piᷣ Cxlui.

110

natus? Quis ſit maior ff/Et quõ de agro ueniẽs ſuſceptionẽ ffis ĩuideat & cætera quæ ĩ euãgelio plenius expli
cant᷑. Addis ĩſup:ſcio multos diuerſa ĩ hac lectiõe dixiſſe: & fr̃em maiorẽ iudæũ minorẽ æſtimaſſe gẽtilẽ po/
pulũ.Sed qᷓro quõ iudaico populo poſſit aptari. ecce tot ãnis ſuiui tibi: & nunꝗᷓ mãdatũ tuũ p̃teriui: & nunꝗᷓ
dediſti mihi hædũ: ut cũ amicis meis epularer. Et illd. Fili tu ſemp mecũ es: & oĩla mea tua ſũt. Si aũt ais de iu
ſto & pctõre uoluerimus eẽ pabolã: iuſte nõ poterit cõuenire: ut de ſalute alterius & fris maxĩe cõtriſtet᷑. Si. n.

ĩuidia diaboli mors ĩtroiuit ĩ orbẽ terraꝶ.& imitant᷑ eũ: ꝗ ſũt ex pte eius:nunꝗᷓ pſonæ iuſti: tã ĩmanis ĩuidia

poterit coaptari: ut foris ſteterit: & clæmẽtiſſimo pri rigidus obſtiterit. ſoluſe q; liuore cruciatus læticiæ domus
ĩtereſſe noluerit. Itaq; ſicut ĩ cæteris pabolis:qᷓ nõ ſũt a Saluatore diſertæ: quã ob cauſã dictæ ſint: ſolemus ĩ
qrere:ita & ĩ hac facere debemus. qᷓre ds ĩ iſtiuſmodi uerba ꝓrupit: & ob quã ĩterrogationẽ rñſiõis ſimilitu/
do ꝓlata ſit. Scribæ & phariſæi muſſitabaãt dicẽtes. Quare hic pctõres recipit: & ueſcit᷑ cũ eis/ Supior ꝗppe ſer
mo pᷣmiſerat. Hrãt aũt accedẽtes ad eũ oẽs publicani & pctõres uolẽtes audire eũ.Itaq; hĩc oĩs ĩuidia:cur quos

legis pᷣcepta dãnarẽt:eoꝶ cõfabulationẽ atq; cõuiuiũdns nõ uitaret. Et hæc Lucas. Cæteꝶ Matthæus ita loqt:

cũ aũt diſcũberet ĩ domo. Ecce multi pctõres & publicãi ueniẽtes recũbebãt cũ Ieſu:& cũ diſcipulis eius. qd ui
dẽtes phariſæi dicebãt diſcipulis eius: ꝗᷓre cũ pctõribus & publicanis mãducat magr ueſter? Qui audiẽs dixit:
nõ neceſſe hñt ſani medicũ.ſed male hntes. Eũtes aũt diſcite ꝗd ſit: mĩicordiã uolo: & nõ ſacrificiũ. Nõ ueni
uocare iuſtos: ſed pctõres ad pniam. Marcus quoq; ĩ eadẽ uerba cõſẽtit. Igit ut diximus: oĩs ex lege ꝗᷓ ſtio na-
ſcebat᷑: lex quoq; iuſticiæ tenaxclæmẽtiã no hẽbat.ſed ꝗcũq; adulter: homicida: fraudator: & ut breuiter dicã.
mortali crimie tenebat᷑: nulla uenia pnĩæ laxabat᷑ a crimie. oculũ pro oculo: dẽte p dẽte. aĩam ꝓ aĩa iubebant᷑
exoluere. Oẽs itaq; declinauerũt ſimul ſutiles facti erãt: nõ erat ꝗ faceret bonũ: nõ erat uſe q;ad unũ. Vbi autẽ
abũdauit pctm: ſupabũdauit gra. Et miſit deus filiũ ſuũ fctm ex muliere: ꝗq deſtructo medio pariete: fecit utrũ
unũ:& auſteritatẽ legis euãgelii gra tẽperauit. Vn & Paulus ad eccleſias ſcribẽs:gr̃a uobis ĩquit:& pax a deo
pr̃e nr̃o:& dño Ieſu xpᷣo:gra ꝗᷓ nõ exmerito retribu ta:ſed ex donãte cõceſſa ẽ. Pax uero q̃ recõciliati deo ſumus
hites ꝓpiciatorẽ diĩm nĩm Ieſũ xpᷣum: ꝗq donauit nobis delicta nra: & deleuit qderat cyrographũ mortis con
tra nos afſigẽs illud cruci: & p̃ncipatus: & ptãtes fecit oſtẽtui: triũphãs eas ĩ ligno: qᷓ aũt maior põt eẽ clæmẽtia
ꝗ ut filius dei hoĩs filius naſceret decẽ mẽſiũ faſtidia ſuſtineret! partus expectaret aduẽtũ? ĩuolueret᷑ pãnis:

ſubiiceret᷑ parẽtibus?ꝑ ſingulas adoleret ætates & poſt cõtumelias uocũ alapas & flagella: crucis quoq; ꝓ no

bis fieret maledictũ: ut nos a maledicto legis abſolueret: Pri factus obediens uſq; ad mortẽ: & id ope cõpleret:
qd an ex pſona mediatoris fuerat depᷣcatus dicẽs: pr uolo ut quõ ego & tu unũ ſumus: ita iſti ĩ nos unũ ſint.
Ergo qa ad hoc uenerat: ut qd erat ĩpoſſibile legi: qa nemo ex ea iuſtificabat᷑: ieffabili miicordia uinceret: pu

blicanos & pctõres ad pnĩam ꝓuocabat. Cõuiuiũ quoq; eoꝶ expetẽs: ut ĩ cõuiuio docerent᷑: ſicut manifeſtũ

eẽ poterit ei: ꝗq euãgelia ſollicita mẽte plegerit. Quõ & cibus eius & potus & deãbulatio & uniuerſa ꝗᷓ geſſit in
corpore:ſalutẽ hofĩum ꝓcurarit. Hoc uidẽtes ſcribæ & phariſæi aduerſus legẽ eũ facere dicebãt: ecce hoõ uorax:
& uini potator: amicus publicanoꝶ & pctõꝶ. Nã an rephẽderat: ꝗre curaret in ſabbatis. Dñs ergo ut hãc eorũ

accuſationẽ clæmẽti rõne ſuparet: tres parabolas ppoſuit: ex ꝗbus una eſt. Xcix. ouiũ in mõtibus relictaꝶ: &

unius pditæ: quæ paſtoris humeris relicta. Alia dragmæ: quã mulier accẽſo lumĩe reqſiuit: & inuẽta ea uici/
nas ad læticiã cõuocauit dicẽs: cõgratulamĩ mihi: qa ĩueni dragmã quã pdiderã. Tertia uero duoꝶ filioꝶ: de
qua ut diſputarẽ pauca iuſſiſti. Et de oue qdẽ ac dragma licet ad unũ ptineãt ĩtellectũ: nõ ẽ iſtius tpis diſputa
tio. hoc tm̃ dixiſſe ſufficiat: ob hoc has parabolas eſſe ppoſitas: ut quò ibi ſuẽtiõe pecoris & dragmæ læticia eſt
angeloꝶ: & circa manẽtiũ uicinaꝶ:ſic ĩ publicanoꝶ pctõrũq; pnĩa debere eẽ læticiã: ꝗbus nõ ſit neceſſaria pœ
nitẽtia. uñ uehemẽter admiror Tertullianũ ĩ eo libro quẽ de pudicitia aduerſũ pnĩam ſcripſit: & ſnĩam uete/
rẽ noua opiniõediſſoluit: hoc uoluiſſe ſẽtire: ꝙ publicani & pctõres ꝗ cũ dno ueſcebant᷑:ethnici fuerĩt dicente
ſcriptura: nõ erit uectigal pẽdẽs ex iſrael. Quaſi uero & Matthæus nõ ex circũciſiõe fuerit publicanus: & ille ꝗ
cũ phariſæo ĩ tẽplo orãs oculos ad cælũ nõ audebat erigere: nõ ex iſrael fuerit publicanus. An nõ Lucas memo
rat: & oĩs populus audiẽs & publicani iuſtificauerũt deu baptizati baptiſmo Ioãnis? Aut cuiꝗᷓ credibile poſſit
uideri ethnicũ tẽplũ ĩgreſſũ: aut dũm cũ ethnicis habuiſſe cõuiuiũ: cũ id maxiĩe caueret: ne legẽ ſoluere uidere/

tur: & pmũ uenerit ad oues pditas domus iſrael. Chananææ quoq; depᷣcãti ꝓ filiæ ſalute rũderit: nõ oportet

tollere panẽ filioꝶ: & dare eũ canibus. Et alibi diſcipulis p̃cepit:In uiã gẽtiũ ne abieritis:& ĩ ciuitates ſamarita
noꝶ ne ĩtraueritis. Ex qbus oĩbus edocemurĩ publicanis n tã gẽtiliũꝗᷓ gñaliter oĩum pctõꝶ.i.q erãt & de ge⸗

tibus & de iudæis accipi poſſe pſonas. Ille aũt ꝗ iuxta ĩſanas blaſfemias ſuas id dogmatis defẽdebat: qd xpia

nos nollet recipe pœnitẽtes: fruſtra argumẽtatus ẽ publicanos iudæos nõ fuiſſe: ut ĩ pſona eoꝶ gẽtiliũ tm po/
pulus poſſit ĩtelligi. Itaq; ne longũ faciã: ipſa euãgelii uerba ꝓponã: & ĩ modũ cõmẽtarii qd mihi uideat᷑: ad
ſingula quæq; ſubnecta. Hõ ꝗqdã hẽbat duos filios. hoĩem deũ dici multis teſtimoniis approbat᷑:ut ibi duoꝶ
hoĩum teſtioniũ ueꝶ ẽ. Ego de me teſtioniũdico: & ꝗ miſit me pr. In alia parabola paſtor: alia pr̃familias nũ
cupat᷑. In alia uineã locat: ĩ alia ĩuitat ad nuptias: & diuerſis ſimilitudĩbus rẽ ſignificat eãdẽ: ut iudæoꝶ repro
bet ſupbiã: & ĩcõe oĩum pctõꝶ ſiue gẽtiliũ ſiue iſi raelitaꝶ pnĩam ꝓbet. Quod aũt ait duos filios: oẽs pene icri

pturæ de duoꝶ uocatiõe populoꝶ plenæ ſũt ſactr̃is. Et dixit illi adoleſcẽtior: Pr da mihi portionẽ ſubſtãtiæ:
mihu cõtingit. Subſtãtia dei eſtoẽ qduiuimus: ſapimus: cogitamus: in uerba prũpimus. Hoc deus æqualiter

uniuerſis

Unun
der⸗
be⸗a

ſüt
A⸗
atte
d
u
ter
uit
a
l

Iltion,
uiterchci,
ibebant
Wbiaut?
leitutti
aden
ſolumn
nornsan
Sdemiat
rthins⸗
nogpn
eähent
Unübnt.
nerenp
nankeli
gelltin
oUorax
niceoti
: 6
eaic/
iog:c
chſpur
tanett
nupe
muete
dicente

delleg

smemo
lepolt
eulder⸗
opotte!
umant:
Aceg⸗
d
tinpo/
atia
biceß
nlan
gnhn
ene ſe
alier
iuens

uniuerſis & ĩ cõe largitus ẽ: euãgeliſta dicẽte. Erat lux uera ꝗᷓ illumĩat oẽm hoĩem ueniẽtẽ ĩ hũc mũdũ.Iſte eſt

dexter oculus: ꝗq a ſcãdalis obuadus ẽ. hæc lucerna corpis. hoc talẽtũ: qd nõ ẽ ĩ ſudario colligãdũ.i. delicate oci
oſeq; tractãdũ: nec ĩ terra defodiẽdũ terrenis ſcilicet cogitatiõibus obſcurãdũ. Qui diuiſit eis ſubſtãtiã:ſi gnifi
cãtius ĩ græco legit᷑ Kι„εινανσ11ϊ☛ I16νO⁄aſι⁹: ideſt dedit eis libeꝶ arbitriũ: dedit mẽtis ꝓpᷣæ libertatẽ: & ut
uiueret unuſqſq; nõ ex ĩperio dei: ſed obſeqo ſuo.i.nõ ex neceſſitate: ſed ex uolũtate. ut uirtus hret locũ: ut a
cæteris aĩantibus diſtaremus: dũ ad exẽplũ dei ꝓmiſſũ ẽ nobis facere qd uelimus. un & ĩ pctõres æquũ iudiciũ
& T ſctõs aut iuſtos iuſtũ pᷣmiũ retribuit᷑: & nõ poſt multos dies collectis oĩbus adoleſcẽtior filius peregre pfe/
ctus ẽ ĩ regionẽ lõginquã. Si deus cælũ tenet palmo: & terrã pugillo. Et Hieremias dicit deus appropinquãs:
& nõ deus de lõginquo: ꝑ Dauid quoq;: qa nullus abſq; eo locus ſit: pdicat᷑: quõ filius pegre ꝓficiſcit᷑: & a pr̃e
diſcedit? Sciẽdũ igit᷑: nõ locoꝶ ſpatiis: ſed affectu: aut eẽ nos cũ deo: aut ab eo diſcedere. Quõ. n. ad diſcipulos
loqꝗt᷑.ecce ego uobiſcũ ſũ oĩbus diebus uſq; ad cõſumationẽ ſæculi:ita ad eos ꝗ ſui iactãtiã pᷣferũt:& eẽ cũ duũo

nò merent᷑: dicit diſcedite a me: nõ noui uos ꝗ opamini iniqtatẽ. Receſſit ergo iunior filius cũ uniuerſa ſubſtã

tia a pr̃e: & pegre ꝓfectus ẽ. Et Cain egreſſus a facie dni hĩtauit ĩ terrã Naith qd ĩterpᷣtat᷑ fluctuatio. Quicũq;
adeo recedit:ſtati ſæculi fluctibus ꝗᷓtit᷑: & mouent᷑ pedes eius. Nã poſtqᷓ moti ſũt hoĩes ab oriẽte & a uero lu⸗/
miĩe receſſerũt:tũc aduerſus deũ ĩpietatis ſuæ ædificauere turri: tüũcdogmatũ ſupbias cõfixerũt: uolẽtes curio/
ſitate nõ licita ĩ ipſius cæli alta penetrare: & uocatus ẽ locus ille Babel.i. cõfuſio: & ibi diſſipauit ſubſtãtiã ſuã
uiuẽs luxurioſe: luxuria inimica deo: inimica uirtutibus pꝑdit oẽm ſubſtãtiã pr̃is: & ad pñs uoluptate deliniẽs
futurã nõ ſinit cogitare pauptatẽ. Cũq; cõſũpſiſſet oĩa:facta ẽ fames ualida ꝑ regionẽ illã.Accepit a pr̃e facul/
tates: ut ĩuiſibilia eius ꝑ ea ꝗᷓ erãt uiſibilia cognoſceret: & ex pulchritudĩe creaturaꝶ cõſeꝗᷓnter ĩtelligeret crea/
torẽ. Qui ueritatẽ ĩ iniuſticia detinẽs: & p deo idola colẽs: naturæ bona uniuerſa cõſũpſit: & conſũptis oĩbus
cœpit egere uirtutibus: derelicto fõte uirtutũ: facta ẽ fames ualida ꝑ regionẽ illã. Oĩs locus quẽ pf̃e incolimus
abſẽte: famis penuriæ & egeſtas ẽ. Famis aũt uè IaoραιεοιXιπιποπππ½ο. ualide. Hæcẽ regio de qua dr ꝑ
ꝓphetã. Qui hĩtatis ĩ regiõe umbræ mortis. Lux fulgebit ſi upꝑuos. At cõtra ẽ alia regio quã poſſeſſuri ſumus

mũdo corde atq; puro uiuẽtes: quã ſctũs deſiderat dicẽs: credo uidere bona dni ĩ terra uiuẽtiũ.Et ipᷣe cœpit ege

re: & abiit: & cõiunxit ſe uni de pncipibus regiõis illius. deſto nutritio ꝗd ad pᷣmã uocẽ bona ei fuerat cũcta lar
gitus: iũxit ſe pncipi huius mũdi.i. diabolo rectori tenebraꝶ. Quẽ nũc inimicũ hoĩem: nunciudicẽ iniꝗtatis:
nũc draconẽ:nũc ſathan:nũc malleũ:nũc pdicẽ: nũc belial:nũc rugiẽtẽ leonẽ: nũc leuiathan: nũc theninim be
emoch: & multis aliis uocabulis ſcriptura cõmemorat. Quod aut ait uni de pᷣncipibus plures eẽ ĩtelligẽdũ ẽ:
ꝗ ꝑ iſtũ uolitẽt aerẽ: & diuerſoꝶ fraude uitioꝶ genus hoĩum ſuæ ſubiiciãt ᷣuituti. Qui miſit illũ ĩ agro ſuo ut
paſceret porcos. Porcus aĩal ĩmũdũ ẽ: qd cœno & ſordibus delectat᷑. Talis ẽ dæmonũuũ multitudo: quæ ꝑ idola
manufacta cruore pecudũ: & uictimis paſcit᷑. Enouiſſime ſagĩatiore qᷓdã hoſtia ipſius hoĩs morte ſaturat᷑.
Miſit ergo eũ ĩ poſſeſſionẽ ſuã.i.ſuũ effecit eẽ famulũ: ut paſceret porcos:ĩmolãs ei aĩam ſuã:& cupiebat im
plere uẽtrẽ ſuũde ſiliꝗqs porcoꝶ: & nemo illi dabat.Id qd ĩ Exechiele cũ ĩterpᷣtatiõe dr̃ ad iſraelẽ: & factũ ẽ in te
puerſũ ultra mulieres an fornicationẽ tuã: & poſtte nõ ſũt fornicatæ ĩ eo ꝙ dediſti mercedes: & mercedes tibi
nõ ſũt datæ: uidemus ĩ filio mĩore copletũ. Subſtãtiã ſuã ĩ regiõe pᷣncipis ꝑdidit: & poſt pditas facultates miſ
ſus ad porcos egeſtate cõtabuit. Dæmonũ cibus eſt ebrietas: luxuria: fornicatio: & uniuerſa uitia. hæc blanda
ſũt & laſciua:& ſẽſus uoluptate demulcẽt.ſtatĩq; ut apparueriĩt ad uſũ ſui prouocãt. Quibus ideo luxurioſus
adoleſcẽs nõ poterat ſaturari: ꝗa ſemp uoluptas famẽ ſui hẽt: & trãſacta non ſatiat: & ſathanas cũ aliquẽ ſua
arte decepit: & ppriũ ei ĩpoſuerit iugũ: ulrra ad uitioꝶ abũdãtiã nõ ꝓcurat: ſciẽs eſſe iĩ mortuũ.ſicuti multos
idolatras uidemus panis miſeria & egeſtate cõfectos. Ii ſũt ĩ qbus ꝓpheticus ſᷣmo cõplet᷑. oĩbus meretricibus
dant᷑ mercedes. Tu aũt dediſti mercedẽ oĩbus amatoribus tuis: & nõ accepiſti mercedes. Poſſumus aũt & ali/
ter ſiliqᷓs ĩterpᷣtari. dxmonũ cibus ẽ carmĩa poetaꝶ: ſæcularis ſapia: rhetoricoꝶ põpa uerboꝶ. hæc ſua oẽs ſua
uitate delectãt: & dũ aures uerſibus dulci modulatiõe currẽtibus capiũt: aĩſam quoq; penetrãt & pectoris ĩter
na deuincũt. Veꝶ ubi cũ ſũmo ſtudio fueriĩt ac labore plecta: nihil aliud niſi ĩanẽ ſonũ & pᷣmonũ ſtrepitũ ſu/
is lectoribus tribuũt. nulla ibi ſaturitas ueritatis: nulla iuſticiæ refectio repit᷑. Studioſi eaꝶ ĩ fame ueri & uirtu
tũpenuria pſeuerãt. Huius ſapiæ typus & ĩ Deuteronomio ſub mulieris captiuæ figura deſcribit᷑: de qua di/
uina uox pcipit: ut ſi iſraelites eã hr̃e uoluerit: uxorẽ Caluitiũ ei faciat: ungues pᷣſecet:& pilos auferat.& cum
mũda fuerit effecta: tũc trãſeat in pictoris amplexus. Hæc ſi m lr̃am ĩtelligimus: nonne ridicula ſũt? Itaq; &
nos hoc facere ſolemus qñ philoſophos legimus: qñ ĩ manus nias libri ueniũt ſapiæ ſæcularis. ſiqd ĩ eis utile
repimus: ad nrm dogma côuertimus. ſiqd uero ſupfluũ deidolis: de amore: de cura ſæcularium reꝶ hæc radi
mus. His Caluitiũ iducimus. hæc ĩ unguiũ more ferro acutiſſimo deſecamus. Vn & apoſtolus ꝓhibet: ne in
idolio ꝗs recũbat dicẽs: uidete aũt ne hæc licẽtia ur̃a offẽdiculũ fiat ĩfirmis. Si.n.qs uiderit eũ ꝗ hẽt ſciam in
idolio recũbẽtẽ: nõne cõſcia eius cũ ſit ĩfirma:ædificabit᷑ ad mãducãdũ idolotheta: & peribit ꝗ ĩfirmus ẽ in tua
ſcia ff: ꝓpter quẽ Xpᷣs mortuus ẽ None tibi uidet ſub aliis uerbis dicere: ne legas philoſophos: oratores: poe-/

tas: nec ĩ eoꝶ lectiõe reqeſcas? Nec nobis blãdiamur: ſi ĩ eis ꝗᷓ ſũt ſcripta nõ credimus: cũ alioꝶ cõſciĩa uulnere

tur: & putemur ꝓbare qᷓ dũ legimus nõ reprobamus. Alioꝗn ꝗᷓle erit: ut exiſtimemus apoſtolũ eius ꝗ ueſceba
tur ĩ idolio cõſcſam reprobaſſe: & eũ dixiſſe ꝑfectũ: quẽ ſciret de idolothetis mãducare? Abſit ut de ore Nßiano
p iii .cxliii.

„

*

li i⸗

ſonet: Iupiter oĩ potẽs: & me hercule: & me caſtor: & cætera magis portẽta ꝗᷓ numĩa. At nũc etiã ſacerdotes dei
omiſſis euageliis & pphetis uidemus co mœdias legere: amato ria bucolicoꝝꝶ uerſ uũ uerba canere:tenere Virgi
liũ:& id qd ĩ pueris neceſſitatis ẽ:crimẽ ĩ ſe facere uolũtatis. Cauẽdũ igit᷑: ne captiuã uelimus hr̃e uxorẽ:ne in
idolio recj bamus:aut ſi certe fuerimus eius amore decepti: mũdemus eã:& purgemus oẽm ſordiũ errorẽ.nec
ſcãdalũ patiat᷑ ff: ꝓ quo xpᷣs mortuus ẽ: cũ ĩ ore xpᷣiani carmĩa ĩ idoloꝶ laude cõpoſita audierit pſonare. In ſe
aũt cõuerſus dixit: ꝗᷓ̃ti mercẽnarii ĩ domo pr̃is mei abũdãt pãibus: ego aũt hic fame peo? Mercẽnarios ſᷣm aliũ
ĩtellectũ eos aĩaduertimus ex iudæis:ꝗq ob pntia tm: legis pᷣcepta cuſtodiũt. Hi iuſti ſũt & miſicordes:nõ ob ip

ſãiuſticiã & ob ipᷣm miſicordiæ bonũ:ſed ut a deo terrenæ fœlicitatis & lõgæ uitæ pᷣmiũ cõſeqᷓnt᷑:ꝗ aũtiſta de

ſiderat: merito cõpellit᷑ ad obſequiũ pᷣceptoꝶ: ne eoꝶ pᷣuaricatiõe qꝗᷓ iuſſa ſut: careat cõcupitis: porro ubi metus
ẽnõ ẽ dilectio. pfecta ꝗppe dilectio foras mittit timorẽ. Nã ꝗ diligit: nõ ideo ĩperata cuſtodit: qa aut timore
pœnaꝶ aut pᷣmii auiditate cõpellit᷑: ſed hoc ipᷣm qd a deo iubet ẽ optimũ.Sẽſus itaq; iſte ẽ. Quãti ex iudæ
is ob pntia tm bona a dei obſeqo nõ recedũt: & ego egeſtate cõficior? Surgẽs ibo ad pr̃em meũ. Pulchre ait ſur/
gẽs. pr̃e ꝗppe abſete nõ ſteterat. pctõꝶe iacere: iuſtoꝶ ſtareẽ. Ad Moyſẽ dr:tu uero hic ſta mecũ. & ĩ cẽteſimo tri
ceſimotertio pſalmo: ecce nũc bñdicite dũĩm oẽs ſerui dni: ꝗ ſtatis ĩ domo dni. Ad bñdictionẽ dñi ſtãtes pphe
ta ĩ domo dni cohortat᷑.& dicã illi:pr̃ peccaui ĩ cxlũ & corã te:iã nõ ſũdignus uocari filius tuus.peccauerat in

cælũ ꝗ hieruſalẽ cæleſtẽ reliqrat mrem. Peccauerat corã pre: ꝗ cõditore deſerto fuerat ligna ueneratus. nõ erat

dignus uocari filius dei: q ſeruus eẽ maluerat idoloꝶ. Ois. n. ꝗ facit pctm: uus ẽ pcti: & ex diabolo pf̃e natus

ẽ. Fac me ſicut unũ de mercenariis:fac meĩ quit ſicut unũ exiudæis:ꝗ te ob pñtium tm reꝶ ꝓmiſſa uenerant᷑.

Recipe filiũ pœnitẽtẽ: ꝗq mercenariis tuis peccãtibus ſæpiſſime peꝑciſti: & uenit uſq; ad pr̃em ſuũ. Venimus
ad prem: qñ a porcoꝶ recedimus paſtiõe: m illud.ſtatĩ ut cõuerſus ĩgemueris: ſaluus eris. Cũq; adhuc longe
eẽt: uidit eũ pr̃eius: & miſicordia motus ẽ.Añ ꝗᷓ dignis opibus & uera pnĩa ad pr̃em rediret antiquum: deus
apud quẽ cũcta futura iã facta ſũt: & qẽ oĩum pᷣſcius futuroꝶ:ad eiuſdẽ pᷣcurrit aduẽtũ.& ꝑ uerbũ ſuũ qdcar
nẽ ſũpſit ex uirgĩe:reditũ filii ſui iunioris anticipat. & p̃currẽs ĩcubuit ſuꝑ collũ ip̃ius.Añ uenit ad terrã:ꝗᷓ ille
domũ cõfeſſionis ĩtraret. Incubuit ſuꝑ collũ ipſius.i.corpus ſũpſit humanũ. & ſicuti Ioãnes ſuꝑ pectus recu

buit: ꝗ ſecretoꝶ eius effectus ẽ particeps: ita & iugũ ſuũ leue.i.mãdatoꝶ ſuoꝶ facilia p̃cepta ex gra magis ꝗᷓ ex
merito ſupꝑ iuniorẽ filiũ collocauit.Et oſculatus ẽ eũ:iuxta illud qd ĩ cãtico cãticoꝶ eccleſia de ſpõſi pᷣſtolatu:

aduẽtu dep̃cãs: oſculet᷑ me oſculo oris ſui. Nolo mihi dicẽs ꝑ Moyſẽ nolo ꝑ ꝓphetas loquat᷑: ipſe meũ corpus
aſſumat. ipſe me oſculet᷑ ĩ carne: ut & illud quoq; qd Eſaia ſcriptũ ẽ huic ſniæ coaptemus. Siꝗᷓris ꝗᷓre: & ad
me hĩta ĩ ſaltu. Et ibi qppe flẽs eccleſia clamare iubet᷑ ex ſeyr: qa ſeyr piloſus & hiſpidus ĩterpᷣtat᷑: ut & ãtiquũ
gẽtiliũ ſignificet horrorẽ. Illa pari ſimilitudie rũdente nigra ſũſed formoſa filia hieruſalẽ. Dixit aũt illi filius:
pr̃ peccauiĩ cælũ & corã te:iã nõ ſũdignus uocari filius tuus.dicit ſe nõ eẽ dignũ filiũ nucupari: & tũ ex natu/
ræ uoce exilla ſubſtãtia quã illi pr̃ fuerat aliqñ largitus:ĩ nomẽ trepidus ueritatis erũpit.pr̃ ĩquiẽs peccaui cæ
lũ.fruſtra igit᷑ qdã argumẽtant᷑ nomẽ pr̃is ĩ ſãctis tmmodo cõuenire:cũ etiã deũ pr̃em uocet:qꝗ ſe filii noĩe cõ/
fitet᷑ idignũ: niſi forte ideo pr̃em audet uocare:qa plena mẽte cõuerſus ẽ. Dixit aũt pr̃ ad pueros ſuos.celerius
ꝓferte ſtolã porẽ: & ĩduite eũ ſtolã quã Adã peccãdo pꝑdiderat.Stola q̃ ĩ alia parabola ĩdumẽtũ dr̃ nuptiale.i.

ueſtẽ ſpũs ſãcti: quã ꝗ nõ habuerit:nõ põt regis ĩtereſſe cõuiuio.Et date annulũ ĩ manu illius ſignaculũ ſimi

litudis Xp̃i:m illud:ĩ quẽ credẽtes ſignati eſtis: ſpu repromiſſiõis ſctõ. Et ad pᷣncipẽ dr Tyri:ꝗ ſimilitudinẽ
cõditoris amiſerat. Tu es ſignaculũ ſimilitudĩs & corona decoris: ĩ delitiis paradiſi dei natus es. Eſaias quoq;
de hoc ſignaculo loqr . tũc manifeſti erũt ꝗ ſignant᷑. Hoc ſignaculũ ĩ manu dat᷑: qũ opa iuſticiæ ſcriptura ſi/
S ut ibi factũ ẽ uerbũdni ĩ manu Achæi ꝓphetæ. & ad hieruſalẽ: ornaui te ĩquit ornamẽto: & ĩpoſui ti
i armillas circa manus tuas. Rurſũ ad eũ q ĩdutus ẽ podere:alius locus ſignaculi demonſtrat᷑. ptraſi ꝑ mediã

hieruſalẽ: & da ſignaculũ ĩ frõtibus uiroꝶ gemẽtiũ & dolẽtiũ ĩ oĩbus iniqtatibus ꝗᷓ fiũt in medio eoꝶ. Quare

ut poſtea poſſẽt dicere:ſignatũ ẽ ſuꝑ nos lumẽ uultus tui dne:& calciametũ ĩ pedibus eius. Spõſi ꝗqppe pdide

rat dignitatẽ: & nudis pedibus paſcha celebrare nõ poterat. Hæc ſũt calciamẽta: de ꝗbus dñs ait: & calciaui te

iacĩtho: & calciamẽta ĩ pedibus eius: necubi coluber ĩſidiãs plãtã ĩgrediẽtis ĩuaderet: & ſuꝑ ſcorpiones & ſpẽ/

tes ſecurius ambularet: ut p̃pararet ad euãgeliũ pacis. iã nõ gdiẽs ᷣm carnẽ ſed ſᷣm ſpm̃:& dictũ ei ppheticũ cõ

ueniret.ꝗᷓ ſpecioſi pedes euãgelizãtiũ pacẽ: euãgelizãtiũ bona. Etafferte uitulũ ſaginatũ: & occidite: & mãdu
cemus: & epulemur: qm hic filius meus mortuus fuerat:& reuixit: pierat: & ſuẽtus ẽ. Vitulus ſaginatus: qad
pnĩæ ĩmolat᷑ ſalutẽ: ipſe ſaluator ẽ:cuius quotidie carne paſcimur:cruore potamur. Fidelis metũ lector ĩtelli
gis: qa eius pĩguedie ſaturati in ructũ laudis eius erũpimus dicẽtes. Eructauit cor meũ uerbũ bonũ: dico ego

opa mea regi. licet ꝗqdã ſupſtitioſe magis ꝗᷓ uere:nõ còſiderãtes textũ pſalmi:ex pris pſona arbitrent᷑ hoc ĩtelli /

gi. Quod aut ait epulemur: qm hic filius meus mortuus fuerat: & reuixit: pierat: & ſuẽtus eſt: ad eũdẽ parabo
læ ſupioris ptinet ſẽſũ:ĩ qua dr: ſic dico uobis:qa gaudiũ erit corã angelis dei ſuꝑ uno pctõre pnĩam agẽte. Et
cœperũt epulari. hoccòuiuiũ quotidie celebrat᷑. quotidie pr̃ filiũ recipit. Sẽper Ap̃us credẽtibus ĩmolat᷑. Erat
aut filius illius ſenior ĩ agro. Hucuſq; de pſona filii iunioris diſputatũ ẽ: quẽ ᷣm pñtẽ parabolã: ĩ publicanis
& pctõribus q adño ad pnĩam ꝓuocabant᷑: debemus accipe. ᷣm myſticos aut ĩtellectus de futura quoq; uoca
tiõe gẽtiũ ꝓphetari. Nucad ſeniorẽ filiũ mo tranſgredit᷑: quẽ multi ſimpliciter ad oĩum ſctõꝶ pſonã: multi

Pprie

enldts ꝓprie ad iudæos referũt: & de ſãctis qdẽ nõ difficilis ſterpᷣ̃tatio ẽ:ĩ eo qd drinunꝗᷓ mãdatũ tuũp̃teriui:licet il/
er in lud uideat᷑ obſiſtere: qd reuerſiõi ffis ĩuideat. In iudæos aũt cũ liuor in fris ſalute conueniat: hoc repugnat:ꝙ
oteen nunꝗᷓ ſe dicat eius p̃teriſſe mãdatũ. de ꝗbus qd nobis uideat᷑: ſuis ĩ locis conabimur explanare. Erat auũt filius
ettoti illius ſenior ĩ agro: in terrenis opibus labore deſudãs: lõge a gra ſcti ſpũs: & a cõſilio pris extorris. hic ẽ qait:
Unate l⸗ agrũ emi: & neceſſe hẽo exire & uidere illũ: rogo te habe me excuſatũ. Hic ꝗ iuga boũ emit qnq;: & legis onere
tosbnili depᷣſſus: terrenoꝶ ſẽſuũ uoluptate pfruit᷑:hic qui uxore ducta ire ad nuptias nò põt: & effectus caro nequaꝗᷓ
Gnöobi unũ põt eẽ cũ ſpu. In huius pſona etiã illius parabolæ oparii cõgruuũt: ĩ qua pᷣma tertia ſexta nona hora.i. uo/
hütiſlace catiõibus uariis mittunt᷑ ad uineã: & ĩdignant᷑ ſibi undeciæ horæ oparios coæꝗᷓri. & cũ ueniret & appropiqua B
bimenn ret domui: audiuit ſymphoniã & choꝶ. Illud qd ĩ quodã pſalmo ſupſcribit᷑ ꝓ melech: huic ſẽſui cõuenit. Si
Attimote ꝗqdẽ melech chorus ĩ unũ cõcĩnẽs dr̃. Male aũt qdãde latinis ſymphoniã putãt eẽ genus organi:cũ cõcors ĩ dei
itietindt laudibus cõcẽtus ex hoc uocabulo ſignificet᷑. Symphonia ꝗppe cõſonãtia expᷣmit᷑ iĩ latino. Et uocauit unũ de
chreutſin pueris: & ĩterrogauit ꝗdnã eſſẽt hæc. & nũc ĩterrogat iſrael: qre deus ĩ gẽtiũ aſſũptiõe lætet᷑: & æmulatiõe cru/
cilimot, ciatus pr̃nã ſcire nõ pòt uolũtatẽ. Qui ait illi qm fr tuus uenit: & occidit pr tuus uitulũ ſaginatũ: qm ĩcolumẽ
Kürepp illũ recepit. cauſa læticiæ: ꝙ pari ĩ dei laudes toto orbe uoce cõcĩnit᷑.ſalus ẽ gẽtiũ: ſalus ẽ pctõꝶ. lætant angeli:
1õ oĩs ĩ gaudiũ creatura cõſẽtit:& de ſolo dr̃ iſrael. Iratus aũt noluit ĩtrare:iraſcit᷑ ſe abſente fr̃em eẽ ſuſceptu:ira
tus nöen ſcit᷑ e uiuere: quẽ putabat extictũ. & nuũc foris ſtat iſrael: & nũcdiſcipulis euãgelia in eccleſia audiẽtibus: mĩ
opiennne eius & fres foris ſtat qᷓrẽtes eũ. Egreſſus aũt pr̃ illius cœpit rogare eũ:ꝗᷓ benignus & clæmẽs pr rogat filiũ: ut læ
– ticiæ domus particeps fiat. Rogat aũt pr̃ papoſtolos: rogat p euãgelii pdicatores. E qbus Baulus ait. p̃camur
jVin ꝓ xpo recõciliamini deo. Et alibi:uobis oportebat pᷣmũ ãnũciare uerbũ dei: ſed qa reppuliſtis illud & ĩdignos
Auehnge uos iudicaſtis æternæ uitæ: ecce cõuertimur ad gẽtes. Ipe aũt rũdẽs ait pri ſuo: ecce tot annis ſeruio tibi. Pr ſup
Wunsen plex ad cõcordiã depcat᷑: ille iuſticiã ꝗᷓ ĩ lege ẽ cõſeqᷓns dei iuſticiæ nõ ſubiicit᷑. Porro quæ maioriuſticia dei: ꝗᷓ
inigte ignoſcere pœnitẽtibus: filiũ ſuſcipe redeutẽ Ecce tot annis uio tibi: & nunꝗᷓ mãdatũ tuũ p̃teriui. qᷓſi hocip/-
rüöl ſũ nõ lit pterire mãdatũ: ſalu ti alterius ĩ uidere: añ deũ ſe iactare iuſticiæ: cũ nemo corã eo müudus ſit. Quis. n.
ehuttl lætabit caſtũ ſe hre cor: necſi unius ꝗdẽ diei fuerit Mauid cõfitet᷑ ĩ miqtatibi cõceptus ſe ũ: & ĩ delictis cõcepit
niie memi mea. Et ĩ alio loco: ſi iniqtatẽ attẽdis dne: qs ſuſtinebit Et hic icit nunꝗᷓ ſe pteriſſe mã datũ totiẽs ob
ſsſtln idolatriã captiuitatibus traditus. Ecce tot annis uio tibi: & nunꝗᷓ mãdatũ tuũ ptenui. Hoc c Paulus apo/
Nim ſtolus loqt qd ergo dicemus? ꝗa gẽtes ꝗᷓ nõ ſectabant iu ſticiã: cõprehẽderũt iuſticiã: iuſticiã ꝗᷓ ex fide 6. Iſrael
— uero ſectãdo legẽ iuſticiæ: ad legẽ iuſticiæ nõ puenit. Qu ire? qa nõ ex fide: ſed ꝗſi exopibus legis. põt ergo &
* ex eius pſona dici: ꝗ iuxta eüdẽ apoſtolũ 1iuſticia ꝗᷓ ex lege e:ſine rephẽſiõe uerſatus ſi it. licet mihi uideat᷑ ma/
tliͤr gis ſe iactare iudæus: ꝗᷓ uera dicere ad exẽpluũ illius phariſæi dicẽtis: deus gĩas ago tibi qa nõ ſũ ſicut cæteri ho/
. miũ raptores: iniuſti: adulteri: ſicut & hic publicanus. Oro te nõne tibi uider ea ꝗᷓ ille de publicano dixerat: di/
jeial cere iſte de fre Hicẽ ꝗ comedit oẽm ſubſtãtiã ſuã:uiuẽs cũ meretricibus. Ad id aũt qd ait: mãdatũ tuũ nunꝗᷓ
ctaanlie pᷣteriui: pñis ſmo nõcõgruit. nõ enĩ cõfirmauerat uera eẽ ꝗqᷓ dixerat filius: ſediraſcẽtẽ alia rõne cõpeſcuit. fili tu
inoſec ſempꝑ mecũ es. Nunqd ait: b qdẽ dicis: & feciſti cũcta ꝗᷓ iuſſerã? Sed mecũ es ſemp: mecũ es lege qua ſtrĩgeris
clleis mecũ es dũ mihi & r captiuitatibus erudiris. mecũ es nõ qa peepta mea cõpleueris: ſed ꝙ te ĩ loõgã regionẽ abi/
püikei re nõ paſſus ſũ. mecũ es ad extremũ: m illud qd locutus ſũ ad Dauid. Sidereliꝗᷓ rint filii eius legẽ meã: & ĩ iu
lüſimi diciis meis nõ ambulaueriĩt: ſi iuſticias meas pphanauerit: & mãdata mea nõ cuſtodierit: uiſitabo ĩ uirga ini/
tudn⸗ qtates eoꝶ: & ĩ flagellis iniuſticias eog. miicordiã aũt meã nõ auferã ab eis. quo teſtĩonio & id ĩ quo filius ſe
noch nior gloriat᷑: falſũ eẽ cõuincit᷑: dũ ĩ dei iudiciis nõ ambulat: & eius mãdata nõ facit. Et quõ iſta nõ faciẽs cũ pa
tura 1 tre ſemp fuiſſe docet dũ peccãs uiſitat᷑ ĩ uirga: & uiſitato miſericordia nõ negat᷑. Nec mirãdũ pr̃i eũ auſum
pollit fuiſſe mẽtiri:ꝗ ffi potuit ĩuidere:maxĩe cũ ĩ ſ iudicii ꝗqdã ĩpudẽtius mẽtiant᷑ dicẽtes. Nõne ĩ noĩetuo come/
pmeli dimus & bibimus: & uirtutes multas fecimus: dæmonia eiecimus? Quid uero ſit: & oĩa mea tua ſũt: ſuo loco
Que cõgruẽtius explicabit᷑. Et nunꝗᷓ dediſti mihi hædũ: ut cũ amicis meis epularer. Tãtus ĩquit iſrael ſãguis effu
peait ſus ẽ: tot hoĩum cæſa ſũt milia:& nullus eoꝶ niæ extitit ſalutis redẽptor. Ipſe Ioſias ꝗ placuit ĩ cõſpectu tuo:
Auut & nup Machabæi: ꝗ ꝓ tua hæreditate pugbãt: cõtra fas ſctĩtatis hoſtiũ gladiis ĩterẽpti ſũt: & nullius cruorno
efp⸗ bis reddidit libertatẽ. Ecce adhuc romano ĩperio ſubiacemus. nõ ꝓpheta: nõ ſacerdos: nõ iuſtus ꝗſꝗᷓ ĩmolatus
hetcio⸗ ẽ nobis.Et p luxurioſo filio.i.ꝓ gẽtibus: ꝓ pctõribus totius creaturæ creatoris glorioſus ſanguis effuſus eſt.
e nict Cũq; merẽtibus miora nõ dederis: ĩmeritis maiora tribuiſti. Nunꝗᷓ dediſti mihi hædũ: ut cũ amicis meis epu
bl larer. Erras iſrael dic potius ut tecũ epularer: aut põt eẽ tibi aliqꝗᷓ iocũditas: niſi pr̃e tecũ celebrãte cõuiuiũ:Sal/
Porinl tẽ exẽplo docere pñti. Reuerſo filio iuniore & pr lætat᷑: & pueri. Mãducemus ait: & epulemur. nõ mãducate:
dico e & epulamini. At tu ea mẽte qua ĩuides ffi: qua a pr̃is recedis aſpectu: & ſemp in agro es: nũc quoq; uis eo abſẽ
weinl te inire cõuiuiũ. Nunꝗᷓ dediſti mihi hædũ: nunꝗᷓ pr̃ deteriora dat munera. hẽs uitulũ ſaginatũ ĩmolatũ:ĩgre/
epanto dere:mãduca cũ fre. Quid hedũ ꝗᷓris cui agnus ẽ miſſus Et ne ſimules te neſcire ꝙ miſſus ẽ: Ioãnes tibi eũĩ he
giel remo demõſtrauit. Ecce agnus dei: ecce ꝗ tollit peccata mũdi. Et pr̃qdẽ adem & pnĩam tribuẽs te hortat᷑
lot ad uitulũ:nõ ĩmolãs hædũ quẽ ſtare ſcit ad ſiniſtrã. Tu uero ĩ fine ſæculi ipſe tibi es hædu ĩmolaturus Anti/
blans chriſtũ: & cũ amicis tuis ſpiritibus ĩmudis eius carne ſaturãdus: expleto uaticinio Iu cõfregiſti caput draco/
n nis magni: dediſti eũ eſcã populis æthiopũ. Cuũ aũt filius tuus hicꝗ deuorauit oẽm ſi ubſtatia uã uiuẽs cũ me/
imli p iiii cxliiii.

N⸗

retricibus uenit: occidiſti ei uitulũ ſaginatũ. Cõfitet᷑ & nũc iſrael ſaginatũ uitulũ fuiſſe ꝗcæſus ẽ. ĩtelligũt ue/

niſſe Xp̃ᷣm. ſed torꝗnt᷑ ĩuidia: & nolũt ffe nõ pereũte ſaluari. Ipe aut dixit illi. fili tu ſemꝑ mecũ es: & mea oĩa
tua ſũt: filiũ uocat: licet ĩtrare nolẽtẽ. Quõ aũt dei oĩa iudæoꝶ ſũt? nunqd ãgeli: throni: dnatiões:cæteræq; uir
tutes Oĩa ergo ĩtelligamus legẽ ꝓphetas eloqa diuia. Hæc ei dedit: ut lege eius meditaret die ac nocte: m il
lũcanonẽ quẽ ſæpe expoſuimus ſcripturaꝶ. Dĩa nõ ad totũ referẽda eẽ: ſed ad partẽ maximã: ut ibi: oẽs decli
nauerũt ſimul ĩutiles facti ſũt. & alibi:oẽs ꝗq uenerũt an me fures fuerũt & latrones. Et Paulus ad corinthios.

oĩbus ĩquit oĩa fctũs ſũ:ut oẽs lucrifacerẽ. Et ad philippẽſes:oẽs enĩ ꝗᷓ ſua ſũt:ꝗᷓrũt.nõ ea ꝗᷓ ſũt lIeſu xpᷣi. Quã

ꝗᷓ nihil unꝗᷓ illi negaſſe credẽdũ ſit: quẽ ad ſuũ uitulũ hortat᷑ edẽdũ. Epulari nos oportet & gaudere: qm hic fr

tuus mortuus fuerat: & reuixit. pierat: & ĩuentus 6. Cõfidamus igit & nos uiuere poſſe p pniam: ꝗ fueramus

mortui p delicta. Et hic qdẽ ipe filius reuertit᷑. In ſupioribus uero ĩ oue ſcilicet & ĩ dragma: qd errauerat: affer
tur.& qd pierat:ĩuenit᷑.& ſimili tres parabolæ fine claudunt᷑:dũ ĩ iſta ponit᷑ pierat: & ĩuentus e: ut intelliga/
mus diuerſis ſimilitudibus de eadẽ pctõgꝶ ſuſceptiõe ſignatũ. Et qdẽ ĩ ethnici pſona dicta ſint & iudæi. Videa
mus aũt quõ ſuꝑ ſctõ gãñaliter & pctõre parabola iſta poſſitĩ telligi: & de cæteris ꝗn iuſto cõueniat: n 6 ambigi
tur.Illud ẽĩ quo legẽti ſcrupulus cõmouet᷑: cur iuſtus ſaluti pctõris ĩuideat: & ĩtantũ iracũdia repleat᷑: ut nec
fris miſicordia:nec pr̃is pᷣcibus:nec totius domus iocũditatis ſupet᷑. Ad qd breuiter rũdebimus. Oẽm mundi
iſtius iuſticiã ad dei cõparationẽ nõ eẽ iuſticiã. Quõ.n. ex pctis Hieruſalẽ Sodoma iuſtificat᷑: nõ quo ipſa ſit
iuſta: ſed quo maioribus delictis fiãt mĩora delicta:ita & hoĩem uniuerſa iuſticia nõ ẽ deo collata iuſticia. De
niq; Paulus ꝗ dixerat: quotquot ergo pfecti hoc ſapiamus: ĩ alio loco cofitet᷑ & clamitat: O ꝓfũdũ diuitiaꝶ ſa

piẽtiæ & ſcĩæ dei: ꝗᷓ ĩſcrutabilia ſũt iudicia eius: & in inueſtigabiles uiæ eius? Et alibi ex parte cognoſcimus: &
ex parte ꝓphetamus: & nũc ꝑ ſpeculũ uidemus in enygmate. Et ad romanos: miſer ego hõ: qs me liberabit de

corpe mortis huius Ex ꝗbus oĩbus edocemur: dei ſolius pfectã eẽ iuſticiã: ꝗ ſolẽ ſuũ oriri facit ſuꝑ iuſtos & in
iuſtos. dat pluuiã ſerotinã: & matutinã merẽtibus pariter & nõ merẽtibus ꝗ de uicis angulis & plateis inuitat
ad nuptias: & deĩtus quoſdã iã qᷓſi ſecuros expellit foras. Et ouẽ ꝗᷓ ad exẽplũ filii pœnitẽtis ipſa redire nõ pote
rat: uel nolebat: ꝗᷓrit. & ſuenit: & ĩuentã ſuis humeris reportat. multũ enĩ errando laborauerat. Vt aũt docea/
mur: ſctõs quoq; cadere poſſe ĩuidiã: & ſoli deo purã clæmẽtiaã dering filioꝶ Zebedei cõſideremus exẽplũ
ꝓ ꝗbus cũ mr mota pietatis affectu nimis grãdia poſtulaſſet: reliq decẽ diſcipuli ĩdignati ſũt. Et leſus aduo/
cãs eos dixit. Scitis ꝗqa pncipes gẽtiũ dñant eoꝶ. & ꝗ maiores ſũt: ptãtẽ exercẽt ĩ eis. Nõ ita erit ĩter uos:ſed qui
cũq; uoluerit ĩter uos maior eẽ: ſit ueſter mĩſter. & ꝗcũq; ur̃m uoluerit ĩter uos eẽ pᷣmus:ſit ueſter uus. Quõ
filius hoĩs nõ uenit mĩſtrari: ſed mĩſtrare & dare aſam ſuã redẽptionẽ ꝓ multis. Nulli piculoſũ: nulli uideat᷑
eẽ blaſſemũ:ꝙ & in apoſtolos ĩuidiæ malũ diximus potuiſſe ſubrepe: cũ etiã de ãgelis hoc dictũ putemus. Sy

dera ꝗppe nõ ſũt mũda ĩ cõſi pectu eius: & cõtra angelos ſuos puerſu d ĩtellexit.Et ĩ pſalmis dr:nõ iuſtificabi

tur ĩ cõſpectu eius oĩs uiuẽs. Nò ait nõ iuſtificabit᷑ oĩs hõ:ſed oĩs uiuẽs.i.nõ euãgeliſta:nõ apoſtolus:nõ pro
pheta. Ad maiora cõſcẽdo:nõ angeli:nõ throni:nõ dñationes: nõ ptãtes: cæteræq; uirtutes. Solus deus ẽ ĩ quo
ctm nõ cadit. Cætera cũ ſint liberi arbitrii: iuxta qd & hõ ad imaginẽ & ſimilitudinẽ dei factus ẽ:ĩ utrãq; par
tẽ poſſũt ſuã flectere uolũtatẽ. Quod ſi hac ſnĩa nõ adduceris: ſaltẽ illius auẽte parabolæ cõmouere:ĩ qua per
totũ diẽ oparii mittunt᷑ ad uineã: & ĩ pma hora uocant᷑ Adã: Abel: Seth. In tertia Noe.ĩ ſexta Abrahã. ĩ nona
Moyſes.ĩ undecima gẽtium populus:cui dr. Quid hic ſtatis tota die ocioſi? Et illi rũderũt: nemo nos cõduxit.
Quod aũt extrema hora ni ſit Saluatoris aduẽtus:teſtis ẽ Ioãnes apoſtolus dicẽs: Fres nouiſſima hora eſt. Et
eniĩ ſicut audiſtis ꝗa antixpᷣs uenit: nũc antixpᷣi multi facti ſũt: ꝓpter qd cognoſcimus: qa nouiſſima hora eſt
Si hæc diſplicet ĩterpᷣtatio:ſeqmur quocũq; duxeris.ita tũ ut eos ꝗq uocati ſũt pᷣmi: iuſtos eẽ fatearis.qd cũ ob⸗

tinuero: illud ĩferã. & quõ iuſti murmurauerũt aduerſũ patrẽfamilias dicẽtes:hi nouiſſimi uenerunt: & una

hora fecerũt: & æꝗᷓles illos nobis feciſti: q portauimus podus diei & æſtus. Vident᷑ qdẽ iuſte dicere: nõ æqualẽ
debere eẽ mercedẽ eius:qa pᷣma hora ad noctẽ uſq; ſudauerat: & eius ꝗquna hora ſit ĩ labore uerſatus. Sed ipᷣa
iuſticia hẽt ſe liuorẽ: cũ alterius ĩuideat fœlicitati. Deniq; & dns oculũ ĩ eis arguit ĩuidẽtẽ dicẽs: amice an ocu
lus tuus neꝗᷓ ẽ:qa ego bonus ſũ?: Vñ & ab apoſtolo ſolus iuſtus ſolus di ĩmortalis: non quo angeli iniuſti ſint
& mortales: ſed quo ipſe ſit ĩmortalis & iuſtus: cui collata uniuerſa iuſticia iniqtas ĩuenit᷑. Vt aũt in hac eadẽ
parabola quã nũc ꝓpoſuimus:iniuſticiã ĩtelligas cõductoꝶ: attẽde pauliſp:ꝗq pᷣma hora cõductus ẽ: plus me/
ret᷑ ab eo qhora tertia miſſus ẽ aduineã. rurſũ horæ tertiæ o parius ſextæ horæ opariũ antecedit. & ſextæ horæ

nonæ horæ uincit opariu. Quõ igit᷑ nouiſſimo oẽs ĩuidẽt: & eãdẽ ĩ ſe iuſticiã nõ reqrũt? Tu ꝗ hora nona cõdu
ctus es: cur ſuides ei q.xi.hora ẽ miſſus ĩ uineã?ẽ Quodcũq; rmideris: ꝗqᷓuis diuerſũ aſſerueris laborẽ: ut & pᷣmiũ

maius ĩ diuerſo labore merearis: eidẽ apud ſextũ ſniæ ſubiacebis. Et tu ꝗq hora ſexta cõductus es: nouiſſimo in
uides: cur tecũ denariũ. i. æqlẽ cõſequat ſalutẽ: licet ſalutis p labore diuerſa ſit gloria: eadẽ de te põt tertius di/
cere:& de tertio rurſũ pmus.ueꝶ ipſi inter ſe ob nõ æqualẽ laborẽ & uocationis ſi patia diuerſa æqualẽ pᷣmiũ li
benter accipiũt. In nouiſſimo tm opario. i. in gentiũ ſalute diſcordãt: & dno iniuriã faciũt: & ſuboĩbus para/
bolis arguunt inuidiæ. Nõ ambigo quin inculta tibi nræ paruitatis uideat᷑ oro.ſed ſæpe cauſatus ſũ expoli⸗/
ri nõ poſſe ſermonẽ: niſi quẽ ꝓppria manus limauerit. Itaq; ignoſce dolentibus oculis: ideſt ignoſce dictãti ma
xime cũ in eccleſiaſticis rebus nõ quærant᷑ uerba ſed ſẽſus: ideſt panibus ſit uita ſuſtẽtanda nõ ſiliquis.
Beati

tia
ſta
pe
tli
cnt
fu
len
S
bn

Nut u, .
nei C Beati Hieronymipᷣ ſbyteri ad Hedibiã epiſtola explicãs. vii.qᷓ ſtiones. LXX. (Prologus.
rrqut — „Gnota uultu fidei mihi ardore notiſſima es: & de extremis Galliæ finibus ĩ bethleemitico rure la
keinl 3. titãtẽ ad rĩidenduũ puocas de ſctãꝶ ꝗᷓ ſtiũculis ſcripturaꝶ: p hoĩem dei filiũ meũ Apodemiũcom
s l D A mẽtariolũ dirigẽs: ꝗᷓſi uero nõ hẽas ĩ tua puincia diſertos uiros & ĩ lege dei pfectos: niſi forte ex/
Rhin, -T perimentũ magis nii ꝗᷓ doctrinã flagitas: & uis ſcire quid de his quæ ab aluis audiſti: nos quoq;
r ntiamſus. Maiores tui Paterius atq; Delphirius: quoꝶ alter ante ꝗᷓ ego naſcerer: rhetoricã romæ docuit. al/
ühnek ter me iã adoleſcẽtulo oẽs Gallias proſa uerſuq; ſuo illuſtrauit ĩgenio: iã dormientes & taciti me iure reprehẽ
erams dunt ꝙ audeã ad ſtitpẽ generis ſui quippiã miſſitare. licet cõcedã eis eloquentiæ magnitudinẽ: & doctrinam
mralke ſoæculariũ litterarũ: merito ſubtrahã ſcientiã legis dei: quã nemo accipere poteſt: niſi ei data fuerit a patre lu/
elgn minũ:qui illuminat oẽm hoĩem uenientẽ in hunc mundũ:& ſtat medius credentiũ: qui in nomine eius fue/
eNie rint cõgregati. Vnde libere ꝓfiteor: nec dictũ ſuperbe pertimeſco: me ſcribere tibi nõ in doctis humanæ ſapiẽ .
önn tiæ uerbis quã deus deſtructurus eſt: ſed in uerbis fidei ſpiritalibus: ſpiritalia cõparantẽ. ut abyſſus ueteris te
utnr ſtamẽti inuocet abyſſũ euangelicã: in uoce cataractaꝶ: ideſt prophetarũ & apoſtolorũ ſuorum: & ueritas dñi
umun perueniat uſq; ad nubes. quibus mandatũ eſt:ne ſuper incredulũ iſrael imbrẽ pluerent: ſed ut rigarẽt arua gẽ
oihllt tiliũ: & torrentẽ ſpinaꝶ: ac mare mortuũ dulcorarent. Ora igitur ut uerus Heliſæus ſteriles in me & mortuas
ſlicabe aquas uiuificet: & apoſtolorũ ſale quibus dixerat: uos eſtis ſal terræ. meũ munuſculũ condiat: quia omne ſa
uitigt crificiũ: quod abſq;ʒ ſale eſt: dno no offertur. Nec fulgore ſæcularis eloquẽtiæ delecteris: quẽ uidit leſus quaſi
annu fulgur cadentem de cælo. ſed potius eũ reſpice qui nõ habet decorẽ: nec faciẽ: homo in plagis poſitus: & ſciens
ebu⸗ ferre infirmitatẽ: & quicquid ad ꝓpoſita reſpõdero: ſcias me nõ cõfidentia reſpõdiſſe ſermonis: ſed eius fide:
E uipollictuscſt Apetiostui: Acpoiblebeillll.
zin ¶ Pr a quæſtionis ſolutio: quomodo quis poſſit F perfectus: & quomodo uiuere debeat uidua ſine liberis
itintr i Nterrogas:quomodo pfectus eẽ quis poſſit: & quomodo uiuere debeat uidua: quæ ſine liberis

derelicta eſt. hoc idẽ in euãgelio legis doctor interrogat. Magiſter quid faciẽs: uitã æternã poſſi/
gdebo: Cui reſpondit dũs. mandata noſti. Dicit ille. Quæ? Ieſus autẽ dixit nõ homicidiũ facies:
iill 55 lteriũ: nõ furtũ:nõ falſũ dices teſtimoniũ. Honora patrẽ & matrẽ: & diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipſum.
G& illo dicẽte: hæcoĩa feci: ds intulit. Vnũ tibi deeſt. Si uis eſſe perfectus: uade & uende oĩa quæ habes: & da
L paupibus: & ueni ſequere me. Itaq; & ego tibi dñi noſtri reſpõdebo ſermonibus. Si uis eſſe perfectus & tolle

8 eihl
8 adlo/

4 5 re crucẽ tuã: & ſequi dũm ſ. aluatorẽ: & imitari Petrũ dicentẽ: ecce nos dimiſimus oĩa & ſecuti ſumus te: uade
in & uende oĩa quæ habes: & da pauperibus: & ſequere ſaluatorẽ. Nõ dixit da filiis: da fratribus da propin quis.
. quos etiã ſi haberes: iure iis dñs pᷣferretur: ſed da pauperibus. ĩmo da xpo: qui in pauperibus paſcitur. Qui cũ
neſ diues eſſet pro nobis pauper factus eſt. qui loquit in. xxxviii. pſalmo. Ego autẽ mendicus & pauper: & dns ſol
elqo licitus eſt pro me. Statĩq;.xl. pſalmi de eo exordiũ eſt. Beatus qui intelligit ſuper egenũ & pauperẽ. Intelligen

SPir tia opus eſt. ut poſt ĩtelligẽtiæ beatitudinẽ ſciat᷑ quid ſit egenus & paup. Nõ utiq; ille qui mẽdicitate & ſqual

nafi lore coopertus eſt: & tamẽ nõ recedit a uitiis: ſed de quibus apoſtolus loquit᷑. Tmut pauperũ memores eſſe/
noru mus. ob quoꝶ refrigeria laborabant Paulus & Barnabas in eccleſus gentiũ. ut collectæ fierẽt per primã ſabba/
ti: & hãc ipſã oblationẽ nõ per alios: ſed per ſe deferre feſtinant iis qui ſuas pro Apo amiſere ſubſtantias: qui
AEr

perſecutiones paſſi ſũt: qui dixerũt patri ſuo: & matri: uxoribus: & liberis no nouimus uos. Hi ĩpleuerunt uo
onch luntatẽ pris: & audierũt dicẽtẽ dũm ſaluatorẽ. Mater mea & fratres mei hi ſũt: qui faciũt uolũtatẽ patris mei.

lcio⸗ Et hocdicimus: nõ quo in pauperes iudæos: ſiue gentiles: & omnino cuiuſſibet gẽtis ſint pauperes: prohibea/
Kun mus faciendã elemoſynã. ſed quo chriſtianos & credẽtes pauperes incredulis pferamus. Et ĩter ipſos chriſtia
gul nos ſit multa diuerſitas: utrũ peccator an ſanctus ſit. Vnde & apoſtolus paſſiuã in omnes miſericordiã pro/
elliin beans: infert. Maxime in domeſticos fidei. Domeſticus fidei eſt: qui eadẽ tibi religioneconiungit᷑.quẽ a cõſor
noau tio fraternitatis peccata nõ ſeparant. Quod ſi de inimicis quoq; nobis præcipit᷑. ut ſi eſurierint demus eis ci/
ſäiln bum. ſi ſitierint demus eis potũ: ꝙ hæc faciẽtes cõgerimus carbones ſuper caput eorũ: quãto magis de his qui
greni nõ ſũt inimici: & qui xpiani ſũt: atq; ſancti/ Neq; uero hoc quod dicit᷑: hoc eni faciẽs carbones ignis cõgrega/
losne bis ſuper caput eius: in malã partẽ accipiendũ eſt: ſed in bonã. Quãdo enĩ inimicis niis pᷣbemus bñnficia:mali
teborr tiã eoꝶ nr̃a bonitate ſupamus: & mollimus duritiã: iratũq; aium ad mollitiẽ & beniuolentiã flectimus. atq;
nllicl ita cõgregamus carbones ſup capita eoꝶ: de qꝗbus ſcriptũ eſt. Sagittæ potẽtis acutæ: cũ carbonibus deſolatori
Apnnn is. Vt quõ de altari a ſeraphin carbo ſublatus ꝓphetæ labia purgauit: ita & inimicoꝶ nr̃oꝶ peccata purgent᷑: &
linon uindicamus in bono malũ. & bñdicamus maledicẽtibus. & imitemur pr̃em: qui ſolẽ ſuũoriri facit ſup bonos
nisd⸗ & malos: & pluit ſuꝑ iuſtos & iniuſtos. Igit᷑ & tu qui paucos habes filios: plurimos fac tibi amicos: de iniquo
zmül mãmona: qui te recpiãt in æterna tabernacula. Pulchre dixit de iniquo. Oẽs enĩ diuitiæ de iniqtate deſcẽdũt
bpen/ & niſi alter pdiderit:alter nõ põt ĩuenire. Vñ & illa uulgata ſnia mihi uidet᷑ eſſe ueriſſima. Diues aũt iniquus:
apol aut iniq hæres. Quod cũ legis doctor audiſſet: & ferre nõ poſſet: qa habebat diuitias multas: cõuerſus dis ad
tiunm diſcipulos ſuos ait. Quã difficile qui diuites ſũt ĩtrare poſſũt ĩ regna cæloꝶ. nõ dixit ĩpoſſibile: ſed difficile. li
cet exẽplũ poſuerit ĩpoſſibilitatis: facilius eſtcamelũ per foramẽ acus trãſire: ꝗᷓ diuitẽ ĩtrare in regnũ dei. Hoc
gen pv. .cxlv. *

aũt nõ tã difficile ẽ: qᷓ ĩpoſſibile. N unꝗᷓ enĩ fieri põt utcamelus trãſeat p foramẽ acus. Nunꝗᷓ igit᷑ diues ĩtrare 8
poterit regna cæloꝶ. Sed camelus tortuoſus & curuus ẽ: & graui ſarcina p̃grauat᷑. Et nos ergo qn prauas ĩgre/
dimur ſemitas: & rectã uiã dimittimus: & oneramur mũdi diuitiis: ſiue põdere delictoꝶ regnũ dei ĩgredi nõ
ualemus. Quod ſi deponamus grauiſſimã ſarcinã: & aſſumamus nobis pẽnas colũbæ: uolabimus & requie-
ſcemus: & dicer de nobis. Si dormiatis ĩter medios cleros pẽnæ colũbæ deargẽtatæ: & poſteriora dorſi eius in
pallore auri. Dorſũ noſtrũ quod primũ informe erat: & graui ſarcina p̃ᷣmebatur: habeat nitorẽ auri:qu od in/
terpretat᷑ in ſenſu: & alas deargentatas: quæ ĩtelligunt eloquia ſcripturaꝶ: regnũ dei ĩ trare poterimus. Dicũt
apoſtoli ſe oĩa quæ ſua fuerãt dimiſiſſe: & mercedẽ pro hac uirtute audacter expoſcũt. Quibus reſpõdit dus.
Ois qui relinquit domũ aut fratres aut ſorores aut patrẽ aut matrẽ autuxorẽ aut filios aut agros ꝓpter nomẽ
meũ: centuplũ accipiet: & uita æternã poſſidebit. O quãta beatitudo pro paruis magna recipere:æterna pro
breuibus: pro morituris ſemp uiuẽtia: & habere dũm debitorẽ. Siqua autẽ uidua habet liberos: & maxime ſi
nobilis familiæ eſt: egentes filios nõ dimittat. ſed ex æqualitate: ut meminerit primuũ aĩæ ſuæ: & ipſã putet eẽ
de filiis: & partiat potius cũ liberis ꝗᷓoĩa filiis derelinquat. Immo Apm liberoꝶ ſuoꝶ faciat cohæredẽ. Reſi pë
debis: difficile eſt: duꝶ eſt: & cõtra naturã. Sed dũm audies tibi reſpondentẽ. Qui põt capere capiat. Et ſi uis
eſſe pfecta: nõ tibi iugũ neceſſitatis ĩponit. ſed ptãti tuæ libeꝶ concedit arbitriũ. Vis eſſe perfecta:& in primo

ſtare faſtigio dignitatis: fac quod fecerũt apoſtoli: uẽde oĩa quæ habes:& da pauperibus: & ſequere ſaluato/ ar
rẽ. & nudã ſolãq; crucẽ nuda ſequaris & ſola. Non uis eſſe perfecta: ſed & ſecundũ uis gradũ tenere uirtutis: l
dimitte oĩa quæcũq; habes. da filiis: da propinquis: nemo te reprehendit: ſi feriora ſecteris: dũmodo illã ſci / lel
as tibi iure platam: quæ elegerit prima. Dicis:hoc apoſtoloꝶ eſt & uiroꝶ. mulierẽ aũt nobilẽ nõ poſſe oĩſa uen no
dere: quæ multis adiumentis uitæ eius ĩdigeat. Audi igitur apoſtolũ commonentẽ. Non ut aliis refrigerium: ſe
uobis aũt tribulatio. ſed ex æqualitate: ueſtra abundantia illoꝶ ſuſtentet inopiã. ut & illoꝶ abundantia ue/ a⸗
ſtræ inopiæ ſit ſupplementũ. Vnde inquit dns. Qui habet duas tunicas: det alterã non habenti Quid ſi ſcy⸗ OJ”MBM!
thiæ frigora ſint: & alpinæ niues: quæ nõduabus & tribus tunicis: ſed uix pecudũ pellibus repellunt᷑? Quic/ 1e
quid ergo corpori noſtro ſufficere põt: & humanæ ſuccurrere ĩbecillitati:quos nudos natura pfudit:hæcuna n
appellanda eſt tunica. & quicquid in præſẽtibus alimentis neceſſariũ eſt: hoc unius diei uictus appellat᷑. Vn d9
de præceptũ eſt. Necogitetis de craſtino: hoc eſt de futuro tempore. Et apoſtolus habentes in quit uictũ & ue 4
ſtitũ: his contenti fimus. Si plus habes:ꝗᷓ tibi ad uictũ ueſtitũq; neceſſariũ eſt: illud eroga: & in illo debitricẽ .
eſſe te noueris. Ananias & Saphyra apoſtoli meruere ſnĩam: quia ſua timide reſeruarũt. Ergo ne inqes puni
endus eſt: qui ſua nõ dederit? Minime puniti ſũt quia mẽtiri uoluerũt ſpũi ſãcto: & reſeruãtes neceſſaria ui/
ctui ſi uo: quaſupfecte ſæculo renunciantes: uanaꝗ gloriã ſectabantur. Alioquin licet libere uel dare uel nõ dare ſ
Quanꝗᷓ ei qui cupiat eſſe ꝑfectus:pns paupertas futuris diuitiis cõpenſanda ſit. Quomodo aũt uidua uiuere
debeat: breui ſermone apoſtolus cõprehendit dicẽs. Vidua quæ in delitiis eſtuiuẽs: mortua eſt. & nos in duo/ 4
bus libellis: quos ad Furiã & Saluinã ſcripſimus: plenius dictũ putamus. .
Quõ accipiẽdũ ſit illud ſaluatoris apud Matthæu. Dicã aũt uobis nõ bibã amodo de hoc genimie uitis uſq
in diẽ illu quo bibã illud nouũ uobiſcũ in regno patris mei. L LXXII.. S
. Xhoc loco quidã mille annoꝶ fabulã ſtruunt:in quibus Xpᷣm regnaturũ corporaliter eſſe conten/

dunt: & bibituꝶ uinum quod exillo tempore uſq; ad cõſumationẽ mundi nõ biberit. Nos autem
audiamus panem quem fregit dns: deditq; diſcipulis: eſſe corpus domini ſaluatoris ipſo dicẽte ad
eos. Accipite & comedite. Hoc eſt corpus meũ: & calicẽ illũ eſſe: de quo iteꝶ locutus eſt. Bibite ex hoc omnes.

Hiceſt enĩ ſanguis meus noui teſtamẽti: qui pro multis effundet᷑ in remiſſionẽ peccatoꝶ. Iſte eſt calixde quo
in ꝓpheta legimus. Calicẽ ſalutaris accipiã: & nomẽ dni inuocabo. Et alibi. Calix tuus inebriãs ꝗᷓ pclarus eſt. OUðUðͦðU?
Si enĩ panis qui de cælo deſcẽdit: corpus eſt dñi:& uinũ qddiſcipulis dedit: ſanguis illius eſt noui teſtamẽti: l
qui effuſus eſtin remiſſionẽ pctõꝶ. Iudaicas fabulas repellamus: & aſcẽdamus cũ dũo cœnaculũ magnũ: ſtaa
tũ atq; munda datũ:& accipiamus ab eo ſurſuũ calicẽ noui teſtamẽti. Ibiq; cũ eo paſcha celebrantes ĩebriemur
ab eo uino ſobrietatis. Nõ enĩ eſt regnũ dei cibus & potus: ſed iuſticia & gaudium: & paxin ſpᷣu ſancto. Nec 1
Moyſes dedit nobis panẽ ueꝶ: ſed Inñs Ieſus ipſe cõuiuia & cõuiuiũ:ipſe comedens & qui comedit᷑: illius bibi/
mus ſanguinẽ: & ſine ipſo potare nõ poſſumus:& quotidie in ſacrificiis eius de genimine uitis ueræ: & uineæ
Sorech: quæ ĩterpretat᷑ electa: rubentia muſta calcamus: & nouũ exiis uinũ bibimus in regno patris:nequaꝗᷓ .

in uetuſtate litteræ: ſed in nouitate ſpiritus cantãtes canticũ nouũ: quod nemo poteſt cãtare niſi in regno ec/ SM
cleſiæ: quod regnũ patris eſt. Hũc panẽ & lIacob patriarcha comedere cupiebat dicẽs. Si fuerit dñs deus mecũ
& dederit mihi panẽ ad ueſcendũ: & ueſtimentũ ad operiendũ. Quotquot enĩ in Apᷣo baptizamur: Apᷣm in/
duimus: & panẽ comedimus angeloꝶ: & audimus dũm prædicantẽ. Meus cibus eſt ut faciã uolũtatẽ eius qui
me miſit: & impleã opus eius. Faciamus igit᷑ uoluntatẽ eius: qui miſit nos: & ĩpleamus opus eius: & Aps no⸗
biſcu bibet in regno eccleſiæ ſanguinem ſuũ. ——--——
Quæ cauſaſit: ut in reſurrectione dñi & apparitione euãgeliſtæ diuerſa narrau erint LXXIII.
Naquibus primũ quæris: cur Matthæus dixerit: ueſpere ſabbati illuceſcente in una ſabbati dũm ſur

reyxiſſe: & Marcus mane reſurrectionẽ eius factam eſſe cõmemoret:ita ſcribẽs. Cũ autẽ reſurrexiſſet
una

dins
brun una ſabbati: mane apparuit Mariæ magdalenæ: de qua eiecerat ſeptẽ dæmonia: & illa abiẽs nũciauit iis qcũ
eiſgeclt eo fuerã t: lugẽtibus & flẽtibus. Illiq; audiẽtes ꝙ uiueret: & ꝙ uidiſſet eũ crediderũt. Huius ꝗſtiõis duplex ſo/
ette lutio eſt. Aut enĩ nõ recipimus Marci teſtimoniũ: qd in raris fert euangeliis: Oibus graciæ libris pene hoc ca
Rllaiu pitulũ in fine nõ habẽtibus: pᷣſerti cũ diuerſa atq; cõtraria euãgeliſtis cæteris narrare uideat᷑ tlaut hoc reſpõdẽ/
ntoli dũ: qd uterq; uerũ dixerit. Mtthæus qũ dũs ſurrexerit ueſpe ſabbati. Marcus aũt qñ eũ uiderit Maria mag/

inui dalenæ: ideſt mane pᷣma ſabbati. Ita enĩ diſtiguẽdũ eſt. Cũ aũt reſurrexiſſet: & parũper ſpiritu coartato: infe

älti⸗ rendũ: prima ſabbati mane apparuit Mariæ magdalenæ: ideſt ut queſpere . abbati: iuxta Matthæum reſurre
Dperdn xerat: mane prima ſabbati: iuxta Marcũ apparuerit Mariæ magdalenæ. qd quidẽ & Ioãnes euãgeliſta ſigni/
um ficat mane: eum alterius diei uiſum eſſe demõſtrans. .ð
Annin 0 Quomõ iuxta Matthæũ ueſpere ſabbati Maria magdalenæ uidit dim reſurgentẽ: & loannes euangeliſta
bli Putta e N refert eam mane una ſabbati iuxta ſepulchrũ flere. = S .⸗LXXIIII.
EAH . Na ſabbati dies dnica ĩtelligẽda eſt: qa oĩs hebdomada in ſabbatũ & ĩprimã & ſecũdã & tertiã
⸗„ . & quartã & qntã & ſexta ſabbati diuidit᷑: qu ethnici idolon: & elemẽtoꝶ noĩbus appellãt. De
*Kl NDN mic; & apoſtolus collecta pecuniæ: quæ indigẽtibus pparabart in una ſabbati pcepit cõgregan/
tl Pimn dQdã: Nec putãdũ eſt Matthæũ & Ioãnẽ diuerſa ſenſiſſe: ſed unũ atq; idẽ tẽpus media noctis ſcilicet & gallorũ
e lun .Kr cantus uerlis appellaſſe nomĩbus. Matthæus enĩ ſcribit ueſpe ſabbati: ideſt ſero nõ ĩcipiẽte nocte: ſed iam
Aud ꝓfuda & magna ex parte trãſacta apparuiſſe dĩm Mariæ magdalenæ: & apparuiſſe ueſꝑe ſabbati illuceſcen
oi⸗ liin te ĩ pᷣma ſabbati: ſeipſũ ĩterpᷣtãs: qd dixiſſet ueſpe ſabbati: ideſt appropiĩquãte iã luce ſeꝗntis diei. Et Ioannẽ
olenl len nõ abſolute dixiſſe. Vna aũt ſabbati uenit Maria magdalenæ mane ad ſepulchrũ: ſed addidiſſe: cũ adhuc eſ/
Nfinun ſent tenebræ. Eiuſdẽigit᷑ atq; unius tẽporis: ideſt mediæ noctis atq; galloꝶ cãtus alterũ finẽ: alteꝶ dixiſſe pri/
Mniu cipiũ. Mihiq; uider᷑ euãgeliſtã Matthæũ ꝗq euãgeliũ hebraico ſᷣmone cõſcripſit: nõ tã ueſpe dixiſſe ꝗᷓ ſero. &
Qulliſg⸗ eũ qui ĩterpᷣtatus eſt ambiguitate deceptũ: nõ ſero ĩterpᷣtatũ eſſe: ſed ueſpere.ꝗqᷓ cõſuetudo humani ſermõis
une Qun⸗ teneat ſero non ueſperũ ſignificare: ſed tarde. Solemus eniĩ dicere ſero ueniſti. i. tarde,. & quæ facere an debue
rüurun ras: fac ſaltẽ ſero. i. tarde. Sin aũt illud obiicit᷑: quõ eadẽ Maria quæ pus uiderat dũm reſurgẽtẽ: poſtea ad ſe/
pelut pulchrũ eius flere referat᷑: hoc dicẽdũ ẽ: ꝙ & ſola & cũ altera ſiue cũ aliis mulieribus memor bnficioꝶ quæ ĩ ſe
tuictüc diñs cõtulerat:ad ſepulch& eius freᷓnter cucurrerit. & nũc adorauerit quẽ uidebat: nũc fleuerit quẽ ꝗᷓrebat ab
lockhint ſentẽ. Licet ꝗqdã duas Marias Magdalenas de eodẽ uico Magdalo fuiſſe cõtẽdãt. & alterã eẽ quæ ĩ Matthæo
ingeseii tfji uiderit reſurgẽtẽ: alterã quæ ĩ Ioãne eũ ꝗrebat abſẽtẽ. Quatuor aũt fuiſſe Marias ĩ euãgeliis legimus.unã
eſſamni mr̃em dñi Saluatoris. alterã mr̃terã eius: quæ appellata eſt Maria Cleophæ. tertiã Mariã mr̃em lacobi & Io/
elnon⸗ ſeph. qᷓrtã Mariã Magdalenã. Licet alii matrẽ lacobi & loſeph mr̃terã fuiſſe cõtẽdãt. nõnulli ut ſe liberent ꝗᷓ
Auauuer ſtiõe ĩ Marco uolũt unã eſſe de Mariis: ſed nõ additũ cognomẽ Magdalenæ: & ex ſupfluo ſcriptorũ ĩoleuiſſe
osincvo⸗ uitio: qd pmũ euãgeliſta nõ ſcripſerit. Nobis aũt ſimplex uidet᷑ & apta rinſio: ſãctas fœmiĩas xpᷣi abſentiã nõ
ferẽtes per totã noctẽ nõ ſemel: nõ bis: ſed crebro ad ſepulchrũ dñi cucurriſſe: pᷣſertĩ cũ terræmotus: & ſaxa di
unͤllg rupta: & ſol fugiens: & reꝶ natura turbata: & qd; his maius eſt: deſideriũ Saluatoris ſõnũ rupit feminaꝶ.
ormsius Matthæu Maria magdalenæ ueſpe ſabbati aduoluta ſit pedibus Saluatonis: cũ 'm Ioãnẽ
conten⸗ audierit a dño: Noli me tãgere: necdũ enĩ aſcẽdi ad patrẽ meu. C. LXXNNVNY. W
gaurn Væ prius uiderat dũm reſurgẽtẽ cũ altera Maria: & eius pedibus fuerit aduoluta: poſtea reuerſa
Uirn P noctẽ (omi enĩ ob deſideriũ eius manere non poterat)uenit ad ſepulchꝶ: u lapidẽ cũ quo
awe monumẽtũ fuerat clauſi ũ uidiſſet ablatũ: cucurrit ad Simonẽ Petꝶ & ad alteꝶ diſcipulu: quẽ le
D — ſus amabat plurimũ: & dixit eis. Tulerũt dũm de monumẽto: & neſcio ubi poſuerũt eũ. Error
nsed. mulſieris cũ pietate ſociatus ẽ. Pietas in eo erat: qcl. deſiderabat eũ: cuius nouerat maieſtatẽ. Error ĩ eo dice
dmt ba.at: Iulerũt dũm de monumẽto: &c. Deniq; cũ Petrus & Ioãnes ĩtroeũtes ſ. epulchrũ uidiſſent litheamia ſe
ln parata: & ſudariũ quo caput dni fuerat inuolutũ ſeorſũ poſitũ: & reſurrexiſſe crederẽt. cuius corpus nõ inue
r nerãt ĩ ſepulchro: Maria ſtabat ad monumẽtũ foris plorãs. Cũq; ſe ĩclinaſſet uidit duos ãgelos ĩ albis ſeden/
an tes ĩ loco monumẽti ad caput & pedes: ubi poſitũ fuerat corpus leſu: ut ſub tãta cuſtodiæ dignitate nõ crede
cto.

ret ab hoĩbus potuiſſe furari:q a miſtris agelis Fuabat᷑. Dicũtq; ei ãgeli quos cernebat. Mulier ꝗd ploras:Se
ius bo cũdũ illud qd dñs loꝗᷓbat᷑ad matrẽ. Quid mihi & tibiẽ mulier? Nõdũ uenit hora mea. ut ex eo qd appella/

ukde uerũt mulierẽ: arguerẽt fruſtra plorãtẽ: & dicerẽt. Quid ploras? In tatũ aüt Maria magdalenæ obſtupefacta
negung torpuerat: & fidẽ maculis territa ꝗᷓſi ĩ caligine poſſidebat: ut ne angeloꝶ qdẽ pntiũ ſẽtiret aſpectũ: ſed mulie
egooe⸗ briter rnderet: & diceret. Ideo ploro: qa tulerũt diĩm meũ: & neſcio ubi poſuerunt eũ. O Maria ſi dm credis
s man . dũm tuũ: quom arbitraris ab hoĩbus ſublatũ? Neſcio inqt ubi poſuerũt eũ:quõ neſcis: quẽ paulo ante ado
Nhagn“ raſti? Cũq; uideret angelos: & quos cernebat ignoraret: ſtupore perterrita huc atq; illuc faciem circũferebat:
eiusͤgu nihil aliud uidere deſiderans. Conuerſaq; retro uidit Ieſum ſtantem: & neſciebat quia ieſus erat. non ꝙ iuxta
N manichæũ & alios hæreticos formam dominus uultũq; mutaſſet: ut pro uoluntate diuerſus ac uarius uide/
retur. ſed ꝙ Maria ſtupefacta miraculo hortulanũ putaret: quem tanto ſtudio requirebat. Ita & dominus
iiſdem uerbis quibus & angeli loquitur ad eam. mulier quid ploras ? addiditq; de ſuo quem quæris?At illa re
i ſpondens.domine ſi tu ſuſtuliſti eum: dicito mihi ubi poſuiſti eum: & ego eum tollam. Hic dominũ non de
nule H .cxlvi.

Una

cõfeſſione ueræ fidei ſaluatorẽ uocat:ſed humilitate & timore hortulano arbitrat᷑ ablatũ: & ignorãs imbecil
litatẽ fœæmineã: tantaꝶ ſe uiriũ repromittit: & credit ut corpus uiri & perfectæ ætatis: quod ut cætera taceam
centũ libris myrrhæ circũlitum erat: æſtimaret ab una & pauida muliere poſſe portari. Cũq; Ieſus appellaſ/
ſet eam: atq; dixiſſet: Maria: ut quẽ facie nõ agnoſcebat: uoce ĩtelligeret: illa in errore perſiſtẽs: nequaꝗᷓ domi
nũ ſed Rabbi: ideſt magiſtrũ uocat: & uide quãta turbatio quẽ hortulanũ putans dominũ nũcupauerit: dei
filiũ reſurgẽtẽ magiſtrũ uocat. Itaq; ad eã quæ quærebat uiuẽtem cũ mortuis: quæ errore fœmineo & imbe/
cillitate muliebri hucillucq; currebat: & corpus quærebat occiſi. cuius pedes uiuẽtis tenuerat: loquit᷑ dũs: &
dicit. Noli me tãgere: nõdum enĩ aſcẽdi ad patrẽ meum:& eſt ſenſus: quẽ mortuũ quæris:uiuentẽ tãgere nõ
mereris. Si me necdũ putas aſcẽdiſſe ad patrẽ: ſed hominũ fraude ſublatũ: meo tactu indigna es. Hoc aute
dicebat: non ut ſtudiũ quærẽtis obtũderet: ſ. ed ut diſpẽſationem carnis aſſumptæ in diuinitatis gloriã ſciret
eſſe mutatã. Et nequaꝗ corporaliter uellet eſſe cũ domino: quẽ ſpiritaliter credere deberet regnare cũ patre.
Vnde & apoſtoli maioris fidei ſũt: qui abſq; angeloꝶ uiſu abſq; ipſius ſaluatoris aſpectu: poſtꝗᷓ corpus eius
in monumẽto nõ reppererãt: crediderũt eum ab inferis ſurrexiſſe. Ali putãt primũ eſſe quod a Ioãne narra/
tum eſt: ueniſſe Mariã magdalenæ ad ſepulchrũ: & uidiſſe reuolutũ lapidem a monumẽto: & poſtea regreſ
ſam cum apoſtolis Petro & Ioãne: ſolam ad monumẽtũ remiſiſſe: & iccirco adhucincredulã a domino fuiſ
ſe correptã reuerſãq; domũ:rurſum ad ſepulchrũ ueniſſe cum Maria: & ab angelo monitã: exeuntẽq; de mo
numẽto adoraſſe dominũ: & tenuiſſe pedes eius: quãdo ab eo pariter audierũt: auete. & illæ acceſſerunt: & te
nuerũt pedes eius: & adorauerũt eum. Quæ in tantũ profecerunt: ut mittantur ad apoſtolos: & audiant pri
mũ: nolite timere. Secũdo ite nũciate fratribus meis: ut eant in galilæã: ibi me uidebut.
¶ Quomodo cuſtodiente militum turba Petrus & Ioannes libere ingreſſi ſunt ſepulchrum nullo prohiben
cuſtodhauu TvI.
Ac uidelicet cauſa: quia ueſpere ſabbati quæ luceſcebat in prima ſabbati: uenit Maria magda/
lenæ & altera Maria uidere ſepulchrũ. Et ecce terræmotus factus ẽ magnus. Angelus quoq; do/
Mmini deſcẽdit de cælo: & accedẽs reuoluit lapidẽ: & ſedebat ſuper eum: eratq; aſpectus eius ſicut
fulgur:& ueſtimẽtũ illius ſicut nix. Præ timore autẽ eius perterriti ſũt cuſtodes: & facti ſũt uelut mortui. Igi
tur qui fuerãt tãto timore perterriti:ut putarent᷑ mortui: aut dimiſiſſe ſepulchrũ: & fugiſſe credẽdi ſũt: aut
ita & corpore & anima obtorpuiſſe: ut nõ dicam uiros: ſed ne mulierculas quidẽ ſepulchrũ intrate cupientes
auderẽt prohibere. Magnus enĩ timor eos exterruerat: uidẽtes lapidẽ reuolutũ: & terræmotũ factũ: nõ exmo
re ſolito: ſed tam magnũ qui cuncta cõcuteret: & euerſionẽ terræ funditus minaret᷑. Angelũ quoq; deſcẽdiſ
ſe de cælo tam claro uultu: non ut lampadẽ humano lumine arte ſuccẽſam: ſed fulgur imitaret᷑ cæli: quo illu
ſtrantur oĩa. unde & in tenebris uidere potuerũt. Itaq; libere introeunt: uiderat enĩ Maria magdalenæ: quæ
eis nũciauerat lapidẽ reuolutũ: & corpus domini de monumẽto eſſe ſublatũ. Angelũ autẽ nõ putemus iccir/
co ueniſſe: ut aperiret ſepulchrũ dno regẽti: & reuolueret lapidẽ: ſed poſtꝗᷓ dominus reſurrexit hora qua ipſe
uoluit: & quæ nulli mortaliũ cognita eſt: indicaſſe qd factũ eſt. Et ſepulchrũ uacuũ reuolutiõe lapidis: & ſui
oſtẽdiſſe pᷣſentia: que oĩa uidebant᷑ ſplẽdore faciei ipſius & horrorẽ tenebraꝶ fulgoris claritate uincete.
C Quomodo Mlatthæus & Marcus ſcribant apoſtolis mãdatũ per mulieres: ut irent in galilæà dominũ reui
ſuri:cu Lucas & Ioannes hieroſolymis ab illis uiſũeſſe perhibeant. (.LXXVII.
Liud eſt undecim ſe offerre diſcipulis: qui propter metũ iudæorũ abſcõditi erant quãdo ad eos
1 clauſis ingreſſus eſt ianuis. Et putantibus ꝙ uideret᷑ in ſpiritu: manus & latus obtulit clauis &

lancea uulneratũ. Aliud quãdo ᷣm Lucam præbuit ſe eis in multis argumẽtis per dies. xl. appa
Æparens eis: & loquens de regno dei. Et cõueſcens præcepit eis ab hieroſolymis ne diſcederẽt. Inal
„ Jero en provonſolatione mentiũ uidebat᷑: & uidebatur breuiter: rurſũq; ex oculis tollebatur. In altero autẽ
1. tanta familiaritas erat & perſeuerãtia: ut cum eis pariter ueſceret᷑. Vnde & Paulus apoſtolus refert eum qui/
dgentis ſimul apparuiſſe diſcipulis. Et in Ioãne legimus: ꝙ; piſcãtibus apoſtolis in littore ſteterit: & partẽ aſſi
iſcis fauũq; comederit: quæ ueræ reſurrectiõis ĩdicia ſũt. In hieruſalẽ autẽ nihil hoꝶ feciſſe narraer.
Quid clamor & ueli petrarũq; diſciſſio & reſurrectio mortuoꝶ ſignificẽt: quæ facta ſunt in emiſſione ſpi
ritus Saluatoris. O. LXXVII.
Vid ſignificet quod in euãgeliſta Matthæo ſcriptũ eſt: Ieſus autem clamãs uoce magna emiſit
ſpiritũ: & uelum tẽpli ſciſſum eſt in duas partes a ſũmo uſq; deorſũ: & terra mota eſt: & petræ
ſciſſæ ſunt: & monumẽta aperta ſunt: & multa corpora ſanctoꝶ qui dormierant ſurrexerũt. Et
. exeũtes de monumẽtis poſt reſurrectionẽ eius uenerũt in ſãctã ciuitatẽ: & apparuerũt multis.
Et de hoc ldeo in iſdẽ Matthæi cõmẽtariis diſſeruimus. Primũq; dicẽdũ ꝙ diuinæ potentiæ iudiciũ ſit: pone
re aiam quãdo uoluerit: & rurſũ acci pere eam. Deniq; Cẽturio uidẽs eũ dixiſſe ad prf̃em. In manus tuas cõmẽ
do ſpiritũ meũ: & ſtati ſpiritũ dimiſiſſe: cõmotus ſigni magnitudine ait. Vere dei filius erat iſte. Velũ quoq;
tẽpli ſciſſũ eſt in duas partes: ut cõpleret᷑ illud qd refert Ioſephus:p̃ſides tẽpli dixiſſe uirtutes. tranſeamus ex
his ſedibus. In euãgelio aũt quod hebraicis litteris ſcri ptũ eſt:legimus nõ uelũ tẽpli ſciſſũ: ſed ſi uplimiĩare tẽ/
pli miræ magnitudinis corruiſſe. Terra inꝗt mota eſt: pẽdẽtẽ dnm ſuũ ferre nõ ſuſtinẽs: petræ ſciſſæ ſunt:

„.

—

utit
tect
ciun
lepl
gein
ſü
leit
can
let
gan

vtoi
4s

ſitn

lüs
cob
ſs
guo
tuut
ſtehn
ſupe
nqn
cuet

ſeeil

deſt
eni
tas

tas

al

ſpi

ſpi
Pn

N

a⸗
ſel
bi

⸗

iet

mbel
taerm
Pelll⸗
ldon
etlede
Limbe,
is
Peteno
eute
niͤſaiet
üparr
Puseis
lenatta,
enreprel
unokul
Iceno

unt Ate

dunn

nden

magl
voc
usſicut
uil
ſüta
piints
öermo
leſcidl
Moilu
mqur
sicat⸗
u e⸗
Aſui
nüteui
I.
odeos
dauisd
Aappr
telnal
eroaut⸗
uumqbi

miil
lonehhi

nemiit
& pemn
erütht
mulos
ſitpon⸗
ascome
iigroqh
mbet
niunti
lulunt

ut indicarẽt duritiã iudæoꝶ: q p̃ᷣſentẽ dei filiũ ſtelligere noluerũt: &mnonumẽta apta ſũt ĩ ſignũ futuræ reſur

rectiõis: multaq; ſctõrũ corpora exeũtia de ſepulchris uenerũt ĩ ſãctã ciuitatẽ: & apparuerũt multis. Sancta
ciuitatẽ hieroſolyma debemus accipe ad diſtictionẽ oĩum ciuitatũ: ꝗᷓ tunc idolis uiebãt. In hac eni ſola fuit

tẽplũ: & unius dei cultus & uera religio. & nõ oĩbus apparuerũt: ſed multis: ꝗ reſurgẽtẽ dim ſuſceperũt. Deĩ
de iuxta anagogẽ dicẽdũẽ: ꝙ ĩclinante leſu: & emittẽte ſpm ſuũ uelũ ſciſſũ ſit ĩ duas partes a ſũmo uſq;ʒ deor

ſũ: & oĩa legis ſint reuelata myſteria. ut ꝗᷓ pus recõdita tenebant᷑: uniuerſis gẽtibus ꝓderent᷑. In duas aut par/
tes in uetus & nouũ teſtamẽtũ: & a ſũmo uſq; deorſũ ab initio mũdi qn hõ cõditus ẽ: & reliq ꝗᷓ fcã ĩ medio ſa/
cra narrat hiſtoria uſq; ad cõſũmationẽ mũdi. Et qrẽdũ quõ uelũ tẽpli ſciſſũ ſit exterius an ĩterius. mihiq; ui
det᷑ ĩ paſſiõe dni illud uelũ eẽ cõſciſſũ:qd ĩ tabernaculo & in tẽplo foris poſitũ fuerat: & appellabat exterius.

qa nũc exparte uidemus: & ex parte cognoſcimus. Cũ aũt uenerit qdᷣ pfectũ ẽ: tũc & uelũ ĩterius dirũpendu:

ut oĩa ꝗᷓ nũc nobis abſcõdita ſũt. domus dei ſacramẽta uideamus. qd ſignificẽt duo cherubin: ꝗd oraculũ:qd

uas aureũ:ĩ quo mãna recõditũ fuit. Nũc enĩ ꝑ ſpeculũ uidemus ĩ enygmate. & cũ hiſtoriæ nobis uelũ ſciſſũ
ſit: ut ĩgrediamur atriũ dei: tũ ſecreta eius & uniuerſa myſteria ꝗᷓ in cæleſti hieruſalẽ clauſa retinent᷑: ſcire non

poſſumus. Igit᷑ in paſſiõe dñi terra cõmotaẽ.iuxta illud qd ſcriptũẽ in Aggæo. Adhucego ſemel mouebo cæ
lũ & terrã. &ueniet deſideratus cũctis gẽtibus. ut ab oriẽte & occidẽte ueniãt: & recũbãt cũ Abrahã Iſaac & Ia
cob: & petræ ſciſſæ ſũt dura corda gẽtiliũ: ſiue petræ uniuerſa uaticinia ꝓphetaꝶ: ꝗq & ipᷣi a petra xpᷣi cũ apoſto
lis petræ uocabulũ ſuſcepunt. ut ꝗcqd ĩ eis duro legis uelamĩe claudebat: ſciſſũ pateret gẽtibus. Monumẽta
quoq; de ꝗbus ſcriptũẽ: uos eſtis ſepulchra extrĩſecus dealbata: ꝗ ĩtus plena ſũt oſſibus mortuoꝝꝶ: iõ ſũt ap/
ꝛut egrederent᷑ de his ꝗ p̃us ĩfidelitate mortui erãt: & cũ reſurgẽte xpᷣo atq; uiuẽte uiuerẽt:& ĩ grvcletenkczie
ſtẽ hieruſalẽ: & haberẽt municipatũ nequaqᷓ ĩ terra: ſed ĩ cælo. Moriẽteſq; cũ terreno Adã: reſurgerẽt cũ Adã
ſupcæleſti. Porro m lr̃am nulli uiolẽtũ eſſe uideat mortuo Saluatore appellari hieruſalẽ ſanctã ciuitxatẽ: cũ
uſq; ad deſtructionẽ eius ſemꝑ apoſtoli tẽplũĩ greſſi ſint: & ob ſcãdalũ eoꝶ ꝗ de iudæis crediderant: legis exer
cuerit cerimonias. In tãtũ aũt hieruſalẽ amauit dñs: ut fleret eã & plãgeret: & pẽdẽs ĩ cruce loqret᷑. Pater igno
ſce illis: qd enĩ faciũt neſciũt. Itaq; ĩpetrauit qd petierat. multaq; ſtati de iudæis milia crediderunt: & uſq; ad
ꝗdrageſimũſecũdũ ãnũ datũ ẽ ei tpᷣs pœnitẽtiæ. Poſt quos pſeuerãtibus illis ĩ blaſfemiã:egreſſi ſũt duo urſi
de ſiluis gẽtiũ romanoꝶ Veſpaſianus & Titus: & blaſfemãtes pueros aſcẽdẽte uero Heliſæo ĩ domũ dei(hoc
enĩ ĩterpᷣtat᷑ Bethel)uoce cõſona illudẽtes ĩterfecerũt: atq; lacerauerũt: & ex eo tpe hieruſalẽ nõ appellat᷑ ciui/
tas ſãcta: ſed & ſctitatẽ & p̃ſtinũ nomẽ amittens ſpiritaliter uocat᷑ Sodoma: & ægyptus: ut ædificer ꝓ ea ciui/

tas noua: quã flumiĩs ĩpetus lætificat: & de cuius medio egredit᷑ fõs: q totius orbis amaritudinẽ mitigauit: ut

miſabilis iſrael ruinas tẽpli nudatis plãgat lacertis: & ĩ xpo turba credẽtiũ noua quotidie uideat eccleſiæ tecta

coſurgere: & dicat: Syõ anguſtus mihi locus. ĩpleaturq; illud qd T Eſaia ſcriptũ ẽ: & erit ſepulchꝶ eius ĩclytũ.
uomodo Saluator ſᷣm Ioãnẽ inſufflauit ſpiritũ lanctũ in ſctõs apoſtolos: & m Lucã poſt aſcenſionẽ

ſe miſſurum repromittit. WS dl. LXXIX.
Vius ꝗᷓſtiõis pfacilis ſolutio ẽ: ſi docẽte apoſtolo Paulo ſpũs ſcti diuerſas gras nouerimu
bit᷑ enĩ ĩ pᷣma ad Corĩthios:diuiſiões donoꝶ ſũt: idẽ uero ſpũs:& diuiſiões miſterioꝶ ſũt:idẽ aũt
dũs: & diuiſiões opationũ ſũt: idẽ aũt deus: ꝗq opat᷑ oĩa in oĩbus. Vnicuiq; aũt dat᷑ manifeſtatio
ſpũs ad id qc expedit. A ii qdẽ dat᷑ ꝑ ſpm ſᷣmo ſapiæ: alii ᷣmo ſcientiæ ſᷣm eũdẽ ſpm: alii gra ſanitatũ in uno
ſpũ: alii fides ĩ eodẽ ſpũ: alii oꝑatio uirtutũ: alii ꝓphetia: alii diſcretio ſpirituũ: alii gña liguaꝶ: alii ĩterpᷣtatio
ſᷣmonũ. Hæc aũt oĩa opat᷑ unus atqʒ idẽ ſpũs: diuidens ſingulis ꝓut uult. Ergo dns ꝗ poſt reſurrectionẽ ſuã
iuxta Lucæ euãgeliũ dixerat. Ecce ego mittã ꝓmiſſionẽ pris mei ĩ uos.Vos aut ſedete ĩ ciuitate quoaduſq; in
duamiĩ uirtute exalto. & iuxta eũdẽ ĩ apoſtoloꝶ actibus ẽ locutus: pcepit eis ab hieroſolymis ne diſcederent:
ſed expectarẽt ꝓmiſſionẽ pr̃is: quã audiſtis inꝗt ꝑos meũ.qa Ioãnes qdẽ baptizauit aqua. Vos aũt baptiza/
bimini ſpũ ſctõ nõ poſt multos hos dies. Rurſũ ĩ fine euãgelii m Ioãnẽ. eo die quo reſurrexerat:ideſt die dni
ca:clauſis ianuis ad apoſtolos ĩtroiſſe narrat᷑: & dixiſſe eis ſecũdo paxuobis: & ĩtuliſſe. Sicut miſit me pater:
& ego mitto uos:& cũ hoc dixiſſet: ĩſufflauit: & dixit eis: accipite ſpm ſactũ: quoꝶ remifitis peccata: remittũ
tur eis: & quoꝶ retinueritis: retẽta erũt. Pria igit᷑ die reſurrectiõis acceperũt ſpũs ſcti gram:ꝗᷓ peccata dimitte/
rẽt: & baptizarẽt: & filios dei facerẽt: & ſpiritù adoptiõis credẽtibus largirent᷑: ipſo ſaluatore dicente. Quorũ
remiſeritis peccata remittent eis: & quoꝶ retinueritis: retẽta erunt. Die aut pẽtecoſtes eis amplius repromiſ/
ſũ eſt: ut baptizarent᷑ ſpũ ſctõ: & induerent uirtute ex alto: qua Chriſti euãgeliũ cũctis gẽtibus pᷣdicarent.iux
ta illud qd; in. lwvii. pſalmo legimus. Dñs dabit uerbũ euãgelizãtibus uirtute multa: ut haberẽt opationem
uirtutũ & gr̃am ſanitatũ: & pᷣdicaturi multis gẽtibus: acciperẽt gña liĩguaꝶ: ut iã tũc cognoſcerent᷑: ꝗ apoſto
lorũ ꝗqbus deberẽt gẽtibus nũciare. Deniq; apoſtolus Paulus ꝗ de hieruſalẽ uſq; ad Illyricuũ pᷣdicauit: & inde ꝑ
romã ad hiſpaniã ire feſtinat: gras agit deo: ꝙ cũctis apoſtolis uariis liguis loquat᷑. Qui en cũctis gẽtibus an
nuciaturus erat: multaꝶ lĩguaꝶ accepat gram. Quæ repromiſſio ſpũs ſcti die decĩa poſt aſcẽſionẽ ſaluatoris
expleta ẽ: Luca referẽte ꝗ ſcripſit. Duq; cõplerent᷑ dies pentecoſtes:erãt oẽs pariter ĩ eodẽ loco: & factus ẽ repẽ
te de cælo ſonus. tanꝗᷓ adueniẽtis ſpũs uehemẽtis: & repleuit totã domũ ubi erãt ſedẽtes: & apparuerunt illis
diſpartitæ lin guæ tanꝗᷓ ignis: ſeditq; ſuper ſingulos eoꝶ: & repleti ſũt oẽs ſpũ ſãcto & cœperũt loqui van li
.Ccxlvii.

s. Scri

Cxv iſ.

guis ꝓut ſpũs ſctũs dabat eloqui illis. Tũccõpletu eſt illud quod legitur in Johel. Et erit ĩ nouiſſimis diebus
dicit dñs. Effudã de ſpu meo ſup oẽm carnẽ. Et ꝓphetabũt filii uri: & filiæ ur̃æ & iuuenes ufi uiſiões uidebũt
Verbu aũt effuſiõis ſignificat græ largitatẽ. Et id ipſũ ſonat:qd dis repromiſit. Vos aũt baptizabimĩ ſpũ ſã
cto nõ poſt multos hos dies. In tatũ enĩ ſpũ ſancto baptiaati ſũt:ut repleret tota domus ubi erãt ſedẽtes: &
ignis ſpuũs ſcti ſtationẽ ĩ eis ĩueniret optatã: liguaſq; diuideret: & ſ̃m Eſaiã: q ĩ mũda labia hre ſe dixerat:pur
garet labia eoꝶ: ut euãgeliũ xpᷣi purius pdicarẽt. & ĩ eſaia qdẽ ſuplimiĩare tẽpli dicit fuiſſe cõmotũ: & repleta ẽ
oĩs domus fumo.i. errore & tenebris: ueriq; ignorãtia. In pᷣncipio aũt euãgelii replet᷑ ſpũ ſctõ eccleſia: ut gr̃a
eius atq; feruore oĩa credẽtiũ pctã purgent᷑. Et igne ſpũs ſctĩ quẽdñs miſſuꝶ eẽ ſe dixerat: pᷣdicatura xpᷣm lin
gua ſa anet᷑. Nõ ergo Ioãnes Lucaſq; diſcordãt: ut qd ille pᷣmu reſurrectiõis die datũ eẽ ſignificat: hicqnqꝗ̃geſi
ma die ueniſſe deſcribat. Sed ꝓfectus apoſtolus ẽ: ut ꝗq pᷣmo remittẽdoꝶ peccatoꝶ gr̃am neccant poſtea ac/
ciperẽt ofarige uirtutũ: & cũcta donationũ gnña:qꝗᷓ ab apoſtolo ſcripta cõmẽorauimus: & qd magis neceſſa/
riũ erat: diuerſitatẽ liguaꝶ uniuerſarũq; gẽtiũ: ut anũciaturi xpᷣm nullo ĩdigerẽt ĩterpᷣte. Vñ & ĩ Lycaonia cũ

audiſſẽt Paulũ & Barnabã loꝗ liguis ſuis: deos ĩ hoĩes cõuerſos eẽ credebãt. Et re uera ĩdumẽtũ uirtutis ſpũs

ſcti gra ẽ: quã poſſidẽtes iudicũ tribunalia & regũ purpuras nõ timebãt. Promiſat enĩ dñs pᷣus ꝗᷓ pateret᷑: &
dixerat. Cũ aũt tradẽt uos: nolite cogitare quõ aut ꝗd loqꝗᷓmĩ. Dabit᷑ enĩ uobis ĩ illa hora qd loqᷓmini. Nò eni
uos eſtis ꝗ loqmĩ: ſed ſpũs pris uri:ꝗ loquit᷑ ĩ uobis. Ego aũt audacter & tota libertate ꝓnũcio: ex eo tpe quo
apoſtoli dno crediderũt: ſp eos habuiſſe ſpm ſactũ: nec potuiſſe ſigna facere abſq; ſpũs ſctĩ gr̃a: ſed ꝓmodu/
lo atq; mẽſura. Vñ ſaluator clamabat ĩ tẽplo dicẽs:q ſititueniat ad me:& bibat:& ꝗ credit ĩ me ſicut dicit ſcri
ptura:flumĩa de uẽtre eius fluẽt aqᷓ uiuæ. Hoc aũt dixit de ſpũ quẽ accepturi erãt credẽtes ĩ eũ.& ĩ eodẽ loco ĩ
fert. Nõdũ eniĩ erat ſpũs datus:qa lIeſus nõdũ fuerat glorificatus.nõ ꝙ nõ eẽt ſpũs ſctũs: dicẽte dno ſaluato/

re: Si aũt ego ĩ ſpũ ſctõ eiicio dæmonia. ſed ꝗ erat ĩ dno:necdũ totus ĩ apoſtolis morabat᷑. Quã ob rẽ deterrẽ

tur ad paſſionẽ eius: & negãt: & xpᷣm ſe neſcire iurãt. Poſtꝗᷓ aut baptizant᷑ ĩ ſpũſctõ:& effũdit᷑ ĩ eos ſpũs ſcti
gra: tũc libere loquunt᷑ ad pᷣncipes iudæoꝶ. Obedire magis deo oportet ꝗᷓ hoĩbus: mortuos ſuſcitãt: inter fla/
gella lætant᷑: füdut ſãguinẽ ꝓ xp̃o: & ſuppliciis ſuis coronant᷑. Nõdũ ergo erar ſpũs ĩ apoſtolis: nec de uẽtre
eoꝶ fluebãt græ ſpiritales: quia dns necduũ fuerat glorificatus. Quæ ſit aũt gloria ipe ĩ euãgelio loquit᷑: Pater

glorifica me gloria quã apud te habui pus ꝗ mũdus eſſet. gloria ſaluatoris patibulũ triũphãtis ẽ. Crucifigit᷑

ut hõ: glorificat ut deus. Deniq; ſol fugit: luna mutat ĩ ſãguinẽ: terra motu ſolito cõtremiſcit: apiunt᷑ inferi:
mortuiambulat: ſaxa rũpunt᷑: hæc ẽ gioria:de ꝗᷓ loᷓ bat᷑ ĩ pſalmo. Exurge gloria mea: exurge pſalterium &ci
thara. Ipaq; de ſe rñdit: gloria & diſpẽſatio carnis aſſũptæ: Exurgã diluculo. ut ĩpleat᷑ uigeſimi pmi pſalmi ti
tulus ꝓ aſſuptiõe matutina. Hæc dicimus: nõ ꝙ aliũ deũ aliũ hoĩem eẽ credamus: & duas pſonas faciamus ĩ
uno filio dei: ſicut noua hæreſis calũniat᷑. Sed unus atq; idẽ filius dei & filius hoĩs ẽ: & ꝗcqd loquit᷑: aliud re
ferimus ad diuinã eius gloriã: aliud ad nr̃am ſalutẽ. Pro ꝗbus nõ rapinã arbitratus ẽ: eẽ ſe æqualẽ deo: ſed ſe/
metipᷣm exinaniuit formã Fᷣui accipiẽs: factus obediẽs pri uſq; ad mortẽ: mortẽ aũt crucis. Et uerbũ caro fem
eſt: & hĩtauit ĩ nobis. Miror aut Mõtanũ & ĩſanas fœmias eius abortiuos eẽ ꝓphetas: dño ꝓmittẽte atq; dicẽ
te. Vado: & aliũ paraclytũ mittã uobis. & poſtea Luca euãgeliſta narrãte: ꝙ apoſtoli accepunt qd ꝓmiſſũẽ:
id multo poſt tpe ĩ ſedicẽte fuiſſe cõpletũ. Apoſtolis enĩ ꝓmiſſũ ẽ. Ego mittã ſpõſionẽ pris mei ĩ uos: & uos
ſedebitis ĩ ciuitate quoaduſq; ĩduami uirtutẽ ex alto:& exurgẽs ĩ apoſtolos ĩſufflauit: & nõ ĩ Mõtanũ Priſcil
Iã& Maximillã. & illis. i. apoſtolis ait. Quoꝶ dimifitis pcta: dimittunt᷑ eis. & quoꝶ retinueritis: retẽta ſunt.
Apoſtolis inꝗᷓ pcepit: ne diſcederẽt ab hieroſolymis: ſed expectarẽt pmiſſionẽ pr̃is. Et poſtea qd ꝓmiſſũ eſt:
expletũ legimus. Repleti ſũt oẽs ſpũ ſctõ: & cœpunt loq aliis liguis ꝓut ſpũs ſctũsdabat eloq illis. Spũs ſan
ctus eniĩ ubi uult ſpirat: & qn dicit ds aliũ paraclytũ mittã uobis: & ſe oñdit eẽ paraclytũ: q appellat᷑ cõſola/
tor. Vn & deus pr hoc cẽſet᷑ nomĩe.deus miationũ & totius cõſolatiõis. Si aũt & pr̃ cõſolator & filius cõſola
tor: & ſpũs ſctũs cõſolator ẽ: ĩ nomĩe pr̃is & filii & ſpũs ſctĩ qd ĩtelligit᷑ deus baptizant᷑ credẽtes: quoꝶ unũ di
uinitatis & cõſolatoris ẽ nomẽ: ergo & una natura eſt. Hic ſpũs ſctũs nõ ſolũ ĩ apoſtolis: ſed etiã ĩ ꝓphetis fu
it: de quo Dauid orabat dicẽs: ſpm ſãctũ tuũ ne auferas a me. & Daniel ſpm der habuiſſe narrat᷑. & Dauid in
ſpũ loqꝗtur dixiſſe dũm dno ſuo ſede a dextris meis: donec ponã inimicos tuos ſcabellũ pedũ tuoꝶ. Nec ſpũ
ſãcto ꝓphetauerũt ꝓphetæ: & uerbo dni cæli firmati ſũt: & ſpũ oris eius oĩs uirtus eoꝶ: & ꝗcquid pr̃is & filii
eſt: hocidẽ & ſpũs ſãcti ẽ: & ip̃e ſpũs ſctũs cũ mittat᷑ a pr̃e & ꝓ filio ueniat: & ĩ alio atq; alio loco ſpũs dei pris
& xpᷣi ſpũs appellat᷑. Vñ & ĩ actibus apoſtoloꝶ: q loãnis baptiſmate fuerãt baptizati: & credebãat in deũ pa⸗
trẽ & xpᷣm: qa ſpm ſãctũ neſciebãt: iterũ baptizant᷑: imo tũc uerũ accipiũt baptiſma. Abſq; enĩ ſpũ ſctõ ĩper/
fectũ ẽ myſteriũ trinitatis. Et ĩ eodẽ uolumie Petrus Ananiæ & Saphyræ dixiſſe narrat: ꝙ mẽtiẽtes ſpũi ſctõ
no ſint hoibus mẽtiti: ſed deo.
uid ſignificet illud qd apoſtolus Paulus diſputat ad romanos ſcribẽs. Quid ergo dicimus nũquid ini-

fuiſſemus: & ſicut Gomorra ſimiles fuiſſemus. C.LXXX.

ut in intelligẽda ea ſpũs ſcti ĩidigeamus auxilio: ꝗ ꝑapoſtolũ hæc ipᷣa dictauit. Sed pcipue locus

quitas apud deũ/ Abſit uſq; ad eũ locũ ubi ait. Niſi dũs ſabaoth reliquiſſet nobis ſemen: ſicut Sodoma facti

NMnis quidẽ ad romanos epiſtola interpretatione indiget: & tantis obſcuritatibus inuoluta eſt:

hi⸗

eu
jux
l̃
mel
mun
Dis
etl
Aco
Acl
gue
tee
ti
tut
buu
tatl
ſütt
bus!
bus!
pli
ti
koe
lp
let
mus
t
li
.

ſort
bus
dei

Ech
ichi
loüi
ite⸗ &
ratpu
plen;
. utgi
Pömln
lnägel
ſten 40
neceſſy⸗
oniach
etet:
Nen
peqo
modo⸗
lolai
lilocdi
ſAuado
eceten
nſch
ineerc⸗
deric
itceer
muahgt
htintn
jum
alniti
lamusi
Audre
ledle
Aofan
gc
nullüs
& uos
Polal
alunt.
Küet:
püsſan
colola/
colola
getifu
auidin
leeli
skli
deipis
deüpe⸗
toͦiper
piiſch

matd

loas

hic in quo quidã uolentes dei ſeruare iuſticiã :ex præcedẽtibus cauſis :dicũt electum in utero Rebeccæ Iacob:
& abiectũ Eſau:ſicut & Hieremias & Baptiſta Ioãnes eligunt᷑ in utero: & ip̃e apoſtolus Paulus pᷣdeſtinat᷑ in
euãgeliũ an ꝗᷓ naſcat᷑. No bis aũt nihil placet:niſi qd eccleſiaſticũ ẽ: & publica ĩ eccleſia dicere nõ timemus:ne
iuxta Pythagorã & Platonẽ & diſcipulos eoꝶ: ꝗ ſub noĩe xpᷣiano introducũt dogma Kerllii⸗ dicamus aĩas la
ſas de cælo eſſe: & ꝓ diuerſitate meritoꝶ ĩ his uel ĩ illis corporibus pœnas antiquoꝶ luere pctõru. Multoq;
melius ẽ ſimpliciter ĩperitiã cõfiteri: & ĩter cætera ꝗᷓ neſcimus: etiã huius loci obſcuritatẽ effugere:ꝗᷓ dũ uolu
mus dei ꝓbare iuſticiã: Baſilidis & Manichæi hæreſim defedere: & hiberas nenias: Aegyptiaq; portẽta ſectari
Dicamus igit᷑:ut poſſumus:& apoſtolicæ uolũtatis ſeq̃ntes ueſtigia:ne pũcto qdẽ ut dicit᷑:atq; ungue trãſ/⸗
uerſo: ab illius ſẽtẽtiis recedamus: fleuerat ſupra: & dolori ſuo & cõſciæ teſtẽ ĩuocauerat ſpm̃ ſãctũ.ꝙ ffes ſui
& cognati ſᷣm carnẽ. i. iſraelitæ: dei filiũ nõ recepiſſẽt. quoꝶ fuit adoptio: & gloria: & teſtamẽtũ: & legis latio:
& cultura:& ꝓmiſſio. Ex qbus etiã ipᷣe xpᷣs ſᷣm carnẽ de Maria gnatus ẽ uirgĩe. Et tã cõtinuo cordis dolore tor
quet᷑: ut ipe optet anathema eẽ a xpo.i.ſolus pire: ne oẽ iſraeliticũ genus peat. Et qa hoc dixerat: ſtatĩ ueniẽ/
tẽ e regiõe pᷣuidit ꝗᷓſtionẽ. Quid ergo dicis? Oẽs ꝗ ex iſrael ſũt: pierũt: & quõ tu ipᷣe & cæteri apoſtoli: & infini
ta iudaici populi multitudo xpᷣm filiũ dei recepiſtis Quã ita ſoluit iſrael ĩ ſcripturis ſctis dupliciter àppella/
tur. Et ĩ duos diuidit᷑ filios. In unũ q iuxta carnẽ ẽ: & ĩ alteꝶ q iuxta repromiſſionẽ & ſpm̃.Abraham duos ha
buit filios. Iimael & Iſaac.Iſmael ꝗ ſᷣm carnẽ natus:hæreditatẽ pr̃is nõ accepit.Iſaac ꝗ de repromiſſiõe gene/

ratus ex Sara ẽ: ſemẽ dei appellat᷑ .Scriptũ ẽ enĩ.In Iſaac uocabit᷑ tibi ſemẽ.i.nõ ꝗ filii carnis ii filii dei:ſed qui

ſüt filii repromiſſiõis iſti æſtimant ĩ ſemĩe: & hoc nõ ſolũ ĩ Iſmael & Iſaac accidiſſe cõuĩcimus:ſed etiã ĩ duo
bus Rebeccæ filiis Eſau & Iacob. quoꝶ alter abiectus: alter electus ẽ. Et hoc totũ dicit ut ĩ duobus poribus ffi
bus Iſmael & Eſau populũ iudæoꝶ abiectũ eẽ ſignificet. In poſterioribus aũt: hocẽ ĩ Iſaac & Iacob: electũ po
pulũgẽtiũ. uel eos ꝗ ex Iudæis ĩ xpᷣm credituri erãt: & qm hocuolẽs approbare ꝓpoſuerar teſtimoniũ naſcen
tiũ gemĩoꝶ Eſau & Iacob: de ꝗbus ſcriptũ ẽ. Maior ᷣuiet mĩori. Et ĩ Malachia legimus. Iacob dilexi. Eſau au
tẽ odio habui: ueniẽtẽq; e latere ꝗᷓſtionẽ ore ſuo ꝓponit & diſſerit: & hac ſoluta reuertit᷑ ad id: de quo cœpat
diſputare. Si Eſau & Iacob necdũ nati erãt: nec aliqd egerãt boni aut mali: ut uel ꝓmererent᷑ deũ: uel offede-
rẽt. & electio eoꝶ atq; abiectio nõ merita ſinguloꝶ uel uolũtatẽ eligẽtis: & abiiciẽtis oſtendit. Quid ergo dice
mus?Iniquus ẽ deus: Secũdũ illud exẽplũ qd; loquit᷑ ad Moyſẽ: miſebor cui miſtus fuero: & miſericordiam
pᷣſtabo:cui miſebor.Si hocinquit recipimus:ut faciat deus quodcũq; uoluerit: & abſq; merito & opibus uel
eligat aliquẽ uel cõdẽnet. Ergo nõ ẽ uolẽtis: neq; currẽtis.ſed miſerentis dei: maxĩe cũ eadẽ ſcriptura hoc ẽ idẽ
deus loquat᷑ ad Pharaonẽ. In hocipſũ excitaui te: ut oſtẽdã ĩ te uirtutẽ meã: & ãnũciet᷑ nomẽ meũ ĩ uniuerſa
terra. Si hocita ẽ: & ꝓ uolũtate ſua miſer iſraeli:& ĩdurat Pharaonẽ: ergo fruſtra qᷓrit᷑ atq; cauſat᷑: nos uel bo
na nõ feciſſe: uel feciſſe mala: cũ in ptãte ip̃ius ſit & uolũtate abſq; bonis & malis opibus uel eligere aliquẽ uel
abiicere. pᷣſerti cũ uolũtati illius huana fragilitas reſiſtere neqᷓat. Quã ualidã ꝗᷓ ſtionẽ ſcripturaꝶ rõne cõtextã
& pene ĩdiſſolubilẽ breui apoſtolus ᷣmonediſſoluit dicẽs. Ohõ tu qs es:q rñdeas deo? &ẽ ſẽſus ex eo ꝙ reſpõ
des deo: & calũniã facis: & de ſcripturis tãta ꝑquiris: ut loꝗ̃ris cõtra deii iuſticiã uolũtatis eius inqras:oſtẽ/⸗

dis te liberi eẽ arbitrii: & facere qd uis: uel tacere uel loq. Si enĩ ĩ ſimilitudinẽ uaſis fictilis tea deo creatũ pu/

tas: & illius nõ poſſe reſiſtere uolũtati: hoc cõſidera ꝗa uas fictile nõ dicit figulo:ꝗqᷓre me ſic feciſti.: Figulus enĩ
habet ptãtẽ de eodẽ luto aut eadẽ maſſa aliud uas ĩ honorem facere: aliud ĩ cõtumeliã. Deus aũt æꝗli cũctos
ſorte gñauit: & dedit arbitrii libertatẽ: ut faciat unuſqꝗſq; qd uult ſiue bonũ ſiue malũ. In tantũ aũt dedit oĩ
bus ptatẽ: ut uox ĩpia diſputet cõtra creatorẽ ſuũ: & cauſas uolũtatis illius pſcrutet᷑. Sin aũt deus uolẽs onde
re irã: &Q notã facere potẽtiã ſuã: ſuſtinuit ĩ multa patiẽtia uaſa iræ apta ad ĩteritũ: ut oñderet diuitias gloriæ
ſuæ ĩ uaſa miſicordiæ ꝗᷓ pparauit ĩ gloria: quos & uocauit nõ ſolũ nos ex iudæis: ſed etiã ex gẽtibus: ſiẽ ĩ Oſee
dicit. Vocabo nõ plæbẽ meã plæbẽ meã: & nõ dilectã dilectã. & erit ĩ loco ubi dictũ ẽei: nõ plæbs mea uos: ibi
uocabunt filii dei uiui: & cætera ꝗᷓ ſequũtur. ſi inquit patiẽtia dei ĩdurauit Pharaonẽ: & multo tpe pœnas di/-
ſtulit iſraelis: ut iuſtus cõdẽnaret: quos tãto tꝑe ſuſtinuerat: nõ dei accuſãda ẽ patiẽtia & ĩfinita clæmẽtia:ſed
eoꝶ duritia ꝗ bonitate dei ĩ pditionẽ ſuã abuſi ſũt. Alioqn unus ẽ ſolis calor: & fm eſſẽtias ſubiacẽtes alia liq
facit: alia ĩdurat: alia ſoluit: alia cõſtrĩgit. Liquat᷑ enĩ cæra: & ĩdurat᷑ lutũ: & tñ caloris nõ ẽdiuerſa natura. Sic
& bonitas & clæmẽtia dei uaſa iræ ꝗᷓ apta ſũt ĩ ĩteritũ.i.populũ iſrael ĩdurat.uaſa aũt miſicordiæ ꝗᷓ pparauit
ĩgloriã quæ uocauit:hoc ẽ nos qnõ ſolũ ex iudæis ſumus:ſed etiã ex gentibus nõ ſaluat irroõnabiliter & abſq;
iudicii ueritate: ſed cauſis pcedẽtibus. qa alii nõ ſuſceperũt filiũ dei: alii aũt recipe ſua ſpõte noluerũt. Hæc au
tẽ uaſa miſicordiæ nõ ſolũ populus gẽtiũẽ: ſed etiã hi qex iudæis credere uoluerũt: & unus credẽtiũ effectus
ẽ populus.ex quo ondit᷑ nõ gẽtes eligi: ſed hoĩum uolũtates. atq; ita fcmẽ: ut ĩpleret illud qd dictũ ẽ in Oſee.
Vocabo nõ plæbẽ meã plæbẽ meã:hocẽ populũ gẽtiũ. & ꝗbus pᷣus dicebat᷑:nõ plæbs mea uos: nũcuocant᷑ fi
lii dei uiui. Quod ne ſolũ de gẽtibus dicere uideret᷑: etiã eos ꝗ ex iſraelitica multitudinecrediderũt uaſa miſe-/
ricordiæ & electiõis appellat. Clamat eni Eſaias ꝓ iſrael: ſi fuerit numerus filiorũ iſrael qᷓſi harena maris reli
quiæ ſaluæ fiẽt:hoc ẽ etiã ſi multitudo nõ crediderit:tũ Paut credẽt. Verbũ enĩ cõſumatũ atq; breuiatũ ĩ ſua

deus eqtate librauit: ut hũilitate & ĩcarnatiõe xpi eos ſaluos faceret: qĩ eũ credere uoluiſſẽt. Hoc ipᷣm & ĩ alio

loco dixit eſaias. Niſi dñs ſabaoth reliqſſet nobis ſemẽ: ſiẽ ſodoma fcĩ fuiſſemus: & ſiẽ gomorra ſimiles fuiſſe
cxlviii.

Oii

mus. Cũq; teſtimonia ppoſuiſſet:qbus duplex uocatio pᷣdicit᷑: & gẽtiũ & populi iudæoꝶ traſit ad coherentẽ
diſputationẽ: & iccirco dicit: gẽtes ꝗᷓ nõ ſectabant iuſticiã: appᷣhẽdiſſe iuſticiã: qa nõ ſupbierĩi t: ſed ĩ xpm cre/
diderit. Iraelis aũt magnã partẽ iõ corruiſſe: qa offẽderit ĩ lapidẽ ofleſi iõis: & petrã ſcãdali :& ignoraueritiu/
ſticiã dei: & ꝗᷓrẽs ſuã ſtatuere iuſticiã: iuſticiæ dei ꝗᷓ xpᷣs eſt ſubiici noluerit. Legi ĩ cuiuſe dã cõmẽtariis ſic reſpõ
diſſe apoſtolu: ut magis ĩplicauerit ꝗ ſoluerit ꝗſtionẽ. Ait enĩ ad id qc; ppoſ uerat: Quid ergo dicemus Nu
quid iniqtas apud deũ? Et nõ ẽ uolẽtis neq; currẽtis:ſed miſerẽtis dei. & cuius uult miſeret :& quẽ uult indu/
rat deus: & uolũtati eius ꝗs põt reſiſtere? Sicapoſtolũ rũdiſſe. Ohõ ꝗ terra & cinis es: audes facere quæſtionẽ
deo: & uas fragile atq; teſtaceũ: rebellas cõtra figulũ tuũ-N unqd figmentũ põt dicere ei:ꝗ ſe finxit:qᷓre me ſic
feciſti? Aut nò habet ptãtẽ figulus luti ex eadẽ maſſa facere aliud qddã uas ĩ honorẽ: aliud ĩ cõtumeliã. Aeter
no igit ſilẽtio cõticeſce: & ſcito fragilitatẽ tuã: & deo nõ moueas ꝗᷓſtionẽ: ꝗ fecit qd uoluit. ut ĩ alios clæmẽs:ĩ
alios ſeuerus exiſteret. ¶ Quid ſit q; apoſtolus ſcribit ad Corĩthios ĩ ſecũda epiſtola. Aliis odormor⸗
tis ĩ mortẽ: alius odor uitæ in uitã: & ad hæc ꝗs tã idoneus:! LLXXNXNINNMNINI

xutroq; cõtexta ſũt. Cũ ueniſſẽ ait Troadẽ ꝓpter euãgeliũ xpᷣi: & oſtiũ mihi aꝑtũ eẽtĩ dĩo:non
habui requiẽ ſpũi meo: eo ꝙ nõ inuenerĩ Titũ frem meũ:ſed uale faciẽs eis: ꝓfectus ſũ in Mace

doniã. Deo aũt gr̃as ꝗ ſemꝑ nos triũphat ĩ xpᷣo ieſu:& odorẽ notitiæ ſuæ ꝑ nos manifeſtat ĩ oĩ loco:qa xpᷣi bo

nus odor ſumus deo: iis ꝗ ſalui fcti fiũt: & ĩ iis q peũt. aliis qdẽ odor mortis ĩ mortẽ:aliis odor uitæ ĩ uitã:&

ad hæc ꝗs tã idoneus? Nõ enĩ ſumus ſicut plurimi adulterãtes uerbũ dei:ſed ex ſinceritate:ſed ſicut ex deo co-
rã deo ĩ xpᷣo loqmur. Narrat Corĩthiis ꝗᷓ fecerit:ꝗqᷓ paſſus ſit: & quõ ĩ cũctis deo agat gr̃as: ut ſub exẽplo ſuiil/

los ꝓuocet ad certãdũ. Veni ĩquit Troadẽ qᷓ pus Troia appellabat᷑: ut euãgeliũ xpᷣi aſia pᷣdicarẽ. Cũq; mihi

oſtiũ aptũ eẽt ĩ dno:hoc ẽ plurimi credidiſſẽt: ſiue ꝑ ſigna atq; uirtutes ꝗᷓ ĩ me opabat᷑ deus:ſpes eẽt naſcentis
eccleſiæ fidei: & ĩ dũo ſuccreſcẽtis:nõ habui requiẽ ſpũi meo:hocẽ ſperatã cõſolationẽ ĩuenire nõ potui:eo ꝙ;
Titũ frem meũ nõ ĩueneri:ſiue quẽ ibi reperleli putabã:ſiue quẽ ibi audierã degere: uel ꝗ uẽtuꝶ eſſe ſe dixe
rat. Quæ aũuũt fuit tãta cõſolatio: & ꝗᷓ reqes ſpũi ĩ pntia Titi?quẽ qa nõ ĩuenit: uale faciẽs eis ꝓfectus ẽ Mace/
donia? Aliquotiẽs diximus apoſtolũ Paulũ uiꝶ fuiſſe doctiſſimũ: & eruditũ ad pedes Gamalielis ꝗ ĩ apoſto
loꝶ actibus cõcionat᷑ & dicit. Et nũc ꝗd hẽtis cũ hoĩbus iſtis? Si enĩ a deo ẽ ſtabit:ſi ex hoĩbus deſtruet᷑. Cũq;
Paulus hr̃et ſcĩiam ſctãrũ ſcripturaꝶ & ſᷣmonis: diuerſarũq; liguaꝶ gr̃am poſſideret: unde ipᷣe gloriat᷑ in dño
& dicit:gr̃as ago deo ꝙoĩum eoꝶ liguis magis loquor: diuinoꝶ ſẽſuũ maieſtatẽ: nõ poterat græce eloq: uel di
gno explicare ſᷣmone. Habebat ergo Titũ ĩterpᷣtẽ.ſicut btũs Petrus Marcũ. Cuius euãgeliũ Petro narrãte: &
illo ſcribẽte: cõpoſitũ ẽ. Deniq; & duæ epiſtolæ qᷓ ferunt᷑ Petri ſtilo ĩter ſe & charactere diſcrepãt ſtructuraq;
uerboꝶ. Ex quo iĩtelligimus ꝓ neceſſitate reꝶ: diuerſis eũ uſũ ĩterpᷣtibus. Ergo & Paulus apoſtolus cõtriſtat᷑:
qa pᷣdicatiõis ſuæ ĩpñtiaꝶ fiſtulã organũq;: p qd xpᷣo caneret nõ ĩuenerat. Perrexitq; in macedoniã a Papho.
apparuerat eni ei uir Macedo dicẽs. trãſiẽs adiuua nos: ut ibi ĩueniret Titũ: & uiſitaret ffes: uel pſecutiõibus
ꝓbaret᷑:hoc ẽ enĩ qd dicit.Heo aũt gr̃as ꝗ ſempꝑ triũphat nos ĩ xpᷣo Ieſu: ꝓ eo qd ẽ triũphat de nobis ſiue triũ
phũ ſuũ agit ꝑnos. Quiĩ alio loco dixerat. Spectaculũ facti ſumus mũdo: & ägelis & hoĩbus. Deniq; narrat
in cõſeqᷓnubus. Nã cũ ueniſſemus Macedoniã: nullã requiem habuit caro nr̃a: ſed oẽm tribulationẽ paſſi ſu
mus:foris pugnæ: ĩtus timoris. Sed ꝗq cõſolat humiles: cõſolatus ẽ nos deus:ĩ aduẽtu Titi. Nõ ſolũ aũt ĩ ad/
uẽtu eius ſed etiã ĩ ſolatio. Ergo ꝓpterea uale faciẽs Troianis: ſiue Troadẽſibus ꝓfectus ẽ macedoniã: ut ĩue/
niret ibi itũ: & hr̃et ĩterpᷣtatiõis euãgeliiq; ſolatiũ. quẽ ĩtelligimus nõ ibi reptũ: ſed poſt tribulationes & pſe
cutiões apoſtoli ſupueniſſe. Prius ergo ꝗᷓ ueniſſet Titus:multa ppeſſus agit gr̃as oĩpotẽti deo ĩ xpᷣo lIeſu: quẽ
gẽtibus pᷣdicabat ꝙ dignũ ſe elegerit ĩ quo ageret triũphũ filii ſui. Triũphus dei ẽ paſſio martyrũ:& ꝓ xp̃ᷣi no/
mie cruoris effuſio: & ſter tormẽta læticia. Cũ enĩ ꝗs uiderit tãta pſeuerãtia ſtare martyres: atq; torqri: & ſuis
cruciatibus g'oriari: odor notitiæ dei diſſemĩat᷑ ĩ gẽtes: & ſibi tacita cogitatio loꝗtur. ꝙ niſi ueꝶ eẽt euãgeliũ:
nunꝗᷓ ſãguie defẽderet᷑.· Neq; eni delicata & diuitiis ſtudẽs ac ſecura cõfeſſio ẽ:ſed ĩ carceribus: ĩ plagis: in pſe
cutiõtbus:ĩ famæ: ĩ nuditatæ: & ſiti. Hic triũphus ẽ dei: apoſtolorũq; uictoria: ſed poterat audiẽs reſpõdere.
Quomõ ergo nõ oẽs crediderũt: Prius ergo ꝗᷓ ĩterroges ſoluit ãtipophorã: & iuxta morẽ ſuũ ꝗcqd alius obii-
cere põt: añ ꝗᷓ obiiciat ediſſerit. Et ẽ ſẽſus: nomiĩs xp̃i ĩ oĩ loco bonus odor ſumus deo: & pdicatiõis nr̃æ lõge la⸗
teq; ſpirat fragrãtia. Sed ꝗa hoĩes ſuo arbitrio derelicti ſi ũt(neq; enĩ bonũ neceſſitate faciunt: ſed uolũtate)ut
credẽtes coronã accipiãt: ĩcreduli ſuppliciis mãcipent᷑: iõ odor nr̃ ꝗꝑ ſe bonusẽ: uirtute eoꝶ & uitio ꝗ ſuſcipi
unt ſiue nõ ſuſcipiũt: ĩ uitã trãſit aut mortẽ. ut ꝗ credideriĩt ſalui fiat: ꝗq uero nõ crediderint peãt. Nec hoc mi
rãdũ de apoſtolo: cũ etiã de dno legerimus. Ecce hic poſitus ẽĩ ruinã: G ĩ reſurrectionẽ multoꝶ: & ĩ ſignũ cui
cõtradicet᷑: ſoliſq; radios tà mũda Ioca excipiãt ꝗᷓ ĩimũda. & ſiciĩ floribus quõ ĩ ſtercore luceãt. Nec tñ ſolis ra-
diis polluunt᷑. Sic & xpᷣi bonus odor ꝗ nunꝗᷓ mutari põt: nec ſuã naturã amittere:credẽtibus uita ẽ: ĩcredulis
mors. Mors aut nõ iſta cõis quã cũ beſtiis morimur & iumẽtis: ſed illa de ꝗᷓ ſcriptũ ẽ. Aĩa ꝗᷓ peccauerit: ip̃a mo
riet᷑. Ergo & uita arbitrãda ẽ: nõ hæc ꝗᷓ ſpiramus & ĩcedimus: & huc illucq; diſcurrimus: ſed illa de ꝗᷓ Dauid lo
quit᷑: Credo uidere bona dni in terra uiuẽtiũ. Deus eniĩ uiuoꝶ eſt: & nõ mortuoꝶ. & uita nr̃a abſcoòdita eſt cũ
Xpo ĩ deo.Cũ aũt xpᷣ apparuerit uita nia:tũc & nos cũillo apparebimus ĩ gloria. Nec uobis inꝗt o Corĩthii

tũ loci huius capitulũ ꝓponamus: ut ex pᷣcedẽtibus & ſeqᷓntibus poſſint intelligi media 4 naq.

cop
düm
coler

n

lin

etent’

mete paꝶ eẽ uideat᷑:ſi nobis pᷣdicãtibus ueritatẽ alii credãt:alii nõ credãt. alii uero morte moriant:alii uiuãt ea uita
eniticn ꝗ dicit: Ego ſũ uita. Niſi enĩ locuti eſſemus: nec ĩcredulos mors: nec credentes uita ſeꝗᷓ ret᷑: qa difficile dignus
cad pᷣco uirtutũ xpᷣi ĩueniri põt:q ĩ ãnũciãdis illis:nõ ſuã ſed eius ꝗᷓrat gloriã: quẽ pᷣdicat. In eo aut qd ſe negatnõ
B AND eſſe: ſicut multos ꝗ uẽditẽt uerbũ dei: ondit eẽ ꝗplurimos: qꝗſtũ putẽt eẽ pietatẽ: & turpis lucri gra oĩa faci/
tind unt: ꝗ deuorãt domos uiduaꝶ. ſe aũt ex ſinceritate ꝗᷓſi miſſũ a deo: & pñte eo ꝗ ſe miſerit oĩa ĩ xpᷣo & p xpᷣo lo
elloni qui:ut cauſa pᷣdicatiõis dei triũphus ſit xp̃ᷣi eiuſq; ſit gloria. Et notãdũ ꝙ myſteriũ trinitatis ĩ huius capituli fi
eſte ne mõſtret᷑. Exdeo eni ĩ ſpũ ſctõ corã deo preĩ xpᷣo loqmur. Ad cõprobãdũ aũt ꝙ de Troade prexit Macedo
ſer niã: de apoſtoloꝶ actibus ponã teſtimoniũ. Cũ aũt ꝑtrãſiſſet in Aſia: deſcẽderũt roadẽ: & uiſio p noctem
enig G Paulo onſaẽ: uir Macedo qdã erat ſtãs & depcãs eũ: ac dicẽs. Trãſiẽs in Macedoniã adiuua nos. Quod cũ ui
rn⸗ diſſet: ſtati qᷓſiuimus ꝓficiſci in Macedonia: certi facti ꝙ uocaſſet nos deus euãgelizare eeis.
Quid ſit gͤ epiſtola ſcribit ad Theſſalonicẽſes pᷣma: Ipe auũt deus pacis ſctĩficet uos poĩa: & ĩteger ſpũs
lun usſter & aĩa & corpus ſine ꝗrela ĩ aduẽtu dni nii leſuxpi ſeruer. M.LXXXII.
öann f * Aumoſa ꝗſtio: ſed breui bßmone tractãda. Supra dixerat ſpm̃ nolite extiguere. Jch ſi fuerit intelle
nlr ccu: ſtati ſciemus ꝗs iſte ſit ſpus: ꝗ cũ aĩa & corpore ĩ die aduẽtus dni cõß uãdus E. Quis enĩ poſ/
ßͦ fſer credere: ꝙ ĩſtar Hãmæ ꝗ extĩcta deſinit eẽ qd fuerat: extiguat ſpũs ſctũs: & ſuſtineat aboliti /
iuti — ſui:q fuit quõdã ĩ iſtael: qũ 3 Eſaiã & Hieremiã & ſingulos. pphetas dicere poterat: Hxæc dicit dñs: & nũc
Wü 4 ecleſia P Agabu loquit :Hæc icit ſpũs ſctũs. & ipe Paulus. Diuiſiões auũt donoꝶſi üt: iẽ uero ſpũs. & diui
i ſioes miĩſterioꝶ ſũt: idẽ aũt dis. & diuiſiões opationũ ſũt: idẽ autẽ deus: q opat oĩa ĩ oĩbus. Vnicuiq; aũt dat
manifeſtatio ſpũs ad id qd expedit. Alii ꝑ ſpm dat᷑ mo ſapiæ: alii pᷣmo ſciæ ſᷣm eũdẽ ſpm̃: alii fides ĩ eodem
inin ſpũ: alii operatio uirtutũ: alii gra ſanitatũ ĩ uno ſpũ: alii ꝓphetia: alii diſcretio ſpirituũ. Oĩa aũt hæcopatur
Ann unus atq; idẽ ſpũs: diuidẽs ſingulis ꝓut uult. De hoc ſpũ: nea ſe auferret᷑ rogabat Dauid dicẽs: ſpm ſãctũ tu
utd um ne auferas a me. qui qñ aufert᷑:nõĩ ſubſtatia ſui:ſed ei a quo aufert᷑ extĩguitur. Ego puto unuũ atq; idẽ ſi/
ſſein gnificare: ſpm nolite extĩguere: & qd ĩ alio loco ſcribit:ſpũ feruẽtes.In quo enĩ feruor ſpũs multiplicata ini/
Mhe ꝗtate & charitatis frigore nõ tepeſcit:ĩ hocſi pũs nequaꝗᷓ extiguit᷑. Deus igit pacis ſcti ficet nos p oĩa uel in oĩ/
paſb bus: ſiue plenos atq; pfectos. Hoc enĩ magis ſonat oNρσι1ειρ. Deus eni appellat pacis: qa p xpm ei recõcilia
h Ii ſumus: q pax nfa: q fecit utraq; unũ: ꝗ & ĩ alio loco paxdei dicit᷑. ſuperãs oẽm ſẽſũ: ꝗᷓ cuſtodit corda cogi/
indin tationeſq; ſctõrũ. Qui aũt ſctificat᷑ ſiue pfectus ĩ oĩbus ẽti hoc ſpũs & aĩa.& corpus ĩ die dni cõſuat᷑.Corpus
gudi ſi ſinguloꝶ mẽbroꝶ utant᷑ officiis: uerbi gra ſi opet᷑ manus: pes ambulet: oculus uideat: auris audiat: dẽtes ci/
nirs beos molat: ſtomachus coquat: aluus digerat: aut ſi nulla mẽbroꝶ parte trũcatũ eſt: & hoc quiſꝗᷓ põt credere
cturng apoſtolũ ꝓ credẽtibus depcari: ut ĩ die iudicii ĩtegrũ oĩum xpᷣs corpus ĩueniat: cũ oĩa corpora morte diſſolu/
nſti ta ſint. Aut ſi: ut qdã uolũt: repta fuerit adhuc ſpirãtia: hẽant debilitates ſuas & maxĩe martyꝶ: & eoꝶ ꝗ pro
apho⸗ xpi nomie uel oculos offoſſos uel amputatas nares: uel abſciſſas manus hñt: ergo ĩtegꝶ corpus ẽ: de quo dixi
jobus mus ĩ alia ꝗᷓſtiõe tenẽs caput:ex quo oẽ corpus cõnexũ atq; cõpactũ accipit augmẽtũ in admiſtrationẽ corpo
letnü ris xpᷣi. Hoccorpus eccleſiæ ẽ. Et qcũq; huius corporis tenuerit caput: & cætera mẽbra ᷣuauerit: hẽbit integrũ
unat corpus ꝗ̃tũ accipe poõt hũana natura. Iuxta hüc modũ & aĩæ ĩtegritas cõſuãda ẽ: ꝗᷓ dicere põt: Bndic aĩa mea
ſſiſu dnm: ꝗ ſanat oẽs ĩfirmitates tuas. & de ꝗᷓ ſcriptũ ẽ: miſit uerbũ ſuũ:& ſanauit eos. Spũs quoq; ĩ nobis ĩteger
tiad⸗ cõſeruat᷑: q nõ erramus ĩ ſpiritalibus:ſed uiuimus ĩ ſpũ: acqeſcimus ſpũi: & opa carnis mortificamus ĩ ſpũ:
utiue⸗ afferimuſq; oẽs fructus eius: charitatẽ: gaudiũ: pacẽ: &&. Aliter pcipit nobis Salomone dicẽte. Tu aũt deſcri
A SY e be ea tripliciter ĩ cõſilio & cõſciẽtia: ut rndeas uerba ueritatis iis ꝗ ꝓponũt tibi Triplex 1 corde nr̃o deſcrip tio:
nqui && regula ſcripturaꝶ ẽ. Pria ut ĩtelligamus eã iuxta hiſtoriã. Secũda iuxta tropologiã. Tertia iuxta ĩtelligẽtiã
ino ſpintalẽ. In hiſtoria eoꝶ ꝗᷓ ſcripta ſũt ordo ᷣuat᷑. In tropologia de lr̃ ad maiora cõſurgimus. Et ꝗcqd in pori
Ailus J populo carnaliter factũẽ: iuxta moralẽ ĩterpᷣtamur locũ: & ad aĩænr̃æ emolumenta cõuertimus. In ſpiritali
gli⸗ es pPei a: ad ſublimiora trãſimus: terrena dimittimus: de futurorum btiĩ tudine & cæleſtibus diſp utamus: ut
nde pntis uitæ meditatio umbra futuræ btitudis ſit: quos ſi xps tales ſuenerit: ut & corpore & aĩa & ſpũ ĩtegri co⸗
den. Fuent᷑: & pfectã hẽant triplicis ſeſciæ ueritatẽ: hos ſua pace ſctificabit: & faciet eſſe pfectos. Malti ſimplici
obi⸗ ter hũc locũde reſurrectiõe ĩtelligũt: ut ſpũs & aĩa & corpus ĩ aduẽtu dñi cõſeruent᷑. Alii ex hoc loco triplicẽ
igln hoĩe uolũt affirmare ſubſtãtiã. Spũs quo ſẽtimus. Aĩa quiuimus. Corpus quo incedimus. Sunt ꝗexaĩa tm̃
tnll & corpore ſubſiſtere hoĩem diſſerẽtes ſpmĩ eo tertiũ: no ſr ubſtatia uelit ĩtelligi: ſed efficiẽtiã p quâ & mẽs in
i nobis & ſ. ſ us: & cogitatio: & animus appellant & utiq; nõ ſr üt tot ſĩ ubſtätix quot nomiĩa. Cuq⸗ illud eis op
boem poſitũ fuerit: bũdicite ſpũs & aĩæ iuſtoꝶ dño: ſcripturã nõ recipiũt: dicẽtes eũ ĩ hebraico nõ hr̃i. Nos aũt ĩ pn

8 ti loco ut ſupra diximus ſpm ꝗ cũ aĩa & corpore ĩteger cõſeruat᷑: nõ ſubſtãtiã ſpũs ſcti: quæ nõ põt ĩterire: ſed
in J L * eius donatiõeſq; accipimus: quæ nr̃a uel uirtute uel uitio & accẽdunt & extinguunt ĩ nobis.

olun Prologus bti FHleronymiĩ libri ad Algaſiũ de qᷓſtioibus. xi. noui teſtamẽti. Epiſtola. LXXXIII.

niu⸗ — Ilius meus Apodemius: q ĩterpᷣtatiõe nomĩs ſui longa ad nos nauigatiõe ſignauit: & de oceani litto
ſan . * re atq; ultimis Galliæ finibus roma pßterita ꝗᷓſiuit Bethleẽ: ut inueniret ĩ ea cæleſtẽ panẽ & ſaturatus
nuſ eructaret ĩ deum: ac diceret. Eructauit cor meũ uerbũ bonũ: dico ego opa mea regi. Detulit mihi in
t parua ſchedula maxias ꝗᷓſtiões qᷓs a te datas: mihiq; tradẽdas diceret: ad quaꝶ lectionẽ ĩtellexi ſtudiũ reginæ

Cxlix

*
. . — . I„ „ „2
Saba ĩ te eſſe cõpletũ: quæ de finibus terræ uenit audire ſapiẽtiã Salomõis. Nõ qdẽ ego Salomõ: qui añ ſe: &
poſt ſe: cũctis hoĩbus pfert in ſapiẽtia: ſed tu regina appellãda es Saba: in cuius mortali co rpore non regnat
peccatũ: & quæ ad dnim tota mẽte cõuerſa audies ab eo. Cõuertere cõuertere S unamitis. Eteni Saba 1lingua
nfra cõuerſionẽ ſonat: ſimulq; aĩaduerti ꝙ ꝗᷓ ſtiũculæ tuæ de euãgelio tm̃ & de apoſtolo poſitæ:ĩdicãt te uete/
rẽ ſcripturã aut nõ ſatis legere: aut nõ ſatis ĩ telligere: quæ tã tis obſcuritatibus & futuroꝶ typis ĩ uoluta eſt: ut ie
oĩs ĩterpᷣtatiõe egeat: & porta oriẽtalis de qua ueꝶ lumẽ exorit᷑: & ꝑ quã põtifex ĩgredit᷑ S& regredit ſemp clau re
ſa ſit: & ſoli pateat AXpo.qꝗ habet clauẽ Dauid: qapit & nemo claudit: claudit & nemo apit. ut illo reſerãte in/
troeas cubiculũ eius: & dicas. Introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ. Propterea ſatis miratus ſũ: cur puriſſimo fon ld
te uicino neglecto: nr̃i tã ꝓcul riuuli fluẽta ꝗſieris: & omiſſis aqs Syloe quæ uadũt cũ ſilẽtio: deſt ideres aquas
ſyor:quæ turbidis ſæculi huius uitiis ſordidant᷑. Habes ibi ſanctũ uiꝶ Alechiũ p̃ſbyteꝶ: ꝗquiua ut aiũt uoce ſ
& prudẽti diſtoq; ßmone poſſit ſoluere quæ reqris: niſi fo rte pegrinas merces deſideras: & p uarietate gu ſtus mun
. nr̃oꝶ quoq; cõdimẽtoꝶ te alimẽta delectãt. Aliis dulcia placẽt: nõnullos amara delectãt. Hoꝶ ſtomachũ aci Va
da renouãt: illoꝶ falſa ſuſtẽtãt. Vidi ego nauſeã & capitis uertiginẽ antidoto qd appellat᷑ wixpa: ideſt ama/ n
ra ſæpe ſanari: & iuxta Hipocratẽ dulcia amaris curari: & cõtrarioꝶ contraria eſſe remedia. Itaq; nr̃am amari .
tudinẽ illius nectareo melle curato. Et mitte ĩ myrrhã lignũ crucis: ſenilẽq; pituitã iuuenili auctoritate com .
peſce: ut poſſis læta cãtare. Quã dulcia gutturi meo eloqꝗa tua domine ſupmel orimo. l⸗
Gcur Ioãnes diſcipulos mittit ad dũm: ut ĩterrogẽt eũ: Iu es qui uẽturus es:an aliũ expectamuscũ pusiße· 4
de eodẽ dixerit: Ecce agnus dei: ecce ꝗ tollit peccata mũdi. FBeXIIII. G
E hac ꝗᷓſtione ĩ cõmẽtariis Matthæi plenius diximus. Vnde apparet qa hæc ĩterrogas: ißa teuos de
lumĩia nõ hre. Tamẽ ſtrĩgẽdũ eſt breuiter: ne oĩno tacuiſſe uideamur. Ioãnes mittebat diſcipu/ etu
los ſuos ĩ uĩculis cõſtitutus: ut ſibi qᷓrẽs illos doceret: & capite trũcãdus illũ doceret eſſe ſectãdũ: o
quẽĩ lermoga oe ſua magiſtrũ oĩum fatebat᷑. neq; enĩ poterat ignorare: quẽ ignorãtibus illũ demõſtrauerat: Eeu.
& de quo dixerat.q habet ſpõſã:ſpõſus ẽ: & cuius nõ ſũ dignus calciamẽta parare. & illũ oportet creſcere: me uor
aũt minui. Deũq; pr̃em intonãtẽ audierat: hicẽ filius meus dilectus ĩ quo mihi bn cõplacui. Quod aũt dicit: gei⸗
tu es qui uẽturus es: an aliũ expectamus? hũc quoq; ſenſũ hr̃e põt: Scio ꝙ ipe ſis: ꝗ tollere ueniſti peccata mũ rore.
di: ſed ꝗa ad ĩferos deſcẽſurus ſũ:etiã hoc ĩterrogo: utrũ & illuc ipſe deſcendas. An ĩpiũ ſit: hoc de dei filio cre aus
dere: aliũq; miſſurus ſis. Hocaũt ſcire deſidero: ut ꝗ in terris hoĩbus nũciaui: etiã ĩ ĩferis nũciẽ: ſi forte uentu aAus
rus es. Tu enĩ es queniſti dimittere captiuitatẽ: & ueniſti ſoluere eos q uĩculis tenebant᷑. Cuius ſciſcitationẽ lüß
dis ĩtelligẽs: opibus magis ꝗᷓ mone rñdet. Et Ioãni pcipit nũciari: uidere cæcos: ambulare claudos: leproſos liieſ
mũuũdari: ſurdos audire: mortuos ſurgere. & qd his maius ẽ: paupes euãgelizare. Paupes aũt uel hũilitate uel u!
diuitiis: ut nulla ĩter pauperẽ diuitẽq; diſtãtia ſit falutisiſecke oẽs uocent᷑ æqliter. Tũc quoq; ĩfert. Btũs ꝗq non di⸗
fuerit ſcãdalizatus ĩ me. Nõ Ioãnẽ ſed diſcipulos eius pcutit:q pᷣus acceſſerãt ad eũ dicẽtes. Quare nos & pha mmml
riſæi ieiunamus freꝗᷓnter: diſcipuli aũt tui nõ ieiunãt? Et ad Ioãnẽ. Magiſter cui pᷣbuiſti teſtimoniũ iuxta ior k
danẽ Ecce diſcipuli eius baptizãt: & plures ueniũt ad eũ. Quo dicto liuorẽ ſignificãt de ſignoꝶ magnitudie uet
& ĩuidiæ mordacitate uenientẽ: cur baptizatus a Ioanne ipᷣe audeat baptizare: & multo amplior ad eũ turba u
cõcurrat: ꝗᷓ pus uenerat ad Ioãnẽ. Et ne forſitã plæbs neſciẽs hoc dicto Ioãnẽ ſigillari arbitraret: ĩillius laudes o⸗
porat: & cœpit de Ioãne ad turbas dicere circũſtãtes. Quid exiſtis ad deſtũ uidere? Arũdinẽ uento agitatã Et dil
ꝗd exiſtis ĩ ſolitudinẽ uidere? hoĩem mollibus ueſtitũ? & reliꝗᷓ. cuius dicti hicſẽſus ẽ. Nũquid ad hoc exiſtis iĩ o
heremũ: ut uideretis hoĩem ĩſtar arũdinis uẽtoꝶ flatu ĩ partes uarias ĩclinari? ut quẽ añ laudauerat: de eo nũc lti⸗
dubitet: & de quo pᷣus dixerat: ecce agnus dei: nũc ĩterroget: utrũ ipe an alius ſit. quel uenerit: uel uẽturus ſit. Con
Et qa oĩs pdicatio falſa ſectat᷑ lucra: & gloriã ꝗᷓrit humanã: ut ꝑ gloriã naſcant cõpẽdia: aſſerit eũ cameloꝶ ue üks
ſtitũ pilis: nulli poſſe adulatiõi ſuccũbere: q locuſtis ueſcit᷑ ac melle ſilueſtri: opes nõ ꝗᷓrere: rigidãq; & auſte/ l
rã uitã: aulas uitare palatii: ꝗs qrũt q byſſo & ſerico & mollibus ueſtiunt᷑: q ĩ domibus regũ ſut. Dicitq; eum eĩ
nõ ſolũ ꝓphetã: ꝗ ſoleat uẽtura pᷣdicere: ſed plus eſſe ꝗᷓ ꝓphetã. qa quẽ illi uẽtuꝶ eſſe dixerũt: hic ueniſſe de/ d&k᷑
mõſtrauit dicẽs. Ecce agnus dei: ecee 4 tollit peccata mũdi. Præptĩ cũ ad faſtigiũ ꝓphetale Baptiſtæ acceſſerit e
puilegiũ: ut cui dixerat ego a te debeo baptizari: ip̃e eũ baptizauerit: nõ pᷣſũptiõe maioris: ſed obediẽtia diſci/ A
puli: ac timore fuili. Cũq; ĩter natos mulieꝶ nullũ aſſerat Ioãne ſurrexiſſe maiorẽ: ſe q de uirgie pcreatus eſt:
maiorẽ eſſe cõmẽorat:ſiue oẽm angelü gĩ cælis mĩmus ẽ: ĩ terris cũctos hoĩes anteire. Nõ eniĩ ĩ angelos pfici 8
mus: & nõ ageli ĩ nos:ſicut qdã ſtertẽtes ſopore grauiſſimo ſõniãt. Nec ſufficit hoc ĩ Ioãnis laudibus:niſi ipᷣe ßU
faica baptiſmũ pœnitẽtiæ pᷣus dixiſſe reima .Pœnitẽtiã agite: appropinꝗbit enĩ regnũ cæloꝶ. Vnde & die te
us pᷣdicatiõis eius: regnũ cæloꝶ uim patit᷑: ut ꝗ hõ natus ẽ: angelus eſſe defi ideret: & terrenũ aĩal cæleſte qᷓrat 4“èͦð
habitaculũ. Lexenĩ & ꝓphetæ: uſq; ad Ioãnẽ ꝓphetauerũt: nõꝙ; Ioãnes ꝓphetaꝶ ſit finis: & legis: ſed ille ꝗ
Ioãnis teſtimonio pᷣdicatus eſt. Ioãnes aũt ſᷣm myſteriũ qd ĩ Malachia ſcriptũ ẽ: ipᷣe eſt Helias: qui uẽturus à
eſt: nõ ꝙ eadẽ aĩa: ut hæretici ſuſpicant᷑: & Helia: & ĩ Ioãne fuerit:ſed qꝙ eãdẽ habuerit ſãcti ſpũs gr̃am: Zo
na cinctus ut Helias: uiuẽs in heremo ut Helias. Perſecutionẽ paſſus ab Herodiade: ut ille ſuſtinuit ab Ieza- DUYJ
bel.ut quomõ Helias ſecũdi pᷣcurſor aduẽtus eſt:ita Ioannes uentuꝶ in carne dum ſaluatorẽ nõ ſolũ in here- 4
mo: ſed etiã in matris utero ſalutarit: & exultatione corporis nüciauerit. = WK

uid ſignificet quod in Matthæo ſcriptũ eſt arundinem quaſſatam non confringet: & linum fumigans
non extinguet. HZ ü–cvvũ LXXXV. SG
Dcuius expoſitionẽ loci: totũ qd Matthæus de Eſaia propheta aſſumit teſtimoniũ ponẽdum
eſt: & ipſius uerba Eſaiæ iuxta ſeptuagita ĩterpᷣtes:ipſũq; hebraicũ: cui Theodotion Aqla Sym
J mach uſq; cõſẽtiut. Sic ergo de quatuor euãgeliſtis ſolus Matthæus poſuit Ieſus aũt ſciẽs receſ/
ſſit ĩde:& ſecuti ſũt eũ multi: & curauit oẽs:& pcepit eis ne maniteſtũ eũ facerẽt: ut ĩpleret᷑ qd dictũ ẽ ꝑ Eſaiã
/pꝓphetã dicẽtẽ. Ecce puer meus quẽ elegi. Dilectus meus: ĩ quo bñ cõplacuit aĩa mea. Ponã ſpiritũ meũ ſap

eu: & iudiciũ gẽtibus nũciabit. Nõ cõ tẽdet: neq; clamabit: neq; audiet 3 in plateis uocẽ eius. Arũdinẽ ꝗᷓſſa

aaun IAäné coôfringet: & linũ fumigãs nõ extiguet: donec eiiciat ad uictoriã iudiciũ: & ĩ nomĩe eius gẽtes ſperabunt
te Pro quo in Eſaia iuxta ſeptuagiĩta ĩterptes ſic ſcriptũ eſt. Iacob puer meus ſuſcipiã eũ. Iſrael electus meus ſu/
kegitn ſcepit eũ aĩa mea. Dedi ſpiritu meũ ſup eũ:iudiciũ gẽtibus ꝓfert. Nõ clamabit: neq; dimittet: nec audiet᷑ fo/
dcin ris uox eius: arũdinẽ fracta nõ cõteret: & linũ fumigãs nõ extiĩguet: ſed ĩ ueritate ꝓfert iudicium.ſplẽdebit:&
lltamn nõ quaſſabit᷑: donec ponat ſupꝑ terrã iudiciũ:& ĩ nomie eius gẽtes ſj perabũt. Nos aũt ex Hebræo ita uertimus
mamn Ecce puer meus:ſuſcipiã eu:electus meus cõplacuit ſibi in illo aĩſa mea. Dedi ſpiritũ meũ ſuꝑeũ iudiciũ genti
taten bus pfert. Nõò clamabit neq; accipiet ꝑſonã: neq; audier foris uox eius. Calamũ quaſſatũ nõ conteret: & linũ
fumigãs nõ extiguet. In ueritate docebit iudiciũ. Nõ erit triſtis neq; turbulẽtus: donec ponat in terra iudiciũ:
iiaa. & legẽ eius ĩſulæ expectabũt. Ex quo apparet Matthæũ euãgeliſtã nò ueteris ĩterptatiõis auctoritate conſtri
ctũ dimiſiſſe hebraicã ueritatẽ: ſed quaſi Hebræũ ex hebræis: & ĩ lege dñi doctiſſimũ: ea gẽtibus pᷣdicaſſe quæ
ſiteu . ĩ Hebræo legerat. Si eni ſic accipiẽdũ eſt: ut ſeptuagita ĩterpᷣtes ediderũt. Iacob puer meus ſuſcipiã euũ. Iſrael
Clapo⸗ electus meus ſuſcepit eũ aĩa mea: quomõ ĩ leiu ĩtelligimus eſſe cõpletũ: qd de Iacob & de Iſrael ſcriptũ eſt:
eidi⸗ Quod beatũ Matthæũ nõ ſolũ ĩ hoc teſtimonio: ſed etiã ĩ alio loco feciſſe legimus. Ex ægypto uocaui filium
taner meũ. ꝓ quo. lxx. trãſtulerũt. Ex ægypto uocaui filios eius: qd utiq; niſi ſeqmur hebraicã ueritatẽ ad dũm ſal
ſetee uatorẽ nõ ꝑtinere manifeſtũ ẽ.ſequit᷑ enĩ.Ipſi aũt ĩmolabat Baalim. Quod aũt de aſſũpto teſtimonio ſeuã/
zütcher gelio minus eſt:ſplẽdebit & nõ quaſſabit᷑: donec ponat in terra iudiciũ: uidet᷑ mihi accidiſſe pᷣmi ſcriptoris er
Catimi rore:q legẽs ſupꝑiorẽ ſentẽtiã ĩ uerbo iudicii eſſe finitã: putauit ĩferioris ſnĩæ ultimũ uerbũ eſſe iudiciũ: & pau
iſloe, ca uerba quæ ĩ medio: hocẽ ĩter iudiciũ & iudiciũ fuerãt pᷣtermiſit. Rurſũq; qd apud hebræos legit᷑: & ĩ lege
eE eius ſpabut ĩſulæ: Matthæus ſẽſũ potius ꝗᷓ uerba ĩterpᷣtãs: ege & ĩſulis nomẽ poſuit: & gẽtes. Et hoc nõ ſo
Gnnton lũ ĩ pᷣſenti loco:ſed ubicũq; de ueteri teſtamẽto euãgeliſtæ & apoſtoli teſtimonia ꝓtulerũt: diligẽtius obbuã/

dũu eſt:nõ eos uerba ſecutos eſſe:ſed ſẽſũ. & ubi. lxx. ab hebraico diſcrepãt:hebræũ ſenſũ ſuis expᷣſſiſſe moni
bus. Puer igit᷑ dei oĩpotẽtis iuxta diſi pẽſationẽ carnis aſſũptæ: ꝗ ad nos mittit᷑: Saluatorẽ appellatus. Ad quẽ
& ĩ alio loco dicit pr̃. Magnũ tibi ẽ uocari pueꝶ meũ:ut cõgreges tribus Iacob. Hæcẽ uinea ſoreth: que ĩterpᷣ/

kepnls

itateue

n tat electa. hic filius amãatiſſimus: quo ſibi cõplacuit aĩa mea. nõ ꝙdeus aĩam hẽat:ſed ꝙ ĩ aĩa oĩs dei mon/
untiot ſtret᷑ affectus. Et nõ miꝶ ſi deo aĩa nomiĩet: c uniuerſa humani corporis mẽbra 'ᷣm leges tropologiæ: & di/
nd uerſas ĩtelligẽtias hĩe dicat᷑. Poſuit quoq; ſpiritũ ſuũ ſuꝑ eũ: ſpiritũ ſapĩæ & ĩtelligẽtiæ: ſpiritũ cõſilii & forti
inud tudinis: ſpiritũ ſciẽtiæ & pietatis & timoris dni: ꝗĩ ſpecie colũbæ deſcẽdit ſup eũ. de quo & Ioãnes Baptiſta a
KW deo pre audiſſe ſe narrat. Suꝑ quẽ uideris ſpiritũ ſactũ ueniẽtẽ & manẽtẽ ĩ eo: .ipᷣe eſt: & iudiciũ gẽtibus nũcia
ib bit. De quo & ĩ pſalmis legimus. Deus iudiciũ tuũ regi da: & iu ſticia tuã filio regis. Quod & ipᷣe loquit ĩeuã
ctſie gelio. no enĩ pr iudicat quẽquã: ſed oẽ iudiciũ dedit filio. Nõ cõtẽdit ſicut agnus ductus ẽ ad uictimã: nõ cõtẽ
leeoni dit ĩ ſubuerſiõe audiẽtiu: neq; clamauit iuxta illud qd Paulus apoſtolus ſcribit. Oĩs clamor & ira & amaritu
ſ do auferat᷑ a uobis. Nõclamauit qa iſraelnõ fecit iudiciũ: ſed clamorẽ. Neq; audiet qſꝗᷓ plateis ſiue foris uo
wns cẽ eius. Ois enĩ gloria filiæ regis abitus. & arta & anguſta uia ẽ: quæ ducit ad uitã. Vn ĩ plateis uox illius non
nogte audit᷑: in ꝗbus cõfidẽter agit ſapiẽtia:latã ſpatioſãq; uiã nõ iĩgrediẽs: ſed arguẽs atq; cõdẽnãs. Vñ & iis ꝗ foris
Aunt erãt:nõ ſua uoce ſed ꝑ parabolas loqꝗᷓ bat᷑ arũdinẽ inqt ꝗᷓſſata nõ cõfrĩget: ſiue ut.lxx. trãſtulerũt. calamũ fra
ichenn ctũnõ cõteret. Calamus fractus q fuit antea uocalis: & ĩ laudes dñi cõcinebat: appelladus eſt iſrael: ꝗ quõdã ĩ
enſſei⸗ pegit ĩ angularẽ lapidẽ: & cecidit ſup eũ:fractuſq; ĩ illo z. Propterea dicit᷑ de eo. Increpa dne beſtias calami.& ĩ
tſei lIeſu uolumiĩie torrẽs appellat᷑ cãnæ. i. calami ꝗaquas habet turbidas: quas elegit iſrael: puriſſima cõtẽnẽs flu
tudli enta iordanis. Reuerſuſq; mẽte ĩ ægyptũ: & deſiderans cœnoſã ac paluſtrẽ regionẽ: peponeſq; & cepe & allia
atus & cucumeres ollaſq; ægyptiaꝶ carniũ: rectiſſime ꝑ Eſaia appellat᷑ calamus fractus.cui q ĩniti uoluerit: ptũde
ot rur manus eius. Qui enĩ poſt aduẽtũ dni Saluatoris euãgelicæ ĩterpᷣtatiõis ſpm derelinꝗns:ĩ iudaicæ lĩæ mor
eniliſe te reqeſcit: iſtius cũcta oꝑa uulnerant᷑.Linũ quoq; fumigãs nõ extiguet populũ de gẽtibus cõgregatũ:q extĩ
lead⸗ cto legis naturalis ardore fumi amariſſimi: & ꝗq noxius oculis eſt tenebroſæꝙ caliginis inuoluebat᷑ erroribus.
eſteien Quẽ nõ ſolũ nõ reſtrĩat & redegit ĩ cinerẽ: ſed ecõtrario de parua ſciĩtilla & pene moriẽte maxia ſuſcitauit ĩcẽ
ſallec dia: ita ut totus orbis arderet igne dni Saluatoris: quẽ uenit mittere ſuꝑ terrã: & in oĩbus ardere deſiderat. Se/
Vetund cũdũ tropologiã qcqd nobis uider de hoc loco:ĩ comẽtariis Matthæi breuiter ãnotamus. Iſte autẽ ꝗ arũdinẽ
m: quaſſatã nõ cõfregit: & linũ fumigãs nõ extĩxit:iudiciũ quoq; bäur ad uictoriã: cuius iudicia uera ſũt: iuſti
ablen ficata ĩ ſemetipᷣis: ut iuſtificet᷑ in ämonibus ſuis:& uĩcat dũ iudicat᷑.& tã diu lumẽ pᷣdicatiõis eius ĩ mũudo re/
nber ſplendeat: nulluſq; cõterat᷑ & uincat᷑ inſidiis: donec ponat in terra iudiciũ: & ĩ pleatur illud qd ſcriptum eſt.

Fiat uolũtas tua ſicut in cælo & in terra. & in nomine eius gentes ſperabũt: ſiue ĩ lege eius ſperabunt inſulæ.
uomõ enim inſulæ turbine flatuq; uẽtorũ & crebris tẽpeſtatibus feriunt᷑ quidã: ſed nõ ſi ubuertunt in exẽ-
plũ euãgelicæ domus: quæ ſuper petrã robuſta mole f⸗ udata eſt: ita &£ eccleſiæ Juæ ſperat ĩ lege & in nomine
ni ſaluatoris loquũtur per Eſaiã. Ego ciuitas firma: ciuitas quæ nõ oppugnat᷑.

.— Quẽ ſenſũ habeat qd in euãgeliſta Matthæo ſcriptũ eſt: Siꝗs uult uenire poſt me: abneget ſemetipſum.

Quæ eſt ſui abnegatio? aut quomõ ꝗ ſequit᷑ ſaluatorẽ ſeipſũ negat: LXXXVI.
E quo in tertio cõmẽtarioꝶ eiuſdẽ Matthæi libro ita breuiter locutus ſum. Qui deponit ueterẽ
hominẽ cũ operibus eius: negat ſeipſũ dicẽs. Viuo aũt iã nõ ego:uiuit uero in me Chriſtus:tol/
litq; crucẽ ſuã: & mũdo crucifigit᷑. Cui aũt mũdus crucifixus eſt: ſequit᷑ dĩm crucifixũ. Quibus
nũc hæc addere poſſumus poſtꝗᷓ oſtẽdit diſcipulis ſuis: ꝙoporteret eũ in Hieruſalẽ multa pati
a ſacerdotibus & ſcribis: & pncipibus ſacerdotũ: & occidi aſſumẽs eũ Betrus cœpit ĩcrepare & diceretabſit a te
dne:nõ erit tibi hoc. q cõuerſus dicit Petro: uade poſt me ſi athana: ſcãdalũ es mihi: qa nõ ſapis quæ dei ſunt:
ſed quæ hominũ. Humano quippe timore pterritus paſſionẽ dñi formidabat: & quomò audiẽs multa pati:
& occiditimebat: Sicaudiẽs tertia die reſu rget: gaudere debuerat: & triſtitiã paſſiõis: reſurrectiõis gloria miti
gare. Vnde illo ꝓ timore correpto: loq̃ bat᷑ ad oẽs diſcipulos: ſiue conuocauit turbã cũ diſcipulis ſuis: ut Mar
cus poſuit: aut iuxta Lucã dicebat ad cũctos: ſiꝗs uult poſt me uenire abneget ſemetipſũ: & tollat crucẽ ſuã:
& ſequat᷑ me. Cuius exhortatiõis hic ſenſus ẽ. Nõ eſt delicata ĩ deũ: ſed ſecura cõfeſſio Qui ĩ me credit debet
ſuũ ſanguinẽ fũdere. Qui eni pdiderit aĩam ſuã in pᷣſenti: lucrifaciet eã in futuro. Quotidie credẽs ĩ Chriſtũ
tollit crucẽ ſuã: & negat ſeipſũ. Quii pudieus fuit uerſus ad caſtitatẽ tẽperãtia luxuriã negat. Qui formido/
loſus:& timidus aſſũpto robore fortitudinis: priorẽ ſe eſſe neſcit. Iniquus ſi ſ- equat᷑ iuſticiã: negat iniqtatẽ.
Stultus ſi Chriſtũ cõfiteat᷑:dei uirtutẽ:dei ſapiẽtiã: negat ſtultitiã. Quod ſciẽtes nõ ſolũ pſecutiõis tpe: & ne
ceſſitate martyrii:ſed in oĩ Cõuerſatiõe: opere: cogitatioe: ſermone: negemus noſmetipſos: qd ante anun⸗
& cõfiteamur eos ꝗ in Chriſto renati ſumus. Iccirco enĩ dñs crucifixus eſt: ut & nos qui credimus in eũ:& pec
cato mortui fuimus crucifigamur cũ ipo. Dicamuſq; qd apoſtolus Paulus docuit. Cũ Chriſto crucifixus ſũ.
Et mihi auũt abſit gloriari: niſi ĩ cruce dui nri leſu xpᷣi: p quẽ mihi mũdus crucifixus eſt: & ego mũdo. Quicũ
Chriſto crucifixus eſt: ſpoliet pᷣncipatus & ptãtes & triũphet eas in ligno. Vnde & in euãgelio ᷣm Ioannẽ: in
typũ eoꝶ: qui in dno credituri erãt: & ſecũ illo crucifixuri: Simon Cyrenæus portat crucẽ eius: quã iuxta alios
euãgeliſtas prior ipſe portauit.
Quid uult ſignificare qcĩ eodẽ Matthæo ſcriptũ eſt: ue pᷣgnãtibus & nutriẽtibus in illis diebus:& oratene
fiat fuga ueſtra hyeme uel ſabbato. qd ex ſi uperioribus pẽdere manifeſtũ eſt. C. LXXXVII.

tionẽ deſolationis quæ dicta ẽ a Daniele ppheta: ſtãte ĩ loco ſctõ. Tũc pᷣcipit᷑ iis qui ̃iudæa ſũt:
ut fugiãtad mõtes: & ꝗ in tecto: nõ deſcẽdãt tollere aliqd de domo ſua: & ꝗ in agro ne reuertan/
cutauferre tunicã ſuã. de qbus ĩ cõmẽtariis eiuſdẽ Matthæi plenius diximus. Statiq; cõiungit᷑:
Ve pᷣgnãtibus & nutriẽtibus ĩ illis diebus. In ꝗbus diebus? Quãdo abominatio deſolatiõis ſteteritĩ loco ſan
cto. Quod qdẽ iuxta lram de aduẽtu Antixpᷣi pdicari nulli dubiũ eſt. Quãdo pſecutiõis magnitudo cõpellit
fugere: & graues uteri: paruuliq; lactẽtes: fugã retardãt. Licet ꝗdã Titi & Veſpaſiani aduerſus Iudæos: & pci

pue Hieruſalẽ obſidionẽ Pugnãq; ſignificari uelint: hyemẽ quoq; & ſabbatũ ſic interpᷣtant᷑: ne eo tpe fugere

cõpellant᷑: q duritia frigorisin agris: & ĩ deptis locis fugiẽtes latere nõ patit᷑: & obſeruatio ſabbati: aut pᷣuari
catores facit: ſi fugiat: aut hoſtiũ gladiis ſubiacere: ſi ſabbati ociũ & pcepta ſeruaueriĩt. Nos aũt audientes do
minũ ſaluatorẽ: ut qui in iudæa ſũt:ad mõtana cõfugiãt:lpſi quoq; oculos leuamus ad mõtes: de ꝗbus ſcri/
ptũ eſt. Leuaui oculos meos ad mõtes: unde ueniet auxiliũ mihi. & in alio loco. Fũdamẽta eius ĩ mõtibus ſã/
ctis: & mõtes in circuitu eius: & dñs in circuitu populi ſui: & nõ pot abſcõdi ciuitas ſupra mõtẽ poſita: &diſ⸗
calciamus nos pelle lræ: nudiſq; pedibus cũ Moyſe aſcẽdẽtes motẽ ſ yna dicimus. Trãſiẽs uidebo uiſionẽ hãc
magnã: ut poſſimus itelligere pᷣgnãtes aĩas: quæ de ſemĩe doctrinaꝶ:& ſermonis dei initia fidei cõceperũt:&
dicùt cũ Eſaia. Atimore tuo dne cõcepimus: & parturiuimus: & peperimus ſpiritũ ſalutis tuæ: quẽ feciſti ſu
per terrã. Sicuti eni ſemĩa paulati formant᷑ in uteris: & tã diu nõ reputat hõ: donec elemẽta cõfuſa ſuas ima/
gines mẽbraq; ſi uſcipiãt: ita ſenſus rõne cõceptus niſi in opera pruperit: adhuc uentre retinet᷑: & cito abortio
perit cũ uiderit abominationẽ deſolatiõis ſtãtẽ in eccleſia:& Sathanã trãſfigurari in angelũ lucis. Et de iſtiuſ
modi Paulus apoſtolus loqtur dicẽs. Filioli mei quos iteꝶ parturio: donec Chriſtus former᷑ ĩ uobis. Has ego
reor iuxta myſticos ĩtellectus eſſe mulieres: de ꝗbus idẽ apoſtolus ſcribit: Mulier ſeducta in trãſ⸗ greſſiõe facta
eſt: ſaluabit᷑ aũt ꝑ filioꝶ gñationẽ: ſipermãſerit in fide & charitate & ſãctitate cũᷣ pudicitia. Quæ ſi de pmone
diuino aliquãdo gnarit: neceſſe eſt quæ gñata ſũt creſcere: & primũ accipere lac infatiæ: donec pueniãt ad ſo/
lidu cibũ & ad maturãa ætatẽ plenitudinis Chriſti. Oĩs eni qui lacte alit᷑: ĩperitus eſt in rõne iuſticiæ. Paruu/⸗
ml eni eſt. Hæigit᷑ animæ quæ necdũ pepererũt:ſiue quæ necdũ potuerũt quæ gñata ſũt alere:cũ uiderit ſer
us nẽ hæreticũ ſtãtẽ in eccleſia: cito ſcãdalizant & Pereũt: & in tẽpeſtate atq; pſecutionibus pmanere nõ poſ
ſũ:pᷣſerti ſi ociũ habuerĩt bonoꝶ operũ: & nõ ambulauerint in uia: quæ Chriſtus eſt. De hacabomĩatione
hæreticæ

Vm enĩ euãgeliũ Chriſti cũctis gẽtibus fuerit pdicatũ: & uenerit cõſumatio: uideri tq; abomina

t .
vit hæreticæ puerſæq; doctrinæ dicebat apoſtolus: ꝙhõ iniqtatis & aduerſ. arius eleuet ſe cõtra oẽ qd; dicit᷑ deus
uunn & religio: ita ut audeat ſtare ĩ tẽplo dei: & ondere ſe 7 ipe ſit deus. cuius aduentus Fm opationẽ ſathanæ & ea
quæ cocepta ſüt: facit pire abortio. & quæ ſũt nata ad pueritiã & pfectã ætatẽ puenirenõ poſſe.Quãobrẽ orã
e dus eſt dns: ne ĩ exordio fidei & creſcẽtis ætatis oriat᷑ hyems . de qua ſcriptũẽ. Hyems trãſut: abiit ſibi: ne ocio
N torpeamus: ſed ĩminẽte naufragio ſuſcitemus dormiẽtẽ dñm: atq; dicamus. Præceptor ſalua nos: pimus.
rn . ¶ Quid ſibi uelit quod ſcriptũ eſt in euãgelio ᷣm Lucã: & nõ receperũt eum: quoniã facies eius erat adens
Auin — in hieruſalem. .LXXXVIII.

Hſtinãs dominus pgere ĩ hieruſalẽ: ut cõplerent᷑ dies aſſũptiõis eius: & paſcha celebraret: de quo
dixerat. Deſiderio deſideraui hoc paſcha comedere uobiſcũ: & bibere calicẽ: de quo ait. Calicem
quẽ dedit mihi pater: non uis ut bibã illũ/ Omnẽq; doctrinã ſuã patibulo roboraret: iuxta illud
c; ſcriptũ eſt. Cũ exaltatus fuero a terra:oĩa trahã ad me. Offirmauit faciẽ ſuã: ut iret in hieruſalẽ. Offirma/

lludn
abltzt .

äln ione enĩ & fortitudine opus eſt ad paſſionẽ ſpõte ꝓperãti. Vnde & Ezechieli cui dixerat deus: Eili hoĩs in me
aenn dio ſcorpionũ tu habitas: & ne timeas eos: offirmaui inqt faciẽ tuã: & dedi faciẽ tuã æreã: & frõtẽ tuã ferreã:
lnuni ZM ut ſi forſitã ſurrexiſſet cõtra eũ malleus uniuerſæ terræ: quaſi incude duriſſima reſiſteret:malleũq; cõtereret:
Sthk de quo ſcriptũ eſt. Quomõ cõfractus eſt: & cõtritus eſt malleus uniuerſæ terræ & miſit nüiciostideſt angelos
nnilti añ faciẽ ſuã. Iuſtũ enĩ erat:ut dei filio angeli miſtrarẽt. Siue angelos apoſtolos uocat:qa & Ioãnes pᷣcurſor do
itch mini angelus appellatus eſt. Cũq; ingreſſi eſſẽt uicũ Samariæ: ut ppararẽt ei: nõ ſuſcepunt illũ: qa facies eius
Cndi eerat uadẽs in hieruſalẽ. Hoſtili ĩter ſe Samaritani atq; Iudæi diſcordãt odio: & cũ oẽs oderint gẽtes: ꝓprio cõ
ſumi⸗ tra ſe furore bacchant᷑. Dũ utriq; de legis poſſeſſione cõtẽdũt: & in tãtũ ſe mutuo pſequũtur: ut poſtꝗ iudæi
niſeri Qe hBabylonia ſũt reuerſi: ædificationẽ tẽpli ſamaritani ſempꝑ ĩpedierint. Cũq; uellẽt & ipᷣi cũ eis ædificare tem
eane plũ: reſpõderũt iud æi: Nõ licet nobis & uobis ædificare domũ dñi. Deniq; ꝓ ſũma iniuria phariſæi exprobrãt
duño. Nõne dæmoniũ habes: & ſamaritanus es & in parabola de hieruſalẽ deſcẽdẽtis hiericũ ſamaritanus po
eüpe nitur ꝓ ſigno atq; miraculo: ꝙ malus bñfecerit. & ad puteũ ſamaritanæ ſcriptũ eſt. Nõ enĩ coutunt᷑ ſamarita
honti ni iudæis. Vidẽtes aũt ſamaritani dum hieruſalẽ ꝑgere: ideſt ad hoſtes ſuos: qd audierãt a diſcipulis eius: qui
uii ad parãdũ hoſpitiũ uenerãt: iudæũ eſſe cognoſcũt: & qᷓſi iudæũ atq; alienũ & eũ qui ad inimicos pgeret ſuſci
annen pere noluerũt.ꝗᷓꝗᷓ & alia nobis ſubiiciat᷑ intelligẽtia: ꝙ uolũtatis dii fuerit: nõ ſuſcipi a ſamaritanis: qa feſti/
Ntndlos nabat hieruſalẽ. ibiq; pati: & ſanguinẽ füũdere: ne occupatus ſuſceptiõe ſamaritica: & doctrina gẽtis illius: paſ

ſionis differret diẽ: ad quã uenerat ſuſtinẽdã. Vnde dicit & inalio loco. Non ueni niſi ad oues pditas domus
voktee iſrael. & apoſtolus pcepit. Ciuitates ſamaritanoꝶ nõ intraueritis: uolẽs tollere oẽm occaſionẽ pſecutionis iu
W. . daicæ: ne poſtea dicerẽt: crucifiximus eũ. qa ſe inimicis nris & hoſtibus iũxerat. Facies igit᷑ eius erat pgẽtis ĩ hie

Domn ruſalẽ. Et iccirco iuxta aliã ĩtelligẽtiã nõ receperũt eũ Samaritæ: qa feſtinabat ĩgredi hieruſalẽ. Vt autẽ eũ nõ
Aralit reciperẽt fuit dicæ uolũtatis. Deniq; apoſtoli in lege uerſati: in qua tmiuſticiã nouerãt: oculũ ꝓ oculo: dẽtẽ
ekran ꝓ dẽte ulciſci nitunt᷑ iniuriã. & imitari Helia:ad cuius uocẽ duas pẽtecõtadas multũ ignis abſumpſerat. Di/
ungt cũtq; ad dñm: uis dicimus utignis deſcẽdat de cælo: & cõſumat eos. Pulchre uis inqunt dicimus. Nã & Heli
oian as dixerat. Si hõ dei ſũ: ignis deſcẽdat ſuper uos. Ergo ut apoſtoloꝶ ſermo efficiẽtia habeat: uolũtatis eſt dni.
li Niſi eni ille iuſſerit: fruſtra dicũt apoſtoli utignis deſcẽdat ſuꝑ eos. & quodã mò uerbis aliis hoc loquũtur.
Aße ) si ad ſerui Heliæ iniuriã ignis deſcẽdit de cælo Snõ Samaritas: ſed iudæos cõſũpſit incendiũ: ꝗto magis ad
fugere coõtẽptũ filii dei in ĩpios Samaritas debet flãma ſæuire? Eregiõe dñs quinõ ad iudicãdũ uenerat: ſed ad ſaluã
tku dũ: nõ in poteſtate ſed in humilitate: nõ in pr̃is gloria: ſed in hoĩs ullitate: ĩcrepat eos: ꝙ nõ meminerĩ tdoctri .
o Rnæſuæ: & bonitatis euãgelicæ: ĩ ꝗᷓ dixerat: ꝗ te pcuſſerit ĩ maxilla:pᷣbe ei & alterã: & diligite inimicos ur̃os.
ce ) ¶ Quis ſit uillicus iniquitatis qui domini uoce laudatus eſt. Q.LXXXIX.
uie a Lterã de euãgelio Lucæ ꝗᷓſtiuculã ꝓpoſuiſti. Quis ſit uillicus iniqtatis: ꝗ diñi uoce laudatus eſt.

—

Cuius cũ uellẽ ſcire rõnẽ:& de quo fote ꝓceſſerit: reuolui uolumẽ euãgelicũ: & ĩter cætera reppe

al⸗ “=”“ . ri: ꝙ appropinquãtibus ſaluatori publicanis: & peccatoribus ut audirẽt eũ:murmurabãt Phari
onihi ECxi & Scribædicétes. Quare iſte pctõres ſuſcipit:& comedit cũ eis Qui locutus ẽ eis parabolã cẽtum ouiũ: &
heliik — 7 unius pditæ: quæ ĩuẽta paſtoris humeris reportata eſt. Et cur eẽt pꝓpoſita: ſtati intulit. Dico uobis ſic erit gau
eulili Q. diũ ĩ cxlo ſup uno pctõte pœnitẽtiã agẽte: magis ꝗᷓ ſuꝑ nonagĩtanouem iuſtis:q nõ ĩdigẽt pœnitẽtia. Aliam
im uoq; parabolã decẽ dragmaꝶ: uniuſq; pditæ: & reptæ: cũ ꝓpoſuiſſet ſimili eifine cõpleuit. Sic dico uobis:
aood. gaudliũ erit corã ãgelis dei ſup uno pctore pœnitẽtiã agẽte. ertiã quoq; parabolã ꝓpoſuit:hoĩs habẽtis du
kilil os filios: & diuidẽtis ĩter eos ſubſtãtiã. Cũq; mĩor facultatibus pditis egere cœpiſſet: & comedere ſiliꝗᷓs porco
ue rũ cibũ: reuerſus ad pr̃em ſuſceptus ab eo ẽ. Frater quoq; inuidẽs ſenior: pris uoce correptus ẽ: ꝙ lærari debue
belic⸗ rit: & gaudere. qa frater eius mortuus fuerat: & reuixit: pditus: & ĩuẽtus ẽ. Has tres parabolas cõtra Phariſæ-
mor⸗ os & Scribas locutus ẽ: ꝗ nolebãt recipe pœnitẽtiã peccatoꝶ: & publicanoꝶ ſalutẽ. Dicebat aũt inqt & ad di/
tall ſccipulos ſuos: haud dubiũ ꝗn parabolã ſicut pᷣus ad Scribas: & Phariſeos: qua parabola ad clæmẽtiã diſcipu/
Pun- los hortaret᷑: & aliis diceret uerbis. Dimittite & dimitter uobis. & ĩ orone dnica libera fronte poſcatis. Dimit/
lkuitla te nobis debita nr̃a: ſicut & nos dimittimus debitoribus nris. Quæẽ ergo parabola ac cæmẽtiã diſcipulos co/
nopo hortãtis? Nõne qdã erat diues: ꝗ hẽbat uillicũ ſiuediſpenſatorẽ!. Hoc enĩ oꝛxoyouοως ſignificat. Villicus aũt

cteccx

propᷣe uillæ gubernator eſt: unde & a uilla uillicus nomẽ accepit: oſmov πιεπaut tã pecuniæ ꝗᷓ frugũ: & ofdum

quæ dñs poſſidet diſpẽſatorẽ. unde & òοοννναοπς Kenophotis pulcherrimus liber eſt: ꝗ nõ gubernationẽ

uillæ: ſed diſpẽſationẽ uniuerſæ domus Tullio ĩterpᷣtãte ſignificat. Iſte igit diſpẽſator accuſatus eſt ad domi
nũ ſuũ:ꝙ diſſiparet ſubſtãtiã eius. Quo uocato dixit:ꝗd hoc audio de te? Redde rõnẽ diſ pẽſationis: neq; eni

ultra men poteris diſpẽſare.q dixit ĩ ſemetipo. Quid faciã qa dominus meus auferta me diſpẽſationẽFode
re nõ ualeotmẽdicare erubeſco. Scio ꝗd faciã: ut quãdo ſublata mihi fuerit diſpẽſatio: ſuſcipiãt meĩ domos
ſuas. Vocauit itaq; ſingulos debitores dii ſui: & dixit pᷣmo.quãtũ debes dno meo? Qui dixitei:cẽtum cados
olei: ait illi:tolle cautionẽ tuã: & ſedẽs cito: ſcribe ꝗnquagĩta. Deinde alio locutus eſt. Tu aũt ꝗᷓtũ debes? At
ille reſpõdit: cẽtũ choros tritici: dixitq; illi:tolle cautionẽ tuã: & ſcribe octoginta. Et laudauit dns uillicũ ſiue
diſpẽſatorẽ iniqtatis: ꝙ prudẽter fecerit: qa filii ſæculi huius prudẽtiores ſut filiis lucis in gñatiõe ſua. Et ego
dico uobis: facite uobis amicos de iniquo mammona: ut qñ defeceritis: recipiant uos in æterna tabetnacuſt-
Qui fidelis eſt in paruo:& in multis fidelis ẽ. Qui in mimo iniquus eſt: & ĩ multis iniquus ẽ. Si ergo ĩ iniquo
mãmona fideles non fuiſtis: quod ueſtrum eſt: quis credet uobis? Et ſi in alieno fideles non fuiſtis: quod ue/
ſtrum eſt: quis dabit uobis? Nemo ſeruus duobus dominis ſeruiet. aut enim unũ habebit odio: & alterũ di/
liget: aut unũ audiet: & alterum contẽnet. Non poteſtis deo ſeruire &ẽ mãmonæ. Audiebant hæcomnia pha
riſæi qui erant auari: & ſubſãnabãt illum. Totum parabolæ huius textum poſui: ut nõ nobis ĩtelligentiam
aliũde qᷓramus: & ĩ parabola certas nitamur ĩuenire pſonas: ſed ĩterpᷣtemur eã ꝗᷓſi parabolã: hocẽ ſimilitudi
nẽ: quæ abeo uocat᷑: qd alteri wapᷣaα0 α:Zτο aſſimilat: & quaſi umbra p̃uiũ ueritatis eſt. Si ergo diſ
pẽſator iniq mãmonæ a dni uoce laudat ꝛꝙ de re iniꝗᷓ ſibi iuſticiã ppararit: & paſſus diſpẽdiũ dũs laudat diſ
pẽſatoris prudẽtiã: ꝙ aduerſus dñm qdẽ fraudulẽter: ſed ꝓ ſe prudenter egerit: ꝗᷓto magis xps q nullũ dãnũ
ſuſtinere põt: & ꝓnus ẽ ad clæmẽtiã: laudabit diſcipulos ſuos:ſi ĩ eos ꝗ crediti ſibi ſũt:miſicordes fuerĩt: De/
niq; poſt parabolã ĩtulit. & ego uobis dico: facite uobis amicos de iniquo mãmona. Iniquũ aũt mãmona nõ
hebræoꝶ ſed ſyrorũ liĩgua diuitiæ nũcupant᷑: qd de iniqtate collectus ẽ. Si ergo iniqtas bn diſpẽſata uertit in
iuſticiã: ꝗᷓto magis ᷣmo diuinus: ĩ quo nulla ẽ iniqtas:q apoſtolis creditus ẽ: ſi bñ fuerit diſi pẽſatus:diſpenſa
tores ſuos leuabit ĩ cælũ?/ Quã ob rẽ ſequit᷑:iq fidelis eſt ĩ mimo:hocẽ ĩ carnalibus: & ĩ multis fidelis erit: hoc
eſt ſpiritalibus. Qui aũt ĩ paruo iniquus ẽ: ut nõ det fibus ad utẽdũ qd adeo ꝓoĩbus ẽ creatũ: iſte & ĩ ſpiri
tali pecunia diuidẽda iniquus erit: ut nõ ꝓ neceſſitate: ſed ꝓpſonis doctrinã dni diuidat. Si aũt carnales diui
tias quæ labunt᷑: nõ bũ diſpẽſatis: ueras æternaſq; diuitias doctrinæ dei ꝗs dabit uobis! Et ſi ĩ his quæ aliena
ſũtſalienũ aũt ẽ a nobis oẽ qd ſæculi ꝗĩfideles fuiſtis: ea quæ ur̃a ſũt: & ꝓprie deputata hoĩ ꝗs uobis credere
Poterit? Vnde corripit auaritiã: & dicit: eũ qamat pecuniã: deũ amare nõ poſſe. Igit᷑ & apoſtolis ſi uelit ama
re deũ: eſſe pecunias cõtẽnẽdas. Vnde & ſcribæ & phatiſæi ꝗ erãt auari: aduerſũ ſe dictã ĩ telligẽtes parabolã:

ſubſaãnabãt eũ: carnalia & certa & pſetia ſpiritalibus ac futuris & qᷓſi ĩcertis p̃ᷣponẽtes. Theophilus antioche/
nxæ eccleſiæ ſeptimus poſt Petrũ apoſtolũ eps: ꝗq quatuor euãgeliſtaꝶ ĩ unũ opus dicta cõpigẽs: ĩgenii ſui no/

bis monumẽta dimiſit. Hæc ſup hac parabola ĩ ſuis cõmẽtaris ẽ locutus. Diues q habebat uillicũ ſiue diſpẽ/
ſatorẽ:deus oĩpotẽs ẽ: quo nihſ ditius. Huius diſpẽſator Paulus q ad pedes Gamalielis ſacras Ir̃as didicit:
legẽ dei ſi uſcepat diſpẽſãdã q cũ cœpiſſet credẽtes ĩ xpᷣo pſeq:ligare: occidere: & oẽm dñi ſui diſſipare ſubſtã/
tiã: correptus ẽ a dio: Saule Saule qꝗd me pſeꝗ̃ris? durũ ẽ tibi cõtra ſtimulũ calcitrare. Dixitq; ĩ corde ſuo:qd
faciã qa magiſter fui & uillicus: & cogor eẽ diſcipulus & oparius? Fodere nõ ualeo (Oĩa enĩ mãdata legis quæ
terræ ĩcubabãt: cerno deſtructa: & legẽ & pphetas uſq; ad Ioannẽ Baptiſtã eſſe finitos) Mẽdicare erubeſco: ut
ꝗdoctor fuerã iudæorũ: cogar a gẽtibus & diſcipulo Anania ſalutis ac fidei mẽdicare doctrinã. Faciã igit q
mihi utile eſſe ĩtelligo: ut poſtꝗᷓ piectus fuero de uillicatiõe mea: recipiãt me xpᷣiani in domos ſuas. Cœpitq;
eis ꝗ pᷣus uerſabant in lege: & ſic ĩ xpo crediderãt ut arbitrarent ſe ĩ lege iuſtificãdos: dicere legẽ abolitã: ꝓphe
tas p̃teriſſe: & quæ antea ꝓ lucro fuerãt:reputari ĩ ſtercora. Vocauit itaq; duos de plurimis debitoribus. Pri/
mũ q debebat cẽtũ cados olei: eos uidelicet ꝗ fuerãt ex gẽtibus cõgregati: & magna ĩdigebãt miſicordia dei:&
de cẽtenario numero q plenus ẽ atq; pfectus: fecit eos ſcribere ꝗnꝗgenariũ: ꝗ ꝓprie pœnitẽtiũ ẽ: iuxta iubilæ
um & illã ĩ euãgelio parabolã: ĩ qua alteri qngẽti: alteri ꝗqnꝗ̃giĩta denarii dimittunt᷑. Secũdũ aũt uocauit po/

pulũ iudæoꝶ: ꝗ tritico mãdatoꝶ dei nutritus erat: & debebat ei cẽtenariũ numeꝶ: & coegit ut de cẽtũ octogi

ta faceret: ideſt credereĩ dii reſurrectiõe: quæ octauæ diei numero cõtinet᷑: & de octo cõplet᷑ decadibus: ut de
ſabbato trãſiret ad pᷣmã ſabbati. Ob hãc cauſã adño pᷣdicat᷑:ꝙ bñ fecerit:& ꝓ ſalute ſua ĩ euãgelii clæmentia
de legis auſteritate mutatus ſit. Quod ſi q̃ſieris qᷓre uocet᷑ uillicus iniqtatis:ĩ lege quæ dei ẽ iniquus eraruilli/
cus: ꝗ bi qdẽofſerebat:ſed nõ bn diuidebat. Credẽs ĩ pr̃em: ſed filiũ ꝑſeqᷓns. habẽs deũ oĩpotẽtẽ: ſed ſpm ſã-
ctũ negãs. Prudẽtioritaq; fuit Paulus apoſtolus ĩ trãgreſſiõe legis filiis quõdã lucis.q ĩ legis obſuatiõe uerſa
ti: xpᷣm ꝗ dei pfis uerũ lumẽ eſt ꝑdiderũt. Ambroſius qdẽ mediolanẽſis eps qd de hoc loco ſẽſerit: in cõmẽta/
riis eius legere poteris Origenis & Didymi ĩ hac parabola explanationẽ ĩuenire nõ potui:& utrũ abolita ſit tẽ

poꝶ uetuſtate:an ipᷣi nõ ſcripſerĩt:incertũ habeo. Mihi iuxta porẽ interpᷣtationẽ hoc uidet᷑:ꝙ de iniquo mã/

mona debeamus amicos facere nõ quoſlibet paupes: ſed eos ꝗ nos poſſint recipe in domos ſuas: & in æterna
tabernacula.ut cũ eis parua p̃ᷣbuerimus: recipiamus ab eis magna: & dãtes aliena: nia ſuſcipiamus. & ſemine

= =S= =

— =ẽ

—. —

—

— — — — — — —

—
—

—
—

2

in⸗ / mus in benedictione: ut metamus benedictionẽ. Qui eni parce ſeminat: parce & metet.
R A (ao ſenſu accipiendum ſit quod in epiſtola legimus ad Romanos: uix enĩ pro iuſto quis moritur. Nam
P“ e⸗ pro bono forſitan quis audeat mori: . . J—
il A Væ hæreſes ex occaſione huius teſtimonii: qd; nõ ĩtelligũt: diuerſo ꝗ ẽ errore: ſed pari ſpietate
R e blaſfemãt. Martio enĩ ꝗ iuſtũ deũ creatorẽ legis facit: & ꝓphetaꝶ: bonũ aũt euangelioꝶ & apo/⸗
mmn ſtoloꝶ: cuius uulteſſe filiũ xpᷣm duos ĩtroducitdeos. Alteꝶ iuſtũ. & alteꝶ bonũ. & ꝓ iuſto aſſe/
dunalt rit uel nullos uel paucos appetiſſe mortẽ. Pro bono aũt: ideſtxpo ĩnumerabiles martyres extitiſſe. Porro Ar/
t rius iuſtũ ad xpᷣm refert: de quo dictũ ẽ. Deus iudiciũ tuũ regi da: & iuſticiã tuã filio regis. & ipſe de ſe ĩ euan/
bluüſt gelio. Non enĩ pater iudicat quẽquã: ſed oẽ iudiciũdedit filio: & ego ſicut audio: ſic iudico. Bonũ aũt deũ pa
u. be trẽ: de quo ipᷣe filius cõfitet᷑. Quid me dicitis bonũ?- Nemo eſt bonus niſi ſolus deus pr.Cũq; hucuſq; blafſſe/
Nnah miæ ſuæ deuios calles potuerit ĩuenire: ĩ cõſeqᷓntibus ĩpingit: & corruit. Quomò enĩ p pr̃e ꝗs audet mori: &
WIHnihn Pꝓffilio uixmorit᷑: cũ ꝓpter nomẽ xp̃i tãtus martyrũ ſaguis effuſus ſit: Qui igit ſimpliciter hũc exponit locũ
ul hoc põt dicere: qd ĩ ueteri lege: ĩ qua iuſticia ẽ: ui pauci ĩuẽti ſũt: ꝗ ſuũ fuderĩt ſãguinẽ. In nouo aũt ĩſtrumẽ
leih to ĩ quo bonitas ẽ: atq; clæmẽtia: ĩnumerabiles extiterũt martyres. ſed exeo qd poſuit forſitã qꝗs etiã audeat
nnu mDon: & pẽdulo gradu ſentẽtiã tẽperauit: ueniri poſſe nõnullos: ꝗq audeãt mori ꝓ euãgelio: oſtẽdit nõ ſic acci
ligennn piẽdũ: ſed ex ſupioribus & ĩferioribus ſenſũ loci huius debere tractari. Dicẽs enĩ Paulus ſe gloriari ĩ tribulati/
lmlu onibus: qa tribulatio patiẽtiã opat᷑: patiẽtia ꝓhationẽ: ꝓbatio uero ſpem: ſpes aũt nõcõfũdit quæ ex eo cer/
dietgl tã habeat ꝓmiſſionẽ: qa charitas dei diffuſa ẽ ĩ cordibus nr̃s ꝑ ſpm̃ ſactũ quidatus ẽ nobis:ᷣm illud qd deus
laulrit dixerat ꝑ ꝓphetã. Effuda de ſpũ meo ſuꝑoẽm carnẽ. Mirabat᷑ bonitatẽ xpi: ꝙ ꝓ ĩpiis & ĩfirmis & peccatori/
ulücin bus mon uoluerit: & nõ opportuno tpe: de quo ip̃edicit. Tẽpore opportuno exaudiui te: & ĩ die ſalutis auxi
eti liatus ſũ tui: & rurſũ. Ecce nũc tps acceptabile: ecce dies ſalutis. Quãdo oẽs peccauerũt ſimul ĩutiles facti ſũt:
imonni nõ fuit ꝗ faceret bonũ: nõ fuituſq; ad unũ. Incredibilis ergo bonitas & clæmẽtia inaudita: mori ꝓ ĩpiis. Vix
taleniin enĩ ꝓ iuſto & bono aliquẽ ſuũ ſãguinẽ fũdere cõtigit metu mortis cũcta terrẽte. Nã ĩuenit᷑ ĩterdũ: ut aliquis
alelt ꝓre iuſta & bona audeat mori. Charitas aũt dei quã habuit ĩ nobis hĩc maxiĩe cõprobat ꝙ cũ adhuc pctores
benktun eſſemus: xp̃s ꝓ nobis mortuus ẽ: & ſublata ẽ de terra uita eius: & ꝓ iniqtatibus populi ductus ẽ ad mortẽ: &
kdi prortauit peccata nr̃a: & tradita ẽ ĩ morte aĩa illius: & cũ iniq; reputatus ẽ: ut nos ĩpios:& ĩfirmos:& peccato/
mlsin res: pios & robuſtos & iuſtos faceret. Nõnulli ita ĩterpᷣtant᷑. Si ille ꝓ nobis ĩpiis mortuus ẽ & pctõribus: qᷓto
urilen magis nos abſq; dubitatiõe ulla ꝓ iuſto & bono xpᷣo debemus occũbere:- Iuſtũ aũt & bonũ nõ putemus eẽ di
cleler uerſũ: necaliquã ꝓprie ſignificare perſonã: ſed abſolute iuſtã rem & bonã. pro qua difficulter interdũ aliqs
elitam inueniri poteſt: qui ſuũ ſanguinem fungaat.
mboli⸗ ¶ Quid ſibi uult quod ad Romanos ſcribit apoſtolus occaſione accepta peccatũ per mandatũ operatum eſt
toche⸗ 8 in me omnẽ concupiſcentiam. XCI. —
iſino — p Onamus totũ teſtimoniũ: & ſingula xp̃i auxilio diſſerẽtes: ꝗd nobis uideatur ſimpliciter ĩdice/
dG9 5 mus. nõ p̃iudicãtes tuo ſenſui: qd uelis ĩtelligere: ſed nr̃am ſentẽtiã breuiter explicãtes. Quid er
or4 go dicimus: Lex peccatũ eſt? Abſit. Sed peccatũ nõ cognoui niſi ꝑ legẽ. Nã cõcupiſcentiã neſcie
lti,⸗ bai: niſi lex diceret: nõ cõcupiſces. Occaſiõe aũt accepta: peccatũ per mandatũ operatũ eſt ĩ me oẽm cõcupiſcẽ
og tiam. Sine lege enĩ peccatũ mortuũ erat. Ego aũt uiuebã aliquado ſine lege: ſed ubi uenit mãdatũ: peccatũ re
r uiryrit. Ego aut mortuus ſũ: & ĩuẽtũ eſt mihi mãdatũ: qd erat ad uitã: hoceſſe ad mortẽ. Peccatũ enĩ occaſio/
ne accepta ꝑ mãdatũ ſeduxit me: & pꝑ illud occidit. itaq; lex qdẽ ſctã: & mãdatũ ſãctũ & iuſtũ & bonũ. Quod
gil ergo bonũ eſt mihi mors eſt: abſit. ſed ut Peccatũ appareat peccatũ ꝑ bonũ mihi cpatu ẽmortẽ: ut fiat ſupra
“M modũ peccãs peccatũ ꝑ mãdatũ. Scimus aũt qa lex ſpiritalis eſt: ego aũt carnalis ſũ uenũdatus ſub pctõ. qd
“ eniĩ operorignoro. Nò eni qd uolo hoc ago: ſed Ich odi illud facio. Si aũt Ich uolo hoc facio tcõſentio legi: qa
d⸗ bona ẽ. Nũcaũt iã nõ ego operor illud: ſed qd habitat ĩ me peccatũ. Scio enĩ ꝙ nõ habitat ĩ me: hoc ẽ ĩ carne
des mea bonũ. uelle eni adiacet mihi: pficere aũt bonũ nequaꝗᷓ. Non eni qd uolo facio bonũ: ſed qd nolo malũ
* hoc ago. Si aũt qd nolo ego hoc facio iã nõ ego operor illud: ſed qc ĩhabitat ĩ me peccatũ. Inuenio igit le 5
ni uolẽti mihi facere bonũ: qa mihi malũ adiacet. Cõdelector enĩ legi dei m ĩteriorẽ hoĩem. Video aũt aliã legẽ
acil ĩmẽbris meis repugnãtẽ legi mẽtis meæ: & captiuũ me ducẽtẽ lege pcti: quæ eſt in mẽbris meis. Infœlix ego
eurce hò ꝗs me liberabit de corpore mortis huiusCĩa dei ꝑ Ieſũ xpᷣm dnm nr̃jm. Quomõ medicina nõ ẽ cauſa mor
u. tis: ſi oſtẽdat uenena mortifera: licet his mali hoĩes abutant᷑ ad mortẽ: & uel ſe interficiãt: uel inſidient inimi
/ cCcis. Sic lex data ẽ: ut peccatoꝶ uenena mõſtraret: & hoĩem male libertate ſua abutẽtẽ:qui pᷣus ferebat᷑ ĩproui/
dus: & p pcipitia labebat᷑: freno legis retineat: & cõpoſitis doceat ĩcedere greſſibus: ita ut uiamus ĩ nouitate
mn ſpũs: & nõ in uetuſtate lr̃æ: ideſt uiuamus ſub pcepto: ꝗpᷣus ĩ modũ brutorũ aialiũ dicebamus:mãducemus

euel. & bibamus: cras enĩ moriemur. qd ſi ſubintrãte lege: quæ docet qd facere: & ꝓhibet qd nõ facere debeamus:

nin⸗ uitio nr̃o & incõtinẽtia feramur cõtra ſcita legalia: uidet lex cauſa eſſe peccati. quæ dũ ꝓhibet cõcupiſcentiã:
alti quodãmõ eã inflãmare cognoſcit᷑. Sæcularis apud græcos ſentẽtia ẽ: Quicqd licet minus deſiderat᷑. ergo ecõ
om trario ꝗcqd nõ licet: fomẽtũ accepit deſiderii. Vnde & Tullius de parricidaꝶ ſuppliciis apud atheniẽſes: So/
lonẽ ſcripſiſſe negat: ne nõ tã ꝓhibere ꝗᷓ cõmouere uideret᷑. Igit᷑ lex apud cõtẽptores: & legum pcepta calcãtes

i .clii.
GH

uidet᷑ eſſe occaſio delictorũ:dũ ꝓhibẽdo qd nõ uult Kieriligat eos uĩculis mãdatoꝶ. prius abſq; lege peccã e

tes: nõ tenebant᷑ crimibus. Hæc diximus: legẽ quæ p Moyſẽ data ẽ intelligẽtes. Veꝶ qa ĩ cõſeqᷓntibus ſcriptũ
eſt:lex dei & lex carnis atq; mẽbroꝶ:quæ pugnat aduerſus legẽ mẽtis nr̃æ: & captiuos nos ducit ĩ legẽ peccati: ſe
ſimulq; ꝗᷓtuor leges cõtra ſe dimicates ĩ uno loco ſcriptas eẽ cognoſco. Nõ abſq; re arbitror: ſi reqra quot gña uu
legis ĩ ſcnipturis ſctĩs eẽ cõmemorent᷑. dicit᷑ lex quæ p Moyſẽ dataẽ: m illud qſcriptũ ẽ ad Galathas. Quot ee
quot enĩ exopibus legis ſũt: ſub maledicto ſũt.Scriptũ ẽ enĩ. Maledictus oĩs ꝗ nõ pmanet in oĩbus quæ ſcri⸗ ð
pta ſuũt ĩ libro legis: ut faeiat ea. & rurſũ ĩ eadẽ epiſtola. Lex ꝓpter pᷣuaricatiões poſita ẽ: donec ueniret ſemen i n
cui repromiſſũ eſt diſpoſita ꝑ ãgelos ĩ manu mecdliatoris. & iterũ. Itaq; lex pedagogus niĩ fuit ĩ xpo: ut ex file an
iuſtificemur.Poſtqᷓ uenit fides: nequaꝗᷓ ultra ſub pædagogo ſumus Oẽs enĩ fil dei eſtis ꝑ fidẽ: quæ ẽ in xpo pu
ieſu. hiſtoria quoq; quæ Fren ta non cõtinet: ſed ꝗcquid factũ ſit refert: ab apoſtolo lex appellat: Dicite mihi oo
q ſub lege uultis eſſe: nõ audiſtis legẽ? Scriptũ ẽ enĩ qa Abrahã duos filios habuit: unũ de ancilla: & altegde peet
libera. Sed ꝗ ex ancilla: m carnẽ natus ẽ. ꝗ aũt de libera:p repromiſſionẽ. Sed & pſalmi lex appellant᷑: ut co⸗ ttl
pleret᷑ ᷣmo qĩ lege eoꝶ ſcriptus ẽ: ꝗa odio habuerũt me gratis. Eſaiæ quoq; ꝓphetiã legem apoſtolus uocat. ðͦð
In lege ſcriptũ eſt: qm ĩ aliis liguis & aliis labiis loquar populo huic: & nec ſic me exaudiẽt dicit dñs. qd iuxta mer
hebraicũ & Aqlã in Eſaia ſcriptũ repperi. Appellat᷑ etiã lex myſtica ſcripturaꝶ ſciẽtia. Scimus qa lex ſpiritalis nol
eſt. & extra hæc oĩa naturalẽ legẽ ſcriptã ĩ cordibus nf̃s idẽ apoſtolus docet. Cũ enĩ gẽtes quæ legẽno hñtꝛiua· l mo
turaliter ea que legis ſũt faciũt: iſti legẽ nõ habẽtes ip̃i ſibi ſũt lex. ꝗ indicãt opus legis ſcriptũ ĩ cordibus ſuiss iis
teſtimoniũ phibẽteillis cõſciẽtia. Iſta lex quæ ĩ corde ſcribit᷑: oẽs cõtinet natiões:& nullus hominũẽ ꝗq haäcle ſoli
gẽ neſciat. Vnde oĩs mũdus ſub pctõ: & uniuerſi hoĩes p̃uaricatores legis ſũt: & iccirco iuſtũ iudiciũ dei ẽ:ſcri mnmnni
bẽtis ĩ corde humani gñis. Quod tibi fieri nolueris: alten ne feceris. Quis enĩ ignoret homicidiũ: adulterium: W
furtũ: & oẽm cõcupiſcẽtiã eſſe malũ. exeo ꝙ ſibi ea nolit fieri? Si enĩ mala eẽ neſciret: nequaꝗᷓ doleret ſibi eſſe un
illata. Per hãc naturalẽ legẽ & Cain cognouit peccatũ ſuũ dicẽs. Maior eſt cauſa mea: ꝗ ut dimittar. & Ada æ ten

Eua cognouerũt peccatũ ſuũ:& ꝓpterea abſcõditi ſũt ſub ligno uitæ. Pharao quoq; añ ꝗᷓ lexdaret᷑ ꝑ Moyſẽ:
ſtimulatus lege naturæ ſua crimina cõfitet᷑: & dicit. Dñs iuſtus:ego aũt & populus meus ĩpii. Hãc legẽ neſcit A/
pueritia: ignorat ĩfatia: & peccãs abſq; mãdato nõ tenert lege peccati. Maledicit pr̃i & mĩi: & parẽtes uerberat
& qa necdũ accepit legẽ ſapiẽtiæ mortuũ ẽ in ea peccatũ. Cu aũt mãdatũ uenerit:hoc ẽ tp̃s ĩtelligẽtiæ appeten

tis bona: & uitãtis mala: tũc ĩcipit peccatũ reuiuiſcere: & ille mori: reuſq; eẽ pcti. Atq; ita fit ut tẽpus ĩtellieeng mus
tiæ quo dei mãdata cognoſcimus: ut ꝑpueniamus ad uitã opet in nobis mortẽ: ſi agamus negligẽtius: & ocaa⸗ mon
ſio ſapiẽtiæ ſeducat nos: atq; ſupplãtet: & ducat ad mortẽ. Nõ quo ĩtelligẽtia peccatũ ſit ex eni ĩtelligẽtiaz me
ſãcta: & iuſta:& bona ẽ) Sed pĩtelligẽtiã peccatoꝶ atq;ʒ uirtutũ mihi peccatũ naſcit᷑: qd pᷣus ꝗᷓ ĩtelligerẽ pecca ͦð
tũ eſſe nõ nouerã. Atq; ita factũ eſt: ut qd mihi ꝓ bono datũ ẽ: meo uitio muter ĩ malũ: & ut hypbolice dicãa: ðð
nouoq; uerbo utarac explicãdũ ſẽſũ meuũ.Peccatũ qd pus ꝗᷓ haberẽ ĩtelligẽtiã: abſq; peccato erat: ꝑ pᷣuarica/ lel⸗
tionẽ mãdati ĩcipiat mihi eſſe peccatius peccatũ. Quærimus quæ ſitiſta cõcupiſcẽtia: de ꝗᷓ lex dicit: non cõcu
piſces? Alii putãt illud eſſe madatũ: qd ĩ decalogo ſcriptũ ẽ. nõ cõcupiſces rẽ ꝓximi tui. Nos aũt ꝑ cõcu piſcẽ/ iſi⸗/
tiã oẽs pturbatiões aĩæ ſignificatas putamus. quibus moœremus: & gaudemus: timemus: & cõcupiſcimus. & no
hoc apoſtolus uas electiois: cuius corpus tẽplũ erat ſpũs ſãcti: & ꝗq dicebat. An expimẽtũ ꝗritis eius qĩ me lo/ AA
quit᷑ xpsEt ĩ alio loco: Aps nos redemit. Et iteꝶ: uiuo aũt iã nõ ego. uiuit uero ĩ mexps: non de ſe loquit᷑: ſeld u⸗
de eo quult poſt peccata agere pœnitẽtiã:& ſub pſona ſua fragilitatẽ deſcribit cõditiõis humanæ: quæ duoꝶ 2??”
hoĩum ĩterioris & exterioris pugnãtiũ: ĩtra ſe bella ppetit᷑. Interior hõ cõſẽtit & ſcriptæ & naturali legi:ꝙ bo⸗ Ad
na ſit & ſctã & iuſta: & ſpiritalis. Exterior ego ĩ quit carnalis ſũ: uenũdatus ſub peccato.qd enĩ operor neſcio =
& nõ qc uolo:hoc ago: ſed qd odi. Si aũt exterior facit qd nõ uult: & opat᷑ qdodit: oſtẽdit bonũ eſſe manna nel
tũ: & nõ ſe opari qd ẽ malũ: ſed habitãs in ſua carne peccatũ hocẽ uitia corporis: & deſideria uoluptatis: quæ nl
ꝓpter poſteros: & ſobolẽ inſita ẽ humanis corporibus: & ſi fines fuerit egreſſa uertit᷑ in peccatũ. Se unuſqſq; hon
cõſideret: & accuſator ſui tractet ĩcẽtiua uitiorũ. Quomõ& ĩ ᷣmone & ĩ cogitatiõe:& in calore corporis ſepe V
loquat᷑ & cogitet: & patiatqd; nõ uult. Nolo dicere faciat: ne ſctõs uiros uidear accuſare: de ꝗbus ſcriptũeſt. lun
Erat ille hõ uerus & ĩmaculatus: iuſtus dei cultor: recedẽs ab oĩ ope malo: & de Zacharia & Heliſabeth. erant wi
iuſti ambo ĩ còſpectu dei:ãbulãtes ĩ oĩbus madatis & iuſtificatiõibus dni abſq; ꝗrela. Et pceptũ Eapoſtolis: dui
Eſtote pfecti ſicut pater ur̃ cæleſtis pfectus ẽ. Nunꝗᷓ aũt hoc apoſtolis ĩperaret:niſi ſciret hoĩem poſſe eẽ pfe g
ctũ. Niſi forte hoc dicamus:q; teregss ab oĩ malo: emendationẽ ſignificet de erroribus pueritiæ & deuitiis la oi
ſciuiẽtis ætatis: trãſitũ ad correctionẽ atq; uirtutes. Iuſticiã quoq; quæ ĩ Zacharia & FHeliſi abeth pᷣdicat᷑ fornrs i
eſſe. Cõcupiſcẽtiã nõ quæ nũc habitare ĩ mẽbris nr̃s dicit᷑ uerſan intriſecus: ſed & apoſtolis nõ pueris pcipit᷑ ?
uerũ iam ætatis robuſtæ. ut aſſumãt pfectionẽ quã & nos cõfitemur ĩ ætate eſſe pfecta. Nec hæc dicẽtes adu/ 2
lamur uitiis:ſed auctoritatẽ ſeqmur ſcripturaꝶ: ꝙ nullus hõ abſq; peccato ſit.ſed cõcluſit deus oẽs ſub pecG⸗⸗ mi
cato: ut oĩibus miſereat᷑: abſq; eo ſolo ꝗ peccatũ nõ fecit: nec iuentus eſt dolus in ore eius. Vnde & p Salomo/ ma
nẽ dicit᷑: q ſerpẽtis ueſtigia nõ ĩueniant in petra. Et ipe de ſe dũs. Ecce inqt uenit pᷣnceps mũdi huius: & nihil Rè
in me ĩuenit: ideſt ſui opis: ſuiq; ueſtigi. Ob hãc iubet nobis: ne exprobremus hoĩ reuertẽti a peccatis ſuis. εέo N
ne abominemur ægyptũ: ꝗa ipſi quõda in ægypto fuimus: & de luto ac lateribus Pharaoni extruximus ciui/ ut

tates:

ecr
cndti
eccati:
0t Ni
Qr
læ ſcui⸗
ſemen
erkde
temhi
lend⸗

tN

uoen.
Ciuen
bitttl
hütn
us luis
hicle
lieſan
terum⸗
lbiele
Ai
ſoe
eneſet
l
ppern
Nlee
Ao
lgitn
pece
Uanca⸗
coeu
pllei⸗
lus
melo⸗
eſd
ednog
4 bo/

nelco

nand
squr

ulql

tates: & quia captiui ducti ſumus ĩ babylonẽ lege peccati:qd in mẽbris niis morabat᷑. Cũq; uideret᷑ extrema
deſperatio ĩmo aperta cõfeſſio oẽm hoĩem diaboli laq̃is irretiri: cõuerſus in ſeapoſtolus: ĩmo hõ ſub cuius

pſea ona apoſtolus loꝗᷓ bat᷑:agit gras ſaluatori rẽdẽptus ſit ſãguĩe eius:& ſordes ĩ baptiſmo depoſi uerit: &no

uũ xpᷣi aſſũpſerit ueſtimẽtũ: & mortuo ueteri hoĩe natus ſit hõ nouus:q dicat. Miſer ego hõ:ꝗs me liberabit
de corpore mortis huius? Gra dei per Ieſũ xpᷣm dũm noſtrũ. Quod ſicui nõ uidet᷑ ſub pſona ſua hoc apoſto
lũ de aliis dicere: exponat: quomõ Daniel quẽ iuſtũ fuiſſe nouimus: quaſi de ſe dicat cũ ꝓ aliis depᷣcat᷑. Pecca
uimus: iniꝗᷓ fecimus: iniuſte geſſimus: ipie egimus: & receſſimus acdeclinauimus a mãdatis & iudiciis tuis:
& nõ audiuimus ᷣuos tuos ꝓphetas:q locutiſũt ĩ nomine tuo ad reges nr̃os & pᷣncipes & pr̃es: & ad oẽm po/
pulũ terræ. Tibi dne iuſticia. nobis aũt cõfuſio.Illud quoq; qd ĩ trigemſimopᷣmo pſalmo dicit᷑: Peccatũ meũ
cognitũ tibi feci:& iniꝗtatẽ meã nõ abſcõdi. Dixi cõfitebor aduerſũ me iniuſticiã meã dno:& tu remiſiſti im
pietatẽ peccati mei. Pro hac orabit ad te oĩs ſãctus ĩ tẽpore opportuno: nõ Dauid & iuſto uiro: & ut ſimplici
ter loquar: ꝓphetæ: cuius uerba narrant᷑: ſed peccatori cõgruit. Cũq; iuſtus ſub ꝑſona pœnitentis talia ꝓfu/

diſſet:a deo meret᷑ audire. Intelligere te faciã: & docebo te ĩ uia hac qua ambulabis: cõfirmabo ſup te oculos

meos. In trigeſimo quoq; ſeptimo pſalmo: cuius titulus ẽ in cõmemorationẽ: ut doceat nos ſemp peccatorũ

noſtroꝶ memores eſſe debere: & agere pœnitẽtiã: tale ꝗd legimus. Non eſt paxoſſibus meis a facie peccatoꝶ
meoꝶ. Quoniã iniꝗtates meæ eleuatæ ſũt ſuꝑ caput meũ: quaſi onus graue grauatæ ſũt ſuꝑ me. Corruptæ
ſũt & putruerũt cicatrices meæ: a facie ĩſipiẽtiæ meæ. Afflictus ſũ & ĩcuruatus ſũ uſq; ad finẽ. Totus hicapo/

ſtoli locus: & in ſupioribus & in cõſeꝗᷓntibus: ĩmo oĩs epiſtola eius ad romanos nimiis obſcuritatibus inuo/
luta ẽ: ut ſi uoluero cũ cta diſſerere: nequaqᷓ mihi unus liber: ſed magna & multa erũt ſcribẽda uolumĩa.

Quare apoſtolus Paulus in eadẽ ad Romanos ſcribit epiſtola: Optabã ego ipᷣe anathema eſſe a xpo ꝓ fri/
us meis ac ꝓpinqs meis iuxta carnẽ: ꝗ ſũt iſrael. quorũ adoptio & gloria & teſtamẽtũ & legis latio & cultus
& repromiſſiões: quoꝶ pfes: & ex ꝗbus ẽ xp̃ᷣs iuxta carnẽ:q ſupoĩa dei bndictus ĩ ſæcula amẽ. C. XCII.
Euera ualida ꝗᷓſtio: quomõ apoſtolus ꝗ ſupra rrrars nos ſeparabit a charitate xpi tribula/

auũt qa neq; mors: neq; uita:neq; angeli: neq; pᷣncipatus:neq; pᷣſentia: neq; futura: neq; fortitu/
o: neq; excelſa: neq; ꝓfũdũ: neq; alia creatura poterit nos ſeparare a charitate dei: quam habe/
eſu dño nr̃o:nũc ſub iureiurãdo cõfirmet & dicat.ueritatẽ dico ĩ chriſto Ieſu:nõ mẽtior:teſti/
moniũ mihi ꝓhibẽte cõſciẽtia mea in ſpiritu ſãcto. quoniã triſtitia eſt mihi magna: & cõtinuus dolor cordi

meo. Optabã enĩ anathema eſſe a xp̃o pro fribus meis & ꝓpinquisiuxta carnẽ: & reliqᷓ. Si eni in deũ tãtæ eſt
chharitatis: ut nec metu mortis nec ſpe uitæ nec perſecutiõe nec fame nec nuditate nec piculo nec gladio poſſit

ſeparati a charitate eius: & ſi angeli quoq; & ptãtes & uel pᷣſentia uel futura & oẽs cælorũ fortitutidines & ex/
celſa pariter ac ꝓfũda & uniuerſa ſimul creatura ei ingruat: qd nequaꝗᷓ põt fieri: tamẽ nõ ſeparet a charitate
dei: quã habet ĩ xpo Ieſu. Quæẽ iſta tãta mutatio: ĩmo inaudita prudẽtia:ut pro charitate xpᷣi nolit hre chri/
ſtũ Et ne forſitã nõ credamus: iurat & cõfirmat ĩ xpo: & cõſciẽtiæ ſuæ teſtẽ ĩuocat ſpiritũ ſãctũ:ſe hr̃e triſtiti
am: & nõ leuẽ ac fortuitã: ſed magnã & ĩcredibilẽ: & habere dolorẽ ĩ corde: nõ qui ad horã pũgat & tranſeat:
ſed qui iugiter ĩ corde pꝑmaneat. Quo tẽdit iſta triſtitia? Ad qd ꝓficit ĩceſſabilis dolor!: Optat anathema eſſe
a xpᷣo: & perire: ut alii ſalui fiãt. Sed ſi cõſideremus Moyſi uocẽ: rogãtis deũ pro populo iudæoꝶ atq; dicẽtis.

Si dimittis eis: pctm ſuũ dimitte. Si aut nõ uis: dele me de libro tuo: quẽ ſcripſiſti: pſpiciemus eũdẽ & Moyſi

& Pauli apud creditũ ſibi gregẽ affectũ. Paſtor enĩ bonus ponit aĩam ſuã pro ouibus. Mercẽnarius aũt cũ ui
derit lupũ ueniẽtẽ: fugit. quia nõ ſũt eius oues. Et hocipſum eſtdicere. Optabã anathema eſſea xpo: & dele
mede libro quẽ ſcripſiſti. Qui eniĩ delent᷑ de libro uiuẽtium: & cũ iuſtis nõ ſcribunt᷑: anathema fiũt a dũo. Si
mulq; cerne apoſtolũ quãtæ charitatis in xpo ſit: ut ꝓ illo cupiat mori: & ſolus perire: dumõ oẽ in illũ credat
hominũ genus: perire aũt nõ ĩ ppetuũ: ſed impᷣſentiaꝶ. Qui enĩ perdiderit aĩam ſuã pro xpᷣo: ſaluã eã facit.
Vnde & de qᷓdrageſimo & tertio pſalmo aſſumit exemplũ. Quoniã ꝓpter te mortificamur tota die: reputati
ſumus ut oues occiſiõis. uult ergo apoſtolus perire ĩ carne: ut alii ſaluent in ſpũ. ſuũ ſãguinẽ fũdere? ut mul
torũ anime cõſeruent᷑. Quod aũt anathema ĩterdũ occiſionẽ ſonet: multis ueteris inſtrumẽti teſtimoniis ꝓp
bari põt. Et ne leuẽ putemus eſſe triſtitiã & modicã cauſã doloris: iungit & dicit: Pro fratribus meis & ppin/
ꝗs iuxta carnẽ. Quãdo ꝓpinquos appellat & fres iuxta carnẽ: in ſpũa ſe oſtẽdit alienos. Quoꝶ eſt ĩquit ado
ptio quæ ſignificãtius græce dicit᷑ Noosia de ꝗbus quõdã dñs loꝗᷓbat᷑. Filius pmogenitus meus iſrael: & fi/
lios genui & exaltaui. Nũc dicit filii alieni mẽtiti ſũt mihi:& quoꝶ gloria ut de cũctis gẽtibus eligeret᷑ in pecu

liarẽ populũ dei: & quoꝶ teſtamẽta: unũ ĩ la alterũ in ſpũ: ut ꝗᷣus in carne ſeruierũt cerimonis legis aboli ⸗
tæ: poſtea ſeruirẽtĩ ſj piritu mãdatis euangelii ſẽpiterni: Et legis latio ad utrũq; ridet: & noui & ueteris teſta/

mẽti: & cultus: ideſt uera religio & pmiſſiones: ut ꝗqcquid repromiſſũ eſt pñibus cõpleret in filiis. Et qd oĩbus
maius ẽ: ex oĩbus ꝗbus xpᷣs de Mariagenitus uirgine: ut ſciremus: ꝗs iſte ſit xps: cauſas doloris ſui uno ſᷣmone
cõprehẽdit. qui eſt ſuꝑ oĩa deus bndictus ĩ ſæcula amẽ. Vt iſte tãtus ac talis ab eis nõ reciperer: de quoꝶ ſtir/

pe gñatus eſt. Et nihilominus laudat iudicii ueritatẽ: ne ſentẽtia dei ĩ propĩquos & fres ſuos diſ plicere uidea/

tur: & uel auſtera eſſe uel nimia. In ꝗbus igit᷑ tãta fuerũt bona:dolet cur nũc tanta mala ſint.
qüii. . cliüi.

tio an anguſtia? an perſecutio? an fames? an nuditas:an periculũ?an gladius? Et rurſũ: cõfido

I Quid uelit intelligi qd idẽ apoſtolus ſcribit ad colocẽſes. Nemo uos ſuperet uolẽs ĩ humilitate mentis &
religiõe angeloꝶ quæ nò uidit ambulãs fruſtra inflatus ſenſu carnis ſuæ: & nõ tenens caput: ex quo totũ cor- p
pugp nex & cõiũctiõis ſũminiſtratũ: & couĩtũ creſcit ĩ augmẽtũ dei & religcaun. ..XCIII.
Llud qd crebro diximus: & ſi ĩperitus ſermone: nõ tamen ſciẽtia nequaꝗᷓ Paulũ de humilitate:
II ſed de cõſciẽtiæ ueritate dixiſſe: etiã nũc approbamus. Profũdos enĩ & recõditos ſẽſus lĩgua nõ
explicat. Et cũ ipſe ſẽtiat qd loquat᷑: in alienas aures puro nõ pot trãſſferre mone. Quẽ cũ ĩ uer i
— nacula ligua habeat diſertiſſimũ: qppe ut hebræũ ex hebræis: & eruditus ad pedes Gamalielis ui
Ictiſſimi: ſeipſũ ĩterpᷣtari cupiẽs:inuoluit᷑. Si aũt in græca lĩgua hoc ei accidit quã nutritus in Thar

—A

Niil

1o Ciliciæ a parua ætate ĩbiberat:qd de latinis dicẽdũ eſt:querbũ de uerbo expmere conãtes: obſcuriores faci
unt eius ſẽtẽtias:& ueluti herbis creſcẽtibus frugũ ſtrãgulãt ubertatẽ. Conabimuritaq; apρριοIαſé gl
ſus eis euoluere: & tritã ſimplicitatẽ eloquii ſuo ordini reddere atq; iũcturæ: ut ſim plici ſtamine uerboꝶ: fila hn
decurrãt:puroq; ſub tegmiĩe apoſtolici ſᷣmonis textura ſubcreſcat. Nemo uos ſupet: nemo aduerſũ uos bra/ l
uiũ accipiat: hoc enĩ græce dicit᷑ a Ia&ραπειoτιοι%. Quado qs ĩ certamĩe poſitus iniqtate agonithetæ: uel inſi
diis magiſtroꝶ p πον& palmꝗ ſibi debitã pdit. Multaq; ſũt uerba ꝗbus iuxta morẽ urbis & ꝓuinciæ ſuæ ðð
familiarius apoſtolus utit᷑. Ex ꝗqbus exẽpli gr̃a pauca ponẽda ſũt. Mihi aũt parũ eſt iudicari ab humana die: ſ
hoc eſt àò aeτſ αιεαο & humanũ dico: hoceſt vρρα 1ιρυοναιρ οαα1πτιπι ορ απͤ hoc? 1
nõ grauaui uos: ut nunc dicitur α„αινοααποσααπαραπωπdHÜ1. deſt nullus brauiũ accipiat aduerſũ uos. Qui i
bus & aliis multis uerbis uſq; hodie utunt᷑ Cilices. Nec hoc miremur ĩ apoſtolo:ſi utat eius lĩguæ cõſuetudi m
ne: in qua natus ẽ: & nutritus: cũ Virgilius alter Homerus apud nos priæ ſuæ ſequens cõſuetudinẽ ſceleratũ b
frigus appellet. Nemo ergo uos ſupet ac deuĩcat: uolẽs ĩ humilitate læ ſeq & angeloꝶ religionẽ atq; culturã: ac
ut nõ ſeruiatis ſpiritali ĩtelligẽtiæ: ſed exẽplaribus futuroꝶ quæ necipſe uidet: quos ſupare deſiderat ſiue ui ᷓ”ẽRü
dit: utrũq; enĩ habet᷑ in græco. Præſertĩ cũ tumẽs ambulet: & ĩcedat ĩflatus: mẽtiſq; ſuꝑbiã geſtu corporis pᷣfe SJ?UM
rat. Hoc enĩ ſignificat αοα ειονσοπιαρποας. Fruſtra eũt inflat᷑ & tumet ſenſu carnis ſuæ: carnaliter cuncta in bu
telligẽs: & tracktlontl iudaicaꝶ deliramẽta perqrẽs: & nõ tenẽs caput oĩum ſcripturaꝶ: illũ de quo ſcriptũ eſt ð
Caput uiri xpᷣs eſt. Caput aũt ac pᷣncipiũ totius corporis eorũq; qui credũt & ois ĩtelligẽtiæ ſpiritalis:ex capi/ d̃
te corpus eccleſiæ ꝑ ſuas cõpages atq; iũcturas uitalẽ doctrinæ cæleſtis accipit ſucũ. ut oĩa paulati mẽbra ue/ t
getent᷑: & p occultos uenaꝶ meatus fundat defæcatus ſanguis cborũ: & miĩſtret atq; ſuccreſcat: ĩmo teneat᷑
tẽperãtia corporis: ut de fõte capitis rigati artus creſcat in perfectionẽ dei: & ĩpleat ſaluatoris oro. Pater uolo ſ
ut ſicut ego & tu unũ ſumus: ſic& iſti ĩ nobis unũ ſint. ut poſtꝗᷓ nos xpᷣs tradiderit patri: ſit deus oĩa ĩ oinbus. SðͦͦJMBU
Tale qd & in uerbis & ĩ ſenſibus & in gñe locutiõis obſcuriſſimæ ſcribit ad Epheſios. Veritatẽ aũt loquẽtes ĩ n
charitate: creſcamus ĩ illo poĩa:qui eſt caput xpᷣs:ex quo totũ corpus cõpactũ & cõnexũ ꝑ oẽm iũcturã ſubmi =è”
niſtratiõis: m operationẽ ĩ mẽſurã uniuſcuiuſq; mẽbri augmẽtũ corporis facitĩ ædificationẽ ſui ĩ charitate: .
ſuper quo ĩ cõmẽtariis eiuſdẽ epiſtolæ plenius diximus. Loꝗqmur aũt uniuerſa cõtra eos ꝗ credẽtes exiudæis 1l
in dũm ſaluatorẽ: iudaicas cerimonias ſeruare cupiebat. ſuꝑ qua & ĩ actibus apoſtoloꝶ nõ parua ꝗᷓſtio cõci/ 1
tata eſt. Vn & ſupra Paulus ait de his ꝗ magiſtros legis eſſe ſe iactãt. Nemo uos iudicet ĩ cibo & potu: ꝙ alia
mũda ſit: alia imuda. aut ĩ parte diei feſti: ut alios dies feſtos putẽt:alios nõ feſtos. Nobis enĩ qui chriſtũ cre/ ,
dimus reſurgẽtẽ iugis & æterna feſtiuitas eſt. Aut ĩ parte neomeniæ hoc ẽ calẽdaꝶ & mẽſis noni: qn decreſcẽs 1iI
Iuna finit᷑: & noctis umbra tegit᷑. Chriſtianoꝶ enĩ lumẽ æternũ eſt:& ſemp ſolis iuſticiæ radiis illuſtrat᷑. Aut
in parte ſabbatoꝶ ut nõ faciat ſeruile opus: & onera nõ portẽt: qa nos ſumus chriſti libertate donati: & one/
ra peccatoꝶ portare deſinimus. Hæc inqt oĩa umbra ſũt futurorũ & imagines uẽturæ fœlicitatis: ut ĩ quibus .
iudæi hæſitãt iuxta lr̃am: & tenent in terra: nos iuxta ſpiritũ trãſeamus ad xpᷣm: qui ad diſtictionẽ umbrarũ
nũc corpus appellat. Quomò eniĩ ĩ corpore ueritas ẽ: & ĩ corpus umbra mẽdaciũ: ſici ſpiritali ĩtelligẽtia mũ
dus oĩs & cibus & potus & tota feſtiuitas & ppetuæ calẽdæ & æterna reqes expectãda eſt: Querimus qd dice- n
re uoluerit ĩ humilitate & religiõe angeloꝶ: aut quẽ ſenſũ habeat. Ex quo dns locutus eſt ad diſcipulos: ſurgi 2
te: abeamus hinc: & relinquet᷑ uobis domus ura deſerta. & locus ĩ quo dns ſpiritaliter crucifixus eſt: ægyptus
uocat᷑ & ſodoma: oĩs iudaicarũ obſeruationũ cultura deſtructa eſt. & quaſcũq; offerũt uictimas nõ deo offe
rũt: ſed angelis refugis & ſpiritibus ĩmũdis. Nec mirũ ſi hoc poſt paſſionẽ di faciãt: cũ per Amos quoq; p/
phetã dicat᷑ ad eos. Nũquid hoſtias & uictimas obtuliſtis mihi. xl. ãnis ĩ deſerto domus iſrael- & aſſũpſiſtis j
tabernaculũ moloc: & ſydus dei rẽpha? figuras quas feciſtis ut adoretis eas. Quod plenius ĩ cõcione iudaica
Stephanus martyr exponẽs & reuoluẽs hiſtoriã ueterẽ ſic locutus eſt: & uitulũ fecerũt ĩ diebus illis: & obtule
rũt hoſtias idolo: & lætabant in opibus manuũ ſuaꝶ. Cõuerſus aũt deus eſt: & tradidit eos ut colerẽt militiaã
cæli:ſicut ſcriptũ eſt in libro ꝓphetarũ. Militia auũt cæli nõ tmſol appellat᷑ & luna & aſtra rutilãtia: ſed oĩs an .
elica multitudo eorũq; exercitus: qui hebraice appellant᷑ ſabaoth: ideſt uirtutũ ſiue exercituũ. Vnde & ĩ euã
gelio iuxta Lucã legimus. Et ſubito facta eſt cũ angelo multitudo militiæ cæleſtis laudãtiũ deũ & dicẽtum.
Gloria ĩ altiſſimis deo:& ĩ terra pax hoĩbus bonæ uolũtatis. Facit enĩ deus angelos ſuos ſpũs: & miniſtros ſu —

os ignẽ urẽtẽ: & ut ſciamus ſemꝑ eos qui colebãt idola licet ĩ tẽpore hoſtias uiderent᷑ offerre: nõ deo eas obtu/
liſſe: ſed angelis ꝑ Ezechiel plenius diſcimus. Dedi eis iuſtificatiões & pᷣcepta nõ bona. Nõ eni ſanguinẽ hir/
corum

entig⸗
ücnr
dlitne⸗
igun
cüiue
cet
in u
otegle
bogiln
nosben,
euelint
ncirſur
unadte
ighoe;
1osi
ölueduc
ſcklerti
lluti
Abelt
Ponuſt
Uunchn
npic
erap,/
ibrve⸗
tenent
ervolo
oibus
guitsi
iſubni
atitare
lludrs
ococ/
gan
ſtücre⸗
elcss
tut. u
.Kone/
. gubu⸗
mmbrari
ftani
glde
oslu
r tls
e
Goq⸗
lipiin
iuchid
Lobel⸗
eloßn
edici

iuum⸗

ſ
4 obnn
mnihe⸗
cotum

corum aut taurorũ qᷓrit deus: ſed ſacrificiũ dũi ſpiritus cõtribulatus: cor cõtritũ & humiliatũ deus nõò ſpreuit

& propterea qui uitulũ fecerũt ĩ oreb: & coluerut ſydus rempha:de quo in propheta Amos plenius diſſerui/
mus: adorauerũt figuras quas ip̃ᷣi fecerũt: & tradidit eos: ut ſeruirent militiæ cæli: quæ nũc ab apoſtolo dicit᷑
religio angeloꝶ. Pro humilitate ĩ græco ſanei voροουν legit: ideſt humilitas mẽtis ſiue ſẽſus. Vere enim
humilis ſenſus & miſerãda ſuſpitio deũ credere hircorũ atq; tauroꝶ ſanguine delectari & nidore thymiama
tis: quẽ ſæpe hoĩes declinamus. Quod aũt ſequit᷑: Si mortui eſtis cũ xpᷣo ab elemẽtis mũdi: quid adhuc tanꝗᷓ
uiuẽtes ĩ mundo decernitis? ne tetigeritis: neq; guſtaueritis: neq; cõtrectaueritis quæ ſũt oĩa in ĩteritum ipſ. 0
uſu ſᷣm pᷣcepta & doctrinas hominũ: que ſũt ronẽ quidẽ habẽtia ſapiẽtiæ: in ſupſtitiõe & humilitate: & non
ad parcẽdũ corpori: nõ in honore aliquo ad ſaturitatẽ carnis. hũc nobis habere ſenſũ uidet᷑. Curramus p ſin/
gula: & obſcuritatem ſenſuũ atq; uerboꝶ xpᷣo reſerãte pandamus. Si baptizati eſtis in chriſto:& cũ chriũſto in
baptiſmate cõſepulti: mortui autẽ ab elemẽtis mũdi: pro eo qd eſt elemẽtis: cur mecũ nõ dicitis. Mihi auũt ab
ſit gloriari niſi ĩ cruce dñi noſtri Ieſu chriſti: p quẽ mihi mũdus crucifixus eſt: & ego mũdo? Nec audiſtis do/
minũ dicẽtẽ ad patrẽ de mũdo nõ ſũt: ſicut & ego nõ ſũ de mũdo: & mũdus odit eos:qm nõ ſũt de mũdo:ſicut
& ego nõ ſũde mũdo: ſed ecõtrario ꝗᷓſi uiuẽtes in mũdo decernitis. Ne tetigeritis corpus hoĩs mortui. nec ue/
ſtimẽtũ: & ſcabellũ: in quo ſederit mulier mẽſtruata. Neq; guſtaueritis carnẽ ſuillã: & lepoꝶ: & ſepiaꝶ & lo/
liliginũ murenæ: & anguillæ: & uniuerſoꝶ piſciũ: qui ſquãmas & pẽnullas nõ habent: quæ oĩa in corruptiõe
& ĩteritu ſũt ipſo uſu & ſtercore digerunt᷑.eſca enĩ uentri: & uẽter eſcis: &oẽ qd intrat per os:nõ coinꝗnat ho
minẽ: ſed ea quæ de nobis exeũt. Secũdũ pᷣcepta inqt:& doctrinas hominũſᷣm illud qd Eſaias loquit᷑. Popu
lus hic labiis me honorat: cor uero eius lõge eſt a me. Fruſtra aũt colũt me docẽtes doctrinas hominũ: & præ/
cepta. Vnde & dns corripit phariſæos dicens. Irritũ feciſtis mandatũ dei: ut traditiones ur̃as ſtatueretis. Deus
eni dixit honora pr̃em & matrẽ: & ꝗ maledixerit pri uel mri morte moriet᷑.Vos autẽ dicitis: qcũq; dixerit pa/
tri uel matri:munus quodcũq; eſt ex me: tibi ꝓderit: & non honorificauit patrẽ ſuũ: aut matrẽ: & reliꝗᷓ. Qui
bus infert. Et irritũ feciſtis madatũ dei: ꝓpter traditionẽ ueſtrã. Quãtæ traditiones phariſæoꝶ ſint: quas ho
die Aειeροςοππ: & quã aniles fabulæ: reuoluere neꝗᷓo. Neq; enĩ libri patit magnitudo. Et plæraq; tã
turpia ſũt: ut erubeſcã dicere. Dicã tamẽ unã in ignominiã gẽtis inimicæ. Præpoſitos habẽt ſynagogis ſapiẽ
tiſſimos quoſq; fœdo operi delegatos: ut ſanguinẽ uirginis ſiue mẽſtruatæ: muũdũ uel ĩmũdũu:ſi oculis diſcer
nere nõ potuerit: guſtatu ꝓbent. Propterea ꝗbus iuſſum eſt: ut diebus ſabbatoꝶ ſedeat unuſquiſq; ĩ domo
ſua: & nõ egrediat᷑: neq; ambulet de loco in quo habitat: ſi quãdo eos iuxta litterã cœperimus artare: ut nõ ia
ceãt:nõ ambulẽt: nõ ſtent: ſed tm ſedeãt:ſi uelint pᷣcepta ſeruare: ſolẽt reſpõdere & dicere: Barrachibas: & Sy/
meon: & Helles: magiſtri noſtri tradiderunt nobis: ut duo milia pedes ambulemus ĩ ſabbato & cætera. Iſtiuſ
modi doctrinas hominũ p̃ferẽtes doctrinæ dei. Nõ quo dicamus ſedendũ ſemper eſſe ĩ ſabbato: & de loco in
quo quis fuerit occupatus: penitus nõ recedẽdũ: ſed id quod ĩpoſſibile legis eſt: in quo ĩfirmat᷑ per carnẽ:ſpiri
tali obſeruatiõe cõplẽdũ ſit. Sequit᷑: quæ ſũt quidẽ rõnẽ habẽtia ſapiẽtiæ: hoc loco ꝗdẽ cõiunctio ſu pflua eſt
qd in plæriſq; locis ꝓpter ĩperitiã artis grãmaticæ apoſtolũ feciſſe reperimus. Neq; enĩ ſequit᷑ uel alia cõiun
ctio: quæ ſolet ei ppoſitioni: ubi qdẽ poſitũ fuerit reſpõdere. Vidẽtur igi᷑ obſeruationes iudaicæ apud ĩperi-
tos: & uilẽ plæbiculã imaginẽ habere rõnis: humanæq; ſapiẽtiæ. Vnde & doctores eoꝶ εDι1.ꝓ hocẽ ſapientes
uocant᷑. Et ſi quãdo certis diebus traditiões ſuas exponũt: diſcipulis ſuis ſolẽt dicere oi qoσ*πασαονουν
ideſt ſapiẽtes docẽt traditiões. Pro ſupſtitiõe in græco eSε οTPHιαοαεπ. iam poſitũ eſt. hocẽ falſa religio: & ꝓ
humilitate Iaevοαροs.. quæ magis uirtutẽ ſolet ſonare ꝗᷓ uitiũ: ſed hic Teiοοαοoa Jſic eſtintelli/
gẽdũ ꝙ humilia ſentiat: atq; terrena. a„⁄πσauté σιαα1οαεραε nomen latinus ſermo nõ explicat: apud
nos dicit᷑: ad nõ parcẽdũ corpori. Nõ parcũt iudæi corporibus ſuis ĩ aſſũptiõe ciboꝶ cõtẽnentes interdũ quæ
habẽt: & quærẽtes quæ nõ habẽt. Ex qua neceſſitate: debilitates ĩterdũ & morbos contrahũt:nec honorãt ſe/
metipſos cũ oĩa muda ſint mũdis. nihiloq; poſſit eſſe pollutũ: qd cũ gratiarũ actiõe pereipit᷑: & iccirco a do
mino ſit creatũ: ut ſaturitate & adĩpletione carnis: humanos arcus uegetet: atq; ſuſtẽtet. Elemẽta auta ꝗbus
cõſepulti:ĩmo mortui ſumus:lex Moyſi: & oẽ uetus teſtamẽtũ ĩ telligẽdũ eſt: quibus quaſi ab elemẽtis & reli
gionis exordiis deu diſcimus. Quom eniĩ elemẽta appellant litteræ: per quas ſyllabas ac uerba cõiungimus:
& ad texendã ofonẽ longa meditatiõe ꝓcedimus. Ars quoq; muſica habet elemẽta ſua. Et geometrica ab ele/
mẽtis ĩcipit linearũ: & dialectica atq; medicina habent eαασνσπ ſuas: ſic elemẽtis ueteris teſtamẽti: ut ad
euãgelicã plenitudinẽ ueniat: ſancti uiri erudit᷑ infantia. Vnde. cxviii. pſalmus & oẽs alii qui litteris p̃notan/
ur: per ethicã nos ducũt ad theologicã: & ab elemẽtis occidentis litteræ: quæ deſtruitur: trãſire faciũt ad ſpi/
ritum uiuiſicantẽ. Qui ergo mũdo && elemẽtis eius mortui ſumus: non debemus ea ſeruare quæ mudi ſunt.
ia in altero initiu: in altero perfectioeeeefft.q
uid ſit quod idem apoſtolus ad Theſſalonicẽſes ſcribit: Niſi diſceſſio uenerit primũ: & reuelatus fuerit
homo peccati: & reliqua. — . XCIIII.
N prima ad Theſſalonicẽſes dixerat: De tẽporibus autẽ & momentis fratres nõ neceſſe habetis
ut ſcribã uobis.Ipſi enĩ diligẽter ſcitis:qa dies domini ſicut fur in nocte:ita ueniet. Cũ enĩ dixe/
rint pax & ſecuritas: tũc repẽtinus illis ſtabit interitus ſicut dolor ĩ utero habẽtis: & nõ effugiẽt.
ꝗ iitii. cliiii.

Supra enĩ ad eos ſcripſerat:hoc uobis dicimus in uerbo domini: quia nos qui uiuimus: qui reſidui ſumus: ĩ
aduentu domini nõ præueniemus eos: qui dormierũt: quoniã ipſe dominus in iuſſu & in uoce archãgeli &
in tuba dei deſcẽdet de cælo: & mortui qui in chriſto ſunt: reſurgent primi deinde nos qui uiuimus: qui reſi
dui ſumus ſimul rapiemur cũ illis in nubibus obuiã dno in aera: & ſic ſemper cũ domino erimus. Itaq; cõſo/

lamini inuicẽ in uerbis iſtis. Quod audiẽtes macedones nõ intellexerũt: quos ſecũ uiuẽtes apoſtolus uocet:

& qui dicant᷑ reſidui:qui cũ illo rapiant in nubibus obuiã domino. ſed arbitrati ſũt: dũ adhuc eſſẽt ĩ corpore
& ante ꝗᷓ guſtarẽt mortẽ: chriſtũ in ſua maieſtate futurũ. Quod apoſtolus audiens: rogat eos: & adiurat per
aduẽtũ domini noſtri Ieſu chriſti: ut non cito moueant᷑: neq; per ſpiritũ neq; per ſermonẽ neq; per epiſtolã
tanꝗᷓ ab eo ſcripta:quaſi inſtet dies dñi. Duos aũt eſſe aduentus domini ſaluatoris: & oĩa ꝓphetarum docẽt

uolumĩa:& euangeliorũ fides: ꝙ primũ in humilitate uenerit: & poſtea ſit uenturus in gloria: ipſo dño pro/

teſtãte quæ ante cõſũmationẽ mũdi uẽtura ſint. & quomõ uẽturus antixps: quãdo loquit ad apoſtolos. Cũ

uideritis abominationẽ deſolatiõis: quæ dicta eſta Daniele ꝓpheta ſtate ĩ loco ſãcto: qui legit ĩtelligat: tunc

qui in iudæa ſũt fugiãt ad mõtes: & qui in tecto nõ deſcẽdãt tollere aliquid de domo ſua. Et iteꝶ tũc ſiqs uo/
bis dixerit. Ecce hic xps aut illic: nolite credere. Surgẽt enĩ pſeudo xpᷣi & pſeudo ꝓphetæ: & dabunt ſigna ma
gna & ꝓdigia: ita ut ĩ errorẽ ĩducant ſi fieri põt: etiã electi. Ecce pᷣdixi uobis. Si ergo dixerĩt uobis Ecce ĩ deſer/

to eſt: nolite exire. Ecce ĩ penetralibus: nolite credere. Sicut enĩ fulgur exit ab oriẽte: & paret uſq; ĩ occidẽtẽ: ita
erit aduẽtus filii hoĩs.Ac deĩde:tũc apparebit ſignũ filii hoĩs in cælo:& uidebũt filiũ hoĩs ueniẽtẽ in nubibus

cæli cũ uirtute multa & maieſtate: & mittet angelos ſuos cũ tuba & uoce magna: & congregabit electos eius a
quatuor uẽtis:a ſũmo cæloꝝꝶ uſq; ad termĩos eorũ. Rurſũq; de antipᷣo lxoquit᷑ ad iudæos. Ego ueni ĩ nomĩe
pr̃is mei: & nõ credidiſtis mihi.ſi alius ueniet in nomĩe ſuo: illũ ſuſcipietis. Igitur Theſſalonicẽſiũ aĩos: uel
occaſio nõ ĩtellectæ epiſtolæ: uel ficta reuelatio: quæ ꝑ ſõniũ decepat dormiẽtes: uel aliquoꝶ cõiectura Eſaiæ
& Danielis euãgeliorũq; uerba de antixpᷣo pᷣnũciata: in illud tẽpus ĩterpᷣtantiũ mouerat: atq; turbauerat: utĩ
maieſtate ſua tũc chriſtũ ſperarẽt eſſe uẽturũ. Cui errori medet apoſtolus:& exponit quæ an aduentũ xpᷣi de
beãt pᷣſtolari: ut cũ illa facta uiderit:tũc ſciãt antixpᷣm: ideſt hoĩem peccati & filiũ ꝑditionis: q aduerſat᷑ & ex
tollitur ſupra oẽ quod dicit᷑ deus: aut qd colit᷑: & qui in tẽplo dei ſedeat eſſe uẽturũ. Niſi inꝗt uenerit diſceſ/
ſio primũ: qd græcedicit᷑ nò Iaσαπ os gẽtes quæ romano ĩperio ſubiacẽt: recedant ab eis: & reuelatus
fuerit hõ peccati: ideſt oſtẽſus: quẽ oĩa ꝓphetaꝶ uerba pᷣnũciãt:hõ peccati: in quo fõs oĩum peccatoꝶ eſt: &
filius pditionis: ideſt diaboli. Ipſe eſt uniuerſoꝶ pditio: qui aduerſat᷑ chriſto: & ideo uocat᷑ antixps: & extolli
tur ſup omne qddicit᷑ deus:ut cũctaꝶ gentiũ deos ſiue ꝓbatã omnẽ & uerã religionẽ ſuo calcet pede:& ĩ tem
lo dei uel hieroſolymis ut quidã putãt:aut certe in eccleſia ut uerius arbitramur: ſederit oſtẽdẽs ſe eſſe tanꝗᷓ
ipſe ſit chriſtus & filius dei. Niſi inquit fuerit romanũ ĩperiũ ante deſolatũ: & antixps pceſſerit: xps nõ ueni/
et: qui ideo ita uẽturus ẽ: ut antixpᷣm deſtruat. Meminiſtis ait ꝙ hæc ipſa quæ nũc ſcribo p epiſtolã:cũ apud
uos eſſẽ præſenti ſermone narrabã: & diceba uobis xpᷣm nõ eſſe uẽturũ:niſi pᷣceſſiſſet antixpᷣs. Et nũc ꝗd deti
neat: ſcitis. ut reueletur in ſuo tempore.hoceſt quæ cauſa ſit: ut antichriſtus in pᷣſentiarũ nõ ueniat: optime
noſtis. Nec uult aperte dicere romanũ imperium deſtruẽdum: quod ipſi qui imperãt: æternũ putant. Vnde
ſᷣm Apocalypſim Ioãnis in fronte purpuratæ meretricis ſcriptũ eſt: nomen blaſſemiæ:ideſt romæ æternæ. Si
enĩ aperte audacterq; dixiſſet. Non ueniet antixpᷣs: niſi prius romanũ deleat᷑ imperiũ: iuſta cauſa ꝑſecu tiõis
in orientẽ tũceccleſiã conſurgere uidebatur. Quodqʒ ſequit᷑. Iam eniĩ myſteriũ operat iniquitatis tantũ: utꝗ
tenet nũc teneat: donec de medio fiat: & tũc reuelabitur ille iniquus: hũc habet ſenſũ. Multis malis atq; pec-
catis: quibus Nero ĩpuriſſimus Cæſarũ:mũdũ præmit: antixpᷣi parturit᷑ aduẽtus: & quod ille operaturus eſt:
poſtea in iſto ex parte cõpletur. Tantũ ut romanũ imperiũ: quod nũc uniuerſas gẽtes tenet: recedat: & de me
dio fiat: & tũc antichriſtus ueniet fons iniquitatis: quẽ dominus Ieſus interficit ſpiritu oris ſui: diuina uideli
cet poteſtate: & ſuæ maieſtatis ĩperio. Cuius iuſſiſſe: feciſſe eſt: nõ in exercitus multitudine: nõ in robore mi/
litũ: nõ in angelorũ auxilio. ſed ſtatim utille aduenerit ĩterficiet᷑ antixp̃s. Et quomõ tenebræ ſolis fugant ad
uẽtu:ſic illuſtratiõe aduẽtus ſui: eũ dñs deſtruet atq; delebit. Cuius opera Sathanæ ſũt opera. Et ſicut chri-
ſto plenitudo diuinitatis fuit corporaliter: ita & in antixpo omnes erũt fortitudines: & ſigna & prodigia: ſed
uniuerſa mendacia. Quomodo eni ſignis dei: quæ operabat᷑ per Moyſẽ magi ſuis reſtitere mẽdaciis: & uirga
Moyſi deuorauit uirgas eorũ:ita mendaciũ antixpᷣi Chriſti ueritas deuorabit. Seducũtur autẽ eius mẽdacio:
qui perditioni ſunt præparati. Et quia tacita ꝗſtio poterat cõmoueri: cureni cõceſſit deus omnẽ eum habere
uirtutẽ: ſigna atq; prodigia: per quæ ſeducant᷑: ſi fieri poteſt:etiã electi dei? Solutio præuenit ꝗᷓſtionẽ: & qd;
opponi poterat:ante qᷓ opponat᷑: abſoluit. Faciet inquit oĩa nõ ſua uirtute:ſed cõceſſiõe dei: propter iudæos
ait: ut qui noluerũt charitatem recipere ueritatis: hoc eſt chriſtũ: quia charitas dei diffuſa eſt ĩ corda credẽtiũ.
Et ipſe dicit. Ego ſũ ueritas. de quo in pſalmis ſcriptũ eſt: Veritas de terra orta eſt. Qui ergo charitatẽ & ueri-
tatẽ nõ receperuũt: ut Saluatore ſuſcepto ſalui fierẽt: mittet illis deus nõ operatorẽ: ſed ipſã operationẽ: ideſt
fontẽ erroris: ut credãt mendacio: quia mẽdax eſt ipſe: & pater eius. Et ſiquidẽ antichriſtus de uitgine natus
eſſet: & primus ueniſſet in mũdũ:poterãt iudæi habere excuſationẽ: & dicere: ꝙ putauerint ueritatẽ: & iccir
co mendaciũ pro ueritate ſuſceperũt. Nuũcaut ideo iudicandi ſũt: ĩmo proculdubio cõdẽnandi. quia chriſti
ueritate

S

nu:

Gele

uitet
gcolo⸗
locet;
Ntpore
ratpet
diſtoli
docit
iopto⸗
0.
tetunc
buo/
nama
1 deler⸗

ltiit

bibus

eiusa
omie
Neuel
Wlaie
tatuti
ünc⸗
1den
Alcel
ds
G:
lebli
Kiten
kenj
öuen⸗
apud
Ccet
puime
Vn
1251
ios
urg
Ge
nuelt
(deme
uidel
otem⸗
ankal
.
tichn⸗
Luig
daao:
habere
al
udnn
Luen
il
natus
icat⸗
nli
utute

—

R ueritate contẽpta poſtea mendaciũ:ideſt antixpᷣm ſuſcepturi ſunt. MU
Beati Damaſi papæ ad Hlieronymũ deĩ terpretatione oſanna ſciſcitantis. 0 Epiſtola. XV.
Illectiſſimo filio Hieronymo Damaſus epᷣs in dño ſalutẽ. Cõmẽtaria cũ legerẽ græco latinoq; ſer
mone in euãgelioꝶ ĩterpretatione a nr̃is: ideſt Orthodoxis uiris oli ac nupꝑ ſcripta quæ de eo qd
legit᷑ Oſãna filio Dauid: nõ ſolũ diuerſa: ſed etiã cõtraria ſibimet ꝓferunt᷑. Studiuũ ergo dilectio/
mnis tuæ depcor: ut ardẽti illo ſtrenuitatis ĩgenio: abſciſis opiniõibus abiguitatibuſq; ſcrupuloſis
d ſehẽat apud hebræos: uiuo ſẽſu ſcribas: ut de hoc ſicut de multis tibi curæ niæ in Apo ieſu gras referant.
Btĩ Hieronymi ad Damaſũ rũſiua Oſãna m hebraicã ueritatẽ ĩterpretantis. ¶ Epiſtola. XCVI.
— Vlti ſuꝑ hoc ſermone diuerſa finxerũt:e qbus nr̃ Hilarius in cõmẽtariis Matthæi ita poſuit. O/
ſãna hebraico ſermone ſignificat redẽptio domus Dauid. Primũ redẽptio lingua hebræa ephod
interpretat᷑. Deinde domus beth. Dauid uero in hoc loco nõ eſſe nomẽ inſertũ oĩbus patet. Alii
opinati ſũt Oſãna gloriã dici. Porro gloria caboth appellatur. Nõnulli gram: cũ gra thoda: ſiue
anna nũcupet) Reſtat ergo ut omiſſis opinionũ riuulis: ad ipſũ fontẽ: unde ab euangeliſtis ſũptũ eſt recurra/

QG —mus. Nã quð illud neq; in græcis neq; in latinis codicibus poſſumus ĩuenire:ut cõpleret id qd dictũ eſt ꝑ pro

phetas. Quoniã Nazareus uocabit᷑. Et illud. Ex ægypto uocaui filiũ meũ: ita & nũc ex hebræis codicibus ue/
ritas expᷣmẽda eſt. Vnde ĩ hãc uocẽ uulgus & maxime cõſona ĩter ſe paruuloꝶ turba ꝓrupit: dicẽte Matthæo
Turbæ aũt quæ pᷣcedebãt:& quæ ſeq bant clamabãt dicẽtes. Oſãna filio Dauid. Bñdictus q uenit in noĩe dnmi.
Marcus uero ita poſuit:clamabãt dicẽtes oſãna bñdictus quenit ĩ noĩe dni:bnidictũ qd uenit ĩ noĩe dni regnũ
pf̃is nĩi Dauid oſãna ĩ excelſis.Ioãnes quoq; pari uoce cõſẽtit.Et clamabãt Oſãna bndictus ꝗ uenit ĩ noĩedni
rexiſrael. Solus Lucas uerbũ oſãna nõ poſuit: in reliqᷓ ĩterpᷣtationis parte cõſẽtiẽs. Bñdictus quenit rexĩ noĩe
dni: pax in terra: & gloria ĩ excelſis. Igit᷑ ut diximus ip̃a hebræa uerba ponẽda ſũt:& oĩum interpretũ opinio di
rigẽda: quo facilius ꝗd ſup hoc ſẽtiendũ ſit: ex retractiõe cũctoꝶ ipᷣe ſibi lector ꝗd ſequat᷑ ĩueniat. In cẽteſimo
xvii. pſalmo ubi nos legimus. O dne ſaluũ me fac:o due Pipihare buidictu⸗ quenit in noĩe dni: In hebræo le
git᷑ Anna adonai oſiãna: Anna adonai aſſiẽna baruch abbadaſen adonai. Quod Aqla Symmachus Theodo/
tion & qnta editio:ne qd ĩ latino mutare uideamur:ita expᷣmũt: vρ&ο dne: ασσον⁵2 ſalu fac: &νρε
dne αοσ2¹π ideſt bn pſperare: Xον αιεοεbndictus: 8S⁵7Xαο Rοασquenit e“ονονονπαπ1ανρποin noie
dnñi. Sola ſexta editio cũ ĩterpᷣtibus. lxx. ita cõgruit. ut ubi cæteri poſuerũt A“eilli ſcripſerint c. Et qa oſiãna
qd nos corrupte ꝓpterignorãtiã dicimus oſãna: ſaluificaui ſiue ſaluũ fac expᷣmat᷑: oĩum ĩterpᷣtatiõe ſignatũ ẽ
Nũcillud ĩ cura eſt: ꝙ ſine adiectione ſaluãdi ſolus anna Fᷣmo ſignificet. Sciendũq; qa in hoc loco ter dicatur
anna:& pᷣmũ qdẽ ac ſecũdũ eiſdẽ Ir̃is ſcribit᷑ aleph nõ he:tertiũ uero heth nõhe. Symmachus igit᷑ ꝗ ĩ cẽteſimo
xvii. pſalmo cũ oĩum iterpᷣtatione cõſẽſerat: ut nobis manifeſtiorẽ tribueret ĩtellectũ. In cẽteſimo. xv. pſalmo
ubi dicit᷑: Odne libera aĩam meã: ita ĩterpᷣtatus eſt: obſecro dñe libera aſĩam meã. Vbi aũt. Ixx.o: & ille obſecro
trãſtulerũt. Aqla & cæteris editionibus oAα terptantibus in hebræo ſcribit᷑ anna: ueꝶ ita ut in pncipio aleph
habeat nõ heth. Ex quo aĩaduertimus ſi ex aleph ſcribat᷑ anna:ſi ignificari obſecro. Si aũt ex heth eẽ cõiunctio
nẽ: ſiue ĩteriectionẽ: quæ apud græcos ponir Cuius ĩterpᷣtationẽ latinus
ſᷣmo nõ epᷣmit. Sed qm hæ minutiæ & iſtiuſmodi diſputatiois archanũ ꝓpter barbariẽ linguæ pariter ac lr̃aꝶ
legẽti moleſtiã tribuũt: ad explanãdi cõpendiũ uenio: ut dicã ea quæ de. cvii. pſalmo: ꝗ manifeſte de xpo ꝓ/
phetat: & ĩ ſynagogis iudæoꝶ creberrime legebat᷑. Vñ & populus notior erat: hos uerſus eẽ aſſũptos: qd ille ꝗ
repromittebat de gne Dauid: uenerit ſaluaturus iſrael: dicẽte Dauid. Lapidẽ quẽ reprobauerũt ædificãtes: hic
factus eſt in caput anguli. Adno factũ eſt iſtud: & eſt mirabile in oculis nr̃is. Hæc eſt dies quã fecit ds: exulte
mus & lætemur in ea. O dne ſaluũ me fac: o dne bñ ꝓſperare. Bndictus qui uenit in noĩe dni. Bndiximus uo/
bis de domo dni: deus dis & illuxit nobis. Vnde & in euãgeliſtaꝶ ſcriptura cõmemorat᷑: phariſæos & ſcribas
ſup hoc indignatione cõmotos: ꝙ uiderẽt populũ pſalmi ꝓphetiã ſuꝑ Xpᷣo intelligere cõpletã: & clamantes
pueros oſiãna filio Dauid: & dixiſſe ei: audis qꝗd iſti loquunt᷑ Et leſũ rñdiſſe eis. Nunꝗᷓ legiſtis: qa ex ore infa/
tiũ & lactentiũ pfeciſti laudẽ: cẽteſimũ ſeptimũ decimũ octaui pſalmi aſſertione firmantẽ. Et de eo quidẽ q
facile expᷣmi poterat Benedictus qui uenit in noĩe dni: oĩum euãageliſtaꝶ ſcriptura cõſẽtit. De uerbo uero oſi⸗
anna quia græcũ nõ poterant tranſferre ſermonẽ: ſicut in alleluia & in amen: & in plæriſq; factũ uidemus:ip/
ſum hebræũ poſuerunt: dicẽtes oſianna. Lucas igit᷑ q inter omnes euangeliſtas græci ſermonis eruditiſſimus
fuit: quippe ut medicus: & qui euãgelium græcis ſcripſerit: quia ſe uidit pprietatẽ ſermonis trãſſerre nõ poſ-/
ſe: melius arbitratus eſt tacere: ꝗᷓ id ponere: quod legenti faceret quæſtionẽ. Ad ſummã ſicuti nos in linguam
latinam habemus interiectiones quaſdã: ut ĩſultando dicamus uah: & in admirando pape: & in dolẽdo hei:
& quãdo ſilentiũ uolumus iperare:ſtrictis dentibus ſpiritũcoarctamus & cogimus: tm ſibilũ in ſonando ſci/
licet . Ita & hebræi inter reliquas proprierates linguæ ſuæ habent interiectionẽ: ut quando uolũt dominũ de
præcari: ponant uerbũ petentis affectu: & dicant. Anna domine: ꝙ. Ilxx. dixerunt: o domine: oſi. ergo ſaluifica
interpretatur. Anna interiectio depræcantis eſt: ſi eæ duobus his uelis compoſitum uerbum facere: dices oſian
na: ſiue ut nos loquimur oſanna media uocali litteras eliſa: ſicuti facere ſolemus in uerſibus Virgilii: quando
Me ne ĩcœpto deſiſtere uictã? Scãdimus: nince: ꝓde. Aleph nãq; lĩa pᷣma uerbi ſeꝗntis extrem uerbi korss,
.clv.

git

ioth: inueniens excluſit. Quapropterut ad ꝗᷓſtionis originẽ reuertamur: ubi nos legimus in latino. O die ſal-

uũ me fac:o dne bñ cõplace: bndictus qui uenit in noĩe dni: iuxta hebræũ ſenſũ legere poſſumus:obſecro dne: i
ſaluũ fac: obſecro dne: ꝓſperare. Bndictus qui uenit in noĩe dñi. Saluũ aũt fac dicit᷑: ut ſubaudiamus popu/ tan
lIũ tuũ iſrael:ſiue gñaliter mundu. Deniq; Matthæus qui euãgeliũ hebræo ſermone cõſcripſit. Ita poſuit oſã
na barrama: ideſt oſanna in excelſis: ꝙ ſaluatore naſcẽte: ſalus in cælũ uſq;: ideſt etiã ad excelſa puenerit: pace d⸗
facta nõ ſolũ in terra: ſed & in cælo: ut iã dici aliq ceſſaret: ĩebriatus eſt gladius meus in cælo. Hæc ĩterim iux bi⸗
ta mediocritatẽ ſenſus mei: breuiter ſtrictiq; dictaui. Cæteꝶ ſciat btĩtudo tua in iſtiuſmodi diſputationibus
moleſtiã in legendo nõ debere ſurripe quia facile & nos potuimus aliqd emẽtiri: ꝙ ex una uoce ſolueret quæ- Ui
ſtionẽ: ſicuti & cæteros feciſſe mõſtrauimus: ſed magis condecet ob ueritatẽ laborare pauliſꝑ. Et pegrino au/ nl.
rẽ accõmodare ſermoni: ꝗᷓ de aliena lingua fictã falſã ue referre ſniam. ut
Elieronymus Amãdo preſ bio de diuerſis ꝗᷓſtionibus quaꝶ pma ẽ ꝗd ſignificet illud euãgelicũ ̃m Matthæ ß.
um. Nolite ſolliciti eſſe de craſtino: ſufſicit enĩ diei malitia ſua. C.XxCVII. iie
Reuis epiſtola lõgas nõ ualet explanare ꝗᷓſtiones: & in arctũ multa cõcludẽs ſtringere uerbis: qd YM leln
3 ſeſibus dilatatũ eſt. Interrogas qd ſignificet illud in euãgelio iuxa Matthæũ. Nolite ſolliciti eſſe nei⸗
ſ. de craſtino. Sufficit enĩ diei malitia ſua. Craſtinũ in ſcnipturis ſanctis futuꝶ tpᷣs ſignificat. ſicut nti.
& Iacob ĩ geneſi loquit᷑. Exaudiet me cras iuſticia mea. & ubi altare extruitura duabus tribubus Lco
Rubẽ:& Gad:& dimidla tribu Manaſſe: & a cũcto iſraele. ad eas legatio mittit᷑: cũ Phinees põtifici ridiſſent: oppe
Iccirco ſe altare feciſſe: ne cras filiis ſuis:colẽdi deũ poſſeſſio denegaret᷑. Et multa iſtiuſmodi in ueteni reperies perli
ĩſtrumẽto. Qui ergo de futuris nos cogitare ꝓphibuit: cõceſſitde præſentibus ꝓpter humanæ uitæ fragilitatẽ. AZ6ot
Quod aũt adiicit:ſufficit diei malitia ſua:hoc modo intellige.ſufficit nobis de pntibus huius ſæculi cogitare naeck
anguſtiis. Quid neceſſe eſt ſenſũ ad ĩcerta & futura extẽdere: quæ aut cõſeq nõ poſſumus: aut forſitan cito in uitu.
uenti pdamus? xaρρα enĩ qua latinus uertit in malitia: apud græcos duo ſignificat: & malitiã & afflictionem: duti
quam xakοοσ græci dicunt: & hoc magis pro malitia trãſſferri debuit. Quod ſicontẽtione ꝗs ducitur nolens etix
aKlay afflictionẽ ſonare: & anguſtias: ſed malitiã: illo ſenſu explanandũ eſt: quo mũdus in maligno: hoceſt mült
in malo poſitus ſit. Et in dñica or̃one dicamus. Libera nos a malo ut ſufficit nobis cõtra malitiã huius ſæculi der⸗
pnᷣs hr̃e certamẽ. In ſecũdo ꝗᷓſiſti loco:de beati apoſtoli Pauli pᷣma ad Cotinthios epiſtola: in qua loquitur. Aſed
Oẽ peccatũ qd fecerit homo:extra corpus eſt. Qui aũt fornicat᷑:in corpus ſuũ peccat. Legamus ergo paululũ facl
ſupius: & ſic ad hæc uerba ueniamus: ne de extremis partibus: & ut ita dicã cauda capituli totã ſnĩiam noſſe cu uſucd
piamus. Corpus inꝗt nõ fornicationi ſed dno: & dñs corpori. Deus aũt & dñm ſuſcitauit: & nos cũ illo ſuſci- de
tabit per uirtutẽ ſuã. Neſcitis qa corpora ur̃a mẽbra Xpᷣi ſũt. tollens ergo mẽbra Xpi: faciã mẽbra meretricis? d
Abſit:an neſcitis: qa qui cõiungit ſe meretrici:unũ corpus eſt Erũt eni inꝗt duo in carne una. Qui aũt cõiun ”M
git ſe dno: unus ſpũs eſt. Fugite fornicationẽ: oẽ peccatũ quodcũq; fecerit homo: extra corpus eſt:qui auũt for n
nicat᷑: in corpus ſuũ peccat. Et reliqua: ſãctus apoſtolus cotra luxuriã diſputãs: & in ſupioribus dicẽs. eſca uẽ ”ZMB
tri:& uẽter elcis.Deus aũt & hunc & iillã deſtruet:cõſeqᷓnter uenit ad fornicationẽ. Eteni luxuria mater libidi/
nis eſt:uentrẽq; diſtentũ cibo: & uini potationibus irrigatũ: uoluptas genitaliũ ſeqꝗtur.atq; ut alibi dictũ eſt:
pro mẽbroꝶ ordine: ordo uitioꝶ eſt. Oẽ itaq; peccatũ: uerbi gr̃a: furtũ:homicidiũ: rapina:piuriũ: & cæteta his cet⸗
ſimilia:poſt factũ pœnitudinẽ hñt: & licet ĩuitet lucrũ: tamẽ mordet cõſcia. uoluptas ſolaac libido etia in ipo d
tpe pœnitẽdi:pᷣteritos ſtimulos patit᷑: & titillationẽ carnis & ĩcentiua peccati. ut per hæc quæ corrigi cupimus d
cogitantes: rurſũ ſit materia delinꝗᷓndi: aliter cætera peccata forinſecus ſũt. Quicqd enĩ egerimus: in alios agi n
mus: fornicatio nõ ſolũ cõſcĩiam fornicantis: ſed & corpus maculat. Ac ſpᷣm ſnĩam dñni: in qua ait. Propter hoc n
relinq thomo pr̃em & mr̃em: & adhærebit uxori ſuæ:& erũt duo in carne una:etiã ipſe cũ meretrice unũ cor/ K
pus efficit᷑: & peccat in corpus ſuũ:dũ tẽplũ Xpᷣi facit corpus eſſe meretricis. Dicamus & aliter: ne ullã græcoꝶ ü
ſnĩam pᷣterire uideamur. Aliud eſt peccare per corpus: aliud in corpore. furtũ homicidũ & cætera abſq; forni/ e
catione peccata per manus admiĩſtramus extrinſecus: fornicatio ſola in corpore nr̃o exercet᷑ a nobis: nõ per cor e
pus in alios: & per pᷣpoſitio miniſteriũ habet in ſe aut paſſionẽ. ſũt qui ita ediſſerãt ꝙ ſᷣm ſcripturã uxor uiri
corpus ſit: & quicũq; fuerit fornicatus peccet in corpus ſuũ:hoc eſtin uxorẽ:dũ eã ſua fornicatiõe cõmaculat
& facit eã nõ peccantẽ ſua cõmixtione peccare. Tertia ideſt extrema ꝓpoſitio tua fuit de eadẽ apoſtoli epiſto C
la:ubi de reſurrectione diſputãs: uenit ad eundẽ locũ: in quo ſcriptũ eſt. Oportet eniĩ eũ regnare: donec ponat S

oẽs inimicos ſuos ſub pedibus ſuis. Oĩa enĩ ſubiecta ſũt ſub pedibus eius: nouiſſima aũt & inimica deſtruet
mors. cũ aũt dixerit quia oĩa ſi ubiecta ſũt ei:haud dubiũ ꝗn præter eũ qui ſubiecit ei oĩa.cũ uero ſubiecta ei fu
erint oĩa:tunc ipſe filius ſubiiciet᷑ ei: qui ſibi ſubiecit oĩa:ut ſit deus oĩa in oĩbus.& miror te hoca me ꝗrere uo

luiſſe:cũ ſactus Hilarius pictanen.epᷣs undecimũ librũ cõtra Arrianos hac qᷓſtione & ſolutiõe cõpleuerit. Ta/
men pauca ſaltẽ dicamus. Omne in hoc ſcandalũ eſt: quare filius patri ſubiectus eſſe dicat᷑: quid eſt turpius:
ſiue inferius patri ſubiici:quod ſæpe pietatis eſt: & in pſalmo ſcribit᷑. Nõne deo ſubiecta erit aĩa mea an cru/ S
cifigi & maledictũ crucis fieri? Maledictus enĩ oĩs qui pẽdet in ligno.qui ergo pro nobis maledictus factus eſt
ut nos de maledictione liberaret: mraris ſi pro nobis ſubiectus ſit: ut nos patri faciat eſſe ſubiectos? Dicens in

euãgelio: Nemo uadit ad patrẽ niſi per me. & cũ exaltatus fuero a terra:omnia traham ad me. Chriſtus in his

—

Eendi⸗
d dopu,
nendae
eltenimin
tationbe
vetet ux
EGund /

n Manhr,

euehug
ilcnr ſan
ustububue
atilliat
eentpent
aplui
laptu
nabin
Klinm:
cunles
gulc
☛
alogutr
Popullli
Amnolee
iilolls
metenin
iaittün
uiüfr

5

cslavi
Verbit⸗
Cctielt
Aettihu
ninio
pmas
Aos
dperhar
Uni cot/
ligro⸗
ſ ſomn
nißre⸗
utor
ommn
ec poan
delku
echan
ren 1

nd
atl
Nensnn

nnhs

qui fideles ſũt ſubiectus eſt pr: qa oẽs credẽtes ĩmo oẽ hoĩum genus corporis ipſius mẽbra reputantur. In his

aut qui creduli ſũt:ideſt iudæis & ethnicis & hæreticis ĩſubiectus eſſe dicit᷑: qa pars mẽbroꝶ eius nõ eſt ſubie

cta fidei. In fine aut mũdi cũ oĩa mẽbra regnantẽ uiderint Xpᷣm: ideſt corpus ſuũ:etiã ipſa ſubiicientur Xpᷣo

ideſt corpori ſuo: ut oẽ Xpi corpus ſubiiciat᷑ deo & pr̃i: & ut ſit deus oĩa in oĩbus. nõ ait ut ſit pr oĩa in oĩbus:
ſed ut ſit deus: qd ꝓpriũ nomẽ eſt trinitatis: & tã ad pr̃em ꝗᷓ ad filiũ & ſpm ſãctũ referri põt.ut humanitas ſu

biiciat diuinitati. humanitatẽ in hoc loco dicimus nõ mãſuetudinẽ & clæmẽtiã: quã græci üαορποααοεν
uocãt. ſed oẽ hoĩum genus. Porro qd ait: ut ſit oĩa in oĩbus:hoc ſenſu accipiẽdũ eſt:dũs atq; ſaluator noſter
nũc oĩa nõ eſt eſt in oĩbus:ſed pars in ſingulis. uerbi gra in Salomone ſapĩa:in Dauid bonitas: ĩ Iob patiẽtia:
in Daniele cognitio futuroꝶ: in Petro fides: in Phinees & Paulo zelus: in Ioane uirgitas: in cæteris cætera. Cũ
aũt reꝶ oĩum finis aduenerit: tũc oĩa in oĩbus erit: ut ſinguli ſctõꝶ oẽs uirtutes habeant: ut ſit Aps totus in cũ
ctis. Repperi iunctã epiſtolæ & cõmẽtariolo tuo breuẽ chartulã: in qua hæc ĩdita ferebant᷑. Querẽdũ ab eo:
ideſt a me: utrũ mulier relicto uiro adultero & ſodomita: & alio per uim accepto poſſit abſq; pnĩa coĩcare ec/
cleſiæ: uiuẽte adhuc eo: quẽ prius reliꝗᷓ rat. Quod legẽs illius uerſiculi recordatus ſũ:ad excuſãdas iuſtificatio
nes in peccatis. Oẽs enĩ hoĩes uitiis nr̃is fauemus: & qd ꝓpria facimus uolũtate:ad naturæ referimus neceſſi/
tatẽ. Quõ ſi dicat adoleſcẽs. Vim patior: corporis mead libidinẽ ardor ĩpellit: ipſa organa mẽbroꝶ genitaliũ:
& cõpoſitio corporis fœmineos quærit amplexus? Et rurſũ homicida in egeſtate inqt erã: ĩdigebã cibo:tegmẽ
corporis nõ habebãa: ideo alienũ ſãguinẽ fudi: ne ipᷣe fame & frigore morerer. rudeo itaq; ſorori quæ a nobis ſu
per ſuo ſtatu qᷓrit: nõ nr̃as ſed apoſtoli ſnĩas:an ignoratis fratres.ſciẽtibus eni legẽ loquor:qm lex dnatur hoĩ

Ito tpe uiuit. Mulier enĩ quæ ſub uiro eſt: uiuẽte uiro aſtricta eſt legi. Quod ſi mortuus fuerit uir eius: libera

ta eſt a lege uiri. ergo uiuẽte uiro adultera erit: ſi duxerit alteꝶ uiꝶ. Et in alio loco. Mulier ligata eſt: ꝗᷓto tpe ui
uit uir eius. Si aut dormierit uir eius liberata eſt: cui uult nubat: tm in dno. Oẽs igitur cautiões apoſtolus am
putãs: aptiſſimediffiniuit uiuẽte uiro adulterã eſſe mulierẽ ſi alteri nupſerit. Nolo mihi ꝓferas raptoris uio
letiã: mris pſuaſionẽ:pfr̃is auctoritatẽ: ꝓpinquoꝶ cateru ã: ſeruoꝶ ĩſidias: atq; contẽptũ parentũ:dãna rei fa
miliaris ꝗᷓdiu uiuit uir licet adulter:licet ſodomita: licet flagitiis oĩ bus cooptus: & ab uxore ꝓpter hæc ſcelera
derelictus: maritus eius reputat᷑: cui alteꝶ uiꝶ accipe nõ licet. Nec apoſtolus hæc ꝓpria auctoritate decernit:
ſed Xpo in ſe loꝗᷓnte: uerba ſecutus eſt: qui ait in euãgelio. Quidimittit uxorẽ ſuã excepta cauſa fornicatiõis:
facit eã mœcchari: & qui dimiſſã accepit adulter eſt. Aaduerte qd dicat: qui dimiſſã accepit adulter eſt:ſiue ip
ſa dimiſerit uiꝶ: ſiue a uiro dimiſſa ſit: adulter eſt: qui eã accepit. Vnde & apoſtoli grauẽ cõiugii ſarcinã ĩtelli
gẽtes. ſi ita ẽ inqunt: nõ expedit hoĩ uxorẽ accipe. ad quos dñs: ꝗ põt inqt cape abar ſtatiq; ſub exẽplo eunu
choꝶ triũ uirgitatis ĩfert btĩ tudinẽ: quæ nulla carnis lege retinet᷑. nec; ſatis aĩaduertere po tui:qd ſit qd uolu
it dicere: alio uiro p uĩ accepto:qd ẽ ꝑ uĩ accepto: Cõgregata uidelicet multitudie: nolẽtẽ rapuit: & qᷓre poſtea
nõ raptorẽ rapta dimiſit: Legat libtos Moyii & ĩueniet deſponſatã uiro: ſi in ciuitate fuerit oppᷣſſa: & non cla
mauerit:puniri quaſradulterã. Si aũt in agro oppᷣſſa ſit:ĩnoxiã eſſe a ſcelere & uiolentũ legibus ſubiacere. Er/
go & iſta ſoror quæut dicit uim paſſa eſt: ut altero iungeret᷑: ſi uult corpus Api accipe: & no adultera reputari
agat pniam: ita dutaxat ut ſecũdo uiro qui nõ appellat uir: ſed adulter a cꝑe pniæ no copulet᷑:qd ſi ei duꝶ ui/
det᷑: & ſemel dilectũ nõ põt derelinꝗre: nec p̃ferre diũm uoluptati: audiat apoſtolũ cõclamãtẽ. Nõ poteris cali/
cẽ dñi bibere: & calicẽ dæmonioꝶ:. nõ poteris mẽſæ dni cõicare: & mẽſæ dæmonioꝶ. Et in alio loco. Quæ coĩca
tio luci ac tenebris. Qui cõſenſus Apo & belial/ Rẽ nouã loquor:ĩmo nõ nouã ſed ueterem: quæ ueteris teſta
mẽti auctoritate firmat᷑. Si reliꝗrit ſecũdũ uiꝶ: & recõcilian uoluerit pori: nõ põt. ſcriptũ eſt enĩ in Deutero/
nomio.Si accepit homo uxorẽ: & habuerit eã: & nõ ĩuenerit gr̃am in cõſpectu eius ꝓpter aliqua fœditatem:
ſcribet libellũ repudii: & dabit in manu eius: & dimittet eã de domo ſua. Cũq; egreſſa alteꝶ maritũ duxerit: &
ille quoq; oderit eã: dederitq; ei libellũ repudii:& dimiſerit de domo ſua: uel certe mortuus fuerit: non poterit

por manitus recipe eã in uxorẽ: qa polluta eſt: & abominabilis facta eſtcorã dño. Nec peccare facias terram tu

am: quã dominus deus tuus tradidit tibi poſſidendã. Vnde obſecro te: ut cõſoleris eã: imo ꝓuoces ad ſalutẽ:
putridæ carnes ferro ĩdigent: & cauterio. nec eſt medicinæ culpa: ſed uulneris: cũ crudelitate clæmẽti: nõ par/
cit medicus: ut parcat. ſæuit: ut miſereat.

¶B:ri Hieronymi ad Marcellã de qnq; ꝗſtiõibus noui teſtamẽti: quag pma eſt. Quæ ſuntilla quæ necoculus

uigdit: nec auris audiuit: necĩ cor hoĩs aſcẽderũt: quæ pᷣparauit deus diligẽtibus ſe. Epiſtola. X CVIII.
Agnis nos ꝓuocas ꝗſtionibus: & torpẽs ocio ĩgeniũ dũ ĩterrogas:doces:pᷣma tua ſciſcitatio fuit:
quæ ſint illa quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt: quæ pᷣparauit de/
us iis: q diligũt eũ. Et quõ rurſus idẽ apoſtolus ĩferat: nobis aũt reuelauit deus p ſpm ſuũ: & ſi re
elatũ apoi tolo ĩtelligere debeamus: qd & ille aliis reuelauerit. Ad quæ breuis rnſio ẽ nõ debere
nos ꝗrere:qd ſillud: qd necoculus uidit: nec auris audiuit: nec ĩ cor hoĩs aſcẽdit. Si enĩ ignorat᷑ quõ ſciri põt:
Quod pꝓmittit᷑ futuro:nõ cernit᷑ in pnti. Spes enĩ ꝗᷓ uidet᷑: nõ ẽ ſpes: ſed iã certa poſſeſſio: quõ ſi uelit ꝗſpiã
dicere: oñde mihi: qc iuiſibileẽ. loqᷓre qd audiri nõ põt. expone qd cogitatio nõ cõprehẽdit huana. Ergo hoc
ſẽſu apoſtolus dixiſſe credẽdus eſt:qd- carnalibus oculis: & aure carnali: & cogitatioe mortali nõ pñt ſi piritalia

cõprehendi. Et ſi enĩ noueramus quondã Ieſũ ſm camnẽ: ſed nũciã nõ nouimus eũ. & in Ioannis epiſtola ſcri
7 .
.ClVI⸗

bit. Chariſſimi nũc filii dei ſumus: & necdũ manifeſtũ eſt: qd futuri ſumus. Scimus enĩ qm̃ cũ apparuerit ſi
miles ei erimus: quia uidebimus eũ ſicuti eſt. quodq; reuelatũ ſibi & ſãctis per ſpm̃ eſſe teſtat᷑ nõ ſtatĩ ſequi/
tur: ut ipſe aliis reuelauerit. Alioqn audiuit & in paradiſo uerba ĩeffabilia: quæ aliis narrare nõ poterat: aut ſi
narrauit: nequaꝗᷓ ĩeffabilia ſũt. Secũda quæſtio fuit in qua dicis legiſſe te per trãſitum in opuſculis meis: ꝙ
agni qui ſtant a dextris: & hædi qui ſtãta ſiniſtris: xpiani ſint: atq; gentiles: & nõ potius boni: & mali: no me/
mini me hoc aliqũdixiſſe: & ſi dixiſſẽ nõ eſſẽ in errore ptinax. Quantũ aũt dictanti ſubito occurrit: in ſecũdo
uolumie cõtra Iouinianũ ſup hoc capitulo diſputaſſe me noui. & nõ ſolũ ſuꝑ hoc: ſed & de eo qd ĩ eadẽ quæ
ſtione cadit: ubi piſces mali a bonis piſcibus ſeparabunt᷑. Quod ergo ibi plene dictũ eſt:nũc omittẽdũ uidet᷑.
Tertio interrogaueras qd dicit apoſtolus in aduentu ſaluatoris: rapi quoſdã uiuẽtes obuiã in nubibus: ita
ut non pᷣueniant ab his ꝗ in Xpo dormierũt: uiſq; noſſe: utrũ ſic occurrãt in corporibus: & nõ ante moriant᷑:
cũ & dñs noſter mortuus ſit: & Enoch atq; Helias ᷣm apocalypſim Ioãnis morituri eſſe dicant᷑: ne ſcilicet ul/
lus ſit qui nõ guſtauerit mortẽ. Hoc ex ipſius loci continẽtia ſciri põt:ꝙ ſãcti qui in aduẽtu ſaluatoris fuerĩt
dephenſi in corpore:in eiſdẽ corporibus occurrãt ei: ita tamẽ uti gloriũ & corruptiuũ & mortale gloria & ĩcor
ruptione & ĩmortalitate mutet᷑.ut qualia corpora ſurrectura ſint: in talẽ ſubſtantiã etiã uiuoꝶ corpora tranſ
forment᷑. Vnde dicit in alio loco apoſtolus: ꝓpter quod nolumus expoliari ſed ſuperueſtiri. ut abſorbeatur
mortale hoc a uita: ne ſcilicet corpus ab aĩa deſerat᷑: ſed aĩa habitante in corpore fiat ĩclytũ quod ante ĩgloniũ
fuit. De Enoch aũt & Helia quos uẽturos apocalypſis refert & eſſe morituros nõ eſt iſtius tpis diſputatio: cũ
oĩs ille liber aut ſpiritaliter intelligendus ſit: ut nos æſtimamus: aut ſi carnalẽ ĩterpretationẽ ſequimur: iudai
cis fabulis acqeſcẽdũ ſit: ut rurſũ ædificet hieruſalẽ: & hoſtiæ offerant᷑ in tẽplo:& ſpiritali cultu ĩminuto car
nales obtineant cerimonias. Quartũ eſt quod ꝗᷓſiſti: quõ in Ioannis euãgelio poſt reſurrectionẽ dicatur ad
. Maria magdalenã. Noli me tangere: nondũ enĩ aſcẽdi ad patrẽ meũ. & rurſũ in Matthæo ſcriptũ ſit: ꝙ ad ue
ſtigia ſaluatoris mulieres corruerit: cũ utiq; nõ ſit idipſũ tangere poſt reſurrectionẽ pedes eius: & nõ tangere.
Maria magdalena ipſa eſt:a qua ſeptẽ dæmonia expulit: ut ubi abundauerat peccatũ: ſupabũdaret gra. quæzæ
quia dñũm hortulanũ putabat: & quaſi cũ hoĩe loꝗᷓ batur: & querebat uiuẽtem cũ mortuis: recte audiuit. No
li me tãgere. & eſt ſẽſus: nõ mereris meis hærere ueſtigiis: necadorare quaſi dũm: nec eius tenere pedes: quẽ nõ
æſtimas ſurrexiſſe. Tibi enĩ necdũ aſcẽdi ad patrẽ meũ. Cæteræ uero mulieres quæ pedes tangũt: dũm cõfiten
tur: & merent᷑ eius hærere ueſtigiis: quẽ ad patrẽ aſcẽdiſſe cõfidũt: ꝗᷓꝗᷓ etiã ſi eadẽ mulier in diuerſis euangeliis
& tenuiſſe pedes & nõ tenuiſſe refert᷑: facilis ſolutio ſit: cũ potuerit corrigi pᷣmũ quaſi incredula:& poſtea nõ
repelli: quaſi eã quæ errorẽ cõfeſſiõe mutauerat. Quod & de latronibus ftelligi põt: cũ alius euãgeliſta utrũq;
blaſfemaſſe: alius narret alterũ eſſe cõfeſſũ. Extrema ſchedula cõtinebat utrũ poſt reſurrectionẽ. xl. diebus
cũ diſcipulis cõuerſatus ſit: & nunꝗᷓ alibi fuerit: ab latẽter ad cælũ aſcenderit: atq; deſcenderit: & nihilominus
apoſtolus ſuã pniĩam nõ negarit. Si dm dei filiũ cõſideres: de quo ſemo eſt: & illũ eſſe qui loquit᷑. Nõne cox
lũ & terrã ego repleo dicit dñs. & de quo alius ꝓpheta teſtat᷑: Cælũ mihi thronus eſt: terra aũt ſcabellũ pedum
meoꝶ. Et rurſũ alibi: qui tenet cælũ palmo: & terrã pugillo. de quo Dauid canit. Quo ibo a ſpu tuo? & a facie
tua quo fugiã: Si aſcẽdero in cælũ tu ibi es: ſi deſcẽdero ad ĩfernuũ ades: & ſi hĩtauero in extremis maris: eteni
ibi manus tua deducet me: & cõtinebit me dextera tua: ꝓfecto nõ ambiges etiã anñ reſurrectionẽ ſicĩ dñico cor/
pore hĩtaſſe deũ uerbũ: ut ĩ patre eſſet: & cæli circulũ clauderet: atq; in oĩbus ĩfuſus eſſet:& circũfuſus:ideſt ut
cũcta penetraret interior: & cõtineret exterior. Stultũ eſt igit᷑ illius potentiã unius corpuſculi paruitate finiri:
quẽ nõ capit cælũ: & tamẽ qui ubiq; erat: etiã in filio hoĩs totus erat. Diuina ꝗppe natura & dei mo in partes
ſecari nõ põt: nec locis diuidi: ſed cũ ubiq; ſit: totus ubiq; eſt.erat igit᷑uno eodẽq; tpe & cũ apoſtolis. xl. diebus
& cũ angelis: & in patre & in extremis maris finibus erat. In oĩbus locis uerſabat᷑: cũ Thoma in india: cum Pe
tro rom æ: cũ Paulo in illiyrico: cũ Tito in creta: cũ Andrea in achaia: cũ ſingulis apoſtolis & apoſtolicis uiris ĩ
ſingulis cunctiſq; regionibus. Quod aũt dicit᷑ quoſdã deſerere uel nõ deſerere: nõ naturæ illius terminus po/
. nit᷑: ſed eoꝶ merita deſcrjibunt᷑: apud quos eſſe uel nõ eſſe dignatur.
LArgumentum ſequentis epiſtolæ.
Piſtola beati Hieronymi ad Marcellã de blaſfemia in ſpiritum ſanctũ de eo quod in euangelio ſcri
bitur. Quicunq; dixerit uerbũcõtra filium remittetur ei. Qui autem dixerit cõtra ſpiritum ſanctũ
non remittet᷑ ei neq; in hoc ſæculo neq; in futuro. ubi dĩnat Nouatiani ſnĩam qui ea uerba refere/
E ad eos qui Apᷣm in tormẽtis negauiſſet: quoꝶ ĩexpiabile cenſebat eſſe peccatum.

Ad Marcellã de blaſfemia in ſpiritũ ſanctũ irremiſſibili. NEpiſtola. XCIX.
Meeiuis eſtꝗ ſtiũcula quã miſiſti: & apta rũſio eſt. Si enĩ de eo qd in euãgelio ſcribit᷑. Quicũq; enĩ
dixerit uerbũ cõtra filiũ hoĩs: remittet ei. Qui aũt dixerit cõtra ſpm ſãctũ: nõ remittet ei: neq; in
hoc ſæculo:neq; ĩ futuro. Nouatianus affirmat:nõ poſſe peccare in ſpm̃ ſctm:niſi eũ ꝗ xpᷣianus
ſit: & poſtea negauerit. manifeſtũ ẽ iudæos ꝗ eo blaſfemabãt: pctõ blaſfemiæ nõ teneri: ꝗppeꝗq
ĩpi coſõni: ĩterfectis pphetis: de nece dni cogitabãt: & ĩ tãtũ erãt pditi: ut ad ſaluãdos eos: ſe dei filius ueniſſe
rñderit. Vñ detoto ipſius ſcripturæ ordie cõuincẽdi ſũt: nõ is irremiſibilẽ eẽ dicta blaſfemiã: q tormentis cõ/
pulſi: & uariis euiſcerati cruciatibus dum denegaſſẽt. Sed iis ꝗ cũ ĩ uirtutibus uideãt opera dei calumnient᷑ &

clamitẽt dæmonis eſſe uirtutẽ: &oĩa ſigna quæ facta ſũt:nõ ad diuinã magnificentiã ſed ad diabolũ ptinere.
unde & ſaluator noſter toto rnſionis ſuæ hocagit argumẽto: ut doceat: non poſſe ſathanã eiicia ſathana: & re
.* gnü eius inter ſe nõ eſſe diuiſi u. Cu eni diaboli ſtudiũ ſit: dei. lædere creaturã: quõ eiuſdẽ Ppoterit eſſe uolũtatis
A ſanare languẽtes. Et ſeipſũ de obſeſſis fugare corporibus Probetitaq; Nouatianus aliquẽ de iis qui ſacrifica

re cõpulſi ſũt:ante tribunal iudicis rndiſſe oĩa quæ in eu angelio ſcripta ſũt: nõa filio dei: ſed a belzebub pᷣnci/

iein pe dæmonoꝶ eſſe pfecta: & tũc poterit approbare irremiſſibilẽ in ſpm̃ ſanctũ eſſe blaſſemiã. Vt auũt & acuti/
e in us aliqd interro gemus: reſpõdeat qd ſit contra filiũ hoĩs dicere uerbũ: & in ſpm ſanctũ blaſfemare. Ego ꝗppe
tilt, aſſero iuxta ſenſũ illius: eos qui Apᷣm in perſecutione negauerint: cõtra filiũ hoĩs dixiſſe: & nõ in ſpm ſanctũ
en plaſſemaſſe. Qui enĩ ĩterrogat᷑: an xpᷣianus ſit: & xpᷣianũ ſe nõ eſſe reſponderit: utiq; negando Xpᷣm:hoc eſt fi
onant: liũ hoĩs:ſpiritui ſãcto nõ fecit iniuriã. Si aũt Apᷣm negando: negauit & ſpm:ediſſerat hæreticus: quõ nõ pec/
tenl, cet in ſpm: qui filiũ hoĩs denegauerit. Aut ſi ſpym ſanctũ hoc loco ĩtelligendũ pr̃em putat:pr̃is nulla eſt a ne/
fuit gatore mẽtio facta: cũ negaret Petrus apoſtolus eo tpe quo ancillæ ĩterrogatione pterritus dũm negauit & ĩ fi
2inr lũ hoĩs:aut in ſpm̃ ſanctũ uidet᷑ cõmiſiſſe peccatũ. Si id qd ait neſcio hor̃em: redicule uoluerit ĩterpretari:nõ
nnl xp̃ᷣm eũ negaſſe ſed hoĩem: mendacẽ faciet ſaluatorẽ: qui ſehoc eſt filiũ dei negandũ eſſe pᷣdixerat. Si aũt nega
temn uit filiũ dei: unde & amare fleuit: & trinã negationem: trina poſtea cõfeſſione deleuit: manifeſtũ eſt peccatũ in
hi ſpm̃ ſctm: ideo nõ poſſe dimitti: ꝙ habeat blaſſemiã: ut cũ uideas ĩ uirtutibus deũ: belzebub calũnieris ĩ fcĩs.
anati Doceat igit aliquẽ negatorẽ belzebub uocaſſe Ap̃m: &ultro referã gradũ: negatorẽ nõ poſſe ueniã cõſeꝗ poſt
miuli ruinã. Quia aliud ẽ tormẽtis credere & ſe xp̃ianũ negare: Aliud Xpᷣm diabolu dicere. ſicut tibi ipſa ſcriptura:
unoett atq; cõtextus lecta attẽtius poterũt demonſtrare. Fuerat quidẽ plixus diſſerendũ. Sed qm amicis & ad nr̃m
atutal hoſpitiũ conuenerũt: præſẽtiã nr̃am negare nõ poſſumus: & ut tibi ſtatĩ noreſj ponderẽ: admodũ uiſũ eſt arro
dalne intis: latã diſputationem breui ſermone cõp rehendimus: ut nõ tã epiſtolã: ꝗᷓ commentariolũ dictaremus.
uer, piſtola Cromatii & Heliodori epoꝶ ad beatũ Hieronymũ librũ de ortu uirgis Mariæ: qui a btõ Matthæo
eliſta editus dicebat: trãſferri poſtulantiũ. ¶Epiſtola. C. H
i' . lectiſſimo fratri Hieronymo preſpytero Cromatius & Heliodorus epi ſalutẽ in dĩño. Ortũ Ma
Nens riæ reginæ uirginis ſimul & natiuitatẽ atq; infantiã dni noſtri Ieſu xpᷣi in apocryphis inuenimus
en libris. in quibus multa cõtraria nr̃æ fidei cõſiderãtes ſcripta recuſanda credimus uniuerſa:ne per
nglin occaſionẽ Xp̃i læticiã antixpᷣo traderemus. Iſta igit᷑ nobis cõſiderantibus extiterũt uiri dei Arme/
Kterno ninus & Virinus:ꝗ dicerẽt ſanctitatẽ tuã btĩſſimi Matthæi euãgeliſtæ manu ſcriptũ uolumẽ hebraicũ iueniſſe
zunig In quo & uirginis matris & ſaluatoris ĩfantia eſſet ſcripta: & iccirco tuã charitatẽ per ipſũ dũm noſtrũ Ieſum
chehn Xpᷣm expetimus: quatenus & illud ex hebræo latinis auribus tradas nõ tantũ ad percipiendũ quæ ſũt Xp̃i ĩſi⸗
ömins gnia:ꝗtũ ad hæreticoꝶ aſtutiã excludẽdã: qui ut doctrinã malã ĩſtituerẽt: bonã xp̃ᷣi natiuitatẽ ſuo mendacio
ece miſcuerũt: ut poſtdulcedinẽ uitæ: mortis amaritudinẽ occultarẽt. Erit ergo puriſſimæ pietatis: uel ut rogãtes
Nelun fres exaudias: uel epos exigẽtes charitatis debitũ qd idoneũ credideris recipe facias. Vale in duo: & ora ꝓ nobis
uſe⸗ ti Hieronymi ad pᷣdictos epos de eadem re reſpoõſiun. Epiſtola. CI. ——
zerni BSminis ſanctis & beatiſſimis Cromatio & Heliodoro eis Hieronymus exiguus xpi ſeruus ĩ do
wook⸗ mino ſalutẽ. Qui terrã auri conſciã fodis: nõ ilico arripit ꝗcqd foſſa ꝓfuderit lacerata: ſed pᷣus ꝗᷓ
Nar fulgens pondus uibrãtis iactus ferri ſuſpẽdat:iĩ terim uertẽdis ſuſpendendiſq; ceſpitibus ĩmora
ſmi: tur: & ſpaliter qui nõdũ lucris auget᷑ arduũ opus iniungit᷑: cũ hoe fuerit mihi a uĩa btĩtudine im

pens peratuũ: qd necipſe ſanctus Matthæus apoſtolus & euãgeliſta uoluit in apto cõſcribi. Si enĩ hoc ſecretũ nõ elſ-
ebes ſet: euãgelio utiq; ipſius quod edidit addidiſſet: ſed fecit hũc libellũ hebraicis Iñis obſignatũ: quẽ uſq; adeo edi

dit:ut & manu ipſius liber ſcriptus hebraicis lr̃is a uiris religioſiſſimis habeat᷑: qui etiã a ſuis poribus per ſuc/⸗

n, ceſſus tẽpoꝶ ſuſceperũt. Huũcaũt ipſũ librũ nunꝗ alicui tranſferendũ tradiderunt: textũ eius aliter atq; aliter
1 , narrauerũt. Sed factũ eſt: uta Manichæi diſcipulo noĩe Seleuco: q etiã apoſtoloꝶ geſta falſo ſermone cõſcri
pſit: hic liber editus nõ ædificationi: ſed deſtructioni materiã exhibuerit: & ꝙ; talis ꝓbaret᷑ in ſynodo: cui meri/
to aures eccleſiæ nõ paterẽt. Ceſſetnũc oblatrantiũ morſus. nõ iſtũ libellũ canonicis nos ſuperaddidimus ſcri
olti pturis: ſed ad detegendũ hæreſeos fallaciã apoſtoli atq; euãgeliſtæ ſcripta traſferimus In quo openõ ta piis
iubẽtibus epᷣis obtẽperamus: ꝗᷓ ĩpiis hæreticis obuiamus. Amorigit᷑ eſt Ap̃i: cui ſatiſi facimus credentes ꝙ nos
ſuis oronibus adiuuẽt: qui ad ſaluatoris nñi ĩfantiã ſanctã per nr̃am potuerint obedientiã puenire.

¶ Expoſitio ſeu traſlatio hiſtoriæ Annæ & Ioachim de conceptu uirginis Mariæ prout a beato Matthæo ſcri
WWrunalztebatur. — (Epiſtola. ClI.
— —- Etitis a me: ut uobis reſcribam quid mihi de quodã libello qui de natiuitate ſanctæ Mariæa nõ/
igen nullis habetur. & ideo ſcire uos uolo multa in eo falſa inueniri. Quidam nanq; Seleucus qui paſ
hen ſiones apoſtoloꝶ cõſcripſit: hunc libellũ cõpoſuit. Sed ſicut de uirtutibus eorum & miraculis ꝓ

Btau eos factis uera dixit: de doctrina uero eorũ plura mentitus eſt: Ita & hic multa non uera de corde
ſuo còfinxit. proinde ut in hebræo habet᷑: uerbum ex uerbo trãſferre curabo. ſiquidẽ ſanctũ euangeliſtã Mat
uuſ⸗ theu eundem libellũ liquet compoſuiſſe: & in capite euangelii ſui hebraicis litteris obſignatũ oppoſuiſſe: qd
loo/ an uerum ſit auctori pᷣfationis & fidei ſcriptoris cõmitto. Ppe enĩ ut hæcdubia eſſe pronũcio: ita liqdo falſanõ

2
ent clvii.

affirmo. Illud aũt libere dico: qd fideliũ neminẽ negatuꝶ puto: ſiue hæc uera ſint ſiue ab aliquo cõficta: ſacro
ſancta ſãctæ Mariæ magna miracula pceſſiſſe:maxima cõſecuta fuiſſe: & iccirco ſalua fide ab his qui deũ iſta
facere poſſe credũt ſine periculo aĩæ ſuæ credi & legi poſſe. deniq; inquantũ recordari poſſũ: ſenſũ non uerba
ſcriptoris ſeᷓns: & nũc eadẽ ſemita nõ iiſdẽ ueſtigiis ſcedens: nũc quibuſdã diuerticulis ad eandẽ uiã recurrẽs:
ſic narrationis ſtilũ tentabo:& nõ alia dicã 4 quæ aut ſcripta ſũt ibi: aut cõſequenter ſcribi potuerũt. Igit᷑ bea/
ta & glorioſa ſemꝑ uirgo Maria de regia & amilia Dauid oriũda in ciuitate Nazareth nata hieroſolymis in tẽ
plo dni nutrita fuit. Pater eius Ioachim: mater uero Anna dicebat᷑. domus peterna eſt galilæa & ciuitate naza
reth. Maternũ auũt genus ex Bethleẽ erat. Vita eoꝶ ſimplex& recta apud dũm: apud homĩes irreprehenſibilis
erat & pia. Nam oẽm ſubſtantiã ſuã trifariã diuiſerũt. Vna partẽ templo & tẽpli ſeruitoribus i pendebãt:ali/
am peregrinis & pauperibus erogabãt: tertiã ſuæ familiæ uſibus & ſibi reſeruabat. Ita iſti deo chari: homĩbus
pii: per annos circiter. xx. caſtũ domi coniugiũ ſine liberoꝶ pꝓcreatione exercebãt. Vouerũt tamẽ ſi forte deus
donaret eis ſobolẽ: eam ſedui ſeruitio mãcipaturos: cuius rei gr̃a & templũ dñi ſingulis per annũ feſtis freq̃n/
tare ſolebãt. Factũ eſt aũt ut encænioꝶ feſtiuitas appropinquaret. Vnde cũ nõnuſlis cõtribulibus ſuis hiero/

ſolymã & Ioachim aſcẽdit. Ea uero tẽpeſtate Iſachar ibi põtifex erat: cũq; inter cæteros cõciues ſuos etiam Ioa

chim cũoblatione ſua uideret: deſpeut eũ: & munera eius ſpreuit:ĩterrogans curinter fœcũdos ĩfœcũdus ipe
ſtare pſumeret: dicẽs munera nequaꝗᷓ deo digna poſſe uideni: quẽ ipſe ple ĩdignũ iudicaſſet: ſcriptura dicente
maledictũ oẽm eſſe qui nõ genuiſſet maſculũ in iſrael. Dicebat ergo p̃us eũ ab hac maledictione ſobolis gene

ratione ſoluendũ: & ſicdemũ in cõſpectu dmi cũ oblationibus eſſe uentuꝶ. Cuius obprobrii obiectu pudore

magno ſuffuſus Ioachim ad paſtores qui cum pecudibus erant: in paſcuis ſuis ſeceſſit. neq; enĩ domũ repete-⸗
re uoluit: ne forte a contribulibus ſuis qui ſimul aderãt: & hoca ſacerdote audierant: eodem obprobrii elogio
notaret᷑. Veꝶ cũ ibi aliqᷓdiu eſſet: quadã die cũ eſſet ſolus: angelus ei dñi cũ immẽſo lumĩe aſtitit. qui cum ad
₰

eius uiſionẽ turbaret᷑: angelus qui ei apparuerat: timorẽ eius cõpeſcuit:dicẽs. Noli timere Ioachim: neq;ʒ in ui
ſione mea turberis. ego enim ſũ angelus dni miſſus ab ipſo ad te: ut annũciẽ tibi præces tuas eſſe exauditas: &

elemoſynas tuas aſcẽdiſſe in cõſpectu eius. Vidẽs ꝗppe uidit pudorẽ tuũ: & audiuit ſterilitatis obprobriũ nõ

recte tibi obiectũ. Peccati nãq; nõ naturæ ultor ẽ deus:& ideo cũ alicuius uteꝶ claudit:ad hoc facit: ut mirabi/
lius denuo aperiat: & nõ libidinis eſſe quod naſcit᷑:ſed diuini muneris cognoſcat᷑. Prima eni gentis ur̃æ Sara

mater nõne uſq; ad octogeſimũ annũ infœcũda fuit(& tamen in ultima ſenectutis ætate genuit Iſaac:cui re/

promiſſa erat bndictio ofum gentiũ. Rachel quoq; tantũ dno grata: tantũq; a ſancto Iacob adamata diu ſte/
rilis fuit: & tamẽ Ioſeph genuit nõ ſolũdũm ægypti: ſed plurimaꝶ gentiũ fame penituraꝶ liberatorẽ. Quis in
ducibus uel fortior Sãpſone uel ſanctior Samuele? & tamẽ hi ambo ſteriles matres habuere. Si ergo ratio uer
bis meis tibi nõ pſuadet credere dilatos diu conceptus & ſteriles partus mirabiliores eſſe ſolere: proinde Anna
uxor tua pariet tibi filiã: & uocabis nomẽ eius Mariã hæc erit ut uouiſtis ab ĩfãtia ſua dño conſecrata: & ſpiri
tu ſancto replebit᷑ adhucex utero matris. Omne ĩmundũ neq; manducabit neq; bibet. neq; inter populares
forinſecus turbas:ſed in tẽplo dni cõuerſatio eius erit: ne quid de ea ſiniſtrũ uel ſi uſpicari ſaltẽ poſſit uel dici.
Itaq; ætate ꝓcedente ſicut ipſa mirabiliter ex ſterili naſcet᷑: ita ĩcomparabiliter uirgo generabit altiſſimi filiũ.
qui leſus uocatur m nominis etymologiã ſaluatoroĩum gen tiũ erit. Et hoc tibi eoꝶ quæ annuncio ſignum
erit. Cũ perueneris ad aureã in hieroſolymis portaã: habebis ibi Annã uxorẽ tuã: quæ de tuæ regreſſionis tarda
tione modo ſollicita:tunc in aſi pectu tuo gaudebit. His dictis angelus diſceſſit ab eo. Deinde apparuit Annæ
uxori eius:dicẽs. Ne timeas Anna: neq; fantaſma putes eſſe quod uides. Ego enim ſũ angelus ille: qui præces
& elemoſynas ueſtras obtuli in cõſ pectu dei: & nunc miſſus ſũad uos: ut annunciẽ uobis naſciturã filiã quæ
Maria uocata ſu per oẽs mulieres erit benedicta. Hæc a natiuitate ſua ſtatim dni gratia plena tribus ablacta /
tionis ſuæ annis in domo paterna permanebit: po ſtea ſeruitio dni mancipata a tẽplo uſq; ad ĩtelligibiles an/
nos nõ diſcedet. Ibi deniq; ieiuniis & or̃onibus nocte ac die deo ſeruiẽs ab oĩ i mundo ſe abſtinebit. uirũ nunꝗᷓ

cognoſcet: ſed ſola ſine exẽplo: ſine macula: ſine co rruptione: ſine uirili cõmixtione uirgo filiũ: ancilla dũm &&

gra & noĩe & ope ſaluatorẽ mundi gñabit. Itaq; ſurge: aſcẽde hieruſalẽ:& cũ perueneris ad portã quæ aurea ꝓ
eo deaurata eſt uocat᷑: ibi pro ſigno uiꝶ tuũ pro cuius ĩcolumitatis ſtatu ſollicita es:obuiũ habebis.Cũ hæc
igit ita euenerint: ſcito ꝙ quæ annuncio ſine dubio cõplenda erunt. Igit᷑ iuxta angeli præceptũ uterq; de loco
ĩ quo erãt: ꝓmouentes aſcẽderunt hieruſalẽ:& cũ ad locũ pueniſſent angelico uaticinio deſignatũ: ibi ſeĩuicẽ
obuiauerũt. Tũc de mutua ſua uiſione læti: & ꝓmiſſæ ꝓlis certitudine ſecuri: debitas dno humiliũ exaltatori
gras egerũt. Itaq; adorato dno domũ regreſſi:diuinũ ꝓmiſſu certi & hilares expectabãt. Cõcepit ergo Anna:
& pepit filiã: & iuxta mãdatũ angelicũ parẽtes uocabãt nomẽ eius Mariã. Cũq; triũ annoꝶ circulus uolueret᷑
& ablactatiõis tps cõpletũ eẽt: ad tẽplũ dñi uirginẽ cũ oblationibus adduxerũt. Erant auũt circa tẽplũ iuxta. xv.
graduũ pſalmos. xv. aſcẽſiõis Sgdus. N ã ꝗa tẽplũ erat ĩ mõte cõſtitutũ:altare holocauſti qd foriſecus erat:adi
ri gradibus nõ ualebat. In hoꝶ itaq; unopeaid uirginẽ Maria paruulã parẽtes cõſtituerũt. cũq; ipi ueſtimẽta
quæ in itinere habuerãt exuerẽt: & cultioribus ex more ueſtibus ſe & mudioribus induerẽt: uirgo dñi cunctos
ſigillati gradus ſine ducẽtis & leuãtis manu ita aſcẽdit:ut pfectæ ætati in hac dũtaxat cauſa nihil deeſſe puta/
res. Iam quippe dũs in uirginis ſuæ ĩfãtia magnũ qd opabat᷑: & quãta futura eſſet huius miraculi ĩdicio præ-/

mo
itg
bus,
ſeẽ
brt
ſent
cech
ſnt
nahe
coltit
gult
mote
cuitn
ceſſi
güͤel
ſos
ſcs
nuptt
getm
Eeber
Mor.
noc
ſpon
ens.
beth
alüis
vetſa
deo⸗⸗
Cubi
dĩ⸗
atl
gel
bue
nian
tone
elli⸗
miuo
es
nw⸗
odl
Cem
com
unb
Ptn
nure
nu
iul
tot
dit
in
ene
eni
bo⸗

boli Nre
tu ucen
nü reper⸗
ni n
iaumt
neginl
uden
wnüni
tminbi
ir dar
Wclite⸗
adiuſte
ttouer
deAnn
1api
pulus
nl cie.
nifliü,
ſgnun
Stuc
NuNæ
ihrees
liͦgue
blach/
bilsn
tünn
düm
Eaule)
bſeiuc
alawi
oAn
voluen
ua⸗
etatia
ſunen
ants
ona
v

mõſtrahat. Igit᷑ ſacrificio 'm coſuetudinẽ legis celebrato: & uoto ſuo pfecto:uirginẽ intra ſepta tẽpli cũ aliis
uirginibus ibidẽ educandis dimiſerunt. Ipſi uero domũ regreſſi ſũt. Virgo aũt dni cũ ætatis ꝓceſſu & uirtuti⸗
bus ꝓficiebat: & iuxta pſalmiſtã pater & mater dereliꝗᷓrunt eã: dñs aũt aſſũpſit eã. Quotidie nãq; ab angelis
freq ntabat᷑: quotidie diuina uiſione fruebat᷑: quæ eã a malis oĩbus cuſtodiebat: & bonis oĩbus redũdare facie

bat. Itaq; ad quartũdecimũ annũ uſq; peruenit: utnõ ſolũ nihil de ea mali reprehenſiõe dignũ cõfingere poſ/-
ſent: ſed & boni oẽs qui eã nouerãt: uitã & cõuerſationẽ eius admiratione dignã iudicarẽt. Tũc põtifex publi

ce denũciabat: ut uirgines quæ in tẽplo cõſtituebant᷑: & hoc ætatis tps ĩpleſſent: domũ reuerterent᷑: & nuptiis
ſᷣm morẽ gentis & ætatis maturitatẽ operã darẽt. Cui mandato cũcæteræ ꝓnæ paruiſſent: ſola uirgo dii Ma
ria hoc ſe facere nõ poſſe rñdit: dicẽs. Se quidẽ & parẽtes ſuos & dni ſeruitio mãcipaſſe: & inſuper ſeipſã dno
uirginitatẽ uouiſſe: quã nunꝗᷓ uiro aliquo cõmixtionis more cognito uiolare uellet. Pontifex uero ĩ anguſtia

cõſtitutus animi:cũ neq; contra ſcripturã quæ dicit uouete & redditemouũ infringendũ putaret: neq; morẽ

genti ſſuetũ ĩtroducere auderet:pᷣcepit ut ad feſtiuitatẽ quæ ĩminebat: oẽs ex hieroſolymis & uicinis locis pri/
mores adeſſent. quoꝶ cõſilio ſcire poſſet: quid de tã dubia re faciendũ eſſet. Quod cũ fieret: oĩbus in cõe pla/
cuit: dũm ſupꝑ hac re eſſe cõſulendũ.Et cũctis quidẽ or̃oni ĩcumbẽtibus:põtifex ad cõſulendũ deũ ex more ac
ceſſit. Nec mora:cunctis audientibus de oraculo & de ppiciatorii loco uox facta eſt: ᷣm Eſaiæ uaticiniũ reqrẽ/
dũ eſſecui uirgo illa cõdẽnari & deſponſari deberet. liquet enĩ Eſaiã dicere. Egredietur uirga de radice ieſſæ: &
flos de radice eius aſcẽdet: & reqeſcet ſuꝑ eũ ſpũs dñi: ſpũs ſapiĩæ & ĩtellectus:ſpũs cõſilii & fortitudinis: ſpũs
ſciæ & pietatis: & repleuit eũ ſpũs timoris dni. Secũdũ hanc ergo ꝓphetiã cunctos de domo & familia Dauid
nuptui habiles nõ coniugatos uirgas ſuas allaturos ad altare pᷣdixit: & cuiuſcunq; poſtallationẽ uirgula florẽ

germinaſſet: & in eius cacumĩe ſpũs dũi in ſpᷣe colũbæ conſediſſet: ipſũ eſſecui uirgo condẽnari & deſponſari

deberet. Erat aũt inter cæteros Ioſeph homo dedomo & familia Dauid grãdæuus: cunctis uero uirgas ſuas iu
xta ordinẽ deferẽtibus ſolus ipſe ſuã ſubtraxit. Vnde cũ nihil diuinæ uoci conſonũ apparuiſſet: pontifex ite/
rato deũ cõſulendũ putauit: qui rũdit ſolũ illũ ex his qui deſt ignati erãt: uirgã ſuã nõ attuliſſe: qui uirginẽ de/
ſponſare deberet. Proditus eſt itaq; Ioſeph. Cũ enĩ uirgã ſuã attuliſſet: & in acumĩe eius colũba de cælo ueni
ens cõſediſſet: liqdo oĩbus patuit ei uirginẽ deſpõſandã fore.Igit᷑ nuptiaꝶ iure de more celebrato: ipᷣe quidẽ in
bethleẽ recedit ciuitatẽ: domũ ſuã diſpoſiturus: & nuptiis neceſſaria pcuraturus. Virgo autẽ dni Maria cum
aliis ſeptẽ uirginibus coæuis & collactaneis quas a ſacerdote acceperat: ad domũ parentũ ſuoꝶ in galilæam re
uerſa eſt. His uero diebus primo ſcilicet aduentus ſui in galilæã tempore miſſus eſtad eam angelus Gabriela
deo: qui ei conceptũdominicũ narraret: & cõceptionis uel modũ uel ordinẽ exponeret. Deniq; ĩgreſſus ad eã:
cubiculũ quidẽ ubi manebat ĩgenti lumine perfudit:ipſã uero gratãtiſſime ſalutans dixit. Aue Maria uirgo
dni gratiſſima: uirgo gratia plena: dñs tecũ: benedicta tu præ achus mulieribus. bndicta præ oĩbus hactenus
natis hoĩbus. Virgo autẽ quæ iam angelicos bene nouerat uultus: & lumẽ cæleſte ĩſuetũ nõ habebat: neq; an
gelica uiſione territa: neq; luminis magnitudine ſtupefacta: ſed in ſolo eius ſmone turbata eſt. & cogitare cœ
pit qualis iſta ſalutatio tã inſolita eſſe poſſet: quidue portenderet:uel quẽ finẽ eſſet habitura. Huic cogitatio
ni angelus diuinitus inſpiratus occurrẽs: ne timeas inqt Maria: quaſi aliqd contrariũ tuæ caſtitati hac ſaluta-
tione pᷣtexam. Inueniſti enĩ gram apud dñm: quia caſtitatẽ elegiſti. ideoq; uirgo ſine peccato cõcipies: & pari
es filiũ. hic erit magnus: qa dnabit᷑ a mari uſq; ad mare. & a flumine uſq; ad termĩos orbis terræ. & filius altiſſi
mi uocabit᷑.quia qui in terris naſcit᷑ humilis: in cælo regnat ſublimis. & dabit illi ds deus ſedẽ Dauid patris
eius: & regnabit in domo Iacob in æternũ: & regni eius nõ erit finis. Ipſe quippe rex regũ & dñs dñantiũ eſt: &

thronus eius in ſæculũ ſæculi. His angeli uerbis uirgo non incredula: ſed modũ ſcire uolens reſpondit. Quo⸗/

modo iſtud fieri poteſt? Nãcũ ipſa uirum iuxta uotũ meũ nunꝗᷓ cognoſcã: quomodo ſine uirilis ſeminis in/
cremento parere poſſũ Ad hocangelus. Ne exiſtimes inquit Maria ꝙ humano more cõcipias. Nã ſine uirili

cõmixtione uirgo cõcipies: uirgo paries: uirgo nutries. Spũs enĩ ſanctus ſi upueniet in te: & uirtus altiſſimi ob

umbrabit tibi cõtra oẽs ardores libidinis. Ideoq; qd naſcer ex te ſolũ erit ſanctũ: quia ſolũ ſine peccato conce/
ptum: & natũ uocabitur filius dei. Tunc Maria manibus expanſis & oculis ad cælũ leuatis dixit. Ecce ancilla
dñi(neq; enĩ diæ nomiĩe digna ſũ)fiat mihi ſᷣm uerbũ tuum. Longũ forte & quibuſdã tædioſũ erit:ſi cuncta
huicopuſculo ĩſerere uoluerimus: quæ natiuitatẽ dominicã uel pceſſiſſe uel ſubſecuta fuiſſe legimus. Vnde
his omiſſis quæ ĩ euãgelio plenius ſcripta ſũt: ad ea quæ minus hntur narrãda accedamus. Ioſeph igit᷑ a iudæa
ĩgalilæã ueniens: deſpõſatã ſibi uirginẽ uxorẽ ducere ĩtẽdebat. Iã nãq; tres fluxerãt mẽſes: & qᷓrtus ĩſtabat ex
eo tꝑe quo ſibi deſpõſata fuerat. ĩterea paulati utero puerpæ ĩtumeſcẽte: puerpeꝶ ſe manifeſtare cœpit. neq;
hoc latere potuit loſeph. nã ſpõſi more liberius ad uirginẽ ĩtroiẽs:& familiarius cũ ea loqᷓns:grauidã eẽ dephẽ
dit. Aeſtuare itaq; aĩo & fluctuare cœpit:qa Mnorzbar ꝗd ſibi potiſſimũ eẽt faciẽdũ.neq;.n.eã traducere uolu
it: ꝗa iuſtus erat. neq; fornicatiõis ſuſpitioe ĩfamare: qa pius. Itaq; cogitabatclã diſſoluere cõiugiũ: & occulte

dimittere eã. Hæc aut eo cogitãte: ecce angelus dñi ei apparuit ĩ ſonis dicẽs: Ioſeph fili Dauid noli timere: hoc
ẽne uelis fornicatiõis ſuſpitionẽ ĩ uirgĩe hr̃e: uel aliqd ſiniſtꝶ cogitare:neq; timeas eã in uxorẽ ducere. Quod

enĩ ĩ ea natũ ẽ: & nücaĩum tuũ angit:nõ hoĩs ſed ſpuũs ſctĩ ẽ opus.Pariet enĩ oĩum uirgo ſola dei filiũ & uoca
bis nomẽ eius lIeſũ: ideſt ſaluatorẽ. Ipe enĩ ſaluũ faciet populũ ſuũ a pctis eoꝶ. Igit᷑ Ioſeph ſᷣm angeli pᷣceptũ
.clviii.

uirginẽ uxorẽ duxit: nec tamẽ cognouit eã: ſed caſte ꝓcurãs cuſtodiuit. Iãq; nonus a cõceptiõe ĩſtabat mẽſis

cũ Ioſeph uxore cũ aliis quæ neceſſaria erãt aſſũpta Bethleẽ ciuitatẽ unde ipſe erat tetẽdit. Factũ eſt aũt cũ eſ/ u
ſent ibi:ĩpleti ſũt dies ut pareret: & peperit filiũ ſuũ pᷣmogenitũ: ſicut ſancti zuaellſiæ docuerũt dum nimnie .
lũxpᷣm: qui cũ patte& filio & ſpᷣu ſãcto uiuit & regnat deus per oĩa ſlæcula ſæculozz. u
Beati Hieronymi ad Mineriũ & Alexandrũ monachos de reſurrectione carnis: ubi exponit illud apo ſtoliad u
Corinthios: Oẽs quidẽ reſurgemus: ſed nõ oẽs ĩmutabimur ſᷣm hæreticoꝶ catholicorũq; ſnĩas: in fine ſe excu Go⸗
9 in aliquibus cõmentariis Origenis utatur. B 0 Epiſtola. CIII. — QNTM th
Nipſo iã ꝓfectionis articulo ſancti ffis nri Syſinnii: qui ueſtra mihi ſcripta detulerat: hæc qᷓlia⸗ un
cũq; ſunt dictare cõpellor. nec poſſũ ueſtrã cælare prudentiã: & obſecro ne hoc dictũ referatis ad niin
gloriã:qn potius ad plenã neceſſitudinẽ: dũ ita uobis quaſi mihi loquor. Multas ſctõꝶ fratꝶ acd l
- eciogege ur̃a puincia ad me detulit ꝗſtiones: ad quas uſq;ʒ ad diẽ epiphanioꝶ largiſſimo ſpatio ſel
me rũſuꝶ putabã. Cũq; furtiuis noctiũ lucubratiũculis ad plæraſq; dictarẽ: & expletis aliis me ad ur̃am ꝗᷓſi ad 22
difficillimã reſeruarẽ: ſubito ſupuenit aſſerẽs ſe ilico ꝓfectuꝶ. Cũq; eũ rogarẽ: ut differret iter: libere mihi cœ-/ Al
it famẽ obtẽdere monaſterioꝶ: ægypti neceſſitates: nili nõ plenas aqᷓs: multoꝶ ĩediã: ut ꝓpe offẽſã eſſet ĩ do ushu
minũ illũ ultra uelle retinere. Itaq; ſubtegmina & ſtamina: liciaq; & telas quæ mihi ad ur̃am tunicã parauerã enitu
uobis ĩconfecta trãſmiſi. ut ꝗcqd mihi deeſt: uro texat᷑ eloqo. Prudẽtes eſtis & eruditi: & de Canina ut ait Ap- nott
pius facũdia ad Xp'i diſertitudinẽ trãſmigraſtis. Nec magno mihi apud uos labore opus eſt: ꝙ philoſophum Mal
quẽdã in ſuadẽdo ruſticũ eſſe ppeſſũ narrãt fabulæ uix dũ dimidiũ ĩquit dixerã: iã ĩtellexerat. Itaq; & ego tꝑe ctice
coartatus ſinguloꝶ uobis qui in ſacrã ſcripturã cõmentariolos reliqᷓrunt ſnĩas ꝓtuli: & ad uerbũ plæraq; ĩter utpol
pretatus ſũ. ut & me liberẽ quæſtione: & uobis ueteꝶ tractatoꝶ mittat᷑ auctoritas: qui in legẽdis ſingulis ac p/ kunt
bandis nõ meæ uolũtati: ſed ur̃o acꝗeſcatis arbittio. Quæritis quo ſenſu dictũ ſit: & quõ in pᷣma ad Corinthi AFt
os epiſtola Pauli apoſtoli ſit legendu: Oẽs quidẽ dormiemus: nõ aũt oẽs ĩmutabimur: an iuxta quædã exẽpla ANludi
ria nõ oẽs dormiemus: oẽs aũt ĩmutabimur. utrũq; enĩ in græcis codicibus ĩuenit᷑. Sup quo Theodorus hera Gden
cleotes: quæ urbs olim perinthus uocabat᷑: in cõmentariolis apoſtoli ſic locutus eſt: oẽ quidẽ nõ dormiemus nier
oẽs aũt ĩmutabimur. Enoch enĩ & Helias mortis neceſſitate ſupata: ita ut erãt in corporibus de terrena cõuer feſun
ſatione ad cæleſtia regna trãſlati ſũt. Vnde & ſancti qui die cõſumationis atq; iudicii in corporibus reperiẽdi Pp
ſuũt cũ aliis ſãctis: qui ex mortuis reſurrecturi ſũt: rapient in nubibus obuiã Xpo in aera: &nõ gultl mortẽ ul
erũtq; ſemp cũdno grauiſſima mortis neceſſitate calcata. Vnde ait apoſtolus: oẽs quidẽ non dormiemus: oẽs tunn
aũt ĩmutabimur. Qui enĩ ex mortuis reſurrexerint: & in nubibus uiuẽtes rapti fuerint: trãſibũt ad ĩcorruptio i
nẽ:& a mortalitate in ĩmortalitatẽ mutabunt᷑: nõ in tpe:nõ ſaltẽ in breui ſpatio: ſed in atomo & in puncto tẽ OW ß”
poris atq;ꝛ momẽto: quo palpebra oculi moueri poteſt in nouiſſima tuba. Tãta eni fiet celeritate reſurrectio Ar
mortuoꝶ ut uiui quos in corporibus ſuis cõſumationis tps ĩuenerit: mortuos de ĩferis reſurgẽtes pᷣuenire nõ h
ualeãt. Quod manifeſtius Paulus diſſerẽs ait. Canet enĩ tuba: & mortui reſurgẽt ĩcorrupti: & nos immutabi/ r
mur. Oportet enĩ corruptibile iſtud ĩduere ĩcorruptionẽ: & mortale iſtud ĩduere ĩmortalitatem: ut poſſit in mnn
utrãq; partẽ uel in pœnis uel in cæloꝶ regno manere ppetuo. Diodorus tharſenſis eps pᷣterito hoc capitulo in iti
cõſeꝗntibus breuiter annotauit: in eo ꝙ ſcriptũ eſt: & mortui reſurgẽt ĩcorrupti: & nos ĩmutabimur. Si inqt pb
ĩcorrupti reſurgẽt mortui: haud dubiũ ꝗn & ipſi ad meliora mutati: qd neceſſe fuit dicere & nos immutabi/ luut
mur? An in hoc uoluit ĩtelligi: ĩcorruptio coĩs ſit oĩum: ĩmutatio aũt ꝓprie iuſtoꝶ:dũ nõ ſolũ incorruptio/ l

nẽ & ĩmortalitatẽ: ſed & gloriã conſequunt᷑ Apollinaris licet aliis uerbis eadẽ quæ Theodorus aſſeruit quoſ W
dã nõ eſſe morituros: & de pñti uita rapiendos in futurã: ut mutatis glorificatiſq; corporibus ſint cũ Chriſto:
Quod nũcde Enoch & Helia credimus. Didymus nõ pedibus ſed uerbis ĩ Origenis trãſiẽs ſnĩam: cõtraria uia

gradit᷑. Ecce myſteriũ uobis loquor: oẽs quidẽ dormiemus: nõ oẽs aũt ĩmutabimur. qd ita diſſeruit. Si nõ ĩdi P

geret reſurrectio ĩterprete: nec obſcuritatẽ hret in ſenſibus: nunꝗᷓ Paulus poſt multa quæ de reſurrectione lo/
cutus eſtĩtuliſſet. Ecce myſteriũ uobis dico: oẽs quidẽ dormiemus: ideſt moriemur: nõ oẽs aũt ſed ſoli ſancti
imutabunt᷑. Scio ꝙ in nonullis codicibus ſcriptũ ſit. nõ quidẽ oẽs dormiemus: oẽs aũt ĩimutabimur. Sed coſi
derandũ: an ei qd pᷣmiſſũ eſt: oẽs imutabimur: poſſit cõuenire qd ſeꝗtur:mortui reſurgẽt incorrupti: & nos 8
Imutabimur. Si enĩ oẽs ĩmutabunt᷑: & hoccõe cũcæteris eſt:ſuꝑfluũ fuit dicere: & nos ĩimutabimur. Quam

ob rẽita legendũ eſt:oẽs quidẽ dormiemus: nõ oẽs aũt ĩmutabimur. Si enĩ in Adã oẽs moriunt᷑: & in morte
dormitio eſt: oẽs ergo dormiemus ſiue moriemur. Dormit auũt iuxta idioma ſcripturaꝶ: qui mortuus eſt ſpe
reſurrectionis futuræ. Oĩſq; qui dormit expgiſcit᷑: ſi tũ nõ ſubita uis mortis eũ oppᷣſſerit: & mors ſõno fuerit

copulata. Cũq; oẽs ita dormierint lege naturæ: ſoli ſãcti in corpore & aĩa in melius mutabunt᷑: ita ut ĩcorru/ 8
ptio oĩum reſurgentiũ ſit. Gloria aut atq; mutatio ꝓprie ſctõꝶ. Quodq; ſeqtur iuxta græcos ey Inpimu ſiue
poοσοX“ͤ1Hτν. Vtrüq; eni legit: & ni ĩterpretati ſũt in momẽto & in ictu ſiue in motu oculi: idem pᷣfatus no
Didymus ita explanauit. Iũcta ſimul oĩum reſurrectiõe rapient᷑ obuiam Xpo. Sed hi quos mors diſſoluerit
. quæ pns ſermo ſignificat. Quãdo enĩ dicit in puncto tpis & in motu oculi atq; momẽto: futurã oĩum reſur/ KW
rectionè cunctã pᷣmæ & ſecũdæ reſurrectiòis fabulã excludit: ut alii pmi: alii nouiſſimi reſurrecturi eſſe credã
tur. Atomus aut punctũ tꝑis eſt. quod ſecari & diuidi põt. Vnde & Epicurus ex ſuis atomis mundũ ſtruit: & ltn
uniuerlſa nck
Ni⸗

4 melt
utcüel
himt

velten

ha D

kerncbal

far

ſann

umäd

mih
eſlerich
Paraueri
t at 4
opbun
coe
rragin⸗
ulsr,
Connih
lienhl
luoten
mmemas
mncduer
cenill
dmort:
lenusdis
ſcompen
pnn .
lelumnain
pPuenr i
immutbi
tpoalt 6
apinbin
ur.Aun
mmuth,/
womnpti⸗
ſnitql
i Chulto
intuu
Sinil
ectoneb
lſoliint
it elell
ptim

ut. un

Vin mone

uvelh⸗
lono n
ut Cconn/
orne iu
ſem ins
leluen
lunniu⸗
let
6 ſrutu⸗
miel

uniuerſa cõformat. Ictuſqʒ oculi ſiue motus qui græce dicit᷑ ꝑ& tanta uelocitate tranſcurrit: ut pene ſenſu
uidentis effugiat. Veꝶ qa in plæriſq; codicibus ꝓ pσ ideſtictu uel motu pi legitur: hoc ſentire debemus
ut quõ leuis pluma uel ſtipula: aut tenue ſiccũq; foliũ uẽto flatuq; raptat᷑: & de terra ad ſublime trãſtertur. ſic
ad ictũoculi: & ad nutũdei: oĩum mortuoꝶ corpora mouebunt᷑: parata ad aduentu iudicis. Quodq; iũgit &
dicit. In nouiſſima tuba: canet enĩ tuba: & mortui reſurgẽt ĩcorrupti:& nos ĩmutabimur. Oportet eni corru/
ptibile hoc ĩduere ĩcorruptionẽ: & mortale hoc ĩduere ĩmortalitatẽ: duplicẽ habet ĩtelligentiã: ut clagor tubæ
aut uocis ĩdicet magnitudinẽ: iuxta illud qd ſcriptũẽ: ſicut tuba exalta uocẽ tuam: Aut aptã oĩum reſurrectio
nẽ iuxta illud quod ĩ euãgelio legimus: tu aũtcũ facis elemoſynã:noli tuba canere añ te.hoc ẽ abſcodite fac mi
ſericordiã: & in ſecreto: ne uidearis de alterius miſia gloriari. Quærimus aũtcur ad nouiſſimã tubã mortuos
ſcripſerit reſurrecturos. Quado enĩ nouiſſima dicit᷑: utiq; aliæ præceſſerũt. In apocalypſi Ioãnis. vii. deſcribu
tur angeli cũ tubis: & unoquoq; clãgẽte:primo uidelicet ſecũdo & tertio ꝗᷓrto & qnto & ſexto:qd per ſi ingulos
actũ ſit: ĩdicat᷑. Nouiſſimo aũt ideſt ſeptimo claro tubæ ſtrepitu pſonãte: mortui ſuſcitant᷑: corpora quæ pri
us hũerant corruptibilia: ĩcorrupta recipiẽtes. Vn poſt nouiſſima tubã exponit apoſtolus qd ſequat᷑. Canet
eni tuba:& mortui reſurgẽt ĩcorrupti:nos aũt ĩmutabimur:qũ dicit nos:aliũ ſe:& eos:qui ſecum ſunt:præter
mortuos eẽ ſignificat. Ad qd ĩtelligendũ:ſuũt qui dicãt mortuos qui reſurgãt ĩcorrupti: eẽ corpora mortuoꝶ:
eos aũt qui dicant eẽ mutadi: aĩas debere accipi:qn in maiorẽ gloriã fuerint cõmutatæ: & puenerint in uiꝶ pfe
ctũ: & mẽſurã ætatis plenitudinis Xpi. Alii uero aſſerũt mortuos debere ĩtelligi pctõres: qui reſurgẽt ĩcorrupti
ut poſſint æterna ſuſtinere ſupplicia. Eos aũt qui cõmutant᷑: eẽ ſãctos: qui de uirtute ĩ uirtutẽ: & de gloria trãſ
ferun t᷑ in gloriã. Vñ ad ĩcorruptionẽ mortuoꝶ ĩtulit. Oportet enĩ corruptiuũ hoc induere ĩcorruptionẽ. Ad
idaũt qd dixerat: nos ĩmutabimur: illud adiuxit. & mortale hoc ĩduet ĩmortalitatẽ. aliud eſt enĩ ĩmortalitas:
aliud incorruptio. ſicut aliud mortale: & aliud corruptiuũ. Quicqdaut mortale eſt: & corruptiuũ eſt: ſed non
qd corruptiuũ: ſtatim & mortale. Corruptiua ꝗppe ſũt corpora quæ carẽt aĩa: & tũ nõ ſũt mortalia. qa nunꝗᷓ
huũere uitã. qd ꝓprie aĩantiũ eſt. un ſignater apoſtolus: corruptioi incorruptionẽ: & mortalitati ĩmortalitatẽ:
reſurrectionis futurã tpe copulauit. Achatius: Cæſareæ: quæ prius Turris Stratonis uocabat᷑:poſt Euſebiũ

Pamphili epᷣs in quarto oXαππο αιſHιαaααπιH νσideſt collectarum quæſtionu libro: ꝓponẽs ſibi haãc eandẽ

quæſtionẽ latius diſputauit: & utrũq; ſuſcipiẽs qd ĩter ſeuidet᷑ eẽ cõtrariũ: poſt principiũ qcłomiſimus:ſic lo

cutus eſt. Dicamus primũ de eo:qd magis in plurimis codicibus inuenit᷑. Ecce myſteriũ dico uobis:oẽs ꝗdem
dormiemus:nõ oẽs aũt ĩmutabimur.M yſteriũ dixit: ut attẽtiores faceret auditores de reſurrectiõe plenius diſ
ſerturus. Dormitio aũt mortẽ iſtã quæcõis eſt oĩum ſi ignificat: uñ rectiſſime poſuit ꝙ oẽs dormiamus:ideſt

moriamur:ſicut ſupra dixit. Quõin Adã oẽs moriunt᷑: ſic & in Xpo oẽs uiuificabunt᷑. Cũ ergo oẽs morituri
ſint: audite ſacf̃a quæ dico. oẽs qdem dormiemus: ſed nõ oẽs ĩmutabimur. Canet enĩ tuba:haud dubiũ quin
angelus ſeptimus: & mortui reſurgẽt incorrupti. Si aũt incorrupti erũt mortui: quõ nõ ĩmutabunt᷑: cũ incor
ruptio ipſa mutatio ſit: Sed hæc cõmutatio ꝗᷓ Paulus mutãdus: & ſãcti ſũt:glorificatio ĩtelligit᷑. Incorruptio
auũt iccirco cõis eſt oĩum: qa in eo miſerabiliores erũt pctõres: ut ad tormẽta ppetui ſint: & nõ mortali & corru
ptibili corpore diſſoluant᷑. Legimus in eadẽ epiſtola apoſtolo diſſerente ſecretã diuerſitatẽ reſurrectiõis: non

in natura corpoꝶ: ſed in uarietate gloriæ: dũ alii reſurgũt ad pœnas ppetuas: alii ad gloriã ſẽpiternã. Alia eni

caro uolatiliuũ: alia piſciũ: alia iumẽtoꝶ: & corpora cæleſtia: & corpora terrena. Sic inꝗt erit & reſurrectio mor/
tuoꝶ:cui ſentẽtiæ magis acqeſcit eccleſia. ut oẽs cõi morte moriamur: &nõoẽs mutemurĩ gloriã. Iuxta illud
qd Daniel ſcribit: multi dormiẽtes ĩ terræ puluere reſurgẽt: alii in gloriã æternã: alii in cõfuſionẽ obꝑrobriũ
ſempiternũ. Qui enĩ reſurgẽt in obprobriũ & cõfuſionẽ ſempiternã: nõ reſurgẽt in ætemã gloriã. in quã Pau

lus:& qui cũ eo ſũt mutabunt᷑.Quæ cũ ita ſe hẽant:& ſicĩtellecta ſint a nobis:eoꝶ tãtũ cõmutationẽ ſuſcipe

re:qui reſurgẽt in gloriã. Pctõꝶ aũt & qui mortui infideliũ appellant᷑: & reſurgẽt incorrupti: nequaꝗᷓ cõmuta
tionẽ: ſed pœnas ppetuas eẽ dicẽdas. Trãſeamus ad ſecũdã lectionẽ: quæ ita fert᷑ in plæriſq; codicibus. nõ qui
dẽ oẽs dormiemus. oẽs aũt ĩimutabimur: Ex qua nõnulli aſſerũt multos uiuos in corporibus reperiẽdos. & ſi
nõdormiãt oẽs:nõ oẽs eſſe morituros.ſi aũt nõ moriant᷑ oẽs:nõ oẽs reſurrecturos. Reſurgere enim ꝓprie di/
cit᷑: qui prius moriendo cecidit. Vn & Paulũ uolũt ſcribere in prima ad theſſalonicenſes epiſtola. Nos qui ui
uimus: qui reſidui ſumus: in aduẽtu dni nõ præueniemus eos qui dormierũt. qm ipſe dũs in iuſſu: in uoce ar

chageli: in tuba dei deſcẽdet de cælo: & mortui in xpᷣo reſurgẽt primi. deinde nos qui uiuimus: qui reſidui ſu/

mus ſimul cũillis rapiemur in nubibus obuiã Xpo in aera: & ſic ſemꝑ cũdno erimus. Et ex his dictis ꝓbare co
₰ — — — . „— . — — ⸗ . . — .—
nant᷑ apoſtoluũ Paulũ & ꝗ cũ eo ſcribebãt epiſtolã: putaſſe ſe nõ eſſe morituros: ſed repiendos die cõſumatiõis
in corpore. Quod ſi ueꝶ eſt: errauit Paulus: & humana æſtimatiõe deceptus eſt: ut arbitraret᷑ ſe ĩueniẽdũ in cor

pore:qd falſũ eſſe reꝶ exitus approbauit. Hoc ĩtellexerãt & illi theſſalonicenſes ſacia ſermonis myſtici neſciẽ⸗
tes: & cõiecturis uariis fluctuabãt. dicebãtq; ſi Paulus ĩueniẽdus in corpore eſt: ꝓximus eſt dies iudicii. Vñ cor

rigit eos: ſecũdã epiſtolã ſcribens. Rogamus uos fres per aduentu dni nii Ieſu xpi: & nr̃am cõgregationẽ ĩipſũ

utnõ cito mẽte moueamini: nec terreamini: neq; p ſpm: neq; ꝑ uerbũ neq; per epiſtolã tanꝗᷓ per nos miſſa:qſi

inſtet dies dui:ne ꝗs uos ſeducat ullo mò.qm̃ niſi diſceſſio uenerit primũ: & reuelatus fuerithõ peccati: filius
pditiõis q aduerſat & extollit᷑ ſup oẽ qddicit᷑ deus: & qdcolit᷑: ita ut in tẽplo dei ſedeat: oſtendens ſe tanꝗᷓ ſit
r clix.

deus: Nõ meminiſtis ꝙ cũ apud uos eſſẽ: hæcdicebã uobis/ Quibus dictis hoe ant eos reuocet ab errore:ne

putẽtdiẽ appropĩquare iudicii: & id quod ſcripſerat: nos qui uiuimus: qui reſidui ſumus: in aduẽtudni non
præueniemus eos qui dormierũt:aliter ĩtelligãt:ꝗᷓ intelligi uoluitipſe qui ſcripſit. Neq; eni fieri põt:ut qui ad
Timotheũu ſcripſerat. Ego enĩ iã delibor: & tpᷣs relolutiõis meæ inſtat: putaret ſe in carne ppetuũ: & nunꝗᷓ eſſe
morituꝶ: & de uita terrena ſtatĩ ad regna cæleſtia trãſituꝶ: præſerti cũ ad Romanos ſcribẽs eadẽ dixerit. Quis
me liberabit de corpore mortis huius: Et ad Corĩthios. habitãtes in corpore pegrinamura dno. magis aũt uo
lumus exire de corpore:& præſẽtes eſſe cũ deo. qui hæcdicebat: nouerat utiq; ſe eẽ morituꝶ. Melius eſtigit᷑ ſpi
ritaliter ſẽtire qd ſcriptũ eſt:& dormitionẽ in præſẽti loco nõ mortẽ accipe:per quã aĩa a corpore ſeparat᷑: ſed
pctm̃ poſt fidẽ & offẽſã dei: dormitionẽq; poſt baptiſmũ:de qua & ad corĩthios loquebat᷑: Et iõ interuos mul
ti infirmi ſũt: & dormiũt plurimi. Et in alio loco. Ergo & qui dormierũt in xpo pierũt: qui cũ mortui ſint: non
ſũt ppetua morte pituri: qa nõ in mortali crimĩe cõtinent᷑: ſed leui modicoq; pctõ. Quod & alius ſactus ui/
tare cupiẽs loquebat᷑: ne forte obdormiã in morte. Eſt igit᷑ ſõnus pcti qui ducit ad mortẽ: & eſt alia delicti dor
mitio quæ mortenõ ſtrigit᷑. Qui ergo uixerit ea uita quæ dicit. Ego ſũ uita (etenĩ uita nr̃a abſcõdita eſt cũ xpᷣo
ĩdeo)& nunꝗᷓ ab ea fuerit ſeparatus: nec ad mortẽ uſq; peccauerit: iſte de uiuẽtibus & ſemꝑ uiuẽtibus eẽ dicit᷑:
de ꝗqbus & Saluator in euãgelio Ioãnis myſtico ſermone teſtat᷑. Qui credit in me:nõ monet᷑. Et oĩs qui uiuit:
& credit in me:nõ moriet᷑ in æternũ. Vñ & apoſtolus dni ſui calcãs ueſtigia: ea docuit diſcipulos: quæ didicit a
magiſtro:oẽs itaq; nõ dormiemus. Qui enĩ oĩ cuſtodia ſeruatcor ſuũ: & ad Xpᷣi præcepta uigilat: mandatiq;

eius memor eſtdicẽtis: uigilate: qa neſcitis qua hora fur ueniat. Et in alio loco.ne dederis ſomnũ oculis tuis:&

palpebris tuis dormitationẽ: ut ſaluus fias:ꝗᷓſi caprea de uinculis: & qᷓſi auis de laqueis: iſte nõ dormiet. Cũq;
igit᷑ quidã nõ dormiãt: qui ſemꝑ in Xpo uiuut & uigilãt: ſequit᷑ ut nequaꝗᷓ oẽs dormiãt: & ecõtrario oẽs ĩmu/
tent nõ ĩmutatiõe gloriæ: quæ ppriedebet᷑ ſãctis: ſed ea ĩmutatioe: qua corruptiuuũhoc ĩcorruptiuũ efficit᷑: ut
uel pœnas uel præmia recipiãt ſebiterna. Qlod ſi dormierit aliqs in xpᷣo: & negligẽtiæ ſõno obdormierit: de/

bet audire qd ſcriptũ eſt. Nunꝗd qui dormit nõ reſurget? Qui uero nõ dormit ſed uigilat: & ſempuiuitĩ xpᷣo
de uita ad uitã traſiet: ſiue rapiet᷑ in nubibus: ut ſempꝑ cũ dũño ſit.De iſtiuſmodi dormiẽtibus Lazarus erat: de

quo dũs ait. Lazarus amicus nr dormit. & de hoc dormiẽte dicebat ad Marthã: qui credit ĩ me:etiã ſi mortuus

fuerit uiuet. & oĩs ꝗquiuit: & credit ĩ me:nõ moriet᷑ ĩ æternũ. Qui enĩ tota mẽte ĩ xpᷣo cõfidit:etiã ſi uthõ lapſus

mortuus fuerit ĩ pctõ: fide ſua uiuit ĩ ppetuũ. Alioꝗn mors iſta cõis ẽ: credẽtibus & nõ credẽtibus debet᷑ æqliter
& oẽs pariter reſurrecturi ſũt. Alii in cõfuſionẽ æternã: alii ex eo: ꝙ credut: in ſẽpiternã uita. Et ſic ſtare põt: ut
ui credit in xp̃o:nõ moriat᷑: & etiã ſi mortuus fuerit uiuat in æternũ. quod iuxta corporalẽ mortem: excepto
Enoch & Helia:nulli cõtigiſſe pſpicuũ eſt. Quiaũt fidei magnitudine ſemꝑ uiuũt in chriſto: nõ dormiẽt neq;
morient:ſed imitatores eruũt uitæ apoſtolicæ: qui abſq; ulla culpa uixerũt in lege iuſticiæ: & ad finẽ dñi trãſeũ/
tes:credẽtelq; in eu:qui uita uocat᷑ & reſurrectio:nunꝗ dormiere: nunꝗᷓ mortui ſũt. Aĩa enĩ quæ peccauerit:ip

ſa moriet᷑. Sicut igit aĩa quæ peccat: uiuẽte corpore mortua eſt: & eadẽ die qua peccauerit: dormit in mortẽ:di

cẽte eccleſiaſte: ꝗ peccauerit: mortuus eſt ex tũc: ſic aĩa quæ xp̃i præcepta ſeruauerit: etiã ſi corpus mortuũ fue
rit: uiuet ĩ æternũ. Hoc aut ſciẽdũ: ꝙ magis cõueniat ueritati: ita legere: oẽs qdẽ dormiemus:nõ oẽs aũt ĩmuta
bimur: maxĩe qa ſequit᷑:mortui reſurgẽt incorrupti: & nos imutabimur.Si enĩ oẽs ſũt ĩmutãadi iuxa alterã le/
ctionẽ: quõ poſtea dicit᷑: qſi præcipuũ atq; priuatũ & ꝓpriũ apoſtoloꝶ: & nos imutabimur? Quãdo aũt dicit
nos: ſãctos quoſq;ʒ ſignificat. Quæritis quò ĩtelligẽdu ſitillud: quod in prima ad Theſſalonicẽſes epiſtola ſcri
bit᷑ Hocenĩ uobis dicimus in uerbo dñi: qa nos qui uiuimus: qui reſidui ſumus in aduẽtu dñi non præuenie
mus eos:qui dormieruũt. qmipſe ds in iuſſu: & in uoce archãgeli: & ĩ tuba dei deſcẽdet de cælo: & mortui qui ĩ
Apo ſut:reſurgẽt primi.deinde nos qui uiuimus: qui reſidui ſumus: ſimul cũ illis rapiemur in nubibus obuiã
Xpo ĩ aera:& ſic ſemp cũ dio erimus. Sup quo ꝗᷓuis ſi upior Achatii diſputatio plenius diſputarit:tñ dicẽdũẽ:
d uideat aliis: Theodoro uidelicet apollinari & diodoro: qunã ſequunt᷑ ſnĩam. quoꝶ Diodorus hæc ſcripſit
reſiduos: Atq;ʒ uiuẽtes Paulus apoſtolus uocat nõ quo uelit ĩtelligi: & ſe & alios reſurrectionis tꝑeĩ corpore re
piendos: ſed nos dixit ꝓeo quod eſt iuſtos: de quoꝶ & ego ſũ numero. ſpſi enĩ rapientur obuiã Xpᷣo & nõ pec/
catores. Viuẽtes aũt nõ iuxta tropologiã ſãctos accipimus: qui pctõ nõ mortui ſũt: ſed oẽs quos in corpore ad
ueniẽs Xps inuenerit. Quod ſequit nõ præueniemus eos qui rmmietiitmequacj ad peccatores referre debe-
mus. Neq; enĩ pctõres cũ iuſtis rapient᷑ obuiã Apo: ſed eos quos mos diſſoluerit. Veꝶ qd iſta perqro:& apo/
ſtolicis dictis calũnia facio? cũ ipſe manifeſtiſſime ſcnibat ꝗ reſidui ſumus ĩ aduẽtu qñi? Qui ſũt aũt reſidui:
uerbis diſcimus Saluatoris. ſicut in diebus Noe ducebãt uxores & nubebãt: & repẽte uenit diluuiũ: & tulitoẽs
ſicerit aduẽtus filii hoĩs. Quibus ſermonibus approbat᷑ in fine mũdi multos uiuos & adhuc in corporibus re/
periẽdos Sequit᷑ in iuſſu in uoce archangeli: & mortui reſurgẽt primi. Et hoc rurſuũ Saluator loquit in euage
lio. Media aũt nocte ſpõſus ueniet:qui utiq; uiuentes in corpore deprehẽdet.qũ duo erũt ĩ lectulo uno:unus
aſſumet᷑: & alius relinquet᷑: & duæ molẽtes:una aſſumet᷑: & alia relinquet᷑. Quibus dictis oſtẽdit᷑: medio no/
ctis: ſecuris oĩbus cõſumationẽ mũdi eſſe uẽturã. Origenes in tertio uolumine sFuyuu& incovr ideſt expoſi⸗
tionũ epiſtolæ Pauli ad Theſſalonicenſes primæ: poſt multa: quæ uario prudentiq; ſermone diſſeruit: hæc in
tulit: de ꝗbus nulli dubiũ eſt: & Achatiũ plæraq; libaſſe. Quid eſtergo qddicũt Theſſalonicenſes in u erbodei

Paulus

Pau
eos:
lus:
1
lüco
negu
tanm
lemea
tco
Carn

M

benen
iuläinn
dgli
Annik
gent
gbürn
B igtti
epargk e
teruos nll
tuiſintnon
bſichul,
ndelie
ettciri
bus Cat
igquinit
luedllan
immtni
bollsnc
mir i
tosin/
üchct
ormmierdde
puutiri
ansenti
iſinorun
thöln⸗
ebetait
ſtarpir

ttemeechn .

Lormim
ediinii
peceunmt,
tinmonil
mortuͤf
Saütimue
adleti/
aitda
pibt li
la⸗
ottunqutt
busobuui
narlanpi

ſcotporen

onen

tcotpole⸗
—
olo
üͦt ran
ulus
orbion⸗
utinenig
unoin
oi⸗

uchren

Paulus & Siluanus: & Timotheus. Nos qui uiuimus:qui reſidui ſumus in aduentu dñi non præueniemus
eos:qui dormierũt. Qui ſũtiſti uiuẽtes qui loquunt talia?Vtiq; Paulus nõ ab hoĩbus:nec per hoĩes apoſto/

lus: & chariſſimus eius filius in fide Timotheus & Siluanus: qui illis erat in affectione & uirtutibus copula/

tus. Et hoc nõ ſolũ illi: ſed quicũq; Pauli & ſcientia & cõuerſatiõe ſimilis eſt:dicere põt:nos qui uiuimus:quo/
rũcorpus mortuũ ẽ ꝓpter pctm:ſpũs aut uiuit: ꝓpteriuſticia: & quoꝶ mortificata ſũt mẽbra ſuꝑ terrã: ita ut
nequaꝗᷓ cõcupiſcat caro cõtra ſpm. Si enĩ adhuc deſiderat caro: uiuit: & ꝗa uiuit:deſiderat: & nõ ſũt mortifica/
ta mẽbra illius ſuꝑ terrã. Quod ſi mortificata ſũt: nequaꝗᷓ cõtra ſpm cõcupiſcũt: quæ mortificatiõe ſui huiuſ
cemodi deſideriu ꝑpdiderũt. Sicut igit᷑ ꝗquita caruere pᷣſẽti: ad meliora trãſlati ſũt: magis uiuũt:depoſito mor
tis corpore: & uitioꝶ oĩum ĩcẽtiuis. Sic qui mortificatiõe leſuũ in corpore ſuo circũferũt: & nequaꝗᷓ uiuũt iuxta
carnẽ: ſed iuxta ſpm: uiuũut in eo qui uita eſt. & uiuit in eis Xps.de quo ſcriptũ eſt. Viuus eſt ſermo dei & efli/
cax: qui eſt dei uirtus deiq; ſapiẽtia. Viuũt enĩ in ꝗbus uiuit uirtus dei: oĩ humana fragilitate depoſita: & in
ꝗbus uiuit ſapiẽtia quæ abſcoòdita eſt in deo: & in ꝗbus uiuit & opat᷑ iuſticia. Aps enĩ factus eſt nobis nõ ſolũ
iuſticia ex deo: ſed & ſapiẽtia & oẽ quod uirtus eſt. Et ſiꝗdẽ in præſẽti loco ſe a dormiẽtibus & ĩ Apᷣo mortuis:
qui hãc ſcribũt epiſtolã: ſepararẽt: uideret᷑ ſupflua annotatio: & exuno loco aſſũptũ teſtimoniũ non ualeret.

Nuc uero eodẽ ſenſu: qa & eodẽ ſpũ: in prima ad Corithios loquit᷑: oẽs nõ dormiemus: oẽs aũt ĩmutabimur:

in momẽto:in motu oculi:in nouiſſima tuba. Canet enĩ tuba: & mortui reſurgent ĩcorrupti: & nos ĩmutabi/-
mur. Hoc qdĩ præſẽti loco ſcriptũ ẽ: in tuba dei deſcẽdet de cælo: cõpara illi: qd ad corinthios dicit᷑: in nou iſſi
ma tuba. Canet enĩ tuba & cætera. Illi aũt quod ad Theſſalonicẽſes dicit᷑: & mortui in Apo reſurgẽt pᷣmi:hoc
quod ad Coninthios ſcriptũ eſt: & mortui reſurgẽt incorrupti. Porro qd ſequit᷑: Deinde nos qui uiuimus:qui
reſidui ſumus: illi ridet: & nos ĩmutabimur: quoꝶ utruq; ſic ĩtelligi põt. Nos qui uiuimus: qui reſidui ſumus
in aduẽtu dñi: & nos qui ĩmutabimur: & nõ ſumus exhis: qui appellãtur mortui: ſed uiuimus: iccirco præſen
tiã dñi nõ in morte:ſed in uita præſtolamur: qa de iſraelitico genere ſumus. & electæ ſũt de nobis reliqæ: de ꝗ/;
bus dis olim loquebat᷑. Dereliq mihi ſeptẽ milia uiros: quino curuauerũt genu an Baal. In Ioãnis quoq; euã
gelio uiuoꝶ & nõ uiuoꝶ duplexordo deſcribit᷑. Oĩs qui credit in meetiã ſi mortuus fuerit uiuet: & oĩs qui ui
uit & credit in me:nõ moriet᷑ in æternũ. Si uiuos ita ĩtelligimus: ut iã a nobis dictu eſt: dormiẽtes & in Chriſto
mortuos illos eẽ credamus: qui cũ uelint in Apo uiuere: tn peccato mortui ſũt. Sin aut reliquiæ & electio ſᷣm
gratiã appellant᷑ uiuentes: q nõ itacreduũt: nec de iſraelitica nobilitate generati ſi ũt: dormiẽtes & mortui appel/
labunt᷑ in xp̃o.Sũt qui hũc locũ ita ediſſerãt. Viui appellant᷑: qui nunqꝗᷓ peccato mortui ſũt. Qui aũtpeccaue/
rũt: in eo ꝙ peccauerut mortui ſũt: & poſtea cõuerſi ad pœnitẽtiã: pugant antiꝗᷓ delicta. mortui appellant᷑: ꝗa
peccauerũt: In Apo aũt mortui:qa plena ad deũ mẽte couerſi ſũt. Porro qui uiuũt: & hnt teſtimoniũ fidei: &
necdũ receperũt pmiſſionẽ dei: qui & de aliis melius ꝗddã cogitauit: ut noõ abſq; his qui iuſti ſũt coronent᷑: in
eo hũt beatitudinẽ:ꝙ fruunt᷑ bono coſciẽtiæ: & uiuũt: & relicti ſut in aduẽtu diñi ſaluatoris. Sed qa clæmẽs eſt
deus: & uult ſaluare etiã eos qui dormierũt: & in Apo mortui ſũt: nõ præueniẽtillos neq; ſoli rapient᷑ in nubi
bus:ſed iuxta exẽplũ euãgelicæ parabolæ unũ denariũ unãq; mercede: & undecimæ horæ oparii & p̃ᷣmæ qĩ ui
neã miſſi ſũt: ſalutis preciũ accipiẽt. Nechocalicui uideat᷑ iniuſtũ: ut diſpar labor unũ præmiũ conſequat᷑:
Magna ꝗppe diuerſitas eſt eoꝶ qui poſt uulnera ſũt ſanati:& eoꝶ qui nunꝗᷓ uiderũt mortis errorẽ. De his pu/
to dictũ:quis eſt hõ qui uiuit:& nõ uidebit mortẽ redimet de morte aiam ſuã. N eq; eni ut qdã putãt:ꝗs pro
eo quod eſt nullus accipit᷑: ſed ꝗᷓſi dixerit quiſputas: iuxta illud quod ſcriptũ eſt. Quis ſapiẽs: & ĩtelliget hæc:
Etin alio loco. Dne ꝗs habitabit in tabernaculo tuo? Et iteꝶ. Quis cognouit ſenſu dni Reſidui ergo erunt de
credentibus pauci: qui aduẽtũ dni uideant: m illud qd deus uerbũ factũ eſt: nequaꝗᷓ in uilitate carnis: ſed in
gloria triũphãtis: & cõſie iderãdũ quõ primũ appellauerit dormientes. deinde in Apo mortuos: quos uiuentes
præuenire nõ poterũt. Qui enĩ nõ cuſtodierit hoc qd ſcriptũ ẽ. nedederis ſõnũ oculis tuis: neq; palpebris tuis
dormitationẽ: ut ſaluus fias. ſicut caprea de uĩculis: & ſicut auis de laqueis dormiet. & culpabilis ſopore torpe
ſcet. Cũq; dormierit: trãſibit in mortẽ. ſicut enĩ mouet᷑ qui u igilat: ſic qui dormit iacet ĩmotus: & mortis tor/
pet ſimilitudine. Quod aũt dormitionẽ ſequat᷑ mors: & prima ad corĩthios epiſtola docere nõ poterit.ĩ qua
ſcriptũ eſt. Nũc auũt Apᷣs ſurrexit ex mortuis: primitiæ dormiẽtiũ: qa per hoĩem mors: & per hoĩem reſurrectio
mortuoꝶ. Et poſt paululũ: nõ oẽs dormiemus: ſed oẽs ĩmutabimur: in momẽto:in ictuoculi: in nouiſſima tu

ba. Canet enĩ tuba: & mortui reſurgẽt incorrupti: & nos ĩimutabimur. Cũ ergo hæc dedormitione dicantur &

morte: & illud legamus in apoſtolo. Surge qui dormis: & exurge de mortuis: & illuminabit te AXp̃s: iuremus
dno: & uotũ faciamus deo lacob: unuſqſ q; dicẽs in corde ſuo:ſi aſcẽdã ſupꝑ ſtratũ meu: ſi dedero ſomnũ ocu/
lis meis: & palpebris meis dormitationẽ: donec ĩueniã locũ dno: haud dubiu: ꝗn in aia ſua tabernaculũ deo Ia
cob:ut deus in illo æterna ſede reqeſcat: ſequit᷑ qa ipſedis in iuſſu: & reliqᷓ. Deſcẽdet enĩ miſſusa prenõ diuer
ſitate uirtutis:ſed diſi pẽſatione iudicis: & deſcẽdet ad eos:q deorſũ ſũt uerbuũ dei & ſapia & ueritas atq; iuſticia

& qᷓꝗᷓ mortui ſint ad quos dignat᷑ deſcẽdere: nõ tñ ſũt ab eo alieni. Mortui enĩ uocant᷑ in Apo:quiaũt uiuunt
hoc hit pᷣuilegiũ ꝙ eligunt᷑ e pluribus:attũ utrũq; agmẽ & mortuoꝶ in Kpo & uiuẽtiũ pariter rapiet in nubi

bus obuiã Xpo: ut nõ eũ expectẽt: donec ad terrena deſcẽdat: ſed præſẽtia illius & cõtubernio in ſublimibus
fruant᷑. Quãtaq; clæmẽtia Api: ut pro ſalute nf̃a:nõ ſolũ caro factus ſit: ſed ad mortuos uſq;ʒ deſcẽderit: & in

ipſa morte hẽat ſigna uiuẽtiũ.Aqua enĩ & ſanguis de latere eius egreſſa ſüt. Deſcẽdet igit ſermo diuinus uoce
archãgeli præcedẽte: & præparate ſibi uiã: in iis qui eius pñt ferre præſ. Etiã. qd ut queamus ĩ telligere: primi ad
uentus myſteriacognoſcamus. Scriptũ eſt de Ioãne:qui præcurſor eius fuerat: ꝙ in heremo clixerit. Ego uox
clamãtis in deſerto: & reliꝗᷓ. ꝗd clamauit uox in deſerto! Parate uiã dni: rectas facite ſemitas eius: ob qd præ
miuũ: quã ue mercedẽ? Oĩs uallis ĩ plebit᷑: & oĩs mons &collis humiliabit᷑: & erũt praua indirecta & aſpera in

uias planas: & uidebit oĩs caro ſalutare dei nii. Hoc auũt iõ: ꝗa uerbu caro factu eſt: & habitauit in nobis. Nũc
aũt nequaꝗᷓ uox ꝓphetæ in deſerto erit:ſed uox archãgeli parãtis uiã.n in carnis humilitate ueniẽti: ſed ei qui ”
eſt apud patrẽ uerbũ deus: & tũc qdẽ egrediebant᷑ in deſertu: ut audirẽt aſſũp ti hoĩs præcurſorẽ: & uiderẽt arũ k
dinẽ uẽto agitatã: de qua factæ ſut tibiæ: & uocalis calamus: qui in ore pueroꝶ dulci ſonat modulamie canen nn
tiũ in plateis atq; dicentiũ. Cãtauimus uobis: & nõ ſaltaſtis. Nuũc aut ĩ uoce archãgeli præcedẽtis dum deſcẽdẽ cor
tẽ de cælis: & in clariſſima tuba unuſqſq; credẽtiũ: uel ad prœliũ uel ad ſacerdotaſia miniſteria ꝓuocat᷑. Legi/
mus in numeroꝶ libro ſacratas deo tubas quæ an hoſtias ꝑſonẽt: Sin aũt magna eſt uox angeli & tubæ & ar c
chãgeli: ꝗto maior erit tubæ dei quæ parat uias primũ dormiẽtiũ: & mortuoꝶ in Xpᷣo: Deinde eoꝶ qui uiuũt S
& reſidui ſũt:& ſermonis dei præſtolant᷑ aduentũ forſitã ſimplicis tubæ clãgor dormiẽtibus & mortuis ĩ xpᷣo no⸗
neceſſarius eſt. Voxaut archãgeli: & tubæ dei iis qui uiuũt: & in præſẽtiã dni reſeruant᷑: uideamus qꝗd poſſit ĩ ſrtr
telligi: & id qd ſequit᷑: ſimul cuillis rapiemur. Quo uerbo oſtẽdi puto ſubitũ ad meliora traſcẽſũ: & iccirco rap 6
tu ſe uoluiſſe dicere: ut uelocitas trãſeuntis: ſenſũ cogitatis excederet. Quod & in alio loco eiuſdẽ uerbi ꝓprieta De
te ſignauit: Scio hoĩem in Xpo añ annos.xiiii.ſiue ĩ corpore:ſiue extra corpus:neſcio:deus ſcit:raptũ iſtiuſmo n
di uſq; in tertiũcælũ: & ſcio huiuſmodi hoĩem: ſiue in corpore: ſiue extra corpus: neſcio deus ſcit: qa raptus eſt 1
in paradiſũ: & audiuit uerba ineffabilia: quæ nò licet hoĩ loqui. Alii enĩ ꝓficientes: & ut ita dicã gradientes ad lig
maiora creſcebãt: donec fierẽt iuxta id qd ſcriptũ eſt: magni ualde nimis: & quoſdã in cælũ aſſũptos legimus. ie
Paulus aut uas electionis in tertiũ cælũ raptus aſcẽdit & iccirco audiuit uerba ineffabilia. Quõ aũt ii ꝗ rapiun Plu
tur in nubibus rapiantur obuiã Xpo diligẽtius cõtẽpladũ eſt: ſcimus nubes ꝓphetas: qbus præcepit deus ne ten
pluerẽt ſuꝑ Iſrael imbrẽ:qn ĩpleuerũt mẽſurã patrũ ſuoꝶ:& facta eſt lex:& ꝓphetæ uſ. q; ad Ioãnẽ baptiſtã. Et Obt
ꝗa deus poſuit in eccleſia primũ apoſtolos: ſecũdo ꝓphetas: nõ ſolũ ꝓphetæ: ſed & apoſtoli nubes ĩtelligendi ch⸗
ſũt. Siqs igit᷑ rapit᷑ ad Apᷣm: aſcẽdit ſuꝑ nubes legis & euãgelii: ſup ꝓphetas: & apoſtolos: & aſſũptis alis colũ/ do
bæ: eorũq; doctrina ad excelſa ſubleuatus occurrit: no deorſũ. ſed in aere: & ſpiritali ĩtelligẽtia ſcripturaꝶ. Oc/ a65
currẽs aut in ſpiritalibus & terrena dimittẽs: ſiue ille ſit dormiẽs: ſiue in xpo mortuus ſiue uiuẽs: & ĩ illius prz ex
ſentia reſeruatus: ſemp cũ illo erit: & pfruet᷑ uerbo dei: & ſapiẽtia: ueritate atq; iuſticia. Hæc celeri ſermone di
ctaui: qd eruditi uiri de utroq; ſẽtirẽt loco: & ꝗbus argumẽtis ſuas uellẽt pbare ſnias: ur̃æ prudẽtiæ exponens. n
Neq; enĩ tãta eſt meæ puſillanimitatis auctonitas: qui nihil ſũ: & inuidoꝶ tatũ morſibus pateo: ꝗᷓta eoꝶ qui
nos in dno præceſſerũt. Nec iuxta Pythagoræ diſcipulos: præiudicata doctoris opinio. Sed doctrinæ rõ péde
randa eſt. Siqs auũt cõtrariæ factiõis ĩmurmurat: ꝗre eoꝶ explanatiões legã: quoꝶ dogmatibus nõ acqeſco: ſci
at meillud apoſtoli libẽter audire: oĩa ꝓbate: quod bonu eſt retinete. Et Saluatoris uerba dicẽtis: eſtote ꝓbati

nuũmularii:ut ſiqs numus adulter eſt:& figura Cæſaris nõ hebet:nec ſignatus eſt moneta publica:reprobet᷑ .
Qui aũt Xpᷣi faciẽ claro præfert lumĩe:in cordis nr̃i marſupiũ recõdat᷑. Eteni ſi dialecticã ſcire uoluero: aut

phuloſophoꝶ dogmata: & ut ad noſtrã redeã: ſcientiã ſcripturaꝶ: nequaꝗᷓ ſimplices eccleſiæ uiros interrogare .
debeo:quoꝶ alia gra eſt: & unuſ. in ſuo ſeſu abũdat: præſerti cũ in domo magna pr̃is familiæ uaſoꝶ diuer
ſitas multa dicat᷑: ſed eos qui artẽ chdicere ab artifice: & in lege dñi meditant᷑ die ac nocte. Ego & in adoleſcẽtia

& in extrema ætate ꝓfiteor: & Origenẽ & Euſebiũ Cæſarienſẽ uiros eẽ doctiſſimos: ſed erraſſe in dogmatũ ua
rietate. Quod ecõtrario de Theodoro: Achatio: Apollinare poſſumus dicere: & tn oẽs in explanationibus ſcri/
pturaꝶ:ſudoris ſui nobis memoriã reliquerũt: in terra auꝶ quærit᷑: & de fluuioꝶ alueis ſplẽdens ꝓfert gloria
Pactoluſq; ditior eſt cœno:ꝗᷓ fluẽto. Cur me lacerãt amici mei: & aduerſũ me ſilentẽ craſſæ ſues gruniut: Qua
rũoẽ ſtudi eſt: ĩmo ſcientiæ ſupciliũ aliena carpere: & ſic ueteꝶ defedere pfidiã: ut pdãt fidẽ ſuã. Meũ ꝓpoſi/
tũ eſt antiquos legere: ꝓbare ſingula: retinere quæ bona ſut: & a fide eccleſiæ catholicæ nõ recedere: uolẽs ad ali
as quæſtiũculas rndere: & uel mea uel aliena dictare: extẽplo a ffe Syſinnio admonitus ſum: ut & ad uos: & ad
cæteros ſãctos ffes:qui nos amare dignant᷑: las ſcriberẽ. Cohibebo igit gradum: & ſi uita comes fuerit:futuro
me opi reſeruabo: ut & uobis per partes pareã: & fructu ac ſenile corpuſculũ onus poſſit ferre moderatũ.Illud
5 aũt breuiter in fine cõmonebo: hoc qd in latinis codicibus legit᷑: oẽs ꝗdẽ reſurgemus:nõ oẽs aũt ĩimutabimur:
in græcis uolumibus nõ hẽni.ſed uel oẽs dormiemus: nõ oẽs aut ĩimutabimur. uel nõ oẽs dormiemus: oẽs aũt
ĩmutabimur: quoꝶ quis ſenſus ſit: ſupra diximus. N(¶ rgumẽtũ ſequẽtis epiſtolæ.
Omine africanæ eccleſiæ græcos tractatores in latinum uerti præcat᷑:in quo ſtudio dicit illũ utilius
4 erſatuꝶ:qꝗᷓ in traducẽdis canonicis ſcri pturis a. lxx. iĩ terpᷣtibus trãſlatis: quoꝶ cõcors editio maiorẽ ꝗᷓ
unnius hoĩs auctoritatẽ hiet: Arguit quoq; Hieronymũ ĩ expoſitiõeepiſtolæ ad Galathas: q, apoſtolu
Paulũ in reprehẽſiõe Petri ſimulate locutũ & ad leniẽdos tumultuãtiũ aĩos dixerit eſſe mẽtitũ. qm ſi aliquod
ẽdaciũ in ſcripturis admittit᷑: omnis eaꝶ uacillabit auctoritas.
Beat Auguſtini ad Hieronymũ de ĩterpretatione græcoꝶ ſeriptoꝶ puocantis: & de ſuꝑflua poſt. lx. interpᷣ/
tes editiõe

—

-
—— — —.— — — —

—

WGe
lni A
N
ape
ſdenn
bo Nir
eiri
iecanen
delcit⸗
deler,
ben
luuunr
tusi po
lpollti
umprp
Ppren
Kulno
puack
entesal
kgma
grun
tceune
pelitr
Ant
Uocoli
ag0.
liußn
monecl
ponnm
eoße gii
o poce
eſcorſa
epbui
diobei L
eto:ant
enogare
dut
llſcira
natiͤu
duslo/
gont
iſheh
lani
vosd
hetumn
üllu

tlhimm

0isil

iudu
mol
olol

vte⸗
0

eloe

tes editiõe acde expoſitiõe epiſtolæ ad galathas carpentis. ¶ Epiſtola. CIIII.
Omino dilectiſſimo & cultu ſincæriſſimo charitatis obſequẽdo atq; amplectẽdo ffi & cõpreſby
tero Hieronymo Auguſtinus. Nunꝗᷓ æque quiſqꝗᷓ tã facile cuilibet ĩnotuit:ꝗᷓ mihi tuoꝶ ĩ dno ſtu
dã tui munus hẽo: præſẽtiã uidelicet corporis quã ipſã etiaã poſtea ꝗᷓ te beatiſſimus nũc epᷣs tunc
uero iã epatu dignus frater Alipius uidit: remeãſq; a meuiſus eſtqnegarenõ poſſũ)magna ex parte mihi eẽ re/
latu eius ĩpreſſã: & añ reditũ cũ te ille ibi uidebat: ego uidebã: ſed oculis eius. Nõ enĩ aĩo me atq; illũ ſed corpo
reduos ꝗ nouerit: dixerit: cõcordia dũtaxat & familiaritate fidiſſima: nõ meritis ꝗbus ille antecellit. Quia ergo
me p̃mitus coĩone ſpus quo in unũ nitimur: deinde illius ex ore iã diligis: nequaꝗᷓ ĩpudẽter ꝗᷓſi aliqs ignotus
cõmẽdo germanitati tuæ frem ꝓfutuꝶ: quẽ nũs conatibus: deinde adiutorio tuo uere ꝓfutuꝶ ſpamus. Niſi

forte qd talis eſt: ut ipſe tibi per eũ fiã cõmẽdatior:ꝗᷓ ille per me. Hactenus fortaſſe ſcribere debuerã: ſi eẽ uellẽ

epiſtolaꝶ ſolenniũ more cõtẽtus: ſed ſcatet animus in loquelas coĩcandas tecũ de ſtudiis nris quæ habemus ĩ
Xpᷣo leſu dño nr̃o:qui nobis multas utilitates & uiatica quædã demõſtrati a ſe itineris etiam per tuã charitatẽ
nõ mediocriter miniſtrare dignat᷑. Petimus ergo & nobiſcũ petit oĩs africanaꝶ eccleſiaꝶ ſtudioſa ſocietas: ut ĩ
ĩterpᷣtãdis eoꝶ libris qui græce ſcripturas nr̃as ꝗᷓ optime tractauerũt curã atq; opam ĩpẽdere nõ graueris. Po/
tes enĩ efficere: ut nos quoq; hẽamus illos tales uiros: & unũ potiſſimũ: quẽ tu libentius in tuis litteris ſonas.
De uertẽdis aut in linguã latinã ſãctis Iris canonicis laborare te nollẽ: niſi eo mõ quo Iobĩ terpretatus es: ut ſi/
gnis adhibitis qꝗd ĩter hãc tuã: &. lx. quoꝶ eſt grauiſſima auctoritas: ĩterpretationẽ diſtet: appareat. Satis aũt
nequeo mirari: ſi aliqd adhucin hebraicis Iris & exẽplaribus inuenit᷑: qd tot ĩterpretes illius linguæ ptiſſimos
fugerit. Omitto enĩ. xxx. de quoꝶ uel cõſilii:uel maioris ſpũs cõcordia: qᷓſi unus hõ eẽt: nõ audeo in aliqua par
tẽ certã ferre ſnĩam: niſi qd eis præminẽtẽ auctoritatẽ in hoc munere ſine cõtrouerſia tribuẽdã exiſtio. Illi me
plus mouẽt:q cũ poſteriores ĩterpᷣtarent᷑:& uerboꝶ locutionũq; hebræaꝶ uiã atq; regulas mordacius ut fert᷑:
tenerẽtinõ ſolũ ĩter ſe nõ cõſẽſerũt: ſed etiã reliq̃rũt multa: quæ tãto poſt eruẽda & ꝓdẽda remanerẽt. Si enĩ
obſcura ſũt: te quoq; ĩ illis falli poſſe credit᷑: Si manifeſta: illos ĩ eis falli potuiſſe nõ credit᷑. Huius igit rei p tua
charitate expoſitis cauſis: certũ me facias obſecrauerĩ. Legi etiã quædã ſcripta quæ tua dicerent᷑: ĩ epiſtolas apo
ſtoli Pauli: qᷓꝶ ad galathas cũ enodare uelles:uenit ĩ manus locus ille:quo apoſtolus Petrus a pnicioſa ſimula
tiõe reuocat.· Ibi patrociniũ mẽdacii ſuſceptũ eẽ: uel a te tali uiro: uel a quopiã: ſi alius illa ſcripſit: Fateor non
mediocriter: donec refellant᷑: doleo. ſi forte refelli pñt ea quæ me mouẽt. Mihi enĩi uidet exitioſiſſime credi:ali
quod in ſãctis libris hẽri mẽdaciũ:ideſt eos hoĩes per quos nobis illa ſcriptura mĩſtrata eſt: atq; cõſcripta aliqd
in libris ſuis fuiſſe mẽtitos. Alia ꝗppe quæſtio eſt: ſit ne aliqũ mẽtiri uiri boni. & alia quæſtio eſt: utrũ ſcriptorẽ
ſãctaꝶ ſcripturaꝶ mẽtiri oportuerit: imo uero nõ alia: ſed aulla eſt quæſtio. Admiſſo enĩ ſemel ĩ tãtũ auctori
tatis faſtigiũ officioſo aliquo mẽdacio:nulla illoꝶ libroꝶ particula remanebit: quæ nõ ut cuiq; uidebit᷑ uel ad
mores difficilis: uel ad fidẽ ĩcredibilis: eadẽ pnicioſiſſima regula ad mẽtiẽtis auctoris cõſiliũ officiũq; referat᷑.
Si enĩ mẽtiebat᷑ apoſtolus Paulus cũ apoſtolũ Petrũ obiurgãs diceret: ſi tu cũ ſis Iudæus: gẽtiliter& nõ Iudaice
uiuis:quẽadmodũ cogis gẽtes iudaizare& recte illi uidebat Petrus feciſſe: quẽ nõ recte feciſſe & dixit:& ſcripſit

utꝗᷓſi aĩos tumultuãtiũ deliniret. qd rũdebimus: cũ exurrexeri tpꝑuerſi hoĩes ꝓhibẽtes nuptias quos futuros ip
ſe pnũciauit: & dixerĩt totũ illud quod idẽ apoſtolus de mrimonioꝶ iure firmãdo locutus ẽꝓpter hoĩes ꝗ dile

ctione cõiugũ tumultuari poterãt:fuiſſe mẽtitũ: ſcilicet nõ qdhoc ſẽſerit: ſed ut illoꝶ placaret᷑ aduerſitas“ Nõ
enĩ opus eſt: multa cõomemorare. pnt enĩ uideri etiã de laudibus dei eẽ officioſa mẽdacia: ut apud hoĩ̃es pigrio
res dilectio eius ardeſcat: atq; ita nuſꝗᷓ certa erit in ſãctis lĩis caſtæ ueritatis auctoritas. Nõne attẽdimus eundẽ
apoſtolũ cũ ingenti cura ueritatis cõmẽdandæ dicere. Si aũt xps nõ reſurrexit: inanis eſt prædicatio nr̃a:ĩanis

eſt & fides ur̃a. Inuenimur aũt & falſi teſtes dei: qꝗa teſtimoniũ diximus aduerſus deũ qd ſuſcitauit Apᷣm:quẽ
nõ ſuſcitauit. Siqs huic diceret: qd in hoc mẽdacio phorreſcis: cũ id dixeris: qd etiã ſi falſũ ſit: ad laudẽ dei ma

xime ptinet Nõne huius deteſtatus inſaniã qbus poſſet uerbis & ſignificatiõibus in lucẽ penetralia ſui cordis
apiret clamãs: nõ minore aut fortaſſe etiã maiore ſcelere in deo laudari falſitatẽ ꝗᷓ ueritatẽ uituperari? Agẽdũ
eſt igit utad cognitionẽ diuinaꝶ ſcripturaꝶ talis hõ accedat: qui de ſcis libris tã ſcẽ & ueraciter exiſtimet: ut no
lit aliqᷓ eoꝶ parte delectari per officioſa mẽdacia: potiuſq; id qd nõ ĩtelligit trãſeat:ꝗ cor ſuũ præferat illi uerita
ti. Profecto enĩ cũ hoc dicit: credi ſibi expetit: & id agit: ut diuinaꝶ ſcripturaꝶ auctoritatibus nõ credamus. Et
ego qdẽ q̃libuſcũq; uiribus ꝗᷓs dñs ſuggerit: oĩa illa teſtimõia quæ adhibita ſũt aſtruẽdæ utilitati mẽdacii aliter

oportere ĩtelligi onderẽ: ut ubiq; eoꝶ firma ueritas doceret᷑. Quã eni teſtimonia mẽdacia eẽ nõ debẽt: tã nõ de

bẽt fauere mẽdacio. Sed hoc ĩtelligẽtiæ tuæ relĩquo. Admota enĩ lectiõi diligẽtiori cõſideratiõe: multo id fortaſ
ſe facilius uidebis ꝗᷓ ego. Ad hãc aũt cõſiderationẽ coget te pietas: ꝗᷓ cognoſcis fluctuare auctoritatẽ ſcripturaꝶ
diuinaꝶ: ut ĩ eis qd uult:qſq; credat: qd nõ uult:nõ credat: ſi ſemel fuerit pſuaſũ aliꝗᷓ illos uiros p quos nobis
hæc miſtrata ſũt in ſcripturis ſuis officioſe potuiſſe mẽtiri. niſi forte regulas ꝗſdã daturus es:qbus nouerimus
ubi oporteat mẽtiri: & ubi nõ oporteat. Quod ſi fieri põt:n ullo mõ me-ndacib
quæſo:nec me oneroſũ aut ĩpudentẽ iudices: per humanitatẽ ueraciſſimã dni nri. Nã ut nõ dicã nulla: certe

nõ magnaculpa meus error ueritati fauet: ſi recteĩ te ueritas põt fauere mẽdacio. Multa alia cũ ſi inceriſſimo

dioꝶ quieta læticia: & uere exercitatio liberalis. quanꝗᷓ ergo percupiã oĩno te noſſe:tñexiguũ qd/

us dubiiſq; rénibus id explices

ſx
ſen
teſt
ne!

it

corde tuo loqui cuperẽ: & dexp̃iano ſtudio cõferre: ſed huic deſiderio meo nulla epiſtola ſatis eſt. Vberius id
poſſũ per fratrẽ quẽ miſcẽdũ & alendũdulcibus atq; utilibus ſermocinationibus tuis miſiſſe me gaudeo: &
tñ quãtũ uellẽ nec ipſe qd eius pace dixerim: forſitã capit: ꝗᷓꝗᷓ in nihilo meilli prætuleri. Ego enim me fateor
tui capaciorẽ: ſed ipſũ uideo fieri pleniorẽ: quo me ſine dubitatiõe ancedit: & poſtea 5 redierit: qd dno adiuuã
te ꝓſperato fiat curſu: cũ eius pectoris abs te cumulati particeps fuero: nõ erit ĩpleturus qdĩ me adhucuacuũ

erit: atq; auidũ ſenſuũ tuoꝶ. Ita fiet: utego etiã tũcegẽtior ſim: ille copioſior. Sane idem frater aliqᷓ ſcripta nr̃a 4
fert ſecũ: ꝗbus legendis ſi dignationẽ adhibueris: etiã ſincerã fraternãq; ſeueritatẽ adhibeas quæſo. Nõ enĩ ali ſul
ter ĩtelligo quod ſcriptũ eſt. Emẽdabit meiuſtus in miſericordia:& arguet me. oleũ aut pctõris non ĩpinguet g
caput meũ: niſi qa magis amat obiurgator ſanans: ꝗ adulator ungẽs caput. Ego auũt difficillime bonus iudex ſee
lego qd ſcripſer: ſed aut timidior recto aut cupidior. Video etiã ĩterdũ uitia mea: ſed ea malo audirea meliori Bahr
bus:necũ me recte fortaſſe reprehendero: rurſus mihi blandiar: & meticuloſam mihi uidear in me potius ꝗᷓiu gennr
ſtä tuliſſe ſententiam. Ü—— –— — —,—
Eiuſdẽ ad eundẽ de reſcriptione libni uiroꝶ illuſtrum: & de eodẽ capitulo apoſtoli ad galathas: cuius inſcri/
bitur argumentum. liet
Ibꝶ uiroꝶ Illuſtriũ cõmẽdat: ſed ĩcõgrue putat epitaphiu appellari: cũ etiã uiuẽtiũ ĩſcribant᷑ opuſcu on
la. Monet quoq; Hieronymũ: ut expoſitionẽ ſuã in apoſtolũ ad galathas ĩgenua ſeueritate emẽdet: i
ne omittẽdo officioſa mẽdacia: ſcripturaꝶ obroget auctoritas. ſuã de ea reſnĩam apit:putãs ĩſtituta ler
legalia ſcut cõuerſis exgẽtibus pnitioſa: ſic natura iudæis fuiſſe pmiſſa duũmõ ĩillis nõ ponerẽt ſpẽ ſalutis.In H’M e
fine uero errores Origenis oſteſr⸗ catalogũ hæreticoꝶ rogat deſcribi. J 1ſ e⸗
(Bpiſtol⸗ Auguſtini ad Hieronymu. CV. 2 .
. . . .. .7 . . „ . Inms
= Omino dilectiſſimo & cultu ſinceriſſimo charitatis obſuãdo: atq; amplectẽdo ffi & Grebyre .
. ro Hieronymo Auguſtinus in dño ſalutẽ. Hẽo gram ꝙ ꝓ ſubſcripta ſaluatione mihi plenã epi⸗/
ſtolã reddidiſti: ſed breuiorẽmultũ: ꝗᷓ ex te uellẽ ſumere.tali uiro:a quo tpꝑa ꝗᷓtalibet occupet:nul e
lus ſermo plixus eſt. Quanꝗᷓ itaq; nos negocioꝶ alienoꝶ:eorũq; ſæcularniũ curis circũſtemur igezæz,. Nee
tibus: tũ epiſtolæ tuæ breuitati facile nõ ignoſcerẽ: niſi cogitarẽ ꝗᷓ paucioribus uerbis meis redderet᷑. Quare ag HM
gredere quæſo iſtã nobiſcũ lrariã collocutionẽ:nec multuad nos diſiũgẽdos liceat abſẽte corporali. qᷓ ſimus ti
ĩdño ſpũs unitate cõiũcti: etiã ſi ab ſtilo qeſcamus:& taceamus. Et libri ꝗqdẽ quos dehorreo drico elaboraſti: 8
pene totũ nobis te exhibẽt. Si enĩ ꝓpterea te nõ nouimus: qa faciẽ corpons tui nõ uidimus: hocmõ:nec ipſe te
noſti. nã tu quoq; nõ uides eã. Si aũt tibi nõ ob aliud notus es: niſi qꝗa noſti animũ tuũ:& nos eũ nõ mechoen, SS
ter nouimus in liis tuis: in ꝗbus bñdicimus dñm: ꝙ tibi & nobis oĩbuſq; ffibus:qui tua legut: te talẽ dedit. Li/ N
ber qdẽ tuus ĩter cætera nõ diu eſt: ꝙ uenit in manus nas: & quæ ſit eius ĩſcriptio:neſcimus adhuc. Nõ enim
hoc codex ipſeut aſſolet in limĩari pagina prætẽdebat: epitaphiũ tñ appellari dicebat fi: apud quẽ ĩuẽtus eſt: 2
qd ei nomẽ tibi placuiſſeut uideret᷑: crederemus: ſi eoꝶ tãtũ hoĩum: uel uitas: uel ſcripta legiſſemus: q iã defũ
cti eſſẽt. Cũ uero multoꝶ: & eo tpe:quo ſcribebat: & nũcuſ. q; uiuẽtiũibi cõmemorarent᷑ opuſcula: miramur

cur hũc ei titulũ: uel ĩpoſueris: uel ĩpoſuiſſe credaris. Tnutiliter a te coſcriptũ: eũdẽ libꝶ ſatis approbamus. In
expoſtitiõe quoq; epiſtolæ pauli apoſtoli ad galathas ĩuenimus aliqd: qd nos multũ moueat. Si enĩ ad ſcriptu
ras ſãctas admiſſa fuerint: uelut officioſa mẽdacia: qd in eis remanebit auctoritatis: Quæ tãdẽ de ſcripturis il
lis ſnĩa ꝓferet᷑:cuius põdere cõtẽtioſæ falſitatis ſubruat᷑ĩ probitas? Statim enĩ ut ꝓtuleris:ſi aliter ſapit: quicõ
tra nitit᷑: dicet: illud qd ꝓlatũ erit: honeſto aliquo officio ſcriptorẽ eẽ mẽtitũ. Vbieniĩ hoc nõ poterit:ſi poterit
in ea narratioe: quã exorſus apoſtolus ait. Quæ aut ſcribo uobis: ecce corã deo: qa nõ mẽtior: credi affirmariq;
mẽtitus: eo loco:ubi dixit de Petro & Bamaba:cũ uiderẽ ꝗa nò recte ĩgrediebant ad ueritatẽ euãgelii? Si enĩ re/
cteĩgrediebant᷑ illi:iſte mẽtitus eſt. Si aut ibi mẽtitus eſt:ubi ueꝶ dixit? An ibi ueꝶ dixiſſe uidebit᷑: ubi hoc dixe
rit: qd lector ſapit/ Cũ uero cõtra ſẽſũlectonis aliqd occurrerit: officioſe o mẽdacio deputabit Nõ enĩ deeſſe po
terũt cauſæ cur exiſtimet᷑: nõ ſolũ potuiſſe: ueꝶ etiã debuiſſe mẽtiri: ſi huic regulæ cõcedit᷑ locus. Nõ opus eſt
hãc cauſã multis uerbis agere: præſertiĩ apud te: cui ſapiẽter ꝓuidẽtidictũ ſatis ẽ. nequaꝗᷓ uero mihi arrogaueri
ut ĩgeniũ tuũ diuino dono aureũ:meis obolis ditare cõtendã. nec eſt qſ. quã magis te idoneus ꝗ opus illud emẽ
det:neq; enĩ a me docẽdus es: quõ ĩtelligat᷑: qd idẽ dicit: factus ſũ iudæis tanꝗᷓ iudæus: ut iudæos lucrifacerẽ: &
cætera quæ ibi dicunt᷑: cõpaſſiõe mibicordiæ nõ ſimulatiõe fallaciæ. Fit eni tanꝗᷓ ægrotus ꝗ miĩſtrat ægroto:nõ
cũ ſe febres hr̃e mẽtit᷑:ſed cũ aĩo cõdolẽs cogitat:quẽadmodũu ſibi pᷣuiri uellet:ſi ipᷣe ægrotaret:nã utiq; iudæus
erat:xpᷣianus aũt factus:nõ iudæoꝶ ſact̃a reliquerat: quæ cõueniẽter ille populus:& legitimo tpe quo oporte/
bat:accepat.Iõq; ſuſceperatea celebrãda:cũ iã chriſti eſſet apoſtolus: ut doceret nõ eẽ pnitioſa iis:q ea uellẽt ſi
cut a parẽtibus per legẽ accepant cuſtodire:etiã cũ in Ap̃o credidiſſẽt: nõ tñ ĩ eis etiã cõſtituerẽt ſi pẽ ſalutis:qm̃
per dnm lIeſũ ſalus ipſa: uæ ipſis ſacris ſignificabat᷑: aduenerat. Iõq; gẽtilibus ꝙ ĩſuetos a fide reuocarẽt onere
graui & nõ neceſſario nullo mõ ĩponẽda eẽ cẽſebat. Quapropter nõ iõ Petrũ emẽdauit:ꝙ; pr̃nas traditiões:obſ
uaret:qd ſi facere uellet:nec mẽdaciter: nec ĩcõgrue faceret.ꝗᷓuis enĩ iã ſupflua: tñ ſolita nõ nocerẽt. Sed qm gẽ/
tes cogebat iudaizare:qd nullo mõ poſſet:niſi ea ſic ageret:tanꝗᷓ adhuc etiã po ſt dni aduẽtũ neceſſaria ſaluti

forent: quod uehementer per apoſtolatũ Pauli ueritas diſſuaſit. Necapoſtolus Petrus hoc ignorabat: ſed id
faciebat:

õ

leiut
ude
ne lun
10 n;
tcni
onpnni
Neniil
iingte
hnus iude
kamelon
oigzi

insinlai

ntoplln
teematt
i n 141
ſluuh

wicpi⸗
mponn
mnß
ung
äſim
lbondt
nerſſſe
i
decitli
Venin
s ell
i gefü
iramur
mus
Alcipn
fnul
irgnic

ſpornt

muig
ienite
toedie
leſene
opn 4
npi
Auleni
lwnit
oton⸗
en
0 onn
allil
lutoln
rironet⸗
osth
gis
aliun
1ſcd 4
oehat

faciebat:timens eos qui excircunciſione erant. Ita & ipſe uere correctus eſt. Et Paulus uera narrauit: ne ſancta

ſcriptura: quæ ad fidẽ poſteris edita eſt: admiſſa auctoritate mendacii tota dubia nutet: & fluctuet. Nõeni po

teſt: autoportet lris explicari: ꝗta & ꝗᷓ inexplicabilia mala cõſequant᷑: ſi hoccõceſſerimus. Poſſet aut opportu
ne: minuſq; piculoſe demõſtrari: ſi corã ĩter nos colloqueremur. Hoc ergo iudæoꝶ* Paulus dimiſerat: qdma/

luũ hẽbãt. Et in primis illud: qd ignorãtes dei iuſticiã: & ſuã iuſticiã uolentes cõſtituere:iuſticiæ dei:nõ ſũt ſub

iecti. Deinde ꝙ poſt paſſionẽ & reſurrectionẽ Xpi: dato ac manifeſtato ſacro gratiæ ſᷣm ordinẽ Melchiſedech
adhuc putabãt uetera ſacta: nõ excõſuetudie ſolẽnitatis: ſed ex neceſſitate ſalutis eẽ celebrãda: quæ ti ſi nunqꝗᷓ

fuiſſent neceſſaria: ifructuoſe atq; inaniter pro eis Machabæi martyres fierent. Poſtremo illud qd prædicato
res græ xpᷣianos: Iludæi tanꝗᷓ hoſtes legis pſequebant᷑: hos atq; huiuſmodi errores & uitia dicit ſe danare: & ut
ſtercora arbitratũ: ut xpᷣm lucrifaceret: non obpᷣuatiòes legis: ſi more patrio celebrarent᷑: ſicut & ab ipſo celebra
ta ſũt: ſine ulla ſalutis neceſſitate. nõ ſicut iudæi celebrãdas putabat: aut fallaci ſimulatiõe: qd in Petro rephẽ
derat. Nã ſi ꝓpterea illa ſacr̃a celebrauit: qa ſimulauit ſe iudæũ: ut illos lucrifaceret: cur etiã non ſacrificauit cũ
gentibus: qa & iis: qui ſine lege erãt: tanꝗᷓ ſine lege factus eſt: ut eos quoq; lucrifaceret: niſi ꝗa & illud fecit: ut
natura iudæus: & hoc totũ dixit: nõ ut fallaciter ſe fingeret eẽ qd nõ erat: ſed ut miſericorditer eis ita ſubueniẽ
dũ eẽ ſẽtiret: ac ſe ipſe in eodẽ errore laboraret: nõ ſcilicet mẽtientis aſtutia: ſed cõpatiẽtis affectu: Sed eoipſo lo

co generaliter ĩtulit: factus ſũ ĩfirmis ĩfirmus: ut ĩfirmos lucrifacerẽ. ut ſequẽs cõcluſio:oĩbus oĩa factus ſũ:ut

oẽs lucrifacerẽ: ad hæc referẽda ĩtelligat᷑ ut cuiuſq; ĩfirmitatẽ tanꝗᷓ in ſeipſo miſeratus appareat. Nõ enĩ & cũ

diceret: qs ĩfirmat᷑: & ego no ĩfirmor: ĩfirmitatẽ alterius ſimulaſſe potius ꝗᷓ cõdoluiſſe uole bat ĩtelligi. Quare
arripe obſecro te ĩgenuã & uere xp̃ianã cũ charitate ſeueritatẽ ad illud opus corrigẽdũ atq; emẽdãdum: &

ο Wαν ut dicit cane. Incõ parabiliter enĩ pulchrior ẽ ueritas xpᷣianoꝶ: ꝗᷓ Helena græcoꝶ. Pro iſta enĩ fortius

—

nr̃i martyres aduerſus hac Sodomã:ꝗ pro illa Heroes aduerſus Troiã dimicauerũt. Neq; ego hociõ dico: ut

oculos cordis recipias: quos abſit: ut amiſeris: ſed ut aduertas: quos cũ hẽas ſanos & uigiles: neſcio ꝗᷓ diſſimula
tione auertiſti: ut nõ ĩtenderes: quæ cõſequant aduerſa:ſi ſemel creditũ fuerit poſſe honeſte atq; pie accipi: ſcri

ptorẽ diuinoꝶ libroꝶ in aliꝗᷓ ſui parte mẽtiri. Scripſerã iã hinc aliquãdo ad te epiſtolã: quæ nõ perlata eſt
ꝗa necs prexit: cui pferẽdã tradidera. ex qua illud mihi ſuggeſtũ eſt: cũ iſtã dictarẽ: qd in hac quoq; præter/

mittere nõ debui: ut ſi alia eſt ſnĩa tua: eadẽq; melior: timori meo libẽterignoſcas. Si enĩ aliter ſẽtis: uerũq; tu

ſentis: nã niſi ueꝶ ſit: melius eẽ nõ põt: ut no dicã nulla certe nõ magna culpa: meus error ueritati fauet: ſi re/

cte in quoꝗᷓ ueritas põt fauere mẽdacio. De Origene aũt qd reſcribere dignatus es: iã ſciebã: nõ tm in eccleſiaſti

cis lr̃is: ſed in oĩbus recta & uera quæ ĩuenerimus approbare atq; laudare. falſa uero & praua ĩprobare atq; re-
prehẽdere. Sed illud de prudẽtia doctriaq; tua deſideraba: & adhuc deſidero: ut nota nobis facias ea ipſa eius

errata: ꝗbus a fide ueritatis ille uir tãtus receſſiſſe cognoſcit᷑. In libro etiã quo cũctos quoꝶ meminiſſe potuiſti
ſcriptores eccleſiaſticos & eoꝶ ſcripta cõmemoraſti: cõmodius fieret: ut arbitror: ſi noĩatis eis quos hæreſiar-

chas eẽ noſti: q ne ipos qdẽ prætermittere uolueris: ſubiũgeres etiã in ꝗbus cauẽdi eſſẽt. ꝗᷓᷓ nonullos etiã præ

termiſeris: qd ſcire cuperẽ: quo cõſilio factũ ſit. Aut ſi illuduolumẽ forte onerare noluiſti: ut cõmemoratis hæ
reticis nõadderes: in ꝗbus eos catholica dãnarit auctoritas: quæſo ne graue ſit lĩario labori tuo: quo nõ medio

criter per dñi nri gratiã in latinã linguã ſãctoꝶ ſtudia & accẽdiſti & adiuuiſti: id qd ibi perhumilitatẽ meã fra

terna charitas ĩdicit: ut ſi occupatiões tuæ ſinunt oĩum hæreticoꝶ diuerſa dogmata: qui rectitudinẽ fidei xpia

næuſq; ad hoc tẽpus uel ĩpudẽtia uel ptinacia deprauare conati ſut: uno libello breuiter digeſta edas in noti⸗
tiã eoꝶ. qbus aut nõ uacat ꝓpter negocia: aut nõ ualẽt ppter alienã liguã tã multa legere atq; cognoſcere. D 4
te rogatẽ: niſi hoc ſoloret eẽ indiciũ minus de charitate pᷣſumẽtis. Nuc ĩterea fratrẽ nrm ĩ Xpo Paulũ multũ cõ
Mẽdo benignitati tuæ: cuius ĩ nr̃is regiõibus exiſtimatioòi bonũ corã deo teſtimoniũ phibemus. Argumentũ.

Dduas pores epiſtolas reſcripta poſtulat: mirat᷑ ꝙ noua eius editio libri Iob ex hebræo a ueteri m. Ixx.
iĩterp̃tes diſſonaret: hortat᷑ ut potius uterẽ editionẽ græcã ſᷣm. xx. latinæ ueritati reddat ꝓpter illoꝶ au/
Qcoritatem etiã ab apoſtolis approbata: ꝗᷓ nouã texat ex hebræo: quã eccleſia haud facile ſit receptura.
¶ Beati Auguſtini epᷣi ad beatũ Hieronymũ pᷣſbyterũ ad reſcribẽdu pror uocãtis & ad interpᷣtationẽ ſcripturaꝶ
exgræco m. Ixx. interpᷣtes exhortãtis. Epiſtola. CVI. —
N Omino uenerabili & deſiderabili ſãcto fri & cõpreſbytero Hieronymo Auguſtinus in dno ſalu/
tẽ. Ex quo cœpi ad te ſcribere: aut tua ſcripta deſiderare: nunꝗᷓ mihi occurrit occaſio: qᷓ ut per dei
ſeruũ ac miſtꝶ fideliſſimũ mihiq; pchariſſimuũ mea tibi afferrer epiſtola: ꝗlis filius nr̃ Cypria⸗
nus diaconus. Per hũccerte ita ſpo lras tuas: ut certius ĩ hocreꝶ genere qcꝗᷓ ſpare nõ poſſim. Nã
iũ in petẽdis reſcriptis memorato filio nro deerit: nec gra in ꝓmerẽcdis: nec diligẽtia in cu ſtodiẽdis:nec
alacritas in pferẽdis: nec fides in reddẽdis: tãtũ ſi aliquo mõ merear. Adiuuet dns: & adſit cordi tuo & deſiderio

meo: ut: ut frnã uolũtatẽ nulla maior uoluũtas ĩpediat. Quia ergo duas iã epiſtolas miſi: nullã aut tuã poſtea

recepi: eaſdẽ ipſas rurſũ mittere uolui: credẽs eas nõ pueniſſe. Quæ ſi & puenerũt: ac fortaſſe tuæ potius ad me
minime puenire potueruũt: ea ipſa ſcripta quæ iã miſiſti: iteꝶ mitte: ſi forte reſeruata ſũt. Sin minus rurſus di

cta qd lega: dũ tn his rndere ne graueris: qd iãdiu eſt ut expecto: pmas etiã ꝗᷓsad teadhuc pᷣſbyter lĩas præpara
uerã mittẽdas ꝑ quẽdã fiem nim ꝓfutuꝶ: qui poſtea nobis collega factus iã ex hac uita migrauit: nec eas tũc

x uiii,. clxii.

ipᷣe pferre potuit: qa cõtinuo duũ pficiſci diſpoſuit: ẽatus ſarcina detẽtus:ac deĩde 1 breui defũctus e:etia nuc
mittere uolui: ut ſcias in tua colloqaꝗᷓ oli inardeſcã:quã uĩ patiar: ꝙa me tã loge abſüut ſẽſus corporis tui: ꝑ
quos adire poſſit ad aĩlum tuũ aĩus meus miff dulciſſime & in dñi mẽbris honorãde. In hac⸗ ut epiſtola hoc
addo: qd poſtea didicimus ex hebræo lIoba te interp̃tatũ: cũ iã quãdã hẽremus interpᷣtationẽ tuã eiuſdẽ ꝓphe

tæ ex græco eloqo uerſã in latinũ:ubi tũ aſteriſcis nolaſti:quæ in hebræo ſũt:& in græco deſũt. obelis aut quæ
in græco ĩueniunt᷑ & in hebræo nõ ſũt tã mirabili diligẽtia: ut ꝗbuſdã in locis ad uerba ſingulas ſtellas ſignifi/

cãtes uideamus eadẽ uerba eẽ in hebræo: in Græco aũt nõ eẽ. Porro in hac poſteriore ĩterpᷣtatione: quæ uerſa

ͤ ex Hebræo:nõ eadẽ uerboꝶ fides occurrit:nec paꝶ turbat cogitãtẽ: uel cur inilla prima tãta diligentia figant
aſteriſci:ut minimas etiã particulas or̃onis indicẽt deeſſe codicibus græcis quæ ſũt in hebræis: uel cur in hac al

£ι

tera quæ ex hebræis eſt: negligẽtius hoc curatũ ſit: ut nõ exdẽ particulæ locis ſuis ĩuenirent᷑ :ꝛaliqd inde exẽpli
gratia uolui ponere. Sed mihi ad horã codex defuit: qui ex hebræo eſt. Verũtũ ꝗa præuales ĩgenio:nõ ſolũ ꝗd

dixerim: ueꝶ etiã qd dicere uoluerim: ſatis ut opinorĩtelligis: ut cauſa reddita qd mouet:ediſſeras. Ego ſane te

mallẽ græcas potius canõicas nobis ĩterpᷣtari ſcripturas:quæ. xx.ĩterpᷣtũ auctoritate phibent᷑ Perduꝶ enĩ erit

ſi tua ĩterpᷣtatio per multas eccleſias frequẽtius cœperit lectitari: qd a græcis eccleſiis latinæ eccleſiæ diſſona/

bũt: maxiĩe qa facile cõtradictor cõuincit᷑: græco ꝓlato libro: ideſt linguæ notiſſimæ. Quiſqs aũt in eo: qd ex he

bræo trãſlatũ eſt: aliquo inſolito pmotus fuerit:& falſi crimẽ intẽderit: uixaut nunꝗᷓ ad hebræa teſtimonia p

uenit᷑:ꝗbus defẽdat᷑ obiectũ. Quod ſi etiã puẽtũ fuerit:tot latinas & græcas auctoritates dãnari: qꝗs ferat?: Huc
accedit: ꝗa etiã còſulti hebræi pnt aliqd rälere ut tu ſolus neceſſarius uidearis: ꝗ etiã ipos poſſis cõuincere.ſed
tũ ꝗ iudicet: miꝶ ſi potueris ſĩuenire. Nã ꝗdã fraternr eps cũ lectitare cõſtituiſſet ĩ eccleſia: cui præeſt: interpᷣ/
tationẽ tuã: mouit qddã lõge aliter abs te poſitũ apud Ionã ꝓphetã: ꝗᷓ erat oĩum ſenſibus memoriæq; ĩuetera

tuũ:& tot ætatũ ſucceſſionibus decãtatũ. Factus eſt aũt tãtus tumultus in plæbe:maxime græcis argu ẽtibus &

inclamãtibus calũniã falſitatis: ut cogeret᷑ ep ciuitatis iudæoꝶ teſtimoniũ flagitare. Vtrũ aũt illi ĩperitia an
malitia: hoc eſſe in hebræis codicibus ruderunt: qd& græci & latini hẽbãt: atq; Gecbant. Quid plura:coactus
eſt hõ uelut mẽdoſitatẽ corrigere uolẽs poſt magnũ periculũ nõ remanere ſine plæbe. uñ etiã nobis uidet ali/
qũ te quoq; ĩ nõnullis falli potuiſſe: & uide hoc ꝗle ſit in eis litteris: quæ nõ poſſũt collatis uſitataꝶ lĩguaꝶ: te
ſtimoniis emẽdari. Proinde nõ paruas deo gĩas agimus de ope tuo: ꝙ euãgeliũ ex græco ĩterpᷣtatus es: qa pene
ĩoĩbus nulla offẽſio eſt: cũſcripturã græcã cõtulerimus. Vnde ſi qſꝗ ueteni falſitati cõtẽtioſus fauerit: ꝓlatis
collatiſq; codicibus: uel docet᷑ facillime uel refellit᷑. Etſi quædã ranſſſima merito mouẽt ꝗs tã durus ẽ: q labori
tã utili nõ facile ignoſcat: cui uicẽ laudis referre nõ ſufficit? Quid tibi aũt uideat᷑: curin multis aliter ſe hẽat he
bræoꝶ codicũ auctoritas: aliter græcoꝶ: quæ dicit᷑. xx. uellẽ dignareris aperire. Neq; enĩ paruũ põdus habetil
la:quæ ſic meruitdiffamari. Et qa uſos apoſtolos:nõ ſolũ res ipſa indicat: ſed etia te atteſtatũ eſſe memini:ac
p hoc plurimũ ꝓfueris: ſi eã ſcripturã græcã: quã. xx. opati ſũt: latinæ ueritati reddideris. quæ ĩ diuerſis codici
bus ita uaria ẽ: ut tolerari uix poſſit: & ita ſuſpecta: ne ĩ græco aliud ĩueniat᷑: ut inde aliqd pferre: aut ꝓbaredu
biter᷑. Breuẽ putabã futurã hãc epiſtolã: ſed neſcio quò ita mihi dulce factũ eſtĩ ea ꝓgredi ac ſi tecũ loquerer.

Vccenſet Hieronymus tribus epiſtolis ſub titulo quæſtionũ ſua opuſcula eẽ reprehẽſa: & ad ſingu-
la quæq; rũdet. Libꝶ de eccleſiaſticis ſcriptoribus nõ epitaphiũ ut ille opinabat᷑: ſed de illuſtribus ui/
iis aſſerit prænotatũ. Suã expoſitionẽ epiſtolæ de reprehẽſiõe Petri in epiſtola ad galathas: & aucton
tate ueteꝶ & ex apoſtolicis actibus cõfirmat. Cõtra uero Auguſtini ſnĩam ĩter eos qui ex gẽtibus uel ex circũci
ſiõe crediderãt ĩprobat: dicẽs illã chæriti & Ebionis hæreſi couenire. In fine uero ſuã ĩterpᷣtationem ex hebræo
tanꝗᷓ eccleſiæ fructuoſã tuet᷑ obiecta refellẽs.

((Beat Picronymiadauguſtinüiadtres priores miliuade ttulo uiroeilluſt-iü: de expoliueepiſtolæad gaa

thas: & de ſua ex hebræo ſcripturaꝶ traductione. C Epiſtola. CVII.
Omino uere ſcõ & btĩſſimo papæ Auguſtio Hieronymus ſalutẽ ĩ xpᷣo. Tres ſimul epiſtolas ĩmo
breues libellos ꝑ diaconũ cyprianũ tuæ dignatiõis accepi: diuerſas ut tu noĩas ꝗᷓſtiões: ut ego ſẽtio
ꝛ rephẽſiões meoꝶ opuſculoꝶ cõtinẽtes. ad ꝗᷓs ſi ridere uoluero:libri magnitudie opus erit. tñ co⸗
nabor ꝗᷓtũ facere poſſũ:modũ noõ egredi epiſtolæ lõgioris: & feſtinãti frfi morã nõ facere. qa añ triduũ ꝗᷓ ꝓfectus
erat: a me epiſtolas flagitauit: ut pene ĩ pcictu hæc q́liacũq; ſuũt efficerecõpellar: & tumultuario rũdere ᷣmone:
nõ maturitate ſcribẽtis: ſed dictatis temeritate. plærũq; nõ ĩ doctrinã: ſed ĩ caſũ uertit᷑: ut fortiſſimos quoq;
milites ſubita bella cõturbãt: & an cogunt᷑ fugere:ꝗᷓ Pont armacorripe. Cæteꝶ nr̃a armatura xp̃s ẽ: & apoſto
li Pauli ĩſtitutio:ꝗ ſcribit ad epheſios. Aſſũite arma dei: ut poſſitis reſiſtere ĩ die malo.& rurſu:State ſuccictilũ
bos ur̃os ĩ ueritate:& ĩduti lorica iuſticiæ: & calciati pedes ĩ pparationẽ euãgelii pacis. ſup oĩa accipiẽtes ſcutü
fidei:ĩ quo poſſitis uniuerſa tela maligni ignita extiguere: & galeã ſalutis aſſũite. & gladiũ ſpũs: qd ẽ uerbũ dei.
His quõdaã telis rex Dauid armatus ꝓcedebat ad phiũ. & qnq; lapides de torrẽte accipiẽs leuigatos: nihil aſpita
tis & ſordiũ ĩter huius ſæculi turbines ĩ ſẽſibus ſuis eẽ mõſtrabat:bibẽs de torrẽte ĩ uia.& iccirco exaltatus caput
ſuperbiſſimu Goliã ſuo potiſſimũ mucrone trũcauit. pcutiẽs ĩ froõte blaſfemũ: & ĩ ea parte corporis uulnerãs:
in ꝗᷓ & plumptor ſacerdotii Ozias lepra pcutit᷑: & ſanctus gloriat᷑ in dño dicẽs: ſignatuẽ ſup nos lumẽ unleus
tui dne:

Sed obſecro te px dũm: nete pigeat ad oĩa reſpõdere: & pᷣſtare mihi quãtũ potueris:pᷣſẽtiã tuã. ¶ Krgumẽtũ.

uil
ach
tibus
ſed r̃
ſalpe
ſcait
zmus
gbus
ias
nosen
noerr
jidek⸗
ntechi
ſtieni
iutn
Phüi
Proh
busip
berot
Reſion
iuſon
erpſo
ideo
uirie
onken
oD
guoe
cerp
Uu:
ene
ſion
utlt
mee
ſeſus
ſale
Ile⸗
w
g⸗
inr
t

be

— — — — — — .---——

ieini
mnunin
ltol 1 .
lli
Vaitg
lu
ueuet
aßen
trinhwel
nde diil

nö Cligt

polner
ugenient
Ediſon,
gdeiſe

ſtinoni

lent⸗ Ne

incerſd
Nhnnß
hinern
enbus
penun
crcus
cetii
lonne
anher⸗
ei ns
iaglle
tleberte
lushoel
mennmn
eſoi
bart
ibaer⸗
ſnn
nbusu/
Kuckon
A acii
hebrro

tulg

lvine
ttie⸗
tefmone
nosglo
Ara
ſuntii
s lun

„

. abi .

tui dũe. Dicamus & nos: paratũ cor meũ deus: paratũ cor meũ cãtabo & pſallã ĩ gloria mea. Exurge pſalteriũ
& cithara:exurgã diluculo: uti nobis poſſit ĩpleri.Aꝑros tuũ:& ego ĩ plebo illud: & dñs dabit uerbũ euãgelizã

tibus uirtute multa. Te quoq; ipſũ orare nõ dubito: ut ĩternos còtẽdẽtes ueritas ſupet. Nõ enĩ tuã qris gloriã

ſed xpi. cũq; tu uiceris: & ego uicã: ſi meũ errorẽ ĩtellexero. & ecõuerſo me uĩcẽte tu ſupas:qa nõ filii parẽtibus
ſed parẽtes liberis theſaurizãt. Et ĩ paralipomenõ libro legimus: filii iſrael ad pugnãdũ ꝓceſſerit mẽte paci
fica: ĩter ipos quoq; gladios & effuſiões ſãguĩs & cadauera ꝓſtratoꝶ: nõ ſuã ſed pacis uictoriã cogitãtes. Rnde
amus igit᷑ ad oĩa: ac multiplices qõnes breui ſi deus iuſſerit ſmone ſoluamus. Prætermitto ſalutatiõis officia:
ꝗqbus meũ demulces caput. Taceo de bladitiis: ꝗbus rephẽſionẽ mei niteris cõſolari. Ad ipſas cauſas ueniam:
Dicis accepiſſe te librũ meũ a quodã fratre: q titulũ nõ haberet:ĩ quo ſcriptores eccleſiaſticos tã græcos ꝗᷓ lati
nos enumerauerĩi. Cũq; ab eo ꝗreres: ut tuis uerbis utar: cur limĩaris pagina nõ eſſet ĩſcripta:uel quo cẽſeretur
noĩe: rũdiſſe appellari epitaphiũ: & argumentaris ꝙ recte uocaret᷑: ſi eoꝶ tmuel uitas uel ſcripta ibi legiſſes: ꝗ
iã defũcti eẽnt. Cũ uero multoꝶ ĩ eo tꝑe quo ſcribebat᷑: & nũc uſq; uiuẽtiũ:ibi cõmemorarent᷑ opuſcula: mira
ri tedicis: cur ei hunc titulũ ĩpoſueri. Puto ĩtelligere prudẽtiã tuã:ꝙ ex ope ipᷣo titulũ potueris ĩtelligere. Legi
ſti enĩ & græcos: & latinos q uitas uiroꝶ illuſtriũ deſcripſerũt:q d' nunꝗᷓ epitaphiũ huic opi ĩſcripſerint:ſe ed de
illuſtribus uiris: uerbi gr̃a ducibus: philoſophis: oratoribus: hiſtoricis: poetis: epicis: tragicis: comicis. Epita/
phiũ autẽ pprie ſcribit᷑ mortuoꝶ. Quod qdẽ ĩ dormitiõe ſcẽ memoriæ Nepotiani pᷣſpyteri olĩ feciſſe me noui
Ergo hic liber de illuſtribus uiris uel ꝓprie de ſcriptoribus eccleſiaſticis appellãdus e:licet a plæriſq; emẽdatori
bus ĩperitis de auctoribus dicat᷑ ĩſcriptus. Secũdo loco ꝗᷓris dixeri ĩ comẽtariis epiſtolæ ad galathas paulũ id ĩ
etro nõ potuiſſe rephẽdere: qc ipſe fecerat: nec ĩ alio arguere ſimulationẽ: cuius ipᷣe tenebar᷑ reus. & aſſeris repᷣ
hẽſionẽ apoſtolicã nõ fuiſſe diſpẽſatoriã ſed uerã: & menõ debere docere mẽdaciũ: ſed uniuerſa ꝗᷓ ſcripta ſũt
ita ſonare: ut ſcripta ſint. Ad qᷓ pmũ rĩdeo debuiſſe prudentiã p̃fatiũculæ cõmẽtarioꝶ meoꝶ memſiſſe dicẽtis
expſona mea. Quid igit᷑ ego ſtultus aut temerarius: q pollicear qd ille nõ potuit? mime. qn potius in eo mihi
uideor cautior: atq; timidior: ꝙ ĩbecillitatẽ uiriũ meaꝶ ſentiẽs: Origẽis cõmẽtarios ſũ ſecutus. Scriꝑ ſit enĩ ille
uir ĩ epiſtola Pauli ad galathas ꝗnq; proprie uolumĩa:& decimũ ſtromatũ ſuoꝶ libroꝶ comatico ſuꝑ expleti
onẽ eius mone cõpleuit. Tractatus quoq; uarios & excerpta ꝗᷓ uel ſola poſſent ſufficere cõpoſi uit. Prætermit/
to Didymũ uidẽtẽ meũ & Apolliĩatẽ laodicenũ de eccleſianup egreſſũ: & Alexãdrũ ueterẽ hæreticũ. Euſebiũ
quoq; emiſenũ & Theodoꝶ heracleotẽ: q & ipſi nõnullos ſup hacre cõmẽtarios reliꝗrũt. Eꝗbus ſi pauca de/

cerperẽ fieret aliq qd nõ penitus cõtẽneret᷑.ltaq; ut ſim pliciter fatear:legi hæcoĩa: & ĩ mẽte mea plurĩa coacer

uãs:accito notario: uel mea uel aliẽ̃a dictaui: necordis nec uerboꝶ ĩ terdũ: nec ſẽſuũ memor. Iã dñi miſicordiæ
ẽ:ne ꝑ ĩperitiã noſtrã ab aliis bdicta diſpareãt: & nõ placeãt ĩter extraneos:ꝗᷓ placẽt ĩter ſuos. Siqd igit rephẽ
ſionedignũ putaueras ĩ explanatiõe nra: eruditiõis tuæ fuerat ꝗᷓrere: ut ea quæ ſcripſimus haberẽtur ĩ græcis
ut ſi illi nõ dixiſſẽt: tũcmeã pprie ſẽtẽtiã cõdẽnares: pᷣſerti cũ libere p̃fatiõe cõfeſſus ſim Origenis cõmẽtarios
me eẽ ſecutũ: & uel mea uel aliena dictaſſe. Et ĩ fine eiuſdẽ capituli: qd rephẽdis ſcripſerĩi. Sicui nõ placet iſte
ſeſus: quo nec Petrus peccaſſe: nec Paulus ꝓcaciter oñdit᷑ arguiſſe maiorẽ: debet exponere: ꝗᷓ cõſequẽtia Paulus
T altero rephẽdat:qd ipſe cõmiſit.Ex quo oñdi menõ definite id defẽdere: qd ĩ græcis legerã: ſed ea expᷣſſiſſe
ꝗ legerã: ut lectoris arbitrio derelĩquerẽ: utrũ pbãdaeẽntan ĩprobanda. Iu igit᷑ ne qd ego petierã: nõ faceres
nouũ argumẽtũ reppiſti: ut aſſeres gẽtiles:ꝗ ĩ xpᷣm credidiſſẽt: legis onere liberos. eos aũt qex iudæis crederẽt
legi eẽ ſubictos: ut ꝑ utrorũq; pſonã: & Paulus recte rephẽderet eos: ꝗ legẽ ſuarẽt:q̃ſi doctor gẽtiũ. Et Petrus
iure rephẽderet᷑ qprĩceps circũciſiõis: id ĩpauerit gẽtibus qd ſoli ꝗ ex iudæis erãt debuerũt obᷣuare. Hoc ſi pla

cet. ĩmo qa placet: ut ꝗcũq; cred ũt ex iudæis: debitores ſint legis faciẽdæ: tu & ut eps ĩ toto orbe notiſſimus:de

bes hãc ꝓpmulgare ſẽtẽtiã: & ĩ aſſẽſũ tuũ oẽs coepos tradere. Ego ĩ paruo tuguriũculo: c monachis.i. cũ cõpec/
catoribus meis de magnis ſtatuere nõ audeo: niſi hoc ĩgenue cõfiteri:me maioꝶ ſcripta legere: & in cõmẽtariis
Fm oĩum cõſi/ uetudinẽ uarias ponere explanatiões ut emultis ſeꝗᷓ̃tur unuſqſq;: qd uelit. Quod qdẽ te puto ĩ
ſæculari latura: & ĩ diuĩs libris legiſſe & phaſſe. Hãc autẽ expoſi itionẽ quã pᷣmus Origenes ĩ decĩo Stromatũ
libro:ubi epiſtolã Pauli ad galathas ĩ terpᷣtat᷑: & cæteri deĩceps ĩterpᷣtes ſũt ſecuti:illa uel maxĩe cauſa ſubĩtro/
ducũt: ut Porphyrio rũdeãt blaſfemãti:ꝗ Pauli arguit ꝓcacitatẽ: ꝙ prĩcipẽ apoſtoloꝶ Petꝶ auſus ẽ rephẽdere:
& arguere ĩ faciẽ:ac rõne cõſtrĩgere:qꝙ; male fecerit.i.ĩ eo errore fuerit:ĩ quo fuit ipᷣe:q aliũ arguitdelĩquẽtem.
Quid dicã de Ioãne:q duduiĩ põtificali gradu cõſtãtinopolitanã rexit eccleſiã: & ꝓprie ſuꝑ hoc capitulo latiſſi
mũ exarauit libꝶ:ĩ quo Origẽis & ueteꝶ ſentẽtiã ẽ ſecutus. Si igit᷑ me rephẽdis errãtẽ: patere me ꝗᷓſo errare cũ
talibus: & cũ erroris mei multos ſocios habere pſpexeris: tu ueritatis tuæ ſaltẽ unũ ad ſtipulatorẽ ꝓferre debe
bis. Hoc de explanatiõe unius capituli epiſtolæ ad galathas. Sed ne uidear aduerſus rõnẽ tuã niti teſtiũ nume
ro & occaſiõe uiroꝶ illuſtriũ ſubterfugere ueritatẽ: nec manũ audere cõſerere: breuiter de ſcripturis exẽpla ꝓpo
nã:ĩ actibus apoſtoloꝶ uox facta ẽ ad petrũ dicẽs: ſurge petre occide:& mãduca.i.oĩa aĩalia qᷓ̃drupedũ & pẽ/
tiũterræ: & uolatilium cæli. Quo dicto oſtẽdit᷑ nullũ hoĩem ſecũdu naturã eẽ pollutum: ſed equaliteroẽs ad
chriſti euãgeliũ ꝓuocari. Ad qd petrus rũdit abſit. Quia nunꝗᷓ mãducaui cõmune & ĩmũdũ. Et uox ad eum
de cælo facta ẽ dicens: quæ deus mudauit: tu ne cõmune dixeris. Iuit itaq; cæſareã:& ĩ greſſus ad Corneliũ ape
nẽs os ſuũdixit ĩ ueritate cõperi:qa nõ ẽ ꝑſoaꝶ acceptor deus: ſed ĩ oĩ gẽte ꝗ timet eũ: & opat᷑ iuſticiã: acceptus

illi. Deniq; cecidit ſpũs ſcũs ſuꝑ eos & obſtupuerũt excircũciſiõe fideles ꝗ uenerãt cũ Petro:ꝙ; & ĩ natiões gra
ſpus ſãcti fuiſſet effuſa. Tũc rñdit Petrus:nũqd aquã qs phibere põt: ut nõ baptizẽtur hi ꝗ ſpuũm ſcũm accepe
rũt: ſicut & nos? Et iuſſit eos baptizari ĩ noĩe ieſu xpᷣi. Audierũt autẽ apoſtoli & fres ꝗ erãt ĩ iudæa: ꝗa & gẽtes
acceperũt uerbũ dei. Cuũautẽ aſcẽdiſſet Petrus Hieroſolymã:diſceptabãt aduerſũ illu: ꝗ erãt ex circũciſiõe dicẽ
tes: quare ĩtroiſti ad uiros pputiũ hũtes & mãducaſti cũ illis? Quibus oĩ rõne expoſita:nouiſſime orationẽ ſu
am hoc ſ mone cõcluſit:ſi ergo eãdẽ gratiã dedit illis deus:ſicut & nobis ꝗ credidimus ĩ dũm leſu xpᷣm: ego ꝗs
erã: ꝗ poſſẽ phibere deũ His auditis tacuerũt: & glorificauerũt deũ dicẽtes. Ergo & gẽtibus pœ nitẽtiã deus ad
uitã dedit. Rurſũ cũ multo poſt tẽpore Paulus & Barnabas ueniſſent Antiochiã: & cõ regata eccleſia retu/
liſſent. quãta feciſſet deus cũ illis: & ꝗa apuiſſet deus gẽtibus oſtiũ fidei:qdã deſcẽdẽtes d iudæa docebãt fres:
atq; dicebãt:niſi circundamini ſᷣm morẽ Moyſi: nõ poteſtis ſalui fieri. Cõmota igit᷑ ſeditiõe nõ mĩma aduer/

ſus Paulũ & Barnabam: ſtatuerũt aſcẽdere: & ipſi ꝗ accuſabatur: & hi quiaccuſabãt ad apoſtolos & pſpyteros

hieroſolymã ſi up hac qõne. Cuq; hieroſolymã prexiſſent exurrexerũt: ꝗdã de hæreſi phaniſæorũ ꝗ crediderat
ĩxpᷣm dicẽtes. Oportet circũcidi eos:& pcipe illis:ut ſᷣuẽt legẽ Moyſi.Et cũ magna ſupꝑ hoc uerbo oriret qõ: Pe
trus ſolita libertate. Viri inꝗt fratres uos ſcitis qmab antiqs diebus ĩ nobis elegit deus p os meũ audire uerbũ
euãgelii:& credere: & ꝗ nouit corda deus teſtimoniũ phibuit:das illis ſi pũm ſcũm: ſicut & nobis. & nihil diſcre
uit ĩter nos & illos fide purificãs corda illoꝶ. Nũc autẽ ꝗd tẽtatis deũ ĩponere iugũ ſup ceruicẽ diſcipuloꝶ: qd;
neq; pr̃es nñi neq; nos portare potuimus?: Sed p gratiã a nr̃i ieſu xpᷣi credimus ſaluari:quẽadmodũ & iilli.Ta
cuit autẽ oĩs multitudo: & ĩ ſentẽtiã eius Iacobus apoſtolus & oẽs ſimul pᷣſbyteri tranſierũt. Hæc nõ debent
moleſta eẽ lectori: ſed & mihi & illi utilia: ut ppemus anteapoſtolũ Paulum nõ ignoraſſe Petrũĩmo prĩcipẽ
huius eſſe decreti: legẽ poſteuãgeliũ nõ eſſe ſeruãdã. Deniq; tantæ auctoritatis Petrus fuit: ut paulus in epi/
ſtola ſua ſcripſerit. Deĩde poſt anos tres ueni hieroſolymã uidere Petrũ: & mãſi apud eũ diebus. xy. Rurſ uq⸗
ĩcõſequẽtibus poſt ãnos.xiiii.aſcẽdi iterũ hieroſolymã cũ Barnaba aſſũpto & Tito. Aſcẽdi autẽ ſecũdũ reue-
lationẽ: & expoſui eis euãgeliũ:qd pᷣdico ĩ gẽtibus oſtẽdẽs nõ habuiſſe ſecuritatẽ pᷣdicãdi euãgelii: niſi Petri:
& q cũ eo erãtfuiſſet ſẽtẽtia roboratũ. Statiq; ſeqtur. Separati autẽ his quidebãtur aliqd eẽ: ne forte ĩ uacuũ
eurrerẽ aut cucurriſſẽ. Quare ſeparatim & nõ publice? Ne forte fidelibus ex numero iudæoꝶ qui legẽ putabãt
eẽ ſeruãdã. & ſic credẽdũ ĩ dũm ſaluatorẽ: fidei ſcandalũ naſceret᷑. Ergo eo tpe cũ Petrus ueniſſet antiochiam
(licet hoc apoſtoloꝶ acta nõ ſcribãt: ſed affirmãti Paulo credẽdũ ſit)ĩ faciẽ illi Paulus reſtitiſſe ſe ſeribit: quia
rephẽſibilis erat. Prius eniĩ ꝗᷓ uenirẽt ꝗdã ab lacobo: cũ gẽtibus edebat. Cũ autẽ ueniſſent: ſubtrahebat ſe: & ſe⸗
egabat timẽs eos: q ex circũciſiõe erãt. & cõſenſerunt cu illo cæteri iudæi: ita ut barnabas adduceret᷑ ab his in
illã ſimulationẽ. Sed cũ uidiſſem: inꝗt ꝙ nõ recte ĩgrediebãtur ad ueritatẽ euangelii:dixi Petro corã oibus.
Si tu cũ ſis iudæus gẽtiliter & nõ iudaice uiuis: quõ cogis gẽtes iudaizare/ & cætera. Nulli ergo dubiũẽ: Pe/

trus apoſtolus ſẽtẽtiæ huius: cuius nũc p̃uaricator arguit᷑: primus auctor extiterit. Cauſa autẽ pᷣuaricationis

timor ẽ iudæoꝶ. Dicit enĩ ſcriptura. ꝙ primũ edebat cũ gẽtibus. Cũ autẽ ueniſſent quidã a Iacobo:ſubtrahe/
bat ſe: & legrcgrbatreime eos: qui ex circũciſione erãt. Timet autẽ iudæos: quoꝶ erat apoſtolus: ne p occaſio/
nẽ gẽtiliũ a fide xpi recederẽt: & imitator paſtoris boni pderet gregẽ ſibi creditũ. Sicut igit᷑ oũdimus petrũ be/

ne quidẽ ſenſiſſe de abolitiõe legis moſaycæ: ſed ad ſimulationẽ obuãdæ eius timore cõpulſũ. Videamus an

ipſe paulus: qui aliũ arguit: tale quid fecerit. Legimus quidẽ in eodẽ libro: pambulabat autẽ paulus ſyriã & ci
liciã: cõfirmãs ecleſias. puenitq; ĩ Derbẽ & Liſtrã: & ecce diſcipulus quid erat ibi:noĩe Timotheus filius mu
lieris uiduæ fidelis: patre autẽ gentili. Huicteſtimoniũ recldebãat: qui ĩ liſtris erãt & Iconio fratres. hũc uoluit
paulus ſecũ ꝓficiſci:& aſſumẽs circũcidit eũ ꝓpter iudæos: qui erat ĩ illis locis. Sciebãt enĩ oẽs ꝙ pater eius gẽti
lis eẽt. Obtẽ apoſtole paule: qui ĩ petro rephẽderas ſimulationẽ: quare ſe ſubtraxiſſet agẽtibus ꝓpter metum
iudæoꝶ: ꝗq a lacobo uenerãt: cur Timotheu filiũ hoĩs ẽtilis utiq; & ipſũ gẽtilẽ(neq; enĩ iudæus erat qnõ fue/
rat circuciſus)cotra ſẽtẽtiã tuã circũcidere cogeris: Ra ebis mihi: ꝓpter iudæos: qui erãt illis locis. Qui igit᷑ ti
bi ignoſcis ĩ circũciſiõe diſcipuli ueniẽtis ex ẽtibus:ignoſce & petro pᷣdeceſſori tuo:ꝙ; aliꝗᷓ fecerit metu fideliu
iudæoꝶ. Rurſus ſcriptũ ẽ: Paulus uero cũ adhuc ſuſtinuiſſet dies multos: fratribus uale dicẽs: nauigauit ſyriã
& cũ eo Priſcilla & Aquila: & totõdit ſibi ĩ Cẽcris caput. uotũ enĩ habuerat. Eſto ut ibi timore iudæoꝶ timore
cõpulſus ſit facere qd uolebat:qᷓre comã nutriuit ex uoto: & poſtea eã in cẽcris totõdit ex lege:ꝙ Naarei qui
ſe deuouerit iuxta pᷣceptũ Moyſifacere cõſueuerũt? V eꝶ hæc ad cõparationẽ eius rei quæ ſequit᷑: parua ſunt.

Refert Lucas ſacræ ſcriptor hiſtoriæ: cũ ueniſſemus hieroſ- olymã: libẽter ſuſceperũt nos fratres: & ſequẽti die

lacobus & oẽs ſeniores qui cũ eo erãt: euãgelio illius rodaro dixerũr ei. Vides frater quot milia ſunt in iu/
dæa:qui crediderũt in chriſtũ: & hi oẽs æmulatores ſũt

egis. Audierũt autem a te ꝙ diſceſſionẽ doceas a Moy⸗
ſe eorũ: qui pergẽtes ſunt iudæoꝶ: dicẽs nõ debere eos circũcidere filios ſi uos: neq; ſecundum conſuetudinem

ingredi. Quid ergo eſt? Vtiq; oportet conuenire multitudinẽ. Audierunt enim te ſi uperueniſſe. Hoc ergo fac

quod tibi dicimus. Sunt nobis uiri quatuor uotũ habentes ſuperſe: his aſſumptis ſanctifica te cum ipſis: &
impende in eos: ut redeant capita: & ſcient omnes quia quæ de te audieruũt:falſa ſũt:ſed ambulas & ipſe cuſto
diẽs legem. Tuc Paulus aſſuũptis uiris poſtera die purificatus: intrauit cum illis in templum annũcians exple/
tionẽ dieꝶ purificatiõis: donec offeret᷑ pro unoquoq; eoꝶ oblatio. O Paule& in hoc te rurſus ĩterrogo: cur ca

ny
1
ipe
nep
1st

ſpes,

pulu
letet
ineis
uoſe

gedl

docs

kui
ſiſ⸗
teſe

it,⸗

dol
i
ton
teh

— — — —⏑ — — ,— —

atösse:
inme
ige
alodt
tatonil
ntenn 3
läceng 1
lela etu,
Cbitſie
mmAAd,
Plbzre
gecheri
rgibe
lre ebi
uhlcle
dlog
iai
nöͤcehen
noptichi
lunn 9
Nutih
ilite⸗
en.
innni
ubi
aochian
dirgn
nleal⸗
kadun
tiobr.
iegh⸗
naatons
nbenle/
anio
enite
nuen
fke
smnu
oluit
ugeni
zetum
6 lue/
ict
ſacli
ithri
umote
miui
1ſunt
tiniv
M
Cinen
tgo ſ
ciſto
eple
u1

put raſeris:cur nudipedalia exueris:de cerimoniis iudæoꝶ: cur obtuleris ſacrificia: & ſm legẽ pro te hodie ho/

ſtiæ fuerit ĩmolatæ? Vtiq; rudebis: ne ſcandalizarẽtur q ex iudæis crediderãt. Simulaſti ergo iudæũ: ut iudzæ

os lucrifaceres:& hac ipſã ſimulationẽ Iacobus & cæteri te docuere pᷣſbyteri :ſed tũ euadere nõ potuiſti.Orta
enĩ ſeditiõe:cũ occidẽs eſſes:raptus es a tribuno: & abeo miſſus Cæſareã: ſub cuſtodia militũ diligẽti:ne te iu/

Qꝛxi qᷓſi ſimulatorẽ ac deſtructorẽ legis occiderẽt: atq; ĩde Romã pueniẽs: ĩ hoſpitio qd tibi cõduxeras: Chri/
ſtũ & iud æis & gẽtibus pᷣdicaſti: & ſentẽtia tua Neronis gladio cõfirmata ẽ. Didicimus ꝙ ꝓpter metũ iudæo

rũ& Petrus & Paulus eqliter finxerũt ſe legis pcepta ſeruare. Qua igit᷑ frõte: ꝗᷓ audacia Paulus ĩ altero rephẽ

dat:qd ipſe cõmiſit? Ego ĩmo alii ante me expoſuerũt cauſã: quã putauerunt:nõ officioſũ mẽdaciũ defẽden

tes ſicut tu ſcribis: ſed dicẽtes honeſtã diſpẽſationẽ: ut & apoſtolorũ prudẽtiã demõſtrarẽt: & blaſfemãtis por

phyrii ĩprudẽtiã coercerẽt:ꝗ Paulũ & Petrũ puerili dicit ĩter ſe certaſſe certamĩe:ĩmo exarſiſſe Paulũ ĩ inui⸗/

dia uirtutũ Petri: & ea ſcripſiſſe iactater: uel quæ nõ fecerit: uel ſi fecerit: ꝓcaciter fecerit: id ĩ alio rephẽdẽs: qd
ipſe cõmiſerit. Interpᷣtati ſũtilli ut potuerũt. Tu quò iſtũ locũediſſeras: utiq; meliora dicturus: ꝗ ueterẽ ſciam
reprobaſti. Scribis ad me in epiſtola tua(neq; enia me docẽdus es)quõ intelligat᷑ qd idẽdicit:factus ſũ iudæ
is tanꝗᷓ iudæus & cætera: quæ ibi dicũturcõpaſſione miſericordiæ: nõ ſimulatione fallaciæ. Fit enĩ tanꝗᷓ æger
ꝗ miniſtrat ægroto: nõ cũ ſe febres habere mẽtit᷑: ſed cũ aĩo cõdolẽtis cogitat: quẽadmodũu ſibi ſeruiri uellet:ſi

ipe ægrotaret. nã utiq; iudæus erat: xpᷣianus autẽ factus nõ iudæoꝶ ſacramẽta reliqrat: quæ cõueniẽterille po

pulus & legitime: tẽpore quo oportebat: accepat.Ideoq; ſuſcepit ea celebrãda: cũ iã xpᷣi eſſet apoſtolus: ut do
ceret nõ eſſe pnitioſa iis ꝗ ea uellẽt: ſicuta parẽtibus ꝑ legẽ acceperãt cuſtodire: etiã cũ in xpo credidiſſẽt. nõ tñ
in eis iã conſtituerẽt ſpẽ ſalutis qm ꝑ dũm ieſũ ſalus ipſa:quæ ipſis ſacramẽtis ſignificabat᷑:aduenerat. Toti/⸗
us ſermonis tui: què diſputatiõe lõgiſſima ꝓtraxiſti: hic ſenſus ẽ: ut Petrus nõ errauerit in eo: ꝙ iis ꝗ ex iudæis
crediderãt: putauerit legẽ eſſe ſuãdã: ſed in eo a recta linea deuiarit: ꝙ gẽtes cogeret iudaizare. Cogeret autẽnõ
docẽtis ĩperio: ſed cõuerſatiõis exẽplo. Et Paulus nõ cõtraria ſit locutus iis: quæ ipſe geſſerat: ſed quare Pe/
trus eos ꝗ ex gẽtibus erãt: iudaizare cõpelleret. Hæc ergo ſũmaẽ qõnis:ĩmo ſẽtẽtiæ tuæ: poſt euãgeliũ xpᷣi:bñ/
faciãt credẽtes iudæi:ſi legis mãdata cuſtodiãt:hoc ẽ:li ſacrificia offerãt.qꝗᷓ obtulit Paulus: ſi filios circũcidãt
ſi ſabbatũ ſᷣuẽt:ut Paulus in Timotheo: & obſeruauere iudæi oẽs. Si hoc ueꝶ ẽ in Cherinti: & Hebionis he/
reſim dilabimur: ꝗ credẽtes in xpᷣm: ꝓptet hoc ſolũ a patribus anathematizati ſut: ꝙ legis cerimonias xp̃i euã
elio miſcuerũt: & ſic noua cõfeſſi ſũt: utuetera nõ amitterẽt. Quid dicã de Hebionitis: ꝗ xpᷣianos ſe eſſeſimu
Fir⸗ Vſq; hodie ꝑ totas oriẽtis ſynagogas:ĩter iudæos hæreſis ẽ:quæ dici᷑ Minæoꝶ: & a phariſæis nũc uſq; dã
nat᷑:quos nulg⸗ Nazareos nũcupat:ꝗ credũt in xpᷣm filiũ dei:natũ ex Maria uirgĩe: & eũ dicũt eſſe ꝗ ſub põ
tio Pilato paſſus ẽ: & reſurrexit. In quẽ & nos credimus. Sed dum uolũt & iudæi eſſe: & xpᷣiani:nec iudæi ſũt
nec chriſtiani. Oro igit᷑ te: ut ꝗ nro uulnuſculo medẽdũ putas: quod acu foratum: ĩmo puctũ dicit᷑: huius ſen
tẽtiæ medearis uulneri: qd; lãcea: & utita dicã phalarice mole pcuſſuũẽ. Neq; enĩ eiuſdẽ eẽ crimĩs:& ĩexplana/
tione ſcripturaꝶ:diuerſas maioꝶ ſentẽtias ponere:& hæreſim ſceleratiſſima rurſus in eccleſiã ducere. Sin au
tẽ hæc nobis ĩcũbit neceſſitas: ut iudæos cũ legitimis ſuis ſuſcipiamus: & licebit eos obſeruare in eccleſiis xp̃i:
qd exercuerũt ĩ ſynagogis ſathanæ: dicã quod ſentio: nõ illi xpiani fiẽt: ſed nos iudæos faciẽt. Quis enim hoc
xpᷣiano ꝶ patiẽter audiat:qd in tua epiſtola cõtinet᷑. Iudæus erat Paulus: xp̃ianus autẽ factus nõ iudæoꝶ ſa
cramẽta reliquerat: quæ cõueniẽter ille populus: & legitimo tẽpore quo oportebat accepat. Ideoq; ſuſcepit ea
celebrãda: cũ iã xpᷣi eſſet apoſtolus: ut doceret nõ eſſe ꝑnitioſa his ꝗ ea uellẽt: ſicuta parẽtibus p legẽ acceperãt
cuſtodire- Rurſus obſecro te: ut pace tua mecũ dolorẽ audias iudæoꝶ. Paulus cerimonias obuabat: cũ iã xpi
eſſet apoſtolus: & dicis eas nõeſſe ꝑnitioſas his: ꝗ eas uelit ſicut a parẽtibus acceperĩt cuſtodire. Ego ecõtrario
loquar:& reclamãte mecũ mũdo libera uoce pnũciẽ:cerimonias iudæoꝶ & pnitioſas eſſe & mortiferas chriſtia
nis. & qcũq; eas obſeruauerit: ſiue exiudæis ſiue exgẽtibus: eũ in barathru diaboli deuolutũ. Finis enim legis
chriſtus ẽ ad iuſticiã oĩ credẽti: iudæo.ſ.atq; gẽtili. Neq; enĩ oĩ credẽti erit finis ad iuſticiã: ſiiudæus excipitur
In euãgelio legimus. lex & ꝓphetæ uſq; ad Ioãnẽ Baptiſtã. Et in alio loco. ꝓpterea quærebãtiudæi eũ magis
ſterficere: qa nõ ſolũ ſoluebat ſabbatũ: ſed & patrẽ ſuũdicebat eſſe deũtæꝗlẽ ſe faciẽs deo. Et iteꝶ:de plenitudi
neeius nos oẽs accepimus gratiã pro gra:qa lex ꝑ Moyſem data ẽ.gra aũt & ueritas p ieſũ xpᷣm factaẽ. pro le
gis gẽa quæ pᷣteriit gratiã euãgelii accepimus pmanẽtẽ: & ꝓ umbris & imagibus: ueteris ĩſtrumẽti ueritas P Ie
ſũ xpᷣm facta ẽ. Hieremias quoq; ex pſona dei uaticinat᷑. ecce dies ueniũt dicitdñs: & cõfirmabo domui iſrael
& domui iuda teſtamẽtũ nouũ:nõ ſᷣm teſtamẽtũ qd diſpoſui pribus eoꝶ ĩ dieꝗᷓ appᷣhẽdi manũ eoꝶ:ut edu
cerẽ eos de terra ægypti. Obua qd dicat: ꝙ nõ populo gẽtiliũꝗ ante nõ recepat teſtamẽtũ:ſed populo iudæoꝶ:
cui lex dataẽ p moyſẽ: teſtamẽtũ nouũ euãgelii repromittat: ut nequaꝗᷓ uiuãt ĩ uetuſtate lr̃æ: ſed ĩ nouitateſpi
ritus. Paulus autẽ ſuper cuius nunc nomine quæſtio uentilat᷑: crebras huiuſmodi ponit ſentẽtias: e ꝗbus bre
uitatis ſtudio pauca ſubnectã. Ecce ego Paulus dico uobis: quoniã ſi circuũcidamini Chriſtus uobis nihil pro
deſt. Et iterum. Eucauati eſtis a Chriſto. qui ex lege iuſtificamini: a gratia excidiſtis. Et infra. ſi ſpiritu ducimi/
ni: lam non eſtis ſub lege. Ex quo apparet: qui ſub le⸗ eſt non diſpenſatiòe ut noſtri uoluere maiores: ſed
uere ut tu intelligis eum ſpiritũ ſanctuũ non habere.ꝗᷓlia autẽ ſint præcepta legalia deo docẽte diſcamus. Ego
inꝗt dedi eis p̃cepta nõ bona: & iuſtificatiões ĩ gbus nõ uiuãt ĩ eis. Hæc dicimus nõ quo legẽ iuxta Manichæũ

„

clxiiii.

Cheiij

& Martionẽ deſtruamus:ꝗᷓ & ſãctã & ſpiritalẽ iuxta apoſtolũ nouimus. Sed qa poſtꝗᷓ uenit fides & tẽpoꝶ ple
nitudo:miſit deus filiũ ſuũ natũ ex muliere factũ ſub lege: ut eos q ſit ub lege erãt redimeret: ut adoptionẽ filio
rũ recipemus: & nequaꝗᷓ ſub pædagogo:ſed ſub adulto & dño hærede uiuamus. S eqꝗt᷑ ĩ epiſtola tua. Nõ ideo

Petrũ emẽdauit:ꝙ pr̃nas traditiões obſe ruaret. qcd ſi facere uellet: nec mẽdaciter nec ĩcõgrue faceret. Iteꝶ dico

ep̃s es: eccleſiaꝶ xpᷣi magiſter: ut ꝓbes uerũ eſſe qd aſſeris: ſuſcipe aliquẽ iudæoꝶ: ꝗ factus xpᷣianus natũ ſibi
filiũcircũcidat: ꝗ obſeruet ſabbatũ: q abſtineat a cibis: quos deus creauit ad utẽdũ cũgratiarũ actiõe: ꝗ ᷓrtade
cima mẽſis pᷣmi agnũ mactet ad ueſperã: & cũ hoc feceris: ĩmo nõ feceris Scio enĩ te xpᷣianũ: & rẽ ſacrilegã nõ
facturũ uelis: nolis: tuã ſentẽtiã reprobabis: & tũc ſciẽs ope difficilius eſſe cõfirmare ſua:ꝗᷓ aliena rephẽdere.
Acne forſitã tibi nõ crederemus:ĩmo nõ ĩtelligeremus qd diceres (Frequẽter eni ĩ lõgũ ſermo ꝓtractus caretĩ/⸗
telligẽtia: & dũ nõ ſentit᷑: minus rephẽdit᷑ inculcas & replicas: hoc ergo iudæoꝶ Paulus dimiſerat: qd malũ
nõ habebãt. Quod ẽ malũ iudæoꝶ: qd/ Paulus dimiſerat? Vtiq; illud qd ſeꝗtur: ꝙ ignorãtes dei iuſticiam: &
ſuã uolẽtes cõſtituere:iuſticiæ dei nõ ſũt ſubiecti. Deĩde ꝙ poſt paſſionẽ & reſurrectionẽ xpᷣi:dato ac manife/
ſtato ſacramẽto græ ſᷣm ordinẽ Melchiſedech: adhuc putabãt uetera ſacramẽta: nõ excõſuetudie ſolẽnitatis:
ſed ex neceſſitate ſalutis eẽ clehrade. ur tñ ſi nunꝗᷓ fuiſſẽt neceſſaria: ĩfructuoſe atq; inaniter pro eis macha
bæi martyres fierẽt. Poſtremo illud qd pᷣdicatores gfæ xpᷣianos iudæi tanꝗᷓ hoſtes ꝑpſequerent᷑. Hos atq; huiuſ
modi errores & uitia dicit ſe dãnare: & ut ſtercora arbitrat ut xpᷣm lucrifaceret. Didicimus ꝑ te: quæ apoſtolus
Paulus mala reliqrit iudæoꝶ. Rurſũ te docẽte diſcamus ꝗᷓ bona eoꝶ tenuerit. Obfuatiões inqes legis: qᷓs more
patrio celebrabãt: ſicut ab ipſo Paulo celebratæ ſũt ſine ulla ſalutis neceſſitate. Id qd uelis dicere ſine ulla ſalu
tis neceſſitate: nõ ſatis ĩtelligo. Si enĩ ſalutẽ nõ afferũt: curobſeruãtur? Siautẽ obſeruada ſũt: utiq; ſalutẽ af/
ferũt maxie quæ ſᷣuata martyres faciũt. Nõ enĩ obſeruarẽtur: niſi afferrẽt ſalutẽ. Neq; enĩ indifferẽtia ſut ĩter
bonũ & malũ:ſicut philoſophi diſputãt. Bonũ ẽ cõtinẽtia: maluũ ẽ luxuria. ĩter utrũq; ĩdifferẽs: ãbulare:digere
re:alui ſtercora: capitis naribus purgamẽta ꝓiicere:ſputis rehumata iacere: hoc nec bonũ: necmalũ ẽ.ſiue enĩ

feceris: ſiue nõ feceris: nec iuſticiã habebis nec iniuſticiã. Obſuare aũt legis cerimonias nõ põt eẽ ĩdifferẽs ſed

aut bonũ eſt aut malũẽ: tu dicis bonũ:ego aſſero malũ:& malũ nõ ſolũ iis ꝗ ex gentibus:ſed & iis ꝗ ex iudaico
populo crediderũt. In hoc ni fallor loco:dũ aliud uitas:ad aliud deuolueris. Dũ enĩ metuis Porphyriũ blaſfe/
mãtẽ:ĩ Hebiõis ĩcurris laqueos:iis ꝗ credũt ex iudæis: obuãdã legẽ eẽ decernẽs. Et qa piculoſũ ĩtelligis eẽ:qd
dicis:rurſũ illud ſupfluis uerbis tẽperare conaris: ſine ulla ſalutis neceſſitate: ſicut iudæi celebrãda putabant:
aut fallaci ſimulatiõe: qd Paulus ĩ Petro rep̃hẽderat. Petrus igit᷑ ſimulauit legis cuſtodiã. Ille autẽ rephenſor
Petri audacter obſeruauit legitia. Seqt?᷑ enĩ in epiſtola tua: nã ſi ꝓpterea illa ſacramẽta celebrauit: q ſe ſimula

uit iudæũ: ut iudæos lucrifaceret: cur etiã nõ ſacrificauit cũ gẽtibus:qa & iis ꝗ ſine lege erãt:tanꝗᷓ ſine lege fa-

ctus eſt: ut eos quoq; lucrifaceret? niſi qa & illud fecit:ut natura iudæus:& hoc totũ dixit:nõ ut Paulus ſe fin
geret eſſe qd nõ erat: ſed ut miſericorditer ita ſubueniẽdũ eſſe ſentiret:ac ſi ipſe ĩ eo errore laboraret:no.ſ.men
tiẽtis aſtu: ſed cõpatiẽtis affectuBenedefẽdis Paulũ: ꝙ nõ ſimulauerit errorẽ iudæoꝶ: ſed uere fuerit ĩ errore
Neq; imitari Petꝶ uoluerit mẽtiẽtẽ: ut qd erat metu iudæoꝶ diſſimularet: ſed tota libertate iudæũ eſſe ſe dice

ret. Noua clæmẽtia apoſtoli: cũ iudæos xp̃ᷣianos uult facere: ipſe iudæus factus ẽ. Nõ enĩ poterat luxurioſos
ad frugalitatẽ reducere: niſi ſe luxurioſũ ꝓbaſſet: & miſericorditer ut ipe dicis: ſubuenire miſeris: niſi ſemiſeꝶ

ipſe ſentiret. Vere enĩ milſeri illi: & miſericorditer deplorãdi: ꝗ cõtẽtioe ſua & amore legis abolitæ apoſtolum

xpᷣi fecere iudæũ. Nec multũ ĩtereſt ĩter meã & tuã ſẽtẽtiã: qa ego dico:& Petꝶ & Paulũ timore fideliũiudæoꝶ

legis exercuiſſe ĩmo ſimulaſſe mãdata. Tu autẽ aſſeris:hoc eos feciſſe clæmẽter:nõ mẽtiẽtis aſtu:ſed cõpatien
tis affectu. dumò illud cõſtet uel metu uel miſericordia: eos ſimulaſſe ſe eſſe:qd nõ erãt. Illud autẽ argumen
tũ quo aduerſũ nos uteris: ꝙ & gẽtilibus debuerit gẽtilis fieri: ſi iudæis iudæus factus ẽ: magis pro nobis fa-
cit. ſicut enĩ nõ fuit uere iudæus: ſic nec uere gẽtilis erat. Et ſicut nõ fuit uere gẽtilis: ſic nec uere iudæus erat. In
eo autẽ imitator gẽtiũ ẽ: qa pputiũ recipit in fide xpᷣi:& ĩdifferẽter ꝑmittit ueſci cibis: qd dãnãt iudæi:nõ cul/
tũ:ut tu putas idoloꝶ. In xpo enĩ ieſu nec circũciſio ẽ aliqd: nec pputiũ. Sed obſeruatio mãdatoꝶ dei. Quæſo
igit᷑ te: & iteꝶ atq; iteꝶ obſecro: ut ignoſcas diſputatiũculæ meæ: & ꝙ modũ meũ egreſſus ſũ: tibi ĩputes:q coe
iſti: ut ſcriberẽ: & mihi cũ Stheſichoro oculos abſtuliſti. Nec me putes magiſtrũ eſſe mẽdacii:ꝗq ſequor xpᷣm

g d& — . . . — . . . . „– . . — „ „-— . —
dicẽtẽ: ego ſũ uia ueritas: & uita: nec põt fieri ut ueritatis cultor mẽdacio colla ſubmittã. Neq; mihi ĩperitorũ

plæbeculã. cõcites: ꝗ te uenerat ut eᷣm: & in eccleſia declamãtẽ: ſacerdotii honore ſuſcipiũt: me autẽ ætatis ul
timæ: & pene decrepitũ: ac monaſterii & ruris ſecreta ſe ectãtẽ: paruipẽdũt. Et ꝗᷓras tibi quos doceas:ſiue rephẽ
das. Ad nos enĩ tãtis maris atq; terraꝶ ſpatiis a te diuiſos: uix uocis tuæ ſonus puenit. Et ſi forſitã lras ſcripſe

tis: ãte eas italia ac roma ſuſcipiẽt:ꝗᷓ ad me cui mittẽdæ ſũtdeferãtur. Quod autẽ ĩ aliis qris epiſtolis:cur prior

mea in libris canonicis ĩterpᷣtatio aſteriſcos habeat: & uirgulas p̃notatas: & poſtea aliã trãſlationẽ abſq; his ſi
gnis edideri. Pace tua dixeri:uideris mihi nõĩ telligere: qd ꝗᷓ ſiſti. illa eni ĩ terpᷣtatio. xx.ĩterpretũ ẽ. Et ubicũq;
uirgulæ. i. obeli ſunt: ſignificatur ꝙ. lx. plus dixerint: ꝗᷓ habet in hebræo. Vbi autem aſteriſci.i. ſtellæ prælu

centes: ex Theodotionis editione ab Origene additũ eſt. Et ibi græca tranſtulimus. Hic de ipſo Hæbraico

quod intelligebamus: expreſſimus: ſenſuum potius ueritatem: ꝗ uerborum ordinẽ interdum conſeruantes.
Et miror quõ.lxx.ĩterpᷣtũ libros legas:nõ puros: ut ab eis editi ſut: ſed ab Origene emẽdatos: ſiue corruptos ꝑ

obeo

te L
. obelos: & aſteriſcos: & xpᷣiani hoĩs ĩ terptatiũculã nõ ſeq̃ris:pſertĩ cũ ea quæ addita ſũt: ex hoĩs iudæi atq blaſ⸗
Nöe femi poſt paſſionẽ xpᷣi:editiõe trãſtulerit. Vis amator eẽ uerus. Ixx. ĩterptu? nõ legas ea quæ ſub aſteriſcis ſunt
elndn ĩmo rade de uolumi bus ꝛut ueterũte fautorẽ ꝓbes:qd ſi feceris oẽs eccleſiaꝶ biblio thecas danare cogeris. Vix
nf enĩ unus aut alter ĩueniert᷑ liber: qiſta nô habeat. Porro qd dicis nõ debuiſſe meiterptari poſt ueteres: & nouo
giu uteris ſ yllogiſmo aut obſcura fuerũt quæ ĩterptati ſüt. xx. aut manifeſta. Si obſcura te quoq; ĩ illis falli po
aci tuiſſe credendũ .Si manifeſta: illos ĩ eis no falli potuiſſe pſpicuũ ẽ.tuo tibi ßmone rndeo. Oẽs ueteres tracta/
tores ꝗ nos ĩ dño pceſſerũt: & ꝗ ſcripturas ſcãs ĩterpᷣtati ſut: aut obſcura ĩterpᷣtati ſũt:aut manifeſta. Siobſcu⸗
lickere ra tu quõ auſus es poſt eos diſſerere: qd illi explanare nõ potuerũt Si manifeſta:ſupfluũ te uoluiſſe diſſere
elani re: qd illos latere nõ potuit: maxle ĩ explanatiõe pſalmoꝶ: quos apud græcos ĩterptati ſũt multis uolumini/
ldi bus. Primus Origenes: ſecũdus Euſebius cæſarien ſis: tertius Theodorus heracleotes: qᷓrtus Aſterius ſcythopo
ncuml litanus: qntus Apollinaris laodicenus: ſextus Didymus alexãdrinus. Ferũtur & diuerſoꝶ ĩ paucos pſalmos
emene opuſcula: ſed nucde ĩtegro pſalmoꝶ corpore dicimus. Apud latinos autẽ Hilarius pictauiẽſis: & Euſebius uer
dininn cellẽſis eps Origenẽ & Euſebiũ trãſtulerũt: quoꝶ priorẽ & nr̃ Ambroſius ĩ quibuſda ſecutus ẽ. Reſpõdeat mi
esmach hi prudẽtia tua:quare tu poſt tãtos & tales interpᷣtes ĩ explanatiõe pſalmoꝶ diuerſa ſenſeris. Si enĩ obſcuri ſũt
atghuu pſalmi:te quoq; ĩ eis falli potuiſſe credẽduẽ.Si manifeſti: illos ĩ eis falli potuiſſe nõ credit᷑. ac ꝑ hocutroq; mõ
apolti ſupflua erit ĩterpᷣtatio tua: & hac lege poſt priores nullus loꝗ audebit. & quodcũq; alius occupauerit: alius de
ssnr eo licẽtiã Icribẽdi nõ habebit. qn potius huanitatis tuæ ẽ: ĩ quo ueniã tibi tribuis: ĩdulgere & cæteris. Ego enim
deuluai noò tã uetera abolere conatus ſu: quæ liguæ meæ hoĩbus emẽdata de græco ĩ latinũ trãſtuli: ꝗᷓ ea teſtimonia:
Plni gquæa iudæis ptermiſſa ſũt uel corrupta: ꝓferre in mediuũ: ut ſcirẽt nii. qd hebræa ueritas cõtineret. ſicui legere
etulitic nõ placet:nemo cõ pellit ĩuitũ.bibat uinu uetus cũ ſuauitate:& nia muſta cõtẽnat:quæ ĩ explanatioõe priorũ
lrin edita ſũt:ut ſicubi illa nõ ĩtelligunt᷑: ex noſtris manifeſtiora fiãt. Quod autẽ genus ĩterpᷣtatiõis iĩ ſcripturis ſã/
jilueni ctis ſequẽdũ ſit: liber quẽ ſcripſi de optio gñe ĩterptadi &oẽs pᷣfatiuculæ diuinoꝶ uoluminũ: ꝗs editioni næ pᷣ
ersd poſuimus:explicãt. ad illaſq; prudẽtẽ lectorẽ mittẽdũ puto. Et ſi meut dicis ĩ noui teſtamẽti emẽdatioe ſuſci⸗
rüin pis exponiſq; cauſã: cur ſi uſcipias: qaplurimi lĩguæ græcæ hñtes ſcĩam: de meo poſſint oꝑe iudicare eãdẽ ĩtegri
iballe, latẽ debueras etiã ĩ ueteri credere teſto: ꝙ nõnr̃acofinximus: ſed ut apd hebræos ĩuenimus:diuĩia trãſtulimus
eied Sicubidubitas: hebræos ĩterroga: dices qd ſi hebræi aut rũdere noluerit: aut mẽtiri uoluerit? Tota frequẽtia iu
* deoꝶ ĩ mea ĩterpᷣtatiõe reticebit. Nullus ĩ ueniri poterit:ꝗ hebrææ li guæ habeat no tionẽ. aut oẽs imitabutu ril
untn los iudæos: quos dicis ĩ africæ reptos oppidulo:ĩ. meã caluniã cõ l piraſſe. Huiuſcemodi eni ĩ epiſtola tua texis
leb fabulã. Quidã frater ni eps:cũ lectitare ſſtituiſſet in eccleſia cui beſt ĩterpᷣationẽ tuã:mouit ꝗdd lõge alitera
telret te poſitũ apud Ionã ꝓphetã: ꝗ erat oĩum ſenſibus: memoriædq; ĩueteratũ: & tot ætatũ ſucceſſiõibus decãtatũ.
Uneed⸗ Factuſq; tãtus tumultus plæbe: maxie græcis arguẽtibus & ĩclamãtibus calunia falſitatis: ut cogeret eps ci
milmn uitatis iudæoꝶ: ab ipſis teſtimoniũ flagitare. tie aut illi impitia an malitia: hoc eẽ in hebræis codicibus græcis
rñderũt: qd græci & latini habebãt:atq; dicebat. Quid plura?! Coactus ẽ hõ uelut mẽdaciũ corrigere uolẽs poſt
mim magnũ piculũ nõ remanere ſine plæbe. unde etiã nobis uidet᷑ aliqũ ĩnõnullis te quoq; falli potuiſſe. Dicis me
i in lona ppheta male ꝗddã ĩterpᷣtatũ: & ſeditiõe populi cõclamãte ꝓpter unius uerbi diſſonãtiã epᷣm pene ſa
lunt⸗ cerdotiuũ pdidiſſe. & ad ſit illud qd male ĩterpᷣtatus ſũ ſubtrahis:auferẽs mihi occaſionẽ defẽſiõis meæ:ne ꝗc/
llniz d dixeris: me rũdẽte ſoluat᷑: niſi forte ut ante ãnos plurimos cucurbita uenit ĩ mediũ: aſſerẽte illis tpibus Cor
afuin nelio & Aſinio Pollione me hederã pro cucurbita traſtuliſſe. Suꝑ ꝗᷓ re ĩ cõmẽtario Ionæ ꝓphetæ plenius rũdi
iile⸗ mus: hoc tm̃ nũc dixiſſe cõtẽti: ꝙ ĩ eo loco ubi. lxx.ĩterpᷣtes:cucurbitã:& aqla cũ reliqs hedera trãſtulerit.i.caria
aon cõ: ĩ hebræo uolumjie ciceion ſcriptũ ẽ: qua uulgo Syri cicerã uocãt. Eſt autẽ genus uirgulti lata habẽs folia in
wumen moduũ pãpini. cũq; plãtatũ fuerit: cito cõſurgit in arbuſcula abſq; ullis calamoꝶ & haſtiliũ admĩculis: ꝗbus &
obof cucurbitæ & hederæ ĩdigẽr ſuo trũco ſe ſuſtinẽs. Hocergo uerbu de uerbo ediſſerẽs: ſi ciceion trãſferre uoluiſ/
enthn ſem: nullus ĩtelligeret:ſi cucurbitã id dicerẽ qd ĩ hebraico nõ habet᷑:hederã poſui: ut cæteris ĩterpᷣtibus cõſẽtirẽ
nöal Siautẽiudæi uñut ipſe aſſeris malitia: uel ĩpitia hoc dixerũt eẽ in uolumibus hebræoꝶ: qd ĩ græcis & in latinis
Quat⸗ codicibus cõtinet᷑: mãifeſtũ ẽ: eos aut hebræas lias ignorare:aut ad irridẽdos Cucurbitarios uoluiſſe mẽtiri. Pe
teeobe to in fine epiſtolæ ut geſcẽtẽ ſenẽ: olĩq; ueteranũ: militare nõ cogas: & rurſũde uita piclitari: tu ꝗq iuuenis es: &
orißn ĩpõtificaliculmĩe cõſtitutus: doceto populos: & nouis africx frugibus romana tecta locupleta. Mihi ſufficit
penuni cũ auditore & lectore paupculo ĩangulo monaſterii ſuſurrare. (Argumẽtum.
ttl Niſtola Auguſtini qua Hieronymũ in expoſitiõe epiſtolæ ad galathas redarguerat priuſꝗᷓ ad eũ pue/
venßt l'miret: Romæ & p italiã diſſeminata fuerat: qd Hieronymus callide factũ ſi uſpicabar ad ſui æmulati
8l nẽ & gloriã populi reqrẽdã. de ꝗᷓ re Auguſtinus ſe ſequẽti epiſtola purgat no cõtẽdẽdi ſtudio: ſed in
“L Arédæ ueritatis gra diſſenſiſſe ſcribẽs: & petẽs ſimiliter ſua ſcripta corrigi. Hieronymus uero magis tẽtari ac
gr⸗ puocari ſectedẽs: duabus epiſtolis acrius duriuſq; reſpondet: donec altera epiſtola Auguſtinus ueniam pe/

ttbid tens plenius ſatiſfaciat.

¶ Beati Auguſtini ad Hieronymũſe epurgãtis de libro quẽ aſſerebat᷑ cõtra eũ romã miſiſſe. Epiſtola. CVIII.

r betll
“ M Ominochariſſimo & deſideratiſlimo & honorãdo ĩ xpo fratri & cõpreſ bytero Hieronymo Augu
umts NAd ]ſtinus ĩ do ſalutẽ. Audiui pueniſſe in manus tuas litteras meas: ſed ꝙ adhuc reſcripta nõ merui: ne

clxy.

upoß⸗

1
.
quaꝗᷓ ĩputauerĩ dilectioni tuæ. Aliqd pculdubio ſpedimenti fuit. Vnde agnoſco dominum a me potius de ceed
præcãdũ: ut tuæ uolũtati det facultatẽ mittẽdi qd reſcripſeris. Nã reſcribẽdi ia dedit: qa cũ uolueris facillime gen
poteris. Etiã hoc ad me ſane platũ utꝶ ꝗdẽcrederẽ dubitaui: ſed hĩc quoq; tibi ali Ad uttũ ſcriberẽ dubitare tren
nõ debui. Hoc autẽ breue ẽ ſuggeſtũ eẽ charitati tuæ: a neſcio ꝗbus fratribus mihi dictũ r libꝶ aduerſus te gn
ſcripſeri: romãq; miſerĩ. Hoc falſũ eẽ noueris: dũm deũ meũ Jeſũ teſtor hoc me nõ feciſſe: ſed ſi forte aliq in plu⸗
aliqbus ſcriptis meis ĩueniũtur in ꝗbus aliter aliqd ꝗᷓ tu ſenſiſſe reꝑior nõ cõtra te dictũ: ſed ꝗd m ihi uidebat᷑ R“ nele
me ſcriptũ eſſe: puto te debere cognoſcere: aut ſi cognoſci nõ poteſt credere debere. Ita ſane hoc dixeri ꝛut ego poſ
n tãtũ paratus ſim ſi qd te in meis ſcriptis mouerit fraterne accipe: qc- cõtra ſentias aut de correctiõe mea ietet
aut de ipſa tua beniuolẽtia gauiſus: ueꝶ etiã hoc a te poſtulẽ & flagitẽ. O ſi licuiſſet & ſi nõ cohabitãte ſaltẽ Art
uicino te in dño pfrui ad crebꝶ & dulce colloqum. Sed ꝗa id nõ eſt datũ peto ut hoc ipſũ qua in drño poſſu Omn
mus ſimul ſumus cõſeruari ſtudeas: & augeri ac pfici: & reſcripta ꝗᷓuis rara nõ ſpernere. ſaluta obſeqo meo Cmt
ſactũ fratrẽ Paulinianũ & oẽs fratres ꝗ tecũ ac de te in dnño gl oriãtur. Memor nii exaudiaris a dño in oĩ ſan Nune
to deſiderio tuo domine chariſſime: & deſideratiſſime: & honorãde ĩ chriſto frater. kuut
¶ Deati Hieronymi ad Auguſtinum cõtẽtionẽ ſup epiſtola ad galathas & rephẽſionẽ libroꝶ ipſius detra-
ctãtis ad uanã cõtẽtionẽ & puerilẽ iactãtiã declinãdã: in qua meminit de Rufſino: dicẽs libellicõtra eũ eam noler
emplarmitter. 6 Epiſtola. IKXk. ldil
O Omino uere ſancto & beatiſſimo papæ Auguſtino Hieronymus in dno ſalutẽ. In ipſo ꝓfectio ilb
nis articulo ſaãcti filii noſtri Aſteri Hipodiaconi neceſſarii mei beatitudis tuæ liæ ad me puene uu
rũt: ꝗbus ſatiſtfacis te cõtra paruitatẽ meã liby Romã nõ miſiſſe. Hoc nec ego factũ audierã: ſed dihn
epiſtolæ cuiuſdã ꝗᷓſi ad me ſcriptæ ꝑ fratrẽ nĩm Syſinniũ diaconũ huc exẽplaria puenerũt. In
hortaris me ut wa ναισισαααο u; quod apoſtoli capitulo canã: & imiter Stheſicoꝶ ĩter uitupationes & neui
laudes Helenæ fluctuãtẽ. ut ꝗ detrahẽdo oculos pdiderat: laudãdo recipet. Ego ſim pliciter fateor dignatidi =
tuæ licet ſtilus & ιειH1†*ÿ&αa tua mihi uiderẽtur: ti nõ temere exẽplaribus Ir̃aꝶ credẽdũ putaui:ne forte a⸗
me ruũdẽte læſus iuſte expoſtulares qd ꝓbare ante debuiſſẽ tuũ eſſe pmonẽ: ꝙ ſic reſcribere. Acceſſit ad morã nun
ſãctæ & uenerabilis Paulæ lõga ĩfirmitas. Dũ enĩ laguẽti multo tẽpore aſſedim us:pene epiſtolæ tuæ uel eius gi
q ſub tuo noie ſcripſerat:obliti ſumus: memores illius uerſiculi. Muſica in luctu ĩportuna narratio.Itaq; ſi a
tua ẽ epiſtola apte ſcribe: uel mitte exẽplaria ueriora: ut abſq; ullo rãcore ſtomachi in ſcri pturaꝶ diſputatiõe “
uerſemur: ut uel noſtrũemẽdemus errorẽ: uel aliũ fruſtra rephẽdiſſe doceamus. Abſit autẽ a me: ut ꝗqcꝗᷓ deli
bris beatitudis tuæ attigere audeã. ſufficit enĩ mihi ꝓbare mea: & aliena nõ carpe. Cæterũ optime nouit pru ſo
dẽtia tua: unũquẽq; ĩ ſuo ſẽſu abũdare: & puerilis eẽ iactatiæ: qd oli facere cõſueuerãt adoleſcẽtuli: accuſãdo ”
illuſtres uiros:ſuo noĩ famã ꝗrere. Nec tã ſtultus ſũ: ut diuerſitate explanationũ tuaꝶ me lædi putẽ:ꝗa nec 1
tu læderis: ſi nos cõtraria ſenſerimus Sed illa ẽ uera ĩter amicos reprehẽſio: ſi nra opa nõ uidẽtes: alios iuxta
Perſiũ mãticã cõſideremus. Supeſtut diligas diligẽtẽ: & ĩ ſcripturaꝶ cãpo iuuenis ſenẽ nõ ꝓuoces. Nos nia
habuimus tẽpora: & cucurrimus ꝗᷓtũ potuimus. Nũc te currẽte:& lõga ſpatia trãſmittẽte:nobis deber ociũ 1
ſimulq; ut cũ honore tuo & uenia dixeri:ne ſolus mihi de poetis aliqd ꝓpoſuiſſe uidearis: memẽto Daretis
& Entelli: &uulgaris ꝓuerbii: ꝙ bos laſſus fortius figat pedẽ. Triſtes hæc dictauimus. Vtinã mereremur cõ .
plexus tuos: & collatiõe mutua uel doceremus aliꝗᷓ: uel diſceremus. Miſit mihi temeritate ſolita ſua maledi/
cta Calphurnius: cognomẽto Lanarius:quæ ad Africã quoq; ſtudio eius didici pueniſſe. Ad quæ breuiter ex ſe
parte reſpõdi:& libelli eius uobis miſi exẽplaria:latius opus cũ opportunũ fuerit pᷣmo miſſurus tẽpore: quo
illud caui: ne in quoꝗᷓ æſtimationẽ læderẽ xpᷣianã: ſed tm ut delirãtis ĩperitiq; mẽdaciũ ac uerecũdiã cõfutarẽ
Memento mei ſancte & uenerabilis papa. uide quatũ te diligã: ut ne puocatus quidẽ uoluerĩ reſpondereine
crederẽ tuu eſſe quod in altero forte reprehenderem. Frater comunis ſimpliciter te ſaluat.
¶Eiuſdẽ ad eudè de epiſtola Roma rephélionẽ expoſitionis ſuæi epiſtolã ad Galathas ſciſcititis:atq; c/
wonstis: ut iuuenibus cõgrediẽs ſe ſenẽ & ueteranũ no ꝓuocet ad certamses. ¶ Epiſtola. CKN. — 8
Omino uere ſancto & btĩſſimo papæ Auguſtino Hieronymus ĩ xpo ſalutẽ. Crebras ad meepi/
.Y 8 ſtolas dirigis: & ſæpe cõpellis:ut reſpõdeã cuiuſdã epiſtolæ tuæ: cuius ad me ut ante iã ſcripſi:p
2 fratrẽ Syſinniũ diaconũ exẽplaria puenerũt abſq; ſubſcriptionetua. Et quæ primũ p fratrẽ Pro/
futurũ:ſe ecũdo ꝑ quẽdã aliũ te miliſſe ſignificas: & ĩterĩ Profuturũ retractude itinere: & epᷣm cõ 1
ſtitutũ ueloci morte ſubtractũ illũcuius nomẽ reticesmaris timuiſſe diſcrimĩa:& nauigatiõis mutaſſe cõſili
um.Quæ cũ ita ſint:ſatis mirari nequeo:quõ epiſtola tua & romæ & ĩ italia haberi aplæriſq; dicat᷑: & ad me
ſolũ nò puenerit:cui ſoli miſſa eſt: pᷣſerti cũ idẽ arter Syſinnius ĩter cæteros tractatus tuos dixerit: eã ſe non
in Africa: nõ apud te: ſed in ĩ ſula Adriæ ante hoc ferme ꝗnquẽniũ repperiſſe. De amicitia omnis tollenda ſu/
ſpitio eſt:& ſiccum amico quaſi cum altero ſe eſt loquendum. Nonnulli familiares mei & uaſachriſti:quo
riim hieroſolymis & in ſanctis locis permagna copia eſt: ſuggerebam: nõ ſimplici aĩo a te factum: ſed laudẽ
atq; rumuſculos & gloriolã populi requirente: ut de nobis creſceres: ut multi cognoſcerẽt te prouocare:me ti
mere:te ſcribere ut octum: me tacere ut ĩperitum: & tandem repperiſſe: qui garrulitati meæ modum impo
neret: Ego autem ut ſimpliciter fatear: dignatiõi tuæ primũ iccirco reſpodere nolui:qa tuã liqdo epiſtolã nõ D’

e dotn .
eukuli.
eclbin
Anetic D
onerlii
n uct
netinten
nechiene
abrirll
nci Uln
obſen Ne
lio noi ſ

ilidn

tötrn üe

iſoin

Awente

liaucriſt
pueneni,
Upnonn
cmnii
ueſer
lud moti
Urudens
nolugt
Alnuand
utgäitl
enouinn
luaulin
utugem
Aostunrn
Nani
ebet ooi
oDae
gtenuti
R
reuirren
porig⸗
icohurne
unlnn

credebã. nec ut uulgide ꝗbuſdã puerbiũ eſt: lit melle gladiu. deĩdeillud cauebã:ne epiſcopo cõionis meæ ui
derer pcaciter reſj podere: & aliꝗᷓ in repᷣhẽdẽtis epiſtola rephẽdere:pſertĩ cũ qdã in illa hæretica iudicarẽ. Ad ex
tremũ: ne tu iure expoſtulares: & diceres: qd eni epiſtolã meã uideras & notæ tibi manus in ſubſcriptione ſi
gna dephẽderas: ut ta facile amicũ læderes: & alterius malitiã in meã uerteres cõtumeliã ?Igit᷑ ut ante iã ſcri/
pſi:aut mitte eãdẽ epiſtolã tua ſubſcriptã manu: aut ſenẽ latitãtẽ in cellula laceſſere deſine. Sin autẽ tuã uis
uel exercere uel oſtẽdere doctrinã: quære iuuenes & diſertos & nobiles: quoꝶ Romæ dicutur eſſe ꝗplurimi: q
poſſint & audeãt tecũ cõgredi:& ĩ diſputatiõe ſcãꝶ ſcripturarũ iugũ cũ epᷣo ducere. Ego quõdam miles nunc
ueteranus & tuas & alioꝶ debeo laudare uictorias: nõ ipſe rurſus effeto corpore dimicare. ne ſi me frequẽter
ad reſcribẽdũ ĩpuleris: illius recorderhiſtoriæ ꝙ ãnibalẽ iuueniliter exultãtẽ. Qu. Maxius patiẽtia ſua fregerit
Omnia fert ætas:animum quoq;.ſæpe ego longos H
Cantando puerum memini me condere ſoles.
Nunc oblita mihi tot carmina:uox quoq; Mœrim lam fugit ipſa.
Et ut magis de ſcripturis ſanctis loqᷓr: Berzellai ille Galadites regis Dauid beneficia:oẽſq; delitias iuueni de/
legãs filio:oſtẽdit ſenectutẽ hæc appetere nõ debere: necoblata ſuſciꝑe. Quod autẽ iuras te aduerſũ me librũ
noſcripſiſſe: neq; Romã miſiſſe: quẽ nõ ſcripſeris: ſed ſi forte aliqua in tuis ſcriptis repiãtur: quæa meo ſen
ſu diſcrepẽa: nõ mea te læſu: ſed a te ſcriptũ:qd tibi rectũ uidebat᷑: Quæſo: ut me patienter audias. Nõ ſcripſi

ſti lirum? Et quõ mihi rephẽſiõis a temeæ palios ſcripta delata ſũt:? Cur habet italia: quod tu nõ ſcripſiti:

ua rone poſcis: ut reſcribã ad ea: quæ ſcripſi ſſe te denegas? Nec tã hebes ſũ: ut ſi diuerſa ſenſeris: me a te læ
ſũ putẽ. Sed ſi mea cominus dicta repræhẽdas: & rõnẽ ſcriptoꝶ expetas: & quæ ſcripſeri: emendare cõpellas:
& ad α νιια„1αν prouoces: & oculos mihi reddas:in hoc lædit᷑ amicitia: in hoc neceſſitudis iura uiolant.
ne uideamur certare pueriliter: & fautoribus ĩuicẽ: uel detractoribus noſtris tribuere materiã cõtẽdẽdi. Hæc
ſcribo: qa te pure & xpᷣiane diligere cupio. nec ꝗcꝗᷓ in mea mẽte retinere: qd diſtet a labiis. Nõ enĩ cõuenit: ut
ab adoleſcẽtia uſq; ad hãc ætatẽ in monaſterio cũ ſanctis fratribus laborare deſudãs: aliqd cõtra epiſcopũ cõ
muniis meæ ſcribere audeã. & eũ epiſcopũ: quẽ antecœpi amare: ꝗ noſſe: ꝗq me pnius ad amicitiã Puocauit:
quẽ poſt meorientẽ in ſcripturaꝶ eruditione lætatus ſum. Igit aut tuũ negato librum: ſi forte non tuus eſt.
& deſine flagitare reſcriptum: ad ea quæ non ſcripſiſti. Aut ſi tuus eſt: ingenue confitere: ut ſi in defen/
ſionem mei aliqua ſcripſero in teculpa ſit: qui prouocaſti. non in me: qui reſpondere compulſus ſum. Ad
dis præterea te paratũ eſſe: ut ſiꝗd me in tuis ſcriptis mouerit: aut corrigere uoluero:fraterne accipias. & no
ſolũ mea in te beniuolẽtia gauiſuꝶ:ſed ut hoc ipſũ faciã: depcaris. Rurſũ dico:qd ſentio. Prouocas ſenẽ: ta⸗
cẽtẽ ſtimulas: uideris iactare doctrinã. Nõ eſtautẽ ætatis meæ: putari maliuolũ erga eũ: cui magis fauorẽ de/
beo.Et ſi in euãgeliis & prophetis puerſi hoĩes ĩueniũt qd nitatur reprehẽdere: miraris ſi in tuis libris & ma
vime in ſcripturarũ expoſitione: quæ uel obſcuriſſimæ ſũt: quædãa recta linea diſcrepare uideant᷑. Et hocdi
co:nõꝙ in opibus tuis quædã rephẽdẽda iã cẽſeã. neq; enĩ lectioi eoꝶ unꝗᷓ operã dedi: nec hoꝶ exẽplariorum

apud nos copia ẽ:p̃ter ſoliloqoꝶ tuoꝶ libros: & quoſdã cõmẽtarios in pſalmis:quos ſi uellẽ diſcutere nõ di

cã a me ꝗ nihil ſũ:ſe ed a ueterũ græcoꝶ docerẽ ĩterpᷣtatiõibus diſcrepare. Vale mihi amice chariſſime:ætate fili
dignitate parẽs. Et hoca me rogatus obſerua: ut ꝗcqd mihi ſcripſeris: ad me primũ facias puenire.
Beaei Auguſtini epiſcopi ad beatũ Hieronymũu p̃ſbyteru de pᷣdicta epiſtola ſe accurate purgantis: & ſilz
ſerit: ueniã depræcãtis. In qua etiã deplorat ĩter Hieronymũ & Ruffinũ quondã amiciſſimos tatã exortam eſ
ſe diſcordiã: quos ad priſtinã charitatẽ nitit᷑ reuocaorrrer.¶ 4 Epiſtola. CKlJ. –
Omino uenerãdo & deſideratiſſimo fratri: & cõpreſbytero Hlieronymo Auguſtinus in dño ſalutẽ.
Quãuis exiſtimẽ ante ꝗᷓ iſtas ſumeres: ueniſſe in manus tuas litteras meas: ꝗs p dei ſeruũ filiũ noſtꝶ
Cyprianũ diaconũ miſi: ꝗbus certiſſime agnoſceres:meã eẽ epiſtolã: cuius exẽplaria illuc ueniſſe cõ
memoraſti: unde iã mearbitror relcriptis tuis uelut Entellinis grãdibus atq; acribus ceſtibus: tanꝗᷓ audacẽ da
reta cœpiſſe pulſari: atq; uerſari. Nũc tñ eis ipſis rũdeo litteris tuis:qᷓs mihi pꝑ ſãctu filium noſtruũ Aſteriũ iã
mitteredignatus es. In ꝗbus multa in me cõperi: tuæ beniuolẽtiſſimæ charitatis: &rurſus nõnullius a me tuæ
offeẽſiõis ĩdicia. Itaq; ubi mulcebar legẽs:ibi cõtinuo feriebar:hoc ſane uel maxiĩe admitãs: ꝙ cũ te dicas exem
plaribus litteraꝶ. meaꝶ ideo temere nõ putauiſſe credẽdũ:ne forte te rũdẽte læſus iuſte expoſtularẽ: ꝙ ꝓbare
ante debuiſſes meu eſſe pmonẽ: & ſic reſcribere: poſtea iubeas ſi mea ẽ epiſtola: apte ſcribere:aut mittere exem
plaria ueriora: ut abſq; ullo rãcore ſtomachi in ſcripturaꝶ diſputatiõe uerſemur. Quo pacto enĩ poſſumus in
hac diſputatioe: ſine rãcore uerſari: ſi me lædere paras: aut ſi nõ lædere paras: quõ ergo tenõ lædẽte iuſte expo
ſtularẽ: qd' ꝓbare ante debuiſſes meũ eſſe monẽ: & ſic reſcribere:hoc eſt & ſic lædere. Niſi enĩ reſcribẽdo læſiſ
ſes: ego iuſte expoſtulare nõ poſſẽ. Proĩde cũ ita reſcribis ut lædas: ꝗ locus nobis relinqꝗt᷑ in diſputatiõe ſcri/
Fruris ſine ullo rãcore uerſadi: Ego qdẽ abſit ut lædar: ſi mihi certa rõne uolueris & potueris demõſtrare: il/
ud ex epiſtola apoſtoli: uel ꝗd aliud ſcripturaꝶ ſcãꝶ te uerius ĩtellexiſſe: ꝗᷓ me. ĩmo uero abſit:ut nõ cũ gra
tiarũ actiõe lucris meis deputem: ſi fuero te docente inſtructus: aut emendãate correctus. VYerumtamen tu mi/

hi frater chariſſime: niſi te putares læſum ſcriptis meis: non me putares lædi poſſe reſcriptis tuis. Nullo

enim modo id de te opinatus fuero: ꝙ te non arbitraris læſum: ſi ſic tamen reſcribis: ut lædas. Aut ſi te

nõ ſic reſcribẽte: ego ꝓpter nimiã ſtultitiã meã lædi poſſe putatus ſũ: hoc ipſo læſiſti plane ꝙ de me ita ſenſi⸗
ſti. Sed nullo mõ tu metquẽ nunꝗᷓ talẽ exptus es: temere talẽ crederes: q litteraꝶ meaꝶ exẽplaribus: etiã cũ ſtilũ
meũ noſſes: temere credere noluiſti. Si enĩ nõ ĩmerito uidiſti me:iuſte expoſtulatuꝶ fuiſſe: ſi temere crederes
eſſe lr̃as meas: quæ nõ eſſẽt meæ:quãto iuſtius expoſtularẽ meipſũ temere putatũ talẽ:qlẽ me nõ noſſet: qui
putauiſſet: Nequaꝗᷓ ergo ita plabereris:ut te nõ reſcribẽte quo læderer: me tñ exiſtimares nimis ĩſi ipientẽ etiam
tali tuo reſcripto Ilædi potuiſſe. Reſtat igit᷑: ut lædere me ſcribẽdo diſponeres:ſi certo documẽto meas eẽ illas lit
teras noſceres. Atq; ita qa nõ credo ꝙ iniuſte me lædẽdũ putares:ſuꝑeſtut agnoſcã pctm̃ meũ: ꝙ prior teillis lit

teris læſerim: ꝗqᷓs meas eſſe negare nõ poſſũ. Cur itaq; conor cõtra fluminis tractũ: ac nõ potius ueniaã peto? Ob

ſecro ergo te per mãſuetudinẽ Chriſti: ut ſi te læſi:dimittas mihi: nec me uiciſſim lædendo malũ pro malo red
das. Læ des aũt me: ſi mihi tacueris errorẽ meu: quẽ forte ĩueneris in factis uel dictis meis. Nã ſi ea in me repre
hendis: quæ nõ rephendẽda ſũt: te potius lædis ꝗᷓ me: qd abſit a moribus & a ſãcto ppoſito tuo: ut hoc facias
uoluũtate lædẽdi: culpãs in me aliqd dente maledico: ꝙ mẽte ueridica ſis nõ eẽ culpãdu.Ac per hocaut beniuo/
lo corde arguas etiã ſi caret delicto: qd arguẽdũ putas: aut paterno affectu mulceas: quẽ abiicere nequeas. Põt
enĩ fieri:ut tibi uideat᷑ aliud ꝗᷓ ueritas habet:dũ tñ aliud abs te non fiat ꝗᷓ charitas habet. Nã & ego amiciſſimã
reprehẽſionẽ tuã gratiſſime accipia etiã ſi rephendi nõ meruit: qd recte defẽdi põt: ut agnoſcã ſimul & beniuo
lẽtiã tuã &culpã meã. & quãtũ dñs donat:in alio gratus:in alio emẽdatus inueniar. Quid ergo fortaſſe dura:
ſed certe ſalubria uerba tua tanꝗᷓ ceſtus Entelli ptimeſ cã: Cædebat᷑ ille:nõ curabat᷑: & iò uincebat᷑:nõ ſanabat᷑
Ego aũt ſi medicinalẽ correptionẽ tuã tranꝗllus accepo:nõ dolebo. Si uero infirmitas uel humanitas mea etiã
cũ ueraciter arguor:nõ põt niſi aliquãtulũ cõ triſtari.melius tumor capitis dolet cũ curat᷑:ꝗᷓ dũ ei parcit᷑ nõ ſa/
nat᷑. Hoc eſt enĩ qd acute uidit:qui dixit utiliores eẽ plærũq; inimicos iurgãtes:ꝗqᷓ amicos obiurgare metuẽtes.
Illi enĩ dũ rixant᷑: dicũt aliqũ uera quæ corrigamus.Iſtiaũt minorẽ ꝗᷓ oportet:exhibẽt iuſticiæ libertatẽ:dũ ami

citiæ timẽt exaſpare dulcedinẽ. Quapropter ſi & bos ut tibi uideris: laſſus ſenectute corporis:non uigore aĩi:tũ

ĩarea dñica fructuoſo laboredeſudãs:ecce ſi ũ: ſiꝗqd peperã dixi: fortius fige pedẽ. Nõ mihi eẽ debet moleſtũ põ
dus ætatis tuæ: dũmodo cõterat᷑ palea culpæ meæ. Proĩdeillud qd in extremo epiſtolæ tuæ poſuiſti:cũ magni
deſiderii ſuſpirio uel lego uel recolo: utinã inꝗs mereremurcõplexus tuos: & collatione mutuauel doceremus
aliqua: uel diſceremus. Ego aũtdico: utinã ſaltẽ ꝓpinquis lr̃aꝶ locis habitaremus: ut ſi nõ poſſent miſceri nia
eloqa. l̃æ poſſẽt eẽ crebriores. Nũc uero tãto locoꝶ ĩteruallo abſumus a ſeſibus nr̃is: ut de illis uerbis apoſtoli
ad galathas: iuuenẽ me ſcripſiſſe memineri: & ecce iã ſenex necdũ reſcripta meruerim: faciliuſq; ad te exẽpla
ria epiſtolæ meæ puenerint: neſcio qua occaſione pueniẽtes: ꝗᷓ ipſa epiſtola me curãte. Hõ enĩ qui eã tũc acce/
perat: nec ad te ptulit: nec ad me retulit. Tãtæ aũt mihi in lris tuis: quæ ĩ manus nias puenire potuerunt:appa
rẽt res: ut nihil ſtudioꝶ meoꝶ mallẽ ſi poſſe: ꝗᷓ ihærere lateri tuo. Quod ego qa nõ poſſũ: aliquẽ nr̃oꝶ in dño
filioꝶ erudiẽdũ nobis ad te mittere cogito: ſi etiam de hac re tua reſ cripta meruero. Nã neq; in metatũ ſciẽtiæ
diuinaꝶ ſcripturaꝶ eſt: aut eẽ iã poterit: quãtum ineſſe tibi uideo. & ſiqd in hac re hẽo facultatis: utcũq; ĩpen
do populis dei. Vacare aũt ſtudioſis diligẽtius ꝗᷓ quæ populi audiut inſtruẽdis ꝓpter eccleſiaſticas occupatio
nes oĩno nõ poſſũ. Neſcio quæ ſcripta maledica ſuꝑ tuo noĩe ad Africã pueniſſe audiuimus. Accepimus tũ:
dignatus es mittere: illis rũdẽs maledictis: quo plecto fateor multu dolui: inter tã charas familiareſq; pſonas:
cũctis pene eccleſiis notiſſimo amicitiæ uinculo copulatas: tãtũ malũ extitiſſe diſcordiæ. Et tu quidẽ quãtũ ti
bi modereris: ꝗtũq; teneas aculeos ĩdignatiõis tuæ: ne reddas maledictũ pro maledicto: ſatis in tuis liis emĩet.
Verũtũ eas ipſas cũ iſle octabui dolte⸗ & obrigui timore:qd de me illa facerẽt: quæ in te ille ſcripſit:ſi ĩ ma
nus meas forte ueniſſent. Ve mũdo ab ſcãdalis: ecce fit ecce ꝓrſus ĩplet᷑: qd ueritas ait: qm abũdabit iniqtas:
refrigel. cet charitas multoꝶ. Quæ ſibi enĩ iã fida pectora tuto refundant᷑ ?In cuius ſenſu tuto ſe proiiciat ſecu
ra dilectio? Quis deniq; amicus non formidet᷑: ꝗᷓſi futurus inimicus: ſi potuitĩter Hieronymũ & Ruffinum
hoc: qdnos plãgimus exoriri? Omiſera & miſerãda cõditio. Oinfida in uolũtatibus amicoꝶ ſcia præſentiũ:
ubi nulla eſt præſciẽtia futuroꝶ. Sed qd ad hoc alteri de altero gemẽdũ putẽ: qũnec ipſe qdẽ ſibi hõ eſt notus
in poſteꝶ Nouit enĩ utcũq; uix forte nuc q̃lis ſit. qᷓlis aũt poſtea ſit futurus ignorat. Hæc porro nõ tatũ ſcia qᷓ
lis quiſq; ſit: ueꝶ etiã præſciẽtia qᷓlis futurus ſit ſi eſtã ſãctis & beatis angelis: quõ fuerit beatus diabolus aliqũ
cũ adhuc angelus bonus eſſet: ſciens futurã iniqtatẽ ſuã: & ſempiternũ ſupplicium: oĩno nõ uideo. de qua re
ſi tñ eã noſſe opus eſt uellẽ audire qd ſentias. Vide qd faciãt terræ ac maria: quæ nos corporaliter dirimunt. ſi
hæc epiſtola mea quã legis:ego eſſem: iã mihi diceres quod quæſiui. Nũc uero q reſcribes?X:qn mittes?q per
ueniet qũ accipiã Et tnutinã quãdocũq; fiat: quod tã cito fierinõ poſſe:qᷓ uolumus:quãta poſſumus tolerã
tia ſr uſtinemus. Vn recurro ad illa uerba epiſtolæ tuæ dulciſſima: ſãctiq; deſiderii pleniſſima: & ea facio uiciſ⸗/
ſim mea: utinã mereremur cõplexus tuos: & collatione mutua uel doceremus aliq́: uel diſceremus: ſi tamẽ eſſe
ullo modo poſſet: ꝙ ego te docerẽ. In his aũt uerbis nõ iã tuis tãtũ: ſed etiã meis ubi delector: & reficior & ipſo
ꝗᷓuis pendente: & nõ attingente: utriu ſq; noſtrũ deſiderio:nõ parua ex partecõſolor: ibi rurſus acerrimis dolo
rũ ſtimulis fodior:duũ cogito ĩter nos:qbus deus hoc ipſũ:quod uterꝗ; noſtrũ optauit largũ ꝓlixũq; conceſſe/
rat: ut cõiũctiſſimi & familiariſſimi mella ſcripturaꝶ ſãctaꝶ pariter laberetis: ſic tãtæ amarifudis repſiſſe p
niciẽ: quãdo nõ ubi: nõ cui: nõ homini formidandã: cũ eo tpe: quo abiectis iã ſarcinis ſæcularibus iã expediti:
dominũ

J

dum
bis:p
toel
uttin
nücu
huius
tetitis
flme
gelnn⸗
nap
pae
Cania
Piton
lugu
lbo⸗
lo
finop
nnetil
lora
Olnoa
uicei
umfe
zuce
lupin
ſenti
enic.
mar
niat
ueli

ture
t
ſiun
an
vel

Ver

dũm ſeã bamini: & in ea terra uiuebatis ſimul: in qua dũs humanis pedibus ambulãs:pacẽ inquit meã do uo

J llai bis:pacẽ meã relinquo uobis: uiris ætate maturis: & in eleg dni hĩtantibus: uobis accidere potuit: Vere tẽta

nl tio eſt uita humana ſup terrã. Hleu mihi: quia uos ſimul alicubi ſiuenire non po ſſu. forte ut moueor: ut doleo
⸗R ut timeo ꝓciderẽ ad pedesiur̃os: flerẽ quantũ ualerẽ: rogarẽ quantum amarẽ. Nũc unũquẽq; ur̃m pro ſeipſo
di l nũc utroq; pro alterutro & pro aliis maxime ĩfirmis: Pro u Xp̃s mortuus eſt: quiuos tanꝗᷓ ĩ theatro uitæ
Ketunn huius cũ magno ſui periculi ſpectant: ne de uobis ea cõſcribẽdo ſpargatis: quæ qñq; cõcordantes delere nõ po
eillult teritis: qui nũc cõcordare nolitis: aut quæ cõcordes legere timeatis: ne iteꝶ litigetis. Veꝶ dico charitati tuæ:ni/
tellel hil me magis: ꝗᷓ hoc exẽplũ tremuiſſe: cũ quædã ad me in epiſtola tua legerẽ tuæ idignationis idicia:nõ tã illa
Peto d de Entello & boue laſſo: ubi mihi tã hilariter iocari:ꝗᷓ iracũdæ minari uiſus eſt: ꝗᷓ illud qd ſerio te ſcripſiſſe ſa-
omion tis apparet: unde ſupra elocutus ſũ: plus fortaſſe ꝗᷓ debui: ſed nõ plus ꝗᷓ timui: ubi aiſti: ne forte læſus iuſte ex
nmemt poſtulares. Rogo te ſi fieri põt: ut inter nos qramus. & diſſeramus aliqd: quo ſine amaritudine diſcordiæ cor-
thockegx Qa nĩa paſcant᷑: fiat: ſi aũt nõ poſſũ dicere:qd mihi emẽdandũ uideat᷑ in ſcriptis tuis:nectu in meis:niſi cũ ſu
utbennlg ſpitione ĩuidiæ: aut læſione amicitiæ: quieſcamus ab his: & nr̃æ uitæ ſalutiq; parcamus. minus certe aſſequat᷑
uen bi⸗ illa: quæ ĩflat: dũ nõ offendat᷑ illa: quæ ædificat. Ego me lõge eſſe ſẽtio ab illa pfectiõe de qua ſcriptũ eſt:ſiqs ĩ
mullri uerbo nõ offẽdit: hic pfectus eſt uir. Sed plane in dei miſericordia puto me poſſe facile abs te petere ueniã: ſi
Aaben quid offẽdi: qd mihi apire debes: ut cũ te audiero lucreris ffem tuũ. Neq; enĩ quia hoc ꝓpter lõginqtatẽ terra/
ttaſen. rũnõ potes facere inter me & te: ꝓpterea debes ſinere errare me: ꝓrſus qd ad ipſas res: quas noſſe uolumus at
nölabr tinet: ſiqd ueri me tenere uel ſcio uel puto uel credo: in quo tu aliter ſẽtis: ꝗtum dat dũs ſine tua iniuria cona/
tomendi bor aſſerere. Quod autẽ ptinet ad offenſionẽ tuã: cũ te indignatũ ſenſero: nihil aliud ꝗᷓ ueniã dep̃cabor. Nec
ctniſ oĩno arbitror te ſuccenſere potuiſſe: niſi aut hocdicerẽ qddicere nõ debui. quia nec miror nos minus ſcire in
emenin, uicẽ: ꝗᷓ ſcimura cõiunctiſſimis & familiariſſimis niis. In quoꝶ ego charitatẽ fateor: facile me totũ piicio: pᷣſer
millim tim fatigatũ ſcãdalis ſæculi: & in ea ſine ulla ſollicitudine reqeſco. Deũ qppe illic eſſeſẽtio: in quẽ me ſecurũ
Uignriti ꝓpiicio: & in quo ſecurus reqeſco. Necin hac mea ſecuritate craſtinũ illud humanæ fragilitatis incertũ: de quo
nlli ſupius genui: oĩno formido. Cũ enĩ hoĩem xpiana charitate flagrantẽ: atq; mihi in hoc fidelẽ amicũ factũ eẽ
kiingi ſentio: ꝗcqꝗd ei cõſilioꝶ meoꝶ cogitationũq; cõmitto: nõ hoĩ cõmitto: ſed illi in quo manet: ut talis ſit. Deus
oenna enĩ charitas eſt. & qui manet in charitate: in deo manet. quã ſi deſeruerit: tantũ faciat neceſſe eſt dolorẽ: ꝗᷓtũ
mlonni manẽs fecerat gaudiu. Verũtamẽ ex amico ĩtimo factus inimicus: ꝗrat ſibi potius qd fingat aſtutus: nõ inue
vinll niat qd ꝓdat iratus. Hocaũt unuſꝗſq; facile aſſequit nõ occultando qd fecerit: ſed nõ faciẽdo qd occultare
lrei uelit. Quod ſi miſe ericordia dei bonis piisq; cõcedit: ut inter inimicos quoſlibet futuros liberi ſecuriq; uerſen
itüram, tur: aliena Peccata ſibi cõmiſſa nõ ꝓdant: quæ pdi timeãt: ipſi nulla cõmittãt. Cũ eni falſũ qd 2 maledico fin⸗
umg git: aut oĩno nõ lædit᷑ raut certe ĩtegra ſalute ſola fama uexat᷑. Cũ aut malũ ipberra hoſtis eſt ĩmunis: etiam
Nini ſi nullius ĩtimi lo quacitate aut lite uulger Quapropter ꝗs prudẽtiũnõ uideat: etiam tu ꝗᷓ tolerabiliter feras
icäine amiciſſimi quõdã & familiariſſimi incredibiles nuũc inimicitias cõſolãte cõſcĩa: & quẽadmodũ uel qd iactitat
igien uel gc 2 ꝗbuſda forſitan credit :in ſiniſtris armis deputes: ꝗqbus nõ minus ꝗᷓ dextris cõtra diabolũ dimicatur?
DMH Veruũtamẽ illũ maluerĩ aliquo modo mitiorẽ: ꝗᷓ te iſto modo armatiorẽ. Hoc magnum & triſte miraculũ eſt
) ex amicitiis talibus ad has inimicitias perueniſſe. lætum erit: & multo maius ex inimicitis talibus ad pᷣſtinam
Nonns foncordiam reuertiſſe. . r. . J . ʒÿ;R—— —
nere ¶ Beati auguſtini epiſcopi ad Præſidium rogantis: ut prædictam epiſtolam beato Hieronymo contra ſecom /
cinn moto tranſmittat. 4 Epiſtola. CXII. ³
ienie R Omino btiĩſſimo & merito uenerando fri & cõſacerdoti Præſidio auguſtinus ĩ duo ſalutẽ. Sicdut
ltlim —— pñs rogaui ſinceritatẽ tuã:nũc quoq; cõmoneo:ut lr̃as meas ſãcto fri & cõpreſbr̃o nr̃o Hierony/
tngas mo mittere nõ graueris. Vt aũt nouerit charitas tua: quẽadmodũ etiã tu illi pro mea cauſa ſcri/
niure Wpere debeas: mii exẽplaria lr̃aꝶ & meaꝶ ad ipſũ: & ad me ipſius. Quibus lectis pro tua ſãcta pru
Nufmn dentia ficile uidebis & modũ meũ: quẽ ſeruandũ putaui: & motũ eius:quẽ nõ fruſtra timui. Aut ſi ego quod
Prrlemn nõ debui aliquid ſcripſi: non ad illũde me: ſed ad meipſũ potius fraterna dilectione mitte ſermonẽ: quo cor
knans rectus petã: ut ignoſcat:ſi meã culpam ipſe cognouero.
tii ſin (Bl leronymi poſt acceptã ſatiſſactionẽ mitius ſãcto auguſtino epᷣo reſcribẽtis de acriore ſuæ expoſitiõis ĩ
bolonig . Galathas ſe excuſatis:& deĩceps ad mutuã charitatẽ exhortãtis. ¶ Epiſtola. CXIII.
equt Omino uere ſãcto & btĩſſimo papæ Auguſtino Hieronymus ĩ xpᷣo ſalutẽ. Cũa ſãcto fr̃e nro Fir
linm mo ſollicite ꝗᷓrerẽ ꝗd ageres: ſoſpitẽ te lætus audiui. Rurſũ cũ tuas lias nõ dico ſparẽ ſed exigerẽ:
r .— neſciẽte te ex africa ꝓfectũ eẽ ſe dixit. Itaq; reddo tibi ꝑ eũ ſalutatiõis oficia: ꝗ te unico amore cõ/
mmus oli ectit᷑: ſimulq; obſecro: ut ignoſcas pudori meo: ꝙ diu ut reſcriberẽ pᷣcipiẽti:negare nõ potui. nec ego tibi: ſed
troln cauſa cauſæ rñdit. Et ſi culpa eſtrindiſſe: ꝗᷓſo ut patiẽter audias: multo maior eſt puocaſſe. Sed ceſſet iſtiuſmo
ſuunike di ꝗᷓrimoniæ. ſit ĩter uos pura germanitas: & deĩceps nõ ꝗᷓſtionũ ſed charitatis ad nos ſctipta mittamus. Sãcti
vorae fres q nobiſcũ dno ſeruiũt: affati te ſalutãt. Sctõs ꝗq tecũ Ap̃ᷣi leue trahũt iugũ:pᷣcipue ſctm̃ & ſuſcipiendũ pa/
RR . pã Alipiũ: ut meo obſeqo ſalutes: peor. Incolumẽ te & memorẽ mei Xps deus ni tueat᷑ oĩpotẽs. Dne uere ſan
. vnnſ⸗ cte & btiſſime papa:ſi legiſti lib explanationũ in Ionã: puto ꝙ ridiculã cucurbitæ non recipias qᷓſtionẽ. Sin
mhl 4 .clxvii.
iapit

aũt amicus qui me pᷣmus gladio petiit: ſtilo repulſus eſt:ſit humanitatis tuæ atq; iuſticiæ accuſantẽ rephen/
dere: nõ reſpõdentẽ. In ſcnipturaꝶ ſi placet cãpo ſine nr̃o ĩuicem dolore ludamus.
Argumentum.
p Rioribus còtra ſe pro expoſitione apoſtolicæ repᷣhenſionis a btõ Hieronymo ſcriptis epiſtolis & illi
us cõmẽtario rũdet: cõfirmãs uerã fuiſſe rephenſionẽ Petri nõ diſpenſatoriã & ſimulatã: in qua di/
cit cõtra Porphyriũ iuſtã libertatẽ in defẽſione euãgelii in Paulo: & ſãctã humilitatẽ in Petro commẽdari. In
uno tñ Hieronymo conſentiẽs atq; cõfirmãs: ſicut ab initio pᷣmitiis iudæoꝶ legalia fuiſſe pmiſſa ſine ſpe ſalu
tis: ſic tpis ꝓgreſſu & reuelata fidei gra tã iudæis ꝗᷓ gẽtibus cõuerſis effecta mortifera ;— ine

uguſtini ad beatũ Hieronymũ epiſtola poꝶ oſum rnſiua: in qua ſuã ſniam tuer: oſtẽdens nõ diſpẽſatoriã

Omino dilectiſſimo & in Ap̃i uiſceribus honorãdo ſancto fri & cõpreſ bro Hieronymo Augu/
ſtinus in dño ſalutẽ. Iã pridẽ charitati tuæ plixã epiſtolã miſi: rñdens illi tuæ: quã per ſctm filiũ
tuũ Aſteriũ: nũc iã nõ ſolũ fratrẽ: ueꝶ etiã collegã meũ: miſiſſe te recolis.quæ utrũ in manus tu
P— a5 ucnle meruerit: adhuc neſcio. niſi ꝙ ꝑ fratrẽ ſincæriſſimũ firmũ ſcribis. Si ille qui me pᷣmũ
gladio petiit: ſtilo repulſus eſt: ut ſit humanitatis meæ atq; iuſticiæ accuſantẽ rephẽdere: nõ rñũdentẽ. Hoc ſo/
2 tenuiſſimo ĩdicio: utcũq; cõiicio: legiſſe te illã epiſtolã meã. In ea ꝗppe deploraui tantã ĩter uos extitiſſe di/
ſcordiã: de quoꝶ tãta amicitia quaq; uerſũ eã fama diffuderat: charitas fr̃na gaudebat. Quod nõ feci: repre/
hendẽdo in aliquo germanitatẽ tuã: cuius in ea te aliquã culpã me cognouiſſe nõ auſus ſũ dicere: ſed dolẽdo
humanã miſeriã: cuius in amicitiis mutua charitate retinẽdis: ꝗtalibet illa ſit: icerta pmãſio eſt. Veꝶ illud ma
lIuerã tuis noſſe reſcriptis:utꝶ mihi ueniã quõ popoſcerã: dederis.qd aptius mihi ĩtimari cupio: ꝗᷓuis hilarior
quidẽ uultus lr̃aꝶ tuaꝶ etiã hoc me ĩpetraſſe:ſignificare uideat᷑: ſi tamẽ poſt lectã illã miſſæ ſũt: qd in eis mi/
nime apparet. petis: uel potius fiducia charitatis iubes: ut ĩ ſcripturaꝶ cãpo: ſine nr̃o ĩuicẽ dolore ludamus. Et
ꝗdẽ qᷓtũ ad me attĩet:ſerio nos iſta.ꝗᷓ ludo:agere mallẽ. Quod ſi hoc uerbũ tibi ꝓpter facilitatẽ ponere placuit
ego fateor maius aliqd expeto a benignitate tuaꝶ uiriũ: prudẽtiaq; tã docta: & ocioſa: annoſa: ſtudioſa ĩgenio
ſa: diligẽtia. hæc tibi nõ tm donante: ueꝶ etiã dictãte ſpu ſancto: ut ĩ magnis & laborioſis qᷓſtiõibus: nõ tanꝗᷓ
ludẽtẽ in cãpo ſcripturaꝶ: ſed in mõtibus anhelantẽ adiuues. Si aũt ꝓpter hilaritatẽ: quã eſſe ĩterchariſſimos
diſſerẽtes decet: putaſti dicẽdũ eſſe ludamus: ſiue illud aptũ & planũ ſit: unde colloꝗmur: ſiue arduũ atq; dif
ficile:hoc ipſe edoce: obſecro te: quonã modo aſſeq ualeamus: ut cũ forte nos aliqd mouet: ꝙ nobis: & ſi non
cautius attẽdẽtibus:certe tardius ĩtelligẽtibus:nõ ꝓbatũ eſt. Et qd nobis uideat᷑: cotra conamuraſſerere: ſi hæc
aliqũ ſecuriore libertate dicamus: nõ ĩcidamus in ſuſpitiones puerilis iactãtiæ: quaſi nr̃o noĩ famã uiros illu/
luſtres accuſando qᷓ ramus. Si aũt aliqd aſpeꝶ qd refellẽdi neceſſitate: deprõptũ fuerit: quo tolerabile fiat: le/
niore circũdamus eloqo litũ melle gladiũ ſtringere nõ iudicemur. Niſi forte ille modus eſt: quo utrũq; hoc ui
tiũ: uel uitii ſuſpitionẽ caueamus: ſi cũ doctiore amico ſicdiſputamus: ut ꝗcquid dixerit: neceſſe ſit approba
re. nec ꝗᷓrẽdi ſaltẽ cauſa:liceat aliꝗtulũ reluctari. Tũ uero ſine ullo timore offeſionis: quaſi in cãpo ludit᷑: ſed
miꝶ ſi nobis nõ illudit᷑. Ego enĩ fateor charitati tuæ: ſolis eis ſcripturaꝶ libris: quæ iã canonicæ appellant᷑ di/
dici hũc timorẽ: honorẽq; deferre: ut nullũ eoꝶ ſcribẽdo erraſſe auctorẽ aliqd:firmiſſime credã. Ac ſi aliqd in
eis offẽdero liis: qd uideat cõtrariũ ueritati: nihil aliud qᷓ uel mẽdoſũ eſſe codicẽ: uel ĩterpretẽ: nõ eſſecutũ eſſe
qd dictũ eſt:uel me minime ĩtellexiſſe:nõ ambigã. Alios aũt ita lego: ut ꝗ̃talibet ſctĩtate doctrina ppropolle/
ant nõ ideo ueꝶ putẽ: ꝗa iſi ita ſenſerũt. Sed quia mihi: uel perillos auctores canonicos: uel ꝓbabili rõne: ꝙ
a uero nõ abhorreat pſuadere potuerunt. Nec te mi fr ſentire aliqd aliter exiſtimo. Prorſus inꝗᷓ nõ te atbitror:
ſic legi tuos libros uelle:tanꝗᷓ ꝓphetaꝶ & apoſtoloꝶ. de quoꝶ ſcriptis ꝙ oĩ errore careãt: dubitare nefariũ eſt.
Abſit hoc a pia humilitate & ueraci de temetipſo cogitatione. qua niſi eſſes pᷣditus: nõ utiq; diceres: utinã me
reremur cõplexus tuos: & collatiõe mutua uel doceremus aliꝗᷓ: uel aliqua diſceremus. Quod ſi teipſũ conſide
ratione uitæ ac moꝶ tuoꝶ nõ ſimulate nõ fallaciter dixiſſe credo: ꝗᷓ̃to magis æquũ eſt me credere apoſtolum
Paulũ nõ aliud ſenſiſſe ꝗᷓ ſcripſit: ubi ait de Petro & Barnaba cũ uicer⸗ qa nõ recte ĩgrediunt᷑ ad ueritatẽ euãge
lii:dixi Petro corã oĩbus:Si tu cũ ſis iudæus gẽtiliter & nõ iudaice uiuis:quõ gẽtes cogis iudaizare: De quo eniĩ

certus ſũ: ꝙ me ſcribẽdo uel loqᷓndo nõ fallat: ſi fallebat apoſtolus filios ſuos: quos iteꝶ parturiebat: donecin

eis xps: ideſt ueritas formaret᷑: qbus cũ pmiſiſſet dicẽs: Quæ aũt ſcribo uobis ecce corã deo quia nõ mẽtior:nõ
tñ ueraciter ſcribebat:ſed neſcio qua diſj pẽſatoria ſimulatione fallebat uidiſſe ſe Petrũ & Barnabã nõ recte in/
grediẽtes ad ueritatẽ euãgelii: ac Petro in faciẽ reſtitiſſe: nõ ob aliud niſi ꝙ gẽtes cogeret iudaizare. At eni ſati/
us eſt credere apoſtolũ Paulũ aliqd nõ uere ſcripſiſſe:ꝗ apoſtolũ Petrũ aliqd nõ recte egiſſe. Hoc ſi ita eſt: dica
mus ꝙ abſit ſatius eſſe credere mẽtiri euãgeliũ: ꝗ negatũ eſſe a Petro Xp̃m. & mẽtiri regnoꝶ librũ:ꝗᷓ tãtũ pro/
phetã a dño deo tã excellẽter electũ in cõcupiſcẽda atq; abducẽda uxore aliena cõmiſiſſe adulteriũ: & in mari/
to eius necãdo tã horrẽdũ homicidiũ. Immo uero ſãctã ſcripturã in ſũmo & cæleſti auctoritatis culmĩe collo
catã de ueritate eius certius ac ſecurius legã: & in ea hoĩes uel approbatos uel emẽdatos uel dãnatos ueraciter
diſcã potius ꝗᷓ humana facta: dũ in ꝗqbuſdã laudabilis excellẽtiæ pſonis aliqn credere timeo reprehẽdenda: ipa
diuina eloquia mihi ſũt ubiq; ſuſpecta. Manichæi plurima diuinaꝶ ſcripturaꝶ:quibus eorum nefanius error
YUVMW clariſſima

aut ſimulatã: ſed dignã & uerã fuiſſe Petri rephenſionẽ a Paulo. KK. Epiſtola. CXIIII..

Eßlen

lludl
din u
neldelil

le

mo⸗ Lun
rſchnfli
nmanus
uimezͤ
. Rbe 0
exnitilet⸗
fein,
ſed doid
uishinnt
ineun
ludamud
nerplut
nhind
Eend tni
unilino
üml
bsAlnen
lerrellhr
iuitol
bdelind⸗
trügheu
ltappnn
wludt
Cpelntt
läigt
Aeunit
ltone:
eubittot
Alnücc
Putnime
4 oouun
utniuig

Deloent
utdhen

öninoen

nöraten

Mmin
DU
iiin
iaͤnn
alnoh
Ws enn
rihmcuin
chisen

= - =

Aulm

clariſſima ſnĩaꝶ pſpicuitate cõuincit᷑: quia in aliũ ſenſũ detorq̃re nõ poſſũt: falſa eſſe cõtendũt: ita tamen ut

eandẽ falſitatẽ nõ ſcribentibus apoſtolis tribuant: ſed neſcio ꝗbus codicũ corruptoribus. Quod tamẽ qa nec
pluribus nec antiꝗoribus exẽplaribus nec pᷣcedentis linguæ auctori tate: unde latini libri ĩterpretati ſũt: ꝓbare
aliqũ potuerũt: notiſſima oĩbus ueritate ſupati: cõfuſiq; diſcedũt. Ita ne nõ ĩtelligit ſancta prudentia tua ꝗᷓta
malitiæ eoꝶ pateſcat occaſio: ſi nõ ab aliis apoſtolicas lr̃as eſſe falſatas: ſed ipſos apoſtolos falſa ſcripſiſſe dica
mus Nõ inqs credibile eſt hoc in Petro Paulũ qd ipſe Paulus fecerat arguiſſe. Nõ nunc ꝗᷓro qꝗd fecerit:fed qd
ſcripſerit ꝗᷓro. Hoc ad ꝗᷓſtionẽ quã ſuſcepi maxime ꝑtinet: ut ueritas diuinaꝶ ſcripturaꝶ ad nr̃am fidẽ xdilt⸗
candã memoriæ cõmendata: nõ a ꝗbuſſibet: ſed ab ipſis apoſtolis: ac per hoc in canonicũ auctoritatis culmẽ
recepta exoĩ parte ueraxatq; ĩdubitanda pſiſtat. Nã ſi hoc fecit Petrus:qd facere debuit: mẽtitus eſt Paulus:
ꝙ eu uiderit nõ recte ingredientẽ ad ueritatẽ euãgelii. Quiſꝗs enĩ hoc facit: quod facere debet:recte utiq; facit
& ideo falſũ de eo dicit: qui dicit eũ nõ recte feciſſe: quod eũ nouit facere debuiſſe. Si aũt uerũ ſcripſit Paulus
ueꝶ eſt ꝙ Petrus tunc nõ recte ingrediebat᷑ ad ueritatẽ euãgelii. Id ergo faciebat: qd facere nõ debebat. & ſi tale
ꝗd Paulus it iã fecerat: correptũ potius etiã ipſũ credã coapoſtoli ſui correptionẽ non potuiſſe negligere: ꝗᷓ
mẽdaciter aliqd in ſua epiſtola poſuiſſe: & epiſtola qualibet:ꝗᷓto magis ĩ illa:in qua pᷣlocutus ait: Quæ ſcribo
uobis: ecce corã deo: qa nõ mẽtior? Et ꝗqdẽ illud Petrũ ſic egiſſe credo: ut gẽtes cogeret iudaizare. Hoc enĩ lego
ſcripſiſſe Paulũ: quẽ mẽtitũ eſſe nõ credo. & ideo nõ recte agebat hic Pettus. Eratenĩ cõtra euãgelii ueritatẽ: ut
putarẽt ꝗ credebãt in Ap̃m ſine illis ueteribus ſacris: ſaluos ſe eſſe nõ poſſe. Hæc enĩ contendebãt Antiochiæ:
qui ex circũciſione crediderãt. cõtra quos Paulus pſeueranter acriterq; cõfligit. Ipſũ uero Paulũ nõ ad hoc id
egiſſe: ꝙ uel Timotheũ circũcidit: uel cenchris uotũ pſoluit: uel hieroſolymis a Iacobo admonitus cũ eis qui
nouerat legitima illa celebrãda ſuſcepit: ut putari uideretur per ea ſacra etiã xpᷣianã ſalutẽ dari: ſed neilla quæ
poribus ut cõgruebat tpibus:in umbris reꝶ futuraꝶ deus fieri iuſſerat: tanꝗᷓ idolatriã gentiliũ dãnare cedete
tur. Hoc eſt enĩ quod illi Iacobus ait auditũ de illo eſſe: ꝙ diſciſſionẽ doceat a Moyſe.qd utiq; nefas eſſet: ut
credẽtes in Apᷣm diſcindant᷑ a ꝓpheta Xpi: tanꝗᷓ eius doctrinã deteſtantes atq; dãnantes. De quo ipſe xpᷣus di
cit: Si crederitis Moyſi: crederetis & mihi. De me enĩ ille ſcripſit: Attẽde enĩ obſecro ipſa uerba lacobi. Vides ĩ/
quit frater quot milia ſũt in iudæa: qui crediderũt in Ap̃ᷣm. & hi oẽs æmulatores ſunt legis. Audierũt aũt de te
adiſciſſionẽ doces a Moyſe eoꝶ: qui per gẽtes ſũt iudeoꝶ: dicẽs no debere eos circũcidere filios ſuos: neq; Sᷣm
cõſuetudinẽ ĩgredi. Quid ergo eſt? Vtiq; oportet cõuenire multitudinẽ. Audierũt enĩ te ſupueniſſe. Hoc er/
go fac: quod tibi dicimus. Sũt nobis uiri quatuor uotũ hites ſup ſe:iis aſſũptis ſãctifica te cũ ipſis: & ĩpẽde in
eos: ut radãt capita ſua: & ſciẽt oẽs: quia quæ de te audierit falſa ſint:ſed ſeꝗ̃ris & ipſe cuſtodiens legẽ. De gẽti
bus aũt qui crediderũt:nos mãdauimus: iudicantes nihil huiuſmodi ſeruare illos: niſi ut ſe obſeruent ab ido
lis ĩimolando: & a ſanguine & a fornicatione. Nõ ut opinor obſcuꝶ eſt: & Iacobũ hoc nõ monuiſſe: ut ſcirent
falſa eſſe: quæ de illo audierãt hi:qui cũ ĩ Apᷣ̃m exiudæis credidiſſẽt: tĩ æmulatores erãt legis: ne per doctrinã
Xpi:uelut ſacrilega necdeo mãdantecõſcripta dãnari putarent᷑: quæ per Moyſẽ pribus fuerat mĩſtrata. Hoc
enĩ de Paulo iactauerãt: nõ illi qui ĩtelligebãt quo aĩo a iudæis fidelibus obſeruart tũc iſta deberẽt: ꝓpter com
mẽdandaã ſcilicet auctoritatẽ diuinã: & ſacroꝶ illoꝶ ppheticã ſanctitatẽ: non ꝓpter adipiſcendã ſalutẽ quæ iã
in Xpᷣo reuelabat᷑:& per baptiſmi ſacramentũ miĩſtrabat᷑.ſed illi hoc de Paulo ſparſerãt:qui ſicea uolebãt ob
ſeruari: tanꝗᷓ ſine iis in euãgelio ſalus credẽtibus eſſe nõ poſſet. Ipſũ enĩ ſenſerãt uehemẽtiſſimũ græ pᷣdicato/
rẽ: & ĩtentioni eoꝶ maxime aduerſũ docentẽ:nõ per illã hoĩem iuſtificari: ſed per gram Ieſu xpᷣi:cuius pᷣnunci
andæ cauſa: ille umbræ in lege mãdatæ ſũt: & ideo illi ĩuidiã & pſecutionẽ cõcitare molientes: tanꝗᷓ inimicũ
legis mãdatorũq; diuinoꝶ criminabant᷑. Cuius falſæ criminatiõis ĩuidiã coõgruẽtius deuitare nõ poſſet: qᷓ ut

ea ipſe celebraret: quæ dãnare tanꝗᷓ ſacrilega putabat᷑: atq; ita oſtẽderet: nec iudæos tũc ab eis: tanꝗᷓ a nefariis

ꝓhibẽdos: nec gentiles ad ea tanꝗᷓ ad neceſſaria cõpellẽdos. nã ſi re uera ſic ea reprobaret: quẽadmodũ de illo
auditũ erat:& ideo celebrãda ſi uſcipet: ut actione ſimulata: ſuã poſſet occultare ſnĩam: nõ ei diceret Iacobus.
Et ſciẽt oẽs: ſed diceret: & putabũt oẽs:qm̃ quæ de te audierũt:alſa ſũt:p̃ſerti quia in ipſis hieroſolymis apo/
ſtoli iã decreuerãt: ne qſꝗᷓ gentes cogeret iudaizare. nõ aũt decreuerãt ne qſqᷓ tunc iudæos iudaizare phiberet:
ꝗquis etiã ipſos iã doctrina xp̃ᷣiana nõ cogeret.Proĩde ſi poſt hoc apoſtologedlertetiitbettus habuit illã ĩ Antio
chia ſimulationẽ: quæ gentes cogeret iudaizare: qd iã nec ipſe cogebat᷑: quis ꝓpter cõmẽdanda eloqa dei: quæ
iudæis ſũt credita: nõ phibebat᷑· Quid miꝶ: ſi cõſtringebat eũ Paulus lere aſſerere:qd cũ cæteris apoſtolis ſe

hieroſolymis decreuiſſe meminerat? Si aut hoc qdᷓ magis arbitror ante hieroſolymitanũ cõciliũ petrus fecit:

nec ſic miꝶ eſt: ꝙ eũ uolebat Paulus: nõ timide obtegere: ſed fidẽter aſſerere. qd eũ pariter ſentire iã nouerat:ſi
ue qd cũ eo obtulerat euãgeliũ:ſiue qd in Cornelii cẽturiõis uocatione etiã diuinitus eũ de hacre admonitum
accepat: ſiue ꝙ añ ꝗᷓ illi quos timuerat: ueniſſẽt antiochiã: cũ gẽtibus eũ cõueſci uiderat. Neq; enĩ negamus:
hac ſnĩa fuiſſe iã Petrũ:in qua & Paulus fuit. Nõitaq; tũc eũ qdiin ea re ueꝶ eſſet: docebat. ſed eius ſimulatio
nẽ:qua gere⸗ iudaizare cogebant arguebat:nõ ob aliud: niſi quia ſicoĩa illa ſimulatoria gerebant᷑: tanꝗᷓ uerũ
eſſet: qd dicebãt illi: qui ſine circũciſione p̃putii atq; aliis obſeruatiõibus umbræ futuroꝶ putabãt : credentes
ſaluos eẽ nõ poſſe. Ergo & Timotheũ ppterea circũcidit: ne iudæis & maxime cognationi eius maternæ ſie ui
derentur: qui ex gẽtilibus in Apᷣm crediderant:deteſtari circũciſionẽ: ſicut idolatria deteſtanda eſt:cũ ul de/
ſii. .clxviii.

us fieri pceperit. Hanc ſathanas pſuaſerit:& Titũ ꝓpterea nõ circũcidit: ne occaſionẽ daret eis: qui ſine circun
ciſione dicebãt credẽtes ſaluos eſſe nõ poſſe. Et ad deceptionẽ gentiũ: hoc etiã Paulũ ſentire iactarẽt: qd ipᷣe ſa
tis ſignificat:ubi ait. Sed neq; Titus:qui mecũ erat:cũ eſſet græcus cõpulſus eſt circuncidi. ꝓpter ſubintrodu/
ctos auũt falſos fr̃es: qui ſi ubintroierãt pſcrutari libertatẽ nrt̃am ut nos in ſeruitutem redigerẽt. Quibus nec ad
horã ceſſimus ſubiectioni: ut ueritas euãgelii pueniat ad uos. Hic apparet: quid eos captare ĩtellexerit: utno
faceret: qd in Timotheo fecerat: & ꝙ ea libertate facere poterat: qua o ſtẽderet illa ſacr̃a: nec tanꝗᷓ neceſſaria de
bere appeti: nec tanꝗᷓ ſacrilega debere dãnari. Sed cauendũ eſt uidelicet in hac diſputatione: ne ſicut philoſo/
phi qᷓdã facta hoĩum media dicamus: inter recte factũ: & pctm: quæ neq; in recte factis: neq; ĩ peccatis nume
rent᷑. Et urgeamur eo ꝙ obſeruare legis cerimonias: nõ põteſſe ĩdifferẽs: ſed aut bonũ: aut malũ. Vbi ſi bonũ

dixerimus: eas nos quoq; obbuare cogamur. Si aũt malũ: nõ uere: ſed ſimulate ab apoſtolis eſſe Fuatas creda-

mus. Ego uero apoſtolis nõ tã exẽplũ philoſophoꝶ timeo: qũ & illi in ſua diſputatione ueri aliqd dicũt: ꝗᷓ fo/
renſiũ aduocatoꝶ: qũ in alienaꝶ cauſaꝶ actione mẽtiunt᷑. Quorũ ſimilitudo ſi in ipſa expoſitiõe epiſtolæ ad
Galathas ad cõfirmandaã ſimulationẽ Petri & Pauli putata eſt decẽter ĩduci:qd ego apud te timeã nomẽ phi/
loſophoꝶ: qui nõ ꝓpterea uani ſũt ꝗa oĩa falſa dicũt: ſed qa & falſis plæriſq; cõfidũt. & ubi uera ĩueniunt᷑ di/

.* .

cere: a xpiana gra quæ eſt ipſa ueritas alieni ſũt. Cur aũt nõ dicã pcepta illa ueteꝶ ſacramentoꝶ nec bona eſſe:
qa nõ eis hoĩes iuſtificant᷑ (umbræ ſũt enĩ p̃nunciãtes gr̃am: qua iuſtificamurjnec tñ mala: qa diuinitus pᷣce/

pta ſũt tpi pſoniſqʒ cõgruẽtia: cũ me adiuuet etiã ꝓphetica ſnia: qua dicit deus ſeilli populo dediſſe p̃cepta nõ
bona. Forte enĩ ꝓpterea dixit nõ mala: ſed tm nõ bona: ideſt nõ talia ut illis hoĩes boni fiãt: aut ſine illis boni
fiãt. Vellẽ me doceret benigna ſincæritas tua utrũ ſimulate ꝗſꝗᷓ ſanctus orientalis cũ romã uenerit ieiunet ſab
bato: excepto illo die paſchalis uigiliæ. Quod ſimalũ eſſe dixerimus: nõ ſolũ romanã eccleſiã: ſed etiã multa
ei uicina & aliqᷓto remotiora dãnabimus: ubi mos idẽ tenet᷑ & manet. Si aũt nõ ieiunare ſabbato malũ putaue
rimus: tot eccleſias oriẽtis & multo maiorẽ orbis xpᷣiani partem qua temeritate criminabimur?Placet ne tibi:
ut mediũ quiddã eſſe dicamus: qd tamẽ acceptabile ſit ei: qui hocnõ ſimulate: ſed cõgruenti ſocietate atq; ob
ſeruantia fecerit: & tamẽ nihil ĩde legimus in canonicis libris pceptũ eſſe xpᷣianis/ Quãto magis illud malũ di

cere nõ audeo: qd dñm pcepiſſe ipſa xpᷣiana fide negare no poſſũ:qua didici nõ eo me iuſtifcari: ſed gfa dei per

Ieſũ xpᷣm dũm nr̃m: Dico ergo circũciſionẽ pᷣputii & cætera huiuſmodi pori populo per teſtamentũ qd uetus
dicit᷑ diuinitus data ad ſignificationẽ futuroꝶ: quæ per Apᷣm oportebat ĩpleri: ꝗbus adueniẽtibus remaſi iſſeil
la xpᷣianis legẽda tm̃ ad intelligentiã pᷣmiſſæ ꝓ phetiæ: nõ aũt neceſſario faciẽda:quaſi adhuc expectandũ eẽt:

ut ueniret fidei reuelatio: quæ his ſignificabat eſſe uẽtura. ſed ꝗᷓuis gentibus ĩ ponẽda nõ eſſẽt:nõ tamẽ ſic de/

buiſſe auferri a cõſuetudie iudæoꝶ tanꝗᷓ deteſtanda atq; dãnanda. ſenſim ꝓinde atq; paulati feruente pᷣdica/
tione gr̃a Ap̃i: qua ſola noſſẽt credẽtes ſe iuſtificari: ſaluoſq; fieri:nõ illis umbris reꝶ ante futuraꝶ tũc iã ueniẽ

tiũ atq; pᷣſentiũ. ut in illoꝶ iudæoꝶ uocatione quos pũtia carnis Xpi & apoſtolica tpa ĩuenerũt: ſic omnis illa

actio cõſumaret᷑ umbraꝶ. hoc eis ſuffeciſſe ad cõmendationẽ: ut no tanꝗᷓ deteſtanda & ſimilis idolatriæ uitare
tur. ultra uero nõ haberet pgreſſũ: ne putaret᷑ neceſſaria: tanꝗᷓ uel ab illa ſalus eſſet: uel ſine illa eſſe nõ poſſet.
Quod putauerũt hæretici. qui dũ uolũt & iudæi eſſe & xp̃iani:neciudæi nec xpᷣiani eſſe potuerũt. quoꝶ ſentẽ
tiã mihi cauẽdã: ꝗqᷓuis in ea nunꝗᷓ fuerim: ti beniuolentiſſime admonere dignatus es. In cuius ſniæ nõ conſen
ſionẽ ſed ſimulationẽ timore Petrus ĩciderat: ut de illo Paulus ueriſſime ſcriberet: ꝙ eũ uidiſſet nõ recte ingre
dientẽ ad ueritatẽ euãgelii: eiq; ueriſſime diceret: ꝙ gẽtes iudaizare cogebat.qd Paulus utiq; non cogebat: ob
hoc illa uetera ueraciter ubi opus eſſet obſeruans: ut dinanda nõ eſſe mõſtraret: pdicans tn inſtãter nõ eis: ſed
reuelata fidei gra ſaluos fieri fideles: ne ad ea quenꝗᷓ uelut neceſſaria ſuſcipiẽda cõpelleret. Sic aũt apoſtolum
Paulũ credo ueraciter cũcta illa gegnſlener tñ nũc quenꝗᷓ factũ ex iudæo xpᷣianũ uel cogo uel ſino talia ueraci/

ter celebrare: ſicut nec tu: cui uidet᷑ Paulus ſimulaſſe: ea cogis iſtũ uel ſinis talia ſimulare. An uis ut etiã ego di
cã: hanceſſe ſummã ꝗᷓſtionis ĩmo ſnĩæ tuæ: ut poſt euãgeliũ Apᷣi bnfaciant credẽtes iudæi:ſi ſacrificia offerãt

uæ obtulit Paulus: ſi filios circũcidãt: ſi ſabbatũ obſeruẽt: ut Paulus ĩ Timotheo: & oẽs obſeruauere iudæi:
dũmodo hæc ſimulate ac fallaciter agãt? Hoc ſi ita eſt: nõ iã in hæreſim Hebionis: uel eoꝶ quos uulgo Naza
reos uocãt: uel qualibet aliã ueterẽ: ſed in neſcioquã nouã delabimur: quæ ſit eo pnitioſior: quo nõ errore ſed

ꝓpoſito eſt ac uolũtate fallaci. Quod ſi rũdes: ut te purges ab hac ſnĩa:tũc apoſtolos laudabiliter iſta ſi imulaf

ſe: ne ſcãdalizarent᷑ ĩfirmi: qex iudæis multi crediderãt: & ea reſpuẽda nõdũ ĩtelligebãt. Nũc uero cõfirmata ꝑ
tot gentes doctrina græ xpᷣianæ: cõfirmata etiã per oẽs Xpᷣi eccleſias lectione legis & ꝓphetaꝶ: quõ hæc intelli
ẽda nõ obſeruãda retinent᷑? Quiſꝗs ea ſimulãdo agere uoluerit uideat inſanire. cur mihi nõ licet dicere apo
ſtolũ Paulũ & alios rectæ fidei xpianos tunc illa uetera ſacr̃a Paulũ obſeruãdo ueraciter cõmẽdare debuiſſe: ne
putarent᷑ illæ ꝓpheticæ ſignificatiõis obuationes a piiſſimis pr̃ibus cuſtoditæ tanꝗᷓ ſacrilegia diabolica a po
ſteris deteſtatæ. Iã enĩ cũ ueniſſet fides:quæ pus ülis obᷣuationibus pᷣnũciata poſt mortẽ & reſi urrectionẽ do
mini reuelata ẽ: amiſerũt tanꝗᷓ uitã officii ſui. Verũtamẽ ſicut defũcta corpora neceſſario deducẽda erãt quo/
dãmodo ad ſepulturã nee ſi imulate: ſed religioſe: nõ aũt deſerẽda cõtinuo: uel inimicorum obtrectationibus
tanꝗᷓ canũ morſibus ꝓiiciẽda. Proĩde nũc qſꝗs xpᷣianoꝶ:qᷓuis ſit ex iud æis ſimiliter ea celebrare uoluerit: tanꝗᷓ
ſopitos cineres ſeruans: nõ erit pius deductor uel baiulus corporis: ſed impius ſepulturæ uiolator. Fateor ſane
in eo

8 Ctrn
kͦe
ntrod,
Shecal
itutn
ſlarae
hloſe,
s hutne
ſiboni
8 cely
dnaſ⸗
Chler.
niuntc
onaele

itus ſe

ceptani
Usbont
unetlib
ämuln
ipoene
tnetbi
gob
malüd
adepe
guen⸗
mäſtll
lütit
miſece
nteßln
icüäneni
onmndll
tnruie
nile

oklmn⸗

panlen
cenge
Cnth
Aolun
auerie⸗
icel
aokei
cteiltn
leN
erwe
4 ſimu
imn
1xc nl
Pcereint
bollene
0la 1
canih
etitge⸗
mondi
entung
gollne
ineo

in eo ꝙ epiſtola mea cõtinet: ꝙ ideo ſacr̃a iudæoꝶ Paulus celebrãda ſuſcepat cũ iã Xpi eſſet apoſtolus:ut doce
ret:no eſſe pnitioſũ iis: qui ea uellẽt: ſicut a parẽtibus per legẽ acceperãt cuſtodire: minus me poſuiſſe illo dũ/
taxat tꝑe: quo primũ fidei gra reuelata eſt. ITũceniĩ hoc nõ erat pnitioſũ. Progreſſu uero tpꝑis erat ꝑnitioſũ: ni
ſi illæ obſeruationes ab oĩbus xpᷣianis deſererentur: ne ſi tũc fierẽt: nõ diſcerneret᷑ qd deus per Moyſẽ populo
ſuo pᷣcepit: ab eo qꝗ in tẽplis dæmonioꝶ ſpũs ĩmundus ĩſtituit. Proĩde potius culpanda eſt negligentia mea:
ꝗa hicnõ addidi quã obiurgatio tua: uerũtamẽ lõge ante ꝗᷓ lr̃as tuas accepiſſẽ: ſcribẽs cõtra Fauſtu manichæũ
quõ eundẽ locũ quis breuiter explicaueri: & hoc illic nõ p̃termiſerim: & legere poterit: & nõ dedigner᷑ benigni
tas tua: & a chariſſimis nris: per quos hæc ſcripta nunc miſi: quõ uolueris: tibi fides fiat: illud me añ dictaſſet
mihiq; de aĩo meo crede: quod corã deo loꝗᷓns: iure charitatis expoſco nunꝗᷓ mihi uiſũ fuiſſe etiã nunc xpᷣia/
nos exiudæis factos ſacramẽta illa uetera quolibet affectu: quolibet aĩo celebrare debere: aut eis ullo modo li
cere: cũillud de Paulo ſempita ſcripſeri: ex quo illius lrfæ mihi ĩnotuerũt: ſicut nec tibi uidet᷑ hoc tꝑe cuiꝗᷓ iſta
eſſe ſimulanda: cũ hoc feciſſe apoſtolos credas. Proinde ſicut te ecõtrario loqꝗᷓris: & licet reclamãte: ſicut tu ſcri
bis mundo:libera uoce ꝓnuncias: cerimonias iudæoꝶ pnitioſas eſſe & mortiferas xpᷣianis: & quicuq; eas obſer
uauerit: ſiue ex iudæis: ſiue ex gẽtibus: eũ in barathru diaboli deuolutũrita ego haãc uocẽ tuã oĩno cõfirmo: &
addo: quicũq; obſeruauerit eas: nõ ſolũ ueraciter: uerũ etiã ſimulate: eũ in barathrũ diaboli deuolutũ. Quid
ꝗris amplius?: Sed ſicut tu ſimulationẽ apoſtoloꝶ ab huius tpis rõne ſecernis: ita o apoſtoli Pauli ueracem

tuc in his oĩbus cõuerſationẽ ab huius tpis: qᷓuis minime ſimulata cerimoniaꝶ iudaicaꝶ obſeruatiõe ſecerno:

qm tũc fuit approbanda: nuncdeteſtãda. Ita qᷓuis legerimus: lex & ꝓphetæ uſq; ad Ioannẽ baptiſtã: quia pro
pterea qᷓrebãt iudæi Apᷣm interficere: quia nõ ſolũ ſoluebat ſabbatu: ſed etiã prem ſuũ dicebat deũ: æqualẽ ſe
faciẽs deo: & quia gram pro gra accepimus: & qm lex per Moyſẽ data eſt: gr̃a & ueritas per Ieſũ facta eſt: & per
Hieremiã ꝓmiſſũ eſt:datuꝶ deũ teſtamentũ nouũ domui iuda: no ſᷣm teſtamentũ:qd diſpoſuit pribus eoꝶ
nõ tamẽ arbitror ipſũdũñm fallaciter a parẽtibus circũciſũ: aut ſi hoc ꝓpter ætatẽ minime ꝓhibeat: nec euũ arbi
tror illud dixiſſe fallaciter leproſo: quẽ certe nõ illa per Moyſẽ p̃cepta obſeruatio: ſed ipſe mũdauerat: uade &
offer pro te ſacrificiũ: quod pᷣcepit Moyſes in teſtimoniũ illius. Nec fallaciter aſcẽdit ad diẽ feſtum: uſq; adeo
nòo cauſa oſtẽtationis corã hoĩbus: ut nõ euidẽter aſcẽderit: ſed latẽter. At enĩ dixit idẽ apoſtolus: ecce ego Pau/
lus dico uobis: quia ſi circũcidamini: Aps uobis nihil ꝓdeſt. Decepit ergo Timotheũ: & fecit ei nihil prodeſſe
Xp̃ᷣm An quia fallaciter factũ eſt: ideo nõ obfuit: At ipſe hocnõ poſuit: nec ait:ſi circũcidamini ueraciter: ſi/
cut nec fallaciter: ſed ſine ulla expoſitione dixit. Si circũcidamini: Aps uobis nihil pderit. Sicut ergo tu uis hic
locũ dare ſnĩæ tuæ: ut uelis ſubiĩtelligi niſi fallaciter: ita nõ ĩpudẽter flagito: ut nos etiã illic ĩtelligere ſinas: eis
diſtũ: ſi circũcidamini: qui ꝓpterea uolebãt circũcidi: ꝙ aliter ſe putabãt in Xpo ſaluos eſſe nõ poſſe. Hocer/
go aio: hac uolũtate: iſta ĩtentione ꝗſqs tũc circũcidebat᷑: Apᷣs ei nihil oĩno ꝓderat: ſicut alibi apte dicit. Nã ſi
per legẽ iuſticia: ergo Xpᷣs mortuus eſt gratis. hoc deelarabat: & qd ipſe cõmemoraſti: Euacuati eſtis a po. ꝗ
in lege iuſtificamini: a gra excidiſtis. Illos itaq; arguit: qui ſe iuſtificari in lege credebãt: nõ qui legitima illa in
eius honorem a quo mandata ſunt: obſeruabant intallſgentes & qua prænunciandæ ueritatis ratione man/
data ſunt: & quouſq; debeant perdurare. Vnde illud quod ait ſi ſpiritu ducemini: non adhuc eſtis ſub lege.
Vnde uelut colligis apparere qui ſub lege eſt non diſpenſatiue ut noſtros putas uoluiſſe maiores: ſed uere ut

ego ĩtelligo eum ſpiritum ſanctũ nõ habere. Magna mihi uidet᷑ ꝗᷓſtio: quid ſit eſſe ſub lege ſic quẽadmoduũ

apoſtolus culpat. Neq; hoc enĩ eũ ꝓpter circũciſionẽ arbitror dicere: aut propter illa ſacrificia: quæ tũc facta a
pribus: nũc a xp̃ianis nõ fiũt: & cætera huiuſmodi. ſed etiã hoc ipſũ: qd lex dicit: nõ concupiſces. qd fatemur:
certe xpᷣianos obſeruare debere: atq; euãgelica maxime illuſtratione pᷣdicari. Legẽ dicit eſſe ſancta: & mãdatũ

ſanctũ & iuſtũ & bonũ. Deĩde ſubiungit: quod ergo bonũ eſt: mihi factũ eſt mors: Abſit:ſed peccatũ: ut ap/

pareat peccatũ: per bonũ mihi operatũ eſt mortẽ: ut fiat ſupra modũ peccãs pctm̃ per mãdatũ. Quod aũt hic
dicit: pétm̃ per mandatũ fieri ſupra modũ: hoc alibi. Lex ſubintrauit ut abuũdaret delictũ. Vbi aut abundauit
delictũ: ſuperabũdauit & gra. Et alibi: cũ ſuperius de diſpẽſatione græ loquerert᷑ qd ipſa iuſtificet: uelut ĩterro
gatus ait. Quid ergo lex? atq; huic interrogationi cõtinuo rndit. Præuaricationis gratia poſita eſt: donec ueni
et ſemẽ cui pmiſſũ eſt. Hos ergo dãnabiliter dicit eſſe ſub lege: quos reos facit lex: non ĩplentes legẽ: dũ no ĩtel
ligẽdo gratiæ bnficiũ ad faciẽda dei pcepta quaſi de ſuis uiribus ſuꝑba elatione pᷣſumunt. Plenitudo eni legis
charitas. Charitas uero dei diffuſa eſt in cordibus nris: nõ per nos ipſos: ſed per ſpm ſanctũ: qui datus eſt no/
bis. Sed huic rei quantũ ſatis eſt explicandæ ꝓlixius fortaſſe & ſui proprii uoluminis ſermo debetur. Si ergo

iſtud quod lex ait: Non cõcupiſces:ſi humana infirmitas gratia dei adiuta nõ fuerit:ſub ſe reũ tenet:& pᷣuari

catorẽ potius damnat ꝗᷓ liberat peccatorẽ: quanto magis illa quæ ſignificationis cauſa præcepta ſũt: circunci/
ſio & cætera: quæ gratiæ reuelatione latius ĩnoteſcẽte neceſſe fuerit aboleri: iuſtificare neminẽ poterãt! Nõ ta
men ideo fuerant tanꝗᷓ diabolica gentiũ ſacrilegia damnanda: etiã cũ ipſa gratia iam incipet reuelari:quæ um
bris talibus fuerat prænuciata: ſed permittenda paululũ eis maxime qui exillo populo cui data ſunt uenerãt
poſtea uero tanꝗᷓ cum honore ſepulta ſunt: axpᷣianis oĩbus irreparabiliter deferẽda. Hoc aũt quod dicis nõ di
ſpenſatiue ut maiores noſtri uoluere: quid ſibi uult oro te? Aut enĩ hoc eſt quod ego appello officioſum mẽ/
dacium: ut hæc diſpenſatio ſit officiũ uelut honeſte mentiendi. aut quid aliud ſit oĩno non intelligormiſtfor⸗
ſüi. clxix.

te addito nomine diſpenſationis fit: ut mendacium non ſit mendaciũ. Quod ſi abſurdum eſt: cur ergo non
aperte dicis officioſũ mendaciũ defendendu? Niſi forte nomẽ te mouet: quia non tã uſitatũ eſt in eccleſiaſti/
cis libris uocabulũ offici: qd Ambroſius noſter nõ timuit: qui ſuos quoſdã libros utiliũ pᷣceptorũ plenos de
officiis uoluit appellare. An ſi officioſe mẽtiat᷑ culpandus eſt qſ. q;: ſi diſt pẽſatiue approbãdus Rogo te men/
tiatur ubi legerit: qui hoc putat: quia & in hoc magna qſtio eſt:ſi ne aliqn boni uiri ĩmo uiri xpᷣiani: qualibus
dictũ eſt: ſit in ore ueſtro eſt eſt: nõ nõ: ut nõ ſub iudicio decidatis: & qui fide audiunt: perdes oẽs qui loquun
tur mendaciũ. Sed hæcut dixi & alia & magna ꝗᷓſtio eſt. Eligat quod uoluerit: qui hoc exiſtimat ut mẽtiatur:
dũ tamẽ ab ſcribentibus auctoribus ſanctaꝶ ſcripturaꝶ & maxime canonicaꝶ ĩconcuſſe credat᷑: & defendat᷑
abeſſe oĩno mendaciũ: ne diſpenſatores Apᷣi: de quibus dictũ eſt: hic iam ꝗritur inter diſpenſatores: ut fidelis
quis in ueniat᷑: tanꝗᷓ magnũ aliquid ſibi fideliter didiciſſe uideant᷑ pro ueritatis diſpẽſatione mentiri:cũi pſa fi
des in latino ſermone ab eo dicat᷑ appellata: quia fit qd dicit᷑. Vbi aũt fit quod dicit᷑: mẽtiendi utiq; non eſt lo
cus. Fidelis igit diſpenſator apoſtolus Paulus ꝓculdubio nobis exhibet in ſcribendo fidẽ: quia uenitatis diſpẽ-
ſator erat nõ falſitatis. ac per hoc ueꝶ ſcripſit uidiſſe ſe Petrũ non recte ingredientẽ ad ueritatẽ euãgelii:eiq; in

faciẽ reſtitiſſe: ꝙ gentes iudaizare cogeret. Ipſe uero Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis: ſã
cta ac benigna pietate humilitatis accepit: atq; ita rarius & ſanctius exemplũ pᷣbuit poſteris: quo nõ dedigna,/

rent᷑ ſicubi forte recti tramitẽ reliqſſent: etiã a poſterioribus corrigi: ꝗᷓ Paulus: quo cõfidenter auderẽt etiã mi
nores maioribus pro defendenda euãgelica ueritate ſalua fraterna charitate reſiſtere. Nã cũ ſatius multo ſit a
tenendo itinere in nullo ꝗᷓ in aliquo declinare: multo eſt tñ mirabilius & laudabilius libẽter accipere corrigen/

tẽ: ꝗᷓ audacter corrigere deuiantẽ. Laus itaq; iuſtæ libertatis in Paulo & ſanctæ humilitatis in Petro quantum

mihi pro modulo meo uidet᷑: magis fuerat aduerſus calũniantẽ Porphyriũ defendẽda: ꝗᷓ ut ei daret᷑ obtrectã
di maior occaſio: qua multo inordinatius criminaret᷑ xpianos fallaciter uel ſuas lr̃as ſcribere: uel dei ſui ſacra/
mẽta tractare. Flagitas a me: ut aliquẽ ſaltẽ unũ oſtendã: cuius in hac re ſnĩam ſim ſecutus: cũ tu tã plures no
minati cõmemoraueris: qui te in eo quod aſtruis pceſſerũt petẽs: ut ſi te reprehẽdo errantẽ: patiar te errare cũ
talibus quoꝶ ego fateor neminẽ legi. Sed cũ ſint ferme ſex aut ſeptẽ: hoꝶ quatuor auctoritatẽ tu quoq; ĩfrin
gis. Nã Laodicenũ: cuius nomẽ taces: dicis nup de eccleſia egreſſu. Alexandrũ aũt ueterẽ hæreticũ: Origenem
uero ac Didymũ reprehenſos abs te lego ĩ recentioribus opuſculis tuis: & nõ mediocriter: nec de mediocribus
ꝗſtionibus ꝗᷓuis Origenẽ mirabiliter ante laudaueris. Cũ is ergo errare puto: quia nec te ipſe patieris: quis hoc
perinde dicat᷑: ac ſi in hac ſnia nõ errauerint. Nã qs eſt: qui ſe uelit cũ quolibet errare? Tres igit᷑ reſtant. Euſe/⸗
bius: Emiſenus: Theodorus Heracleotes: & quẽ paulo poſt cõmemoras Ioannes: qui dudũ in põtificali gra/
du cõſtantinopolitanã rexit eccleſiã. Porro ſi qᷓras: uel recolas quid hinc ſẽſerit noſter Ambroſius: quid nr̃iti
dẽ Cyprianus: in uenies fortaſſe nec nobis defuiſſe: quos in eo: quod aſſerimus ſe remur: ꝗᷓꝗᷓ ſicut paulo ante
dixi: tmmodo ſcripturis canonicis: hanc ingenuã debeã ſeruitutẽ: qua eas ſolas ita ſequar: ut ſcriptores earũ:
nihil oĩno in eis erraſſe: nihil fallaciter poſuiſſe: nõ dubitẽ. Proinde cũ ꝗro tertiũ: ut tres etiã ego tnbus oppo⸗
nã. Poſſẽ quidẽ ut arbitror facile reperire:ſi multa legiſſẽ. Verũtamẽ ipſe mihi pro his oĩbus: immo ſuphos
oẽs apoſtolus Paulus occurrit. Ad ipſũ cõfugio: ad ipſũ ab oĩbus qui aliud ſentiũt lr̃aꝶ eius tractatoribus pro
uoco: ipſũ interrogans appello: & reqro in eo quod ſcripſitad galathas: uidiſſe ſe Petrũ: non recte ingredientẽ
ad ueritatẽ euangelii: eiq; ꝓpterea in faciẽ reſtitiſſe: ꝙ illa ſimulatione gentes iudaizare cogebat.Vtrũ uerum
ſcripſerit:an forte neſcioqua diſpẽſatiua falſitate mẽtitus ſit: & audio eũ paulo ſupius in eiuſdẽ narratiõis ex
ordio religioſa mihi uoce clamantẽ. Quæ aũt ſcribo uobis: ecce corã deo. quia nõ mentior. Dent ueniã qꝗlibet
aliud opinantes: Ego magis credo tãto apoſtolo in ſuis & pro ſuis lris iuranti: ꝗᷓ cuiq; doctiſſimo de alienis lit
teris diſputanti. Nec dicit timeo ſic Paulũ defendere: ꝙ nò ſimularit errorẽ iudæorũ: ſed uere fuerit in errore:
qm neq; ſimulabat errorẽ:qui libertate apoſtolica: ſicut illi tpi cõgruebat: uetera illa ſacramẽta ubi opus erat
agẽdo cõmendabat ea: nõ ſathanæ uerſutia decipiendis hoĩbus: ſed dei puidentia ꝓnunciandis rebus futuris
ꝓphetice cõſtituta. nec uere fuerat in errore iudæoꝶ: qui nõ ſolũ nouerat: ſed etiã inſtanter & acriter p̃dicabat
eos errare: qui putabãt gẽtibus ĩponenda: uel iuſtificationi quorũq; fideliũ neceſſaria. Quod aũt dixi: eũ fa/

ctũ iudæis: tanꝗᷓ iudæũ: & tanꝗᷓ gentilẽ gẽtilibus. nõ mentientis aſtu: ſed cõpatiẽtis affectu: quẽadmodũ dixe

rim: paꝶ mihi uiſus es attẽdiſſe: ĩmo ego fortaſſe nõ ſatis hoc explanare potuerim. Neq; enĩ hoc ideo dixi: ꝙ
miſericorditer illa ſimulauerit: ſed quia nõ ea ſic ſimulauit: quæ faciebat ſimilia iudæis:quẽadmodũ nec illa
quæ faciebat ſimilia gentibus quæ tu quoq; cõmemoraſti.atq; in eo me: quod nõ igrate fateor adiuuiſti · Cũ
enĩ abs te queſiſſẽ in epiſtola mea:quõ putaret᷑: ideo factus iudæis tanꝗᷓ iudæus: quia fallaciter ſuſcepit ſacra
mẽta iudæoꝶ: & cũ gẽtibus tanꝗᷓ gentilis factus ſit: nec tamẽ ſuſcepit fallaciter ſacrificia gentiũ: Tu rndiſti in
eo factũ gentibus tanqꝗᷓ gẽtilẽ:ꝙ pᷣputiũ recepit: ꝙ indifferẽter pmiſerit ueſci cibis quos dãnant iud æi: ubi qᷓto
utrũ & hoc ſimulate fecerit. Quod ſi abſurdiſſimũ atq; falliſſkmu eſt: ſic ergo & illa:in quibus iudæoꝶ cõſue
tudini cõgruebat: libertate prudẽti: nõ neceſſitate ſeruili: aut qdeſt indignius: diſpenſatione fallaci: potius ꝗᷓ
fideli. Fidelibus enĩ & iis qui cognouerũt ueritatẽ: ſicut ipſe teſtatur: niſi forte & hic fallit: oĩs creatura dei bo/

na eſt: & nihil abiiciendũ quod cũ gratiaꝶ actione accipit᷑. Ergo & ipſi Paulo nõ ſolũuero: uerũ etiã diſpenſa

tori:maxime fideli:nõ ſolũ cognitori: uerũ etiã doctori ueritatis:omnis utiq; in cibis creatura dei:nõ ſimulate
ſed uere

tüſ
ſla
ert
b⸗
let

ſ

ree
in!
cuil
uu

—.,.— —

—

eg
elali
ene 4
te men
qualbee
ul n
mitann
nciipi
Snonelt

anttu
eritetin
mulooltn
eoongn
dgvunnn
kobenci;
uilen,
luren
aeci
wgin
ngren
loenbes
uue
nt bud⸗
elign
uidnin
loent
s eni:
voppo⸗
ſuphos
buspro
peleni
üuemn
Müsen
igbe
lenolt
nenore.
pusenn
8tunus
Mlch
geüh
Nlidie

dciig

lun
mdln
hiſ⸗
oll⸗
i⸗
en

mu

ſd lete

ſed uere bona erat. Cur ergo nihil ſimulate accipiẽdo ſacroꝶ cerimoniarũq; gentiliũ: ſed de cibis: & pputio: ue
rũ ſentiendo:ac docẽdo:tũ tanꝗᷓ gẽtilis factus eſt gẽtibus: & nõ potuit fieri iudæis tanꝗᷓ iudæus: niſi fallaciter

ſuſcipiendo ſacr̃a iuldæoꝶ Cur oleaſtro inſerto obſeruauit diſpẽſationis ueracẽ fidẽ & naturalibus ramis: nõ

extra ſed in arbore cõſtitutis: neſcioqd diſpẽſatoriæ uelamẽ ſimulationis obtẽdit? Cur factus tanꝗᷓ gentilis gẽ
tibus: quod ſentit docet: qd agit ſentit. factus aũt tanꝗᷓ iudæus iudæis: aliud claudit in pectore: aliud pmit in
uerbis: in factis: in ſcriptis. Sed abſit hoc ſapere. Vtriſq; enĩ debebat charitatẽ de corde puro & conſcĩa bona &
fide nõ ficta. ac per hocoĩbus oĩa factus eſt: ut oẽs lucrifaceret nõ mentientis aſtu: ſed cõpatiẽtis affectu: ideſt
nõ oĩa mala hoĩum fallaciter agẽdo: ſed alioꝶ oĩum malis oĩbus tanꝗᷓ ſi ſua eſſent miſericordes medicinæ dili
gentia pcurãdo. Cuũitaq; illa teſtamẽti ueteris ſacra etiã ſibi agẽda minime recuſabat: non miſericorditer falle
bat:ſed oĩno non fallẽs: atq; hoc modo a dno deo illa uſq; ad certi tpis diſpenſationẽ iuſta eſſe cõmẽdans: a ſa
crilegis ſacris gentiũ diſtinguebat. Tũc aũt nõ mẽtiẽtis aſtu: ſed cõpatiẽtis affectu:iudæis tanꝗᷓ iudæus fiebat:
qn eos ab illo errore: quo uel in Apᷣ̃m credere nolebãt: uel per uetera ſacerdotia ſua cerimoniaꝶ obſeruationes
ſea peccatis poſſe mundari: fieriq; ſaluos exiſtimabant: ſic liberare cupiebat: tanꝗᷓ ipſe illo errore teneretur: di
ligens utiq; ꝓximũ tanꝗᷓ ſe ipſũ: & hæc aliis faciens quæ ſibi abaliis fieri uellet: ſi hoc opus eſſet. Quod cũ dũs
monuiſſet: adiunxit. Hæc eſt auũt lex & pphetæ. hũc cõpatientis affectũ in eadẽ epiſtola ad Galathas pcipit di
cens. Si poccupatus fuerit homo in aliquo delicto: uos qui ſpiritales eſtis ĩſtruite huiuſmodi in ſpᷣu lenitatis
intẽdens te ipſũ ne & tu tẽteris. Vide ſi nõ dixit fieri tanꝗᷓ ille: ut illũ lucrifacias: nõ utiq; ut ipſũ delictũ fallaci
ter ageret: aut ſe id hr̃e ſimularet: ſed ut in alterius delicto qd etiã ſibi accidere poſſet attenderet: atq; ita alteri
tanꝗᷓ ſibi altero uellet miſericorditer ſubueniret. hoc eſt nõ mẽtientis aſtu: ſed cõpatiẽtis affectu. Sic iudæo:
ſic gẽtili: ſiccuilibet hoĩ Paulus in errore uel peccato aliquo cõſtituto: nõ ſimulãdo qd nõ erat: ſed cõpatiẽdo:
quia eſſe potuiſſet: tanꝗᷓ qui ſe hoĩem cogitaret: omnibus oĩa factus eſt: ut oẽs lucrifaceret. Te ipſũ ſi placet
obſecro te pauliſꝑ ĩtuere: te ipᷣm inꝗᷓ erga me ipſũ & recole: uel ſi habes cõſcripta relege uerba tua in illa epiſto
la:quã mihi per fratrẽ nim iã collegã meũ Cypanũ breuiorẽ miſiſti ꝗᷓ ueraci ꝗᷓ germano ꝗᷓ pleno charitatis af/⸗
fectu: cũ qᷓdã me in te cõmiſiſſe expoſtulaſſes grauiter ſubiũxiſti: In hoc lædit᷑ amicitia: in hoc neceſſitudinis
iura uiolant᷑:ne uideamur certare pueriliter: & fautoribus ĩuicẽ uel detractoribus nr̃is tribuere materiã contẽ
dendi. Hæc abs te uerba nõ ſolũ exaĩo dicta ſentio: ueꝶ etiã benigno aĩo ad cõſulendũ mihi. Deniq; addis qd
etiã ſi nõ adderes appareret: & dicis hoc ſcribo: ꝗa te pure & xpᷣiane diligere cupio: nec ꝗcꝗᷓ in mea mẽte retine/
re quod diſtet a labiis. Ouir ſancte mihiq; utdeus uidet aiam meã ueraci corde dilecte: hocipſũ qd poſuiſti
in Iris tuis:qd te mihi exchibuiſſe nõ dubito:hoc ipſũoĩno apoſtolũ Paulũ credo exhibuiſſe in Ir̃is ſuis nõ uni
cuilibet hoĩ: ſed iudæis & græcis & oĩbus gẽtibus filiis ſuis: quos in euãgelio genuerat: & quos pariendos par/
turiebat: & deinde poſteroꝶ tot milibus fideliũ xpianoꝶ: ppter quos illa memoriæ cõmẽdabat᷑ epiſtola: ut ni
hil in ſua mẽte retineret: qd diſtaret a labiis. Certe factus es etiã tu tanꝗᷓ ego nõ mẽtientis aſtu: ſed cõpatientis
affectu: cũ cogitares tã me nõ relinꝗᷓndũ in ea culpa ĩ quã me ꝓlapſũ exiſtimaſti:ꝗᷓ nec te uelles ſi eo modo ꝓla
pſus eſſes. Vnde agẽs grẽ̃as beniuolæ mẽti erga me tuæ ſimul poſco: ut etiã mihi nõ ſuccẽſeas:ꝙ cũ in opuſcu/
lis tuis ali me mouerẽt: motũ meũ ĩtimaui: tibi hoc erga me ab oĩbus obſeruari uolẽs:quod erga te ipſe ſᷣua/
ui.ut ꝗcqd ĩprobandũ putant in ſcriptis: nec claudãt ſubdolo pectore: nec ita reprehẽdant apud alios: ut tace
ant apud me: hinc potius exiſtimans lædi amicitiã: & neceſſitudis iura uiolari. Neſcio eniĩ utrũ amicitiæ xpᷣia
næ putãdæ ſint: in quibus magis ualet uulgare puerbiũ: Obſequiũ amicos ueritas odiũ parit: ꝗᷓ eccleſiaſticũ.
Fideliora ſũt uulnera amici:ꝗᷓ uolũtaria oſcula inimici. Proinde chariſſimos nros qui nũis laboribus ſincæriſ-
ſime fauerit hoc potius ꝗᷓta poſſumus ĩſtãtia doceamus: quo ſciãt fieri poſſe: ut ĩter chariſſimos aliqd alteru/
tro mone cõtradicat᷑: nec tamẽ ipſa charitas minuat᷑: necueritas odiũ pariat: quæ debet᷑ amicitiæ: ſiue illud
ueꝶ ſit qꝗcõtra dicit᷑: ſiuecorde ueraci qualecũq; dicit᷑: nõ retinẽdo in mẽte qd a labiis diſtet. Credãt igit fres
nñ familiares tui: ꝗbus teſtimoniũ ꝑhibes ꝙ ſint uaſa Xpᷣi:me ĩuito factũ:nec mediocrẽ de hac re dolorẽ ĩeſſe
cordi meo: ꝙ læ meæ pᷣus in multoꝶ manus uenerint: ꝗᷓ ad te ad quẽ ſcriptæ ſũt puenire potuerũt. Quo autẽ
modo id acciderit: & longũ eſt narrare: & niſi fallor ſuꝑfluũ:cũ ſi ufficiat ſiqd mihi in hoc credat᷑:nõ eo factum
aio quo putat᷑: necoĩno meæ fuiſſe uolũtatis aut diſpoſitionis aut cõſenſiõis aut ſaltem cognitiõis: ut fieret.
Hæcſi nõ credũt quod teſtedeo loquor: quid amplius faciã: nõ habeo. Ego tamẽ abſit ut eos credã:hoctuæ ſã
ctitati maliuola mẽte ſuggerere ad excitãdas ĩter nos inimicitias: quas miſericordia dni dei nri auertata nobis
ſed ſine ullo nocẽdi aĩo facile de hoĩe humana uitia ſuſpicari: Hoc eni me de illis æquũ eſt credere: ſi uaſa ſũt
Xpi: nõ in contumeliã: ſed in honorẽ facta: & diſpoſita in domo magna: a deo ad omneopus bonũ. Quod ſi
poſt hãcatteſtationẽ meã: ſi in noticiã eoꝶ uenerit: facere uoluerint: ꝗᷓ nõ recte faciãt: & tu uides. qd ſane ſcri
pſerã: nullũ me librũ aduerſus te romã miſiſſe: ideo ſcripſerã: qa & libri nomen: ab ipſa epiſtola diſcernebã.
Vnde omnino neſcioquid aliud te audiſſe exiſtimauerã: & romã nec ipſam epiſtolã: ſed tibi miſerã: & aduer
ſus te non eſſe arbitrabar: quod ſincæritate amicitiæ ſiue ad admonendũ: ſiue ad te uel me abs tecorrigendũ:
feciſſe me noueram. exceptis autẽ familiaribus tuis: teipſum obſecro per gr̃am: qua redempti ſumus: ut quæ
cunq; tua bona quæ domini pietate tibi conceſſæ ſunt:in litteris meis poſui:non me exiſtimes inſidioſo blan
diloquio poſuiſſe. Siquid autem in te peccaui: dimittas mihi. Necillud quod de teneſctocuius poetæ fu
iii. „clxx.

—. . „.p . 2 1. . 2 . ta
ineptius fortaſſe: ꝗᷓ litteratius a me comemoratum eſt: amplius ꝗᷓ dixi: ad te trahas. cũ cõtinuo ſi ubiecerim:no

hoc ideo medixiſſe. ut oculos cordis reciperes: quos abſit unꝗᷓ ut amiſeris: ſed ut aduerteres: quos ſanos & ui/ n
giles haberes. propter ſolã ergo palinodiam ſi ſcripſerimus aliquid: quod ſcripto poſteriore deſtruere debea/
mus imitandam: nõ propter Steſichori cæcitatem: quã cordi tuo nec tribui:mec timui: attingendũ illud exiſti
maui: atq; idẽtidem rogo: ut me fidenter corrigas: ubi mihi hoc opus eſſe proſpexeris. Quanꝗᷓ enim ᷣm hono 4
rum uocabula: quæ iam eccleſiæ uſus obtinuit: epiſcopatus preſ byterio maior ſit: tamen in multis rebus Au 1
guſtinus Hieronymo minor eſt. Licet etiam a minore quolibet nõ ſit refugienda uel dedignãda correptio De
interpretatione tua iam mihi perſuaſiſti: ꝗqᷓ utilitate ſcripturas uolueris traſſferre de hebræis rut ſcilicet ea:quæ d
aiudæis prætermiſſa uel corrupta ſunt: proferres in mediũ: ſed peto inſinuare digneris: a quibus iudæis utrũ 4
ab eis ipſis: qui ante aduentũdomini interpretati ſunt? Et ſi ita eſt: quibus uel quonã eorum An ab iſtis po/ r
ſterius: qui propterea putari poſſũt aliqua de codicibus græcis uel ſubtraxiſſe: uel in eis corrupiſſe: ne illis teſti me
moniis de chriſtiana fide uincerentur? Illi autẽ anteriores: cur hoc facere uoluerint: non inuenio. Deinde no/ hel
bis mittas obſecro interpretationẽ tuam de. x. quam te edidiſſe neſciebam. librum quoq; tuum: cuius men n
tionẽ feciſti: de optimo genere interpretandi: cupio legere: & adhuc noſſe: quomodo coæquãda ſit in ĩterpre/ ul
te peritia linguaꝶ cõiecturis eoꝶ: qui ſctipturas ediſſerendo pertractant: quos neceſſe eſt etiã ſi recte atq; uni
us fidei fuerint uarias parere in multoꝶ locorũ obſcuritate ſententias: quis nequaꝗᷓ ipſa uarietas: ab eiuſdẽ fi in
dei unitate diſcordet. ſicut etiã unius tractator: ᷣm eandem fidem aliter atq; aliter eudem locum poteſt expo 1
nere. quia hoc eius obſcuritas patit᷑. Ideo aũt deſidero interpretationẽ tuam de. Nx. ut tanta latinorum inter 1p
pretũ qui qualeſcũq; hocauſi ſũt: quantũ poſſumus:ĩperitia careamus:& hi ꝗq me inuidere putãt utilibus la/ ln
boribus tuis: tandem aliq ſi fieri poteſt: intelligant: propterea me nolle tuã ex hebræo interpretationem in ec le
cleſiis legi. ne cõtra. Ixx. auctoritatẽ tanꝗᷓ nouũ aliquid proferentes: magno ſe cãdalo perturbemus plæbes Chri un
ſti: quaꝶ aures & corda illam interpretationẽ audire conſueuerunt: quæ etiã ab apoſtolis approbata eſt. Vn/ d
de illud apud Ionam uirgultum ſiin hebræo: nec hedera eſt: nec cucurbita: ſed neſcio quid aliud: quod trun/ ð=
co ſuo nixum nullis ſuſtentandũ adminiculis erigatur: mallem iam in omnibus latinis cucurbitam legi. Nõ un
enim fruſtra hoc puto ſeptuaginta poſuiſſe: niſi quia & huic ſimile ſciebãt. Satis me immo fortaſſe plus ꝗᷓ ſa 8
tis: tribus epiſtolis tuis reſpondiſſe arbitror: quarum duas per Cyprianum accepi: unam per firmum. Reſcri-
be quod uiſum fuerit ad nos uel alios inſtruendos. Dabo autem operam diligentiorem: quantum me adiu/
uat dominus: ut litteræ: quas ad te ſcribo: prius ad te perueniant: ꝗ ad quenꝗᷓ: a quo latius diſpergantur. Fate .
or enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me: quod de meis ad te factũ: iuſtiſſime expoſtulas. Tamen placet
nobis inuicẽ non tm charitas: ueꝶe etiam libertas amicitiæ. ne apud me taceas uel ego apud te: quod in noſttis
litteris uiciſſim nos mouet: eo ſcilicet aĩo qui oculis dei in fraterna dilectione non diſplicet. Quod ſi inter nos .

—

fieri bal ſine ipius dilectionis pernitioſa offenſione nõ putas: nõ fiat. Illa enĩ chanitas: quã tecũ habere uelle
rofiteor: maior eſt. ſed melior hæc minorꝗᷓ nulla eſt.
Sancti Auguſtini ep̃i ad beatũ Hieronymu preſbyteꝶ expoſitionẽ petẽtis de eo quod ſcribitur in canonica

—

ac uitioꝶ ᷣm philoſophoꝶ catholicorũq; ſententias. Epiſtola. CXV.
Vod ad te ſcripſi honorãde mihi in Chriſto frater Hieronyme quærens deanima humana:ſi na
ſcentibus ſingulis nouæ ſingulæ nuncuſq;ʒ fiunt: ubi peccati uinculũ contrahunt: qu od per ſa/
cramentũ gratiæ Chriſti etiam in infantibus recenter natis ſoluendũ eſſe non dubitamus: cũ in .
non paruũ uolumẽ procederet: nolui nulla alia onerare quæſtione. ſed quod urget acrius:mul/ .
t
B

Iacobi. Siquis totã legẽ ſeruauerit: offendataut in uno: factus eſt oĩum reus: ubi ꝑlurima tractat de cõnexide P

omhus e igendũ. Proinde quæro: & per de obſecro: ut exponas mihi quod multis exiſtimo profutu/
rum.aut ſi iam Veſabs te uel ab alio aliquo expoſitũ habes: dirigas nobis quomodo accipiẽdũ ſit: quod in epi
ſtola Iacobi apoſtoli ſcriptũ eſt. Quicũq; eni totã legẽ ſeruauerit: offendat autẽ in uno: factus eſtoĩum reus.
quæ res talis ac tanta eſt: ut q hinc tibi nõ iã olim ſcripſi:multũ me pœniteat. De agenda nãq; præſenti uita
quomodo ad uitã perueniamus æternã: no de præterita perſcrutanda: quã penitus demerſit obliuio: ſicut eſt
illud quod de anima ꝗᷓrendũ putaui: hæcuertitur quæſtio. Eleganter aũt dictũ eſſe narratur: quod huic rei ſa/
tis apte conuenit. Cũ quidã ruiſſet in puteum: ubi aqua tanta erat: ut eũ magis exciperet ne moreretur:ꝗᷓ ſuf
focaret ne loqueretur: acceſſit alius: & eo uiſo admirans ait. Quomodo huc cecidiſti? At ille. Obſecro inquit
cogita quomodo hinc me liberes: non quomodo hucceciderim quæras. Ita quoniam fatemur: & fide catholi
ca tenemus de reatu peccati tanꝗᷓ de puteo etiam paruuli infantis animam Chriſti gratia liberandam: ſatis eſt
ei:ꝙ modum quomodo ſalua fiat nouimus: etiam ſi nunꝗᷓ quomodo in malum illud deuenerit nouerimus
Secfideo putaui eſſe querẽdum:ne forte exillis opinionibus incarnationis animæ aliquã teneamus ĩcautius:
quæ liberandã prorſus aĩam paruuli cõtradicat: negans eã eſſe in iſto malo. Hocigitur firmiſſime retento: ꝙ
aĩa paruuli de reatu peccati liberãda eſt: nec alio modo liberãda niſi gra dei per Ieſũ xpᷣm dominum noſtrum
ſi poſſumus etiam ipſius mali cauſam & oniginẽ noſſe: uaniloquis non diſputatoribus: ſed litigatoribus para
tius inſtructiuſq; reſiſtimus. Si aut nõ poſſumus:nõ ꝗqa latet miſeriæ principiũ: ideo pigreſcere miſ. ericordiæ
debet officium. Aduerſus eos autẽ qui ſibi uidenturſcire quod neſciunt: hoc tutiores ſumus: ꝙ hancigno/
rantiam

denmn
nosli,
re debe,
lluder
bmbor⸗
kebags
tepto.
ete⸗ gur

Arsuni
eilotl
Meinleno
cuius en
ini tene⸗
de t ll
deiulcin
deſtepe
rkum inter
tlibus 1,

dneminee

den

nnelt ,
os n,
nly N
eluil
un Neln
nmeu/
Anmut kee
nenpint
linmln
tintetmm

hereuel:

(anonic:

conkri⸗
.
mamlim
vodoel
muszcl n
ciumul,
opwfun
golng
olumten.
ioſank
hurnir
nennil
eo ngu
glertd
mlint
vovenmn
15 aums
eteten 09
nnoſkun
vnbuß
lenone
. mei⸗
nam

rantiam noſtrã non ignoramus. Aliud eſt enim quod neſcire malum eſt:aliud quod ſciri uel non poteſt: uel
non opus eſt: uel ad uitam quam quærimus indifferẽs eſt. Hoc eſt uero quod de litteris apoſtoli Iacobi nunc
requiro: in hac ipſa qua uiuimus & ut ſemperuiuamus deo placere ſtudemus actione uerſatur. Quomodo
igitur intelligẽdũ eſt obſecro te: quicunq; totam legem ſeruauerit: offendat autem in uno: factus eſt omniũ
reus? Ita ne qui furtum fecerit:ĩmo uero qui dixerit diuiti: ſede hic: pauperi autem tu ſta illic: & homicidii &
adulterii & ſacrilegii reus eſt? Quod ſi non eſt: quomõ qui uno offendit factus eſtomniũ reus? An illlud qc
dixit de diuite & paupere ad iſta non pertinet: quorũ ſiquis offenderit: fiet omniũ reus Sed recolendũ eft un
de uenerit illa ſentẽtia: & quæ illam ſuperiora pepererint: quibuſq; cõnexa dependeat. Fratres mei nolite in/
quit in perſonaꝶ acceptione habere fidem domini noſtri leſu chriſti gloriæ. Eteniĩ ſi introierit in couentu no
ſtro uir annulũ aureum habens in ueſte candida: introierit autem & pauper in ſordido habitu: & intendatis
in eũ qui indutus ueſte præclara: & dicatis ei: tu ſede hic bene:pauperi autẽ dicatis:tu ſta illic: aut ſede ſub ſca
bello pedũ meorum: nõne iudicatis apud uoſmetipſos? & facti eſtis iudices cogitationũ iniquarum: Audite
fratres mei dilectiſſimi: nõne deus elegit pauperes in hoc mũdo: diuites in fide: & hæredes regni: quod repro/

miſit deus diligẽtibus ſe? Vos autẽ exhonoraſtis pauperem: propter illũ ſcilicet cui dictũ eſt:ſta illic: cum ha/

benti annulũ aureum dictum eſſet: tu ſede hic bene. Acdeinde ſequitureandem ipſam ſentẽtiam latius uer-
ſans & explicans: nonne inquit diuites per potentiam opprimũt uos: & trahũt ad iudicia? Nonne ipſi blaffe/
mant bonũ nomẽ: quod inuocatum eſt ſuperuos? Siquidẽ legem perficitis regalem m ſcripturam: diliges
proximũ tuũ ſicut teipſum: benefacitis. Si autẽ perſonas accipitis: peccatum operamini: redarguti a lege qua
li tranſgreſſores. Vide quẽadmodum tranſgreſſores legis apellat: qui dicunt diuiti ſe ede hic: & pauperi ſta il/
lic. Vnde ne putarent contẽp tibile eſſe peccatũ: in hac una re legem tranſgredi: ſecutus adiunxit. Quicũq; to
tam legem ſeruauerit: offendat aũt in uno: factus eſt omniũ reus. Qui enim dixit non mœcchaberis: dixit: &
non occides. Quod ſi non occidis: mœccharis autẽ: factus es tranſgreſſor legis. propter id quod dixerat redar
guti a lege: quaſi tranſgreſſores. Quæ cum ita ſint conſequẽs uidetur: niſi alio modo intelligendũ oſtendat᷑:
ut qui dixerit diuiti: ſede hic: & pauperi ſta illic:huic non honorẽ: quem illi deferens: & idolatra & blaſfemus
& adulter & homicida: & ne quod longum eſt: cũcta cõmemorem: reus omniũ criminũ iudicãdus eſt. Offen
dẽs quippe in uno factus eſt omniũ reus. At enĩ qui unam uirtutẽ habet: oẽs habet: & qui unam non habet:
nullã habet. Hoc ſi uerũ eſt: confirmat iſta ſentẽtia: ſed ego eam exponi uolo: non cõfirmari: quæ per ſeipſã
apud nos oĩbus philoſophoꝶ auctoritatibus firmioreſt. Et illud uidẽ de uirtutibus & uitiis: ſi ueraciter di/
citur: nõ eſt cõſequẽs: ut ꝓpter hoc oĩa peccata ſint paria. Nã G de ĩſeparabilitate uirtutũ: niſi forſitã fal/
lor:tamẽ ſi uerũ memini: quod uix memini: oĩbus philoſophis placuit: qui eaſdẽ uirtutes agẽdæ uitæ neceſ/
ſarias eſſe dixerũt. Hoc aũt de parilitate peccatoꝶ ſoli Stoici auſi ſũt diſputare: cõtra omnẽ ſenſũ gñis huma
ni. quã eorũ uanitatẽ in Iouiniano illo: qui in hac ſentẽtia Stoicus erat: in aucupãdis aũt & defenſãdis uolu/
ptatibus Epicureus de ſcripturis ſãctis dilucidiſſime cõuiciſti. In qua tua ſuauiſſima & pclariſſima diſputati
one ſatis euidẽter apparuit: nõ placuiſſe auctoribus noſtris: uel ipſi potius: quæ per eos locuta eſt ueritati:oĩa
paria eſſe peccata. Quomõ aũ fieri poſſit: ut etiã ſi hoc de uirtutibus uerũ eſt: nõ tamẽ ideo cogamur fateri
æqualitatẽ oĩum peccatoꝶ ꝗ̃tũ poſſũ adiuuãte dno aperire conabor. Quod ſi effecero approbabis. ubi uero
cauſæ defuero: tu ſupplebis. certe hinc perſuadẽt: qui unã uirtutẽ habuerit: habere oẽs: & oẽs deeſſe: cui una
defuerit. ꝙ prudẽtia necignaua nec iniuſta nec intẽperãs poteſt eſſe. nã ſi aliquid horũ fuerit: prudentia non
erit. Porro ſi prudẽtia tũcerit ſi & fortis & iuſta: & tẽperans ſit. ꝓfecto ubi fuerit: ſecũ habet cæteras. Sic & for
titudo ĩprudẽs eſſe nõ poteſt: uel intẽperãs: uel iniuſta: ſic tẽperantia neceſſe eſt: ut prudẽs: fortis: & iuſta ſit.
Sic iuſticia non eſt niſi ſit prudẽs: fortis: tẽperans. ita ubi eſt una uera aliqua eaꝶ: & aliæ ſimiliter ſũt. Vbi au
tem aliæ deſũt: uera una illa non eſt:etiã ſi aliquo modo ſimilis eſſe uideatur. Sunt enĩ utſcis quædam uitia
uirtutibus aperta diſcretione cõtraria: ut imprudẽtia prudẽtiæ. Sunt autẽ quædã quæ tm uitia ſunt: ideo cõ/
traria: quadã tamẽ ſpecie fallaci ſimilia: ut eidẽ prudentiæ: nõ ĩ prudentia: ſed aſtutia. Nunc eni eã dico aſtu
tiam: quæ uſitatius in malitioſis intelligi: & uocari ſolet: non ſicut noſtra loqui ſcriptura cõſueuit: quæ ſæpe
aſtutiã in bono ponit. Vnde eſtote aſtuti: ut ſerpẽtes. & illud: ut & innocẽtibus det aſtutiã: ꝗᷓꝗᷓ & apud illos:
romanæ linguæ diſertiſſimus dixerit: neq; illi tamẽ ad cauendũ dolus: aut aſtutia deerant: aſtutiã ponens in
bono: ſed apud illos rariſſimũ: apud nr̃os frequẽtiſſimũ eſt. Itẽq; in partibus tẽperantiæ aꝑtiſſime contraria
eſt effuſio parſimoniæ. ea uero quæ tenacitas dici uulgo ſolet: uitiũ ꝗdẽ eſt: tamẽ parſimoniæ ſimile: non na
tura: ſed fallaciſſima ſpecie. Itẽ diſſimilitudine manifeſta cõtraria eſt iniuſticia iuſticiæ. Solet aũt quaſi imi/
tari iuſtitiã uĩdicãdi ſe libido.ſed uitiũ eſt. Ignauia fortitudini pfl picue cõtraria ẽ: duritia uero diſtat natura:
fallit ſimilitudine. Cõſtãtia pars qᷓdã uirtutis eſt. Ab hac ĩcõſtãtia lõge abhorret: & ĩdubie cõtra ſiſtit. Pertina
tia uero cõſtãtia dici affectat: & nõ eſt: qa illa eſt uirt us: hoc uitiũ. Vt ergo nõ iterũ hæc eadẽ cõmemorare ne
ceſſe ſit: exẽpli gratia ponamus aliqd: unde poſſint cætera ĩtelligi. Catilina ut de illo ſcripſerũt: qui noſſe po
tuerũt: frigus: ſitim: famẽ: ferre poterat: eratq; patiẽs inediæ: algoris: uigiliæ: ſupraꝗᷓ cuiꝗᷓ credibile eſt: ac per
hoc & ſibi & ſuis magna pᷣditus fortitudine uidebat᷑: ſed hæc fortitudo prudẽs non erat: mala enĩ ꝓ bonis eli
gebat. Iẽperãs nõ erat: corruptelis enĩ turpiſſimis fœdebat᷑. Iuſtus nõ erat: nã cõtra patriã cciurauctat-E iõ
clxxi.

nec fortitudo erat: ſed duritia ſibi: ut ſtultos falleret: nomẽ fortitudinis ĩponebat. Nam ſi fortitudo eſſetinõ
uitiũ: ſed uirtus eſſet. Si aũt uirtus eſſet: a cæteris uirtutibus tanꝗᷓ ĩſeparabilibus comitibus nunꝗᷓ reli queret᷑
Quapropter dũ ꝗ̃rit᷑ etiã de uitis: utrũ ipſa ſimiliter oĩa ſint: ubi unũ erit: aut nulla ſint: ubi unũ nõ erit: la⸗
borioſũ eſt id oſtẽdere: ꝓpterea quia uni uirtuti duo uitia opponi ſolẽt. Et quod apte cõtrariũ eſt: & qc ſy pe/
cie ſimilitudinis adumbrat. Vnde illa Catilinæ ꝗa fortitudo nõ erat: quæ eſſet cũ ſecũ uirtutes alias nõ habe
bat:facilius uidebat᷑. Quod uero ignauia fuerit: ubi exercitatio ꝗᷓſlibet grauiſſimas moleſtias ꝑpetiendi atq;
tollerãdi: ſupraꝗᷓ cuiꝗᷓ credibile eſt fuit ægre pſi uadere põt. Sed forte acutius intuẽtibus: ignauia apparet ipᷣa
duritia: quia laborẽ bonoꝶ ſtudioꝶ ꝗbus uera acqrit᷑ fortitudo neglexerat. Verũtamẽ qa ſũt audaces ꝗ timi⸗
di nõ ſũt:& rurſus timidi a ꝗbus abeſt audacia:cũ ſit utrũq; uitiũ:qm̃ qui uera uirtute fortis ẽ:nec temere au/
det: nec ĩcõſulte timet: cogimur fateri uitia plura eſſe uirtutibus. Vnde aliqñ uitiũ uitio tollit᷑: ut amore lau/
dis: amor pecuniæ. aliqũ unũ cedit: ut plura ſi uccedãt: uelut ꝗ ebrioſus fuerit: ſi modicũ biberit: & tenacitatẽ
& ambitionẽ didicerit. Poſſũt itaq; uitia etiã cedere uitiis ſuccedẽtibus nõ uirtutibus: & ideo plura ſunt. Vir⸗
tus uero quo una ĩgreſſa fuerit: qm ſecũ cæteras ducit: ꝓfecto uitia cedẽt oĩa ꝗᷓcũq; inerãt. Nõ eniĩ oĩa ĩerãt:
ſed aliqn totidẽ: aliq plura paucioribus uel pauciora pluribus ſuccedebãt. Hæc utrũ ita ſe habeãt: diligenti
us inꝗrẽdũ eſt. Nõ enĩ & iſta diuina ſẽtẽtia eſt: qua dicit᷑: ꝗq unã uirtutẽ habuerit: oẽs habet. eiq; nulla ieſt:
cui una defuerit. ſed hoĩbus hoc uiſũ eſt: multũ qdẽ ingenioſis: ſtudioſis: ſed tamẽ hoĩbus. Ego uero neſcio
quẽadmodũ dicã:nõ dico uirũ a quo denomiata dicit᷑ uirtus: ſed etiã mulierẽ: quæ uiro ſuo ſeruat thori fidẽ
ſi hoc faciat ꝓpter pᷣceptũ & ꝓmiſſũ dei:& quæ pᷣmitus ſit fidelis nõ habere pudicitiã: aut pudicitiã nullã uel
paruã eſſe uirtutẽ. Sic & maritũ qui hoc idẽ ſeruat uxori: & tamẽ ſũt plurimi tales: quoꝶ ſine aliquo peccato
eſſe neminẽ dixerĩ. & utiq; illud qualecũq; peccatũ ex aliquo uitio uenit. Vnde pudicitia cõiugalis ĩ uiris fœ-/
miniſq; religioſis cũ ꝓculdubio uirtus ſit: nõ enĩ aut nihil aut uitiũ eſt: nõ tamẽ ſecũ habet oẽs uirtutes. Nã
ſi oẽs ibi eſſẽt: nullũ eſſet uitiũ:nullũ oĩno peccatũ. Quis autẽ ſine aliquo peccato. Quis ergo ſine aliquo ui/
tio:ideſt fomite quodã uel quaſi radice peccati: cũ clamet qui ſupra pectus dni recũbebat:ſi dixerimus qa pec
catũ nõ habemus: noſipſos ſeducimus: & ueritas ĩ nobis nõ eſt. Neq; hoc apud te diutius agẽdũ eſt: ſed pro/
pter alios ꝗ forte hoc legerit dico. Nã tu qꝗdẽ in eodẽ ipſo opere ſplẽdido cõtra louinianũ etiã hoc de ſcriptu/
ris ſãctis diligẽter ꝓbaſti. Vbi etiã ex hac ipſa epiſtola cuius uerba ſũt: quoꝶ nũc ĩtellectũ reqrimus poſuiſti:
qq ſcriptũ eſt: in multis enĩ offẽdimus oẽs. nõ eni ait offẽditis:ſed offẽdimus oẽs:cũ xpᷣi loqret᷑ apoſtolus:&
cũ hoc loco dicat. Quicũq; aũt totã legẽ ſeruauerit: offẽdat aũt ĩ uno: factus ẽ oĩum reus.Ibi nõ in uno ſed in
multis: nec quoſdã ſed oẽs dicit offendere. Abſit aũt ut ꝗſꝗᷓ fidelis exiſtimet tot milia ſuoꝶ xpᷣi:qui ueraciter
dicũt ſe habere peccatũ: ne ſeipſos decipiãt: & ueritas in eis nõ ſit nullã habere uirtutẽ. cũ uirtus magna ſit ſa
piẽtia. Dixit aũt ipᷣa ſapiẽtia hoĩ. Ecce pietas eſt ſapiẽtia. Abſit ergo ut dicamus tot ac tãtos fideles & pios ho

mines dei nõ habere pietatẽ quã græci uel euſebian uel expᷣſſius & plenius theoſebiã uocãt. Quid autẽ pietas

eſt: niſi dei cultus? & unde ille colit᷑ niſi charitate: Charitas igit᷑ de corde puro & cõſciẽtia bona & fide nõ ficta
magna & uera uirtus eſt: qa ipſa eſt & finis pᷣcepti. Merito dicta eſt fortis ſicut mors:qa ſiue nemo eã uĩcit ſi⸗
cut mortẽ: ſiue qa ĩ hac uita uſq; ad mortẽ eſt mẽſura charitatis: ſicut dñs ait. Maiorẽ hac charitatẽ nemo ha
bet:qᷓ ut aſjam ſuã ponat ꝓ amicis ſuis:ſiue potius:qa ſicut mors aĩam euellit a ſenſibus carnis: ſiccharitas a
cõcupiſcẽtiis carnalibus. Huic ſubſeruit ſciẽtia cũ eſt utilis. nã ſine illa inflat. Quod uero illa ædificãdo ĩple/
uerit: nihil ibi iſta inane qd inflet iueniet. Vtilẽ porro ſciẽtiã definiẽdo mõſtrauit: ubi cũ dixiſſet Ecce pietas
eſt ſapiẽtia: cõtinuo ſubiũxit: Abſtinere uero a malis: ſciẽtia eſt. Cur ergo nõ dicimus q hanc uirtutẽ habet ha
bere oẽs: cũ plenitudo legis ſit charitas? An quãto magis eſt ĩ hoĩe:tãto magis eſt uirtute pᷣditus: Quãto autẽ
minus: tãto minus eſt uirtus? qa ipſa eſtuirtus. & quãto minus eſt uirtus: tãto minus eſt uitiũ. Vbi ergo illa
plena & pfecta erit: nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uident ſtoici falli: qa ꝓficiẽtẽ hoĩem ĩ ſapiẽtia no/
lũt oĩno habere ſapiẽtiã: ſed tũc hr̃e cũ in ea oĩno pfectus fuerit.nõ qa illũ ꝓfectũ negant. ſed niſi ex ꝓfundo
quodã emergẽdo repẽte emicet in auras ſapiẽtiæ liberas: nulla ex parte eſſe ſapiẽtẽ. Sicut enĩ nihil intereſtad
hominẽ pᷣfocandũ utrũ aquã ſtadiis multis ſuꝑ ſe habeat altã: aut unũ palmũ aut digitũ:ſic illos qui tẽdunt
ad ſapiẽtiam ꝓficere quidẽ dicũt: tanꝗᷓ ab imo ſurgẽtes gutgitis in aerẽ.ð ſed niſi totã ſtultitiã uelut oppᷣmẽtẽ
aquã proficiẽdo uelut emergẽdo euaſerint: nõ habere uirtutẽ: nec eſſe ſapiẽtes. Vbi aũt euaſerint mox habe/
re totam. nec quicꝗᷓ ſtultitiæ remanere: unde oĩno ullũ peccatũ poſſit exiſtere. Hæc ſimilitudo: ubi ſtultitia:
uelut aqua & ſapiẽtia: uelut aer ponit: ut animus a p̃focatiõe ſtultitiæ tanꝗᷓ emergẽs in ſapientia repẽte reſpi
ret: nõ mihi uidet᷑ ſatis accõmodata nr̃aꝶ ſcripturaꝶ auctoritati. Sed illa potius: ut uitium uel ſtultitia tene-
bris: luci aut uirtus & ſapiẽtia cõparet᷑: ꝗtũ iſta ſimilia de corporalibus ad ĩtelligibilia duci pnñt: nõ itaq; ſicut
de aqs ĩ aerẽ ſurgẽs: ubi eaꝶ ſũmũ trãſierit repẽte ꝗtũ ſufficit inſpirat᷑: ſed ſicut de tenebris ĩ lucẽ ꝓcedẽs:pau
latĩ ꝓgrediẽdo:illumiat᷑. Quod donec pleniſſime fiat:iam eũ tamẽ dicimus tanꝗᷓ de abditiſſima ſj pelũca egre
dientẽ: uicinia lucis afflatũ tanto magis: quãto magis ꝓpinquat egreſſus. ut illud quod in eo lucet: ſitutiq;
ex lumine: quo ꝓgredit᷑.Illud aũt quod adhuc obſcurũ eſt: ſit ex tenebris unde egredit᷑. Itaq; & non iuſtifica
bitur in cõſpectu dei omnis uiuẽs: & tamẽ iuſtus ex fide uiuit. Et induti ſunt ſancti iuſticia: aliis maius: aliis
minus. Etnemo hic uiuit ſine peccato: & hocalius maius: alius minus. Optimus autem eſt qui minimum.

de
pea
li
ſc
ſt
ic
tene
1na
l
n⸗
huc

—.——

= — —

— ⸗
.,— 5

— — — — —

eleni
lnee
dent⸗
n lae
encl
daterit
Stnd
emerez,
more ln
enaat
Unt. n
diictit
bllinek
tonele
honſtic⸗
nulliuel
petht
iuunske⸗
utes. Ni
lgnoui
spen
ſed N⸗
ſeupd/
polul
btolus
noſeun
venaret
ultlt
poenn
unepenn
Eenohc
deinictll
Enenohen
cchantsn
ricbipe⸗
Huepen
iwat
heppll
pituno
8 giunh
nenki
gitän
toppmen
bltunnnn
cirth⸗
lututer⸗
igla⸗
Kelisßt
ging
ereſtung
nüiu
is s
imumun.

Sed ꝗd ego tanꝗᷓ oblitus cui loquor: doctori ſimilis factus ſũ: cũ ꝓpoſuerĩ qd abs tediſcere uelim? Sed ꝗa de
peccatoꝶ parilitate: unde ad id qd aiebã ĩcidit ꝗᷓſtio: examinãdã tibi ſentẽtiã meã ꝓmere ſtatuerã: iã eã tãdẽ
aliqñ cõcludã. Quia & ſi uerũ eſt:eũ qui habet unã oẽs habere uirtutes: eũ ꝗq unã nõ habet:nullã habere:nec

ſic peccata ſũt paria: ꝗa ubi uirtus nulla eſt: nihil qdẽ rectũ eſt: nec tamẽ ideo non prauo prauius ẽ: diſtortoq;
diſtortius. Si autẽ qd puto eſſe uerius: ſacriſq; lr̃is cõgruẽtius: ita ſũt aĩæ ĩtẽtiões: ut corporis membra: nõ ꝙ

uideãtur locis: ſed ꝙ ſentiãtur affectibus: & aliud illuminat᷑ amplius: aliud minus: aliud oĩno caret lumĩe: &
tenebroſo inumbratobſtaculo: ꝓfecto ita ut quiſq; illuſtratiõe piæ charitatis affectus ẽ: in alio actu magis:
in alio minus: in aliquo nihil: ſic põt dici hre aliã: & aliã nõ habere: aliã magis: aliã minus hr̃e uirtutẽ. Nã &

maior eſt ĩ iſto charitas: ꝗᷓ in illo. recte poſſumus dicere: & aliqᷓ in iſto: nulla ĩ illo:quãtũ ptinet ad charitatẽ:

—

quæ pietatis ẽ: & ĩ ipſo uno hoĩe ꝙ maiorẽ habuit pudicitiã:ꝗᷓ patiẽtia: & maiorẽ hodie ꝗheri:ſi ꝓficit: & ad

huc nõ habeat cõtinentiã: & habeat nõ paruã miſericordiã. & ut gñaliter breuiterq; cõplectar: quã de uirtute
habeã notionẽ: qd ad recte uiuẽdũ attinet: uirtus eſt charitas:ꝗᷓ id qd diligẽdũ eſt: diligit. Hæc ĩ aliis maior:

in aliis minor: ĩ aliis nulla ẽ. Pleniſſima uero quæ iã nõ poſſit augeri: ꝗdiu hichõ uiuit eſtĩ nemĩe. Quaãdiu

aũt augeri põt: pfecto illud: qd minus eſt: ꝗᷓ debet ex uitio eſt. Ex quo uitio nõ eſt iuſtus ĩ terra ꝗ faciat bonũ

& nõ peccet. Ex quo uitio nõ iuſtificabit᷑ in cõſpectu dei oĩs uiuẽs. Propter qd uitiũ:ſi dixerimus: qa peccatũ

nõhabemus: noſmetipſos ſeducimus: & ueritas ĩ nobis nõ eſt: ꝓpter qd etiã quãtũlibet ꝓfecerimus: neceſ/
ſariũ eſt nobis dicere: dimitte nobis debita noſtra: cũ iam oĩa in baptiſmo dicta: facta: cogitata: dimiſſa ſint.
Quid itaq; ꝗ recte uidet: unde & quãdo & ubi ſperãda ſit illa ꝓfectio cui nõ ſit: qd adiici poſſit? Si aũt præce
pta nõ eſſẽt nõ utiq;ʒ eſſet: ubi ſe hõ certius inſpiceret: & uideret. unde auerteret᷑: quo conaret᷑.ꝗqᷓre gratularet᷑

qd pcaret᷑. Magna eſt ergo utilitas p̃ceptoꝶ:ſi libero arbitrio tm det᷑: ut gr̃ dei amplius honorer᷑. Quæ ſi ita

ſe habẽt: unde fiet oĩum reus:ſi ĩ uno offẽdat: ꝗ totã legẽ ſeruauerit? An forte qa plenitudo legis charitas eſt:
quæ deus ꝓximuſq; diligit: in qbus pceptis charitatis tota lex pẽdet & ꝓphetæ: merito ſit reus oĩum: qcõtra
illã facit: ĩ qua pẽdet oĩa?ẽ Nemo aũt peccat niſi aduerſus illã faciẽdo.qa nõ adulterabis: nõ homicidiũ facies
nõ furaberis: nõ cõcupiſces: & ſiqd eſt aliud mãdatũ: in hoc ſermone recapitulat᷑: in eo ꝙ diligis ꝓximũ tuũ
tanꝗᷓ teipſũ. Dilectio ꝓximi malũ nõ operat᷑. Plenitudo aũt legis charitas. Nemo aut diligit pximũ:niſi dili
gẽs deũ: & hoc quãtũ põt: ꝓximo ĩpẽdat: quẽ diligit tanꝗᷓ ſeipſũ: & ut ille diligat deũ: quẽ ſi ip̃e nõ diligit: nec

ſe nec pximũ diligit. Ac phoc ꝗ totã legẽ ſeruauerit: ſi in uno offẽderit fit oĩum reus. ꝗa cõtra charitatẽ facit:

ungde tota lex pẽdet. Reus itaq; fit oĩum: faciẽdo cõtra eam: in ꝗᷓ pẽdẽt oĩa. Cur ergo nò dicant᷑ paria peccata:
4 Paria

An forte qa magis facit cõtra charitatẽ: ꝗ grauius peccat: minus ꝗ leuius? Et hoc ipſo quod admittit: fit ꝗqdẽ
oĩum reus. ſed grauius peccãs uel in pluribus peccãs magis reus. Leuius aũt uel ĩ paucioribus peccãs minus

reus: tãto maiore ſcilicet reatu quãto amplius: tãto minore quãto minus peccauerit: tamẽ etia ſi ĩ uno offen

derit reus eſt: quia cõtra eã facit: in qua pẽdẽt oĩa. Quæ ſi uera ſũt:eo modo & illud abſoluit᷑qd ait hõ etiam
apoſtolicæ græ. In multis enĩ offendimus oẽs. Oẽs enĩ offẽdimus: ſed alius grauius: alius leuius. Quãto ꝗſq;
grauius leuiuſq; peccauerit: tãto in peccato cõmittẽdo maior: quãto in diligẽdo deo & ꝓximo minor. Et rur
ſus tãto minor in peccati ppetratiõe:quãto maior in dei & ꝓximi dilectiõe. ãto itaq; plenior iniqtatis: quã
to inanior charitatis. Et tũc perfecti ſumus in charitate: quaãdo nihil reſtat ex infirmitate. Nec ſane quãtum
arbitror putãdũ eſt leue eſſe peccatũ in perſonaꝶ acceptiõe habere fidẽ dni Ieſu xpi: ſi illã diſtãtiã ſedendi ac

ſtãdi ad honores eccleſiaſticos referamus. Quis enĩ ferat eligi diuitẽ ad ſedẽ honoris eccleſiæ cõtẽpto paupere

iſtructiore atq; ſãctiore? Si aũt de quotidianis cõſeſſibus loquit᷑: qs nõ hic peccat: ſi tñ peccat: niſi cũ apud ſe
ipſũintus ita iudicat: utei tãto melior quãto ditior illo uideat᷑. Hoc eni uidet᷑ ſignificaſſe cũ dicit. Nõne iudi
catis apud uoſmetipſos: & facti eſtis iudices iniquaꝶ cogitationũ. Lex itaq; lihertatis lex charitatis ẽ: de ꝗᷓ di/
cit: ſi tamẽ legẽ pficitis regalẽ m ſcripturas: Diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipſũ:bñfacitis.Si aurpertene accipi
tis: peccatũ opamini: redarguti a lege tanꝗᷓ trãſ greſſores. Et poſt illã ſentẽtiã ad intelligendũ di
ſatis dixi: quod eſt dicẽdũ putaui eandẽ legẽ libertatis cõmemorãs: ſic loquamini inqt: & ſic facite: ſicut ꝑ le/
gem libertatis ĩcipientes iudicari. Et quoniã quid paulo ante dixerit nouit: quoniã in multis offẽdimus oẽs:
ſuggerit dominicã tanꝗᷓ quotidianã quotidianis: & ſi leuioribus tamẽ uulneribus medicinã. Iudiciũ enĩ in/
quit ſine miſericordia illi: qui non facit miſericordiã. Hinc enĩ & dominus dimittite inꝗt: & dimittet᷑ uobis.
date: & dabit uobis. Supexaltat aũt miſericordia iudiciũ.nõ enĩ eſt aduerſo iudicio: ſed ſupexaltat: qa plures
per miſericordiã colligunt᷑. Sed qui miſericordiã pᷣſtiterũt Beati enĩ miſericordes: qa ipſis miſerebit᷑ deus) &
hocutiq; iuſtũ eſt: ut dimi ttat᷑ eis: quia dimiſerũt.& detur eis: qa dederunt. Ineſt quippe deo & miſericordia
iudicanti: & iudiciũ miſerãti: ꝓpter qd ei dicit᷑· Miſericordiã & iudiciũ cãtabo tibidomine. Nã quiſqs uelut
nimiũ iuſtus iudiciũ ſine miſericordia quaſi ſecurus expectat: irã iuſtiſſimã prouocat: quam timẽs ille dicit.
Ne intres in iudiciũ cũ ſeruo tuo. Vnde dicit᷑ populo cõtumaci. Quid: uultis mecũ iudicio cõtẽdere? Cũ eni
rex iuſtus ſederit in throno: quis gloriat᷑ caſtũ ſe habere cor? Aut ꝗs gloniabit᷑ mũdũ ſe eſſe a peccato. Quæigi
tur ſpes eſt: niſi ſuperexaltet miſericordia iudiciũ? Sed erga illos ꝗ miſericordiã fecerũt: ueraciter dicẽdo: Di/
mitte nobis: ſicut & nos dimittimus: & ſine murmuratiõe dãdo. hilarẽ enĩ datorẽ diligit deus. Deniq; ſãctus

lacobus iam exiſto loco de miſericordiæ operibus loquit᷑: ut quos uehemẽterilla ſentẽtia terruerat conſolet
. .clxxii.

fficillimã de H

6- * 2 „ „ * „ †* 8 .„. .
cũ admonet: quomõ etiã quotidiana peccata ſine ꝗbus hic nõ uiuit᷑: quotidianis remediis expient᷑: ne homo
qui cũ in uno offẽderit: ſit oĩum reus: in multis offendẽdo: qa in multis offẽdimus: ꝓpter magnũ aggerẽ rea
tus ſui minutatĩ collectũ ad tribunal tãti iudicis pueniat. & eã quã nõ fecit miſericordiã nõ inueniat: ſed po/
tius dimittẽdo atq; dãdo mereat᷑ ſibi dimitti peccata: reddiq; ꝓmiſſa. Multa dixi: ꝗbus tibi tædiũ fortaſſis in-
. . — —7 . — . . . 2 — . — — .
ferrẽ: q hæc quæ tamẽ approbas: nõ expectas diſcere: ꝙ ea docere cõſueuiſti. Siquid autẽ eſt ĩ eis: quãtũ ad rẽ

ipſam ptinet: nã quali eloqo explicata ſint:nõ nimis curo.ſiquid ergo ĩ eis eſt qd eruditionẽ offẽdat tuã:qᷓſo

ut reſcribẽdo admoneas: & mecorrigere nõ graueris. Infœlix eſtenĩ qui nõ tãtos etiã ſãctos tuoꝶ ſtudioꝶ la-/
bores: & digne honorat: & de his dño deo nro: cuius munere talis es: gras agit. Vnde cũ libẽtius debeã a quoli
bet diſcere qd inutiliter ignoro: ꝗᷓ prõptius quoſſlibet docere qd ſcio: ꝗto iuſtius abs te hoc charitatis debitũ
flagito: cuius doctrina in nomĩe & adiutorio dni tãtũ in latina ligua eccleſiaſticæ lr̃æ adiutæ ſut: ꝗqᷓtũ unꝗᷓ an/
tea potuerũt: Maxime tamẽ iſtã ſentẽtiã: qcũq; totã legẽ ſeruauerit: offẽdataũt ĩ uno: factus eſt oĩum reus:

ſiquo alio mõ exponi melius poſſe nouit tua dilectio: p dñm obſecro: ut id nobiſcũ cõicare digneris.

rectis beato Hieronymo: uidelicet de ꝓximo pᷣcedẽti: & alio ꝗ habet ĩter ꝗᷓ ſtiões de origine aie.
ipſi etiã duos libros ad pᷣſbyteꝶ Hlieronymũ ſedẽtẽ ĩ Bethleẽ. Vnuũ de origine aĩæ hoĩs. Alteꝶ de ſẽ
tẽtia Iacobi apoſtoli: ubi ait. Quicũq; totã legẽ ſeruauerit: offendat aũt in uno: factus ẽ oĩum reus.
de utroq; cõſulẽs eũ: ſed ĩ illo priore q ſtionẽ quã ꝓpoſui ipſe nõ ſolui. In poſteriore aũt ꝗd mihi de
illa ſoluẽda uideret᷑ nõ tacui: ſed utrũ hoc approbaret etiã ille cõſului. reſcripſit aũt laudãs eãdẽ coſulationẽ
meã: ſibi tamẽ ad reſpõdẽdũ ociũ nõ eſſe reſpõdit. Ego uero quouſq; eſſet in corpore:hos libros edere uolui:
ne forte reſpõderet aliquãdo: & cũ ipſa reſpõſiõe eius potius ederent᷑. Illo aũt defũcto ad hoc edidi priorẽ: ut

qui legit admoneat aut nõ ꝗᷓrere oĩno quomõ det᷑ aĩa naſcẽtibus: aut certe de re obſcuriſſima eã ſolutionẽ /

ſtiõis huius admittere: quæ cõtraria no ſit aptiſſimis rebus quas de originali peccato fides catholica nouit in
paruulis niſi regenerẽtur ĩ xpᷣo ſine dubitatiõe dãnãdis. Poſteriorẽ uero ad hocut ꝗᷓſtiõis de ꝗᷓ ubi agit᷑: etiam
quæ nobis uiſa eſt ſolutio ipſa noſcat᷑. Hoc opus ſic ĩcipit dĩm nim qui uos uocauit.
6 Beati Hieronymi decorpore & ſanguine chriſti. Epiſtola. CXVI.
DAgnitudo cæleſtiũ bnficioꝶ anguſtias humanæ mẽtis excedit. Et ꝓpterea ordinauit ita diuĩa ꝓ
uidẽtia: ut qd capere ĩ nobis ratio rerũ mole uicta nõ poterat: fides deuota cõcipet: & ĩ ſtellectu
redulitatis robuſta nutriret. Cũ ergo ꝓpter tranſgreſſionẽ Adæporigini: & morti teneremur ob
oxii: ꝓſpiciens ex alto deus ex quo eſſemus graui debitores iuxta ꝗᷓlitatẽ captiuitatis: reparauit
munus redẽpiiõis: ideſt ꝓ debita morte offerret indebitã. quia nec nos habebamus unde uiueremus: nec iſte
unde moreret᷑. Materiã ergo de nf̃a mortalitate ſuſcepit: ut de ſua ĩmortalitate collata mori poſſit uita pro
mortuis. Et quia corpus aſſũptũ ablaturus erat ab oculis nris: & ſyderibus illaturus neceſſariuũ erat: ut nobis ĩ
hacdie ſacramẽtũ corporis & ſãguiĩs ſui cõſecraret: ut coleret᷑: uel iugiter iure ꝑ myſteriũ qd/ ſemel offerebat᷑
in p̃ciũ: ut quia quotidiana & ĩdeffeſa currebat ꝓ hominũ ſalute redẽptio ꝓpetua eſſet etiã redẽptiõis oblatio
& perẽnis illa uictima uiueret ĩ memoria: & pᷣſes ſemp eſſet in gr̃a. Vera tunica & perfecta hoſtia fide æſtimã
ck nõ ſpecie: nec exterioris cẽſenda uiſu hoĩs ſed ĩterioris affectu. Vnde merito cæleſtis confirmat auctoritas:
quia caro mea uere eſtcibus: & ſanguis meus uere eſt potus. Recedat ergo oẽ infidelitatis ambiguũ: quadoꝗ
dẽ qui auctor eſt muneris ipſe eſtetiã teſtis ueritatis. Nam uiſibilis ſacerdos uiſibiles creaturas in ſubſtantia
corporis & ſanguis ſui: uerbo ſuo ſecreta poteſtate cõuertit: ita dicẽs Accipite & comedite hoc eſt corpus me-
um. Et ſanctificatione repetita: Accipite inquit: & bibite hic eſt ſanguis meus. Ergo ut ad nutũ pcipiẽtis do/
mini tepẽte ex nihilo ſubſtiterũt excelſa cæloꝶ: profũda fluctuũ: uaſta terrarum: parem potentiã in ſpiritali
bus ſacramẽtis uerbi præbet uirtus: & rei ſeruit effectus. Quãta itaq; & ꝗᷓ celebrãda uis diuinæ benedictionis
operetur: & quomõ tibi nouũ & impoſſibile uideri nõ debeat: ꝙ in chriſti ſubſtãtiã terrena & mortalia com/
mutãtur: teipſum qui iam in chriſto es regeneratus interroga dudũ alienus a uita: peregrinus a miſericordia:
a ſalutis uia intrinſecus mortuus exulabas: ſubito initiatus xpᷣi legibus & ſalutaribus myſteriis innouatus in
corpore eccleſiæ nõ uidẽdo ſed credendo trãſiuiſti. Et de filio pditiõis adoptiuus dei fieri occulta puritate me/
ruiſti in menſura uiſibili permanẽs maior factus es teipſo uiſibiliter ſine quãtitatis augmẽto:cuũ ipſe atq; idẽ
eſſes multo aliter fidei proceſſibus extitiſti. in exteriore nihil additũ eſt: & totũ in interiore mutatum eſt:acſi
homo chriſti filius effectus: & chriſtus in hoĩs mẽte formatus eſt.ſicut ego ſine corporali ſenſu præterita uili
tate depoſita ſubito noua indutus es dignitate: & ſicut hæc quæ in te deus læſa curauit: ĩfecta diluuit: macu/
lata deterſit: non ſunt oculis nec ſenſibus tuis credita:ita cum reuerendo altari cæleſtibus cibis ſaciandis acce
dis ſacrũ dei tui corpus & ſanguinẽ reſpice: honora: mirare: mente continge: cordis manu ſuſcipe: & maxime
hauſtu ĩteriori aſſume. Quod ſi illius ueteris legis mãna: de quo legit pluit eis mãna: ut ederẽt: hocunicuiq;
ſapiebat quod deſideriis cõcupierat. Aliudq; erat quod ſumebat᷑: aliud quod uidebat᷑: inuiſibiliterq; ſaporil
le in ſingulorũ ſenſibus formabat᷑. Si ergo illud ueteris legis manna cælitus elapſũ per multimoelas ſuauita
tes naturæ ſuæ meritũ & generis ſui excedebat intuitum: & ſi creaturã ſuam diſi penſatio largitoris multiplici
diuerſitatecõdiderat: ut pberet guſtus: quod ignorabat aſpectus: quia iuxta recipiẽtis deſidetium eſcæ illius

Argumẽtũ excerptũ ex ſecudo libro retractationũ beati Auguſtini de duabus epiſtolis ſiue tractatibus di ·

f - — — — .-

üeeom

aggei nouitas & dignitas naſcebat᷑. Vnũquẽq; enĩ uariis & alienis ſaporibus reficiebat mellifluum pluuiæ illius do
narſedde, nũ: & multiplex ſicci imbris obſequiũ. quæ cũ ita ſint:qd illic auiditas faciebat: hic fides faciat. & ſicut 1cor/
lanſlin pore cibus ſapiebat:ĩ pectore deus credulitate ꝓficiat. ſicut legimus Accedat hõ ad cor altũ: & exaltabit deus.
Juätün Ideo qd ibi delectatio obtinebat ĩ faucibus:hic bndictio operet in ſẽſt⸗ ibus. Ad cognoſcẽdũ & pcipiẽdũ ſacrifi
rie ciũ ueri dñici corporis: ipa te roboret potẽtia cõſecratoris. & ꝗ tũc latuit pᷣfiguratus ĩ mãna: ſit tibi nũc mani/
ſtudiogtn feſtatus ĩ gra. Ipſũ aũt fuiſſe ĩ mãnæ illius ſpecie p̃figuratũ:etiã ꝓpheta euidẽter oſtẽdit dicẽs: panẽ cæli dedit
Ceigul eis: panẽ angeloꝶ mãducauit hõ. Et ꝗs panis eſt ãgeloꝶ:niſi xps: ꝗ cibo ſuæ charitatis & lumie claritatis nos
Katsd ſatiatEt hũc dat panẽ: dicẽte ꝓpheta: Sexta die duplũ colliges. du enĩ pᷣmo adnica die ĩ lege tribuit & ĩ ſolo
Gümnn ſabbato denegat᷑: iã tũc xpᷣs ab eccleſia cui dñicũ reſurrectiõis diẽ cõſecrauit: recipiẽdus oſtendir & ſynagogæ
toinmen ad quã cultus ſabbati ptinebat: negãdus eſſe ꝑcipit :dũ dies ꝗ eſt dies ſeptimus cæleſtis panis fraude mulcta
. tur:de quo pane uetus narrat hiſtoria: nec ꝗ plus collegerat habuit amplius: nec qminus parauerat repperit
ndun minus: eo ꝙ euchariſtiæ pceptio nõ ĩ ꝗtitate: ſed ĩ uirtute cõſiſtat: ꝙ corpus dni ſacerdote diſpẽſãte tãtu eſtĩ
exiguo: ꝗtũ eſſe cõſtatĩ toto. qd cũ eccleſia fideliũ ſumit: ſicut plenu in uniuerſis: ita integrũ eſſe ꝓbat in ſin
Ana gulis. de quo ſẽſu apoſtolica ſentẽtia deriuata ẽ dicẽs: ꝗ multa habet nõ abũdabit: & q modicũ habet nõ mĩo

tabit. Nõ enĩ de cõmuni pane accipi dictũ põt: quẽ ſi forte eſuriẽtibus apponeremus: nõ ex toto pueniret ad
ſingulos: qa particulatĩ & minutati ꝓportiõe ſua unuſꝗſq; pᷣſumeret. de hoc uero pane cũ aſſumit᷑ nihil mi
nus habẽt ſinguli:qᷓ uniuerſi. totũ unus:totũ duo: totũ plures ſine diminutiõe accipiunt. ꝗa bndictio huius
lru ſacramẽti ſcit diſtribui: nec ſcit diſtributiõe cõſe umi. Sactamẽti itaq huius formã etiã ĩ iudæoꝶ paginis uide
nen mus expſſã. Nã de Melchiſedech ĩ Geneſi legimus. Et Melchiſedech rex Salẽ obtulit panẽ & uinũ: & bndixit
ali Abrahæ. Fuit aut ſacerdos dei altiſſimi: dũq; apᷣputio: ideſt a gẽtili circunciſi io futura bñdicit :eccleſiæ gloria
lumdti pᷣdicat᷑: & ſynagogæ ĩfideli populus ex gẽtibus acquiſitus pponit. Huius ergo Melchiſedech genealogia uel
eig, origo notitiã illius tpis latuit: & oblatiõe panis & uini hocxpi ſacrificiũ pᷣfigurauit: de quo ꝓpheta ꝓnũciat.
1ch Tu es ſacerdos ĩ æternũ ᷣm ordinẽ Melchiſedech. Nã & Moyſes de eo myſterio loquẽs:uinũ & ſãguinẽ ſi ub
una appellatiõe ſignificat: & ĩ bdictiõe priarchæ dñicã paſſionẽ multo amplius demõſtrat: ita inqens. Laua
bit ĩ uino ſtolã ſua: & ĩ ſãguĩe uuæ palliũ ſuũ. Aduerte ꝗᷓ euidẽter cõſtat uini creaturã xpᷣi ſanguĩe occupata:

Loiumtens
ginhick

cälllnin⸗

thadiin . & qd adhuc de hac duplidci ſpecie inꝗrere debeas: ipo dño atteſtãte cognoſce. Niſi inꝗt manducaueritis carnẽ
Kiitli filii hoĩs: & biberitis eius ſãguinẽ: nõ habebitis uitã ĩ uobis. Quod teſtimoniũ contra Pellagii blaſfemias eui
mmn Ae jtiſſimũ atq; ualidiſſimuũ ẽ: qaſſerere arrepta ĩpietate p̃ᷣſumit: nõ ꝓpter uitã: ſed ꝓpter regnũ cæloꝶ baptiſ/
Vreztoul mũ paruulis cõferẽdũ. Sub his enĩ dei uerbis: ꝗbus euãgeliſta ꝓnũciat nõ habebitis uitã ĩ uobis: apte ĩtelligẽ
nus:nelt dũ eſt: ꝙ oĩs aĩa munere baptiſmi uacua nõ ſolũ gloria careat: ſed & uita: Hoc itaq; dnici ſãguĩs uinũ aqꝗᷓ eſſe
ltuuaßn miſcẽduũ nõ ſolũ traditiõe:ſed ipᷣo gñe paſſiõis ondit: ex cuius ſacro latere ſãguis & aqua lãceæ illiſiõe ꝓfluxit
tutnobdſtl ſicut & ꝓpheta multo ãte pcinitdicẽs. Percuſſit petrã: & effluxerũt aquæ. Et apoſtolus. Bibebãt inqt de cõſe
lofkerber quẽte eos petra. Vides ꝙ ꝗ biberit de xpᷣi gra: ſequit᷑ eũ xpᷣi miſicordia. Sed & ĩ Salo mone de ipſo deo pᷣdictũ
ösbao legimus: ſapiẽtia ĩ quit ædificauit ſibi domũ: ideſt corpus hoĩs aſſũpſit. in quo habitat plenitudo diuĩtatis.
ienſtini. Excidit colunas ſeptẽ: qa illũ bndictio gr̃æ ſeptiformis ĩpleuit. mactauit hoſtias ſi uas: miſcuit in cratere uinũ
Gorits ſuuũ: & parauit mẽſã ſuã. Et ĩ ſeqᷓnti. Venite: & edite de meis panibus: & bibite uinũ ꝗd miſcui uobis. Admix-
iignici tũ ergo aqua uinũ legimus. Nũccauſã quare utrũq; dñs miſceri uoluerit inqramus. Quãdo in iudæoꝶ cõui/
nlubſtunni uio nuptiali uinũ: ideſt fides in eis deficiebat: uinũ inqt deficiebat: qa uinea fructũ negabat: de ꝗᷓ dicit᷑. Expe
tonso ctabã ut faceret uuas: fecit autẽ ſpinas: unde & ſertũ ſpineũ capiti redẽptoris ĩpoſuit: quãdo dñs nuptiali te⸗
hinc/ pore:ideſt quãdo ſpõſus ſe eccleſiæ ſuæ paſchali exultatiõe iungẽdo aquas in uinũ cõuertit: manifelte pfigu
inhhäni rãs multitudines gentiũ de ſanguis ſui gratia eſſe uẽturas. Per aquas eni populos ſignificari ſatis aperit᷑ elo/
cellnon quiis.ſicut legit᷑. Aquæ iſtæ quas uidiſti populi ſũt & gẽtes & linguæ. Vnde & aduertimus ĩ aquis figurã gẽ/ .
otluon nũdemõſtrari: in uino autẽ ſanguinẽ dominicæ paſſiõis oſtendi. Ac ſiccũ in ſacramẽtis uino aqua miſcetur
nleimnd chriſto fidelis populus ĩcorporat᷑: & iũgit: & quadã ei copula pfectæ charitatis unitur: ut poſſit dicere cũ apoe .
wondn ſtolo. Quis nos ſeparabit a charitate xpi? Tribulatio: an anguſtia: an pſecutio: & reliqua? Deus aũt hoĩ ſuſce .
naius pta ſactificatiõe miſcet᷑. quã fides ĩipſo peccatore: affectus iuſticix: mißicordia pietatis infũdũt. Etiã ĩn hoc
mgi ipſo: ꝙ in numeroſis tri tici granis panẽ colici nouimus: unitatẽ cõſtat aſſignare populoꝶ. Sicut eni frumen/
umadrl tũ quod ſola purgãtis ſollicitudine ad cãdidã ſj peciẽ molarũ labore perficit ac peraquã & ignẽ ĩ unius panis
Enm ſ ubſtãtiã cõgregat᷑: ſicuariæ gẽtes diuerſæq; natiões: in unã fidẽ cõuenientes: unũ de ſe xpᷣi corpus efficiũt: &
tutmn xpianus populus quaſi tritici grana ĩnumerabilia ĩ ſacrilegis natiõibus fide purgata atq; cribrata diſcernit:
in len Et ĩ unũ:qi infideliũ lolio ptrãſeũte colligit᷑: & duoꝶ teſtamẽtoꝶ ĩſtructiõe: uelut frumẽtũ gemino molarũ
n 6 ope curatũ niteſcit. Et ĩ illã pᷣmæ originis dignitatẽ natiuo cãdore mutat᷑: ac paquã baptiſmi uel ꝑignẽ ſpũs
zaͤn⸗ ſancti: æterni illius panis corpus efficitur. Sicut ergo ſeparari grana ab illius cõfectiõe panis adunatione non
hru cd poſſunt: & ſicutaquæ ad propriã redire ſubſtantiã in uinũ permixtæ iam non poſſũt:ſic & fideles quiq; at; .
teg * ſapiẽtes: qui redẽptos ſechriſti ſanguine & paſſione cognoſcunt: ita debẽt quaſi inſeparabili membra: capiti
⸗ . ß K. ſuo: ſidei obſeruatiõe: & ardẽtiſſima religione ſociari: ut ab eo nõ uolũtate: nõ neceſſitate ſeiungi: nõ illa terre
n næ ſpei abitiõe: nõ deniq; ipa poſſint morte diuelli. Nec dubitet ꝗſꝗᷓ pmarias creaturas: nutu diuĩæ potẽtiæ:
ne . clxxlii.

pᷣſentia ſũmæ maieſtatis ĩ dñici corporis trãſire poſſe naturã: cũ ipſũ hoĩem uideat artificio cæleſtis miſicor
diæ xpᷣi corpus effectũ. Sicut aũt quicũq; ad fidẽ xp̃i ueniẽs ante uerba baptiſi mi: adhuc ĩ uĩculo eſt ueteris de
biti: his uere memoratis mox exuit᷑ oẽ fæce peccati: ita qũ bndicẽdæ uerbis cæleſtibus creaturæ ſacris altaribus
ĩponũtur: ante ꝗᷓ ĩuocatiõe ſui nomĩs cõſecrant᷑: ſubſtãtia illic eſt Panis & uini. poſt uerba aũt corpus & ſan/
guis eſt xpᷣi.qd aũt mirũ eſt: ſi ea quæ uerbo potuit creare: uerbo poſſit creata cõuertere? Immo iã mĩoris ui/

der eſſe miraculi: ſi id qd de nihilo agnoſcit᷑ cõdidiſſe: iã cõditũ ĩ melius ualeat cõmutare. Reqre qd ei poſſit

eſſe difficile: cui facile fuit hoĩem de limi materia figurare: imaginẽ etiã ſuæ diuinitatis ĩduere:cui prõptũ eſt
eũ rurſũ reuocare de ĩferis: reſtituere de pditiõe: reparare de puluere:de terra ĩ cælũ leuare:de hoĩe angelũ face
re:corpus humanũ cõforme corpori ſuæ claritatis reddere: & figmẽtũ ſuũ ĩ regni ſui cõſortio ſublimare:ut

corpus noſtræ fragilitatis aſſũpſerat: nos in corpus ſuæ ĩmortalitatis aſſumat: ad quã glorioſã reſurrectionẽ

Pus

operibus præparare dignet᷑: qui uiuit & regnat in ſæcula ſæculoꝶamen.
¶ Incerta Homelia ſuper euãgelio ſᷣm Marthæum. QC.CXVII. =
Anctus euãgeliſta docet nos neceſſitatẽ inopiæ tolerãtes ſubſidii cauſa amicũ debere pquirere:
& id qd deeſt ad refectionẽ alterius: oportere ab altero mutuari. In tãtũ aũt ad poſtulidi perui
Qcacẽ eſſe uoluit petitorẽ: ut nec nocturnis horis pulſare amici ianuã deſinat: nec excitare eũ du/
ſieſcẽtẽ:ita etiã ut tædiũ inferẽsĩ pudẽtia mereat᷑: qd amicitia nõ meret᷑: & cõmunicationem panis ex
rꝗat ĩportunitas: quã nõ ĩpetrat humanitas. Ait enĩ. Quis ueſtrũ habebit amicũ: & ibit ad illũ media no/
e&c. Videt᷑ ergo ſᷣm lr̃am aliqd perſuadere: ut media nocte geſcẽti amico: & clauſo cubiculo dormiẽti mo
leſti eſſe minime deſinamus. Sed ſi ad ſpiritalẽ nos ĩtelligẽtiã reuocemus: ĩueniemus nõ dure dũm: ſed utili
ter p̃cepiſſe. Nã utiq; poſtꝗᷓ diſcipulos or̃onẽ dñicã docuit: hãc ſubiecit parabolã: ut ĩtelligeremus importu/
nos nos amicos eſſe debere: nõ expoſtulãdo aliquid: ſed potius pᷣcãdo: ideſt xpᷣm nõ carnaht manu pcutiẽdo:
ſed ſpiritali or̃one pulſãdo. Ipſe enĩ ſi recte uiuimus amicus nr̃ eſt. Nã quis amicitior nobis eſt: ꝗᷓ ille ꝗ pᷣcio
ſui ſanguĩs nos redemit. Ipſe inꝗᷓ amicitior oĩbus eſt:q cũ ſit dns: amicus eſſe dicat᷑: dicẽs ad apoſtolos. Iã nõ
dicã uos ſuos:ſed amicos. Huius ergo amici oſtiũ ĩceſſabiliter pulſare debemus: & horis eũ inqetare noctur
nis: & uſq; adeo moleſti eſſe: ut ĩportuni etiã iudicemur. Sed nõ huius ĩportunitatis uereamuroffẽſa: quia

—

hæc apud dũñm ĩportunitas opportuna ẽ. Acceptior enĩ eſt illi ĩpudẽs depᷣcatio: ꝗᷓ ſecura p̃ſ ũptio: hoceſtplus

—

meret᷑ q ſollicitus orat inſtã ter: ꝗᷓ qui cõfidẽs diſſimulat negligẽter. Ait enĩ & ille ſi pſeuerauerit pulſas. perſe
uerãs igit᷑ meret᷑ accipere.qd alibi euidẽtius dicit. Qui pſeuerauerit uſq; in finẽ:hic ſaluus erit. Nõ multũ er
go iuuat freqᷓnter orare:cui cõtigerit aliqũ ceſſare. Sempigit᷑ & ſine ĩtermiſſiõe petẽdũ eſt:& pulſãdũ:ne pᷣca⸗
tio ante acta nihil ꝓſit: ſi nõ ad finẽ eodẽ quo cœperit tenore puenerit. Dico inqt uobis & ſi non dabit illi ſur
gẽs eo ꝙ amicus eius ſit: ꝓpter ĩportunitatẽ eius ſurget & dabit. magna pſeuerãtia eſt: quæ ꝗᷓuis ĩportunaẽ:
moleſta ſit deo: tamẽ plus amica eſt ꝗᷓ amicus. Ecce enĩ qdᷓ amico negat᷑: pſeuerãtia ꝓmeret᷑. Illi recuſat
efiducia: huic de cõtẽtione cõpatit᷑. Illi nõ largit familiariter pulſãti: huic ptinaciter miſeret᷑ oranti. Pulſe/
mus igit᷑ oſtiũ dñi nõ ſolũ per fidẽ: ſed etiã pſeuerantia: ut aperiatK nobis. & media nocte pulſemus: ne grauis

nos ad uigilãdũ peccatoꝶ ſõnus ĩuadat. Quod ſcriptũ eſt: beati ſerui:quos cũ uenerit dns iuenerit uigilãtes.

Hoc aũt oſtiũ aperiri ſibi apoſtolus expoſcit: nõ ſolũ ſuis: ſed etiã ꝓpriis oronibus obſecrãs ſe iuuari: dicens.
Vt aperiat᷑ mihi oſtiũ ad loquẽdũ myſteriũ xpᷣi: ſcilicet apto oſtio illos ſacramẽti panes accipe deſiderãs: de ꝗ
bus eſuriẽtis gẽtilis populi ad cognoſcẽdũdñm inedia ſaturet᷑. Et nos ergo pulſemus hoc oſtiũ: & pſeueran/
ter oremus: ut exipſo ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ panẽ acci pe mereamur. Nã niſi ſubſtãtiã exinde ſũpſerimus: frater-
nitatis iſtius deſideriũ ꝓprio ſᷣmone reficere nõ ualemus. uel hõ iſte ꝗlibet xp̃ianus ĩtelligit᷑: q fidẽ trinitatis
tmmõò ĩtelligit: & qd neceſſariũ ẽ: niſi alter eũ doceat ignorat. Amicus uero eius ut diximus xp̃ ẽ. Quod dicit
uadit ad illũ media nocte: ideſt ĩ nouiſſimo tꝑe: & dicit ili cõmoda mihi tres panes. ac ſi dicat aĩa illa ad chri
ſtũ: Cõmoda mihi fidẽ trinitatis: & fac me intelligere quẽadmodũ opari me oportet. Amicus meus uenit de
uia:ac ſi dicat ſẽſus meus ambulauit p diuerſas regiões: & rediẽs ad me uacuus ẽ: nõ habeo alimẽta ſy piritalia
quæ añ illũ ponã:niſi ĩ medoceas fidẽ trinitatis:ſi pẽcharitatẽ: & oẽ qd ei tribuã: nec unde eũ doceã habeo. Ad
quẽ ille reſpõdẽs deintus dicat. Noli mihi moleſtus eſſe &c. Diſtulit ꝗdẽ deſideriũ: ſed non abſtulit: ut plus
nos qᷓramus: & inuẽtus ſtrictius teneat᷑. qd uero dicit: Pueri mei mecũ ſũt: ac ſi dicat dũs xp̃ᷣs oĩpotẽs: ſancti
mei quos uolui iã mecũ ſũt. Nõ poſſũ ſi urgere: & dare tibi. ideo negat petitionẽ: ut ꝓbet cuiuſlibet pſeueran
tiã. Et qd dicit ſi nõ dabit illi ſi urgẽs: eo ꝙ amicus ẽ: ꝓpter ĩprobitatẽ tamẽ eius ſurget: & dabit illi quotquot
habet neceſſarios: ſic & dñs Ieſus amicus nr & frater xpᷣianorũ oĩ ĩportune fideliterq; petẽti: ꝓ iugi petitione
quicqd in nomiĩe eius petierit: ſine difficultate tribuet. Sicut & ſeꝗtur: ego uobis dico Petite & dabil uobis: ꝗ
rite & inuenietis: pulſate & aperiet᷑ uobis: ideſt petite patrẽ: ꝗrite filiũ: pulſate ſpiritũ ſãctũ.uel petite cogita
tiõibus: ꝗqᷓrite uerbis: pulſate operibus. ſiue petite fide: ꝗᷓrite opere: & pulſate ſcientia: & ecce oĩa aperient᷑ uo/
bis. Quis aũt exuobis patrẽ petit panẽ: nũquid lapidẽ dabit illi? Acſi dicat: q petit a dño charitatẽ & dilectio
nẽ: nõ illi dat duritiã cordis. Aut piſcẽ: nũquid ꝓ piſce ſerpẽtẽ dabit illi Pp piſcẽ fides ĩtelligit᷑: p ſᷣpẽtẽ ĩfideli/

tas. ac ſi dicat: ſi petis a dño fidẽ: nõ tribuit tibi ĩfidelitatẽ. Aut ſi petit ouũ: nũquid porriget illi ſcorpionem?

ac ſi dicat: ſi habes in deũ ſi pem uerã: ſiue cogitationẽ ſanctam in corde tuo cogitaueris: non contrarietatem

1

nec
—
ſüd
hoi

— — —— —— ⸗

—

— —

1 nec inſidiaꝶ calũniã a domino pertimeſcas Si ergo uos cũ ſitis mali :noſtis bona dare filiis ueſtris: quãto ma
mdil gis pater ueſter de cælo dabit uobis ſ piritũ bonũ timẽtibus ſe: Ac ſi diceret: ſi hoĩes carnales ĩter bonũ & ma/
un lũdiſcernitis: nõ uultis ut quiſc; ueſtrũ de manu uĩa malũ p bono recipiat: ꝗqto magis deus ꝗcũcta cõdidit
i * hoĩ: quẽ ad imaginẽ ſuã fecit: fideliter ſibi petẽti tribuet bona? Ignẽ ueni mittere in terrã: & quid uolo niſi ut
accendatur? quid hoc loco ignem niſi ſpiritũ ſanctũ intelligimus: quẽ dominus in terrã miſit: ut urat uitia &
n ol eccata: & accendat percharitatem atq; illuminet? — —
P hti auli uergerii Iuſtinopolitani ſermo de laudibus ſancti Hieronymi preſbyteri habitus in anniuer/ſa
oaeegcW PGXHÜIl. —
eu iſſimũ doctorẽ fidei nt̃æ Hieronymũ: cuius dies ſolẽnis adeſt: ita mihi dari cupio recte lau
Cumcin dare: ut in eo laudãdo laudẽ ipſe meã nõ ꝗram. Sed ſit ei quẽadmodũ ſᷣmo: ita & mẽs ꝓpria in/
. tentiõe dedicata: qᷓᷓ quid ſperãdũ ſit laudis locuturo nõ uideo:ubi magnitudine rerũ eloqntiæ
— uisoĩs obruit᷑: & excellẽtiæ meritoꝶ oĩs ĩpar eſt Sᷣmo. Me uero mime oĩum ſperare id cõuenit: ac ſiqd talium
l mẽtẽ ſubeat: plane deſipio: qui cũ obire quotannis munus hoc laudũ ſoleo: ſemp tamẽ poſtea ꝗ id cœpi:ita
läciien deinceps ꝑ annos affectus ſũ: ut augeri mihi deſideriũ ſentiã: minui facultatẽ. Euenit aũt hoc fortaſſe: ſiue ꝙ
ltatetic nõdũ ſatis ſint mihi uires ĩgenii mei ppẽſæ: qui ſubire tati oneris cauſã nõ uerear.qd quãtũ ſit: & ĩtellexi tã
empanie tiſperdudũ: & indies pſpicio magis: ſiue ꝙ illius merita apud plurimos ꝗdẽ diligẽter parũ aĩaduerſa:a me ue
melun, ro etiã ſũmo ſtudio côſiderata: quo magis eluceſcũt: eo magis affectũ mẽtis alliciũt: & a cõſequẽdi ſpe ĩgenii
otmiiinn acumẽ magis magiſq; deterrẽt. Siue ꝙ præ deſiderio meo ſtudioq; religiõis in illũ: tãto mihi retardari Keul⸗
dmilalul tas uidet᷑ ingenii: quãto pᷣcurrit ſtudiũ uolũtatis. Quarũ equidem reꝶ ut ſubeſſe utrãq; primaꝶ nõ nego: ita
gimpotn adeſſe poſtremã magnope mihi cupio. Nã officio ꝗdẽ ille meo aut cuiuſꝗᷓ alterius in reddẽdis de ſe laudibus
upani nihil ĩdiget: ac nõ delectari opinor niſi boni ꝓfectuſq; nfi gra: cũ ꝑ ſe ipᷣe infinito ꝓprio bono ĩ beata illa æter
llegſo⸗ naq; uita fruat᷑: deuotiõe ueto cultu religiõe pietate ac fide: cũ in hũc: tum ĩ reliquos cælites nos ipi nra cauſa
tlplins indigemus. Atq; ĩ primis ego qui meritis huius ſacti glorioſi:multa magnaq; ſæpenumero bñficia apud deũ
enolirt ĩmortalẽ cõſecutũ manifeſta fide me dephẽdi: & difficillimis tẽporibus fuiſſe de grauiſſimis piculis eius ope
Higi atq; ĩterceſſiõe liberatũ. Quod ſi ante hac deuotiõis ullũ ſtudiũ a me debebat᷑: multo certe nuc amplius adhi-
rdkolu bẽdũ eſt mihi: ut parẽtis nuprime diẽ fũcti: ꝗ erat deuotiſſimus tibi ſãcte pater Hieronyme uicẽ hic referam:
lapt cuius apud te pces mea cauſa plurimũ ualuiſſe ſũ crebro expertus: ut quẽadmodũ pclari huius ĩſtituti fami/
önilnüet liariſq; deuotiõis diſcipulus uiuẽtis fui:ita & ei quoq; defũcto ſim hæres: & qd mihi prociniũ in illo erat:nũc
lünze oẽ ſit in meipſo:ꝗꝗᷓ eu cõfido tuis meritis atq; pcibus:pᷣterea ꝙ rectus hõ erat:& timẽs deũ:excedẽtẽ ex hac lu

betit cceiĩ ea loca deductũ: ubi a te & per te multo facilius cõſequi: qduis poſſit. Quod igit᷑ ad me attinet: quẽadmo
dũ deuotio animi & ſeruãda & augmẽtanda eſt: ita munus hocannuũ reddẽdaꝶ laudũ nullatenus negligen

Bni dũ: in quo qualiſe cuc; ſit ſermo:dũ mẽs ſit ĩ tegra: ac penitus illi deuo ta: no magnifaciẽdũ arbitror: ꝙ ĩ eũ ma⸗
Pul⸗ gis eſſe gratus cupio ꝗᷓ diſertus. Nec me fallit: eũ qui laudare quẽpiã ex illuſtribus accedat: maxie uero ꝙ ad rẽ
* diuinã attineat: debere & ipſi ũ quoq; laude dignu eſſe: labeq; oĩ carere: ne dicẽtis uitã rephẽdat oro: Verbiſq;
ik ſpecioſis mores ſordidi fidẽ abrogẽt. Quod ut ĩ me nõ ſit: boni tñ piiq; ĩgenii ſolet eſſe argumẽtũ: laudare ſtu
8. dioſe uirtutẽ: & rebus ſacris cultũ adhibere p̃cipuũ. Quod ſi ex me qſpiã ꝗrat: quã huius ſancti glorioſi pᷣmã
iden potiſſimãq; laudẽ exiſtimẽ: hãc ſcilicet incòtater rũdebo: ꝙ meo ꝗdẽ iudicio nõ poſſit digne humano orelau
kril dari. deinde ꝙ ĩ unoquoq; gne laudũ earũ: quæ ad doctũ rectũq; hominẽ: ac plane religioſiſſimũ xpᷣianũ pꝑti
leuemn nẽt:laudari eximie de ſingulis põt. ꝙ ſi iã ĩ eo laudãdo cœpero litterarũ ꝑpitiã cõmemorare: diuerſarũ experiẽ
uf⸗ tiã linguaꝶ: oronis facũdiã: rectos fabulaꝶ ſenſus: multã hiſtoriaꝶ memoriã: naturaliũ reꝶ cognitionẽ: mo/
* raliũq; ſermonũ: tũ uero ſcripturæ ſacræ ueræq; theologiæ pceptionẽ: nõ uidebor forſitã aliquid magnũ dice
voldiar re. Quod hæc ipſa malis etiã hoĩbus poſſut aduenire. neq; eni iſta bonos faciũt: ſed eruditos. Aut ſi pᷣterea cõ
Baſdi tinẽtiã: fortitudinẽ: prudẽtiã: cõſtãtiã: mãſuetudinẽ: patiẽtiã: benignitatemq; ĩillis laudibus recognouero:
zumi nec ſic ꝗdẽ forſitã magnope eũ ornare iudicabor: ꝙ & his uirtutibus plurimi gẽtiliũ pᷣditi fuere: ſũtq; hæ lau/
Hint des: ut debitæ qdẽ uiro bono: ita plane nõ ꝓpriæ hoĩ xp̃iano poſtremo ſi fidẽ cõſtatẽ: ſpẽ certã: charitatẽ intẽ
be N ſã: omnẽq; ſãctimoniã & cerimoniaꝶ cultũ: religioniſq; ſtudium demõſtrauero. nec ſic quoq; fortaſſis laus
eunpl⸗ erit eximia: ꝙ hæc ipᷣa debet unuſꝗſq; de ſe rectus fideliſq; xpᷣianus exhibere. At uero ſi hæc oĩa & ꝗᷓcũq; his no
Geluct minibus aut oĩno uirtutis nomie cõtinet in eo fuiſſe uniuerſa conteſter: eaq; ipſa nõ mediocriteraut uulgari
pleuenn quodã ſũmotenus mõ: ſed excellẽtiſſime atq; ĩcõparabiliter affuiſſe cõſtet: nõne hocdiuinũ quiddã in homi
votgue ne uideri neceſſe eſt? Ego ſane cũ trita iſta uulgo uocabula eruditionẽ: eloquẽtiã: fortitudinẽ: prudẽtiã: fidẽ:
Deivon ac charitatẽ & cætera huiuſmodi cõmemoro: talia quædã dicere mihi uideor: qualia ſolẽt ĩ cõmuni hominũ
fucbs uita reperiri: & nõ eminẽtiſſimas illas uirtutes quas in excellẽtiſſimis uiris paucis illis ꝗdẽ oĩ ætate fuiſſe con
rage ſtat. Quã ob rem ægre ferre ſoleo: & latinæ or̃oni indignari: ꝙ propis atq; exqſitis nomĩbus exquiſitiſſimas
vetOH laudes efferre no licet: quæ tãtũ penea cõmunibus diſtãt uirtutibus: quãtũ ferme uirtus a uitio. Veꝶ qd or̃o⸗/
cxH ni deeſt: oro ſuppleat audiẽtis intellectus: & nõ qd dicã: ſed quod dicere uelim accipiat. Quod & hinc quoq;
bl licebit telligere. nam ſolẽt pauca horũ aut ſingula quædã: dũ intẽſo gradu cupiamadſũt: magnũ uirum cò⸗/
oncn ſtituere. admirabiliſq; excellentiæ eum uideri:qui plura ex his ſit aſſecutus. Quid ergo his debet criſumar⸗
.clxxiiii.

getaten

.

qui omniũ uirtutũcunctarũq; bonarum artiũ cumulũ non perfũctoriæ: ſed ad ſũmũ in ſe collegiſſet: cuius
uita totius ſanctitatis exẽplũ: eloquẽtia / ſtupor: doctrinaſmiraculum? Itaq; non tam ſanctũ nomẽ habuit:
quod quidẽ ipſũ denotat Hieronymi uocabulũ:ꝗᷓ ipſam in ſe habuit ſanctitatẽ. Nam cũ duabus rebus fun/
data eſt in initio ſacra religio: prædicatiõe ſcilicet apoſtoloꝶ: & ſanguine martyrũ. cũq; illi ſermone docebãat:
hi per carceres & tormẽta ac deniq; mortẽ ipſã aſtruerẽt: in utrorũq; locũ ſuo gradu ſubierũt ſãcti doctores:
qui quod illi cõpendioſe docuerat: latius explicarẽt. quodq; martyres ſanguine ſuo teſtati ſũt: hoc iſti ſancti
monia uitæ cõfirmarẽt: atq; aduerſus omnẽ hæreſim omnẽq; uitioꝶ labem pro fide iuſticiaq; cõſiſterẽt: iidẽ

& militũ uires gererẽt & ductorũ. Multa aũt uariaq; Hieronymus uti fortis miles in hac uita bella ſuſtinuit:

cum mũdo quippe bellũ geſſit: & uicit: quãdo ſacerdos iam factus & ſũmo ſacerdotio dignus habitus abur/
be ceſſit: pompiſq; ſæculi & omni ambitione mũdanoꝶ honorũ renũciauit. cũ carne ac dæmonibus: cum in
illa trans mare uaſta ſolitudine: quæ ut ipſe ait exuſta ſolis ardoribus: horridũ monachis habitaculũ præſta/
bat:carnẽ quidẽ ieiuniis frãgeret:ſj püitales aũt hoſtes or̃onibus effugaret. cum ĩprobis atq; æmulis: in quos

ſæpe per prologos ſæpe per epiſtolas ſcribẽdo inuectus eſt. cũ hæreticis: quos libris tractatibuſq; ſcribẽdis ſæ
penumero de diuerſis conuicit erroribus:diſ putãdoq; ui rationũ ſuperauit. Doctoris ergo nomen ut habet:

ita & officiũ ſtudioſiſſime uiuẽs geſſit: p̃ſentes uoce & exẽplis erudiẽs: abſentes ſcriptis. Vtroq; uero tam ſuæ
ætatis ꝗᷓ Poſteros uoluminibus diuerſi idiomatis uaria ĩterpᷣtatione linguaꝶ uiuoꝶ doctorũ eruditionẽ adiu
uans: rudiores hiſtoria delectãs: acutiores inſtruẽs archanis ſacræ ſcripturæ ſenſibus explicãdis. Eloquẽtiam
certe iam eius laudare tentarẽ: quæ tanꝗᷓ riuus limpidiſſimus leniter defluẽs & aſpectu & ſono delectat niſi
ipſe ſe multo meliusꝗ a me fieri poſſit: elegãtia ſua legentibus cõmẽdaret:ad quã digne prædicãdã eius ipſi⸗
us eloquẽtia opus eſſet. Nec me deterret: ꝙ dãnatus fuerit eius ſtudio aliquãdo Hieronymus: cũ extatica ui/
ſione tractus ad iudicis æterni tribunal: & ꝗqnam eſſet ĩterrogatus: pro chriſtiani nomine quod ĩter metũ tre

pidationẽq; profitebatur: Ciceroniani ſibi nomẽ obiici audiuit. neq; enĩ res ipſa dãnata eſt: ſed fortaſſis eius

ſtudiũ uehemẽtius: ſine qua ꝓfecto uix ſacræ litteræ: certe non tãta cum uoluptate legerent᷑. Hæc igit᷑ ut cæ-
teræ quoq; dotes quas ſtricti cõmemoraui: multos acerbiſſimoſq; illi æmulos cõpattuere. quoꝶ ut ĩprobita/
ti cæderet: Roma migrauit. & qui doctor late clariſſimus habebat᷑: Gregorio Naziãzeno in diſciplinã ſe tra-/
didit. Poſtq; ſtudia cũ de freᷓntiſſima urbeceſſiſſet: ad heremũ ſe tranſtulit. & qui in urbe omniũ urbaniſſi/
ma homines perpeſſus erat beſtiales: in deſertiſſima heremo beſtias eſt expertus humanas. Ibiq; leo natura
ſæuiſſimus imperiũ eius pertulit: cum hic homo natura mitis in ſe ſæuiret. Roma igit Bethleẽ permutauit:
diuitiq; ex urbe non tam pulſus ꝗᷓ cedẽs: elegit ibi pauper uiuere: ubi pauper Chriſtus eſt natus: & inde ſalu/
tem petere: unde ortus eſt auctor ſalutis. Quid eniĩ aduerſus malignitatẽ tutũ uſpiã eſſe poterit: quãdo tan/
ta uirtus perſecutore nõ caruit? quod ſiquid nobis tale accidat: ex eius caſu cõſolari nos ipſos debemus. Inte/
rea uero maledicos benefaciẽdo uincere: & eoꝶ in nos odium uirtute patiẽtiæ manſuetudiniſq; ſuperare: illo
præſtante qui uiuit & regnat in ſæcula ſæculoꝶ. Amen.

¶ Diui Hieronymi Epiſtolarum Partis primæ uolumen foliciter finit.

f —

fff f f -—

dnins
buit
lun⸗
dit
res
nce
rüd
uit:
b Ur,
Imin
teſbe⸗
quos
dolr
nber
nſur
ali
nian
Hjnlli
ipſi
aui⸗
ütre
eius
tce/
dta⸗
etra⸗
niſſ⸗
Atulta
uit
ſalu,
otin
Imte⸗
erilo

Ncipit Tabula Epiſtolaꝶ Beati Heronymi p̃ſbyteri redactaꝶ in certũ ordinem acdiſtĩctarum
ſecundũ materias per Theodorũ Lælium auditorem apoſtolicũ earum uidelicet tãtum quæ in
hoc ſecũdo uolumine continent᷑. Nam prima pars tabulæ alteri uolumini præponit᷑.

— moꝶ & Cantici canticoꝶ ſecũdũ Origenẽ e græco traductũ.
⸗ — „ = — — — — — — — . .. —
¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri epiſtola ad Cyprianũ preſbyterũ pſalmũ octuageſimũoctauũ qui Moyſi inſcribi
tur uidelicet plalmus Dne refugiũ factus es nobis exponentis. ¶ Prius te Cypriane l.
Beati Hieronymi ad Principiã uirginẽ expoſitio pſalmi. xliiii. Eructauit cor meũ. In cuius pꝛincipio ſe excu
ſat ꝙ mulieri ſcribat.fidẽ fœminarũ attollit: illuſtres ueteris & noui teſtamenti mulieres enumerans.

Scio me Principia C.iii.
¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri expoſitio pſalmi.xli. Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquaꝶ ad renatos in uigilia
baſchæ habita. ¶ Omnepſalterium C.vi.
¶ Expoſitio pſalmi. cvii. uidelicet Cõfitemini dno quoniã bonus: per modũ cõcionis habita ad Neophitas iĩ
die ſãcto paſchæ. ubi etiã acriter ĩuehit in iudæos In omni pſalmo C. vi.
¶ Bti Hieronymi pᷣſbyteri ad Marcellã de pſalmo. cxxvi. uidelicet. Niſi dñs ædiſicauerit domũ. Vbi panẽ do/
loris & filios excuſſoꝶ ſecũdũ hebraicã ueritatẽ interpretat᷑. ¶Beatus Paãphilus martyr C. vi.
¶ Epiſtolaris plogus beati Hieronymi ad Damaſũ papã in expoſitione cantici Epithalamii cãticoꝶ ſecũdum
Origenẽ: cuius doctrinã & eloquẽtiã laudibus effert. ¶ Beatiſſimo papæ Damaſo C. vii.
Trãſſatio duoꝶ tractatuũ uel homeliaꝶ Origenis in Cãtico cãticoꝶ e græco ĩ latinũ.Vbi primo ponit ipſius
Origenis præfatio de cãtico ipſo canticoꝶ. ¶ Decantico C. vii.
Kemns prima exorigene traducta. Oleuler me ab H C. vii.
Homelia ſecũda ex origene traducta. ¶ Ab eo loco C. ix.

¶ Cõmẽtariũ ĩ Cãtica cãticoꝶ ĩ ꝗtuor libros uel homelias diſtinctũ: quod in quodã exemplari noĩe btĩ Hiero
nymi repperi prænotatũ. quod pbare uidet eius aſſertio ĩ libro uiroꝶ illuſtriuũ: ubi ſe quatuor homelias in can
tica canticoꝶ ſcripſiſſe cõmemorat. Sed & in uetuſto & ꝓpbato uolumine hoc ipſũ cõmẽtariũ Origenis ĩſcribi
tar. ſed minime duabus præſcriptis ex Origene traductis cõuenit: quæ etiã ſuꝑfluo traductæ uel poſt repeti/
tæ fuiſſent. Sagax igit lector inquirat. ¶ Epithalamiũ CLCeoe. x.
¶Homelia prima.

Homelia tertia. ¶ Ecce es — — Cci.
Homelia quarta. ¶Surgeueni S — CLl.
Epiſtola beati Hieronymi ad Cyprianũ: in qua primo ponit qd apud hebræos differant uel ſignificent min
& men: & exponit finẽ pſalmi. xxxyiii. Q Frater chariſſime Ew.

Tractatus quartus ſecũdæ partis cõtinẽs ſermones beati Hieronymi aliquibus diebus feſtis accõmodatos.
ermo de natiuitate dominica in ipſius diei commendationem. Vbi aliqua de crucis trophoo. Hodie

Sermo de Epiphania exponẽs græcũ uocabulũ: & de ſaluatoris baptiſmo pertractãs: cui accõmodat & expo
nit pſalmu. xxviii. Afferte dño. ¶ Dies epiphaniog C. xxxV.

¶Sermo de quadrageſima ad abſtinentiam ĩuitans. Vbi etiã de tentatione ſaluatoris & myſtico exitu de ægy

—

Crnen . ¶Quomodo miles C.xxxyi.

ermo eiuſdẽ in uigilia paſchæ de imolatione agni typici: ubi quæ habent in exodo. xii. c. de ipſo agno tẽpo

re ac modo manducandi myſtice interpretat᷑ docẽs tꝑe eſus agni etiam a propriis uxoribus abſtinendum.
Hogdie fratres C.xxxvi.
¶ Beati Hieronymi ſermo de dnico paſchæ illius diei gloriam attollẽs: & docẽs ſeptimũ ĩ octauũ:& ſabbatũ i

diẽ dñicũ ĩmutatũ. ¶ Non queo C. xvii.

¶ Alius ſermo beati Hieronymi dereſurrectione dominica. In quo & dæmonũ metũ& deſiderium patrũ ĩ de
ſcenſu Xp̃i ad inferos cõtemplat᷑: & paſſionẽ quoq; ac reſurrectionẽ ipſius ueteris reſtamenti figuns annucia
¶ Beati Hieronymi ſermo ad paulam & Euſtochium ac reliquas uirgines de aſſumptione glorioſiſſimæ dei

& temere definire non audẽs inſolutã reliquit. Geſta ipſius poſt aſcenſũ domini contemplat᷑: plurima dicit

ad gloriam eiuſdẽ uirginis Mariæ: multa de myſterio incarnationis eloquit᷑: & ad extremũ ad ipſius imitatio

nẽ uirgines exhortat᷑. ¶ Cogitis me C. xxxyviii.
¶ Beati Hieronymi de aſſũptiõe item ſermo: qui annunciationis: ĩcarnatiõis ac uirginitatis attollit inſignia.
Scientes fratres C. xlii.
¶ractatus beati Hieronymi ad Euſtochium deuinculis beati Petri: declarãs unde ſolemnitas ipſa habuerit

o
ieronymi Epiſtolaꝶ Tertius ſecũdæ partis tractatus cõtinens epiſtolares expoſitiões quorũdã Pſal - S poſicbẽs ed pſal

Olſculetur me Cxv.

genitricis Mariæ ſemꝑ uirginis: in quo poſt præfationẽ quæſtionem proponens:an cũ corpore ſit aſſum pta -

Cprimce rc
Ayrvepa vngie/
A Renatos ĩ vigi paſee
Ad Neophuas y die uſhe
A Marclla

*

Ciprianii.

£ la dinca

e ſiphania

Aſſicpione Marxie

de lyebrau ocfnoibget ſterpỹ
A/f rmape

e tetaciliſelina pyli

Rree lle Mr :⸗

Marcella

—

ſiherut.
rez?à deſideriia
. Magyn oratoie vrbis

Lome

7

Ad ſunnia et fretelam.
Duamaſi ſye aderom

E

Marclla Ata ¶Eiuſdẽ ad eandẽ Marcellã tria uerba hebraica ex pluribus exponẽtis uidelicet Alleluia Amẽ: Marãtha: ubi rõ
. „
0☛ cMπ

1

initium: & exponit pſalmũ. cxxxviii. Dñe pbaſti me:oſtendẽs illũ ipſi beato apoſtolo principi cõuenine.
Sæpiſſimo rogatu Cxlui.
Tractatus ꝗntus ſecundæ partis de hebraicis locis noĩ bus & interpᷣtatiõe hebræoꝶ noĩum.

. ur

per lras alphabeti diſtinguẽs: ſicut ꝓlogus ĩdicat. Euſebius C. xliiii.
Epiſola ſub noĩe Paulæ & Euſtochii ad Marcellã hortatoria: ut urbe ſecedẽs migret in iudæã: ubi ciuitatẽ ſã
ctã hieruſalẽ & bethleemiticũ rus miris effert pconiis: myſteria in illis recẽſẽs: & ab ĩpugnatiõe defẽdẽs. Ad ex
tremũ cuncta ſãcta peregrinatiõis loca per iudæa breui epilogo cõcludẽs: quæ ex ſtili elegantia Hieronymi eẽ
cõiicit᷑. ¶ Menſt urã charitas C. li.
CT ractatus Beati Hieronymi de decẽ tentationibus iſraelitici populi:quibus dũm irritauitin deſerto:ubi tpa
illaꝶ & loca deſignat. I Hæc ſũt uerba HM SS C.lii.
Siqs de locis ſãctis a btõ Hieronymo amplius noſſe deſiderat: reqrat ĩ epiſtola ad Damaſũ de Melchiſedech:
& ad Dardanũ de terra repromiſſiõis: & in funebri de obitu ſãctæ Paulæ: quaꝶ priores ĩter quæſtiones ueteris

teſtamenti: alterã inter funebres ĩuenies.
„ — . . . . „ 1. „ —5. — . . . „ .
ℳ₰ℳ paula vꝛbici Nalphabeto Epiſtola beati Hieronymi ad Paulã urbicã de alphabeto hebræoꝶ: ĩſinuãs uniuſcuiuſ. q; litteræ ſeu elemẽti

ĩterpᷣtationẽ: atq; ad ſtudia ſcripturaꝶ exhortãs: ¶Nudiuſtertius LC..ſlälis
Beati Hieronymi ad Mlarcellã de decẽ noĩbus: ꝗbus apud hebræos dicit᷑ deus: & ſingula noĩa latine exponẽtis.

Nonageſimũ pſalmũ (. liii.

nẽ reddit ꝗqᷓre aliã lĩguã. Lxx. ĩterpᷣtibus uel ab apoſtolis reducta nõ fuerint. 0 Nup cũ pariter C.liui.
iuſdẽ ad eãdẽ qd ſignificet Diapſalma latie: quod in fine pſalmoꝶ ſcribit᷑: docẽs Origenẽ ponip ſemp uel

Earern⸗ Et de tribus libris: quoꝶ alteꝶ apud hebræos ĩ fine libroꝶ ſubnectir. ¶ Quæ accepis
8

eati Hieronymi ad Dardanũ de diuerſis generibus muſicoꝶ ſcilicet Organo Tuba fiſtula: cithara: ſãäbuca:

bucciua: pſalterio: timpano & choro quæ in ſcripturis memorant: oſtẽdens qualis eorum forma fuerit apud
hebræos: & qd myſtice ſpiritaliterq; ſignificent. ¶ Cogora te Cv.
¶ Beati Hieronymi ad Marcellam epiſtola. In qua uitioſa expo ſitionẽ Rheticii Gallici in Cãtica cãticoꝶ rephẽ
dit eo maxime ꝙ Tharſis urbẽ pro Tharſo: Ophaz pro Petro ſit interpᷣtatus: docẽs hebraicã ueritatẽ pro Thar
ſis lapidẽ: pro Ophaz ſpecies auri ſignificari. Nupcu Rheticii T..
Uncipit ꝗntus tractatus ſecũdæ partis principalis. Vbi de ſcriptoribus græcis atq; latinis diuerſis interpᷣtibus
ac optimo modo interpᷣtandi ac ſcribendi genere tractat. =ðð

¶ Argum entũ in librũ uiroꝶ illuſtriũ exepiſtola beati Hieronymi ad Deſiderium excerptum. Sctipſi
(Liber de uiris illuſtribus editus a beato Hieronymo: cui quæ addidit Gennadius annectunt᷑. Simon

¶ Beati Hieronymi ad Deſideriũ: quẽ ad loca ſãcta uiſẽda & mutuũ aſpectũ ĩuitat: & quædã de opuſculis ſu
is:& maxime de libro uiroꝶ illuſtriũ eloquit᷑: quod ipſi libro ſubdidimus. ¶ Lecto ſermone. (. lxvii.
Beati Hieronymi ad Deſideriũ de præcipuis eccleſiaſticis ſcriptoribus & cõmẽtariis: ubi ſinguloꝶ effert in.
ſ tn lns in quo qſq; defecerit. ¶ Vis nunc M C. lxvii.
Beati Plieronymi ad Magnũ oratorẽ urbis Romæ ſatiſſacientis illius quæſtioni cur ſæculariũ litteraꝶ utere
tur: exẽplis: ubi imitamẽto Pauli apoſtoli & oĩum fere apoſtolicoꝶ tractatoꝶ docet philoſophoꝶ ac poetaꝶe
præſertim ad cõfirmationẽ noſtroꝶ dogmatũ poſſe deduci. 0 Sebeſium C. lxviii⸗
Per Hieronymi ad Pãmachiũ de optimo genere ĩterpretandi. Vbi primũ cõtra Ruffinũ & cæteros obtrecta
tores inuehit: qui ſchedas epiſtolæ Epiphanii e græco traductæ pecunia redemptas falſitatis arguebant: oſten
dẽs nõ ſolũ gentiliũ ſed ſacræ ſcripturæ apoſtoloꝶ ſimulq; & euãgeliſtaꝶ &.Ixx.ĩterpretũ exẽplo nõ uerbũ de
uerbo:ſed ſenſũ e ſenſu debere trãſferri Paulus apoſtolus . C. lxviii.
UBti Hieronymi ad Sunniã & Fretelã ĩſinuantis in ſi ngulis pene pſalmis in quo.Ixx.ĩterpretũ editio ab he/
braica ueritate diſcordet: acdocẽtis quid in ſingulis potius ſit ſequendũ. ¶ Dilectiſſimis C. lxx.
Beati Damaſi papæ ad ſanctu Hieronymũ petentis ꝑpſalteriu ſecũdu editionẽ. Lxx.ĩterpretũ conuerti atq;
emendari. ¶ Damaſus eps C. lxxv.

¶ Beati Hieronym iad ſanctũ damaſũ papã reſpõſiua:ubi ſuggeritde gloria patri &Alleluia in fine pſalmoꝶ

hd romanã eccleſia cõcinẽdo. ¶Beatiſſimo C. kxv.
Beati Hieronymi ad Paulã & Euſtochiũ de pſalterio quod rurſus ſecũdũ. Lxx. editionẽ correxerat: additaab
illis uel ex hebræis obelis aſteriſciſq; diſtinguẽs. Pſalteriui C. bæv.
¶ Beati Hliero nymi ad Sophroniũ de nona editione Pſalterii ſecũdũ hebraicã ueritatẽ:ubi oĩum pſalmoꝶ uni
cij teſtateſſe uolumẽ. ¶ Scio quoſdã . C. lxwvi.
A¶Beati Hieronymi ad Paulã & Euſtochiũ de ſingulis pſalmis: qui ad ſingula dũi ſaluatotis feſta ptineant: è–&
qui pſalmi & quado legi debeãt. uia me C. lxvi.
Ad Marcellã

.

ibellus de hebraicis locis uel locoꝶ diſtantiis: quẽ heatus Hieronymus Euſebiu imitatus ſcripſit: loca ipſa

ie,

W

loer
Cdi.
guimni⸗
AAe
On)mi
Cl.
wubimn
Cl,
llieh

nesbetens

dudend

Ci⸗

erponn

ithanben
W
Henpul
(h.
ibuer
eutapul
(le
nrite
oln
(hi
nfihu

onet

(Mi

Enon
(h.
laulslu
(li.
2 nn,
(ou,
enpuntte
1 eenh
(ni
9 Obent
banton
5 elit
Chvi⸗
Luorbte

(Nℳ

nueni 9
(o⸗
ſarog
e

tallat

Anozun
(Mwn
nem
Con.

(KG

¶Ad Marcellã de collatione editionis Aquilæ cũ hebræis ꝓpter qd opus epiſtolareofficium intermiſiſſe teſta

tur. ¶ Vttam C. lxxvi.

Epiſtola Chromatii & Eliodori eporum poſtulantium ex archiuis Euſebii cæſariẽſis martyrilogium perſcri
bi. omino ſancto C.lxxvii.

¶ Beati Hieronymi rñſiua:teſtãtis Euſebiũ cæſariẽſẽ exannalibus ĩpetratis a Cõſtãtino auguſto geſta martyꝶʒ

pfſcripſiſſe. Quorũ numerus tantus eſt: ut ultra ꝗnq; milia ſingulis diebus pᷣter diẽ calendas ianuarii poſſint
aſcribi. Chromatio &

¶ Beati Hieronymi plogus in lib de ĩfãtia Saluatoris ex hebræo traditũ: quẽ ab euãgeliſta Matthæo ſcriptũ:

X

ſed a Manichæi diſcipulo aſſerit deprauatũ: & ĩter canonicas ſcripturas no enumerãdũ. Dñnis ſctis C. lxxvii.

Libg ipᷣm deĩfãtia licet in quodã exẽplari repperim: qui aniles quaſdã fabulas cõtinere uidebat᷑: quæ ſimpli

Fiie s & rõnibus ĩſtruit eũ in ſcripturis ſctis ſi/
ne pceptore & ĩterpᷣte nõ poſſe pficere: & ꝑ ſingulos ꝑcurrẽs libros ſũmati myſtena reſerat ſcripturaꝶ: ſe puiũ
ſpòdens ac ſociũ ſtudioꝶ ſi ſæculũ dereliqᷓtrit. J i
Incipit tertia pars pᷣncipalis epiſtolaꝶ ſiue tractatuũ beati Hieronymi de moribus atq; uirtutibus: quibus

imenito a beato papa Gelaſio ĩter apocrypha cõputat᷑.xv. diſ. C. Sãcta romana

leronymi ad Paulinũ de oĩbus diuiæ hiſtoriæ libris. Vbi exẽpli

8

quo de uirtutibus acuitiis in genere tractat᷑. .

riorẽ hoĩem exteriorẽq; demõſtrat: docẽs eius uitã in ſui auctoris ſapia per ea quæ creata ſũt cõtemplatiõe con .

Qua occaſione digr

cat ignorantiæ. Ecce iterum C. Ixxix.
¶ Beati Hieronymi ad Cteſiphontẽ urbicũ epiſtola quæ ĩſcribit᷑ de obedientia: ſcia: iuramẽto: uindicta:ĩ qua
oſtẽdit ſalutẽ nõ tã in ablutione corporea per baptiſmũ cõſiſtere: ꝗᷓ in ſanctificatiõe aiæ per uerbũ dei. Proĩde

—

hortat᷑ ad lectionẽ euãgelii & ſclam ſcripturaꝶ. Quoniã ſine ſcia mãdatoꝶ impoſſibile eſt noſſe quid fiat in-

ſtruit de obedientia mãdatorum: oſtendens utriuſq; teſtamẽti exẽplis benefacti meritum uno crimie tranſ/
greſſionis admitti. Multa de electis & reprobis: multa de iudicio futuro ſubnectens: ac monens: ne breue ts

piis opibus redimendũ. Et in fine determiat ꝗſtionẽ de iuramẽto: docẽs nõ licere fuis dni exẽplo iurare. Prz

¶ Beati Hieronymi de tribus uirtutibus fortitudie: ſapia: & prudentia tractatus: quaꝶ pon terra: mediæ orbis
terraꝶ. extremæ cælũ in ſcripturis aſcribit᷑: quæ ad diuinã refert ſapiam: cuius cõparatione qd fatuũ eſt illi ſa
pientius eſt hoĩbus: ubi etiã exponit illud de pſalmo: eduxit nubes ab extremis terræ: docẽs per nubes ſanctos
itellgig. (UHNres quodammodo C.x Ixxvii.
¶ Ad Caſtorinã materterã epiſtola de odio fugiendo & pace cõſequenda: in qua pcat᷑ ut ueteri rãcore depoſi/
to ſibi recõciliet᷑. loannes idem C. lxxxviii.
ac cõuerſationis xp̃ianæ: quẽ in pᷣma parte ĩter epiſtolas de fide locaui: qm etiã de fide tractabat. Incipit autem
Dauid glorioſus: & habet᷑ ᷣmo uolumie epiſtolaꝶ folio.xiii.

₰ℳ

Præmiſſis his quæ ad ĩſtitutionẽ ac pfectionẽ humanã generaliter cõuenire uident ſubiiciẽda ſũt quæ ſigi /

—

ætatis pᷣmittenda ſunt.
1na⸗ liber ſiue tractatus tertiæ partis pᷣncipalis epiſtolaꝶ btĩ Hieronymi de ĩſtitutiõe puerilis ætatis.
Beati Hieronymi ad Athletã de iſtitutione filiæ docentis qualiter educanda: cui nutrici comittenda ſit: quòë
in timorẽ dni & bonis moribus imbuenda: & a quali præceptore ſit erudienda: monentis eam grandiuſculam
a fuco: a freꝗ̃ntia uiroꝶ: a balneis: muſica lautiori: cõuiuio & uino cohiberi. In uilionibus opibus manuum ac
moderatis ieiuniis exerceri: lectionibus diuioꝶ ac ꝓbatoꝶ auctoꝶ ĩſtitui.ac docẽtis in quibus potiſſimũ libris
ebeat oblectari. eatus apoſtolus C. xxyiii.
Beati Hleronymi de honorandis parentibus tractatus: ubi monet filios pcepto legis honorare parentes: qui
v. n

lati unicuiq; ætati graduiq; conueniut. ubi ſpiritualiter de uirtutibus ꝑtractat᷑. Et m naturæ ordinem pmæ

Paulſ

¶Ad Paulinũ de duabus ꝗſtionibus:qbus peditus ĩterpᷣtatiõis oficio taderens potuit. Voceme C. lxxVi.
deundẽ Paulinũ de ope Didymi aecue äcloigu⸗ ipſe ppter imperitiã cuiuſdã qui de ſpiritu ſãcto ſci

C. lxxvii.

ciores fallere poſſent tranſcribi nolui: ĩdignũ putans in tãta fmonũ Hieronymi maieſtate leuia conmiſceri:
qa auctoritati euãgelicæ in chana galilææ initiũ ſignoꝶ Saluatoris fuiſſe teſtanti repugnare uidet᷑ & ideo nõ

Frater ambroſius C. Ilxxvii.
xpiana cõuerſatio iſtituit. Quæ &ipſa in plures ſubddiuidit epiſtolas ſiue tractatusitet quos illeponit: in

Primus tractatus tertiæ partis pncipalis de uirtutibus ac uitiis: ĩ quo epiſtola illa pᷣmittit᷑: quæ pfectũ hoſem
ad ĩteriora deducẽs: eius uitã quæ ſit ſctã: & in quo actu poſita: quo ſtudio teneat᷑: qua ſi ubſtãtia neget ondit.
¶ Beati Hieronymi ad amicũ quẽdã: uel ſicut in aliis repperi uolumĩbus ad Cteſiphõtẽ de hoĩe pfecto: ubi ite
ſiſtere. Excitat quoq; aĩum ad meditationẽ caſus ac reparationis humanæ ſtati in ipo occaſu in mulieris ſemi
neideſt in cõceptu uirgis repromiſſæ. Ad conſiderationẽ quoq; reſurrectionis iudicii gloriæq; ſctõꝶ inducit.
s errobrar ifidelitatẽ eoꝶ qui miraculis nõ credũt: quæ deus in ſctõꝶ corpoꝶ reuela-
tione operat᷑. Vbi & hiſtoriam narrat confutationis hebræi: & cauſam retardatæ uindictæ ac humanæ expli/

% Cts vrhucſt Ne

¶ Siꝗs ad ĩſtitutionẽ xpᷣianæ cõuerſationis plura ſciredeſiderat: reqrat tractatũ beati Hieronymi credulitatis ſequenda .

A Marxcella

e pyſantia ſaluatoris

Abnaliſ, Nobhune

hiſtorie libris

rxtia ps pricipal Oe
rtrd r 9

de Vntunbdac vicys

Cteſiyhontẽ N hoe pſe 4

dme ſapia et prudentia

Ciſtorinã matertera

X honoradis paventibus 3

bmi ſũt illis cauſa naſcẽdi: matres colere:quæ conceptu partu atq; educatione grauẽ exhibuerit filiis fa/
mulatũ. Illis uiciſſim ĩſeruire: eoꝶ obſequi ĩperio exẽplo Machabæi: qui dũ genitrici paruit: ipſius ſuaſuẽ
de ſtitucõe gueꝛ ſabẽ ℳ martyr effectus. Parentum meritis — C.xc.

iſtetõe clericoꝛ Incipit tertius tractatus tertiæ partis pncipalis de ĩſtitutione cõuerſatiòe ac diſtictiõe clericoꝶ. 4
. 1 piſtola beati Hieronymi ad Nepotianũ de uita clericoꝶ. C Petis a me . Cxci.
nepotiann Argumentuü in eandem. Exordiens C. xca.

Epiſtola btĩ Flieronymi ad Oceanũ de uita clericoꝶ. Vbi ad eoꝶe ĩſtitutionẽ ꝓponit epiſtolã Pauli ad Timo
theũ de epo: ut ex illo cæteri gradus clericoꝶ diſcãt quõ uiueredebeãt. Monetillos fœminatꝶ: uitare cõſortia:
oñndẽs ex illaꝶ cõuerſatiõe etiã ſi cognatiõe iũgant᷑ ꝗtũ piculi ĩmineat. C Sophronius Euſebius C. xciii.
A Euagriu . ¶ Beati Hieronymi ad Euagriũ epiſtola ꝗliter izte & diaconus differãt: qua oſtẽdit pᷣſbrm diacono in ho/
nore lõge p̃ſtare. Et in pᷣmitiua eccleſia eundẽ fuiſſe em & p̃ſbyteꝶ. Sed in ſciſmatis remediũunũ fuiſſe prz
poſitum: & in hoc orbis potius ꝗᷓ urbis ſeqndã conſuetudinem. & hinc excerptus eſt tex. in decre: xc. diſ. c. legi

ℳ naſiã . Beati Hieronymi ad Damaſũde oblationibus altaris & elemoſynis ac pᷣſ bris & nõa laicis uẽdicandis: quod

ſctõꝶ doctoꝶ auctoritate cõfirmat: cẽſẽs laicos pſũptores excoĩcationi ſubdẽdos. Nouerit ſãcta C. xciui.

de C vite et onRτ IIndpit quartus liber ſiue tractatus tertiæ partis pᷣncipalis epiſtolaꝶ beati Hieronymi de correctione uitæ &
R Prol. orit⸗ cõuerſatione prælatoꝶ ſiue pᷣſidentiũn. L

ticu ny ¶ Epiſtola beati Hlieronymi ad Ruſticũ narbonenſẽ epᷣm de uita & ccuerſatione eßi ſeptẽ gr dibus detico

illi cõmiſſis. ufficere quidem è C.æxciii
. Argumentũ in eandem. ¶ Epiſcopum docete C. Mliic
Cactut 5R Auguſimm Tractatus beati Auguſtini de paſtoribus. Quẽ ppter materiæ ſimilitudinẽ huic libro ſubiecimus: quẽ etiiꝭ⸗
Dde . 9 iin qbuſdã exẽplaribus ĩter beati Hieronymi epiſtolis ĩuenimus. ¶Spes tota LC. xcvii.
Argumentũ in ipᷣm tractatum de paſtoribus. ¶ Tractaturus C. xcvii.
De Incipit quintus tractatus tertiæ partis principalis de ſtatu & continentia uirginali. Et primo de uirginibus
3 Aeo diatis. . . —rT
QA uirgines deo dicatas hortatoria: qua illas per exẽpla ſctõꝶ ad religioſã cõuerſationẽ & obſeruantiã uirgi
— nitatis ĩuitat. ¶ Solæ icciro ⸗ C..i⸗
Aegla viuẽdi ſcñmorcl/ ¶ Prologus in regula uiuẽdi ſãctimonialiũ. quã beatus Hie.ad Euſtochiũ & cæteras uirgines iã ſenex ĩſcripſit:
I diſtinxit capitulis fœliciter ĩcipit. ¶ Tepeſcens CLCL. c4
de jnſtitucẽ vngy ¶ Epiſtola ſiue tractatus ſãcti Hiero.ad uirgĩes deo dicatas: de ĩſtitutione uirginũ: quæ in aliis exẽplaribus ad
Mautitũ filiã ĩſcribit᷑: cuius ſũmariũ ſubiicit argumentũ:.·· ¶Quantã LCLCLC.ax.
rgumentum in eãdem. NNVirginitatem = C.cix.

2 coEchi evegi

piſtola beati Hieronymi ad Euſtochium de uirginitate ſeruanda: cuius ſummarium ſubiicitur argumen/

mtiute ſeruanda uum. CAudifil Lack.
Argumentumin eandem. CEcordieenngs CLCcliſ
Aliud argumentum. ¶ Nota ꝙ hæc C. cii.

eſupraſcripto libello meminit beatus Hieronymus in pᷣma epiſtola ad Demetriadẽ narrãs quant⸗ apud

cõſcios culpæ ſibi conflarit ĩuidiam ſub his uerbis.
. . eumentum ſuperioris libelill. ¶ Ante anno C. Dcxvii-
Ad emetriadẽ . AEpiſtola pᷣma ad Demetriadẽ uirginẽ de cõtinẽtia uirgiali ſuanda. Inter omnes C. cxviis
Argumentum in eandem. Laudaturus C. cxvii-
Alia . Nemetria . Incipit alia epiſtola ad Demetriadem ſub nomine Hieronymi inſcripta de uirginitate & uita perfecta. Si
ſummo C. .
Argumentum in eandem. ¶Officium ſuum L. .

— 20 Julianã Aliud argumentum in eandem. ¶ Nota ꝙ aplæriſq C.x.
Auguſci .. Epiſtola btĩ Auguſtini ad Iulianã Demetriadis uirgĩis mr̃em de pori libello ad Dem etriadẽ ſcripto: ubi illũ
tanꝗᷓ græ dei aduerſantẽ: & bonũ uirginalis ſctĩtatis naturæ & libero arbitrio attribuentẽ carpit & dnat s⸗
ipſius libelli uerba ĩſerens & arguẽs: quẽ librũ ipſe ſuſpicat᷑ a Pellagio ſcriptuũ ad uirginẽ. Hanc aũt epiſtolã ue
lut Antidotũ quoddã ad uenenũ ipi libello ſubiecimus: maximeut beatũ Hieronymũ hæreſis calumnia pur/
garemus. ominæ debitis . C. cxvi.
Incipit epiſtola ad mr̃em & filiã in gallia cõmorantes. ¶ Primũ uos ſcire C.cxxviii.
Argumentum in eandẽ Unterpellatus C. cviüi.
¶Epiſtola beati Hieronymi ad Marcellã de laudibus Aſellæ uirginis: ad eius exemplũ reliquas puocãs Ne-
maeprehenddttt . .. . chir.
ncipit ſextus liber ſiue tractatus tertiæ partis pncipalis de ſtatu accõtinentia coniugail.
d Celantiã de modo recte uiuẽdi: in qua illã erudit ad obſeruantiã mandatoꝶ dei uidelicet illoꝶ duoꝶ qui

Coõtraria

bus claudit᷑ tota iuſticia.quoꝶ unũ phibet: altesꝶ: iubet. Docet hũilitatẽ: pacẽ: miFicordiã: cõtinẽtiãq; ſectari.

— —

h —

Cotraria uero ſuperbiã: mendaciũ: odiũ: detractionẽq; uitare. Et conuenit hæc epiſtola omni ſexui gradui &
ætati licet ſpecialiter cãiugatæ. In qua illã hortatur ad propoſitũ cõtinẽtiæ ac uiduitatis: oſtẽdẽs quibus arti/
bus ac ſtudiis inſcribatur. C Vetus ſcripturæz

¶ Ad Innocentium papam de muliere ſepties percuſſa: quæ ad exemplum continentiæ coniugalis iſtic inſcri 4 pmorẽtuẽ Ppᷣam .

bitur. æpea me C. cxxxii. —
Argumentum in eandem. ¶ Deſcribit grande C. Cxxxili. De Statii et otmetia
A¶ Incipit ſeptimus tractatus de ſtatu & continentia uiduali. A ae .
¶ Epiſtola Beati Hieronymi ad Furiam de uiduitate ſeruanda. ¶ Obſecras C.cxxxiii. fier icupp
umentum in eandem. Furiamal C. cxxxiii.
Ad Saluinam de morte Nebridii. Vereorne C. XXxiiii. J Saluinam
Argumentum in eandem. (Saluinam illuſtrem C.cxxxiiii.
Ad Geruntiam de monogamia. ¶ In uetere uia — C. cxxxvi. g& runtunn
rgumentum in eandem. (Geruntiam. C.cxxxvi. —
Ad Principiam uirginem de obitu & uita Marcellæ: cuius illuſtræ uiduitatis exemplum merito poſt præce- A Pvmcpian/ vngiez
pta ſubiicitur. ¶ Sæpe & multum C.cxxxviii.
rgumentum in eandem. ¶ Marcellam illuſtreen. C. cxxxviii. 8 De gteytu Riet vita

ncipit Tractatus octauus tertiæ partis principalis epiſtolarum Beati Hieronymi: qui inſcribitur de contt gteplatiua ae lane he
A mundi & uita contemplatiua ac laude heremi. S è —
piſtola beati Hieronymi ad Heliodorũ nondũ epiſcopũ exhortatoria: qua illũ hortat᷑: ut domo cognatis A0 heliodoy

diuitiiſq; relictis ad heremũ deo militaturus accedat: pericula habitationis ĩ urbibus ſeruis dei & dæmonũ tẽ
tamẽta deſcribẽs: ubi etiã ambitũ reprimit ſacerdotii ac epiſcopatus. de periculo illius ſtatus ediſſerẽs: & here .
mũ ac ſolitudinẽ: ad extremũ futurũ iudiciũ repreſentans. ¶Quantoamore C. cxl. — —
¶ Ad Lucinum bethicum hortatoria: ut in ſancta cõuerſatione permaneat: nec retro reſpiciat. Et in fine inci / E lucnmi bethieũ
dẽter de opuſculis ſuis & duabus quæſtionibus. Vtrum ſabbato ieiunandum ſit: & euchariſtia ſumẽda quo
tidie. ¶Non opinanti mihi ðð C. Alis —
¶ Ad Marcellam ſcribit & ſæcularium occupationum æſtus & humanæ mutabilitatis uices deſcribens: ad ſe- Marcella
cedendum exurbe & relinquendum ſæculũ exhortatur: Bethleem & locos ortus dominici magnis præconiis
efferens. ¶ Ambroſius quo C. cxli.
Beati Hieronymi ad Exuperantium exhortatoria: ut abiecta militia ſæculi ac ſpreto connubio deo militet.
Inter omnia C. cxlii.
eati Hieronymi ad Præſidium diaconũ de ratione cærei paſchalis percunctãtẽ ſcribit: & ſolutione dimiſſa
ad contẽptũ ſæculi & heremiticã uitã hortat᷑: ſolicitudines ſæculi & detractoꝶ deſcribẽs calũnias: ac de natu/
ris quarũdã ferarum ediſſerens. ¶ Hieronymus Præſidio C. cxli.
Beati Hieronymi ad Ruffinum preſbyterũ: cuius ad orientem gratulatur aduentũ: cui uitam uirtutemq;
Bonoſi quondã contubernalis ſui deſcribit: qui ſæculo contempto ad heremũ uolauerat: ubi plura de laudi-
bus heremi & uitæ contemplatiuæ ponũtur. ¶ Plus deum C. cxliii.
aulinus & Theraſia ad Sebaſtianũ heremi cultorẽ: cuius uitã Heliæ & Heliſæo ac filiis ꝓphetaꝶ: & miſte Pe⸗
riũ laudat monachi fris: illi uictũ mĩſtrãtis: & utrorũq; oronũ ſuffragiũ poſtulat. Sãcto & merito C. cxliii. †
¶ Militẽ hortat ut relicta ſæculi militia plena diſcrimis æterno regi ĩcipiat militare: perẽne pᷣmiũ ſuſcepturus
Oad aut auri cupiditas: nec flos retardet ætatis: quæ tanꝗᷓ fœnũ ſũt occaſura. ¶ Et ſi ignotus C.cxliiii.

Epiſtola beati Hieronymi de teſtamento Geruntii. monet quaſdã uirgines deo dicatas a patre Geruntio in Je⸗ teſlamẽĩo gerung⸗ —
teſtamento exhæredatas: quæ cũ ſororibus in teſtamentaria cauſa ipſum arbitrũ delegerãt: ut repudiatã pro
pter xpᷣm patris hæreditatẽ non requirãt: cũ fuerint ſepultæ cũ xpo:dicẽs duplex eſſe ſepulchrũ. unũ quo cor
pus codit᷑: aliud quo uetus hõ cũ actibus ſuis ſpoliatus exuitur. ¶ Cuncti mei C. cxlv.
Wade ad hunc tractatum pertinentem aliam epiſtolam ad Iulianũ de pignoribus. In qua illum de amiſſis li
beris conſolatur ad contemptum mundi: & Chriſti militiam cohortatur. quæ habetur prima inter funebres
epiſtolas: ubi melius cadit. ä
Quoniã poſt præcepta ꝗᷓmaxime cõducit ſanctoꝶ uiroꝶ exẽpla pponere: quibus religioſa mẽs ad imitatio
nem uirtutis feruẽtius excitet: ideo poſt ſuperiores epiſtolas de mũdi contẽptu & heremi laudibus pcipui he de Vitn l. p⸗
mi cultoris Pauli pᷣmi heremitæ uita a beato Hieronymo cõſcripta ſubiicit. ¶ Inter multos C. cxlvi. Vhla⸗ .
Tractatus Nonus tertiæ partis pncipalis Epiſtolaꝶ: bti Hieronymi de uita: ſtatu: & regula monacho. ₰⁰. di et X
Epiſtola beati Hieronymi ad Paulinum hortatoria ad conuerſionem monaſticam & ſtudium ſcripturarũ.
Bonus homo C. cxlvii.
Argumentum in eandem. ¶ Laudatus a Paulino C. cxlvii.

¶ Qualis autem & cuius ſãctitatis fuerit iſte Paulinus: qui poſtea fuit nolanæ epiſcopus urbis beatus Grego
rius libro dialogorum oſtendit: qui etiam aliqua ſui ingenii monumenta reliquit: ſicut Gennadlius teſtatur

libro uirorum illuſtrium: ex quo excerptum eſt ſubſcriptum argumenum.è

Argumentum in eandem- ¶ Paulinus nolæx . 1 Cadl.
Ad uiſticmoõchi ¶ Epilſtola beati Hieronymi ad Ruſticum monachum de uita monaſticca. ¶ Nihil C. cxlviüi.
Argumentum in eandem. ¶Ruſticum Gallum C. cxlyiii.

Ad ſes d veliaꝝ ſeñtate 4 ui⸗ titate: ubi in eos ſuehẽs qui ſac as ſupfluas acifru
ctuoſas putãt illatꝶ antiquitatẽ auctoritatẽ atq; utilitatẽ teſtimoniis & exẽplis ſcripturaꝶ oſtẽdit: quæ qm ad
RRe — oẽm ſed pcipue ad monaſticã ptinet diſciplinã: huic tractatui inſerun. ¶ Dignü eſt C. cl.
gula mchoʒ — regula monachorum ex uariis epiſtolis atq; tractatibus beati Hieronymi excerpta: & per quẽdam
upum de oliueto hiſpanũ monachum in certis capitulis rubriciſq; diſtincta: quam Martinus quintus pé/

Sermo beati Hieronymi ad fratres de uigiliaꝶ ſãctitate: ubi in eos ĩuehẽs qui ſacras uigilias ſuꝑfluas ac ĩfru

tifex maximus approbauit. Et ſua bulla ſcripta ipſius ordinis profeſſoribus obſeruãdã tradidit ſicut exẽplũ
De . . bullæ infra ſubiectum oſtendit. ¶ Martinus epiſcopus C. cli
Vita hilarionis ¶ Quoniã ad humanã ĩſtitutionẽ ualidiora ſũt exẽpla ꝗᷓ uerba: & planius põt opere docere ꝗᷓ uerbo:merito in
ſtituta ac pᷣcepta monachoꝶ ſuperioribus epiſtolis digeſta beatoꝶ Hilarionis & Malchi monachoꝶ: exempla
N —1 ſubdunt᷑: quoꝶ uitas ac res geſtas beatus Hieronymus cõſcripſit. ¶ In prologe C.x clxv.
Oe Vita ptilii niochi Epiſtola beati Hieronymi de uita captiui monachi. GQui nauali C. clxix.
(Je⸗ Anncitia 10 Nractatus decimus tertiæ partis pricipalis de amicitia: quæ poſtſingulos ſtatus inſerit: quia oĩ ſtatui cõue
ſna X nit & ætati: ubi & familiares quædam ad amicos inſerunturepiſtolllz. —
ſloreria oꝛtuu M ¶ Beati Hieronymi ad Florentiũ de ortu amicitiæ: ubi illius eflert uirtutes: & miſerationẽ in pauperes. Ruffi⸗

num quoq; ſanctitatis extollit. ¶ Quantus C. (lxxN.
ENS lor entic ¶ Beati Hieronymi ad Florentiũ de uiciſſitudine litterarum inuitans: & libros quoſdam tranſcribi & ſibi mit
ti depoſcens. In ea C.chor.
Ad marcellan/ ent Hieronymi ad Marcellam de muneribus acceptis: quæ myſtice interpᷣtat᷑. Vbi de ceraſis uerecũdia ru/
2 m lla bẽtibus ſibi trãſmiſſis loquit᷑. Inſinuãs ꝗs id genus pomi Romã pᷣmus ĩuexerit. ¶ Parua ſpecie C. cxi.

Beati Hieronymi ad Marcellam de muneribus gratias agens: quæ ad laudem dantis myſtice interpretatur.
ſul ſ Maani Vtabſentiaam Cichei.
4 ann 14 ¶ Beati Hieronymi ad Iulianum diaconum ſe excuſans de ſilentio litterarũ pollicens præteritam negligentiãä
n⸗ futura frequentia compenſare. ¶Antiquus L. cxxi.
nam hypodiawn N¶ Beati Hieronymiad Niciã hypodiaconũ Aglegiæ de uiciſſitudine lr̃aꝶ: cõquerẽs illarũ ĩtermiſſione ſeindi
A9 „ amicitiam. Vbi docet unde tabellarii & librarii nomẽ ſupſit oniginẽ. Turpiliuss C. chxxi,
cheana man Beati Hieronymi Ad Chromatiũ Iouinianũ & Euſebiu de eputola accepta cõgratulãs: de cuius breuitate cõ

—

querit᷑. ubi docet quãdo pergamenoꝶ uſus ac nomẽ incœperit. Bonoſũ quaſi iam ꝑfectũ effert: ſe quaſi iacẽ

.ℳ chryſosonũ⸗ mochi. En deprimit: matrẽ & domu illorum attollit. ¶Non deber C. ci.

Beati Hieronymi ad Ch tyſogonum monachum Aquilegiæ: quærens in ipſo ortu amicitiæ conſ uetudinẽ ſi
R A — 14— lentio litteraꝶ eſſe neglectam. ui circa C. chxi.
yntomu 14 ¶ Beati Hiieronymiall Antoniũ monachu:illi ſuperbiæ crimẽ apigete⸗ ĩterpellatus epiſtolis nõ reſpõ

29 Set ceteroõ5 derit: ubi quædã de humilitate &. cõtrario ſupbiæ uitio deſcribit. ¶ MDominus noſter C.chxui.
Beati Hieronymi ad Theodoſiũ & cæteros anachoritas ſuſſragiũ orationũ implorãs: ut ex ſæculi tenebris li
4 tas beretur. ubi de ſe humillime loquitur. ¶Quamuellem =ðð H C. clxxii.
. . ¶ Vide in hocgenere ſiue tractatu ad Rufſinũ epiſtolã: in qua illũ tunc amicũ dulcibus afſat eloquiis: exhor-
. ias e tans ad pſeuerãtiã charitatis. qin amicitia quæ deſinere põt: uera nunꝗᷓ fuit: Incipit Plus deu:quã ĩter epiſto/
Detractor las de cotemptu mũdi & laudibus heremiinſeruimus. quia de uita Bonoſi heremitæ pertractat.
n ¶ Tractatus Vndecimus tertiæ partis principalis de fictis amicis & detractoribus.

Beati Hieronymi ad Aſellã de fictis amicis: qui corã blãdiebant᷑: & poſt tergũ detrahebãat: ſãctarũ Paulæ
Melaniæ illi coſortiũ ĩputãtes: quã e naui hieroſolymã pgẽs cõſcripſit. ¶Siubi putem C. clxxii.

4 aſe lam

α vrrgĩẽs hemoneſes Beati Hieronymi ad uirgines hemonẽſes: quaꝶ ſcripta præcat᷑: licet ſe fateat᷑ indignũ. ubi & cõtra liuorẽ ho

AI minũ de occultis indicantium loquitur. Chartæ exiguitas C.clxxiii.
Aℳα Maxclla de Onaſo ¶ Beati Hieronymi ad Waicellam de Onaſo 5

4 onymiad ꝛubi inuehit contra detractores: & eos qui omne quod Hierony/
Marcella Necttores hus reprehẽdebat in uitus cõtra ſedictum putabant. ¶ Medici quos C. chexiui.
de ¶ Beati Hieronymi ad Marcellã cõtra detractores: qui eũ temeritatis accuſabãt ꝓpteremẽdationẽ euãgelioꝶ:
De epu. SRatoryg (cripturaꝶ: & ꝙ uirginũ cũ maribus cõſortia reprehẽderat. Poſt priorem. C.clxxiii.

¶Tractatus Duodecimus tertiæ partis pᷣncipalis: in quo cõſolatoriæ in aduerſis ad amicos inſerunt᷑ epiſtolx.
¶ Beati Hieronymi ad Caſtrutium: ubi conſolat eum de cæcitate: quæ ei cõtigerat: docens ægritudines aliquã
do non pona peccati: ſed probationis cauſa euenire. & in fine quomõ beatus Antonius Didymũ de cæcitate
AN celæ d& egrotace fuerit conſolatus interſenut. ¶ Sanctus filius C. clxxiii.
bleſt Beati Hieronymi ad Marcellã de ægrotatione Bleſillæ:quã per flagellũ ægritudinis muliebrẽ fucũ acſæcu/⸗
Adma cella a ſ. 4 laria cõtẽpſiſſe: acin umore dei cœpilſe ꝓficere gloria. Abaham tentatur. C. clwiii.
A m auerſig Beati Pheronymi ad Marcellã in aduerſis probatãa: inſtituẽs ad tolerantiã paſſionũ illas oſtendẽs non eſſe
. cõdignas ad ſuturã gloriã: quæ reuelãda erat in aa ¶ Magnam humilitatem C.clxxiiii.

2

te.Aid
Cd
Aſibin

CdaH

tecüdann

CH

Ppeuu,

(e

Uignni

Cn.

oneand
(duH
rlete,
egli
uetultil

2N
Snothi

iunehul

Cdn.

oni, Sanato uulneri
2

¶ Beati Flieronymi ad uirginem exulem conſolatoria: oſtendens mala præſentia ſpem certam eſſe futurorũ:
& in cunctis pene rebus humanis difficile ſequi læticiam: niſi triſtitia ante pceſſerit:& omnes pene ſanctos tri

bulatione probatos ab Abel iuſto exordiens: & per ueteris teſtamenti exempla recurrens: bonos & iuſtos ma
lorum perſecutionem ſemper ſuſtinuiſſe demonſtrat. C Si deus ac L C. clxxv.

¶ Beati Hieronymi ad amicum ægrotum conſolatoria: qua docet hominem a deo per flagella curari:qui in/
ſtar parentis amorem per diſciplinam impendit: & ad fimilitudinem medici medelam per tormenta largitur
& melius eſſe ſupernæ diſciplinæ iudicio humiliari: ꝗᷓ cum mundo damnari: præſertim cum ipſefidelis mo/
derator ſarcinam ſecundum uires ĩponat: dans in tentatione prouẽtũ ut ſuſtinere poſſimus. quod beati Iob
exemplo declarat: cuius patientiam effert & comparat. ¶ Quanãꝗ certiſſime C. clxxyvi.

Bea ti Hieronymi hortatoria de perferendis obprobriis: quæ in quibuſdam exemplaribus ad Oceanum in

ſcribitur: qua docet teſtimonio ſcripturarum beatos eſſe qui uariis tentatiõibus comprobantur. illos infœli
ces ꝗq hũanã laudẽ aucupãtur: ſed multo ĩfœliciores ꝗ iuſtos uiros ſæculũ cõtẽnentes irridẽt.illos cõſideratio
ne Saluatoris: q pro nobis tãta ſuſtinuit: ad tolerãtiã paſſionũ acdetractionũ ĩ uitãs. C¶ Diuerſoꝶ C. clxxix.
¶ Tractatus. xiii.tertiæ partis principalis: in quo funebres epiſtolæ & epitaphia defunctorũ inſeruntur: qui/
* & eorum uita laudatur: & ſuperſtites conſolantur.
Beati Hieronymi epitaphium Nepotiani p̃ſbyteri ad Heliodorum epiſcopũ: in quo illius uita ante & poſt
ſacerdotium religioq; deſcribitur: de uiciſſitudine quoq; rerum humanarum: de repentino & infœlici princi
pum exitu: de calamitate temporum: clade exercituum romanorum & uaſtatione prouinciarum: quaſi tra/
gicus ſermo perſcribitur. & ad extremum Heliodorus epiſcopus Nepotiani auunculus conſolatur. Gran
ges materias H C. clxxx.
¶ Beati Hieronymi ad Paulam conſolatoria ſuperdormitione Bleſillæ filiæ ſuæ exem plis & auctoritatibus
comprobans defunctos non eſſe lugendos: nec mouere quenꝗᷓ exempla debere eorum qui in ueteri teſtamen
to ſuos planxere: quoniam ad inferos nouerant ante Chriſti aduentum deſcenſuros. Paulã quoq; dolore ni-
mio conſternatã arguit: & cõſolat᷑: filiã inducẽs loquentẽ & matrẽ flere phibẽtẽ. ¶ Quis dabit C. clxxxii.
¶ Beati Hieronymi ad Tyraſium de obitu filiæ cõſolatoria: ubi docet gratulãdu: dns depoſitum repoſcere
dignatus ẽ ſuum: quod mudi piculis caſibuſq; ſubtraxerit: qd ex labore ad requiẽ: & erũnã ad conſeruationẽ
gaudioꝶ adduxerit. Vbi docet dum lazaꝶ plãxiſſe nõ mortuũ:ſ- ed ad uitæ huius mifiam ſuſcitãdũ. oſtẽdit

G hoĩes nõ tã pro orbitate & ſolitudiĩe ꝗᷓ iudicio diffidẽtiæ lugere defùctos. ¶Bidicto & C. clxxxiiii.

eati Hieronymi ad Iulianũ conſolatoria de filiis & uxore defunctis: dicens illum in cõparatione Iob um/

brã quanda & ludũ ſuſtinuiſſe certaminis: quẽ etiam euangelicis ſermonibus & apoſtolorũ exemplo ad con fiys vyore defunctis

A penachit onſolatoria

temptu ſæculi & Chriſti militiã exhortar. ¶ Filius meus C. clxxxiiii.

.

¶ Beati Hieronymi ad Pãmachiũ conſolatota de dormitione Paulinæ uxoris: ubi eius conuerſationem mo

nachalem: erogationẽ elemoſynarum: generis dignitatem: & Paulæ ac Euſtochii affſinitatẽ præcipuis effert
Epitaphium Fabiolæ ad Oceanum. Vbi dediuortio & repudio prioris uiri & ſecundo matrimonio illo ſup

patrimonii: Miſeratio in pauperes: ſtudium ſcripturarum: peregrinatio hieroſolymæ: & in patriã propter ir
ruptionem hunnorũ in otientem coacta conuerſio: & ad extremũu fœlix exitus celebri exequiarũ excurſu illu

ſtratis: miris laudibus prædicatur. ¶Plures anni C. clxxxvii.

urpurati conſulis proxime ante defuncti funerip̃fert. ¶ Cum hoa C. clxxxviu.

requiẽq; trãſiſſe: cuius fidẽ in deteſtada Baſilidis hæreſi laudat:eius hæreſeos deſcribẽs originẽ ſecũdũ Hære
reneũ Lugdunẽſẽ epm dicẽs in gallia exortã: &a fœmis fotã ad hiſpanias uſq; ſerpſiſſe. Studiũ quoq; ipſius
in ſuis libris trãſcribẽdis enarrat: ꝓ ꝗqbus ſex notarios illũ hieroſolyma emiſiſſe Lugubri nũcio C. clxxxix.
(Beati Hieronymi in uitã obitũ: ac res geſtas Paulæ ſanctæ: ac Rarmlilts fœminæ: cuius generis dignitatẽ:
& poſt uiri obitũ: monaſticam cõuerſationẽ: deſertionẽ patriæ: profectionẽ hieroſolymæ magnis effert pco
niis: cũctã eius peregrinationẽ per loca ſancta deſcribens. Deinde ipſius humilitatẽ: cõtinẽtia: clæmẽtiã pro/
fuſã: in pauperes beneficentiã: patiẽtiã:ĩ credibilẽ ĩſtitutionẽ: & ordinẽ monaſterii: hoſpitalitatẽ: fidẽ: & cõſtã
tiã aduerſus hæreticos: ad extremũ fœlicẽ exitũ eius: & in exequiis ſanctoꝶ cõcurſũ atq; frequẽtiam narrat: &
Euſtochiũ filiã: ac uirtutis hæredẽ cõſolat. ¶ Si cuncta C. clxxxix.
C ractatus quartuſdecimus: & ultimus t ertiæ partis principalis de pœnitentia: ꝗbus exhortatoriæ ad pœni
tentiam & obiurgatoriæ in lapſos inſerũtur epiſtolæ.

4

¶ Beati Hieronymi ad Ruſticum: quem poſt promiſſam cum coniuge continentiam lapſũ ad incõtinenti
cohortat᷑: uaria ex ſcripturis de fructu pœnitẽtiæ teſtimonia & exẽpla decerpẽs: eũdẽad loca ſancta & mons

ſticã conuerſationẽ inuitãäs. Quod ignotus C. cxciiii.

. ee . hui ſabiole a) Ocea.

ſtite purgatur: ac narratur quali & quanta pœnitentia crimen diluerit eius deinde conuerſio:erogatio totius

Aarelr ke gun le.

¶ Beati Hieronymi ad Marcelllã de exitu Leæ: cuius ſanctam conuerſationem deſcribit: & ipſius tranſitum

Beati Hieronymi ad Theodoram uiduã hiſpanã de morte Lucinii: quẽ ex mundi erũna gloriat᷑ ad pacem àAN Theodo a vdea hiſpanã

Latori

20 virre Eeulem conſo

aò anat estia cſolator

ortatoria de perendis

. „%

obeys
Oe fune opfis

ʒ
pitaphis hictoz,

–
Ditan gtia bID

Ad pauha

Wraryrer.
d Tyraſtaa Ne obitu filie
i

a)). luanit 5laorta N

de mortr ui

vica. obitir ac res geſů

.

₰△—

giumq; prolapſam. ubi enumerat quantum boni amiſerit: & in quantũ malũ inciderit. In patratorẽ quoq;

Eeleris inuehit: & utrunq; ad pœnitetiã exhortatur ex diuerſis pſalmis lamentationem texens: quam per di-

—☚ 9 . . . . . . „ . „ 7* . . . . . . W
aco adinma . Fuſaza I Obiurgatio beati Hieronymi acerrima in Suſannã uirginem a diacono corruptã:& in fornicationẽ ſacrile

s ſingulos recenſẽdã iniungit. ¶ Quid taces anima!: C. cxc.
Vertit ſtilum lo quendi ad iuuenem qui ſcelus commiſerat. De te autẽ C. cxcvi.
Unſtruit uirginem uerbis quibus utatur. ¶ Quis conſoletur C. cxcvii.

S Sas Gabina Obiurgatio grauis in Sabinianũ diaconũ lapſum ꝙ Suſannã uirginem deo dicatã multis inſidiis & illece/
1

ep Suſam bris impegerit ad ruinã. inuehit acerrime ꝙ nõ reueritus ſacra crucis dominiciq; pᷣſepis ſacraria apud ipſa ſan R

amwn
vng iez erit ctuaria illã de ſacrilegio & ſtupro tẽtauerat: & in profundũ malorum merſus cor gerebat ĩpœnitens: cupiẽs
illum cordis fracta duritia ad pœnitentiam reuocare. Samuel quondã C. cxcvii.
Euacri Ybrn Beati Hieronymi ad Euagrium preſbyterum: arguens ꝙ; leuitã lapſum:& ob id ab eccleſia eiectum incon /
ſolatumq; reliquerit: exemplis docens Ali per pœnitentiã poſſe ſubueniri. Ac monens ut in eo erigendo uir/
gam correctionis & baculũ ſuſtentationis adhibeat. ¶ Niſi uererer C. cxcixx
Eple no ſubſiſtetes ordim
Pl . ((Sequentes Epiiicls non anten præmiſſo. .
„, S Beati Hieronymi ad ſanctum Auguſtinum epiſcopum. omino uere cxcixx r
Semm Auguſit n ABer Ketonym pᷣſ byteri Eum in r . C. cxcix.
Niariũ Wc(fFh6E Beati Hieronymi ad Riparium. Domino uere C. cxcix. ☚
. u ſiioni Beati Hieronymi ad Apronium. ( Neſcio qua tẽtatione = C. cxæcix-
o nöihoheleta Beati Hieronymi de locis & nominibus hebraicarum quæſtionum. ¶ Cum in principiis C. cc. 4
—— Beati Hieronymi ad Gaudẽtiũ de Pacatula puella continentiæ deſtinata. ¶ Cauſaẽ difficilis C. cc.
1 ¾ e” ani heophili Epi ad Epiphaniũ papã admonitoria. ¶ Domino dilectiſſimo. — C. cci
4 Beati Hieronymi ad Paulinum ſenẽ cõcordiæ. Humanæ utez C.cci.
r,a v Valernii ad Ruffinũ ne ducat uxorem diſſuaſoria. ¶ Loqui prohibeor Ce. cci.
clel , E Beati Hieronymi de celebratiõe Paſchæ. ¶ ectis litteris C. ccii.
he aſhr ſen Hieronymi de duobus filiis frugi & luxurioſo. Omniũ quidẽ C.ccvi.
. . ¶ Beati Hieronymi ſuperepiſtola Pauli ad Romanos.i.ſecundum originem preſbyterum ad Heracliũ fra/⸗
2 .4 1ο8 trem. Volentem me C. ccvui.
5la;, vos Beati Hieronymi in epiſtolã ad Romanos Liber primus ad Heraclium. ¶ Paulus ſeruus C. ccviii.
Abigra hiſm cci·¶ Beati Hieronymi ad Abigau hiſpanũ cæcuü. Quanꝗ mihi —— LCLCeccxj
pamachin (Beati Hieronymi ad Paãmachiũ & Oceanũ exhortatoria. ¶ Qui æthiopẽ C. ccx.
Ad ſanctum Auguſtinum epiſcopum. ¶ Domino uere ſancto C. ccxi.

qui uere dicatur pœnitens. Ad te ſurgo . C.ccxi.

NNX anduV ¶ Beati Hieronymi ad Tullianum. ¶ Sancti corruunt C. ccxi.

biurgatio in eum qui ſe dicit pœnitentem: & cõfeſſa peccata reiterat: & in ſæculo conuerſatur. ubi docet

—
.

y (Lemonẽſis Mvun Beati Euſebin Cremonenſis beatiſſimi Hieronymi diſcipulus ad beatum Damaſum epiſcopum portuen/
ſem & Theodonium chriſtianiſſimũ Romanum Senatorem de uita & tranſitu ſancti Hieronymi doctoris

eximii. ¶ Patri reuerendiſſimo C. ccxxi.
Juguſim ¶ Epiſtola beati Auguſtini hipponenſis ad Cyrillum hieroſolymitanum epiſcopum de magniſicentiis bea/
, len Hieronymi. U Glorioſiſſimi . C. ccxx.
C Wrilli ad- maluguſet. Beati Cyrilli epiſcopi hieroſolymitani ad ſanctum Auguſtinum epiſcopum hipponẽſem de miraculis baz
. G pi ao wen tti Hieronymi poſt mortem celebratis. ¶ Venerabili. õ C. ccxxi·

i,

gi⸗

ce/
ſan

dies

cii,
con⸗
llt⸗

P(almoꝶ & Cantic canticorum ſecundũ Origenem egræco traductum.

Pitur: uidelicet pſalmus Domine refugium factus es nobis exponentis.

RIVS Te Cypriane preſbyteroꝶ ſtudioſiſſime de illoꝶ numero ſuper quibus au
diuit Moyſes elige preſbyteros: quos tu ipſe ſcis dignos eſſe: tantũ epiſtolis noue
rã:& beati uiri uocabulũ conſecutũ: qui legem dei ck ac nocte meditatur. nũc aũt
quia exterioris quoq; hominis nobis inuicẽ facta eſt cognitio: & poſt ſalutationẽ
dulceſq; complexus: quibus ſibi amicitia copulat᷑: ut ꝓbes uerũ eſſe qd audieras:
atim a me poſtulas: ut difficillimũ pſalmuũ:qui apud græcos & latinos octogeſi
uſnouus inſcribit tibi ediſſerã: nõ compoſita uerboꝶ oratione plauſuq; popu
ari: ꝗ ſolet ĩperitoꝶ aures decipere atq; palpare: ſed oratione ſimplici & eccleſiaſti
ci eloquii ueritate. ut ſcilicet interp̃tatio nr̃a nõ alio interpᷣte indigeat: qd plæriſq;
nimiũ diſertis accidere ſolet: ut maior ſit ĩtelligẽtiæ difficultas in eoꝶ explanatioi

1 bus: ꝗ in his quæ explanareconant᷑. Aggrediar opus difficillimũ: & ſanctaꝶ præcũ tuaꝶ fulctus auxilio illius

Aerſiculi recordabor: ds dabituerbũ euãgelizãtibus uirtute multa. Ac primu ſciẽdũ:ꝙ; pſalmi iſtius iuxta he
braicũ titulus ſit: Oratio Moyſi uiri dei: iuxta. lxx. Oratio Moyſi hoĩs dei. Inter hoĩem aut & uiꝶ quid interſit:

ſuncta ſcriptura nos doceat. Loquit᷑ ꝗnquagenarius ad Heliã. Homo dei rex uocat te. Cui ille rndit. Si homo

Qei ego ſũ.deſcẽdatignis de cælo: & comedat qnquaginta uiros tuos &te. Ad Timotheũ quoq; apoſtolus ſcri
bit. Tu aut homo S hæc fuge.Porro de uiro dei idẽ apoſtolus ĩſtruit. Volo autem uos ſcire: ꝙ oĩs uiri caput
Aßs eſt: caput aũt mulieris uir: cuput uero Apᷣi deus. Iite uir eſt: qui caput uelare nõ debet: cũ ſit imago & glo/
ria dei: & quotidie Paulus loquit᷑.· Nos aut reuelata facie gloriã dei cõtemplãtes in eandẽ imaginẽ traſforma/
mura gloria in gloriam: ſicut a dni ſpiritu. Et in alio loco: Donec pueniamus in uiꝶ pfectũ: in menſurã ætatis
plenitudinis Xp̃i. Siue igit᷑ uiri ſiue hoĩs appellatio ſãcto uiro cõpetit: & ei qui uidit deũ facie ad faciẽ:& ſalua
facta aĩa eius. cuius ore creaturaꝶ mũdi: eoꝶ dũtaxat quæ uiſibilia ſũt cõditionẽ hoĩs & oĩs retro hiſtoriæ didi
cimus ueritatẽ. qui nõ ſolũnobis qnq; reliꝗt libros: Ceneſim: Exodũ: Leuiticũ: Numeros & Deuteronomiũ:
ſed undecim quoq; pſalmos ab octogeſimonono: cuius principiũ eſt: Dñe refugiũ factus es nobis: uſq; ad no
nageſimũnonũ: qui inſcribit᷑ pſalmus in cõfeſſiõe. Quod aũt in plæriſq; codicibus nonageſimuſoctauus ha
bet titulũpſalmus Dauid: ĩ hebraico nõ tenet᷑: Hãc hnte ſcriptura ſãcta cõſuetudinẽ: ut oẽs pſalmi qui cuius
ſint: titulos nõ habẽt: his deputent᷑: quoꝶ in prioribus pſalmis noĩa cõtinent᷑. Quatuor aũt pſalmi ſũt: qui
hnt oratiõis titulu. ſextuſdecimus qui inſcribit᷑ Oratio Dauid: & incipit: Exaudidne iuſticiã meã. Et octoge/
ſimuſquintus: Inclina dñe: ſimiliter Oratio Dauid. Et octogeſimuſnonus qui nüc in manibus eſt: Dne refu/
giũ factus es nobis. Et centeſimuſprimus: qui habet titulũ Oratio pauperis: cũ anxius fuerit: & in conſpectu
dũui effuderit præcẽ ſuã Dauid: & pauper: qui cũ diues eſſet: pro nobis pauper factus eſt: refert ad XApᷣm: qui ſe
dit ſuꝑ pullũ aſinæ: iuxta Zachariã pauper atq; mãſuetus. Moyſes aũt per quẽ dñs legẽ dedit:cuius ore audi/
uimus loquentẽ deu: faciamus hominẽ ad imaginẽ & ſimilitudinẽ noſtrã: ſtatimq; infert᷑: & fecit deus hoĩem
aad imaginé dei fecit illũ: maſculũ & fœminã creauit illos. ab initio cõditiõis hoĩs uſq; ad mortẽ & reſurrectio/
nẽ oĩa explicat:ꝗᷓlis creatus ſit: ꝗto uiuat tpe: qd agat in ſæculo:quẽ fructũ uitæ hẽat: ꝓpter qd laboret: quo ire
cõtẽdat. & qm̃ qui ſcribit hõ eſt: ſub ꝑſona eius deoĩ generis humani cõditiõe teſtat. Sut aũt qui hũcpſalmũ
ſiue orationẽ ad Iſraeliticũ populũ referãt: quõ in ſolitudine offẽderit deũ atq; cõciderit: & nõ meruerit terrã
promiſſionis intrare: proq; patribus ĩgreſſi ſũt filii: & rurſũ placatũ expectẽt deũ: ꝙ in Xpi cõpleat aduentu.
Oratio iuxta grãmaticos oĩs ſermo loquẽtiũ eſt: cuius ætymologiã ſic explicãt. Oratio eſtoris ratio. In ſcriptu
ris aũt ſãctis difficile orationẽ iuxta hucſenſũ legimus: ſed eã quæ ad præces & obſecrationes ptinet. Aiunthe
bræi uno pſalmoꝶ uolumĩe qnq; libros cõtineri: a primo uſq; ad qᷓdrageſimuũ: &a qdrageſimoprimo uſq; ad
ſeptuageſimũprimũ: &a ſeptuageſimoſecuũdo uſq; ad octogeſimuoctauũ: & ab octogeſimonono qui ꝗᷓrti li
bri initiũ eſt: & quẽ nũc diſſerimus uſq; ad centeſimũquintũ. In quoꝶ oĩum fine duplex amẽ poſitũ eſt: qd
lIxx.trãſſerũt fiat fiat:& a cẽteſimoſexto uſq; ad finẽ ĩſtar.xii.ꝓphetaꝶ:qui & ipſi cũ ꝓprios libellos ediderint:
unius noĩe uoluminis cõtinent᷑.Illud aũt qd pene præterii:aſſerẽs inter.xi. Moyſi pſalmos etiã nonageſimũ
octauũ eẽ:ĩ quo poſitũ ẽ: Exaltate dñm deũ nrm: & adorate ſcabellũ pedũ eius. Moyſes & Aarõ ĩ ſacerdotibus
eius: & Samuel in eis qui ĩuocãt nomẽ illius. Videt᷑ nræ ſnĩæ cõtraire: quõ Moyſi ſit: qui Samuelẽ noĩat:quẽ
multa poſt tpa fuiſſe cognouimus. Cuius quæſtiõis facilis ſolutio eſt: pꝓphetaꝶ nomẽ eẽ Samuelis: qui tanti
meriti fuit: ut cũ Moyſe poneret᷑. In Hieremia. Si ſteterĩt Moyſes & Samuel: iuxta illud exẽplũ qñ hõ dei loqꝗ
turĩ Samaria ad altare: Hæc dicit dũs. Ecce filius naſcet᷑ domui Dauid: Ioſias nomẽ eius. Sciamus quoq; erra/-
re eos ꝗq oẽs pſalmos Dauid arbitrant᷑: & nõ eoꝶ quoꝶ noibus ĩſcripti ſũt. Vn & hũc pſalmũ uolut ſub noĩe
Moyſi a Dauid eẽ cõpoſitũ: ꝙ ſcilicet legis lator cõmunẽ humani generis offenſa & calamitatẽ: & deinde expe

2 f f — — — —,— — ———. —5 — =
Diui Hieronymi Epiſtolage Tettius Secũdæ partis tractatus continens epiſtolares expoſitiones quorundã

—

ctationẽ ſalutis ſacro ore deſcribat. Dñs habitaculũ factus eſt nobis in generatiõe & generationẽ. Pro hĩtatio
ne & refugio in hebraico maon ponit᷑: qd magis hĩtationẽ ꝗᷓ refugiũ ſonat. Narraturus auũt triſticiã: & genus
deploraturus humanũ:a laudibus dei incipit: ut ꝗcquid poſtea hoĩ accidit aduerſoꝶ: nõ creatoris duritia: ſed

eius qui creatus eſt culpa accidiſſe uideat᷑. Qui ſuſtinet tẽpeſtatẽ: uel petræ uel tecti quærit refugiũ:quẽ hoſtis

pſequit᷑:ad muros urbiũcõfugit.feſſus uiator tã ſole ꝗᷓ puluere: umbræ quærit ſolatiũ. & ſæuiſſi ma beſtia li⸗
cet hoĩs ſanguinẽ ſitiat: cupit & nitit᷑ utcũq; potuerit præſẽs uitare diſcrimẽ. Ita & hô a principio conditionis
ſuæ deo utit᷑ adiutore. ut cũ illius ſit gratiæ ꝙ creatus eſt: illiuſꝙ miſericordiæ ꝙ ſubſiſtit & uiuit: nihil boni
opis agere põt abſe q; eo: qui ita liberu cõceſſerit arbitriũ: ut ſuã per ſingula opa gratiã nõ negaret:ne libertas ar
bitrii redudet ad iniuriã cõditoris: & ad eius cõtumaciã qui a deo cõditus eſt: ut abſq; deo nihil eſſe ſe nouerit.
Quod aũt dixit in generatiõe & generationẽ: oĩa ſignificat tꝑa: & an legẽ & in lege & in euãgelii gra. Vñ & apo

ſtolus dicit: Gratia ſalui facti eſtis p fidẽ: & hoc nõ ex uobis: ſed ex dono dei. & oẽs epiſtolæ eius in ſalutationis

principio nõ prius pacẽ hnt & ſic gratiã: ſed añ gratiã & ſic pacẽ: ut donatis nobis pctis nr̃is: pacẽ dni cõſequa-
mur. Anꝗᷓ mòtes naſcerentur: & parturiret᷑ cætera terra & orbis: a ſæculo uſq; in ſæculum tu es deus. Lxx. An
te ꝗᷓ motes firmarent᷑: & figerer terra & orbis: a ſæculo & uſq; in ſeculũ tu es deus. Hũc locũ quidã praua diſſẽ/
ſione ſubuertũt: maxime hi qui uolut añ fuiſſe aĩas: ꝗᷓ hõ in ſexti diei numero cõderet᷑. Ita enĩ legũt atq; diſti
guũt. Dñe refugiũ factus es nobis a generatiõe in generationẽ: prius ꝗᷓ mõtes firmarent᷑: & figeret terra & orbis
ut ſcilicet cõſequat᷑ a ſæculo uſq; ad ſæculũ tu es deus. Sic enĩ dixerut. Si dns ante ꝗᷓ mõtes firmarent᷑: & figeret᷑
terra orbiſq; terraꝶ: refugiũ fuit hoĩum: ergo fuerũt aĩæ ĩ cæleſtibus añ ꝗᷓ hoĩum corpora firmarent᷑. Nos au
tẽ ut ꝓpoſuimus lectionẽ: ita debemus diſtinguere: ante ꝗᷓ mõtes firmarent᷑: & figeret᷑ terra & orbis terraꝶ: a
ſæculo uſq; in ſæculũ tu es deus. ut nõ reſugiũ nrm fuerit an cõditionẽ mũdi: qui necdũ eramus:ſed ꝙ deus ab
æterno uſqʒ in æternũ ſit ſemper deus. Pro eo enĩ ꝙ latinus ĩterpres poſuit a ſæculo uſq; in ſæculum: & hebrai
cedicitur olam: rectius interpretabimura ſempiterno uſq; in ſempiternũ. Simile quid & in ꝓuerbiis experſo
na ſapientiæ qui Chriſtus eſt ner. Dominus creauit me in initio uiarum ſuarũ:in opera ſua ante ſæcula fũda
uit me: ĩ principio ante ꝗᷓ terrã faceret & abyſſos: prius ꝗᷓ ꝓcederẽt fontes aquaꝶ: prius ꝗᷓ mõtes firmarent᷑: ante
oẽs colles generauit me. Nullũ aũt debet uerbũ creatiõis mouere: cũ in hebræo nõ ſit creatio quæ dicit bara:ſed
poſſeſſio.Ita enĩ ſcriptũeſt: Adonay camar breſit dereo:qd in lingua nfr̃a exprimit᷑: Dñs poſſedit me initio ma
nuũ ſuaꝶ. Inter poſſeſſionẽ aũt & creationẽ multa diuerſitas eſt. Poſſeſſio ſignificat: ꝙ ſemp filius ĩ pr̃e F i
filio fuerit. Creatio aũt eius qui prius nõ erat: cõditionis exordiũ. Põt iuxta legis tropologiã hoc qddicit᷑ an ꝗᷓ
mõtes firmarent᷑: & figeret᷑ terra & orbis terraꝶ ſignificare: ꝙ an ꝗᷓ aiæ niæ ſublimia dogmata firmarent: & ter
ra corporis nii figeret᷑ ſiue ſtabiliret᷑ a deo: & orbis terra ꝶ qui hebraice dicit᷑ Thebel: græce ſignificantius dicit᷑
òHu—νοαειομquãâ nos habitatam tranſferre poſſumus: firmaret: ſiue ſtabiliret: deus nobis ſemꝑ refugiũ fuerit.
Habitata eſt aut aia nõ deſerta: quæ hoſpitẽ meret᷑ hr̃e deũ: dicente ſaluatore. Ego & pr̃ ueniemus:& mãſionẽ
apud eũ faciemus. Illud aũt quod & hebraicũ habet: & oẽs alii ĩterpretes: ante ꝗᷓ montes naſcerent᷑: & parturi
rer terra: manifeſte ad tropologiã nos trahit. Neq; enĩ mõtes & terra natiuitatẽ parturitionẽq; recipiũt:ſed cõ
ditionẽ. Ex quo liqdo demõſtrat᷑: ſanctos quoq; excelſaſq; uirtutes: dei ſemp miſericordia pcreari. Conuertis
hoĩem uſq; ad cõtritionẽ: & dicis: reuertimini filii Adã. Lxx. ne auertas hoĩem ĩ humilitatẽ: & ipſi. Cõuertimini
fili hoĩum: iuxta hebraicũ.qd dicit haoc eſt. o deus ꝗq hoĩem còdidiſti: & abinitio eius es refugiũ: &
hĩtatio: cõuertes eũ uſq; ad cõtritionẽ: feciſti eũ atq; plaſmaſti: ut cõtereret᷑ in mortẽ: & uas tuũ extremo uitæ
ſuxæ tpe frãgeret: cui cũ ĩmineat iſta cõditio: ut ortus ĩtereat: & qlõgo uixerit tpe: tñ fine diſſoluat extremo. quo
tidie ei lõris per ꝓphetas. Reuertimini filii Adã: qur̃a culpa Aeltis deũ: & de ĩmortalibus facti eſtis morta
les. Præcipiẽtis enĩ audire noluiſtis ĩperiũ. De oĩ ligno qd eſtĩ paradiſo comedes. de ligno aũt ſciæ boni & ma
li ne comedas. In quocũq; eni die guſtaueris de eo: morte morieris. Porro iuxta illud quod. Ixx. trãſtulerũt: ne
auertas hoĩem in humilitatẽ: & dixiſti: Cõuertimini filii hoĩum: hũc habet ſẽſũ: Obſecro ut hoĩem: quem ad
tuã imaginẽ & ſimilitudinẽ cõdidiſti: & tantũ eũ honoraredignatus es: ut de uo filiũ nucupares: ne eũ humi/
lies pctõ ppetuo: ne ſup illũ uigeat antiqꝗᷓ ſnĩa: terra es tu: & in terrã ibis. Tu enĩ nobis pmiſiſti pœnitẽtiã dicẽs
Nolo mortẽ pctõris: ſed tãtũ ut cõuertat᷑ & uiuat. Tu enĩ dixiſti oĩum ſãctoꝶ tuoꝶ eloqo: Conuertimini ſiue
reuertimini filii hoĩum ad clæmẽtiſſimũ pr̃em: qui occurrit ueniẽtibus:& ſignũ qd ſuo uitio ꝑdiderũt:offert.
& ſtolã incorruptiõis largit᷑ antiquã. qa mille anni in oculis tuis: ut dies heſterna quæ præteriit tranſeut. & ui/
gilia nocturna: ſiue in nocte: ꝗ per ꝓphetas ſuos nos ad pœnitẽtiã puocat dicẽs: Reuertimini filii hoĩ um:peti
mus utañ iã dixi:ne facias hoſum in humilitate ſẽpiterna retineri. Nec enĩ putamus longũ eẽ qd ꝓmittis ſalu
tẽ nobis poſt tpa multa tribuẽdã. Nota de ærernitate & tpis breuitate: æternitati cõparata breuis eſt oĩum tẽ/
poꝶ lõgitudo.In cõſpectu enĩ tuo mille anni qꝗᷓſi una dies reputant᷑. Statiq; ſe ipſe rephẽdit: maledixi unam
diẽ & unius diei ſpatio: mille annoꝶ apud te logitudinẽ cõputari: cu magis debuerĩ dicere: unius ui giliæ ſpatiũ
ĩſtarq; hr̃e mille annoꝶ plixitatẽ. Nox in qᷓtuor uigilias diuidit᷑: quæ ſingulæ triũ horaꝶ ſi patio ſupputant᷑.
Vñ & dũs q̃rta uigilia ad nauigãtes uenit apoſtolos. Sicut unaigit᷑ noctis uigilia cito ptrãſit: maxime uigiliaꝶ
labore defeſſis: ſic& mille annoꝶ ſpatia: apud te qui ſempes: & futurus es: & fuiſti: pro breuiſſimo tpe cõputã
tur. Quodq; infert: ſicut dies heſterna quæ præteriit: iuxta illud apoſtoli ſentiamus qd ſcribit ad hebræos: le/
ſus Xpᷣs

om
Hii
Ar
cht
fuent.
iſione
artuni
e c
lerts
imini
giüd⸗
ultæ
quo
norta
NAm
t:ne
m 1
umi/
ccis
uſiue
ſen.
Au /
npen
5
mti/
mnam
nni
mt⸗
l
huti
le⸗

V⸗

nnnmnmmmmmnm

ſus Apᷣs heri & hodie ipſe: & in ſempiternũ. Ego arbitror ex hoc loco & exepiſtola: quæ noĩe Petri apoſtoli ſcri
bitur mille annos ꝓ una die ſolitos appellari. ut ſcilicet qa mũdus in ſexdiebus fabricatus eſt. ſex milibus ãno

rũ tãtũ credat᷑ ſubſiſtere: & poſtea uenire ſeptenariũ numeꝶ & octonariũ: in quo uerus exercet᷑ ſabbatiſmus:

& circũciſionis puritas reddit᷑. Vñ & octo beatitudinibus bonoꝶ opeꝶ præmia ꝓmittunt. Scribit aũt Petrus
hocmõ. Vnũ hoc uos nõ prætereat dilectiſſimi: qa una dies apud deũ ꝗᷓſi mille ãni: & mille anni ꝗᷓſi unus dies.
Nõ morat᷑ dns in promiſſo: ut qdã morari exiſtimãt. Percutiẽte te eos: ſõniũ erũt mane.q̃ſi herba trãſiẽs mane
Hloruit & abiit. ad ueſperã cõteret᷑: atq; ſiccabit᷑. Lxx.quæ pro nihilo hñtur: eoꝶ anni erũt.mane ſicut herba trã
ſeat: mane floreat & traſeat: ueſpere decidat: induret: & areſcat. Iuxta hebraicũ hic ſenſus multũ cõuerſiõi con
tulit & ſaluti: ꝙ oĩs uita mortaliũ qᷓſi ſomniũ: ita ueloci morte cõtracta eſt: quæ in ſimilitudine floꝶ atq; fœ
ni in eodẽ pene tpe ſiccat᷑ atq; depit. Percutiẽte te inqt eos ideſt hoĩes: & illo pmone cõpleto: ſtulte hac nocte re
petẽt aiam tuã ate.quæ aut præparaſti cuius erũt? Oĩs humanacõditio ſõnio cõparabit᷑. Sicut enĩ mane ui/
rens herba & ſuis floribus uernãs delectat oculos cõtemplantiũ: paulatĩq; marceſcẽs amittit pulchritudinẽ
& in fœnũ qd cõterẽdũ eſt uertit᷑: ita oĩs ſpecies hoĩum uernat in paruulis:floret in iuuenibus: uiger in pfectæ
ætatis uiris. & repẽte cũ neſcit: ĩcaneſcit caput:rugat᷑ facies:cutis prius extẽta cõtrahit᷑. & extremo fine qd hic
dicit᷑ ueſpe ideſt ſenectute uix moueri põt:ita ut nõ cognoſcat ꝗs prior fuerit: ſed penein aliũ cõmuter᷑. Quid
loꝗmur de infãtiæ tpibus uſq; ad extremã & decrepitã ſenectutẽ: cũ hoc & langor faciat & inediæ mœror:&
uultus prius pulcherrimus fœminaꝶ ad tãtã trãſeat fœditatẽ: utamor ĩ odiacõmutet᷑? Sup haccõditiõe mor
taliũ & Eſaias loquit᷑. Oĩs caro fœnu: & oĩs gloria eius ꝗᷓſi flos fœni. fœni aũt flos decidit. Iuxta. lxx. quoq; ſi

militer explicanduũ ẽ. Oẽ qd in ſæculo longũ uidet᷑: apud te deus breue eſt. Dies enĩ & anni ꝗbus humana ui/

ta cõtracta eſt:ſi cõparent᷑ æternitatireputabunt᷑ ꝓ nihilo. Sicut enĩ herba mane creuit:floruitq;: & ſiccat᷑: ad
ueſperãq; indureſcit & deperit:ita erit oĩs hoĩum pulchritudo. Cõſũpti enĩ ſumus in furore tuo: & in indigna
tione tua cõturbati ſumus. Lxx. qa defecimus in ira tua: & in furore tuo turbati ſumus. Symmachus & Aqla
trãſtulerũt: accelerauimus. Breuitatẽ aũt uitæ ſignificat humanæ. Quodq; ĩtulit ĩ ira tua & in furore tuo:ſen
tentiæ dei oſtẽdit pſeuerantiã: cui oẽs hoĩes ſubiacemus:illi uidelicet Terra es: & in terrã ibis. Pulchre aũt non
ut in. Lxx. habet᷑: turbati ſumus:ſed iuxta hebraicũ accelerauimus dicit᷑ ut ꝗᷓuis ætas hoĩum lõga uideat᷑: tn
cõparatiõe æternitatis breuis ſit. quod illuſtris poeta teſtat᷑ dicẽs.
Sed fugit interea:fugit irreparabile tempus. Etiterum.
Rhebe diu res ſi qua diu mortalibus ulla eſt. Viximus.
Poſuiſti iniqtates nras ĩ cõſpectu tuo:ſæculũ nr̃m ĩ illuminatiõe uultus tui:ubi nos iuxta Hebraicũ & Sym/
machũ poſuimus: negligẽtias nras.ꝓ quo.Lxx.ſæculũ trãſtulerũt.i hebraico ſcriptũ eſt alomeni:qd ꝗnta edi
tio interpᷣtat ρορρπιοι nos i linguã nf̃am uertere poſſumus errores ſiue ignorãtias. Vn dixit & in alio lo
co:Delicta iuuẽtutis meæ & ignorãtias meas ne memieris. Et iteg: Delicta ꝗs ĩtelligit? Et ab occultis meis mũ
da me dne:& ab alienis parce ſeruo tuo.Aliena nobis ſũt uitia: quæ ſæpe uolũtate:ĩterdũ ignorãtia & errore cõ
mittimus: & tñcũ nõ ſit uolũtas in crimine:error in culpaeſt. Miror aũtcur. Lxx. uoluerint pro alomeni: ideſt
negligẽtiis & erroribus ſiue ignoratiõibus ſæculũ dicere: niſi forte ꝙ in ſæculo & in uitæ huius tpe uitia cõmu/
tant᷑.quodq;ʒ ĩtulit in illumĩatiõe ſiue in luce uultus tui:hũc habet ſenſũ. Nihil te nr̃oꝶ latuit pctõꝶ. ſecreta
quoqʒ; nr̃a tuus oculus ĩſpexit:iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Tenebræ no abſcõdent a te ſcrutãs corda & renes de/
us. Et iteꝶ: Sicut tenebræ eius: ita & lumẽeius. Hõ enĩ uidet in facie:deus in corde. Oẽs enĩ dies nr̃i trãſierũt:&
in furore tuo cõſumimur:nr̃o qᷓſi kmone loquẽs. Lxx. Quoniã oẽs dies nri defecerũt: & in ira tua defecimus.
Anni nii ſicut aranea meditati ſũt breuitatẽ humanæ uitæ:quæ ſnĩæ dei hucuſqʒ ſubiecta eſt: & in pori uerſi/
culo ſõnio cõparauit dicẽs: Percutiẽte te eos ſõniũ erũt:nũc ᷣmõi loq̃ntiũ cõparat:ut quõ ſᷣmo qui in ore uerſa
tur:dũ pfert᷑ ſtercipit᷑: & eẽ deſiſtit: ſic & oĩs aĩa nra ptrãſeat atq; deſiſtat.& hocĩ ira & in furore dei:cui merito
ſubiacemus: uiuẽte ĩ nobis ut ſupra diximus ſnĩa lei Qux ſit aũt ira & furor dei crebrius dixmus: nõ ꝙ ulciſ
cat᷑ iratus: ſed ꝙ patientibus pœnas iratus eſſe uideat᷑. Quod enim in nos ex pturbatione deſcẽdit: in illo ex iu/
dicio & ex ueritate:eſt pro ſermone loquẽtis. Lxx. meditationẽ animæ trãſtulerũt. Quomõ enĩ loquentis ſer-
mo præteruolat: ita & opus araneæ incaſſum texitur. De quo ſuper perſona hæreticoꝶ in Eſaia ſcriptum eſt.
Telam araneæ texunt:quæ parua & leuia põt capere animalia: ut muſcas: culices: & cætera huiuſmodi. a for/
tioribus autem rumpit᷑: inſtar leuiũ in eccleſia ſimpliciũq;: qui eoꝶ decipiunt erroribus:cum uiros in fidei ue
ritate robuſtos nõ ualeãt obtinere. Dies annoꝶ nr̃oꝶ ĩ ipſis. lxx. ãni. Si aũt ĩ potẽtatibus. Ixx. anni & ampli/
us eoꝶ labor & dolor: pro eo ꝙ nos poſuimus in ipſis: & in hebraico haber᷑ Baliẽ: Symmachus ſignificãtius trã
ſtulit: aiſaoharoy qdᷓ magis ad ſenſũ ꝗᷓ ad uerbũ trãſſferre poſſumus uniuerſi. Quicqd igit uiuimus: & in quo
delectabilis eſt uita mortaliu. lxx. annoꝶ ſpatio cõprehẽdit᷑. Sin aũt multũ ut interpᷣtatus eſt Symmachus:cõ
tra opinionẽ. xx. ſũt anni: ꝗcquid ſupra fuerit: morbis & infirmitate traſigit᷑: quæ eſt ſocia ſenectutis: caligãti
bus oculis:dolẽtibus uel cadentibus prius duriſſimis dẽtibus. qd plenius huins ſermo in eccleſiaſte deſcribit
qn ueniẽt dies malitiæ: & in ꝗqbus dicemus:nò eſt nobis uolũtas:qu obſcurabit᷑ ſol & luna & ſtellæ: & couertẽ
tur nubes poſt pluuiã. In die qua mouebunt᷑ cuſtodes domus: & ſu buertent᷑ uiri uirtutes. ceſſ abütq; uolẽtes
qa paucæ factæ ſũt: & obſcurabunt᷑ quæ uidẽt in foraminibus: claudent ianuæ in foro: in ĩfirmitate uocis mo
A ii. .ii.

lætis: & exutgẽt ad uocẽ eius: ut humilient᷑ oẽs filiæ cantici: & qdẽ abalto aſpicient: & pauores in uia: & florebit
amygdalũ: & ĩcraſſabit᷑: & ſcĩdet᷑ capparis: qm abibit hõ ĩ domo æternitatis ſuæ: & gyrabũt ĩ foro q plãgũt:quo
aduſq; nõ pulſet᷑ funiculus argen ti: & cõterat ornamẽtũ auri: & cõfrigat hydria ad fotẽ: & ĩpediat᷑ rota in lacu
& cõuertat᷑ puluis in terrã ſicut fuit: & ſpũs reuertat ad eũ qui dedit eũ. Vanitas uanitatum dicit eccleſiaſtes &

uniuerſa uanitas. Quæ oĩa humanæ uitæ: & maxime ſenectutis miſe erias cõprehẽdũt: & quẽ ſẽſũ hẽant ĩ ſuo

loco diſſeruimus. Sũt quiiſtũ locũ allegorice ĩterpretãtes ad ſabbati circũciſtõiſq; myſteriũ referunt. ꝙ primũ
reqeſcamus in lege: & poſtea ueræ circũciſionis in euãgelio ſacr̃a nos teneã t: admonẽtes & illud. Da partẽ ſep/

tẽ:& ad partẽ octo:&. lxx.milia atq; octogĩta milia hoĩum multitudinis: a ꝗbus tẽplũ ſ ub Salomõe cõſtructu
eſt. Sed qd hoc ad præſẽtẽ locũ: cui ſufſicit ſimplex & pura explanatio: quæ nõ doctrĩæ gloria in multiplicatio
ne ſermonũ:ſed legẽtis debet ĩtelligẽtiã querere- Quoniã trãſiuimus cito & uolauimus. Lxx. qm uenit maſue
tudo ſup nos & corripiemur. Pro quo in græco ſcnptũ eſt ααπ½ισπαεοοα quod uerb ambiguũ eſt: & tam
correptionẽ ꝗᷓ eruditionẽ doctrinãq; ſignificat. Quẽ enĩ diligit dis: corripit ſiue erudit. ac flagellat oẽm filiũ

quẽ recipit.Quẽ locũita Symmachus trãſtulit. ſuccidimur enĩ repẽte: & auolamus. Quita editio hoc mõ:qm̃

trãſiuimus celeriter & diſſoluimur: & ẽ ſẽſus:poſt. xx.annos & nimiũoctoginta: qbus hoĩum uita trãſigit: cũ

aĩa fuerit a corpore ſegregata:uẽto ſimiles auolabimus: ſiue qa herbæ ſupra uirẽti: & floꝶ pulchritudini: 6 ad

ueſperã ſiccitati hoĩem cõparat: nunc ꝓ ariditate & ueſpe ſucciſionẽ floꝶ ponit. Et cũ ptrãſierit inqt oẽ qd ui
uimus ſubita morte diſſoluimur. Quod aũt. Lxx. dixere poſt. x.annos &. lxxx. cũ uenerit dni mãſuetudo:&
dies nobis mortis ĩgruerit: nõ iudicabimur iuxta meritũ: ſed iuxta clæmẽtiã: & quæ putat correptio eẽ: eruditio
ẽ& doctria. Satis ꝗqdẽ miramur: qd uoluerit. Lxx. uerbũ hebraicũ dheodono:& ſexta editio traſferre mãſuetu
dinẽ: cũ Aꝗla Symmachus & qnta editio feſtinationẽ: & repẽte celeriterq; trãſtulerĩt. Quis nouit fortitudinẽ
iræ tuæ: & m timorẽ tuũ indignationẽ tuã? Lxx. ꝗs nouit poteſtatẽ iræ tuæ: & præ timore tuo irã tuã dinume

rare? Inter hebraicũ &. Lxx. diuerſa diſtinctio ẽ. Lxx. enĩ dinumerationẽ timori: & furori dñi copulauit. Por/

ro hebraicũ ſequẽti addit uerſiculo ut ſequat᷑: ut numerent dies nrii ſic oſtẽde: ut ueniamus corde ſapiẽti: qd
breuiter ita nobis diſſerendũ uidet᷑. Quis põt noſſe: qdiu ira tua ex qua timor naſcit humano generi: pſeueret
niſi te docente: qui deus es. Itaq; obſecro: ut tᷣs uitæ nræ indices nobis? quo poſſimus corde ſapienti tuo nos
iudicio præparare. Qui autem dixit: Quis nouit fortitudinẽ & poteſtatẽ iræ tuæ: & 'm timorẽ tuũ indigna/

tionẽ tuã oſtẽdit eẽ difficile iræ timoriſq; & indignationis ſecretũ rõnẽq; cognoſcere.Vn & ppheta lachryma/

biliterdepræcat᷑. One ne in ira tua arguas me: neq; in furore tuo corripias me. Nõ eniĩ corripit ut ĩterficiat atq;
diſpdat: ſed ut corrigat & emẽdet. Quãob rẽ & in Oſee populo iudæoꝶ cui multũ iratus eſt: dixit ſe nequaꝗᷓ
iraſci: nec uiſitare nutus eoꝶ: cũ adulterauerut. Et per Ezechielẽ loquit᷑ ad Hieruſalẽ. Iã nõ iraſcar tibi: & ze/
lus meus receſſit a te. Et in uerbis dieꝶ ſonat qn pgit Iſrael aduerſũ hoſtes in prœliũ corde pacifico: ut numerẽ
tur dies nri: ſic oſtẽde ut ueniamus corde ſapiẽti. Lxx. dexterã tuã ſic notã fac: & eruditos corde in ſapia. Quod

Agqla Symmachus & quĩta editio ita uerteruũt. Dies nr̃os ſic oſtẽde: ut ueniamus corde ſapiẽti. errorq; perſpicu

us eſt: cur pro diebus. Lxx. dexterã dixerint. Iamẽ qppe uerbũ cõpoſitũ eſt: ſignificãs dies nros. qd ſingulari ſi
ſcribat᷑ extrema lra:quæ appellat᷑ nũ: exprimit dexterã: ſicut eſt illud in noĩe Beniamin: qui ĩterpᷣtat᷑ filius dex/

træ. Sin aut men hẽat:diẽ uel dies ſonat. Eſt aũt ſenſus: numerũ annoꝶ dierũq; nr̃oꝶ: qbus in hoc ſæculo nos
uiuere decreuiſti: oſtẽdenobis: ut præparemus nos aduẽtui tuo: & cõtempto errore mortaliu: ad te pgere feſti/

nemus. cupiamuſq; præſentiam tuã: & ad te feſtinemus corde ſapiẽti. Ninil enĩ ita decipit humanugenus: ꝗᷓ
ꝙ dũ ignorãt ſpatia uitæ ſuæ: longiorẽ ſibi ſæculi huius poſſeſſionem repromittũt. Vnde & illud egregie di/
ctũ ẽ: Nullũ tã ſenẽ eẽ: & ſic decrepitæ ſenectutis: ut nõ ſe adhuc uno plus ãno uiuere ſuſi picet᷑. Ad hũc ſẽſũꝑ
tinet & illud qd dicit᷑. Memẽto mortis tuæ: & nõ peccabis. Qui enĩ ſe recordat᷑ quotidie eẽ morituꝶ: contẽnit
ræſẽtia: & ad futura feſtinat. Hoceſt qd Dauid in alio præ at᷑ loco dicẽs: Neauferas me in dimidio dieꝶ meo
rũ priuſꝗᷓ abeã: & non ſubſiſtã qd ita exponit᷑. Ne eo tpe facias me mori:qñũ adhuc putabã me eẽ uictuꝶ: ut

poſſim pctã corrigere pœnitẽtia. Si enĩ hoc feceris: iuẽtus in delictis meis eẽ deſiſtã. nõ ꝙ ſpẽ reſurrectiõis ne
get: ſed ꝙ cũ eo ſe neget poſſe ſubſiſtere: apud quẽ oẽs qui in uitiis pſeuerãt: pro nihilo reputant᷑. Vbi nos ĩter
pretati ſumus eruditos corde ĩ ſapiẽtia:alii trãſtulerũt cõpeditos uerbi ambiguitate decepti. Sieni dicas eτεha

Anut᷑vo compeditos: ſin autem ε τα Xαεπεοσοαeruditos ſignificat. Reuertere dne uſq; quo:& exorabilis
eſto ſuꝑ ſᷣuos tuos. Lxx. ſimiliter. Quia agimus pœnitẽtiã: & ſciẽtes uitæ nr̃æ breuitatẽ ad te corde ſapiẽti cu/

pimus puenire:& tu dñe reuertere ad nos. Pctis eni nr̃is lõge receſſeras: & dimiſeras nos: ut ambularemus ᷣm

uolũtatẽ & cogitatiões nr̃as. Quod aũt ĩfert uſq; quo:illã hẽtĩtelligẽtiã: quã ĩduodecio pſalmo legimus: uſq;
quo dũe obliuiſceris me ĩ finẽ. Qui enĩ ĩ anguſtiaconſtitutus ẽ: ſerũ ei uidet᷑ dei auxiliũ. & ppterea ĩpẽſius depᷣ
cat᷑: ut cito adiutorẽ deũ ſẽtiat: & nequaꝗᷓ iratũ iudicẽ ſed placatũ. Imple nos matutia miſericordia tua: & lau/
dabimus & lætabimur ĩ cũctis diebus nfis. Lxx. Repleti ſumus mane miſericordia tua: & exultauimus & lætati

ſumus in oĩbus diebus nr̃is. In cũctis pene locis hãc hit. Lxx. cõſuetudinẽ: ut qd apud hebræos futurũ ponit

hoc illi ꝗᷓſi iã factũ & præteritũ referãt. Hi ergo nõ ut illi uoluerũt:dicut ſeĩpletos matutina miſericordia dei
& lætatos (alioꝗn ſi hoe factũ erat: quõ poſtea depᷣcant᷑ & dicũt: reſpice ĩ fuos tuos & ĩ opa tuaſe ed totũ qd po
. „½ „₰ . „ . .. . . — . .„ † ⸗—
ſtulãt ideo depræcant: ut mereant᷑ matutinã miſericordiã eius: quãcũ fuerint aſſecuti: laudẽt deũ atq; lætent᷑
in cũctis

*

—

=SS.d —

— — — —

tht in cũctis diebus uitæ ſuæ. Vident aũt in reſurrectiõis ſpem & æternæ uitæ depræcari dicẽtes: Imple nos matu
c⸗ tina miſicordia tua. Quod qdẽ &. xxi. pſalmi titulus ſonat: qui ꝓprie ad myſteriũ dni & ad reſurrectionẽ eius
len tinẽs ĩſcribit pro aſſuptioe matutia. Lætifica nos pro diebus ꝗbus nos aflixiſti: & annis ꝗbus uidimus mala
i Lo. Lætadi ſumus pro diebus ꝗbus nos humiliaſti: annis ꝗbus uidimus mala. Et Lazarus qui accepat mala
iſiv in uita ſua:in ſinu Abrahæ æterno geſcit in gaudio. Mala aut nõ ea appellat quæ cõtraria bonis ſũt: ſed pro af
hmmi flictione & anguſtiis: ꝗbus malis & Sara afflixit Agar ancillã ſuã: & de ꝗbus ĩ euãgelio ſcribit᷑: ſufficit diei ma
ſcp litia ſua. Quãto igit᷑ magis in hoc ſæculo paupertate: inimicoꝶ pſecutionibus: ſeu potẽtia uel morboꝶ crucia
ucti tibus fuerimus afflicti:tãto poſt reſurrectionẽ in futuro maiora præmia cõſequemur. Pulchre aut nõ dixit ſu
cati⸗ ſtinuimus mala: ſed uidimus. Quis eſt enĩ hõ qui uiuat: & nõ uideat mortẽ? quæ nõ tã ad diſſolutionẽ corpo
lue ris referẽda eſt: ꝗᷓ ad multitudinẽ pctõꝶ. iuxta qd dicit᷑: Aa quæ peccauerit: ipſa moriet. Appareat apud fuos
n tuos opus tuũ:& gloria tua ſu 6 filios eoꝶ. Ergo in ſeruis ſuis ipſe dns opat᷑ opus ſuũ. nec ꝓpria qui poſtulat
ali ſalute cõtẽtus eſt: Iled quærit gſoriã filioꝶ:ideſt fuoꝶ dei. Filios aut nõ ta illos qui de eoꝶ ſtirpe generati fũt: ꝗᷓ
oi diſcipulos debemus aiciped⸗ ꝗbus & Paulus loquebat᷑: Filioli mei quos iteꝶ partunio. Vn & loãnes apoſto/
ti lus ſᷣm menita filioꝶ ſuoꝶ pfectuſq; opum ſinguloꝶ ſcribit ad paruulos: ſcribit ad iuuenes: ſcribit ad patres.
l Et ſit decor dni dei nri ſuꝑ nos: & opus manuũ noſtraꝶ fac ſtabile ſuꝑ nos: & opus manuũ noſtraꝶ cõfirma.
di Lxx. Et ſit ſplẽdordñi dei ſuꝑ nos: &ρHς εmanuũ nraꝶ dirige ſup nos: & opus manuũ nraꝶ dirige. Vbi ſut ꝗ
do⸗s liberi arbitrii ſibi ptãte plaudetesein eo putãt ſe gratiã cõſecutos: ſi hẽant ptãtẽ faciẽdi uel nõ faciẽdi bona ſiue
ditio mala? Ecce hic Moyſes poſt reſurrectionem quam poſtulauerat dicẽs: mple nos matutia miſericordia tua: &
uetu laudabimus & lætabimur ĩ cũctis diebus nr̃is:nequaꝗᷓ ſe ſurrexiſſe cõtẽtus ẽ: & æternæ uitæ præmia cõſecutũ:
udine ſed poſtulat ut decordñidei ſit ſupeos: ꝗ ſurrexerit: & ſplẽdeat ĩ aſabus cordibuſq; ſãctoꝶ. & oꝑpa manuũ ipſe
nume dirigat: faciatq; eſſe ppetua. ipſeq; cõfirmet quicquid in ſanctis uidetur boni. Sicut eni humilitas depræcan
bor/ tis meret præmia: ita ſuperbia cõfidentis dei auxilio deſeretur.
c⸗ (Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Principiã uirginẽ expoſitio pſalmi xliiii. Eructauit cormeũ. In cuius pᷣncipio ſe

ſat ꝙ mulieri ſcribat.fidẽ fœmĩaꝶ attollit illuſtres ueteris & noui teſtamẽti mulieres enumerans.
Cio me Principia in AXpo filia a plæriſq; reprehẽdi: ꝙ ĩterduũ ſcribã ad mulieres: & fragiliorẽ ſexũ

leret excu
nos

igmn, matibus præferã. Et iccirco debeo primu obtrectatoribus meis rndere: & ſicueniread diſputatiũ
inn culã quã rogaſti. Si uiri de ſcripturis quærerẽt: mulieribus nõ loquerer. ſi Barach ire ad bellũ uo/
ag . luiſſet: Delbora deuictis hoſtibus nõ triuphaſſet. Hieremias carcere claudit᷑: & qa piturus iſrael
uaeif V uiꝶ nõ recepat ꝓphetantẽ: Nolda eis mulier ſuſcitat᷑. Sacerdotes & iudæi crucifigũt filiũ dei:& Maria magda
D lene plorat ad crucẽ:unguẽta parat: quærit in tumulo:hortulanũ ĩterrogat:dnm recognoſcit: pgit ad apoſto/
umer⸗ los: repertũ nũciat. illi dubitat: iſta coõfidit: uere pyrgitis: uere turris cãdoris & libani: quæ ꝓſpicit faciẽ Dama/
ul ſci: ſanguinẽ uidelicet Saluatoris ad ſacci pœniteétiã ꝓuocatẽ. Defecerãt Saræ muliebria: & 10 Abrahã ei ſubii
ln cit᷑: & dicit ad eũ. Oia ꝗᷓ dicit tibi Sara: audi uocẽ eius. Illi defecerãt muliebria: tu nunꝗᷓ huiſti. Sexus deuorat᷑
Ulan auirgie: Apᷣm portat ĩ corpore.Iã poſſidet: qd futura ẽ. Rebecca pgit ad ĩterrogãdũ deuũ: & eius rñſiõe cõdigna
S/ audit oraculũ. Duæ gẽtes in utero tuo: & duo populi de uentre tuo diuident᷑. Illa duos generat diſſidentes: tu
lome unũu quotidie cõcipis: parturis: generas: unione fœcudu: maieſtate multiplicẽ: trinitate cõcordem. Maria ſoror
elei Moyſi uictorias dni canit: & Bethleem niam atq; Ephraten ſtirpe noĩs ſui ſignat in poſteros. Filiæ Salphaad
ai hærecdlitatẽ ĩter fres merent nbe. Ruth & Heſter & Iudith tãtæ gloriæ ſũt: ut ſacris uoluminibus noĩa indide
ec/ rint. Anna ꝓphetiſſa generat filiũ leuitã: propheta: iudicẽ: ſacro crine uenerabilẽ: & offert eũ in tabernaculum
lip dei. Thecnites mulier regẽ Dauid ĩterrogatioe cõcludit: enygmate docet: exẽplo dei mitigat. Legimus & aliam
nint ſupiẽtẽ fœminã: quæ cũ obſideret᷑ ciuitas: & ppter unu pduellẽ dux exercitus Ioab muros ariete ꝗᷓteret locuta
gnn eſtad populũin ſapia ſua:& tãtæ multitudinis piculũ muliebri auctoritate ſedauit. Quid loꝗr de Regina Sa
WM ba:quæ uenita finibus terræ audire ſapiẽtiã Salomonis: & teſtimonio dni cõdẽnatura eſtoẽs uiros Hieru a/
bne lẽ Heliſabeth utero ꝓphetat & uoce. Anna filia Phanuelis in tẽplo: tẽpluũ efficit᷑ dei: & quotidiano ieiunio cæ
itt leſtẽ ĩuenit panẽ.Sequunt mulieres Saluatorẽ: & miſtrãt ei de ſubſtatia ſua. Ille qui de ꝗnq; panibus qnq;
eni milia hoĩum exceptis mulieribus aluit: eſcas ſãctaꝶ mulieꝶ nõ recuſat accipe. Cũ Samaritana loquit᷑ ad puteu
bd d& ſaturatus cõuerſiõe credẽtis: cibos qui empti fuerãt: negligit. Apollo uiꝶ apoſtolicũ & in lege doctiſſimum
zi Adla & Priſcilla erudiuũt: & inſtruũt eũ de uia dni. Si doceri a fæmia nõ fuit turpe apoſtolo: mihi ꝗᷓre turpe ſit
uln Poſt uiros docere & fœmiĩas Hrxæc in iſtiuſt modi &εαοοα iceſt pudiciſſima filia perſtrinxit breuiter ut nec
e ſe Pecnidte ſexus tui: nec uiros nomẽ ſuũ erigeret: in quoꝶ cõdẽnationẽ fœmiĩaꝶ in ſcripturis ſãctis uita lau/
d . 5 audio S ueluti quodã tripudio effert᷑ aĩus meus:cũ in Babylone ĩuenit Daniel: Ananias: Azarias: Myſa
— hel. ꝗmulti ſüt ſenes & iudices Iſrael: quos Rex Babylonius frigitin ſartagine ſua. Quã multæ Suſãnæ:qd
n ſe liliũ: quæ cãdore pudicitiæ ſpoſo ſerta cõponũt: & coronã ſpineã mutãt in gloriã triũphãtis. Hẽs ibi
we * inſ . io ſe ipturaßt in ſãctimonia mẽtis & corporis: Marcella & Aſe ella: qruũ altera te per prata uirẽtia: & ua
ddi rios diuinoꝶ uoluminuũ flores ducat ad eu: qui dicit in cãtico. Ego flos cãpi: & liliũ cõualliũ: altera ipſe flos dni
, . tecum mereat᷑ audire rut liliũ in medio ſpinaꝶſic Pxima mea in medio filiaꝶ. Et qa de floribus & liliis loqui
Nee œpimus: ſemꝑq; uirginitas floribus cõparat: opportunu mihi uidet᷑: utad florẽ Xpi ſcribens de multis flori/
cs A ui. .lii.

rrr õ —

bus diſputẽ. Quadrageſimũquartũ pſalmũ legẽs in titulo reppi: In finẽ pro his qui cõmutabunt filioꝝ Cho/⸗
ræ ĩtelligẽtiæ cãticũ pro dilecto. In hebraico ſcriptũẽ lamanaſſe alſoſannim labire Choræ meſchil ſir ididoth.

qd nos in latinũ uertimus:uictori pro liliis filioꝶ Choræ eruditiõis canticũ amãtiſſimũ. Symmachus more

fert᷑ & flores. & meſchil quoq; & eruditionẽ & doctiſſimũ ſonat. Idida antiquũ Salomonis eſt nomẽ: qui alio
ſenſu pacificus appellat᷑. Quatuor aũt pſalmi licet in poſteriori tituloꝶ parte diſſentiãt: hoc principio præno
tant᷑.xliii. lix. lxii. xxix. e ꝗbus duo medii ĩſcribunt᷑. Dauid primus & nouiſſimus filioꝶ Choræ & aſaph. De
cũctis dicere nõ eſt huius tpꝑis: quẽ cœpimus explicemus. Recte quiiin ſ. æculoꝶ fine mutãdi ſũt: de ꝗbus apo/

ſuo maniſeſtius triũphũ pro floribus ĩterptatus eſt. Igit᷑ ſoſannim uel pro his qui cõmutadi ſut: uel lilia trãſ

ſtolus loquit᷑: oẽs dormiemus: ſed nõ oẽs ĩmutabimur: referunt ad finẽ. Et hoc ißmm ſteriũ lectorẽ præparat

ad ĩtelligentiã ſpiritalẽ. Vbi enĩ ſimplex & aptus eſt ſẽſus: d neceſſe eſt audientẽ ĩſtelligẽtiæ præmoneri? & di
ci ad eũ: qui habet aures audiẽdi audiat? Cãticũ quoq; canit chariſſimo atq; dilecto: ꝗa ꝓpter illũ ueniet ſãctis
ꝓmiſſa mutatio. Quæ qdẽ & in hac uita ĩtelligi põt: qñ exuimur ueteri hoĩe:& ĩduimur nouo:qui.renouat᷑ in
cognitionẽ ᷣm imaginẽ creatoris: & gloriã dui contẽplãtes in eandẽ imaginẽ trãſformamur: ꝗqſia gloria in glo
riã. nec eſt tempus ullũ: quo non mutert᷑ ſãctus præteritoꝶ obliuiſcẽs: & in futuꝶ ſe extẽdẽs: cũ interior nr̃ hò

renouet dedie in diẽ: & ĩmutabilis deus qui loquit᷑ per ꝓpheta: Ego deus & nõ mutor: ꝓpter nos mutauerit

faciẽ ſuã: formã ſerui acceperit: & de iudæa trãſmigrãs ad Philiſtiim: qui ĩterpᷣtant᷑ poculo corruẽtes (nebriati
enĩ fuerãt aureo calice babylonis)primũ deriſus ſit ꝓpter ſtultitiã crucis: deinde ſuſceptus ꝓpter gloriã trium
phoꝶ. Chariſſimus aũt ille eſt: de quo Eſaias canit. Cãtabo cãticũ dilectæ uineæ meæ. & euangeliu. Hicẽ filius
meus dilectus: in quo mihi bn cõplacui: iᷣm audite: Cui no unus ꝓpheta: ſed oĩs chorus filioꝶ Choræ nũc lau
des canit. Qui ſint aũt filii Choræ: ideſt Caluariæ: in. xli. pſalmo coõpetentius diſputat᷑. Et ut ſciamus textũ cã

tici titulo cõuenire: mutationẽ de alio ad aliũ diſcit: & filia: cui præcipit᷑: ut antiq parẽtis oblita: regis ſe ample/

xibus paret. Victorẽ aũt eũ eẽ:qui dicit cõfidite:ego uici mũdũ.& ad quẽ iſta adoleſcẽtis or̃o eſt:a te uictoria

& ſapiĩa & gloria:& ego tuus ſeruus. ꝓfecto nouit qui dno uincẽte ſuꝑauit: & ẽ particeps triũphoꝶ eius. & qui
ĩmarceſſibilẽ gloriæ coronã de cãdore bonoꝶ opeꝶ & de uarietate uirtutũ texuit Saluatori: Eructauit cor meũ
uerbũ bonũ. Pro quo ĩterpᷣtatus eſt Symmachus: Cõmotũ eſt cor meũ uerbo bono: indicãs ad alterius ſermo

nẽ cor dicẽtis eẽ motũ:& ſpũ ſãcto Xpᷣi futura ſacia pãdẽte etiã hũc in eloqum ꝓrupiſſe. ut quẽadmodũ cæte

ri de aduẽtu eius locuti ſũt: & iſte loqueret᷑. Ructus aut pprie dicit᷑ digeſtio cibi: & cõcoctaꝶ eſcaꝶ in uẽtũ effla
tio. Quõ aũt iuxta ꝗqlitatẽ ciboꝶ de ſtomacho ructus erũpit: & boni uel mali odoris flatus indiciũ eſt:ita ĩterio
ris hoĩs cogitatiões uerba ꝓferũt. & ex abũdãtia cordis os loquit᷑. Iuſtus comedẽs replet aĩſam ſuã. Cũq; ſacris
doctrinis fuerit ſaciatus: de bono cordis theſauro ꝓfert ea quæ bona ſũt: & cũ apoſtolo loꝗtur:an expimentũ
quæritis eius: qui in me loquit᷑ p̃s? Quidã ex ꝑpſona patris dictuũ ĩtelligi uolũt: ꝙ ex imis uitalibus & cordis ar
chanis uerbũ ſuũ qd in ſe erat ſemꝑ ꝓtulerit iuxta alterius pſalmi uaticiniũ: Ex utero añ luciferũ genui te. Et
quõuterus nõ ſignificat uteꝰᷣ(neq; enĩ deus diuidit᷑ ĩ mẽbra:ſed eãdẽ ſubſtatiã pris filiiq; demõſtrat)ſic cor &
uerbũ qd ꝓfert᷑ excorde:pr̃em oſtẽdere & filiũ. Et qd ſequit᷑: dico ego opa mea regi:illi coaptant ĩtelligẽtiæ: Ipe
dixit & facta ſunt: ipſe mãdauit & creata ſũt. quod dicente pr̃e opatus ſit filius. Oia quæ pr̃ facit: eadem & fi/
lium facere.ſimiliter & patrẽ manẽtẽ in eo opari cũcta per filium. Dico ego opera mea regi. Propheticus cho/
rus Chriſti: & eccleſiæ ſacramenta dicturus: ne carmine uideat indignus: & ob conſcientiã peccatoꝶ dicatur ei:
ut quid enarras iuſticias meas: & aſſumis teſtamentũ meũ peros tuũ? Opera ſua regi quẽ laudaturus eſt con
fitet: ut uel ſi bona ſũt:ipſe ſuſcipiat:uel ſi mala ſunt mũdet: faciatq; quod iuſſũ eſt.dic tu iniquitates tuas:ut
iuſtificeris in ſermonibus tuis: & iuſtus accuſator ſui eſt: in principio ſermonis. Idioma auũt nõ ſolũ hebraicæ:

ſed & latinæ linguæ eſt pro ſyntagmatibus: & ſcripta opuſcula dicere. Ergo & iſte qui laudes cãtaturus eſt dñno

carmẽ ſuũ & opuſculũ cõſecrat ei: & pro muſis gẽtiliũipſũ ĩuocat ĩ principio: quẽ laudaturus eſt. Lingua mea
calamus ſcribæ uelociter ſcribentis. Pro quo ĩterpᷣtati ſumus lingua mea iles ſcribæ uelocis. Extrema pars ꝓ
logi ẽ:& cũ præcedẽtibus iũge qd ſequit᷑. Eructauit cor meũ ĩ laudes dei ſᷣmonẽ bonũ:& opuſcula mea ꝗbus
eũ prædicaturus ſũ:ipſi potiſſimũ cõſecraui. Debeo ergo & linguã meã qᷓſi ſtilũ & calamũ præparare: ut per
illa in corde & auribus audiẽtiũ ſcribat ſpũs ſactus. Meũ eni eſt ꝗſi organũ præbere linguã.illius qᷓſi per orga
num ſonare:quæ ſua ſũt. Stilus ſcribit in cæra.calamus uel in darca uel in mẽbranis: aut in qᷓcũq; materia:
quæ apta eſt ad ſcribẽdũ. Mea aũt lingua in ſimilitudinẽ ſcribæ uelocis: quẽ notariũ poſſumus ĩtelligere:quo
dã ſignoꝶ cõpendio: breuiatũ euãgeli ſtrictũq; ſermonẽ exarauitin tabulis cordis carnalibus. Si en lexp ma/
nũ mediatoris digito dei ſcripta eſt: & qd deſtructũ eſt: glorificatũ eſt: quãto magis euãgeliũ qd maãſuꝶ eſt:p
meã linguã ſcribet a ſpu ſãcto? ut illius laudes ad quẽ in Eſaia dicit᷑: Velociter ſpolia detrahe: cito prædaretue
lox in corda credentiũ ſermo deſcribat. Specioſus forma præ filiis horĩum. In hebraico: Decore pulchrior es fi
liis hoĩum. Finito ꝓœmio: hinc narrationis exordiũ eſt: & fit apoſtropha ad ipſũ amãtiſſimũ & dilectũ & re
gẽ: cui dicẽtis opa cõſecrata ſũt. Quærit᷑ aũt quõ pulchrior ſit cũctis filiis hoĩum: de quo legimus in Eſaia. Vi/
dimus eũ: & nõ hẽbat ſpeciẽ: neq; decorẽ. ſed erat ſpecies inhonorata: & deficiẽs a filiis hoĩum. Hõ in plaga po

ſitus: & ſciẽs ferre infirmitatẽ: qa auertit faciẽ ſuã. nec ſtatim ſcriptura diſſonare uideat᷑: qa ibi ignobilitas cor/

poris: ꝓpter flagella & ſputa & alapas & clauos & iniurias patibuli cõmemorat᷑. hic pulchritudo uirtutũ in ſa
. cxo &

/
h.
dte
ril
li

0/
kat
di
tis
tin
g
no
Nit
niai
um
ius
au

cro & uenerãdo corpore:nõ quo diuinitas Xp̃i hoĩbus cõparata formoſior ſit. Hæcenĩ noõ habet cõparationẽ
ſed abſq; paſſiõibus crucis: uniuerſis pulchrior eſt. Virgo de uirgine: qui nõ ex uolũtate uiri:ſed ex deo natus
eſt. Niſi enĩ hũiſſet & in uultu ꝗddã oculis ſydereũ: nunꝗᷓ eũ ſtatim ſecuti fuiſſẽt apoſtoli. Nec qui ad cõpre/
hendẽdũ eũ uenerãt:corruiſſẽt. Deniq; & in præſẽti teſtimonio in quo ait:Hõ in plaga poſitus:& ſciens infir
mitatẽ reddit cauſas:qᷓre iſta ppeſſus ſit. Quia auertit faciẽ ſuã ideſt paululũdiuinitate ſubtracta:corpus in/
iuriæ dereliqt. Quidã hũc uerſiculũ ſupioribus copulãt: ut ſpecioſus forma præ filiis hoĩum:nõ ad Apᷣm ſed
ad calamũ referat᷑. Effuſa eſt gra in labiis tuis: ꝓpterea bndixit te deus in æternũ. In editiõe uulgata: pro bndi

vit unxit legimus. Sed ſciendũ ꝙ error ſcriptoꝶ. Lxx. traſtatoribus nõ debeat ĩputari: qui hoc loco cũhebraica

ueritate cõcordãt. Legẽtes illud: Ieſus ꝓficiebat ætate & ſapia & gia apud deũ & hoĩes. Et in alio loco admira/

bant᷑ ſup uerbis gẽæ eius:quæ egrediebant᷑ de ore illius. Et ꝙ in ptãte hẽbat ſᷣmonẽ:iĩtelligere poſſumus quo

ſenſudictũ ſit. Effuſa eſt gra in labiis tuis. Noe ĩuenit gratiã corã dno in diebus ſuis:& Moyſes:& reliqui pro
phetaꝶ. Sed oĩs gr̃æ multitudo in labiis Saluatoris effuſa eſt: quæ in breui ꝓe totũ ĩpleuit orbẽ. Tanꝗᷓ ſpon
ſus pceſſit de thalamo ſuo:a ſũmo cælo egreſſio eius: & occurſus illius uſq; ad ſũmũ eius. Nã & ſãcta Maria
qa cõceperat eũ:in quo oĩs plenitudo diuinitatis hĩtat corporaliter: plena ſalutat᷑:& apoſtolus ſciẽs prædi
cationẽ ſuã: nõ in eloquẽtia ſæculari:ſed in uirtute dei oẽs mũdi ſuꝑaſſe doctrinas ait. Et ſermo meus & præ
dicatio mea: nõ in pſuaſibilibus humanæ ſapiæ uerbis: ſed ĩ oſtẽſioe ſpũs & uirtutis ut ſit fides nr̃a nõ in ſapi
entia hoĩum: ſed in uirtute dei. Seq; ipſũ tephendẽs qa dixerat amplius aũt oĩbus laboraui: ſtatim ĩtulit non
aũt ego:ſed gra dei quæ mecũ eſt. Et rurſũ ꝗa gra eius qui in me eſt:nõ fuit uacua. Proprie aũt in Saluatorem
uerbũ effuſiõis adiungit᷑ ut ſignificet gẽæ largitatẽ: ſᷣm illud effudã de ſpũ meo ſuꝑ oẽm carnẽ: & charitas dei
effuſa eſt in cordibus noſtris. & nota ꝙ oĩum quæ dicunt᷑: itelligentiã ad pſonã eius referas qui aſſumptus ex
Maria eſt:ꝙ propter gratiam labioꝶ in æternu bndictus eſſe dicat᷑. Tale qd & apoſtolo Prwdicdte. humiliauit
ſe factus odediẽs uſq; ad mortẽ: mortẽ aũt crucis. Propter qd deus illũ exaltauit: & deditilli nomẽ ſuꝑ oẽ no/
mẽ. Sicut enĩ ibi forma ſerui iniuria eſt: & exaltatio noĩſq; donatio ad patrẽ reddit᷑: ita hic effuſio gẽæ & bñdi/
ctiõis in ſempiternũ ad eũ referẽda eſt: qui põt humiliari & creſcere. Accingere gladio tuo ſuꝑ femur tuũ potẽ
tiſſime. Specie tua & pulchritudinetua. In hebræo: Accingere gladio tuo ſup femur tuũ fortiſſime. Gloria tua
& decore tuo.Iſtũ arbitror te locũ optime ĩtelligere: & accinctã Xpᷣi gladio militare. Vt auũt ſcias ſemꝑ uirgini
tatẽ gladiũ hr̃e pudicitiæ: per quẽ trũcat opa carnis: & ſupat uoluptates. Gẽtilis quoq; error deas uirgines fin/
xit armatas. Accinxit & Petrus lũbos ſuos:& ardentẽ lucernã huit in manibus Quocd aut femur ſignificet ope
ra nuptiaꝶ:his breuiter exẽplis doceberis. Abrahã mittẽs ad uxorẽ quærẽdã filio ſuo Iſaac:dicit maiori domus
ſuæ: pone manũ tuã ſuꝑ femore tuo: & adiurabo te per dũm deũ cæli: Nõ dubiũ ꝗn per eũ qui de eius ſemĩe
erat naſciturus. Iacob poſtꝗᷓ luctatus eſt cũ hoĩe:qui ei apparuerat ad torrentẽ iaboth: Meſopotamiaderelicta
& terrã repromiſſionis ĩgrediẽs nõ an iſrael ſortitus eſt nomẽ: ꝗᷓ neruus femoris eius emarcuit. & ad filiũ loqui
tur: nõ deficiet princeps ex iuda: neq; dux de femoribus eius. & rurſu ipe moriturus Ioſeph adiuratin femore
ſuo:ne eũ in ægypto ſepeliat. In iudicũ quoq; libro legimus: Gedeoni erãt filii. lxx. qui egreſſi ſunt de femori/
bus eius. In cãtico dicit᷑ cãticoꝶ: Ecce lectulus Salomonis. Ix. potẽtes in circuitu eius de potẽtibus iſrael:oẽs te
nẽtes gladios:docti ad bellũ:uir & gladius ſi uꝑ femur eius. Gloria ergo & decore ſuo: ſiue ſpecie & pulchritudi
ne diuinitatis ſuæ: carnis opa mortificãs. & natus exuirgine futuris uirginibus uirginitatis princeps fuit. Et in
tẽde ꝓſpere ꝓcede & regna. Propter ueritatẽ & manſuetudinẽ & iuſticiã: & deducet te mirabiliter dextera tua.
In hebræo: Decore tuo ꝓſpere aſcẽde. ꝓpter ueritatẽ & mãſuetudinem iuſticiæ: & docebit te terribilia dextera
tua. Secũdo ſcriptũ eſt apud hebræos: decore tuo: ne qꝗs id ipᷣm uitio librarioꝶ repetitũ putet. Et eſt figura quæ
apud rhetores repetitio noĩat᷑. more ergo panegyrici: quo laudatores loquunt ad eos quos pᷣconiis efferũt: ar
matũ cohortat᷑ ad prœliũ: ut ſemel arrepta bella nõ deſerat: & ſu p hoſtiũ ſtrages uictor incedẽs pᷣparet ſibi re
gnũ ĩ his quos de diaboli eripiẽs ptãte ſuo copulauit ĩperio: & dicat. Egs aũt cõſtitutus ſũ rex ab eo ſup ſyõ mõ
tẽ ſãctũ eius. Nulliq; dubiũ ueritatẽ & modeſtiã & iuſticiã Ap̃m appellari:qui dicit. Ego ſũ uia ueritas uita
Etdiſcite a me:qa mitis ſũ & humilis corde.Et ꝗa factus eſt nobis adeo iuſtłicia: & redẽptio: & ſãctitas. Hæc au
tẽ uniuerſa dicunt᷑ in corpore: ut exigant inmẽbris. Victoria dmi: ſeruoꝶ triũphus eſt. Magiſtri eruditio: diſci.
puloꝶ ꝓfectus. Et qd ſequit᷑:deducet te mirabiliter dextera tua: aut de ſignis quæ in euãgelio ppetrauit: aut
tropicos de cæde quã exercuit in hoſtibus ſentiẽdũeſt. Cor ſapiẽtis in dextera: & cor ſtulti in ſiniſtra eius. Aps
totus in dextris eſt. Antichriſtus in ſiniſtris. Hebraica interpᷣtatio diſtat in uerbis: nõ diſtatin ſẽſu. Sagittæ tuæ
acutæ potẽtiſſimæ: populi ſub te cadẽt in corda inimicoꝶ regis. In hebraico abſq; potẽtiſſime: reliqᷓ ſimiliter
Et hic uerſiculus tibi potiſſimũ aptus eſt: quæ iaculo dñi uulnerata:cũ ſponſa in cãtico canis: uulnerata chari
tate ego ſũ. Nec mirũ ſi ſpõſus tuus hẽat plures ſagittas: de qbus in. cxix.pſalmo dicit᷑. Sagittæ potẽtis acuta
cũ carbonibus deſolatoriis: cũ patris ipſe ſit iaculũ:& loquat᷑ in Eſaia. Poſuit me ꝗſi ſagittã electa: in pharetr.

ſua abſcõdit me. His ſagittis & Cleophas in itinere cũ altero uulneratus aiebat: Nõne cor nim ardẽs erat ino
bis dũ loqueret in uia: & apiret nobis ſcripturas? Et in alio locolegimus: Sicut ſagittæ in manu potẽtis: ita filn
excuſſoꝶ. His ſagittis totus orbis uulneratus: & captus. Paulus ſagitta fuit dni: ꝗ poſtꝗᷓ ab hieroſolymis uſq
ad Illyricũ mille arcu dñi: hucillucq; uolitauit: ad hiſpanias ire feſtinat: ut uelox ſagitta ſub pedibus diiſu-
A iiii. liiii.

li iſ.

oriẽtẽ occidẽtẽq; ꝓſternat. Et qᷣa plures ſũt potẽtiſſimi regis inimici:qui uulnerati fuerãt ignitis ſagittis diabo
li: & qſſi ceruus ſpiculo pcuſſi in iecore: ſagittæ dñi mittunt᷑ ignitæ cũ carbonibus deſolatoriis: ut qcqd uitiüi in
corde inimicoꝶ regis fuerit: excoquãt: & ſalutani igne ignẽ eiciãt pditorẽ. Sedes tua deus ĩ ſæculũ ſæculi uirga
directiõis uirga regni tui. Dilexiſti iuſticiã: & odiſti iniqtatẽ. ꝓpterea unxit te deus deus tuus oleo læticiæ præ

cõſortibus tuns. In hebraico: Thronus tuus deus ĩ ſæculũ ſæculi: & in æternũ ſceptrũ æꝗtatis ſceptrũ regni tui
Dilexiſti iuſticiã: & odiſti iniqtatẽ. ꝓpterea unxit te deus deus tuus oleo exultationis præ participibus tuis. Du

as pſonas eius ꝗ unctus eſt dei & qui unxit intellige. Vnde & gl loim uerbũ hebraicũ nõ noĩatiuo caſu ſed
uocatiuo interpretat᷑ dicẽs ocz nos ppter ĩtelligẽtiã bis deus deus poſuimus qd latina lingua dualẽ non re

cipit numeꝶ: ne qs puerſe putet dii dilecti & amantiſſimi & regis bis patrẽ noĩari. Quanꝗᷓ prin filio: & filius

in pre: & alter hoꝶ ſibi & hĩtator & thronus fuerit: tñ in hoc loco ad regẽ qui deus eſt ſᷣmo dirigit᷑: & dicit᷑ ei ꝙ ĩ

periũ eius choc enĩ ĩtelligo thronũ: iuxta illud qd ſcriptũ eſt. De fructu uentris tui ponã ſuꝑ thronũ tuũ)finẽ
nõ hẽat: qc;qdẽ & Mariæ angelus nuũciauit. Dabit eidñs deus thronũ Dauid pris ſui: & regnabit ſupdomo la

cob in ſæcula:& regni eius nõ erit finis. Nec putemus hoc illi eẽ cõtrariũ: qd apoſtolus ſcribẽs ad Coriĩthios ait
filiũ tradituꝶ regnu: ſubiiciẽdũ ei: qui ſibi ſubiecit oĩa: ut ſit deus oĩa in oĩbus. Nõ enĩ dixit tradet pr̃i: ut ui/
deret᷑ ſeparare filiu. ſed tradet deo hoc eſt hĩ tãdi in aſſũptiõecorporis deo: ut ſitdeus oĩa ĩ oĩbus: & AXp̃s quiañ
per paucas uirtutes erat in ſi ingulis: per oẽs in oĩbus cõmoret ceptrũ aũt & uirgã ĩſigne eẽ regnãtis ipᷣe Pphe
ta ſignificat dicẽs. Sceptrũ æqtatis: ſceptrũ regni tui. Quidã de Eiaia teſtimoniu ꝓferẽtes. Exiet uirga de radi/
ce Ieſſe: & flos de radice eius aſcẽdet:hoĩem quieſt aſſũptus ĩtelligũt:cui & deferat᷑ ĩperiũ: & qui ꝓpter dilectã

iuſticiã: & exoſã iniquitatẽ regnare dicat᷑: & unctus eẽ oleo exultatiõis præ participibus ſuis qſi præmiũchari⸗

tatis & odiũ iniqtatis in unctiõe ſũpturus. Docemur aũt in utraq; parte: & amoris & odii eẽ in nobis ſemĩa:cũ
ipſe qui primitias maſſæ nroꝶ corpoꝶ leuauit ad cælos: & iuſticiã dilexerit: & oderit iniqtatẽ. Vn Dauid. Nõ
ne odiẽtes tedũe oderã: & ſuꝑ inimicos tuos tabeſcebã:? pfecto odio oderã illos. Quod ſequit᷑ unxit te deus de-
us tuus: Primũ nomẽ dei uocatiuo caſu ĩtelligẽdũ ẽ: ſequẽs noĩatiuo: qd ſatis miror: cur Aqla nõ ut cœpat in
primo uerſiculo uocatiuo ĩterpᷣtatus ſit: ſed noĩatiuo bis noĩans deũ: qui ſupradictũ unxerit deũ. In hoc loco
Photinus opprimit᷑: ſed Arrius caputleuat: de euangelio, pferens teſtimoniu: Aſcẽdo ad patrẽ meũ: & patrẽ ue
ſtrũ:deũ meum & deũ ur̃Um. Sed cum dilectũ audiat eũ accinctũ gladio ſi uꝑ femur: & regnare ꝓpterueritatẽ &
mãſuetudinẽ: & ungi ob dilectã iuſticiã: & exoſã iniqtatẽ:& unctũ eẽ præ cõſortibus ſuis. De ꝗbus ſcriptũ eſt
Participes Xpi facti ſumus:ſi tũ principiũ ſubſtãtiæ uſq; ad finẽ firmu retineamus. Mirorcur ſoliũ dñi dei ad
calũniã uocet:ꝗqᷓſi uniuerſa quæ dicta ſũt diuinitati uerbi:& humilitati hoĩs cõueniãt. Audiat actus apoſtoloꝶ
Ieſũ Naxarenu:quẽ unxit deus ſpũ ſãcto.Audiat euãgeliũ.Spũs ſãctus ueniet ſupꝑ te:& uirtus altiſſimi obũ⸗
brabit tibi. ꝓpterea & qd naſcet᷑ ex te ſãctũ uocabit᷑ filius dei. Ipſũdũm ſẽtiat intonatẽ. Spus dni ſuꝑ me.eo ꝙ
unxit me. Participes aũt apoſtolos credẽteſq; ſignificat: ꝗbus unctiõis ſuæuocabulũ tribuit: ut abuncto uocẽ
tur uncti: ideſta Ap̃o xpᷣiani. Myrrha & gutta & caſia in cunctis ueſtimentis tuis. a domibus eburneis ex qui/
bus delectauerunt te filiæ regu in honore tuo. In hebraico: Myrrha & ſtacte & caſia in cũctis ueſtimẽtis tuis de
domibus eburneis ꝗbus lætificauerunt te filiæ regũ in honore tuo. Præfatio ipſa te doceat: iccirco me hũc pſal/

mũ explanare uoluiſſe: qa ad uirginẽ ſcribẽs pro liliis & floribus titulũ reppi: Itaq; cõſequẽter & iſtos uerſicu/

los ad te referã:cui uolumẽ hoc ſcribit᷑. Mortificaſti mẽbra tua ſuꝑterra: & quotidie Apo offers myrrhã. Api
bonus odor es:& ꝓpterea ſtacten: ideſt ſtillã uel guttã exhibes dno. Narrãt & hi qui aromatũ nouere uirtutes:
ſtactẽ florẽ eẽ myrrhæ. Quod aũt ſequit᷑ caſia eſtipſa quæ ab aliis o νũi. fiſtula nuncupat᷑: uocales in lau
des dei: & oẽs pituitas & rheumata uoluptatũ ſuo calore excoquẽs. ubi in nr̃is codicibus ſcriptũẽ guttauel ſta
ctẽ: in hebraico aloth legit᷑. uñ & nicodemus cẽtũ libras myrrhæ & aloes:ad ſepeliẽdũ dñũm pparauit.Et ſpon
ſus loquit᷑ ad ſpõſã: myrrha & aloes cũ oĩbus unguẽtis pmis. Et illa reſpõdet: Manus meæ ſtillauerũt myrrhã
digiti mei myrrha pleni. Proiice & tu mortis opa Chriſto in baptiſmate cõſepulta: & huic mũdo mortua eſto
& nihil aliud niſi de cæleſtibus cogitãs: loq̃re ad ſpõſũ tuũ. Manus meæ ſtillauerũt myrrthã: & digiti mei myr
rha pleni. Legimus & unguẽtũ ſacerdotale cuius & Dauid meminit:ſicut unguẽtũ in capite: qd deſcendit in
barbã barbã Aarõ:qd deſcẽdit in orã ueſtimẽti eius:in quo cũ cæteris aromatibus miſcet᷑ & ſtacte. Offerũt &
magi myrrhã. Et in pnti loco initiũ ueſtimẽtoꝶ Chiiſti eſt ſuſcipe mortẽ illã: & in ſua carne mõſtrare. Hæc in
dumẽta para ſpòſo tuo.his a te ueſtibus cõptus ĩcedat. Cũq; ei huiuſcemodi texueris ueſtimẽta:efficieris ipſa
tẽplũ dei:& lætificabis eũ de domibus eburneis: ſiue ut melius in hebraico ſcribir: de tẽplo dẽtiũ & laudes dño
canes. totaq; ſæculo mortua: angeloꝶ imitaberis choros. Eburenĩ & dẽtes ĩſigne eẽ mortis & uocis ipſa nomi
nũ natura teſtat᷑. Et cõſequẽter adiũctũ eſt: ex quibus delectauerũt te filiæ regũ in honore tuo. Rex regũ& dis
diñantiũ ſpõſus tuus ẽ. Reges iſti qui ſub tãto rege ſũt reguli: pres tui ſũt: ꝗ teeuãgelicagenuere doctnina. Ho/

rum tu filia honorificas in oĩbus ueſtimẽtis & odoribus bonis & tẽplo eburneo eu cui ſupradictum eſt: Effu/

ſa eſt gia in labiis tuis: & accingere gladio tuo ſuꝑ femur tuũ potẽtiſſime: & ſagittæ tuæ acutæ: & thronus tu/
us deus in ſæculũ ſæculi: ꝓeo qd nos trãſtulimus domibus eburneis: qa in græco ſcriptũ eſt àοσιιααωι R
7 . * . 2 . . „ . „ . „ „ — –- 7
a ivoy. qdà latinoꝶ ob uerbi ambiguitatẽa gradibus ĩterpretati ſunt: cum &αρ. uerbũ ſit «πιαεοον

ideſt gentile palæſtinæ: & uſq; hodie domus exomni parte cocluſæ: & in modũ ædificatæ turriũ ac mœnium

. publicoꝶ

ſort

Pnl
neh
N
tin
n
nit
der⸗
ebe
Uenl
i
tatl
dey.

dibo
iuin
rptr
Nnitui
uis De
a ſel
Nohk
tgi
uiln;
omol
hiosat
fut li⸗
Sguizi
epplr
lend,
dilogi
üͤchun
miaci
luuch
Nrin
eloeo
neve
ruted
ptück
deind
Cobe⸗
niobi
eco
ouoc:
ui/
de
pla/
erſiou/
N
rtutes:
in ha
elſt⸗
ſpon
aeſto
eimt
hditnn
rüth⸗
xcin
si

.
l

nom
sc
E
us t/
,
Glor
nlum
lo⸗

publicoꝶ eâàρappellentur. Aſtitit regina adextris tuis in ueſtitu deaurato: Quodq; ſequit circũdata uarie
tate: excepta editioe uulgata nullus interpᷣtum trãſtulit. In hebraico: Stetit cõiunx in dextera tua in diadema
te aureo. ubi nos cõiugẽ uertimus: ibi apud hebræos legit᷑ ſegal. pro quo Aquila ovyxOο ideſt cõcubinam.
Symmachus & quinta editio: α XWHα ideſt pellicem. Lxx. Theodotion & ſexta reginã ĩterpᷣtati ſũt. Dein
de ubi ego poſui diademate aureo: Symmachus trãſtulit in auro primo: Aqla ꝗqnta & ſexta editio in tinctura
uelin auro ophyr: Quæ filiæ regũ ſũt: & in ſpõſi parant᷑ amplexus: per myrthã & guttã & caſiã & domos ebur
neas delectãt eù: cuius thronus in ſæculũ ſæculi eſt. Quæ aut iã ſuꝑ petrã Apᷣm ſtabili radice fũdata eſt catho
lica eccleſiatuna coluba pfecta & ꝓxima ſtat a dextris: & nihil in ſe ſiniſtrũ habet:ſtat in ueſtibus deauratis. de
ſermonibus ſcripturaꝶ ad ſenſũ tranſiens: & cũctis plena uirtutibus: ſiue utnos trãſtulimus in diademate au
reo. Eſt enĩ regina: regnatq; cũ rege: cuius filias poſſumus intelligere: & in cõe credẽtiui aĩas: & ꝓprie uirginum
choros. Ophyr genus auri eſt uela loco indiæ:uel acolore noĩe inditũ.Septẽ ꝗppe apud hebræos auri uocabu
la ſũt.Vxorẽ quoq; & cũcubinã intelligamus decãtico Salomonis:quæ ſine ſpõſo ſuo uel marito dormire nõ
põt. Audi filia & uide: & inclina aurẽ tuã: & obliuiſcere populũ tuũ & domũ pr̃is tui. & concupiſcet rex decorẽ
tuũ: qm̃ ipſedns tuus: & adorabũut eũ. In hebraico. Audi filia & uide: & inclina aurẽ tuam: & obliuiſcere populi
tui & domus pñis tui. & cõcupiſcet rex decorẽ tuũ: ꝗa ipſe eſt dñs tuus:& adora eũ. Hucuſq; per ꝓphetæ liguã
quã calamo ſcribẽti uelociter cõparat: loquit᷑ ſpũs ſãctus:ipᷣm regẽ & bellatorẽ & deũ ſpõſũq; cõpellãs. Hinc p
ſona pñis inducit᷑ loquẽtis ad ſpõſã filii ſui: & cohortãtis eã: ut ueteris gẽtilitatis & idolatriæ errore cõtẽpto: pri
mũ his quæ dicant᷑ attẽdat: & ppter q de alienigena filia noĩet᷑. deinde uideat uel ip̃a quæ dicunt᷑: uel uniuer
ſã cõditionẽ: ex uiſibilibus ĩtelligẽs ĩuiſibilia: & ex creaturis ſentiẽs creatorẽ: & diligẽter ĩclinet aurẽ ſuã:ut quæ
dicunt᷑ memoriter teneat. Cũq; audierit: uiderit: & ĩclinauerit aurẽ ſuã: totãq; ſe Getrina tradiderit:& eoꝶ in
telligentiæ quæ dicunt obliuiſcat primũ populũ ſuũ: & cũ Abrahã de chaldæa egrediẽs relĩquat terrã natiuita
tis & cognatiõis ſuæ. Nemo dubitat patrẽ nrjm anꝗᷓ adoptaremur a deo fuiſſe diabolum. de quo Saluator ait.
Vos ex pre diabolo nati eſtis. Cũ ergo ait antiꝗ pr̃is fueris oblita: & talẽ te exibueris depoſitis priſtinis ſordibus
ut ſuꝑ fratruelẽ dealbata cõſcẽdas: & quã poſſit diligere filius meus: tũc cõcupiſcet rex decorẽ tuũ. Et ne putes
unũ eẽ de turba a quo amãda es:ipſe eſt rex tuus & dñs tuus.qa uero ĩ terdũ qui reges & dñi ſũt: ſũt qᷓdã ptãte
reges & dñi: ti eiuſdẽ naturæ cuius ſũt illi:in quos dnant᷑ & regnãt: indico tibi ꝙ deus tuus ſit: & debeas adora
reeũ. Lxx. ĩterp̃tes nõ dixerũt & adorabis eũ: ſed adorabũt eũ: ut ſit ſenſus. Iſte qui teamaturus eſt: qui tuã pul
chritudinẽ dilecturus:deus eſt: & adorãdus ab hoĩbus. qd de eccleſiade gẽtibus cõgregata expoſuimus. unuſ-/
qſq; ad ſeipſũ referat: aliamq; credẽtis: ꝙ prioribus uitiis derelictis adoptet in filia: iclinet aurẽ ſuã: obliuiſcat᷑
ueteris cõuerſatiõis: & cũ apoſtolo dimittatmortuũ pr̃em: & talẽ ſe pᷣbeat: qui amet a rege.Ipſe eſt enĩ dñs eius
cui flectere debeat genu: & depoſita ſupbia iugũ humilitatis aſſumere: Interrogemus iudæos quæ ſit iſta filia
ad quã loquit deus. nõ dubito ꝗn ſynagogã rndeãt. & quò dicit᷑ ſynagogæ & iſraelitico populo: dimitte popu
lũ tuũ & domũ pñis tui?: Nunquid derelinquet gentem Hebræaã: & Abrahã antiquũ patrẽ? Si dixerit de uoca
tiõe ſignificari Abrahã qa Chaldæos reliquerit: Quis eſt iſte rex qui amaturus eſt decorẽ Abrahã? Certe alius
eſt qui loquit᷑: audi filia:aliuſq;ʒ de quo loquit: & cõcupiſcet rex decorẽ tuũ. Qui alius? Nõ ſolũ rex: ſed & dns
& deus:quiadorãdus eſt.Filia Tyri in muneribus uultũ tuũ depræcabunt diuites plæbis. In hebræo eſt: o filia
fortiſſimi in muneribus faciẽ tuã depræcabunt diuites populi. Verbũ hebraicũ ſor:qdĩ Ezechiele iuxta. Lxx.
legimus:interpᷣtari põt & Tyrus & tribulatio: fortiſſimus ſiue fortiſſima: & ſilex ideſt lapis duriſſimus: un in
præſenti loco error ortus eſt. Aqꝗla enĩ &. Lxx. & Theodotion & quinta editio Tyꝶ interpᷣtati ſũt. Sexta uerbũ
hebraicũ poſuit ſor: Symmachus xpa Iei Aov:ideſt fortiſſimaã. Nos ipſũ ad deũ retulimus: ut illa cui ſupra di/
xerat audi filia & uide: filia fortiſſimi nücupet᷑. Aut cette ipᷣa fortiſſima ſit: qꝗa imitata eſt forte patrẽ: cuius uul
tũ in diuerſis muneribus depræcabunt᷑ diuites plæbis. Diuites in cũctis opibus bonis & ſciẽtia. ſiue qui diuites
putant᷑ in ſæculo:ſapiẽtes huius mũdi: & philoſophoꝶ diſciplinis eruditi. Vel qd melius ẽ: qui andiuites fue
rũt: hiſtes eloqa dei & teſtamẽta & ꝓphetas: ideſt de populo Iſrael. Vt enĩ an Saluatorisaduẽtũ hi qui de Ty
ro erãt:hoc eſt de populo gentiũ:& Proſeliti eẽ cupiebãt:depræcabant᷑ diuitẽ populũ iſrael: & per eos introdu
cebant᷑ in tẽplũ. Sic poſt aduẽtũ dñi qcũq; ex iſraele redire uoluerit: diuites quõdã familiaritate & ptectiõe dei
ueniẽt ad filiã Tyri:& offerentes uaria donauirtutũ: & cõfeſſionis in Apᷣm depræcabunt eã: urſalutẽ quã per
diderũt in iudæa: inueniãt in gentibus. Oiĩs gloria eius filiæ regis abintus in fim bniis aureis circſamicta uarie

tatibus. In hebræo: Oiĩs gloria filiæ regis ĩtrinſecus faſciis aureis ueſtita eſt. Pro eo ꝙ in. Lxx.ſcriptum eſt co

esy. & nos uel abintus uel ĩtrinſecus ĩterpᷣtati ſumus:in ꝗbuſdã exemplaribus ĩuenit᷑ eEâsον. qd cogitationes
ſonat. Ex quo oſtẽdit oẽm gloriã ecccleſiæ: cui ſupra dictũ eſt. Audi filia & uide: & o filia Tyri:& nũc appellat᷑
filia regis eẽ ſtrinſecus: & in cogitatiõibus: ideſt ĩ ĩteriori hoĩe: & ĩ circũciſiõe nõ manufacta:ſed ſpũ hñte coſciẽ
tiæ fiduciã apud deũ: & tota pulchritudine poſita magis ĩ ſenſuũ noĩe:ꝗᷓĩ flore uerboꝶ. Quõ auũt in ſtamĩe ex
quo dependent fimbriæ ſubtegmẽ intexit᷑: & tota ueſtimẽtiuirtus in ſtamine eſt: ita in aureis ſẽſibus ſcriptu
raꝶ: in quibus ueſtis eccleſiæ oĩs intexitur: miſcent aliqua: de natura: de moribus: & hoc ipſũ ſignificatueſtis
Aaron: auro: purpura: cocco: byſſo: Hyacinthoq; cõtexta: quã fecerũt mulieres: ꝗbus deus ad texendũ dedit ſa
pientiã: & ut intelligere poſſimus oẽm ornatũ filiæ regis intrinſecus: ipſa loquit᷑ in cantico. Introduxit me rex
A Ve „V-

in cubiculũ ſuũ:in quo clauſo oſtio labioꝶdeũ patrẽ iubemur orare. in nouoquoq; pſalmo cuius titulus ĩſcri
bit᷑: pro abſcõditis filii uariã huit & Ioſeph tunicã: quã ei texuit mi eccleſia. De his fimbriis Saluatoris no,

pooæa ideſt ſanguinẽ fluẽs una Saluatorẽ ter vin ſanata eſt. Quod aũt in hebraico ſcribit᷑: faſciis aureis ue/
ſtita ẽ: idipſũ ſignificat qd ſupra. Ois gloria fili

cleſiæ & tota uteri tegit᷑ ambitio. Haꝶ faſciaꝶ nõ põt obliuiſci ſpõſa:bᷣm Hieremiã quæ mamas ligant: & pe/

æ regis ĩtrinſecus: faſciis diuinoꝶ ĩteriora mẽbra obuoluunt ec

ctus in quo cogitatioes ſũt ꝓtegũt. Adducent᷑ regi uirgines poſt eã: ꝓxime eius affer nt tibi. afferent in læticia
& exultatiõe: adducent᷑ in tẽplũ regis. Iuxta. Lxx. prior uerſiculus adhuc de filiæ canit ornatu: ſ. equẽs ad ipſi um
ſpõſũ regẽq; dirigit᷑. Porro iuxta hebraicũ totũ ad ſpoͤſa dicit :uſq; ad eũ locũ ubi ſcriptũ eſt. Pones eos prin/
cipes in uniuerſa terra. Et legit᷑. in ſcutulatis ducent᷑ ad regẽ uirgines: ſequent᷑ eã amicæ eius: ducent illuc: ducẽ

turĩ læticiis & exultatiõe ingredient᷑ tnalamũ regis. Multa eẽ diſtantiã aĩaꝶ in xpo credentiũ demõſtrat cãticũ

cãticoꝶ: in quo ſcriptũẽ. Sexaginta ſũt reginæ: & octogĩta cõcubinæ: & adoleſceẽr ulæ quaꝶ non eſt numerus.
Vnaẽ coluba mea: pfecta mea: ꝓxima mea: de qua dicit᷑. Viderũt eã filiæ: & beatificãt eã reginæ: & cõcubinæ:
& laudãt eã. Quæ ergo pfecta eſt& ſancta corpore & ſpũ: & columba: & ꝓxima meret᷑ uocari. Hæc eſt filia de
qua ſupra dictũ eſt. Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deaurato. Quæ aut ſupgreſſæ ſũt ſex dies mũdi: & fu
tura regna ſuſpirãt: reginæ appellant᷑. Si qua uero circũciſionẽ Adẽ habet octauæ diei: ſed adhuc nõ uenit ad
nuptias: hæccõcubina uocitat᷑. Diuerſa aũt multitudo credentiũ: quæ nec dũ põt ſponſi copulari amplexibus
nec de eo liberos parere adoleſcẽtula dicit᷑. Ego puto de iſtis uirginibus quæ ſequunt eccleſia: & ĩ primo ponũ
tur gradu: & te eẽ & oẽs qui in uirginitate corporis & aĩæ pſeuerat. Proximas aũt & amicas uiduas eſſe: & ĩ ma
trimonio cõtinẽtes: quæ oẽs cũ læticia & exultatiõe ducunt ad tẽplũ & ĩ thalamũ regis. in tẽplũ quaſi ſacerdo/

tes dei: in thalamũ quaſi ſpõſæ regis & ſpõſi. Hoc tẽplũ & lIoanes uidit in apocalypſi: & ppheta deſiderat: Vnã

inquit petii a do: hãcrequirã: utinhabitẽ in domo dni oẽsdies uitæ meæ. Etiteꝶ: Dne dilexi decorẽ domus
tuæ: & Iocũ hĩtatiõis gloriæ tuæ. Et in alio loco. Quia trãſibo in locũtabernaculi admirabilis uſq; ad domum

dei: in uoce exultatiõis & cõfeſſionis ſonitus feſta celebrãtium. Scutulata aũt quibus ſponſo ſuo regina cõpo

nit᷑: ipſa ſũt: quæ in. Lxx. legimus circũamicta uarietate. Pro patribus tuis nati ſũt tibi filii: cõſtitues eos princi
pes ſuꝑ oẽm terram. In hebraico Pro patribus tuis erũt tibi filii: pones eos prĩcipes ĩ uniuerſa terra. Et ex patris
pſona nequaꝗᷓ de filia: ſed rurſus ad filiã ſermo intelligi põt: & ex ſpũs ſacti & ex filioꝶ Choræ. Si ergo ad ſpõ

ſam ſermo dirigit᷑: ſpõſa aũt de natiõibus cõgregata eſt: cui ſupra dicit᷑ obliuiſcere populũ tuum & domũ pa

tris tui:debemus ſponſæ pr̃es noſſe: ut cõſequẽter nouerimus & filios. pro patribus tuis de ꝗbus in Hieremia
locuta eſt:ꝗᷓ falſa poſſederunt patres noſtris idola: & non eſtin eis qui pluat. Pro Platone: pro cæteris diuerſo
rũdogmatũ & erroꝶ magiſtris nati ſũt tibi filii:quoscõſtituiſti pncipes tuos: & feciſti ĩ populos præceptores.
Vel certe aliter. O eccleſia filii tui quos genuiſti tibi:uertẽturin patres tuos:cum de diſcipulis eos feceris magi/
ſtros: & in ſacerdotali gradu oĩum teſtimonio collocaueris. Sin aũt patres eccleſiæ intelligimus Abrahã Iſaac
& Iacob & reliquos patriarchas: filios qui in patrũ honore ſunt nati: apoſtolos intelligamus:qui miſſi ſunt
adño prædicare uſq; ad extremũ terræ: & baptizare credẽtes in noĩe trinitatis. Sed quærit᷑ quomõ eccleſia de
gentibus patres habere poſſit Abraham Iſaac & Iacob:cum ei ſupra dictum ſit: obliuiſcere populum tuum &
domũ patris tui. Legamus euangeliũ: Nolite dicere patrem habemus Abraham: potens eſt deus de lapidibus
iſtis: hoc eſt deduro corde gentiliũ ſuſcitare filios Abrahæ. & in alio loco: Si filii eſſetis Abrahæ: opera Abrahæ
faceretis. Et in Geneſi ad ipſum Abraham loquitur deus. In ſemine tuo inquit benedicent᷑ oẽs gentes. Sicut
enim ille in præputio ex fide iuſtificatus eſt: ita & nos iuſtificabimurin eadem fide: ſi habuerimus fidẽ & opa
patris noſtri Abrahã. Põt hoc ipſum ad Saluatorẽ dici: uel a patre uel a ꝓphetali choro & a ſpũ ſancto. Pro pa

tribus tuis ſtirpe uidelicet iudæoꝶ qui te reliquerũt & negauerunt: nati ſunt tibi filii apoſtoli. & de natiõibus

credentes: quos cõſtituiſti principes in uniuerſa terra. Memor ero nominis tui dne in oĩ generatione & genera
tionẽ. Propterea populi cõfitebunt tibi in æternũ & in ſæculum ſæculi. In hebraico. Recordabor noĩs tui in oĩ
generatiõe & generationẽ. ꝓpterea cõfitebunt᷑ tibi populi in ſæculũ & in æternũ. quod nos ĩterpretati ſumus:
confitebunt᷑ tibi. Symmachus tranſtulit laudabunt te. Regina quæ ſteterat a dextris. tuis in ueſtitu deaurato
& iuſſa fuerat obliuiſci populi & domus patris ſui: & iteꝶ illi dictum erat: Pro patribus tuis nati ſunt tihi filii:
cõſtitues eos prĩcipes ſuper oẽm terrã: ĩtelligens quanta decorãda ſit gloria: & ꝗbus præmiis ſubleuanda: cõ/
uertit ad ſponſũ uoces ſuas: & pollicer recordaturã ſe ſẽper noĩs ſponſi in oĩ generatiõe& generationẽ. Quod
ꝓmiſit: uidemus expletũ.Ipſa xpᷣiana nobis oĩbus chriſtianoꝶ nomẽ ĩpoſuit:nomẽ nouu: in quo bndicũtur

oẽs familiæ gentiũ. Recordat auũt nõ ĩ una generatiõe ſed ĩ oĩbus:uel cũctas ſignificãs nationes: uel duas natio
nes iudæoꝶ atq; gentilium. Et ꝗa hoc paꝶ eſt: ſi in duabus generatiõibus noĩs dni recordet᷑. propterea popu/

li qui in eccleſia fuerint. cõfitebunt᷑: & laudabunt dum in æternũ & in ſæculũ ſæculi. Quãdo & tu o filia Prin
cipia ſanctoꝶ mixta choro inter uirgines duceris ad regẽ: & ex domibus eburneis delectabis ſponſũ in honore
tuo:tũc recordare & mei: qui huius pſalmi tibi dno reuelante intelligentiã tribui. & dicito. Memor ero noĩs
tui: ut quæ partẽ intellexiſti carminis ſi uita comes fuerit: & totũ canticũ canticorum.

Beati Hieronymi preſ byteri expoſitio pſalmi. xli. Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum: ad renatos in

uigilia paſchæ habita.
— o Mne

V.

.“ Mnepſalteriũ ſagaci mente perluſtrãs:nuſꝗᷓ inuenio:q; filii Choræ aliqd triſte cãtauerint. ſemper ĩ

ie pſalmis coꝶ læta ſunt & iocũda:ſemp terrenis humilibuſq; cõtẽptis cæleſtia & æterna deſiderãt:con
i⸗ gruẽtes interpᷣtatiõi nominis ſui. Siqdẽ Choræ interptat᷑ caluities. Quia ergo dus noſter in loco Cal
. uariæ crucifixus ẽ & ſepultus: ꝗqcũq; in cruce eius credut:hi filii Choræ.i.fili Caluariæ noĩnantur. Sup qua

8 Caluaria dominus noſter ieſus poſt reſurrectionẽ: ad cæloꝶ regna conſcẽdẽs: irridet᷑ a paruulis & abi credulis
N iudæoꝶ. Sed Helyſæũ irridẽtes: urſi comederũt. Hoc de titulo ſcripta dixiſſe ſufficiat. nũcad prius prĩcipiũ
reuertamur. Sicut ceruus deſiderat ad fõtes aquaꝶ:ita deſiderat aĩa mea ad te deus. Ceruoꝶ natura ẽ: ut pẽ/
tũ uenena cõtẽnãt: qn potius naribus ſuis eos extrahãt de cauernis: ut ĩterficiãt atq; dilacerẽt. Cũ uenenũ cœ
l perit intrĩſecus æſtuare: & qᷓuis eos nõ poſſint occidere: tamẽ ſitis ardorẽ & ĩcẽdiũ tolerãtes:tũc illi fõtes deſide
ld rãt: & puriſſimis aquis feruẽtia uenena reſtĩguũt. Quõ itaq; illi cerui deſiderãt fontes aquaꝶ: niſi q de ægy/
lmd pto & de ſæculo recedẽtes ĩterfecerũt Pharaonẽ in aqs ſuis: & oẽm exercitũ eius ĩ baptiſmo necauerũt:poſt in
au terfectionẽ diaboli deſiderãt fõtes eccleſiæ: patrẽ & filiũ & ſpiritũ ſãctũ. De patre ꝙ ſit fõs: ſcribit᷑ ĩ Hieremia
lue Me dimiſerũt fõtẽ aquæ uiuæ: & foderũt ſibi lacus detritos: ꝗq nõ poſſũt aquã cõtinere. De filio quodã ĩ loco
ian legimus. Dereliquerut fõtẽ ſapiẽtiæ. Porro de ſpũ ſcõ. Qui bibent de aqua quæ de celo oriet᷑: ĩ eo fõs aquæ fi
nii ent ſaliẽtis in uitã eternã: ſtatim exponit᷑ euãgeliſta dicẽte:ꝙ ex ſpũ ſcõ ſᷣmo fuerit Saluatoris. Ex quo mani/
ub feſtiſſime liquet tres in eccleſia fõtes trinitatis eẽ myſteriũ. Hos deſiderat aĩa credẽtis:hos deſiderat aĩa bapti
pond zitis: & dicit. Sitiuit aĩa meaĩ deũ fõtẽ uiuũ. Non enim leuiter uidere uoluit deu: ſed toto deſiderabat ardore
im toto ſitiuit incẽdio: ãte ꝗᷓ baptiſma cõſequeret᷑. Loquebant inter ſe inuicẽ atq; dicebãt: quãdo ueniã & appa
eco, rebo ante faciẽ dũi? Ecce fratres demũ ĩpletũ ẽ: qd/ petebant. Venerũt & ſteterũt ante faciẽ dei.apparuerũt an
Nni te faciẽ altaris: & myſteriũ ĩtellexerũt. Hocenĩ nõ merẽtur uidere niſi illi: qui ex conſcientia & imo proferũt
om corde. memorãtes: Fuerũt mihi lachrymæ meæ panes die ac nocte. Peromnẽ enĩ quadrageſimã uacauerunt
mum orationi atq; ieiunio: ĩ ſacco & cinere donmierütinturi uitã peccatorũ ſuoꝶ confeſſione quærẽtes. Sed quia
c fuderũt lachrymas & fuerũt triſtes: dicit᷑ eis: Qui ſeminãt in lachrymis:ĩẽ gaudio metent: & beati lugẽtes: quo
brmi niã ipſi conſolabũtur. pro quibus uniuerſis cũ illis diabolus inſultaret & diceret. Vbi ẽ deus tuus? Admiſſi &
patn⸗ in uitali fonte recreati: cõfidẽter loquutur. Trãſibo in locũ tabernaculi admirabilis: uſq; ad domum dei. Do
aſp mus dei eccleſia eſt: hoc eſt admirabile tabernaculum: ꝙ habitauerit in eo uox exultationis & confeſſionis &
nü . ſonus epulantis. Gaudent qppe ſub fide & cõſecutione uitæ æternæ: quam fratres noſtri nuncaccipere merue
remu runt:angeli in cælis omneſq; uirtutes. Si enim ſuper uno agente poœnitentia: & in una ouicula morbida quæ
iueti⸗ paſtoris humeris eſt recepta: gaudent angeli atq; lætant᷑: quato magis ĩ tot fratribus:ĩ tali gurgite renatis atq;
tots. mundatis: uniuerſa exultant regna cælorũ: uidẽtia homines ueteri peccatorum labe purgatos ſuo incolatui
mad præparari: Dicite ergo qui chriſtum nũc induti eſtis: & ductum noſtrũ ſequẽtes quaſi piſciculus hamo: mo
laue ne dei de gurgite ſæculi iſtius ſubleuamini: in nobis reꝶ natura mutata eſt. Piſces enim qui de mari extracti
ſunt fuerint moriunt᷑. nos autem ideo apoſtoli de mundi iſtius mari extraxerunt: atq; piſcati ſũt:ut uiui ex mor
lade tuis fieremus. Quãdiu eramus in hoc ſæculo:oculi noſtri in profundo: & uita noſtra uerſabat᷑ ĩ cœno:poſtqᷓ
und de fluctibus erepti ſumus: cœæpimus ſolem: cœpimus uerum lumen aſpicere:& præ nimio gaudio conturba
obs titad animã noſtrã dicimus. Spera ĩ deo quoniã confiteborilli ſalutare uultus mei & deus meus. Et deĩceps
bra Propterea memor ero tui de terra Iordanis & hermonii amonte modico. Ab ſſus abyſſũ inuocat:& nos de ter
din ra Iordanis. i. de flumine ubi dominus baptizatus eſt: & hermonii hoc eſt de ſæculi huius maledictiõe: quo/
gn . niam hermon interpᷣtat anathema: & de monte modico huius mundi quãuis enim aliquis ſanctus ſit: dũ
. in iſto uerſatur ſæculo:non eſt in mote grandi atq; ſublimi: ſed in monte modico atq; humili)clamamus ad
öbes dominum: & profundũ ipſius ſcripturarũ ſenſum de aliis ſcripturarũ teſtimoniis interpretamur. Quicquid
anen in abſconſo ueteris teſtamẽti nõ poſſumus inuenire. hoc de abſconſo noui teſtamenti ſoluimus in uoce cha
daaf taractarum dei: hoc eſt prophetarũ ipſius & apoſtolorum. Oĩa excelſa dni: & fluctus ipſius: & impetus flu
Um minis: q lætificant ciuitatem dei ſuꝑ nos traſierũt ĩ xpo ieſu: cui ẽ honor& gloria ĩ ſæcula ſæculoꝶ amẽ.
n ¶ Expoſitio pſalmi. cxvii.uidelicet Confitemini domino quoniã bonus: per modũ concionis habita ad Neo

ifſfi Phytas Ae aneta faicha ubietgacrkermahmindaee .
rcs omni pſalterio dns nr ieſus xps ꝓphetat ratq; canit Siqdẽ habet ipſe clauẽ Dauid:quæ aperit &
Our nemo claudit: claudit & nemo apit: ſed pᷣcipue in centeſimo ſeptim odecimo pſalmo: ꝗq nũc pſallen
H do lectus ẽ: reſurrectiõis myſteriũ pᷣdicat᷑. Hic eni pſalmus in quo a ſpũ ſcõpᷣſignati uocãtur ad con

—

ina fitẽduũ důo in laude: uel ad cõfeſſionẽ gentiu ueri iſraelitæ in pœnitẽtia ueri ſacerdotis Aaron domus. quod ẽ
m in eccleſia: ſiue generaliter oẽs timẽtes deu: recte pro tãtis muneribus pietatis patris ꝗ filio ſuo nõ pepercit: ſed
pro nobis oĩbus tradidit illũ:a cõfeſſiõe incipit᷑. Quoniaã bonus:quoniã in ſæculum miſericordia eius. Quis
8 enim noſtrum poterit eſſe conſiderans ea: quæ in eo quotidie reſultans canit eccleſia:hoc ẽ paſſionẽ dui Sal
vomi uatoris reſurrectionẽ ſiueaſcẽſionẽ: & nõ magis erumpat᷑ in uoce cõpos illoꝶ paruuloꝶ effectus: domino cũ
oms ramis & palmis exultantiũ: O domine ſaluos nos fac:io domine bene proſperare. Vnde & ipſe uictor ad pa/
trem aſcendens imperat angelis dicens: Aperite mihi portas iuſticiæ: & ingreſſus in eas confitebor domi
n no. Hæc ſunt portæ: de quibus in. xxiii. pſalmo inter ſe ĩuicem angeli loquebãtur ĩgreſſũ domino p̃parãtes.

Mne „NI.⸗

—

Leuate portas principes ueſttas: & eleuamini portæ æternales: & introibit rex gloriæ. Sed pulchre leuari i ubẽ
tur portæ: & ĩ ſublime erigi. Siqdẽ iuxta diſpẽſationẽ carnis myſterium & uictoriam crucis: maior regredi tur
ad cælos: ꝗᷓ ad terras uenerit. Hæc porta dni:iuſti intrabũt ꝑ eã. Hãc portã igreſſe us eſt Petrus : greſſi us ẽ Pau
lus:ingreſſi ſunt oẽs apoſtoli:ingreſſi ſũt & martyres & quotidie ſãcti quiq; ĩgrediũtur. Per hãc portã Primus
latro cũ dño ingreſſus ẽ. habetote fiduciã: & uos ſperate ſimilia. Sic enĩ ipſe apoſtolus dixit. Si conſurrexiſtis
cũ xp̃o:quæ ſurſũ ſut quærite: ubi xpᷣs in dextera dei ſedet. Nõ dicit hic pſalmus: ſoli. apoſtoli ꝓphetæ & mar
tyres ĩtrabuũt pꝑ eã: ſed iuſti ĩtroibũt ꝑ eã. Quicũq; ergo iuſte agit: & inter iuſtos eẽ meruit: fiducialiter agat ĩ eo
ſperãs: qa ĩtrabit p hãc portã: ꝗa dns nõ quærit ſanguinẽ cõfitẽtiũ: ſed fidẽ: pro qua ſãguis effüdir credẽtium
Sihabuerimus fidẽ: quæ põt ſanguinẽ fũdere: ĩputabit᷑ nobis & cruoris effuſio. Ouere ĩfœlices iudæi: o mi/
ſeri atq; miſabiles: lapidẽ ꝗ ꝑ Eſaia repromiſſus ẽ: ꝙ poneret᷑ ĩ fũdamẽtis Syon: & populũ utrũq; coniunge “
ret: eẽ dim ſaluatorẽ: eẽ filiũ dei nõ agnouiſtis. Hũc uos reprobaſtis: æd ificãtes quõdã cõgregationẽ dñi: & tẽ
pli dei myſteria cuſtodiẽtes. ꝗq reprobatus a uobis: factus in caput aguli: & Prima eccleſia de iudæoꝶ populo
cõgregatã: & credẽtes ex natioibus ĩunũ gregẽ & miniſteriũ fœderauit. Adno factũ illud: hoc mirabile ĩocu
lis nris: ut nos ꝗ ãte paſſionẽ dni ſine teſtamẽto eramus exleges: adoptaremur filios dei. & ſibi cĩgulo putre
ſcẽte:aliud ſibi deus lubare cõtexeret: aliũ populũ p̃pararet. Vos ergo iudæi habetis ſcripturam: uos legitis li
pros. & nos ĩ eũ q ĩ eis ſcriptus ẽ libris:ipſũadorates credimus. uos tenetis paginas: nos ſẽſũ paginaꝶ.uos com
plicatis mẽbranas aĩaliũ mortuoꝶ:nos poſſidemus ſpiritũ uiuificãtẽ. Quid mirabilius pot eẽ iſtiuſmodi ſa
cramẽto: Quid hac die fœlicius qua dñs iudæis mortuus ẽ: nobis ſurrexit.ĩ quaſ ynagogæ cultus occubuit:
&cortus eccleſiæ.ĩ qua nos hoĩes fecit ſecũ ſurgere:& uiuere & ſedere ĩ cæleſtibus. & ĩpletũẽillud qd ipſe di
xit ĩ euãgelio: Cũ autẽ exaltatus fuero a terra:oĩa trahã ad me. Hæc ẽ dies quã fecit ñs: exultemus & lætemur
ĩea. Oẽs dies ꝗdẽ fecit dns.ſed certe dies poſſũt eẽ & iudæoꝶ: poſſũt eſſe hæreticoꝶ: poſſũt eẽ gẽtiliũ. Dies do
min ica: dies reſurrectiõis: dies chriſtianoꝶ dies nr̃a ẽ. Vnde & dnica dicit᷑: qa ĩ ea dñs uictor aſcẽdit ad patrem
Quod ſi a gẽtilibus dies ſolis uocat᷑:& hoc nos libẽtiſſime cõfitemur.Hodie enim lux mudiorta ẽ:hodie ſol iu
ſticiæ ortus ẽ: ĩ cuius pẽnis ẽ ſanitas. Nũquid ſol pẽnas habet: Reſpondeãt iudæi: & ꝗ tãtũ ſm litteras ſcriptu
ras ĩtelligut ſimiles iudæoꝶ. Nos autẽ dicimus ꝗqcũq; ſubalis iſtius ſolis fuerit:ꝗ dixit ĩ euãgelio. Quotiens
uolui cõgregare filios tuos: quaſi gallina pullos ſuos ſub alas & noluiſti?Iſte ſecurus erit ab accipitre diabolo
ab aqlis uolãtibus ĩ Ezechiele: &οπpeαatoοαâ¹αera ſanabutur. Vt autẽ ſciatis fratres mei ꝙ ꝓprie pſal
mus iſtede dno ſcriptus ẽ: & euãgelio pueri ſicut meminimus: q intrãte Hieroſolymã Saluatore: palmas le/
uãtes clamaueruũtatq; dixerũt: Oſiãna ĩ excelſis:benedictus ꝗ uenit ĩ noĩe dñi: oſiãna ĩ excelſis:de cẽteſimo ſe
ptimodecimo pſalmo iſtos uerſiculos aſſũpſerũt. Odne ſaluũ me fac. In hebræo ſcribit᷑ oſiãna. unde & iudæi
ĩpatiẽter ferẽtes:uolunt, phibere paruulos: de quibus ĩ Eſaia loquebat᷑ Iñs. Ecce ego & pueri mei quos mihi
dedit dns. Tacẽtibus enĩ ſenibus & inuidiæ liuore cruciatis: paruuli clamabãt: & Chniſtu paruuli confitent᷑.
Quod ſi & illi tacuiſſent:lapides utiq; clamarent.i. gẽtiliũ populus:de quibus in euãgelio ſcriptũ ẽ. Potens
ẽ dominus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios Abrahæ: nos ſignificãs: qui duro quondã corde fuimus: ſed nũc
credẽtes in Chriſto ieſu in filios Abrahã. in filios dei omnipotẽtis adoptati ſumus: per ipſum dim cui eſt glo
ria in ſæcula ſæculoꝶ amen.
Beati Hieronymi ad Marcellã de pſalmo. cxxvi. uidelicet. Niſi dominus ædificauerit domũ. Vbi panẽ do
oris:& filios excuſſorum ſecũdu hebraicam ueritatẽ interpretatur.
Eatus Pãphilus martyr: cuius uitã Euſebius Cæſarienſis epiſcopus tribus ferme uoluminibus expli
cauit.Cũ Demetriũ Phaleriũ & Pyſiſtratũ ĩ ſacræ bibliothecæ ſtudio uellet æquare: imagineſq; inge
nioꝶ: quæ uera ſũt &terna monumẽta toto orbe pquireret: tũc uel maxime Origenis Fbros impẽ
ſius ꝓſecutus: Cæſariẽſi eccleſiæ dedicauit. quã ex parte corruptã Achatius dehiĩc: & Euzonius eiuſdẽ eccleſiæ
ſacerdotes ĩ mẽbranis conati ſũt ſſtaurare. Hic cũ multa reperiret: & inuẽtoꝶ nobis indicẽ derelinqueret: cden
teſimi uigeſimiſexti ꝑſalmi cõmẽétariu: & fe litteræ tractũ exeo ꝙ nõ ĩſcripſit: cõfeſſus eſt nõ repertu: nõ que H
talis tãtuſq; uirAdamaãtiũ dicimus)aliqd pᷣterierit: ſed quo negligẽtia poſteroꝶ ad noſtrã uſq; memoriã nõ
durarit. Hoc ideo dixi: ut qa de eodẽ pſalmo mihi propoſuiſti: ꝗd eſſet panis doloris ĩ eo qd dicit᷑. In uanũuo DH
bis ẽ ante lucẽ ſurgere: ſurgite poſtꝗᷓ ſederitis q mãducatis panẽ doloris: oſtẽderẽ me de Origenis cõmentaniis
qd ſenſerit non habere. Vnde ad hebræũ recurrẽs: inueni pro pane doloris ſcriptũ lemaaſabim, quod Aqla
ĩterpᷣtatus ẽ ep Ioy Iy ιαονοονσσνσo1à;eſt pané elaborationũ: Symmachus qρ Tor a Ia ſocuèvoy: quod N
exprimiturpanẽ erũnoſũ. Quinta editio & Theodotion: ꝗ in cæteris cũ. lxx. trãſlatonibus facit panẽ idolorũ.
Sexta vAaW ideſt erroris. Nec mirãdũ de Aquila:ſi Ia wovnεια☛ a pro idolis ponat: cũ o pa manuum hoĩs
ſint: & pphetice populus arguat᷑ ad tẽplũ diluculo fruſtra cõſurgere:& poſt ꝗetẽ ad ſanctuariũ feſtinare cũ
idola dei honore uenerẽtur. Fm ꝙ & Exechiel ſcripſitĩ ipſo tẽplo ſacrificare idolis ſacerdotes. Vtautẽ plenius
adducaris: pro doloreĩ hebræo la poſita: hoc ipſũ uerbũ hocẽ aſabym etiam ĩ cẽteſimo tertiodecimo pſal
mo ſcriptũẽ. Lxx.quoq; idola trãſtulerũt. Nam & in eo loco ubi legimus: Idola gentiũ argentum & aurum:
opera manuũ hominũ:in hebræo habet aſabeem qd aqla interpᷣtat᷑ elaborationes eorũ. Vnde cũ ita ueritas
ſe habeat nõ fruſtra qdã doloris panẽ: aut hæreticorũ ĩtelligũt ſacramẽta aut uitæ iſtius miabilis & erũnoſæ

— — — — —

— — — — — —, —0—

.
B
B

—

S .
äl

otu,

nins

1t
ale

iterpᷣtant laborẽ:apud quãin ſudore faciei comedimus panẽ nr̃m. Interq; ſpinas & tribulos breuis uitæ alimẽ
ta naſcũtur.Ilud quoq; de eodẽ pſalmo ĩterrogare dignata es: Qui ſũt filii excuſſoꝶ. Miror te in Hilarii cõ/
mẽtariis nõ legiſſe excuſſoꝶ filios: credẽtiũ populos interpᷣtari. ꝙ. ſ. apoſtolos illo noĩe putauerit appellatos
ꝗbus in euãgeliis ſit pceptũ:In quaãcũq; ciuitatẽ introieriĩt: & nõ fuerint recepti: excutere puluerẽ peduũ ſuoꝶ ĩ
teſtimoniũ nõ credẽtiũ: licet tu argute pᷣcaueris non poſſe apoſtolos ſub noĩe excuſſoꝶ ĩ telligi: cũ aliud ſitex
cutiẽtiũ:aliud excuſſoꝶ: qa excutiẽtes ſint:ꝗ excutiãt. excuſſi uero ꝗ ab aliis excutiant᷑: & incõgruu eẽ:excuſſos
apoſtolos accipe:ꝗ magis excutiẽtes debuerit appellari. Quid igit᷑ faciã! ãtũ uirũ & tẽporibus ſuis diſertiſſi
mũ: rephẽdere nõ audeo.ꝗ & cõfeſſiõis ſuæ menito & uitæ ĩduſtria: & eloquẽtiæ claritate:ubicũq; romanũno
mẽẽ: pᷣdicat᷑. niſi ꝙnõ eius culpæ aſcribendũ eſt: qui hebræi ſermonis ignarus fuit. græcaꝶ quoq; litterarum
quandã aurã cœperat: ſed Heliodori preſbyteri quo ille familiariter uſus eſt: ea quæ intelligere non poterat:
quomodo ab Origene eſſẽt dicta qᷓrebat. Qui qa in hoc pſalmo cõmentarium Origenis ĩuenire non potuit
opinionẽ magis ĩſinuare ſuã:qᷓ inſciẽtiã uoluit cõfiteri. Quã ille ſũptã claro ſmone diſſeruit: & alienũ errorẽ

—

AUlſſertiue executus ẽ. Reſtat igit᷑ ut rurſũ ad fõtẽ monis recurramus hebræi: & uideamus quõ ſcriptũ ſit: Vbi

nos habemus ſicut filii excuſſoꝶ:ibi legit cenbnãnaurim: quod aqla ĩterp̃tatus ẽ: ſicut filii pubertatũ: Sym/
machus & Theodotion ſicut filii iuuentutis: Sexta àoνροαρμρονâ quod nos dicere poſſumus exacuti ſenſus.
Ex quo maniteſtũ ẽ adoleſcẽtiæ populos intelligi chriſtianos: m illud exẽplũ qd deus ſuos ſcõs ĩ modum ar
cus & ſagittaꝶ dicat extẽdere: ut in ꝓpheta Zacharia. Quoniã extẽdi te mihi iudaut arcũ. Et Saluator de ſe/
metipſo: Poſuit me ſicut ſagitta electã: & ĩ pharetra ſua abſcõdit me. Deniq; in ſequẽti uerſu exceptis. lxx.qui
aliter trãſtulerũt: & hebræo & ĩ cũctis editionibus ita repperi. Beatus uir ꝗ repleuit pharetrã ſuam ex ſ ur
qa metaphorã ſemel ſũpſerat ex ſagittis: & ĩ pharetra quoq; trãſlatio ſuaret᷑.excuſſos autẽ & cõſuetudo ſᷣmo
nis humani uegetos & robuſtos & expeditos uocat:& ipſi. lxx.ĩterpᷣtes ĩ Eſdræ libro pro iuuenibus trãſtule/
rũt: ĩ quo ita ſcribit: Et factũ ẽ ex die illa:medii excuſſoꝶ faciebãt opus: & medii eoꝶ habebãt haſtas & ſcuta &
arcus & thoracas: & pricipes poſt oẽm domũ Iuda ædificãtiũ ĩ muro. Ex quo aĩaduertimus & ĩ pᷣſẽti loco pro
adoleſcẽtibus atq; puberibus excuſſos poſitos: nõ ut ille opinatus ẽ pro apoſtolis: ꝗ excuſſi a pedũ excuſſione
dicãtur. Legi & cuiuſdã libꝶ: & elegãtẽ in eo ſẽſũ repperi: excuſſos iudæos dici a tẽplo & lege & gratia dũi: pro
eo qd ẽ reprobos: & eoꝶ eẽ filios apoſtolos: ꝗ ex ipſoꝶ ſemie ꝓcreẽtur: & ĩ ſimilitudinẽ ſagittaꝶ manu dni cõ
tineãtur. In ſequẽti quoq; pſalmo Heliodorus magis ꝗᷓ Hilarius noſter errauit: ꝗ de hoc loco in quo ſcriptũ
: labores fructuũ tuoꝶ mãducabis: uaria opinatus aſſeruit: magis ſtare ſentẽtiã: ſi ſcribat: fructus laboꝶ ali
quẽ mãducare: & nõ labores fructuũ.unde ſpiritalẽ ĩ telligẽtiã debere pquiri: & ex hac occaſiõe agrediẽs diſpu
tationẽ tãta operoſitate qd uolebatĩtelligi: uſus ẽ ꝑſuadẽdi: quãta ſemp falſitas indiget: ut uera uideat᷑: cum
hocĩ loco nõ. lxx. ĩterp̃tes: ſed latini de græci uerbi abiguitate decepti cap ονρ fructus magis ꝗᷓ manus interpᷣ
tati ſũt:cũ napnoimanus quoq; dicant᷑: qd ĩ hebræo ponit cnac: & Symmachus ꝗntaq; e itio trãſtulerũt ma
nuũ tuaꝶ: ut ambiguitatẽ poris monis effugerẽt. Cũ hæc furtiui utaiũt opis ad lucubratiũculã uelox notarii
manus me dictãte ſignaret: & plura dicere cogitarẽ: iã ferme qᷓrta hora noctis exceſſerat: & repẽte ſtimulis qui
buſdã ſtomachi ſuſcitatus:ĩ oronẽ prupi: ut ſaltẽ reliquo horaꝶ ſpatio ſubrepẽte ſõno fruſtraret ifirmitas.

0 Epiſtolaris prologus beati Hieronymi preſbyteri ad Damaſuũ papã in expoſitione catici Epithalamii can /

ticoꝶ ſecũdũ Origenẽ. cuius doctrinam & eloquẽtia laudibus effert.
Eatiſſimo papæ Damaſo Hieronymus. Origenes cũ in cæteris libris omnes uicerit: in Cantico
cãticoꝶ ipſe ſe uicit. Nã decẽ uolumibus explicitis quæad uigintiuſq; uerſuu milia pene puene/
rũt: primũ. xx. ĩterpᷣtes: deinde Aꝗlã & Symmachũ & Theocotiont : & ad extremũ ꝗntã editio/
nẽ:quã in actio littore ĩ ueniſſe ſe ſcribit:ita magnifice apteq; diſſeruit: ut ĩde mihi uideat᷑ ĩ eo cõ
pletũ eẽ qddicit᷑: Introduxit me rexin cubiculũ ſuũ.Itaq; illo oꝑe pᷣtermiſſo:qa ĩgẽtis eſt ocii la/
nis & ſũptuũ: tãtas res tã dignũ opus in latinũ trãſferre ſermonẽ: hos duos tractatus quos in morẽ quotidi
ani eloqi paruulis adhuc lactẽtibus cõpoſuit:fideliter magis ꝗᷓ ornate ĩterpᷣtatus ſũ:guſtũ tibi ſeſuũ eius nõ ci/
bũ offerẽs. Tu animaduertas quãti ſint illa æſtimãda quæ magna ſũt: cũ ſic poſſint placere quæ parua ſũt.

(Tranſ latio duoꝶ tractatuum uel homeliaruũ Origenis in Cantico canticoꝶ e græco in latinũ. Vbi primo po

—

nituripſius Origenis præfatio de Cantico ipſo canticoꝶ.

E cãtico cãticoꝶ dicturus. quò didicimus per Moyſẽ qᷓdã eẽ quæ nõ ſolũſcã: ſed & ſcã ſcõꝶ: & alia nõ

tm ſabbata:ſed & ſabbata ſabbatoꝶ: ſic nuc docemur ſcribẽte Salomone eẽ qdã nõ ſolũ catica: ſed &
cãtica cãticoꝶ. Btũs qdẽ is: qui ĩgredit ſcã: ſed beatior quiĩgredit᷑ ſancta ſanctoꝶ. Beatus qui ſabbata
ſabbatizat: ſed beatior qui ſabbatizat ſabbatorum ſabbata. Beatius ſimiliter & is: qui ĩ telligit cantica & canit
ea. nemo quippeniſiin ſolẽnitatibus canit: ſed multo beatior ille qui canit cantica canticoꝶ. Et ſicut is quiin/
grediturin ſancta pluribus adhucindiget: ut ualeat introire in ſãcta ſãctoꝶ. Et qui ſabbatũ celebrat: qd a do/
mino populo cõſtitutũ eſt: multa adhuc neceſſaria habet: ut agat ſabbata ſabbatoꝶ. Eodẽ modo difficile repe
rit: qui oĩa quæ in ſcripturis continẽtur cãtica peragraãs: ualeat aſcẽdere ad cãtica canticoꝶ. Egredi te oportet ex
ægypto: & egreſſũde terra ægypti pertrãſire mare rubrũ: ut poſſis primũ cãticũ canere dicẽs. Cantemus domi/
no:glorioſe enim magnificatus eſt: Licetautẽ primũ dixeris canticum: adhuc longe es a cantico canticoꝶ. Per/
. Vii

ambula terrã deſerti ſpiritaliter:donec uenias ad puteuũ quẽ foderũt reges: & ibi ſecũdũ canticum canas. Poſt

hæc ueni ad uiciniã ſanctæ terræ: & ſup Iordanis ripã cõſtitutus: cãtes canticũ Moyſi dicẽs: Attẽde cælum &
loquar:& audiat terra uerba oris mei. Rurſu habes neceſſariũ ut milites: & terrã ſanctã hæreditate poſſideas:
& apis tibi ꝓphetet: & apis te iudicet: Delbora qppe apis ĩterpᷣtat᷑: utpoſſis & illud carmẽ qd in libro Iudicũ
cõtinet᷑ edicere. ad regnoꝶ deinceps uolumẽ aſcẽdẽs: ueni ad cãticũ quãdo Dauid fugit de manibus oĩum ini
micorũ ſuoꝶ: & demanu Saul: & dixit. Dominus firmamẽtũ meũ: & fortitudo'mea: & refugiũ meu: & libera
tor meus.Perueniẽdũ tibi ẽ ad Eſaiã:ut cũ illo dicas:Cãtabo cãticũ dilectæ uineæ meæ. Et cũ uniuerſa trãſie/
ris: ad altiora cõſcẽde: ut poſſis aĩa decora cũ ſpõſo & hoccanere cãticũcãticorũ:quod quot ex pſonis conſtet:
incertus ſũ. Orãtibus autẽ uobis: & reuelãte dno: quatuor mihi in his uideor inueniſſe pſonas. uiꝶ & ſpon
ſã: cũ ſpõſa adoleſcentulas: cũ ſpõſo ſodaliũ greges. Alia dicũtura ſponſa:alia a ſponſo. nõnulla a iuuencu/
lis:quædã a ſodalibus ſpõſi. Cõgruũ ꝗppe ẽ:ut in nuptüs adoleſcẽtulaꝶ ſit multitudo cũ ſpoſa:iuuenũ turba
cũ ſpõſo. Hæc oĩa noli foris ꝗrere. Noli extra eos: ꝗq pᷣdicatione euãgelii ſaluati ſũt. Chriſtũ ſponſũ intellige:
Eccleſiã ſpõſã ſine macula & ruga.de qua ſcriptũ ẽ᷑: ubi exhiberet ſibi glorioſã eccleſiã: nõ habẽtẽ maculam
neq; ruga: aut aliqd eoꝶ: ſed ut ſit ſancta & ĩmaculata. Eos uero ꝗ cũ ſint fideles: nõ ſũt tamẽ iſtiuſmodi: qua
les ſᷣmo pᷣfatus ẽ:ſed iuxta modũ quendã adepti uidẽtur ſalutẽ:aĩaduerte credẽtiũ aĩas:& ado leſcẽtulas eẽ cũ
ſpõſa. Angelos uero & eos ꝗ puenerũt in uiꝶ pfectuũ: intellige uiros eſſe cũ ſpõſo. Inde igit᷑ mihi uidentur qua
tuor ordines. unũ & unã: duos choros ĩter ſe cõtinẽtes.ſpõſã canere cũ iuuẽculis:ſpõſũ canere cũ ſociis.Et cũ ĩ
tellexeris: audi cãticũ cãticoꝶ: & feſtina ĩtelligere illud: & cũ ſpõſa dicere ea quæ ſpõſa dicitiut audias quæ au
diuit & ſpõſa. Si autẽ non potueris dicere cũ ſpõſa quæ dixit: ut audias ea quæ dicta ſũt ſponſæ:feſtina uel cũ

ſpõſi ſodalibus fieri. Porro ſi & llis ĩferior es: eſto cu adoleſcẽtulis: quæ ĩ ſpõſæ delitiis comorãtur. Hæ ꝗqppeĩ

hoc libro fabula pariter & epithalamiũ ſũt ꝑpſonæ. ex quo & gẽtiles ſibi Epithalamiũ uẽdicarũt: & iſtius gene/

„ ‧ — — „

ris carmẽ aſſũptũ ẽ. Epithalamiũ ſiquidẽ cãticũ cãticoꝶ. primũ ſpõſa orat: & ſtatim in mediis pᷣcibus audit᷑.
Videt pᷣſentẽ ſpõſũ:uidet adoleſcẽtulas ſuo comitatui copulatas. Deide reſpõdet ei ſpõſus:& poſt ſpõſi eloqꝗa
dũ ille pro eius patit᷑ ſalute. reſpõdẽt ſodales: donec ſpõſus ſit in recubitu: & a paſſione cõſurgat: ſe quædam
ſponſæ ornamẽta facturus. Veꝶ iã ipſa uerba ponẽda ſũt: in ꝗbus prius uox ſpõſæ depcãtis audit᷑.
Homelia Prima.

Sculer᷑ me aboſculis oris ſui. Quoꝶ iſte ſenſus ẽ. Quouſqʒ ſponſus meus mittit oſcula p Moyſem
mittit oſcula ꝑ ꝓphetas: iã ipſius cupio oracontingere: ipſe ueniat: ipſe deſcendat. Oratigit᷑ ſponſi

quo dicitur: Adhucte loquente dicam: Ecce adſum: ſponſã ſponſi pater exaudit: mittit filiũ ſuũ. Vidẽs illa
eũ cuius depᷣcabat᷑ aduẽtũ: orare deſtitit: & ad eũ cominus loꝗtur: Quoniã bona ubera tua ſup uinũ: & odor
unguẽtoꝶ tuoꝶ ſuꝑ oĩa aromata. Sponſus igit᷑ chriſtus miſſus a patre: uenit unctus ad ſponſã. & dicit᷑ ad eũ
Dilexiſti iuſticia: & odiſti iniqtatẽ: ꝓpterea unxit tedeus deus tuus oleo exultatiõis præ participibus tuis. Si
me tetigerit ſpõſus:& ego boni odoris ero:& ego liniar unguẽtis: & ad me uſq; eius unguẽta pueniẽt: ut poſ⸗
ſim cũ apoſtolis dicere: Chriſti bonus odor ſumus ĩ oĩ loco. Nos autẽ cũhæc audimus:adhuc peccatis uitiiſq;
fetemus. de qbus ꝓpheta pœnitẽs loquit᷑. Putruerũt & corruptæ ſũt cicatrices meæ a faciæ ĩſipiẽtiæ meæ. Pec
catũ odoris ẽ putridi: uirtus ĩſpirat unguẽta: quoꝶ typos repies in exodo. Inuenies quoq; ibi ſtactẽ: onica: gal
banẽ & reliqua. Hæc qdẽ ad ĩcẽſũ. Deĩde ad opus unguẽtarii uaria ſumũtur unguẽta: in ꝗbus ẽ nardus & ſta
cten. & deus ꝗ fecit cælui & terrã: loꝗtur ad Moyſem dicẽs: Ego ĩpleui eos ſpiritu ſapiẽtiæ & intellectus: ut fa/
ciãt opa artis unguẽtariæ: & unguẽtarios deus docet. Hæc ſi ſpiritaliter nõ ĩtelligant᷑: nõne fabulæ ſut:niſi ali
d habeat ſecreti: nõne ĩdigna ſũt deo? Neceſſe ẽigit᷑ eũ ꝗ audire ſcripturas ſpintaliter nouit: aut ꝗ certe non
nouit: & deſiderat noſſe: oĩ labore cõtẽdere: quo poſſit dignus ſpiritaliũ fieri ſecretoꝶ: & ut aliqd audentius di
cã: ſpiritali cupidie uel amore. Siqdẽ ẽ & ſpiritalis amor. Et quò ẽ qdã camalis cibus: & alius ſpiritalis: & alia
carnalis potio: alia ſpiritalis: Sicẽ ꝗdã amor carnalis a ſathana ueniẽs: alius amor ſpiritus a deo exordiu hins:
& nemo pot duobus amoribus poſſideri. Si carnis amatores: amorẽ ſpũs nõ capis. Si oĩa corporalia deſpexi/
ſti:nõ dico carnẽ aut ſa – argẽtũ & poſſeſſiões: ſed ipſã terrã ipſi ũq; cælũ. Hæc ꝗppe ptrãſibũt. Si iſta
oĩa cõtẽpſiſti:& ad nullũ hoꝶ aĩa tua obligata ẽ: neq; quoꝗᷓ uitioꝶ amore retineris: potes amorẽ cape ſpiritalẽ
Iſta locuti ſumus: qa euenit occaſio: ut deamore ſpiritali aliqua diceremus. Expedit autẽ nobis Salomõis cu
ſtodire pᷣceptũ: & magis illius: ꝗ ꝑ Salomonẽ loquebat᷑ de ſapiẽtia: ita dicẽs: Ama illã: & fuabit te. circũda illa
& exaltabit te. honora illã: ut te ãplectat᷑. Eſt qdẽ ſpiritalis ãplexus.atq; utinã cõti gat: ut meã ſpõſã altior ſpõ
ſi ãplexus ĩcludat: ut ego quoq; poſſim dicere: qd ĩ eodẽ libro ſeriptuẽ. Siniſtra eius ſub capite meo: & dexte-/
ra illius aãplexabit᷑ me. Oſculet me ergo ab oſculo oris ſui. Monis ẽ ſcripturaꝶ ĩperatiuũ modũ ꝓ optatiuo po
nere. ut ibi. Pater ni qes ĩ celis ſcĩficet᷑ nomẽ tuũ:pro utinã ſcĩficet᷑. & nũcẽ in pᷣſeti. Oſculet me ab oſculo oris
ſui: pro eo qd ẽ utinã oſculet᷑. Deĩdecoſpicit ſpõſũ. uenit delibutus unguẽtis: necaliter ad ſpõſã poterat ueni
re: nec decebat aliter patrẽ ad nuptias fili deſtinare. Variis e unxit unguẽtis: fecit illum Chriſtum: uenit di
uerſis odoribus ſpirans: & audit: quia bona ubera tua ſuper uinum. Congrue ſermo diuinus eandem rẽ pro
locoꝶ qualitate diuerſis uocabulis nũcupat. Quãado hoſtia effert in lege: & uult ĩtellectũ oſtẽdere: pectuſcu/⸗

†

patrẽ & dicit a eũ. Oſculer me ab oſculis oris ſui. Et qa talis ẽ: ut cõpleat ſi up eã ꝓpheticum illud: in

ſ
e

cel
Ut

61
t
leti
nus

hbo⸗

u

ſs

elogn
hm

ſem
ponli
ucn
Sl
ocht
adeu
.S
ol⸗
iſ
Per
l
eſa
tka/
liali
non
uusdl
alͦ
ihis
ſpen
in
tiali
cl
alli
tſpo
lerte
nope
voſs

lũ ſeparatiõis affat᷑. Quãdo uero recũbit aliꝗs cũ leſu:& ſenſuũ eius cõmunione pfruit᷑:nõ pectuſculũ ut ſu
pra:ſed pectus alloqtur. Porro cũ ſponſa loꝗtur ad ſponſũ:qa nuptiale carmẽ inducit᷑:nõ pectuſculũ ut ĩ ſa
crificio:no pectusutĩ lIoãne diſcipulo:ſed ubera nominat dicẽs: Quia bona ubera tua ſup uinũ. Cõmunica

ut ſponſa cũ ſenſibus ſponſi: & ſcias ꝗa inebriãt atq; lætificãt iſtiuſmodi cogitatus. Quò autẽ calix dni inebri

ans perꝗoptimaus eſt: ſicubera ſpõſi or meliora ſũt uino. qa bonaubera tua ſuꝑ uinũ. In mediis pcibus ad ſpõ

ſũ uerba cõuertit. Etodor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſuꝑ oĩa aromata:nõ uno ſed oĩbus: ſpõſus uenit unctus unguẽtis.

Si autẽ & ad meã aĩam factã ſponſã ſuã uenire dignabit᷑: quã oportet eſſe formoſa: ut illũ de cælo ad ſe tra⸗/
hat: ut deſcẽdere faciat ad terras: ut ueniat ad amatã: Quali pulchritudie decorãda ẽ: Quali debet amore fer/

uere ut ea loquat᷑ ad illã: quæ ad pfectã locutus ẽ ſponſã? Quia ceruix tua: ꝗa oculi tui:qa genæ tuæ: qa ma

nus tuæ: qa uẽter tuus: ꝗa humeri tui: quia pedes tui: de ꝗbus ſi cõceſſerit dns diſputabimus: quõ ſpõſæ mẽ

bra uariẽtur: & ſingulaꝶ partiu laus diuerſa dicat᷑: ut poſt diſputationẽ etiã ad noſtrã dici animã ſimiliter la

boremus. Bona igit ubera tua ſup uinũ: & odor unguẽtoꝶ ſup oĩa aromata. Si uideris ſpõſũ tũc ĩtelliges ue

rũ eſſe qc dicit᷑: quoniã bona ubera tua ſup uinũ & odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſuꝑoĩa aromata. Multi habuerũt
aromata. Regina auſtri detulit aromata Salomoni: & plures alii aromata poſſederũt: ſed habuerit ꝗs ꝗᷓtalibet
nõ poſſũt chriſti odoribus cõparari de quo nũc ſpõſaait. Odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſupoĩa aromata. Ego arbi/
tror qa & Moyſes habuit aromata: & Aaron & ſinguli ꝓphetaru. Verũ ſi uidero chriſtũ:& ſuauitatẽ odore un
guentoꝶ eius pcepero: ſtatim ſentẽtiã fero dicẽs: Odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſuꝑ oĩa aromata. Oleũ effuſũ nomen
tuuũ: ꝓpheticũ ſacramẽtũ eſt. Tãtũmodo nomẽ ieſu uenit in mũdũ:& unguẽtũ pᷣdicat᷑ effuſum. In euangelio
quoq;ʒ mulier accipiẽs alabaſtꝶ unguẽti nardi piſtici pcioſi: caput ieſu pedeſq; pfudit. Obfua diligẽter: quæ
de duabus ſuꝑ caput effuderit ſaluatoris. ſiqdẽ peccatrix ſuꝑ pedes: & ea ꝗᷓ dicit᷑ nõ fuiſſe peccatrix ſuꝑ caput
eius fudiſſe mõſtrat᷑. Obſerua inꝗᷓ: & inuenies in euãgelica lectione nõ fabulas & narratiões ab euãgeliſtis: ſed
myſteria eſſe cõſcripta. Impleta eſtutiq; odore unguẽti domus. Siqd peccatrix habuit: ad Pede referẽdũ eſt:&
ſiqd ea quænõ peccatrix ad caput. Nec miꝶ domũ fuiſſeodore cõpletaã: cũ hoc odore mũdus cõpletus ſit.Scri
bit᷑ in eodẽ loco de Simone leproſo & domo eius. Ego puto leproſũ mundi iſtius eſſe prĩcipẽ: & hunc leproſũ
Simonẽ nũcupari:cuius domus ad aduẽtum chriſti ſuaui odore cõpleta ſit agẽte pœnitẽtiã peccatrice: & ſan/
cta caput Ieſu in unguẽti odoribus pfundẽte. Vnguentuũ effuſũ nomẽ tuũ. Quõ unguẽtum qd effuſiõe ſua
odorẽ lõge lateq; diſpargit: ſic xpᷣi nomẽ effuſũ ẽ. In uniuerſa terra xpᷣs nominat᷑. In oĩ mundo pᷣdicat᷑ domi/
nus. Vnguẽtũ enim effuſũ eſt nomẽ eius. Nuc Moyſi nomẽ audit᷑:qd prius iudææ tantũ claudebat᷑ anguſti
is. Neq; enĩ græcoꝶ qſpiã meminiteius. Necq; in ulla gẽtiliũ litteraꝶ hiſtoria de illo ſeu cæteris: ſcriptu aliꝗd
inuenimus. Statim ut ieſus radiauit in mũdo: eduxit ſecũ leges & ꝓphetas: & uere completũ eſt: unguentum
effuſũ nomẽ tuũ. Ipſæ iuuẽculæ dilexerũt te. Et quia ꝑ ſpiritũ ſanctu charitas dei diffuſa eſt in corda noſtra:
cõgrue nomẽ effuſionis infert. Vnguẽtũ effuſũeſt nomẽ tuũ. Hæcdicẽs ſpõſa adoleſcentulas cõſpicit: quan
doilla ſponſa patrẽ rogabat: & ad ipſũ ſponſum cominus loquebat᷑:nec dũ adoleſcentulæ aderãt.In mediis
uero pᷣcibus ĩgredit᷑ iuuẽculaꝶ chorus:& ſponſæ laudat᷑ eloquiis.Propterea iuuẽculæ dilexerũt te: & attraxe/
rũt te. Adolelcẽtulæq; reſpõdet. Poſt teĩ odore unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus: ꝗqpulchræ ſponſi pediſſequæ: quæ
nec dũ fiduciã habẽt ſponſæ. Spõſa nõ poſt tergu ſeꝗtur: ſed ingredit᷑ iuncta lateri. Apphẽdit dexterã ſpon/
ſi: & manus eius ſpõſi dextera continet᷑. Famulæ uero ingrediũtur poſt eã. Septuaginta ſunt reginæ & octogĩ
tacõcubinæ: & iuuẽculæ quaꝶ nõ ẽ numerus. Vna ẽ coluba mea: perfecta mea: una eſt matri ſuæ: una eſt ei
quæ cõcepit illã. Poſt te ergo ĩ odore unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus:cũ oĩ honeſtate deãbulãtibus dictũ eſt: poſt
te in odore unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus. ſecũdũ illud. Curſũcõſumaui. Et illud qui in ſtadio currũt: oẽs quidẽ
currũt: unus autẽ accipit brauiũ. Brauiũ chriſtus ẽ: & hæ quidẽ adoleſcẽtulæ: quas ꝓpter amoris exordiũ foris

ſtare cognoſcimus: iuxta illud exẽplũ. Amicus autẽ ſpõſi ſtas & audiẽs eũ: gaudio gaudet ꝓpter uocẽ ſponſi.
Tale qddã & adoleſcentulæ ſuſtinẽt. Introeũte ſpõſo forinſecus remanẽt: ſpõſa uero ſpecioſa pfecta ſine ma

cula: ſine ruga ĩ ſpõſi cubiculũ: ĩ regiũ penual ĩgreſſa reuertit᷑ ad iuuẽculas: & nũcat eis ꝗᷓ ſola conſpexerit: di/

citq;. Introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ: nõ ait. ĩtroduxit nos plures ĩ cubiculũ ſuũ. Plures foris remanẽt.In cu
biculũ ſola ĩgredit᷑ ſpõſa:ut uideat theſauros abſcõditos & tenebroſos. renũcietq; iuuenculis. Introduxit me
rexĩ cubiculũ ſuũ. Rurſus adoleſcẽtulæ.i.ſpõſarũ ĩcipiẽtiũ turba cõplurĩa.Ingreſſa ſpõſa cubiculũ ſpõſi:& ui
dẽte diuitias uiri ſui: dũillius p̃ſtolãtur aduẽtũ: lætæ cõcinut. Exultabimus & lætabimuri te. Pro ſponſæ pfe-
ctioe lætant᷑. Nõ ẽ æmulatio ĩ uirtutibus. Amor iſte mũdus: amoriſte ſine uitio ẽ. Exultabimus & lætabimur
T te. Diligemus ubera tua.Illa ꝗqᷓ maior ẽ:iã tuoꝶ ubeꝶ lacte pfruit᷑: & loꝗt᷑ exultãs:bona ubera tua ſ uꝑ uinũ:
Iſtæ uero qᷓ exultationẽ & læticiã deferuũt: adoleſcẽtulæ ꝗppe ſũt: deferũt charitatẽ & dicũt. Exultabimus & leta
bimur te. Diligemus ubera tua ſup uinũ. Diligemus ĩquiũtnõ diligimus. Deĩde loꝗt᷑ ad ſpoſã: æꝗtas dilexit

te. Laudat ſpõlã nomẽilli æqtatis a ꝓpriis uirtutibus ponitcztzgtl, dilexit te. Rurſũ ad adoleſcẽtulas ſpõſa
rñdet: Nigra ſũ & ſpecioſa filiæ hieruſalẽ: ut tabernacula cedar: ut pelles Salomõis. Ne ĩtueamini me:qa ego

ſũdenigrata: qm deſpexit me ſol. Specioſa qdẽ ẽ:& poſſũ ĩuenire quõ ſpecioſa ſit ſpõſa:qᷓrimus aũt quõ nigra
& ſine cãdore ſit pulchra. Pœnitentiã egit a peccatis: ſpeciẽ ei largita eſt cõuerſatio: & ideo ſpecioſa cãtat᷑. Quia
uero nec dũ oĩ peccatoꝶ ſorde purgata: nec dũ lota ẽ ĩ ſalute: nigra dicit᷑.ſed in atro colore nõ ꝑmanet. Fit itaq;

cãdida qũ ad maiora cõſurgit:& ab hũilibus ĩcipit ad alta cõſcẽdere. diciturq; de ea: Quæ ẽ iſta qꝗᷓ aſcẽdit deal/
bata? Et quo manifeſtius hoc myſteriũ deſcribat᷑:nõ ait ut ĩ plæriſq; codicibus legit᷑: Innixa ſupꝑ fratruelẽ ſuũ
i. epiſite rizomene:ſed epiſe etizomene.i.ſupꝑ pectus eius recũbẽs. Significãterq; de aĩa ſpõſæ & pᷣmone dicit᷑
ſuꝑ pectus illius recũbẽs: qa prĩcipale ibi cordis ẽ nri. Vndea carnalibus recedẽtes: ſpiritaliaſſentire debemus:
& ĩtelligere: multo melius eſſe ſic amare ꝗᷓ amare deſiſtere. Aſcẽdit igit᷑ recũbẽs ſuꝑ pectus fratruelis ſui. & quæ
nũc in exordio cãtici nigra ponit᷑: in epithalamii fine de ea cãtat᷑: Quæ ẽiſta quæ aſcendit dealbata? Intellexi⸗
mus quõ & nigra & formoſa ſit ſponſa. Si autẽ & tu nõ egeris pœnitẽtiã: caue ne aĩa tua nigra dicat᷑ & turpis
&duplici fœditate turperis. nigra ꝓpter peccata p̃terita: turpis ꝓpter hoc:qa ĩ eiſdẽ uitiis pſeueras. Si uero pœ
nitẽtiã egeris: nigra erit aĩa tua ppter antiqua delicta. propter pœnitẽtiã uero habebit aliqd ut ita dicã æthio/
pici decoris. Et qa ſemel æthiopẽ noĩaui: uolo teſtẽ ſcripturã ſuꝑ hũc aduocare monẽ. Aaron & Maria mur
murãt:qa Moyſes æthiopiſſa hẽt uxorẽ: & nũc Moyſes æthiopiſſã ducit uxorẽ. Siqdẽ lex eius ad hãc noſtrã
æthiopiſſã trãſmigrauit. Murmuret Aarõ ſacerdotiũ iudæoꝶ murmuret & Maria ſynagoga eoꝶ. Moyſes de
murmuratiõe nõ curat: amat æthiopiſſã ſuã: de qua & alibi dicit᷑ ꝑ ꝓphetã: Abextremis fluminũ offerẽt ho
ſtias. Et rurſũ: Aethiopia p̃ueniet manus eius deo. Pulchre pᷣ̃ueniet: quõ in euãgelio mulier illa quæ ſanguinẽ
defluebat: Archiſynagogi filiã curatione p̃uenit: ſic æthiopia iſrael ægrotãte ſanata ẽ. Illoꝶ delicto ſalus gẽtili
bus facta ẽ ad æmul uũ eos. Nigra ſũ & ſpecioſa filiæ hieruſalẽ. & tu eccleſiaſtica aĩa ad filias iſrael cõuerte
ſᷣmonẽ: & dic. Me plus amat ſpõſus:me magis diligit ꝗqᷓ uos: quæ multæ filiæ iſrael. Vos foris ſtatis: & ſpõſã
cubiculũ uidetis intrãtẽ. Nemo dubitet nigram uocatã eẽ formoſa: ꝗ nos ſumus: ut cognoſcamus deu:ut cã
tica cãtici pdicemus: ut ab æthiopiæ finibus: ut ab extremo terræ ueniremus ſapiẽtiã ueri audire Salomõis. &
qũ ſaluatoris uox intonãtis auditur: Regĩa auſtri ueniet in iudiciũ: & cõdẽnabit hoĩ̃es generatiõis huius: qa
uenit a finibus terræ audire ſapiẽtiã ſalomõis: & ecce plus ꝗᷓ Salomõ hic: audi myſtice quæ dicantur. Regina
auſtri uenita finibus terræ eccleſia: & cõdẽnat hoĩes generatiois huius.i.iudæos carni & ſãguini deditos. uenit
a finibus terræ audire ſapiẽtiã Salomonis: no illius qui in teſtamẽto ueteri pᷣdicat᷑: ſed huius ꝗ in euãgelio Sa
lomone maiorẽ. Nigra ſũ & ſpecioſa filiæ hieruſalẽ: nigra uelut tabernacula cedar:ſpecioſa ut pelles Salomo
nis. Ipſa quoq; noĩa cũ ſponſæ decore cõueniũt. Aiunt hebræi cedar interp̃tari tenebras. Nigra ſũ ergo ut ta/
bernacula cedar: ut æthiopes.ſpecioſa ut pelles Salomonis: quas eo tẽpore ĩ tabernaculi ornamẽto cõpoſuit:
quãdo tẽplũ ſũmo ſtudio & labore fabricatus eſt. Diues ꝗqppe Salomon:& in oĩ ſapiẽtia illius nemo ſceſſit
illũ. Nigra ſũ & ſpecioſa filiæ hieruſalẽ: ut tabernacula cedar: ut pelles Salomonis. ne intueamini me: qa ego
ſũ denigrata. Satiſſfecit de nigrore ſuo: & pꝑ pœnitẽtiã ad meliora cõuerſa: ãnũciat ſe filiabus iſrael nigrã quidẽ
eẽ: ſed pulchrã: m ꝙ ſupius expoſuimus: & dicit. ne ĩtueamini me: qa ego ſũdenigrata. Ne inqt admiremini
coloris eẽ me tetri:ſol deſpexit me. pleno ꝗppe radio ĩ me luminis ſi ulkulporilliungttu eius ſim calore fuſcata
Neq; enĩ ut decuerat: ut ſolis dignitas expetebat:illius in me lumẽ accepi: delicto eoꝶ ſalus gentilibus facta eſt
& rurſuũ incredulitate gẽtiũ ſcientia iſrael. Habes utrũq; apud apoſtolũ.Filii matris meæ pugnauerũt aduerſũ
me. Cõſiderãdũ quõ ſpõſa dicat:filii matris meæ pugnauerut aduerſũ me: & qn aduerſus eã fratꝶ pugna ſur
rexit. Vide Pauluũ eccleſiæ pſecutorẽ: & ſtelliges quõ filius matris eius pugnauerit aduerſus eã. Perſecutores ec
leſiæ egerunt pœnitẽtiã: & aduerſarii eius rurſũ ad ſororis ſigna cõuerſi pdicauerũt fidẽ: quã ante deſtruebãt.
Hoc ppnetico ſpiritu ſpõſa nũc cantãs ait:himicauerũt ĩ me:poſuerũt me cuſtodẽ in uineis:uineã meã non

cuſtodiui. Ego eccleſia: ego ſpõſa: ego ſine macula: plurimaꝶ cuſtos ſũ poſita uineaꝶ a filiis matris meæ: q cõ
tra me aliquando pugnauerant. qua ſollicitudie curaq; diſtricta: dũ plures cuſtodio uineas: uineã meã nò ſer
uaui. Intellige mihi hoc de Paulo & alio quocunq; ſanctoꝶ qui pro omniũ ſit lalute ſolli-itus: & uidebis: quõ
uineã ſuam nõ cuſtodiens: aliorum uineta cuſtodiat. Quõ etiã ut alios lucrifaciat:ipſe in quibuſdã dãna ſu/

ſtineat. etenĩ cũ fuerit liber ex omnibus: ſeipſum ſeruum fecit: ut oẽs lucrifaceret. Factus ſum inquit infirmus

infirmis: Iudæis iudæus: iis quiſub lege erant:quaſi ſub lege & cætera. Dicatq; uineã meãnõ cuſtodiui. Dein

de conſpicit ſpõſi cõſpectus abſceſſit. Et frequẽter hocin toto carmie facit: quod niſi ꝗs ipſe patiat᷑:nõ po
teſt ĩtelligere.ſæpe deus teſtis eſt. Spõſũ mihi aduẽtare cõſpexi:& mecũ eſſe qᷓplurimũ:quo ſubito recedente:
inuenire nõ potui qd quærebã. Rurſus igitur deſidero eius aduẽtũ: & nõnunꝗ iterum uenit: & cũ apparuerit
meiſq; manibus fuerit cõprehẽſus: rurſũ elabit᷑: & cũ fuerit elapſus:rurſũ a me inquiritur: & hoc crebro facit:

donec illũ uere teneam: & aſcendam inuiſus ſuper fratruelẽ meũ.Annuncia mihi quem dilexit anima mea:

ubi paſcis:ubi cubas in meridie. Nõ quæro alia tẽpora quãdo ueſpere:quãdo diluculo: qñ in ſolis paſcis occu

bitu.Illud tẽpus inquiro qñ in florẽte die: qũ plena luce in maieſtatis tuæ ſplẽdore uerſaris. Annũcia mihi quẽ

dilexit aĩa mea: ubi paſcis: ubi cubas ĩ meridie. Diligẽter obua meridiẽ legis. Apud Ioſeph meridie fratres prã
diuũ celebrãt. Angeli meridie Abrahæ ſuſcipiũturhoſpitio. & cætera iſtiuſmodi. Quære& inuenies ſcripturã
diuinã nõ fruſtra ſeu fortuitu unũquẽq; uſurpare ßᷣmonẽ. Quiſputas eſt dignus e nobis:ut ad meridiẽ uſe ;
erueniat & uideat ubi paſcat: ubi cubet ſpõſus. Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis: ubi cubas in me
ridie. Niſi enĩ tu mihi ãnũciaueris: ĩcipio errabũda iactari: & dũ te ꝗᷓro: ĩ alioꝶ greges ĩcurro. Et qa alioꝶ eru/
beſco faciẽ atq; ora cõtĩgere: faciẽ meã atq; ora mox cõtego.Sũ qppe ſpõſa formoſa: & aliis nuda faciẽ meã nõ
oſtẽdo:niſi tibi ſoli: quẽ iã pridẽ deoſculata ſũ.Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis ubi cubas ĩ meri/

erto R
Tthio⸗
iamu
noſhi
ſie
eretho
nguin⸗
8 gitl
ouen
ſpti
.ut ci
658.
1:
Ein
8entt
10
Mono
utta/
wluit:
Heeſi
ep
qud⸗
emini
uſcata
eſt
erſu
aſut
ese
bit.
non
65
noſer
gbo
na ſu⸗
fimmus
. Den
mnop
ente
Atuent
ficn
1mes:
is ocll
hiqu⸗
1es
npun
beug
Zinme
eu/
ei no
men⸗

diues ĩ ſpõſi domo ſpõſa formoſa: cui eſt gloria in ſæcula ſæculoꝶ amẽ.

die:ne quãdo fiã ſicut coopta ſup greges ſodaliũ tuoꝶut iſta nõ patiar: ut nõ fiã coopta:ut ora nõ contegã: &

ad alios uſq; pueniẽs: ĩcipiã forſitã & eos amare quos neſcio. Iccirco annũcia mihi ubi te qᷓrã: & inueniã in me
ridie. ne forte fiã qᷓſi coopta ſuꝑ greges ſodaliũ tuoꝶ. Poſt hæc uerba ſpõſus ei cõminat᷑: & dicit. Aut cogno/
ſces temetipſã. qm regis es ſpõſa & formoſa: a me facta formoſa. Siqdẽ ego mihi exhibui glorioſã eccleſiam

nõ habẽtẽ maculã neq; rugã. Aut ſcito: quia ſi te nõ cognoueris: & tuã ſcieris dignitatem: patieris hæc quæ ſe/

quũtur. Quænã iſta ſũt? Si nõ cognoueris temetipſã o pulchra ĩ mulieribus: egredere tu in ueſtigiis gregũ: &
paſce nõ greges ouiũ: nõ agnoꝶ: ſed hædos tuos. Statuet ꝗppe oues a dextris: & a ſiniſtris hædos. Si nõ cogno

ueris temetipſã o pulchra ĩ mulieribus: egredere tu in ueſtigis gregũ: & paſce hædos tuos ĩ tabernaculis paſto

rũ. In ueſtigiis inꝗt paſtoꝶ nouiſſima fies:nõ ĩteroues: ſed ĩter hædos tuos: cũ ꝗbus habitãs nõ poteris mecũ
ideſt cũ bono paſtore eẽ. Eqtatuimeo ĩ curribus Pharaonis aſſimilaui te. Si uis ĩtelligereo ſponſa quõ ſcire te
debeas: cognoſce cui te cõparaueri: & tũc uidebis talẽ te eẽ: ꝗᷓ turpari nõ debeas: cũ tuã ſpeciẽ cognoueris. Quid
ẽigit᷑ eqtatui meo ĩ curribus Pharaonis aſſimilaui te? Scio eqtẽ ſpõſũ ꝓpheta dicẽte: & eqtatio eius ſalus. Aſ
ſim ilata es ergo eqtatui meo in curribus Pharaonis. Quãtũ differt eꝗ tatus meus ꝗ ſũdns: & dimergo ĩ flu
ctibus Pharaonẽ: & criſtatos eius: & aſcẽſores eius: & equos & currus eius: ꝗtũ inꝗᷓ differt eqtatus meus abeqꝗs

Pharaonis: tato melior es oĩbus filiabus tu ſpõſa: tu eccleſiaſtica aĩa: oĩ bus animabus quæ nõ ſũt eccleſiaſticæ

Igit ſi eccleſiaſtica aĩa es:oĩbus animabus es melior.ſi nõ es melior: nõ es eccleſiaſtica. Eqtatui meo ĩ curribus

. .

Bharaonis aſſimilaui te pxima mea. Deide pulchritudinẽ ſpöſæ ſpiritali amore deſcribit. Genæ tuæ ut turtu
tris. Faciẽ illius laudet: & genarũ rubore ſuccẽdit᷑. Pulchritudo ꝗppe mulieꝶi genis dicit᷑ eẽ ꝗplurima: Ita &
nos pulchritudinẽ aĩæ ĩtelligamus ĩ genis. Labia uero eius & lĩgua ĩtelligẽtiã p̃dicemus. Collu tuũ monilerut
ornamẽtũ q ſolet uirginũ collo pẽdere: & nũcupat᷑ ormiſcos. Itaq; ſine hocdecore & tuũ ipſũ collum ẽ orna
mẽtũ. Poſt hoc fit ſpõſus ĩ recubitu:reqeuit ut leo: ut catulus leonis obdormiuit: ut deĩceps poſſit audire ſu/
ſcitabit eũ: quo ĩterim dormiẽte epparẽt ſpoſæ ſpõſi ſodales angeli: & his eã ſᷣmonibus cõſolãtur. Nos tibi au
rea ornamẽta facere nõ poſſumus. nõ eni tã diuites ſumusut ſpõſus tuus: q aureũ tibi monile largiat᷑: nos ſi/

militudinẽ auri faciemus. nõ enĩ habemus aurũ. & hoc quoq; lætandũ eſi fimilitudĩes auri: ſi ſtigmata facia

mus argẽti. Similitudies auri faciemus tibi c ſtigmatibus argẽti. uerũ nõ oĩ tẽpore: ſed donec ſpõſus tuus ſur

gatacubitu. Cũ enĩ ille ſurrexerit: ipſe tibi auꝶ:.ipſe faciet argẽtũ: ipſe tuã mẽtẽ ſenſũq; decorabit. & eris uere

(Secunda Homelia ex Origene traducta.

B eo loco ĩ quo ſcriptũ ẽ Nardus mea dedit odorẽ ſuũ:uſq; ad eũ locũ in quo ait: Quia uox tua ſua/
uis: & forma tua decora & cætera: oẽs aĩæ motiões uniuerſitatis cõditor deus creauit ad bonũ.ſed pro
uſu nio fit ſæpe.utres quæ bonæ ſuũt ꝑ naturã:dũ male his abutimur: nos ad peccata deducat. Vnus
de aĩæ mòtibus amorẽ: quo bene utimur ad amãdu:ſi ſapiẽtiãẽ amemus & ueritatẽ. Quãdo uero amor ni in
peiora corruerit amamus carnẽ & ſanguinẽ. Tu igit᷑ ut ſpiritalis audi ſp iritaliter amatoria uerba cãtari: & di/
ſce motũ aĩæ tuæ: & naturalis amoris incẽdiũ ad meliora trãſferre: m illud: Ama illã: & fuabit te. circũda illa
& exaltabit te. Viri diligite uxores ueſtras ait apoſtolus. ſed nõ ſtetit in eo qd dixerat: uiri diligite uxores ufr̃as:
uetʒ ſciẽs eẽ dilectionẽ uiroꝶ in ꝓpriis quoq; uxoribus ĩhoneſtã: ſciẽs eẽ placẽtẽ deo: docuit quõ uiri uxores ſu
as amare deberẽt ĩferẽs: Viri diligite uxores ur̃as: ſicut & xps eccleſiã. & hoc ꝗdẽ in ꝓœmio eoꝶ ꝗᷓ poſtea diſſe/

rẽda ſut diximus. qa amici ſpõſi: dũ rex ĩ recubitu ſuo ẽ(reꝗeſcẽs enĩ dormiuit ut leo:& ut catulus leõis) ſpõſæ

ꝓmiſerãt donec ille coſurgeret: ſimilitudies auri & argẽti eẽ facturos: nõ hntes auꝶ ut ſpõſus: & quodãmò ali
is uerbis ſpõſi paſſio pᷣdicata eſt: nõ irrõnabiliter ad hæc ſpõſa reſpõdit: & ipſa diſpẽſationẽ quãdã paſſionis

itelligẽs: ad id qd audierat: ſimilitudĩes auri faciemus tibi cũ ſtigmatibus argẽti:donec rex ĩ recubitu ſuo ẽ ait:

Nardus mea dedit odorẽ ſuũ. Faſciculus guttæ fratruelis meus mihi ĩ medio ubeꝶ meoꝶ demorabit᷑. Quõ
igit aptabimus ei id qd pceſſit: donec rexi recubitu ſuo ẽ:id qd ſequit: Nardus mea dedit odorẽ ſuũ?: Loquit᷑

euãgeliũ:qa uenit mulier hs alabaſtꝶ unguẽti nardi piſtici pcioſi: nõ illa peccatrix:ſed ſcã: de ꝗᷓ nũc mihi ſer/

moðẽ. Scio ꝗppe Lucã de peccatrice: Matthæũ uero & loãnẽ & Marcũ non de peccatrice dixiſſe. Venit ergo nõ

peccatrixilla ſed ſcã: cui nomẽ quoq; Ioãnes ĩſeruit: Maria ꝗppe erat hjs alabaſtꝶ unguẽti nardi piſtici pcioſi

& effudit ſuꝑ caput leſi u. Deĩde ſuꝑ hoc ĩdignãtibus nõ oĩbus diſcipulis:ſed Iuda ſolo dicente:potuit uenũda
ri trecẽtis denariis: & dari paupibus: rudit magiſter atq; ſaluator: Semꝑ paupes hẽbitis uobiſcu: me autẽ nõ ſẽ
per. Præueniẽs ꝗppehæc diẽ ſepulturæ meæ fecit. Iõ ubicũq; p̃dicatũ fuerit euãgeliũ iſtud:dicet᷑ & ꝙ fecit hæc
ĩmemoniã eius. In figura ergo iſtud qc; nũcloꝗt᷑: Nardus mea dedit odorẽ ſuũlla ſuꝑ caput dni fudit unguẽ
tũ: & tu quoq; aſſume nardu: ut poſtꝗᷓ caput ieſu ſuaui odore pfuderis: poſſis audacter effari: Nardus mea de
dit odorẽ ſuũ: & a ieſu reciprocã audire ſᷣmonẽ: qa ubicũq; pᷣdicatũ fuerit hoc euãgeliũ ĩ toto mũdo: dicet᷑ & ꝙ
fecit hæcĩ memoriã eius.tu quoq; facito:ĩ uniuerſis gẽtibus pᷣdicato.quado auũt hoc facies Si factus fueris ut
apoſtolus: & dixeris: Xpi bonus odor ſumus: ĩ oĩ loco ĩ his qui ſaluãtur: & ĩhis qui pereunt: bona opera tua
nardus ſũt. Si uero peccaueris: peccata tetro odore redolebut. Dicit ꝗppe pœnitẽs. Cõputruerũt & corruptæ
ſũt cicatrices meæa facie inſipiẽtiæ meæ. Nõ de nardo ꝓpoſitũ eſt nũc ſpiritui ſcõ dicere: neq; de ho c qd ocu/
lis intueamur euangeliſta ſcribit unguẽto: ſed de nardo ſpiritali:de nardo quæ dedit odorẽ ſuũ. Faſciculus
eIXe

:

ſtactes.i.guttæ ſiue ſtillæ fratruelis meus mihi. Guttã unguẽti caſiã galbani: in exodo legimus pᷣcepto dũi in
thymiama. i. in ſacerdotale chriſma cõfectũ. Si ergo uidens ſaluatorẽ meũ ad terrena aut hu milia deſcẽdẽtem
uidebis quò uirtute magna & maieſtate diuina ad nos modica quædã ſtilla defluxerit De hac ſtilla & pphe-
ta cecinit dicẽs: & erit de ſtilla populi huius cõgregãdus cõgregabit᷑ Iacob. Et ſicuti ſecũdũ aliũ ſenſũ lapis erat
p̃ciſus e mõte ſine manibus: noſtri ĩ came ſaluatoris aduẽtus. Neq; enĩ totus mõs fuit ꝗ deſcendit ad terras:
nec poterat hũana fragilitas totius mõtis magnitudinẽ cape. Sed lapis ex mõte lapis offenſiõis: & petra ſcan
dali deſcẽdit ĩ mũdũ:ſic ſecũdũ aliũintellectũ ſtilla nũcupat᷑.oportebat ꝗppe:ut ꝗa oẽs gẽtes in ſtillã ſitulæ re
putatæ ſũt: is ꝗq pro oĩum ſalute factus eſt oĩa: etiã ſtilla fieret ad eas liberãdas. Quid enĩ pro noſtra ſalute nõ
factus ẽ Nos inanes: & ille exinaniuit ſemetipſũ formã ſerui accipiẽs. Nos populus ſtultus & nõ ſapiẽs: & il
le factus ẽ ſtultitia pᷣdicatiõis: ut fatuũ dei ſapiẽtius fieret hoĩbus. Nos ĩfirmi: ĩfir mũdei fortiu s hoĩbus factũ
eſt. Quia igit᷑ uniuerſæ gẽtes ut ſtilla ſitulæ: & ut momẽtũ ſtateræ reputatæ ſũt: loœirco factus ẽ ſtilla: ut ꝑ eũ
aueſtimẽns noſtris odor ſtillæ pcederet: iuxta illud: Myrrha & ſtilla & caſia a ueſtimẽtis tuis: a domibus ele-

Pnritirer ꝗbus lætificauerũt te filiæ regũ in honore tuo. Quæ in. xliiii.pſalmo dicũtur ad ſponſã. Faſcicu

us ſtillæ fratruelis meus mihi. Cõſideremus qd ſibi fratruelis noĩe uelit eccleſia. quæ hic loꝗtur de fratruele:
nos ſumus ex gentibus cõgregati. Saluator noſter ſororis eius eſt filius. i. Synagogæ. Duæ ꝗppe ſorores ſunt

eccleſia & ſynagoga. Saluator ergo ut diximus: filius ſynagogæ ſororis: uir eccleſiæ: ſpõſus eccleſiæ: fratruelis

eſt ſpoſæ ſuæ. Faſciculus ſtillæ fratruelis meus mihi: in medio uberũ meoꝶ cõmorabit᷑. Quis ita beatus: ut ha
beat hoſpitẽ in prĩcipali corde: in medio ubeꝶ: in pectore ſuo ſermonẽ dei Tale ẽꝗppe qch canitur. In medio
ubeꝶ meoꝶ cõmorabit᷑. Si nõ fuerit factæ mãmæ tuæ: in medio earũ habitabit ſermo diuinus. Decebat in car
mine nuptiali mãmas potius appellari ꝗᷓ pectus. Et pſpicuũ eſt curad expoſitionem eius quæ dicit. In medio
ubeꝶ meoꝶ cõmorabit᷑: ſit aſſuptũ: ſi no fuerint fractæ mãmæ tuæ. De Ezechiele ĩ eo ꝗppe loco: ubi Hieruſa
lẽ dominica corripit᷑ uoce:inter cætera dicit᷑ ad eã. In ægypto fractæ ſũt mãmæ tuæ. Caſtarũ ubera nõ frãgun
tur: ſed meretricũ ubera laxis pellibus irrugãtur. Pudicaꝶ erecta ſũt ubera: & uirginali robore tumẽtia. Suſcipi
unt ſermonẽ ſpõſi: & dicũt: In medio ubeꝶ meoꝶ cõmorabit᷑. Botrus Cypri fratruelis meus mihi. Initium ẽ
ſermonis in germine: & initiũ Cypri.i.floritiõis in uerbo: unde ait Botrus Cypri.i. floritionis fratruelis meus
mihi. Nõ oĩbus ẽ Botrus Cypri: ſed his ꝗ eius flore digni ſũt. Aliis uua uaria eſt: huic ſoli quæ nigra eſt & for/
moſa: in floris decore ſe p̃bet. Botrus cypri fratruelis meus mihi. Nõ ſimpliciter ait botrus cypri fratruelis me

us:ſed cũ additamẽto mihi: ut doceret nõoĩbus eũ eſſe botrũ Cypri. Videamus autẽ in quibus regionibus bo

trus iſte ſit ſpõſæ. In uineis Engaddi qd ĩterpᷣtat᷑ oculus tẽtatiéis. In uineis igit᷑ oculi tentatiõis botrus Cypri
fratruelis meus mihi. Tentatiõis oculus in p̃ᷣſenti ẽ. Siqdẽ in tẽtatiõe moramurin hoc mũdo: & tẽtatio ẽ uita
humana ſupꝑ terrã. duũ in hac luce uerſamur: in uineis ſumus Engaddi. Si autẽ meruerimus poſtea tranſplan
tari: a noſtro agricola trãſferemur. Nec dubites quia poſſis de Engaddi uineis ad loca meliora traſferri. Agrico
la noſter ad trãſferẽdã uineã crebra meditatiõe iã calluit. Vineã enĩ ex ægypto traſtuliſti:ieieciſti gentes & pla

taſti eã. operuit mõtes umbra eius: & arbuſta eius cedros libani. Et hæc ꝗqdẽ quæ expoſuimus: locuta ſit ſpon

ſade ſpõſo ſignificãs amorẽ ſuũ:& ſponſi ueniẽtis hoſpitiũ: quõ in medio ubeꝶ & ſui cordis archano ſpſus
ueniẽs cõmoret᷑. Rurſus ſponſi ad eã ſermo dirigit᷑: & dicit. Ecce ſpecioſa proxima mea: ecce ſpecioſa oculi tui
oculi coluũbæ. Illa ſicdicit ad ſpõſũ. Ecce ſpecioſus fratruelis meus. nõ adiũgit & pximus meus: Hic autẽ quã
do loqtur ad ea: ecce ſpecioſa mea: adiũgit & pxima mea. Quare autẽ illa non dicit: Ecce ſpecioſus proximus
mihi: ſed tãtũ ecce ſpecioſus? Quareille nõ ſolũ ſpecioſa es dicit: ſed ſpecioſa es pxima mea? Sponlſa ſi longe
fuerita ſpõſo: nõ ẽ ſpecioſa.tũc pulchra fit: quãdo dei uerbo cõiungit᷑. Et merito nũc docet᷑ a ſpõſo: ut proxi/

ma ſit: & a ſuo latere nõ recedat. Ecce ſpecioſa pxima mea: ecce ſpecioſa. Incipis ꝗdẽeſſe ſpecioſa ex eo ꝙ ꝓxĩa
mihi es. Poſtꝗᷓ eẽ cœperis ſpecioſa: etiã ſine addiitamẽto ꝓximæ abſolute es ſpecioſa. Ecce ſpecioſa pxima mea

ecce ſpecioſa. Videamus & aliã laudẽ ſpecioſæ: ut & nos æmulemur ſpõſæ fieri. Oculi tui colũbæ. Qui uide/
rit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ eã: iã mœcchatus eſt eã in corde ſuo: oculos nõ habet colubæ. Siquis uero oculos co
lũbæ nõ habet: domũ fratris ſui ingredit᷑ ĩfœlix: nõ ſeruãs illud quod ĩ ꝓuerbiis ẽ p̃eptũ.Indomũ fñjs tui ne
ĩtres ĩfœlix. Pro eo q;. lxx. infœlix ĩterp̃tati ſũt: Agla hebræã exprimẽs ueritatẽ Atreolſo.i. ſtultũ poſie uit. Qui
autẽ habet oculos colũbæ: uidet recta: & mibicordiã ꝓmeret᷑. Vidẽs porro qs uidet recta:niſi ꝗ caſto cõſpectu
& puris ĩtuet᷑ oculis? Noli igit᷑ mihi his tm carnis oculis ĩ telligere: ꝗᷓ dicta ſũt: licet & de his ĩtellexiſſe nõ ĩutile
ſit: ſed ĩgrediens ad interiora cordis tui: & alios oculos mente perquirens: qui & a dei mandato illuminãtur
(mandatum quippedei illuminans oculos)illud enitere: labora: contende: ut ſancte intelligas uniuerſa quæ
dicta ſũt: & ſimilis ſpiritui ꝗ in ſpecie deſcẽdit colũbæ audias: qꝗa oculi tui columbæ. Si intelligas legem ſpiri
taliter: oculi tui columbæ ſunt. Si intelligas euangelium: utſeuult intelligi euangelium & pᷣdicari: uidẽs Ie/
ſum omnẽ lãguorem & infirmitatẽ: nõ ſolũ eo tempore quo carnaliter facta ſũt fuiſſe meditatũ: ſed hodieq;
meditantem & non tantũ tunc ad homines deſcẽdiſſe: ſed hodieq; deſcendere: & eſſe preſentem. Ecce enim

uobiſcum ſum uſq; ad conſumationem ſæculi: Oculi tui columbæ ſunt. Ecce ſ pecioſa proxima mea: ecce

ſpecioſa: oculi tui colubæ. Has de ſe ſponſa audiẽs laudes: ſponſo uicem in laudibus tribuit: nõ quo ei quod

nõ habet ſuo pconio largiat: ſed ĩtelligẽs decorẽ atq; cõſpiciẽs ait: Ecce ſpõſus fratruelis meus eqdẽ pulcher:le

— — — 5 — — „„ ———— — Z1

—
——

— —

Pphe,
sen
teme
tta ſan
litllr ſe
llutens
e
slachi
up
bus o
Eaſcten
Atruele
tes ſunt
Aruelz
Gruthz
nmedto
Nnce
tnedi⸗
Nenha
ftignn
lapei
tumé
meg
lor
lelene
busbo
veu
nſpin
ANne⸗
Api
itſpon
ſpos
wlitui
ntigi
umus
longe
pw
Pua
amen
juide⸗
hlosco

ctus nt᷑ umbroſus. Quæro lectũ in quo ſpõſus cũ ſponſa reqeſcat:& ni fallor corpus humanũ ẽ. Siquidẽ ille

in euangelio paralyticus Jiacehat in lecto: & abire in domũ ſuã ſublato grabato uoce iuſſus eſt ſaluatoris: an
— . „ . . . . . . „— .
te ꝗᷓ ſanaret᷑ ſup debile mẽbroꝶ ſuoꝶ corpus iacebat: quod poſtea dei uirtute ſolidatum eſt: ſicego ĩtelligo: tol

le grabatũ tuum: & uade in domũ tuam. Neq; enim ad hoc filius dei de cæleſtibus ad terrena deſcẽderat: ut de
lectulis ĩperaret: & cõſi urgẽtẽ ab ægrotatiõe ſua ſine lectulo nõ pateret᷑ abſcedere. Tolle inquiẽs grabatũ tuũ:

& uade in domũ tuã. Et tu igit᷑ a ſaluatore ſanatus tolle grabatu tuũ: & uade in domũ tuã. ut cum ad te uelut

ſponſã uenerit ſpõſus: & in eo tecũ fuerit reclinatus: dicas. Ece ſponſus fratruelis meus eqdẽ pulcher: acclina
tio noſtra umbroſa: ecce ſpecioſus fratruelis meus: ipſe & ſpecioſus eſt & umbroſus. Perdiẽ ꝗppe ſol nõ uret

te:neq; luna p noctẽ. Trabes domũ noſtraruũ cædri multitudis uerba ſũt. Vident᷑ autẽ mihi uiri hæc dicere: ꝗ

cũ ſponſo ſũt: de ꝗbus ſupius ſermo pᷣfatus ẽ: domos cædrinas trabibus ĩtextas: & cypreſſis cõtignatas. Siqdẽ

pro ſtibe aſcẽdit cypreſſus: & pro coniza aſcẽdit myrtus. Reqrẽs igit᷑ cuius naturæ iſta ſũt ligna: & cædrũ impu

tribile: & cyp̃ſſũ odoris optimi dep̃hẽdens: labora & tu ita contignaredomũ tuã: ut dete quoq; poſſit dici: Tra

bes domuũuũ noſtraꝶ cædri: & cõtignatiões noſtræ cypſſi. Poſt hæc ſpõſus loquit᷑: Ego flos cãpi & liliũ conual/
liũ: ꝓpter me q ĩ ualle era:deſcẽdit in uallẽ:& in uallẽ ueniẽs fit liliũ.pro ligno uitæ qd plantatũ eſtin para/

diſo dei:totius cãpi.i. totius muũdi & uniuerſæ terræ flos factus eſt. Quid eniĩ ſic pot eẽ flos mũdi:ut uocabu
lũ xpᷣi? Vnguentu effuſũ nomẽ eius. Aliter idipſũdicit᷑: ego flos cãpi & liliũ cõualliũ. & hæc quidem de ſemet
ipſo. Deĩde ſponſã laudas ait: Vt liliũ in medio ſpinaꝶ:ſic proxima mea ĩ medio filiarũ. Sicut liliũ nõ poteſt

ſpinis cõparari: inter quas ſempꝑ exorit᷑:eodẽ modo proxima mea ſup oõẽs filias liliũ ẽ in medio ſpinaꝶ. Iſta au

diẽs ſpõla uicẽ reddit ſpõſo:& ſentiẽs illius etiã ſuauitatẽ in uocẽ laudãtis erũpit. Vnguẽtoꝶ ꝗppe odor licet

ſuauiter ſpiret: & ſenſũ odore demulceat:nò tamẽ eiuſmodiẽ: ut ſuaue ſit ad edẽdũ. Eſt autẽ aliud qd optimi

ſaporis ſit & odoris. i. ut fauces dulcore delectet: & ſpiritũ mulceat odoratu. Tale eſt malũ & iſtiuſmodi eſt na

turæ: ut ĩ ſe utraq; poſſideat. iccircouolẽs nõ ſolu bene olẽtiã ſermonis: ſed & dulcorẽ eius ſponſa laudare ait:

Vt malũ in lignis ſiluæ:ita fratruelis meus in medio filioꝶ. Oia ligna: oẽs ſiluæ arbores ad cõparationẽ ſermo

nis dei ſiluæ ĩferaces exiſtimãtur. Ad chriſtũ ſaltus eſt oẽ qd dixernis: & ĩfructuoſa ſũtoĩa. Quæ eniĩ poſſunt di

ci ad eũ cõparata fructifera:? Etiã ligna quæ uidebant fructibus ĩcuruari: ad collationẽ aduẽtus eius ĩfructuo
ſa mõſtrata ſut.Ideo ut malũ in lignis ſiluæ:ita fratruelis meus in medio filioꝶ. In um bra eius cõcupiui & ſe

di. Quãpulchrenõ ait in umbra illius cõcupiſco: ſed in umbra eius cõcupiui. & nõ ſedeo: ſed ſedi. Siqdem in
prĩcipio nõ poſſumus cũ eo propriũcõferre ſermonẽ: uerũ in principio ut ita dicã: quadã maieſtatis illius um
bra perfruimur. Vnde & in pphetis legit᷑. Spiritus faciei noſtræ chriſtus dũs. cui diximus: In umbra eius uiue
Pe PP glt Op

mus in gẽtibus: & ab umbra ad umbrã aliã tranſmigramus. Sedentibus enĩ in regiõe &um bra mortis:luxor

ta eſt eis: & traſeamus ab umbra mortis ad umbrã uitæ. Sẽperiſtiuſmodiſũt ꝓfectus: ut in exordio deſideret
ꝗſpiã ſaltẽ in uirtutũ umbra cõſiſtere. Ego puto ideo & natiuitatẽ ieſu ab umbra cœpiſſe: & nõ in umbra: ſed
in ueritate finitã. Spũs inꝗt ſctũs ueniet ĩ te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Natiuitas xpᷣi ab umbra ſupſit
exordiũ:nõ ſolũ aũt ĩ Maria ab umbra eius natiuitas cœpit: ſed & ĩ te:ſi dignatus fuerit: naſcit᷑ mo dei.facigit᷑

ut poſſis cape umbrã eius: & cũ umbra fueris dignus eftectus: ueniat ad te ut ita dicã corpus eius: ex quo um

bra naſcit᷑. Nã ĩ modico fidelis: & ĩ maioribus erit fidelis. In umbra eius cõcupiui: & ſedi. Vides ꝗa nõ ſemp in
umbra ſtetit: ſed ĩde ad meliora traſierit dicẽs. Et fructus eius dulcis ĩ gutture meo. Ego inꝗt deſideraui ĩ um
bra eius reqeſcere:ſed poſtꝗᷓ me ſua ptexit umbra: etiã fructu illius ſaturatus ſum: & fructus eius dulcis in gut

ture meo. Introducite me in domũ uini. Foris ſtetit ſponſus: & ab ſpõſa ſuſceptus eſt. In medio ꝗqppe uberũ il
lius reqeuit. proxime iuuẽculæ nõ ſuntiſtiuſmodi: ut ſpõſũ hoſpitẽ habere mereant᷑. Multitudini foris in pa

rabolis loqtur:ꝗᷓ uereor ne multæ adoleſcẽtulæ forte nos ſimus. Introducite meĩ domũ uini. Cur tãdiu foris
maneo Ecce ſto ante oſtiũ:& pulſo. Si quis mihi aperuerit: ĩgrediar ad eũ:& cœ nabo cũ eo:& ipſe mecũ. In/

troducite me: & nuc eadẽ dicit ſermo diuinus. Ecce chriſtus loquitur introducite me. Vobis quoq; cathecumi
nis loqtur. Introducite me nõ ſimpliciter in domum: ſed in domum uini. Impleatur uino læticiæ: uino ſi piri

tus ſancti aĩa ueſtra. Et ſic introducite in domũ ueſtrã ſi ponſũ: uerbũ:ſapientia: ueritatẽ. Põt autẽ & ad eos di
ci:ꝗq nõdũ perfecti ſũt. Introducite me in domum uini. Ordinate in mech aritatẽ. Elegãter locutus eſt ordina
te. Plurimoꝶ quippe inordinata eſt charitas. Quod in primo loco debent diligere: diligunt in ſecundo. quod
in ſecundo: diligunt in primo. & qd oportetamare quarto: amant tertio. & rurſus tertiũ ĩ quarto:& eſt in plæ

riſq; charitatis ordo puerſus. Sanctorũ uero charitas ordinata eſt. Volo ad intelligendũ hoc quod dictũ eſt.

ordinate in me charitatem aliqua exempla replicare. Te uult diuinus ᷣmo diligere patrẽ: filiu: filia: uult te ſer/
mo diuinus diligere chriſtum: nec dicit tibi ne diligas liberos: ne parentibus charitate iungaris. Sed quid dicit
tibi ne inordinatam habeas charitatem: ne primum patrẽ aut matrem: deinde mediligas: ne filii & filiæ plus
qᷓ mei charitate tenearis. Qui amat patrem aut matrem ſuperme:nõ eſt me dignus. Qui amat filium aut fili

am ſuper me: non eſt me dignus. Recole conſcientiam tuam de patris matris fratris ue affectu. Cõſidera qua
lẽ circa ſermonẽ dei & ieſu habeas charitatẽ: ſtatim dephẽdes magis te filiũ & filia diligere ꝗᷓ uerbũ: magis te

parẽtes amare ꝗᷓ chriſtũ. Quiſputas ita ꝓficit in nobis: ut præcipuam & primam inter omnes ſermones dei
habeat charitatẽ? ꝗ in ſecudo loco liberos ponat? Iuxta hũcmodum: Ama uxorẽ tuã. Nullus qppealiquan/

do ſuãcarnẽ odio habuit: ſed amat ut camẽ. & erũt inquit duo in carne una & non in uno ſpiritu. Ama & de-
um: ſed ama illum non ut carnem & ſanguinem: ſed ut ſpiritũ. Qui enim adhæret deo: unus ſpiritus eſt
Igit᷑ ordinata ẽ charitas ĩ pfectis. Vt autẽ poſt deũ etiã internos ordo ponat᷑. Primũ mãadatũ ẽ: ut diligamus
parẽtes: ſecũdu filios: tertiũ ut domeſticos noſtros. Si autẽ filius malus ẽ: & domeſticus bonus:domeſticus in
charitate filii collocet᷑. Et ita fiet: ut ſcõꝶ ordinata ſit charitas. Magiſter quoq; & dñs noſter in euangelio pce
ta decharitate cõſtituẽs ad uniuſcuiuſq; dilectionẽ propriũ aliqd appoſuit: & dedit ĩtelligẽtiã ordinis his:ꝗ
poſſut audire ſctipturã dicẽtẽ. Ordinate in me charitatẽ. Diliges dominũ deũ tuũ ex toto cordetuo: & ex tota
mẽte tua: & extota aĩa tua: & ex tota uirtute tua. & diliges pximũ tuũ ſicut teipſu: nõ ꝓximũ ex toto corde:ex
tota aĩa & ex tota uirtute: & ex tota mẽte. Rurſus inquit. Diligite inimicos ueſtros: & nõ appoſuit ex toto cor

de. Nõẽ inordinatus ſermo diuinus: nec ĩpoſſibilia pᷣcipit Necdiligite inimicos ueſtros ut uoſmetipſos: Suf

ficit eis ꝙ diligimus: & odio nõ habemus. Proximũ uero ut teipſũ. Porro deũ ex toto corde: & ex tota mẽte:&
ex tota uirtute.Si hæc ĩtellexeris: & intellecta cõpleueris: feciſti qd ſponſi ſermone pᷣcipit᷑. Introducite me in
domũ uini. Ordĩate ĩ me charitatẽ. Quiſputas e nobis charitatis ẽ ordiator? Cõfirmate me ĩ unguẽtis. Vnus
de ĩterpᷣtibus poſuit oinanon alias Hæc autẽ ſpõſa loꝗtur. Stipate meĩ malis. In ꝗbus
malis? Vt malũ ĩ lignis ſiluæ:ita fratruelis meus ĩ medio filioꝶ. Iccirco in malis eius ſtipate me: quia uulnera
tæ charitatis ego. Quã pulchrũ eſt ꝗᷓ decorũ a charitate uulnus arcie Alius iaculũ carnei amoris excepit. ali
us terreno cupidie uulneratus ẽ: tu nuda mẽbra tua: & præbe te iaculo electo: iaculo formoſo.ſiqdẽ deus ſagit
tarius ẽ. Audi ſcripturã de hoc eodẽ iaculo loquẽtẽ: ĩmo ut amplius admireris: audi ipſũ iaculũ ꝗd loqᷓ̃tur: Po
ſuit me in ſagittã electã: & in pharetra ſua ſeruauit me: & dixit mihi. Magnũ ẽ tibi hoc uocari pueꝶ meũ. In/
tellige ſagittã quid dicat: & quòa deo ſit electa:qꝗᷓ beatũ eſt hoc iaculo uulzneratl. Hac ſagitta uulnerati fuerũt
illi: ꝗ inter ſe ĩuicẽ cõferebãt: Cor noſt ardẽs erat in uia: cũ apiret nobis ſcripturas. Siꝗs ſermone niĩo: ſiquis
ſcripturæ diuino magiſterio uulnerat: & põt dicere qa uulneratæ charitatis ego: hũc & illud forſitã ſequitur
qd forſitã dico? manifeſtã promo ſentẽtiã. Siniſtra eius ſi ub capite meo: & dextera illius amplexabitur me:
Habet & in ſiniſtra & in dextera ſermo dei ſapiẽtiã. cũ pro ĩtellectus uarietate ſit multiplex: ĩ ſubiacẽti una ẽ.

Ipſe Salomõ de leua & dextera ſapiæ docuit dicẽs. Lõgitudo enĩ & anni uitæ in dextera eius. in ſiniſtra autem

ipſius diuitiæ & gloria. Igit᷑ leua eius ſub capite meo: ut me faciat reqeſcere: & bracaiũ ſponſi fiat ceruical me
um: & reclier aĩæ pricipale ſup ſermonẽ dei. Leua eius ſub capite meo. Nõ expedit tibi habere ceruicalia: quæ
lamẽtatio ſeꝗt᷑. In Ezechiele ſcriptũẽ: Ve his ꝗ cõſuut ceruicalia ſub oĩ cubito manus.noli cõſuere ceruicalia
noli capiti aliũde requiẽ quærere. habe ſpõſi leuã ſub capite tuo: & dic. Leua eius ſub capite meo. quã cũ ha/
bueris:oĩa tibi quæ ſũt i eua tribuũtur. Dicis ꝗqppe:in ſiniſtra eius diuitiæ & gloria: & dextera eius cõplexabi
tur me. Totũ te ſpõſi dextera complectat᷑. Lõgitudo qppe & anni uitæ in dextera eius. & ob id longæ uitæ &
multoꝶ dierũ eris ſupꝑ terrã bonã: quã dis deus tuus dat tibi. Adiuraui uos filiæ hieruſalẽ in uirtutibus & in
uiribus agri. Quid ackutar ſpõſa filias hieruſalẽ? Si leuaueritis & ſuſcitaueritis charitatẽ: qᷓdiu charitas dor/
mit in uobis o filiæ hieruſalẽ: o adoleſcentulæ: quæ in me nõ dormiuit. quia uulnerata ſum charitate: in uo
bisautẽ quæ plures eſtis: & adoleſcentulæ & filiæ hieruſalem dormit charitas ſponſi. Adiuraui ergo uos filiæ
hieruſalẽ ſi leuaueritis: & nõ ſolũ leuaueritis: ſed & ſuſcitaueritis quæ in uobis ẽ charitatẽ. Creator uniuerſita
tis cũ uos cõderet: inſeruit in cordibus ueſtris ſemina charitatis. nuc autẽ ſicut alibi dicit᷑: iuſticia dormiuit in
ea:ſic dilectio dormitat ĩ uobis. iuxta qd & alibi ſponſus requieuit ut leo: & utcatulus leonis. Adhuc in infi/
delibus & in his ꝗ corde ſũt dubio: dormitat ſermo diuinus. uigilat in ſanctis: dormitat in is qui tempeſtati
bus fluctuãt. Suſcitat᷑ uero eoꝶ uocibus: ꝗ cupiũt ſpõſo uigilãte ſaluari. ſtatim fit eo uigilãte tranquillitas:
ſtatim undaꝶ moles cõquieſcũt: ſpiritibus cõtrariis increpat᷑: fluctuũ rabies ſilet. Illo dormiente: tempeſtas
mors & deſperatio ẽ. Adiuro ergo uos filiæ hieruſalẽ in uirtutibus & in uiribus agri. cuius agri/nẽpe illius agri
pleni quẽ benedixit dũs. Si leuaueritis & ſuſcitaueritis charitatẽ: quoaduſq; uelit uox fratruelis mei. Ecce hic
uenit ſaliẽs ſuꝑ mõtes. Hic adhucloquitur eccleſia exhortãs adoleſcentulas: ut ad ſponſi p̃parẽtur aduentũ.
ſi tamẽ uenire uoluerit & ſuũ illis pᷣbere colloquiũ. Adhuc igit᷑ loquente ea: uenit ſpon us. quem digito mon
ſtrat: & dicit. Ecce hic uenit ſaliẽs ſuꝑ mõtes. intellige ſpõſæ animã beatã atq; pfectã: quæ citius uideat: citius
ſᷣmonis cõtẽplet᷑ aduẽtũ:quæ ſibi ſapiẽtiã ueniſſe ſentiat & charitatẽ:& dicat nõ uidẽtibus. Ecce hicuenit: ora
te ut & ego poſſim dicere: ecce hic uenit. Si enĩ potuero dei diſſerere ſermonẽ: quodãmodo & ego dicam. Ecce
hic uenit. Quo? Nõ utiq; ubi uallis: nõ ubi humilia loca. Quo uenit:ſaliẽs ſuꝑ mõtes: trãſiliens ſupercolles.
Si fueris mõs:ſalit in te ſermo dei. Si nõ ualueris eſſe mons:ſed fueris collis: ſecũdus a monte tranſiliet ſupꝑ te
Quã uero pulchra & cõueniẽtia rebus uocabula. S alit ſup mõtes: quia maiores ſunt. tranſilit ſupꝑ colles: quia
minores ſunt. nõ tranſilit ſuꝑ mòtes: nõ ſalit ſup colles. Ecce hic uenit ſaliens ſup mõtes: traſiliẽs ſuꝑ colles.
Similis eſt fratruelis meus capreæ aut hĩnulo ceruoꝶ in montibus bethel. Hæc duo animalia in ſcripturis fre
quentius nominãtur.& quo amplius admireris: ſæpius iuncta ponuntur. Et hæc ſunt ait quæ manducabis:
poſt paululum inferẽs capream & ceru. In præſenti quoq; libro pariter appellãtur ceruus & caprea. Quodã
modo enim cognita ſibi & uicina ſunt iſta animalia. Caprea. i. dorcas acutiſſime uidet. Ceruus ĩterfector ſer
pẽtũ eſt. Quiſputas eſtdignus e nobis: ꝗ iuxtadignitatẽ loci atq; myſterii plenam poſſit explicare röngel

,
ituet
lgamn
hons 1
hr
ertot
dorceen
toto cor
ſos⸗ d
mete
te mein
.⸗Vnu
n be
nulnen
epit,
eus lig⸗
Eundh
nei h/
tiluetit
ſigui
egulur
urme⸗
iunni,
Aautem
calne
ugne
murdl
ädäbe⸗
iplehi
r uid
busAn
tas doy/
tern d
uostl
niuetin
miuit in
cinini⸗
ppeltu
ulltu:
npſz
lizgn
Eaehi⸗
Auenti⸗
nau
leniton

mus dñm: ut nobis largiat᷑ ſenſũ ad pcipiẽdas ſcripturas:& poſſimus dicere: quomõ aperiet nobis Ieſi us ſcri
pturas: Quid igit᷑ dicimus? qa dorcas hocẽ caprea m eoꝶ phyſiologiã 9 de naturis oĩum aĩaliũ diſt putãt: ex
inſita ſibi ui nomẽ acceperit. Abeo enĩ ꝙ; acutius uideat: ideſt n ToοετIIh/%-n εαια dorcas appellata . Cer
uus uero ſerpẽtũ inimicus ac debellator eſt: ita ut ſpiritu nariũ eos extrahat de cauernis: & ſi upata pꝑnitie ue/
neni eoꝶ pabulo delectet᷑. Forſitã ſaluator meus caprea fit iuxta etcopiay: ceruus iuxta opa. Quænã iſta ſũt
opera! Interficit ipſe ſerpẽtes: cõtrarias fortitudines iugulat. Ideo dicã ei: tu contriuiſti capita draconũ ſuper
aquã: tu cõtriuiſti caput draconis. Similis eſt fratruelis meus capreæ uel hinnulo ceruoꝶ: ſi uꝑ motes do mus
dei. Bethel quippe ĩterpᷣ̃tat domus dei. Nõoẽs mõtes domus dei ſũt: ſed qui montes eccleſiæ ſũt. Inueniunt
quippe & alii mõtes erecti: & cõſurgẽtes aduerſus ſciẽtiã dei: montes ægyptioꝶ & Allophyloꝶ. Vis ſcire qa ſi
milis eſt fratruelis meus capreæ: aut hinnulo ceruoꝶ ſuꝑ mõtes Bethel? Eſto mõs eccleſiaſticus: mõs domus
dei: & ueniet ad te ſpõſus ſimilis capreæ uel hinnulo ceruoꝶ ſuꝑ mõtes Bethel. Cernit ſponſũ appropinꝗᷓſſe
uicinus ꝗ ante ſuꝑ mõtes uerſabat᷑ & colles:aſſimulat eũ trãſiliẽtẽ atq; ſ aliẽtẽ. Et poſt hoc ad ſe & ad alias ado
leſcẽtulas adueniſſe cognoſcẽs dicit. Ecce hic retro poſt parietẽ noſtrũ. Si ædificaueris parietẽ: & feceris æclifi⸗
cationẽ dei: ueniet poſt parietem tuũ ꝓſpiciẽs ꝑ feneſtras. Vna feneſtra unus eſt ſẽſus.phũc pſpicit ſi põſus .
Alia feneſtra alius ẽ ſẽſus: & ꝑ hũc ſpõſus ſollicite cõtuet᷑. Per quos ſẽſus enĩ nõ pſpicit ᷣmo dei: Quid ſit aũt
pſpicere ꝑ feneſtras: & quomõ p eas ſpõſus aſpiciat: ſequẽs docebit exẽplũ. Vbinõ ꝓſpicit ſpõſus: ibi mors ĩ
uenit᷑ aſcẽdẽs: ut legimus ĩ Hieremia. Ecce mors aſcẽdit ꝑ feneſtras nr̃as. Quãdo uideris mulierẽ ad concupi/
ſcẽdũ eã:tiam mors aſcẽdit ꝑ feneſtras tuas. Eminẽs ꝑ retia. Intellige qa in medio laqorũ ambulas: & ſubtus
machinas trãſeas ĩminẽtes. oĩa retibus plena ſũt: diabolus laqueis cũcta cõpleuit. Si aũt uenerit tibi pᷣmo dei
& cœperit eminere de retibus: dices. Aĩa nr̃a erepta ẽ de laqueo uenãtiũ: laqueus cõtritus eſt: & nos liberati ſu
mus. Bñdicti uos adño: ꝗ fecit cælũ & terrã. Eminet igit᷑ ſpõſus ꝑ retia tibi uiã faciẽs. Ieſus deſcẽdit ad terras:

ſubiecit ſe retibus mũdi. Vidẽs magnũ hominũ gregẽ retibus ĩ peditũ: nec eũ ab alio niſia ſe poſſe cõſcĩdi:ue

nit ad retia aſſumẽs corpus humanũ: qd inimicaꝶ fortitudinũ laqueis tenebat᷑: ea tibi dirupit: & loqris: Ec-
ce hic retro poſt parietẽ noſtrũ: ꝓſpiciẽs ꝑ feneſtras: eminẽs p retia. cũ eminuerit: dicit tibi. Rñdet fratruelis
meus: & dicit. Surge ueni ꝓxima mea: uiã tibi feci: cõſcidi retia: ſicueni ad me ꝓxima mea. Surge ueni proxi
ma mea: ſpecioſa mea: colũba mea. Cur ait ſurge? Cur ꝓpera? Ego ꝓ te ſuſtinui rabiẽ tẽpeſtatũ. ego fluctus
ꝗ tibi debebant᷑ excepi. Triſtis eſt facta aĩa mea ꝓpter te uſq; ad mortẽ. Surrexi a mortuis: fractis mortis ia/
nuis & inferni uĩculis diſſolutis. ideo dico tibi: Surge ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea: colũba mea: ꝗa hyems
trãſiuit: pluuia abiit: flores uiſi ſũt ĩ terra. Ego a mortuis ſurgens tẽpeſtate cõpreſſa: trãquillitatẽ reddidi. Et
qa ſᷣm diſpẽſationẽ carnis ex uirgine:& uolũtate piis creui:& ſapiẽtia & ætate ꝓfeci:flores uiſi ſũtĩ terra: tpᷣs
ſectionis adeſt. Sectio remiſſio peccatoꝶ eſt. Omnẽ eni ramũait ĩ me manẽtẽ & afferentẽ fructũ: pater meus
mũdat: ut fructus maiores afferat. Habeto fructus: & pora quæ ĩ te infructuoſa ſũt: auferent᷑. Tẽpus ꝗppe
ſectiõis adeſt: uox turturis audita eſtĩ terra nr̃a. Nõ ſine cauſa ĩ ſacrificiis aſſumit᷑ par turturũ: aut duo pulli
colũbarũ. nã idẽ ualẽt: & nunꝗᷓ dictũ eſt ſeparatiĩ par tmmõ colũbaꝶ: ſed par turtuꝶ & duos pullos colũbaꝶ
Colũba ſpũs ſãctus eſt. Spũs aũt ſãctus quãdo de magnis & occultioribus ſacramẽtis & quæ multi cape non
poſſũt:loqtur:ĩ turturis appellatiõe ſignat᷑: ideſt in eius auis quæ ſempꝑ in mõtiũ iugis: & ĩ arboꝶ uerticibus
cõmorat᷑: in uallibus aũt & iis quæ ad hoĩes uſq; perueniũt:colũba aſllmir Deniq; ſaluator ꝗa hoĩem ẽ di/
gnatus aſſumere: & uenit ad terras: multiq; tũccirca Iordanẽ peccatores erãt: Iccirco ſpũs ſãctus nõ in turtu/
rem uertit᷑: ſed colũba fit. Inter nos ꝓpter hominũ multitudinẽ auis mãſuetior cõuerſat᷑. Turtur aũt uidet᷑
uerbi gra Moyſi: & unicuilibet ꝓphetaꝶ recedẽtiũ in mõtes & deſerta: & ibi accipientiũ ſermones dei. Vox er
go turturis audita eſt ĩ terra nr̃a. Ficus ꝓduxit groſſos ſuos. Aficu dignoſcite parabolã: cũ ramus eius tener fa
ctus fuerit: & folia miſerit: ſcitote qa iuxta eſt æſtas. Vult nobis dei eloquiũ nũciare poſt hyemẽ: poſt ꝓcellas
aĩarũ appropinꝗſſe meſſẽ: & ait. Ficus ꝓduxit groſſos ſuos.uites floreſcũt:dederũt odorẽ.ſi iã rũpunt in flo/
rem: tẽpus adueniet: & erunt uuæ. Surge ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea: colũba mea. Hæc quæ ſupius expo
ſuimus:ſpõſus nõ audiẽtibus adoleſcẽtulis:ſed ſola ſpõſa audiẽte loꝗtur. Volumus aũt & ipſius iam audire
Fᷣmonẽ:loꝗntis ad ſpõſã. Surge ueni ꝓxima mea:colũba mea: & ueni colũba mea ſub tegmĩe petræ.& Moy⸗
ſes ſub tegmĩe petræ ponit᷑: ut uideat poſteriora dei in tegnĩe antemuralis. Primũ ueni ad qd an murũ eſ.
& poſtea poteris ĩtroire ubi murus eſt petræ. Oſtẽde mihi faciẽ tuã. Vſq; ad pᷣſentẽ diẽ ſimilia dicunt᷑ ad ſpõ/
ſã. Necdũ enĩ habebat fiduciã: ut reuelata facie gloriã dñi cõtẽplaret. Quia uero iã ornata eſt atq; cõpoſita:
dicit᷑ ei: Oſtẽde mihi faciẽ tuã. Nõdũ enĩ erat uox eius ita ſuauis: ut mereret᷑ ei dici: audire me facuocẽ tuam.
Quãdo ergo didicit loqui: Tace enĩ ait & audi iſrael: & ſcito ꝗd loquar: & ſuauis facta eſt uox eius ſpõſo ſᷣm
illud ꝓpheticũ: ſuauis fiat ei poſtulatio mea. Tũcad eam ſpõſus effat᷑: & audire me facuocẽ tuam: quia uox
tua ſuauis eſt. Si aperueris os tuũ uerbo dei: dicet tibi ſponſus: uox tua ſuauis eſt: & aſpectus tuus ſpecioſus.
Quapropter cõſurgẽtes depcemur dñm:ut digni efficiamur ſpõſi ſermone. Sapiẽtia chriſto Ieſu: cui eſt glo
ria & imperiũ in ſæcula ſæculorum Amen.
¶ Cõmentariu in Cãtica canticoꝶ in quatuor libros uel homelias diſtictũ:qd in quodã exẽplari nomĩe bea/

ti Hieronymi repperi pnotatũ. qd ꝓbare uidet eius aſſertio in libro uiroꝶ illuſtriũ: ubi ſe quatuor homelias

B xXi.

Xj.

„

in cãtica cãticorũ ſcripſiſſe cõmemorat. Sed & in uetuſto & probato uolumĩe hocipſũ cõmẽtariũ Origenis

——

inſcribit᷑. ſed minime duabus p̃ſcriptis ex Origene traductis cõuenit: quæ etiã ſupfluo traductæ uel poſtre-/

petitæ fuiſſent. Sagax igitur lectorinquirat. ! .
Pithalamiũ libellus: ideſt nuptiale carmẽ ĩ modũ mihi uidet᷑ drãmatis a Salomone cõſcriptus:
quẽ cecinit inſtar ludẽtis ſpõſæ & erga ſpõſũſuũ: qui eſt ſᷣmo dei cæleſti amore flagrantis. Ada/
mauit eni eũ ſiue aĩa quæ ad imaginẽ eius facta eſt: ſiue eccleſia. Sed & magnificus hic ipſe atq;
fectus ſpofus: ꝗbus uerbis uſus ſit ad coniũctã ſibi aĩam uel eccleſiã: hæc ipᷣa ſcriptura nos edocet. Sodales
ſpõſæ quoq; adoleſcẽtulæ cũ ip̃a ſpõſa poſitæ quæ dixerĩt: quæq; etiã amici ac ſodales ſpõſi ex eodem nihilo
minus libro: ꝗ Cãticũ cãticoꝶ intitulat cognoſcimus. Poſſibilitas enĩ data eſt ipis amicis ſpõſi aliꝗᷓ dicere: ea
dũtaxat: quæ audierãt ab ipo ſpõſo lætãtes de cõiũctiõe ſpõſæ. Fit ergo ſᷣmo ab ipſa ſpõſa nõ ſolũ ad ſpõſũ:
ſed etiã ad adoleſcẽtulas. & rurſũ ſermo nõ tmmõ ad ſpõſã: ſed etiã ad amicos dirigit᷑ ſpõſi. Et hoceſt qd ſu
pra diximus carmẽ nuptiale ĩ modũ dramatis eſſe cõſcriptũ. Drãma enĩ dicit᷑ multaꝶ pſonaꝶ cãtilena: ut in
ſcænis agi fabula ſolet: ubi diuerſæ pſonæ ĩtroducunt᷑. & aliis accedẽtibus: aliis etiã diſcedẽtibus a diuerſis &
ad diuerſos textus narratiõis explet᷑. Quæ ſingula ſuo ordine ſcriptura hæc cõtinet: totũq; corpus eius myſti
cis format᷑ eloquiis. Sed pᷣmo ſcire nos oportet: qm ſicut puerilis ætas nõ mouet ad amorẽ poſſibiliũ: ita nec
ad capiẽdũ quidẽ uerba hæc paruula & infãtilis interioris hoĩs ætas admittit᷑: illoꝶ ſcilicet ꝗ lacte ĩ xpᷣo alun/
tur nõ cibo forti: ſed nũc ꝗdẽ pᷣmũ rõnabile & ſine dolo lac cõcupiſcũt. In uerbis eni cãtici cãticoꝶ ille cibusẽ:
de quo dicit apoſtolus: Perfectoꝶ autẽ eſt ſolidus cibus. & tales reqrit auditores: qui ꝓ poſſibilitate ſumẽdi
exercitatos habeãt ſenſus ad diſcretionẽ boni & mali. Et quidẽ paruuli quos diximus: ſi ueniant ad hæcloca:
põt fieri: ut nihil ꝗdẽ ex hac ſcriptura pficiãt: nec tamẽ ualde lædant uel ipſa quæ ſcripta ſũt legẽtes: uel quæ
ad explanationẽ eorũ dicẽda ſũt recẽſentes. Si uero aliqs acceſſerit ꝗq ̃m carnẽ tmmõ uir eſt: huictali nõ paꝶ
ex hac ſcriptura diſcrimis periculiq; naſcet᷑. Audite enĩ pure & caſtis auribus amoris nomĩa neſciẽs: ab interi
ori hoĩe ad exteriorẽ & carnalẽ uirũ oẽm deflectet auditũ: & a ſpiritu cõuerter᷑ ad carnẽ: nu trietq; in ſemetipᷣo
cõcupiſcẽtias carnales: & occaſiõe diuinæ ſcripturæ cõmoueri & incitari uidebit᷑ ad libidinẽ carnis. Ob hocer
go moneo & cõſiliũ do oĩ qui nõdũ carnis & ſanguis moleſtiis caret: neq; ab effectu naturæ materialis abſce/
dit: ut a lectiõe libelli huius: eorũq; quæ ĩ eo dicent᷑: penitus tẽperet. Aiut eni obſeruari etiã apud hebræos:
niſi ꝗs ad ætatẽ ꝑpfectã maturãq; puenerit: libellũ hũc nec ꝗqdẽ in manibus tenere pmittat᷑. Sed & illud ab eis
accepimus cuſtodiri. Quandoqꝗdẽ moris ẽ apud eos: oẽs ſcripturas a doctoribus & ſapiẽtibus tradi pueris: ſi
mul & eas quas Aeνειιο οπν appellãt:ad ultimũ ꝗᷓtuor iſta obſuari: ideſt pᷣncipiũ Geneſis:in quo mũdi cre
atura deſcribit᷑: & Ezechielis ꝓphetæ pᷣncipia: in ꝗbus de cherubin ꝓfert᷑: & finẽ ĩ quo tẽpli ædificatio cõtine
tur: & hũc cãtici cãticoꝶ librũ. Igit᷑ neceſſariũ mihi uidert: ante ꝗᷓ ad ea quæ ĩ hoc libello ſcripta ſũt: diſcutien/
da ueniamus: de amore pᷣus ipo:qẽ ſcripturæ huius cauſa pᷣcipua: pauca diſſerere: & poſt hæc de ordine libro
rũ Salomonis: in ꝗbus hic liber tertio loco poſitus uidet᷑. Tũ etiã de hac titulatiõe libelli ipſius:cur cãticũ cã-
ticorũ ſupꝑſcriptus ſit.atq; etiãẽ quomõ drãmatis ĩ modũ: & tanꝗᷓ fabula quæ ĩ ſcænis pſonarũ ĩmutatiõe agi
ſolet: uideat᷑ eſſe cõpoſitus. Apud græcos ꝗdẽ plurimi eruditoꝶ uiroꝶ uolentes ĩueſtigare ueritatis imaginẽ:
de amoris natura multa ac diuerſa etiã dialogoꝶ ſtilo ſcripta ꝓtulerũt. conãtes oñdere non aliud eſſe amoris
uim: niſi quæ aĩam de terris ad faſtigia cæli celſa ꝑducat. nec ad ſũmã poſſe btĩtudinẽ ꝑueniri: niſi amoris de
ſiderio ꝓuocãte. Sed & ꝗſtiones de hoc qᷓſi ĩ cõuiuiis ꝓpoſitæ referunt᷑. ĩter eos puto: ĩter quos nõ ciboꝶ ſed
uerboꝶ cõuiuiũ gerebat᷑. Alii uero etiã artes ꝗᷓſdã ꝗbus amor hic in aĩa gigni uel au geri poſſe uideat᷑: conſcri
ptas reliꝗrũt. Sed has artes carnales hoĩes ad uitioſa deſideria & culpabilis amoris miſteria traxerũt. Nõ ergo
miꝶ ſit: ſi & apud nos ubi ꝗto plures ſimpliciores: tãto plures & ĩperitiores uident᷑: difficilẽ diximus & piculo
ꝓximã de amoris natura diſputationẽ: cũ apud græcos ꝗ eruditi & ſapiẽtes uident᷑: fuerit tñ aliq: q de his nõ
ita acceperit: ut ſcriptũ ẽ: ſed occaſiõe eoꝶ quæ de amore dicta ſũt: ĩ lapſus carnis & ĩpudicitiæ pᷣcipitia corrue
rũt: ſiue ex iis quæ ſcripta erãt ut ſupra memorauimus: admonitiões ꝗᷓſdã & ĩcitamẽta ſumẽtes: ſiue incõti/
nẽtiæ ſuæ uelamẽ ſcriptis ueteꝶ p̃ferẽtes. Ne ergo & nos tale aliqd ĩcurramus: ea quæ a ueteribus bñ & ſpiri/
taliter ſcripta ſũt: uitioſe & carnaliter aduertẽtes: tã corporis ꝗᷓ aiæ nræ palmas ꝓtendamus ad deũ: ut ds 4
dedit uerbũ euãgelizãtibus uirtute multa: donet & nobis ĩ uirtute ſua uerbũ: quo poſſimus ex his quæ ſcri/
pta ſũt: ĩtellectũ ſanũ & ad ædificationẽ pudicitiæ aptũ uel nomini ip̃i uel naturæ amoris ondere. In pncipio
uerboꝶ Moyſi ubi de mũdi cõditiõe cõſcribit᷑: duos ſuenimus hoĩes creatos referri.pᷣmũ ad imaginẽ & ſimi/
litudinẽ dei factũ.ſecũdũ e limo terræ factũ. Hoc Paulus apoſtolus bñ ſciẽs: & ad liqdũ ĩ his eruditus: in ſuis
ltis aptius & euidẽtius binos eſſe & 1 ſingulos quoſq; hoĩes ſcripſit. ſicenĩ dixit. Nã ſi his ꝗ foris ẽ hõ nr̃cor⸗
rũpit᷑: ſed ille ꝗq intus ẽ: renouat de die ĩ diẽ. Et iteꝶ. Cõdelector eni legi dei ᷣm ĩteriorem hoĩem: & his ſimilia
quãta cõſcribit. Vnde puto neminẽ iã debere dubitare: ꝙ Moyſes de duoꝶ hominũ factura uel figmẽto ſcri⸗
pſerit in pᷣncipio Geneſis: cũ uideat Paulũ ꝗ melius utiq; ꝗqᷓ nos ĩtelligebat ea quæ a Moyſe ſcripta ſũt: duos
hojĩes eſſe p ſingulos quoſq; dicẽtẽ. Quoꝶ unũ: ideſt ĩteriorẽ renouari ꝑ ſingulos dies memorat. Aliũ uero:
ideſt exteriorẽ ĩ ꝗqpuſdã ſãctis: & talibus qlis erat Paulus: corrũpi phibet & infirmari. Quod ſi alicui uidebit᷑
de hoc adhuc aliqd dubitãdũ: in locis ꝓpriis melius explanabit᷑. Nũc aũt ꝓpter qd memoriã fecerimus inte/
rioris

——

— 0 — +☛ ——.

E — r-8

—.

Digei
lpoſke

Cien
s Ad,
len
Socal⸗
mnlhl,
icereen

ſpöti⸗

enatuti
luerſu
ius mli
Uiltanee
Poalun
eabus
ſumici
hachloer
zuelqur
ie
abinten
emeli⸗
Phocer
lsale⸗
brng
lbes
erel
nüdien
cotine
tuten/
elibro
ici,
ine:
otis
nsde
lel
nlcri
ergo
gcl⸗
hino
cortue
ncot/
ſpin⸗
dns
eſcu/
ncipi
ſim⸗
inſu
nico⸗
iml
volan
dvos
ueto:
lthit
inte⸗
ons

rioris & exterioris hominis pſequamur. oſtendere enĩ ex his uolumus: ꝙ ſcripturis diuinis pmononymas:
ideſt ꝑ ſingulas appellatiões: ideo ꝑ eadẽ uocabula: & exterioris hoĩs mẽbra: & illius ĩterioris hoĩs partes affe
ctuſq; nominant᷑. Eaq; non ſolũ uocabulis: ſed & rebus ipis ſibi inuicẽ cõparant᷑.Verbi gr̃a. Vetat᷑ aliqs eſſe
puer ᷣm ĩ teriorẽ hoĩem:quẽ poſſibile eſt creſcere: & ad ætatẽ iuuenis adduci: atq; inde ſuccedẽtibus ĩcremen
tis puenire ad uirũ pfectũ: & effici patrẽ. His aũt noĩbus uti uoluimus: ut conſona diuinæ ſcripturæ: illi ſcili
cet quæ ab Ioãne ſcripta ẽ uocabula poneremus. Ait enĩ ſcripſi uobis pueri: qm cognouiſtis pr̃em. ſcripſi uo/
bis pres: qm cognouiſtis eũ: ꝗ ab initio ẽ. ſcripſi uobis iuuenes: qm fortes eſtis: & p uerbũ dei qd manet ĩ cælo
uiciſtis malignũ. Euidẽs utiq; ẽ: nec ab ullo oĩno arbitror dubitari: ꝙ pueros hic Ioãnes uel adoleſcẽtes & iu/
uenes uel etiã pf̃es ſᷣm aĩæ nõ ſᷣm corporis appellat ætatẽ. Sed & Paulus dicit in quodã loco:Nõ potui uobis

loq q̃ſi ſpũalibus: ſed ꝗſi carnalibus:tanꝗᷓ paruulis ĩ xpᷣo lacuobis potũ dedi. In xpᷣo autẽ paruuli ꝓculdubio

Fſᷣm aiĩæ nõ ſᷣm carnis nominant ætatẽ. Deniq; idẽ Paulus etiã ĩ alio loco ait. Cũ eſſẽ paruulus ſieut paruulus
loꝗᷓbar:ſicut paruulus ſapiebã: ſicut paruulus cogitabã. Cũ auũt factus ſum uir:deſtruxi quæ erãt paruuli. Et
iterũ alias dicit. donec occurramus oẽs ĩ uirũ pfectũ: in mẽſurã ætatis plenitudinis xp̃i. Scit enĩ occurſuros eẽ

nos ĩ mẽſurã ætatis plenitudinis xpᷣi. Igit᷑ ſicut hæc quæ memorauimus ætatũ nomiĩa eiſdẽ uocabulis & exte

riori hoĩ aſcribunt᷑ & ĩteriori: ita ĩuenies etiã mẽbroꝶ nomĩa corporaliũ trãſſerri ad aĩæ mẽbra ſeu potius effi
ciẽtiæ:hæ aĩæ affectuſq; dicẽdi ſũt. Dicit ergo ĩ Eccleſiaſte: Sapiẽtis oculi ĩ capite eius. Itẽ in euãgelio: Qui ha
bet aures audiẽdi audiat. In ꝓphetis quoq; ſᷣmo dni: q factus eſt in manu ꝓphetæ Hieremiæ ſiue alterius cu
iuſlibet. Simile ẽ etiã illud qd ait. Pes aũt tuus nõ offedit. Et iterũ: Mei aut paulominus moti ſũt pedes. Eui
dẽter quoq; & uẽter aĩæ deſignat᷑: ubi dicit᷑. Dne a timore tuo ĩ utero cõcepimus. Nã inde qs dubitet:cũ dici/
tur: Sepulchrũ patẽs ẽ guttur eoꝶ. Et iteꝶ: Præcipita dne: & diuide lĩguas eoꝶ. Sed & id qd ſcriptũ eſt: Dẽtes
peccatoꝶ cõtriuiſti. Et iterũ: Contere brachiũ peccatoris & maligni. Et ꝗqd opus ẽ mede his plura colligere: cũ
abũdãtiſſimis teſtimoniis ſcripturædiuĩæ repletæ ſintex ꝗbus euidẽter ondit᷑: mẽbroꝶ hæc nomĩa nequaꝗᷓ
corpori uiſibili aptari poſſe. ſed ad inuiſibilis aĩæ partẽ uirtuteſq; debere reuocari: qm & uocabula ꝗdẽ hñt ſi
milia. Apte aũt & ſine ulla ambiguitate nõ ĩterioris ſed exterioris hoĩs ſignificãtias gerũt. Eſt ergo materialis
huius hoĩs: ꝗq & exterior appellat᷑: cibus potuſq; naturæ ſuæ cognatus: corporeus iſte ſcilicet & terrenus. Si/⸗
militer aũt & ſpiritalis hoĩs ipſius:q & ĩteriordicit᷑: ẽ ꝓprius cibus: ut panis ille uiuus ꝗ de cælo deſcẽdit. ſed
& potus ille ẽ exilla aqua: quã ꝓmittit Ieſus dicẽs: Quicũq; biberit ex hacaqua quã ego do nõ ſitiet ĩ æternũ
Sic ergo ꝑ oĩa ſimilitudo ꝗdẽ uocabuloꝶ ſᷣm utrũq; hoĩem ponit᷑. Reꝶ uero ꝓprietas unicuiq; diſcreta ſᷣua/
tur: & còrruptibili corruptibilia pᷣbẽtur: ĩcorruptibili uero ĩcorruptibilia ꝓponũtur. Vnde accidit: ut ſimpli
ciores qdã neſciẽtes diſtiguere ac ſecernere quæ ſint: quæ in ſcripturis diuinis ĩteriori hoĩ: quæ uero exteriori
deputãda ſint: uocabuloꝶ ſimilitudinibus falſi ad ĩeptas ꝗᷓſdã fabulas & figmẽta inania ſe cõtulerit: ut etiã
poſt reſurrectionẽ cibis corporalibus utẽdũ crederẽt: potũq; ſumẽdũ: nõ ſolũ ex illa uite uera & uiuẽte in ſæ/
cula: uerũ & ex his uitibus ligni. Sed de his alias uidebimus. Nũc ergo ut p̃cedẽti obuatiõe diſtiximus: eſt ꝗ
dẽ ſᷣm ĩteriorẽ hominẽ alius ſine filiis & ſterilis: alius uero abũdãs in filiis: m qd & illud aduertimus dictũ.
Sterilis peperit ſeptẽ:& fœcũda in filiis ĩfirmata eſt. Et ut ĩ budictiõibus dicit᷑: nõ erit ĩ uobis ſine filiis & ſteri
lis. Igit᷑ ſi hæcita ſe hñt: ſicut dicit᷑ aliꝗs carnalis amor quẽ & cupidinẽ appellauerũt poetæ: ſᷣm quẽ ꝗ amat in
carne ſemĩat. Ita eſt & qdã ſpiritalis amor: ᷣm quẽ ille ĩterior hõ amãs ĩ ſpũ ſemĩat. & ut euidẽtius dicã:ſiqs
eſt ꝗ portat adhuc imaginẽ terreni: m exteriorẽ hoĩem agit᷑ cupidine & amore. Amore autẽ & cupidine cæle/
ſti agit᷑ aĩa: cũ pſpecta pulchritudine & decore uerbi dei ſpeciẽ eius adamauerit: & exipſo zelũ quẽdam & uul
nus amoris acceperit. Eſt enĩ uerbũ hoc imago & ſplẽdor dei inuiſibilis pᷣmogenitus oĩs creaturæ: in quo crea
ta ſũt oĩa: quæ in cælis ſũt: & quæ ĩ terris ſiue uiſibilia ſiue inuiſibilia. Igit᷑ ſiqs potuerit capaci mẽte coniicere
& cõſiderare horũ oĩum quæ ĩ ipſo creata ſũt:decus & ſpeciẽ ſipſe enĩ rerũ uenuſtate ꝑcuſſus:& ſplẽdoris ma
gnificentia ſeu iaculo ut ait ꝓpheta electo terebratus)ſalutare ab ipo uulnus accipiet: & btõ igne amoris eius
ardebit. Oportet etiã nos illud ſcire. Illicitus amor & cõtra legem: ſicut accidere põt hoĩ exteriori: uerbi gra ut
nõ ſpõſã uel cõiugẽ amet: ſed aut meretricẽ aut adultera: ita & interiori hoĩ hoceſt aĩæ accidere põt amor: nõ
in legitimũ ſpõſũ: quẽ diximus eſſe uerbũ dei: ſed in adulteꝶ aliquẽ & corruptorẽ. Quod ſub hac eadẽ figura
euidẽter declarat Ezechiel ꝓpheta: ubi Oollã & Oolibam ĩtroduxit ſub ſpecie Samariæ & Hieruſalẽ adulte/
rino amore corruptas: ſicut locus ip̃e ſcripturæ ꝓpheticæ ondit uolẽtibus plenius ſcire. Exardeſcit hic ſpirita
lis amor aĩæ: aliqñ ꝗqdẽ ut edocuimus: erga aliquos ſpũs neqtiæ. aliqn erga ſpiritũ ſãctũ & uerbũ dei: ꝗẽ ſpõ
ſus fidelis: & eruditæ aĩæ uir dicit᷑: & cuius ipᷣa ſpõſa:ĩ hac pᷣcipue ſcriptura quæ habet in manibus:nomina/
tur. ſicut dño p̃ſtãte plenius oſtẽdemus: cũ uerba ipſius libelli explanare cœperimus. Videt᷑ aut mihi diuinã
ſcripturã uolẽtẽ canere:ne lapſus aliqꝗs legẽtibus ſub amoris nomie naſceretur: ꝓ ĩfirmioribus ꝗbuſq; eũ qui
apud ſapiẽtes ſæculi cupido ſeu amor dicitur: honeſtiori uocabulo charitatẽ uel dilectionẽ nomĩaſſe. Verbi
gra: ut cũ dixit de Iſaac. Et accepit Rebecchã: & facta eſt ei uxor:& dilexit eã. Et iteꝶ de Iacob & Rachel: ſimili
ter dicit ſcriptura: Rachel aũt erat decora oculis & pulchra facie: & dilexit Iacob Rachel: & dixit: Seruiã tibi ſe
ptẽ ãnis ꝓ Rachel filia tua iuniore. Euidẽtius aũt ĩmutatus uſus uocabuli huius apparet ĩ Amon: ꝗq adama/
uit ſororẽ ſuã Thamar. Scriptũ eſt eni. Et factũ ẽ poſt hæc: & erat Abſalon filio Dauid ſoror decora facie ual
B u. XxXii.

iſ⸗

de: & nomẽ ei Thamar: & dilexit eã Amon filius Dauid. Dilexit poſuit p adamauit. Et tribulabat᷑ inqt Amõ
ut infirmaret᷑ ꝓpter Thamar ſororẽ ſuã: qm uirgo erat: & graue uidebat᷑ in oculis Amon facere ei aliquid. Et
poſt pauca de uiolẽtia quã ĩtulit Amõ IThamar ſorori ſuæ ita dicit ſcriptura. Et noluit Amon audire uocem
eius: ſed inualuit ſuꝑ ea: & humiliauit eã: & dormiuit cũ ea. & odiuit eã Amõ odio magno ualde: qm maius
erat odiũ quo oderat eã:ꝗᷓ dilectio ꝗᷓ dilexerat eã. Et ĩ his ergo & ĩ pluribus aliis locis inuenies ſcripturã diui/
nã refugiſſe amoris uocabulũ: & charitatis dilectiõiſq; poſuiſſe. Interdũ licet raro ꝓprio tũ uocabulo amorẽ
nomĩat: & inuitat ad eũ: atq; ĩcitat aĩas: ut cũ dixit ĩ ꝓuerbiis de ſapiẽtia: Adama eã: & puabit te: circunda eã:
& exaltabit te: honora eã: & amplectet᷑ te. Sed & ĩ eo libello ꝗ dicit᷑ ſapiẽtia Salomonis: ita ſcriptũ ẽ de ſapien
tia ipſa. Amator factus ſũ decoris eius. Arbitror aũt ubi nulla lapſus uidebat᷑ occaſio: ibi tim nomẽ amoris in

ſeruit. Quid enĩ paſſibile aut qd indecorũ poſſit aliꝗs aduertere in amore ſapiẽtiæ? uel in eo ꝗ ſe amorẽ ꝓfite

atur eſſe ſapiẽtiæ Nã ſi dixiſſet qa adamauit uel Iſaac Rebecchã: uel Iacob Rachel: paſſio utiq; aliꝗᷓ ĩdecora
p hæc uerba erga ſãctos dei hoĩes potuiſſet ĩtelligi: apud eos pᷣcipue ꝗ neſciũta littera cõſcẽdere ad ſpm̃. Aper
tiſſime aũt ĩ hoc ipᷣo libello ꝗq habet᷑ in manibus: amoris nomẽ charitatis uocabulo pmutatũẽ in eo ubi dixit.
Adiuraui uos filiæ hieruſalẽ: ſi ſueneritis fratruelẽ meũ ãnũcietis ei: quia uulneratæ charitatis ego ſũ. pro eo
utiq; ut diceret: amoris eius telo pcuſſa ſũ. Nihil ergo ĩtereſt ĩ ſcripturis diuinis: utrũ charitas dicat᷑: an amor
uel dilectio: niſi ꝙ in tãtũ nomẽ charitatis extollit᷑: ut etiã ipſe deus charitas appellet᷑: ſicut Ioãnes dixit. Cha
riſſimi diligamus inuicẽ: qa charitas ex deo eſt: & oĩs qui diligit ex deo natus eſt: & cognoſcit deũ. ꝗ aũt nõ di
ligit: nõ cognoſcit deũ: ꝗa deus chatitas ẽ. Et quãuis alterius tẽporis ſit dicere Aigd de his: quæ exẽpli cauſa ex
Ioãnis epiſtola ꝓtulimus: tñ breuiter aliqꝗᷓ etia pſtrĩgere nõ eſt uiſũ abſurdũ. Diligamus ĩquit ĩuicẽ:qa chari
tas ex deo ẽ. Et poſt pauca: deus charitas ẽ. In quo oſtẽdit & ipſũ deũ charitatẽ eſſe. Et iterũ eũ qui ex deo eſt:
charitatẽ eſſe. Quis aũt ex deo ẽ: niſi ille qui dicit. Ego ex deo exiui: & ueni in hũc mũdũ? ꝙ ſi deus pater cha/
ritas eſt: & filius charitas ẽ: charitas aũt & charitas unũ eſt: & ĩ nullo differt: cõſeꝗᷓnter ergo pr & filius unũ be
ne dicũtur: & ideo cõueniẽter xp̃s ſicut ſapiẽtia & uirtus & iuſticia & uerbũ & ueritas: ita & charitas dicitur. &
ideo dicit ſcriptura. Quia ſi charitas manet ĩ uobis: deus ĩ uobis manet. Deus aũt: ideſt pater & filius: qui &
ueniũt ad eũ: ꝗ perfectus ĩ charitate ẽ ſ̃m uerbũ dni & ſaluatoris dicẽtis. Ego & pater ueniemus ad eũ:& mãſi
onẽ faciemus apud eũ.Sciẽdũ ꝙ hæccharitas quæ deus ẽ eũ in quo fuerit:nihil terrenũ: nihil materiale:nihil
corruptibile diligit. cõtra naturã nãq; eſt ei corruptibile aliqd diligere:cũ ipe ſit ĩcorruptiõis fõs. Ipſa ẽ enĩ ſo
laquæ habet ĩmortalitatẽ. Siqdẽ ẽ deus charitas:ꝗ ſolus habet ĩmortalitatẽ: lucẽ habitãs ĩacceſſibilẽ. Quid
aliud ĩmortalitas: niſi uita æterna eſt? quã daturũ ſe ꝓmittit deus credẽtibus in ipſũ ſolũ ueꝶ deu: & quẽ mi
ſit Ieſũ xpᷣm filiũ eius? Propterea ergo ĩ primis & aãte oĩa hoc amabile & placidũ dicit᷑ eſſe deo: ut qs diligat do
minũ deũ ſuũ ex toto corde ſuo: & ex tota aĩa ſua: & ex totis uiribus ſuis. Et qa deus charitas ẽ: & filius qui ex
deo ẽ: charitas eſt: ſui ſimile aliquid requirit ĩ nobis. & p hãc charitatẽ quæ ẽ ĩ xpo ieſu deo:q ẽ charitas: uelut
cognata quadã ꝑ charitatis nomẽ affinitate ſociemur: ſicut & ille qui iã cõiũctus ei dicebat: Quis nos ſepara
bita charitate dei: quæ ẽ in xpᷣo Ieſu dño nro?: Hæc aũt charitas oẽm hoĩem ꝓximũdiligit. Ob hocarguit Sal
uator quẽdã: qui opinabat ꝙ iuſta aĩa erga eã quæ iniqtatibus ſĩuoluta ẽ: ꝓpinqtatis iura nõ ſeruet. & iſta de
cauſa texuit iſtã parabolã: quæ dicit: ꝙ ĩ latrones ĩcidit ꝗdã dũ deſcẽdit ab hieruſalẽ ĩ hierico. & culpat qdẽ ſa
cerdotẽ ac leuitã: ꝗq uidẽtes ſeminecẽ pᷣterierũt. amplectit᷑ aũt ſamaritanũ: qui mĩicordiã fecerit. & hũc fuiſſe
ei ꝓximũ:ipſius qui ꝓpoſuerat reſpõſiõe firmauit. & ait ei. Vade & tu fac ſimiliter. Etenĩ natura oẽs nobis ĩ/
uicẽ ꝓximi ſumus. Opibus uero charitatis fit ꝓximus ille: qui põt bñfacere ei qui non põt. Vnde & ſaluator
noſter factus ẽ ꝓximus nobis. nec ptrãſiuit nos: cũ ſemineces ex latronũ uulneribus iaceremus. Igit ſciẽdũẽ

dei charitatẽ ſe emp ad deũ tendere: a quo & originẽ duxit: & ad ꝓximũ reſpicere:cũ quo participiũ gerit:utpo

te ſimiliter creatũ ĩ ĩcorruptiõe. Sic ergo qᷓcũq; de charitate ſcripta ſũt:qᷓſi de amore dicta ſi uſcipe: nihil de no/
minibus curãs. eadẽ nãq; ĩ utroq; uirtus oſtẽdit᷑. Quod ſi iꝗs dicat:quia & pecuniã & meretricẽ & alia ſimili/

ter mala eodẽ uocabulo qd acharitate duci uidet᷑: diligere appellamur: ſciẽdũ eſt ĩ his non ꝓprie ſed abuſiue

charitatẽ nomjĩari. Sicut uerbi gra & deus nomẽ pᷣncipaliter ĩ eo eſt: ex quo oĩa: & ꝑ quẽ oĩa: & ĩ quo oĩa.qd;
utiq; apte uirtutẽ & naturã trinæ ſingularitatis denũciat. Secũdo uere in loco & ut ita dixeri abuſiue: deos di
cit ſcriptura etia illos ad quos mo dei fit: ſicut cõfirmat ſaluatorĩ euãgeliis. Sed & cæleſtes uirtutes ſub hoc
nomiĩe appellari uident: dũ dicit: deus ſtetit ĩ ſynagoga deoꝶ: in medio aũt deos diiudicat. Tertio uero in lo/
co iam nõ abuſiue: ſed falſo dii gẽtiũ dæmones appellant᷑: cũ dicit ſcriptura: Oẽs dii gẽtiũ dæmonia. Itaqʒ &
pmũ charitatis nomẽ ĩ deo ẽ: ꝓpter qd iubemur diligere deũ ex toto corde nro: ex tota aĩa nr̃a: & ex totis uiri/
bus nr̃is: ut pote eũ a quo habemus hoc ipſũ:ut diligere poſſimus: in ipo iã ſine dubio cõtinet᷑: ut & ſapiẽtiã
& iuſticiã & pietatẽ & ueritatẽ:oẽſq; uirtutes pariter diligamus. Vnũ enĩ atq; idẽ ẽ diligere deũ & diligere bo⸗
na. Secũdo ĩ loco ꝗᷓſi abuſiuo & ĩde deriuato nomĩe & ꝓximũ diligere iubemur tanꝗᷓ noſipᷣos. Tertiũ uero ẽ:

q falſo ſub charitatis titulo nomĩat᷑: diligere uel pecuniã uel uoluptates uel oẽ quicqd ad corruptelã perti/

net & errorẽ. Nõ ergo ĩtereſt utrũ amari dicat᷑ deus:aut diligi. Nec puto ꝙ; culparipoſſit: ſiꝗs deũ ſicut Ioan

nes charitatẽ: ita ipſe amorẽ nomiĩet. Deniq; memini aliquẽ ſãctoꝶ dixiſſe Ignatiũ nomĩe de xpᷣo: Meus autẽ

amor crucifixus eſt: nec rephẽdi eum pro hocdignũ iudico. Sciendũ aũt ꝙ oĩs qui pecuniã diligit: uel ea quæ
in mũudo

n —. —. —.

—— — — —⸗

— t᷑ C — —

— —

- — — — —

tAns
duid
uocen
n maius
ridiu,
damor
nnchei⸗
e lapien
nonsin
dit
icenn
dpe⸗
bici⸗
. Ptoen
inamor
Vt.n
ütnod
auſae
lachai
leoell
terchr⸗
unübe
ctur
gui
Amili
enuhtl
nilo
emi
do
uien
elut
parn
0al
ade
leſa
ile
Psi,
Uatort
iidü
nutpo⸗
geno⸗
imi
uſiue
2.
oodl
bhoc
inlo⸗
ja⸗
uin/
biti
rebo
eto⸗
ett/
lom
uti
u
co

in mũdo ſũt materiæ corruptibilis:uirtutẽ charitatis quæ ex deo eſt:ad terrena & ad caduca deducit: & rebus
dei abutit᷑ ad ea quæ nõ uult deus. Nõ enĩ deus dilectionẽ horũ: ſed uſũ hoĩbus dedit. Hæc aũt paulo latius
diſcuſſimus: uolẽtes de natura charitatis & amoris aptius attẽtiuſq; diſtinguere. ne forte qm ſcriptura dicit:

deus charitas ẽ: oẽ qd diligit᷑ etiã ſi corruptibile ſit ex deo eſſe: & hoc charitas & dilectio putaret᷑. Sed oſtẽ

it res qdẽ dei & munus eius eẽ charitas. nõ tñ ſemꝑ ab hoĩbus ad ea quæ dei ſũt: & quæ deus uult: Opus eius
aſſumi. Sed & hoc ſcire oportet: ꝙ ĩpoſſibile ẽ: ut nõ ſemphumana natura aliqd amet. Ois nãq; ꝗ ad id æta
tis uenerit: quã pubertatẽ uocãt: amat aliqd ſeu minus recte: cũ amat quæ nõ oportet. ſeu recte & utiliter: cũ
amat quæ oportet. Verũ nõnulli hũc amoris affectũ: ꝗq aĩæ rõnabili inſitus eſt buficio cõditoris:aut ad amo/
rẽ pecuniæ trahũt & auaritiæ ſtudiũ: aut erga gloriã captãdã: & fiũt ĩanis gloriæ cupidi. aut erga ſcorta ſecta/
da: & ĩueniuntur pudicitiæ libidiniſq; captiui. aut ad alia his ſimilia uirtutẽ tãti boni huius effundunt. Sed
& cum erga diuerſas artes amor iſte ducitur: quæ manu miniſtrantur: aut per ſtudia præſentis uitæ non ſo/
Ium neceſſaria: ut uerbi gratia dixerim: erga artem palæſtricam uel curſus exercitia: aut certe etiam erga geo/
metricam uel muſicã Dcſarichmeticam cõfertur: atq; ad alias uel huiuſcemodi diſciplinas. nec ſic quidẽ mi/
hi uidet uſus eius ꝓbabiliter ſumi. Si enĩ qd bonũ eſt:hoc & ꝓbabile ẽ. Bonũ ergo ꝓprie nõ erga uſus corpo
reos: ſed ĩ deo pmũ & ĩ animi uirtutibus ĩtelligit᷑. Cõſeꝗᷓnter ergo ſolus amor ille ꝓbabilis eſt:q deo & animi

uirtutibus coaptat᷑. Et hocita ſe habere definitiõe ipſius ſaluatoris ondit᷑: ubi ĩterrogatus a quodã: qd eſſet
P 8 4 J4

mãdatũ omniũ maius: & pᷣmũ iin lege:reſpondit. Diliges dĩm deum tuũ extoto corde tuo: ex tota aĩa tua: &
extotis uiribus tuis. Secũdũ uero ſimile illi. Diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipſũ. Et adiecit. In his duobus mãda/
tis oĩs lex pẽdet & ꝓphetæ: oſtẽdẽs p hæc duo iuſtũ amorẽ legitimũq; coſtare: atq; in his uniuerſã legẽ ꝓphe
taſq; pẽdere. Sed & qd; Paulus ait: nõ adulterabis: nõ occides: nõ furtũ facies: nõ falſũ teſtimoniũdices: & ſi
quod aliud mãdatũ ĩ hoc uerbo reſtaurat᷑: in quo ait: Diliges ꝓximũ tuũ ſicut teipſũ: quod hoc mõ facilius
explanabit᷑. Ponamus uerbi gra mulierẽ amore alicuius uiri ardẽtẽ: cupiẽtẽq; ĩ cõſortiũ eius aſciſci:nõne oĩa
ita aget: & oẽs motus ſuos ita tẽperabit: ut ſcit illi placere quẽ diligit: ne forte ſi in aliquo cõtra uolũtatẽ illius
egerit: cõſortia eius uir ille optimus refutet: atq; ſpernat: Poterit ne hæc mulier quæ erga amorẽ uiri illius to
to corde: tota aĩa: totiſq; uiribus feruet: aut adulteriũ cõmittere: quæ eũ nouerit amare pudicitiã? Aut homi
cidiũ: quæ eũ nouerit mitẽ? Aut furtũ: quæ ei ſciat liberalitatẽ placere? Aut cõcupiſcet aliena: quæ oẽs cõcupi
ſcẽtias erga amorẽ uiri illius habeat occupatasSic ergo ĩ charitatis pfectiõe & oẽ mãdatũ reſtaurari dicit᷑: &
legis uirtus ꝓphetarũq; pẽdere. Propter iſtud charitatis uel amoris bonũ: ſãcti nec ĩ tribulatiõe anguſtiant᷑:
nec aporiati exaporiant: nec deiecti pereũt: ſed qd in pᷣſenti & momẽtaneũ & leue tribulatiõis eoꝶ: ſupramo
dũ æternũ gloriæ põdus operat illis. Nõ enĩ oĩbus ſed Paulo & his qui ei ſimiles ſũt pᷣſẽs hæc momẽtanea ac
leuis dicit᷑ tribulatio: qa ꝑpfectã charitatẽ dei ĩ xpo Ieſu: ꝑ ſpiritũ ſactũ habẽt ĩ co rde ſuo diffuſã. Sic deniq; &

Iacob priarchã amor Rachel per ſeptẽ ãnos cõtinuos in laboribus poſitũ diuturni æſtus: & nocturni frigoris

uſtionẽ ſentire nõ ſinit. Sic ipſũ Paulũ in amore huius ĩcẽſũ audio dicẽtẽ. Charitas oĩa patit᷑:oĩa credit: oĩa
ſperat: oĩa tolerat. charitas nunꝗᷓ cadit. Nihil ergo eſt: qd nõ toleret: qui pfecte diligit. Plura aũt qũ nõ tole-
ramus: certũ ꝙ ob hoc qacharitatẽ quæ oĩa tolerat: nõ habemus. Et ſi no ferimus aliqua patiẽter: iccirco eſt:
qa charitas nobis deeſt: quæ oĩa patit᷑. In luctamine quoq; eo: qd eſtnobis aduerſus diabolũ: quo freꝗᷓnter
cadimus nõ dubiũ eſt: quin ob hoc fiat: ꝙ nõ eſt ĩ nobis charitas illa: quæ nunꝗᷓ cadit. Hũc ergo lo quit᷑ pſens
ſcriptura: quo erga uerbũ dei aĩa beata utit᷑: & ĩflãmat᷑. Et iſtud epithalamii carmẽ ꝑ ſpiritũ canit: quo eccle/
ſia ſpõſo cæleſti xpo cõiũgit᷑ ac ſociat᷑: deſiderãs miſceri ei ꝑ uerbũ: ut cõcipiatexeo: & ſaluare poſſit p hãc iſtã
filioꝶ gñationẽ.cũ pmãſerint ĩ fide & ſãctitate cũ ſobrietate: utpote cõcepti ex ſemĩe ꝗdẽ uerbi dei.editi uero
genitiq; uel ab ĩmaculata eccleſia: uel ab aĩa:nihil corporeũ:nihil reqrẽte materiale:ſed ſolo uerbi dei amore
flagrãte. Hæc ĩterĩ nobis ad pᷣſens de amore uel charitate: quæ in epithalamio hoc canticorũ cãtici refert᷑: oc/
currere potuerũt. Sed ſciendũ eſt tam multa eſſe: quæ dici debeant decharitate hac: quanta & de deo:ſiquidẽ
ipſe eſt charitas. Scit enĩ nemo patrem: niſi filius: & cui uoluerit filius reuelare. Similiter autẽ etiã ipſum fili-
um quoniã & ipᷣe charitas eſt: nemo ſcit niſi ꝑpater: & ſᷣm hoc qd charitas dicit᷑. Solus aũt ſpũs ſãctus eſt:qui
expr̃e ꝓcedit: & ideo ſcit quæ ĩ deo ſũt: ſicut ſpũs hoĩs ſcit quæ ĩ hoĩe ſũt. Hic ergo paraclytus ſpũs ſãctus ue
ritatis ꝗ de pr̃e ꝓcedit: circuit ꝗᷓrẽs ſiquas ĩueniat dignas & capaces aĩas: ꝗbus reuelet magnitudinẽ charitatis
huius: quæ ex deo eſt. Nũc ergo iã ipſũ deũ patrẽ qui charitas eſt ĩuocãtes per eũ qui ex ipſo ẽ charitatẽ etiam
ad reliqua diſcutiẽda ueniamus. Et tẽtemus pᷣmũ de eo requirere: qd illud ſit: cũ tria uolumĩa eccleſia dei a
Salomone ſcripta ſuſceperit: pᷣmus ex ipſis ꝓuerbioꝶ liber poſitus ſtccuncles is qui Eccleſiaſtes appellat᷑.
tertio uero ĩ loco cãtici cãticorũ uolumẽ habeat᷑. Quæ ergo nobis occurrere poſſũt in hoc loco iſta ſũt. Gene
rales diſciplinæ ꝗbus ad rerũ ſciẽtiã puenit᷑: tres ſũt: quas græci æthicam phyſicã & enopticẽ appellauerunt.
nos has dicere poſſumus: moralẽ: naturalẽ: & inſpectiuã, Nõnulli ſane apud græcos etiã logicen: quã nos rõ
nabilẽ poſſumus dicere: quarto ĩ numero poſuere. Alii nõ extrĩſecus eaã: ſed per has tres quas ſupra memora/
uimus diſciplinas innexã: cõſertãq; p oẽ corpus eſſe dixerũt. Eſt eni logice & uelut nos dicimus rõnalis:quæ
uerborũ dictorũq; uidet cõtinere rõnes: ꝓprietateſq; & ĩpropetates: gnaq; & ſpecies & figuras ſinguloꝶ quo
rũq; edocere dictorũ. quam utiq; diſciplinã nõ tã ſeparari ꝗᷓ inſeri cæteris cõuenit & intexi. Moralis aũt dicit᷑
B; iu. xli.

per quã mos uiuendi honeſtus aptat᷑: & inſtituta ad uirtutem tẽdẽtia pᷣparant᷑. Naturalis dicit᷑: ubi uniuſcu

iuſq; rei natura diſcutit᷑: quo nihil cõtra naturã gnñatur in uita. ſed unũquodq; his uſibus deputet᷑: in quos a
creatore ꝓductũ eſt. Inſpectiua dicit᷑: qua ſuꝑgreſſi uiſibilia de diuinis aliqd & cæleſtibus cõtẽplamur: eaq;
ſola mẽte ĩtuemur: qm corporeũ ſupgrediũtur aſpectũ. Hæc ergo ut mihi uidet᷑: ſapiẽtes qnq; Græcorũ ſũ/
pta a Salomone: utpote q ætate & tpe lõge ate ipſos por ea p dei ſpiritũ didiciſſet: tanꝗᷓ ꝓpria ĩuẽta ptulerũt:
& ĩſtitutionũ ſuaꝶ uolumĩbus cõprehẽſa: poſteris tradẽda reliqre. Sed hæc ut diximus:Salomõ añ oẽs ĩue/
nit: & docuit ꝑ ſapiẽtiã: quã accepit a deo: ſicut ſcriptũẽ: Et dedit deus prudẽtiã Salomoni: & ſapiẽtiã multã
ualde & latitudinẽ cordis ſicut harenã: quæ ẽ ad orã maris: & multiplicata ẽ ĩ eo ſapiẽtia ſuꝑ oẽs antiquos fi-
lios hoĩum:& ſuꝑ oẽs ſapiẽtes ægypti.Salom ergo tres iſtas quas ſupra diximus gnales eſle⸗ diſciplinas:ideſt

moralẽ: naturalẽ: & ĩſpectiuã diſtiguere ab ĩuicẽ ac ſecernere uolẽs: tribus eas libellis edidit. ſuo quoq; ordine

ſingulis cõſeꝗᷓnter aptatis. Prio ergo ĩ ꝓuerbiis moralẽ docuit locũ: ſuccĩctis ut decuit breuibuſq; ſẽtẽtiis uitæ
ĩſtituta cõponẽs. Secũdã uero quæ naturalis appellat᷑: cõprehẽdit ĩ Eccleſiaſtẽ: ĩ quo multa de rebus natura/
libus diſſerẽs: & ĩania ac uana ab utilibus neceſſariiſq; ſecernẽs: relinqᷓndã uanitatẽ monet: & utilia rectaq; ſe
ctãda. Inſpectiuũ quoq; locũ ĩ hoc libello tradidit: q habet᷑ in manibus:ideſt ĩ cãtico cãticorũ. in quo amorẽ
cæleſtiũ diuinorũq; deſideriũ incutit aĩæ ſub ſpecie ſpõſæ ac ſpõſi: charitatis & amoris uiis pueniẽdũ docens
ad cõſortiũ dei. Hocuero eũ ueræ philoſophiæ fũdamẽtũ ponẽtẽ: & ordinẽ diſciplinarũ ĩſtitutionũq; cõdẽ/
tẽ ꝙ nõ latuerit:neq; ab eo abiectus ſit: etiã rõnalis locus euidẽter oſtẽdit ĩ pncipio ſtatĩ ꝓuerbioꝶ ſuoꝶ.Pri⸗
mo oĩum p hoc ipſũ ꝙ ꝓuerbia attitulauit libellũ ſuũ:qd utiq; nomẽ ſignificat: aliud ꝗdẽ palã dici: aliud ue
ro ĩtriſecus ĩdicari. hoc enĩ & cõmunis uſus ꝓuerbioꝶ docet: & Ioãnes ĩ euãgelio Saluatorẽ ita ſcribit dicẽtẽ.
FHxæc ĩ ꝓuerbiis locutus ſũ uobis: ueniet hora cũ iã nõ ĩ ꝓuerbis loquar uobis: ſed manifeſte de pre ãnũciem
uobis. Hec interi ĩ ipſa tituli inſcriptiõe. In ſeꝗᷓnti uero ſtati ſubiũgit diſcretionẽ ſermonis: & diſtĩguit ſcien
tia a ſapiẽtia: & a ſapiẽtia diſciplinã: & intellectũ uerboꝶ aliud ponit: & prudẽtiã dicitĩ eo eſſe: ut excipere ꝗs
poſſit uerborũ uerſutiã. diſtiguit etia iuſticiã uera a directiõe iudicii. ſed & aſtutiã nomĩat quãdã his quos ĩ
buit neceſſaria: illã credo p qua ſophiſmatũ ĩtelligi ac declinari poſſit argutia. Et ideo dicit ĩnocẽtibus p ſapi
entiã dari aſtutiã ſine dubio: ne ĩ uetbo dei decipiant᷑ fraude ſophiſtica. Sed ĩ hoc mihi uidet᷑ rõnalis diſcipli/
næ meminiſſe: p quã doctrina uerborũ dictorũq; ſignificãtiæ diſcernunt᷑: & uniuſcuiuſq; ſmonis ꝓprietas
certa cũ rõne diſtiguit᷑: ĩ qua pᷣcipue erudiri cõuenit pueros. hoc eni hortat᷑ cũ dicit: ut det puero iuniori ſẽſũ
& cogitationẽ. Et ꝗa ꝗ in his erudit᷑: neceſſario rõnabiliter ꝑ ea quæ didicit: ſemetipſũ gubernat:& uitã ſuam
moderatius liberat. ꝓpterea dicit. Intelligẽs aũt gubernacula acqꝗret. Poſt hæcuero cognoſcẽs ĩ uerbis diuinis
ꝗbus ꝑ ꝓphetas humano gñi traditus ẽ ordo uiuẽdi: diuerſos eſſe eloquii tropos: & uarias dicendi ſpecies: ac
ſciẽs haberi ĩ eis aliquã figurã quæ parabola appellat᷑: & aliã quæ obſcura dictio uocat᷑: aliaſq; quæ enigma/
ta nominent᷑: & alias que dicta ſapiẽtũ danteribie Iurelige⸗ quoq; parabolã & obſcuꝶ ſᷣmonẽ: dictaq; ſa
piẽtũ & enigmata. Per hæc ergo ſingula rõnalẽ locum manifeſte & euidẽter exponit: ac more ueterũ ſuccictis
breuibuſq; ſẽtẽtiis ĩgẽtes & pfectos explicat ſẽſus. Quæ ſiqs ẽ qui ĩ lege mediter᷑ die ac nocte: & ſiꝗs ẽ ſicut iu
ſti os qd meditat di ſapiẽtiã: ĩueſtigare diligẽtius poterit & ĩuenite:ſi tn recte ꝗs ierit: & qᷓrẽs pulſauerit oſti
um ſapiẽtiæ. petẽs a deo: ut aperiat᷑ ſibi: & mereat᷑ accipe ꝑ ſpiritũ ſãctũ uerbũ ſapiẽtiæ: uerbũ ſciẽtiæ: fieriq;
particeps illius ſapiẽtiæ quæ dicebat. Extẽdebam enĩ uerba mea: & nõ audiebatis. Et merito extẽdere ſe dixit
uerba ĩ eius corde:cui dederit deus ſicut ſupra diximus latitudinẽ cordis. Dilatat᷑ nãq; illius cor:q põtea quæ
breuiter ĩ myſteriis dicta ſũt: latiore doctrina ſuptis exuolumĩbus diuinis aſſertionibus explanare. Oportet
igit᷑ 'm hãc eãdẽ ſapiẽtiſſimi Salomonis doctrinã: eũ ꝗ ſapiẽtiã ſcire deſiderat: ĩcipe ab eruditiõe morali: & ĩ
telligere illud qd ſcriptũ ẽ. Cõcupiſti ſapiẽtiã: rua mãdata: & dns dabit eã tibi. Ob hoc magiſter hicq pᷣmus
hoĩes diuinã philoſophiã docet: opis ſui exordiũ ꝓuerbioꝶ poſuit libellũ. ĩ quo ut diximus: moralis tradit᷑
locus:ut cũ ĩtellectu moribuſ. q; ꝗs ꝓfecerit: ueniat etiã ad naturalis ĩtelligẽtiæ diſciplinã: atq; ibi rerũ cauſas
natutaſq; diſtiguẽs agnoſcat uanitatẽ uanitatũ relinꝗndã: ad æterna aũt & ppetua ꝓperãdu. & ideo poſt p
uerbia: ad Eccleſiaſtẽ uenit᷑: ꝗq docet ut diximus uiſibilia oĩa & corporea caduca eſſe & fragilia. quæ utiq; cum
ita eſſe cõprehẽderit is ꝗ ſapiẽtiæ ſtudet: ſine dubio cõtẽnet ea acdeſpiciet: &uniuerſo utita dicã ſæculo renũ
ciãs: tẽdet ad ĩuiſibilia & æterna: quæ ſpiritalibus qdẽ ſẽſibus: ſed adoptis amoꝶ ꝗbuſdã figuris docent᷑ ĩ Cã/
ticis cãticoꝶ. Ideo enĩ nouiſſimũ locũ tenet hic liber: ut tũc ad eũ ueniat᷑:cũ & moribus ꝗs fuerit deſecatis: &
rerũ corruptibiliũ atq; ĩcorruptibiliũ ſciẽtiã diſtictionẽq; didicerit:p quæ ĩ nullo poſſit ex his figuris: quibus
ſpõſæ ad ſpõſũ cæleſtis: ideſtaĩæ pfectæ amor ad uerbũ dei deſcribit᷑: ac format᷑ offẽdere. Præmiſſis nãq; his
ꝗbus puriſicat aĩa p actus ac mores: & ĩ reꝶ diſcretiõe naturaliũ: pducit᷑ cõpetẽter ad domeſtica uenit᷑ & myſti
ca: atq; ad diuĩtatis cõtẽplationẽ ſincæro & ſi piritali amore cõſcẽdit᷑. Hãc ergo triplicem diuinæ philoſophiæ
formã: etiã ĩ illis ſãctis ac beatis uiris arbitror pᷣſignatã.ꝓ quoꝶ ſãctiſſimis ĩſtitutiõibus deus ſũmus dici uo
luit: deus Abrahã: deus Iſaac: deus Iacob. Abrahã tanꝗᷓ moralẽ declarat philoſophiã pobediẽtiã. Tanta eni
eius fuit obediẽtia & obuatio mãdatoꝶ: ut cũ audiret: exi de terra tua: & decognatione tua: & de domo pfñs
tui: nõ ſit cũctatus: ſed ſtati fecerit: ĩmo & aliqd amplius fecerit. Audiẽs enĩ ut imolaret filiũ ſuũ:nec ĩde qui
dẽ dubitat: ſed obtẽperat p̃cepto: & ad exẽplũ obediẽtiæ: quæ ẽ moralis philoſophiæ poſteris dandu: nec filio
ſuo

Cπι J s . e — —

ulat
1084
d
iſo⸗
etüt⸗
iue⸗
ult;
0⁸ ſi⸗

ideck

tdine

uite
dulta⸗

õ

ſuo unico pepcit. Iſaac quoq; naturalẽ philoſophiã tenet: & cũ puteos fodit: & cũ ꝓfũda rimat᷑. Sed & Iacob
iſpectiuũ tenet locũ: qppe ꝗ &iſt rael ob diuĩoꝶ cõtẽplationẽ nomĩatus ſit: & ꝗ caſtra cæli uiderit: &domũ dei
atq; angeloꝶ uias: ideſt ſchalas a terris in cælũ porrectas ꝓſpexit.Vnde & merito ĩuenimus tres iſtos btõs ui
ros altaria fixiſſe deo: hoc ẽ philoſophiæ ſuæ cõſecraſſe ꝓfectus: quo ſcilicet edocerẽt: nõ hæc ad artes huma/
nas:ſed ad dei gram referẽda. Sed & ĩ tabernaculis degũt: ut p hæc oſtẽdãt: neq; ĩ terris habẽdũ eſſe aliqd pro
priũ huic ꝗ diuinæ philoſophiæ ſtudet:ſed ſemp ꝓmouẽdũnõ tã de loco ad locũ:ꝗ de ſciẽtia ĩferioris ad ſciẽ/
tiã pfectoꝶ. Sed & alia multa ĩ ſcripturis diuĩs quæ ordinẽ hũc quẽ ĩ libellis Salomonis cõtineri diximus ſᷣm
hãceãdẽ formã deſignãt. ſed ea nũc nobis ꝓſeq: aliud ĩ manibus habẽtibus lõgũ ẽ. Siqs ergo pmũ locũ ĩ emẽ
dãdis moribus: mãdatiſq; Puãdis: ꝗ ꝑ ꝓuerbia deſignat ĩpleuit. Poſt hæc aũt dep̃hẽſa uanitate mũdi: & reꝶ
caducaꝶ fragilitatẽ pſpecta uenit ĩ hoc: ut renũciet mũdo: & oĩbus quæ ĩ mũdo ſũt. Cõſeꝗᷓnter ueniet etiã ad
cõtẽplãda & deſiderãda ea quæ nõ uident᷑: & æterna ſũt. Ad quæ tnut puenire poſſimus: ĩdigemus diuĩa mi
ſericordia: ſi forte ualeamus pſpecta pulchritudine uerbi dei: ſalutari ĩ eũ amore ſi uccẽdi: ut & ipᷣe dignet hu
iuſmodi aĩam diligere: quã deſideriũ ſui hre pſi pexerit. Poſt hæc exigit nos cõſeꝗᷓntia monis dicere etiã de ſu
pſcriptiõe ipᷣa Cãtici cãticoꝶ. Simile enĩ ẽ hocillis quæ ĩ tabernaculo teſtimonii appellant ſãcta ſactoꝶ: il⸗
lis quæ ĩ libro numeroꝶ memorant opa opeꝶ: quæq; apud Paulũ dicunt᷑ ſæcula ſæculoꝶ. Sed quõ differãt a
ſctis ſctã ſãctoꝶ ĩ Exodo: & quõ differãt opa ab opibus opeꝶ ĩ numeroꝶ libro tractatibus put potuimus: di
ctũ eſta nobis. Sed & de ſæculo ſæculoꝶ:ĩ locis ꝗqbus occurrit nõ omiſſũ ẽ. & ne eadẽ repetamus:illa ſufficiat
Nũc ergo reqramus pᷣmo quæ ſint cãtica quoꝶ cãticoꝶ hoc eſſe cãticũ dicit᷑. Puto ergo ꝙ cãtica ſint illa: quæ
dudũ ꝑ ꝓphetas uel ꝑangelos canebant᷑. Lex enĩ dicit᷑ pangelos miniſtrata ĩ manu mediatoris. Illa ergo oĩa
uæ p illos ãnũciabant᷑: cãtica erãt ꝑ amicos ſi põſi pcedẽtia. Iſtud uero unũ cãticũ e: qd ipi iã ſpõſo ſpoſã ſu
am ſuſcepturo: epithalamii ſpecie erat canẽdũ. In quo nõ adhuc p amicos ſpõſi cantari ſibi uult. ſed ipſius iã
ſpõſi pᷣſentis audire uerba deſiderat dicẽs. Oſculet᷑ me ab oſculo oris ſui. unde & oĩbus cãticis pfert᷑. Vidẽtur
enĩ cætera cãtica: quæ lex & ꝓphetæ cecinerũt: paruulæ adhuc ſpõſæ: & quæ nõdũ ueſtibula maturæ ætatis ĩ/
greſſa ſit: decãtata. Hoc uero cãticũ adultæ & iã ualde robuſtæ: & quæ capax ſit iã uitilis potẽtiæ pfectiq; my
ſterii decãtari uidet᷑: 'm ꝙ dicit᷑ de ea: qa una ſit pfecta colũba. quæ ſi pfecta ergo & pfecti uiri ſponſa pfectæ
ſuſcepit uerba doctrinæ. Primũ ergo canticũ cecinit deo Moyſes & filii iſrael: qñ uiderũt ægyptios mortuos
ad littus maris: & qn uiderũt manũ fortẽ & brachiũ excelſũ dmi: & crediderũt deo & famulo eius Moyſi. Tũc
cãtauerũt dicẽtes. Cãtemus dno. glorioſe enĩ honorificatus ẽ. Ego aũt arbitror: ꝙ non poſſit ad iſtud ꝑfectũ
ꝗqs & myſticũ cãticũ puenire: & ad iſtã ꝑfectionẽ ſpõſæ quæ ĩ hac ſcriptura cõtinet: niſi pus ambulet ꝑ ſiccũĩ
medio mari: & fiat et aqᷓ murus a dextera læuaq;: & ſic euadat de manibus ægyptioꝶ: ita ut uideat eos mortu/
os ad littus maris. atq; ĩtuẽs manũ fortẽ dni: ꝗᷓ terfecit ægyptios: credat dño & famulo ipſius Moyſi. Moyſi
aũt dico legi atq; euãgeliis oĩbuſq; diuĩs ſcripturis. tũc eni merito cãtabit:& dicet. Cãtemus dno.glorioſe enĩ
honorificatus ẽ. Sed iſtud cãticũ canet ꝗs: cu ꝗs liberatus fuerit a fuitute ægyptiorũ. Poſt hæc aũt cũ trãſierit
p hæc oĩa quæ ĩ Exodo & quæ ĩ Leuitico ſcripta ſũt: & uenerit ad hocut ĩ diuĩos numeros aſſumat᷑: Tũc iteꝶ
ſecũdũ cãticũ canet: cũ exierit deualle zareth: qd ĩterptat᷑ aliena deſcẽſio: & uenerit ad puteũ. de quo ſcriptũ
eſt: Et dixit dũs ad Moyſẽ. Cõgrega populũ: & dabo eis aquã de puteo bibere. lbi enĩ cãtabit & dicet: Iniiciate
ei puteũ. Foderũtillũ pncipes: excuderũt eũ reges gẽtiũ ĩ regno ſuo: cũ dominãtur eoꝶ. Sed de his plenius in
numeroꝶ libro:ᷣm ꝙ dedit nobis dis dictũ ẽ. Oportet igit᷑ uenire ad puteũ: ꝗ a pncipibus foſſus eſt: & a regi
bus excuſſus ẽ. In quo ope nemo plæbeius operat᷑: ſed oẽs pncipes:oẽs reges: regales ſcilicet & pncipales aĩæ:
quæ altitudinẽ putei aquã uiuã cõtinẽtis inqrũt. Poſtillud cãticũ uenit᷑ ad deuteronomii caticuũ: de quo di
cit dñs. Et nũc ſcribite uobis uerba cãtici huius: & docete illud filios iſrael: & iniicite illud in os eoꝶ: ut fiat mi
hi cãticũ iſtud ad teſtimoniũ ĩ filiis iſrael. Et uide ꝗ̃tũ & ꝗle ſit caticũ iſtud: cui ad audiendũ terra nõ ſi ufficit:
ſed cõuocat᷑ & cælũ. Ait enĩ attẽde cælũ & loꝗ̃r: & audiat terra uerba ex ore meo. Vide ꝗᷓ magna ſint ꝗᷓ ĩgentia
quæ dicunt᷑. Expectet ait ſicut pluuia eloquiũ meũ: & deſcẽdet ſicut ros ſup gramẽ: & ſicut nix ſup fœnũ:qa
nomẽ dni ĩuocaui: & reliqᷓ. Quartũ cãticũ ẽ ĩ libro iudicũ: de quo ſcriptũ eſt. Et cãtauit Delbora & Barach fi
lius Abinoen ĩ die illa dicẽces. Incipiẽdo pᷣncipales ĩ iſrael in ꝓpoſito populi bñdicite dũm. Audite reges auri/
bus: pcipite ſatrapæ: & reliꝗᷓ. Hæc aũt quæ canit apis eſſe debet: cuius opus tale ẽ: ut eo reges & mediocres utã
tur ad ſanitatẽ. Delbora nãq; apis ĩterpᷣ tat᷑: quæ iſtud cãticũ canit: ſed & Barach cũ ipᷣa. interpᷣtat᷑ aut Barach
coruſcatio. & canit᷑ iſtud canticũ poſt uictoriã: qa nec añ qs põt quæ pfecta ſũt canere: niſi ubi aduerſarios ui
erit. Sic deniq; & ĩ ipᷣo cãtico dicit᷑. Exurge exurge Delbora: exſuſcita milia populi. exurge exurge cane cãticũ
exurge Barach. Vetꝶ & de his plenius ĩ illis oratiunculis ꝗᷓs de libello iudicũ edidimus: dita repies. Quitum
poſt hæc cãticũ ẽ ĩ ſecũdo libro regnoꝶ:cũ locutus ẽ Dauid ad dũm uerba cãtici huius:ĩ die ꝗᷓ liberauit eũ do
minus de manu oĩum inimicorũ ſuorũ: & de manu Saul: & dixit. Dns mihi petra & munitio mea: liberator
dns deus meus cuſtos erit mihi. Si ergo & tu potueris cõſiderare ꝗ ſũt inimici Dauid: quos ĩ pᷣmo & ſecũdo re
gnorũ libro ſi upꝑat ac ꝓſternit. & quõ dignus fctũs ẽ:ut dñi adiutoriũ mereret᷑:& liberaret᷑ ab huiuſmõi inimi
cis: tũc poteris & tu ꝗntũ iſtud cãticũcanere. Sextũ ẽ cãticũ ĩ pᷣmo Paralipomenõ libro: ubi cõſtituit Dauid
ĩ pncipio ad laudãdũ dm Aſaph & ffes eius: & eſt initiũ cãtici iſtius tale. Laudate dñm: & cõfitemini & iuo
B iiii. .xiiii.

cate eũ in nomiĩe eius: notas facite ĩ populis uolũtates eius. canite ei & hymnũ dicite: narrate oẽs adĩuẽtiones

eius ꝗᷓs fecit dũs &c. Sciẽdũ tũ ẽ: ꝙ cãticũ qdẽ qd ĩ ſecũdo regnoꝶ libro: ualde ſimile eſt pſalmo. xvii. Quod
auũt ẽ ĩ pmo libro Paralipomenõ: ĩ initiis ꝗdẽ uſq; ad eũ locũ ubi dicit: & in ꝓphetis meis nolite malignari. ſi-
mile ẽ. ciiii.pſalmo. Poſteriora uero ab hoc loco ſimilitudinẽ gerũt pᷣmaꝶ partiũ.xcv. pſalmi: ubi dicit᷑. Cãta
te dno oĩs terra: uſq; ad eũ locũ ubi ait. ꝗa uenit iudicare terrã. Igit ſi ĩ his cõcludẽdus eſt numerus cãticoꝶ:ſe
ptimo ĩ loco ponẽdus uidebit᷑ liber hic Cãtici cãticoꝶ. Siqs uero etiã Eſaiæ cãticũ cũ cæteris numerãdũ putet
licet nõ ualde cõuenire uideat᷑: ut pceſſiſſe putet Eſaiæ cãticũ: qd lõge poſterioribus tẽporibus Eſaias ſcripſe
rit: tũ ſiꝗs putet ꝙ ꝓphetica dicta nõ tẽpore: ſed rone pẽſãda ſint: adiũget etiã illud:cãticũ hoc qd'Salomon
cecinit Canticũ eſſe cãticoꝶ: nõ tm eoꝶ quæ pᷣus: ſed & eorũ quæ poſtmodũ canẽda uidebant᷑. Siqs uero pu/
tet etiã ex libro pſalmorũ debere aſſumi: ſicubi ĩ eo uel cãticũ ſcribit᷑: uel cãticũ pſalmi multitudinẽ cõgrega/
bit pᷣcedẽtiũ canticorũ. Iunget eni cæteris etiã. xv. ſimul graduũ cãtica: & reqrẽs ſingulorũ uirtutes cãticorũ:
atq; ex iis ꝓficiẽtis animæ gradus colligẽs: ac ſpiritalis ĩ telligẽtiæ ordinẽ iterũ: cõſeꝗᷓntiãq; cõponẽs oſtendere
poterit: ꝗᷓ magnificis greſſibus incedẽs ſponſa per hæc omnia perueniat uſq; ad thalamũ ſpòſi. digrediens in
locum tabernaculi admirabilis: uſq; ad domũ dei: in uoce exultationis & confeſſionis ſonus epulatis. Et per/
ueniẽs uſq;ad ipſum ut diximus thalamũ ſi põſi:ut audiat & lo quatur cũcta hæc:quæ cõtinent᷑ in Cãtico cãti
coꝶ. Adhuc aũt poſſumus & hæc ĩquirere: pus ꝗᷓ ad ipſũ corpus libelli ueniamus: cur Salomon quidet᷑ obtẽ
erare ĩ his tribus libellis uolũtati ſpũs ſãcti: ĩ ꝓuerbiis ꝗdẽ dicat᷑ Salomon filius Dauid: ꝗ regnauit ĩ iſrael.
k ſecũdo uero libello nõ Salomõ ſcribit᷑: ſed uerba inqt Eccleſiaſtes filii Dauid regis iſrael ĩ hieruſalẽ: & filiũ
qdẽ ſe eſſe Dauid. ſimiliter utĩ pᷣmo & regẽ iſrael ſcribit. Sed ibi ꝓuerbia: hic uerba ponit. & ſeipᷣm quẽ ſupra
Salomonẽ:hic Eccleſiaſtẽ nomĩauit. Et cũ ibi gẽtẽ ſolã ĩ qua regnauerit poſuiſſet: hic & gentẽ poſuit: & locũ
regni hieruſalẽ ligner. In Cãtico cãticoꝶ uero neq; gẽtis nomẽ: neq; locũ ĩ quo regnet: neq; oĩno ꝙ rex ſit:
neq; ꝙ patrẽ Dauid hẽat ſcribit: ſed tmmõ Cãticũ ait cãticoꝶ qdeſt ipi Salomoni. Et ꝗᷓuis difficile mihi uide
atur: aut pſcrutari: aut ptigere poſſe horũ differẽtias: aut utcũq; ſueſtigatas palã ꝓferre:& carthulis credere:
tñ inquatũ cape uel ſẽſus nr: uel auditus legẽtiũ põt: Paucis apire tẽtabimus: ĩ plurimis Salomonẽ xpᷣi typũ
ferre. uel ſm hoc ꝙ pacificus dicit᷑: uel ſᷣm hoc ꝙ; regina auſtri uenita finibus terræ audire ſapiẽtiã Salomonis
nõ puto dubitandu. Hic ergo & ᷣm ꝙ Dauid dicit᷑: & m ꝙ ſupra eos reges: ꝓ ꝗbus ipᷣe rex regũ dicit᷑ regnat.
Et rurſus uerus Eccleſiaſtes ipᷣe ẽ:q cũ ĩ forma dei eẽt: ſemetipᷣm exinaniuit: formã fui accipiẽs: ut cõgregaret
eccleſiã. Acõgregãdo eniĩ eccleſiã eccleſiaſtes appellat᷑. Tũ uero ꝗs ita Salomo: ideſt pacificus: ſicut dũs nr Ie
ſus xp̃s: ꝗq factus ẽ nobis ſapiẽtia a deo: & iuſticia & pax? Igit᷑ in ᷣmo ꝓuerbioꝶ libro:cũ nos moralibus inſti/
tuit diſciplinis: rex eſſe dicit᷑ in iſrael:necdũ ĩ hieruſalẽ. A i iſrael dicamur pꝓpter fidẽ: nõ tñ ĩ hoc puẽtũ eſt
ut ad hieruſalẽ cæleſtẽ pueniſſe uideamur. Vbi uero ꝓfecerimus: & ĩ hoc uentũ fuerit: ut eccleſiæ pᷣmitiuorũ
quæ ĩ cælis ẽ ſociemur: atq; hieruſalẽ cæleſtẽ diſcuſſis diligẽtius pᷣſcis & naturalibus cauſis:matrẽ nr̃am noſci
mus cæleſtẽ: tũc iã nobis etiã ipᷣe xp̃s eccleſiaſtes efficit᷑: & nõ ſolũ ĩ iſrael:ſed & ĩ hieruſalẽ regnare dicit᷑. Cum
uero ad pfectionẽ oĩum uẽtũ fuerit:& ſpõſa ei pfecta oĩs dũtaxat rõnalis creatura iũ get᷑: qa pacificauit p ſan/
guinẽ nõ ſolũ quæ ĩ tertis ſũt:ſed quæ ĩ cælis:tùc Salomõ tmmò dicet᷑:cũ tradiderit regnũ deo & pri:cũ euacu
auerit oẽm pᷣncipatũ & ptãtẽ. Oportet eniĩ eũ regnare: donec ponat inimicos ſuos ſub pedibus ſuis:& nouiſ/
ſimus inimicus deſtruat᷑ mors. Et ita pacificatis oĩbus pr̃iq; ſubiectis: cũ erit iã deus oĩa ĩ oĩ bus: Salomò tm̃
mõ:ideſt ſolus pacificus nomĩabit᷑. Cõpetẽter ergo ĩ hoc libello ꝗde amore ſpõſæ & ſ põſi erat ſcribẽdus etiã
ꝓ hoc neq; filius Dauid: neq; rex: neq; aliud hoꝶ qd ad corporeũ ptinere poſſit ĩtellectũ ſcribit᷑: ut merito de
eo ꝑfecta iã ſpõſa dicat. Quia & ſi aliqũ cogno uimus xpᷣm ᷣm carnẽ:ſed nũc iam nõ nouimus:ne quis putet
eũ corporeũ aliqd amare: aut ĩ carne poſitù: & macula aliqᷓ amori eius credat induci Propterea cãticũ cantico
rũ Salomoni tmmõẽ: & neq; filio Dauid: neq; regi iſtael: neqʒ aliqᷓ in his prorſus miſcet carnalis nomis ĩtelli⸗
gẽtia. Et ne mireris ꝙ cũ unus atq; idẽ ſit dũs atq; Saluator nr: dicamus eũ uelut minorẽ pᷣmo in ꝓuerbiis:&
deĩde ꝓficiẽtẽ ĩ eccleſiaſtẽ: & poſt hæc hr̃e pfectionẽ ĩ cãticũ cãticoꝶ:cũ etiã ĩ euãgeliis uideas ſcripta: ubi pro
pter nos & ipe in nobis dicit᷑ proficere. Sicenĩ ꝓfert᷑: qa lIeſus ꝓficiebat ætate & ſapiẽtia apud deum hoĩes.
Puto ergo ꝙ ꝓ his oĩbus neq; filius Dauid:neq; rex iſrael ſcribit᷑: ſed & ꝓ eo adhucꝙ ĩ cãtico cãticoꝶ ſpõſa ia
in tãtũ ꝓfecerat: ut maius aliqd eſſet:ꝗᷓ ẽ regnũ hieruſalẽ. Naã hieruſalẽ cæleſtẽ dicit apoſtolus eſſe: atq; ad eã
memorat credẽtes accedere. Hũc ergo ſpõſũ ad quẽ nũc ſpõſa feſtinat:idẽ Paulus cũ eũ põtificẽ maximũ di/
cit: ita de eo ſcribit: qᷓſi ꝗ nõ ĩ cælis ſit: ſed penetrarit & ptranſierit oẽs cælos: & illuc quoq; eum hæc ſua pfecta
ſpõſa ſectet᷑: ĩmo illuc adherẽs ei & cõiũcta cõſcendit. eſt eniĩ facta cũ eo unus ſpũs. Vnde uidet᷑ mihi & ad Pe
trũ q nõ poterat eũ pᷣmo ſequi: cũdiceret: Quo ego uado uos nõ poteſtis uenire: dixiſſe: ſeꝗᷓris autem poſtea.
Quod aũt ſit aliqd maius:& ab iſi rael: inde colligimus: ꝙ in numeroꝶ libro oĩs qdẽ iſrael numerat᷑: &. ii.tri/
bus iſrael certo ſub numero cẽſent᷑. Tribus uero leuitica utpote cæteris eminẽtior ſupra hũc numeꝶ habet᷑:
& nequaꝗᷓ iſraelitico numero deputat᷑. Dicit enĩ ita. Hæcẽ uiſitatio: ĩ recẽſiti ſũt filii iſrael ſᷣm domos fami
liarũ ſuarũ. Oĩs uiſitatio eoꝶ cũ uirtute ſua ſexcẽta tria milia ꝗngẽti qnꝗginta. Leuitæ autẽ nõ ſũt numerati
cũ eis: ſicut pᷣcepit dñs Moyſi.Vides quom ut eminẽtiores a filiis iſrael ſeꝗᷓ ſtrãtur leuitæ: nec numero ſociã
turEt rurſũ Leuitis eminẽtiores ſcribunt ſacerdotes. Sic eni ĩ eadẽ ſcri ptura cõtinet᷑. Et locutus eſt inꝗtdis

ad Moyſẽ

l
lele
ſpi
ſol
lui
die
dt
ſ
cer
l⸗
gi
cat.
kex⸗
tes⸗

lütione
u
Wnarlſ
dt in
ncoge
küun
8 laidl.
alomon
ueropo⸗
ogregn,
Atcoru:
ſtender
ediengin
Erpen
Aticocit
derobet⸗
tliltael

lii

vekupe
it loe,
terlt
niiuik
Sckecere
hipi
onons
tonr
gnet
unile
Gol/
id
nitmoin
mmnol
it. Cun
itpln
üüeuant
Enoul
ommoti
duseri
entode
putet
mntico
itell⸗
is,
ipto
ies
dlaii
alei
nüͤci/
glecr
adle
olten
i
be
lhun

ad Moyſẽ dicẽs: Accipe ſũmã Leuitaꝶ: & cõſtitues eos ĩ cõſpectu Aarõ ſacerdotis: & mĩſtrẽt ei. Vides & ĩ hoc
quomõ ſupiores Leuitis nomĩet ſacerdotes. & rurſus leuitas eminentiores ponit filiis iſrael. Hæc auũt uiſi ſu/
mus diſcutere paulo curioſius: uolẽtes etiã p hæc oſtẽdere rõnẽ: ꝗa ĩ ipſis quoq; attitulatiõibus libroꝶ ſuorũ
Salomò differẽtiis uſus ẽ neceſſariis. Sed aliud ĩ ꝓuerbiis: aliud ĩ Eccleſiaſte: aliud etiã ĩ cãticoꝶ cãtico ex ipᷣa
ĩſcriptiõe tituli deſignauit. & adhuc qd ĩ cãtico cãticoꝶ ubi iã pfectio oſtẽdit᷑: neq; filius Dauid: neq; rex ſcri
bit᷑. Põt etiã hocdici: ꝗa cũ factus fuerit ſuus ſicut dñs: & diſcipulus ſicut magiſter: uidet᷑ iam neq; ſuus eẽ ſer
uus: factus uidelicet ſicut dñs. neq; diſcipulus eſſediſcipulus: quippe ꝗ ſicut magiſter effectus ẽ. ſed fuiſſe ꝗ/
dẽ aliqũ diſcipulus: nũc uero eſſe ſicut magiſter. & fuiſſe qdẽ ᷣuus aliqn: nunc uero eſſe ſicut dns. Simili igit᷑
rõne etiã de rege: & ĩ his ĩ quos regnat aduerti poſſe uidebit᷑: cũ regnũ iã tradet᷑ deo & pri. Sed & hoc non late
at:nõnullos attitulationẽ libelli huius cãtica cãticoꝶ ſcribere: qdnõ recte ſcribit᷑. Nõ enĩ pluraliter ſed ſingu
lariter cãticũ hic dicit᷑ cãticoꝶ. Hæc ꝗᷓſi ĩ p̃fatiõe dicta ſũt a nobis de ſuꝑſcriptiõe ipᷣa uel attitulatiõe libelli. Ia
nũc dño nr̃o nos adiuuãte: ipᷣius opis adoriamur exordia. & tamẽ ne illud qdẽ remaneat ĩ nobis omiſſũ: qd;
ꝗbuſdã reqrẽdũ uiſũ ẽ:adhucde ipᷣa attitulatiõe ac ſupꝑſcriptiõe libri:quæ ita habet᷑: cãticũ cãticoꝶ:qd eſt ipᷣi
Salomoni. Sic enĩ accipiũt quaſi cãticũ hoc eſſe dixerit cãticoꝶ Salomonis: & ut ex plurimis ſuis canticis hoc
unũ eſſe ſignauerit. Sed nos quomõ recipiemus huiuſmodi ĩtelligẽtiã: cũ neq; eccleſia dei ulla extrĩſecus Sa
lomonis cãtica legenda ſuſcepitneq; apud hebræos a ꝗbus eloqa dei ad nos uident eſſe trãſlata: aliquid pᷣter
hos tres libellos Salomonis: ꝗ & apud nos ſũt: amplius habeat᷑ in canone? Volũt tũ ꝗ hoc aſſerũt inde cõfir/
mare ſentẽtiã: ꝙ ĩ regnoꝶ tertio libro ſcriptũ eſt: multa fuiſſe Salomonis cãtica: ut unũ ex multis eſſe confir/
mẽt. Hoc ibi ergo refert᷑: & deus dedit prudẽtiã Salomoni: & ſapiẽtiã multã ualde: & latitudinẽ cordis ſicut
arenã quæ eſt ad orã maris: & factus ẽ ſapiẽs Salomõ ualde ſup ſapiẽtiã oĩum antiquorũ: & ſuꝑ oẽs ſapiẽtes
ægypti:& ſup Gethan Zariten & Eman & Thalcat & Doida filiis Maol. & erat nomĩatus ĩ uniuerſis gẽtibus
circuitũ. & locutus ẽ Salom tria milia parabolaꝶ: & erãt cãtica eius ꝗqnq; milia. & ex his qnq; milibus cãti/
cis uolũt iudæi hoc unũ eẽ cãticũ: qd habemus. Sed uſq; quo uel ubi cãtata ſint: nõ ſolũ ad uſũ: ſed necad no
titiã ꝗdẽ ꝑuenit eccleſiaꝶ dei. Operoſũ ẽ aut:& pꝓcul ab ope ꝓpoſito:ſi uelimus nũc ĩquirere:ꝗqᷓ multoꝶ libro
rũ cõmemoratio fiat ĩ ſcripturis diuinis: quoꝶ lectio nulla nobis oĩno ẽ tradita. Sed neq; apud iudæos habe/
ri ꝗdẽ uſũ huiuſmodi repperimus lectionũ: quæ ſiue ꝓ eo ꝙ aliqua ſupra humanã ĩtelligẽtiã cõtinebãt: pla/
cuit ſpiritui ſãcto auferri de medio:ſiue ꝙ eſſẽt de ſcripturis his quæ appellant᷑ apocryphæ: ꝓ eo ꝙ multa in
eis corrupta & cõtra fidẽ uerã ĩueniũtur a maioribus tradita: nõ placuit eis dari locũ: nec admitti ad auctori/
tatẽ: ſupra nos eſt pnũciare de talibus. Illud tn palã eſt: multa uel ab apoſtolis: uel ab euangeliſtis exẽpla eſſe
ꝓlata:& nouo teſtamẽto ĩſerta:quæ ĩ his ſcripturis quas canonicas habemus:nunꝗᷓ legimus: in apocryphis
tamẽ inueniunt᷑: & euidẽter ex ipſis oſtẽdunt᷑ aſſũpta. Sed nec ſic ꝗdẽ locus apocryphis dãdus ẽ.nõ enĩ trãſe
undi ſũt termini quos ſtatuerũt pf̃es nri. Potuit enĩ fieri: ut apoſtoli uel euãgeliſtæ ſãcto ſpũ repleti ſciuerit
qd ſumẽdũ exillis eſſet ſcripturis:ꝗd ue refutãdũ. Nobis aũt nõ eſt abſq; ꝑiculo aliqd tute pᷣſumere:qbus nõ
ẽ tãta ſpũs abũdãtia. Et ideo de pᷣſeti uerſiculo nos eã tenemus editionẽ: quã ſupra expoſuimus: maxime cũ
euidẽs ĩ eo habeat diſtictio. ubi ait cãticũ cãticoꝶ qd eſt ipi Salomoni. Si enĩ uoluiſſet ĩtelligi cãticoꝶ Salo/
monis hoceſſe cãticũ: dixiſſet utiq; canticũ cãticoꝶ: quæ ſũt Salomoni: uel cãticũ excãticis Salomonis. Nuũc
aũt ꝗa dixit: qd eſt Salomoni: oſtẽdit iſtud cãticũ q; ẽ ĩ manibus: & qd erat ei canẽdũ:hoc eſſe Salomonis.
Et hoc deattitulatione quã ꝓpoſuicõtinere. Videamus ergo iam & quæ ſequũtur.
Homelia prima.
Sculet᷑ me ab oſculo oris ſui.Meminiſſe oportet illud qd ĩ p̃fatiõe pᷣmonuimus:qa libellus hic Epi/
thalamii habẽs ſpeciẽ drãmatis ĩ modũ cõſcribit᷑. Drãma autẽ eſſe diximus ubi certæ pſonæ ĩtrodu/
cunt᷑: quæ loquũtur: & aliæ ĩterdũ ſupueniũt: aliæ recedũt aut accedũt: & ſic totũ ĩ mutatiõibus agit᷑ pſonaꝶ
Hæc ergo erit totius libelli ſpecies: & ſᷣm hãc ꝓ uiribus hiſtorica a nobis aptabit᷑ expoſitio. Spiritalis uero in/
telligẽtia ᷣmn hoc nihilominus: qd in p̃fatiõe ſignauimus: uel de eccleſiæ ad xpᷣm ſub ſpõſæ uel ſponſi titulo:
uel de aĩæ cũ uerbi dei cõiuctiõe dirigit᷑. Introducit᷑ ergo nũc P hiſtoriæ ſpeciẽ ſpõſa qᷓda: quæ ſuſcepit qᷓdam
ſpõſalioꝶ & dotis titulo digniſſima munera ab ſpõſo nobiliſſimo. Sed plurimo tẽpore morã faciẽte ſpõſo:
ſollicitari eã deſiderio amoris ſui: & cõfici iacẽtẽ domui ſuæ. & agẽtẽ oĩa: quatenus poſſit aliqn uidere ſpõſũ
ſuuũ:atq; oculis eius pfrui. Quæ necdifferri amorẽ ſuũ: nec adipilſci ſe poſſe qd deſiderat uidet: cõuertat ſe ad

or̃onẽ: & ſupplicet deo:ſciẽs eũ pr̃em eſſe an ſui. Cõſideremus ergo eã leuãtẽ ſãctas manus ſine ira & diſce/

ptatiõe ĩ habitu ornato: cũ uerecũdia & ſobrietate ornatã digniſſimis ornamẽtis: ꝗbus ornari decet nobilem
ſpõſã: æſtuãtẽ uero deſiderio ſpõſi: & ĩterno uulnere amoris agitata: orationẽ ut diximus fudere ad deũ: & di
cere de ſpõſo ſuo: Oſculet᷑ me ab oſculo oris ſui.Hæc ſũt quæ drãmatis ĩ modũ cõpoſita hiſtorica cõtinet ex/
planatio. Interior uero ĩtellectus uideamus ſi hoc mõ poterit cõpetẽter aptari. Eccleſia ſit deſiderãs xp̃o cõiũ
gi. Eccleſiã autẽ pſonã oĩum aduerte ſãctoꝶ. hæc ergo eccleſia ſit quaſi orum una perſona:quæ loquat & di
cat:oĩa habeo: repleta ſũ muneribus quæ ſpõſalioꝶ uel dotis titulo ante nuptias ſumpſi. Dudũ enĩ cũ pᷣpara
rer ad cõiugiũ filii regis:& pᷣmogeniti oĩs creaturæ obſecuti ſũt: & mĩſtrauerũt mihi angeli ſãcti eius: deferen
tes ad me legẽ ſpoſalis muneris loco. lex nãq; pangelos diſpoſita dici᷑ in manu mediatoris. Miniſtrauerunt
B v. .xv.

HD

mihi etiã ꝓphetæ. Locuti ſũt enĩ oĩa & ipi ꝑp quæ nõ ſolũ oſtẽderẽt: & ĩdicarẽt mihi de filio dei: cui me delatis
his quæ appellant᷑ arris: & muneribus dotalibus ſpõdere cupiebãt: ueꝶ ut & ĩ amorẽ me eius deſt ideriũq; ſi uc
cẽderent: pronũciauerunt mihi propheticis uocibus de aduẽtu eius: & ĩnumeris uirtutibus operibuſq; eius:
immẽſis repleti ſpiritu ſancto prædicauerũt. Pulchritudinẽ quoq; eius & ſpeciem ac mãſuetudinem deſcri/
ſerũt: ita ut oĩbus his ad amorẽ eius ĩtegraliter ĩflãmarer. Sed qm ſæculũ iam pene finitum eſt: & ipᷣius qui/
dẽ pᷣſẽtia nõ dat᷑ mihi ſolos aũt mĩſtros eius uideo aſcẽdẽtes & deſcẽdẽtes ad me ꝓpter hoc ꝙ ad te patrẽ ſpõ/
ſi mei pᷣcem fũdo: & obſecro: ut tãdẽ miſ̃atus amorẽ nr̃m: mittas eũ: ut iã nõ mihi ꝑ miĩſtros ſuos ägelos dũ/
taxat & ꝓphetas loquat᷑: ſed ipe p ſemetipſũ ueniat: & oſculet᷑ me ab oſculis oris ſui: uerba ſcilicet in os meũ
ſui oris ĩfũdat:Ipſũ audiat loꝗntẽ:ipſũ uideã docẽtẽ. Hæc enĩ ſũt xpᷣi oſcula:quæ porrexit eccleſiæ:cũ ĩ aduẽ
tu ſuo ipᷣe vp̃s in carne poſitus euãgelizauit ei uerba fidei & charitatis & pacis: m ꝙ Eſaias ꝓmiſerat: & pᷣmiſ
ſus ad ſpõſã dixerat:nõ legatus neq; angelus: ſed ipe dns ſaluabit nos. Tertio uero expoſitiõis loco ĩtroduca/
mus aĩam: cuius oẽ ſtudiũ ſit cõiũgi & ſociari uerbo dei: & ĩtra myſteria ſapiẽtiæ eius ac ſciẽtiæ eius uelut ſpõ
ſi cæleſtis thalamos ĩtrare: cuiq; aĩæ pᷣſẽtia eius etiam munera data ſũt dotis ſcilicet nomĩe. Sicut enĩ eccleſiæ
dos fuit legis & ꝓphetaꝶ uolumiĩia: ita huic lex naturæ & naturalis ſenſus ac libertas arbitrii dotalia munera

deputent᷑. habẽs aũt hæc dotis ſuæ munera: ſit ei pᷣmo eruditiõis doctrina a monitoribus doctoribuſq; deſcẽ

dẽs. Sed qm in his nõ eſt ei plena atq; pfecta deſiderii ſui & amoris expletio: depᷣcet᷑ ut mens eius pura & uirgi
nalis ipſius uerbi dei illumĩatiõibus & uiſitatiõibus illuſtret᷑. Cũ enĩ nullo hoĩs uel angeli miĩſterio diuinis ſẽ
ſibus & ĩtellectibus mẽs ĩplet᷑: tũc ipſius oſcula uerbi dei ſuſcipe ſeſe credat. Propter hæc ergo & huiuſmodi
oſcula dicat aĩa orãs ad deũ: Oſculet᷑ me ab oſculo oris ſui. Dũ enĩ ĩde capax fuerit: ut ipᷣius uerbi dei capet ue/
rã ſolidãq; doctrinã: neceſſaria ſuſcepit oſcula: ideſt ſẽſus ab ore doctoꝶ. Vbi uero ſpõte iã cœpit obſcura cer
nere: enodare pplexa: ĩuoluta diſſoluere: parabolas & ænigmata dictaq; ſapiẽtũ cõpetẽtibus ĩtelligẽtiæ lineis
explicare: tũc iã oſcula ipſius ſpõſi ſui: ideſt uerbi ſuſcepiſſe ſe credat. Ideo aũt oſcula pluraliter poſuit: ut in/
telligamus uniuſcuiuſq; obſcuri ſẽſus illumĩationẽ oſculũ eſſe uerbi dei ad aĩſam pfectam delatũ. & m hoc
forte dicebat ꝓphetica & pfecta mẽs: Os meũ apui: & attraxi ſpiritũ. Os aũt ſpõſi ĩtelligamus uirtutẽ dici: ꝗᷓ
illumĩet mẽtẽ: & uelut ſmone quodã amoris ad eã fcõ(ſi tũ cape mereat᷑ tãtæ uirtutis pᷣſẽtiãĩcognita quæq;
& obſcura manifeſtat. & hocẽ uerius ꝓpriuſq; & ſãctius oſculũ:qd a ſpõſo dei uerbo porrigi dicit᷑ ſpõſæ pu
ræ ſcilicet aĩæ & pfectæ. Cuius rei imago ẽ illud oſculũ: qd ĩ eccleſia ſub tẽpore myſterioꝶ nobis ĩuicẽ damus
uotiẽs ergo ĩ corde nr̃o aliqd qd de diuinis dogmatibus ſẽſibuſq; ꝗqᷓrit᷑:abſq; monitoribus inueniemus: to
tiẽs oſcula nobis data eſſe a ſpõſo uerbo dei credamus. Vbi uero credẽtes aliqd de diuis ſẽſibus ĩuenire nõ poſ
ſumus: tũc affectu huius oronis aſſumpto petamus a deo uiſitationẽ uerbi eius: & dicamus: Oſculet᷑ me ab
oſculo oris ſui. Scit autẽ pater uniuſcuiuſq; aĩæ capacitatẽ: & nouit quo tẽpore:cui aiæ: quæ oſcula uerbi ſui
porrigere ĩ ĩtellectibus dũtaxat & ſẽſibus debeat. Quia bona ſũt ubera tua ſuꝑ uinũ: & odor unguẽtoꝶ tuo/
rũ ſupꝑ oĩa aromata. Intellige pᷣus ꝗſi ĩ hiſtoriæ drãmate ſpõſã eleuatis ad deu manibus or̃onẽ fudiſſe ad pa/
trẽ: & oraſſe: ut iã ueniret ad eã ſpõſus:& ipᷣe ei oſculũ ꝓprii oris ĩfũderet. Dũq; hæc oraret ad pr̃em: ĩ ipa or̃o/
ne ꝗᷓ dixit: Oſculet᷑ me ab oſculo oris ſui: parãs etiã alia oronis uerba ſubiũgere ac dicere: qa ĩ hoc pᷣncipio ſer/
monis afſuiſſet ſpõſus: & orãti ei aſtitiſſet: ac reuelaſſet ubera ſua:ipſũq; ſpõſũ unguẽtis mirificis: & quibus
fragrare ſpõſũ decebat: cõſtituiſſet delibutũ. Spõſa uero ubi adeſſe uidit eũ pro quo orabat ut adeſſet: & ad/
huc loꝗnti ſibi pᷣſtitũ qd orabat:ac data ſibi ab ipſo oſcula quæ popoſcerat:læta ꝓ hoc reddita: decore ube
rũ ac fragrãtiæ ipᷣius odore pmota: ꝓpoſitæ or̃onis monẽ cõuertit ad pᷣſentiã ſpõſi ꝗq aderat: & cum dixiſſet:
Oſculert᷑ me ab oſculo oris ſui:ſubiũgit poſt hæcad pᷣſẽtẽ iam ſpõſũdicẽs: Bona ubera tua ſuꝑ uinũ: & odor
unguẽtoꝶ tuoꝶ. Hæc interĩ ſᷣm hiſtoricã ĩtelligẽtiã quã drãmatis ĩ modũ pᷣdiximus textã. Nũc uero qd ĩtel
lectus interior habeat reqramus. Diuerſis uocabulis pᷣncipale cordis appellari ĩ ſcripturis diuinis ĩuenimus:
quæ uocabula pro cauſis ac rebus de ꝗbus agit᷑ aptari ſolẽt. Interdũ enĩ cor dicit᷑.ut beati mũdo corde: & cor/
de credit᷑ ad iuſticiã. Si uero cõuiuii tẽpus ſit: ꝓ ſpecie & ordine diſcũbentiũ uel ſinus uel pectus appellat᷑. ſi/
cut Ioãnes in euãgelio refert de quodã diſcipulo quẽ amabat Ieſus:ꝙ ĩ ſinu eius uel ſupra pectus eius recũbe/
ret. Ille profecto cui reſpõdẽs Simon Petrus dicebat: Interroga ꝗs eſt hic:de quo dicit. Poſt hæcuero recũbẽs
ſuꝑ pectus Ieſu dicit ei: Oñe quis es? In iis enĩ certũ ẽ:ꝙ Ioãnes in pᷣncipali cordis Ieſu: atq; internis doctrinæ
eius ſenſibus requieuiſſe dicat᷑: ibi reꝗrẽs & pſcrutãs theſauros ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ:qui recõditi erãt ĩ xpᷣo Ieſu.
Sed ꝙ ſinus xpᷣi in loco dogmatũ ſãctorũ accipiat᷑:puto ĩdecẽs nõ uideri. Diuerſis ergo modis ut dicere cœpe
ramus: p̃ncipale cordis ĩ ſcripturis ſãctis deſignat᷑: ſicut & ĩ Leuitico: nihilominus ubi de ſacrificiis pectuſcu
lum ſeparatiõis & brachiũ ſacerdotibus ſequeſtrat᷑: & in hoc ſeqᷓ ſtratũ ac ſeparatũ pectuſculũ & brachiũ:præ
cellẽs cæteros hoĩes principale cordis & operũ decus uult eſſe in ſacerdotibus. De quo plenius in libro Leuiti-
co:prout dũs dare dignatus eſt: expoſuimus. Secundũ hæc ergo etiã in pᷣſenti loco quãdoqdẽ amatoꝶ uidet᷑
drama qd agitur: in uberibus pᷣncipale cordis ĩtelligimus: ut tale uideat eſſe qd dicit᷑: Cor tuũo ſpõſa & mẽs
ideſt dogmata quæ ĩtra te ſũt: uel doctrinæ gratia ſuperat oẽ uinũ: qd cor hoĩs lætificare ſolet. Sicut enim in
his de quibus dicit: quia deũ uidebunt: cor cõpetẽter dictũ eſſe uidebitur: & inter diſcumbẽtes ſinus acpectus

ponitur pro habitu ſine dubio diſcumbentiũ formaq; cõuiuii: & rurſus ut apud ſacerdotes pectuſculum &

brachiũ

exj

dchi⸗
uclue
eilg⸗
lus qui⸗
nriſpo⸗
dos i⸗
10s mei
üiach;
ai
rocucr,
duthni
elel
munen
lei
2uig
liumnsli
iulmoc,
pet le/
ſanar
elnrs
ltutin
ndhoe
eidai,
aqug
palrn
edam
emut
enöll
mer
erbiſui
vtuo/
pa⸗
oio/
ſer⸗
ibus
Nad/
eube
llet:
Lodot
glinl
mus:
NCN
lat.
ecibe
cibs
ckunn
le
eCpe
culeu
üͦpe⸗
eulo⸗
ns
imin
ectus
mmd

chi

Bx

brachiũ myſticis deſignat᷑ eloqis:Ita etiã arbitror in pnti loco ubi amãtiũ habitus & colloqa deſcribunt᷑: gra⸗
tiſſime hoc ipᷣm pᷣncipale cordis in uberibus appellatuũ. Bona ergo ſũt ubera ſpõſi: qñquidẽ theſauri ſũt in eis
ſapiæ & ſciæ recõditi. Vbera aũt hæc uino cõparat ſpõſa: ſed ita cõparat: ut pᷣferat.Vinũ aũt illa ĩtelligẽda ſũt
dogmata & doctrinæ quæ per legẽ & pphetas añ aduẽtum ſpõſi ſumere ſpõſa cõſueuerat. Sed nũc cõſiderãs
hãcdoctrinã quæ ex uberibus ꝓfluit ſpõſi: mirat᷑ & ſtupet uidẽs eã longe pᷣſtantiorẽ: ꝗᷓ illã ex qua an aduentũ
ſpõſi lætificata fuerat: tanꝗᷓ ex uino ſ piritali:qd miĩſtrabant ſancti pr̃es & ꝓphetæ:qui etiã huius gñis plãtaue
rũt uineas: ut Noe pᷣmus & Eſaias in cornu in loco uberi: & coluerũt eas. Vidẽs nũc multã eſſe eminẽtiã dog/
matũ & ſciæ apud ſponſũ & lõge ex eo pfectiorẽ: ꝗᷓ fuit apud antiquos emanare doctrinã: dicit. Bona ſut ube/
ra tua ſuꝑ uinu: ſuꝑ illã ſcilicet doctrinã: qua lætificabar ab antiqs. De hoc enĩ antiquoꝶ uino ĩtelligẽdus eſt
eccleſiaſtes dicere: ubi ait. Ego dixi in corde meo: ueni & tentabo te in læticia: & uidebo in bono. Et iteꝶ de eiſ/
dẽ uineis loꝗᷓns idẽ eccleſiaſtes dicit. Magnificaui mihi opus meũ:ædificaui mihi domos: plantaui mihi uine

a8: feci mihi hortos & paradiſos: & reliqᷓ. Sũt auũt huius uineæ myſtice etiã miſtri ꝗqdã:qui uini fuſores appel/

lant᷑. Sic enĩ idẽ dicit: Et feci mihi cãtores & cantatrices in læticia filioꝶ hoĩum: uini fuſores & uini fuſitrices.
Vide ergo ſi poſſimus cũ in cæteris:tũ etiq in hoc ĩtelligere ſaluatorẽ ueteri uino nouella ubeꝶ ſuoꝶ fluẽta mi
ſcẽtem: cũ Maria & Ioſeph ꝗrentes ĩuenerũt eũ in tẽplo ſedentẽ in medio doctoꝶ: & audientẽ atq; ĩterrogan/
tẽ eos:qñ mirabant᷑ hoĩes ſuper rũſis eius. Sed & ibi fortaſſis ſpecies formæ huius explet᷑: ubi aſcendẽs ĩ mõtẽ
docebat populos:& dicebat. Dictũ eſt antiqs: nõ occides: ego aũt dico uobis: Oĩs qui iraſcit᷑ fratri ſuo:ſine cau
ſa reus erit. Et dictũ eſt antiquis. Nò adulterabis: ego aũt dico uobis: Ois qui uiderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ
eã:iã mœcchatus eſt eã in corde ſuo. Inꝗᷓtũ ergo doctrina hæc eius pcellit illã antiquã:in tãtũ ſponſa ĩ telligit
& ꝓnũciat bona eſſe ubera eius ſupꝑ uinu.Sed & ꝙ uorax dicit᷑ filius hoĩs: & bibẽs:& dicũt.Ecce homo uorax:
& uinũ bibens: Ad hoc nihilominus reſpicit: tale & illud uinũ fuiſſe in cana galilææ: qd bibebatur in cõuiuio
nuptiali: quo deficiente fecit & aliud uinũ: cui teſtimoniũ reddit Architriclinus: ꝙ ſit ualde bonũ: & eo uino
qd expenſũ fuit: multo pᷣſtantius cũdicit: Oĩs homo pmo bonũ uinũ ponit. & cũ inebriati fuerĩt id qd dete/

rnuus eſt:tu aut ᷣuaſti uinũ bonuũuſi . nũc. Sed & Salomonem qui pro accepta dei ſapĩa in admiratione fuit re

ginæ Sabæ: quæ uenerat tẽtare eũ in ꝗ ſtionibus: in ꝗbus eũ eadẽ regina ſcrutet᷑ & miret᷑: audi ſcripturã referẽ
tẽ: Et uidit inqt regina Saba oẽm ſapiam Salomonis: & domũ qua ædificauit: & apparatũ cõuiuii eius: & ſe/
dẽ pueroꝶ eius: & ordinẽ miſtroꝶ eius: & ueſtes eius: & uini fuſores eius: & holocauſta eius: quæ offerebat in

domo dei. & ſtupefacta eſt: & reliqua. In his ergo aduerte:quõ hæc quæ uenit a finibus terræ audire ſapientiã

Salomonis:inter cætera mirat᷑ & cibos cõuiuii eius:uel uini fuſores eius:ſupꝑ his dicitK obſtupuiſſe. Neſcio auũt
ſi ita ineptã putemus fuiſſe reginã: quæ ob hoc uenerat a finibus terræ ut audiret ſapiam Salomonis: ut mi⸗/
ret᷑ cibos corporales & uinũ iſtud cõe: ac pincernas uini in miĩſterio regis. Quid eni in his admiratiõe dignum
uideatur: quæ coĩa pene oĩbus ſũt hoĩbus? Sed mihi uidert᷑ mirataã eE cibos doctrinæ eius & uinũ dogmatũ:
quæ ab eo per diuinã ſapĩam pᷣdicabant᷑. Hoc erat uinũ & illud qd per Hieremiãa refert᷑ de filiis Ionadab filii
Recab:quieo tpe quo peccata populi ĩualuerãt:& pro iniqtatibus plæbis captiuitas imminebat: cõuocati ſũt
ut biberent uinũ: & dixerũt: quia mandauerat eis pater ſuus Ionadab: ne biberent uinũ ipᷣi & filii ſui ĩ ſæculũ:
neq; domos ædificarẽt: neq; ſeminarẽt ſemẽ: neq; plantarẽt uineas:ſed in tabernaculis habitarẽt oĩbus diebus
uitæ ſuæ. & amplectit᷑ eos deus eo ꝙ cuſtodierint p̃ceptũ pr̃is ſui: & noluerit bibere uinũ. pro peccatis eni tũc
populi & iniqtatibus eoꝶ erat uinea eoꝶ ex uinea ſodomoꝶ: & palmites eoꝶ ex Gomorra: uua eoꝶ uua fellis
& botrus amaritudis: uenenuũ aſpidũ & furor draconũ erat uinũ eoꝶ. Propter hoc ergo laudabiles habent filii
Ionadab: qui tale uinũ uenenata ſcilicet dogmata & aliena a fide dei bibere & ſuſciꝑe recuſarunt. Propter hoc
ergo fortaſſis ꝑcuſſit uineas ægyptioꝶ: ſicut in pſalmo ſcriptũ eſt: ne talẽ facerẽt uinũ. Igit ſicut intelleximus
uini differẽtias: eaſq; pro diuerſitate dogmatũ cõſtare pſpeximus: qd ait hic ſpõſa: quia bona ſunt ubera tua
ſuꝑuinũ:ſuper uinũ utiq; ĩtelligamus bonũnõ malũ. Bonis enĩ nõ malis cõparata dogmatibus ſponſi dog/
mata pᷣferunt᷑. Bonũ enĩ uinũ guſtauerat pᷣus in lege & ꝓphetis: ex quo uelut pᷣmeditata erat ſpõſa læticiã cor
dis accipe ac pparare: ut capere poſſet etiã illã: quæ affutura erat per ubera ipᷣius ſpõſi: excellentiorẽ cũctis cer/
nẽs eoꝶ doctrinã. & ideo dicit: Bona ſũt ubera tua ſuꝑuinũ. & uide ſi adhnuc formæ huic aptare poſſimus illã
euãgelii parabolã: quæ dicit: Simile ẽ regnũ cæloꝶ theſauro abſcõdito in agro: quẽ ꝗ ĩuenerit abſcõdit: & præ
gaudio eius uadit & uẽdit oĩa quæ hẽt:& emit agꝑ illũ.Eſt ergo theſaurus is nõ ĩ deſto aliquo loco:neq; in ſil
uis: ſed ĩ agro abſcõditus. Et poſſibile utiq; ẽ agꝶ illũ hr̃e etiã uineas: quæ afferãt uinũ: hre etiã theſauꝶ ꝓpter
quẽ diſtractis oĩbus emit agꝑꝶ illũ is ꝗ ĩuenerat ibi theſauꝶ. Põt ergo dicere ille qemit agrũ: qa bonus ẽ theſau
rus ꝗẽ in agro magis ꝗᷓ uinũ qd eſt in eo.Ita ergo & bonus ẽ ſpõſus atq; ubera ſpõſi:quæ uelut theſaurus ab/
ſcõditus eſt in lege & pphetis magis ꝗᷓ uinũ qd eſt in eis:illa ſcilicet doctrina quæ palã eſt:& letificat audiẽtes.
Bona ergo ſũtubera ſpõſi. Theſauri enĩ ſũt ſapĩæ & ſcĩæ in eo abſcõditi: qcũ apti& reuelati fuerit oculis ſpõ/
ſæ: multo pᷣſtantiores ei uidebunt᷑: ꝗᷓ fuit pᷣus iſtud uinũ legis & doctrina ꝓphetica. Sed & ſi tertiã expoſitio/
nẽ de aĩa pfecta & uerbo dei ſentire debeamus: poſſumus dicere: qa ꝗs donec paruulus eſt: & nõdũ ſemetipᷣm
ex ĩtegro obtulit deo:bibit uinũ qd affert ager ille ꝗq habet ĩtra ſe etiã theſauꝶ abſcõditũ: & bibẽs lætificat᷑ ex ui
no. Cũ aũt obtulerit & deuouerit ſemetipᷣm deo: ac uaſarius fuerit effectus: atq; iuenerit theſauꝶ abſconditũ
xvi.

xj

& ad ipa ubera fõteſq; puenerit uerbidei: uinũ & ſicerã iã nõ bibet: dicẽs ad ipſũ dei uerbũ dehis theſauris qui
ĩipᷣo ſcĩiæ & ſapiæ rechaiti ſũt:quia bona ſũt ubera tua ſuꝑ uinũ.Sũt aũt unguẽta qdã ſpõſi:quorũ fragratia
delectata eſt ſpõſa: & dicit: Odorunguẽtoꝶ tuoꝶ ſup oĩa aromata. Aromata ſpecies ſũt pigmẽtoꝶ. Spoſa au
tẽ habuit quẽdã uſũ & notitiã aromatũ: hoc eſt uerboꝶ legis & ꝓphetaꝶ: qbus an aduentũ ſpõſi mediocriter
licet: ĩſtrui tũ uidebat᷑: & exerceri ad cultũdei: utpote paruula adhuc & ſub curatoribus & auctoribus ages &
pædagogis. lexenĩ pædagogus nr fuit ad Ap̃ᷣm. Hæc aũt oĩa aromata fuerãt in ꝗbus enutriri uiſa eſt: & ſpõſo
ſuo p̃parari. Sed ubi uenit plenitudo tẽpoꝶ: & adoleuit: atq; unigenitũ ſuũ pr̃ ſpu ſãcto unctũ miſit in hunc
mundũ:odorata ſpõſa diuini unguẽti fragrãtiã: ſẽtienſq; ꝙ illa oĩa aromata ꝗbus pᷣus uſa uidebat᷑: lõge infe/
riora ſũt ad cõparationẽ ſuauitatis noui huius & cæleſtis unguẽti ait. Odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſuꝑoĩa aromata
Et qm Apᷣs idẽ ſpõſus atq; idẽ põtifex dicit᷑: põtifex qdẽ ſᷣm hoc ꝙ mediator eſt dei & hoĩum oĩſq; creaturæ:
pro qua & ꝓpiciatio factus eſt: ſemetipᷣm offerẽdo hoſtiã pro peccato mũdi. S ponſi us uero ſᷣm hoc ꝙ cccleſiæ
iũgit nõ hnti maculã aut rugã aut aliqd hoꝶ: cõſidera ne forte unguentũ illud põtificale qd in Exodo cõponi
iubet᷑ arte pigmẽtarii:iſtius unguẽti qd nunc odorata ſpõſa mirat᷑: teneat rõnẽ. Et uidens illa ꝗdẽ aromata
ꝗbus cõpoſitũ unguẽtũ uidebat quo Aarõ unctus eſt: m̃ erat terrena & materiæ corporalis: hoc aũt unguẽ⸗
tũ quo nũc unctũ uidit ſpõſũ: ſpiritale eſt & cæleſte: Iccirco dicat: qa odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſupꝑ oĩa aromata.
Videamus ergo quõ cõpoſitũ ſit illud unguentũ. Et locutus ẽ dis inqt ad Moyſẽ dicẽs: Accipe tibi florẽ myr/
rhæ electæ ꝗngẽtos ſiclos: & cynnamomũ ſuaue ducẽtos ꝗnquagita ſiclos: & calamũ ſuauẽ ducẽtos ꝗnquagĩ
ta ſiclos:ſᷣm ſiclũ ſanctũ: & oleũ ex oliuis & facies illud oleũ chriſmatis ſãcti unguẽti arte pigmẽtarii. Hæc au
tẽ in lege qdẽ referri audierat ſpõſa: ſed rõnẽ eoꝶ ueritatẽq; nũc pſpicit. Vide ergo ꝙ iſtæ quatuor ſpẽs unguẽ
ti iſtius: formã tenebãt ĩcarnationis uerbi dei: qd ex ꝗᷓtuor elemẽtis cõpaginatũ corpus aſſũpſit: in quo corpo/
re myrrha illa mortis eius quã ſiue ut põtifex ꝓ populo: ſiue ut ſpõſus pro ſpõſa ſuſcepit:Fᷣuat ĩdicia. Quod
uero nõ ſimpliciter myrrha ſed flos myrthæ & myrrhæ electæ ſcriptũ eſt: nõ ſolũ mortẽ eius ſed & pᷣmogenitũ
eũ futuroꝶ ex mortuis ĩdicabat:atq; eos qui cõplãtati fuiſſẽt ſimilitudini mortis eius nõ ſolũ uocatos: ſed ele
ctos futuros. Cynnamomũ uero ĩmaculatũ dicit᷑: ꝓpter eccleſiã ſine dubio: quã purificauit lauacro aquæ: &
ĩmaculatã fecit nõ hñtẽ maculã aut rugã:aut aliqd huiuſmodi: ſed & calamus aſſumit᷑: qaligua eius etiã eſt
calamus ſcribæ uelociter ſcribentis: doctrinæ gram pigmẽtis deſignãs ſuauitatis. In eis quoq; ſpecies adhibet
callidiſſimas: ut referat ad ardẽtiſſima: in qua uel ſpũs ſãcti feruore: uel futuri per ignẽ iudicii oſtẽdit᷑ forma.

his uero qngẽtoꝶ: ſiue ducẽtoꝶ ꝗnquaginta: ꝗnq; ſenſuũ in eo myſteriũ tenet cẽtupliciter ꝑpfectoꝶ:ut remiſ/

ſionẽ pctõꝶ p eũ datã ſignificet.ꝗnquagenarius enĩ Iubilæus in his eſt qntupliciter poſitus. Sed hæcoĩa oleo
puro colligunt᷑:per qd oſtẽdit uel mificordiæ: uel ſalutis cauſa fuiſſe: ꝙ is qui erat in forma dei: formã ſᷣui ſu
ſcepit: uel ea quæ ex materiali ſubſtãtia in xpo fuerãt aſſũpta: per ſpm ſctm̃ redacta in unũ fuiſſe: atq; in unã
ſpeciẽ: quæ eſt pſona mediatoris effecta. Illud ergo oleũ materiale: nullo gũe oleum læticiæ appellari potuit.
Iſtud aũt oleũ:ideſt ſpũs ſãcti unguẽtũ: quo unctus eſt Aps & cuius nũcodorẽ ſpõſa pſpiciens admirata eſt:
oleũ leticiæ: ꝗa ſpũs gaudiũeſt: merito appellat᷑ quo unxit eũ deus qui dilexit iuſticiã: & odio habuit iniqtatẽ
Propterea enĩ dicit᷑. Vnxit eũ dũs deus ſuus oleo leticiæ præ participibus ſuis. Et ideo odor unguẽtoꝶ eius eſt
ſuꝑoĩa aromata. Simili aũt expoſitione utimur etiã ſi ad unãquãq; aĩam in amore & deſiderio uerbi dei poſi
tã tranſferat hic mo: cui fuerint oẽs doctrinæ per ordinẽ decurſæ. in qbus añ agnitionẽ uerbi dei exercitata ui
det᷑ & erudita: ſiue ex moralibus deſcẽdentes ſiue ex naturalibus ſcholis. Erãt enĩ ei oĩla iſta aromata qᷓdã: ꝓ eo
ꝙ in his ĩſtitutio ꝓbabilis: & moꝶ conꝗrit᷑ emẽdatio: ꝙ depᷣhẽdit᷑ in his uanitas ſæculi: & caducaꝶ reꝶ reſpiciũ
tur falſa miracula. Erãt ergo ei hæc oĩa uelut aromata & odoramẽta qᷓdã aĩæ pigmẽta: ſed ubi ad agnitionẽ di
uinoꝶ myſterioꝶ:& diuinoꝶ dogmatũ ſciam uentũ eſt: ubi ad ianuas ſapiæ ip̃ius & nõ ſapiæ huius mundi:
neq; pᷣncipiũ huius mũdi: quideſtruunt acceſſũ eſt:ſed ad ipſã dei ſapĩam quæ ĩter pfectos diſſerit᷑: & ubi my
ſteriũ qd poribus gñationibus nõ fuit notũ: filis hoĩum reuelatũ ẽ: ubi inꝗᷓ aĩa ad tãti cognitionẽ aſcẽdit arca
ni: merito dicit: odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſpiritalis ſciliceti telligẽtia & myſtica ſuper oĩa aromata moralis natura
liſq; philoſophiæ. Nõ aũt lateat nos: ꝙ in quibuſdã exẽplaribus pro eo ꝙ legimus:qa bona ſũt ubera tua ſuꝑ
uinũ: ĩuenimus ſcriptũ: ꝗqa bonæ ſũt loqlæ tuæ ſuꝑ uinũ:ꝙ qᷓuis uideant᷑ ſignificaſſe euidentius ea ipᷣa:quæ a
nobis ſpiritali ĩterpᷣtatione diſerta ſũt:tũ nos. Ixx. terpᷣtũ ſcripta p oĩa cuſtodimus certi ꝙ ſpũs ſãctus myſte/
rioꝶ formas obtectas ineſſe uoluit in ſcripturis diuinis: & nõ palã atq; in ꝓpatulo hri. Vnguentũ exinanitũ
nomẽ tuũ. ꝓpterea adoleſcẽtulæ dilexerũt te: ac traxerũt te poſt ſe:in odore unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus hiſtori

ca qdẽ expoſitio eadẽ quæ in ſuꝑioribus pcurrit etiã in pnᷣti loco:donec fiat aliꝗᷓ mutatio perſonaꝶ:itaq ordo

drãmatis: qui a nobis in hac expoſitione receptus eſt: poſcit. Põt ſane in pphetia qᷓdã uideri ex pſona ſpõſæ p/
lata de Ap̃o:ꝙ futurã eſſet in aduẽtu dmi & ſaluatoris nri.ut nomẽ eius ita per orbẽ terræ: & per uniuerſũmũ/
dũ diffunderet᷑: ut fieret odor ſuauitatis in omni loco:ſicut & apoſtolus dixit. Quia Xpᷣi bonus odor ſumus
in omni loco. Aliis quidem odor ex morte in mortẽ: aliis autẽ odor de uita ad uitã. Si enim omnibus fuiſſet
odor uitæ in uitã: dixiſſetq; utiq; & hic: omnes dilexerũt te: & traxerunt te. Sed nunc ait: ubi nomẽ tuũ eſt fa
ctũ exinanitũ:dilexerũt te nõ illæ uetulæ ac ueterẽ hoĩem ĩdutæ aĩæ: neq; rugas hũtes neq; maculas: ſed adole
ſcẽtulæ in augmento ſcilicet ætatis & pulchritudinis poſitæ animæ: quæ ſemper innouãtur: & de die in diem

ſen
te
iii
le⸗

1l
n⸗
nor

7,

ſcin
I
wuut
lepo
unn
P
una
nter,
nol
i
neei
Ahin
ſite
co⸗
Gen
hb
uu
uol
mo⸗
izi⸗
cut?
kustt
tueiu
gubu
nieine
1el
ſuci
Drcr
Cinn⸗
mnp
tt
at
wde⸗
lüͤhab
ilnns
wul
uu
li⸗
n
ſini
lsl
Piic
ſaib
noie
itel
lltig⸗

u,

xvij

dundgu renouant᷑: nouũ ſe hoĩem ĩduentes:qui ſᷣm deũ creatus eſt. Propteriſtas ergo adoleſcẽtulas & ĩ augmẽtis ui/
lgin tæ & pfectibus poſitas exinaniuit ſe ille: qui erat in forma dei: ut fieret unguentũ exinanitũ nomẽ eius: utnõ
Sle iã ĩacceſſã lucẽ tmmodo habitaret: & in forma dei pmaneret:ſed uerbũ caro fieret: quo poſſẽt iſta adoleſcẽtu
ocnte læ & ĩ augmẽtis ꝓfectuũ poſitæ aĩæ nõ ſolũdiligere: ſed & trahere eum ad ſe. Trahit enĩ unaq q; aſa & aſſumit
gis aad ſe uerbũ dei pro capacitatis & fidei ſuæx menſura. Cũ aũt traxerintad ſe aiæ uerbũ dei: & ſeſibus ſuis atq; in
pih tellectibus ĩſeruerint: & dulcedis eius & odoris ſẽſerint ſuauitatẽ: ubi unguẽtoꝶ eius fragrantiã cœperĩit inue
tin hun nire: dutaxat aduẽtus eius & redẽptiõis ac paſſiõis cauſas charitatẽq; agnouerit: qua pro ſalute oĩum uſe ad
lgeilt mortẽ crucis ĩmortalis acceſſit. & his oĩbus uelut diuini cuiuſdã & ĩeffabilis unguẽti odoribus ĩuitatæ adole⸗
aroman . ſcẽtulæ:ideſt aĩæ plenæ uigoris atq; alacritatis effectæ currũt poſt ipᷣm: atq; ad odorem ſuauitatis eius nõ leui
crextur gradu nec tardis paſſibus: ſed rapido curſu & tota ꝓperatione feſtinãt: quẽadmodũ & ille qui dicebat:ſic cur
Pectlele ro: ut cõprehendã. Veꝶ ꝙ ait: Vnguentũ exinanitũ nomẽ tuũ: ꝓpterea adoleſcẽtulæ dilexerũt te: & traxerunt
locion te poſt ſe: in odorẽ unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus: trahũt ad ſe Apᷣm adoleſcẽtulæ: ſiqdẽ de eccleſiis ĩtelligat᷑. quæ
iarotman una quidẽ eſt: cũ pfecta eſt. multæ uero ſũt adoleſcẽtulæ: cũ adhuc ĩſtruunt᷑ & pficiũt. Iſtæ ergo trahũt ad ſe
ütungi⸗ Xpᷣm per fidẽ:qa xpᷣs ubi uiderit duos uel tres in fide noĩs ſui: uadit illuc:& eſt in medio eoꝶ in fide tractus: &
omat unanimitate puocatus. Si uero tertia expoſitiõe de aĩa uerbũ dei ſeꝗᷓnte ĩtelligi hæc oportet: quæcũq; aĩa fue/
fon, tit erudita pᷣmo in moralibus: ſecũdo etiã in naturalibus exercitata: per illa oĩa quæ ĩ his diſciplinis edoceri ſu
gnguu pra oſtẽdimus: ip ſa mo emẽdatio & eruditio reꝶ ac ꝓbitas diſciplinæ trahit ad ſe uerbũ dei: & libẽs trahit᷑. gra
r tiſſime eni ad eruditas aĩas uenit: & trahi ſe ab his ĩdulgẽter accipit: benigneq; cõcedit. Requiro ſane ſi ſolũ no
mni mẽ eius ꝗa unguẽtũ factũ ẽ exinanitũ tm̃ opis egerit: & ita ſuſcitauerit adoleſcẽtulas: ut pᷣmo traherẽt eũ ad ſe:
en & hñtes eũ apud ſe caperẽt unguẽtoꝶ eius odorẽ: & ſtatĩ currerẽt poſt eũ.ſi hæc inꝗᷓ oĩa ſolo noĩe eius effecta
ſũt:qd putas faciet ipa eius ſi ubſtãtia: Quid ex illa adoleſcẽtulæ iſtæ uirtutis: quid uigoris excipiẽt:ſi quo pa
nyni, cto potuerit aliqnad ipſã eius incõprehẽſibilẽ atq; ĩeffabilẽ ſubſtãtiã puenire/ Ego puto ꝙ ſi in hocaliqũ per

lae uenerit: iã nõ ambulant neq; currũt: ſed uinculis quibuſdã charitatis eius aſtrictæ adhæreant ei: ne ultra mo/
rrs bilitatis alicuiis ullus in eis reſideat locus: ſed ſint cũ eo unus ſpũs: & cõpleat᷑ in illis hoc qd ſcriptũ eſt. Sicut
geie tu pater in me & ego in teunum ſumus: ita & iſti in nobis unũ ſint. Sed nũc interim ut uider᷑ ſpõſa conſocia/
de tis ſibi adoleſcẽtulis multis: quaꝶ in poſterioribus nõ eſt numerus: quæ dicit᷑ ab uno ſolo ſẽſu & odoratu tm
modo capta currere ſe in odorẽ unguentoꝶ ſpõſi cõmemorat: ſiue ꝙ ipa curſu ĩdigeat ad hoc & ꝓfectu: ſiue ꝙ;

ir ipᷣa quidẽ pfecta ſit. Pro his auũt adoleſcẽtulis quæ adhuc curſu & pfectibus ĩdigent: etiaã ipa ſe currere fatet᷑: ſi
R* cut & ille qui cũ ipe ſub lege nõ eſſet: fit tñ ſub lege: ut eos qui ſub lege ſũt lucrifaciat. & iteꝶꝶ cũ in lege ſit Xpᷣi:
ihui his tñ qui ſine lege ſüt: fit & ipᷣe ſine lege: ut eos qui ſ ub lege ſũt ſaluet. Et hoc fit ut diximus ſolo adhucodora
HNT tu eius accepto. Quid putas ageret: cũ & auditũ eaꝶ & uiſũ g& tactũ guſtũq; occupauerit uerbũ dei: & ſingulis
votuit quibuſe ; ſenſibus uirtutes ex ſe cõpetẽtes naturæ eaꝶ capacitatiq; pbuerit:ita ut oculus ſ. i uidere potuerit glo
* riã eius: gloria tanꝗᷓ unigeniti a pr̃e aliud ultra uidere iã nollet: neq; auditus ali ud ᷓ uerbũ uitæ & ſalutis audi
itri re. Sed & cuius manus palpauerit de uerbo uitæ: nihil ultra materiale: nihil fragile caducũq; palpabit: nec gu⸗
ſtus cũ guſtauerit bonũ uerbũ dei: carnẽq; eius & panẽ qui de cælo deſcẽdit: aliud qd po ſthoc guſtare patier.
i Præ dulcedine nãq; ip̃ius & ſuauitate oĩs reliquus ei ſapor aſper uidebit᷑ & amarus. & ideo hoc ſolo ueſcetur.
fol Oẽm nãq; ſuauitatẽ: quãcũq; cupierit in hocĩueniet:ad oĩa nãq; raptũ ſe reddit & habilẽ. Deniq; his qui ex
Bhi corruptibili ſemĩe gñant᷑: rõnabile & ſine dolo effſicit lac. his uero qui ĩfirmant᷑ in aliquo: oleũ ſe pbet ad hoſ-
1e pitalitatis amicitia & gra. Is uero qui pro poſſibilitate ſumẽdi & exercitatos hũt ſenſus: ac diſcretionẽ boni &
6 u mali cibũ ſe ſolidũ pᷣbet.Siqui uero ſũt: qui exierĩt de ægypto:& ſecuti colũnã ignis & nubis in heremũ uene/
nii rint: de cælo ad illos deſcẽdit minutũ & ſubtilẽ eis pᷣbens cibũ: angelico ſimilẽ: ita ut panẽ angeloꝶ manducet
ncdh hõ:habet & alias multas in ſemetipᷣo atq; ĩnumeras ciboꝶ differẽtias: quas interĩi. pelle quis & carne oſſibuſ.
ti dutus & neruis cape nõ põt. Qui aũt dignus fuerit redire & eſſe cũ Apᷣo: quiq; in paruo fidelis inuẽtus conſti
ue tuet᷑ ſuꝑ multa: ille guſtabit: & capiet uoluptatẽ dnñi: pductus ad locũ qui pro huiuſmodi ciboꝶ copiis & uarie
mmm tatibus delitiaꝶ noĩat᷑ locus. Propter qd & in eden poſitus dicit᷑: qd delitias ĩdicat. ibi enĩ dicet᷑ ad eũ delitiare
uin in dno. Delitiabit᷑ aũt nũc nõ in uno ſolo edẽdi guſtandiq; ſenſu: ſed & auditu delitiabit᷑ & uiſu: & tactu odo/
gue ratuq; delitiabitur. in odorẽ nãq; unguẽti eius curret. Et ita oĩbus ſẽſibus ſuis delitiabit᷑ in uerbo dei: is qui ad
nr ſũmã pfectionis ac beatitudis uenerit. Vnde & in his poſiti locis depcemur auditores hoꝶ ut mortificẽt carna
munln les ſenſus: ne quid ex his quæ dicunt᷑: m corporis motus excipiãt: ſed illos diuiniores ĩterioris hoĩs ad hæc cu
bili piẽda ſẽſus exhibeãt:ſicut Salomõ edocet nos dicẽs.Sẽſũ aũt diuinũ ĩuenies. Et ut Paulus quoq; ad hebræos
gord ſcribit de ꝑfectis: ut ſupra memorauimus: qui exercitatos hit ſẽſus ad diſcretionẽ boni uel mali: oſtẽdẽs eſſe ĩ
olup hoĩem pᷣter hos corporeos ſenſus: qnq; alios nihilominus qui p exercitia qᷓrunt᷑: & exercitati dicunt᷑: cũ ſcilicet
ſini⸗ ĩtelligentiã reꝶ acumine acriore diſcutiũt. Nõ eni pfũctorie & ut libet audiẽdũ eſt: qdapoſtolus de pfectis di/
Umus cit: qa exercitatos hñt ſẽſus ad diſcretionẽ boni uel mali. Quod ut clarius eluceſcat:ſumamus ſi uidet᷑: exẽplũ
iſet ab his corporalibus ſenſibus: & ita demũ ſtatĩad illos diuinos: quos ſcriptura noĩat ſeſus ĩterioris hoĩs uenie-
Ati mus. Si ergo corporeus oculus exercitiũuiſus hẽat: nullo ĩpediẽte obſtaculo: ĩtegre & abſq; ulla falſitate uel co
dee lores corpoꝶ uel magnitudiĩes: qualitateſq; dephendet. Nã ſi aut caligine aut alia qualibet ĩfirmitate ĩpediat᷑

dem xvii.

aſpectus: & rubeũ pro albo: & uiridẽ pro nigro: aut rectũ putat eſſe aliqd: cũ curuũ ſit & tortuoſũ:cõturbabit᷑

ſine dubio iudiciũ mẽtis: & aliud pro alio aget᷑. Ita ergo & ĩterior uiſus niſi eruditiõe & ĩduſtria fuerit exercita

tus: quo per multã peritiã diſcretionẽ boni habeat ac mali: ſed ignorãtia & ĩperitia tanꝗᷓ caligo oculis ĩciderit:
aut etiã malitiæ alicuius langore:tanꝗᷓ lippis oculis acceſſerit:diſcrimẽ boni aut mali ĩtueri nullatenus poſſit.
Et ĩde fiet: ut mala pro bonis agatibona uero pro malis ſpernat. Secũdũ hãc uero formã quã de uiſt u corponis
aĩæq; tractauimus cõſeꝗnter etiã de auditu & guſtu: & odoratu: tactuq; per ſingulas ꝗſq; ſui gñis uirtutes ſẽ
ſuũ corporaliũ referẽs ad aĩæ ſẽſus: quæ ĩ ſingulis adhibere debeat exercitia: quæq; uel emẽdatio parari diluce
re recognoſcẽs.Hæc aũt paulo lation exceſſu ꝓſecuti ſumus onñ̃dere uolẽtes odoratũ ſpõſæ adoleſe cẽtulaꝶ Juo
odoratæ ſũt odorẽ unguẽtoꝶ ſpõſi: nõ corporis ſeſus:ſed diuini odoris illius & ĩterioris ꝗ appellat᷑ hoĩs dici.
Hic ergo odorationis ſẽſus: in quo ſanus eſt & ĩteger odore xp̃ᷣi accepto ex uita adducit ad uitã. Si uero nõ ſit
ſanus hocodore ſuſcepto de morte ĩ mortẽ deiicit 'm illũ ꝗ dicebat: qm xp̃i bonus odor ſumus:aliis qdẽ de ui
ta ĩ uitã: aliis aũt odorde morte ĩ mortẽ. Deniq; & hi qbus ĩtellectus herbaꝶẽ pigmẽtorũq; peritia: ferũt qdã
eſſe pigmẽta: quoꝶ ſi odorẽ cœperit nõnulla aĩalia cõtinuoĩ tereũt: alia uero eodẽ odore recreant᷑: uitãq; reci/
piũt. Et nũcergo in his ip̃is expoſitionibus & ſᷣmonibus quos hẽmus in manibus: uidet᷑ aliis eſſe uita ex uita:
aliis uero mors ex morte. Nã ſi hæc exponi ita audiat aĩalis qui dicit᷑ homo: qui nõ põt ꝑcipe & ĩ telligere quæ
ſũt ſpũs dei: irridebit ſine dubio: atq; ĩepta hæc eſſe & ĩania ꝓnũciabit:dicẽs ſõnia potius:ꝗᷓ reꝶ cauſas & dog/
mata diuina tractari. His ergo odor hic cãtici cãticoꝶ efficit᷑ de morte in mortẽ ſcilicet de morte ĩfidelitatis in

mortẽ iudicii & cõdẽnationis: Seꝗᷓntibus uero ſi piritalẽ ſenſũ & ſi ubtilẽ atq; ĩtelligẽtibus maiorẽ ĩ eſſe ueritatẽ

in his:quæ nõ uident᷑: qi his quæ uident᷑: & ueriora hr̃i apud deum ĩuiſibilia: & ſi piritalia magis ꝗ uiſibilia &

corpo ralia: amplectẽda ſine dubio huiuſmodi ĩtelligẽtia uidebit᷑ & ſeqꝗᷓ nda. Agnoſcũt enĩ tale eſſe intelligẽdæ

ueritatis iter quo puenit ad deũ. Sed ſiqdẽ alienus a fide ſit is: qui hæc ſtulta iudicat & ridẽda: nihil miꝶ. Si ue

ro aliqs ex his ſit qui uident᷑ credere: & ſctipturaꝶ auctoritatẽ recipe: no tñ recipit expoſitionis huius ſpiritalis

formã: ſed irridet & derogat: tẽtemus ex aliis ſcripturaꝶ locis ĩſtruere eũ ac pſuadere: Qui ſi forte poterit ſic re
ſipiſcere: & talia ᷓdã dicamus ad euũ: ſcriptũ eſt: pceptũ dii lucidũ illuminãs oculos: Dicat ergo nobis qui ſũt
oculi qui illuminant᷑ luce pᷣcepti? Et iteꝶ. Qui habet aures audiẽdi audiat. Quæ ſũt aures iſtæ: quas ꝗ habue

rit: ie ſolus uerba xp̃i audire dicat᷑ Et iteꝝ: qm Api bonus odor ſumus deo. Eti aliis: guſtate & uidete qm ſua

uis eſt dñs. Et qd alius ait: Manus nr̃æ palpauerũt de uerbo uitæ. Putaſne in his oĩbus nõ mouebit᷑: ut aduer
tat hæc uniuerſa nõ de corporeis ſenſibus dicta: ſed de his quos ſᷣm ĩteriorẽ hoĩem ineſſe unicuiq; docuimus

niſi ſi cõtẽtionis & iactãtiæ uitio agitq eiuſmodi eſt: Quibus uitiis qm & uiſus ille ĩterior excæcatur: 8 odora/

tus occludit᷑:& obturat auditus:merito nec uidere quæ ſpiritalia ſũt:nec audire põt: ſed nec odorẽ iſtũ Api ca
pere.quo nũc recepto adoleſcẽtulæ iſtæ in ꝗbus bene ſanus & uigẽs erat hicſẽſus. In odorẽ unguẽtoꝶ eius cur

rũt poſt ipᷣm. nec deficiũt currẽtes aut laborãt:qa ſuauitate odoris ipᷣius qui eſt de uita ĩ uitã refectæ iugiterin
ualeſcũt. Põt adhuc & hoc modo accipi qd ait: unguẽtũ exinanitũ nomẽ tuũ: ꝓpterea adoleſcẽtulæ dilexerũt

te. Vnigenitus dei filius cũ in forma dei eſſet: exinaniuit ſemetipſũ: & formã ſerui accepit: exinaniuit au tẽ de

plenitudine ſine dubio in qua erat. Illi ergo ꝗ dicũt: qd de plenitudie eius nos oẽs accepimus:ipi ſũt adoleſcẽé/

tulæ: quæ de ea plenitudie exꝗᷓ ſe ille exinaniuit: & factũẽ unguẽtũ exinanitũ nomẽ eius: pcipiẽtes dicũt. Poſt
teĩ odorẽ unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus. Niſi enĩ exinaniſſet unguẽtũ:hoc ẽ plenitudinẽ diuini ſpũs: & huũiliaſſet
ſe uſq; ad formã ᷣui: cape eũ nullus in illa diuinitatis plenitudĩie potuiſſet: niſi ſola fortaſſis ſponſa: pro eo ꝙ
uidet᷑ ĩdicare qa unguẽtũiſtud exinanitũ nõ ſibi ſed adoleſcẽtulis dilectiõis dederit cauſã. Sic enĩ dicit. Vnguẽ
tũ exinanitũ nomẽ tuũ: ppterea adoleſcẽtulæ dilexerũt te. Ac ſi diceret Adoleſcẽtulæ quidẽ ꝓpterea dilexerũt
te: qa exinaniſti te de forma dei: & factũ eſt unguẽtũ exinanitũ nomẽ tuũ. Ego aut dico nõ pro exinanito un/
guẽto ſed pro ip̃a unguẽtoꝶ plenitudĩe dilexit te. Hoc enĩ ĩdicat in eo loco ubi dicit: Odor unguẽtoꝶ tuoꝶ ſu
per oĩa aromata. Quod uero etiã ipa cũ adoleſcẽtulis poſt ipſũ ſe curſurã dicit: hãc aio eẽ cauſã: ꝙ pfecti ꝗ⸗
oĩa oĩbus fiãt: ut oẽs lucrifaciãt: ſicut iã ſupra expoſuimus: Introduxit me rex in cubiculũ ſuũ: & iocũdemurĩ
te: Cũ ĩdicaſſet ſpõſo ſuo ſpõſa: ꝙ adoleſcẽtulæ odore captæ currerẽt poſt ipᷣm: cũ ꝗbus etiã ipᷣa curſura eẽt: ut
eis formã pᷣberet in oĩbus: nũc ꝗᷓſi laboris ſui cõſecuta iã palmã pro eo ꝙ cucurrerit cũ currẽtibus: ĩ troductam
ſe dicit ab ſpõſo rege in cubiculu eius: ut ibi uideret cũctas opes regias. in quo utiq; merito iocũdatł & exultat:
utpote quæ ſecreta iã regis & arcana pꝓſpexerit. Hic eſt ᷣm ꝓpoſitũ drãmatis ordinẽ q̃ſi hiſtoricus intellectus
Sed qm cui res agitur: eccleſia eſt ad pᷣm ueniẽs: uel aĩa uerbo dei adhærẽs: quid aliud cubiculũ XApi & prom
ptuariũ dei credendu eſt: in quo uel eccleſiã uel animã cohærentẽ ſibi introducat: niſi ipe arcanus ſenſus eius
& reconditus?de quo & Paulus dicebat: Nos aũt ſéſũ Ap̃i habemus: ut ſciamus quæ adeo donata ſũt nobis.
Hæcilla ſũt quæ oculus nõ uidit:nec auris audiuit: nec ĩ cor hoĩs aſcẽderũt: quæ pparauit deus hisqꝗ diligũt eüũ
Cũ igit xpᷣs aiam ĩ ĩtelligẽtiã ſui ſẽſus ĩducit:ĩ cubiculũ regis ĩtroducta di:ĩ quo ſũt theſauri ſapiæ ac ſciæ eius
abſcoditi. Nò mihi aũt uacuũ uidet᷑: ꝙ cũ potuiſſet dicere: Introduxit me ſpõſus meus: aut ffnus meus: aut
aliqd huiuſmodi: ut ei moris eſt. Nũc qa cubiculũ dictura erat: regis dixerit cubiculũ: & nõ aliud nomẽ poſue
rit: ĩ quo poſſet fortaſſis aliqs etiã mediocris ĩtelligi. Sed ꝓpterea arbitror ĩ his regẽ noĩatũ: ut oſtẽderet᷑ p hoc
nomẽ pdiues cubiculũ:utpote regiũ & multis atq; ĩmenſis opibus repletũ. Prope hũc oĩno mihi uider fuiſſe

iuls.

eüp
adue
ſpol.
tal
ſpl
lem
(ulta
e⸗
ſips
nis
bus⸗
Ree
4
ſci
tar
ni⸗
ſen
Ae
tion
K pr
lbep
liie⸗
mpr
pte
M
la⸗
Poon
Keul
ll
tit
woob
mit
gurs
tele
gor
lip
u
tas

ter

b & ille ꝗqdixit raptũ ſe eſſe uſq; ad tertiũ cælũ:& ĩde in paradiſũ: & audiſſe uerba ſefſabilia: quæ nõ licet hoĩ loq.
tan Quid enĩ putas eſſe illa uerba quæ audiuit:nõne a rege audiuit: & ĩ cubiculo & ppe cubiculũ poſitus audiuit
but Et erãt credo illa uerba talia qᷓdã: quæ hortarent᷑ eũ ad maiorẽ ꝓfectũ: & ꝓmitterẽt ei: ſi pſeueraret uſq; in fi
dltt. nẽ: & ipe poſſet intrare regis cubiculũ:ſᷣm illud qd per ꝓpheta quoq; ꝓmittit Dabo tibi theſauros obſcu ros:
dons occultos: ĩuiſibiles. Aperiã tibi ut cognoſcas: qa ego ſũ dns deus tuus: quocaui nomẽ tuũ iſrael. Currũt ergo
tezſ adoleſcẽtulæ poſt ipſũ in odorẽ eius:unaꝗᷓq; tũ pro uiribus. alia quidẽ uelocius: alia paulo tardius: alia etiam
lluer ĩferius cæteris & ultimo: alia pᷣmo loco: uerũtamẽ curruũt oẽs: ſed una ẽ pfecta:quæ cucurrit ſic:ut pueniret: &
gn ſoola accipet palma. Sola enĩ eſt quæ dicit. Introduxit me rexi cubiculũ ſuũ:cũ pus nõ de ſola: ſed de pluribus
c⸗ dixiſſet: qa poſt te in odorẽ unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus. Introducit ergo in cubiculũ regis: & efficit᷑ regina: & ip
nöͤlt ſa eſt de qua dicit᷑. Regina aſtitit a dextris tuis in ueſtitu deaurato: circũdata uarietatibus. De his auũt adoleſcẽ
eeu tlulis quæ poſt ipſã cucurrerãt: & pcul ab ea in ip̃ᷣis currẽdi ſpatiis remãſerat: dicit᷑: Adducent᷑ regi uirgĩes poſt
tzſl e: pximæ eius adducent tibi. Adducent in læticia & exultatione: ĩducent in tẽplũ regis. Sed & illud etiã ĩ hoc
Pten⸗ aduertere debemus: ꝙ ſicut rex habet cubiculũ quoddã: in qd reginã ſiue ſponſã ſuam ĩtroducit: ita habet &
bitn ſpõſa ſuũ cubiculũ: in qd monert᷑ peruerbũ dei ingreſſa claudere oſtiũ: & ita cõcluſis illis oĩbus diuitiis ſuis in
egn tra illud cubiculũ orare eũ: qui uidet in abſcõdito: & pſpicit ꝗᷓtas opes ai ſcilicet uirtutes intra cubiculũ ſi uum
QH0c ſpõſa cõdiderit: & uidẽs eius diuitias: det ei petitiões ſuas. oĩ enĩ habẽti dabit᷑. Quod aũt ait exultemus & iocũ

demur in te: uidet᷑ ex pſona adoleſcẽtulaꝶ dici:uel optantiũ & peccantiũa ſpõſa: ut quẽadmodũ ſpõſa conſe
cuta eſt:quæ pfecta ſũt:& exultat:ita ipᷣæ etiã ſuũ ĩ plere curſũ:& ꝑuenire uſq; ad regis cubiculũ mereantur:ut
fectis & ĩtuitis oĩbus his de ꝗbus illa gloriat᷑ ꝛetiã ipſæ exultẽt: ſicut & illa:& iocũdent᷑ in eo. Vel etiã ad ſpon

As n
etttate

ſã põt dictũ uideri ab adoleſcẽtulis cõgratulãtibus ei: & pmittẽtibus petẽtibuſq;: ut participes fiãt exultatio/
dinr nis & læticiæ diligemus ubera tua ſuꝑ uinũ. Spõſa qdẽ poſtꝗᷓ oſcula meruit ab ipſo ſpõſi ore ſuſcipe: & uberi
“ bus eius pfrui ait ad eũ: Bona ſũt ubera tua ſup uinũ. Adoleſcẽtulæ uero quæ nõdũ ad id beatitudinis uenerãt
ien neq; ſũmã pfectiõis acceperãt: neq; uſu & 0 pibus fructus pfectæ charitatis expleuerãt: ut qſi exptæ ꝓnũciarẽt
uſ de uberibus eius: qa bona ſũt. Vidẽtes tũ ſpoſã delectari & refici ex uberibus ſpõſi: ex fontibus ſcilicet ſapĩæ &
Wõ ſciæ: quæ de uberibus eius fluũt: & pocula cæleſtis doctrinæ ſumẽtes: tanꝗᷓ imitatrices pfectiõis eius: & deſide
„. rantes eiſdẽ ueſtigis ĩcedere: ꝓmittũt & dicũt: diligemus ubera tua ſuꝑ uinũ: ideſt nos qdẽ nõdũ ĩ id pfectio/
Hi nis aſcẽdimus: ut iã diligamus ubera tua pluſꝗᷓ uinuũ: uel certe ubera tua: quæ ſũt ſuꝑ uinũ(Vtroq; eni modo
fe ſenſus ſtare uidebit᷑ gerimus tn ſpem: utpote adoleſcẽtulæ in id ætatis ꝓficere: quo poſſimus nõ ſolũ paſci &
nmd ali ex uberibus uerbi dei: ſed & diligere alentẽ. Iſtæ ſũt aut adoleſcẽtulæ ut ſæpe ia diximus aĩæ: quæ pᷣmis & ini
den tio ualẽtibus eruditiõibus uident᷑ ĩbutæ: & uelut uino quodã lætificatæ ĩſtitutiõe tuorũ dũtaxat: curatorũq;
& pædagogi utpote paruulæ: & quæ haberẽt quidẽ in uiribus amare uinũ: nõ tñ haberent in ætate: ut amore
oca ubeꝶ ſpõſi moueri aut excitari poſſẽt. Sed ubi aduenit plenitudo tẽpoꝶ: & xpᷣs in eis ꝓfecit ætate & ſapĩa:& iã
ternn ſẽtire cœperũt qd ſint uberaſ põſi: quæq; in his ꝑfectio uerbi dei: & doctrinæ ſpiritalis plenitudo deſignet: eti
am ꝓmittũt:qa pluſꝗᷓ uinũ:qd nũc tanꝗ paruulæ bibũt:dilecturæ ſint ubera ſpõſæ: ideſt ꝓpẽſiores futuræ er
. 3 gpfecta: & of plenitudie decreta dogmata xpi: qiã antea ſiue ĩ coibus ſtudiis: ſiue ĩ legis & ꝓphetarũ uiſæ ſũt
le/ ĩſtitutiõibus extitiſſe. Aeqtas dilexit te. Etiã hoc mihi uident᷑ adoleſcẽtulæ ꝓloq uelut ſatiſfacientes pro eo: ꝙ
lt dilecturas ſuꝑ uinũ ſe ꝓmiſerũt ubera ſpõſi: & nõ iã in pnti diligãt: neq; ĩtegrã uim charitatis ondãt. Eſto er/
Aer go uox iſta uelut ĩcuſatiũ ſemetipᷣas: qᷓſi quæ nõdũ abiecta oĩ iniꝗtate puenerint ad æqtatẽ: ut poſſint iã dili⸗
eoch gere uinũ ſuꝑ ubera ſpoòſi: ſciẽtes incõueniẽs eſſe: ut aliqd adhuc reſideat iniqtatis in eo: q ad pfectionẽ ſpirita
nguè lis & myſticæ doctrinæ puenerit. Quia ergo ſũma pfectiõis in charitate cõſiſtit: charitas aũt nihil iniqtatis ad
erüt mittit: ubi aũt nihil iniqtatis ẽ: ibi ſine dubio ẽ æqtas. Merito ergo æꝗtas eẽ dicit᷑: quæ diligit ſpõſũ.Et uide: ſi
un/ nõ ob hoc etiã uidet᷑ illud ĩ euãgelio a ſaluatore dictũ. Si diligitis me: mãdata mea Fᷣuate. Si ergo ꝗ diligit xpᷣm
ohſu mãdata eius cuſtodit: & ꝗ mãdata eius cuſtodit: nulla eſt in eo iniqtas:ſed æqtas in eo pmanet. Aeqꝗtas ergo ẽ
ig quæ & mãdata cuſtodit: & diligit Xpᷣm. Et rurſũ:ſi his ꝗ mãdata cuſtodit: ipᷣe diligit Apᷣm: mãdata auũt in æqꝗ
emuti tate ſeruant᷑: & æꝗtas eſt quæ diligit pᷣm: qiniquũ aliqd gerit: neq; mãdata cuſtodit:neq; diligit Apᷣm. Erit
eiru ergo ut ꝗᷓtũ iniqtatis in nobis eſt: tantũ lõge ſimus a dilectioe Api: & tantũ mãdatoꝶ eius pᷣuaricatio habeat᷑ ĩ
cn nobis. Et ideo regula quãdã directa ponamus eſſe æquitatẽ: ut ſiquid in nobis iniquitatis ẽ: hãc adhibẽtes &
vuler⸗ ſuꝑducẽtes directoriã mãdatoꝶ dei: ſiquid in nobis curuũ: ſiꝗd tortuoſũ eſt: ab huius regulæ linea reſecentur
leen ut poſſit & de nobis dici: Aequitas dilexit te. Poſſumus aũt etiã ſic accipe: ut uideat ſimile eſſe qd dixit: Aeq/
Pnn tas dilexit te: ac ſi dixiſſet. Iuſticia dilexit te: & ueritas: & ſapia: & pudicitia: & ſingulæ quæq; uirtutes. Nec mi
ens reris ſane ſi dicimus uirtutes eſſe quæ diligũt Apᷣm: cũ in aliis ipaꝶ uirtutũ ſubſtãtiã Apᷣm ſoleamus accipe.
os Quod & freqᷓnter ĩuenies in ſcripturis diuinis pro locis & opportunitatibus aptari. Inuenimus naq; ipᷣm: &
ciri iuſticiã dici & pacẽ: & ueritatẽ. Et rurſũ ſcriptũ ẽ in pſalmis. Iuſticia & pax oſculatæ ſũt: & ueritas de terra or/
kan taẽ: & iuſticia de cælo ꝓſpexit. quæ utiq; oĩa & ipᷣe eſſe: & rurſũ im dicunt᷑ amplecti. Sed & ſpõſus idẽ di: idẽ
ian etiã ſpõſa noĩat᷑: ut ĩ ꝓphetia ſcriptũ eſt: Sicut ſpõſo ĩpoſuit mihi mitrã: & ſicut ſpõſã ornauit me ornamẽto.
te⸗ — ¶ Homelia ſecunda.
+ Vſca ſũ & formoſa filiæ hieruſalẽ: ut tabernacula cedar: ut pelles Salomonis. In aliis exem plaribus
lt .xii.

legimus Nigra ſũ & formoſa. Rurſus in hoc perſona ſponſæ loquentis introducitur. Loquentis autem non
ad illas adoleſcẽtulas quæ cũ ipᷣa currere ſolẽt: ſed ad filias hieruſalẽ: ꝗbus tanꝗᷓ his quæ derogauerĩt fœditati
eius rñdere uidet᷑ & dicere: Fuſca quidẽ ſũ uel nigra:ꝗᷓtũ ad colorẽ ſpectat filiæ hieruſalẽ. formoſa uero ſiꝗs in
terna mẽbroꝶ liniamẽta ꝑſpiciat.nã &tabernacula ĩquit cedar: quæ eſt gẽs magna nigra ſ üt: & ipa gens cedar
nigredo uel obſcuritas ĩterpᷣtat᷑. Sed & pelles Salomonis nigræ ſũt.nec tũ ob hoc tãto regi in oĩ gloria ſua pel
liu uiſa eſt ĩdecora nigredo. Nõ ergo mihio filiæ hieruſalẽ exprobretis culpã coloris cũ ſiue naturalis ſiue exer
citio ꝗᷓſita corpori pulchritudonõ deſit. Hæccõtinet hiſtoricum drãma: & ꝓpoſitæ fabulæ ſpecies. ed redea/
mus adordinẽ myſticũ. Hæc ſpõſa quæ lo quit᷑: eccleſiæ pſonã tenet exgentibus cõgregatæ. Filiæ uero hieru-
ſalẽad quas ei ſmo eſtiillæ ſũt aĩæ: quæ ꝓpter electionẽ patrũ chariſſimæ quidẽ dicuntur: inimicæ aũt ꝓpter
euãgeliũ. Iſtæ ſũt filiæ hieruſalẽ ciuitatis terrenæ: quæ uidẽtes eccleſiã ex gẽtibus:ꝗᷓuis pro eo ignobilẽ ꝙ gene
roſitatẽ ſibi Abrahã & Iſaac & Iacob nõ poſſit aſcribere: obliuiſcentẽ tũ populũ ſuũ & domũ pr̃is ſui: atq; ad
Xp̃m uenientẽ ſpernũt eã: & pro ignobilitate gñis offuſcãt. Quod ſpõſa ſẽtiens filias poris populi imputari
ſibi: & pro hoc etiã nigrã ſe appellari: quaſi quæ pr̃næ eruditionis nõ habeat claritatẽ: rndẽs ad hæc dixit: Ni/
gra ſũ quidẽo filiæ hieruſalẽ: pro eo ꝙ nõ deicẽdo de ſtirpe claroꝶ uiroꝶ neq; illuminationẽ Moyſi legẽ acce/
pi: habeo tñ pulchritudinẽ meã mecu. Nã & in meillud pmũeſt:qd ad imaginẽ dei in me factũ eſt: & nũc ac/
cedẽs ad uerbũ dei recepi ſpeciẽ meã. Quãuis eniĩ pro coloris obſcuritate comparetis me tabernaculis cedar: &
pellibus Salomonis: tn & cedar ex iſmaele deſcẽdit. ſecũdo nãq; loco ex iſmaele natus ẽ:qui iſmael nõ fuit ex
pers diuinæ bndictionis. ſed & pellibus Salomonis cõparatis me: quæ nõ aliæ ſũt ꝗᷓ pelles tabernaculi dei: &
tñ miror uos o filiæ hieruſalẽ coloris uelle exprobrare nigredinẽ. Quõ nõ meminiſtis ꝙ in lege ur̃a ſcriptũ eſt
ꝙ paſſa ſit Maria: quæ derogauit Moyſi:cũ Aethiopiſſa nigrã accepiſſet uxorẽ? quõ ignoratis illius imaginis
adubrationẽ in me nuncueritate cõpleri: Ego ſũ illa Aethiopiſſa: ego ſũ nigra quidẽ pro ignobilitate gñis: for
moſa uero ꝓpter pnĩam & fidẽ. Sulcepi eniĩ in me filiũ dei: recepi uerbũ carnẽ factũ: Acceſſi ad eũ qui eſt ima/
go dei pᷣmogenitus oĩs creaturæ: & quieſtſi plẽdor gloriæ & fulgor ſubſtantiæ eius: & facta ſum formoſa. Tu
ergo quid ĩproperas cõuertenti ſea peccato: qdlex fieri uetat? Et quõ tu gloriaris ĩ lege pᷣuaricãs legẽ? Veꝶ qm̃
in his locis ſumus: ubi eccleſia quæ ex gẽtibus uenit nigrã ſe eſſe dicit & formoſã: qᷓuis longũ uideat᷑ eſſe & ope
roſũ colligere ex ſcripturis diuinis: in ꝗbus uel qualiter ſact̃i huius forma pᷣceſſerit: tũ nõ mihi penitus omit/
tendũ uidert: ſed ꝗᷓ potuerit breuiter memorandu. Primo ergo in numeroꝶ libro de æthiopiſſa ita ſcriptũ eſt.
Et locuta eſt Mana ad Aarõ: & derogauerũt Moyſi ꝓpter mulierẽ æthiopiſſã quã accepit uxorem: & dixerũt.
Nũuũquid Moyſi ſoli locutus eſt dns? Nõne & nobis locutus eſt? Etiteꝶ in tertio regnoꝶ libro ſcriptũ eſt dere-
gina Saba: qa uenita finibus terræ audire ſapiam Salomonis: hoc modo regina Saba audiuit nomẽ Salomo
nis & nomẽ dni: & uenit tẽtare eũ in parabolis: & uenit in hieruſalẽ in uirtute magna ualde: & cameli portan/
tes odoramẽta & auꝶ multũ ualde lapidẽ p̃cioſũ: & ingreſſa eſtad Salomonẽ: & locuta eſt ei oĩa uerba quæ
erãt in corde ſuo: Et enũciauit ei Salomon oĩa uerba eius. Et nõ fuit uerbũ qd omiſerit rex: & nõ enũciauerit
rex ei. Et uidit regina Saba oẽm prudẽtiã Salomonis & domũ quã ædificauit & cibos Salomonis & ſedẽ pue-
roꝶ eius: & ordinẽ miniſtroꝶ eius: & ueſtes eius: & uini fuſores eius: & holocauſta eius: quæ offerebatĩ domo
dii: & obſtupuit: & dixit ad regẽ Salomonẽ. Verus eſt ſermo quẽ ego audiui in terra mea de uerbo tuo & pru
dẽtia tua: & nõ credidi his qui loᷓ bant᷑ mihi uſq; quo uenirxẽ: & uiderũt oculi mei: & ecce nec media pars ẽ quæ
nũciabant᷑ mihi: Addidiſtienĩ ſuꝑoẽm auditionẽ quã audiui in terra mea. Beatæ mulieres tuæ: btĩ pueri iſti:
ui aſſiſtũt in cõſpectu tuo ſemꝑ: & audiũt oẽm prudentiã tuã: Sit ds deus tuus bñdictus qui tibi dedit ſe-
dẽ iſrael. Quoniã dilexit dñs iſrael: & uoluit eũ pmanere in æternũ: poſuit te regẽ ſuꝑ eos: ut facias iudiciũ cũ
iuſticia: & iudices eos: & dedit Salomoni. c. xx. talẽta auri: & odoramẽta multa ualde: & lapidẽ pᷣcioſũ. Nunꝗᷓ
talia uenerãt odoramẽta: necĩ tãta multitudĩe: quæ dedit regina Saba regi Salomõi. Hãc aũt paulo latius re/
petere uoluimus: & ĩſerere huic expoſitiõi nr̃æ: ſciẽtes in tãtũ cõuenire hæc ad pſonã eccleſiæ quæ ex gentibus
uenit ad Apᷣm: ut ipe dũs in euãgeſiis reginæ huius faceret mẽtionẽ: dicẽs eã ueniſſea finibus terræ: ut audiret
ſapĩam Salomonis. Auſtri aũt reginã dicit eã pro eo ꝙ æthiopia in auſtri partibus iaceat: & a finibus terræ qſi
in ultimo poſita. Inuenimus aũt huius ipſius reginæ etiã Ioſephũ in hiſtoria ſua facere mẽtionẽ: addẽtẽ etiã
hoc ꝙ poſtea ꝗᷓ egreſſa eſt ĩ quit a Salomone cũ abiſſet rexeẽt miratus eius ſapia quã ſine dubio ex Salomõis
ſapia ſuſcepat: cognouit inꝗᷓ nomẽ eius meroen. Refert aũt ꝙ nõ ſolũ æthiopiæ ſed & ægypti regnũ tenuerit.
Addemus aũt adhuc & ea quæ in. lxvii. pſalmo de hac eadẽ forma cõtinent᷑. ait ergo ibi diſpge gẽtes quæ bel⸗
lauolũt: ueniẽt legati ex ægypto:æthiopia pᷣueniet manus eius deo. Et adhuc qᷓrto in loco apud Sophoniã ꝓ/
phetã de hac eadẽ figura hoc modo ſcriptũ. Propterea ſuſtine me dicit dũs in die reſurrectionis meæ in marty
rio hoc eſt in teſtimonio qm iudiciũ meũ eſt & cõgregationes gentiũ: ut ſuſcipiã reges: & effũdã ſuꝑ eos oẽm
irã indignationis meæ: in igne zeli mei conſumet oĩs terra. Quoniã tũc conuerta in populis lingua in gnñatio
nẽ eius: ut inuocẽt oẽs nomẽ dni: & ſeruient ei ſub iugũ unũ. De ultra flumĩa ſuſcipiã eos æthiopiæ qui diſꝑ
ſi ſũt: & afferent ſacrificium mihi. In die illa non coniunderis Saba ab oĩbus adinuentionibus tuis in quibus
im pie egiſti in me. ſed & in Hieremia ſcriptum eſt: Quod princeps quidam populi iſrael miſerit Hieremiam
inlacum melchiæ filii regis qui erat in domo carceris: & depoſuerunt eum cum funibus: & in lacu non erat

4 dal
Vit
tigu
chop
luqu
de
rile
ſet⸗
icn
orme
mer⸗
ſſolic.
iebiſt
Atus
xupe
llocut
Auidiſ
lurſin
Egnii
AtDen
Athuud
nne
ſaisn
te
lyle
ſereil
lsigu
ſclicet
iplani
credu
docis
tibus⸗
mata
imortn
tdub
Anden
Wimun
lel
eultt
ii
Aioi
Unlen
ſ
i
A
n
itll
ut
eni
nus
men
putea
no
e
etbr

hon
tni
gen
celi
uel
leexer
reden
Uen,

Ppeer
PLene
gal
putan
e/
nir
S
iter
deies
tüͤel
agun
ut
timn
1I
gñ
Lope
ut/
uelt.
rerüit.
ler⸗
lono
oun⸗
buc
iauen
lepu⸗
dor
ul
eg
enii
tle
cüci
W
usre⸗
ehus
udiet
teeni
ommos
uent.
ebe
hniiß
mi
5 oin
⸗
vhs
mmam
nern

aqua ſed cœnũ: & erat in cœno. Audiẽs aũt Abdimelech æthiops uir eunuchus qui erat in domo regis: qa mi-
ſerũt Hieremiã ĩ lacũ:locutus eſt regi & dixit. Dñe rex male fecerũt uiri iſti oĩa quæ fecerũt in Hieremiã ꝓphe
ta: qui miſerũt eũ in lacũ & moriet ibi a facie famis: qm̃ nõ ſũt iã panes ĩ ciuitate. Et pᷣcepit rex ipᷣi Abdimelech
æthiopi dicẽs. Tolle hinc trigiĩta hoĩes: & educ eũ de lacu: ut nõ ibi moriat᷑. Et qd plura! Abdimelech æthiops
fuit qui Hieremiã eduxit de lacu. Et paulopoſt factus eſt ſermo dni ad Hieremiã dicẽs. Vade & dic Abdime/
lech dicẽs: ſic dixit dũs deus iſrael. Ecce ego adduco uerba mea ſup ciuitatẽ iſtã in mala & nõ ĩ bona:& ſaluabo
te in die illa: & nõ te dabo in manus hoĩum quos tu times. A facie eoꝶ ſaluãs ſaluabo te: & in gladio nõ cades:
ſed erit aĩa tua in ſalutẽ: qm cõfiſus es in me dicit dñs. Hæc inrerim ad pns de ſcripturis ſãctis occurrere potue
rũt: ꝗqbus mihi uidet᷑ ppoſiti de cãticis cãticoꝶ uerſiculi myſteriũ cõprobari: in quo dicit: Fuſca ſũ ſiue nigra
& formoſa filiæ hieruſalẽ ſicut tabernaculũ cedar: & ſicut pelles Salomonis. Inuenit ergo Moyſes ĩ Numeris
accipere æthiopiſſã uxorẽ fuſcã uel nigrã: pro qua Maria & Aarõ derogãt ei:& ĩdignãtes dicũt:Nunqd Moy/
ſi ſoli ds locutus eſt? Nõne & nobis locutus eſt? In quo ſi diligẽter cõſideres hæc:inõ cõſeqᷓntiã ſermo ſĩuenit᷑
hiĩe hiſtoricus. Quid enĩ cõuenire ad rẽ uidebit᷑: ut ĩdignãtes pro æthiopiſſa dicãt: Nunqd ſoli Moyſi locutus
eſt dñs?nõne & nobis locutus eſt? Oportebat enĩ ſi hoc erat in cauſa:dici ab eis: non oportuit te Moyſes uxorẽ
accipe æthiopiſſã & de ſemĩe Cain: ſed de gũe tuo & de domo Leui. Hoꝶ nihil dicũt: ſed aiũt. nunqd Moyſi ſo
li locutus eſt deus? nõne & nobis locutus eſt? In quo & mihi uidet᷑ m myſteriũ magis intellexiſſe qd geſtũ ẽ:
& uidiſſe qd iã Moyſes ideſt ſpiritalis lex ĩ nuptias & cõiugiũ cõgregatæ ex gẽtibus migrarẽt eccleſiæ: & Mariã
quæ ſynagogæ derelictæ formã: & Aarõ qui ſacerdotiicarnalis tenebat imaginẽ: uidẽtes ablatũ eẽ a ſemetipſis
regnũ: & datũ eſſe gẽti facienti fructus eius dicere: Nunqd Moyſi ſoli locutus eſt deus? nõne & nobis locutus
eſt Deniq; & Moyſes ipſe cũ tãta & tã magnifica eius opa fidei ac patiẽtiæ referant᷑: nunꝗᷓ tantis a deo elatus
eſt laudibus & nũc: cũ æthiopiſſã ducit uxorẽ. Nũc de eo dicit᷑: ꝗa Moyſes homo mãſuetus ualde ſuꝑ oẽs ho/
mines qui ſũt ſuꝑ terrã.nũc & illud de eo dicit dñs.qa ſi fuerit in uobis ꝓpheta:in uiſionibus loquar ei aut in
ſõniis: nõ ita ut famulo meo Moyſi: qui in oĩ domo mea fidelis eſt: Os ad os loq̃r ad eũ.In ſpecie & nõ in ænig
mate gloriã dni uidit. & cur nõ timuiſtis detrahere de famulo meo Moyſe-/ Hæc oĩa pro coniugio æthiopiſſæ
Moyſes audire meruit a do. Veꝶ de his plenius in libro numeroꝶ ꝓſecuti ſumus: quæ ſiꝗs dignũ iudicat no
ſcere: illa ꝑquirat. Nũc aũt ſufficiat approbare ex his: ꝙ ipſa eſt nigra & formoſa: quã Moyſes ideſt lex ſpirita
lis: quæ ſine dubio uerbũ dei & Xps eſt: in cõiugiũ ſuũ aſciſcit:licet obtrectẽt & derogent filiæ hieruſalẽ: plæbs
ſcilicet iſta cũ ſacerdotibus ſuis. Videamus aũt & ea quæ ex tertio regnoꝶ libro ꝓtulimus de regina Saba: &
ipſa nihilominus Aethiopiſſa: cui teſtimoniũ dat dñs in euãgeliis: ꝙ in die iudicii ueniat cũ uiris gñationis in/
credulæ: & cõdẽnet eos: ꝗa uenita finibus terræ audire ſapiam Salomonis: & addit. Quia plus Salomone hic
docẽs per hoc plus eſſe ueritatẽ ꝗᷓ ueritatis figuras. Venit ergo & hæc:iĩmo & ᷣm figurã eius eccleſia uenit ex gẽ
tibus audire ſapiam Salomonis ueri & ueri pacifici di nñi Ieſu xp̃i. Venit & hæc pᷣmo quidẽ tẽtans eũ ꝑ ænig
mata & ꝗᷓſtiones: quæ ei pus ĩſolubiles uidebant᷑: atq; ab ipſo de agnitione ueri dei & de creaturis mũdi: uel de
Imortalitate aĩæ: & iudicio futuro qd apud eã & apud doctores eius gẽtiles dũtaxat philoſophos ĩcertũ ſem
aut dubiũ manebat abſoluit᷑. Venit ergo in hieruſalẽ ad uiſionẽ ſcilicet pacis cũ multitudine & uirtute mul/
ta.nõ enĩ cũ una ſola gẽteut pᷣus ſynagoga ſolos habuit hebræos:ſed cũ totius mũdi gẽtibus uenit:deferẽs eti/
am munera digna Apo: odoramẽtoꝶ ſiqdẽ ſuauitates: opa ſcilicet bona quæ addeũ per odorẽ ſuauitatis aſcẽ
dũt: ſed & auro uenit repleta ſẽſibus ſine dubio & rõnalibus diſciplinis: quas ante fidẽ adhuc ex cõi & ſcholari
eruditione collegerat. Detulit etiã lapidẽ pᷣcioſũ.quæ ornamẽta moꝶ poſſumus ĩtelligere. Cũ hoc ergo appa
ratu ĩtrat ad pacificũ regẽ Apᷣm: & ipᷣe aperit cor ſuũ in cõfeſſione & pnia:ſcilicet pᷣcedentiũ delictoꝶ. & locuta
eſtei oĩa quæ erat in corde ſuo. ꝓpter qd& Xps qui eſt paxnr̃a enũciauit ei oĩa uerba eius:& nõ eſt uerbũ qd
omiſerit rex: & nõ enũciauerũt ei. Deniq; cũ iã tp̃s paſſiois appropinꝗᷓuerit:ſic loquit᷑ ad eã. ideſt ad electos di/
ſcipulos ſuos: Iã nõ dicã uos ſeruos: ſed amicos: ꝗa uus nelſcit ꝗd faciat dis eius. Ego aũt nota feci uobis oĩa:
quæcũq; audiui a pr̃e meo. Sic ergo ĩplet᷑ qd dixit: qa nõ fuerit uerbũ: qd/ nõ enũciauerit pacificus dnis reginæ
Sabæ:ideſt eccleſiæ ex gẽtibus cõgregatæ. Quod ſi ĩtuearis eccleſiæ ſtatũ & diſpẽſatiões eius: ordĩatiõeſq; eius
cõſideres: tũcaduertes quõ regina mirata ſit oẽm prudẽtiã Salomonis ſimul & reqꝗre cur nõ dixerit oẽm ſapi

entiã ſed oẽm prudẽtiã Salomonis.qm̃ quidẽ eruditi uiri prudentiã de humanis negociis: ſapiam de diuinis

ĩtelligi uolũt. Iccirco fortaſſis & eccleſia nũc ĩterim Apᷣi prudẽtiã mirat᷑ dũ ĩ terris ẽ: & ĩter hoĩes cõuerſat᷑. Cũ
aũt uenerit qd pfectũ eſt: & de terris trãſlata fuerit ad cælũ: tũc uidebit oẽm ſapĩam eius: cũ iã nõ ꝑ ſpẽm:nõ ꝑ
ænigmata: ſed facie ad faciẽ de ſingulis ꝗbuſq; ꝑſpiciet. Vidit aũt & domũ quã ædificauit ſine dubio ĩcarnatio
nis eius myſteria. Ipa ẽ enĩ domus quã ædificauit ſibi ſapĩa. uidit & cibos ſalomõis: illos puto de ꝗbus dicebat
meus cibus ẽ ut faciã uolũtatẽ eius ꝗq miſit me: ut pficiã opus eius. Et uidit ordinẽ pueroꝶ eius: Eccleſiaſticũ
puto ordinẽ dicat: q epatus uel pſbrii ſedibus habe f᷑. Vidit & ordinatiões ſiue ſtatiões mĩſterioꝶ eius: Diaco
noꝶ ut mihi uidet᷑ ordinẽ memorat aſtãtiũ diuino miſterio. Sed & ueſtes eius uidit: illas credo ꝗbus ĩduit eos
de quibus dicit᷑: Quicũq; aũt in xp̃o baptizati xpᷣm ĩduiſtis. Sed & uini fuſores eius arbitror dici doctores: ꝗ
uerbũ dei & doctrinã quaſi uinũ populis miſcent: qd auditoꝶ corda lætificet. Vidit & holocauſta eius ofonù
ſine dubio ſupplicationũq; myſteria. Hæc ergo oĩa ubi uidit ĩ domo regis pacifici: ĩmo pacifici xpᷣi: nigra hæc
.xix.

& formoſa obſtupuit: & ait ad eu. Verus eſt ſermo quẽ audiui in terra mea: de uerbo tuo: & de prudẽtia tua.
Propter enĩ uerbũ tuũ qd agnoui ueꝶ eſſe uerbũ ueni ad te. Oĩa etenĩ uerba quæ dicebant & quæ au diebã cũ
eſſẽ in terra mea a doctoribus ſcilicet ſæculi & philoſophis nõ erãt uera. Iſtud eſt ſolũ ueꝶ uerbũ qceſt in te.
Sed fortaſſis qrendũ uidebit᷑: quõ dicebat regi regina hæc: qa nõ credidi his quæ dicebant᷑ mihi de te: cũ utiq;
nec ueniſſet ad xpᷣm: niſi credidiſſet. Sed uide ſi poſſumus hocmodo ſoluere qd ꝓpo nit᷑. Nõ his ingt credidi
ui loᷓ bant mihi. Nõ eni fidẽ meã in illos qui locuti ſũt de te: ſed in te direxi:ideſt né hoĩbus ſed tibie credidi
deo. Et per illos quidẽ audiui ꝛad te aũt ueni: & tibi credidi. Apud quẽ multo plura uiderũt oculi mei ꝗᷓ annũ⸗
ciabant᷑ mihi. Re uera eni cũ puenerit nigra hæc & formoſa in hieruſalẽ cæleſtẽ: && greſſa fuerit uiſionẽ pacis:
multo plura & ma nificẽtiora ꝗᷓ nunc ei ſũt annunciata perſ piciet. Nũc enĩ tanꝗᷓ in ſpeculo & ænygmate: tũc
aut uidebit facie ad faciẽ:cũ cõſequetur ea quæ oculus nõ uidit:nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt.Et
tũc uidebit qa nec medietas eoꝶ eſt: quæ audiuit: in hac ſua terra poſita. Beatæ ergo ſũt mulieres Salomonis
aĩæ ſine dubio: quæ uerbo dei & paci eius participes fiüt. Btĩ pueri eius qui aſſiſtũt in cõſpectu eius ſemp: nõ
illi qui aliqũ aſſiſtũt: & aliqũ nõ aſſiſtũt: ſed qui ſemꝑ & ſine intermiſſione aſſiſtũt uerbo dei: uere btĩ ſunt.
Talis erat & illa Maria quæ ſedebat ſecus pedes Ieſu: & audiebat eũ: cui & teſtimonium reddidit ipſe dicẽs ad
Marthã. Maria optimã partẽ elegit: quænoò auferert᷑ ab ea. Adhuc nigra hæc & formoſa dicit Bdictus qui uo
Iuit dare te ſuper ſedẽ iſrael. Vere enĩ quia dilexit dñs iſrael: & uoluit ut ſtaret in æternũ: poſuit te regẽ ſuꝑ eũ.
QuẽPacificũ ſine dubio: Apᷣs eſt paxnĩa: qui fecit utraq; unũ: & mediũ parietẽ ſepis ſoluit. Et poſt hæc oĩa
dedit inquit. c. xx. talẽta auri regi Salomoni regina Saba. Numerus hic. c. xx. cõſecratus eſt uitæ hoĩum eorũ
qui fuerũt in diebus Noe:ꝗbus iſtud cõcedit᷑ ſpatiũ uitæ: quo ĩuitant᷑ ad pnĩam.Ipᷣe aũt numerus annorũ &
Moyſi uitæ fuit. Offert ergo xpo eccleſia in auri ſpecie & põdere nõ ſolũ multitudinẽ ſenſuũ ſuoꝶ & ĩtellectu
um: ſed lege dei cõſecratos ĩdicat ſẽſus ſuos. p hũc qui Moyſi annos uitæ cõtinet numeꝶ. Offert etiã ſuauita/
tes odoramentoꝶ: ꝗᷓles & ꝗte nunꝗᷓ uenerãt. Velorones in hoc uel opa miſericordiæ ĩtelliget: nunꝗᷓ enĩ uel tã
recte orauerat ut nuc cũ acceſſit ad xpᷣm: uel tã pie opata fuerat ut cũ cognouit iuſticiã ſuã nõ facere corã hoĩ⸗
pus ſed corã pfe: qui uidet in abſcõdito & reddet palã. Sed multũ eſt alienis in locis ſimul uniuerſa pſeq hæc
quæ nec teſtimonii gra uident aſſũpta. Sufficiat iſta de tertio libro regnorũ. Videamus aliꝗᷓ & ex his quæ de
lIxvii.pſalmo ꝓtulimus: ubi ait æthiopia pueniet manus eius deo. Si eniĩ ĩtuearis quõ exdelicto iſrael ſit ſalus
gẽtibus: & ꝙ illoꝶ lapſus ĩ troeũdi uiã natiõibus dedit: aduertes quõ pᷣuenit & pᷣcepit æthiopiæ manus: hoceſt
gẽtiũ populos illos ad deũ: qbus pᷣmis data ſũt eloqa dei. & in hoc cõpleri: æthiopia pᷣueniet manus eius deo:
& fit nigra iſta formoſa: eti ſi uolũt: etiã ſi ĩuidẽt: & obtrectãt filiæ hieruſalẽ. Sed & ꝓphetæ teſtimoniũ qd
poſuit ſuſcepit dñs etiã eos qui ueniũt de locis quæ ſũt ultra flumĩa æthiopũ:& offerũt hoſtias deo ſimili ſen
ſu aduertẽdũ puto.Videt᷑ enĩ mihi ꝙ ultra flumĩa æthiopiæ eſſe dicit᷑ ille: ꝗ nimiis & ſupabũdãtibus pctis in
fuſcatus eſt: & atro malitiæ fuco ĩfectus niger & tenebroſus eſt redditus: & ti ne hos ꝗdẽ repellit dns:ſed oẽs ꝗ
ſacrificia cõtribulati ſpũs & humiliati cordis offerũt deo: cõfeſſiõis ſcilicet ac pniæ titulo ad eũ cõuerſi nõ repel
lunt᷑ ab eo. Sic enĩ pacificus dicit ds nr. Ego uenientẽ ad me nõ repello. Põt aũt & deillis dictũ uideri: ꝙ ultra
flumĩa æthiopũ poſiti ueniẽt etiã ipſi ad deũ hoſtias deferẽtes: ꝗ poſtea ꝗᷓ intrauerit oĩs plenitudo gẽtiũ:quæ
flumĩbus æthiopũ cõparat᷑: ueniẽt etiã ip̃i: & tũcoĩs iuda ſaluabit᷑. & pro eo ultra flumĩa dicantur: qſi ꝗulte
riores & poſteriores ſint ſpatiis: in ꝗbus currit ĩundatq; gentiũ ſalus. Et ita forte cõpleri uidet᷑ hoc q dicit: qa
in die illa nõ cõfũderis oĩs iſrael exoĩbus adiuẽtiõibus tuis: ꝗbus ĩpie egiſti in me: Supeſtut illud teſtimoniũ
qd de Hieremia aſſũpſimus explicet᷑: ubi Abdimelech nihilominus æthiops uir eunuchus cũ audiſſet: quia
Hieremias ĩ lacũ miſſus eſta pᷣncipibus populi: educit eũ ĩde. Et puto ĩcõueniẽs nõ uideri:ſi dicamus quẽ pᷣnci

pes iſrael cõdẽnauerũt: & in lacũ mortis miſe erũt: iſte alienigenæ & obſcuræ gẽtis hõ & degñis: ideſt populus gẽ

tiũ educit eũde lacu mortis: reſurrectionẽ ſcilicet eius a mortuis credẽs: & fide ſua hũc quẽ illi in mortẽ tradide
rãt: iſte de ĩfernis reuocat ac reducit. Sed & eunuchus hic æthiops eſſe dicit᷑: credo ꝙ caſtrauerit ſemetipᷣm pro
pter regnũ dei: uel etiã ꝗ ſemẽ malitiæ in ſemetipſo nõ hẽbat: uus quoq eſt regis:qa ſᷣuus ſapiẽs ĩperat ſtul/
tis dñis. Interp̃tat᷑ aut Abdimelech ſᷣuus regũ. Et ideo dñs relinꝗᷓns populũ iſrael ꝓ pctis ad æthiopẽ uerbadi/
rigit: & ad ipᷣm mittit ꝓpheta: & ip̃i dicit. Ecce ego adduco uerba mea ſup ciuitatẽ iſtã ĩ mala & nõ in bona: &
ſaluabo te in die illa: & nõ tedabo in manus hoĩum: ſed ſaluãs ſaluabo te. Salutis aũt cauſa hæc eſt ei: qa edu
xi ꝓphetã de lacu: ideſt ꝙ a fide ſua ꝗᷓ Ap̃m reſurrexiſſe credat a mortuis: eduxiſſe eũ ex lacu uidet᷑. Habet ergo
plurima teſtimonia fuſca hæc uel nigra & formoſa in ꝗbus libere agat: & cũ fiducia dicat ad filias hieruſalem
qa fuſca ſũ qdẽ uel nigra ſicut tabernacula Cedar: formoſa aũt ſicut pelles Salomonis. De pellibus Salomõis
ſcriptũ aliqd ꝓprie nõ memini. Puto aũt referre poſſe ad gloriã eius:de qua dicit ſaluator: qa nec Salomõ ĩ oĩ
gloria ſua optus eſt: ſicut unũ hoꝶ. Nomẽ tñ ipſũ pelliũ in tabernaculo teſtimonii ĩuenimus frequẽter refer/
ri: ſicut cũ dicit: Et facies pelles excapraꝶ pilis opimẽtũ ſupꝑ tabernaculũ teſtimõii. Xi. pelles facies. Lõgitudo
pellis unius. xxx. cubitoꝶ: latitudo ꝗᷓtuor cubitoꝶ. Eadẽ mẽſura erit. xi. pellibus: & cõiũges qnq; pelles ſimul
& alias ſex ſimul: & replicabis ſextã pellẽ a fröte tabernaculi: & facies qnquagita anſulas p orã pellis unius: &
qnꝗᷓgĩta anſulas p orã pellis alterius: p ꝗᷓs cõiũgant᷑ una ad alterã: & facies circulos æreos ꝗqnꝗᷓgenos & cõiũges
ex ipſis pelles: & erit unũ totũ. & replicabis qd ſupeſt ex pellibus medietatẽ pellis unius a frõte tabernaculi. &

erali⸗
ucin⸗
lcoß:
hena⸗
i
ust
kcapr⸗
gi⸗ 5
umge
tuucis
Pötaui
tet
leit
neſui
lekapt
abar
nolal
glone
neii
laige
n l
Mit. 6
Cocon
guen
Ponig
cter
Te
ſtant
cirt
tu
nopre
gatur
nobis
wöſol
aü!
li
enn
mi
Nalbr
uul
Nlet
be
W
nu
a
ho
lut

gul

„

tu⸗
ng
hle
der!
leru
el

At,
cdici
in te,
uig
credic
credic
anni⸗
ie
Ate:ti
rüt.B
Dmon

np:nd

ſunt,
li
quio
lei
laccit
meori
notid
Aed
unin
niudti
riloi
ſgler
guece
tlalus
ocelt
Vc
nü
nüllen
vclſsin
loi
tepel
ultra
gur
golre
cuiqn
moniii
t:ui
nenl
blusge
tradi
Pmpr⸗
atſtu
etbach/
bornnd
beteng⸗
uſalen
lono
ernekr
Giuh
Slinn,
nius
oiigs⸗
C

S

exalia medietate qd ſupeſt uelabis poſteriora tabernaculi: cubitũ hinc: & cubitũ ĩde:exeo qd abũdat in lögi/

tudine pelliũ. & erit alopr⸗ tabernaculũ ex lateribus hinc & ĩde. Puto ergo ꝙ haꝶ pelliũ mẽtio fiat ĩ cãtico cã/

ticoꝶ: & iſtæ dicant᷑ eſſe Salomonis: qui accipit in pacificũ Ap̃m. Ipſius ergo eſt tabernaculũ: & ea quæ ad ta-
bernaculũ ptinẽt. & pᷣcipue ſi ilud tabernaculũ cõſideremus: qd dicit᷑ tabernaculũ ueꝶ:qd fixit deus & nõ hõ
& qd ait: nõ enĩ in manu facta ſacta ĩtrauit Ieſus exẽplaria ueroꝶ. Si ergo pulchritudinem ſuã ſpõſa pellibus
cõparat Salomonis: illaꝶ ſine dubio pelliũ gloriã & pulchritudinẽ dicit: quæ operiũt illud tabernaculũ q fi
xit deus & nõ hõ. Si uero nigredinẽ ſuã quæ exprobraria filiis hieruſalẽ uidebat᷑: pellibus contulit ſalomonis
huius tabernaculi qd exẽplar ueri tabernaculi uocat᷑: accipiẽdæ ſũt pelles quaſi ꝙ & ipᷣæ nigræ ſint ꝗqdẽ:utpo/⸗
tecapraꝶ pilis textæ: & ti uſũ ornatũq; exhibeãt diuino tabernaculo. Quod aũt uidet eſſe ꝑſona una quæ lo
quit᷑: & pluribus ſe uel tabernaculis cedar in nigredine uel Salomonis pellibus cõparauit: ita accipiẽdũ eſt: qa
una quidẽ pſona uidet᷑ eccleſiæ: inumeræ tn ſũt quæ porbẽ terræ diffuſæ ſũt atq; ĩmẽſæ cõgregatiõis ac mul/
titudĩs populoꝶ. Sicut & regnũ cæloꝶ unũ ꝗdẽ dicit᷑: & multæ tũ in eo mãſiones memorant᷑ eſſe apud pr̃em
Põt aũt & de unaquaq; aĩa: quæ poſt peccata plurima cõuertit ad pnĩam dici: ꝙ nigra ſit pro pctis: formoſa
ꝓpter pnĩam & fructus pniæ. Deniq; & de hac 1 pſa quæ nũc dicit: nigra ſũ & formoſa: qa nõ in finẽ in nigre/
dine iſta pmãſit. poſt hæc dicũt de ea ipſa filiæ hieruſalẽ. Quæ eſt iſta quæ aſcẽdit dealbata incũbens ſuꝑ fra/
trẽ ſuũ. Ne uideatis me qm̃ ĩfuſcata ſũ ego:qa deſpexit me ſol. Infuſcata ſiue denigrata:ſi cõpetenter nobis ui
det᷑ aptata expoſitio: quã in ſupioribus: uel de æthiopiſſa quæ a Moyſe ſuſcepta eſt in cõiugiũ: uel de regina
Saba æthiopũ: quæ ſapiam Salomonis uenit audire texuimus: merito nũc hæc quæ fuſca uel nigra eſt & for/
moſa: ſatiſfacere uidet᷑ pro nigredĩe: uel fuſcatione ſua:cauſaſq; reddere exprobrantibus: ꝗᷓſi quæ nõ natura
talis: nec ita a cõditore ſit: ſed exaccidẽtibus hoc paſſa ſit. Ex eo inꝗt:qa ſol deſpexit me.In quo oſtẽdit: nõ de
nigredie corporis fieri ſermonẽ qd utiq; ſol obſcurare & denigrare ſolet:cũ reſpicit magis quã cũ deſpicit. Ita
deniq; & apud illã oẽm gentẽ æthiopũ ferunt: cui naturalis ꝗᷓdã ineſt ex ſeminis carnalis ſucceſſione nigredo
ꝙ in illis locis ſol radiis acrioribus ferueat: & aduſta iã ſemel atq; ĩfuſcata corpora gemini uitii ſucceſſiõe ꝑma
neãt. Cõtrarii uero ordinis ẽ aĩæ nigredo. Nã neq; aſpectu: ſed deſpectu ſolis ĩurit᷑: neq; naſcẽdo:ſed negligẽ
do conqrit᷑: & ideo ſicut ignauia aſſumit᷑: ita & ĩduſtria repellit: & repulſat᷑. Deniq; ut ſuperius dixi:hæc ipᷣa

quæ nũcnigra dicit᷑ eſſe:ĩ fine cãtici huius dealbata memorat᷑ aſcẽdere incũbens ſi up fratrẽ ſuũ.Effecta eſt er/

go nigra qa deſcẽdit. Si aũt cœpit aſcẽdere incũbens ſupꝑ fratrẽ ſuũ:& adhærebit ei: & non oĩno ſeparabit᷑. Di
cit ergo nũc ad filias hieruſalẽ: pro nigredine ſua ſatiſſaciẽs. Nõ putetis o filiæ hieruſalẽ ꝙ naturalis eſt iſta ni
gredo: quã uidetis in uultu meo. Sed ſcitote qm deſpectu ſolis eſt facta. Sol enĩ iuſticiæ qa me nõ ĩuenit recte
ſtantẽ: nec ipſe in me rectos direxit lucis ſuæ radios. Ego eni ſũ populus gentiũ qui pᷣus nõ aſpexi ad ſolẽ iuſti
ciæ: nec ſteti añ dĩm: & ideo nec ille me aſpexit:ſed deſpexit: neq; aſtitit mihi:ſed p̃teriit. Hoc autẽ ita eſſe etiã
tu ꝗ iſrael diceris reipſa exptus iã iãq; cognoſces: & dices. Sicut eni me aliqñ nõ credẽte:tu aſſũptus es: & miſe-
ricordiã cõſecutus: & te reſpexit ſol iuſticiæ me aũt utpote ĩobedientẽ & ĩcredulũ deſpexit & ſpreuit:Ita & nũc
qa tu ĩcredulus & ĩobediẽs factus es:ego ſi po reſpicia ſole iuſticiæ: & miſericordiã cõſeq. Quod autem mutua
nobis ſit ſolis iſta deſpectio: & ego pᷣmo pro ĩobediẽtia mea deſpectus ſũ:tu uero reſpectus. Nũcaũt etiã tibi
nõ ſolũ deſpectus ſolis: ſed & cæcitas ꝗᷓdã: licet ex parte cõtigerit: teſtẽ tibi pꝑducã magnificũ & cæleſtis ſecreti
cõſciũ Paulũ:qui ita dicit. Sicut enĩ uos de gẽtibus ſine dubio loꝗᷓns:aliqn nõ credidiſtis deo.nũcaũt miſeri/
cordiã cõſecuti eſtis ꝓpter illoꝶ ĩcredulitatẽ: ita & iſti nõ crediderũt in ur̃a miſericordia: ut & ipſi miſericordiã
cõſequant᷑. Et itẽ in aliis dicit. Quia cæcitas ex parte cõtigit in iſrael: donec plenitudo gentiũ ĩtraret. Hic ergo
eſt in me quẽ exprobrat iſta nigredo: qa deſpexit me ſol ꝓpter ĩcredulitatẽ & ĩobediẽtiã meã. cũ uero recte ſte
tero an eũ: & nõ fuero oblitus in aliquo: neq; declinauero ad dexterã neq; ad ſiniſtrã: ſed fecero rectas ſemitas
edibus meis cõtra ſolẽ iuſticiæ ĩcedẽs in oĩbus iuſtificationibus eius ſine ꝗrela:tũc & ipſe rectus me reſpiciet:
& nulla erit obliqtas:nec erit cauſa ulla deſpectus: & tũc reddet᷑ mihi lux mea: & ſplẽdor meus. In tantũq; pro
pellet᷑ a me: quã nũc exprobraris iſta nigredo: ut etiã lux mũdi merear appellari. Sic ergo ſol iſte quidẽ uiſibi/
lis: ea corpora ꝗbus a ſũmo libramie ĩſederit: ĩfuſcat: & urit. ea uero quæ ꝓcul ſũt & ab iſta collibratiõe lõgius
poſita: coſeruat in cãdore ſuo: nec oĩno urit ea: ſed illuminat. Sol uero ſpiritalis ꝗ eſt ſol iuſticiæ: in cuius pen
nis ſanitas eſſe dicit᷑: ecõtrario eos ꝗqdẽ quos recti cordis ĩuenerit: & ad librã ſui ſj Plad ris cõſiſtẽs illumĩat: ſed
& oĩ fulgore circũdat.eos aũt qui oblique incedũt cũ eo:neceſſario etiã ipſe oblique nõ tã reſj picit:qᷓ deſpicit:
hoc eis pᷣſtante inconſtantia ſua & inſtabilitate. Quõ enĩ qui peruerſi ſũt: poſſũt ſuſcipere quod rectũ eſt: ue
lut ſi curuo ligno adhibeas rectiſſimã regulã: uidebitur quidẽ per regulã argui materiæ prauitas: nõ tamen re
gula eſt quæ ligno cauſã puerſitatis ĩpoſuit.Et ideo feſtinandũ eſt ad uias rectas:& ſtandũ in ſemitis uirtu⸗/
tũ: ne forte ſol iuſticiæ rectus incedẽs: ſi nos obliquos ſtare inueniat & puerſos: deſpiciat nos: & efſiciamur de-/
nigrati. inquantũ uero capaces fuerimus lucis eius: in tantũ tenebris & nigredini dabimus locũ. Hinc enĩ eſt
ipſe ſol qui & lux uera illuminãs oẽm hoĩem uenientẽ in hunc mundũ& qui in hoc mundo erat: & mundus
per ipſũ factus eſt. Nõ enĩ periſtud uiſibile lumẽ mundus factus eſt: cũ & ipᷣm portio ſit mũdi:ſed per iſtud
uerũ lumẽ a quo lumine ſi nos puerſi inceſſerimus: deſpici dicimur: & ipᷣm eni nos puerſe incedentibus: per
uerſũ quoq; incedit. ſicut ſcriptũ eſtin maledictionibus Leuitici. Et ſi inceſſeritis inquit mecum peruerſi: &
.xx.

–

nolueritis obedire mihi: adiiciã uobis plagas ſeptẽ. Et poſt pau ca. Et ſi inqt nõ fueritis emẽd ati:ſed ĩceſſeritis
mecuũ puerſi: incedã & ego uobiſcũ puerſus. Siue ut in aliis exẽplaribus legimus. Si ĩceſſeritis mecũ obliq:ĩce
dã & uobiſcũ obliquus. Et poſt aliꝗta iteꝶ dicit ad ultimũ. Et qm̃ ambulauerũt in cõſpectu meo obliqui: &
ego ambulo cũ eis in furore obliquus. Hæc aſſũpſimus ex ꝗbus ꝓpbaremus qualiter deſpicere hoc eſt oblique
aſpicere ſol dicat᷑. Et euidẽter claruit ꝙ hos deſpiciat: & cũ his oblique ĩcedat ac puerſe: qui oblique incedũt cũ
eo.Sed & hoc qd admonuit pñs locus ĩdiſcuſſũ nõ omittamus:qa ſol duplicis uidet᷑ eſſe uirtutis: unius qua
illuminat: alterius qua adurit. Sed pro rebus aut materiis ſubiacentibus aut illuminat aliꝗd luce: aut ĩfuſcat
& obdurat ardore. Secũdũ hoc ergo fortaſſis & ĩduraſſe dicitur deus cor Pharaonis: ꝙ ſcilicet talis fuerat mate
ria cordis ipſius: quæ pñtiam ſ. olis iuſticiæ nõ ea parte qua illuminat: ſed qua adurit & ĩdurat exceperit ꝓpter
hoc ſine dubio ꝙ & ipſe affligebat hebræoꝶ uitã ino pibus duris: & ꝙ luto & latere cõficiebat eos. Et erat utiq;
coreius m ea quæ cogitabat luteũ & limoſũ. Et ſicut materiã luti ſol iſte uiſibilis ſtringit & ĩdurat:ita ſol iu/
ſticiæ his eiſdẽ radiis quibus illumiat populũ iſrael: Pharaonis cor cui ĩerant luteæ cogitationes: pro ipſis mo
tuũ ſuoꝶ qualitatibus ĩdurabat. Hæc aũt ꝙ ita ſe habeant: & nõ cõem ut hoĩbus uidet᷑:hiſtoriã famulis dei ꝑ
ſpm̃ ſanctũ ſcribebat: oſtẽdit᷑ etia ĩde: ꝙ ubi refert iĩgemuiſſe filios iſrael: nõ dicit a luto neq; a latere neq; a pa-
leis ĩgemuiſſe eos: ſed ab opibus ſuis inꝗt. Et rurſũ. Et aſcẽdit inꝗt clamor eoꝶ ad deũ. nõ dixit a luto & latere:
ſed iteꝶ ab opibus ſuis: ꝓpter quod & ſubiungit. Quia exaudiuit dñs gemitus ipſoꝶ:cũ utiq; non exaudiuit
eoꝶ gemitũ: qui nõ exo Piu clamãt ad dũm. Hæc quis per exceſſũ dicta uideant᷑: tamẽ locoꝶ opportunita/
te cõmoniti: nequaꝗᷓ iudicauimus omittẽda: maxime cũ habeãt aliqd ſimilitudinis ad hoc qd dicit: hæc quæ
infuſcata eſt: qa deſpexerit eã ſol. Quod utiq; oſtendit᷑ ibi accidere: ubi pctõꝶ cauſa pcedit. & ibi infuſcari uel
aduri aliquẽ ſole: ubi peccati materia ſubſiſtit. ubi uero nõ eſt peccatũ:ſol neq; adurere dicit᷑:neq; infuſcare.ſi
cut de iuſto refert᷑ in pſalmis. Per diẽ ſol nõ uret te:neq; luna per noctẽ. Vides ergo quia ſanctos ĩ ꝗbus pctõꝶ
nulla cauſa eſt: ſol nunꝗᷓ adurit. Vt enĩ diximus: duplicis uirtutis eſt ſol:iuſtos aũt illumĩat:peccatores uero
nõ illuminat:ſed adurit. qm & ipſi oderũt lucẽ: ꝗa male agũt. Deniq; ob hoc & deus noſter ignis dicit eſſe cõſu
mens. nihilominus lux in quo tenebræ nõ ſũt: lux ſine dubio iuſtis:& ignis efſicit᷑ pctõribus: ut cõſumat ĩ eis

oẽ quod in aĩa eoꝶ corruptibilitatis aut fragilitatis ĩuenerit. Quod aũt in multis ſcripturæ locis & ſol & ignis

nõ ſte uiſibilis ſed ille ĩuiſibilis & ſpiritalis dicat᷑: ipſe etiã ſi recenſeas abũdanter ĩuenies. Filii mis meæ dimi
cauerũt in me:poſuerũt me cuſtodẽ in uineis: uineã meã nõ cuſtodiui. Adhucipſa quæ fuſca quidẽ pro deli/
ctis poribus:formoſa uero eſt pro fide & cõuerſione etiã hæc dicit: aſſeuerãs ꝙ filii mr̃is ſuæ dimicauerũt non
cõtra eã ſed in ea. & poſt hoc bellũ qd in ea geſſerũt:cõſtituerũt eã uineaꝶ cuſtodẽ:nõ unius uineæ: ſed multa

rũ. Aſtruit aũt hæc eadẽ: ꝙ pᷣter has quas a filiis matris ſuæ cuſtodire poſita eſt: habuerit aliã ꝓpriã uineã quã

nõ cuſtodierit. Hæc eſt ppoſiti drãmatis fabula. Sed nuncinꝗramus quæ ſit mater ſpõſæ huius: quã hæcal/
legat:qui ſint etiã filii eius qui dimicauerũt in ea: & cõfecto bello tradiderĩt ei uineas quas cuſtodiret:ꝗqᷓſi quæ
nõ potuiſſet ſeruare eas: niſi ab illis dimicatũ fuiſſet: Illã uero ſuſcepta aliaꝶ cuſtodia uineaꝶ: ꝓpriã uineam
noluiſſe uel nõ potuiſſe ſeruare. Ad Galathas Paulus ſcribẽs ait. Dicite mihi qui ſub lege uultis eſſe: legẽ non
audiſtis? Scriptũ eſt enĩ:qm Abrahã duos habuit filios: unũ ex ancilla: & unũ de libera. ſed iis quidẽ qui de an
cilla ſm carnẽ natus eſt: qui uero de libera 'm repromiſſionẽ quæ ſũt allegorica. Hæc enĩ ſũt duo teſtamẽta:
unũ quidẽ in mõte Syna in ſeruitutẽ generãs: quæ eſt Agar. Syna enĩ mons eſt in arabia:qui cõfert᷑ huic quæ
nũc eſt hieruſalẽ: & ſeruit cũ filiis ſuis. Quæ aut ſurſũ eſt hieruſalẽ: libera eſt: quæ eſt mater oĩum noſtꝶ. Hac
ergo hieruſalẽ cæleſtẽ dicit eſſe Paulus & ſuã & oĩum nrm credẽtiũ mr̃em. Deniqʒ addit in poſterioribus & di
cit. ꝓpter qd fres nõ ſumus filii ancillæ ſed liberæ. qua libertate liberauit nos Ap̃s. Euidẽter ergo Paulus ꝓnũ
ciat: ꝙ oĩs qui per fidẽ a Xpᷣo cõſeqꝗtur libertatẽ: filius ſit liberæ:& hanc dicit eſſe ſurſũ hieruſal⸗ quæ liberaẽ:
quæ eſt materoĩum nr̃m. Huius ergo matris & ipᷣa ſp õſa filia eſſe ĩtelligit᷑: in his qui dimicauerũt in ea: & cõ/
ſtituerũt eã cuſtodẽ uineaꝶ. Vnde uideant᷑ iſti: qui tm poteſtatẽ habuerit: ut & bellũ gererẽt ĩ ea: & ordinarẽt
eã uineaꝶ cuſtodẽ: nõ cuiuſcũq; humilis: aut cõtẽnendi loci fuiſſe. Poſſumus ergo & apoſtolos Xpi accipere
filios matris ſpõſæ: hoc eſt hieruſalẽ filios cæleſtis: qui pugnauerũt prius in iſta quæ ex gentibus cõgregatur.
Pugnauerũt aũt: ut uincerẽt in ea illos: quos pᷣus habuit ĩfidelitatis & ĩobedientiæ ſenſus:& oẽm elationẽ:ex/
tollentem ſe aduerſus ſciam Chiiſti. ſicut Paulus dicit: Cogitationes deſtruẽtes: & mnem altitudinẽ extollẽ
tẽ ſe aduerſus ſclam XApi. Pugnauerũt ergo nõ aduerſus eã: ſed in ea: hoc eſt in ſẽſibus & corde eius:ut deſtrue
rent:& depellerẽt oẽm Inſidentaté:os uitiũ:oẽſqʒ doctrinas: quæ ei inter gẽtes poſitæ: falſis ſophiſtaꝶ aſſertio
nibus ĩoluerãt. Fuit ergo apoſtolis Apᷣi grãde bellũ:donec ex ea mẽdacii turres & muros puerſæ doctrinæ ſub
ruerẽt: donec iniqtatis argumẽta ꝓſternerẽt: & opantes hæcatq; ſuccẽdẽtes in corde eius dæmones debellarẽt:
Vbi ergo effugauerũt ab ea oẽs ſenſus ĩfidelitatis antiquæ: nõ eã relinquũt ocioſã:ne forte per ociũ rurſus an/
tiqua ſurrepãt: & redeãt quæ depulſa ſũt: ſed dãt ei opus: qd egat: & cõſignãt ei cuſtodiã uineaꝶ. Vineas ac/
cipiamus ſingula qᷓcunq; uolumiĩa legis ac ꝓphetaꝶ. Erat enĩ unuſqſq; eoꝶ ſicut ager plenus: quẽ bndixit do
minus. Hæc ergo iſti uiri fortes poſt uictoriã bella ſeruãda ei & cuſtodiẽda cõſignãt. nõ enĩ relinquũt eã ut di
ximus ocioſã. ſed & euãgeliſtaꝶ ſcripta atq; ipoꝶ apoſtoloꝶ las poſſumus ſimiliter uineas accipe: quas huic

quæ ex gẽtibus cõgregat᷑ pro qua etiã dimicauerũt: cuſtodiẽdas colẽdaſq; tradiderũt. Quod uero ait: qa ſuã

ꝓpriã

lo.
mot

—— =

=—

lei
ii
lunnd
in
D
s
flulaa
mad
ppten
t uni
Aſolinn
dli mo⸗
l der
ape⸗
Altere
audiuit

tunit

lcc ur
ſaanul
uſcae
cin
tes bero
elecalu
mities
Kigns
eecimi
ocel/
itnon
hwuln
wigi
lhardl!
igur
Uineam
genon
dean
ametr
ic qur
r.
busi
luspni
bene:
erdco
dunnt
he⸗
regarut,
*

E

Eeuol.
tdeltne
. lleno
nrſl
beluit
uſusn
ineni
lunn
eiltd

r

pꝓpriã uineã nõ cuſtodierit:illã poſſumus eruditionẽ dicere:qᷓ unuſqſq; exercebat᷑ añ fidẽ: quã ſine dubio cre
dẽs relĩquit ac deſerit: & ea quæ ſibi lucra uidebant᷑: dicit ꝓpter xpᷣm detrimẽta. Sicut & Paulus gloriat᷑ legis ob
Fuãtias:& oẽm iudaicæ ĩſtitutiõis gloriã: fuiſſe ſibi ut ſtercora:tãtũ utĩ Apᷣo ĩueniret᷑:nõ hñs ſuã iuſticiã:quæ
ex lege eſt: ſed iuſticiã quæ exdeo eſt. Sicut ergo Paulus accepta Xpi fide: nõ cuſtodiuit uineã ſi uã:iudaicæ ſcili
cet traditionis obſequia: & iccirco fortaſſe nõ cuſtodiuit: qa cũ plantata eẽt a deo uitis uera: cõuerſa eſt in ama
ritudinẽ uitis aliena: & erat iã uitis Sodomoꝶ uinea eoꝶ: & palmes eoꝶ exgomorra. & botrus amaritudinis in
eis: & furor draconũ uinũ eoꝶ: & furor aſpidũ inſanabilis: Ita & apud gentes erãt plurimæ huiuſi modi doctri
næ:quas poſt illa bella qbus pro fide & agnitione Xpᷣi a doctoribus dimicatũ eſt: ſuꝑatas dicit: puto ꝙ oĩno
criminis loco ducat᷑. Si cuſtodierit aliquis huiuſmodi uineas: & agrũ colat ultra uenenatis & noxiis cõſitũ di/
ſciplinis: necmireris ſi his culpis aliq fuiſſe uideat obnoxia hæc: quæ ex nationũ diſpſione colligit᷑: & iã Xpᷣo
ſpõſa præparat᷑. Recordare quõ prima mulier ſeducta eſt: & in præuaricatione facta: quæ nõ aliter ſalua fieri
dicit᷑: niſi per filioꝶ generationẽ. illoꝶ dũtaxat: qui pmanẽtin fide & charitate cũ ſãctitate. Hocergo quod de
Adã & Eua ſcribit᷑: ſic aſſeuerat apoſtolus: Myſteriũ magnũ eſt in Xpo & in eccleſia:qui eã ita dilexit:ut ſemet
ipſũ traderet pro ea cũ eſſet adhuc ĩpia hæc ipſa: ſicut ip̃e dixit. Cũ enĩ adhucſᷣm tps ĩpii eſſemus: Aps pro no/
bis mortuus eſt. Et iterũ. Quia cũ adhuceſſemus infideles: Aps pro nobis mortuus ẽ. Nõ ergo mirũ eſt:ſi hæc
quæ ſeducta: & in præuaricatiõe facta: & quæ ĩpia m tps fuit: & peccatrix talẽ dicat᷑ uineã coluiſſe eo tpe: cũ
adhuc impia erat: quã relin quere debuerit: & nequaqᷓ oĩno uare. Quod ſi etiã tertiũ explanatiõis locũ placet
exeq: referamus hæc ad unãquãq; aĩam: quæ cõuerſa ad deũ & ad fidẽ ueniẽs: patit᷑ ſine dubio cogitationũ pu
gnas & obluctatiões dæmonũ: reuocare eã nitentiũ ad prioris uitæ illerebras: uel ĩfidelitatis errorẽ. Sed ne hoc
fiat: ne ue rurſũ dæmonibus in ea tantũ liceat: ꝓſpexit diuina puidentia:ut paruulis quibuſq;: & his qui pro
ſemetipſis aduerſus aſtutias diaboli: & d?'monũ pugnas dimicare nõ pnt: ut pote ĩfãtes adhuc& lactentes in
Xpo:daret angelos ꝓpugnatores & defenſores: qui uelut tutores & ꝓcuratores cõſtituti ſũt adeo eoꝶ qui in ĩ

firma ætate poſiti pro ſemetipſis ut diximus: pugnare nõ pnt. Et ut hoc cũ maiori fiducia agãt:cõcedit᷑ eis ſẽ/

per uidere faciem patris qui in cælis eſt: & iſtos puto eẽ paruulos: quos uenire ad ſe Aps iuſſit: & nõ ſinit ꝓhibe
ri: & quos ſempꝑ dixit uidere faciẽ pris. Nec tibi cõtrariũ uideat᷑: ſi eos hæcaĩa quæ ad deũ tẽdit: mris ſuæ filios
appellat. Si enĩ aĩaꝶ m hieruſalẽ cæleſtis eſt: & angeli ninilominus cæleſtes noĩant᷑: nihil diſſonãs uidebit᷑:
ſi hi qui ſimiliter ut ipſa cæleſtes ſũt: ab ea filii matris appellant᷑. Sup oĩa aũt cõgruũ uidebit᷑ & coueniẽs: ut ꝗ

bus unus eſt pr̃ deus:una ſit hieruſalẽ mr. Quod uero ait Vineã meã nõ cuſtodiui:inſtituta illa ac mores & p

poſitũ in quo exercebat᷑ ̃m ueterẽ hoĩem uiuẽs indicare uidet᷑: laudabilitera ſe nõ eẽ ſeruata.ex quo aũt adiu/
torio angeloꝶ dimicauit: & uicit eã: penitus a ſe effugauit ueterẽ hoĩem cũ actibus ſuis cõſtitutaq; eſt ab eis ui
neaꝶ: cuſtos ſenſuũ ſcilicet & dogmatũ diuinoꝶ: ex ꝗbus poſſit uinũ bibere: quod lætificet coreius. Annuncia
mihi quẽdilexit aĩa mea: ubi paſcis: ubi cubas ĩ meridie: ne forte effſiciar ſicut adopta ſup greges ſodaliũ tuoꝶ.
Adhuc ſpdſa loquit᷑ etiã hæc:ſed ad ſpõſũ & nõ iã ad filias hieruſalẽ. Igit᷑ ab initio ubi ait Oſculet᷑ me uſq; ad
huũc locũ ſup greges: cũcta quæ dicta ſũtuerba ſũt ſponſæ. Sed primo ſermo eius ad deũ factus eſt: ſecũdo ad
ſponſu:tertio ad adoleſcentulas. inter quas & ſponſũ media quædãut ſe drãmatis huius ſpecies habet quaſi

meſochorus effecta: nucad ipſũ: nũcetiã ad filias hieruſalẽ rudens dirigit uerba. Hoc ergo nũc ultimos ſermo
nes ſuos ad ſponſũ facit:requirẽs ab eo ubi paſcat in meridie: ubi collocet gregẽ: uerens nedũ reqrit eũ:ĩcurrat

in ea loca ubi ſodales ſpõſi locatos per meridiẽ greges ſeruãt. Oſtẽdit᷑ aũt per hoc: qa ſpõſus hic etiã paſtor ſit.
In ſupioribus aũt didiceramus eũ eẽ & regẽ: pro eoſſine dubio ꝙ hoĩes regat. paſtorẽ uero pro eo ꝙ oues paſcat
ſponſũ aũt pro eo ꝙ hẽat ſpõſã:quæ cũ eo regnet:Fᷣm ꝙ ſcriptu eſt: Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deau
rato. Hæc ĩterim cõtinet drãmatis ip̃ius:qui eſt qᷓſi hiſtoricus ordo. Nũcaũt reqramus ĩtelligẽtiã myſticã. &
ſioportet præuenire paululũ ea: quæ in poſterioribus pferẽda eſt: quo ꝗs effectus ſit hoꝶ ſodaliũ pateat:me/
moremus illud qd ſcriptũ eſt: ꝗa reginæ ſũt. x. ſed & ex his oĩbus una ſit colũba: & una pfecta ac particeps re/

gni. Cæteræ uero iã inferiores ſũt: qa. lxxx. appellant᷑ cõcubinæ. Adoleſcẽtulæ uero quaꝶ numerus nullus eſt:

poſt ordinẽ cõcubinaꝶ ponun᷑. Iſtæ aũt oẽs aĩaꝶ eaꝶ differentiæ ſũt: quæ in Xpo credentes diuerſis ei affecti
bus ſociant᷑. Vt uerbi gra dicamus oẽm eccleſia per illã figurã corpus eẽ Xp̃i apoſtolus dicit: in quo corpore
diuerſa mẽbra eẽ ꝓnũciat: & alios eẽ oculos:alios manus: alios etiã pedes: & ſingulos pro opeꝶ ſtudiorũq; ſuo
rũ meritis in mẽbra corporis huius aptari. Secũdũ aũt ſpeciẽ & hæc ĩtelligẽda ſũt: & alias ꝗqdem aĩas putãdũ
eſtin hoc ſpõſali drãmate: quæ magnificẽtiori affectu ſpõſo atq; illuſtriori ſociant᷑: apud eũ reginaꝶ loco &
affectu hẽri. alias quaꝶ ĩ ferior ſine dubio in ꝓfectibus & uirtutibus honor eſt: cõcubinaꝶ loco duci. & alias
adoleſcẽtulaꝶ: quæ uident extra aulã qdẽ poſitæ:nõ tũ extra urbẽ regiam. Poſteriores uero & poſt oẽs quæ ſu
pra memoratæ ſunt eẽ eas aĩas:ꝗᷓ oues appellant Si uero pſpiciamus attẽtius adhuc fortaſſis etiã haꝶ oĩum
ĩueniemus ĩferiores alias & ultimas oĩum: illas ſcilicet quæ in ſodaliũeius gregibus numerant᷑: Eti pſi enĩ hr̃e
greges quoſdã dicunt᷑:in quos nõ uult ſpõſa ĩcurrere.& ob hoc petita ſpoſo:ut annũciet ſibi ubi paſcat:ubi
meridiẽ faciat:nme forte inqt efficiar ſicut adopta ſupꝑ greges ſodaliũ tuoꝶ. Quærit᷑ ergo ſodales iſti qui ha bere
quoſda greges dicunt᷑: utꝶ ſpõſo operã dãtes: & ſub ipſo uelut paſtoꝶ ᷣncipe agẽtes hoc faciãt: qũquidẽ ſoda
les eius noĩant.an ꝓpriũ aliqꝗd & ſequeſtratũ hũtes:& qd nõ ſit cũaĩo ſponſi:qñquidẽ refugit ſpõla:& ueret᷑

—

ne forte ĩcurrat ſodaliũgreges:dũ ſpõſũ ſuũ reqrit. Sed & qd dixit: ne forte efficiarnõ adopta:ſed ſicut adopꝑ
ta:reqre ne forte ĩnuat p hoc eẽ aliꝗᷓs ſodaliũ ꝗᷓſi ſpõſas hites etiã ipſas hĩtu ſpõſalẽ:& eẽ ad optas: & ſicut apo
ſtolus dicit uelamẽ & ptãtẽ hñtes ſuꝑpcaput.&ut manifeſtior ſermonis huius explanatio fiat:iteꝶ 4 ſi drãma/
tis ordine qd dicit᷑ exæquamur. Expoſcit ab ipſo ſpõſo ſuo ſpõſa:ut ei locũ ſecreti ſui indicet & getis: qñ quidẽ
amoris ĩpatiens etiã per meridiẽ cupit audire ſpõſũ: eo præcipue tpe quo clarior lux & ſplẽdor diei pfectus &

urus eſt: ut aſſiſtat ei oues paſcẽti uel refrigeranti. & ſtudioſe uult uiã diſcere: qua ire ad eũ debeat: ne forte ſi

nõ fuerit edocta itineris huius anfractus: ĩcurrat greges ſodaliũ: & uideat᷑ ſimilis eẽ alicui illaꝶ: quæ adoptæ ue
niunt ad ſodales eius: nec pudoris curã gerũt: aut uerent᷑ paſſim diſcurrere:& multis apparere. Ego aũt quæ a
nullo inquit alio uideri uolo niſia te ſolo:ſcire deſidero: quo ad te itinere uenia: ut ſecretũ ſit: ut nemo ſit me
dius: ut malus arbiter peregrinus: & alienus nõ occurrat. Et forte ob hoc reqrit iſta loca:in ꝗbus paſcit ſponſus
oues ſuas:& oſtẽdit ei uerecũdiã ſuã:pro qua no uult ĩcurrere greges ſe odaliũ: ut ille ſegreget oues ſuas a ſodali
bus:& ſeorſũ paſcat: ut noò ſolũ ſponſa nõ uideat ab aliis: ſed & arcanis & ineffabilibus myſteriis ſponſi ſecre/
tius pfruat᷑. Nũcergo uideamus per ſingula:& primo ꝗdẽ uide ſi poſſumus dicere: ꝙ dns cuius portio fuit Ia
cob: & funiculus hæreditatis eius Iſrael: ipſe ĩtelligẽdus ſit ſponſus. Sodales uero angeli illi:ad quoꝶ numeꝶ
cũ diuideret excelſus gentes: & diſpgeret filios Adã: ſtatuit termĩos gẽtiũ:m numeꝶ ut ait angeloꝶ dei: & iſti
ſint fortaſſis greges ſodaliũ ſpõſi: gẽtes cũctæ quæ uelut pecora ſub ãgelis paſtoribus cõſtitutæ ſũt. Grex uero
ſpõſi ille ouiũ dicat᷑: de ꝗbus ipſa in euãgelio ueritas dixit: Oues meæ uocẽ meã audiẽt. Vide enĩ & obſeruãter
intẽde: qm dixit oues meæ ꝗᷓſi ſint & aliæ oues quæ nõ ſint eius: & ipſe in aliis dixit:uos nõ eſtis de ouibus meis
quæ ſingula huic occulto myſterio cõueniẽter uidebunt᷑ aptari. Quæ ſi ita ſe hnt: cõpetenter ſponſa uniuſcu/
iuſq; ſodaliũ gregẽ ſponſã eius ĩtelligi uoluit:quã adopta noĩauit. Sed qm certa erat ꝙ ſupꝑ oẽs illas ſpoſa eẽt:

nõ uult ſimilis uideri alicui illaꝑ: utpote quæ ſciret tantũ ſe debere præcellere illas ſodaliũ ſpõſas ꝗᷓs ſpõſa no/

minat uelut adoptas: quãtũ eminẽtiæ ſpoͤſus ſuus hẽatad ſodales. Sed & pro hoc adhucuidebit᷑ pcunctandi

cauſas huiſſe: qñqdẽ boni paſtoris ſcit eẽ ſtudiũ: ut optima ouibus paſcua reqrat: & ut uiridãtia atq; opaca

quæq; ad requiẽ nemora meridiani æſtus ĩueniat. Quod qdẽ ſodales ſpõſi facere neſciũt: nec ĩtelligẽdis pa/
ſcuis aut ſciẽtiæ tantũ: aut ſollicitudinis gerãt: & ob hoc dixit: Annũcia mihi ubi paſcis: ubi cubile hẽs in meri
die:cupiẽs tps ſcilicet illud quo copioſius mũdo lumẽ infũdit᷑: quo magis merus eſt dies & purior: & florulen
tiorẽ lux. Tũcinꝗt:Annũcia mihio tu quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis:ubi cubile hẽs ĩ meridie:ne forte efficiar
ut adopta ſuꝑ greges ſodaliũ tuoꝶ. Nouo nũc noĩe ſpõſa appellauit ſpõſum.ſciẽs enĩ ipſũ eẽ filiũ charitatis:
ĩmo ipᷣm eẽcharitatẽ:quæ ex deo eſt:qᷓſi uocabulũ ei iſtud poſuit:quẽ dilexit aſa mea. & tn nõ dixit:quẽdilexi
ſed quẽ dilexit aĩa mea:ſciẽs nõ qᷓlicũq; dilectiõe: ſed ex tota aĩa: & ex totis uiribus:& ex toto corde hndã eẽ dile
ctionẽ ſpõſi: ubi paſcis inꝗt:& ubi cubile hẽs? Puto aũt ꝙ & ꝓpheta de hoc loco:quẽ nũc ſpõſa diſcere ab ſpon
ſo deſiderat & audire: etiam ipᷣe ſub eodẽ poſitus paſtore dicat: Dns regit me.ſiueut ĩ aliis legimus: Dns paſcit
me & nihil mihi deerit. Et qm ſciebat alios paſtores: uel ignauia uel ĩperitia faciẽte: greges ĩ locis aridioribus col
locare. & de hoc optimo paſtore dis dixit.In loco uiridi ibi me collocauit. Suꝑaquã refectionis educauit me
oñdẽs paſtorẽ hũc nõ ſolũ abũdãtes aꝗᷓs ouibus ſuis: ſed & ſalubres & puras:& quæ ꝑ oĩa reficiãt ꝓuidere. Sed
qm ab hoc ſtatu quo ut ouis ſub paſtore deguerat: cõuerſus ad rõnabilia ĩ excelſiora ꝓfecit: idq; adeptus ẽ p cõ
uerſionẽ: ſubiũxit & dixit aiam meã cõuertit. Eduxit me ſupꝑ ſemitas iuſticiæ ꝓpternomẽ ſuu: hinc ueꝶ ondẽs
qnquidẽ in hoc pficeret:ut iuſticiæ ĩcederet uias.iuſticia aũt ſine dubio ĩpugnãtẽ ſe iniuſticiã patit: & neceſſe
eſt eũ qui iuſticiæ iter ĩcedit: hr̃e pugnas aduerſantiũ fide cõuerſus & ſpe.dicit ergo de eis. Nã & ſi ambulẽ ĩ me
dio umbræ mortis: nõ timebo mala: qm tu mecũ es. poſt hæc uero qᷓſi n i referẽs ei: qui ſe paſtoralibus ibue
rat diſciplinis: Virga inꝗt tua & baculus tuus: qbus ĩſtitutus uideor ad paſtoris officiũ: ĩa me cõſolata ſunt.
Hincuero ubi uidit ſe a paſtoralibus paſcuis ad rõnabiles cibos & myſtica ſecreta tranſlatũ: addit & ſubdit. Pa
raſti ĩ cõſpectu meo mẽſã aduerſus eos:qui tribulãt me.Impĩguaſti ĩ oleo caput meũ:& calix meus inebrians
ꝗᷓ præclarus eſt:& miſericordia tua ſubſequet᷑ me oĩbus diebus uitæ meæ: ut ihabitẽ in domo dni in lõgitudie
dieꝶ. Illa ergo pᷣma ideſt paſtoralis ĩſtitutio initiũ eoꝶ fuit: ut ĩ loco uiridi collocatus: ſup aquã refectiõis edu
caret᷑. hæc uero quæ ſequunt᷑ de pfectibus ad pfectionẽ reqrunt᷑. & qm de paſcuis & ueriditate ꝓpoſuimus:
cõueniẽs etiã uidet᷑ de euãgeliis cõfirmare quæ diximus. Inueni etiã ibi paſtorẽ hũc bonũ de paſcuis ouiũ diſſe

rẽtẽ. ubi ad hoc ꝙ paſtorẽ ſe ꝓfitet᷑:etiã oſtiũ ſe ecẽ cõmemorat:& dicit.Ego ſũ oſtiũ.p me ſiqs ĩtroierit ſaluabit

& ĩgrediet᷑: & regrediet᷑: & paſcua ĩueniet. Hũc etiã nũcſpõſa pᷣcũctat᷑: ut ab eo audiat & diſcat:ĩ ꝗbus paſcuis
oues agat: uel ĩ ꝗpus amœnitatibus meridianos pcurret æſtus: meridiẽ appellas illa ſcilicet cordis ſecreta: ꝗbus
clariorẽ ſcĩæ lucẽ a uerbo dei aĩa cõſeqtur. Hoc enĩ tp̃s ẽ:quo ſol excelſiorẽ circuitus ſui uerticẽ tenet. Siqũ ergo
ſol iuſticiæ Xps eccleſiæ ſuæ excelſa & ardua uirtutũ ſuaꝶ ſecreta manifeſtat: amoœna eã paſcua cubiliaq; meri
diana uidebit᷑ edocere. Nã cũ adhuc initia habet diſcẽdi: & prima ut ita dicã: ab eo ſciæ ſuſcipit rudimẽta: tũcdi
cit ꝓpheta: Et adiuuabit eã mane diluculo. Nũc ergo qa pfectiora iã quærit: & excelſiora deſiderat: meridianũ
ſciẽtiæ lumẽ expoſcit. Hinc puto & Abrahæ poſt multas eruditiões:qbus apparẽs ſibi deus ĩbuit eũ de ſingu⸗/
lis & docuit.poſt refert᷑ qa uiſus ſit ei deus ad quercum mambræ ſedẽti ad oſtiũ tabernaculi ſui meridie. Sed
reſpiciẽs inꝗt oculis ſuis & uidet: & ecce tres uiri ſtabãt ſupeũ. Quod ſicredimus hæcper ſpm̃ ſanctũ ſcripta:
nõ puto

noß
iſau
iſtet
no in
olat
lahn
tde
nice⸗
ci
cotpe
bote
de⸗
xon
Cen
den
nit
1i
noeel
i⸗
iele
tcip
Atep
erris
pühr
ſterio
iusn
cen
u
ſen
An
mp.
nod⸗
notn
tdip
dlo⸗
wul
zn
Sien
hibi
Eu⸗
nech
nt
tuf
ien
din
ole,
mo⸗
hia
de
toſi
duen
lerh
ſtin
Eere

t N
utade
rinn,
iguid;
Ctusg⸗
loref
Ptene
tque
ſit me
ponlis
Aſodl
ſeer,
kuith
nume
eiiſh
relen
emiter
usnes
nil
hi⸗
6lano⸗
endl
opre
pa⸗
meri
len
cur
ntns
dlen
dle
blen
palan
ucol
it me
Sec
epo
onds
necel⸗
leime
ibve
ſunt⸗
t.Da
hnans
tudie
sedu
mus:
dͤiſſe
uabit
alcus
vqbu⸗
ieg
n
tic
ini
ing/
npt
puto

nõ puto fruſtra placuiſſediuino ſpiritui: ut etiã tp̃s & hora uiſionis ſcripturæ paginis mandaret᷑: niſi & horæ
iſtius & tpis rõ aliqd cõferret ad ſcientiã filiis Abrahæ. ꝗqbus utiq; ſicutopa Abrahæ faciẽda:ita & uiſitationes
iſtæ ſpandæ ſũt. Qui enĩ põt dicere: nox præceſſit: dies aut appropinquauit: ſicut ĩ die honeſte ambulemus:
nõ in cõmeſſatiõibus & ebrietatibus: nõ in cubilibus & impudicitiis: nõ in cõtentiõe & æmulatiõe. & cum hæc
oĩa trãſierit ſuꝑgreſſus: uidebit᷑ tᷣs hoc:qd nox præceſſit:& dies appropinquauit.& feſtinare nõ ad initiũ diei
ſed ad meridiẽ: ut & ipſe ad gratiã pueniat Abrahæ. Si enĩ lux quæ in ipſo eſt mẽtis: & puritas cordis clara fue
rit & ſplẽdida: iſte meridianũ tpᷣs in ſemetipſo hreuidebit᷑. & per hãc puritatẽ cordis ꝗſi ĩ meridie poſitus deũ
uidebit: ſedẽs ad quercũ mãbræ: quod ad uiſionẽ interpᷣtat᷑. Apud uiſionẽ ergo ſedet in meridie: qui uacatad
uidẽdũ deũ. Inde deniq; nõ dicit᷑ ĩtra in tabernaculu:ſed foris ad oſtiu ſedere tabernaculi. Foris etenĩ eſt extra
corpus poſita mẽs eius: qui lõge eſt a corporalibus cogitationibus: longe a carnalibus deſideriis: & iõ ab his oĩ
bus foris poſitũ uiſitat deus. Eiuſdẽ quoq; eſt myſterii:ꝙ & Ioſeph cũ & ffes ſuos ſuſcepiſſet in ægypto: in me
ridie eos paſcit: & in meridie adorãt eũ cũ muneribus. Propterea deniq; puto & de niis: quæ iudæi in Saluato/
re cõmiſeruũt:nullũ euãgeliſtaꝶ uoluiſſe ſcribere:qa meridie hæc Sen ſut:cũ utiq; ſexta hora nõ aliud ꝗᷓ meri/

dianũtpᷣs oſtẽdat:nullus tn meridiẽ noĩauit. Sed Matthæus ita dixit:ab hora aũt ſexta tenebræ factæ ſut ſi up

oẽm terrã uſq; ĩ horã nonã. Lucas uero:erat iã ꝗᷓſi hora ſexta: & tenebræ factæ ſũt ſu poẽm terrã uſq; ĩ horã no
nã deficiẽte ſole. Sed & Marcus:Cu aũt eẽt facta hora ſexta tenebræ factæ ſut ſup oẽm terrã uſq; in horã no/
nã. Vn apparet:qa ĩ uiſitatiõe qdẽ Abrahæ & in cõuiuio priarchaꝶ apud lIoſeph nõ ĩdigebat: ut tp̃s iſtud ſub
noie ſexti numeri ſignificaret᷑: ſed ut meridies diceret᷑. Volebat enĩ ſpõſa quæ iã tũcin illis adubrabat᷑: diſcere
ubi paſceret ſpõſus: & ubi hr̃et cubile: & iõ meridiẽ noĩat. Euãgeliſtæ uero in his quæ narrabãt nõ meridianũ
tps:ſed horæ ſextæ numeꝶ reqrebãt:ad enarrãdũ ſcilicet ſ. acriktaii hoſtiæ eius:quæ oblata eſt in die paſchæ ꝓ
redẽptiõe hoĩs: qui in die ſexta formatus eſta deo: poſtea ꝗᷓ terra ꝓduxit aiam uiuẽtẽ ſᷣm genus quadrupedia
& repẽtia & beſtias terræ. Ob hoc igit ĩ præſẽti loco illumĩari ſpõſa deſiderat pleno ſciẽtiæ lumĩe:ne p ĩperitiã
erras in aliquo: ſimilis efficiat illis doctoꝶ ſcholis: quæ nõ p ipam dei ſapientiã: ſed per philoſophoꝶ & princi
ũ huius mũdi exercent᷑. Hoc enĩ & apoſtolus dicere uidet᷑ in eo ubi ait: Quia loquimur dei ſapientiã in my/
ſterio abſcõditã: quã nemo principũ huius mũdicognouit. Et iteꝶ hæc eadẽ ſignificat cũdicit: Nõ enĩ ſpm hu
ius mũdi accepimus: ſed ſpm qui ex deo eſt: ut ſciamus quæ a deo donata ſũt nobis. Ob hoc ergo reqrit ſpõſa
Xp̃i meridiana cubilia:& plenitudinẽ ſciẽtiæ poſcit a deo:ne uideat᷑ eẽ ſicut una ex philoſophoꝶ ſcholis:quæ
adopta noĩat᷑:pro eo ꝙ plenitudo ueritatis apud eos tecta ẽ & adopta. Spõſa aũt xp̃i dicit: Nos aũt reuelata fa
cie gloriã dei ſpeculamur. Niſi cognoueris teo bona ſiue pulchra inter mulieres: egredere tu in ueſtigiis gregũ
& paſce hædos tuos in tabernaculis paſtoꝶ. Vnius Chilonis ſcilicet ex ſeptẽ: quos apud græcos ſingulares fuiſ
ſe in ſapia fama cõcelebrat: hæc ĩter cætera mirabilis fert᷑ eſſe ſnia: qua ait: Scito teipſum: uel cognoſce teipſũ.
Quod tñ Salomõ quẽ præceſſiſſe oẽs hos tpe & ſapia: ac reꝶ ſciẽtia in præfatione nra docuimus: ad aĩam qſi
ad mulierẽ ſub cõminatiõe quadã loquẽs it. Nli cognoueris temetipſã o pulchra ĩter mulieres: & agnoue
ris pulchritudinis tuæ cauſas inde deſcẽdere ꝙ ad imaginẽ dei facta es:per qd ineſt tibi plurimũ naturalis deco
ris: & cognoueris ꝗᷓ pulchra eras ex initio: ꝗqᷓuis & nuũc iã præcellas cæteras mulieres: & pulchra inter eas ſola dica
ris: tũ niſi cognoueris teipſã quæ ſis:nõ enĩ ex cõparatiõe inferioꝶ uolo bonã uideri pulchritudinẽ tuã:ſed ut
tibi ipſi & decori tuo collata atq; exæquata rñdeas. Quod niſi feceris: iubeo te exire: & ĩ ultimis gregũ ueſtigiis
collocari: & iã nõ oues neq; agnos: ſed hædos paſcere. illos uidelicet: qui pro prauitate & laſciuia a ſiniſtris ſta
tuti ſũt regis in iudicio DrAli Etis cũ tibi introductæ in cubiculũ regũ oſtẽderẽ quæ ſũma ſũt bona:ſi nõ co
gnoueris temetipſaã: oſtẽdã tibi etiã quæ ſũtultſa mala: ut ex utroq; ꝓficias: tã maloꝶ metu:qᷓ bonoꝶ deſiderio
Si enĩ neſcieris temetipſaã:& ĩ ignorãtia tui uixeris:nec ſciẽtiæ ſtudiũ geſſeris: ſine dubio nec tabernaculũ pꝓpriũ
hẽbis: ſed & per paſtorũ tabernacula diſcurres: & nunc in illius tabernaculis paſtoris paſces hædos inqetũ aĩal
ac uaguũ: & peccatis deputatũ. Hæc aũt patiẽs eris donec rebus ipſis & expimẽtis ĩ ielligaatquantu mali ſit aſam
neſcire ſeipſã. neq; pulchritudinẽ ſuã:per quã præcellat cæteras nõ uirgines: ſed mulieres: illas ſcilicet quæ cor
ruptionẽ paſſæ ſũt: nec in uirginitatis ĩtegritate pꝑmaſerũt. Hæc ſũt quæ ſpõſus poſt illa oĩa quæ locuta fue/
rat ſpõſa: auſtera qdã cõminatione ſponſæ aĩos ad agnitionis ſuæ curã ſuſcitãs:perordinẽ ꝓpoſiti drãmatis
dicit. Sed nũc cõſequẽter: ut cætera ad Apᷣm hæc & ad eccleſiã referamus: qui ad ſpõſã ſuã:ad aĩas ſcilicet cre/
dẽtiũ lõquẽs ſũmã ſalutis & beatitudinis in ſciæ agnitiõe cõſtituit. Quò ergo aĩa cognoſcat ſemetipſã:nec fa
cile puto nec breuiter explicari poſſe: tñ pluribus pauca ex multis apire tentabimus. Videt᷑ ergo mihi duplici
mò agnitionẽ ſui aſam cape debere. Quid qdẽ ſit ipſa: & qᷓliter moueat᷑: ideſt qd in ſubſtãtia:& qd ĩ affectibus
hẽat: utputaut ĩ telligat ſi boni affectus ſit: aut nõ boni: aut recti ꝓpoſiti: aut nõ recti: & qdẽ ſi recti ſit:ſi erga
oẽs uirtutes eudẽ tenorẽ hẽat:tã ĩ ĩ telligẽdo: ꝗᷓ in agẽdo: an erga neceſſaria tãtũ & quæ ĩ promptu ſũt. Et utꝶ ĩ

eo ſit ut recipiat pfectus:ut augeat in ĩtellectu reꝶ: augmẽtoq; uirtutũ: an in iſto ſtet & reſideat: in qd potuit

puenire:& utꝶ erga ſemetipſã tãtũmõ uacet excolẽdã: an ut aliis pdeſſe & cõferre aliqd utilitatis ſtudeat: uel in

ſiti: in hoc ipſo ut ĩtelligat: utꝶ ei ſatis deſit: & ꝓcul a uia uirtutũ ſit: an in ipſa iã poſita ſit: ſciatq; uiuere & ĩce

dere iã conet: cupiẽs quæ in an ſũt apprehẽdere: & retro ſũt obliuiſci: ſed nõdũ appropinquauerit: aut pxima
ui. xxii.

uerbo doctrinæ: uel in exẽplis geſtoꝶ poſſe. Si uero cognoſcat ſemetipſã nõ eẽ boni affectus: neq; recti ppo/

quidẽ ſit: nõdũ tũ ad pfectionẽ uenerit. Sed & utʒꝶ ĩ eo opus uidet᷑ eẽ aĩæ cognoſcẽtis ſemetipſã ſcire:ſi hæc ip̃a
quæ opat᷑ mala: ea ex affectu & ſtudio opet᷑:an fragilitate ꝗdã & ut ille ait: ſi nõ uult agẽs: & quæ odit faci
ens: & rurſus ea quæ bona ſũt affectibus & recto ꝓpoſito gerere uideat᷑. uerbi gia: Si iracũdiã apudaliquos qdẽ
cohibet: apud aliquos aũt effert: an ſemꝑ eã cohibet: & apud nullũoĩno ꝓfert. Similiter & iuſticia: ſi ĩ aliqbus
quidẽ negociis uincit: ĩ aliqbus aũt recipit: an ĩ oĩbus oĩno nõ recipit. Ita & timorẽ: aliaq; ſimiliter quæ uirtuti/
bus uident᷑ eſſe contraria: adhuc & iſtud opus eſtanimæ cognoſcẽtis ſe:ſi gloriæ multũ cupida ſit: aut parum
aut oĩno nihil. Quod inde colligit: ſi laudibus multũ aut mediocriter delectet: aut oĩno ninil. Et ſi in obpro/
briis ſatis: aut paꝶ aut oĩno nihil cõtriſtet᷑. Sed ĩ dãdo & accipiẽdo:cognoſcẽtis aĩæ ſie emetipſ ſũt quædã ĩdicia
ſi qdtribuit & præbuit ita cõmunicabiliaffectu: & i cui æqtatẽ naberi ĩter hoĩes placeat: An ut ille ait ex tri⸗/
ſticia: aut neceſſitate: uel certe gratiã ſiue abaccipiẽtibus: ſiue ab audiẽtibus quærẽs. Sed & in accipiẽdo aĩa quæ
cognoſcit ſemetipſ- ã: obſeruabit: utꝶ indifferẽter hẽat ea quæ accipit: an uelut ſuꝑ aliquo bona gaudeat. Sed
& in intellectu pẽſabit ſemetipſã huiuſmodi aĩa:ut cognoſcat an facile moueat᷑ cuiuſcũq; ueriſi imilitudinis iu
dicio: & ſubrepat ei arte uel ſuauitate: uel calliditate ſerrnonũ: an raro hoc: an nunꝗᷓ oĩno patiat᷑. Sed ſufficiãt
hæc in hoc agnitionis genere a nobis dicta. Poſſibile eſt enĩ uolẽti hoꝶ ſimilitudinẽ & alia ĩnumera colligere
ꝗqbus cognoſcere ſemetipſã aĩa probet᷑: & pulchritudinẽ ſuã quã ad imaginẽ dei in cõditiõe ſuſcepit:ſi repara
re ac reſtituere potuerit cõtẽplari. Hoc igit᷑ eſt quod præſẽs ſᷣmo ſi ub ſpecie mulieris aĩjam docet:ut cognoſcat
ſemetipſã: & ait Niſi cognoueris temetipſa: hoc eſt niſi per ſingula quæ ſupra memorauimus duxeris ſenſus
tuos: & diſcretionẽ ſingulorũ tenueris quæ agẽda ſint: quæ cauẽda: qꝗd deſit tibi: & qd abudet: qd emẽdaãdũ ſit
qdue ſeruãduũ. Sed ſi uolueris indifferẽter agere ĩter cæteras aĩas coĩs uitæ hoĩum: ꝗs hic mulieres appellat: ĩter
quas tu pulchra es:utpote quæ iã & oſcula uerbi dei ſuſcepis: & cubiculis eius arcana ꝑſpexeris. ſi inꝗᷓ nõ te co
gnoueris: ſed ĩdifferẽter: & ut cõe uulgus agere uolueris: exi ĩ ueſtigiis gregũ. i. eſto ĩ reliquo grege: ſi nihil egre
giũ poſt hæc oĩa quæ ĩ te collata ſũt agis:neq; temetipſã cognoſcẽs a cõuerſatiõe gregali ſeꝗᷓ ſtraueris: eris nõ
ſolũ ĩ grege ſed ĩ ueſtigiis gregu. Vltimus enĩ fiet & nouiſſimus:ꝗq pᷣmatus ſuos no intellexerit.Et ob hocubiiã
ſcĩam neglexerit: neceſſe ẽ ut circũferat᷑ oĩ uẽto doctriæ ad deceptionẽ erroꝶ:ita ut mõ ꝗdẽ apud illũ paſtorẽ.i.
doctorẽ uerbi tabernaculũ ponat:nũc uero apud aliũ. & ſic ubiq; circuferat᷑: paſcẽs nõ oues qd eſt aĩal ſimplex
ſed hædos laſciuos. ſ. & inqetos ſenſus atq; ad peccatũ deputatos diuerſis doctoribus excolẽs ad hoc ipſũ quæ
ſitis. & hæc erit pœna culpæ illius aĩæ: quæ ſeipſã nõ cuſtodierit agnoſcere: & illũ ſ. olũ ſequi paſtorẽ: quiaĩjam
ſuã poſuit pro ouibus ſuis. Hæc eſt una ſpecies: qua intelligere ſemetipſã aĩa in affectibus & actibus ſuis de/
beat. Illa uero alia pars ꝓfũdior eſt & difficilior: qua iuber᷑ ala quæ tñ iã in mulieribus pulchra eſt agnoſcere ſe

metipſã. Quod ſi obtinere potuerit ſpet ſibi bona oĩa: ſi minus: ſciat exeũdũ ſibi poſt ueſtigia gregũ:& paſcẽ

du hædos ĩ tabernaculis paſtoꝶ alienoꝶ a ſe. Videamus ergo & ĩcipiamus ꝓ uiribus etiã huius partis agnitio/
nẽdiſcutere. Dicit per ꝓphetã ſermo diuinus Illumĩate nobis lumẽ ſciæ. Sed in donis ſpiritalibus unũ ꝗdem
donũ maximũ eſt: qd per ſpm̃ ſãctũ miniſtrat᷑: ſermo ſciæ: cuius ſciæ opus illud principale eſt: qd in euãagelio
ſᷣm Matthæũ quidẽ ita dicit Nemo nouit filiũ niſi pr: neq; pr̃em ꝗs nouit niſi filius:& cui uoluerit filius reue
lare. In Luca aũt ita ait Nemo ſcit qd ſit filius niſi pr: & nemo ſcit ꝗd ſit pr niſi filius: & cui uoluerit filius reue
lare. Secũdũ Ioãnẽ uero ita ſcriptũ ẽ Sicut agnoſcit meprĩ:& ego agnoſco patrẽ. In.xlv. uero pſalmo dicit: Vaca
te & cognoſcite: qm̃ ego ſu deus. Legit᷑: principale munus ſciæ ẽcognoſcere trinitatẽ.S ecũdo uero ĩ loco cogno

ſcere creatura eius:ſᷣm eũ qui dicebat. Ipſe enĩ noui hoꝶ quæ ſũt:ſciam uerã:ſubſtaãtiã mudi:& uirtutẽ elemẽ

toꝶ: initiũ & finẽ: & medietatẽ tẽpoꝶ: & reliqᷓ. Inter hæc ergo aĩæ erit quædã etiã ſui agnitio: p quã ſcire debet
uæ ſit eius ſubſtãtia: utꝶᷣ corporea uel incorporea: & utiꝶ ſimplex uel ex duobus aut tribus: an uero plunbus
cõpoſita. Sed & iuxta quorũdã quæſtiones utꝶ facta an oĩno a nullo ſit facta. & ſi lacta ſit: quõ ſit facta.Vtꝶ
ut putant aliqui ĩ ſemine corporali etiã ipſius ſubſtãtia cõtinet᷑: & origo eius pariter cũ origine corporis tradu
ci. An pfecta extrinſecus ueniẽs parato iã & formato inter uiſcera muliebria corpore ĩduit᷑.& ſi ita ſit:utiꝶ nu

per creata ueniat: & tũc primu facta: cũ corpus uidet eẽ formatũ: ut cauſa facturæ eius aĩandi corporis neceſſi

tas extitiſſe credat᷑: an prius & olim facta ob aliquã cauſã ad corpus ſumẽduũ uenire æſtimet᷑. & ſi ex cauſa ali
qua in hocdeduci credit᷑: quæ illa ſit cauſa ut agnoſci poſſit:ſciæ opus eſt. Sed & illud reqrit: utꝶ ſemel tãtũ
corpore induat᷑: & id poſtmodũdepoſitũ ultra nõ quærat. an cũ ſemel ſuſceptũ depoſuerit iteꝶ aſſumat. & ſi
ſecudo ſũptũ ſemꝑ hẽat: an aliqũ iteꝶ abiiciat. Et ſiqdẽ ſᷣm auctoritatẽ ſcripturaꝶ cõſumatio ĩm utet᷑ mũdi:&
corruptibilis ſtatus hic ĩ ĩcorruptibilẽ mutabit᷑: ambiguũ nõ uiden: ꝙ in præſẽtis uitæ ſtatũ ſecũdo aut tertio

in corpus uenire poſſit. Nã ſi recipiat᷑ hoc: neceſſario ſequit᷑: ut huiuſmodi ſucceſſiõibus cõſequẽtibus finẽ ne

ſciat mũdus: & adhuccognitionẽ ſui aĩa requirat: ſi eſt aliqs ordo: aut ſũt aliqui ſpũs eiuſdẽ ſubſtãtiæ cũ ipᷣa-
alii ueronõ eiuſdẽ: ſed diuerſi ab ea:ideſt ſi ſũt & alii ſpũs ronabiles ut ipſa eſt: & alii carentes rõne. & ſi eadẽ eſt
i plius quæ & angeloꝶ ſubſtãtia: qm rõnabile a rationabili nequaꝗᷓ differre credit᷑. Aut ſi nõ eſt ꝗqdem talis per
ſubſtãtiã: ſed erit talis per gratiã: ſi meruerit: an nõ poſſit oĩno ſimilis effici angelis: niſi hoc naturæ ſuæquali
tas aut ſimilitudo receperit. Reddi enĩ poſſeuidebit᷑ qd amiſſũ eſt: non tn cõferri id qd'ex initio cõditor nõ de
derit. Sed & hoc adhuc ad cognoſcẽdã ſemetipſã aĩa requirat: ſi uirtus aĩæ eius accedere põt & decedere. An eſt
imut bilis:an acquiſita ſemel ultra nõ defluit. Et quid opus eſt plura cõmemorare? ꝗbus ex cauſis ſemetipſã
V cognoſcat

o
Xh
ſiͤ̃
ae
Een
i
Cn

eiſ⸗
itke
N
lihe
uirtut,
Parum
obpn,
icien
tertn,
din ur
eat Sel
dinisi
luſtit
ollger
l repen
gnolat
slenſer
Gädiſ
ellarin
noͤten
uhnen
Nensno
vcubrii
Allotii
inpter
ſigue
laim
noe/
onte
AMa
Ant
ni glen
euigi
lliustn
lius
ici a
ogno

ticlene

necebet
Dhubus
a N
orsni
ſtumn
ns n
X allun
emel linn
Gmmat
lmid
aut eun
sfnin
r ,
lenid
m ls 14
ſuin

tot hot⸗

elni
menpli

Cnolan

cognoſcataĩa?ne forte ſi neglexerit pfecte ſemetipſaã cognoſcere:exire iubeat᷑ ĩ ueſtigiis gregũ:& paſcere hædos

& hocnõ ĩ ꝓprio tabernaculo:ſed ĩ tabernaculis paſtoꝶ: cũ præſto ſit uolẽti hæc pſeꝗ largiſſimas occaſiões ex
his quæ ſupra memorauimus ſumere:in ꝗbus ſeſe exercere in ſmone ſciæ pro uiribus poſſit. DHicant᷑ uero hæc
a uerbo deietiã ad aĩam quæ in ꝓfectibus ꝗdẽ poſita eſt: nõdũ tñad ſummã pfectionis aſcẽdit. Quæ pro eo 4

dem ꝙ ꝓficit pulchradicit᷑. Vt aũt puenire poſſit quo ad impfectionẽ fiat: ad eã cõminatio neceſſaria. Quo

niſi per iſta ſingula quæ ſupra diximus ſemetipſã cognouerit: uigilãter exercuerit in uerbo dei & lege diuina
cõtinget ei de his ſingulis opiniones colligere diuerſoꝶ: & ſequi hoĩes nihil egregiu:nihil ex ſpũ ſãcto locutos.
hoc eſt en ire in ueſtigiis gregũ: & eoꝶ doctrinã ſectari: qui ut ſi ipſi pmãſerint pctõres:nullũ peccãtibus reme
diũ ꝓuidere potuerint. Quos qui ſequit hædos utiq; qui peccatoꝶ indiciũ tenẽt: uidebit᷑ paſcere: circuiens ta/
bernacula paſtoꝶ diuerſas ſcilicet ſectas philoſophoꝶ. Intuere ergo plenius ꝗᷓ terribile eſt qd ſub hacadumbra

tur figura. Exi inqt in ueſtigiis gregũ. Quaſi ad eã loquit᷑ quæ intus iã ſit aĩa:& ĩtra myſteria collocatos.pro eo

tñ ꝙ negligat ſemetipſã cognoſcere: & reqrere ꝗd ſit: & qd uel quõagere debeat qd ue nõ agere: dicit ei: exi tu:
ꝗ̃ſi quæ ob hãc deſidiæ culpã foras mittat᷑ ab eo qui præeſt. Sic ĩgens aĩæ piculueſt: ſcram ſui agnitionẽq; ne
gligere. Sed fortaſſe qa duplicẽ expoſitionẽ dedimus agnitiõis ſuæ aĩæ: uidebit᷑ cuipiã ſm eã ꝗqdem quæ de mo

cibus & de actibus ſuis diſcutere negligit. & ĩquirere de ꝓfectibus ſuis: aut pſcrutari de uitiis:merito ei dici:exi

per quod uideat᷑ ꝗᷓſi de interioribus foras ꝓpelli. Si uero ᷣm æditionẽ aliã qua diximus ꝙ naturã ſubſtatiãq;

ſuãagnoſcidebeat: & ſtatũ uel in quo fuerit: uel in quo erit: graue credet. Quæ eni facile talis aĩa ĩueniet ita p

fecta: ita præpotẽs: cui hoꝶ oĩum rõ & ĩtelligẽtia pateat? Ad hoc rñũdebimus qm ſermo qui habet in manibus

nõ ad oẽs aĩas fit: neq; ad adoleſcẽtulas hic quidẽ loquit᷑ ſpõſus:neq; ad cæteras mulieres: neq; ad octogita cõ

—.

cubinas: aut ſexaginta reginas: ſed ad illã quæ inter oẽs mulieres ſola pulchra dicit᷑ & pfecta. Vnde apparet ad
dilectas quaſq; aĩas hæc dici: ꝗbus cũ gra multa ſentiẽdi & ĩtelligẽdi adeo data ſit: negligũt tn ſciæ partes:& co
gnoſcẽdi ſemetipſas nullũ adhibẽt ſtudiũ. His ergo cõminat ſermo diuinus: qa quibus multũ dat᷑: multũ ex

eis exigit᷑. & humilis ꝗdẽ uenia & mificordia dignus erit. potẽtes aut potẽter cruciabunt᷑. Si ergo& tu aĩa quæ

pulchrior es & eminẽtior ĩter cæteras: Verbi gẽa doctoris negligas temetipſã:& ignorãtia tui maneas:quõ po

terũt uel hi qui ædificari deſiderãt inſtrui: uel cõuinci & argui cõtradicẽtes: Digne ergo cũ cõminatiõe quadã
ad eã dicit᷑. Exi tu in ueſtigiis gregũ: & paſce hædos tuos in tabernaculis paſtoꝶ. Põt ad hoc trahi etiã illud q

Moyſes ſcribit. Quod ſi qua iſraelitica mulier adulterauerit: lapidert᷑. Si uero filia ſacerdotis: ignibus exurat᷑.

Sicergo iuſta uidebit᷑ eẽ cõminatio in eos qui capaces eẽ pñt ad agnitionẽ & ſcĩam: ſ. ed per deſidiã negligũt. In
quos iuſtiſſima ĩdignatio ſpõſi eſt: quia ſcit unius negligentiã cedere ad dĩna multoꝶ. Similis enĩ uidebit hu
iuſmodi aĩa uel illi qui acceptũdenariũ abſcõdit in terra: ne lucri aliqd ex eo pecuniæ dns acqreret: uel illi quẽ
occidiſſe dicit deus: quia malignus erat onaz ſcilicet qui accepta ſemina ſcientiæ naturalis poſteritati inuidens
ꝓfundebat in terrã. Paſtores quoq; ſicut & an iã diximus: ſiquidẽ ad eccleſiã cõminationis hicſermo fit: mun
di huius principes accipiẽdi ſũt: uel illi angeli: ſub quoꝶ cura reliquæ gentes hũñtur ſiue ſorte in hoc: ſiue ſecre
tioribus cauſis quibuſdã ſeductæ. Si uero ad unãquãq; aĩam cõminatio iſta referat᷑: quæ ſemetipſã negligit
agnoſcere: ſapiẽtes & magiſtri huius ſæculi intelligẽdi ſũt: docẽtes ſapiam huius mũdi: ut in ſũma hoc intelli
gat᷑ quia neceſſe eſt aĩſam eã præcipue quæ bona & pulchra eſt:ſenſibus & ingenio uigilãs cognoſcere ſemetip
ſã: & dare operã ad agnitionẽ ſui per exercitia doctrinæ: & ſtudia diuina: ac per hoc agi ſpiritui dei & ſpũ adop

tionis. Aut ſi talis hæcaĩa ſemetipſã neglexerit: & a diuinis ſtudiis declinauerit: neceſſe eſteã operã dare ſtudis

mudanis & ſapiæ ſæculi: & agi ſpũ mudihuius iteꝶ in timore. Quod deſignat apoſtolus cũ dicit. Nos auũt no
ſpm̃ huius mũdi accepimus: ſed ſpm̃ qui eſt ex deo. Et iteꝶ. Non accepiſtis eni iteꝶ in timore ſpm ſeruitutis:
ſed ſpiritũ accepimus adoptionis: in quo clamamus Abbapr̃. Hæc ĩterim nobis de præ ſẽti loco occurrere po/
tuerũt: nũc iã cõuertamurad cõſequẽtia. Equitatui meo in curribus Pharaonis: ſimilẽ te arbitratus ſũ ꝓxima
mea. Hiſtoricus quidẽ ſenſus hoc eſt qd uidet᷑ oſtẽdere. Sicut inqt tũc in ægypto:cũ Pharao pſequẽs populũ
iſrael ꝓceſſitĩ curribus & eqtatu: & meus hoc ẽ dui mei ſpòſi eqtatus lõge præcellebat currus Pharaõis: & præ
ſtãtior erat utpote qillos ſupauerit & ĩ mare demerſerit: ita & tu pxĩa mea ſpõſa præcellis oẽs mulieres ſimilis
effecta eqtatui meo: q Pharaonis curribus cõparatus potẽtior utiq; ẽ & magnificẽtior. ĩteri uidet᷑ ordo pmo/⸗
nũ ipſoꝶ uerborũq; ditectio, Vileumus aũt ne forte ᷣm ĩtelligẽtiã myſticã aĩas quæ ſũt ſubillo ſpiritali Pha

raõe & ſub ſpiritalibus neqtiis poſitæ: currus dicateẽ pharaõis & ꝗᷓdrigas eius ꝗ iᷣe agit & ducit ad ꝑſequẽdũ

populũ dei & ad oppᷣmẽduũ iſrael. Certũ enĩ ẽ qa tẽtatiões & tribulatioes: ꝗᷓs excitãt dæmes ſcĩs p aĩas aliꝗᷓs: ex
citãt ad hoc ipſũ aptas & cõueniẽtes: Quibus tanꝗᷓ curribus aſcẽſis exagitãt & ĩpugnãt uel eccleſiã dei uel ſin

gulos quoſdã fideliũ. De eqtatu uero dni:ꝗ ſit eius iſte eqtatus in exodo ꝗdẽ ubi ſupant᷑ currus Pharaonis de

mergunt in mare: nihil legimus ſcriptũ: niſi tantũ ꝙ dis currus Pharaonis & exercitũ eius proiecit in mare ru
brũ. Inuenimus tũ quarto regnoꝶ libro: ꝙ Heliſæus de aduentibus hoſtium qui cũ equitatu & curribus ue/
nerant formidanti puero ſuo dicit. ne timeas: qm plures ſũt nobiſcũ ꝗᷓ cũ illis. Et orauit inꝗt Heliſæus: & dixit
domine aperi oculos pueri huius ut uideat. Et aperuitdominus oculos eius & uidit. Et ecce mons plenus equi
tibus erat: Et currus ignei in circuitu Heliſæi qui deſcẽderãt ad eum. Sed & in propheta Abacuc manifeſte &
euidenter legimus de equitatu domini: & ꝙ alcẽdãtequos ſuos. Sut ergo ſcripturæ uerba hæc. Nuquid flumi

nibus iraſceris dũe aut ĩ fluminibus furor tuus:aut ĩ mari rubro ĩpetus tuus: quia aſcẽdens equos tuos: & eq

tatus tuus ſalus? Sũt ergo equi dni quibus aſcẽdit & equi tatus eius. Quos ego no alios eẽ puto:ꝗᷓ illas animas
quæ frenũ diſciplinæ eius accipiunt: & iugũ portant ſuauitatis eius: & quæ ſpu dei agüũtur: & in hoc eſteis ſa
lus. In reuelatione Ioãnis legimus ꝙ apparuit ei equus: & ſedẽs ſuꝑ eũ quidẽ fidelis & uerus: & cũ iuſticia iudi
cans: cuius nomẽ ẽ uerbũ dei. Ait ergo & uidi cælũ apertũ: & ecce equus albus: & qui ſedebat ſup eũ uocabat᷑ fi
delis & uerus: & cũ iuſticia iudicãs & pugnãs: & oculi eius ſicut flama ignis: & ſupꝑ caput eius diademata multa
hitia nomẽ ſcriptũ qd nemo nouit niſi ipſe: & adoptus erat ueſtimẽtũ ſãguine cõſpſũ:& uocabat᷑ nomẽ eius

uerbum dei: Et exercitus eius erat ĩ cælo: & ſequebant᷑ eũ in equis albis ĩduti biſſyno albo puro. Sed opus ẽ gra

tia dei: quæ hoꝶ nobis aperiat ĩ tellectũ: quo poſſimus adu ertere: ꝗd iſtæ indicẽtuiſiones: qui ſit equus albus:
& qui ſit qui ſedet ſuꝑ eũ:cuius nomẽ eſt uerbu dei. Et forte qdẽ dicet aliqs albuũ eẽ equũ corpus quod ſſum
pſit dñs: & quo ille qui in principio erat apud deum. Deus uerbum uel ueſtitus uel uectus eſt. Alius aũt aiam
dicet: quã aſſũpſit primogenitus oĩs creaturæ: & de qua dicebat: poteſtatẽ hẽo ponẽdi eã: & poteſtatẽ hẽo iteꝶ
ſumẽdi eã. Alius uero utrũq; ſimul corpus atq; aĩam ꝗᷓſi ubi pctm nõ fuerit equũ dici albũ putabit. Alius ad/
huc ꝗᷓ̃rto loco eccleſiã dicet: quæ & corpus eius noĩat᷑ albũ uideri equũ:qᷓſi non hñtẽ maculã aut ruga:quã ſibi
iße ſcĩficauit lauacro aquæ. Secũdũ hæc aut ſingula etia illa accipi quæ ſequunt militiã cæli & exercitũ uerbi
dei: & quõ ſinguli ꝗqq; eoꝶ ſeqntes uerbũ dei eqs albis ſedeãt: & biſſynis albis iduant᷑ & mũdis. Huic ergo equo
albo quo ipᷣe uehit᷑: ꝗq uerbi dei appellat᷑: uel huic eqtatuicæleſti: ꝗ eũ ſequit᷑ ĩ albis nihilom inus eqs coparat: &
ſimilẽ facit xpᷣs eccleſiã ſuã. In curribus aũt Pharaòis uel ita poſſumus accipeut ꝗtũ hic dii eqtatus eqtatũ &
currus Pharaõis emĩet & pcellit:tãtũ tu quæ pulchra es ĩ mulieribus pcellis & emĩes oẽs reliqs aĩas quæ adhuc
iugũ Pharaõis portãt & ſeſſores eius patiunt᷑: uel certe ꝙ eqtatus hic meus ꝗlauacro aquæ mudatus purus &

cãdidus fcũs ẽ: & uerbũ dei meruit hie ſeſſorẽ:ex curribus aſſũptus eſt pharaõis. Inde enĩ oẽs ueniuũt credẽtes:
qa Aps uenit in hũc mũdũ peccatores ſaluos facere. Hoc ergo mõ põt explanari uerſiculi huius ſenſus. Equi/

tatui meo qui fuit an in curribus Pharaonis: & nũc ſequit᷑ me ĩ equis albis: purificatus lauacro aquæ ſimilẽ te
arbitror ꝓxima mea. Beatæ ergo ſũt illæ aiæ quæ dorſũ ſuũ curuauerũt ut ſuſcipiãt ſeſſorẽ uerbũ dei ſup ſe.
& frena eius patiunt᷑: ut quocũq; ipſe uoluerit flectat eas. & agat habenis præceptoꝶ ſuoꝶ: quia iã non ꝓpria
uolũtate incedũt:ſed ad oĩa ducunt & reducunt᷑ uolũtate ſeſſoris. Et fortaſſis uidebit᷑ m hoc ꝙ ex multis aĩa/
bus cõgregata eſt eccleſia:& exẽplũ uitæ accepita Apᷣo:qd nõ tã ab ipſa deitate uerbi dei accepent quæ utiq; ſu
pereminet eos actus uel affectus: qui ad exẽplũ dari hoĩbus debeat: ſed illaaĩaquæ aſſũpta eſt ab eo in qua fu
it ſũma pfectio: illa ſit ad exemplũ poſita: & ipſa dicat hic ꝓpxima mea cuius ſimilitudinẽ hr̃e debeat etiã eccle
ſia:quæ ex multis cõgregat᷑ aĩabus illis ſcilicet quæ p̃us fuerat ſub iugo & curribus Pharaõis: & eqtatus dni ap
ellant᷑. Quæ aũt ex duabus expoſitio cõuenire magis ꝓpoſito uerſiculo uideat᷑: pbabis etiã tu ꝗ legis. Quã
ſpecioſæ factæ ſũt genæ tuæ: tanꝗᷓ turturis ceruix tua:ſicut redimicula. ordo drãmatis huiuſmodi uidet hre cõ
ſequẽtiã: qd poſtea ꝗᷓ auſteriore uſus ẽ cõmonitiõe ſpõſus ad ſpõſa ꝓteſtatus ei:qd niſicognoſceret ſemetipſã
exitura eẽt in ueſtigus gregũ: & paſcerer nõ oues ſed hædos: erubuerit ſup auſteritate pracepti: ſed & rubor ue
recũdiæ diffuſus in uultu ſpecioſas effecerit genas eius: & multo ꝗᷓ fuerãt pulchriores. Nõ ſolũ aũt genæ ſed
& ceruix eius tã decora ſit reddita quaſi moniliũ redimiculis adomata. Pulchritudo ergo genaꝶ turturibus cõ
parat᷑:ꝙ per huiuſmodi aues ſimul honeſtas uultus & alacritas indicet᷑. Hæc eſt hiſtorici drãmatis explana/
tio. Sed ueniamus ad rẽ. Paulus apoſtolus ſcribens ad eccleſiã corinthioꝶ ita ait. Corpus aũt nõ eſt mẽbrum
unũ: ſed multa: & ſi dixerit pes ꝗa nõ ſũ manus:nò ſũ de corpore:nõ ꝓpterea nõ ẽ de corpore:& ſi dixerit auri/
cula qa nõ ſũ oculus:nõ ſũ decorpore:nõ ꝓpterea nõ eſtde corpore. Si totũ corpus eſtoculus ubi eſt auditus?:
Si totũ auditus ubi odoratus! Nuũcaũut deus poſuit unũ quodq; mẽbrũ ĩ corpore ſicut uoluit. Et cũ plura diſ
putaſſet: ad ultimũ dixit. Vos aũt eſtis corpus chriſti: & mẽbra exparte. Etiteꝶ ad Epheſios ſcribẽs dixit: Sub
iecti inuicẽ ĩ timore xpᷣi. Mulieres uitis ſuis ſubiectæ ſint ſicut dno:quia uir caput eſt mulieris ſicut & Aps eſt
eaput eccleſiæ. Ipſe ſaluator corporis: ſed ſicut eccleſia ſubiecta eſt Ap̃o:ita & mulieres uiris ſuis in oĩbus. Viti
diligite uxores ueſtras: ſicut & Aps dilexit eccleſiã ſuã: & ſemetipſũ tradidit pro ea: ut eã ſanctificaret lauacro
aquæ in uerbo: ut ipſe ſibi præpararet glorioſã eccleſiã:nõ hntẽ maculã aut rugã: aut aliquid huiuſmodi: ſed

ut eſſet ſãcta & immaculata. Et poſt pauca. Nemo inquit enĩ aliquãdo carnẽ ſuã odio habuit: & nutrit & fo
uet eã: ſicut & Ap̃s eccleſiã: quia mẽbra ſumus corporis eius: & reliqua. Hoc ergo edocemur: quõ ſponſa Xpi

uæ eſt eccleſia: etiã ſit corpus eius & mẽbra. Si ergo audias ſpõſi mẽbra noĩari: Eccleſiæ mẽbra dici ĩtellige:in
quibus ſicut ſunt aliqui qui dicunt᷑ oculi: pro ĩtelligẽtiæ ſine dubio ac ſciẽtiæ lumine: & alii aures pro audien
do uerbo doctrinæ: alii manus pro bonis opibus religioſiſ. q; miniſteriis: Ita ſũt alii qui & genæ eius appellent
Genæ aũt partes uultus dicunt᷑:iĩ quibus honeſtas & uerecũdia aĩæ agnoſcit᷑: per qd ſine dubio illi ĩ mẽbris ec
cleſiæ declarant᷑: qui caſtitatis & pudicitiæ excolũt honeſtatẽ. Pro his ergo ad oẽ corpus ſponſæ dicit ꝗᷓ ſpecio
ſæ factæ ſunt genæ tuæ: Et obſerua quia non dixit. Quã ſpecioſæ ſunt genæ tuæ: ſed ꝗᷓ ſpecioſæ factæ ſunt:ut
oſtendat: prius quidẽ nõ eas ita fuiſſe ſpecioſas: ſed poſtea ꝗᷓ ſuſcepit oſcula ſpoſi: & ipſe qui loquebat per ꝓ/
phetas prius affuit: & muũdauit ſibi ipſi eccleſiã ſuã lauacro aquæ: & fecit eà no habere maculam aut rugam: &
agnitionẽ ſui præſtitit ei: tũc factæ ſunt ſpecioſæ genæ eius. ũc enim caſtitas & pudicitia & uirginitas: quæ
prius nõ

8
Anima,
ſteelt
daiud
cabaeſt
Amult
meeins
ign
albu⸗
aſlum
tütain
ni ieg
Alusz,
gväſbi
itüueti
oeco
oparntd⸗
egtüc
uradhi
8Dpurus
cedets
D
ſimlit
eſiple⸗
en
Ulsain
uigſa
naubt
niene
uiin
dethire⸗
emetßi
tubotie
genn D
unbusc
epln
mebtum
ertaun/
Aucitus
Pundl
ardub
AN
bus. V
tlaun
nuta
nla N
teligen
0 aulin
mihise
tiſo⸗
11. imut

prius nõ fuerat: per eccleſiæ genas ſpecioſo decore difſuſa eſt. Quæ tamẽ genaꝶ ſpecies:ideſt pudicitiæ & caſti
tatis turturibus cõparat᷑. Turtuꝶ: ferũt huiuſmodi naturã eẽ: ut neq; maſculus præter unã fœminã adeat aliã

nec fœminã plus ꝗᷓ unũ patiat᷑ marẽ: ita ut ſi accidat altero ĩtercepto ſupeſſe alteꝶ:pariter cũ cõiuge extinctus
ſit ei cõcubitus amor. Cõuenienter ego ſimilitudo turturis aptat᷑ eccleſiæ: ꝙ uel alterius uiri poſt Xpᷣm cõiu/

gium neſciat: uel ꝙ cõtinentiæ & pudicitiæ in ea tanꝗᷓ turturum uolitet multitudo. Secundum hãcĩ telligẽtiã

etiã ceruicẽ ſpſæ accipiamus. Quæ ſine dubio illæ ĩtelligi debeãt aĩæ: quæ Xpi iugũ ſuſcipiũt dicẽtis. Suſcipi

te ſuꝑ uos iugũ meũ: ꝗa iugũ meũ ſuaueẽ. Obediẽtia ergo eius ceruices eius appellant᷑. Ceruix ergo eius ſpecio
ſa factaẽ ſicut redimicula: & merito. Quã enĩ pᷣus præuaricatiõis ĩobediẽtia turpẽ fecerat: nuũc obediẽtia fidei
ſpecioſã fecit & pulchrã. Ceruix ergo tua ſpecioſa facta eſt ſicut redimicula. Ad utrũq; enĩ ſubaudit᷑ ſpecioſa
facta eſt: ſicut redimicula. Redimicula hic dicit cõſtrictiones uel cõnexiones moniliũ quæ in ceruicibus ſedere
ſolẽt: ex quibus deducit & deſcẽdit peroẽ collũ reliquus ornatus. Ipſi ergo ornamẽto qd ceruicibus ĩponi ſo/
let ceruicẽ ſpõſæ cõparauit. Quod dictũ ita aduertimus. Ceruicẽ diximus ſubiectionẽ & obediẽtiã dici pro eo
ꝗſi iugũ Xpi ſuſcipiat: & fidei eius obediẽtiã præbeat. Ornamẽtũ ergo ceruicis eius:quæ ẽ obediẽtia: Ap̃s ẽ.
20. enĩ prior factus eſtobediẽs uſq; ad mortẽ: & ſicut per unius Adæ.ſ. inobedientiam peccatores conſtituti
ſunt multi:ita & per unius obediẽtiã chriſti dũtaxat iuſti cõſtituent᷑ multi. Ornamẽtũ ergo & monile cerui/

cis eccleſiæ obediẽtia Xpi eſt. Sed & ceruixeccleſiæ: ideſt obediẽtia eius ſimilis effecta eſt obediẽtiæ Apᷣi quod
eſt monile ceruicis: Magna ergo in hoc laus ſpõſæ eſt: magna eccleſiæ gloria: ubi imitatio obediẽtiæ eius exxqᷓ
tur obediẽtiæ Xp̃i quẽ imitat eccleſia. Hæc itẽ ipſa ſpecies monilis: eti in geneſi memorat᷑ a iuda pfñiarcha tha
mar nurui ſuæ: qñ cũ ea quaſi cũ meretrice cõcubuit data. Quod nõ oĩbus patet myſteriũ. Intelligit᷑ per noc ꝙ

Aps ecleſiæ: quã ex multoꝶ dogmatũ pſtitutiõe collegerat futuræ pfectionis hæc dedit pignora: & iſtud obe

dientiæ monile ceruici eius impoſuit. Similitudines auni facies tibi cũ diſtinctionibus argenti quoaduſe q; rex

ſit in recubitu ſuo. Supra diximus ꝙ ſpecies drãmatis libellus hic ordinatus pſonarum ĩmutationecõtexit᷑: &
nũcergo uident hæc amici uel ſodales ſpõſi ad ſpõſã locuti: qui ſᷣm intelligẽtiã myſticã & ut ſupra iã diximus
autangeli uel etiã ꝓphetæ aut priarchæ pũt ĩtelligi. nõ eni tũc ſolũ cũ poſt baptiſmũ Ioanis in deſerto tẽtatus

eſta diabolo dñs: acceſſerũt angeli: & miſtrauerũt ei: ſed an aduentũ præſentiæ corporalis mĩſtrauerũt ſemp.
Nã & lex diſpoſita in manu per angelos dicit᷑ mediatoris. Sed ad hebræos ſcribẽs apoſtolus dicit: Si enĩ quiꝑ

angelos habitus ſermo factus eſt firmus: Ipſi ergo erãt uelut auctores & pcuratores appoſiti paruulæ ſpõſæ

cũ pædagogo lege:donec plenitudo tẽpoꝶ ueniret: & mitteret deus filiũ ſuũ natũ ex muliere:factu ſub lege &

adduceret eã ſub auctoribus & ꝓcurator bus & pædagogo lege: ut ipſius uerbi dei oſcula:doctrinã. ſ.uerba
ſuſcipet. Añ ꝗᷓ ergo tp̃ᷣs hoꝶ adeſſet ĩ multis angeloꝶ miſterio excolebat᷑ ſpõſa.ꝗ apparebãt tũc hoĩbus & loqᷓ
bant᷑ ea quæ res poſcebat & tp̃ᷣs. Nõ enĩ tu mihi exaduentu ſaluatonis ĩ carne ſpõſã dici:aut eccleſiã putes:ſed

ab initio humani generis & ab ipſa cõſtitutione mũdi. Immo ut Paulo duce altius myſterii huius originẽ re/

petã:an etiã cõſtitutionẽ mũdi. Sic enĩ dicitipſe ſicut elegit ĩ Apᷣo an cõſtitutionẽ mũdi: ut eſſemus ſãcti & im

maculati corã ipo in charitate prædeſtinãs nos in adoptionẽ filioꝶ. ſed & in pſalmis ſcribit᷑. Memẽto cõgrega
tionis tuæ dñne:quã cõgregaſti ab initio. Prima eteniĩ fũdamẽta cõgregatiõis eccleſiæ ſtatĩ ab initio ſũt poſita.

Vnde & apoſtolus dicit ædificari eccleſiã nõ ſolũ ſuꝑ apoſtoloꝶ fundamẽtum: ſed etiã ꝓphetaꝶ. Inter ꝓphe

tas aũt numerat᷑ & Adam: qui magnũ myſteriũ prophetauit in Xpo & in eccleſia dicẽs. Propter hoc relinquet

homo patrem ſuũ & matrẽ ſuã: & adhærebit uxori ſuæ: & erũt ambo in carne una. euidenter eni de his dictis

eius dicit apoſtolus: Quia myſteriũ hoc magnũ ſit. Ego aut dico in Chriſto & in eccleſia: ſed & idẽ apoſtolus
cũdicit. Sic enĩ eccleſiã dilexit: ut ſemetipſũ traderet pro ea ſãctificãs lauacro aquæ: nõ utiq; oſtẽdit eãẽ prius

nõ fuiſſe. quomõ enĩ dilexiſſet eã quæ nõ erat? Sed eã ſine dubio dilexit quæ erat. Erat aut in oĩbus ſactis qui
ab initio ſæculi fuerant facti Diligens igit᷑ eã uenit ad eã. Et ſicut pueri ſui cõicauerũt carni & ſanguini: ſimi/
liter ᷣ ipſe particeps factus eſt eorundem: ac ſemetipſum pro eis tradidit. Ipſi enim erant eccleſia H
ut eã uel numeroſitate augeret uel uirtutibus excoleret: uel pfectiõis charitate:de terris trãſferret ad cælu. Mi
niſtrauerũt ergo & ꝓphetæ ab initio: miĩſtrauerũt & angeli. Quid enĩ aliud fiebat tũccuũ apparuerũt tres uiri
abrahæ ſedẽti ad ꝗrcũ maãbræ·Licet illa ãgeloꝶ ſpẽs plus aliqd ꝗᷓ ãgelicũ onderit miĩſteriũ. nã trinitatis ſibi my
ſteriũ ꝓdebat᷑. Hoc erat & ĩ exodo:cũ angelus dni dicit᷑ ĩ flãma ignis apparuiſſe Moyſi in rubo. Cõtinuo autin
ſubſequẽtibus dũs & deus loqui in angelo ſcribit᷑:& ipſe deus eſſe Abrahã & deus Iſaac & deus Iacob deſi igna

tur. Quod ꝗdam hæreticoꝶ legẽtes dixerũt: Deu legis & ꝓphetaꝶ longe ĩferiorẽ eſſe ꝗᷓ Ieſũ Ap̃m & ſpmſan/

ctuũ: & eo uſq; ĩpietatẽ ſuã ptẽderũt:ut plenitu dinẽ quidẽ in xpᷣo ponãt & in ſpũ ſacto. Impfectionẽ uero & in
firmitatẽ in deo legis. Sed hæc alias. Nuũc aũt nobis propoſitu eſt oſtẽdere quò ſancti angeli qui añ aduentũ
Xp̃iuelut paruulæ adhuc ſi põſæ tutelã ꝓcurabãt ipſi ſut amici& ſodales ſpõſi:qui ad eã dicere uideant᷑: Facia
mus tibi ſimilitudines auri cũ diſtinctionibus argenti uſq; quo rex ſit in recubitu ſuo. Indicat ergo ꝙ ipſi fa/
ciãt ſpõſæ nõ auꝶ(neq; enĩ hẽbãt tale aurũ qualedignũ erat offerri ſponſæ)ſed pro auro ſimilitudines auri ſe
facere promittũt: Et nõ unã ſimilitudinẽ ſed multas. Ita etiã dicũt de argento: ſed ꝗᷓſi hñtes licet paruã argenti
materiã ꝓmittunt ei ſe facere: nõ ſimilitudines: ſed diſtinctiones argenti: utpote ꝗbus nõ tãta abudaret argẽ
ti materia: ut cõnexũ aliqd & ſolidũ opus exeo ꝓducere poſſẽt: ſed diſtinctiões ſolas ac ſen quædã parua ue
iiii. Xxiiii⸗

m

lut pũcta interſererẽt illi opi:quod ex auri ſimilitudine faciebãt. Hæc ergo amici ſponſi illi de quibus ſupra di
ximus ſpõſæ faciũt ornamẽta. Sed qd in his ſecreti cõtineat᷑: & qd elocutiõis nouitas ipſa parturiat: oĩpotẽtis
uerbi ac ſpõſi patrẽ præcemur: ut ipſe nobis arcani huius clauſtra patefaciat: quo poſſimus nõ ſolũ ad ĩtelligẽ
da hæc illuminari: ueꝶ etiã ad ꝓferenda: ac ſᷣm menſurã eoꝶ:qui lecturi ſũt moderationẽ eloquii ſpiritalis ac
cipere. Auri ſpeciẽ in multis ſæpe oſtẽdimus figurã tenere ĩtelligibilis & incorporeæ naturæ. argentũ uero uir
tutẽ uerbi ac rõnis:ſᷣm ꝙ & dñs dicit per ꝓphetã. Dedi uobis argẽtũ & auꝶ: uos aũt feciſtis argẽtea & aurea ba
halim: oſtẽdens perhæc& dicẽs: quia dedi uobis ſenſũ & rationẽ: qua me deũ & ſẽtire poſſetis & colere: uos
aũt& ſenſũ & rationẽ: quæ in uobis eſtead colẽda dæmonia trãſtuliſtis. Sed & eloquia dni eloquia caſta:argẽ
tũ igne ꝓbatũ. Et itẽ in aliis argentũ ignitũ iuſti lingua memorat᷑. Cherubin uero aurea dicunt᷑: qm quidem
plenitudo ſciẽtiæ dei interpᷣtant᷑. ſed & candelabrũ in tabernaculo teſtimoniiaureũ & ſolidum poni iubebat᷑:

quod mihi uidet᷑ donũ tenere naturalis legis: in qua lux ſciæ habet. Sed quid opus eſt multa cõgregare teſti/

monia: cũ in promptu ſit ſcire uolentibus in multis ſcripturæ locis hoc indicari: qd auꝶ ad ſenſũ mentẽq; re/
uocet᷑: argentũ uero ad uerbũ atq; eloquia referat᷑ Nũc ergo properemus ad cõtẽplandũ quõ ſᷣm ea quæ præ

miſimus amici ſpõſi dicat ſe ſimilitudines auri facere ſpõſæ cũdiſtinctiõibus argenti. Videt᷑ ergo mihi ꝙ lex

quæ per angelos diſpoſita eſt in manu mediatoris: quadoquidẽ umbrã habeat futuroꝶ bonoꝶ: nõ ipſã ima/
ginẽ reꝶ. & quæcũq; contingebant illis qui in lege referunt: in figura & non in ueritate cõtingebant: iſta oĩa ſi
militudines auri fuerunt nõ auꝶ ueꝶ. Quod ſcilicetauꝶ ueꝶ in illis quæ incorporea ſũt & ĩuiſibi lia ac ſpirita
lia intelligat᷑. Similitudo uero auri in quo nò eſt ipſa ueritas: ſed umbra ueritatis: iſta corporea & uiſibilia ac/
cipiant᷑. Verbi gratia. Similitudo auri fuit iſtud tabernaculũ manufactũ: de quo dicit apoſtolus. Nõ enĩ ma
nufacta iſta ĩtroiuit Ieſus exemplaria ueroꝶ ſed in ipſũ cælũ. Ergo quæ in cælis ſũt ĩuiſibilia & ĩcorporea illa

ſũt uera. iſta aũt quæ in terris uiſibilia & corporea: exemplaria ueroꝶ dicunt eẽ nõ uera. Iſta tñ ſũt quæ ſimili/

dines auri appellant᷑: in ꝗbus eſt & arca teſtamẽti & ppiciatoriũ & cherubin & altare incẽſi:& mẽſa ꝓpoſitiõis

& panes:ſed & uelamẽ & colũbæ ac ſeræ & altare holocauſtoꝶ: & ipſũ tẽplũ atq; oĩa quæ in lege ſcrpta ſunt.

Oiĩa hæc ſimilitudines erãt auri. ſed & ipſũ auꝶ uiſibile pro eo ꝙ uiſibile erat nõ erat auꝶ ueꝶ:ſed ſimilitudo
erat illius ueri auri inuiſibilis. Iſtas ergo ſimilitudines auri fecerùt ſponſæ eccleſiæ ſpõſi amici: angeli uidelicet
& ꝓphetæ ꝗ miĩſtrauerũt ĩ lege cæteriſq; myſteriis. Hoc opinor & Paulus ĩtelligẽs dicebat:in religione angeloꝶ
in his quæ uult fruſtra ĩflatus ſenſu carnis ſuæ. Oĩs ergo iudaicus cultus & religio ſimilitudines ſunt auri. Cũ
auũt cõuerſus fuerit quis ad dñm: & ablatũ fuerit ab eo uelamẽ: tuc uidebit auꝶ uerũ: cuius auri anteꝗᷓ adeſſet:
& cognoſcẽdũ ſe præberet:ſimilitudines fecerũt ſpõſæ amici eius: ut ex illis ſimilitudinibus cõmonita & puo/
cata ueri auni deſideriũ caperet. Hoc eni factũ indicat Paulus cũ dicit: hæcaũt in figura cõtingebãt illis. ſcripta
aũt ſũt ꝓpter nos in quos finis ſæculoꝶ deuenit.ſed de fine quidẽ qd dicit Paulus: nõ ĩtelligas corporalẽ. Finis
enĩ corporalis multos ĩueniet:pro quibus nõ ſũt ſcripta hæc. Neq; enĩ huiuſmodi de his recipient intellectũ.
ſed finẽ ſæculoꝶ pfectionẽ reꝶ ĩtellige: quæ utiq; Paulo & ſimilibus eius adueniſſe: & ppter ipſos ſcripta hæc
eſſe dicunt᷑ ſed hæc in excurſu diximus uolẽtes ondere quõ amici ſponſi dicãtad ſpõſã facere ſe ei ſimilitudi/
nes auri cũ diſtinctionibus argenti: per ea.ſ. quæ in lege & ꝓphetis per figuras & imagines & ſimilitudines &
parabolas ſcripta tradiderũt. Sũt ti in his & paruæ quædã diſtinctiones argẽti: idicia. ſ. ſenſus ſpiritalis uerbi

& ĩterpᷣtationis rõnabilis. ſ. & ualde rara & exigua. Ante aduẽtũ nãq; dni uix ſicubi prophetaꝶ aliqs paꝶ quid

occulti ſermonis aperuit. Verbi gratia ut Eſaias cũ dicit:uinea dñi ſabaoth domus iſrael eſt: & domus iuda no
uella dilecta. & iteꝶ alibi aquæ multæ gẽtes multæ ſũt. & Ezechiel noĩans duas ſorores: Oollam & Oolibam:
aliã Samariã diſtinguit eẽ: & aliã iudæã. & ſicubi talia quædam ipſis pphetis interpretantibus aperiant᷑: iſtæ
diſtinctiones argenti dicunt᷑. Vbi uero ſaluator & dis noſter Ieſus Aps aduenit: nota faciẽs oĩa uerbo uirtutis
ſuæ: in paſſiõe eius indiciũdatũ eſt: ꝙ ea quæ in abſcõditis tenebant᷑: & arcana erãt: in lucẽ proferent᷑: &ad ma
nifeſtationẽ ueniẽt: per hoc ꝙ uelũ tẽpli quo ad uiſũ ſãctoꝶ ſãcta arcana uelabant᷑: ſciſſũ eſt de ſurſum eius
uſq; deorſũ:palã fore denũciãs oĩbus ꝙ ĩtrinſecus uidebat᷑ obtectũ.ſic ergo illud qd per angelos & prophetas
ratu eſt ſimilitudo auri fuit: cũ diſtinctionibus paruis& exiguis argẽti. Hæcaut quæ peripſũ dũm nr̃m
Ieſũ Apᷣm tradita ſũt: in auro uero & argento ſolido collocata ſũt. Hæceni quæ per amicos ſponſi facta eſt ſi

militudo auri cũdiſtictionibus argenti: nõ ĩ ſẽpiternũ mãſura pmittit: ſed tps ei ſtatuit ab illis ipſis dicẽtibus
uſq; quo rex in recubitu ſuo. Cũ enĩ recubãs dormierit: ut leo & ut catulus leonis: & poſt hæc ſuſcitauerit eũ

pater: & reſurrexerit e mortuis: ſi qui fuerit cõformes reſurrectiõis eius: iã nõ in ſimilitudine auri: ideſtnon in
reꝶ corporaliũcultu manebũt: ſed ueꝶ auꝶ ab ipp̃is pcipiẽt credẽtes: & ſperãtes nõ ea quæ uident᷑: ſed quæ non
uident᷑: nec quæ in terris ſũt ſed quæ in cælis:ubi Apᷣs eſt ĩ dextera dei ſedẽs:& dicẽt qa & ſi cognouimus Xp̃ᷣm
aliqũ ſᷣm carnẽ: ſed nũc iã nõ nouimus. Nõ ergo iã diſtinctionibus paruis argẽti ſed in latitudinẽ diffuſo utẽ
tur argento. Audiẽt enĩ ꝗa in illa auri ſimilitudine petra quæ ſequi dicit᷑: & potũ populo præbere Xps eſt: &
mare baptiſmus eſt: & nubes ſpũs ſãctus eſt: & mãna uerbũ dei ẽ: & agnus paſchæ ſaluator eſt: & ſãguis agni
paſſio Xpi eſt: & uelũ qd eſtin ſactis ſãctoꝶ: quo diuina illa & arcana tegebant᷑ caro eius eſt. aliaq; munera
ex eius reſurrectione patebũt: nõ iã parua ut prius diſtinctiõe: ſed latiſſima expoſitione patefacta. Adhuc aũt
ut clarius fiat: quod dicit uſq; quo rex ſit in recubitu ſuo: etiã de ſecũda Balaã prophetia quæ de Xpo ita conti
net

net,

fü.
nis
pus⸗
tettis
gun

feel
futu

lde

ſc⸗

ni⸗

Pndi
terd
As 1
eto ui
ebe
etbos
un
ulhen
bo
ſe teſ⸗
ntir
apn
l
ima
20iaſt
ſpinia
laac⸗
enima
Pten l
linl
lis
lont.
liudo
celier
nelon
n.Ci
leller
Ano⸗
louge
ehns
tdlai
pun
ntudi

ulned

Asveti

ugui
ucano
bam.
ntar
lütuts
Aulma
ſumens
oghen
mtin
hski
⸗ bos
aunte,
Ktonn

net ꝓferemus: oriet inqt ſtella ex lacob: & exiet hõ de ſemine eius: & dñabit᷑ gentibus multis. Exaltabit gog re/
gnũ eius: & creſcet regnũ eius. Deus educet eũ ex ægypto ſicut gloria unicornis: & comedet gẽtes inimicoꝶ ſuo
rũ: & craſſitudines eoꝶ medullabit: & iaculis ſuis ſagittabit eos recũbẽs ut leo requieſcet: & ſicut catulus leo/
nis. Quis ſuſcitabit eu? Cõſidera ergo & ex his diligentius & uide quõ oĩs ſimilitudo auri uſq; ad extremũ tẽ/
pus ad recubitũ regis. ſ. ſtare memorat᷑. Poſt hææc ergo exaltabit᷑ gog:ideſt ſup tecta regnũ eius: cũ uidelicet de
tertis ad cæleſtia fuerit tecta trãſſatũ. Sed de his plenius prout dns dedit in numeroꝶ libro ꝓſecuti ſumus. Re
quiramus ſane ſi etiã ſ ãctis patribus ipſis & prophetis: qui mĩſtrauerũt uerbũ ante aduentũ dñi nri Ieſu Ap̃i
fectiõis huius ueriq; auri gra data ſit: an tãtũ futura hæc ĩtellexerint: & in ſpũ uentura præuiderint.Atq; ob
hocſolũ dixerit dũs de Abrahã: Quia deſiderauerit uidere diem eius & uiderit: & lætatus ſit ꝙ ſcilicet in ſpũ
futura præuiderit: & magis fortaſſe hocita eẽ etiã ille mo cõfirmet ꝗ ait multi iuſti deſiderauerũt uidere quæ
uidetis: & nõ uiderũt: & audire quæ auditis & nõ audierũt. Quauis nec illis potuerit defuiſſe pfectio ueniẽs ex
fide. Quæ enĩ nos fcã credimus: hæcilli maiore cũ expectatiõe futura credebãt. Sicut ergo ex aduẽtu xpᷣi credẽ
tes pteritoꝶe fides: ita & illos futuroꝶ ad ſũmã pfectiõis adduxit. Quod ſi ad unãquãq; aĩam referat᷑ expoſitio
uidebit ꝙ donec paruula ẽ adhuc ala & impfecta: & ſi ubtutoribus & procuratoribus poſita: ſiue doctoribus
eccleſiæ ſiue angelis: qui paruuloꝶ cuſtodes eſſe dicunt᷑: & uidere ſemꝑ faciẽ patris: qui in cælis eſt: ſimilitudi
nes auri fiut ei:eũ nõ ſolidis & fortibus alit uerbi dei cibis ſed ſimilitudibus ĩbuit: uelut ſi dicamus parabolis
& exẽplis docet᷑: pro ꝗbus & ipſe Aps dicit᷑ ætate creſcere & ſapĩa & gratia apud deũ & hoĩes. In illis ergo ſimi
litudinibus imbuit᷑: & fiut ei paruulæ diſtinctiões argenti. Aperiunt enĩ interdũ & his qui ĩbuunt᷑ parua aliqᷓ
& rara de ſecretioribus myſteriis: ut deſideriũ cõcipiãt maioꝶ. Neq; enĩ deſiderari qd pòt:ſi penitus ignoret᷑.
Et ĩcipiẽtibus & primis ĩ eruditiõibus poſitis ſicut nõ ſũt ad ſubitũ cũcta pãdẽda: ita neq; penitus abſcõdẽda
ſũt ſpiritalia myſtica: ſed ut ait Smo diuinus faciẽdæ ſũt eis diſtinctiones argẽti: & ſcintillæ quædã ſpiritalis
ĩtelligẽtiæ aĩs eoꝶ initiãdæ ſũt: ut guſtũ quodãmodo deſiderãdæ dulcedinis ſumãt: ne utdiximus: ſi penitus
ignoret᷑: nec oĩno deſideret᷑. Ve paruulã noĩamus aĩam: nemo ita accipiat ꝗᷓſi in ſubſtãtiam paruula di/
catur: ſed ſicui deeſt eruditio & in qua eſt exiguus ĩtellectus ac minima peritia: hãc paruulã dicimus aĩam. Igi
turhæc fieri cõuenit uſq;quo rex ſit ĩ recubitu ſuo: ideſtuſq; quo in id ꝓficiat huiuſmodi aĩa: utcapiat regem:
& habeat recũbentẽ in ſemetipſa. Sic enĩ dicit hicrex quia habitabo in eis: & ĩambulabo in eis: ꝓfecto qui tan

tã uerbo dei cordis ſui latitudinẽ præbẽt: ut etiã in eis deãbulare dicat᷑: ſpatiis.ſ. amplioribus ĩ telligẽtiæ agni/

tioniſq; diffuſioris. Ita ergo & recubare dicit᷑ in aĩa illa ſine dubio:de ꝗᷓ ipſe dñs dicit per pphetã:Supꝑ quẽ reqe

ſcã:niſi ſup humilẽ & ꝗetũ tremẽtẽ ſermones meos: Habet ergo rex iſte qui eſt ſermo dei in illa aĩa quæ i
ad pfectũ uenerit recubitũ ſuũ: ſi tamẽ nõ ſit in ea aliquod uitiũiſed plena ſit ſãctitate: plena pietate: fide: pa/
ce:oĩbuſq; uirtutibus. Tũc enĩ delectat in ea recubare regẽ: & habere recubitũ. Ad hanc enĩ animã dñs dicebat.
Quia ego & pater meus ueniemus: & cœnabimus cũ eo: & mãſionẽ faciemus apud eum. Vbi ergo cœnat Ap̃ᷣs
cũ patre: & ubi mãſionẽ facit: quidni & recubit. Beata illius latitudo aĩæ: beata ſtrata illius mẽtis. ubi pater &
filius ut nõ dubito una cũ ſpũ fãcto recũbit: & cœnat: & manſionẽ facit. Quibus putas opibus:quibus copiis
tales cõuiuæ paſcunt᷑ Pax ubi primus cibus eſt: humilitas ſimul apponit ac patiẽtia: mãſuetudo quoq; & le/
nitas: & quod ſũmæ ei ſi uauitatis eſt puritas cordis. Charitas aũt in hoccõuiuio principalẽ obtinet locũ. Tali

ergo mò etiã tertia expoſitiõe ad unãquãq; aſjam referri poſſe uidebit᷑: quod ait: Similitudines auri faciemus

tibi cũ diſtinctionibus argenti: quoaduſq; rex ſit in recubitu ſuo. Nardus mea dedit odorẽ ſuũ ſiue odorem
eius. In ſpecie drãmatis uidet᷑ hocoſtẽdi: ꝙ poſt hæc uerba ingreſſa ſit ſpõſa ad ſpõſũ: & unguẽtis ſuis unxerit
eũ:ac miro quodã genere quaſi nardus quæ prius odorẽ nõ dederat cũ eẽt apud ſponſã tũcdederit odorẽ ſuũ:
cũ corpus cõtigit ſponſi: ut nõ tã ille ex nardo odorẽ: ꝗᷓ nardus ex ipo ſũpſiſſe uideat᷑. Si uero jm hanc driam
quæ in aliisinuenit᷑ exẽplaribus legimus: Nardus mea dedit odorem eius: ĩuenit᷑ adhuc aliquid diuinius: ut ui
deat unguẽtũ hoc nardi quo unctus eſt ſpõlus: nõ tantũ ſuũ qui nardo ineſſe naturaliter ſolet: ſed ipius ſpon
ſi odorẽ cœperit: & ipſius odorẽ ad ſpõſam reportauerit nardus: ut in eo quo unxit eũ odorẽ ſpõſi ipius unguẽ
ti munus acceperit: & hocſit quod dicere uideat᷑: Nardus mea qua unxi ſponſũ: regreſſa ad me odorẽ mihi de
tulit ſpõſi: & uelut ſupato naturali ſuo odorepræ fragrantia ſpõſi ipius mihi detulit ſuauitatẽ. Hæc habet hi
ſtorici drãmatis explanatio. Sed ueniamus iã nũc ad ĩtelligentiã ſpiritalẽ. Ponamus hic ſpõſã eccleſiã in ꝑpſo
nã Mariæ: quæ decẽter utiq; dicit᷑ afferre librã unguẽti nardi piſtici præcioſi: & ungere pedes Ieſu: & detergere

capillis ſuis: & recipe quodãmõ ac recuperare per crinẽ capitis ſui ad ſemetipſã unguẽtũ ex qualitate ac uirtu

— ‧

te corporis eius infectu: & odorẽ nõ tã nardi per unguẽtũ ꝗᷓ ip̃ius uerbi dei ad ſe trahẽtẽ per capillos: ꝗbus ab/
ſtergebat pedes: & impoſuit capiti ſuo nõ tã nardi ꝗᷓ Ap̃i fragrãtiã:& dicere qa nardus mea miſſa ĩ corpus chri

ſti reddit mihi odorem eius. Deniq; uide quò hæcipſa referunt᷑. Maria ĩquit attulit librã unguẽti nardi piſti

ci præcioſi: & unxit pedes Ieſu: & exterſit capillis capitis ſui. Domusaũt inqt tota repleta eſtodore unguenti.
Quid utiq; indicat:quia odor doctrinæ qui procedit de Ap̃o & ſancti ſpũs fragrãtia: repleuit oẽm mũdi hu/
ius domũ ac totius eccleſiæ domũ. Vel certe repleuit omnem domum animæ illius: quæ odoris Xpi ſuſcepit
participiũ: offerens primo fidei ſuæ munus uelut unguẽtũ nardi: & recipiens ex hoc gratiam ſpiritus ſancti &
ſpiritalis doctrinæ fragrantiam. Quid ergo intereſt utrum in cantico canticorum ſponſa perungat unguẽto
v. xXxV.

Jev.

ſponſum:an in euangelio diſcipula magiſtrũ: & Maria Chriſtũ: ſperans ut diximus redire ad ſe ex hoc unguẽ
to odotem uerbi:& fragrantiã Chriſti: ut eoipᷣa dicat bonus odor ſumus deo Et qm plenu fide fuit iſtud un/
guẽtũ & præcioſi affectus:ob hoc & Ieſus teſtimoniũ reddidit ei dicẽs:bonũ opus opata eſt in me. Sic ergo rur
ſus in cantico canticoꝶ poſt aliquãta amplectit᷑ emiſſiões ſpõſæ: ſicut hic opus Mariæ ait enĩ emiſſiones tuæ
paradiſus cũ fructu pomoꝶ: Cyprus cũ nardis: Nardus cũ crocis. Amplectit᷑ ergo & in his emiſſiões ac mune

riſpõſæ. Obſeruauimus ſane ꝙ ĩ iis quæ nũc memorauimus pluraliter primo: poſtmodũ ſingulariter nardũ
poſuit. qd puto ſm illã rationẽ dictũ: quia negociator regni cæloꝶ: plures primo Margaritas negociat: uſ. q⸗

quo ad unã pueniat præcioſã. Et forte quod dixit emiſſiones= tuæ paradiſus cũ fructibus pomoꝶullos ĩdicat
fructus cũ nardis plurimis: quos afferimus exĩſtitutiõibus & doctrina ꝓphetica. Exdoctrina uero ipſius dni
noſtri Ieſu Ap̃i:ðemiſſiões noſtræ & munera nõ plures hnt nardos ſed unã. ſed nũc redeamus ad eã quæ dicit
Nardus mea dedit odorẽ ſuũ: &uide ſi poſſumus adhuc etia hoc in loco intelligere præſenti quod ſiquando
ualuerimus ĩtegre & decenter exponere de deitate Chriſti: uirtutẽq; eius ac maieſtatẽ dignis aſſertionibus con
ſignare: tunc fortaſſis merito dicet: uel eccleſia illa:uel anima illa quæ ita manifeſte potuerit gloriã eius expo/

nere: Nardus mea dedit odorẽ ſuũ. Nec mirũ uideri debet ſi Ap̃s quẽadmodũ fons eſt & flumẽ aquæ uiuæ:

de quo ꝓcedũt:& quẽadmodũ panis eſt & uitã dat:ita & nardus eſt:& odorẽ dedit:& unguẽtum eſt quo qui

uncti fuerint Chriſti fiãt: ſicut dicit in pſalmo: Nolite tãgere Xp̃os meos. Et fortaſſe ſm illud quod dicit apo/

ſtolus. His qui exercitatos hũt ſenſus ad diſcretionẽ boni uel mali: ſingulis ꝗbuſq; ſẽſibus aĩæ ſingula quæq;
Chriſtus efficitur. Iccirco enĩ & uerũ lumẽ dicit᷑: ut habeant oculi animæ quo illuminent᷑. Iccirco & uerbũ:ut
habeãt aures qd audiant. Iccirco & panis uitæ: ut habeãt guſtus animæ quod deguſtet. Iccirco ergo & unguen

tũ ueł nardus appellatur: ut habeãt odoratus animæ fragrantiam uerbi. Iccirco & palpabilis: & manu tractabi

lis: & uerbũ factu dicitur: ut poſſit interioris animæ manus contingere de uerbo uitæ. Hæcaut omnia unum

atq; idem eſt uerbũ dei:qd per hæc ſingula affectibus of̃onis cõmutatum nullũ aĩæ ſenſũ græ ſuæ relinquat
expertẽ. Alligamẽtũ guttæ fratruelis meus mihi ĩ medio uberum meoꝶ manebit ſiue cõmorabitur. Eiuſdem
adhuc uerba ſponſæ ſunt ad adoleſcentulas loquentis. Prius quidem dixerat: quia nardus ſua dediſſet ei odo
rem ſponſi: & quia per unguẽtum quo unxerat eum: odoris eius fragrantiam recepiſſet: nunc autem ait fra/
ternus meus mihi guttã toſlet Er hanc non diffuſam neq; ut libet diſperſam: ſed colligatam & conſtrictam
quo:ſ.odor ipſius ſuauitatis denſior reddat᷑ & uehementior. Et hic inquit cum talis ſit in medio uberum meo
rum demoratur:& cõmanet:& requiem ac mãſionem ſuam facit in loco pectoris mei. Verũ quod nunc pro/
ximũ cognominauit eũ fraternũ ſuũ ſponſa:& nominis huius appellatione per totũ pene libelli textũ frequẽ

ter utit᷑: dignũ puto: ut prius reqramus appellatiõis ipſius cauſã: & ꝗd uelun fraternus dicit᷑: exponamus. Fra
ternus appellat fratris filius. Requiramus quis ſit primo frater ſponſæ: cuius hic filius hẽat᷑: uideſi poſſumus

dicere ſponſam quidem eſſe ex gentibus eccleſiam: fratrẽ uero eius priorẽ populũ: & fratrẽ indicat utiq; ſenio

rem. Quia ergo ex illo populo Xps ᷣm carnẽ naſcit᷑:ob hoc ab eccleſia gentiũ fratris filius appellat. Quod er/-

go ait alligamentũ guttæ fraternus meus mihi:corporeæ natiuitatis eius indicat ſacramẽtũ. Videt᷑ enĩ quodã

modo alligamentum eſſe& uinculum quoddam aĩæ corpus:quod alligamétum gutta in Xpo diuinæ uirtu/-

tis ac ſuauitatis aſtringit᷑. Si autad unãquanq; aĩam quæ dicta ſunt referunt᷑: alligatura guttæ dogmatum

continentiæ: & conſtrictio diuinarum ſententiarum: ac nodoſitas nuelliett Innex enim ſibi inuicem ſunt
fidei rationes: & uinculis ueritatis aſtrictæ. Deniq; & lex mundum dicit eſſe omne uas quod alligatum eſt: im

mũdũ uero quod ſolutũ fuerit & nõ ligatũ. Cuius rei hæc profecto figura erat: ꝙ Aps in quo nunꝗᷓ fuit ullaĩ
mũditia peccati: alligamẽtũ guttæ dicit᷑. Et iõ aĩa nõ debet cõtingere aliquid diſſolutũ: & quod no ſit ratione
ſubnixũ: & dogmatũ ueritate cõſtrictũ: ne ĩmunda fiat. Qui ent imunduũcõ tigerit imundus erit ſᷣm legẽ. Cõ
tinget nãq; eu ſenſus irrationabilis & alienus a ſapiẽtia dei: & facieteũ ĩmunduũ. Vide aũt ſi forte filiũ dei in car
ne guttã dictũ: & quaſi breue aliqd & exiguum nomĩatũ poſſumus acci pe:ſicut & Daniel de eo dicit. Lapidẽ
paruum de monte exciſum ſine manibus: & poſt hæc montẽ magnum:uel ſicut in libello.xii. prophetarum
nihilominus gutta quidẽ futura dicitur: quæ congreget populum. Eſt ergo & in populis ita ſcriptũ. Et erit ex

gutta populi huius congregatus cõgregabitur Iacob. Decæbat enĩ eũ qui ueniebat cõgregare nõ ſolũ Iacob ſed

& omnes gentes:quæ ſicut propheta dicit reputatæ ſunt tanquã gutta ex ſitula:exinanientẽ ſe diuinitatis for
ma effici ipſũut guttã: & ſic uenire ad cõgregandã guttã gentiũ: & guttã nihilominus reliquiarũ Iacob. Sed &
in.xliiii.pſalmo diciturad dilectum cui etiã ipſepſalmus aſcribitur: Myrrha & gutta & caſia a ueſtimẽtis tuis:
Aueſtimẽtis ergo uerbidei quæ eſt doctrina ſapientiæ pcedit myrrha mortis dũtaxat indiciũ pro humano ge
nere ſuſceptæ. Gutta ut ſupra diximus exinanita diuinitatis forma: ſeruilis formæ ſi uſcepta dignatio. Caſia

quoq; qm id genus herbæ aquis indeſinẽtibus nutriri dicit᷑ & coaleſcere:redẽptionẽ humani peraquas baptiſ

mi indicat datã. Sic ergo alligaturã guttæ fraternũ ſuũ ſponſa tanꝗᷓ nuptiali drãmate loquẽs: ĩter mediũ ube

rũ ſuoꝶ cõmorantẽdicit. Vbera ut ſupius iã diximus pricipale cordis aduerte in quo eccleſia Apᷣm: uel aĩa uer
bũ dei deſiderii ſui uĩculis alligatũ tenet: & aſtrictu. Siꝗs enĩ uerbũ dei toto affectu in corde ſuo:& toto amore
cõſtringit: ipſe ſolus poterit odorem fragrantiæ eius & ſuauitatis accipere. Botrus cypri fraternus meus mihiĩ
uineis engaddi. Quãtũ ad litteræ ip̃ius explanationẽ habet aliqd ãbiguũ: ꝙ ait Botrus cypri fratruelis mihi: qa

& uua

c
din

tall

ſel
Eer⸗

rungl;
lud un⸗
ergo tur
es tur
mune
ermnli
ire
*
–
r diit
unnd
busen
us o/
e Ule
guo g
ſat,
lebünt
eungnen
linchbi
aunmm
lnqun
iuſdem
teiodo
ait fr
Nrictan
ummeo
une a
ülrgni
umnsln
ollumus
tqgleno
Voler
niqnli
R
maun
cem ſunt
melkim
uitulai
tutone
ggi (i
lancar
petawum.
Prerter
luoblel
itaitot

bSeli

etistus⸗

& uua florẽs cyprus appellat᷑: & ſpecies q̃dã extrinſecus uirgultiẽ quæ eyprus dicit᷑ ferens etiã floridũ quẽdã
fructũ ĩ modũ florẽtis uuæ ꝓlatu. Sed uidet᷑ magis ad fructũ uitis reſpicere mo: qm ꝗdẽ uineaꝶ engaddi fa
cta ẽ memoria. Engaddũ autẽ ager terræ iudææ ẽ nõ tãtũ uineis: ꝗtũ balſamis florẽs. Hic ergo ernit hiſtoricus
ſenſus ſpõſæ loquẽtis ad adoleſcẽtulas. ut ĩtelligat᷑ dicẽs: Primo qdẽ nardus mea odorẽ mihi ſpõſi mei red/

dit. Secũdo uero alligamẽtũ guttæ effectus ẽ fraternus meus mihi demorãs ĩter media ubera mea. Tertia bo

trus cypri ex uineis engaddi ſuperãs oẽ qcꝗd ẽ in odoribus & floribus ſi uauitatis: quo.ſ. audiẽtes hæc adoleſcẽ
tulæ magis ac magis ad claritatẽ ſpõſi cõcitent᷑ & amorẽ. Iœirco autẽ ſingulatim & p ordinẽ pᷣmo nardũ ſuã:
deinde guttã: Poſt hæcetiã botꝶ cypri nominat: ut p eos gradus quoſdã ꝓfectus doceat cnaritatis. Sed uidea

mus iã ꝗd ſpiritalis habeat ĩtellectus. Siqdẽ hic qui appellat᷑ botrus ad fructuũ uitis referẽdus ẽ. Verbũ dei ad

cepimus ſicut ſapiẽtia & uirtutẽ & theſaurũ ſciẽtiæ: aliaq; multa: ita & uitẽ uerã dici. Sicut ergo his ꝗbus effi/
cit᷑ ſapiẽtia: & ſciẽtia nõ ad ſubitũ ſed ꝑ ꝓfectus quoſdã & gradus pro ſtudiis & intẽtione ac fide eoꝶ: ꝗ ei uel
in ſapiẽtia uel in ſciẽtia uel ĩ uirtute participant᷑: ſapiẽtes eos & ſciẽtes reddit uigẽteſq; uirtutibus:ita & in qui
bus uitis uera efficit᷑: non eis ad ſũmuũ maturos botros ꝓducit & dulces: nec repẽte eis effici᷑ uinũ ſuaue: & læ
tificãs cor hoĩs: ſed primo pducit eis ſuauitatẽ tãtũmõ odoris ĩ florẽ. Botrus hic florẽs eẽ memorat᷑ in uineis
engaddi: ut gratia fragratiæ ipſius ĩmittat᷑ in initiis aiæ: ut poſt hæc pati poſſit acerbitatẽ tribulationũ & ten
tationũ: quæ ꝓpter uerbũ dei credentibus excitantur. & ita demũ maturitatis eius dulcedinẽ p̃bet: uſq; dũ b⸗
ducat eos ad torcularia ubi effudit᷑ ſanguis uuæ: ſanguis noui teſtamẽti: ꝗ bibat ĩ die feſto ĩ ſi upioribus: ubi
ſtratũ magnũ paratũ ẽ. Sic ergo ꝑ ſingulos hos ꝓfectus graduũ ĩcedere oportet eos ꝗ ꝑ facramẽtũ uitis & bo/
trũ cypri iniitiati ad pfectionẽ ferũtur: & calicẽ noui teſtamẽti ab ieſu ſuſceptuũ bibere cõtẽdũt. Quod ſi cyprus
ſui generis arbor accipiẽdus ẽ: cuius fructus etiã flos nõ tm̃ odoris ſuauitatẽ: quãtũ & uim calefaciẽdi ac fouẽ
didicit᷑ poſſidere: illa ſine dubio accipit᷑ ſpõſi uirtus:ꝗᷓ incaleſcũt aĩæ erga fidẽ eius & charitatẽ: quæ cõtigebat
eos ꝗ dicebãt. Nõne cor nr̃m erat ardẽs intra nos: cũ adapiret nobis ſcripturas? Vel certe qm de uineis engad/
di botrus hic florẽs nominat᷑ eẽ. engaddi autẽ interpᷣtat oculus tẽtationis meæ. Siꝗs ẽ ꝗ ĩtellectũ habere põt
quõ tẽtatio ẽ uita hoĩs ſup terrã: & itelligit quõ quis ĩ deo eripit᷑ a tẽtatiõe: & q agnoſcit qualitatẽ tẽtationis
ſuæ:ita ut poſſit de ipſo dici: Quia ĩ his oĩbus no peccauit labiis ſuis corã deo:huius botrus cypri de uineis
engaddi effici᷑ uerbũ dei. Obſᷣuãdũ tũ eſt ꝙ uerba ſpõſæ ita referũtur: ut & nardus & alligamẽtũ guttæ & bo/
trus cypri: ipſi ſoli ſint: utpote quæ ĩ hos iã ꝓfectus aſcẽderit. Sola enim perfecta aĩa ẽ: quæ ita habeat purum

& purgatũ odoramentum ſui ſenſus: ut poſſit nardi & guttæ & cypri ex uerbo dei procedentis fragrantiã ca

pere: & gratiam diuini odoris haurire. Homelia Tertia.
Cce es ſpecioſa proxima mea: ecce es ſpecioſa: oculi tui colũbaꝶ. Secũdo iã ſpõſus cũ ſpõſa in uerbo
colloqoq; miſcet᷑. Et pᷣmo ꝗdẽ ſmone ĩuitauit eã ad hocut cognoſceret ſemetipſã: dicẽs ei ꝙ bõa ꝗdẽ
eĩt ĩter mulieres: ſed niſi cognoſceret ſemetipſã: certa quæq; pateret᷑: & qᷓſi quæ uelociter ad agnitio/
nẽ ſui ſẽſuĩ tellectuq; cucurrerit cõparat eã eqs ſuis uel eqtatui: ꝗbus obtinuerit currus Pharaõis. Simul & ge

nas eius pro ĩſigni uerecuũdia & cõuerſatiõis pnicitate turturibus cõparat: ceruicẽq; eius ornamẽtoꝶ redimicu

lis. Nũcautẽ iã ſpecioſã ꝓfitet᷑ eã: & ſpecioſaã nõ ſicut pᷣus ĩ mulieribus tm: ſed quaſi proximam ſibi: & adhuc
in maius titulum laudis extollit: & affirmat: quia non tantum cum proxima eſtei ſpecioſa ſit: ſed & ſi contin
gat ei abſentẽ eẽ etiã ſic ſpecioſa ſit. Hoc eni ĩdicat᷑ ĩ eo ꝙ cũ dixiſſet: ecce es ſpecioſa ꝓxiĩa mea: addit poſt hæc
abſolute & ſine ulla adiũctiõe: ecce es ſpecioſa. Sed ĩ ſupioribus nõ laudauerat uiſuũ eius: credo qꝗa nõdu ad in/
tuitũ pfecerat ſpiritalis ĩtelligẽtiæ. Nũc ergo ait oculi tui colubaꝶ. Graãdis ĩ hoc pfectus eiusoſtẽditur: ut quæ

pus tm̃ ſpecioſa ĩ mulieribus dicta ẽ: nũc ut ꝓxia ſpecioſa dicat᷑: ex ipſo ſine dubio ſpoſo ſplẽdorẽ decoris ac/
cipiẽs: ut ſemel ab ipo ſũpta pulchritudine: etiã ſi accidat ei paululũ ſpòſi abſentiã pati: nihilominus pulchra

pm aneat. Quod autẽ oculi eius cõparãtur colũbis: ob hoc pfecto cõtigit: qa diuinas ſcripturas nõ iã ſecundũ
itterã ſed ſm ſpũm intelligat: & aſpiciat ĩ eis ſpiritalia myſteria. Coluba eni ĩdiciũ ẽ ſpus ſancti. Spiritali ergo

ſeſu ĩtelligere legẽ & pphetas: hoc ẽ oculos colũbæ habere. Et hic ꝗdẽ colũbæ oculi eius appellãtur: in pſalmis

uero huiuſmodi aĩa pẽnas ſibi dari colũbæ deſiderat: ut uolare poſſit ĩ ĩtellectũ ſpititaliu myſterioꝶ: & reqe/
ſcere ĩ atriis ſapiẽtiæ. ſed & ſi dormire ꝗs poſſit: hocẽ collocari & reqꝗeſcere ĩ medio fortiũ: atq; ĩtelligere fortiũ
uirtutes: & cognoſcere diuini iudicii cauſas: nõ ſolũ pẽnæ colũbæ ꝗbus in ſpiritalibus intellectibus uolet pro
mittũturei: ſed deargẽtatæ pẽnæ.i. uerbi & ronis ornamẽto decoratæ. Scapulæ quoq; eius in ſpecie auri fieri

dicũtur: ubi cõſtãtia fidei & dogmatum ſtabilitas indicatur perfectorũ. Ergo ſi caput eſſechriſtus dicit᷑:nihil

puto abſurdũ uideri:ſi & oculi eoꝶ ꝗ ſecũdũ interiorẽ hominẽ ſpiritaliter ĩ telligũt: & ſpiritaliter diiudicãt:ſj pi

ritus ſcũs eẽ dicãtur. Et ob hoc fortaſſis ĩ lege ſicut agnus poſitus ẽ:p cuius hoſtiam populus purificaret᷑ in pa

ſcha:ita & columbæ poſitæ ſunt:qbus purificatur homo ĩgreſſus hũcmũdũ.Sed & de eo nunc dicere: & ho
ſtiarum qualitates diſcutere longior uidetur exceſſus: & propoſito operi minime cõueniẽs. Hæc autẽ memo
raſſe ſufficiat pro eo ꝙ pᷣſens ᷣmo cõtinet oculi tui colũbæ: quaſi diceret oculi tui ſpiritales ſũt: ſpiritaliter ui
dẽtes: ſpiritaliter ĩtelligẽtes. Põt adhuc ꝓfudiore fortaſſis ſacramẽto qd dixit: Ecce es ſpecioſa proxima mea
ĩtelligi de pᷣſẽti ſæculo dictũ: ꝗqa ſpecioſa ꝗdẽ ſit & hic eccleſia: cũ ꝓxima eſt xpo: & cũimitaturchriſtu. Quod

uero iterauit & dixit ecce es ſpecioſa: põt ad futuꝶ ſæculũ ꝑtinere: ubi iã nõ ſolũ imitatiõe: ſed ipſa ſui pfectio

.KXVI⸗

ne formoſa ẽ & ſpecioſa. & ibi dicat eẽ oculos eius colũbaꝶ:ut duoꝶ oculoꝶ colũbæ duæ ĩtelligant᷑ eẽ filius
dei & ſpũs ſcũs. Et ne mireris ſi colũba ſimul dicat᷑: cũ uterq; ſimiliter aduocatus dicat᷑: ſicut Ioannes euange
liſta declarat:i ſpũm qdẽ ſcũm dicẽs paraclytũ qcẽ aduocatus. & de Ieſu xp̃o nihilominus ĩ epiſtola ſua dicit
uia ipſe ſit aduocatus apud patrẽ pro peccatis noſtris. ſed apud Zachariã ꝓphetã duæ oliuæ ad dexterã &
ad ſiniſtrã cãdelabri poſitæ unigenitũ nihilominus & ſpũm ſcũm deſignare creduũtur. Ecce es bonus frater//
nus meus: & qdẽ ecce es ſpecioſus cubile nĩm umbroſũ.Nũc primũ uidet attẽtius iſpexiſſe ſpõſi ſui pulchri/
tudini ſpõſa: & cõſideraſſe illis oculis q colũbæ dicti ſũt decus & ſpeciẽ uerbi dei. Quia reuera non põt prius
pſpici necagnoſci quãta ſit in uerbo magnificẽtia niſi prius oculos qᷓſi colũbæ.i. intelligẽtia ſpiritalẽ accipiat
Cõmune autẽ cubile ſibi qd dicit eẽ cũ ſpoſo corpus hoc mihi uidet᷑ ĩdicari aĩæ: in quo adhuc poſita digna
habita ſit aſciſci ad cõſortiũ uerbi dei. Idq; umbroſũ utpote nõ aridũ ſed fructuoſũ memorat: & tanꝗᷓ denſi/
tate boni opis memoroſũ.Sed hæc ſpõſa dicit aĩa dutaxat: quæ colũbæ iã oculos habet. Hi uero ꝗ tãtumodo
creduũt ſpõſo: nõ tñ pſpicere potuerũt ĩ uerbo dei quãta ſit pulchritudo:dicũt: & uidimus: & nõ habebat ſpe/
ciẽ neq; decorẽ: ſed ſpecies eius ĩdecora & deficiẽs præ filiis hominũ. Quæ autẽ bene ꝓfecit:& ſupgreſſa ẽ ado
leſcentulaꝶ: & octogĩta cõcubinaꝶ: &. x. reginaꝶ ordinẽ: iſta aĩa põt dicere. ecce es decorus fraternus meus &
ꝗqdẽ ſpecioſus. Sed & ſi adhuc ĩ corpore Foliee intelligã dẽſitatẽ ſpiritaliũ ſenſuũ ĩtelligẽtiã ſcripturaꝝꝶ diui
naꝶ tã crebra opacitate cõtextã: ut rapidior æſtus ꝗ multos ſolet adurere: & arefacere fructus eoꝶ ne tñ pene
trare nõ poſſit: nec ulla uis tẽtationũ fidei ĩ germẽ arefacere:tũc poſſũ dicere qa cubile noſti: quaſi cõmunẽ ſi
bi cũ ſponſo corporis ſui ĩIdicãs eẽ locũ:ad illã ſimilitudinẽ dictũ ĩtellige: qua & Paulus dixit: Quia corpora
nr̃a mẽbra xpᷣiſſũt.Cũ enĩ dicit corpora nr̃a:q̃ſi ſ põſæ id eẽ corpus oſtẽdit. Cũuero mẽbra xpᷣi memorat: eadẽ

corpora etiã ſpõſi eẽ corpus ĩdicat.:Hæc ergo corpora ſi umbroſa ſintut ſupius diximus: bonis dũtaxat operi

bus referta: & ſpiritaliũ ſenſuũ dẽſitate cumulata:de his talibus dici põt. Per diẽ ſol nõ uret te:neq; lunaꝑ no
ctẽ. Iuſtũ nãq; tẽtatiõis ſol nõ adurit reꝗeſcẽtẽ ſub umbra uerbi dei.Iſte enim ſol ꝗ adurit iuſtũ: nõ eſt lauda
bilis: ſed ille magis ꝗ ſe trãſfigurat ĩ angelũ lucis. Bonus erße & decorus dicit᷑ fraternus: & quãto magis ĩſpi
ci parmuen oculis ſpiritalibus: tãto ſpecioſior inuenit᷑ & pulchrior: qꝗa nõ ſolũ illius ſpecies & pulchritudo mi
rabilis apparebit: ueꝶe & inſpiciẽti atq; intuẽti eũ decus ĩgẽs & ſpecies formæ noua ac mirabilis oriet: Fm illud
qd apoſtolus uerbi dei ĩtuẽs pulchritudinẽ dicit. Nã etſi is ꝗ foris ẽ hõ ni corrũpit᷑: ſed ꝗ intus ẽ renouat᷑ de
die in diẽ: merito ergo talis hæc aĩa cõmune habet cubile cũ uerbo corpus ſuũ. Peruenit eni diuina uirtus uſq;
ad corporis gratiã: cũ in eo uel caſtitatis donũ uel cõtinẽtiæ aliorũq; bonoꝶ opeʒ collocat gratiã. Cõſidera ſa
ne ne forte poſſit etiã illud corpus qd aſſũpſit Ieſus:cõmune eicũ ſ põſa cubile noĩari. qm ꝗdẽ uidet᷑ per ipᷣm
eccleſia Chriſto eẽ ſociata: & participiũ uerbi dei cape potuiſſe: m qd mediator dei & hoĩum dicit᷑: & m ꝙ;
apoſtolus dicit. Quoniã in ipſo habemus acceſſũ ꝑ fidẽ ĩ ſpe gloriæ dei. Tigna domoꝶ noſtraꝶ cædri: trabes
noſtræ cypſſi. Videt᷑ ab ſpõſo rũderi ad gratiã eoꝶ quæ dicta fuerũt prius ab ſpõſa. ꝗbus edoceat eã cuiuſmo
di ſint tecta iſta cõmunia: & ꝗlis ĩ eis materia cõtignatiõis habeat᷑. Hæc habet hiſtorica narratio. Videt᷑ autẽ
eccleſia deſcribi axpo: quæẽ domus ſpiritalis & domus dei: ſicut docet Paulus dicẽs: Si autẽ tardius uenero: ut
ſcias quõ te oporteat in domo dei cõuerſari: quæ ẽ eccleſia dei uiui colũna & firmamẽtũ ueritatis. Si ergo eccle
ſia domus dei ẽ: qa oĩa quæ habet pater filii ſũt: eccleſia domus filii dei eſt. Frequẽter autẽ & plurali numero
appellãtur eccleſiæ: ut ait ibi: Nos talẽ cõſe uetudinẽ nõ habemus: neq; eccleſiæ dei. Et iterũ ſcribit eccleſiis gal
latiæ Paulus: ꝙ Ioãnes ſeptẽ eccleſiis. Sũt ergo ſiue eccleſia uel eccleſiæ domus ſpõſi & ſponſæ ſiue aĩæ uerbi
domus: in ꝗbus tigna ſũt cædrina. Legimus etiã quaſdã cædros dei: ſup q́s uinea quæ trãſſata eſt de ægypto:
extẽdiſſe dicit᷑ tragaces ſiue arbuſta ſua: ſicut aitĩ pſalmis opuit mõtes umbra eius: & arbuſtacædros dei. Eui
dẽter igit᷑ ꝑqᷓdã eccleſia cædri dei noĩat᷑. Cũ ergo dicit ſpõſus. Tigna domoꝶ noſtrarum cædri intelligere debe
mus cædros dei eẽ eos ꝗ eccleſiã cõtegũt: & eẽ aliquos hoꝶ ualidiores ꝗ trabes appellant᷑. Et puto ꝙ cõuenien
ter hi ꝗ epatũ bene miniſtrãt: ĩ eccleſia trabes dici poſſũt: ꝗbus ſuſtẽtat᷑ & tegit oẽ ædificiũ uel ab ĩbriũ labe:
uel ab ardoribus ſolis. Secũdo autẽ hoꝶ loco tigna p̃ſbyteros appellari: & trabes qdẽ dici cypreſſos: ꝗqbus &
fortitudo robuſtior: & odoris ſuauitas ineſt: p qd & in opibus ſolidũ: & ĩ doctriæ gratia fragrãtem deſignat
epiſcopũ. Similiter autẽ & tigna cædros appellauit: ut p hocĩcorruptiõis uirtutis & odoris ſciẽtiæ xpᷣi plenos
deſignaret debere eẽ p̃ſbyteros: ego flos cãpi: & liliũ cõualliu. ſicut liliu ĩ medio ſpinaꝶ: ita pxia mea ĩ medio
filiae: Hæcille ꝗ ſpõſus & uerbũ: & ſapiẽtia ẽ de ſemetipſo & de ſponſa ad amicos ac ſodales ſuos loq uidet᷑.
ſed ſᷣm pꝓpoſitæ expoſitiõis ordinẽ xp̃s hæc de eccleſia loq ĩtelligẽdus ẽ: & ipſe dicere ſe florẽ eẽ cãpi:& liliũ cõ/
ualliũ. Cãpus planities terræ dicit᷑ cui cultura adhibet & excolit᷑ ab agricolis. cõualles uero ſaxoſa magis & in
culta ĩdicãt loca. Poſſumus autẽ & cipũ illum intelligere populũ:q p ꝓphetas colebat᷑ & legẽ. cõuallẽ uero ſa
xoſũ & incultum gẽtiũ locũ. ſponſus ergo hic in iudæorum populo flos fuit. Sed quoniã neminem ad perfe
ctũ adduxit lex: Iccirco in illo nõ potuit uerbũdei ad florẽ pficere: & ad pfectionẽ fructuũ puenire. In iſta tñ cõ
ualle gẽtiũ effectus ẽ liliũ. cuiuſmodi autẽ liliũ: tale ſine dubio: qle & ipſe ĩ eu ãgeliis dicit: ꝙ pater cæleſtis ue/

ſtit: Et neq; Salomõ ĩ oĩ gloria ſua ĩdutus ſicut unum exiſtis. Fit ergo liliũ ĩ hac cõualle ſpõſus in eo quod ue/
ſtiuit eũ pater cæleſtis tali ueſtimẽto carnis: quale nec Salomõiin oĩ gloria ſua habere potuit. Nõ eni Salomõo

habuit abſq; cõcupiſcẽtia uiri & cõcubitu mulieris ĩmaculatã: & nulli prorſus peccato obnoxiã carnẽ. Sed &

aul
ſetin
lbus
ntetia
i liu
celi
ſiadi
eli
laca
ben
am
lei
bus:
tüi
lgna
hustn
ſerca
ama
lnpl
tetes
abus
bori⸗
epti
leren
poſu
Ee.
hoe⸗
in
ſus
l
ne
ſun

lunge
Adit
terid⸗
tlter/
lchn,
puis
agnir
in
nd
at ld
ae
neus &
diui
pene
nunelt
orpon
Ateade
topen
mpno
ſthuch
goͤilii
udomi
millud
ut de
usuſq;
lenſ
ihn
Aim
iri
cululmo
detut⸗
lenetant
etoelt
nummen
D
ziruett,
ypto:
ei. Euu
gerh
cöuenten
Dülthe
Egpos 4
delgnn
h. Plena
inn
ict
Alli
agisn
lint

cauſã cur is q in cãpo flos fuerattuoluerit eẽ in cõuallibus liliũ uidet oſtẽdere. Cũ enĩ multo tẽpore flos fuiſ⸗/
ſet in cãpo nullũ dicit exipſo cãpo florẽ ad imitationẽ ſui ac ſimilitudinẽ pceſſiſſe. Vbi uero factus ẽ in cõual
libus liliũ cõtinuo etiã efficit᷑ ꝓxima eius imitatiõe ipſius liliũ: ut operæpciũ fuerit: qm ipſe effectus ẽ lilium
utetiã pxima ſua.i.unaquæq; aĩa quæ ei approximat & exẽplũ eius imitationẽq; ſectat᷑ liliũ fiat. Quod ergo
ait. ſicut liliũ in medio ſpinarũ: ita pxima mea in medio filiarũ accipiemus eccleſiã gẽtiũ dici ꝙ uel e medio in
fideliũ: & nõ credẽtiũ quaſi ex ſpinis emerſerit: uel ꝓpheticorũ circũſtrepẽtiũ ſe morſibus ĩ medio ſpinarũpo
ſita dicat. Quod & magis uidebit᷑ ueriſimile: pro eo qd dicit: Ita pxima mea in medio filiarũ. Nõ eni filias ap
pellaſſet illas aias quæ nunꝗᷓ oĩno uenerũt ad credẽdũ. Oẽs ergo hæretici primo ad credulitatẽ ueniũt:& poſt
hæc ab itinere fidei & dogmatũ ueritate dei declinãt: ſicut & Ioãnes apoſtolus in epiſtola ſuadicit. Quiaa no/
bis exierũt: ſed nõ erãt ex nobis. Nã ſi fuiſſẽt ex nobis pmãſiſſẽtutiq; nobiſcũ. Poſſumus autẽ & ad unãquãq;
aĩam id referẽtes: huic ꝗdẽ aĩæ quæ pro ſimplicitate ſui & planitie uel æqtate cãpus dici põt: florẽ fieri uerbũ
dei. & initia bonoꝶ operũ docere. His uero ꝗq profũdiora iã quærut: & demerſiora ſcrutãtur quaſi in cõualli/

bus: uel pro claritate pudicitiæ uel pro fulgore ſapiẽtiæ efficit᷑ liliũ: ut & ipſi fiãt lilia erũpẽtia de medio ſpina

rũ.i.pũgẽtes coNitartger & ſolicitudines ſæculares quæ ſpinis ĩ euãgelio cõparatæ ſunt. Sicut arbor mali ĩter
ligna ſiluæ: Ita fraternus meus ĩter mediũ filioꝶ. In umbra eius cõcupiui & ſedi: & fructus eius dulcis in fauci
bus meis. Decuit ꝗdẽ ſpõſũ & de ſemetipſo dicere: qd eẽt ĩ cãpo:qd etiã in cõuallibus: & de ſpõſa qꝗᷓ eẽt: uel qᷓlis

ſter cæteras filias haberet᷑. Spõſã uero ad hæc rudẽtẽ: nõ cõueniebatde ſemetipſa aliqd dicere:ſed effici totam

erga admirationẽ ſpõſi & ipſius laudibus ĩhærere. Cõparat ergo eu arbori mali. Sed ne ex ſimilitudie monis
ſimpliciores aliq arborẽ mali malã arborẽ putẽt: & a malitia icta: dicamus nos arborẽ meli græco ꝗdem noĩe
utẽtes: ſed ſimplicioribus ꝗbuſq; latinoꝶ plus notiore ꝗᷓ mali. Melius ẽ enĩ utgrãmaticos offẽdamus: ꝗᷓ legen
tibus ſcrupulũ aliqd ĩ ueritatis explanatiõe ponamus. Cõparat igit᷑ eũ arbori mali: ſodales uero eius ig⸗ ar
boribus ſiluæ. Sed ſpõſũ ita arbori huic mali ſimilẽ dicit: ut etiã cõcupiſſe ſe dicat ſub umbra eius ſedere: fru/
ctũq; eius dulcem ſibi effectũ ĩ faucibus aſſeueret. Et hæc ad adoleſcẽtulas loq uidetur ſicut & ſpõſus locutus
ẽ prius ad ſodales ſuos.ſed nũc uideamus ſᷣm mylleni quos dicat ſpõſa filios:ĩter quos tanꝗᷓ arborẽ mali pcel
lere reliqᷓ ſiluæ ligna aſſerat ſpõſũ. & uide ſi poſſumus ſm eaꝗ in ſupioribus de filiabus & ſpinis dupliciter ex-
poſuimus:ita hic etiã filios: uel eos aliqũ fuerũt & nõ ſũt uel multitudinẽ cæleſtiũ miniſtroꝶ dictos eẽ ĩtelli
gere. Ad oẽs enĩ in initio ptinet illud qd ſcriptũ ẽ. Ego dixi dii eſtis: & filii excelſi oẽs. Sed differẽtia ĩterceſſit ꝑ
hoc: qd ait. Vos autẽ ut hoĩes moriemini: & ſicut unus de pncipibus cadetis. Sed & illud ĩ hoc reſpicit: qm ꝗs
ĩ nubibus æꝗᷓbit᷑ dũo aut ꝗs aſſimilabit ei ĩter filios dei Sicut ergo arbor mali ĩter reliqᷓ ligna ſiluæ: ſicẽ ſpon/
ſus ĩter reliquos filios: habẽs fructũ ꝗ nõ ſolũ ſapore oẽs ſed & ocone pcellat:& duos aĩæ ſenſus.i.guſtũ & odo
ratũ efficiat. Diuerſis nãq; copiis mẽſã nobis pᷣparat ſapiẽtiã: ĩ qᷓ non ſolũ panẽ uitæ apponit: ſed immolat car
nes uerbi: & nõ ſoluũ miſcet ĩ cratere ſuũ uinũ:ſed & mella odorata ſatis adhibet & dulcia:ꝗᷓ nõ in ore & labiis
ſuauitatẽ reddãt:ſed & ĩterioribus tradita faucibus dulcedinẽ ſuẽt. Poſſumus aũt ligna ſiluæ accipeeos ange
los quniuſcuiuſq; hæreſeos auctores fautoreſq; uiſi ſũt extitiſſe ita ut uideat᷑ eccleſia cõparãs ſuauitatẽ doctri
næ xpi ad aſperitatẽ hæreticoꝶ dogmatuũ: acſterilẽ ĩfructuoſãq; doctrinã dicere: mella qdẽ ſuauia & dulcia eẽ
dogmata eccleſiaſtica: quæ ĩ xpi eccleſia pdicãtur. Ligna uero ſiluæ eẽ ea ꝗᷓ diuerſis hæreticis affirmãtur. Et de
iſtis uidebit᷑ ĩfructuoſis lignis ſiluæ dici: qd ĩ euãgeliis ſcriptũ ẽ: Ecce iã ſecuris ad radicẽ arboris poſita ẽ. Oĩs
ergo arbor quæ nõ facit fructũ bonũ: excidet᷑: & ĩignẽ mittet᷑. Fraternus ergo ſpõſæ ẽ ut arbor meli in eccleſia
ſpoſi. cæteri uero hæreſiarchæ tanꝗᷓ ifructuoſa ligna ſiluæ diuino iudicio ut ſecuri excidẽda:& ĩ ignẽ mittẽda.
Igit᷑ ĩ huius meli umbra cõcupiſcit ſpõſa reſidere: uel ut diximus ĩ ptectione filii dei: uel aia refugiẽs oẽs reliq̃s
doctrinas: & adhærẽs uni ſoli uerbo dei: cuius etiã dulcẽ habeat fructũ meditãdo.ſ. indeſinẽter legẽ dei: & ſem
er eã uelutmudũ aĩal ruminãdo. Veꝶ de appellatiõe umbræ iſtius ſub ꝗᷓ ſedere cõcupiſſe ſedicit eccleſia:nõ

puto abſurdũ ſi ea quæ ĩuenire poſſumus ĩ ſcripturis diuinis ꝓferamus ĩ mediũ:ut quæ ſit umbra meli huius

dignius & diuinius agnoſcat᷑. Ait Hieremias ĩ lamẽtatiõibus Spũs uultus nr̃i:xpᷣs dñs cõprehẽſus ẽ ĩ corrupti
onibus nr̃is:cui diximus ĩ mẽbra eius uiuemus ĩ gẽtibus. Vides ergo quõ ſpũ ſcõ ꝑmotus ꝓpheta uitã de um/
bra xpᷣi pᷣberi gẽtibus dicit.Et quõ nõ uitã nobis pᷣbeat eius umbra:cũ & ĩ cõceptu corpons illius ad Mariã dica

tur Spus ſcũs ueniet ſupꝑ te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Stergo obuũbratio fuit altiſſimi ĩ cõceptu corpo
ris eius: meri to umbra eius uitã gẽtibus dabit. Et merito ſpõſa eius eccleſia ſub meli umbra ſedere cõcupiſcit:
ſine dubio utuitæ quæ ẽ in eius umbra particeps fiat. Reliquoꝶ uero lignorũ ſiluæ umbra talis ẽ:ut ꝗ ſederit

ſub ipſa ſedere uideat᷑ ĩ regiõeumbræ mortis. Sed adhucut magis ac magis planior reddat᷑ locus: q haber in

manibus: reqramus quõ apoſtolus dicat. Legẽ umbra habere futuroꝶ bonoꝶ: & oĩa quæ uel de diebus feſtis
uel ſabbatis: uel neomeniis ſcripta ſũt umbrã eẽ memorat futuroꝶ bonoꝶ ĩ his.ſ.ꝗq ſm lr̃am gerebant᷑: & quõ

oẽm ueteꝶ culturã exẽplar & umbrã ꝓnũciet eẽ cæleſtiũ.Q uod utiq; ſi ita ẽ: oſtẽdutur ſub umbra legis ſediſſe
omnes quicunq; ſub lege erant: &Q umbram magis ueræ legis habebant. Nos autem alieni ſumus abumbra eo

rum: quoniam non ſumus ſub lege:ſed ſub gratia. ſed quanuis non ſumus ſub umbra illius quam legis lit/

tera faciebat: ſumus tamen ſub umbra meliore. In umbra enimchriſti uiuimus ĩter gẽtes. Et ẽ profectus ꝗ

dã de umbra legis uenire ad umbrã chriſti: ut qa xps ẽ uita & ueritas & uia: effſiceiamur primo ĩ umbra uiæ: & ĩ
xxiie

umbrauitæ: & ĩ umbra ueritatis: ut cõprehẽdamus ex parte: & ĩ ſpeculo ac in enigmate: ut poſt hæc ſi inceda
mus ꝑ hãc uiã quæ ẽ xp̃ᷣs:quo uenirj poſſimus in hoc ut facie ad faciẽ cõprehẽdamus ea quæ prius ꝗᷓſiin um
bra & ĩ enigmate uideramus. ra ſuͤtẽ
rit & cõcupierit in hacumbbrarreſidere. Sed & Iob oẽm hominũ uitã dicit eẽ ſuper terrã: credo pro eo ꝙ aĩa ĩ hac
uita uelamẽto huius craſſi corporis obũbrat᷑. Oẽs ergo ꝗ ĩ hac uita ſunt neceſſe ẽ in umbra quadã eẽ. Sed alii
qdẽ ſũt ſedẽtes ĩ regiõe umbræ mortis: hi ꝓfecto ꝗ nõ credũt xp̃o. Eccleſia uero cũ fiducia dicit. In umbra ſj põ

ſi cõcupiui & ſedi: quis certe fuerit tẽpus quo potuerit ꝗs ſub umbra legis reſidẽs defendi a duritia arboris &

— *

æſtus. Sed trãſiit illud tẽpus. Veniẽdũ eſt nũc ad arboris meli umbrã: & ꝗquis diuerſa ꝗs utat᷑ umbra: uidet᷑ ta
mẽ oĩs aĩa donecĩ pᷣſẽti uita ẽ umbrã habere neceſſariã. Propter illud ctece ardorẽ ſolis: ꝗ cũ exortus fuerit: cõ
tinuo ſemẽ qd in alta radice demerſũ ẽ areſcit:& depit. Sed hũc ardorẽ tenuiter ꝗdẽ legis umbra ꝓpellit: chriſti
uero umbra in ꝗᷓ nũcĩ gẽtibus uiuimus. i ĩcarnatiois eius fides auertet penitus & extiguet. Ille enim adurebat

ãbulãtes ſub umbra legis tpe paſſiõis xpᷣi ſicut fulgur uiſus ẽ cecidiſſe de cælo. ꝗᷓuis etiã huius umbræ tẽpus ĩTẽ

finẽ ſæculi cõpleat᷑: ꝗa ſicut diæximus poſt cõſumationẽ ſæculi iã nõ p ſpeculũ necĩ enigmate ſed facie ad faci
em uidebimus ueritatẽ: ſimileeẽ puto & illud qd ſcriptũ ẽ ſub umbra alaꝶ tuaꝶ exultabo. ſed & ĩ ſequẽtibus

huius libelli ita dicit ſpõſa Fraternus meus mihi: & illi ipſi: ꝗ Pan ĩter lilia donec reſpiret dies: & moue
ũtur: &ꝑ miſicordiã dei patebit ueritas ſo

ant᷑ umbræ:edocẽs p hoc qꝗa ueniet tẽpus: cũ oẽs umbræ remoue
la. ſed & qd ait & fructus eius dulcis in faucibus meis: illius aſam hoc credo dicere quæ nihil emortuũ: nihilĩ

ſeſibile habet in faucibus ſuis: & in nullo brorlu ſimilis ẽ illis: de qbus dicit᷑. ſepulchꝶ patẽs ẽ guttur eorum.
Quicũq; enĩ uerba mortis & interitus de faucibus ꝓferũt: ipſoꝶ fauces ſepulchra dicũtur: ſicut ſũt oẽs ꝗ uel cõ

tra uerã fidẽ loquũtur: uel cõtra diſciplinã caſtitatis & iuſticiæ & ſobrietatis aliqd ꝓferũt. Ipſi ergo ſũt quorũ
fauces ſepulchra ſũt & loca mortis: unde matris uerba ꝓferũtur. Iuſtus autẽ dicit. Quã dulcia faucibus meis

elegi tua. Et alius querba uitæ docebat: ita dicit. Os noſtrũ patet ad uos o corinthii: cor noſtrũ dilatatũ ẽ. ſed

& alius q uerbo apuit os ſuũ: Os meum aperui & attraxi ſpiritũ. Introducite me ĩ domũ uini. ſponſæ uerba
adhuc ſut: ſed ad amicos & familiares ſpõſi ut arbitror dirigũtur: a ꝗbus uidet᷑ expoſcere: ut introducãt eã in
domũ læticiæ: ubi uinũ bibit᷑ & epulæ parãtur. Quæ autẽ uiderat cubiculuũ regiu deſiderat etiã nũc regale in/

troire couiuiũ: & frui uino læticiæ: ſupra iã diximus amicos ſpõſi ꝓphetas & oẽs qui miniſtrauerũt uerbũ dei
ab initio ſæculi ĩtelli gendos: ad quos recte uel eccleſia chriſti:uel aĩa uerbo dei adhærẽs dicat: ut ſeintroducant
in domũ uini.i.ubi ſapiẽtia miſcuit in cratere uinũ ſuũ:& depᷣcat p fuos ſuos oẽm inſipientẽ & egẽtẽ ſenſu di

cẽs. Venite mãducate panes meos: & bibite uinũ qd miſcui uobis. Iſta ẽdomus uini: domuſq; còuiuii: ĩ quo

cõuiuio oẽs ꝗ ueniũt ab oriẽte & occidẽte recũbẽt cũ Abrahã Iſaac & Iacob in regno dei:Ad quã domũ & adqd
cõuiuiũ ꝓphetæ ꝑducũt aĩas: quæ ti eos audiũt: & ĩtelligũt.ſed & ſacti angeli cæleſteſ. qʒ uirtutes ꝗ in miniſte

rio mittũtur ꝓpter eos qui hæreditatẽ capiũt ſalutis:iſtud ẽ uinũ cui ſcribũtur illi pſalmi ꝗ pro torcularibusat
titulãtur:iſtud ẽ uinũ quod attulerũt illi palmites qui in ieſu pmãſerũt:nõ ſolũ in terris ſed etiã ĩ cælis.ᷣ ſic eni

audioſillud qd dicit᷑. Quia oĩs palmes qui non manet ĩ me nõ põt afferre fructũ. Nemo enĩ ꝓducit fructum

uini huius niſi ꝗq ꝑmanet ĩ uerbo & ſapiẽtia & ueritate & iuſticia & pace:oĩbuſq; uirtutibus. Iſtud ẽ uinũ quo
etiã inebriari iuſtis & ſcĩs quibuſq; optabile dicit᷑. Hæc puto & ĩ ſpũ: iãẽ tũc Noe cõtuẽs inebriatus eẽ dicit᷑. &
Dauid admiratus huius cõuiuii calicẽ dicit. Et poculũtuũ inebriãs ꝗᷓ pclarũ ẽ.Ad hãc ergo domũ uini eccleſia

uel aĩa unaquæq; deſiderãt quæ pfectæ ſüt intrare & dogmatibus ſapientiæ myſteriiſq; ſciẽtiæ: epularũ uelut
ſuauitate & uini læticia pfrui. Sciendu ſane eſt: quia ſic eſt: ut iſtud uinũ quod de dogmatibus ueritatis pᷣſſũ
coòmiſcet᷑ in cratere ſapiẽtiæ: ita & cõtrariũ uinũ: cũ inique inebriãtur peccatores: & hi qui falſæ ſciẽtiæx dogma
ta pnitioſa ſuſcipiũt:De quibus Salomõ in ꝓuer biis dicit. Hi autẽ edũt cibos ĩpietatis: uino autẽ iniquo ine/
briãt᷑.De hoc eodẽ uino iniquo etiã ĩ Deuteronomio legimus ita ſcriptũ:ex uineis ſodomoꝶ uitis eoꝶ & pal
mes eoꝶ:ex gomorra uua eoꝶ uua fellis: & botrus amaritudinis eis: Furor draconũ uinũ eoꝶ: & furor eoꝶ aſpi
dũ ĩſanabilis. Illud autẽ uinũ qd deuite uera pcedit nouũ ſemꝑẽ. ſemp enĩ ꝑ ꝓfectus diſcẽtiũ ſciẽtiæ & ſapiẽ

tiæ diuinæ ĩnouat᷑ agnitio. Et ideo dicebat ieſus diſcipulis ſuis quia nouũ bibã illud uobiſcũ ĩ regno patris mei

ℳ — .* — . 7 „ . — — . .
Innouat᷑ enĩ ſempagnitio ſecretoꝶ arcanorũq; reuelatio ꝑ ſapientiã dei:nõ ſolũ hominibus ſed & angelis cæ-

leſtibuſq; uirtutibus. Ordinate in mecharitatẽ eiuſdẽ ſpõſæ ad eoſdẽ uerba ſunt:niſi ꝙ poſſũt fortaſſe etiam
apoſtolichriſti ĩter eos haberi ad quos iſta memorant᷑. Quod ergo ait ordinate in me charitatẽ: hũc habet ſen
ſum: Oẽs hoĩes amãat ſine dubio aliqd: &nullusẽ qui ad id ætatis uenerit ut amare iã poſſit: & nõ aliqd amet
ſicut etiã in pᷣfatiõe huius e ſufficiẽter oſtẽdimus. ſed hic amor: uel hæc charitas ĩ nõnullis quidẽ ſuo ordie
& cõueniẽter aptata ꝓcedit. In plurimis uero cõtra ordinẽ. Dicit᷑ autẽ cõtra ordinẽ eẽ ĩ aliquo charitas: cũ aut
id diligit: qd nõdebet: aut qd debet diligit. ſed plus iuſto diligit: aut minus iuſto. In iſtis ergo inordinata eſſe
charitas dicit᷑: in illis uero quos ualde paucos arbitror eſſe ꝗ. ſ.peruiã uitæ incedunt: & non declinant neq; ad

cdlextrã necy ad ſiniſtrã in ipſis ſolis ordinata eſt charitas & ordinẽ ſuũ tenet.ẽ autẽ ordo eius & mẽſura huiuſ

modi. Verbi gratia deũ diligerenullus modus nulla mẽſuraẽ niſi hæc ſola: ut ei totũ exhibeas qᷓ̃tũ habes.ĩ xpᷣo

enĩ ieſu diligẽdus ẽ deus ex toto corde & ex tota aĩa & ex totis uiribus. In hoc ergo nulla mẽſura eſt. Diligere

uero pximum eſt mẽſuraaliqua. ꝓximũ in quit tuũ dilige: ſicut teipſum. Si ergo aut in deidilectione minus

6 enĩ us poteritad illa quæ uera ſüt & pfecta puenire:niſi prius deſideraue

Iqf⸗
buensn
ſg
un cen
n n
Hicia
lerut.
juoſt
anult
nn ſun
ſachtn
edu⸗
Gupta
zuul
ulü
guipl
lo gci
ſanob
lanhi
tlleg
ltits.
mibih
Elalea
bustüe
lerß.
bedac
108t
tats,
Viri
liniun
noͦul
ſntc⸗
ete
ſiic
muti
ciate
duchie
benin
cuntn
k
kant
me

inegg⸗
inum
keme
dihe
dli
naſ
ots *
clen
enrc

chri

urcdu

tipigi
akai
neulbus
amole
ritasſo
ꝛnchli
orum,
ueli
qvoni
uses
eſl
lebe
tein
Leln⸗
büei
cant
Nudi
icgo
minle
nbuen
,ſceni
rudun
nüi⸗
diat
adela
uclut
uffli
om

volne/

aliqd feceris ꝗᷓ potes: & ꝗᷓ in uiribus tuis ẽ: aut ĩter te & pximũ tuũnõ fuaueris æꝗtatẽ: ſed aliqd differẽtiæ ha/
bueris: nõ eſt ĩ te charitas ordiata:nec ordinẽ ſuũ tenes. Veꝶ qm nobis ſᷣmo deordine charitatis ẽ: diligẽtius ꝑ
ſingula reqramus: uel quos diligi:uel quãtũ diligi oporteat. Nã ſi ut dicit᷑ mẽbra alterutrum ſum us: puto ꝙ;
hunc efſectũ erga pximos habere debeamus: ut eos nõ ꝗſi aliena corpora: ſed ueluti mẽbra nr̃a diligamus. Se-/
cũdũ hoc enĩ ꝙ mẽbra noſtra inuicẽ ſumus: eqᷓlẽ erga oes habere dilectionẽ: ſimilẽq; cõueniet. Secudu hoc ue⸗
ro ꝙ ſüt ĩ corporealiqua mẽbra honorabiliora & honeſtiora: alia uero inhoneſtiora & iferiora:puto rurſũ
pro mẽbroꝶ meritis & honore:etiã dilectiõis librari debeat modus. Siqs ergo rõnabiliter cũcta agere 'm uer/
bũ dei ac ſuos etiã affectus tẽperare ꝓponit: puto ꝙ erga hæc ſingula ordinẽ charitatis & ſciredebeat & tenere.
Verũ ut aptius fiat qd dicimus: paulo euidẽtioribus utamur indiciis. Siqs uerbi gra laboret ĩ uerbo dei: arcr
aĩas noſtras inſtruat & illuminet: uiã ſalutis doceat: uiuẽdiq; ordinẽ tradat: nõ tibi uidet᷑ & hic pximus eẽ ꝗqdẽ
ſed multo ãplius alio ꝓxio diligẽdus: ꝗ hoꝶ nihil gerit? Na & ille qdẽ diligẽdus ẽ pro eo ꝙ mẽbra unius cor/
poris ſumus: uniuſq; ſi, ubſtãtiæ: ſed hic multo amplius qcũq; & ius ꝓximi nobiſcũ habeat: qd cæteri hoĩes ha
bẽt. dat tũ hãc maiorẽ charitatis erga ſe cauſaã: ꝙ uiã dei oſtẽdit: & aĩæ ſalutẽ diuini uerbi illuminatioibus con
fert. Quod ſi aliꝗs me errãtẽ & ĩ pcipitio poſitu muliebris peccati ad lucẽ reuocet ueritatis: & de ipſo iã interi/
tu eripiat:ac trahat ad ſalutẽ:atq; ex ipſis faucibus æternæ mortis arripiat: nõ tibi uidet᷑: ꝙ illa ipſa ſi fieri põt

plenitudine charitatis qua deũ diligimus: diligẽdus ſit poſt deũ Et ne putes ꝙ nos pſt umamus: audi apoſto/

lũ Paulũ de his ꝗ in uerbo dei laborãt dicẽtẽ: ut ſupabudãter habeatis in charitate eos q huiuſmõi ſunt ꝓpter
opus ipſoꝶ. Videamus & aliũ adhuc ordinẽ charitatis eius dutaxat: quæ erga pxĩos haberi uidet᷑. Si ſi it nõ ha
bẽs qdẽ docẽdi uel ĩſtruẽdi gratiã: neq; uerbu dui pdicãdi: ſed tñ ſãctæ uitæuir ĩnocẽs ĩmaculatus: & qĩ iuſti
ficatiõibus & mãadatis dei ĩgrediat᷑ ſine ꝗᷓrela: uidet ne t alis tibi hicuir ĩ eodẽ charitatis ordĩe habẽdus:quo il/
leq nihil agit: quãdoqdẽ uterq; ꝓximus dr. Nõne & hic ꝓpter opus ſuũ: & uitæ meritũ ſecũdũ apoſtolidictũ
ut ille ꝗq ĩ uerbo dei laborat: ſupabudãtius habẽdus ẽ ĩ charitate ꝓpter opus uitæ ſi uæ. Eſt adhucalius ordo cha
ritatis. lubemur enĩ & inimicos nr̃os diligere. Sed uideamus ſi etia in ipſis unus ſolus modus erit dilectionis:
an ibi habebit locũ ſmo iſte: qui dicit. ordinate ĩ me charitatẽ. Puto ergo ꝙ ĩ his ſit ordo charitatis. Verbi gra:
Eſtaliꝗs mihi inimicus & alus tũ bene agẽs: pudicus: ſobrius: mãdata plurima dei ex parte cuſtodiẽs:ĩ aliqui
bus tũñ errãs ut hõ: Et alius qui inimicus quidẽ ſit & ipſe nobis: tũ ſit ſuæ uitæ atq; aĩæ inimicus: paratus ad ſce

lera:pᷣ̃ceps ad flagitia:nihil ſãcti:nihil religioſi ducẽs:nõ tibi uidet᷑ etiã eẽ ĩter ipſos inimicos qdã diuerſitas ha

bẽda charitatis? Puto quidẽ ꝙ ex his ſatis patuerit eẽ ui quidẽ charitatẽ unã: multas t habere cauſas: & mul/
tos ordĩes diligẽdi: & ppter hoc nuc dicere ſpoſã: ordiate ĩ mecharitatẽ: hoc ẽ docete me diuerſos ordies chari
tatis. Quod ſi adhucaddendu his aliquid uidetur: poſſumus illud in medium aducere quod ait apoſtolus.
Viri diligite uxores ueſtras: ſicut corpora ueſtra:ſicut chriſtus dilexit eccleſiam. Quid ergo debent quidem
uiri uxores ſuas diligere: alias uero mulieres non debent omnino diligere in omni caſtitate & ſanctitate! An

nõ uidebũutur etiã ipæ eẽ de ꝓximis? ſed ĩpẽdẽda qdẽ ẽ dilectio uel ĩ cõiugẽ: uel ĩ matrẽ: uel ĩ ſororẽ:ſi tũ fideles

ſint: & deo adhærẽtes: & erga aliã mulierẽ nullã ſm illã ꝗᷓ ꝓxĩa dr:ẽ nobis ĩpẽdẽda dilectio.ꝙ ſi hoc abſurdũ ui
der Debetautẽ ᷣm madati ordinẽ etiã erga eas caſta haberi dilectio)prorſus ĩter ipſas pſonas fœminaꝶ ꝗbus
iĩpẽdẽda dilectio ẽ: habẽdus ꝓfecto ẽ ordo ꝗdã ĩ charitate: cõueniẽſq; diſtĩctio: & maiori ꝗdẽ cũ honorificẽtia
matri deferẽda ẽ dilectio. Sequẽti uero gradu cũ qᷓdã nihilominus reuerẽtia etiã ſororibus. Proprio uero quo
dã & ſequeſtrato ab his more charitas cõiugibus exhibẽda. Poſt has uero pſonas pro meritis etiã & cauſis uni
cuiq; ĩ oĩ utdiximus caſtitate deferẽda dilectio ẽ. Secũdũ hæc etiã de patre uel fratre atq; aliis ꝓpinquis obſer

uabimus. Erga ſcõs uero ꝗ nos ĩ xpo genuerũt: ſed & paſtores atq; epos: uel ꝗ uerbo dei pᷣſũt pᷣſbyteri: aut qui

beati miniſtrãt ĩ eccleſia: uel ꝗ in fide pᷣcellũt cæteros. Quõ uero pro uniuſcuiuſ. q; meritis affectio pẽſabitur
charitatis lõge eminẽtior: ꝗᷓ erga eos hẽri põt. Qui autẽ nihil hoꝶ aut nõ integreegerut: ſed & ĩter parẽtes fide
les & ĩfideles: & fratres fideles ac ĩfideles ſororeſq;: põt ne fieri: ut nõ erga hos ſingulos diuerſus ordo habeat᷑
charitatis? Quas diuerſitates ĩtuẽs ſpõſa: & uidẽs de his oĩbus aĩæ ad pfectionẽ tẽdẽti:neceſſariã uideri ſcienti
am eaꝶ reꝶ: ut uniuſcuiuſq; loci & ordinis mẽſuras poſſit tenere chantatis: dicit ad amicos ſpõſi: eos uidelicet
uerbũ dei miniſtrãt: ordinate ĩ me charitatẽ. hocẽ docete me: & tradite mihi: quõ p hæcſingula ordinẽ ſuare
Jebe⸗ charitatis. Oẽs enĩ hoĩes ſicut iã diximus: m hoc ꝙ ſimiles & ex nobis ſũt ſimiliter diligẽdi ſũt: immo
oĩs rõnabilis natura a nobis utpote rönabilibus æqualiter diligẽda . Adiiciẽdum tn in charitateẽ unicuiq; ad
hoc quõ ẽ: & ad hoc ꝙ rõnabilis ẽ: Si uerbi gratia: aut ĩ monbus: aut ĩoꝑe:autin ꝓpoſito: autin ſciẽtia: autĩ ſtu
diis cæteros pᷣcellit: pro his ſingulis m ſuũ quẽq; meritũ ad generalẽ ilectionẽ: addẽdu eſt etiã ſpecialis aliqd
charitatis. Vegꝶ ut maior de his habeat᷑ aucto ritas:ab ipſo deo capiamus exẽplũ. Ipſe enĩ amat oĩa ꝗᷓ ſũt:æqua
liter ut nihil oderit eoꝶ qᷓ fecit. Neq; enĩ fecit aliqd:qd odio haberet. nõ tůob noc ſimiliter dilexit hebræos ut
ægyptios: & Pharaonẽ ut Moyſẽ & Aarõ. Nec rurſus aliquos filios Iſit rael ſimiliter dilexi t ut Moyſẽ & Aarõ &
Mariã. nec iteꝶ Aarõ & Mariã ſimiliter dilexit: ut Moyſẽ. ꝗquis ueꝶ ſit: ut dr̃ ad eũ: Parcis autem oĩbus qa oĩa
tua ſũt dũe amatoraĩaꝶ. ſpiritus eniĩ incorruptiõis eſt in omnibus. tn illeq mẽſura & numero & põdere diſpo
ſuit oĩa ſecũdũ mẽſura:ſine dubio uniuſcuiuſq; meritoꝶ & dilectiõis ſuæ tẽperat librã. Nuquid non putabi
mus: qa nõ ſimiliterab eo dilectus ẽ Paulus cũ ꝑſeꝗret᷑ eccleſiã dei ſicut diligebat: dũ ipſe cũ ea ꝑſecutiões cru
„XXVIIIe

ciatuſq; tolerabat? & cũ dicebat: ſibi ineſſe ſollicitudinẽ omniũ eccleſiaꝶ? Multũ ẽ nũc ut ĩteriſtos ordines cha
ritatis: etiã de effectu odii:ꝗ uidet huic charitatis effectui cõtrarius: ĩſeramus. quia etiã dnis dicit inimicus ero

inimicis tuis. & aduerſabor aduerſariis tuis. Et iteꝶ ſi peccator tu aſſiſtis: & ei quẽ odit diñs:amicus es: ꝗᷓ utiq;
hãc hũt abſolutionẽ: quã & illud qd dictu eſt: honora patrẽ tuũ & matrẽ tuã. & iteꝶ ꝗnõ odit patrẽ: & reliq.
In quo ꝓfecto inimicus charitatis in deũ his q aduerſant᷑: cõtrariũ uider᷑ generare effectũ:dũ nulla põt eſſe cõ
ſonãtia luci & tenebris: & Xpo cũ Belial: nec eadẽ portio eſſe fideli cũ infideli. His ergo ut potuimus de charita
te ordinibus expoſitis patet ad ĩtelligẽdũ: qd ſit: quod poſcat ſpõſa.i.eccleſia uel aĩa tẽdẽs ad pfectionẽ pᷣſtari

ſibi ab amicis ſpõſi: qm ĩtroduci ſe popoſcerat in domu uini: ubi ſine dubio ĩtellexerat in oĩbus quæ uiderat:
eminere & pcellere gratiã charitatis & ipſa didicerat maiorẽ oĩ um: ſolãq; eſſe charitatẽ: quæ nunꝗ cadet. Ideo

depoſcit: utordinẽ eius diſcat: ne forte aliqd inordinatũ faciẽs uulnus ab ea aliquod accipiat: ut in poſteriori/

bus dicit᷑. Vulneratæ charitatis ego ſũ. Ea autẽ ſiue ad angelos dei accipiamus: a ꝗbus ſe ſſtrui poſtulat: & mu

niri nihil abſurdũ uidebit᷑ m hoc qd de populo dicit᷑: Lætamini gẽtes cũ populo eius: & cõfortẽt eos oẽs an /

geli dei. & ut in aliis dicit᷑. Circũdat angelus dini in circuitu timẽtiũ eu. & erripiet eos. Et itẽ alibi. Nolite contẽ/
nere unũ ex minimis iſtis: ꝗ in eccleſia ſũt: qa angeli eoꝶ ſemꝑ uidẽt faciẽ patris mei: q in cælis ẽ. Sed & in Apo

calypſi Ioãnis angelo Tiatirẽſi teſtimoniũ dat filius dei: præ charitate quã ordinauit angelus ipſe in eccleſia ſi

bi cõmiſſa. Sic enĩ ſcriptũ eſt: Scio oꝑa tua & charitatẽ tuã & fidẽ: & miniſteriũ & patiẽtiã: & opa tua nouiſſi/

ma maiora ꝗᷓ pora. Sed &ſi ad prophetas hæc referamus ꝗ miniſtrauerut uerbũ dei ante aduẽtũ ſponſi: utper

. „ . . £ . . . . — . . . — . 2 .
ipſoꝶ doctrinã uideat᷑ eccleſia uelle ordinẽ diſcere charitatis. i. ꝓpheticis ſſtrui uoluminibus: nõ uidebit ab/

ſurdũ. Sed & oẽs ſãcti ꝗ de hacuita deceſſerũt: habẽtes adhuc charitatẽ erga eos ꝗ in hoc mũudo ſũt:ſi dicitur

curã gerere ſalutis eoꝶ: & iuuare eos pᷣcibus ſuis ni⸗ interuẽtu ſuo apud deu: nõ erit ĩcõueniẽs. Scriptũ nãq; ẽ
in machabæoꝶ libris. Ita hic ẽ Hieremias ꝓpheta dei ꝗ ſemꝑ orat ꝓ populo. Sed & ad apoſtolos hæc dici utſu
praiã dixi nõ uidebit᷑ alienu. Per hos enĩ oĩs eccleſia dei uel aĩa ꝗrẽs deũ ĩtroducit᷑ in domũ uiniut ſupra dixi
mus: & aromatibus atq; odoribus replet᷑: & cõponit ĩ melius: ſicuti poſterioribus legimus: & edocemur oẽm
ordinẽ rõnẽq; charitatis. Cõfirmate me in unguẽtis: ſtipate me in malis: qa uulneratæ chanitatis ego ſũ.In græ
co qdẽ habet᷑ cõfirmate me in amyris.Amyrim genus quoddã arboris nominãs: qd lIatini putãtes myrrhã di
ctũ unguẽta ĩterpᷣtati ſũt. Igit᷑ ordo ſᷣmonis huiuſmodi ẽ. Poſtea ꝗᷓ ſpõſa & uerba exore ipſius ſponſi audiuit:
& cubiculũ regis ĩgreſſa ẽ:& domũ uini locũq; cõuiuiiac ſapiẽtia: & in eo uictimas & craterẽ mixtũ ſacramẽtis
eius aſpexit:quaſiĩ hoꝶ oĩum admiratiõe ſtupẽs & ſaucia poſtulat ab ipſis nihilominus amicis & ſodalibus
ſpõſi utcõfirmaret᷑: & quaſi deficiẽs ſuſtẽtaret᷑ ĩcubẽs paululũ ſuparborẽ amyrã uel melia. Amoris etiã uulne
re pcuſſa arboꝶ ſolatia ſiluarũq; ſectat᷑. Hæc ſᷣm litterãa. Sed ex his ut exequi poſſimus ĩtelligẽtiã ſpiritalem

ĩdigemus illa gratia: quã cõſequi adeo meruit ipſe Salomõ: ꝗq oĩum quæ ſũt radicũ & arboꝶ & uirgultoꝶ na/

turas didicit: ut ſciremus & nos: ꝗᷓ uis & quæ natura ſit arboris amyræ: quo cõpetẽter ex hac ſpiritalis aptari

poſſit expoſitio. Hoc ẽ autẽ ꝙ ſolũ puenire ad nos de huius arboris notitia potuit: qa odorẽ ſolũ habeat ſua/
uẽ:nullũ tn afferat fructũ. Melia uero arbor notũ cũctis ẽ: qd nõ ſolũ ferat fructũ:ſed & dulciſſimũ & ſuauiſ
. — „ ⸗ „ —„— ,— . . .
ſimũ ferat. Oẽs igit᷑ hoĩes arbores dicũtur ſiue bonæ ſiue malæ & fructuoſæ ſiue ĩfructuoſæ: ſicut & dñs ĩ euã

gelio dicit. Aut facite arborẽ bonã: & fructũ eius bonũ: aut facite arborẽ malã:& fructum eius malũ. Et oĩs ar

bor quæ nõ facit fructũ bonũ excidet᷑: & in ignẽ mittet᷑. Ires ergo differẽtiæ in hoĩbus uidẽtur eẽ. Quidã qui
oĩno nullũ fructũ afferũt: & ecce alii q afferãt. Sed ĩ hisqꝗ afferũt: aut mali ſũt fructus aut boni. Hicergo ſpõſa
i. eccleſia xpᷣi cõfirmari ſe poſtulat: & reclinari ꝗdẽ ſuꝑ una arborẽ meliã afferẽtẽ fructus bonos: & recte ac cõ
petẽter. Sup his enĩ cõfirmat᷑ & ſtipat᷑ eccleſia qĩ bonis opibus fructificãt & creſcũt. Quid autẽ eſt qd ĩ amy

ris infructuoſis. ſ. arboribus cõfirmari uult: odore ſolo gaudẽtibus. Ego puto ꝙ iſtos ꝗ ſolo odore gaudent: &

necdũ fructus fidei afferũt: illos dicat quos Paulus ad corĩthios ſcribẽs dicit: ꝗ ſuocãt nomẽ dñi nñ ieſu xp̃i in
oĩ loco ipſoꝶ & noſtrũ. Pro eo ergo ꝙ ſuocãt nomẽ dñi ni ieſu xp̃ᷣi hnt in ſemetipſis odoris quãdã ex ipſa in/
uocatiõe noĩs ſuauitatẽ. Pro eo uero ꝙ nõ cũ oĩ fiducia & libertate accedũt ad fidẽ nullos fidei afferũt fructus.
In loco hoc poſſumus nos cathecuminos eccleſiæ ĩ telligere: ſuꝑ quos ex parte aliqᷓ cõfirmãtur eccleſiæ. Habẽt
enĩ & in ipſis nõ paꝶ fiduciæ & ſpei plurimũ qd & ipſi fiãt aliqů arbores fructiferæ: & plãtẽtur ĩ paradiſo dei
ab ipſo agricola patre. Ipſe enĩ ẽ ꝗ plãtat huiuſmodi arbores ĩ eccleſia xpᷣi:q ẽ paradiſus delitiaꝶ ſicut & dñs di
cit. Oĩs plãtatio quã nõ plãtauit pater meus cæleſtis eradicabit᷑. Stipat᷑ eccleſia & ĩter melias & ſupꝑipſas reqe
ſcit. Quæ meliæ illæ putãdæ ſũt aĩæ quæ quotidie ĩnouãtur ad imaginẽ eius ꝗ creauit eas. Quia enĩ p ĩnouʒ
tionẽ ſui imaginẽ reparat filii dei:merito & ipᷣæ arbores meliæ appellant᷑: qa & ipſe ſpõſus eaꝶ ĩ ſu iohibus di
ctus ẽ ſicut arbor meliãa eẽ in lignis ſiluæ. Et ne mireris ſi idẽ ipſe & arbor uitæ & diuerſa alia dica ei idẽ & pa
nis uerus: & uitis uera: & agnus dei & multa alia nominer. Oiĩa nãq; hæc uerbũ dei unicuiq; efficit᷑ prout mẽ
ſura uel deſideriũ participatis expoſcit ſe. ad quod ſignificãdũ illud ꝙẽ & manna unicuiq; eſſet unus cibus:
unicuiq; tamen deſiderii ſui reddebat ſaporẽ. Præbet ergo ſeipſũnõ ſolũeſuriẽtibus panẽ & ſitiẽtibus uinum
ſed & delitiari uolẽtibus ſemetipſũ & fragrãtia exhibet poma.Prop terea ergo & ſpoſa uelut refecta iã & bene
paſta fulciri ĩ meliis ſe poſcit: ſciẽs ĩ uerbo eẽ ſibinõ ſolum oẽm cibũ:ſed & omnes delitias: & per ea maxime
diſcurrit: dum ſe uulneratã ſẽtit eẽ iaculis charitatis. Siꝗs uſꝗᷓ ẽ:ꝗ fideli hoc amore uerbi dei arſit aliqũ:ſiqs ẽ

utſphe
urch
ſurchi
luulnen
uschant
(unta
lüͤil
Anirut
Dosllu
ſeril
hihe
nlüt&
1lcep
keyee
hcti
ſhrlia
mnaſt
ige
ſämms
et m
cotpo
teas
nöte
ubia
i
uett
nen⸗
tn
ſoli⸗
ine
nin
ol
did

eusl

080sn/
iteconti
tecclelu
Ahouiſ
nſiue
debit ab⸗
licein
ptünihi
cclantu
ſupndn
mur dem
fühge
hic
Audiuiti
crammets
ſodalibus
emävulne
ſintlen
Alogn
ls
aben un
lunl
Achiai
. Eostt
Aucigi
eno hil
ecte c
gkiam
ucentd
eſutßiin
cripli in
thmwcus⸗
i. Hye⸗

„4

talii
jocbosd
iiciaf
ptolt e
uchis
suinmn
jaben

munne

e

ut ppheta dicit:q electis iaculis eius dulce uulnus plagãq; accepit: ſiqs E ſcientiæ eius am abili cõfixus telo:
ita ut diurnis eũ deſideriis nocturniſq; ſuſpiret:aliud qd loquino poſſit: audirealiud nolit: cogitare aliud ne
ſciat: deſiderare p̃ter ipſũ aut cupe aliud uel ſperare no libeat:iſta aĩa merito dicat: Vulneratæ charitatis ego ſũ
& ab illo uulnus accepi de quo dicit Eſaias. Et poſuit me ſicut iaculũ electũ: & in pharetra ſua abſcõdit me. Ia
li uulnere decet deũ ꝑcutere aĩ as: talibus iaculis teliſq; cõfigere ac ſalutaribus eas uulneribus ſauciare. ut qa de
us charitas eſt: dicãt & ipſæ. Quia uulneratæ charitatis ego ſũ.Et qdẽ in hoc quaſi amatorio drãmate ſponſa
cnaritatis ſedicit uulnera ſuſcepiſſe. Põt autẽ ſimiliterferuẽs aĩa erga ſapiẽtiã dicere:qa uulneratæ ſapientiæ
ego ſũ:illa.ſ.quæ ſapiẽtiæ eius pulchritudinẽ potuit ĩ tueri. Põt & alia aĩa uirtutis eius magnificẽtiã cõtuẽs: &
admirata potẽtiã uerbi dei dicere: qa uulneratæ uirtutis ego ſu. Talis credo aliqua ſicut erat illa quæ dicebat:
Dũs illuminatio mea & ſaluator meus: quẽ timebo. Sed & aĩa erga morẽ iuſticiæ eius feruens: & diſpẽſationũ
ac puidẽtiæ eius iuſticiã cõtuẽs dicit ſine dubio: Vulneratæ iuſticiæ ego ſũ. & alia bonitatis eius ac pietatis ĩmẽ
ſitatẽ reſpiciẽs:ſimilia loꝗtur.Sed & hoꝶ oĩum generale ẽ iſtud charitatis uulnus: quo ſeuulneratam pdicat
ſpõſa. Sciẽdũ tamẽ eſt: ꝙ ſicut ſunt iſta dei iacula: quæ aĩæ habẽti deſideriũ bonoꝶ ſalutis uulnus infligunt:
ita ſũt & iacula maligni ignita: ꝗbus aĩa quænõ eſt ſcuto fidei ptecta uulnerat᷑ in mortẽ. De ipſis dicit pphe/

ta:Ecce peccatores intẽderũt arcũ:parauerũt ſagittas ſuas in pharetra ſua: ut ſagittẽt in obſcuro rectos corde.

Hic peccatores de occulto ſagittãtes dæmones inuiſibiles dicit. & ipſi ſũt habẽtes qᷓda iacula fornicatiõis: alia
cupiditatis & auaritiæ: ꝗqbus ꝗplurimi uulnerãtur. habent etiã ſpicula iactãtiæ & uanæ gloriæ. ſed iſta ualde
ſubtilia ſunt: ita ut cõfixã ſe aĩa ab eis: ſauciatãq; uix ſentiat: niſi ſi ĩduta ẽ armis dei: & ſtat uigilãs & ĩ mobilis
erga aſtutias diaboli: ſcuto ſemetipſam fidei ꝑ oĩa cõtegẽs: & nullã corporis partẽ fidei nuda relinquẽs. Quã/
tacũq; autẽ dæmones fecerint tela: ſi inueniãt mẽtẽ hoĩs fide munit etiã ſi fuerint ignita: etiã ſi cupiditatum
flãmis & incẽdiis ardeãt uitioꝶ: fides plena cũcta reſtringit. Leua eius ſub capite meo: & dextera eius ample/
ctet᷑ me. Deſcriptio ẽ quidẽ amatorii drãmatis ſpõſæ feſtinãtis ad cõnubiũ ſponſi: uelut t paulo aptioribus
corporis ap pellationibus currit. Sed cõuerte te uelocius ad ſpiritũ uiuificãtẽ: & refugiẽs appellationes corpo/
reas: uere pſpice quæ ſit uerbi dei leua: quæ ſit dextera: qd etiã caput ſponſæ eius aĩæ.ſ.pfectæ uel eccleſiæ: &
nõ te rapiat carnalis & paſſibilis ſenſus. Ipſa enĩ eſt hic ſponſi dextera & leua: quæ in puerbiis de ſapiẽtia dicit᷑

ubi ait. Lõgitudo enim uitæ in dextera eius. In ſiniſtra uero eius diuitiæ & gloria. & ſicut hic ſapiẽtiã non ideo

aliquã fœminã dici putabis qa fœmineo noĩe appellari uidet᷑: ita ne in hoc ꝗdẽ qm̃ maſculino genere ſpõſus
uerbũ dei dicit᷑: corporaliter ĩtelligere debes leuã eius aut dextera uel amplexus ſpõſæ uel aĩæ pro fœminei ge/
neris declinatiõe pcipe: ſed uerbũ dei quis apud græcos maſculino: apud nos neutro ꝓferat᷑. Suꝑ maſculinũ
tñ & neutrũ ac fœæmininũ genus & ſuperoẽ oĩno qd ad hoc reſpicit eſſe cogitãda ſũt iſta:de ꝗbus ſᷣmo ẽ. & nõ
ſolũ uerbũ dei:ſed & eccleſia eius atq; aĩa perfecta: quæ & ſpõſa nominat᷑. ſicenĩ & apoſtolus dicit:In chriſto
enĩ neq; maſculus neq; fœmina: ſed oẽs in ipſo unu ſumus. Hæc autẽ ppter hoĩes qui aliter audire nõ poſſũt
niſi his uerbis quæ in uſu habẽtur:in ſcriptura diuina humani more referũtur eloquii: ut uerbis ꝗqdẽ notis eas
& ſolitis audiamus.ſenſu tamẽ illo quo dignũẽ de diuinis rebus & incorporeis ſentiamus. Nã ſicut is qama

torẽ dicit ſe eſſe pulchritudinis ſapiẽtiæ: hoc oſtẽdlit ꝙ naturalẽ qui ĩ ſe ẽ charitatis affectũ ad ſtudia tranſtule

rit ſapiẽtiæ: Ita & hic ſponſa depoſcit uel aĩa uel eccleſia: ut ſpõſus ſuus ꝗ eſt uerbũ dei. Leua quidẽ ſua caput
eius ſuſtẽtet: dextera uero eius oẽ eius reliquũ cõplectat: & cõſtrĩgat corpus. Eſt autẽ leua in qua ſapientia di/

uitias cõtinere & gloriã dicit᷑. Quas autẽ habet diuitias eccleſia & quã gloriã niſi illas: quas accepit ab eo ꝗ cũ

diues eſſet: pauper factus ẽ: ut ilſius pauptate eccleſia fieret diues? Quæ autẽ eſt gloria? illa ſinedubio de qua
dicit: Pater clarifica filiũ tuũ: paſſionis ſine dubio gloriã deſignãs. Fides ergo paſſionis xpᷣi gloria & diuitiæ ec
cleſiæ ſũt quæ in leua eius continẽtur: Leuã autẽ puto uerbũ dei hoc modo debere intelligi: qm quidẽ ſunt in
eo quædã diſpẽſationes ante incarnationẽ geſtæ: Sunt uero aliquæ & per incarnationem. Illa pars uerbi dei ꝗᷓ
ante aſcẽſionẽ carnis in diſpẽſationibus pacta ẽ: dextera põt uideri. hæcuero quæꝑ incarnationem ſiniſtra ap
pellari. Vnde & ſiniſtra diuitias & gloria habere dicit᷑. Per incarnationẽ nãq; diuitias & gloriã quæſiuit oĩum
ſcilicet ſalutẽ. In dextera autẽ lõgitudo uitæ eſſe dicit: per quod ſine dubio illa eius pars quæ in pricipio apud
deũdeus erat uerbũ: ſempiternitas indicat᷑. Hãc ergo leuã eccleſia cuius chriſtus eſt caput: optat habere ſub ca
pite ſuo: & fide ĩcarnatiois eius caput ſuũ muniri. Dextera uero eius amplecti. i. illaagnoſcere: & de illis ĩſtrui:
quæ ante huius quoq; ꝑ incarnationẽ geſta diſpẽſatiõis tẽpus in arcanis habẽtur & reconditis. Dexrera nãq;
ibi putãda ſũt eẽ oĩa: ubi nihil de peccatoꝶ miᷣiis: nihil de fragilitatis lapſu cõtinet. Hic uero leua ubi uulne/
ra nr̃a curauit: & peccata noſtra portauit: factus etiã ipſe pro nobis peccatũ: & maledictũ. Quæ oĩa quauis ca
put & fidẽ ſuſtẽtẽt eccleſiæ: menito tñ ſiniſtra uerba dei appellabutur: in ꝗbus aliqua etiã pᷣter illã naturã quæ
tota dextera ẽ: & tota lux & ſplẽdor & gloria ptuliſſe memorat᷑. Adiuraui uos filiæ hieruſalẽ ĩ uirtutibus: & ĩ
uirnibus agn: ſi eleuaueritis & ſuſcitaueritis cnaritatẽ quoaduſq; uelit. Spõſa adhuc ad adoleſcẽtulas loquitur

pꝓuocans eas & exhortãs ĩmo & adurans per ea quæ eis cara eſſe nouit & amabilia: ut ſi forte eleuare cœperint

charitatẽ iacentem quippe in eis: & excitare eam: utpote adhuc dormientem apud eas: in tantum eleuent eã:
in tantu ſuſcitẽt: inquãtũ uoluerit ſponſus:mecminus aliqd in ea agant ꝗᷓ uolutas ipſius patit᷑. Hæc eſtenim
amantis ſpõſæ perfectio:ut a nullo uelit cõtraanimos & uolũtatem eius fieri quem diligit: & ut hoc non ne⸗

gligẽter aut ſegniter agãt: p uirtutes agri.i. p plãtaria & uirgulta quæ in agro ſunt: & p uires eius ſine dubio: p
ea quæ in eo ſata ſũt adiurãtur. Tali ordine taliq; uerboꝶ cõpoſi itione textus hii ſtorici drãmatis dirigat Nuc
iã qd arcani intrinſecus contegat: reqramus. Ois aĩa pcipue quæ filia ẽ hieruſalẽ habet aliquẽ agrũ ꝓ Priũ: qni
ei ſecreta quadã p ieſũ meritoꝶ ſorte delatus eꝛſicut fuit &ille ager Iacob: cuius ſ uauitate pmotus Iſaac patri
archa myſticis aiebat eloqis: Ecce odor filii mei ſicut odor agri pleni quẽ benedixit dns. Hlabet ergo unaquæq;
aĩa: ut diximus agrũ ſuũ. Vita nãq; & cõuerſatio eius ager eſteius. In hoc agro aĩa quæ diligẽs & ſtudioſa eſt
ſatis agit & ſtudet plãtare bonos ſenſus: & oẽs excolere animi uirtutes. nõ ſolũ autẽ animi uirtutes ſed & uires
opeꝶ:quibus uidelicet ĩpleri poſſũt miniſteria mandatoꝶ. Eſt ergo ut diximus: unicuiq; animus ſuus ager:
quẽ colit & plãtat & ſeminat ſecũdũ hæc quæ diximus. eſt autẽ & oĩum ſimul filiaꝶ Hieruſalẽ unus quidam
& cõmunis ager:de quo Paulus ait: Dei agricultura eſtis uos. Quẽ agꝶ cõmunẽ: exercitiũ eccleſiaſticæ fidei 8.
cõuerſationis accipiamus: In quo certuũ eſtuirtutes ineſſe cæleſtes & uires ſpiritaliũ gratiarũ. Vnaquæq; ani/
ma quæ nuũc filiæ Hieruſalẽ hic appellant᷑: ſciẽtes ꝙ matrẽ habeat Hieruſalẽ cæleſtẽconferat aliqd neceſſe eſt
ad agrũ hũc excolẽdũ: & cæleſti eũ poſſeſſione dignũ cupiat effici. In iſtius ergo agri uirtutibus eleuari chari/
tatẽ chriſti & exercitari ab adoleſcentulis & initia fidei habẽtibus ꝓteſtat᷑ eccleſia: & dicit ad eas. Si leuaueritis
& exercitaueritis charitatẽ quoaduſe q; uelit:hocẽ ſi iam in hoc ueneritis:ut incipiatis agi nõ ſpiritu timoris &
adoptionis: & in hoc ꝓfeceritis ut perfecta in uobis dilectio foras mittat timorẽ: & ut eleuetis atq; exaltetis in

uobis charitatẽ: & excitetis eã: tãdiu eleuate eã:& tãdiu extollite: quãdiu ipſe uelit filius charitatis:ĩmo ipſe q

ex deo eſt charitas: nec forte putãtes ſufſicere humanæ charitatis mẽſuras in charitate dei mi nus aliqd ꝗᷓ deo
dignũ eſt agatis. Mẽſura enĩ charitatis hæc ſolaeſt: ut tantũ quãtũ ipſe uult diligat᷑. Volutas autẽ dei ſemper
eadẽ eſt: necunꝗᷓ mutat᷑. Nunꝗᷓ ergo ĩmutatio aliqua aut finis ullus in dei charitate reci pit᷑. Notãdũ ſane eſt
ꝙ nõ dixit ſi acceperitis charitatẽ: ſed ſi leuaueritis: quaſi quæ ẽ ꝗdẽ ĩ uobis: ſed iacet & nunꝗᷓ erecta ẽ. Et rurſũ

nõ dixit ſi inueneritis: ſed ſi excitaueritis charitatẽ: quaſi quæ ſit intrĩſecus qdẽ: ſed iaceat & dormiat in eis do

nec inueniat ſuſcitãtẽ. Ipſã credo & Paulus ſuſcitabat tũc adhucin diſcipulis dormiẽtẽ: cũ dicebat Exurge 4
dormis: & cõtinges chriſtũ. Vox fraterni mei: Frequẽter nos admonere cõuenit: ꝙ libellus hici modũ drãma
tis texit᷑. Præſens enĩ uerſiculus quẽ ꝓpoſuimus tale aliqd indicat:q cũ ſ põſæ ſermo eſſet ad adoleſcẽtulas fi/
lias Hieruſalẽ:ſubito quaſieminus uocẽ ſj ponſi ſenſerit:q̃ſi cũ aliqbus loquẽtis ĩterrupto p; ſermone: quẽ fa
ciebat ad adoleſcẽtulas ſponſa aurẽ conuerterit ad auditũ: ꝗq ad eã puenerat: & dixerit Vox fraterni mei. Spon
ſũ uero ĩtellige primo ꝗqdẽ anteꝗᷓ appareret oculis ſpõſæ uoce ei ſola agnitũ. Poſt hæc uero etiã conſpectibus
eius apparuiſſe ſuꝑ motes quoſdã uicinos illi loco ĩ quo ſpõſa morabat᷑ ſalientẽ: &m agnis ꝗbuſdã paſſibus
nõ tanꝗ ſaltibus colles moteſq; ĩ modũ cerui uel capreæ traſcẽdẽtẽ: & itaad ſpõſã ſuã oĩ cũ pperatiõe ueniẽtẽ.
Vbi uero ad domũ intra quã ſpõſa cõmorabat᷑ aduenit:ſtetiſſe eũ paululũ ĩtellige poſt domu: ita ut ſentiret᷑
ꝗdẽ adeſſe:nõdũ tũ modũ palã uellet & euidẽter intrare:ſed prius ꝗᷓſi ſub amatoris ſpecie ꝑ feneſtras aſ picere
uelle ſpõſa intellige: aut retia quædã ꝓpedomũ ſpõſæ aut laqueos eſſe poſitos:ut ſi forte ipſa uel aliqua ſo

daliũ eius ex filiabus hieruſalẽ exiſſet aliquando caperet᷑. Ad iſta uero retia ueniſſeſ ponſũ certum ẽ: ꝗcapi ab

eis nõ poſſet:ſed fortior eoꝶ effectus diruperit ipſa retia: diruptiſq; eis ſu p ipſa incedẽs etiã per ipſa proſpexe
rit: & poſtꝗᷓ hocopus fecerit dicat ad ſpõſã. exurgeueni pxima mea: ſpõſa mea: coluba mea. Hoc autẽ dicat
ut ipſo opere oſtẽdat ei quõ cũ fiducia debeat cõtẽnere iã retia quæ ei tetenderat inimicus: nec timeat laqueos
quos abſe iã uiderat eſſe diruptos. & adhuc ut amplius ad ſe ſpõſã puocet feſtinare: dicat ei: Quia oẽ tempus
quod iã graue uidebat᷑ trãſiuit: & hyems quæ ei cauſa exorta uidebar abſceſſit: pluuiæq; inutiles abierunt: &

tẽpus iã floridũ uenit: nihil moreris iter aggredi: ueni ad me. Ecce enim & agricolæ:qa ueris iã tẽpus arriſit: ui

neas colunt. Vox enĩ cũ & aliaꝶ auiũ: tũ etiã ſonora & grata turturis uernantis audit᷑. Sed & ficus de ueris cer/
ta tẽperie germẽ ſuũ ꝓduxit. Vitis uero in tãtũ de tẽporis tranqllitate nõ dubitãt: ut flores ſuos iã audeãt odo
reſq; ꝓferre. Hæc qdẽ de trãquillitate tẽporis ĩdicat ſpõſæ: ut maiore cũ fiducia arripere iter augeat pergẽdiad
ſpõſũ.Sed & locũ deſcribit ei in quo uult eã ſecũ reqeſcere: & dicit uelamẽto cuiuſdã ſaxi quod muro ipſi uel
loco ꝓmurali cõtiguũ ſit opaciſſimũ quẽdã effici locũ:ad quẽ uenire eã uult: & ablato uelamine ibi eius reue
latã faciẽ cõtineri: ut facie ad faciẽ ĩnoteſcat ſi põſo ſuo:& nõ ſolũ faciẽ eius reuelatã uideat ſpõſus & liberam:
ſed & uocẽ eius ibi audiat:certus iã ꝙ & facies eius pulchra ſit: & uoxeius ſuauis ẽ ac delectabilis. Hæc autem
pᷣueniẽtes cõiũximus:ne ordinẽ drãmatis & hiſtoriæ textũ uideremurirrũpe. Sed p̃ueniẽtes paululũuſq; ad
illũ locũ fabulæ ordinẽ pſecuti ſumus: ubi ait. Quoniã uox tua ſuauis:facies tua ſpecioſa. Nũc ergo repeten
tes uideꝛrmus primo quid eſt qd ait: Vox fraterni mei. Et uoce ſola ab eccleſia ſua primo chriſtus agnoſcitur
Primo enĩ uocẽ ſuã pᷣmiſit ꝑ ꝓphetas:& cũ nõ uideret᷑ audiebat᷑ ti. Audiebat᷑ autẽ p ea quæ annunciabant᷑
deeo: & tamdiu ſponſa: ideſteccleſia quæ ab initio ſæculi congregabatur ſolam uocem eius audiuit: uſq;quo
oculis ſuis eũ uideret: & diceret ecce hic uenit ſaliens ſi uper mõtes: tranſiliens ſupercolles. Saliebat enim ſuꝑ
propheticos montes & ſanctos colles: Illos ſcilicet qui in hoc mundo imaginem eius formamq; geſſerunt.
Sed &ſi in apoſtolis eum ponas quaſi in montibus ſaliẽtem & eminẽtẽ cunctis: & in collibus nilulominus
his duũtaxat qui ſecũdo loco electi ab eo & miſſi ſũt nõ erit ĩcõueniẽs. In his eni ſimilis efficit᷑ capreæ & hinnu
loceruoꝶ.Capreæ q; oẽm uiſũ uiſus eius pcellit. Et ceruo qd ad ĩteritũ pẽtis aduenit. Sed & unaquæq; aĩa

gun .
oisger
aturlt.
lenit

Ni⸗
knücni
dac Part
naque
diolzeſt
Nuin
uus ger⸗
ſieis
1chani/

nceſleeſe

euauents
imoris
altets 1
mo ſe⸗

ie

e lenpr
üiſanei
rmti
inesco
une
ctima
tulusfh
gu⸗ 1
eidpon
dechbus
palſbis
lenlete⸗
ſentitt
alpie
liquaſ⸗
lcapin
roſper
utedi
lanens
enpis
unt:
Uſtwi
etsscet⸗
eitoco
gilinl
8teue
etam:
zutem
i 4
epeten
glaut
abmt
e
eunt⸗
minus
nnu
gan

ſi qua tamen eſt quæ uerbi dei amore conſtringitur:ſi quando in diſputatione ſermonis eſt poſita: ut nouit
oĩs ꝗ exptus ẽ quò cũ in arctũ uenit: & anguſtiis ꝓpoſitionũ qᷓſitionũq; cõcludit᷑: ſi qñ eũ legis ac pphetaꝶ uel
ænigmata uel obſcura quæq; dicta cõcludũt ſi forte adeſſe euũ ſentiat aĩa:& eminus ſonitũ eius accipiat: ſuble
uatur ſtatim: & ubi magis ac magis ꝓpinare ſenſibus eius cœperit: & illuminare quæ obſcura ſũt: tũc eũ uidet
ſalientẽ ſupra mõtes & colles altæ. ſ. & excelſæ ſẽſus ſibi intelligẽtiæ ſuggerẽtẽ: ita ut merito dicat hæc aĩa: ecce
hicuenit ſaliẽs ſuꝑ mõtes:trãſiliẽs ſuꝑ colles. Hæc autẽ dicimus nõ ĩmemores ꝙ iã & in ſi upioribus corã poſi
tus pᷣſenti collocutus ſit ſpõſæ: Sed qm ut ſæpe diximus drãmatis ſpeciẽ libellus hic cõtinet:nuc in pᷣſẽti dicũ
turaliqua: nũcetiã in abſenti: & ſicagit᷑ ĩmutatio pſonaꝶ: ututerq; ordo cõpetẽter dirigi uideat᷑. Quãuis enĩ
ꝓmittat ſpõſus &dicat ad ſpõſã ſuã ꝗ ſũt electi diſcipuli eius:qa ecce ego uobiſcũ ſũoĩbus diebus uſq; ad con
ſumationẽ ſæculi: tñ iteꝶe p parabolas dicit qa paterfamilias uocauit uos ſuos: & unicuiq; diſtribuit pecuniã
negociãdi gra: & pfectus ẽ. Et iterũ dicit. Quia abiit petere ſibi regnu. Et iteꝶ quaſi de abſente ſponſo dicitur.
uia media nocte clamor factus ẽ:dicẽtiũ ꝗa uenit ſpõſus. Sic ergo nũcpᷣſẽs ẽ ſpõſus & docet:nũc abſens dici
tur & deſiderat᷑: & utrũq; uel eccleſiæ uel aĩæ ſtudioſe cõueniet. Cũ enĩ pati pſecutiões & tribulatiões pmitti
tur eccleſia: abſens ei uidet᷑. Et rurſũ cũ in pace ꝓficit & in fide ac bonis opibus floret: pᷣ̃ſens ei eẽ intelligitur.
Sed & aĩæ cũ q̃rit aliquẽ ſenſũagnoſcere obſcura quæq; & arcana deſiderat:donec inuenire nõ pòt:abſẽs ei ſi
ne dubio eſt uerbũ dei. Vbi uero occurrerit & apparuerit qd reqrit᷑: ꝗs dubitat adeſſe uerbũ dei:& illuminare
mentẽ ac ſciẽtiæ lumẽ ei pbere? & iteꝶ ſubduci nobis eu: atq; iteꝶ adeſſe ſentimus p ſingula quæ aut apiunt
aut claudũtur in ſenſibus noſtris. Et hoc eo utiq; patimur: donectales efficiamur: ut nõ ſolũ reuiſere nos: ſed
& manere dignet᷑ apud nos: ſecũdũ ꝙ ĩterrogatus a quodã diſcipulo dicẽte. Domine qd ẽ factũ: incipis no
bis manifeſtare temetipſũ & nõ huic mũdo? Rndit ſaluator. Siꝗs diligit me: uerbũ meũ cuſtodit:& pater me
us diligit eũ: & ad ipſũ ueniemus: & mãſionẽ apud eũ faciemus. Si ergo & nos uolumus uidere uerbũ dei:atq;
aĩæ ſpoſũ ſaliẽtẽ ſuꝑ mõtes & exultãtẽ ſupꝑ colles:primo audiamus uocẽ eius: Et cũ audierimus eũ in oĩbus:
tũc etiã eũ uidere poterimus: ſecũdu ea quæ in p̃ᷣſenti loco uidiſſe deſcribit᷑ ſpõſa. Nã & ipſa ꝗᷓuis & prius eum
uiderit: nõ eũ tũ ita uiderat ut nũc ſaliẽtẽ ſuꝑ mõtes: & exiliẽtẽ ſuꝑ colles: neq; ꝑ feneſtras ſuas ꝓcũbẽtẽ: neq;
. retia proſpiciẽtẽ: ſed magis uidet᷑ ꝙ prius hyemis tẽpore eũ uiderit. Nunc enim dicit. Quia h ems tranſiit.
git ut res indicat etiã p hyemẽ ſpõſæ ſuæ apparet.i tribulationũ & tẽtationũ tẽpore.Sed & alia & uiſitatio:
in qua uiſitat᷑ paululũ: & iterũ deſerit᷑: ut ꝓbet ac rurſus requirit᷑: ut caput eius ſuſtentet᷑: & ut tota cõplectat᷑⸗
ne forte aut in fide titubet: aut corpus eius tẽtationũ põdere pᷣgrauet᷑. Et ideo uidet᷑ mihi hyems fuiſſe illud tẽ
pus:cũ caput ſuũ fidei.ſ.ſũmitatẽ leua ſpõſi.ſ. contineri poſcebat:& dextera eius oẽ corpus amplecti. Nũc au
tẽ iſta uiſio quæde mõtibus apparet & collibus:gratiarũ puto ſj piritaliũaltitudies potẽtiaſq; deſignet. Sed &
p feneſtras qd pſpiceredicit᷑ ſenſibus mihi lumẽ uidet᷑ pbere. Et retia quæ dirũpit & conterit laqueos indica
ri diabolicos puto: utpote tẽtationũ tẽpore: tanqᷓ hyeme iã pacta. Oſtẽdunt᷑ etiã ſigna ueris & æſtatis:ſicut in
pſalmis dictũẽ: Aeſtatẽ & uer tu feciſti ea. Inde deniq; & flores ꝓfectuũ ꝓtulit eccleſia tẽtationibus ſuꝑatis &
putatiõis diſpẽſatiõe trãſacta: ſicut in ſuis locis cũ ad hæcdiſſerenda uẽtũ fuerit oſtẽdet᷑. Ecce hic uenit ſaliẽs
ſup mõtes:trãſiliẽs ſuꝑ colles. Hiſtoricũ ordinẽ iã ꝓſecuti ſumus. Nũcautẽ quõ chriſtus ad eccleſiã ueniẽs ſa
liat ſup mõtes: & exiliat ſup colles uidẽdũ ẽ. Exiliẽs enĩ magis ꝗᷓ trãſiliẽs ꝓpoſiti monis ꝓprietas habet. Iſaac
enĩ ambulãs & ꝓgrediẽs maior fiebat: uſq; quo fieret magnus ualde. Paulus autẽ nõ tã ambulando ꝓfecit ſed
currẽdo: cũ dicit curſũ cõſumaui. Saluator autẽ nr & eccleſiæ ſponſus neq; ambulare neq; currere: ſed ſuꝑ hæc
ſalire dicit᷑ & exilire. Si enĩ cõſideres quõ parui tẽporis ſpatio occupatũ falſis ſupſtitionibus mundũ ſᷣmo dei
cucurrit: & agnitionẽ ueræ fidei reuocauit: ĩtelliges quõ ſaliat ſuꝑ mõtes: magna uidelicet quæq; regna ſalti
us ſuis ſuperãs. & ad recipiẽdã cognitionẽ diuĩæ religiõis ĩclinãs: & exiliat ſup colles: cũ etiã minora regna ue
lociter ſubiugat atq; ad pietatẽ ueri cultus adducit: & ſic de loco ad locũ:de regno ad regnũ: de ꝓuinciis ad pro
uincias pᷣdicatiõis illuſtratione trãſiliẽs p eũ ꝗ dicebat: Quia ab Hieruſalẽ in circuitu uſq; ad illyricũ repleuit
ãgeliũ dei: ĩtelliges quõ ſuper motes ſaliẽs ueniat & exiliẽs ſupꝑ colles. Sed & alio mõ põt ĩtelligi ſicut ſupra

.

dixvmus. Quoniã qdẽ Moyſes de ipſo ſcripſit: & pphetæ nihilominus de ipſo annũciauerũt. Sed & hæc anũ

ciatio ĩ lectiõe ueteris teſtamẽti uelamẽ habet ſu ppoſi itũ. VYbi uero ſponſæ eccleſiæ. ſ.ad eũ cõuerſæ ablatũ eſt

uelamẽ: ſubito uidet eũ in iſtis mõtibus legis dũtaxat uoluminibus ſaliẽtẽ: & in collibus ſcripturæ ꝓpheticæ ꝑ
apta & euidẽti manifeſtatiõe nõ tã apparẽtẽ ꝗᷓ exiliẽtẽ: Verbi gra qᷓſi reuoluẽs ſingulas ꝓpheticæ lectiõis pagi
nas ĩueniat de ipſis exiliẽtẽ xpᷣm: & p loca ſingula lectionũ ablato nũc demũ quo prius tegebat᷑ uelamie ebuli

re eü cernat & emergere: atq; euidéti iãẽ manifeſtatiõe ꝓrũpe. Ob credo & ipſe ieſus cũ ad trãſformaãdũ ſe uenit

nõ ĩ aliqꝗᷓ planicie aut cõualle fuit:ſed mõtẽ cõſcẽdit. Vbi & trãſformatus ẽ: ut ſcias eũ ſemꝑ ĩ mõtibus aut in
collibus apparere:& ut te doceat ne uſqᷓ eũ niſi in legis & prophetaꝶ montibus quæras. Quod autem ſancti
quiq; mòtes appellantur: multis ſcripturæ locis inuenies indicari: ſicut ait in pſalmis. Fundamẽta eius ĩ mon
tibus ſanctis. Et iterum. Leuaui oculos meos in montes: unde uenit auxilium mihi. Auxilium nanq; in tri
bulationibus & ſcripturarum diuinaꝶ ſenſi ibus capimus: Poſſumus adhuc & montes in quibus ſalire uer⸗
bu dei dicitur & quaſi liberius efferri: nouum accipere teſtamentum. Colles uero de quibus quaſi diu com/

preſſus & occultatus exiliit ueteris teſtamenti ſentire uolumina. Sed & apud Hieremiam uenatores & pi/
S KXX«

e

ſcatores ꝗq mittunt᷑ cape hoĩ̃es ad ſalutẽ mõtibus & collibus eos cape dicũtur. Sic enĩ ait. Ecce mitto multos pi
ſcatores & multos uenatores: & capient eos ſuꝑ oẽm mõtẽ & ſuper oẽm collem: quod ego magis ad futurum
tẽpus in cõſumatione ſæculi implendũ puto:ut cũ miſſi fuerit angeli ſecũdũ euagelicã parabolã meſſis tẽpo
re ut ſeparẽt frumẽta a zizaniis: qui excelſioris uitæ & eminẽtioris fuerit cõuerſatiõis: iſte in mõtibus ĩueniet᷑

aut in collibus. Nõ inuenier᷑ in humilibus & deiectis locis: ne ibi mixtus uideat᷑ eſſe zizaniis: ſed in excelſiori

bus ſẽſibus & in eminẽtia fidei poſitus ſaliẽti in mõtibus uerbo dei: & exiliẽti ĩ collibus ſẽper adhærẽs. Quod
p aliã nihilominus parabolã ſub eodẽ tamẽ intellectu dicit᷑ in euagelio: Siqs in tecto ẽ nõ deſcẽdat tollere ali
quid de domo. Poteſt adhuc & aliũ nobis ſenſũ pᷣdiues iſte pᷣſentis uerſiculi ſermo ſuggerere. Poſſibile nãq;
mnem qui plena fide credit in deũ uel montẽ uel collẽ appellari: pro qualitate.ſ.uitæ & magnitudine intel
ligentiæ: etiã ſi fuerit aliqũ uallis proficiẽte in eo Ieſu ætate & ſapiẽtia & gratia: oĩs uallis replebit᷑.S upbi autẽ
quiq; & elati ut mõtes & colles humiliabũtur: qm qui ſe exaltat humiliabit᷑: & qui ſe humiliat exaltabit᷑. De
ipſis enim dicit᷑ ꝗq cõfidũt in domino ſicut mõs ſyõ. Et de hieruſalẽ dicit᷑ montes in circuitu eius. Vnde puto
ꝙ merito etiam ſaluator noſter: qm & ipſe dicit᷑ lapis de monte exciſus ſine manibus: & factus eſſe mons ma
gnus.ſicut rex regũ & pontificũ pontifex: põt etiam mons mõtiũ appellari. Verũ ut etiã tertia expoſitio habe
at locũ:ad unãquãq; animã ſermo dirigat᷑. Siqui ſint capatiores uerbi dei: ꝗ ab Ieſu aquã ſibi datã biberunt:
& hæc facta ẽ in eis fons aquæ uiuæ ſalientis in uita æterna: in his. ſ. in quibus uerbũ dei crebris ſenſibus & co/
pioſis uelut perennibus ebulit fluentibus: in his uitæ ac ſcientiæ & doctrinæ merito mõtibus & collibus efſe/
ctis: digniſſime ſalire uerbũ dei dicit᷑ & exilire: factus in eis ꝑ affluẽtiã doctrinæ fons aquæ uiuæ ſalientis in ui
tã æternã: Similis ẽ fraternus meus capreæ hinnuloq; ceruoꝶ in motibus bethel. Caprea uel ceruus q ĩtermũ
da habeãtur aĩalia manifeſte ex his quæ ĩ deuteronomio ſcripta ſut indicat: eſt enĩ hoc mõ ſcriptũ: Hæc eni
ſũt aĩalia quæ manducabitis uitulũ: & agnũ ex pecoribus: & hircũ ex capris: ceruũ & capreã & bubalũ: & tra⸗
gelaphũ: & ibicẽ: camellũ & pardalũ. Sed & quod ſanctus ceruo cõparat᷑ in multis ſcripturæ diuinæ locis:utĩ
pſalmo ubi dicit:Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquaꝶ: ita deſiderat anima mea ad te deus. Veruũtamẽ ĩ ſer
monibus quos ex deuteronomio aſſumpſimus: etiã hoc non negligenter cõſiderãdũ uidet᷑ ꝗᷓ dignũin anima
libus mundis enumerãdis ordinẽ tenuerit: ut primo uitulũ: ſecũdo agnũ: tertio hircũ ſcriberet. In his uero ꝗᷓ ſe
cũdũ eüdẽ Moyſem non offerunt᷑ ad altare primo ceruũ: ſecũdo capream nominat. Etita poſt hæc reliqua ꝑ
ordinẽ ſcribit animantia. Quoꝶ ratio his quibus abundantior gratia ſpiritalis in dono ſcientiæ conceſſa eſt:
per ſpiritũ ſanctũ manifeſta & euidẽs fiet. Nobis interim quoniã de ceruo & caprea dicere nũc in expoſitione
pᷣſentis uerſiculi incũbit: conueniẽs uidet᷑ ex ſcripturis diuinis congregare pro uiribus quæ de his animalibus
referũtur: de quibus idẽ Moyſes cũ decarnibus loꝗret quæ in omni deſiderio aĩæ comederentur: non oblatæ
ad altare: ſicut caprea inquit: & ceruus. Egregiũ uero quid uiceſimus octauus pſalmus ubi de uirtutibus & ef
ficacia uocis dei per ordinẽ ſcribit de ceruo hoc modo dicit. uox domini perficientis ceruos.i.perfectos facien

tis ceruos: & reuelabit condenſa. ſicut enĩ uoxdii intercidere dicit flãma ignis: & concutere deſertũ:ita perfice

re ceruos ac rèuelare condẽſa memorat. Sed & in Iob de ceruo ita inuenimus referri: ibi dominus ad Iob ptur
binẽ loquẽs & nubẽ ait. Aut ergo obſeruaſti partus ceruoꝶ. aut numeraſti menſes eoꝶ plenos ad partütolo⸗
res autem eoꝶ ſoluiſti: aut nutriſti eoꝶ natos: aut ſine doloribus partus eoꝶ emittes. Abrũpẽt filit eoꝶ & mul-/
tiplicabũtur in natiuitate: exibunt & nõ reuertẽtur: His adiungẽda ſut etiã illa quæ in prouerbiis legimus hoc
modo. Ceruus amicitiaꝶ: & pullus gratiaꝶ loquat᷑ tibi. Hæcinterim ad p̃ᷣſens de ceruo nobis ſcripta occurere
potuerunt. Quæob hocaſſumpſimus: utloquamurnõ in doctrina humanæ ſapientiæ: ſed in doctrina ſpiri
tus: ſpiritalibus ſpiritalia cõputates. Et ideo inuocemus deũ patrẽ uerbi: quo nobis uerbi ſui manifeſtet arca-
na: ſenſũq; noſtrũ remoueat a doctrina humanæ ſapiẽtiæ: & exaltet atq; eleuet doctrinã ſpus: ut nò ea quæ ſẽ
tit carnalis auditus: ſed ea quæ cõtinet uolũtas ſpũs ſancti proloquamur. Paulus nos apoſtolus docet: ꝙ inui
ſibilia dei ex uiſibilibus intelligãtur: & ea quæ nõ uident ex eoꝶ quæ uidẽtur ratione & ſimilitudine contẽplẽ
tur: oſtẽdens ꝙ uiſibilis hic mũdus de inuiſibili doceat: & exẽplaria qᷓdã cæleſtiũ cõtineat poſitio iſta terrena:
ut ab his qᷓ deorſũ ad ea quæ ſurſũ ſũt poſſimus aſcẽdere: atq; ex his quæ uidemus in terris: ſentire & ĩtellige/
re ea ꝗᷓ habẽturĩ cælis.Ad quorũ ſimilitudinẽ quãdã quo facilius colligi p hæcac ſẽtiri poſſẽt diuerſitates crea
turaꝶ: quæ ĩ terris ſũt ſimilitudinẽ cõditor dedit. Et fortaſſis ſicut hominẽ deus ad imaginẽ & ſimilitudinẽ ſu
am fecit: ita etiã cæteras creaturas ad alias quaſdã cæleſtes imagines per ſimilitudinẽ cõdidit: & fortaſſe in tan
tũ ſingula quæq; quæ ĩ terris ſũt habẽt aliqd imagis & ſimilitudis ĩ cæleſtibus: ut etiaã granũ ſinapis quod mi
nimũ ẽ in oĩbus ſeminibus habeat aliqd imaginis & ſimilitudĩs in cælis. Et hoc ꝙ talis ei ꝗᷓdã cõpoſita ẽ alter
natio naturæ: ut cũ minimũ ſit oĩum ſeminũ maius fiat oĩbus holeribus: ita ut poſſint uenire aues cæli:& ha
bitare ĩ ramis eius:ſimilitudinẽ ferat nõ ſolũ alicuius cæleſtis imaginis ſed ipſius regni cæloꝶ. Sic ergo poſſibi
leẽ etiã cætera ſemina ꝗᷓ in terris ſũt ut habeãt aliqd ĩ cæleſtibus ſimilitudis rõnis. Quod ſi ſemĩa: ſine du/
bio & uirgulta: Et ſi uirgulta: ſine dubio & aĩantia uel alitũ: uel repentiũ & quadrupedũ. Sed & illud adhuc
põt ĩtelligi: ſicut granũ ſinapis nõ unã ſimilitudinẽ tenet regni cæloꝶ:habitatiõis. ſ. & auiũ ĩ ramis ſuis:ſed
habet & alià ſimilitudinẽ uel imaginẽ pfectiõis.ſ. fidei:ita ut ſiꝗs habeat fidẽ ſicut granũ ſinapiss: & dicat mõ
ti traſſferri ſe: & trãſferret: Ita poſſibile ẽ etiã cætera no ĩ uno aliquo ſed ĩ pluribus ſpeciẽ & imaginẽ cæleſtiũ fe
rant. Et

—

tant.
muse
el he
heita
ſblu⸗
Ntü
Nesde
Logi
oul.
olige
nlelto
uxin
ſbleet
epent
ptinlu
Aſpin
nnocon
loorp
ſoläui
ilbul
tone
gueſa
ueroe
ſteli⸗
biles:
digu⸗
ubit
nuittd
funun
uͤs
zi
ip⸗
tele
die⸗
Gii
nmuü
trgn
ogt
nnu
us
i⸗
ſi L
Mi

nic⸗

multo⸗ i
Utunnmn
eſſis id⸗
ieentet
8,Jool
etoleri
ldille ni
täneint
upbian
nde Punn
mons m

ſttolne

ibusa,

lbusee,

lenmsinn
sgituni
füliuei
Nlün
eloasun
tamki ſe
inanima
uetdqe
digte
nellnele
oltire
mimus
noncblur
tutbis
eCtoshuen
iinpett
d lobonn
unile
hnll
egimuh
ptiocuner
nmſi
ſeſtetan
dagurſi
augili
roortipl
atenm
Kirlice
Wituest

udeu

sqolt
hſitn lalu
Apfaſb
lnecl
ldachi

bſuli

diarno
cleſhi „

uertere ꝗᷓliũ ceruoꝶ dñi decet Fuare partus: ne in aborſũ deci

rant. Et cũ plures ſint: uerbi gr̃a in grano ſinapis uirtutes: quæ reꝶ cæleſtiũ imagines teneãt: ultimus & extre
mus eius uſus eſt iſte: qui habet᷑ apud hoĩes in mĩſterio corporali:ita etiã in reliꝗs: uel ſemibus uel uirgultis
uel herbaꝶ radicibus uel etiã in aĩantibus ĩtelligi põt: ut uſũ quidẽ & mĩſteriũ hoĩbus pᷣbeant corporale. Ha
beãt aũt ĩcorporaliũ reꝶ formas & imagines:qbus doceri aĩa poſſit & ĩſtrui ad cõtẽplanda etiã ea quæ ſũt ĩui⸗
ſibilia & cæleſtia: & hoc fortaſſis eſt qd ille ſcriptor diuinæ ſapiæ dicit. Ipe enĩ mihi dedit eoꝶ quæ ſũt ſciẽtiã
uerã: ut ſciã ſubſtantiã mũdi: & uirtutes elemẽtoꝶ: initiũ & finẽ & medietatẽ tẽpoꝶ: uiciſſitudinũ pmutatio
nes: & cõuerſiones tẽpoꝶ: anni circulos: & ſtellaꝶ poſitiones: naturas aĩaliũ: & iras beſtiaꝶ:ſpirituũ uiolẽtias
& cogitationes hoĩum:differẽtias uirgultoꝶ: & uirtutes radicũ: ſed & quæcũq; occulta ſũt & manifeſta ſũt co
gnoui. Vide ergo ſi poſſumus ex his ſcripturæ monibus ea quæ diſcutere ꝓpoſuimus: lucidius euidentiuſq;
colligere. Etenĩ ſcriptoriſte ſapiæ diuinæ cũ ſingula quæq; enumeraſſet: ad ultimũ dixit: qa occultorũ & ma/
nifeſtoꝶ acceperit ſciam: oſtẽdens ſinedubio ꝙ unũquodq; eoꝶ quæ in manifeſto ſunt referat ad aliqꝗd eorũ
quæ in occulto ſũt:ideſt ſingula quæq;ʒ uiſibilia hr̃e aliqd ſimilitudinis & rõnis ad ĩuiſibilia. Quia ergo ĩpoſ/
ſibile eſt hoĩ in carne uiuẽti agnoſcere aliqd de occultis & ĩuiſibilibus: niſi imaginẽ aliquã & ſimilitudinẽ con

ceperit de uiſibilibus: ob hoc arbitror cpille qui oĩa in ſapĩa fecit:ita creauit unãquãq; uiſibiliũ ſpeciẽ in terris

ut in hus doctrinã quandã & agnitionẽ reꝶ ĩuiſibiliũ & cæleſtiũ poneret: quo per hæc aſcẽderet mẽs humana

ad ſpiritalẽ ĩtelligentiã: & reꝶ cauſas in cælectibus ꝗreret: ut poſſet edocta per ſapĩam dei etiã ipᷣa dicere: quæ

in occulto ſũt & quæ in manifeſto cognoui. Secũdũ hæc quoq; agnoſcit & ſubſtatiã mũdi:nõ ſolũ hãc uiſibi

lẽ corporeãq; quæ palã eſt: ſed & illã ĩcorporeã ĩuiſibilẽq; quæ in occulto eſt: agnoſcit etiã elemẽta mũdi nõ

ſolũ uiſibilia: ſed & ĩuiſibilia & utrorũq; uirtutes. Sed & initiũ qddicit & finẽ & medietatẽ tẽporũ: Initiũ ait
uiſibilis quidẽ mũdi qd an ſex milia nõ integros annos initiũ deſignat Moyſes:mecdietatẽ quoq; ſᷣm tẽpoꝶ ra
tionẽ:finẽq; illũ qui ſperat᷑ cũ cælũ & terra trãſibit. Secũdũ occultoꝶ uero ſciam initium illud qd intelligit is
quẽ ſapĩa dei docuerit:qd nulla poſſũt tꝑa:nulla ſæcula cõprehẽdere. Medietatẽ uero hæc quæ nũc ſũt. Finẽ
uero ea quæ futura ſũt: ideſt pfectionẽ cõſumationẽq; uniuerſitatis: quæ tñ ex his uiſibilibus cõiici poſſũt &
ĩtelligi.Sed & uiciſſitudinũ ꝑmutatiões & tẽpoꝶ cõuerſiones & anni circulos exhis quæ uident᷑ refert ad ĩuiſi
biles reꝶ ĩcorporaliũ ꝑmutationes ac uiciſſitudines: circulos quoq; annoꝶ tpaliũ & pñtiũ refert ad antiqꝗores

aliquos ac ſẽpiternos annos:ſᷣm eũ qui dicebat. Et annos æternos in mẽte habui. Sed & ſtellaꝶ poſitiones nõ

dubitauit ab his quæ palam uident referre ad illa quæ in occultis fũt: qui occultoꝶ manifeſtorũq; ſcrẽam me/
ruit: & dicit eſſe aliqd ſãctoꝶ genus: qd de Abrahã pcipue ſtirpe deſcẽdit ſicut ſtellas cæli. Sed & reſurrectiõis
futuræ gloriã ſtellas eſſe ᷣm occultoꝶ ſcĩiam ꝓnũciauit ſeqᷓns eũ qui dixit. Alia gloria ſolis: & alia gloria ſtella/
rũ. Stella enĩ a ſtella differt in gloria:ita & reſurrectio mortuoꝶ. Niſi ſᷣm hæciĩtelligeret illud qd ait naturas
aĩaliũ: nunꝗᷓ dixiſſet in euãgelus ſaluator. dicite uulpi huic. Neq; Ioãnes de ꝗbuſdã dixiſſet: ſerpẽtes gñatio
uiperaꝶ. 8 neq; ꝓpheta diceret de nõnullis: ꝙ equi emiſſarii facti ſũt. & itẽ alius hõ cũ in honore eſſet nõ in
tellexit: cõparatus eſt iumẽtis ĩſipientibus: & ſimilis factus eſtillis. Sed & ille diligẽter agnouit iras beſtiaꝶ ꝗ
dicebat: furor illis m ſimilitudinẽ ſerpẽtis ſicut aſpidis ſurdæ & obturantis aures ſuas. Hæcerit rõ etiã de eo
qdait ſpirituũ uiolẽtias: uiſibiliter quidẽ de uẽtis & flatibus aeris: ĩuiſibiliter uero deuiolentiis ĩimundoꝶ ſpi
rituũ loᷓns: quos & Paulus uẽtos doctriæ noĩauit. Poſt hæc iã ſequit᷑ ut & cogitatiões hoĩum ſciat:corporali
ter quidẽ quæ de humano corde pꝓcedũt: Inuiſibiliteraũt ĩtelligat eos qui iniiciũt homĩbus malas & peſſimas
cogitationes: ſicut in euãgelio ſcriptũ eſt. Cũ diabolus miſiſſet in cor Iudæ ſchariothis ut traderet dũm. Etut
in ꝓuerbiis dicit᷑. Siſpũs ptãtẽ hñtis aſcẽderit ſuꝑ te:locũ tuũ ne derelinꝗᷓs: quia ſanitas cõpeſcit peccata ma/
gna. Sed & bonaꝶ cogitationũ eſt aliꝗs auctor: ꝓpter qd & in pſalmis puto ſcriptũ eſt: btũs homo cuius ẽ au
viliũ abs te dñe aſcẽſus in corde diſpoſuit. Et iteꝶ cogitatio hoĩs cõfitebit᷑ tibi. Et reliquiæ cogitationũ diẽ fe/

ſtũ agẽt tibi. Ita igit᷑ cũcta ſᷣm ea quæ pᷣfati ſumus: ex uiſibilibus referri poſſũt ad ĩuiſibilia: & a corporalibus

ad ĩcorporea: & a manifeſtis ad occulta: ut ip̃a creatura mũdi tali quadã diſpẽſatiõe cõdita ĩtelligatur per diui
nã ſapiam quæ rebus ipᷣis & exẽplis ĩuiſibilia nos de uiſibilibus doceat: & a terrenis nos tranſſerat ad cæleſtia.
Hx aũt rõnes nõ ſolũ ĩ creaturis oĩbus hntur:ſed & ſcriptura diuina tali quadã ſapiæ arte cõſcripta ẽ. Propter
qdã nãq; occulta & myſtica uiſibiliter populus educit᷑ de ægypto iſta terrena: & iteragit per deſertũ: ubi ᷣpẽs
erat mordẽs & ſcorpius: & ſitis ubi nõ erat aqua: & cætera quæ in his geſta referunt᷑. Quæ oĩa ut diximus oc/
cultoꝶ quorũdã formas & imagines tenẽt. Et hoc nõ in ſcripturis tm ueteꝶ: ſed & ĩ geſtis dñi & ſaluatoris nii
quæ in euãgeliis referunt᷑ ĩuenies. Igit᷑ ſi oĩa quæ in manifeſto ſunt ſᷣm ea quæ ſuꝑius approbauimus ad aliqꝗᷓ
referunt᷑: quæ in occulto ſũt cõſeꝗᷓns ſine dubio eſt ut ceruus iſte uiſibilis uel caprea quæ in cãtico cãticoꝶ ſcri

bit᷑ m rõnẽ naturæ ſuæ quã corporaliter gerũt: referant ad aliqᷓs reꝶ ĩcorporaliũ cauſas: ut illis occultis & ſĩui
ſibilibus ceruis uideat᷑ poſſe cõuenire qd dictũ eſt. Vox dñi pficientis ceruos. Quæ enĩ pfectio ex uoce dni fiat

iſtis uiſibilibus ceruis? Aut quæ ad eos doctrina unꝗᷓ ex dni uocedeſcẽdit? Si uero ſpiritales ceruos quæramus
quoꝶ formã & imaginẽ tenet illud aĩal corporale: illos ĩuenias ad ſũmã pfectiõis ex uocedni poſſe pduci. Sed

& quoꝶ ceruoꝶ dnm fᷣuare decuerit partus: & uelut medẽdi officia pᷣbentẽ parturiẽtibus aſtare cõuenerit:do

nec parerẽt filios tales qui aduerſarent & pſeꝗrentur pẽtiũ Frnu utdignũ eſt diuina maieſtate: debemus ad
ãt. ſed & mẽſes eoꝶ numerareplenos ad partũ:
D xxxi.

yxſ.

eorũq; labores & dolores cuſtodire: ut giationes eoꝶnon cadãt in uanũ ſed ut perfecta ſit eoꝶ natiuitas: & tã
diu parturiãt donec formet᷑ Aps in eis. Huiuſmodi ceruoꝶ pullos dñs nutrit: eoꝶ dũtaxat ꝗ iactãt in dũo co/
gitationẽ ſuã: ut ipᷣe eos nutriat: & ipᷣe ſuet doloris partus eoꝶ:cũ ex timore dei in uẽtre cõceperint: & parturie/
rint: & ſpm ſalutis pepererint. Huiuſmodi partus dolores ipᷣe dñs ſeruat & cu rat: Sed & emittit dolores eorũ:
ut eũtes eãt & fleant portantes ſemĩa ſua: & ſint in doloribus hoĩum: ac flagellent᷑ cũ hoĩbus: ne forte teneat
eos ſupꝑbia. Iſti quoq; ipi cerui abrũpũt ut ait natos ſuos. Quos enĩ genuerint per euãgeliũ abrũpũt eos a uin/
culis pctõꝶ & a laq̃is diaboli: ne ultra uolũtati eoꝶ teneant obſtricti. Iſti etiã multiplicabunt᷑ & ut ait reuertẽ/
tur. Nõ enĩ imitabunt uxorẽ Loth: nõ redibũt retrorſũ. Sciunt enĩ qa qui mittit manũ ſuã ad aratrũ: ſi retro
ſpexerit: aptus nõ erit regno cæloꝶ. Sed ſempꝑ quæ retro ſũt obliuiſcũtur. Et in ea quæ añ ſũt ſe extẽdũt. Tales
enĩi ceruos uox dni facit eſſe pfectos: Quæ uox dni niſi illa quæ in lege & in ꝓphetis habet᷑ & puenit uſq; ad Io
annẽ qui erat uoxclamãtis in deſto? Etipᷣa enĩ uox Ioãnis qui dicebat: Parate uiã dñi: rectas facite ſemitas dei
nii: pfectos faciebat ſeruos: ut eſſẽt pfecti in eodẽ ſenſu & in eadẽ ſcia. Qui enĩ talis eſt merito dicit: Sicut cer/
uus deſiderat ad fõtes aqrũ: ita deſiderat aĩa mea ad te deus. Ceruus quoq; amicitiaꝶ ꝗs alius uidebit᷑: niſi ille
qui peremit pentẽ illũ qui ſeduxerat Euã: & eloquii ſui flatibus peccati in ea uenena diffundẽs oẽm poſteri/
tatis ſobolẽ còtagio pᷣuaricationis ĩfuderat: & uenerat ſoluere inimicitias in carne ſua:quas ĩterdeũ & hoĩem
noxius mediator eflecerat. Pullus uero graꝶ põt accipi ſpũs ſctũs a quo ſitientes & deſiderãtes deũ: ſpiritales
fas & dona cæleſtia cõſequunt᷑. Hæc aũt oĩaa nobis dicta ſũt: ut manifeſtior fieret cauſa: qua ſpõſa cõparare
uidert fraternũ ſuũ hinnulo ceruoꝶ. Quod ſi etiã hoc reqrendũ eſt: cur nõ ceruo ut in aliis ſed hinnulo ceruo/
rũ cõparat᷑: illud aduerte: ꝙ cũ in formadei eſſet: filius datus eſt nobis: & puer natus eſt nobis: cuius ptãs ſuꝑ
humeꝶ eius. Ideo ergo hinnulo ceruoꝶ qa paruulus puer natus eſt. Et forte poſſũt cerui accipi ſãcti quiq;: ut
Abrahã Iſaac & Iacob & Dauid & Salomõ & oẽs ex quoꝶ ſemĩe Aps ᷣm carnẽ deſcẽdit. Quos ceruos uoxdũi
pfectos facit: & ioꝶ eſt hinnulus iſte: qui exip̃is m carnẽ natus eſt puer. Mouet meetiã illud qd ĩ. c. iii. pſal/
mo ſcriptũ eſt: ubi ait: Mõtes excelſi ceruis. & quidẽ de ceruis iã ſuꝑius diximus: ꝙ ſancti ꝗq; accipiunt᷑: Qui
ob hoc in hũc mundũ uenerũt: ut ſerpẽtis uenena pimerẽt. Qui aũt ſint mõtes excelſi uideamus: quaſi ꝗ ſoli
cerui ſeꝗᷓſtrati uident᷑: & ad quos niſi ceruus ſit aliqs nõ poſſit aſcẽdere.Ego puto ꝙ pſonas trinitatis montes
excelſos appellauerit: ad cuius capacitatẽ nullus niſi ceruus efficiat᷑ aſcẽdit. Sed iidẽ ip̃i qui hic montes excelſi
pluraliter appellant: in aliis mõs excelſus ſingulariter dicit᷑. Sicut Eſaias ait in montẽ excelſũ aſcẽde: qui euã/
gelizas ſyon. Exalta in fortitudie uocẽ tuã: qui euãgelizas hieruſalẽ. Idẽ nãq; ipᷣe qui ibi trinitas ꝓpter diſtin/
ctionẽ ꝑpſonaꝶ: hicunus deus ĩtelligit᷑ pro unitate ſubſtãtiæ. Satis ſit iſtade hinnulo ceruoꝶ. Nũc uideamus
quõ etiã capreæ uel dãmulæ cõparet fraternus. hocaĩal ꝗᷓtũ ad græca uocabula nomẽ a uidẽdo atq; clarius p-

ſpiciẽdo ſortitũ eſt. Et ꝗs eſt qui ita uideat: ut uidet Apus? Solus nãq; eſt qui uidet ideſt agnoſcit pr̃em. Nã &

ſi dicant hi qui mũdo ſũt corde: deũ uiſuri uidebũt ipo ſine dubio reuelãte: qa & caprea habetin natura ſua:
ut nõ ſolũ uideat ip̃a & pſpiciat acerrime: ſed & aliis uiſũ p̃beat. Aſſerũt nãq; hi ꝗbus medicinæ pitia eſt: ĩeſſe
huic aĩali intra uiſcera humorẽ quẽdã qui caliginẽ depellat oculoꝶ: & obtuſiores quoſq; uiſus exacuat. Meri
to ergo capreæ uel dimulæ Aps cõparat᷑: qa non uidet ipᷣe pr̃em: ſed & uideri ab aliis facit: quoꝶ uiſus ipᷣe cura
uerit. Obſerua aũt ne audiẽs pr̃em uideri corporeũ aliqd ſentias & deũ uiſibilẽ putes. Viſus quo deus uidetur
nõ eſt corporis ſed mẽtis & ſpũs. Quod etiã ipᷣe ſaluator in euãgelio uocabulo ꝓprio diſtinguens dixit: Nemo
uidet pf̃em niſi filius. Deniq; & his quos facit de uidere dat ſpm ſciæ & ſpm̃ ſapiæ. ut peripᷣm ſpm uideant
deũ. Et ideo dicebat ad diſcipulos. Quia qui me uidet uidet & pr̃em. Etutiq; nõ ita ĩepti erimus: ut putemus
ꝙ qui ᷣm corpus eũ uidit uiderit etiã pr̃em. Alioqn ĩueniunt᷑ & ſcribæ & phariſæi & hipocritæ & Pilatus ꝗ eũ
flagellis cædit: & oĩs populus qui clamabat cruciſige crucifige eũ uidẽtes leſũ ſm carnẽ etiã deũ pattẽ uidiſſe.
Quodutiq; nõ ſolũ abſurdũ uidet eſſe: ſed & ĩpiu. Sicut enĩ cũ turbæ eũ cõprimerẽt euntẽ cũ diſcipulis nul/
lus eoꝶ qui pᷣmebãt & coarctabãt eũ tetigiſſe dicit᷑ eũ niſi illa ſola quæ ꝓfluxũ ſãguĩs paſſa uenit: & tetigit fim
briã ueſtimẽti eius: & ipi ſoli teſtimoniũ phibet dicẽs. Quia tetigit me aliqs:ego eni ſenſi uirtutẽ de me exiſſe:
Ita & cũ plures eſſẽt qui eũ uidebãt:nullus eũ uidiſſe dicit᷑: niſi qui agnouit ꝙ uerbũ dei & filius dei ẽ. In quo
utiq; ſimul agnoſci & uideri dicit prf. Sed & hoc nos nõ p̃tereat: ꝙ pᷣus capreæ & ſic hinnulo ceruoꝶ cõparatur
cũ utiq; maius aĩal ceruus ꝗᷓ caprea uideat᷑. Sed aĩaduerte ne illa potius ĩ his hñda ſit rõ: qa cũ dupliciter cõſtet
ſalus credentiũ ꝑ agnitionẽ fidei & opeꝶ pfectionẽ: Rõ fidei quæ pro ĩtuitu & ĩſpectione cõtẽplatiõis capreæ

„ „ — „ 2 . — . . . —
ut diximus cõparant᷑: pmus habeat᷑ ſalutis gradus. Secũdo uero in loco opeꝶ pfectio quæ cerui formã tenet:

uincẽtis & ꝑimẽtis uenena ſerpẽtũ: ideſt artes diabolicas memoret᷑. Si ergo ſpoſa ſimilẽ dicit eſſe fraternũ ſuũ
capreæ uel hinnulo ceruoꝶ in mõtibus Bethel: Bethel uero domus dei ĩterpretat: Mõtes ergo qui ĩ domo dei
ſũt: poſſũt legis & pphetaꝶ: ſed & euãgelica & apoſtolica accipi uolumĩa: in qbus & fides dei ꝑſpicit᷑: & contẽ
plat᷑. & opeꝶ pfectio dicit᷑: & adĩplet᷑. Ecce hic ſtetit poſt parietẽ nrjm incũbẽs ſuꝑ feneſtras: ꝓſpiciẽs per retia
Rñdet fraternus meus mihi. Cũ cõſidero difſicultates ſĩueſtigãdi ſenſus in his qui ꝓpoſitiſũt ſcripturæ ſᷣmo
nibus: ſimile me aliqd pati uideor huic: qad ĩueſtigãdũ uenationẽ odoratibus ſagacis canis ꝓcedit. ubi ĩterdũ
moris eſt: utcũ ueſtigiis ĩtentus ꝓximũ ſe uenator latẽtibus effectũ putauerit eſſe cubilibus: ſubito ueſtigioꝶ
deſerat᷑ ĩdiciis. & rurſũ fixius impſſis odoratibus eaſdẽ quas explicauerat: retrorſũ redeat uias: donecinueniat
locum:

9

ſoii
heßc
eue
oen
Uene
Gbeun
Ai
ſcoter
ſared
atuaſt
Hon
ſitlari
bus.N
ſadere
gda
cümul
ſetſpo
cädon
ingin
ſpoſus
ſebens
Dan
uge
e
alun
Pent
etbi⸗
di⸗
Ginic
doct
uerb⸗
cuͤue
ſcliis
lonee
nepe
Cule
tecus:
ſtſe⸗
s
mu
hn
buti
in
N
VA
t
ui
19
ti
het
ſtr.
ni
n
ire

turi
di 60/
dattune⸗
eoti
e tenen
SAir
tteuen⸗
Uiret
tT
lgadh⸗
mitx
Sicutcer
enilille
npolten⸗
X hoien
ſpintis
cöparr
loceno⸗
tüſip
nigut
iͦl⸗
t:u
iighoi
6monts
sereli
egniri
terciltn/
ideans
chniup
en. Nid
tur lin
zeltticlt
uat Ne
8ißeen
as uien
xit Nno
n nitent
. Duemus
luusgei
eevihlle
puls nul/
teigtin
emeerl:
ielnq
cöpatun
aterccle
is capeen
mitene.
temnüli
Conolt
on
5 et fetir
tutrfmn⸗
ubiien
uelgo⸗
invennn
ſocum:

locũ:in quo ſe altius excutiẽs uenatio: latẽter ad aliã trãſtulit uiã. quã cũ uenator ĩuenerit:alacrior ĩſequitur:
ſpe pᷣdæ certior: & ueſtigii firmitate ſecurior. Ita ergo & nos ubi ſe ppoſitæ explanatiõis quodãmodo ſubtra/
xere ueſtigia: paululũ emẽſa repetẽtes: & planiorẽ ꝗᷓ dudũ uidebat᷑ expoſitionis ordinẽ pſeꝗᷓntes: ſperamus ꝙ
dis deus nr̃ tradat in manus nr̃as uenationẽ quã ꝓperãtes ꝓpe amiſeramus: & ſᷣm ſciam miis Rachel rõna/
bilis: uerbis talibus cõdiat in nobis ut bnñdictiones mereamurcõſeq a ſpiritali pr̃e Iacob. ꝓpter qd neceſſariũ
uidet᷑ ut diximus: breuiter dicta repetere: explanationẽq; porẽ retexere: ut qui ſit lucidior ſẽſus apiat᷑. Intelligi
ergo mihi uidet ex initio ꝓpoſiti drãmatis: ſpõſã foris ſtare in biuio: &b amorẽ ſpéſi hinc atq; ide pſpicere:
ſi forte ueniat: ſi forte appareat: ne uiã ingredi uelle aliquã: dũ ignorat unde magis ueniat. nec domi ſed foris

ſtare: & deſiderio eius agitari acdicere: oſculet᷑ me ab oſculo oris ſui. Vbi aũt uenit ſpõſus:dicat. Bona ſũt ube

ra tua ſuꝑ uinũ:& reliq uſq; ad eũ locũ ubi ait: poſt te curremus. Poſt hæc dilecta iã & uicem charitatis ab ipo
ſpõſo recipiẽs: ĩtroducat᷑ in cubiculo eius: & dicat. Introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ. Sed & cætera quæ poſtea
ſuũt ſcripta: intus poſita loquat᷑ ad ſponſũ: pñtibus & aſſiſtẽtibus ſpõſæ quidẽ adoleſcẽtulis: ſpõſi uero ſodali
bus. Verũtamẽ intelligat᷑ ſpõſus:utpote uir:nõ ſemp in domo: neq; ſemp aſſidere ſpõſæ intra domũ poſitæ:
ſed exeat frequẽter: & illa eũ quaſi amore eius ſollicita reqrat abſentẽ: ſed & ip̃e interdũ redeat ad eã. Propter
qd& uideat᷑ per totũ libellũ: aliq quidẽ uelut abſẽs reqri ſpõſus.aliqũ ſicut pñs loq cũ ſpõſa.Ipᷣa aũt ſpõſa
cũ multa & magnifica in ſpõſi cubiculo puidiſſet: petit ſe etiã in domũ uiniĩ troduci. Quo cũ ĩgreſſa pſpexiſ
ſet:ſpõſus utpote uir nõ reſederit ĩ domo. Ipᷣa uero rurſus amore exagitata exierit foras:& circuiens pagret cir/
cũ:domũ nõ ĩgrediens: & ex oĩ parte ꝓſpiciat: q ad eã redeat ſpõſus: & ecce ſubito uideat eũ uicinorũ motiũ
iuga ĩmenſis ſaltibus ſupantẽ deſcẽdere ad domũ: in qua amore eius ſollicita æſtuat ſpõſa. perueniens uero
ſpoſus ad parietẽ domus ſtet paululũ poſt ipᷣm: cõſiderãs ut fieri ſolet: aliqd & aĩo retractans. Iã uero etiã ipᷣe
ſẽtiens aliqd amoris erga ſponſã altitudine ſua: quæ attingit uſq; ad domus feneſtras: quæ feneſtræ habeant
aliquã partẽ oꝑis ut aiũt reticulati. Et cũ ĩcubat.ꝗdẽ per feneſtras:eminentior autẽ ſic ſit feneſtris. attingatq;
uſq; ad ſupiora eaꝶ: quæ reticulato ut diximus ope diſtinctæ ſut. Indeq; pſpiciens alloquat᷑ ſponſã: & dicat
ei. Exurge. ueni ꝓpxima mea: formoſa mea: colũba mea: & reliꝗ. hæc ſũt: quæ ut ſuperius deſignauimus: diffi-
cultatẽ plurimã dirigendi ordis: & aperiẽdæ ĩtelligẽtiæ hr̃e nobis uiſa ſũt. Quæ ut puto euidentiora fecerit re
petita hæc nũcĩdago ſermonũ. Spiritalis auũt in his expoſitio nõ ita laborioſa ac difficilis habeat᷑. Spõſa enim
uerbi aĩa: quæ eius in domo regali: hoc eſt in eccleſia cõſiſtit: doceturq; a uerbo dei: qui eſt ſpõſus ſuus:quæ/
cũq; repoſita ſũt & recõdita intra aulã regiã: & cubiculũ regis diſcit in hacdomo: quæ eſt eccleſia dei uiui: etiã
uini cellas illius qd de ſanctis torcularibus cõgregatũ eſt: cellã uini nõ ſolũ noui: ſed & ueteris ac ſuauis: quæ ẽ
doctrina legis & pphetaꝶ: in qbus ſufficiẽter exercitata recipiat in ſeipſam qui erat in pᷣncipio apud deũ deus
uerbũ: ſed nõ ſemꝑ ſecũ ꝑmanẽtẽ. Nõ enĩ poſſibile eſt hochumanæ naturæ: ſed ĩterdũ qdẽ uiſitet᷑ ab eo: ĩter

duũ uero relinquat᷑: utamplius deſideret eũ. Cũ uero uiſitat᷑ a uerbo dei ſᷣm ꝓpoſitũ uerſiculi ſenſũ: p montes

ſaliẽs uenire dicit᷑ ad eã: excelſos ſcilicet & eleuatos reuelãs ei cæleſtis ſciæ ſenſus ita ut pueniat uſq; ad ædifica
tionẽ eccleſiæ quæ eſt domus dei uiui: coluna & firmamẽtũ ueritatis: & ſtet iuxta parietẽ: & poſt parietem: ut
neq; penitus abſcõdat᷑: neq; oĩno ĩ prõptu ſit. Verbũ enĩ dei. & ſmo ſciæ:non in publico & palã poſitus:neq;
cõculcandus pedibus apparet: ſed cũ ꝗᷓſitus fuerit: ĩuenit᷑: & iuenit᷑: nõ ut diximus in ꝓpatulo poſitus: ſed ob
tectus:& quaſi poſt parietẽ latẽs.Aĩa autem quæ in eccleſia eſſe dicit᷑: nõ intra ædificia parietũ collocataĩtelli
it: ſed ĩtra munimẽta fidei: & ædificia ſapiæ poſita: celſiſq; ueſtigiis charitatis obtecta. Propoſitum ergo bo
nũ: & fides rectoꝶ dogmatũ eſſe in domo eccleſiæ facit. cuius domus mẽbra ꝗᷓdã ſũt: quæ uel cubiculũ: uel do
mus uini: uel alia huiuſmodi ꝓ graꝶ ſcilicet gradibus: & donoꝶ ſpiritaliũ diuerſitatibus appellant᷑. Sic ergo
& paries nũc pars qᷓdã domus huius eſt: quæ põt ĩdicare dogmatũ firmitatẽ: ſub qua ſtare dicit᷑ ſpõſus:& ĩ q/
bus tã magnus & excelſus eſt: ut emineat oẽ ædificiũ: & pſpiciat ſponſã ideſt aĩam. Et nõdũ ꝗqdẽ aptũ ſe ei to
tũq; manifeſtet: ſed quaſi per retia ꝓſpiciẽs hortet᷑ eã: & prouocet nõ ſedere intrinſecus ſegnẽ: ſed exire ad ſe fo
ras: & conari: ut nõ ia p feneſtras & retia: neq; p ſpecula in enigmate: ſed ꝓcedẽs foras facie ad faciẽ uideat eũ.
Nuũcenĩ ꝗa nõdũ põt ita eũ ĩtueri: ꝓpterea nõ an ſed retro ei & poſt parietẽ ſtet. Incubit aũt ꝑ feneſtras:quæ ſi
nedubio patebãt ad recipiendũ lumẽ: ad illuminandã domũ. Per has ergo ᷣmo dei incũbens & pſpicies ꝓuo/
cat exurgere: & ad ſe uenire aiam. Poſſumus aũt ſenſus corporeos feneſtras ĩtelligere: p quos aut mors aut ui/
ta ĩtrat ad aĩam. Sic enĩ deſignat Hieremias ꝓpheta: cũ de pctõribus loqtur dicẽs. Aſcẽdit mors per feneſtras
uf̃as. Quò aſcẽdit mors per feneſtras Si oculi pctõris uideant mulierẽ: & mœcchent᷑ eã in corde ſuo: ſic mors
ĩgreſſa eſt ad aĩam per feneſtras oculoꝶ. Sed & cũ recipit ꝗs auditũ uanũ: & pcipue falſæ ſciæ dogmatũ puer/
ſoꝶ tũc per auriũ feneſtras mors ĩtrat ad aĩam. Si uero aĩa ĩtuẽs ornamẽtũ mũdi:& ex pulchritudine creatura

rũ cõditorẽ oĩum intelligat deũ: & opa eius miretur. laudetq; opeꝶ creatorẽ: ad aĩiam hancuita ĩgredit᷑ per fe-

neſtras oculoꝶ. Sed & cũ auditũ ĩclinat ad uerbũ dei: & rõnibus ſapiĩæ ac ſciĩæ eius delectat᷑:huic per auriũ fene
ſtras ad aĩam ſapiæ lumẽ ĩgreditur. Per has ergo feneſtras ꝓſpiciẽs uerbũ dei: & ꝓfectũ ſuũ ad ſponſã aĩam di
rigẽs: aſſurgere hortatur eã & uenire ad ſe: ideſt corporea & uiſibilia relinꝗᷓre: & ad ĩcorporea & ĩuiſibilia ac ſpi
ritalia ꝓperare. qm quæ uidẽtur tpalia ſũt: quæ aũt nõ uidẽtur: æterna ſunt. Sic& ſpũs dei circuire dicitur: &
ꝗrere dignas aĩas: quæ apte recteq; fieri poſſint ad hĩtaculũ ſapiæ. Quod aũt per retia feneſtraꝶ ꝓſpicere dr:

illud ſine dubio ĩdicat: ꝙ donec in domo huius corporis poſita ſit aĩa:nõ põt nudã & apꝑtã dei ſapiẽtiam ca/
pere: ſed per exẽpla ꝗᷓdã & ĩdicia atq; imagĩes reꝶ: uiſibiliũ: illa quæ ſũt ĩuiſibilia & ĩcorporea contẽplatur: &
hoc eſt pſpicere ad eã ſpõſũ per retia feneſtraꝶ. Si uero de xpᷣo & eccleſia exponamus: domus in qua hĩtabat
eccleſia ſcripturæ ſũt legis & pphetaꝶ. Ibi enĩ & cubiculũ regis eſt oĩbus diuitiis ſcĩæ ac ſapiæ repletũ:ibi & do
mus uini: doctria. ſ. uel myſtica uel moralis:quæ lætificat cor homĩs. Adueniẽs ergo Ap̃s ſtetit paululũ poſt
parietẽ ueteris teſtamẽti. Stetit enĩ poſt parietẽ:cũ nõ manifeſtaret᷑ ad populũ. ubi uero affuit tp̃s: & cœpit ꝑ
feneſtras legis ac ꝓphetaꝶ per ea ſcilicet quæ de eo pdicata fuerãt apparere: & oſtẽdere ſe eccleſiæ intra domũ:
hoc eſtintra lr̃am legis ſedẽti: ꝓuocat eã ĩde exire: & uenire foras ad ſe. niſi enĩ exeat: niſi ꝓcedat: & ꝓgrediat᷑a
lra ad ſpm: nõ põt ſpõſo ſuo cõiungi: neq; xpo ſociari. Vocat ergo eã: & ĩuitata carnalibus ad ſpiritalia: a uiſi/
bilibus ad ĩuiſibilia: a lege uenire ad euãgelia. Et ideo dicit ei:Surge ueni ꝓxima mea:formoſa mea: columba
mea. Et ut aliqᷓ etiã de his quæ poſtmodũ dicẽda ſi ũt: pueniamus: timẽtes ſeſu ꝑdere:qui occurrit in hoc loco:
ꝓpterea fortaſſis & illud dicit ad eã. ꝗa etiã hyems trãſiit: pluuia abiit: ſimul & paſſiõis ſuæ tpᷣs iudicãs trã/
ſacta hyeme & deiectis ĩbribus ipᷣe paſſus eſt: ſimul& illud quoq; per ſpiritalẽ deſignãs ĩtelligẽtiã: ꝙ uſq; ad
illud ts: quo xps paſſus eſt: ibres fuerũt ſuꝑ terrã. Mãdabat eni adhucdũs ĩbribus ꝓphetis ſcilicet ut pluue/
rẽt uerbi pluuiã ſupꝑ terrã. Sed qauſq; ad Ioannẽ baptiſtã ꝓphetica finiunt᷑ officia: merito imbres abiiſſe & di
ſceſſiſſe dicũtur. Ceſſarũt aũt pphetici ĩbres: nõ ad dãnũ credẽtiũ: ſed ad maiora eccleſiæ lucra. Quid eni ĩbri/
bus opus eſt: ubi flumẽ dei lætificat ciuitatẽ? ubi in co rde uniuſcuiuſq; credentiũ fons aquæ uiuæ fit ſaliẽtis ĩ
uitã æternã Quid opus ĩbribus: ubi iã flores apparuerũt in terra nr̃a? & ex aduẽtu dni iã nõ excidit᷑ ficulnea:
quæ pᷣus nõattulerat fructũ. Nũcenĩ iã ꝓduxit groſſos ſuos.ſed & uineæ dederũt odorẽ ſuum. unde & unus
uidã exiſta uinea dicebat: qa xpᷣi bonus odor ſumus deo in oĩ loco: in his qui ſalui fiũt: & in his qui peunt.
Sed hæc ſicut ſupra deſignauimus: ante ꝗᷓ ad ipſa ſcripturæ loca ueniremus: pᷣſũpſimus. ne forte fugeret nos
ſenſus: qui occurriſſe uidebat᷑ in tpe: nũc repetamus quõ ꝑ retia ꝓſpicere dicat᷑: ſcriptũ eſt:nõ enĩ inique ten/
dunt retia auibus. Etiteꝶ. Iuſtus ſi ĩcurrerit ĩ pctm: effugere iubet᷑: ſicut & dãmula ex laqis: & aues ex retibus:
Plena eſt ergo uita mortaliũ laꝗᷓis offẽſionũ: retibus plena deceptionũ: quas tẽdit aduerſũgenus humanũ il/
le:qui cõtra dũm gigas uenator Mẽbroth appellat᷑. Veꝶ etenĩ gigas qs alius eſt niſi diabolus: qui etià aduer/
ſus deũ rebellat? Laqᷓi ergo tẽcationũ & decipulæ ĩſidiaꝶ diaboli retia appellant᷑. Et qm hæc retia ubiq; tetẽde/
rat inimicus: atq; in ip̃is pene oẽs inuoluerat: oportebat eſſe aliquẽ qui fortior & eminẽtior fieret his & cõtere
ret ea: ut ſeqᷓntibus ſe uia poſſet apire. Iccirco ergo & ſaluator pᷣuſꝗᷓ in cõiugiũ & in ſocietatẽ ueniret eccleſiæ:
tẽtat᷑ a diabolo: ut uincẽs retia tẽtationũ per ipᷣa ꝓſpiceret:& per ipᷣa uocaret eã ad ſe docẽs ſine dubio & oſten/
dens ei: ꝙ nõ per ociũ & delitias: ſed per multas tribulatiões & tẽtatiões ueniẽdũ ſibi eſſet ad xpᷣum. Nullus er
go alius fuit qui retia iſta ſupare potuerit. Oẽs enĩ peccauerũt: ſicut ſcriptũeſt. & rurſus ut ſcriptura dicit.nõ
eſt iuſtus ſuꝑ terrã: qui fecerit bonũ & nõ peccauerit. Et iteꝶ. nemo mudus a ſorde nec ſi unius diei fuerit ui
ta eius. Solus ergo eſt dñs & ſaluator nr̃ Ieſus xp̃ᷣs qui peccatũ nõ fecit.ſed pctm̃ eũ pater fecit pro nobis.ut in
ſimilitudine carnis peccati de peccato dãnaret peccatũ. Venit ergo ad iſta retia: ſed iuolui in eis ſolus ipᷣe non
potuit. Quinĩmo diruptis eis & cõtritis: dat eccleſiæ ſuæ fiduciã: ut audeat iã caſſare laqos: & trãſire per retia
& cũ oĩ alacritate dicere: Aĩa nr̃a erepta eſtde laq̃o uenãtiũ:laqus cõtritus eſt: & nos liberati ſumus. Quis auũt
cõtriuit laqᷓos niſi ille qui ſolus in eis teneri nõ potuit- Quãuis ipe & in morte fuerit uolũtarie: & nõ ut nos ne
ceſſitate peccati. Solus eſt enĩ qui fuit inter mortuos liber: & qa liber ĩter mortuos fuit: Iccirco deuicto eo qui
habuit mortis ĩperiũ: abſtraxit captiuitatẽ: quæ tenebat᷑ in mortẽ. Et nõ ſolus ſemetipᷣm reſuſcitauit a mor/
tuis: ſed & eos ꝗ tenebãtur in morte ſimul excitauit: ſimulq; ſedere in cæleſtibus ſecit. Aſcẽdẽs enĩ ĩ altũ capti
uã duxit captiuitatẽ. nõ ſolũ aĩas educẽs: ſed corpora eoꝶ reſuſcitãs. Sicut teſtat᷑ euangeliũ: ꝙ multa corpora
ſctõꝶ reſuſcitata ſũt:& apparuerũt multis: & ĩtroierũt ĩ ſãctã ciuitatẽ dei uiuentis hieruſalẽ. Hæc nobis expo
ſitio de retibus ſecũdo ĩ loco aſſũptaẽ. Sit ſanę legentis iudiciũ: quæ eaꝶ myſticis dignius aptari poſſiteloqis.
Reelia quarta.
Vrge ueni ꝓxima mea:ſpecioſa mea: colũba mea: qm ecce hyems trãſiit: pluuia abiit: & receſſit ſibi:

miĩa ſua: uites florẽtes dederũt odorẽ ſuũ. Quid cõtineat ordo drãmatis: iã ſupra deſcripſimus: nũc
uel ᷣmo dei ad aſam ſe dignã ſibiq; aptã: uel ꝗd xp ad eccleſiã dicere ĩtelligẽdus ſ it:aduertamus. Sed
mus ᷣmo dei loquat᷑ ad hãcſj pecioſã decorãq; aiam: cui ꝑ ſẽſus corporeos lideſt ꝑ ĩtuitũ lectiõis: & pau/

iteri P

ditũ doctrinæ 2 feneſtras apparuit. ꝓceritatẽq; ei ſuæ magnitudis demõſtrauit: ita ut in ſupioribus ei loꝗᷓ

₰- — —w — — — — . . .
ret incũbẽs atq; ĩde euocãs eã: ut ꝓcedat foras: & extra ſẽſus iã corporeos effecta deſinat eſſe in carne: ut men⸗/

to audiat: uos aũt nõ eſtis in carne ſed in ſpᷣu. Nõ enĩ aliter diceret eã uerbũ dei ꝓximã ſibi: niſi coniũ geret ſe ei

& fieret cũ eo unus ſpũs: necdiceret eã ſpecioſã: niſi uideret imaginẽ eius renouari de die in diẽ: & niſi uideret
eã capacẽ ſpũs ſãcti: ꝗ in ſpecie colubæ deſcẽdit in iordane ſup Ieſuũ:nõ ei diceret:colũba mea. Concepat enim

amorẽ uerbi dei: & cupiebat ad ipᷣm uolatu celeri puenire dicẽs. Quis mihi dabit pẽnas ſicut columbæ: & uola

bo: & reqeſcã cũ apphendero ſapiæ & ſcĩæ theſauꝶ Puto eni ꝙ ũ ꝗ mortẽ xpᷣi recipiũt:& mortificant mẽbra
ſua ſuꝑ terrã: cõſortes efficiant ſimilitudis mortis eius: ita & i. quirtutẽ ſpũs ſacti recipiũt: & ſctificant᷑ exeo
& donis

flores uiſi ſũt in terra: tp̃s putatiõis aduenit: uox turturis audita ẽ in terra nia. Arbor fici pduxit ger

ittl
ito
ler
düt
bi
i

lg⸗
dee

tamg,
latur
hibe
iebicec⸗
luli dul
ceit 3
nclon
Pgredlre⸗
Uaau
Clunbe
hocloe⸗
cinti
cul
tutplun,
büiedt
tleniibr
tlalitui
Hculnen.
eAunns
nipeunt,
getetnos
gneten,
erketibe
umanüh
täadler⸗
gtetile
cotete
etlelir:
Koſten,
Nuer
tadierd
eikventun
nobss uin
usihemm
iepernn
Qus it
outnone
ncheol
uttamot/
ialu capt
lacpolt
woboepo

Mcloi⸗

kltlbi
iplung
lunust
umdss
zosapin
nbus ali
nenute
ikni⸗
hili uikn
cepntemn
rdlic
nt nchn
leniei⸗
achns

MU

& donis eius replent᷑: qa ipe in ſpᷣe colũbæ apparuit: ut etiã ipicolũbæ fiãt: ut de terrenis & corporeis locis euo
lent ad cæleſtia: pẽnis ſãcti ſpũs ſubleuati. Quod ſi aũt tᷣ opportunũ quo hæc fieri poſſint cõſeꝗᷓnter ĩſeru/⸗
it: qa ecce hyems inꝗt traãſiit: pluuia abiit. Nõ enĩ añ aĩa uerbo dei iungit᷑ & ſociat᷑: niſi oĩs ex ea hyems pturba
tionũ acuitioꝶ pcella diſceſſerit: & ultra iã nõ fluctuet: & circunferat᷑ oĩ uento do ctrinæ. Vbi ergo ex aĩa hæc
cũcta diſceſſerint: deſideriorũq; ab eadẽ tẽpeſtas defuerit: tũc ĩcipiẽt in ea flores uernare uirtutũ:tũc eius mẽti
& tpᷣs putationis adueniet:& ſiqd ſupfluũ:qdq; minus utile fuerit in eius ſẽſibus uel ĩtellectibus reſecabit᷑: &
ad gẽmas ſpiritalis ĩtelligẽtiæ reuocabit᷑. Tũc etiã uocẽ turturis audiet: illius ſine dubio ſapiæ: quã diſpẽſator
uerbi loꝗtur inter pfectos ſapĩæ dei altioris: quæ abſcõdita eſtin mĩſterio. Hoc nãq; ĩdicat appellatio turturis
Hæc nãq; auis in ſecretio ribus & remotis a multitudie locis: uitã trãſiit: aut deſerta montiũ diligẽs:aut ſecre/
ta ſiluaꝶ ꝓcul ſempꝑa multitudine poſita: aut a turbis aliena. Quod aũt & aliud: qd opportunitati: tꝑis hu/
ius: amoœnitatiq; cueniat: ficus ĩ quit pduxit germiĩa ſua: notãdũ qdẽ fructus ip̃ius ſpũs: ꝗ ſũt: gaudiũ:chari
tas: pax: &. Sed iã tũ germĩa eoꝶ pferre incipit ſpũs hoĩs: q in ipſo eſt: figuraliter ficulnea nominatus. Sicut
eni gñaliter in eccleſia diuerſæ arbores ſingulæ quæq; aĩæ credentiũ ĩtelligunt :de ꝗbus ait: oĩs arbor:quã nõ
plãtauit pr̃ meus cæleſtis: eradicabit᷑: & iteꝶ Paulus: ꝗ ſe dicit adiutorẽ dei eẽ ĩ agricultura dei ait etiã ipe: ego
plantaui: Apollo rigauit. Sed & dũs in euãgeliis. Aut facite arborẽ bonã: & fructũ eius bonũ:aut arborẽ malã
& fructũ eius bonũ.ſicut ergo gñaliter ita ſinguli ꝗq; credẽtiũ diuerſæ arbores ĩ telligunt᷑. Eſt ergo & ĩ aĩa ficus
q̃dã quæ ꝓducit germẽ ſuũ: & ẽ uitis quæ floreat: & reddat odorẽ ſuũ. Cuius uitis palmites purgat pi cæleſtis
agricola ut fructũ plurimũ aferãt. ſed hæc pᷣmo p odoris ſuauitatẽ quæ ex flore reddit᷑: lætificat odoratũ.ſᷣm
eũ ꝗ dicebat: qm xpᷣi bonus odor ſumus deo ĩ oĩ loco. Hæc ergo initia uirtutũ uidẽs ᷣmo dei ĩ aĩa uocat eã ad

ſemetipſũ: ut feſtinet & exeat: & abiiciẽs cũcta corporea uenit ad eũ: ut pfectiõis eius particeps fiat. Iccirco igit᷑

uaſi adhuc iacẽti: & in rebus corporeis ĩcubãti pᷣmo dicit: Exurge & qᷓſi quæ ſtatĩ obedierit: & obſecuta ſit uo
lũtati collaudat᷑ ab eo:& audit: pxima mea: & coluũba mea. Et poſt hæc ne ad tẽtationũ turbĩes trepidaret: an/
nũciat ei ꝙ hyems diſceſſit: & pluuia tranſierit: & abierit ſibi. Bñ aũt uitioꝶ & pctõꝶ naturã uno miro ſermo/
ne ꝓlato ſignificauit: ut huiuſmodi diceret hyemẽ & pluuiã: quæ ex uitioꝶ delicto tempeſtateq; deſcẽdãt:ſi⸗/
biq; abiiſſe ĩdicãs: & p hoc nullã eſſe ſubſtãtiã pctõꝶ. Nõ enĩ decidẽtia de hoĩe uitia ad aliquã aliã ſubſtaãtiã
cõgregant᷑ ſed ſibi abeũt: & ĩ ſemetipſa reſoluta euaneſcũt: atq; in nihilũ redigunt᷑. Et ideo dixit: qa abiit ſibi.
Sicergo tranqllitas aĩæ apparẽte ei uerbo dei & ceſſãte peccato: & ita demũ florẽte uinea: incipit uirtutes atq;
arbuta ideſt bonoꝶ opeꝶ fructũ germiĩare. Sed nuũc ites: xps hæc loꝗtur ad eccleſiã: & in anni circulũ oẽ pñtis
uitæ ſpatiũ ponit. Et p hyemẽ qdẽ illud ĩdicat tp̃s in quo uel ægyptios grãdo & turbines ac reliꝗᷓ decẽ plagarũ
uerbera flagellabãt: uel cũ diuerſa bella pferebat iſrael: uel etiã cũ corã ipſo Saluatore reſtitit: & ĩcredulitatis
turbine correptus eſt: & naufragio fidei ſubmerſus. Vbi ergo illoꝶ delicto ſalus gẽtibus facta eſt: uocat nunc
ad ſe eccleſiã: dicitq; ei. Exurge & ueni ad me: qa iã hyems quæ ſubmerſit ĩcredulos: & uos in ignorantia rep/
mebat: abſceſſit:ſed & pluuia ptrãſiit:ideſtiã nõ mãdabo nubibus ꝓphetis ſcilicet ut pluãt pluuiã uerbi ſuꝑ
terras. Sed ipſa uox turturis: hoc eſt ipſa dei ſapia loquet in terris & dicet. Ipſe ꝗ loꝗbar adſũ. Flores ergo cre/
dentiũ populoꝶ: & orientiũ eccleſiaꝶ apparuerũt in terra: ſed & putatiõis ts per fidẽ meæ paſſiõis: & reſurre
ctionis aduenit. Amputant enĩ & execrant᷑ ab hoĩbus peccata: cũ ĩ baptiſmo donat᷑ remiſſio pctõꝶ. Vox ꝗdẽ
turturis ut diximus: iã nõ ꝑ diuerſos ꝓphetas: ſed ipſius ſapiæ dei: audit᷑ in terris. Et ficulnea germinant: quæ

põt in fructibus ſãcti ſpũs accipi: qui nũc pᷣmũ aperiunt᷑ & demõſtrant᷑ eccleſiæ: uel etiã in lia legis: quæ an ad

uentũ xp̃i clauſa erat: & cõſtricta: & ĩdumẽto quodã ĩtelligẽtiæ carnalis obtecta. Expñtia uero eius & aduentu
pꝓlatũ eſt ex ea germẽ ſpiritalis ĩtelligẽtiæ: Et ſẽſus uiridis & uitalis: q in ea tegebat᷑ apparuit: & eccleſia tegeba
tura xpo in ficulnea ideſt in lege nõ apparuit arida. nec occidentẽ lr̃am ſeꝗ ſed florẽtẽ & uiuificantẽ ſpm. Sed
& uites florere dicũtur & dediſſe odorẽ ſuũ. Pñt qdẽ & diuerſæ eccleſiæ: quæ ꝑ orbẽ terræ hntur: uites dici flo/
rere: ut uineæ. uinea dũi Sabaoth domus iſrael eſt: & hõ iuda: dilecta nouella: Iſtæ ergo uineæ cũ pmo accedũt

ad fidẽ: florere dicunt᷑. Cũ uero p religionẽ opeꝶ ſuoꝶ ſuauitate adornant᷑: odorẽ ſuũ dediſſe dicunt᷑. Etnõ ſi

ne cauſa puto ꝙ nõ dixerit odorẽ dederũt: ſed odorẽ ſuũ: ut oſtẽderet ineſſe unicuiq; aiæuim poſſibilitatis:&
arbitrii libertatẽ: qua poſſit agere oẽ qd- bonũ eſt. Sed qa hoc naturæ bonũ pᷣuaricatiõis occaſiõe decerptũ: uel

ad ignominiã: uel ad laſciuiã fuerat ĩflexũ: ubi ꝑ gram reparat᷑: & p doctrinã uerbi dei reſtituit᷑: odorẽ reddit

ſine dubio illũ: quẽ pᷣmus cõditor deus ĩoleuerat: ſed peccati culpa ſi ubtraxerat. Poſſunt aũt & uites uel uineæ
itelligi uirtutes celeſtes: & angelicæ: quæ hoĩbus largiũtur odorẽ ſuũ:ideſt doctrinæ & ĩſtitutiõis bonũ: quo
ĩtroducũt & ĩbuunt aĩas:donec ad pſectionẽ ueniãt: & ĩcipiãt capaces fieri dei. Sicut & apoſtolus ad hebiæos
ſcribẽs dicit: nõne oẽs ſũt mĩſteriales ſpũs in mĩſteriũ miſſi ꝓpter eos: qui hæreditatẽ capiẽt ſ- alutis Et ideo di
cũtur ab ipᷣis ꝗᷓſi mũ florẽ & odorẽ bonoꝶ opeꝶ cape hoĩes: nũc fructus ipſos uitis ab eo ſpare: ꝗq dixit: no bi/
bã de gñatione uitis huius donec bibã illu uobiſcũ nouũ in regno pris mei. Illi ergo pfecti flores & fructus ab
ipſo ſperãdi ſũt. initia uero: & ut ita dicã ꝓficiẽdi ſuauitas: põt acæleſtibus uirtutibus miſtrari. Vel certe ꝑ eos
ꝗqdicebãt: ut ſupra diximus: qm xpᷣi bonus odor ſumus deo in oĩ loco. Sed & alio modo poſſumus adhuc ĩtel
ligere hæc quæ hntur in manibus: utdicamus: ueluti ꝓphetiã quãdã uideri ad eccleſia factã: p quã uocet᷑ ad re
promiſſiones futuras: ut quaſi poſt cõſumationẽ ſæculi:cũ tp̃s roſurrectionis aduenerit: dicat ei exurge. & qa

D uii. XXXIII.

Fmo hic ſtatĩ opus reſurrectiõis deſignat: tanꝗᷓ ex reſurrectiõe clarior & ſplẽdidior effecta: ĩuitat᷑ ad regnũ: &
dicit ei: ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea: colũba mea: ꝗa hyems trãſiit. Hyemẽ ſine dubio huius pñtis uitæ pro
cellas: & turbines noĩans. ꝗbus humana uita tẽtationũ ꝓcellis agitat᷑. Irãſiit ergo hyems iſta cũ pluuiis ſuis:
abiüit ſibi. Sibi enĩ unuſqſq; egit in hac uita:oẽ qd egit.pᷣncipiũ uero repromiſſionũ futurarũ flores. Securim
ad radicẽ arboris poſitã in cõſumationẽ ſæculi: ut excidat oẽm arborẽ nõ facientẽ fructũ bonũ: tp̃s putatiõis
ĩtellige.uocẽ uero turturis quæ in Iris repromiſſionis audit᷑: quã mãſueti in hæreditate ſuſcipient Xp̃i pſonã
facie ad faciẽ: & nõ iã ꝑ ſpeculũ & in enigmate docẽtis aduerte. Ficulnea uero quæ germẽ ſuũ ꝓducit totius cõ
gregationis iuſtoꝶ fructus habeat᷑. Iſttæ uero ſãctæ & beatæ angelicæ uirtutes: qbus electi ꝗq; & bti ex reſur/
rectione ſociabunt᷑: qui erũt ſicut angeli dei: ipſe ſũt uites florẽtes & uineæ quæodorẽ ſuũ unicuiq; aĩæ & gra
tiã:quã a cõditore ſuſcepit pᷣus: & nũc iteꝶ ꝑpditã recuꝑauit: ĩpartiũt. ſuauitateq; cæleſtis odoris fetorẽ tandẽ
abiectæ ab eis mortalitatis: corruptioniſq; depellũt. Surge & ueni ꝓxima mea: colũba mea: in uelamibus pe/
træ: iuxta ꝓmurale. Oſtẽde mihi faciẽ tuã: & auditã facmihi uocẽ tuã: qm uox tua ſuauis eſt: & facies tua ſpe
cioſa. Secũdũ ppoſiti drãmatis ordinẽ: ſpõſus qui ſaliens ſuꝑ mõtes & exiliẽs ſup colles ad ſpõſã uenerit: p/
ſpiciens eã & ĩtuens p feneſtras: ſecũdo iã loco dicit ad eã. Surge ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea: colũba mea.
Nũc uero addit etiã hocut oſtẽderet ei locũ:ad quẽ uenire debeat: qui locus ſub uelamẽto & tegmie ſaxi ſit po
ſitus. Sit aũt idẽ locus nò tã iuxta muꝶ: ꝗᷓ iuxta pmurale quodda. Promurale aũt dicit᷑: cũ extra muros q am/
biũt eiuitatẽ: alius ducit murus. & eſt murus an muꝶ. Tu deĩde ꝗᷓſi ſi reuerẽtiæ cauſa ipſa ſpõſa obtecta ſit &
uelata: petit ab ea ſpõſus: ut ueniẽs ad illũ locũ:quẽ ſupra oſtẽdit: utpote ſecretiorẽ: ibi ei ꝗſi reiecto uelamĩe
oſtẽdat faciẽ ſuã. Et qa pro multa reuerẽtia taceret ſpõſa: deſiderat ſpõſus aliqũ etiã uocẽ eius audire:& dele/⸗
ctari in uerbis eius. & dicit: ut auditã ſibi faciat uocẽ ſuã. Videt᷑ tũ ꝙ nõ ei penitus ĩcognita ſit Rciigtinnen
uocis eius ignarus ſit. Sed ꝗa ĩterceſſerit aliqd in quo nec faciẽ eius uiderit: nec uocem audierit. Iſte ſit ppoſiti
drãmatis textus:cui & hocaddit᷑: ꝙ ueris tps agi uideat᷑: cũ & flores apparuiſſe memorant in terra: & uoxtur/
turis pſonare. & germẽ arboris ꝓduxiſſe. Propter hoc uelut opportuno tpe pgredi ꝓuocat ſp 6ſũ: quæ ſine du
dio hyemẽ totâ intra domus clauſtra reſederit. Sed hæc nullã mihi uident᷑: qtũ ad hiſtoricã narrationẽ perti
net: utilitatẽ cõferre legẽtibus: aut aliquã ſaltẽ narrationis ipſius ſeruare cõſeqᷓntiã: ſicut in cæteris ſcripturæ
hiſtoriis ĩuenimus. Vnde neceſſe eſt cũcta ad ſpiritalẽ traãſſerre ĩ telligentiã. Primo ergo ĩtellige mihi aix h ye .
mẽ cũ adhuc paſſionũ fluctibus iactat᷑: & uitioꝶ ꝓcellis: acduris malignoꝶ ſpirituũ flatibus uerberat᷑. In his
poſitã nõ hortat᷑ eã ſermo dei foras exire: ſed itra ſemetipſã colligi: & uniri undiq;:atq; cõtegi: cõtra pnitioſos
malignoꝶ ſpirituũ flatus. Nulli nũc in diuinis Iñis ſtudioꝶ flores apud eã: nec ꝓfundioris ſapiæ ſecreta & re/
cõdita myſteria: quaſi p uocẽ turturis reſonãt. Sed neq; odoratus eius gr̃æ aliqd quaſi ex uineæ floribus reci⸗/
pit: neq; uiſus eius tanꝗᷓ in ficulneæ germie delectat᷑. ſed ſufficit ut in tẽpeſtatibus tẽtationũ a lapſu peccati
tuta ac munita pmaneat. Quod ſi obtinuerit ut illæſa pduret: & hyems trãſiit: & uenit ei uer(ſuer nãq; ei ẽ cũ
ꝗes aĩo dat᷑:& trã quillitas mẽti: tũc ad eã uenit uerbũ dei)tũc eã uocat ad ſe: & hortat᷑ ut exeat:nõ ſolũ extra do
mũ:ſed extra ciuitatẽ: ideſt nõ ſolũ extra carnis uitia efficiat᷑: ſed extra oẽ ꝗcquid corporeũ & uiſibile cõtinet ĩ
mũdo. Nãq; figuraliter in lege ciuitatẽ iã in ſi upioribus euidẽter oſtẽdimus. euocat᷑ ergo aĩa extra murum: &
uſq; ad ꝓmurale pducit᷑ cũ abiiciẽs & relinꝗns ea: quæ uidẽtur: & tpalia ſũt: cõtendit ad ea quæ nõ uident᷑: &
æterna ſũt. Oſtẽdit᷑ ergo ei iter iſtud ſub uelamĩe petræ agẽdũ:nõ ſub aere nudo: neq; ut patiat ſolis ardores:
ne itesꝶ: fuſca fiat: ne iteꝶ dicat deſpexit me ſol. ꝓpterea ſub uelamiĩe petræ agit hoc iter. Hoc aũt ipſũ uelamẽ
nõ uult ex frõdibus ei eſſe: aut lintheis aut pellibus: ſed petram uult ei eſſe uelamen: ideſt firma & ſolida Xp̃i
dogmata. ipᷣm nãqʒ eſſe petrã Paulus ꝓnunciat dicẽs: petra aũt erat Ap̃s. Xpᷣi ergo doctrinæ fide ſi obtegatur
aĩa: & uelet᷑: tuto põt ad illud puenire ſecretũ: ubi reuelata facie gloriã dni cõtẽplet᷑. Merito aũt uelamen iſtud
petræ tutũ credit᷑ qa & Salom de ea dicit in ꝓuerbiis: ꝙ ueſtigia pentis nõ poſſũt dephẽdi ſuꝑ terrã. Sic eni
ait. Tria ſũt quæ ĩpoſſibile eſt mihi ĩtelligere: & quartũ qd ignoro. Veſtigia aqlæ uolitãtis: & uiã ſerpẽtis ſuꝑ

petrã:& ſemitas nauis in pelago: & uias uiri in iuuẽtute. Serpẽtis ergo ideſt diaboli ueſtigia ideſt ſigna aliqua

peccati in hac petra: quæ eſt Aps: ueniri nõ poſſunt. qa ſolus eſt: qui pctm non fecit. Huius ergo petræ uero
uelamiĩe aĩa tute puenit ad ꝓmuralẽ locũ: ideſt ad cõtẽplãdũ ĩcorporalia & æterna. De hac eadẽ petra alia uer
bi ſpecie Dauid in. xvii. pſalmo dicit. Et ſtatuit: ſupra petrã pedes meos: & direxit ſemitas meas. nec mireris ſi
apud Dauid petra hæc quaſi füdamentũ & crepido eſtaĩæ: per quã pgit ad deũ.Et apud Salomonẽ uelamen
eſt aĩæ ad myſſtica ſapiæ ſecreta tẽdentis: cũ & ipſe Ap̃s nũcuia dicat᷑: per quã credẽtes ĩcedũt.nũc etiã pᷣcurſor
ſicut ait Paulus: in qd p̃curſor ĩtroiuit pro nobis Ieſus. Simile eſt & iſtud qd per Moyſem dicit᷑ a deo. Ece po
ſui te in foramĩe petræ & uidebis poſteriora mea. Igit᷑ petra iſta: quæ Aps eſt: nõ eſt exoĩ parte clauſa:ſed hẽt
foramẽ. Foramẽ uero eſt petræ: qui reuelat & ĩnotelſcere facit hoĩbus deũ. Nemo ergo uidet pr̃em: niſi filius.
nemo ergo uidit poſtrema dei: ideſt quæ in poſtremis tpibus fiũt: niſi poſitus in foramĩa petræ: ſcilicet cũ ea
Xpo reuelate didicerit. Et hic ergo ſub uelamie petræ aĩam pximã ſibi eflſectã ĩuitat ſᷣmo dei:ad pmuralẽ iã lo
cũ: ſicut ſupradiximus: ad cõtẽplanda ea: quæ nõ uident᷑: & æterna ſũt. & ibi dicit ad eã. Oſtẽde mihi faciẽ tu
am: ꝓfecto ut uideat: ſi aliqd in uultu eius ueteris adhuc uelamis habeat: ſed poſſit ĩtrepidis obtutibus glori⸗

am qmi ſpeculati. t hæcipſa dicat. Et uidimus gloria eius: glona tanꝗᷓ unigeniti a p·erplenũgiæ e ueritatis.

Sed&

geds
cutenn
lilo⸗
lloqu
ſuus
ſocli⸗
len
arN
netbo
perin
ſia
cen
luct
ltaß⸗
ſri
lina⸗
ll
gitu
nnge
Ause
noc
Lide⸗
lröck
zütn
lecti
ſteac
catu
dist
gi
leg⸗
at⸗
tuat
eiuse
ecel
ſunnb
unbr
Uor
Me

leb

gnig
tehn
Ius luis
ecnin
utanö
h. Mn
totlusc⸗
ertkln,
dte tn⸗
ibos de
tuld⸗
enent
ba es,
105 gan⸗
eclaſtt
duehmie
ſee,
eineng

tppolt

Luortur⸗
elinedl
vnien
Vnptutr
zirye⸗
lchnhis
ninoſos
enar⸗
ure!
luperi
igeitti
lüetnch
ecodnetl
nurun
nident:
sarlore:
ſübllum
ſlch N
chegun
menltu
ni eni
niqe
errevero
mmdauet
minisl
uclumen
tizaute
oborße
ſaladli
vilihlus
lcetcie
liü
nifnin
bugot
nentals⸗

Sed & cũ digna fuerit: ut de ipſa dicat᷑: ſicut & de Moyſe dictũ eſt: ꝗa Moyſes loqᷓbat᷑: & dis rũdebat ei: tunc
cõplet in eo: qd ait: auditã fac mihi uocẽ tuã. Ingens uero laus eius oſtendit in eo: qd dicit᷑. Vox tua ſuauis. Si
cut enĩ ſapientiſſimus ppheta Dauid dicebat: ſuauis ſit ei diſputatio mea. Suauis aũt eſt uox aĩæ: cũ uerbum
dei loꝗtur cũ fide:& dogmatibus ueritatis exponit.cũ diſpẽſatiões dei & iudicia eius explanat. Si uero aut ſtul
tiloquiũ:aut ſcu rrilitas: aut uanitas de ore eius ꝓcedũt: aut uerbũ ocioſi ũ: de quo reddẽda ſit rõ in die iudicii: ĩ
ſuauis & iniocũda uoxiſta eſt. Ab hacuoce xpᷣ auertit auditũ ſi uũ. Et ideo quæq; perfecta aĩa ponit ori ſuo cu
ſtodiã: & oſtiũ circunſtantiæ labiis ſuis: ut talẽ ſemp ſᷣmonẽ ꝓferat: qui ſale cõditus: det gram audientibus: &
dicat de ea uerbũ dei: ꝗa uox tua ſuauis. Sed & facies tua ĩ quit ſpecioſa: Si ĩtelligas illã faciẽ de qua Paulus di/
cit: Nos aũt oẽs reuelata faciæ. Et itẽ cũ dicit. tũcaũt facie ad faciẽ: tũc uidebis quæ ſit aiæ facies: quæ laudet a
uerbo dei: & ſpecioſa eſſe dicat᷑. Illa ſine dubio quæ quotidie renouat᷑ ad imaginẽ eius qui creauit eãũ quæ non
hẽt in ſe maculã: aut rugã aut aliqd huiuſmodi: ſed & ſãcta & ĩmaculata: qualẽ & ipſe ſibi exhibuit Apᷣs eccle
ſiã: aĩas ſcilicet quæ ad pfectionẽ uenerũt: quæ oẽs ſimul efficiũt corpus eccleſiæ. Quod corpus utiq; pulchrũ
uidebit᷑ & decoꝶ: ſi aĩæ ex ꝗbus corpus illud efficit in oĩ pfectiõis decore ꝑpmãſerint. Sicut eni cũ aĩa in iracun
dia eſt: turbatũ & feꝶ reddit corporis uultũ: cũ uero in mãſuetudie & tranqllitate pſiſtit placidũ mitẽq; red/
dit aſpectũ: ita & eccleſiæ facies pro uirtutibus & motibus credẽtiũ aut decora ꝓpnũciatur aut turpis: m qd &
ſcriptũ legimus: ueſtigiũ cordis in bonis uultus hilaris. Et itẽ alibi: cordis læti facies florida: in triſtitiis aũt po
ſiti mœſtus eſtuultus. Cor ergo lætũ eſt cũ hẽt in ſe ſpm̃ dei: cuius pᷣmus fructus charitas eſt: ſecũdus gaudiũ
eſt. Ex his puto quoſdã ſapiẽtes ſæculi aſſũpſiſſe illã ſnĩam quæ dicit: qa ſolus ſapiẽs ſpecioſus eſt. oĩs aũt ne
quã turpis eſt. Supeſt nobis ut aliqd aptius etiã de noĩe ꝓmuralis dicamus. Quod ſicut ſupra diximus ĩdicat
muꝶ eſſe añ muꝶ: qd etiã in Eſaia hoc modo dicit᷑. Ponit muꝶ & circa muꝶ murus munimẽtũ ciuitatis eſt.
Alius uero murus an muꝶ uel circa muꝶ maiora & ualidiora munimẽta deſignat. Per qd oſtẽdit᷑: qa euocãs
Fſmo dei aĩam & educẽs eã a corporalibus negociis & corporis ſeſibus docere eã de futuri ſæculi myſteriis cupit
& ĩde ei munimẽta cõquirere: ut ipſe futuroꝶ munita & circũdata in nullo poſſit uel illecebris uĩci: uel tribu/
latiõibus fatigari: nũc etiã uideamus quõ hæca xpo ad eccleſiã dicantur quæ eſt pxima ei & ſpecioſa. Specioſa
aũt nulli alii niſi ſoliipᷣi. hoc eniĩ ſignificat cũ dicit ſpecioſa mea. hãc ergo exuſcitat xps: & ipſi euãgeliũ reſur/
rectionis annũciat. & ideo dicit exurge. ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea. Quia auũt dedit & ei pẽnas colũbæ po/
ſtea qui dormiuit in medio ſortiũ: media aut inter duas uocatiões iſraelis eccleſia uocata eſt: qa pᷣmo iſt taelu
catus eſt:poſt hæc ubi ipſe offedit & occidit uocata eſt eccleſia gẽtiũ.cũ aũt plenitudo gẽtiũ ĩtroierit tunc iteꝶ
oĩs iſrael uocatus ſaluabit᷑. In medio ergo duaꝶ ſortiũ dormit eccleſia. Et ꝓpter hoc dedit ei pennas colũbæ de
argẽtatas ꝙ; ſignificat rõnabiles pẽnas in ſãcti ſpũs donis. Et poſteriora dorſi eius uel in uiriditate auri ut qdã
leguũt: uel ut alii ſcriptũ hñt: in pallore auri. Quod ondere põt: qa poſterior illa uocatio: quã exiiſi rael futurã di
cit apoſtolus: nõ erit in obuantia legis: ſed in pcioſitate fidei. Auri nãq; uiriditatis gerit ſpem. Fides autẽ uir-
tutibus florẽs. Põt aũt dici. In medio ſortiũ dormire uel geſcere eccleſia: in medio duoꝶ teſtamẽtoꝶ: & pẽnæ
eius deargẽtatæ ex ſenſibus legis auꝶ in poſterioribus dorſi eius ĩ telligi euãgelici muneris donũ.Ad hãc ergo
eccleſiã dicitxpᷣs. Veni tu colũba mea: & ueni in opimẽto petræ: docẽs eã ut opta ueniat: ne ꝗd patiat᷑ ab ĩcur/
ſantibus eã tẽtationibus: ſed ſub umbra petræ ĩcedat obtecta dicẽs. Spũs uultus nii xpᷣus dñs cui diximus. In
umbra eius uiuẽs in gẽtibus. Obtecta aũt ĩcedit & adoꝑta:qa debet ptãtẽ hr̃e ſuꝑ caput ꝓpter angelos: Cum
aũt puenerit ad ꝓmuralẽ locũ ideſtad futuri ſæculi ſtatũ: ibi ad eã dicit. Oſtẽde mihi faciẽ tuã: & auditã mihi
fac uocẽ tuã:qa uox tua ſuauis eſt. Auditã uult fieri uocẽ eccleſiæ ſuæ. qa qui eũ cõfeſſus fuerit corã hoĩbus:&
ipſe cõfitebitur eũ corã pr̃e ſuo quiĩ cælis eſt. Quia uox tua ſuauis eſt: & ꝗs nõ fatet᷑ ſuauẽ uocẽ eccleſiæ catho
licæfidẽ uerã cõfitẽtis? Inſuauẽ uero & iniocũdã eſſe hæreticoꝶ uocẽ qui nõ dogmata ueritatis: ſed blaſfemi
as in deũ: & iniqtatẽ in excelſũ loquũtur? Sic & facies eccleſiæ ſpecioſa eſt. Hæreticoꝶ uero turpis & fœda: ſiqs
eſt tũ qui bñ nouerit pulchritudinẽ uultus ꝓbare:ideſt ſiquis ſpiritalis eſt: qui ſcit examĩare oĩa. Nã ap ud ĩpe
ritos & aĩales hoĩes pulchriora uident᷑ mẽdacii ſophiſmata: ꝗᷓ dogmata ueritatis. Poſſumus aũt adhucde lo/
co ꝓmurali etiã hoc addere ꝙ; ꝓmurale ſit pr̃is in quo poſitus unigenitus filius enarrat oĩa:& enũciat eccleſiæ
ſuæ quæcũq; in ſecretis & in abſcoditis pr̃is finibus cõtinẽtur. Vnde & quidã ab eo edoctus dicebat: deum ne

mo uidit unꝗ. Vnigenitus filius qui eſt in ſinu pr̃is ipſe enarrauit. Illuc ergo euocat ſponſaã ſuã Xp̃us:ut & de

oĩbus eã quæ apud pr̃em hnñtur edoceat & dicat. Quia oĩa uobis nota feci: quæ audiui a pr̃e meo: & ut itee di
cat. Pf uolo ut ubi ego ſũ: illic ſit & mĩſter meus. Capite nobis uulpes puſillas exterminãtes uineas: & uineæ
nr̃æ florebũt: Secũdũ drãmatis ordinẽ mutata eſt pſona. Nõ enĩ iã ad ſponſã ſed ad ſodales loquit᷑ ſponſus:
& ipſis dicitut capiãt uulpes puſillas: quæ ĩſidiãtur uineis: ubi pmũ germẽ oſtẽderĩt: nec ſinũt eas puenire ad
florẽ. Capi ergo eas pcepit ſaluti & utilitati cõſulens uineaꝶ. Sed hæcut cœpimus ſpiritali expoſitione diſcu/
tienda ſut. Et puto ꝙ ſi de aĩa hæc quæ ſeuerbo dei cõiungit: aduertas uulpes cõtrariæ ptãtes & nequitiæ dæ-
monũ intelligi debeãt p cogitationes prauas & ĩtelligentiã puerſã: exterminãtes in aĩa uirtutũ florẽ: & fructũ
fidei perimẽtes. Prouiſio igit uerbi dei qui eſt ds uirtutũ mãdat Dheli⸗ ſuis:qui ad miſteriũ miſſi ſũt ꝓpter
eos qui hæreditatẽ capiũt ſalutis: ut capiãt exunaqꝗq; aĩa huiuſmodi cogitatiões a dæmonibus ĩmiſſas: ut ab
iectis eis poſſint florẽ uirtutis afſerre. Capiũt aũt cogitatiões malas in eo: cum ſuggerũt mẽti nõ eſſe eas a deo:
D iuiii. xxxiiii.

ſed eſſe a maligno ſpu: & dãt aĩæ diſcretionẽ ſpirituũ: ut intelligat quæ ſit cogitatio ſᷣm deũ: & quæ ſit exdia/
bolo. Vt aũt ſcias eſſe cogitationes quas ĩmittit diabolus in cor hoĩum: uide in en Keli⸗ qd ſcriptũ eſt. Cũ au
tẽ ĩmiſiſſet ĩ quit diabolus in cor Iudæ ſchariotis ut traderet eũ. Sũt ergo huiuſmodi cogitatiões: quæa dæmo

nibus iniiciũtur in cordibus hoĩum: Sed qa nõ deeſtdiuina ꝓuidentia: ne forte p huiuſmodi ĩportunitatẽ tur

baret libertas arbitrii: & nõ eſſet iuſta cauſa iudicii: Iccirco benignis angelis & amicis ptãtibus homĩum cura
mãdat᷑: ut cũ deceptores quaſi uulpes ĩcurſare cœperit hoĩem: dextris eũ auxiliis ſubleu et. Et ideo dicit᷑: Capi
te nobis uulpes puſillas. Cõpetẽter ſane cũ adhuc puſillæ ſüt capi eas mãdat & cõprehẽdi. Duũ enim cogitatio
mala in initiis eſt: facile põt abiici a corde. Nã ſi frequenter iteret᷑: & diu pmaneat:adducit aĩam ſine dubio ad
cõſenſũ. Et poſt cõſenſũ intra cor ſuũ cõfirmatũ:certũ eſt qa ad peccati tẽdat effectũ.Dũ ergo in initiis eſt: &
puſilla eſt: capi debet & abiici: ne ſi adulta fuerit & ĩueterata iã nõ poſſi texpelli Deniq; & Iudas initium mali
habuit in amore pecuniæ. Et hæc fuit illi uulpes puſilla. ſed ab hac cũ uideret dũs Iudæ aĩam quaſi florẽtẽ ui
neã lædi: cape eã uolẽs: & abiicere ex eo: cõmiſit ei pecuniæ loculos: ut poſſidens qd amabat a cupiditate ceſſa/
ret. Sed illa utpote hũs ſui arbitrii libertatẽ nõ eſt amplexus medici ſapĩam: ſed ĩdulſit ſemetipᷣm illi magis cõ
ſilio: quo exterminabat᷑ aĩa ſua ꝗᷓ quo ſanabat᷑. Si uero hæc de xp̃o & eccleſia ĩtelligamus:ſᷣmo uidebit᷑ ad do/
ctores eccleſiæ dirigi: & mãdari eis de captione uulpiũ exterminãtiũ uineas. Vulpes aũt puerſos doctores hæ-
reticoꝶ dogmatũ poſſumus ĩtelligere: qui ꝑ argumẽtũ calliditatẽ ſeducũt corda ĩnocentiũ: & uineã dñi exter
minant: ne floreãt in fide recta. Dat ergo pceptũ doctoribus catholicis: ut dũ adhucpuſillæ ſũtiſtæ uulpes: &
nõdũ plures aĩas deceperũt: ſed initiũ habet praua doctrina: arguere hos & refrenare feſtinẽt: & uerbo uerita/
tis cõtradicentes reuincere & cape hos aſſertionibus ueris. Si enĩ pmanſerint in pᷣncipiis & ĩdulſerint: ᷣmo eo/
rũ ſicut cãcer ſerpit: & fiet ĩſanabilis: ut multi inueniant᷑: qui decepti ab eis pugnare iã pro ip̃is ĩcipiant:& de/
fendere ſuſcepti erroris auctores. Sicergo puſillas dignũ eſt uulpes cape: & ob a hæreticoꝶ ſophiſmata ĩ ip
ſis ſtati initiis ueris aſſertionibus cõfutare. Vt aũt utriuſq; expoſitionis nr̃æ euidẽtior clareſcat aſſertio: cõgre
gemus exdiuinis uolumĩbus: ſicubi aĩalis huius mentio facta eſt. Inuenimus ergo in. lxii. pſalmo de ĩpiis ita

dici.lIpſi uero in uanũ ꝗᷓ ſierũt aĩſam meã:ĩtroibũt in ĩferiora terræ: tradent᷑ in manus gladii: partes uulpium

erũt. Sed & in euãgelio ſᷣm Matthæũ Saluator ad ſcribã qui dicebat ei. Magiſter ſeqᷓr te quocũq; ieris: rũdit.
Vulpes foueas hñt:& uolucres cæli nidos: ubi reqeſcant. Filius aũt hoĩs nõ habet ubi caput ſuũ reclinet. Simi
liter aũt & in euãgelio ſᷣm Lucã ad eos qui dixerũt dño: Exi & uade hinc: qa Herodes uult te occidere: rũdit Ie/
ſus. Eũtes dicite uulpi huic: Ecce ego eiicio dæmonia: & ſanitates ꝑpficio hodie & craſtina: & in die tertia conſu

mabor. In libro quoq; Iudicũ Sãpſõ: cũ uxor quæ erat ex gũe philiſtinoꝶ ei fuiſſet ablata ait ad pr̃em eius. In

nocẽs ſũ ego hac uice ab allophylis: qa faciã uobiſcũ mala. Et abiit Sãpſon: & accepit tercentas uulpes: & acce
pit lãpadas: & ligauit caudã ad caudã: & poſuit lãpada unã inter duas caudas uulpiũ: & accẽdit ignẽ in lãpa/
dibus: & emiſit eas per meſſes allophyloꝶ: & incendit oẽs meſſes eoꝶ: & ſtipulas eoꝶ: & uineas eoꝶ: & oliueta
eoꝶ. Adhucetiã in ſecũdo libro Heſdræ: ubi Thobias ammanites ĩpediuit ædificationẽ eoꝶ qui de captiuita-
te redierãt ut ædificarẽt templũ & muꝶ ait ad allophylos: Nũquid iſti ſacrificabũt aut comedẽt ĩmolata ĩ hoc
loco? Nõne aſcendẽt uulpes: & deſtruẽt muꝶ ipſoꝶ quẽ ex lapidibus ædificãt! Hæc ſũt ĩterim quæ ad pᷣ̃ſens
nobis ex ſcripturis diuinis occurrere potuerũt: in ꝗbus aĩalis huius memoria facta eſt: utex his ſapiens qſq; le
ctor prudẽter poſſit cõiicere: ſi apta uſi ſumus expoſitiõe in his: quæ ppoſita ſũt nobis ad explanandu id q
ait: Capite uobis uulpes puſillas. Et quis opoſũ ſit ſingula quæ exẽpli eã aſſũpſimus explanare: tũ quæ pote⸗
rimus breuiter cõtingemus. Et pᷣmo de. Ixii.pſalmo uideamus: ubi cũ iuſti aĩjam pſeꝗᷓrent ĩpii ille pſallebat di
cẽs. Ipſi aũt in uanũ ꝗᷓſierũt aĩam meã: introibũt in ĩferiora terræ: tradent᷑ in manus gladii: partes uulpiũ erũt
In quo utiq; oſtẽdit ꝙ uanis & inanibus uerbis prauidoctores decipe uolẽtes aĩam iuſti: ĩtroire dicũtur in ĩfe
riora terræ: terrã utpote ſapiẽtes: & de terra loquẽtes atq; in ĩferiora eius: ideſt in pfundũ ſtultitiæ deſcẽdẽtes.
Puto eni ꝙ hi quicarnaliter uiuũt: qa ſibiipſis tmmodo nocẽt: terra eſſe & in terra habitare dicuntur. Hi uero
qui terrenis & carnalibus ſenſibus ſcripturas ĩtelligũt: & alios ita docẽdo decipiũt: pro eo ipſo ꝙ argutias .
dã & argumẽta carnalis & terrenæ ſapiæ cõfingant: in ĩferiora terræ dicant᷑ ĩ gredi. uel certe quia grauius delin
quũt qui terrena docẽt: ꝗᷓ qui ita uiuũt: eis futura pœna etiã grauior ĩminet. Iidẽq; ipi in manus gladii traden
di ꝓphetant illius fortaſſis flãmei & uerſatilis. Quõ autẽ & partes uulpiũ fiũtuideamus. Ois aĩa aut pars eſt
dei: aut pars eſt cuiuſcũq; qui accæpit ptãtem ſup hoĩes. Nã cũ diuideret altiſſimus gẽtes: & diſpergeret filios
Adã:ſtatuit fines gẽtiũ ſm numeꝶ angeloꝶ dei:& facta ẽ portio dni Iacob. Cũ ergo cõſtet unãquãq; aĩam aut
ĩT parte dei aut ĩ parte eẽ alterius cuiuſſibet: qm̃ qdẽ P arbitrii libertatẽ poſſibile eſtunũquẽq; exparte alterius
trãſire: uel ad partẽ dei ſi melius ipſo iuuãte elegerit: uel ſi nequs ad dæmonũ portionẽ: hic hoꝶ mẽtio habet ĩ
pſalmo. Qui in uanũ quæſierũt aĩam iuſti partes erũt uulpiũ: uelut ſi diceret & peſſimoꝶ & neqſſimoꝶ dæ-

monũ partes erũt: ut unaquæq; maligna uirtus & doloſa: per quã deceptiones & fraudes falſæ ſciẽtiæ ĩtrodu/

ctæ ſũt: figuraliter uulpes appellent hi qui in hũc errorẽ deducũtur: & nolũt acquieſcere ſanis monibus dũi

nri leſu xpi & doctrinæ quæ ſm pietatẽ eſt: ſed decipi ſe patiũtura talibus: iſti taliũ partes uulpiũ fiẽt: & ĩtro/

ibũt cũ eis in ĩferiora terræ. Ipſi ſũt & illi in ꝗbus fm euãgeliũ uulpes iſtæ :quas ſupra memorauimus foueas
hredicunt᷑: in ꝗbus filius hoĩs nõ habet: ubi caput ſuũ reclinet. Herodẽ quoq; uulpꝑẽ noĩatũ pro fallaci callidi
tate credendũ

ſiterciz
.Cin
Eadene
nltatetn
iun alt
atr
1 ogi
uulsel
iüumml
lforii ui
itateell,
limagt
ebitlcn
Ctores u
euulped
bovenn,
Nt:moen,
iant l,
iſman,
enorin
ceipiln
uipiun
tortilt,
net dini
erücltle⸗
maconſu
meins.In
peA
in lin⸗
Koluven
captintn
olataihoe
ad ees
ensqge
düͤd
gurpote⸗
ldri
uhiüenit
urinik⸗
lidere,
.Hrvero
uuns 1
insce n
citmden
utpane
eretklios
aimman
tealeun
gohahi
mokcr
trimi
tibus
erhbind⸗
usoen,
ialid

ulndi

tate credendũ eſt. Nã ſi Sãpſon trecẽtas uulpes cœpiſſe & colligaſſe ꝑcaudas atq;ʒ ĩterieciſſe lãpadas ardẽtes ĩ

medie caudaꝶ atq; miſiſſe p meſſes allophyloꝶ & ĩcendiſſe eas cũ ſtipulis & oliuetis uineiſq; memorat᷑ ual/

de mihi difficilis formæ huius uel figuræ uidet᷑ explanatio. Iẽtemus tñ aliqᷓ ex his pulſare pro uiribus: & po/
namus ſicut expoſitio nr̃a in ſi upioribus cõtinet uulpes eſſe fallaces puerſoſq; doctores. Hos Sãpſon qui ueri
& fidelis imaginẽ tenet doctoris capiẽs uerbo ueritatis caudã ad caudã colliget: ideſt aduerſãtes ſibi & diuerſa
a ſe ĩuicẽ ſentiẽtes docẽteſq; cõfutet: atq; ex ipſoꝶ uerbis ꝓpoſitiones collectioneſq; accipiẽs in allophyloꝶ ſe/
getẽ ignẽ cõcluſiois emittat: & ex ppriis eoꝶ argumẽtis oẽs eoꝶ fructus atq; uineas & oliueta peſſimæ gñatio/
nis incẽdat. Sed & ipſe numerus tercẽtaꝶ uulpiũ quæ a ſemetipſis diuerſæ & diſſonãtes erãt triplicẽ formã in
dicãt pctõꝶ. Oẽ enĩ pctm: aut in facto aut in uerbo aut in cõſenſu mẽtis admittit᷑. Veꝶ ne illud qdẽ qd in ſe/
cũdo libro Heſdræ ſcriptũ diximus penitus omittẽdũ eſt. Vbi cũ ædificarẽtur ſãcta ſ. ctõꝶ:ideſt cũ fides xp̃i &
ſctõꝶ eius myſteria cõderent᷑: inimici ueritatis fideiq; cõtrarii qui ſũt ſapiẽtes huius ſæculi uidẽtes abſ. q; gram
matica & peritia philoſophica cõſurgere muros euãgelii: uelut cũ irriſione ꝗᷓdã dicũt pfacile hoc poſſe deſtrui
calliditate ſmonu: per aſtutas fallacias & argumẽta dialectica. Hæc ĩterim ꝗtũ breuitas potuit pati de aſſum
ptis exẽplis dicta ſufficiãt. Nuũc iã ad ꝓpoſitũ reuertamur. Videt᷑ ergo in cãtico cãticoꝶ p̃ceptũ dari ab ſponſo
amicis ſibi uirtutibus: ut capiãt & arguãt cõtrarias ptãtes quæ ĩſidiant᷑ aĩabus hoĩum:ne exterminet eoꝶ ini/
tia fidei: florẽq; uirtutũ ſub ſi pecie ſecretæ alicuius & occultæ ſapiæ quæ quaſi uulpes ĩ foueis: ita ĩ his hoĩbus
qui ſemetipſos ad hæc ſectãda p̃ᷣbuerit deliteſcũt: & quo facilius cõfutan poſſint & argui:dũ paruæ ſint uul/
pes ipſæ & initia habẽt peſſimæ pſuaſionis capi iubent. Nã ſi forte creuerit & maiores fuerint uulpes affectæ

iã neꝗant ab amicis ſpõſi: ſed ab ipſo fortaſſis ſolo ſpõſo capi poterũt. Sed & ſãcti qq; doctores & magr̃i eccle
ſiæ ſicut acceperũt ptãtem calcãdi ſup ſerpẽtes & ſcorpiones: ita accipiũt ptãtẽ etiã capiendi uulpes. Sic enim

data eſt ptãs eis ſup oẽm uirtutẽ inimici. Vna ſine dubio ex cæteris inimici uirtutibus ẽ uulpes: quæ extermi/

nat uineas: quæq; cũ adhuc parua eſt capi iubet᷑: ſicut & in cẽteſimo.xxxvii. pſalmo beatus dicit᷑ qui tenet: &
allidet paruulos babylonis ad petrã: nec pmittit ſenſũ babylonũ creſcere in ſemetipſo & augeri: ſed cũ eſt ĩ ini

tiis allidit eũ: & tenet ad petrã. Tũc eni facile pimit᷑. Sicenĩ ordo explanationis pcurrat. Capite uulpes nobis
puſillas: quæ uulpes exterminant uineas florẽtes. Quod aũt dicit nobis hoc eſt mihi ſpõſo & ſpõſæ: uel certe
mihi & uobis qui eſtis ſodales mei. Põt aũt & ita accipi. Capite uobis uulpes & poſt diſtinctionẽ dici: puſillas
exterminãtes uineas. ut puſillas nõ tã ad uulpes ꝗᷓ ad uineas referamus. ut uideant᷑ puſillæ qdẽ uineæ extermi
nari poſſe: ideſt paruæ quæq; aĩæ & initia hũtes nõ firmæ & robuſtæ lædi poſſe a cõtrariis ptãtibus: ſicut ĩ euã
gelio dicitur. Siquis ſcãdalizauerit unũ de puſillis iſtis: in quo oſtẽditur quia ſcãdalizari nõ põt grãdis & pfe/

cCta ſed puſilla & rudis aĩa: ſicut in pſalmo dicit᷑. Pax multa dil igentibus nomẽ tuũ: & nõ eſt illis ſcandalu. Si/

mili ergo exemplo poteſtuideri: ꝙ pulſilla quæq; uinea incipiẽs uidelicet aĩa poſſit a uulpibus: ideſt malignũ

cogitationibus uel prauis doctoribus lædi. pfecta uero & ualida non poſſit. Sed ſi capiant᷑ a bonis doctornibus
nulpes iſtæ: & abiiciant ex aĩa: tũc pficiet in uirtutibus & florebit in fide. Amen.

Piſtola beati Hieronymi ad Cyprianũ:in qua pᷣmo poni tquid apud hebræos differant uel ſignificent min
& men: & exponit finẽ pſalmi octogeſimioctaui.

Rater chariſſime Cypane ſcito pᷣnoſcẽs qa ſi ſcribat᷑ extrema lr̃a: quæ appellat min: expᷣmit dexterã
icut eſtillud in noĩe Beniamin: qui ĩterpretat᷑ filius dextræ. Si aũt men hẽat:diẽ uel dies ſonat. Eſt
aũt ſẽſus numeꝶ annoꝶ dierũq; nr̃oꝶ: ꝗqbus ĩ hoc ſæculo nos uiuere decreuiſti: oãde nobis: ut p̃paremus nos
aduẽtui tuo: & cõtẽpto errore mortaliũ: ad te pgere feſtinemus. cupiamuſq; pñtiã tuã: & ad te feſtinemus cor
de ſapiẽti. Nihil enĩ ita decipit humanũ genus:ꝗᷓ ꝙ dũignorãt ſpatia uitæ ſuæ: longiorẽ ſibi ſæculi huius poſ

ſeſſionẽ repromittũt. Vnde & illud egregie dictũ eſt. Nullũ tã ſenẽ eſſe:& ſic decrepitæ ſenectutis: ut nõ ſe ad

hucuno plus anno uiuere ſuſpicet .Ad hũc ſenſũ ptinet & illud qd⸗ dicit᷑: Memẽto mortis tuæ:& non pecca/

bis. Qui enĩ ſe recordat᷑ quotidie eſſe morituꝶ: cõtẽnit pñtia: & ad futura feſtinat. Hoc eſt quod Dauid ĩ alio
pcat loco dicẽs: Ne auferas me in dimidio dieꝶ meoꝶ pᷣuſꝗᷓ abeã: & nõ ſubſiſtã. qd ita exponit᷑. Ne eo tpe fa/
cias me mori:qn adhuc putabã me eſſe uictuꝶ: ut poſſim pctã corrigere pnia.Si enĩ hocfeceris ĩuentus in deli
ctis meis eſſe deſiſtã. nõ ꝙ ſpem reſurrectionis neget: ſed ꝙ cũ eo ſe neget poſſe ſubſiſtere:apud quẽ oẽs qui ĩ
uitiis pſeuerãt:pro nihilo reputant᷑. Vbi nos ĩterpᷣtati ſumus eruditos corde in ſapia: alii trãſtulerunt cõpedi
tos uerbi ambiguitate decepti. Si enĩ dicas αιε „ανενιοι cpeditos: ſin aut weα ½⁵ενο eruditos ſi
gnificat. Reuertere dñe uſq;quo: & exorabilis eſto ſuꝑ ſuos tuos. Lxx. ſimiliter. Quia agimus pniam: & ſciẽ/
tes uitæ niæ breuitatẽ ad te corde ſapiẽti cupimus puenire: & tu due reuertere ad nos. Peccatis enĩ niis lõge re/

ceſſeras: & dimiſeras nos: ut ambularemus m uolũtatẽ & cogitationes nras. Quod aũt ĩfert uſq;quo: illã ha
bet ĩtelligentiã: quã in duodecimo pſalmo legimus: uſq;quo dne obliuiſceris me in finẽ. Qui enĩ in anguſtia
cõſtitutus eſt: ſeꝶ ei uidet᷑ dei auxiliũ. & ppterea ĩpẽſius depᷣcat᷑:ut cito adiutorẽ deũ ſẽtiat:& nequaꝗᷓ iratũ iu
dicẽ ſed placatũ. Imple nos matutina mibicordia tua: & laudabimus & lætabimur in cunctis diebus nris. Lxx.
Repleti ſumus mane miſericordia tua. & exultauimus & lætati ſumus in oĩbus diebus niis. In cũctis pene lo
cis hãc habẽt. Lxx. cõſuetudinẽ: ut qdapud hebræos in futuꝶ oſtẽdit᷑:hocilli quaſi iã factũ & pᷣteritũ referãt.
Hi ergo nõ ut illi uoluerũt: dicũt ſe eẽ ĩpletos miicordia dei matutina atq; lætatos. alioꝗn ſi hoc factũ erat:

D v. .XXXV.

lsstu⸗

quõ poſtea depcantur & dicũt reſpice in ſeruos tuos: & in opa tua Sed totũ hoc qd poſtulãt ideo dep̃cant᷑: ut inint/
mereant᷑ matutinã miſicordiã eius. Quã cũ fueriĩt cõſecuti laudẽt eũ atq; lætent᷑ ĩ cũctis diebus uitæ ſuæ. Vi⸗/ Lver
dent aũt mihi reſurrectionis ſpem & æternæ uitæ pᷣmia depcari dicẽtes: Imple nos matutina mißicordia tua. 1 e
Quod qdẽ & uigeſimi pᷣmi pſalmi titulus ſonat: ꝗ ꝓprie ad myſteriũ dñi:& ad reſurrectionẽ eius ptinẽs ĩſcri⸗/ Pii
bit᷑ p aſſũptiõe matutina. Lætifica nos ꝓ diebus ꝗbus nos afflixiſti: & annis ꝗbus uidimus mala. Lxx. Lætati ouolu
ſumus pro diebus ꝗbus nos humiliaſti: & annis ꝗbus uidimus mala. Et Lazarus qui accepat mala ĩ uita ſua: ſnocct

in ſinu Abrahæ æterno geſcit in gaudio. Mala auũt nõ ea appellat quæ cõtraria bonis ſũt:ſed pro afflictione & lrai
anguſtiis: ꝗbus malis & Sara afflixit Agar ancillã ſuã: & de ꝗbus in euangelio ſcribit᷑: ſufficit diei malitia ſua. . dt
Quãto igit᷑ magis in hoc ſæculo pauptate: inimicoꝶ pſecutionibus: ſeu potẽtia uel morboꝶ cruciatibus fueri nr

mus afſlicti: tãto poſt reſurrectionẽ in futuro maiora pᷣmia cõſeq mur. Pulchre aũt nõ dixit ſuſtinuimus ma/ enr
la ſed uidimus. Quis eſt enĩ homo qui uiuat & nõ uideat mortẽquæ nõ tã ad diſſolutionẽ corporis referẽda nlll
eſt:ꝗᷓ ad multitudinẽ pctõꝶ. iuxta qddicit᷑: Aa quæ peccauerit: ipſa moriet᷑. Appareat apud ſuos tuos opus nnce 6
tuũ:& gloria tua ſuꝑ filios eoꝶ. Ergo in Fᷣuis ſuis ipſe dñs opatopus ſt uũ.nec ppria qui poſtulat ſalute cõten/ mun
tus eſt: ſed ꝗrit gloriã filioꝶ: ideſt ſuoꝶ dei. Filios aũt nõ tã illos qui de eoꝶ ſtirpe gnati ſũt:ꝗᷓ diſcipulos debe ru⸗
mus accipe. de ꝗbus & Paulus loꝗᷓbat᷑: Filioli mei quos iteꝶ parturio. Vnde & Ioãnes apoſtolus ſᷣm merita fi i
lioꝶ ſuoꝶ ꝓfectuſq;ʒ opeꝶ ſinguloꝶ ſcribit ad paruulos: ſcribit ad iuuenes: ſcribit ad pr̃es. Et ſit decor dni dei n
niĩi ſupnos: & opus manuũ nr̃aꝶ fac ſtabile ſuꝑ nos:& opus manuũ nr̃aꝶ cõfirma. Lxx. Et ſit ſplẽdordñi dei me
ſup nos: & opus manuũ nr̃aꝶ dirige ſup nos: & opus manuũ nf̃aꝶ dirige. Vbi ſũt qui liberi arbitrii ſibi ptãte s
plaudentes: in eo putãt ſe dei gr̃am cõſecutos:ſi habeãt ptãtẽ faciẽdi uel nõ faciendi bona ſiue mala? Ecce hic üchn
Moyſes poſt reſurrectionẽ quã poſtulauerat dicẽs. Imple nos matutina miſicordia tua: & laudabimus & læ/ llenn
tabimur in cũctis diebus noſtris: nequaꝗᷓ ſe ſurrexiſſe cõtentus eſt: & æternæ uitæ pᷣmia conſecutũ: ſed poſtu/ lieni
lat ut decor dñi dei ſit ſuꝑeos:qui ſurrexerint: & ſ plẽdeat in aĩabus cordibuſq; ſanctoꝶ: & opera manuũ eoꝶ AN
ipſe dirigat: faciatq; eſſe perpetua. a cõfirmet quicquid in ſanctis uidet᷑ boni. Sicut enĩ humilitas depᷣcan bwun
tis meretur pᷣmia: ita ſuperbia cõfidentis dei auxilio deſeret᷑. u
Tractatus ꝗᷓrtus ſecũdæ partis cõtinens ſmones beati Hieronymi aliqbus diebus feſtis accõmodatos. nbur
Sermo de natiuitate dnica in ipſius diei cõmendationẽ. ubi aliqua de crucis trophæo. iir
. Odie uerus ſol ortus eſt mũdo:hodie in tenebris ſæculi lumẽ ingreſſũ eſt. Deus factus eſt hõ:ut
h hõ deus fieret. Formã ſerui dns accepit: ut ſuus uerteret᷑ in dĩũm. Cæloꝶ hĩtator & cõditor hĩtat 6
ĩterris:ut hõ colonus terræ migraret ad cælos. Odies oĩ ſole lucidior: o t̃s cũctis ſæculis expecta o
. tius:qd pᷣſtolabant᷑ angeli.qd cherubin & ſeraphin & cæloꝶ miſteria neſciebant: hoc in nro tpe X
reuelatũ eltqd illi uidebãt per ſpeculũ & in enigmate: nos cernimus ĩ ueritate. qui populo iſraelitico loꝗ bat᷑ (in
per Eſaiã Hieremiã cæteroſq; pphetas: nũc nobis per filiũ loquit᷑. Videte qd ſit interuetus teſtamentũ & no/ An
uũ.In illo loq̃bat᷑ per nebula: nobis loquit per ſerenũ. Ibi deus uidebat᷑ in rubo: hicde uirgine deus naſcitur. yel
Ibi ignis erat populi peccata cõſumẽs: hic homo eſt populi peccata cõſumẽs: ĩmo ignoſcẽs ſeruis ſuis. Nemo unltv
enĩ põt peccata dimittere niſi ſolus deus. Siue hodie dns leſus natus: ſiue hodie baptizatus eſt diuerſa quidẽ umnge
opinio fert᷑ in mũdo: & per traditionũ uarietatẽ ſnĩ a eſt diuerſa. Nobis illud cõſtat ad liqdũ ꝙ ſiue hodie na/ bnn
tus ex Maria: ſiue renatus ex baptiſmo: & natiuitatis carnis & ſpũs nobis ꝓficit. utrũq; myſteriũ meũ: utrũq; Doig
utilitas mea eſt. Dei filius non habebat neceſſariũ: ut naſceretur: ut baptizaret᷑. neq; enĩ peccatũ fecerat qdei niet
remitteretur in baptiſmo. ſed illius humilitas nr̃a ſublimitas: illius crux noſtra uictoria eſt: illius patibulũ ni Uller
triumphus eſt. Gaudẽtes hoc ſignũ leuemus in humeris nr̃is: Victoriaꝶ uexilla portemus: imortale lauacrũ Peg
portemus in frontibus. Cum hoc ſignum diabolus cõſpexerit in frõtibus noſtris: contremiſcit. Qui aurata ca i
pitolia nõ timẽt: crucẽ timent. Quicõtemnunt ſceptra regalia & purpuras cæſaꝶ: & dapes xpᷣianorum ſordes 2“
& ieiunia pertimeſcũt. Deniq; in Ezechiele propheta: cum omnes qui miſſus fuerat angelus occidiſſet:& ĩter ten
fectio cœpiſſet a ſanctis: illi tmmodo ſoſpites reſeruantur. quos tau littera ideſt crucis pictura ſ uauerat. Exul wi
temus itaq; ad crucis ſimilitudinem: ſanctas in cælo leuemus manus. cũ ſic nos armatos dæmones uiderint: lo⸗
oppᷣment᷑. Quãdo Moyſes erectas habebat manus: uincebat᷑ Amelech. Si paululũ illæ cõciderãt: ĩualeſcebat. it
Antẽnæ nauiũ & ueloꝶ cornua ſub figura nr̃æ crucis uolitãt. Aues quoq; ipſæ qn in ſublimiora tollunt᷑: & pẽ ten
dent per aerẽ: extenſis alis imitant᷑ crucẽ. Sed & trophæa ipſa & uictoriæ triũphoꝶ ornamẽta crucis ſũt: quã dAd
non ſolũ in frontibus: ſed in manibus quoq; nñis hre debemus: ut ſi ſic fuerimus armati:calcemus ſupꝑ aſpidẽ NXN
baſiliſcũ.perdũm nir̃m Ieſũ xpᷣm: cui eſt honor & gloria in ſæcula ſæculoꝶ.amẽ. Ki
(Sern ode Epiphania exponens græcũ uocabulũ: & de ſaluatoris baptiſmo ꝑtractans: cui accõmodat & ex/ ni
. ponit pſalmum. xxviii. Afferte dqdno. O ti
— Ies Epiphanioꝶ græco noĩe ſic uocat Quod enĩ apud nos apparitionẽ uel oſtẽſionẽ dicimus. Græ i
– ci epiphaniã uocãt. Hoc aut ideo qa dns ni hodie ſaluator apparuit in tenebris. Licet enĩ olĩ natus n
eſſet ex Maria: & triginta iã annoꝶ expleſſet ætatẽ: tũ ignorabat᷑ a mũdo. Eo tpe cognitus eſt: quo ad Ioannẽ Ni
baptiſtã ut in iordane baptizaret᷑ aduenit: & uoxde cælo pr̃is ĩtonantis audita ẽ. Hic ẽ filius meus dilectustin ie
quo mihi bn cõplacui: quẽ pr̃ de cælis mõſtrauerat uoce:hũc ſpũs ſctũs uerſus in colũbã: & ſuper caput illius .

ſedens

nkut
.Ni,
atnn,
xtan
aſua⸗
toneg
ia ſun.
skuer
ls ma⸗
lerict
S opus
(oten/
osdebe
eriſ
diide
tdiide
bipri
aehi⸗
lr,
hott
itng

dthen

ſthout
or hitat
erpecht
niotpe
ü Ano⸗
aſcitut.
Nemo
quide
diena/
utrüg
atqli
bulini
lucrũ
Urataca
locs
Kiter
thal
dennt:
ccba.
nt p⸗

atre⸗

18,62
limms
lomi
(tusn
tilus

ſcens

ſedẽs tactu quoq; ipſo uoluit demõſtrare: ne ꝗs alius dei filius putaret᷑ ex populo. Quid hac humilitate ſub
limius? quid hac uilitate nobilius? baptizat᷑ a ſeruo: & adñno filius appellatur. Inter publicanos & meretrices
& peccatores ad lauacrũ uenit: & ſãctior eſt baptiſta ſuo. Lauat᷑ a Ioãne ĩ carne:& ipᷣe Ioannẽ in ſpiritu lauat.
Aquæ quæ cætera mũdare cõſi ueuerũt: dño noſtro lauãte mũdatæ ſũt. Iordanis fluuius qui eo tẽpore qñ po
pulũ iſrael eduxit leſus ad terrã repromiſſiõis fuerat exiccatus: nunc mẽbris dñi tactis ſi potuiſſet undis uno
loco uoluerat cõgregari: ut dñi corpus attingeret. Videte fratres quomõ id quod in euãgelio lectũ eſt: in uige
ſimooctauo pſalmo fuerat ante prædictũ. Vox dñi ſuper aquas. Locutus eſt enĩ dei filius ad Ioãnẽ:Sine mo
do:ſic enĩ oportet nos implere omnẽ iuſticiã. Sequit᷑:Deus maieſtatis ĩtonuit: quãdo pater filio teſtimoniũ
reddidit dicẽs. Hic eſt filius meus dilectus: in quo mihi bene cõplacui. Vox domini cõfringentis cædros. Ba/
ptizatus chriſtus: & erecti prius atq; ſublimes dæmones corruerũt. Succidit eos dominus tanꝗᷓ cædros libani
& cõminuit eos dũs tanꝗᷓ uitulus fragmẽta arboꝶ uentilans: & calcibus in ſtirpes diuerſa diſpgens. Et ecõtra/
rio de ſaluatore quid dicit᷑: & dilectus ſicut filius unicorniũ filius crucis. De quo dicit᷑ in cantico. Abacuccor/
nua in manibus eius: ibi abſcõdit fortitudinẽ ſuã. Poſtꝗqᷓ ergo dilectus iſte crucifixus eſt: ĩpletũ eſt illud qd ſe
quit᷑ in pſalmo. Vox domini ĩtercidẽtis flãma ignis. Illo eni baptizato: & uniuerſo mũdo chriſto lauãte mũ
dato: gehẽnæ ignis extinctus eſt. Vox dñi cõcutiẽtis deſertũ. Deſerta fuit eccleſia quæ filios non habebat. Ad
prædicationẽ chriſti deſerta cõmota eſt: & parturiit & peperit: & nata eſt in una die gens tota ſi imul illa: quæ
ante dicebat deſertũ cades: hoc eſt deſertum ſanctitatis.ſi iquidẽ quæ nõ habuerat ſanctitatẽ cœpit parere cer/
uos: & ſanctorũ emittere greges: qui ſerpẽtes interficiũt: qui uenena cõtẽnũt:quibus diſcurrẽtibus in toto or
be & chriſti euãgeliũ prædicãtibus in tẽplo eius oẽs dicent gloriã deo: dominus diluuiũ inhabitare facit. Con
ſideremus totũ orbem: reſpiciamus barbaras natiões: romanũ quoqꝙ; mente luſtremus imperiũ. ubiq; ĩ chri
ſtũcredũt: ubiq; in noſtrũ deũ baptizant᷑: & ita fit ut nõ una aqua: ſed quodãmõ ſit diluuiũ baptiſmorum:
quapropter conſumatũ eſt tabernaculũ. Hoc enĩ pſalmi iſtius titulo p̃notatur. Quoniã eccleſia uiuis lapidi
Bus extructa eſt: afferamus dno filios dei: afferamus ei filios arietũ apoſtoloꝶ atq; ſanctorũ: & imitemur ſal/

uatorẽ noſtrũ: quia ipᷣe & paſtor & agnus & aries ĩmolatur: qui nobis appellat᷑ in ægypto:qui pro Iſaac cor

nibus tenet in ſentibus: & dicamus. Dns paſcit me: & nihil mihi deerit in loco paſcue: ibi me collocauit. Sup

aquã refectionis educauit me: cui eſthonor & gloria in ſæcula ſæculoꝶ amen.
USemmo de quadrageſima ad abſtinẽtiam inuitans: ubi etiam de tentatione Saluatoris & myſtico exitu de

ægypto tractatur.
. — . — . „ .—— . . e . . * ₰
Vomodo miles ſemp exercet ad prœliũ: & ſimulatis ictibus ueris poſtea uulneribus p̃parat᷑: Ita oĩs

quidẽ chriſtianoꝶ uita indiget abſtinentia: ſed maxime quãdo hoſtis prope eſt: & præparatũ aduer

ſum nòs exercitũ ducit inimicus. Omni ſeruis dei tẽpore ieiunãdu eſt: ſed tũc amplius cũ ad imolationẽ agni

ad myſteriũ baptiſmatis: ad chriſti carnẽ & ſanguinẽ præparamur. Statĩ ut oues ſuas recedere uelle de ꝓprio
grege uiderit diabolus fremit: iraſcit᷑: furit: & totis aduerſus eas uiribus cõmouer᷑: pire ſibi exiſtimãs ꝗcquid
chriſto ſaluat᷑: & mori ſynagogæ ſuæ: quicqd eccleſiæ uiuificat᷑. Quia ergo fratres chariſſimi ad dni ſacramẽ/
tum quadragĩta dieꝶ ieiunio pparamur ieiunemus tot diebus pro peccatis noſtris: quot ꝓ ſceleribus noſtris
dominus ieiunauit. Illũ poſt baptiſmũ tẽtat diabolus. Non enĩ ſciebat eũ eſſe filiũ dei: ꝓpterea negligebat.
Deniq; poſtea cognoſcere cupit in tẽtatione dicẽs: ſi filius dei es: dic ut lapides iſti panes fiãt: & ſi filius dei es:
mitte te eorli. ios autẽ quia ſit uelle filios dei fieri ꝓpterea expugnare nitit᷑: & quaſi ſerpẽs lubricus nr̃os ĩ
uoluere pedes: ne aſcẽdere ualeamus ad cælũ. Si autẽ dominũ tẽtare auſus eſt uerſipellis & nequã: quãto ma
gis nos decipe nõ timebit? Si cõtra dei filiũ & figulũ ſuũ uas perditũ repugnauit: quãto magis cõtta nos qui
inferioris ab eo naturæ ſumus ſimul audebit ĩſurgere? Si iuſtus uix ſaluabit᷑: impii & peccatores ubi pmane/
bũt/Non quo dñs noſter decipi potuerit a diabolo: ſed quo formã dei acceperit: in oĩbus ſe tribuere uolens
exemplũ: ut nemo ſibi in ſanctitate confidat: cũ etiam ille tẽtatur: quẽ non poſſũt tentamẽta ſuperare. Hoc
totũ iccirco replicamus fratres chariſſimi: ut ſollicita mẽte caueamus: ne exeuũtes de ægypto & ſic ꝑ qᷓdraginta
dies quaſi p quadragita annos ad repromiſſiõis terrã per heremũ feſtinãtes deſideremus carnes & ollas ægy-
pti: & ſerpẽtibus mordeamur. Exiuimus de ægypto: qd nobis de ægyptiis cibis? Qui habemus cæleſtẽ panẽ
terrena alimẽta quid quærimus Reliquimus pharaonẽ: inuocemus auxiliũ dni: ut nobis ægyptius rex in cre
dentiũ baptiſmate ſumergatur. Ibi pereant equi: & aſcenſores eius: ibi fremens aduerſarii necetur exercitus.
Non murmuremus aduerſus duũm: ne a dno percutiamur. Nõ detrahamus ſacerdotibus noſtris. & magis a
uiciis ieiunemus ꝗᷓ acibis: licet &ciboꝶ abũdãtia ſint fomẽta uitioꝶ.Si Aaron & Maria cõtra Moyſẽ murmu

rãtes dei ꝓ ſeruo ſuo ſenſerũt uĩdictã:qᷓto magis ſi aliq noſtrũ pᷣpoſitũ ſuũ uipereo ore lacerabit:diuĩa ſentẽ

tia puniet᷑/ Sed & ſacerdotibus ſimpliciter pcauẽdũ eſt: ne duplici mẽte ſint: nedni ambigãt ptãtẽ. Si etiam
Nlo & Aaron: qui ad aquã cõtradictiõis uiſi ſũt fluctuare: nõ meruerũt terrã repromiſſiõis intrare: utiq;
multo magis nos qui peccatoꝶ pᷣmimur põdere nõ ualebimus fluentũ iordanis trãſire: & ad locũ circunciſio

nis uenire: ideſt ad Galgala peruenire: ſi ſcãdalizauerimus unũ de minimis iſtis. Vnde tam labores paſtoris

—

ꝗᷓ gregis fœcũ litas:tam ubertas meſſiũ ꝗᷓ agricolæ ſtudiũ dni horreis p̃paret᷑. Toto nixu ac labore tendamus:
ut digni efficiamur aduẽtu paſchæ: & carnibus ac ſanguine agni chriſti Ieſu Amen.

xyxxvj

¶ Sermo eiuſdẽ in uigilia paſchæ de imolatiõe agni typici: ubi quæ habent᷑ in Exodo. xii. c. deipſo agno tpe

.

acm

6 mãducãdi myſtice ĩterpᷣtat᷑: docẽs tpe eſus agni etiã a ꝓpriis uxoribus abſtinẽdũ. .”d
Oglie fres chariſſimi populus iſrael & uere hõ uidẽs deũ (hoc ꝗppe ĩterpᷣtat iſrael) egredi iubetr᷑ ex egy
pto. Hodie agnus dei ꝗ tollit peccata mũdi ꝓ oĩum ſalute iugulat᷑ hodie ſ. ãguĩe illius poſtes domo
rũ:ideſt frõtes nr̃æ depi gunt᷑:hodie occidunt᷑ ægyp tii: & de ſeruitute Pharaonis Populus dei liberat
ie pcutiunt᷑ mogenita ægyptioꝶ & iſraelitaꝶ: nõ ſolũ liberi: ſed etia irrõnabilia iumẽta ſaluant᷑. hoĩes
& iumẽta ſaluos facies dñe. pparemus nos fres chariſſimi ad ĩmolationẽ agni: & apphẽdamus illũ: nõ qñ du
bia luxẽ: & adhuclunæ cornua nõ ĩſplent᷑: nõ qñ creſcere ĩcipit uel decreſcere: ſed Irtadecima die: ideſt lumĩe
cõſumato atq; pfecto: q tota eius lãpas totus orbis ĩplet᷑. Nec putemus agnũ iſtũ ãniculũ ubicũq; poſſe co
medi.pcipit᷑ nobis ut ĩ una illũ comedamus domo:ideſt ne extra eccleſiã ĩmolari agnũ putemus. ex quo ma-
nifeſtũẽ: ꝙ iudæi & hæretici & oĩa cõuẽticula dogmataq; puerſoꝶ: q agnũ ĩ eccleſia nõ comedũt: nõ eos agni
carnes comedere:ſed draconis: ꝗ datus ẽ iuxta pſalteriũ ĩ eſcã populis æthiopũ. quõ enĩ ĩ diluuio nõ ſaluat᷑
niſi ꝗ in arca fuerit Noe: & corruẽte Hierico una tmmõ Raab meretrix: ideſt eccleſiæ credẽtis ex gẽtibus cuſto
dit᷑ domus: ita ĩ ĩmolatiõe agni: tũc uere agnus occidit᷑: cũ ĩ una mactat᷑ domo. erit inꝗt uobis agnus ĩmacula
tus:de agnis & hædis ſumetis eũ. Præcipit᷑ & ĩ alio loco: ut ꝗ pᷣmo mẽſe paſcha facere nõ querit:ſecũdo faciat:
iuxta qd & nũciubet᷑: ut ꝗ nõ põt hr̃e agnuũ:ſaltẽ hẽat hædu. Ap̃s enĩ nõ ex hædis fit: quos a ſiniſtris ſtare iu
bet:ſed ꝓ diuerſitate meritoꝶ unicuiq; aut agnus: aut hædus fit. Quærit etiã ꝗᷓre nõ ĩ die agnus iſte ĩmolat᷑:

ſed ad ueſperã. hæc cauſa manifeſta ẽ: dis enĩ nr̃atq; Saluator ĩ cõſũmatiõe ſæculorũ paſſus ẽ. unde & Ioan

nes ĩ epiſtola ſua loquit᷑. Filioli nouiſſima horaẽ: qũ aũt nouiſſimaẽ: finito die noctis initiũ . Sed hocĩtelli
gẽduũ ẽ: ꝙ qdiu ĩ iſto ſæculo ſumus: ideſt uerſamur ĩ ægypto: nõ ſumus ĩ clara luce:ſed ĩ tenebris atq; caligine
licet eccleſia:ideſt luna ꝗᷓſi ĩ nocte reſ plẽdeat: tñ ueri ſolis nõ poſſumus hr̃e pfectũ fulgorẽ. In una inꝗt domo
comedetis carnes aſſas igni: & azima cũ amaritudinibus maducabitis. Nôcomedetis ex eis crudũ: aut coctũ
aquæ: ſed aſſũ tm igni. Iubet᷑ nobis ut panes abſq; fermẽto ueteris malitiæ & nequitiæ comedamus. De quo
fermẽto ĩ euãgelio dus diſcipulis dicit: cauete a fermẽto phariſæoꝶ:& poſtea interpᷣtat᷑ fermẽtũ phariſæoꝶ eẽ
doctrinã. Et nos igit᷑ ſi a doctrina ſæculi iſtius uolumus eſſe alieni: & ꝗſi extraneos a mũdi cõuerſatiõe nos fa
cere: pſecutiõibus & p̃ſſuris ſubiecti ſimus: & ᷣm apoſtolũ comedamus azima ſincæritatis & ueritatis. Vis ĩ/
telligere qd dico- dic qd ueꝶ ẽ: lõre qd ſincærũ ẽ. Nullius perſonã accipias: nõ diuitis: nõ potẽtis: qlibet ſit
potẽs:ꝗᷓlibet ſit nobilis.ſi peccauerit:corripe eũ:& comediſtiazima ſincæritatis & ueritatis ĩ amaritudie. Vn/
de & apoſtolus ait: inimicus factus ſũ uobis: uera dicẽs: & ꝓuerbiũ ſæculi gẽtilis quoq; poeta expᷣmens: obſe/
quiũ inꝗt amicos: ueritas odiũ parit. Quod aũt ſequit᷑: nõ crudas carnes agni: neq; elixas comedamus: illud
eſt ne ſcripturas diuinas quæ uere carnes agni ſunt: aut iuxta hiſtoriã tmĩ telligamus: & ſicut crudas eas aſſu/
mamus ĩ cibũ:aut rurſũ ſᷣm hæreticos ꝗbuſdã allegoriis & nubilo ĩterpᷣtatiõis ad ꝑpuerſa quoq; dogmata deri
uemus: & eneruemus eas: & ſucci ueritate ſublata umbras ꝗᷓſdã & imagines effũdamus. Sed ĩtelligamus eas.
& iuxta hiſtoriã ſicut ſcriptæ ſũt: nihilominus eas ſpũs ſãcti excoꝗᷓmus ardore. Et qcqd ĩ illis ᷣm Ir̃am uidet᷑
ĩcõgruũ eſſe: uel clauſũ ſpiritali expoſitiõe pãdamus. Caput cũ pedibus & ĩteſtinis comedetis. Caput mihi ui
det᷑ eſſe agni: illud qd ĩ euãgelio Ioãnis ſcribit: in pᷣncipio erat uerbũ: & uerbũ erat apud deũ: & deus erat uer
bu: hoc erat ĩ pncipio apud deũ. Pedes aũt hõ:quẽ ꝓ nia ſalute dignatus ẽ aſſumere. Sed & aliter ſentiri põt:
caput itelligẽtia ſpiritalis: pedes ſimplex iuxta hiſtoriã narratio. Inteſtina aũt ꝗcqd ĩtrĩſecus ĩ lĩa latet:qcqd
ſu pficie nõ uidet᷑: ſed diligẽti examĩatiõe cõmolitũ: atq; rumĩatũ a doctoribus ꝓfert᷑ ĩ mediũ: & qd putabit᷑
elb ſedi & ĩdecoꝶe: hoc repiet eſſe uitale. Verbi gra: qd turpius ĩ ſcripturis dici põt:ꝗᷓ ſi Oſee meretricẽ iubet᷑
hf̃e uxorẽ: & Iudas cũ Thamar nuru ſua concũbat: & Dauid Barſabeæ adulterio ſorcider : & Onam filius Iu
dæ ſemẽ ꝓiiciat ĩ terrã: ne liberos gñet. Hæc ſi ̃m lr̃am ĩ telligant᷑: nõne a gẽtibus & ab ĩcredulis ꝗqbuſq; quaſi
ſcripturaꝶ ſtercora cõdẽnant᷑ atq; irrident᷑ Sed ſi illa excutias: ſi laues:ſi ſj pũs ſacti igne excoꝗᷓs: uertunt᷑ ĩ ci/

bũ: & qd putabat᷑ ĩutile: ĩuenit myſteriũ. Nõ relinꝗᷓtis de eo ĩ mane: & os nõ cõteretis de eo: & qd reliquũ fu

erit de eo: uſq; ĩ mane igne cõburetis illud. Nihil de carnibus agni ĩ futuꝶ ſæculũ reſeruemus. Quãtũcunq;
poſſumus comedamus. ꝙ ſiqua ĩ ea fortia ſũt dogmata uidelicet eccleſiaſtica: de trinitate:de reſurrectiòe: de
aĩa: de angelis: de cæteris iſtiuſmodi:hæc nõ iuxta nfam opinionẽ prauis ĩterpᷣtatiõibus diſſeramus: & cõtera
mus illa:ſed ita ut ſũt fortia pᷣdicemus. Siqd aũt ꝗᷓſi hoĩes pᷣterierit: & nõ poterimus de carnibus agni comede
re: ſcire debemus: ꝙ in futuro ſæculo doctrina ſi pũs ſãcti nobis aperiendũ ſit: & comedemus illud. Sic aut co
mecdetis illud. Lũbi ueſtri accĩcti: & calciamẽta ueſtra ĩñ pedibus ur̃is:& baculũ ĩ manibus uris:& comedetis il
lud cũ feſtinatiõe. Paſcha ẽ enĩ dñi dei ufi. Hucuſi q; pceptũ eſt.qᷓles agni carnes comedere debeamus. nũc iu-
betur quo a nobis habitu comedẽdæ ſunt. Lũbi in quit ueſtri accincti: & Iucernæ ardẽtes in manibus ueſtris.
Et Ioannes zona pellicea cingitur. & Helias nihil habẽs in ſe molle atq; muliebre: ſed totũ uirile & rigidũ(ho/
mo quippe hirſutus erat)cingulũ habuiſſe deſcribit. Et nos ergo ſi uolumus carnes agni comedere mortifice

mus lũbos noſtros: mortificemus opera carnis. & hoc quod in Iob de diabolo dicit᷑: uirtus eius ĩ lũbis eius:&&

fortitudo eius in umbilico uẽtris eius: occidat in nobis: ne caro cõcupiſcat aduerſus ſj piritũ: ſed ſ piritu opera
carnis mortificemus: & purificati ueſcemur agni camibus. Vt auũt ſciamus fres chariſſimi: quoniã quicunq;

wori⸗
uset⸗
aſüt
xotes
nalere
atnes?
bus ui⸗
mitß
Auerlx
lam
plle
naue
haber
ocalu
mie
Bea

gnot

ktan
SSdon
eilben
x. wis
nö gi
ellun
dollee
quom
eo n
6 lau⸗
bus allh
ümacl
Gofan
sſarei
imolt:
eloan
eiteli
tdomo
utcocti
Deao
tlapgei
benotli
. NMi⸗
Ilbert
bie Vn,
wooble⸗
Galloc
A
mudern
tmusen.
Amude-
ttmähiu
getitlet
ntupir
tetelt

7

ſuthr

I..
Ceiubet

luslu
ui
cki
iqnüt
itüang
eltoͤe
Kcön
comet
icaute
dolett
,nücir
ueſi
it⸗
vorufe
eulsb
nopen
Caung

uxori debitũ reddit: uacare nõ põt or̃oni: nec decarnibus agni comedere: Moyſi pcipit᷑: ut populus ꝗ aſcenſu
rus erat ad mõtẽ Oreb: añ tres dies purificet᷑. Et Dauid cũ ueniſſet ad Abimelech ſacerdotẽ: ĩterrogatus ſi mũ
di ſũt pueri: reſpõdit purificatos eos eſſe ab heri & nudiuſtertius. Si aũt panes ꝓpoſitiõis nõ poterãt ab his:
uxores ſuas tetigerãt comedi: ꝗᷓto magis panis ille ꝗ de cælo deſcẽdit: nõ põt ab his q cõiugalibus paulo ante
hæſere cõplexibus uiolari atq; cõtĩgi? Nõ quo nuptias cõdẽnemus(hoc eni nõ dicimus)ſed quo eo tpe: quo
carnes agni mãducaturi ſumus: uacare carnis opibus non debeamus. Quod auũt ſequit᷑: & calciamẽta in pedi
bus ur̃is: & baculũ in manibus ur̃is:hoc iubet᷑: ut ꝗᷓdiu in heremo iſtius ſæculi gradimur: calciati ſimus calcia
mẽtis pacis:necubi ĩ deſerto ſcorpius & coluberobrepat:necubi ſerpẽs plãtã gradiẽtis ĩuadat. Quod ſi forte
aduerſũ nos cõſurrexerit: habeamus uirgã ĩ manibus & pcutiamus eũ: & dicamus: uirga tua & baculus tuus:
ipſa mecõſolata ſũt. Vnde & myſteriũ ſcripturarũ: ꝗᷓdiu ꝑ ſolitudines ambulamus neceſſe habemus habere
& pelles ꝓ calciamẽtis: ꝗbus nr̃i tegant᷑ pedes. Quãdo uero terrã repromiſſiõis ĩtramus: dicit᷑ nobis cum leſu
naue: ſolue calciamẽti tui corrigiã. Locus eni ĩ quo ſtas: ſãctus ẽ: & nos ergo qñ ĩtrauerimus regna cæloꝶ:noõ
habemus opus calciamẽtis: nõ iis pᷣſidiis: ꝗbus cuſtodimur ſæculo: ſed ut nouũdicã: agnũ illũ: ꝗ ꝓ nobis ẽ
occiſus: ſeqᷓmur. Sed uidete: ut de nobis dicat Ioãnes: iſti ſũt queſtimẽta ſua nõ coinqnauerũt: uirgines enĩ
mãſerũt:q ſequũturagnũ:quocũq; uadit:xpᷣm Ieſũ.cui eſt honor & gloria ĩ ſæcula ſæculoꝶ amẽ.
Beati Hieronymi preſ byteri Sermo dednico paſchæ: illius dei gloriã attollẽs: & docẽs ſeptimũ in octauũ:
& ſabbatũ in diem dominicũ mutatum.
On queo fres chariſſimi quẽ mẽte cõcepi:& ore ꝓferre ᷣmonẽ: & eordis mei læticiã lingua nõ expli
cat. Hoc aũt nõ ſolũ ego patior: qcupio narrare quæ ſẽtio: ſed etiã & uos mecũ patimini: plus exul/
tãtes ĩ õſciẽtia:ꝗqᷓ eloqo ꝓferẽtes. Videt᷑ mihi hæc dies cæteris diebus eſſe lueidior: ſol mũdo clarior illuxiſſe.
Aſtra quoq; & oĩa elemẽta lætari: & quæ patiẽte dño ꝓpriũ lumẽ retraxerãt & fugerãt: & noluerãt creatorem
ſuũ aſpicere crucifixũ:hæc nũcuictorẽ illũ: & ab ĩferis reſurgentẽ: ſuo ſi dici põt ſigorelüo ꝓferunt᷑ officio.
Credit cælũ:credit terra:& ſagena quæ totũ mũdũ piſcata ẽ iudæos tenere nõ potuit. Hæc dies quã fecit dñs:
exultemus & lætemurĩ ea. Quomõ Maria uirgo mater dñi ĩter oẽs mulieres pᷣncipatũ tenet: ita inter cæteros
dies hæc oĩum dieꝶ mr ẽ. Rẽ nouã dico:ſed quæ ſcripturaꝶ uocibus cõprobat᷑. Hæc dies & una de ſeptẽ & ex
tra ſeptẽ eſt. Hæc ẽ dies quæ appellat᷑ octaua. Vnde & ĩ ꝗbuſdã pſalmoꝶ titulis ſupra ſcribit᷑ ꝑpoctaua. hæc ẽ
qua ſynagoga finit᷑: & eccleſia naſcit᷑. hæcĩ cuius numero octo aĩæ ſaluatæ ſut ĩ archa Noe. Similiter inꝗt
& Petrus:nos ſaluos facit eccleſia. Hæc ẽ & de qᷓ Eccleſiaſtes pᷣcipit: date partẽ ſeptẽ: date & octo. Hi ſut octo
gradus: p quos ĩ Ezechiele tẽplũ dei ſcãdimus. hæc octaua dies: de cuius ſacramẽto: & oĩum nationũ ĩ xpᷣo fi/
de: octauus quoq; pſalmus ĩcipit. Duũe dns nr̃:ꝗ admirabile ẽ nomẽ tuũ ĩ uniuerſa terra. Et ꝗd mihi neceſſeẽ
infinita replicare! Dies me deficiet: ſi uoluero omne diei iſtius exponere ſacramẽtũ. hoc tm dico: ꝙ uniuerſa
ſabbati gra: & antiꝗᷓ illa feſtiuitas populi iudæoꝶ: diei iſtius ſolẽnitate mutata eſt. Illi ĩ ſabbato no faciebant
opus fuile:nos ĩ die dñica:hoc ẽ reſurrectiõis: opus ᷣuile nõ facimus: quia uitiis & peccatis nõ puimus. Qui
enĩ facit peccatũ: ᷣuus eſt peccati. Illi de domibus ſuis nõ egrediebant᷑: & nos de domo xp̃ᷣi nõ egredimur.ſu/
mus eni ĩ eccleſia.Illi nõ accẽdebãt ignẽ ĩ die ſabbati: nos ecõtrario accẽdimus nobis ignẽ ſpũs ſcti:& oẽ uitiũ
excoqmus peccatoꝶ. de quo igne dns ait. Ignẽ ueni mittere in terrã: & quẽ uolo: ut ardeat. Deſiderat dus iſtũ
ignẽ ardere ĩ nobis: ᷣm apoſtolũ: ideſt ſpũ nos ſctõ feruere: ut nõ refrigeſcat ĩ nobis charitas dei. Illi ꝑ diẽ ſab
bati nõ ambulabãt ĩ itinere. Perdiderũt eni illũ: ꝗq dixit: ego ſũ uia. Nos aũt dicimus. Bti ĩmaculati ꝗq abulat
ĩ lege dni. & iteꝶ: uiã ueritatis elegi: & uiã iuſtificationũ tuarũ doce me. lli de ſpinis dĩũm coronauerũt. Nos
aũt ſi fuerimus lapides pᷣcioſi:dũm nr̃m coronabimus. Caput ĩperatoꝶ iſtius ſæculi ornat diadema: nos iõ ĩ
capite nñi regis ĩponimur: ut ornemur acapite. Illi nõ ſuſceperũt xpᷣm: & ſuſcepturi ſunt antixpᷣm. Nos rece/
pimus humilẽ filiũ dei: ut poſtea hẽamus triũphãtẽ. Ad extremũ nr̃hircus an dni ĩmolat᷑ altare.Illoꝶ hircus
antixp̃s cõſputus & maledictus piicit ĩ ſolitudinẽ. Noſter latro cũ dño ĩgredit᷑ paradiſũ: Illorũ latro homici
da atq; blaſſemus morit in pctõ ſuo. Illis Barrabas dimittit᷑: nobis xp̃s occidit᷑. Pro ꝗbus uniuerſis ffes chariſ
ſimi cõſona pariter uoce cãtemus: Hæcdies quã fecit dns: exultemus & lætemurĩ ea. Ignitã illã rompheã: &
paradiſi ianuã: quã nullus potuit effringere: hodie xpᷣs cũ latrone reſerauit. Ideo hodie xps dixit ad angelos:
apite mihi portas iuſticiæ: ĩgreſſus ĩ eas cõfitebordno: quæ cũ ſemel apta ẽ: nunꝗᷓ credẽtibus claudit᷑. Ex eo tẽ
pore quo paſſus ẽ dñs: uſq; ad pñtẽ diẽ: ſemꝑ hæc porta clauſa & reſata ẽ. Clauſa ẽ pctõribus & ĩcredulis. Re
ſerata ẽ iuſtis & credẽtibus. Per hãcĩ greſſus ẽ Petrus: ĩgreſſus ẽ Paulus. p hãc oẽs ſcti & martyres ĩtrauerunt.
Per hãc quotidie de toto mũdo iuſtoꝶ aĩæ ĩgrediunt᷑. Duæ portæ ſunt: porta paradiſi: & porta eccleſiæ. Per
portã eccleſiæ ĩtramus portã paradiſi. Ita debemus uiuere ne eiiciamur de domo illa: & eiecti foras a beſtiis de
uoremur: qᷓs ĩ alio loco ꝓpheta formidaãs ait. Ne tradas beſtiis aĩas cõfitẽtiũ tibi. ecce nũc dns ſtãs in paradiſi
ianua loquit᷑ ad nos: qui ſumus in domo ipſius: quã quicũq; ſanctoꝶ fuerit ingreſſus: quãuis diabolus pꝓhi
heat:quãuis inimicus accuſet: ipſe eſt ſiqdẽ accuſator fratrũ noſtroꝶ:.ipſe eſt uidex inimicus: ſicut ĩ cẽteſimo
uiceſimoſexto pſalmo dicit᷑: qui ſanctus fuerit:nõ cõfundet᷑: cũ loquet inimicis ſuis in porta in xpo Ieſu: cui
onor &glorin in ſæcula ſæculorum. Amen.
Nius ſermo Beati Hieronymi de reſurrectiõe dñica. In quo & dæmonũ metũ & deſideriũ patrũ ĩ deſcẽſu
sXXXVII.

xpi ad inferos cõtẽplat᷑: & paſſionẽ quoq; ac reſi urrectionẽ ipſius ueteris teſtamẽti figuris ãnũciatã declarat.
Fulta cælu: & iĩ lætitia eſto terra. dies iſte ãplius nobis ex ſepulchro radiauit: ꝗᷓ de ſole refulſit. Ouet

infernus qa reſe olutus eſt: gaudeat qa uiſitatus eſt:reſultet ga ignota lucẽ poſt . xcula lõga uidit: & ĩ
frdæ noctis caligine reſpirauit.O pulchra lux:quæ de cãdido cæli faſtigio ꝓmicaſti:& ĩter fluenta
Urpure ſedẽtes ĩ tenebris & in umbra mortis ſubita charitate ueſtiſti. Cõfeſti igit᷑ æterna nox ĩferoꝶ: xpo de
ſcẽdẽte reſplẽduit: ſiluit ſtridor ille lugẽtiũ: dirupta ceciderũt uĩ cula dãnatoꝶ: attonitæ mentes obſtupuere:
tortoꝶ oĩs ſimul officina ĩpia cõtremuit: cũ xpᷣm repẽte in ſuis ſedibus uidit. Mox igit ferruginei ianitores de
ſcẽdẽte xpo: talia ĩter ſe cæci p umbroſa ſilẽtia:cũ umbra ſubmurmurãt: qſnã eſt iſte terribilis: & miro ſplen/
dore coruſcus? Nũquid talẽ noſter excepit tartarus: Nũquid ĩ nr̃a cauerna talẽ euomuit mũudus: Inuaſor eſt
iſte: nõ debitor: & fractor ẽ:nõ pᷣcato r:iudicẽ uidemus: nõ ſupplicẽ. Pugnare uenit: nõ ſi uccũbere. eripe nõ ma
nere. Vbi nã putatis ſocii nñi ac ianitores dormiebant:cũille debellator clauſtra uexabatIſte ſi reus eſſet:au/
dax nõ eẽt. Si eũ aliꝗᷓ delicta fuſcarẽt: nunꝗᷓ fulgore nias tenebras diſſiparet. Sed ſi deus: ut qd huc uenit? Si
hõ eſt:qd pᷣſũpſit/Si deus: qd ĩ ſepulchro facit? Si hõ: ꝗᷓre captiuos ſoluit?Nũquid nã cũ auctore nr̃o fœdus
cõpoſuit? An forte & ipſũ aggreſſus uicit: & ſic ad nr̃a regna trãſiuit Certe mortuus: certe uictus erat. Illuſus
eſt pliator nr̃ ĩ mũdo:neſciuit ꝗa hic ſtragẽ ꝓcuraret ĩferno.O cruxilla fallẽs gaudia nr̃a & parturiẽs dãna no
ſtra. Per lignũ ditati ſumus: p lignũ euertimur. Periit ptãs illa: cunctis ſemꝑ populis formidata. Nullus ſub
ſede nr̃a captiuus palpitauit. En qc'gemebũdũẽ exultat. Nõ iã audiunt antiqui fletus: nulli ia reſonãt eiula/
tus:oĩs mugitus gemẽtiũ obmutuit. Putaſne iſte ſine nr̃o redibit exitio. Nemo ad nos unꝗᷓ uiuus ĩtrauit:ne
mo ſic audax fuit: nemo ſic carnifices terruit: nunꝗᷓ ĩ hac habitatiõe nigra ſemꝑ & fuligine cæca: iocũdũ lumẽ

apparuit. An forte ſol de mũdo migrauit? Sed nec cælum nobis aſtraq; parẽt: & tñ ĩfernus lucet. Quid facie/

mus Quo cõuertemur cõtra iſtũ? ruẽtas domos: & obtinere niæ cauernæ portaꝶ cuſtodias non ualemus.
male ĩtrauimus: tãtã lucẽ obtenebrare neqmus: oppᷣmere tãta uirtute pᷣ̃ditũ non ualemus. nra quoq; urgeri
colla cõſpicimus: & de nro ĩſup ĩteritu formidamus. Quid nobis ecælo? Plagis recẽtioribus ultra iuſtã ultio/
nẽ flagellamur: nocte nra cõtẽti fuimus: antris niis occultabamur. Quare radiis ſolis ꝓdimur? Quare uiolẽ/
tia diſturbamur/ Quare ĩ nris ſedibus captiuamur Moxigit᷑ xps ĩ ipos crudeles mĩſtros pœnaꝶ acies dirigit:
atq; ĩplacabiles turmas: framea diuina concidit. fremũt din ſub tortore carnifices: & rabioſis adacti ſtridori/
bus cõtabeſcũt. Ipſa quoq; ãtra ferrei cubilis ĩtrãte fortiſſimo a fortiore æternis uectibus colligant᷑. hocnãq;
ita futuꝶ dñs ipe pmiſerat dicẽs: nemo ĩtrat ĩ domũ fortis: & uaſa eius diripit: niſi pus alligauerit fortẽ. & ſic
uaſa eius diripiet. Iriſtes igit mox lugẽteſq; diuturno ſqualore turbæ: populiq; uexati concurrũt. & rectoris
ſui ueſtigiis aduoluũtur. Ecce apoſtolica dicta ꝓbant᷑.ĩ nomie leſu oẽ genu flectat᷑: cæleſtiũ terreſtriũ & ĩfer
noꝶ. Mox igit᷑ captiuæ aĩæ de cuſtodiis relaxatæ a tartaro ꝓdierũt: regnaq; cæloꝶ iſta ſupplicatiõe deplorãt.

Veniſti tãdẽ clæmẽtiſſime Ieſu:ſuccurre iã & parce feſſis. Nuũc iſtas ſæuas extigue minas. lIã miſerãdos reſol

ue mugitus. Redemiſti uiuos cruce tua: Eripe mortuos morte tua. pari nobiſcũ ſorte mũdus ipᷣe ĩterierat: &
ad aduẽtũ tuũ oĩs creatura pẽdebat. tibi nrfa tormẽta ſuſpirabãt: te ſemꝑ infernus iſte pauebat. Dũu hic es ab/
ſolue reos: dũ aſcẽderis defẽde tuos.du hic es uniuerſa clauſtra ſoluant᷑: dũ aſcenderis nõclaudant᷑. Iu ſolus
caput draconis cõminuere potuiſti: tu portas æreas & uectes ferreos uoluiſti cõterere. Pateat qᷓ ſumus pcanti
bus ianua. Luxnõ deſit pia: & ſi redieris ad corpus maieſtate tua: nõ puet᷑ infernus potẽtia tua. Poſt auditas
itaq; pᷣces: poſt cõpoſitas leges: poſt demerſos ĩ atræ uoraginis foſſa tortores: rexni hodie de ĩferis triũphator
& laureatus exiuit. nec cãdidatũ officiũ defuit: ſed læta cu pᷣncipe ſuo oĩs btõrũ turba ꝓceſſit: ſicut ĩ euãgelio
ſcriptũẽ: ꝗa reſurgẽte dño multa corpora ſãctoꝶ: ꝗq dormierãt: ſurrexerũt cum eo: & exeũtes de monumẽtis
poſt reſurrectionẽ eius uenerũt ĩ ſãctã ciuitatẽ: & apparuerũt multis. Repedat igit᷑ ad ſtadiũ ſuũ triũphator
iteꝶ uiuus: ut nouerit oĩs mũdus: qa rediuit ab ĩferis xpᷣs. Glorient᷑ ergo credẽtes. Plaudãt manibus oẽs gẽtes
a rex nr̃ & ĩ ſæculo triũphat᷑: & ĩferos uicit. Bnficia dei nri cũ magna atq; mirifica ſint:tñ necnoua ꝓbantur:
neq; ſubita: ſed ab initio ſæculi & p̃dicta ſũt oraculis: & pfigurata myſteriis. Sacrã dni paſſionẽ ab ip̃is mũdi
coaleſcẽtis exordiis ueteris teſtamẽti reſpõſa cecinerũt: & iõ xpᷣm dũm pᷣdicatũ ac enũciatũ ſuis fidelibus appa
rere: ex ipſoꝶ libris & uolumibus aſſerimus. ualidis abſq; dubio nitit᷑ puilegiis: ꝗq cauſã de aduerſarii aſſeriti
ſtrumẽtis. ſpecioſa uictoria ẽ:cõtrariã partẽ chartulis ſuis: uelut ꝓpriis laqᷓis irretire: & teſtimonioꝶ ſuoꝶ uo
cibus cõfutare: & æmulũ telis ſuis euincere ut oppugnatoris tui argumẽta tuis probent᷑ utilitatibus militare.
Itaq; ĩ dni ni pſona:dũ ex Adæ pᷣmi hoĩs coſta mater cũctoꝶ uiuẽtiũ Eua ꝓducit᷑ ex huius ſacro latere & ſalu
tari uulnere: eccleſia omniũ fideliũ parẽs reparãda mõſtrat᷑. In eius typo Abel uictus occidit᷑: & ĩnocẽs frater/
na tanꝗᷓ iudaica impietate mactat᷑. Hicidem dñs in nouiſſima müch ſeneſcentis ætate per figurã beati Abra
hæ logæui patris offertur ad uictimã: quo tẽpore dũ nouo ſacrificio in unici filii ſui iugulũ pius parricida cõ-
ſurgit: ex ĩprouiſo aries oculis eius apparuit: ſicut eloquit᷑ ſermo diuinus. & uidit Abrahã arietẽ interuepres
hærẽtẽ cornibus: inter uepres inquit. Requiramus quæ iſta ſit nouitas: ideſt in multitudine circũſtantiũ pec
catoꝶ: hærentẽ cornibus: ideſt ad crucis cornua: clauorũ cõfixione pendẽtẽ. ſicut in alio loco legimus: cornua
in manibus eius ſũt. hoc ideo quia uenerãdas manus eius patibuli brachia ſuſceperũt. inter ſpinas aũt depu
tatus eſt: quãdo ſpineo ſerto ĩnocẽtiæ & iuſticiæ auctorilluſus eſt. Sed aliud ĩtroſpicere debemus: ꝗdnã ſit:

ſſucea
nienn
liicpi
iutratun
m
hleni⸗
ltubus
nautse
eructte
leeui
Amag,
turauut
lutajsn
nonteli
Ceenaut⸗
Pineil
meigan
Uöuniin
ſtinetl
ſmipan
Arrone⸗
abzwet
fümutut
glelen⸗
uütie
nor
nuabn
zaptt⸗
porri
igi 1
Nuſfuo
Vuttic
Gmacn
nigor
linerci
lliim

Buttt

„4 „

xxviiſ.

ant
Or ꝙ Iſaaca pre altaribus admouet᷑: ac ſubito aries ꝓ eo nõ mutata ſed duplicata oblatione ſupponit᷑. Cemina
i hic adorãda ſubſtatia redẽptoris oñdit᷑. Dei enĩ unigenitus offert᷑: & uirgĩs pᷣmogenitus ĩmolat᷑.hoc quoq;
lnenn dñicæ paiſiõis pᷣfigurabat ĩſignia: qd legimus beatũ Heliſæũ ſepulchro cõditũ ingeſto a latrũculis cadauere
woc intra tumulũ ſuũ: corpus exticti tactu ſacri corporis ſuſcitaſſe. Quis hic alius præfigurabat: niſi dñs nr̃ Ieſus
Pler⸗ xp̃s: q reſurrectionẽ de morte largit᷑: & uitã ſ. epultus operat᷑ in latronibus etenĩ mũdũ: ĩ ꝓphetæ uirtutibus
orete vypm dñm recognoſce. Adhucceleberrime lerideuta⸗ ſãctas etiã in ꝓphetæ Ionæ laboribus: & erũnis chriſti
hln paſſio ac reſurrectio pᷣſignant᷑. Hic Ionasqd fidei ueſtræ nò arbitramur ĩcognitũ)typuũ dni geſſiſſe pᷣſcribit᷑
Aorih Ipſe eni dñs dixit. Sicut fuit Ionas in uẽtre ceti tribus diebus & tribus noctibus:ita erit filius hoĩs in corde ter
enöͤmm ræ tribus diebus & tribus noctibus. Hicinꝗᷓ Ionas ad pᷣdicãdũ Niniuitis iræ cæleſtis offẽſã dno iubẽtedirigi/
len· tur: pᷣſcius triſtẽ ſentẽtiã ꝓpheta populi cõuerſiõe uacuãdã: nauim ꝓfugus quæ tharſũ petebat ĩgredit᷑.ſed
eniteh nautis exorta tẽpeſtate turbatis: ſorte flu ctibus dat᷑: & faucibus ceti piſcis demerſus excipit᷑. ſed piſce illeſum
bfrdn eructãte depoſitũ tertia die terris refũdit Videte dñm etiã ĩ ueteri teſtamẽto ſerui forma mirabiliter appa/
Mudn rere: uidete quomõ ſe añ actis ſæculis ĩdicauit ſᷣm ſeruilis formæ humilitatẽ uẽtuꝶ. Ionas irã dñi pᷣdicaturus
lino ad magnã Niniuitaꝶ deſtinat urbẽ dicturus adhuc Adragĩ ta dies & Niniue ſie ubuertet & xp̃s ad mũdi mitti
luele⸗ tur ciuitatẽ. ut diẽ ſalutis: & pfinitũ iudicii tẽpus ãnũciet. lonas nauĩ expetit: xps eccleſt iã. Ionas fluctibus agi
teng tat᷑: xpᷣs mũdi turbinibus exercer Niſi Ionas pditũ der: nauis piculũ nõ ſedar᷑ ſic nõ liberat eccleſia: niſi xpᷣi
“ morte ſaluet Nautæ dimiſſuri Ionã tũ uerẽtur: & dicũt. Dne nedes ſup nos ſaguinẽ ĩnocẽtẽ. nõne uobis ui
inm' det᷑ nautaꝶ impcatio Pilati eſſe cõfeſſio Qui tradit xpᷣm: & tñ lauat manus ſi uas: & dicit: mũdus ego ſi ua ſa⸗
lur, guine iuſtihuius. ꝗᷓ cõgrue ꝑ ꝑſonã gẽtilẽ fides gẽtiũ Pdicat Micit itaq; lonas ĩ ofone ſua: tolle igit dñe ajam
n meã: qa melior ẽ mihi mors ꝗuita. Dicat hoc rebus dñs ni Ieſi us xps: qa melior eſt mihi mors ꝗᷓ uita: ideſtui/
uẽs unã iudæoꝶ gẽtẽ ſaluare nõ potui: moriar: ut uniuerſus mũdus mea morte ſaluet᷑. Ionã cetus piſcis exce
pit ĩmerſũ: ſed no cotigit deuoratũ. & quẽ malitia hominũ pdidit: beſtia eſuriẽs cuſtodiuit. plenis uiſceribus
rci famẽ patit᷑: & in pᷣdã quã abſorbuit nil ſibi licere mirat᷑. Quis eſtiſte ꝗq ter auidos rictus abſumi põt:? Cibus
* eſt: correptio nõ eſt. Tradit᷑ pditiõis ꝓfũdo: & ſᷣuat᷑ ipius mortis obſeqo. Quis ẽiſte: ꝗ uaſtiſſimos ſinus peri
in, culoꝶ totus ĩgredit᷑: & ſub altitudine cõcluſus ĩmẽſa atq; mortifera: uitali aere paſcit᷑: & dimiſſus ĩ alienã re
Maud rũ naturã ĩ uitæ exiliũ cũ uita pegrinat᷑: & mortis ſupꝑſtes ãnũciat mũdi ſalutẽ Puto ꝙ hicẽ dũs nr̃ Ieſus xp̃s:
Wena quẽ ſæua mors ĩexplebilis belua ĩ eſcã ſuã rapuit: & pᷣdã ſuã captiuã cõtremuit.quẽ etſi terra ſorbuerat cruci/
nilt fixũ: t quẽ nõ ĩuenerat reũ: nõ poterat tenere dãnatũ. ꝗqa culpã non facit pœna: ſed cauſa ꝗᷓſi ſolitũ cibũ ꝑdi
“ tũ in origine mũdi hoĩem deuorauit. ſed magnã eſſe cibi ip̃ius diginitatẽ præfocata cognouit. Atq; ideo diui
igik⸗ nus ſᷣmo cõmemorat: & pcepit piſci: & euomuit Ionã ĩ aridã. pᷣcepit ergo beſtiæ: pᷣcepit morti ſempꝑ eſuriẽti:
eploii⸗ pᷣcepit abyſſis & ĩferno: ut mũdo reſtituãt Saluatorẽ. euomuit aut hocdebemus accipe: ꝙ eximis uiſceribus
lo⸗ ell mortis meretrix uicta morte remeauerit: atq; eã ex imis pcordiis ĩferni ꝑditio exulcerata reddiderit. Videmus
nemni itaq; ĩ ꝓphetæ afflictiõibus aptiſſime pᷣfiguratã pariter & mortẽ & reſurrectionẽ. Quapropter qd ĩpletũ cer
nics nis ĩ fuo: credere nõ cũcteris ĩ dno. Quæ cũita ſint: ꝑſpice hõ ꝗᷓtu ualeas: & ppẽde ꝗd debeas: pſpice ꝗᷓtũ uale
Iu lol as: ut tãdẽ uilis eſſe tibi deſinas: ut uel ꝓ hoc erubeſcẽdis ſubiacere uitiis de igneris:dũ gñoſitatẽ tuã de crea/
ußenn toris ac reparatoris dignitate metiris. Habet cauſas: qbus te ipᷣe cõfũdat: cur ĩdignis dñis uicto corde ſubdar᷑: .
taude cui gloria æterna ꝓmittit᷑: & ſic gemĩo pᷣuilegio: ꝗ dudũ diuinæ imaginis participatiõe fulgebas: efficeris etiã 4
ipun cõmercii nobilitate p̃cioſus. Vnde ꝗᷓ fortis eſſe poſſis cõtra hoſtẽ tuũ: ĩterroga ſtatũ tuũ: qd tibi dus ad debel
uiglo lãdũ ĩ mẽbris tuis mũdi pncipẽ & ſpiritales neqtias ſupandas liberã cõtulit facultatẽ. ac ſi impoſſibile nõ pu
numets txes: ut trãſferri obtineas ĩ angelicas btĩtudines: cũ ĩ hoc ſæculo angelicas deuiceris ptãtes. Noò ergo te degenerẽ
inhnet acdeſpectũ faciat uita: quẽ uel factura ꝓbat illuſtrẽ ptuliſſe uel gra. Sed curſũ fidelis xpi ſãguis ad ſuꝑna fi-
D ducialiter extollat. Nam qui ſe cæleſti pcio uidẽt redẽptos: ad cæleſtia nõ dubitẽt pparato.
hanm ¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri Sermo ad Paulã & Euſtochiũ ac reliqᷓs uirgines de aſſũptiõe glorioſiſſimæ dei
oni genitricis Mariæ ſemp uirginis: in quo poſt pᷣfationẽ qſtionẽ ꝓponẽs:an cũ corpore ſit aſſũpta: & temere de
busa linire nõ audẽs ſſolutã reliqt. geſta ip̃ius poſt aſcẽſũ dni cõtẽplat plurima dicit ad gloriã eiuſdẽ uirginis Ma
ſun riæ: multa de myſterio ĩcamatiõis eloquit᷑: & ad extremũ ad ipſius imitationẽ uirgines exhortat᷑.
ſuogun DOgitis meo Paula & Euſtochiũ ĩmo charitas chriſti me cõpellit: qui uobis dudũ tractatibus loq cõ/
niiar⸗ ſueuerã: ut nouo loquendi genere: ſanctis quæ uobiſcũ degunt uirginibus latino utens elo quio:ex/
rclli/ Portationis gratia ſermonẽ faciã de aſſumptione beatæ & glorioſæ ſemꝑ uirginis Mariæ: more eoꝶ
sfan qui declamatorie in eccleſiis ſolet loqui ad populũ: quod utiq; genus docendi necdũ attigeram. Sed quia ne
ahe gare nequeo: quicqd iniũgitis: nimia ueſtra deuinctus dilectiõe: experiar quæ hortamini affectu infantium
ino more balbutiẽtiũ: qui quæcũq; audierint: fari geſtiunt: cum necdum poſſint ad plenũ uerba formare.maxi/
rupt me quia propter ſimpliciores quaſqʒ id me depromere cõpellitis: ut habeat ſãctů collegiũ ueſtrũ ſermone la .
mie tino quibus ſe occupẽt laudibus eadem die: quibuſi ue diuinis uacẽt lectionibus. pᷣſertim cum & eadẽ in mul
mn tis feſtiuitatibus multorũ ſctõrũ patrũ ſtudia miro cuderint eloquio: quæ de hac quidẽ uberius ubiq; in ſcri
pturis diuinis pᷣdicata legunt . Quid eni aliud ſonãt euãgelia: niſi dum naſcentẽ ex Maria uirgine: & oĩa eius
it incremẽta: quouſq; fuitin mũdo? dũtaxat diuinis efferut pconiis, Porto ab exordio ſancti euãgelii Gabrielẽ

xxxviii.

archãgelũ colloquẽtẽ Mariæ didiciſtis: & deinceps reliqua oĩa plenius legiſtis. Ad pſe epe quoq; o Paula te te⸗

ſte nato puero ĩter crepũdia noui partus: & ꝗrelas neſcii ploratus: ꝓfeſcẽninis gloria ĩ excelſis deo: & in terra

pax hoĩbus bonæ uolũtatis:multitudinẽ angeloꝶ cãtãtiũ audiuiſti: & radiãtẽ ſtella uidiſti . Paſto ribus inſu/
per euãgelizãtibus credidiſti. Magos pᷣterea tria deferẽ tes munera in uiſiõe beatis oculis coſ pexiſti. Ipſa eadẽ
munera bene ĩtelligẽdo uotis oĩbus fide deo obtuliſti. Nã & cũ eiſdẽ magis deũ pueꝶ in pᷣſepio adoraſti. Sed
forte cõqueſta me delatorẽ: ꝙ te ꝓdideri clamabis. Ad qd ego ſi cælatũ eſſe uolebas teſte cõſciẽtia: mihi narra
re ante pᷣſepiũ ubi plurimũ lachrymata es: no debueras c ut uet fatear:xp̃i pᷣconia:etiã ſi uoluero adiuratus:
neq; tuas laudes oĩno tacere queo.Iccirco cui te ĩ terrogẽt filiæ: quas lacte nutris: tu ea melius reſ. erabis: quæ
neſcio ſi per ſpeciẽ aliquã: certe aũt in ſpũ uidiſti. Vnde uos o filiæ pulſate matrẽ pᷣcibus:pulſate ad oſtiũ in/

uitãtis amici: ſi quomõ tãdẽ uohis aperiant᷑ quæ reſerata ſunt matri. Verũtamẽ de his ꝗd plura dicãoĩa Sal

uatoris geſta & beatæ Mariæ obſequia: necnõ actus uitæ ex euangelio didiciſtis. Et nũc quid ſupeſt: ut ab ali
quo doctorũ requiratis?de aſſũp tiõe eiuſdẽ tamẽ beatæ dei genitricis: ſemꝑq; uirginis Mariæ: qualiter aſſũ-
pta eſt:qa ueſtra id depoſcit oratio:pᷣſẽtia abſẽs ſcribere uobis curaui: quæ abſẽtia præſẽs: ut habeat ſactũ col
legiũ ueſtrũ in die tãtæ ſolẽnitatis munus latini ſᷣmonis: ĩ quo diſcat tenera ĩfantia lactis experiri dulcedinẽ:
& de exiguis eximia cogitare qualiter fauẽte deo ꝑ ſingulos ãnos tota hæc dies expẽdat᷑ in laudẽ: & cũ gaudio
celebret: ne forte ſi uenerit ueſtris in manibus illud apocryphũ de trãſitu eiuſdẽ uirginis: dubia ꝓ certis reci/
piatis: qd multi latinoꝶ pietatis amore ſtudio legẽdi carius amplectunt᷑: pᷣſertĩ cũ ex his nihil aliud experiri

poſſit ꝓ certo: niſi ꝙ hodierna die glorioſa migrauit a corpore. Monſtrat aũt ſepulchrũ eius cernentibus no

bis uſq; ad p̃ſens in uallis Ioſaphat medio: quæ uallis eſt ĩter mõtẽ Syon & montẽ oliueti poſita. quã & tuo

Paula oculis aſpexiſti: ubi in eius honore fabricata eſt eccleſia miro lapide tabulata: ĩ qua ſepulta fuiſſe: ut ſci

re poteſtis ab oĩbus ibidẽ pᷣdicat᷑ ſed nuc uacuũ eſſe manſoleũ cernẽtibus oſtendit᷑.hæc iceirco dixeri:qa mul

ti noſtroꝶ dubitãt: utrũ aſſũpta fuerit ſimul cũ corpore: an abierit relicto corpore. Quomõ aũt uel quo tem

pore aut a ꝗbus pſonis ſanctiſſimũ corpus eius inde ablatũ fuerit: uel ubi trãſpoſitũ: utrũ ne reſurrexerit ne

ſcit᷑: ꝗᷓuis nõnulli aſtruere uelint eã iã reſuſcitatã: & beata cũ xpo ĩmortalitate in cæleſtibus ueſtiri. Quod &
de beato Ioãne euãgeliſta eius miniſtro: cui uirgini a xpo uirgo cõmiſſaeſt: plurimi aſſeuerãt: ꝗa ĩ ſepulchro
eius: ut fert᷑: nõ niſi mãna inuenit᷑: qd & ſcaturire cernit᷑. Verũtamẽ qd hoꝶ uerius cẽſeat᷑ambigimus. Meli-
us tamẽ deo totũ: cui nihil ĩpoſſibile eſt: cõmittimus: ꝗᷓ ut aliqd temere definire uelimus auctoritate noſtra:
qdnõ ꝓbemus: ſicuti & de iis quos cũ dño teſte euãgelio reſutrexiſſe credimus. Sed utrũ redierit in puluerẽ
terræ certũ nõ habemus: niſi ꝙ legimus: ꝗa multa corpora ſãctoꝶ: ꝗ dormierãt ſurrexerũt: ac uenerũt in ſan/

ctã ciuitatẽ ſcilicet hieruſalẽ: & apparuerut multis. de ꝗqbus ꝓfecto nõnulli doctoꝶ ſenſerũt etiã: & ĩ ſuis reli

querũt ſcriptis: ꝙ iã in illis ppetua ſit cõpleta reſurrectio. Fatent᷑ enĩ ꝙ ueni teſtes nõ eſſẽt: niſi & uera eorum

eſſet reſurrectio. Vnde & btus Petrus dixiſſe legit᷑: cũ de Dauid loꝗᷓret᷑ in teſtimoniũ. Et ſepulchrũ inꝗteius

apud uos eſt:ꝗᷓſi nõ ſit auſus dicere: ꝙ ipᷣe aut corpus eius apud nos eſt: ſed tm ſepulchrũ: quo cõditus fuerat
hinc aiũt reſurrexiſſe & eũ cũ cæteris ſanctis: & ideo uacuũ remanſiſſe mauſoleũ: ut nũc beatæ Mariæ cernit᷑:
qd ſane factũ & de aliis ꝗbuſlibet locis firmare conant᷑: ꝙ hi iam cũ xpo regnẽt reſuſcitati ĩ æterna ſocietate.
Quod ꝗa deo nihil ẽ ĩpoſſibile: nec nos de btã Maria uirgĩe factũ abnuimus. ꝗᷓꝗᷓ ꝓpter cautelã ſalua fide pio
magis deſiderio opinari oporteat: ꝗᷓ ĩcõſulte definiri: qd ſine piculo neſcit᷑. Vnde de his:ex ꝗbus certi ſumus
tãtiſꝑ loqᷓmur ad exhortationẽ ueſtrã ꝗᷓlicũq; ᷣmone:ad ædiſicationẽ & laudẽ nomiĩs dei:ut & religio conſer
uet᷑ ꝓ famulatu: & deuotio augeat᷑ ꝓ affectu: qm hæcẽ uirgo quæ ſola ĩteremit uniuerſã hæreticã prauitatẽ:

ſola ſit poſt deũ quæ nos cõfirmet ĩ oĩ ueritate: ſuiſq; cõmẽdet meritis:& pᷣcibus auxiliet᷑: ut & ipᷣi digni inue

niamur ĩ eius laudibus. Quod ſi ꝗrit᷑ poſt aſcẽſionẽ dñi ꝗd egerit: unũ ꝓ certo ẽ: qa uirgo ſãcta corpore ac mẽ
te pmãſit. quã ſane angelus Gabriel: ac ſi cxleſtis paranymphus ĩtactã cuſtodiuit. Et Ioãnes apoſtolus atq;
euãgeliſta: cui xp̃s eã de cruce cõmiſit: uirgo uirginẽ ſeruauit: ſuiſq; ei deſeruiuit obſeqis.nõ ꝙ eximius ille ſã
ctorũchorus apoſtoloꝶ deſeruerit eã: Inter quos poſt reſurrectionẽ ĩtrãs & exiẽs familiarius cõtulit de xpiin

camatiõe: tãto ſiqdẽ uerius: qᷓto ab initio plenius ꝑ ſpiritũ ſãctũ cũcta didicerat: & pſpexerat oculis uniuerſa
licet & apoſtoli ꝑ eũdẽ ſpiritũ ſãctũ oĩa cognouerĩt: & ĩ oẽm edocti puenerit ueritatẽ. Quã ſane beatã uirgi/

nẽ: & ſi oẽs uenerati ſunt diſcipuli:eiq; famulabant affectu dilectiõis: Ioãnes tũ amplius ac ſpecialius uſq; in
finẽ uitæ: ꝗ ſibi cõmiſſã accepit in ſuã qᷓſi matrẽ filius: cui benignus magiſter de cruce: Mulier inquit ec fili
us tuus.Ad diſcipulũ aũt: Ecce mater tua: ut uirgo uirgini cohæreret: & deſeruiret officioſiſſime cura adopti/
onis. Nõ enĩ pudiciſſima uirginitas alicui diſcipuloꝶ rectius: ꝗᷓ uirgini cõmẽdat᷑: ut eſſet ad inuicẽ grata ſoci

etas: & floridus aſpectus: necnõ & uenuſtus cõuerſãdi uernãs alternati pudicitiarũ ſplẽdore decoratus. Vna
ſiquidẽ uirtus uirginitatis in ambobus: ſed altera ꝓportio in Maria. altera qdẽ:ꝗqa fœcũdior: ſed ipſa. Ipa ue

ro:ſed altera: qa etſi ipᷣa eadẽq; ĩcorruptio:tñ fœcuditas ĩtegritatis lõge glorioſior ꝗᷓ uirginitatis. Iccirco & fœ

cũditas ĩ illa tota deifica eſt:& uirginitas. Alioqn nuſꝗᷓ ſm naturã naſcendi uirginitas: ubi fœcũditas pdicat᷑:

neq; fœcuũditas mubi uirginitas ĩtegra cõſeruat᷑. Ideoq; totũ ſupexcellũt de illa quæ dicunt᷑: qa ſũt diuina atq;
ineffabilia. Vnde uirginitas & fœcũditas ꝓlis ſupueniẽs nouitas ẽ: ꝗqᷓ humanũ cernat᷑ excarne qd naſcit᷑. ue

rũtamẽ & ſi magnificẽtior multũ uirginitas in Maria ꝓpter græ excellẽtiã: una tamẽ integritas carnis: & una

ittus.

Gnidi
alegt
Aillaca
günobue
falter
ymiven
Thommas
ſeuetüe
busing
ißk
bucrl
aahl
Einea
lelu:un
Nlateiq
do
uneter
latui
Obiuna
Ctonni
bhi
logau
en
dorber
regui
gnst
Notat
deſo
tide⸗
alaus
cute
lllime
lüten
gem
lni.
mi
Cen
luerr
uat
d⸗
Unen
wad
ucn
in
don
li
won
Geu⸗
Ut
grn
ſati
tat:
it ge

eate

l tete⸗
ein tern
usinl⸗
blier⸗
liSe
hi arn
lunn
18: ue
oltiün,
ztabal
iterali⸗
ſictüc
leedn
üiguuce
ettistea/
depent
hum
uio
leuthi
igtnll
Jlotn
terntne
Qode
polcw
1s Mdln
enoltn
puluei⸗
tinſan⸗
ſusteli
eotum
gteius
kuerat
cetnit:
Cierate,
aepio⸗
nſunas
vanle
auitite
guinne
oreaeme
olosangh
iusdeli
uniueni
ti uig
un
itecce
aalce
gan ſoa
s V
Hian.
irwdee
5 r
inaatc⸗
aer. le
Aum

=

uirtus: quæ ad inuicẽ tanꝗᷓ cognata ſociant᷑. hinc quoq; Ioãnes: qcquid eſtꝙ Maria genuit euãgelizãdo ſuo
cõmẽdat eloquio. Verbũ inqt in pᷣncipio erat: & uerbũ erat apud deũ: & deus erat uerbũ. Ipſũdeuũ igenuit bea
ta & glorioſa uirgo Maria ex ſe carnẽ factũ. Iccirco & uirginitas lõge ſacratior: & fœcũditas:ut ita dicã multo

ĩeffabilior:ꝗᷓ ſuo potuerit ille explicare eloqo. Verũtn quantũ uirginitas cognatior uirginitati: tãto btũs euã

geliſta cæteris excellẽtior: & uicinior uerbo. Ideo ꝗcquid eſt qd uirgo genuit: totũ ꝓut potuit hõ ꝑ ſpiritũ ſã/
ctũ nobis reſerauit manifeſtius: & docuit. Cæterũ ad exẽplũ humanæ uitæ cõuerſatio eius poſt aſcẽſionẽ xpᷣi
gñaliter cũ apoſtolis fuit: quouſq; diſpgunt᷑: ſicut Lucas meminit dicẽs: ꝙ regreſſi ꝗdẽ a mõte oliueti hieroſo
Iymã uenerũt: & aſcẽderũt in cœnaculũ ubi manebãt Petrus & Ioannes: & Iacobus & Andreas: Philippus &
Thomas:Bartholomeus & Matthæus: Iacobus alphei: & Simon ⁊elotes:& Iudas Iacobi: hi oẽs inꝗt erãtꝑ/
ſeuerãtes unanimiter ĩ or̃one cũ mulieribus & Maria matre Ieſu: & fratribus eius.Ecce Ieſu aſcẽdente cũ qui
bus uirgo uacat in ſchola uirtutũ: & meditat᷑ in lege mãdatorũ deiiut & ipᷣa ſit forma diſciplinæ xpᷣi:& exem/
plũ pfectionis uirginibus. Cõ uerſat᷑ autẽ cũ teſtibus ſãctæ reſurrectiõis & ipſa teſtis. Cõuerſat cum ſenatori
bus cæli intra curiã paradiſi ſub ſpũs ſãcti diſciplina & magiſterio totius diuinæ maieſtatis. Inuenit᷑ pᷣma be
ata Maria inter pᷣmas ſũmi regis cohortes: quorũ uita iam nõ erat de terris: in ꝗbus xp̃s pᷣliabat᷑: ſ ed de cælis.
Hinc aſcẽdiſſe legunt᷑ in cœnaculũ: in quo paſcha digniſſime celebrat᷑. Ibi quippe manebãt cũ Maria matre
lIeſu: unanimiter aſpirati ĩ charitate: pſeuerãtes ĩ oratione: donec induerent᷑ uirtute ex alto. Cœperãt enĩ iam
orare:qui dudũ cũ dno cõuerſãtes uirtutibus & miraculis paſcebant᷑. Et bene pſeuerãtes in or̃one:nihil hæſi
tãtes:idonec acciperẽt munera ſpũs ſãcti: quæ poſcebãt. Quos & uoso filiæ imitamini: quæ in ſchola xp̃i per
manere uouiſtis: pſeuerate ĩ orationibus unanimiter uiuẽtes: donec intrare poſſitis gaudia æternæ uitæ: quo
beata uirgo fœliciter hodie ĩtroiuit: alternãtibus hymnidicis angelorũ choris: ĩtra paſcua æternæ uiriditatis:
ubi una ſocietas ciuiũ ſupnorum: ubi dulcis ſolẽnitas angeloꝶ ubi poſt labores & erũnas fœlix & ſuauis refe
ctio animaꝶ. Hodie glorioſa nãq; ſemꝑ uirgo Maria cælos aſcẽdit. Rogo gaudete qa ut ita fatear:ineffabili/
ter ſublimata cũ xpᷣo regnat in æternũ. Regina mũdi hodie de terris & de pᷣſenti ſæculo nequã eripit᷑. Iterũ di
co gaudete:qa ſecura de ſua ĩmarceſſibili gloria ad cæli iã puenit palatiũ. Exultate inquã: & gaudete: & letet
oĩs orbis.quia hodie nobis oĩbus eius ĩterueniẽtibus meritis: ſalus aucta eſt. VYobis quoq; diligẽtibus eã:ho/⸗
nor & uirtus una cũ reliquis ſacris uirginibus amplior pᷣſtat᷑ & gratia. Iccirco dilectiſſimæ lætamini & lauda/
te:quia ſi deũ ore ꝓphetico in ſãctis ſuis laudare iubemur: multo magis in hac cælebritate beatæ Mariæ uir/
ginis matris eius oportet cũ hymnis & cãticis diligẽtius extollere: & dignis deo iubilare pᷣconiis: ac myſticis ho

norare muneribus. Nulli enĩ dubiũ quin totũ ad gloriã laudis eius ptineat: quicquid digne genitrici ſuæ im/
penſũ fuerit:atq; ſolẽniter attributũ: ex quo timeo ſatis:& ualde ptimeſco:dũ ueſtris cupio parere ꝓfectibus
ne forte ſicut ĩprobus: ita & indignus laudator ĩueniar: ꝓfecto cũ nec ſanctitas uel facũdia ſuppeditet: ut bea
tã & glorioſã uirginẽ Mariã digne laudare queã: qmut uerũ fatear: quicqꝗd humanis dici põt uerbis: minus E
a laude cæli: qa diuinis eſt & angelicis excellẽtius pdicata & laudata pconiis. A ꝓphetis qdẽ pᷣnũciata:a priar/
chis figuris & enigmatibus pᷣſignata: ab euãgeliſtis exhibita & mõſtrata: Ab angelo uenerabiliter: atq; officio
ſiſſime ſalutata. Præterea qualis & quanta eſſet: ab eodẽ diuinitus declarat᷑: cũ dicit᷑: aue Maria gratia plena
dũñs tecũ: bũdicta tu in mulieribus. Talibus nãq; decebat uirginẽ Mariã oppignerari muneribus: ut eſſet gf̃a
plena: quæ dedit cælis gloriã: terris dñi pacẽ: quæ refudit fidẽ gentibus: finẽ uitiis: uitæ ordinẽ: moribus diſci
plinã. Et bene angelus ad uirginẽ Mariã mittit᷑: ꝗa ſemp eſt angelis cognata uirginitas. Profecto ĩ carne pᷣter
carnẽ uiuere nõ terrena uita eſt: ſed cæleſtis. Vnde ĩ carne angelicã gloriã acqꝗrere: maius eſt meritũ:ꝗᷓ habere.
eſſe enĩ angelũ fœlicitatis eſt: eſſe uero uirginẽ uirtutis: dũ hoc obtinere uiribus nitit᷑ cũ gratia:qd habet ãge/
lIus ex natura. Vtrũq; tamẽ & eſſe uirginẽ & angelu diuini muneris eſt officiũ:nõ humanũ.Aue inqꝗt gra ple/
na. & bene plena: qa cæteris ꝑ partes præſtat᷑: Mariæ uero ſimul ſe tota ĩfudit plenitudo græ. hoc quippe eſt:
qd Dauid canit: deſcẽdet ſicut pluuia in uellus Vellus itaq; cũ ſit de corpore:neſcit corporis paſſionẽ. Sic &
uirginitas cũ ſit in carne: neſcit uitia carnis. Cæleſtis plane imber ĩ uirgineũ uellus placido ſe effudit elapſu: &

tota diuinitatis unda ſe cõtulit in carne: quãdo uerbũ caro factũ eſt. Ac deinde p crucis patibulũ exp reſſũ ter

ris oĩbus pluuiã ſalutis effudit: & ſtillicidia gratiæ humanis pᷣſtitit mẽtibus. Dominus tecũ inqt: mira res: &

iam cũ uirgine erat: qui ad uirginẽ mittebat angelũ: & pceſſit nũciũ ſuũdeus. ſed adeo non receſſit: nec teneri

potuit locis: qui oĩbus habet in locis: & totus ubiq; eſt: ſine quo nihil totũ. ergo uerbũ patris nunꝗᷓ a pre diſce

dẽs: homo ꝓprie fieri dignatus eſt ſecreto ſuo myſterio qd ipſe nouit:qui qm totũ ſuſcepit: qd eſt hominis
homo totus eſt. & totũ accipiẽs qd dei eſt: oĩno aliud ꝗᷓ deus: qui natus eſtex Maria:eſſe non potuit. Scit eni
deus oĩa: & põt. Propterea qa ita eſt: ſciuit ſe: ac potuit in utero uirginis ſine ſui corruptiõe miſceri:atq;ʒ uniri:
utunus eſſet xp̃s deus & hõ: una pſona: unaq; ſubſtãtia. Ob qd dei genitrix electa: & pᷣelecta iure ab angelo
gratia ſalutat᷑: & prædicat plena: uere plena: per quã largo ſacti ſpũs imbre: ſupfuſa eſt oĩs creatura. Et ideo
ſatis eam deuotiſſime primũ angelus ueneratur: & ſalutat. MNirat itaq; & ipſe qualis aut quanta ſit quã ſalu
tat: nõ eni ſimplex fateor: uel cõlueta fuit iſta ſalutatio: ſed omni admiratiõe digna. Siqdem ueneratiõis fu-
it delatio. Oblatio muneris famulatus obſequii: qꝗa etſi in ſãctis patribus & ꝓphetis gra fuiſſe credit᷑: non ti
eatenus plena. In Mariã uero totius græ: quæ inchriſto eſt: plenitudo uenit: ꝗᷓ aliter. Et ideo inqꝗt bndicta
.xxxix.

tu inter mulieres: ideſt plus benedicta qᷓ oẽs mulieres. Ac per hoc quicquid maledictiõis infuſũ eſt per Euam
totũ abſtulit bãdictio Mariæ. inſupꝑ gratiã refudit xp̃s ortus: quã non habuit pᷣus oĩs mũdus. Igitur qd na/
tura nõ habuit: uſus neſciuit: ignorauit ratio: mẽs nõ capit humana: pauet cælu: ſtupet terra: creatura oĩs eti
am cæleſtis mirat᷑: hoc totũ eſt qd per gabrielẽ Mariæ diuinitus nũciat᷑: & ꝑ xpᷣm adiplet᷑. Qua de cauſa de ta
li tãtaq; loq me indignũ fateor: ſed & puto ꝙ nemo ſit: qui p̃ᷣſumat:niſi qui ꝗᷓta ſint quæ pandunt᷑: penitus
ignorat. Tamẽ ſi ad hæc nemo idoneus ĩuenit᷑: uotis oĩbus ceſſare non debet etiã glibet peccator a laudibus:
quãuis explere nõ queat: qd ſẽtit᷑. Vnde ſᷣmo diuinus cũ de peccatore ageret ĩ pſalmis: ſacrificiũ inꝗt laudis
honoriſicabit me: & illic iter ẽ: quo oſtẽdã illi ſalutare dei: ac ſi patẽter dicat: illiciter ẽ laudis ad æternã laudẽ
ſine fine mãſurã: ſed nemo apphẽdet illud: niſi ego pᷣmõſtrauero. Propterea chariſſimæ qa iter ſalutis nræ ĩ
laudibus ẽ ſaluatoris:hortor uos:& cõmoneo ĩ hac ſacra ſolẽnitate genitricis dei Mariæ: nolite ceſſare a laudi
bus. Quod ſi uirgo es: gaude quia meruiſti eſſe & tu: qd laudas. tantũ cura ut ſis: quæ digne laudare poſſis.
Quod ſi cõtinẽs & caſta:uenerare & lauda:qa nõ aliũde cõſtat ut poſſis eſſe caſta: ꝗᷓ ex gratia xp̃i:quæ fuit ple
niſſime in Maria: quã laudas. Quod ſi cõiugata certe aut peccatrix: nihilominus cõfitere & lauda: qm ĩde mi
ſericordia oĩbus ꝓfluxit & gratia: ut laudẽt. Et quauis nõ ſit ſpecioſa laus ĩ ore peccatoris: noli ceſſare: qa in/
de tibi ꝓmittituenia: unde & oĩbus ut laudes. Alioꝗn niſi iuxta modulũ ĩgenii nñ laudare in ſãctis ſuis ſtu/
deamus: quomõ eũ ᷣm ꝙ canimus: iuxta multitudinẽ magnitudinis eius laudare poterimus: Oĩno quippe
pᷣtermittẽdũ nõ eſt:qd ĩpleturi ſumus dualoce⸗ m ꝙ dicit᷑: beati q habitãt ĩ domo tua dñe: in ſæcula ſæcu/
lorũ laudabũt te. Interdũ uero ꝗa ĩmenſus ẽ:qd uoce nõ poſſumus:nec facũdia ualemus: exequamur uotis:
& medullis cordis: qa magnus & bonus atq; ĩmẽſus: tãtus ac talis: quãtũ ac qualẽ ip̃e nouit: ore ac ſpiritu cõ
fiteamur ad iuſticiã & ſalutẽ. Hinc rogo oẽs pariter feſtiuitatẽ glorioſæ ſempꝑ uirginis Mariæ deuotiſſime ce
lebremus: qa hæc ẽ dies pᷣclara: in ꝗᷓ meruit exaltari ſupchoros angeloꝶ: & puenire ultra ꝗᷓ nræ humanitatis ẽ
natura. Vbi nõ ſubſtãtia tollit᷑: ſed gloriæx magnitudo mõſtrat᷑: cũ eleuatur in dexterã patris: ubi xp̃s ꝓ nobis
introiuit põtifex factus in æternũ ad cæli palatiũ. Hæc eſt inꝗᷓ dies: in qua uſq; ad throni celſitudinẽ inteme-
rata mater & uirgo ꝓceſſit: atq; ĩ regni ſolio ſublimata poſt xpᷣm glorioſa reſedit.Sic itaq; ubiq; cõfidẽter ſã/
cta dei canit eccleſia: qd de nullo alio ſãctoꝶ fas eſt credere: ut ultra angeloꝶ uel archãgeloꝶ merita traſcẽde-/
rit: quia & ſi ſimilitudo repromittit᷑ ſãctis: ueritas nõ negat᷑. hoc quippe pᷣuilegiũ nõ naturæ eſt: ſed gĩæ bea-
te uirginis Mariæ: de qua natus ẽ ipſe deus & hõ. Iccirco & ipſa plus ẽ meritis & nõ natura: qᷓ uirgo & homo.
Vnde & ſi cæteræ uirgines imitant illã uſq; ad cõtẽptũ partus: & Gabrielis nouæ ſalutationis obii equiũ:dein
ceps totũ diuinũ eſt:qd operatũ eſtin ea teſte angelo: qa ſpũs ſãctus & uirtus altiſſimi obumbrabit te. Ante
hocipſũ ſane uterus uirginis: quis mũdus: ꝗuis ĩpollutus: & alienus a cõtagiõe peccati: quis ſãctus: tamẽ ad/
huc uilitate humanitatis ĩduit᷑: ut ita dicã. ac ſi lana cadidiſſima: ſuoq; colore dealbata: ad quã ſane cũ acceſ
ſiſſet ſpũs ſãctus: quaſi ipſa: eadẽq; lana cũ inficit᷑ ſanguĩe cõchilii uel muricis: uertit᷑ in purpurã: uerſa eſt &
ipſa ſine coitu ĩ matrẽ: ut nõ ſit iãẽ amodo: qd fuerat.ſed purpura ueriſſima: ad indumẽtũ & gloriã ſũmi re/
gis diuinitus aptiſſime dedicata. ut nulli deĩceps ea uti ſu fœmineo licuerit niſi deo. Quippe ut ita loquar:
beata & glorioſa uirgo Maria eo mõ: quãuis dudũ incõparabilis eſſet uniuerſis: quæ ſub cælo ſũt uirginibus:
ut decẽter poſſet ĩ ſe ſuſcipe diuinitatis admixtionẽ: ſalua utraq; natura: tamẽ cũ gra replet᷑: cũ ſpiritu ſãcto
pfundit᷑: cũ uirtute altiſſimi obũbrat᷑: fit pᷣcioſior meritis: celſis ſublimior faſtigiis: pulchrior ſãctitate: glori
oſior ſuoꝶ p̃rogatiuis meritoꝶ:ita ut nullis iam uſibus ſit ipſa eadẽq; mãcipãda: niſi diuinis. Vndeo ſactiſ/
ſimæ uirgines etſi imitari oportet tãtã & talẽ uirginẽ: tãq; pclarã uenerari: multũ tamẽ cõuenit: & ultra ãge/
licã quodãmodo dignitatẽ quãtũ fas eſt: cũ gaudio laudibus eam digniſſimis efferre: quæ ut diximus: nõ te/
mere chriſti p gratia: ſuper choros angeloꝶ exaltata deuotiſſime hodie pᷣdicat᷑: quia pceſſit eam deus & ſalua
tor noſter ex ea uera fide genitus ad cæleſtia: ut pararet ei ſicut ipſe ſuis repromiſit diſcipulis ĩ æthereis mãſio
nibus locũ. Hinc quoq; Dauid ꝓpheta olĩ gratulabũdus xpo canit. Aſũmo inqt cælo egreſſio eius: & occur/
ſus eius uſq; ad ſũmũ eius. Aſcẽdit ergo eandẽ gloriam reſũpturus: licet nõ amiſerit quã prius habuerat ante
ꝗᷓ mũdus fieret. Aſcendit & p̃parauit huic ſanctiſſimæ ac glorioſiſſimæ uirgini locũ ĩmortalitatis: ut cum eo
regnare poſſet in perpetuũ: & hæc eſt huius p̃ſentis diei diuini feſtiuitas: in qua glorioſa & fœlixad æthereũ
puenit thalamũ. Quæ ꝓfecto feſtiuitas: ſicuti beata Maria incõparabilis eſt uirginibus cæteris: ita incompa

rabilis eſt omniũ ſanctoꝶ feſtiuitatibus: & admiraãda eſtetiã angelicis uirtutibus. Propter qd ex perſona ſu/

pernoꝶ ciuiũ in eius aſcẽſione admirãs ſpiritus ſanctus ait in cãticis. Quæ eſt iſta quæ aſcẽdit per deſertum:
ſicut nirgul fumi ex aromatibus? Et bene quaſi uirgula fumi: quia gracilis & delicata: quia diuinis extenua
ta diſciplinis: & cõcremata intus in holocauſtũ incẽdio pii amoris: & deſiderio charitatis. Vt uirgula inquit
fumi ex aromatibus: nimirũ qa multis repleta eſt uirtutũ odoribus: manãs ex ea flagrabat ſuauiſſimus odor
etiã ſpiritibus angelicis. Aſcẽdebat autẽ dei genitrixde deſerto præſẽtis ſæculi uirga de radice Ieſſe olim exor/
ta: ſed mirabant electorum animæ præ gaudio quæ nã eſſet quæ etiam meritoꝶ uirtutibus angelorum uin/
ceret dignitatem. De qua rurſus idem ſpiritus ſanctus in eiſdẽ canticis. Quæ eſt inquit iſta quæ aſcẽdit qua-/
ſi aurora conſurgens: pulchra ut luna: electa ut ſol: terribilis ut caſtrorũ acies ordinata?! Admiratur aũt ſpũs
ſanctus: quia oẽs de aſcenſu huius uirginis admirantes facit. quod quaſi noui diluculi aurora rutilãs aſcẽſu

er Denn
rd /

Ataoisen

ulicen
Demidn
ludbbe
dtluule
mälung;
lutsnir
Areahzuc
epollg.
qinicken
re gei
8sluisſh,
eculaſtan
muruoti
eſiinc
olllinee
mantmn
Psnd
neintene
ligererli⸗
ttrilcide⸗
lgirber
Ahomo,
luücen
tte. Ae
tumea
necil
etlaeld
nilümin,
inloaur
uignuns
inlin
Unng
Nceoliil
Allni⸗
imusnote
lalau
1s,Aolcu⸗
buerumne
utcunnc
Aetheri
tinong
eſoulu
rdeletum
nis eenu
u n
Pumusocn
olime
otumin
ſcichtqe⸗
raithos
liil

iudæos: ante ꝗᷓ Abraham fieret: ego ſũ. Quibus utiq; uerbis oſtendit: ſe qui loquebatur: in eo ſemper fuiſſe

ſuo reſplẽdeat multis freta & uallata ſãctoꝶ agmibus. Vnde dicit᷑ terribilis ut caſtroꝶ acies ordinata. Siqdẽ
terribilis ſuis facta uirtutibus ut caſtrorũ acies admodũ ordinata hincide ſãctoꝶ fulta pᷣſidiis: pulchra delu⸗
na ĩmo pulchriorꝗᷓ luna: quia iã ſine defectu ſui coruſcat cæleſtibus illuſtrata fulgoribus: Electa ut ſola ful
ore uirtutũ: qa ipſe elegit eã ſol iuſticiæ: ut naſceret exea. Ad cuius ꝓfecto exeqas quaãtũ fas ẽ credere famu/
Ebanrangel, & uniuerſæ cæloꝶ cõgratulabantur curiæ. Nec miꝶ qa honor maternus eius ẽ: qẽ natus ex ea:
uẽ oĩs cælorũ ordo uenerat᷑ & adorat ſup ſeeleuatũ cũ preĩ ſede maieſtatis dñi. Legimus igit᷑ ꝗᷓ ſæpe ad fune

ra & ad ſepulturas quorũlibet ſãctoꝶ angelos adueniſſe: & exequiis eoꝶ obſeqa pſtitiſſe: necnõ & aĩas electo

rum uſq; ad cælos cũ hymnis & laudibus detuliſſe: ubi & utriuſq; ſexus chori cõmemorãtur freꝗᷓ nter auditi:
laudeſq; ceciniſſe. ĩterea & qd pſpicatius ẽ multo nõnunꝗᷓ lumĩe eoſdẽ reſplẽduiſſe.Inſi u- & adhuc uiuẽtes
in carne ibidẽ miri odoris fragrãtia diutius pſẽſiſſe. Quod ſi ad recreãdã ſpẽ dilectiſſimæ filiæ & corroboran/
dã fidẽ ĩterdũ aſtãtiũ: ſaluator ni Ieſus xp̃s ob merita ſuorũ amplius cõprobãda: talia & tãta dignatus ẽ exhi
bere ꝑ ſuos cæli miſtros circa defũctos: quãto magis credẽdũ hodierna die militiã cæloꝶ cũ ſuis agminibus fe
ſtiue obuiã ueniſſe genitrici dei: Eãq; ingẽti lumĩe circũfulſiſſe: & uſq; ad thronũ oli ſibi etiã ante mũdi con
ſtitutionẽ paratũ:cũ laudibus & cãticis ſpiritalibus pduxiſſe? Nulli dubiũ oẽm illã cæleſtẽ hieruſalẽ tũc exal
taſſe ineffabili læticia: tũciocũdatã eſſe ĩæſtimabili charitate: tũcq; cũ oĩ gratulatione iubilaſſe: qm feſtiuitas
hæc quæ nobis hodie reuoluit᷑ ãnuaillis oĩbus facta ẽ continua. nec ĩmerito. Credit᷑ enĩ ꝙ ſaluator oĩum ipſe
ꝗtũ dat᷑ intelligi per ſe totus feſtiuus occurrit: & cũ gaudio eã ſecũ in throno collocauit. Alias aut quomõ im
pleuiſſe credit᷑: qd ĩ lege ipe p̃cepit: honora patrẽ tuũ: & matrẽ tuã/ Porro ꝙ pattẽ honorauerit: ipe ſibi teſtis
eſt:cũ ad iudæos ait.ego gloriã meã nõ q̃ro:eſt ꝗ qᷓrat:& iudicet: ſed ego honorifico prem meũ: & uos ĩhono/
raſtis me. De matre uero euãgeliſta cũ rediret ueniẽs ait nazareth erat ſubditus illis. Sed alia ẽ natura ꝗᷓ deus
aterᷣm ſe honorat᷑: alia qua idẽ parẽtibus ſubdit᷑. In utraq; tamẽ unus idẽq; xp̃ recte credit: eo ꝙ uerbum
caro factũ eſt: & habitauit ĩ nobis: unus Emanuel: qd ẽ nobiſcũ deus. hãc quippe unionẽ diuinitatis atq; hu
manitatis incõfuſã atq; indiuiſa fides catholiea ßuat: quã ſane ĩtelligẽdo cognoſcit naturalis: atq; ſm ſubſtã
tiã cõuẽtio unitatis ut neq; cõuerſio ĩ alterutram duaꝶ ſubſtãtiaꝶ partẽ recipiat᷑: nec diuiſio.ſic nãq; credere
honorareẽ matrẽ dñi: quæ & deũ nobis genuit: & hoĩem. neq; hoĩem ſine deo: neq; ſine hoĩe deũ:ſed deũ &

hoĩem unũ & uerũ leſũ xpᷣm. Alioꝗn dei genitrix dici nõ poſſet.qd multi hæreticoꝶ negir conati ſunt: niſi

deũ uere genuiſſet incarnatũ: & ꝓpterea duas ĩ xpo recte cõfitemur natiuitates: unã uidelicet de pr̃e:ſine ini/

tio: & ſine tẽpore ſẽpiternã & coæternã deo pri. Alterã de mr̃e cũ tẽpore qñ mibſationẽ ĩduẽs & mibſicordiam:

[põtanea uolũtate ad nos deſcẽdit hõ natus deus. Ac p hoc iuxta ueritatẽ: & mr̃is geſtat᷑ utero qui ſemꝑ deus
agnoſcit᷑. Hinc etiã Theotocõ eã ueraciter cõfitemur. dei ſcilicet genitricẽ: necnõ & Chriſtotocõ: nõ ꝙ uerbũ
carnẽ ſecũ detulerit: neq; olĩ p̃fatæ carni copulatus ſit: ſed tũc qñ uerbũ caro factũ ẽ: ex carne uirginis: diuini/

tatis atq; humanitatis ſi ubſtãtia in utero ita ĩcõfuſe unit᷑: ut una pſona ſit deus: & hõ xp̃s. ex duabus ſiqdem

naturis: ſine cõfuſiõe alterius: nõ niſi unus ĩueniat᷑ leſus dus manẽs deus ĩ forma dei ſemetipſũ exinaniuit

formã ſerui accipiẽs: manẽs unus idẽq; ĩ forma ſerui: quã ſuſcepit.totus quippe deus ĩ carne uirginis:de qua
natus ẽ: & totus hõ. Hinc quoq; apoſtolus: ĩ quo inquit habitat oĩs plenitudo diuinitatis corporaliter. Qua

proptero filiæ eſtote prudẽtes ſicut ſpẽtes:& ſimplices ſicut colũbæ: ut ex prudẽtia pfectæ ĩ telligentiæ ãnulũ

tidei ur̃æ: & margaritã ꝓ qua oĩa reliqſtis integrã inuiolatãq; ſeruetis: ne dotẽ ſimul & arrã ſpus ſãcti(qd ab
ſit)pdatis. Diligẽtius itaq; procurate:ſi quomõ ſimplicitas colũbæ quæ fuit in Maria illæſa ĩuiolataq; in uo/

bis cuſtodit᷑. De qua Salomõ in cãticis: quaſi in eius laude: ueni inquit colũba mea: ĩmaculata mea. Iam enĩ

hyems trãſiit:imber abiit & receſſit. Acdeinde ĩ quit: ueni de libano: ueni coronaberis. nec ĩmerito igitur ueni

rede libano iubet᷑: quia libanus cãdidatio ĩterpᷣtatur. Erat enĩ cãdidata multis meritoꝶ uirtutibus: & dealba/

ta niue cãdidior: ſpũs ſancti muneribus:ſimplicitatẽ colũbæ in omnibus repreſentãs: quoniã quicquid in ea
geſtũ eſt: totum puritas & ſimplicitas: totũ ueritas & gratia fuit: totũ miſericordia & iuſticia: quæ de cælo pro
ſpexit:& ideo ĩmaculata:quia in nullo corrupta. Circũdedit enĩ uirũ in utero ſicut Hieremias ſãctus teſtat᷑:

& non aliunde accepit. Faciet inquit dns nouũ ſuper terrã: & mulier circũdabit uirũ: uere nouũ & omniũ no/

uitatũ ſupereminẽs nouitas uirtutũ: quãdo deus: quẽ ferre nõ poteſt mũdus: neq; uidere aliꝗs ut uiuere poſ
ſit: ſicingreſſus eſt hoſpitiũ uentris: ut corporis clauſtra neſcirẽt: ſicq; geſtatus: ut totus deus in eo eſſet: & ſic
exiuit ĩde: ut eſſet ſicut Ezechiel fatet᷑: oĩno clauſa. Vnde canit᷑ ĩ eiſdẽ cãticis de ea:hortus cõcluſus:fõs ſigna/
tus emiſſiões tuæ paradiſus. uere hortus delitiaꝶ in quo cõſita fũt uniuerſa floꝶ gña: & odoramẽta uirtutũ.
ſicq; cõcluſus: ut neſciatuiolari neq; corrũpi ullis inſidiaꝶ fraudibus. Fons itaq; ſignatus ſigillo totius trini/
tatis: ex quo fõs uitæ manat:in cuius lumĩe oẽs uidebimus lumẽ. Quia iuxta Ioãnẽ ipᷣe & qillumĩat oẽm ho
minẽ ueniẽtẽ ĩ hũc mũdũ. Cuius ꝓfecto emiſſio uteri ſupnoꝶ ciuiũ oĩum eſt paradiſus. Deiſto nãq; uentris

agro pr̃iarcha Iſaac lõge adorãs aiebat dicẽs. Ecce odor filii mei:ſicut odor agri pleni:quẽ bndixit dũs. ꝗᷓuis pu

tẽt parũ ĩtelligẽtes: ꝙ pores ſãcti minus dexpᷣo intellexerit myſteriũ ĩcarnatiõis:cũ & ipᷣi eadẽ ſaluati ſint gra/⸗
tia. Vnde cõſtat tẽpus nõ p̃iudicaſſe ſacramẽto uniti hoĩs ac dei: Ita ut iam eſſet in illo ꝑ unitatẽ pſonæ ab ini
tio ſæculi: qui nõdũ erat natus de Maria uirgine:qd multis ſcripturarũ declarat indiciis. Vnde dominus ad

.XI.

myſterio unitatis. Quã ut cõmẽdaret:ante ꝗᷓ Abrahã fieret:ĩquit ego ſũ. Nã Abrahã ante ꝗᷓ fieret humanita
— — . — . . . — =— £ι
tis eſt breuitas. Ego aũt ſũ: æternitas naturæ declarat᷑. In qᷓ nimiꝶ æternitate iã ſe fuiſſe: ꝗ loq bat᷑ ꝑ ſacramen
tũ ſuæ ĩcarnatiõis ſſinuat. Quod apoſtolus Iudas uolẽs aptius dilucidare: Ieſus ĩquit populũex ægypto ſal

uãs: ſecũdo eos ꝗq nõ crediderũt pdidit. & alibi Paulus: neq; tẽtemus xpᷣ̃m ſicut quidã eoꝶ tẽtauerũt: nõ piã

eſſet Ieſus aut xp̃s natus ex Maria: ſed ĩ illo unico filio dei iã unitas pſonæ cõmẽdabat᷑: quæ occulta erat ĩ
myſterio. Quod & alibi euidẽter: qui e egit nos inqt an mũdi cõſtitutionẽ ĩipᷣo: qa ꝓfecto qcquid deus fecit
ab initio: xps fecit totũ ꝑ unitatẽ ſacramẽti. Et ideo iã Ieſus erat ĩ filio: qui populũ educebat. & xps in eo: ꝗ tẽ
tabat᷑: qm ſempꝑ ꝑ ſacramẽti unitatẽ ĩ deo fuiſſe nõ dubitat᷑. Alioqn niſi ita credideris: aut xp̃s deus nõ erit oĩ
no: aut cõtra ꝓphetã deus recẽs eſſe uidebit᷑. Sed ne talibus ꝗᷓtiamur calũniis: ſcrutãdæ ſũt ſcripturæ: ĩ ꝗbus
unitas in xpo cõmẽdat᷑ pſonæ: qm non pᷣiudicat tẽpus:ne unus ſemp dicat᷑ hinc quoq; btũs Petrus loꝗns de
pr̃ibus ait:ꝑ gram dni nri Ieſu xpi credimus ſaluari: quẽadmodu & illi. Nanq; illos qñs ſolus ducebat: & nõ
erat cũ eo deus alienus. unde nec nobiſcũ deus recens: qa unus idẽq; eſt: ꝗ & eoꝶ ductor fuit: & ni:p paſſionẽ
carnis ſuæ redẽptor. unus ſiꝗdẽ ſua ĩ carne: unus in ſacramẽto: atq; unus in ſpũ. nec admittit oĩno: ut alius
filius hoĩs: alius filius dei ĩtelligat᷑. Qui nec tẽpore pᷣſcribit᷑: nec paſſiõe ſeparat᷑.ſed totus deus ĩ xpᷣm: & xpᷣs
in deũ trãſiit: ut quicqd dei filius ẽ: xps dicat᷑: & ꝗcquid in carne xpᷣs ptulit: id deus ptuliſſe recte credat᷑. Alio
quĩ ſi ad rõnẽ reſpicias:& ad ſẽſus humanos: nequaꝗᷓ ita hactenus potuerũt inter ſe cõuenire deitas & huma/
na cõditio. Cõuenerũt tñ ĩ xpo: & unus ẽ ex ambobus Emanuel. Vnde mihi uider᷑: ꝙ altitudinẽ tãti myſterii
diligẽter ĩtelligere & uidere nõ potuerũt: qui aut duos filios certe: aut aliud xpᷣm: ꝗ̃dei filiũ æſtimauere. Qua
propter nec nos hominẽ ſeorſũ colimus qd nefas ẽ: nec adoramus: ſed deũ magis ĩcarnatũ.q ꝓpriũ ſibi cor⸗

pus aĩatũ uniuit.ita ut deus uerbũ caro fieret:& nõ in aliũ quẽlibet:ſed ĩ ſemetipſũ: ꝗq unus & uerus dei filius

ſempꝑ erat. Iccirco nõ aliũ ꝗᷓ eudẽ: ipſũq; dei filiũ & colimus: & adoramus. Qui nihil ipſe ꝓ aſſũpto hoĩe ẽ au/
ctus.nihilq; ꝙ uerbũcaro factũ ẽ ĩminutus:uel ĩmutatus eſt. & ideo unus idẽq; ſemꝑ cũ deo pr̃e filius adora
tur. nõ nouus: nõ recẽs ex tẽpore: nõ alienus a natura uel gñe. Quod ſi tibi nouũ uidet᷑: ꝙ ꝓ te hoĩem aſſum

pſit: noueris ꝙ hoc ſemꝑ cũ eo: & in eius cõſilio fuit: ut ſic fieret. & nũc quãdo plenitudo tẽporis uenit: id fa/
ctũ eſt: qd ĩ xpo ſemꝑ factũ fuit. Talibus quippe pores ſãcti diuinitus afficiebant᷑ odoramẽtis: talibus inſpi
rabant᷑ de xpo pᷣſagiis: ꝙ naſciturus eſſet ĩ mũdo: ĩ quo eſſet oĩum ſalus & bñdictio æternæ hæreditatis. Iſtæ
ſiqdẽ ſũt fidei ueſtes: iſtæ ꝗbus pores ſãcti ueſtiebant᷑: iſtæ quas Rebecca ĩmo ſpũs ſanctus ſecũ domi habu,
it: ꝗbus induit Iacob filiũ ſuũ. Alias aũt niſi a ſpũ ſãcto puatadomi & plata eſſẽt:qd miri oderis ĩ eiſdẽ pater

Iſaac hauriret? Ita ut diceret: cũ pᷣſenſiſſet ueſtimẽtoꝶ fragrãtiã: ecce odor filii mei: ſicut odor agri pleni: quẽ

bndixit ds. Sed forte dicturus ẽ aliqs. Quid ad Rebeccã ſpũs ſãctus ptinet Cũ multis ĩ locis pſonæ ꝓ deo fi

guratæ accipiant᷑. Verũtamẽ & ſpũs ĩ hebræo ruha fœminino gũe dicit᷑: nõ ꝙ ſexus ĩ deo mõſtret᷑.ĩmo ne for

te ſuſpicet᷑: ſub regula triũ liguaꝶ ſpũs ſãctus diuerſe accipit᷑: in hebræo: ſeilicet ut dixi fæmineo gñe legitur.

ſpiritus ſãctus bñ per Rebeccã ĩtelligit᷑. Et ideo totũẽ in myſteriũ qd gerit᷑: ut ꝑueſtimẽtoꝶ fragrãtiã xp̃s an
nũciet᷑: quẽ nos ꝗcũq; baptizati ſumus: ĩduimur. In quo bndixit nos:nõ qlicũq; ſed oĩ utait apoſtolus bene
dictiõe ſpiritali ĩ cæleſtibus. Vnde & angelus Mariæ loꝗns a bdictiõe exorſus ait: bidicta tu ĩ mulieribus: &
bndictus fructus uẽtris tui. Cuius pfecto ĩ ſpũ lge odorẽ trahẽs pater Iſaac bñdicebat filiũ:ĩ quo cæleſtis oĩs
bñdictio mũdo effloruit: & bñ ab eo plenus ager dicit᷑: qa plena gr̃a uirgo Maria ꝓnũciat᷑: de cuius utero cre-
dẽtibus fructus uitæ effulſit. & nos inqt euãgeliſta oẽs de plenitudine eius accepimus gr̃am ꝓgr̃a. Quapro/

pter obſecro uos o filiæ: talẽ ac tãtã gr̃am ne ĩ uacuũ recipiatis:quæ ẽ in xpᷣo Ieſu:in quo eſt deus & hõ:ſic uni

In græco uero ne ſexus in eo credat᷑. v⅜νμα neutro iuenit: & in latino maſculinũ eſſe decernit᷑. Qui nimirũ

tus ĩ una eadẽq; pſona: ut legat᷑ ꝗᷓſæpe ĩ ſcripturis diuinis: hõ deo coæternus ꝓpter unionẽ ſubſtãtiæ: ac dein

de deus hoĩ uideat᷑ cõpaſſus: cũ nec initiabilis ſit hõ: nec paſſibilis deus:tñ ſic unitus ẽ deus ſuo corpori:ut nul
lã patiat᷑ fieri ĩter deũ & hoĩem humana opiniõe diſtãtiã. ne forte(qd abſit)alius filius dei: & alius filius hoĩs
credat᷑. pᷣſertĩ qa ſcriptura ſic cõnectit: & cõcorporat deũ & hoĩem: ut necin tẽpore hoĩem admodũ qs a deo:
nec ĩ paſſiõe poſſit ab hoĩe deũ diſcernere. Vnde ſi ad tẽpus reſpicias: ĩuenies qdẽ ꝓcerto ſemp filiũ hoĩs cũ fi
lio dei. Si ad paſſionẽ ſĩuenies ſemꝑ cũ filio hoĩs eũdẽ dei filiũ ita unitũ:& ĩdiuiduũ:q̃tũ ad uocẽ ſcripturæ p/

tinet: ut nec hõ ſeparari a deo tẽpore: necab hoĩe deus ualeat paſſiõe. Siꝗdẽ ut hæc aptius ĩtelligatis:ipius xpi

uerba diſcutite. Nemo aſcẽdit ĩquit ĩ cælũ:niſi qui deſcẽdit de cælo: filius hoĩs:ꝗ eſt ĩ celo. Quis ꝗſo eſt ꝗ lo⸗
quit᷑ Qhriſtus utiq;. ubi. rogo tũc erat: quãdo hæc loꝗᷓ bat᷑ In terra ſcilicet. & quomõ ſe decælo ante ꝗ naſce⸗
ret ꝛdeſcẽdiſſe teſtat᷑ Etiã & cũ loquit᷑ in cælo ſe eſſe fatet᷑: eũdẽq; ſe filiũ hoĩs dicit: cũ utiq; de cælo niſi deus
deſcẽdere nõ Potuerit: & cũ ĩ terris loquit᷑: nõ niſi unus icdẽq; xp̃s fuit.Et hæcẽ mira & admirabilis nouitas: ĩ/
mo oĩum nouitatũ ſupeminẽs nouitas unitatis. Quã niſi diligenter prudẽs uirgo ab exordio ſancti euãgelii
aĩaduertas: magis errare oĩ ĩ ſcriptura uideberis diura:
utraſq; formas operatũ: humanitatis ſcilicet acdiuinitatis: & . hocduas exercuiſſe opatiões. Operata eſt enĩ

utraq; forma uel natura:cũ alterius cõmunione qq; ꝓpriũ habuit:uerbo ſiꝗ dẽ operãte quod uerbi ẽ:& carne

exequẽte quæ carnis erãt: cõmunicãte eiſiqdẽ uerbo ĩ eadẽ opatiõe: dũ & idẽ deus atq; hõ ĩ una ſubſtãtia uel
pſona:ſine diuiſiõe aut cõmixtiõe credit: & pᷣcognita una idẽtitas pᷣdicat᷑. Verũtamẽ deus uerbũẽ:& nõ caro:

quanꝗᷓ

ꝗ ĩtelligere ueritatem. Cõſtat igit᷑unũ eũdẽq; xpᷣm ᷣm

hunmni
Pſtnne
hpoll
flt:ö
Culen
ceugkei
In eoegt⸗
usndente
ucicd

uloit⸗

cebat en,

kppallon

no: utal
pm:
ctelat A
shunnn
titimzttei
uaner Du
briüftbicon
tusdeihlin
toholeial⸗
–

OiemAlun

lenitidkr
enbui
Citats.
lomilube⸗
ſelcipat⸗
iplengri
mepcol
imonetot
eleginn
uinimti
iirsan
olusbene
lenbus.
leliso
utetocte
Quapro
hoſcun
trarden
giutnul
lushos
iguln
üoii
npruer
dstplu
ſoll,
nriint
Pniin
noltzi
iani
gent⸗
nnek
ienm.
Ntinns
Anon⸗

gunng

rat ſemp ĩuenire ſe credat. Ignorat ſiꝗdẽ iudiciũ:rõne multotiẽs caret: modum neſcit:nec aliud cogitare põt:

quanꝗᷓ carnẽ ronabiliteraĩatã aſſũpſerit. Hancq; ſibi unitiõe naturali: & m ſubſiſtẽtiã couniuit. Similiter
& caro eſt animata: & nod uerbũ. licet uerbi dei caro cõſpecta ſit: acuiſa. Vñ & Ioãnes: qd fuit abinitio: qd
audiuimus inquit: & uidimus: & pſpeximus: & manus nr̃æ tractauerũt de uerbo uitæ: ꝓfecto cũ nemo deum
uerũ uidere aut tractare poſſit manibus: niſi per ſacrẽ̃m ſibi uniti hoĩs. Quæ nimiꝶ unitio tã mira eſt: ut di/
ſcerni nequeat. Alioꝗn qd fuitab initio uerbũ: quõ recte dicit: hoc totũ eſſe: qd apoſtoli audierãt: qd uiderãt
qd manibus tractarãt Niſi ꝗa Xpᷣs unus idẽq; erat. Ac per hoc quod audierãt: qd uiderãt: qld tractarãt: uer
bũ uitæ erat:& nihil aliud exduabus naturis:ꝗᷓ unũ iuxta ſubſiſtẽtiã uel pſonã. Hinc ẽ: ꝙ unus idẽq; manẽs
filius unigenitus indiſſeparatus in utriſq; naturis cõſpicit᷑: & quæ ſunt eiuſdẽ ſubſtantiæ naturaliter opabat᷑
ſm unicuiq; inſitã eſſẽtialẽ ꝗᷓlitatẽ:uel naturalẽ ꝓprietatẽ:quæ ſi naturã hĩet ſingularẽ & incõiunctã:nõ age/
ret utiq;. Nuũc aut Emanuel dũ unus eſt: & in eo ipſo uterq; idem deus & hõ: quæ utriuſq; naturæ ſũt ueraci/
ter geſſit: m aliud:aliter quæ geſta ſũt: operãs. Ergo ſᷣm ꝙ deus ipſe idẽ egit quæ diuina ſũt:iᷣm ꝙ hõ:idẽ ipſe
quæ humana ſũt.ſeipſũ uolẽs oſtẽdere: ꝙ deus idẽ ipſe & hõ ſit. Et ideo idẽ ipſe tã quædiuina ſut agit:ꝗᷓ quæ
humana. Similiter & loquit᷑. & nõ alius quidẽ miracula opatus eſt. alius ꝓpetrauit humana: paſſioneſq; ſu/
ſtinuit. Sed unus idẽq; Xps filius dei atq; hoĩs filius: qui & diuina geſſit & humana. Siquidẽ inſeparabiliter
atq; indiuiſe cões Aps habuit actiones. Sed intelligẽdæ ſũtipſoꝶ opeꝶ qualitates: contemplãdumq; ſemp ad
quæ puehat᷑ humilitas carnis: & ad quæ ĩclinet altitudo diuinitatis: ita ut per oẽm textũ ſacti euãgelii uideat᷑
nihil caro ſineuerbo agere:neq; uerbũ ſine carne ꝗcꝗᷓ efficere. Vñ qd cõcipit & parit uirgo:ſicut nõ ſine poten/
tia uerbi eſt: ita nõ ſine ueritate carnis: qe naſcit᷑: qd pãnoꝶ faſciis iacet ĩuolutus: & in præſepio reclinat᷑. Por
ro ꝙ ſtella duce a magis adorat᷑ ſicut deitatis eſt: ita & humanitatis: cũ in ægyptũ per fugã ne capiat᷑ adducit᷑.
Sicitaq; oĩa uirtutũ opa cõſideranda ſũt: ut reddamus deo: quæ dei ſũt: & hoĩ: quæ ſũt hoĩs. Quoniã ſicutẽ
unus: qui Lazaꝶ uerbo potẽtiæ ſuæ uocat: ut exeat foras a monumẽto:ſicip̃e unus ẽ: ꝗ fleuithumanitatis affe
ctu. Sic ꝗppe cũcta oportet cõſiderare: quatenus & plena diuinitas in Xpo ĩtelligat hoĩ unita: & plena huma
nitas in deu aſſũpta. Hæc iccirco dixerim: tãtiſp de fide ĩcarnationis Xp̃ichariſſimæ: qa ꝙ plures orientalium
circumeũt ſuis fæcibus obuoluti moneri debuiſtis ne ſuo obnubilare uos uelint obſcuritatis eloqo: uel græco
turbine Latinã cõfũdere puritatẽ. Sũt enĩ & prudẽtes uirgines: ſũt & fatuæ. Et iõ dilectiſſimæ imitamini quã
amatis beatã & glorioſã uirginẽ: cuius hodie in terris feſta colitis: de qua dicit᷑. Maria aũt cõſeruabat oĩa uerba
hæc: quæ de Apo dicebant ſcilicet cõferẽs in corde ſuo. Cõferte ergo & uos in cordibus ur̃is chariſſimæ quæ de
ipſo eodẽq; dño catholice dicunt᷑: ut & fidẽ ĩtegrã ſeruare poſſitis: & matrẽ eius debite uenerari. Quoniã nul/
lus honor eius eſt alius:niſicũ ille iure honorat᷑: qui naſcidignatus eſt ex ea. Cæteꝶ rogo quæcunq; eſtis filiæ
quæcũq; mr̃es: cogitate attẽtius: & ppẽditediligẽtius: qbus afficiebat᷑ beata & intemerata uirgo Maria dolori/
bus poſt Xpi ad cælos aſcenſũ: expletis oĩbus: quæ de ipſo erant ab angelis prædicata: & a prophetis multifarie
multiſq; modis præſignata: diuinis declarata oraculis: uirtutibus exhibita: & quæ humanitatis ſunt oſtenſa
præſagis. Quæſo ſiqua ſũt in uobis uiſcera pietatis: cõſiderate quo cruciabat᷑ amore: quo ue deſiderio æſtua/
bat hæc uirgo: cũ reuolueret aĩo: cũcta quæ audierat: quæ uiderat: quæ cognouerat. Puto ꝙ ꝗcquid cordis eſt:
qcqd mẽtis: qcquid uirtutis humanæ: ſi totũ adhibeas: nõ ſufficiat: ut cogitare ualeas: quãto ĩdeſinẽter crema
bat᷑ ardore pii amoris: quãtis mouebat᷑ repleta ſpũ ſacto cæleſtiũ ſecretoꝶ ĩcitamẽtis: qa etſi diligebat Apᷣm ex
toto corde: & ex tota aĩa: & ex tota uirtute: nouis tñ quotidie ĩflamabat᷑ præſẽtia abſẽs deſiderioꝶ affectibus:
tãto ſiqdẽ ualidius: quãto diuinius illuſtrabat᷑ ĩtus uiſitatiõibus: quã totã repleuerat ſpũs ſãcti gr̃a: totã ĩcan
duerat diuinus amor:ita ut in ea nihil eẽt mudanus qd uiolaret affectus: ſed ardor cõtinuus & ebrietas pfuſi
amoris. Nã & Aps aboĩbus eſt amãdus ex toto corde: & ex tota aĩa: atq; ex tota uirtute quærẽdus: maximetñ
abea ardẽtius: cuius & dñs erat: & filius. Fortaſſis ergo præ nimio amore in loco quo ſepultus dicit᷑: iterdũ hiĩ/
taſſe eã credimus. ꝗᷓtenus piis paſceret᷑ ternus amor obtuitibus. Sic nãq; locus medius eſt hincĩde cõſtitutus:
ut adire poſſit aſcẽſiõis eius ueſtigia: & locũ ſepulturæ ac reſurrectiõis: ſeu oĩa in ꝗbus paſſus ẽ loca ĩuiſere:nõ
ꝙ iã uiuẽtẽ quæreret cũ mortuis: ſed ut ſuis cõſolaret᷑ aſpectibus. Hoc ꝗppe habet ĩpatiẽs amor:ut quæ deſide
qddiligit. Amor nõ accipit de ĩpoſſibilitate ſolatiũ:neq; ex difficultate remediũ. Quæ licet btã uirgo Maria
quis iã in ſpũ eẽt: tũ dũ in earne uixit: camalibus mouebat ſẽſibus: & iõ ꝗᷓſæpe locoꝶ recreabat᷑ uiſitationibus
& quẽ genuerat mẽtis cõplectebat amplexibus. Deniq; amor Xp̃i deſideriũ pariebat: deſideriũ uero gliſcẽs: qᷓ
ſi nouis reparabat᷑ ardoribus: ĩ tãtũ: utcredã nõnunꝗᷓ ꝙ oĩa etiã & ſemetipſaã ttãſcẽderet: qa oĩno amor ĩpatiẽs
qd amat nõ põt nõ uidere. Hinc eſt chariſſimæ: ꝙ oẽs ſãcti oĩa quæ meruerãt: pro paruis duxere:ſi dĩm quẽ
amauerãt: nõ uiderẽt: ſicuti & uenerabilis btã uirgo Maria: nõdũ dignu pro ĩnumeris & ĩmẽſis bificiis redde
bat ĩterdũ obſequiũ ſãctitatis: dũ bñficioꝶ in terris poſita nõ poterat uidere largitorẽ. Et iõ hodie dilectiſſimæ
eleuat᷑ ſuꝑ choros angeloꝶ: ut poſſit ſpeciẽ uultũq; uidere Saluatoris: quẽ amauerat: quẽcupierat ex toto deſi
derio cordis. Quod ſi gaudiũ fit in cælo de quolibet pctõre cõuerſo: multo magis putandũ pro tantæ uirginis

exaltatione & gloria qd exultatio fiat in ſupnis: cuius nimiꝶ feſtiuitas oĩumſupnoꝶ ciuiũ eſt Jarulattcehr⸗

ſertim qa eius celebritas laus & fauor eſt Saluatoris.Vñ credimus:ut ſupra dictũ eſt:ꝙ nõ hũc tãtũ diẽ ſolẽnẽ
ducãt pro eius amore annuuũ: ueꝶ cõtinuũ etiã & æternũ iocũditatis læticia ac ueneratiõis obſeqo cũ oĩ colunt

tripudio amoris & gaudii. Nec ĩmerito igit oĩs illa cæleſtis ciuitascõgratulat᷑ & uenerat mr̃em: cuius ſuper ſe
adorat filiũ regẽ: añ quẽ tremũt ptates: & curuat᷑ oẽ genu. De huius nimiꝶ ad cælos aſcẽſione multo admirã/

tis ĩtuitu ſecretorũ cõtẽplator cæleſtiũ ĩ cãticis:uidi inꝗt ſpecioſã aſcẽdẽtẽ ꝗſi colubã deſupꝑ riuos aqꝶ. & uere

ſpecioſa ꝗᷓſi colũba:qa illius ſpeciẽ colũbæ ac ſimplicitatẽ demoõſtrabat quæ ſupꝑ dum uenit: & docuit anag
hicẽ: ꝗq baptizat. & bi deſuꝑ riuos aquaꝶ: qa ſuꝑ aquã refectiõis educauerat eã dis: & nutriuerat. ex qua mu
ti deducti riui oẽm irrigãt terrã delitiaꝶ: & infüduũt hortũ uoluptatis: ex ꝗbus quotidie lota & pfuſa dei geni/
trix:aſcẽdit hodierna e ſpecioſa ualde & admirabilis. Cuius odor inæſtimabilis erat nimis: & iò ĩeffabilis. ad
cuius ꝓfecto fragrãtiã odoris oĩs illa cæleſtis Hieruſalẽ læta decurrit: quã circũdabãt flores roſ⸗ ate e lilia cõual
liu: eo ꝙ oẽs aĩæ martyrio rubricatæ: eã æternæ dilectiõis cõplectunt᷑ am plexibus: & uirginitatis ſj plẽdore can/
didatæ: ac ſi lilia in ualle humilitatis enutritæ circũdãt ea: ueneratiõis gra obſequẽtes. Recte igit᷑: qm btã dei
genitrix & martyr & uirgo fuit: ꝗquis in pace uitam finierit. Hinc quoq; ꝙ uerep aſſa ſit: Symeon propheta lo
quẽs ad eã: & tuã inqt ipſius aĩam ptraſibit gladius. Ex quo cõſtat , ſupra martyrẽ fuerit. Alii nãq; ſãcti etſi
paſſi ſũt pro Xpo in carne: tñ in aĩa: qa ĩmortalis eſt: pati nõ potuerut. Btã uero dei genitrix: qa in ea parte paſ
ſa eſt:quæ ĩpaſſibilis habet᷑:iõ ut ita fatear: qa ſpiritaliter & caro eius paſſa eſt gladio paſſionis xpᷣi:plus qᷓ mar
tyr fuit. Vncõſtat:qa plus oĩbus dilexit: ꝓpterea & plus doluit: intatũ ut aĩam eius totã ptrãſiret: & poſſide/
ret uis doloris ad teſtimoniũ eximiæ dilectiõis. Quæ qa mẽte paſſa eſt plus ꝗᷓ martyr fuit.nimiꝶ qd eius dile
ctio amplius fortis ꝗᷓ mors fuit: qa mortẽ Xpi ſuã fecit. Nũc auũt circũdãt eã flores roſaꝶ: ĩdeſinẽter eius admi
rãtes pulchritudinẽ inter filias Hieruſalẽ. In qua poſuit rexthronũ ſuũ: ꝗa cõcupiuit eius ſpeciẽ ac decorẽ. Fu

it enĩ plena charitate & dilectiõe. Iccirco ſequit᷑ poſt eã purpuratoꝶ exercitus:cãdidatoꝶ grex. Quã ſi diligen

tius aſpicias: nihil uirtutis ẽ: nihil ſpecioſitatis: nihil cãdoris gloriæq; qd ex ea non reſplẽdeat. Et iõ bñ circũdãt

cã flores roſaꝶ: & lilia cõualliũ: ut uirtutes uirtutibus fulciant᷑: & formoſitas decore caſtitatis augeat᷑. Nã oĩs

ſplẽdor & gloria to illuſtrat᷑ fulgore ſuoſ ublimius: tanto apparet pᷣſtãtior claritate quorũulibet ſubiectoꝶ:&

eximior prædicat᷑. Sic& btã dei genitrixcuius plãtatio ac ſi roſæ ĩ Hierico ſpalius refulſit: & cãdor uirgitatis
ſplẽdidius emicuit: cũ circũdat᷑ officio charitatis. Submittit ſcõꝶ claritas: ut eius amplius ſplẽdor & gloria cõ

mẽdet᷑:quæ ſupꝑangeloꝶ choros eleuata: iã btã prædicat᷑: & iã btiſſima. nã angeloꝶ ꝗquis celſior natura ſit: nõ
tñ gra maior: qa & ipſi gratuita gra ne corruerẽt: ſũt ſaluati.Vn Dauid inqt: uerbo di cæli firmati ſunt: & ſpũ
oris eius oĩs uirtus eoꝶ. Conſtat beatã & glorioſã uirginẽ Maria: in quã ſupuenit ſpũs ſcũs: & deus totus illa/

pſus portat᷑ nouẽ mẽſibus in utero ut credẽdũ eſt:ampliora ꝓmeruiſſe uirtutũ priuilegia: & pcepiſſegratiã: ab
angelis etiã collaudatã. Vñ & ſi mirabilis eſt eoꝶ uirtus: & firmitas ppetuitatis: mirabilior ti in Maria: quam
obũbrauituirtus altiſſimi: ut ultra oẽm uirtutẽ ſit angelicã: ꝙ factũ eſt in ea:& admirabile cũctis ſæculis ſactẽm
Ac per hoc etiã angelis exinde maior præſtat᷑ gra: cũ inſtaurant ab ea oĩa: quæ uenerant & adorãt ſupꝑ ſe Apᷣm
regẽ dũm natũ ex eadẽ uirgine. Hinc & Maria cũctis tãto uenerabilior: quãto gratioſior. & quãto uirtute altiſ
ſimi extollit᷑ ad ſublimia: tãto clarior reſultat in gloria. plena ſiqdẽ gra:plena plena uirtutibus:nõ põt nõ
poſſidere pleniter gloriã claritatis æternæ: quã pleniſſime accepit: ut mi fieret ſaluatoris. Quã uiderũt oẽs fi⸗
liæ Syon: & btĩſſimã dixerũt: acreginæ laudauerũt eã: qm tãtã eã uiderũt quãtã nullus narrãdo expleuit mor
taliũ: ꝗquãto magis deũ: qui talẽ ac tãta fecit ea: ut ipſe fieret per ea. Vñ Dauid: & hõ inqt natus eſtin ea: & ipſe
fũdauit eã altiſſimus. Btã igit talis ac tata natiuitas: btã & ſupnoꝶ ciuiũ ſocietas: & admirabilis charitatis eoꝶ
unanimitas. ubi nemo angeloꝶ: nõ dico beatæ uirginis Mariæ ueꝶ neq; alicuius ſãctoꝶ ĩuidet gloriã: ſed to/
tũ ĩ altero unuſꝗſq; Polliſetgch gratis præſtat᷑ oĩbus: ut deoĩbus & ĩ oĩbus glorificet᷑ deus:honoret᷑: & adore
tur aboĩbus. ubi nõ ſexus: nõ ætas: nò dignitas generis: ſed meritoꝶ ꝗᷓlitas ſola diſcernit᷑ ubi plurimũ ſtella a
ſtella differt claritate: qᷓuis oẽs in ſuo ſint ordine ſuſcitãdi. Quod ſi eſt alia claritas ſolis: & alia claritas lunæ: &
alia claritas ſtellaꝶ: una ti claritas eſt ꝗᷓ illuſtrant᷑ oĩa. Iccirco btã dei genitrix: quæ adhuc tãtis in terra prædica
tur laudibus: nõ ĩmerito credit hodierna die exaltata & glorificata necnõ & clarificata: quãtũ nouitille: qui eã
elegit in ſua ſapia: qua diſpoſuit oĩa. Quod ſi in domo ꝓris manſioes multæ ſũt: credimus ſplẽdidiorẽ mriho
die filiũ præſtitiſſe: quã ſibi olim ædificauit domu ſubnixã colũnis ſeptẽ: in qua nimiꝶ domo parant᷑ nuptiæ
eccleſiaꝶ dei: & fœderant terrenis cæleſtia. In eo nãq; utero uirginis ſpõſo imortali nitginitas cõſecrat᷑: ut ſit

tãtũ cæleſte cõmerciũ. & iõ chariſſimæ celebrate ſolẽniter uirginis feſtũ: quæ cæleſtẽ uobis uitã in terris ondit

qm qui nõ nubẽt:neq; nubent :erũt ſicut angeli in cælo. Nec miꝶ ſi angelis cõparat᷑ uirginitas: quæ angelorũ
dio fœdere copulat nuptiaꝶ. & ſi quælibet uirginitas tãtũ erigit᷑: ut ãgelis cõparet: multo magis btã & glorio
ſa uirgo Maria: quæ ſingulari cõmèdat᷑ puilegio: & ĩmẽſo ditat mercimonio. Iccirco dilectiſſimæ amate quã
colitis: & colite quã amatis: qa tũc eã uere colitis & amatis: ſi imitari uelitis de toto corde: quam laudatis. Hæc
nãq; uita uobis de cælo fluxit: quã pfeſſæ eſtis ſi upra uſũ naturæ. hæc uita eſt quã tenetis: de cælis uenit ſpon
ſus:quẽ ſeꝗ cũ mr̃e debetis:nec ĩmerito uiuẽdi uſũ de cælo quæſiſtis: quæ uobis de cælo ſi põſũ petiſtis.Iõ ur̃a

cõuerſatio in cælis ſit ſemp:qm uerbũ dei: qd amatis: nõ niſi in ſinu pr̃is ĩuenit᷑. Licet igit᷑ ubi q; totus ſit: & nõ

lõge ab uno quoq; nr̃m: tñ nõ niſi caſto rurſus haurit᷑ pectore. Prope eſt enĩ inꝗ t Moyſes in corde tuo: & ĩ ore
tuo tãtũ eũ recto ſi quæſieris corde: unguentũ exinanitũ eſt nomẽ eius. ꝓpterea ac ſi adoleſcẽtulæ diligite aĩo
qd pro uobis effuſũ eſt.hẽtis naq; hẽtis ſãcta uirgines ſpõſũ uirginẽ: uirginitatis & caſtitatis amatorẽ:ꝗ ma/
trem

ni
tate
ten
tis:

ex
tea
iü
nitl
lete
nos
gur
ui
un
cit
du
tete
u

— —

—oμ — — — — —

. = S=S

lupe ſ
amti,
4 Uete
loin⸗
u mul
elgeni,
Uiacön
Otecan,
nbtäge
phetalo
licierſ
Partepal
lus Im 11
poſſice,
keiuclle
ius adn
lecote
li ligen
ncitcigit
k. Nios
iectoged
itpint⸗
gorici
unſitno
nt alpi
otus lla/
nniieb
ugam
slaim
ſeRßn
nuteaidl
arnu
itossſ
elit not
eranſe
tanseg
jüſeo⸗
Aore
lunr
prrcie
equ ei
müho
nuptir
Erutlit
s oüdit
ngloi
goro
negi
as En-
nitſpen
lol
ſir⸗ 10
0 ſole
tedi
ig mna/
tem

trẽ uirginẽ iõ elegit: ut ipſa oĩbus eẽt explũ caſtitatis: quæ qᷓſi in ſpeculo refulget forma uirtutis. hẽtis igit in
ea magiſteria pbitatis expſſa: ꝗᷓ primũ eligere: qd reſpuere: ꝗd ſeq debeatis. Prima eius uirtus eſt fudamentũ
oĩum uirtutũ & cuſtos humilitas ipſa:de qua Bonat. Quia reſpexit inꝗt humilitatẽ ancillæ ſuæ: ecce enĩ ex
hoc beatã me dicẽt oẽs generationes. Ergo primũ diſcẽdi incitamentum nobilitas eſt magiſtri. Deinde merces
laboris optimi fructus btĩtudinis. Quid igit᷑ nobilius matre dni? qd ſplẽdidius ea: quã ſplẽdor elegit pĩnæ glo⸗
riæ? Quid caſtius? Quæ corpus Xpiſine contagione corporis generauit: & tn in ea ſoluhumilitatẽ reſpexiſſe
dũm pfitet᷑: quæ cuſtos eſt cæteraꝶ uirtutũ. Collocauerat enĩ in tuto ſtatiõis portu ſublimia meritoꝶ ſuorũ
exercitia: & iò diuinitus illuſtrat᷑ un dũs: ad quẽ reſpicia: niſi ad humilẽ & ꝗetũ: actrementẽ ſermones meos!:
Fecirenĩ qd pmiſerat: & reſpexit humilitatẽ ancillæ ſuæ. uñ & beata iã ab oĩ ſæculo prædicat᷑. Iccirco & uoso
filiæ: ſi uere uirgines eẽ uultis:humilitatẽ ſectamini: & matrẽ dñi: quæ ſe ancillã uocat: cordis amore imitari ꝓ
curate: quæ didicit ab ipo ſpõſo: cui uos deuouiſtis humilitatẽ: quã uox exſe docuit. Vñ ait idẽ: diſcite a me qa
mitis ſũ & humilis corde. Nõ ergo btã dei genitrixa filio ſuodno nro didicit cælos fabricare: nõ angelos creare
nõ miracula deitatis ĩſignia opari. ſed tãtũ humiliari: cæteraq; uirtutũ documẽta ĩtra humilitatis cuſtodiam
aggregare. Vn cũ ea ſemp ſingulaꝶ uirtutũ pudicitia comes irremota maſit: qa oĩno pudor ĩdiuiduus uirgini
tati eẽ debet: ſine quo recte caſtitas uera uari nõ põt. Nũquid igit᷑ btã uirgo Maria ſine pudoris ſui cuſtode
ꝓceſſit! Et iõ ſi placet uobis chariſſimæ talis ac tãta uirgo: placeat & opus uirtutis: cuius uitaoĩum eſt diſcipli
na: cuius mores inſtituta ſũt eccleſiaꝶ: quæ præcellit cùctos: ſupeminet uniuerſis: ꝓpterea quæcũq; uirgo ſi⸗
bi ab ea optat præmiuũ: & ĩplorat auxiliũ: debet imitari exẽplũ. Rogo uos o uirgines: rogo & uiduæ imitamini
Paulã uiduã matrẽ:exemplar cõtinẽtiæ & caſtitatis. Imitamini Euſtochiũ:quã hẽtis uobiſcũ uirginẽ & formã
pfectæ ĩtegritatis. qd ſi minus in eis eſt:ꝗᷓ in mre dñi: ĩmo ꝗa eſt: hẽtis ꝓle fœcũdã: & uirginẽ ppetuã: qa ſicut
in cõparatiõe dei nemo bonus: ita & in côparatiõe mr̃is dni nulla ĩuenit᷑ pfecta: quis uirtutibus eximiis cõpro
bet᷑. Vnus eſt pr nr:qui in cælis eſt:unus eſt magĩ: una eſt forma uirginitatis in Maria: cui uos oẽsſut imaginẽ
teformetis ĩtegritatis: faciẽ ĩprimere debetis in ſculpturã ſpũs ſc. Quoniã hæc eſt hortus cõcluſus:fons ſigna
tus: puteus aquaꝶ uiuẽtiũ: ad quã nulli potuerũt doli irrũpere: necpræualuit fraus inimici: ſed pmãſit ſacta
mẽte & corpore: multis donoꝶ priuilegis ſublimata. Iccirco imitamini moribus: ſeqmini caſtitate: huius ĩ plo-
rate auxiliũ.· ꝙ ſi me qa ita loquor: præſũptiõis uelit arguere ſuidoꝶ aliꝗs: ꝙ uobis ſcripſerim: arguat charita/
tẽ atq; dilectionẽ: qa rogatibus uobis ne hoc ꝗdẽ ĩexpertus iudicaui negãdu. Malui enĩ excipe ruborẽ pudo/
ris: ꝗᷓ nõ exequi iuſſionẽ ufam: quaꝶ præcibus nõnuquã deus nr obedire uidet᷑ Præſerti cũ hẽatis uobiſcũ qꝗ̃s
iĩmitari uirtutis eſt: cũqbus diſcere poteſtis. Affectũ a me potius: ꝗᷓ magiſteriũ ad laudẽ huius diei reqſiſtis.Vñ
excuſarenõ debui: ppter obſeruãtiã gratuitatis: ne ĩpartirẽ deuotioõi ur̃æ quæ madaſtis. ꝙ ſi docere nequi: ſal-

tẽ ad laudẽ tãtæ uirginis echortari oĩno curaui: qtenus nõ deeſſẽ uobis: quẽ diligitis: in die tãtæ feſtiuitatis: ſed

iũgerer p̃cibus: iſgerer uotis.ſi quõ mẽte ad ea uobiſcũ eleuari merear: ur̃is ſuffragrãtibus meritis: ad quæ pue
nit btã & ĩtemerata uirgo Maria: ecce hodierna die ad illũ præclaꝶ & ſplẽdidu thronũ ãgeloꝶ ipſa p humilita

tẽ ꝑ ĩtegritatẽ carnis aſcẽdit. Vn ĩtẽperãtia olĩ eximios archãgeloꝶ & ſupbia deiecit. Quapropter gaudete: gau

dete inꝗᷓ: qa uobis uia patefacta eſt cæloꝶ. Quãuis enĩ nobis eadẽ pmittant᷑: uobis tn iã præſto ſũt: quæ cum.
angelis ĩcorruptionẽ ſeruatis. Quæ licet de hoc mũdo ſitis: fauẽte deo iã in hoc mudo non eſtis:qa etſi ſæculũ
uos hr̃e meruit: tenere oĩno potuit. Btã itaq; Maria hodie iã ab oĩbus gẽtibus lõge lateq; prædicat᷑: & uobis:
quæ ſecutæ eſtis exẽplũ tãtæ uirginis: bti udo cõdonat᷑ cæleſtis. Quas nõ illecebræ ſollicitãt corporis: nõ collu-
uio præcipitat uoluptatis: nõ æſtus ĩflãmat ĩcentiuæ carnis: ĩmo angelica imitatio delectat in terris: quoꝶ in
futuro æꝗᷓlitas repromittir᷑ in cælis. Beatæ igit᷑ eſtis filiæ: ſed & beatæ uiduæ: quæ cælibem in Xpo uobiſcũ du⸗
cũt uitã: ꝗa ſ̃m apoſtolum liberatæ a lege uir: ſic pꝑmãſeruũt. Beatior inqt erit: ſi ſicꝑmãſerit ſm meũ conſiliũ.

Puto enĩ ait:ꝙ & ego ſpm̃ dei hẽo:euidẽter uolẽs exprimere: ꝙ ĩterſit ĩter eã: quæ adhuc eſt iũcta lege uiro: & ĩ

tereã: quæ iã ſoluta uinculo beatior prædicat᷑ Quod ſi utraq; btã ꝗa in Xpo:beatior tñũ quæcũq; iã ſoluta eſt

uinculo: & cæleſtia ſectat᷑: Iõ uiduæ ſemp uirginibus bn copulant᷑: utait apoſtolus. Mulier innupta & uir/
cogitat quæ ſũt dmi: ut ſit ſãcta corpore & ſpu. quodãmõenĩ magiſteriũ uirginitatis uiduaꝶ gliſcit: & con
ortat᷑ exẽplis quæ cũ uiris caſtũ ſeruauerit cõnubiu: docẽt ĩtegritatẽ magis uirginibus deo ſeruãdã: & qd ꝓpe
modũ nõ ĩferioris uirtutis eſt: coiugio abſtinere: qd aliqn delectauerit: ꝗᷓ coiugi delectamẽta neſ. cire. In utroq;
ſiqdẽ gradu fortitudo laudat᷑: & cæleſtis uitæ prædicat᷑ uirtus. Iccirco cognationẽ iã cũ Apo uterq; ordo ſortit᷑
Vñdns: Siqs fecerit inqt uolũtatẽ pris mei:qui in cælis eſt: ipſe meus fr ſoror & mater eſt:ubi nõ ſexus:nõ ætas
nõ cõditio diſcernit: ſed qui fecerit ĩquit uolũtatẽ pris mei: qui in cælis eſt. Vñ ꝗa libera facultas cuctis præſta-
tur: eſtote chariſſimæ id ad qd uos Ap̃i gr̃a uocauit:eſtote mr̃es Apᷣiac ſpõſæ: eſtote ſorores ac ꝓpinquæ: quia
qd carne nõ potuiſtis: gra totũ cõdonatu eſt uobis. Et iõ diligite matrẽ dni: quæ uobis ſpõſũ genuitimortalẽ.

Cuius & uobiſcũ ſoror eſt ipa:qa uolũtatẽ pf̃is fecit:ut eẽt mater. Propinqua qdẽ uobis nõ carne ſed ſpiritu:ut

unitas cõmẽdet eccleſiæ: & locietas corporis Apo ĩtelligat᷑. Ex quo dns: uolo pr inquit quia ego & tu unũ ſu/

mus: ut & ipſi in nobis unũ ſint. Quæ ꝓfecto unitas: p unũ mediatorẽ dei & hoĩum efficit᷑. Facite ergo uoſlũta

tẽ pr̃is & uos:ut unũ eẽ poſſitis. Ornate lãpades ur̃as: occurrite ſpõſo:qa iã ad oſtiũ pulſat: & matrẽ:ſi eã dili
gitis. ſequimini. Intus aũt parate & ornate lãpades ur̃as: quia filiæ regis eſtis. Ois enĩ gloria uia abintus ſit:

intus hẽte:q; foris luceat:ne forte ĩter has ſolẽnitates prius ꝗᷓ ſpõſus ueniat:ur̃æ lãpades extinguant᷑. Nã cele
britas huius diei nõ niſi accẽſis lampadibus intus & foris recte colit᷑. Iõ emẽdũ eſt oleũ:dũ uacat:ne cũ ſpoſus
uenerit:qd abſit: uacuæ ĩueniamini. Præterea quæ ſurſũ ſũt ſapite: ubi bta puenit uirgo: & nõ quæ ſup terrã.
qa ur̃a cõuerſatioſſ eſtis iã qd uouiſtis cælis fore debet. Illuc dirigite mẽtẽ: illuc abſcõdite uitã ur̃am: donec P
trãſeat furor dñi: quo btã dei genitrix hodie puenit.Ibi nãq; hẽtis ſpõſũubi põtificẽ: ibi oĩa qcũq; quæſiſtis.
Illuc dirigite mentẽ: ut cũ Aps uirginis filius apparuerit ĩ fine ſæculi:cũ ipſo & uos appareatis in gloria Amẽ.
Beati FHieronymi preſbyteri de aſſũptiõe itẽ ſmo:ꝗ annũciatiõis: ĩcarnatiõis: ac uirginitatis attollit ĩſignia.
Cientes ffes dilectiſſimi auctori nr̃o multũ nos debere cõditos:plus redẽptos:redẽptionis niæ comer/
ciũ ueneremur. & illũ ſacratiſſimũ uteꝶ ex quo hoĩ deus unitus apparuit: & ſi nequimus meritis: ſal
tẽ celebremus obſequiis: ſciẽtes erroris nr̃i tenebras parti eius fulgore diſperſas:qa quæ hoĩes per pro
thoplaſtoꝶ negligẽtiã primæ miis cõtumacia tã arrogãtia ꝗᷓ gula pdiderãt: huius ſacræ uirginis partus nõ ſo
Iũ reſtaurauit irupta:ſed dona cõtulit ſẽpiterna. & iõ cũctis præconiis ueneremur ſalutis auctricẽ: quæ dum

tuit᷑: ipſa eã inter procellas ſæculi frequẽter aſpiciat: ipſa ĩter ĩcurſus mũdiales cõtinua of̃one cõfoueat. neq;
enĩ Aubich eſtillã: quæ meruit pro liberãdis ꝓferre preciũ: poſſe ĩpartiri ſuffragiũ libertatis. nĩa ĩter hæc or̃o iu
gis ad dum dirigat᷑: ut qui pro honore nois ſui uiſcera illa: quæ ſcĩficauerat: ĩtrauit: quæ etiã nos ipſi ſedulitate
debita ueneremur: ꝓſit nobis ad remediũ qd p eã ſe nobis dedit p̃ciu. Merito btã Maria ſingulari a nobis præ
conio attollit᷑: quæ ſingulare cõmerciũ mũdo pᷣbuit:merito ĩter fœmĩas:tũc etiã lætabat᷑:cũ Fngulare medici/
nã pudica aluo geſtabat. Sciebat ꝗdẽ põdera uẽtris quæ pudorẽ nõ pdiderat caſtitatis. Mirabat partus ĩſignia
quæ nulla nouerat uiri cõtagia. Obñ fœcũda uirginitas: quæ nouo inauditoq; genere & mr̃ dici poſſet: & uir-
go. Pepit enĩ a quo concepit: Portauit a quo creata extitit. Siquidẽ ipſeeſt auctor Mariæ: qui eſt ortus ex Ma/
ria. Sic inenarrabiliter btã Maria mi & uirgo eſt: quæ duũ fructũ prægnatiõis extulit: integritatis diſpẽdiũ non
incurrit. apud quã ita cæleſtis ꝓuidẽtia negocii ipſius cõditionẽ diſpoſuit: ut magis obedenti exhiberet ĩ mã
dato: cũ honorificẽtiã ſuã cognoſceret ex angelo. neq; enĩ fidẽ derogat nũcii: quæ dignitatẽ ĩtelligit nũciãtis:

angelo ei dicẽte. Spũs ſãctus ſupueniet in te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Iõq; & qd naſcet᷑ ex te ſãctũ uo/
cabit᷑ filius dei. Credidit admonita: qd audiuit. meruit ſactificata: qd credidit. Deniq; tatũ ſeſe ad cæli faſtigiũ

ſubleuauit: ut uerbũ in principio apud deũ: ideſt dei filiũ de ſũma cæliara ſi uſcipet. Cũq; ſe per myſticũ diuini

tatis arcanũ carni nr̃æ: fragilitatiq; comiſceret: latuit ĩ hoĩe diuinitas:ut diuinitate humanitas nõ piret:& ſub
uelamẽto aſſuptæ carnis abſcõditus præcioſius redemit pditos:ꝗᷓ ſi defẽ ſaret abĩminẽte hoſte captiuos. Im/

mẽſa pietas: & ſupra ꝗᷓ fari poſſit prædicãda maieſtas: uſſcera puellæ aura ſãcti ſpũs implebant innupta uir/

ginis uulua uerbi ſemĩe creſcente turgebat. Replebant inꝗᷓ arcana uiſceꝶ ſacri ſi pus fœcunditate repleta: & erat

ſpes in partu: quia nõ fuerat uoluptas in coitu. Stupebat præcioſiſſima genitrix: & apud ſetacita reꝶ nouita-
te mirabat᷑. urebat᷑ æſtu cogitatiõis ab igne: & pcuſſa reꝶ nouitate obſtupeſcebat mirabiliter. Sciẽs enĩ ſuã ĩte/

ritatẽ mirabat᷑ uẽtris ubertatẽ fœlix Maria:o Fenierh⸗ glorioſa: o puerpa ſublimis: cuius uiſcernibus auctor cæ-

terræq; cõmittit: fœlicia oſcula labris ĩpreſſa lactẽtibus cũ ĩter crebra iudicia reptãtis infatiæ: utpote uerus ex
te filius tibi mr alluderet: cũ uerus ex pre dis ĩperaret. nã auctorẽ tuu ipſa cõcipiẽs edidiſtiĩ tpe puberẽ: quẽ ha
bueras añ tpa cõditorẽ. Fœlix puerpiu: lætabile angelis: expectabile lãctis: neceſſariũ pditis: cõgruũ ꝓfligatis:
qui poſt multas aſſũptæ carnis iniurias: ad ultimũ uerberatus flagellis: potatus felle: patibulo affixus. Vt te
uerã matrẽ onderet: ueꝶ ſe hoĩem patiẽdo tormẽta mõſtrauit. Tu ergo btã glorioſaq; Maria ĩter iſta & ꝓpter
iſta laudabilis: ꝗᷓ ſic meruiſti donũ fœcũditatis: ꝗᷓ uirginitatis nõ amiſiſti ſuffragiũ. Tu es enĩ bndicta ĩter mu

lieres: Iu p̃rogata cũctis uirginũ cateruis: Iu ſeqris agnu quocũq; prexerit: Iu uirgineos choros & ab ĩcẽtiux
caris illecebris alienos ꝑ albẽtia lilia roſaſq; uernãtes ad fotẽ pennis uitæ ĩuitas: Tu ĩ illa btõꝶ fœliciſſima re

giõe primiordis dignitatẽ adepta es: plãtis roſcidis oberrãs ĩter paradiſi amœnitates & gramĩeos choros tene/⸗
ro poplite pgẽs: fœliciq; palma uiolas ĩmarceſſibiles carpis: ITu cõcinẽtibus ſine fine angelis cõiũcta archange
liſq; ſociata ĩdefeſſa clamitare uoce:ſcũs:ſcũs: ſcũs nõ deſinis. Sed qd dicã pauꝑ ĩgenio: cũ dete quicqd dixero

.* ◻ —2 1 * — +2 2 — — . —„ — . . 3 6
minus ꝓfecto ẽ: ꝗ dignitas tua meret᷑ Si matrẽ uocẽ gẽtiũ: pcellis.ſi formã dei appellẽ: digna exiſtis. ſi nutricẽ

cæleſtis panis uocitẽ: lactis dulcedie reples. Lacta ergo mi cibũ nrm: lacta cibũ angeloꝶ: lacta eũ ꝗ talẽ te fecit:

ue ipe fieret ĩ te. ꝗqtibi munus fœcũditatis attulit cõceptus: & decus uirginitatis nõ abſtulit natus.ꝗ prius qᷓ na

ſceret᷑: te matrẽ creauit:ex ꝗ naſceret᷑.ut illinc pcederet tanꝗᷓ ſpõſus de thalamo ſuo: quo mortalibus oculis poſ
ſet uideri. Quãta fuit hæcdignatio: ut crearet exte quã creauitportaret᷑ manibus: ꝗᷓs formauit: ſuggeret tua
ubera:ꝗᷓ ipe ĩpleuit? Quas itaq; laudes claritati dei dicemus quas g
nos hõ fieret: ut matrẽ hoiĩs eligeret: ut uteꝶ niæ cõditiõis ĩtraret: ut cõtumelias nati ĩfãtis ſubiret:atq; cũcta
humanitatis neceſſario ſuſtineret. Agẽtes ergo ꝗᷓtũ ſufficimus creatori nr̃o gras:aſſũptionẽ glorioſiſſimæ dei

inüc. S cũgaudio celebremus. Dignũnãq; ẽ cũ ſũmaei gratulatiõe famulari:p quã ĩſignia uirginitatis pul/

ularũt. Siq eipᷣa uirgo extitit an cõiugiũ: uirgo ĩ cõiugio: uirgo p̃gnãs:uirgo pariẽs :uirgo lactãs: & dicta meri
ro mr:nõ de marito. Sanctæ ꝗppe mũii oĩpotẽs filius nullo mõ natus uirgitatẽ abſtulit: quã naſciturus elegit.
Exultẽt ergo uirgĩes: uirgo pepit Apᷣm:nihil ex eo qd uouerut putẽt extermiatũ:qa manſit uirgo poſt pattũ.
Exultẽt

auctorẽ ſuũ cõcepit ex cælo:nobis redẽptorẽondit in ſæculo. & ga ad uicẽ eius mĩis nr̃æ eccleſiæ forma conſti/

gr̃as ei agemus? Qui nos ita dilexit:ut ꝓpter

Nick
N
lteni
conen
lueſit.
Dna Ani

ecimer,

nentiſl

perpro
ttusnöo
Qurdhun

naconſt.

leat, nen
1ec dio u
ſeduline
inobon
emecha,
tus llgnn
llet Kun⸗
tuser ihè
pdiün
beretini
nüdin

ſictuuo⸗

lülgi
cüchuuni
ret d, ſub

uos.Im/

nuptaun
letrctent
gnouin
eniſuäit⸗
auctorce
htenetusen
eigniht
iſſigns
lus Ftte
happer
hitetmu
icetur
cae,
otos tene⸗
anhmng
Alrn
linumme

lerelen
gusq
etet iud
cutpet
1g
ſinrii
anoh
Gckamen
nolly⸗

Exultẽt uiduæ feſtũ uirgis celebrãtes:ãna uidua uirginẽ matrẽ agnouit. Exultẽt cõiugatæ ſolẽnia btẽ mũis fie
ꝗᷓntãtes: eliſabeth cõiugata a uirgie mie ſalutata ẽ dni. Exultẽt & puericõtinẽtiã uouẽtes puero. Ipe ĩtegritatẽ
ueritiæ cõſecrauit: ꝗ ſuæ mũñi fœcũditatẽ attulit: uirgĩtatẽ nõ abſtulit. ipi gloria ꝑ ĩfinita ſæcula ſæculoꝶ amé.
Tractatus bti Hieronymi ad Euſtochiũ de uĩculis btĩ Petri: declarãs un ſolẽnitas ipſa huerit initiu: & expo/

nit pſalmũ. cxxxviii. Dne probaſti me. oſtẽdẽs illũ ipſi beato apoſtoloꝶ principi cõuenire.
epiſſimo rogatuo uirgo Apᷣi Euſtochiũ ame tua depoſcit charitas: ut tibi tuiſq; uirgibus notũ fa/
ciã: uñ btĩ Petri apoſtoli ĩ calẽdis auguſti ꝗᷓ celebrat feſtiuitas initiũ hũerit: & qᷓre nec poſt nec ãtea ſed
prima die mẽſis. Ingeritis aut quoſdã eẽ: ꝗq hoc die apoſtolũ Petrũ eductũ eẽ ab angelo de carcere cre/

dultimũ petitis uobis declarari: qliter pſalmus cẽteſimus triceſimuſſexus apoſtoloꝶ principi btõ Pe/

dãt.

tro cõueniat:uel ſi de ipo ꝓphetatus ſit. Ad qᷓ duo priora breuiter me rñdere oportet: ut ĩ poſtremo mihi liceat

ĩmorari. Beatũ Petrũ apoſtolũ hoc die eductũ de carcere eẽ ꝗ credit: ipſius repetitiõis euagelicæ legat textũ: &
ĩueniet errorẽ ſe paſſũ eẽ. In tãtũ enĩ apte refert᷑ ut cũctis legẽtibus facile ſit ad ĩtelligẽdũ. Naã Ferodes rex He
rodis maioris filius:qĩ Saluatoris necẽ cõſẽtiẽs fuit: dni nii ieſu Ap̃i doctrinã: ꝗᷓ p apoſtolos pᷣdicabat᷑ ſubuer
tere ſtudẽs miſit manus: ut affligeret quoſdã de eccleſia. Ibi dat ĩtelligi plures ipſius ſignificatos conatus eẽ: ꝗ
adhuc ſupbiæ ſuæ ramos oñdẽs: occidit Iacobũ fratrẽ Ioãnis gladio: & hoc tãtũ facinus diebus azimoꝶ facere
ſtuduit. erat inqt dies azimoꝶ. & ꝗq dũm Saluatorẽ ãno p̃terito diebus azimoꝶ occiderãt: Petrũ apoſtoluĩ ip/
ſis diebus extinguere ſatagebãt. Quẽ cũ apphẽdiſſet: miſit ĩ carcerẽ. tradẽſq; ꝗᷓtuor qᷓternionibus militũ cuſto
diẽdũ: uolẽs poſt paſcha pducere eũ populo: ſed nõ ẽ cõſiliũ: nõ ẽ ſcĩa: nõ ẽ ſapia nec fortitudo aliꝗᷓ cõtra deũ.
In ipſa inqt nocte cũ pducturus eẽt eũ Herodes:erat Petrus dormiẽs ĩter duos milites uĩctus cathenis duabus
& cuſtodes añ ianuã cuſtodiebãt carcerẽ: ecce angelus dni aſtitit: & lumẽ refulſitĩ hĩtaculo carceris. Percuſſoq;
latere Petri excitauit eũ dicẽs: ſurge uelociter: & ceciderũt cathenæ de manibus eius: & exiẽs ſeꝗᷓ bat᷑ angelũ. Ec/
ce quõ Petrus diebus azimoꝶ ĩcarceratus: poſt paſcha ereptus ſit: & nõ ĩ calẽdis auguſti. Sed hæc feſtiuitas tã/
ti apoſtoli qᷓliter adinuẽta ſit pãdã. Octauianus Cæſar impii ſui æmulũ. M. Antoniũ habuit: quẽ aſſiduis con
greſſiõibus acpᷣſul uixextiguere ualuit:quẽ Cleopatra cõiũx mortuũ dolẽs:ſeq; ipſã uiuã ſepeliẽs uberibus ſu
is aſpides apponẽs: maluit uiro ſuo cõmori ꝗqᷓ manus ĩcurrere Romanoꝶ. Cæſaruero de tyranno celebrata ui-
ctoria Romã repedauit: ducẽs ſecũ ĩfinitũ captiuoꝶ numeꝶ: & antiquoꝶ Ptolemæoꝶ —Iι gazas: ut nec añ
nec poſt tãta copia auri: argẽti: gẽmarũq; Romã adducta fuiſſe noſcat᷑. Cũ aũt hoc die Romã ingrederer ob
triumphũ tãtæ uictoriæ: ac pacẽ firmiſſimã toto orbi collatã: uocatus ẽ Auguſtus: ꝗ pᷣmo ſolũ Cæſardicebat᷑
Coronat ciuitas:fit læticia ĩgẽs ĩ populo:ſtatuit᷑ a ſenatu: & oĩbus romanis ſcriptis firmat᷑:nũciaturq; p uni/
uerſũ orbẽ oĩbus gẽtibus Octauianũ Auguſtũ ĩter deos debere coli: & ut mẽſis iſte: ꝗ antiqtus ĩ ordine mẽſiũ
ſextilis dicebat in honorẽ Auguſti Auguſtus uocet᷑: & hoc tripudiũ ſolẽnitatis ob triũphũ Auguſtalis uicto/
riæ lege ppetua uolumus cuſtodiri. ſicquouſq; ad magni Cõſtãtini ĩperiuũuẽtũ eſt: ꝗ poſtꝗ dignatiõe ſuꝑna p
ſcõs apoſtolos Petrũ & Paulũ uiſitatus: & p Silueſtrũ papã baptizatus ẽ: & ex pſecutoxe fidei defẽſor & man
datoꝶ xpᷣi cuſtoditoraſſiduus fcus haꝶ ſolenitatüfitaſinata phorreſcẽs: Papæ dicit ſilueſtro. hactenus pr̃ hu
mãis utẽs legibus ſicut ip̃e noſti oĩ ſtudio & hos dies & alios excolebã. Nuũc qa placuit dño Ieſu xpᷣo me pctõrẽ
ſibi famulũ facere: iniquũ mihi uidet᷑ haꝶ celebritatũ fauorabilibus laudibus extolli. Vide ergo quõ ad hono
rẽ ſũmi dei btõ Petro apoſtolo hãcdiẽ dedicẽ. Scũs aũt Silueſter hoc audiẽs: gaudio repletus gras deo retulit:
& cũ ſui cleri cõſilio Auguſto ridit:ẽ carcer:ĩ quo btũs Petrus Apoſtolus pro Apᷣo agonizãs uinculatus fuit: &
ſacri fõtis lauacro pluribus ibi baptizatis dedicauit: hucoĩ ſorde purgari facias: qᷓtenus in eccleſia ibi fabricata
ad honorẽ tãti apoſtoli fideliũ uota penniter reddant᷑. Hocaudiẽs Auguſtus lætus efficit: purgat᷑ locus: fabri

cat᷑ eccleſia: & hæc cõſecrat᷑ ab eodẽ papa. Affuit ibi Auguſtus: & ſacris ſcriptis ꝑ ueredarios toto orbi mandare

ſtuduit: ĩ hæc uerba. Notũ eẽ uolumus oĩbus Apᷣm pie colẽtibus btm Petrũ apoſtolũ a deo nobis datũ paſto/
rẽ & pᷣncipẽ ſũmo ſtudio uenerari uelle aſſidue: & maxime in hacdie calẽdaꝶ auguſtaꝶ: ĩ quo ut deus auobis
ſoliti eramus adorari: ut ip̃e pius paſtor pᷣ̃cibus deo fuſis:nos & impiũ nim adiuuare digner. ualete. Scũs aũt
ſilueſterh ũc diẽ celebrẽ oĩbus eccleſiis eẽ ĩſtituit. ut ſicut celebrat᷑ ad honorẽ terreni principis: ad decus celebret᷑
clauigeri cæleſtis. Accepit aũt hæc celebritas nomẽ bti Petri apoſtoli ad uĩcula: ꝓpter uĩculoꝶ ꝗᷓ ibi paſſus ẽ &
tormẽta: ut ubi abũdauit pctm: ſupabũdaret & gra. hæc domus uĩculoꝶ hoc ordine fcã ẽ domus ſcãꝶ or̃onũ.
Hæc breuiter ad duo inqſita rñdi: nũcad pſalmũ ueniã: & ſi btõ petro cõueniat: ut ĩ nullo urjm bonũ deſideriũ
fraudet᷑ oñdã. dicat ergo uerbis ꝓpheticis do btũs Petrus. Dne ꝓbaſti me: qm uocaſti: cognouiſti: qũ pᷣſũpſi:
& auſus fui dicere:etiã ſi oportuerit me mori tecũ:nõ te negabo. Tu aũt cognouiſti oẽs cogitatiões meas a lõge
an ꝗᷓ eas cogitarẽ: ſemitã meã & directionẽ meã ĩueſtigaſti: & oẽs uias meas pᷣuidiſti & pbaſti:qa nò erat dolus
in ligua mea: cũ dicerẽ ſi me oportuerit mori tecũ:nõ te negabo: tu auũt firmaſti me:& poſuiſti manũ tuã ſuꝑ
me:firmaſti me de tua pᷣſcia ꝓ eſſẽ negaturus: & poſuiſti manũ tuã ſuꝑ me:ut pctm̃ lachrymæ ſeq̃rent᷑. Mira
bilis fcã ẽ potẽtia tua exme: cõfortata ẽ nec potero ad eã. Conatus ſũno negare: pmiſi etiã me mori magis eli/
gere ꝗᷓ negãtis crimẽ ĩcurrere. ſed p̃ſcia tua ita cõfortataẽ: ut nõ portro ad eã: qd nuc faciã? negaui dũm & ma
gẽm: necut qdã opinant᷑ hoĩem negaui. Ego illũ negaui cui dixi. Tu es Aps filius dei uiui. Ill negaui: quẽ pedi
bus ambulãtẽ ſuꝑ undas exptus ſũ.Illũ quẽ uoceſola uidi mortuũ uocãtẽ de ſepulchro.Illũquẽcælis patenti/

bus uidi cũ Moyſe & Helia:&è uocẽ audiui ſuꝑeũ de cælo: hic ẽ filius meus dilectus: ipſũ audite. Illũ ꝗ eæcũ ta

ctu ſuo illumiĩauit: querbo leproſos mũdauit: qiuſſu dæmia expulit: & multas uirtutes ſuæ deitatis ondit.
Quid nũc faciamus Nouatiane/ Perdimus apoſtolũ Petrũ an recipimus reuertẽtẽ ad Apᷣm? Ecce AXpᷣs eũ reci
pit: tu eiicies? Sed clamat cõtra te Paulus. Si deus iu ſtificat: tu ꝗᷓre cõdẽnas: Dicis:credite: bap tizatis non debet
pœnitẽtibus ſubueniri. Ece apoſtolo pœnitẽti ſuccurrit᷑: qẽ epoꝶ eps: & maior gradus reddit᷑ plorãti:ꝗ ſi ubla
tus ẽ denegãti. Quod ut doceã: illud ondo: ꝙ nullus apoſtoloꝶ nomẽ paſtoris accepit. ſoli. n. huius noĩs ptatẽ
poſt reſurrectionẽ ſuã Petro pœnitẽti dus cõceſſit: & negatus: quã ſolus hũit Petro tribuit ptãtẽ: ut no ſolũre
cuꝑaſſe: qd amiſerat: pbaret᷑: ueꝶ & multo amplius pœnitẽdo: ꝗq negãdo pdiderat: acqſiſſe. hoc magi bonus ĩ
electo diſcipulo formauit exẽplũ.utoĩs diſcipulus Xpi ſit ĩtegro aĩo: & pœniteat ſi ita euenerit uel delinꝗᷓt: nec
rẽ noxiã ſibi pmittere debet ut decreſcat. Sed ꝗ tãto citius uĩcit᷑: tãto citius repurgat᷑. Certe oĩs ſcĩtas ad deum
ducit: & o& pctm ad diabolũ. Et ſubdno bono poſiti: quõ credimus nobis poſſibilitatẽ ad diabolũ eũdi cõceſſã
& reuertẽdi ad dum denegatã Addo aliqd. Certe hoĩem ꝑ pctma ſe recedere deus nõ uult: & pctõrẽ ad ſeueni
re oẽm uult: & ſi illud potuit fieri:qd deus nõ uult: qᷓto magis põt fieri: qd deus uult? Iõ deniq; cogitatio pcti
nõ ẽiõ adeo ꝓhibita ꝑ naturã:ſed p impiu: ut laboris eius pugna ĩcũberet: pmiũ de certamĩe pueniret. uoluit
enĩ deus hoĩ opis fatigationẽ relinꝗᷓre: ne ĩ ali⸗ detrimẽti parte pᷣmiũ ĩpediret. Duos certe bonoꝶ & maloꝶ po
pulos eẽ:nemo ẽꝗ neſciat:bonos dicimus credẽtes: & peſſimos nõ credẽtes. nõ credẽtes eẽ ſub diabolo:& credẽ
tes ſub deo. Magna pᷣdicatio tua: q ſeruũ diaboli ad te uocas: ſeruũ dei a te repellis. ꝗſi ꝗq uelis deũ lucrari quod
nõ hẽt: & pdere qd hẽt. Hincad dei cõputãs diuitias: qd poſſit deus mortuos ſuſcitare: & ĩfirmos ſaluare non

oſſit. Na ĩcreduli mortui: & credẽtes licet pctores ſint: uiuũt ĩ ĩfirmitate ſua: & ſi Saluator nr hẽt:ĩmo ꝗa hẽt
Pe tẽ ſuſcitãdi mortuos: quõ uirtutẽ nõ hẽt ꝗᷓcũq; fuerint ĩfirmitates curãdi: Exutroq; latere blaſfemat᷑ auo

is ꝗ ponitẽtibus negatis effectũ. Si enĩ poſſe eũ docetis ifirmitatẽ oẽm curare:ſed ſi nolit ĩpiũ arguitis. Si uel

le & nõ poſſe eũ forſitã dixeritis: a deitate excluditis: ut miſericordiã uobis ex utroq; latere codẽnati denegetis:

cũ negatis familiæ dei peuũti nõ poſſe ſuccurri. Hactenus cũ Nouatianis ſim locutus: reuertamur ad apoſtolũ

pœnitetẽ & flẽtẽ amariſſime atq; dicẽtẽ. Quo ibo a ſpũ tuo? & quoa facie tua fugiamScio qa tu es Aps filius
dei uiui:quã ſciam nõ reuelauit mihi caro & ſaguis: ſed pr̃ tuus:q ĩ cælis eſt. Quo fugiã? Quite deuũ noui:& oĩ

potẽtẽ agnoui? Si ſcælos aſcẽdero:tu illic es:ſi deſcẽdero in ĩfernũ: ades.Ibi eniĩ p paſſionẽ ſpaliter deſcẽdiſti

ubi p potẽtiã tuã: ſicut ubiq;:gñaliter pᷣſto es: Si ſũpſero pẽnas measdiluculo.i.an lucẽ:pẽnas hoc loco ꝓ cogi

tationibus ponit:qꝗᷓ repẽtino uolatu ubiq; ſũt. In cælo ĩ terra ĩ abyſſo: & ubicũq; finiunt᷑ mania. Si ergo inqt: il

lIuc añ lucẽ tuæ reſurrectiõis uadã: ubicũq; inacceſſibilitas ſolet fugitiuũ abſcõdere: ut illuc ire poſſim: manus

tua deducet me: & qᷓſi fugitiuũ tenebit medextera tua. An lucẽ hic: an reſurrectionẽ poſuit Saluatoris: qa ĩ tene
bris fuit oẽ ſæculũ iacẽte dno ĩ ſepulchro:ĩ quo tpe pœnitẽtia Petri agebat᷑. In quo etiã dicit forſitã tenebræ cõ
culcabũt me: & ĩ tribus negatiõibus ſuis: tres fugaꝶ partes clauſas eẽ ſibi: ſi fugeret: memorabat ĩ cælo:ĩ ĩferno

c ĩ poſtremis maris. ergo negare:tenebræ ſũt:& fugere:cõculcatio tenebraꝶ. hoc timẽs ne cõprehẽſus ab ipſis

tenebris cõculcaret᷑: ꝗſi tenebris malis ſuis ſi ubmerſus: opibus eẽt deditus tenebraꝶ:hñs tractũ pennẽ: iuges la
chrymas dolores æternos. Hoc enĩ mõ cõculcant᷑ tenebræ mortis huius: ꝗ corporaliter morimur. Si uere fue/
ro moriẽs inqt nõ cõculcabora tenebris: ſed ad delitias ſcõꝶ attingã: nox ipᷣa illumĩatio mea eſt ĩ delitiis meis.
Ibi enĩ hebo uci AXpᷣm meũ:qꝗ nõ patit᷑ obſcuritatẽ tenebraꝶ:ĩ cuius cõſpectu nox ſicut dies illuminabit᷑. hæc
docti p̃dicãte Petro apoſtolo & cãtamus & credius: ſicut tenebræ eius ſũt: ita & lumẽ eius ẽ. Tenebræ enĩ nõ oĩ

bus creaturis obſcurũ faciũt.ſiqdẽ & feræ oẽs ſed & noctiuagæ beſtiæ noctiũ nullũ patiunt᷑ obſcuꝶ:ſed & aues

ſũt:qᷓ ĩ noctibus uolant. Vñ docemur: natura oculos nõ oĩa aĩalia a creatore hos eẽ ſortita: ut ĩ tenebris uidere

nò poſſint. Deus enĩ ad reqem hoĩum noctes ĩſtituit: ut gñatiõi humanæ gete poſſet eẽ cõſultũ. Ipſius ergo

ſũt tenebræ: cuius ẽ lux:qd Manichæus negat. Ipſe etiã creator corpoꝶ nr̃oꝶ:cotra qd ſuſcipit:q ĩpœnitẽs Pe
trus dicit᷑. tu poſſediſti renes meos:q ſuſcepiſti me ex utero mr̃is meæ. Sicut enĩ ĩ ore dũ loqmur:& ĩ ope dũ ali
qua opamur: cordis nĩ Cogisataofcümusita qd cogitamus an ꝗᷓ dicẽdo uel opando pãdat᷑: a renibus gignit᷑.
m illud:qd ĩ alio pſalmo dicimus deo :qm̃ tu poſſediſti renes meos. Dicit enĩ qa ita tibi ĩ me nihil occultũ eſt
ut nõ ſolũ ꝗᷓ ſũt cogitata cõſideres: ſed & cogitada:ꝗᷓ ſut ĩ renibus cernas. Tu dne ꝗ ſuſcepiſti me exutero mĩis

meæ: ita ut qcꝗd abortu meo ſemiſonis balbutiẽtis ĩfãtiæ uerbis aliq forte peccaui cognoſcas. ĩ hocetiã cõfi/

tebor tibi: qa terribiliter mirificatus es:mire opa tua qᷓ & oculis meis uidi:& exercẽte te ne ieſu Xpe cognoui.
& aĩa mea cognouit nimis: ĩtra me clredil :nõ ĩ ſupficie uerboꝶ: ſed ĩtus ĩ uiſceribus aĩæ: qd ita eẽ tibi no
ẽoccultũ.Siqdẽ tibi occultũ nõ ẽ:necos meũ.i.os meũ:qd feciſti ĩ occulto.Si ergo nec os meũ tibi occultũ eſt:
d; occultũ naturaliter eẽ uoluiſti: quõ an te occultũ erit in corde:qd manifeſtari iuſſiſti?Ad altiora ducimur
cuũ de oſſibus & ſubſtãtia:ꝗᷓ ĩ ĩferioribus ẽ terræ: tractamus. Agit᷑ eni ĩ hoc loco:ꝙ cũdies reſurrectiois aduene/
rit: ubicũq; fuerit os meũ: & ſi ĩ ferioribus terræ fuerit ſubſtãtia mea: impfectũ meu uidebutoculi rura ſolo

iſpectu oculoꝶ tuoꝶ exurget. In libro. n. reſurrectiõis: ꝗq nati ſũt: ſcribunt᷑. quotquot de die ĩ diẽ formabunt᷑.

nemoẽ ĩ eis: q ibi ſcriptus nõ ſit. ĩ quo libro mihinõ ſũt ĩ amore & honore niſi ſoli amici tui deus. nimis eni
Sfortatus ẽ pncipatus eoꝶ.Siqdẽ participes eos tui æterni impii repromittis. nec hæretici audiẽdi ſũt: ꝗ dicũt:
16 debuit mudus ſubſiſtere ꝑ eũ: q pᷣſcius erat hoĩes ꝑ pctã & ſcelera ſua ad æternũ gehẽnæ ĩcẽdiũ deſtinãdos.
Sienim

bien

tus:

mus
Aen⸗
tos
ſtette
ſni
lüto
ſbpro
niet
ſai
bie

gel

bis
m⸗

(he

gehe
Pnub

o

⸗
G
lir
Cen
tbin⸗
de⸗
uu
lten
eot
tüi
lſte
ui

tuc

ad Si enĩ ita putetis fieri debuiſſe: cõſultũ magis reis iudicabitis Iſcis. ſi enĩ mũdus fuiſſeta ſuo traãſitu reuoca/
A tus:nullus fuiſſet ſcõꝶ particeps regni:& dũ ꝓuidebat᷑ malis:ne ad ĩteritũdeuenirẽt: & ut nõ pirẽt ꝓ merito ſuo
nace mali: hãc boni accipiebãt ſnĩam: ne uel tpalẽ uitã ſuſcipẽt: ꝗbus debebat᷑ æterna. nos aũt cum ꝓpheta gau dea/
ſü mus: cũ ſcĩs dei atq; cũ apoſtolo Petro dignis honoribus amicos dni recordemur. quoꝶ tãtus ẽ nuerus: ut ſuꝑ
lcie . arenã multiplicati eẽ noſcant᷑. Quid aũt erit ſi occidat dñs pctõres: occidat neronẽ: & poſteũ oẽs uiros ſãguĩa
i rios:ꝗ ſcõs dni occiderũt! Si ur̃m o hæretici deus eẽt ſecutus cõſiliũ:me pirẽt Nero:aut Dioclitianus:uel cæxteii
Ghel ĩterfectores ſcõꝶ:nec feciſſet apoſtolos nec martyres naſci: eẽt par iudiciũ iuſtis & iniuſtis: & oẽs una pueniens .
lrn ſnĩa:p quã oẽs uiderent añ puniti: ꝗ nati. Sed uos o uini ſãguinũ declinate a nobis: q dicitis. qa ĩ uanũ accepe/
Num rũt ciuitates ſuas: hoc ẽ: ſine cauſa ſut mortales efſecti: & oĩa cũ mũdo ꝑeũt. & par ẽip̃a pditio.nõ ẽ ita.oẽs enĩ ĩ
ſli libro ſcripti ſũt: oẽs reſurgẽt: ſed aliis dabit᷑ odor uitæ ĩ uitã æternã: aliis odor mortis ĩ mortẽ ppetuã. ubi deue
leie niẽt hi ꝗbus dicit᷑: nõne ꝗ oderũt te deus odio hũi: & ſupꝑ inimicos tuos tabeſcebã Hæc Petrus loquit᷑: & eccle
tohai ſia ĩ Petro ꝓnũciat.Perfecto inqt odio oderã illos: & inimici facti ſũt mihi. & his iõ anathematizatis: ꝓpba me
ttnou dne: & ſcito cor meũ:qd de te ſẽtiã:qd de te creda. Interroga me: & ſcito ſemitas meas. Sit tibi ſollicitudo de ec-
alnn cleſia tua: & deouibus tuis: & de paſtoribus tuis: & uide:ſi uia iniqtatis ĩ me ẽ. uia iniqꝗtatis diabolus eſt: qſe ad
Aanl ambuldũ ĩ ea ĩcredulis & hæreticis pbet. Et uide inqtĩ populo tuo: ne ſit aliqꝗs ĩ quo uia iniquitatis iter errori
dinol bus pᷣbeat.excludẽſq; uiã iniqtatis deduc me ĩ uiã æternã: ut portæ mortis & iferi nõ pualeãt mihi:ᷣm uerbũ
en tuũ dñe Ieſu Ape: qui regnas in ſæcula ſæculorum. Amen.
ogahet ¶ Incipit tractatus quĩtus ſecũdæ partis de hebraicis locis noĩbus & interpᷣtatione hebræoꝶ nominũ. Libellus
nakano de hebraicis locis: uel locoꝶ diſtãtis quẽ btũs Hieronymus Euſebiũ imitatus ſcripſit:loca ipſa per litteras al/
s Hiel phabeti diſtinguens:ſicut ꝓlogus indicat. l
mntgets Vſebius ꝗ a btõ Pãphilo martyre cognomẽtũ ſortitus ẽ: poſt decẽ eccleſiaſticæ hiſtoriæ libros: poſt
polbli tẽpoꝶ canones: quos nos ĩ latina ligua edidimus: poſt diuerſaꝶ uocabula nationũ qᷓ quõ apud hebræ
Pflin os olĩ dcã ſint & nũc dicant᷑ expoſuit: poſt choſmographiã terræ iudææ: & diſtictas tribuu ſortes ip/
duidi ſius quoq; hieruſalẽ tẽpliq; ĩ ea cũ breuiſſima expoſitiõe picturã: ad extremũ ĩ hoc opuſculo laborauit: ut con

cädfſi gregaret nobis de ſcriptura oĩum peneurbiũ: motiũ: fluminũ: uiculoꝶ & diuerſoꝶ locoꝶ uocabula ꝗᷓ uel eadẽ
manẽt: uel ĩmutata ſũt poſtea: uel aliꝗᷓ exparte corrupta. Vn & nos admirabilis uiri ſequẽtes ſtudiũ ſᷣm ordi/

nhqtl nẽ lr̃aꝶ:ut ſũt ĩ græco poſita trãſtulimus relinquẽtes ea ꝗᷓ digna memoria uident᷑: & plæraq; mutãtes. Semel
manms enĩ & ĩ tẽpoꝶ libro pᷣfatus ſũme uel ĩterpᷣtẽ eẽ uel noui opis cõditorẽ: maxĩe cũ qdãuix pᷣmis ĩbutus lris hunc
giane eũdẽ libꝶ auſus ſit ĩ latinã lĩguã nõ latine uertere cuius impitiã ex cõparatiõe eoꝶ quæ trãſtulimus prudens
Crrtö . ) ati lector ſuenit. Vt enĩ excelſa mihi nõuẽdico: ita terræ ihærẽtia me ſupergredi poſſe credo. ¶Tractatus.
=è? . 7„ „ . . .— . . ₰ . „ 12
ilund Rarath Armenia. ſiqdẽ ĩ mõtibus Ararath aa poſt diluuiũ ſediſſe phibet᷑: & dicunt᷑ ibidẽ uſq;

hodie ꝑmanere ueſtigia. Meminit hoꝶ mõtium & Hieremias ĩ uiſioe cõtra babylonẽ.Ioſephus
ien quoq; ĩ pmo ãtiqtatũ iudaicaꝶ libro ſæculariũ liaꝶ hiſtoricos ꝓferẽs aĩaduertẽs inqt noe terrã di
eit 220 Hluuio liberatã ſeptẽ alios dies abire pmiſit: & uniuerſa aĩalia beſtiaſq; patẽtibus clauſtris emittẽs
le cũ ſua ple egreſſus ẽ: ĩmolãs deo hoſtias gaudẽſq; cũ liberis. Hũc locũ Armenii exitũ uel egreſſũ uocãt.Si

ibipis

4R
f.

Neh ) quidẽ ibi cultores illaꝶ regionũ arcã ſediſſe teſtant & lignoꝶe qᷓda ſupeſſe monumenta Arcæ huius & diluuii
aiviond . N oẽs ꝗ barbaras ſcripſere hiſtorias recordant Quoꝶ unus ẽ Beroſus chaldæus: ꝗ ſup diluuio referẽs locutus ẽ.
Hüns — Dicit huius Nanis ĩ armenia ꝓpter mõtẽ carduenoꝶ pars aliqᷓ manere: & quoſda bitumẽ ex ea auellẽtes cir⸗
ik cũferre: quo utunt uel maxie hi qluſtrant uel 6 e expiãt. Sed & Hieronymus ægyptius: q antiqtates phœnicũ
9 pulchro Fmõe cõſcripſit:& Manaſeas & multi alii. Nicolaus quoq; dam aſcenus ĩ nonageſimoſexto libro re⸗/
niöhe fert. Etĩ armẽia ſup muniadẽ mõs noĩe Beas: ad quẽ multos ĩ diluuio cõfugiſſe autumat: ibiq; ſaluatos eẽ: Ali
Nliä os uero ĩ arce alueo ſupnatãtes ad eius uerticẽ ſit upueniſſe. & uſq; ad multas ates; ligna arcæ mõſtrari ſolida
. quos qdẽ ego puto nõ eſſe alios niſi eos quos Moyſes legifer iudæoꝶ ĩ ſuis uolumibus edidit. Acharurbs re/
u gni Nebroth ĩ babylone. Porro hebræi hãc eẽ dicũt meſopotamiæ ciuitatẽ.ꝗᷓ hodie quoqʒ uocat᷑ Niſibi a Lu/
d cullo quõdã romano cõſule obſeſſã: captãq; & an paucos ãnos a romano impatore Perſis traditãäã. Agai ad
wnd, occidentalẽ plagã uergit Bethelis nõ multũ ab ea diſtãs. Sita aũt ẽ Bethel eũtibus Heliã de neapoli leua parte
enäcon⸗ uiæ duodecĩo circiter miliario ab Helia: & uſq; hodie paruus licet uicus ondit᷑.Sed & eccleſia ædificata eſt: ibi
ognn dormiuit lacob pgẽs meſopotamiã. Vñ & ipſi loco Bethel idẽ domus dei nomẽ ĩpoſuit. Agai uero uix paruæ
de ruinæ reſidẽt: & ocus tãtũmõ moõſtrat᷑. Et ſciẽdũ ꝙ ĩ hebræo.g. lram nõ hẽt hoc nomẽ ſed uocat᷑ ai ſcribiturq;
ulien p elementũ qd apud eos dicit᷑ aim. Aſtaroth carnaym terra gigãtũ quõdã ĩ ſupcilio domorũ Sodomoꝶ
han quos ĩterfecit chodorlagomor. Sũt hodie duo caſtella ĩ bethania hoc uocabulo nouẽ ĩter ſe milibus ſeparata
zin ĩter adarã & Abellã ciuitates. Arboch corrupte ĩ nrs codicibus arbor ſcribit᷑. cũ ĩ hebræis legat arbe.i. ꝗtuor:
ſi⸗ eo ꝙ qᷓtuor pr̃iarchæ Abrahã Iſaac & Iacob ſepulti ſũt: & Adã magnus ut ĩ leſu libro ſcriptũ ẽ licet eũ di cõdi
nbun, tũ ĩ loco caluariæ ſuſpicant᷑. Hæcẽ aũt eadẽ chebron olĩ metropolis philiſtinoꝶ & hĩtaculũgigãtũ regũq; po
insen ſtea Dauid ĩ tribu Iuda ciuitas ſacerdotalis & fugitiuoꝶ. Diſtat ad meridianã plagã ab Helia milibus circiter
ahair . uigĩti duobus ꝗᷓrcus Abrahã q̃ ẽmãbræ uſqʒ; ad Cõſtãtini regis impiũ mõſtrabat᷑: & mauſoleuũ eius ĩpræſẽtia
du rũ cernit᷑. Cũq; a nfis iã ibidẽ eccleſia ædificata ſit a cũctis ĩ circuitu gẽtibus therebiti locus ſuꝑſtitioſe colit᷑.eo

ſubea angelos Abrahã quõdã hoſpitio ſuſcepat. Hxæcergo pᷣmũ arbæ: poſtea thebron uocata filioꝶ thaleb
Trcita uocabuluẽ: lege uerba dieꝶe. Ahilath ĩ extremis finibus palæſtiæ iũcta meridianæ ſolitudini & mari ru
bro:uñ ex ægypto iudæã & ĩde ad ægyptu nauigat᷑. Sedit ibi legie womana cognomẽto decia. &oli ꝗdẽ aylat a
ueteribus dicebat᷑: nũc uero appellat᷑ Ayla. Sed & helimitaꝶ qᷓdã natio fuit cui impauit chodorlamogor: cuius
T actibus quoq; apoſtoloꝶ mẽtio fit: & ĩ regnoꝶ libris urbs qᷓdã palæſtinæ elã ſcribit᷑. Adama una de ꝗnq; ci
uitatibus ſodomoꝶ euerſa cũ cæteris. Aſophõtamar. In hac hĩtabãt quòdã amorræi quos ĩterfecit chodorla
mogor iuxta heremũ cades. Eſt & aliud caſtellũ Thamara unius Qdiei itinere a mãphis oppido ſeparatũ pgẽti/
bus Ayla de hebrõ ubi nũc romanũ pᷣſidiũ poſitũ: Allus regio idumæoꝶ& ꝗᷓ nũc gabailene dicit᷑ uicia petræ ciui
tati. Nã eütibus thama nũcdeſertus locus & pximus tainne uico grãdi: ꝗ ſitus ẽ ĩter Heliã & dioſi poli.Eſt fõs
ſupradicto Aena loco uñ & aenã.i.fõtis nomẽ accepit: In qno ſtas idolũ maxiĩe illius regiõis ueneratiõe colit᷑.
Porro hebræi affirmat Aenã nõ locũ ſignificare ſed biuiũ ubi certo intuitu neceſſariũ ſit ad unã deduabus uiis
eligẽdã. Areaatat locus trãs iordanẽ: ĩ quo plãxerũt quõdã lacob tertio ab hierico lapide duobus milibus ab
iordane: ꝗ nũc uocat᷑ betaglia: quod ĩterpᷣtat᷑ locus Iacob:qd ibi more plãgẽtiũ circũeutĩ funere Ilacob. Aelim
caſtra filioꝶ iſrael ẽ locus ĩ deſerto: ĩ quo.xii. fõtes &. lxx. palmaꝶ atbores Moyſes de mari rubro exiẽs reppit.
Aelus ĩ deſto ubi filii iſrael caſtrametati ſũt. Aſſeroth pars heremiubi mana & Aarõ cõtra Moyſẽ locuti ſũt
hĩtauerũt quõdã ænei aſſeroth uſq; ad urbẽ Gatã. Veꝶhæc loca nõ aſſeroth ſed aſſerim appellari hebrai putãt
Aſſemona caſtra filioꝶ iſrael: ĩ deſerto ab etã: ꝓ quo Aqla & Symmachus exploratoꝶ uiã ĩterpᷣtati ſũt: ubi ad
uerſũ cananæũ ꝗ ab auſtro cõtra iſrael eru pat ĩ ſolitudiĩe dimicat᷑. Achieqꝗᷓ & achalgai ꝓ hac S ymmachus in
terptat uituli: ẽ aũt e religiõe quõdã moabnuch areopoleos ad oriẽtalẽ plagã. Aaron rupes qᷓdã ĩ ſublime pie
cta ĩ finibus amorræoꝶ inter moab & amorræos. Moab uero Arabiæ auitas q ẽ etiã areopolis noĩat᷑:oñdũt re
iõis illius accolæ locũ uallis ĩtertuptæ diuerſæ ſatis horribilẽ & piculoſũ:q a plæriſq; nũc arnoas appellat᷑: ex

tẽditurq; ad ſeptẽtrionẽ areopolis:i quo & militũ exoĩ parte pᷣſidia diſtributa: plenũ ſanguinis & formidinis

teſtant ĩgreſſũ. Hic quõdã moabitaꝶ fuit. & poſtea Seon rex amorræoꝶ iure belli eũ obtinuit. Sed & terra fi-
lioꝶ iſrael trãs iordanẽ ab Arnone ĩcipiẽs uſq; ad mõtes. hermon & libanũ oñdit᷑. Ar locus uel oppidũ Arnoe
qd a. lxx.ĩterpᷣtibus p extẽſã uocalẽ & dicit᷑ Oſemon locus deſerti: deniq; & ipſũ uocabulũ ĩcultã terram deſer
tãq; ſignificat. Abelſathin locus ĩ deſerto ad meridianũ moabitaꝶ. Azor ſiue zazer terminus urbis amon E
nuũc philadelphia dr̃ diuidẽs eã amorræoꝶ uſq; regionẽ. & etiã ĩ octauo circiter lapide eius ad ſolis occaſũ uicus
zazer uſq; ĩ pſetẽ diẽ pmanẽs. Azoer oppidũ moabitaꝶ qd ſitũẽ ſuꝑ ripaã torrẽtis Arnõpoſſeſſũoli a gẽte ter
miacuimẽ: & poſtea retẽtũa filiis Lothĩ moabitis cũ priores accolas ſubuertiſſẽt: & ondit᷑ uſq; hodie ĩ uertice

mõtis illius. Sed & torrẽs p abrupta deſcẽdẽs ĩ mare mortuu fluit. Cecidit aut Azoerĩ ſortẽ tribus Gad contra

faciẽ Rabba. Aſtaroth antiqᷓ ciuitas og regis baſſa:ĩ ꝗᷓ hitauerũt gigãtes: & poſtea cecidit ĩ ſortẽ tribus manaſ
ſæ regiõis betpaneæ. & ſex malibus ab Adar urbe arabiæ ſeparata ẽ. Porro Araab Oſtra. xxv. milibus diſtat: di/
ximus & ſupra de Aſtaroth Carnaim. Agriſpetula mos ẽ moabitaꝶ ĩ quẽ adduxit ballach filius Sophor ba/
laã diuinũ ad maledicẽdũ iſrael ſi uꝑ uerticẽ: ꝗ ꝓpter uehemẽs p̃ruptuũ uocat᷑ exciſus:& unũ mari mortuo ꝓcul
ab Arnoe. Araboth moab ubi ſecudo numeratus eſt populus: qd Aquila interpretat᷑ humilia ſiue æqualia
Moab haãc habẽs cõſuetudinẽ: ut heremũ ꝓpter planitiẽ omana ideſt æqualẽ ĩterpretet᷑ & planã:deniq; Sym/
machus pro Araboth moab capeſteria moab trãſtulit: & eſt uſq; hodie locus iuxta mõtẽ phogor eũtibus alibi
Adæ in elbũ Arabiæ cõtra hierico: qui ita appellat. Araba hacutſi upra Aquila trãſtulit plagã: Symmachus
ĩterdũ cãpeſtrẽ ĩterdũ ĩhĩtabilẽ: Theodotiò occidẽtalẽ. Atharothciuitas oli amorræoꝶ trãs iordanẽ: qᷓ poſtea
cecidit ſortẽ tribus gad: uocatus ẽ aũt Acharoth a filiis Salma ſiue Salmò utĩ paralipomenõ ſcriptũ ẽ. Atha
roth Sophã & hæcciuitas tribus Gad. Arach ciuitas amorræoꝶ uicina deſᷣto cades:& uſqʒ nũc ondit᷑ uilla ad
oppidũ Mallatis qᷓrto lapide de Achebron uiceſimo ĩ tribu Iuda. Aſemona ciuitas in deſerto:ad meridiẽ iu/
dææ diuidẽs ægyptũ & ſortẽ tribus Iudæ: ad mare uſq; ad occidẽtẽ: poſui & ſupra aſemona caſtra filioꝶ Iſrael.
Achabi terminus iudææ puĩciæ ad oriẽtalẽ reſ piciẽs tribus Iudæ. Eſt aũt & uicus nũc uſq; grãdis nouẽ mili
bus a neapoli cõtra oriẽtẽ deſcẽdẽtibus ad iordanẽ & leribuĩ p eã ꝗ appellat᷑ atrabitĩe:ſed & cõfiniũ amorræoꝶ
acrabĩ dicit᷑. de quo loco nõ extermiauit alienigenas tribus neptali: ut ĩ iudicũ libro ſcriptũ ẽ. Aſada cõfiniũ
iudææ reſpiciẽs ad aqlonẽ. Arath termĩus & ipe iudææ còſtãs achedrõ milibus. xx. ad meridiẽ: de quo ſupra
poſitũ ẽ. Aſarenã termius iudææ ad ſeptẽtrionẽ Aſernai termĩus & ipe iuldææ. Atrbeſa termĩus & ipᷣe iu/
dææ ortũ ſolis aſpiciẽs. Eſt & uſq; hodie uicus arbel trãs iordanẽ ĩ finibus pellæ ciuitatis Palæſtiæ: & alius hoc
uocabulo ĩ cau opgrã diſtãs ab oppido legiois milibus nouẽ. Aulon nò græcũ ut qdã putãt ſed hebræũ uo
cabulũ ẽ.appellat᷑ aut uallis grãdis atq; cãpeſtris ĩ ĩmẽſã lõgitudinẽ ſe extẽdẽs:qᷓ circũdat᷑ ex utraq; parte mõti
bus ſibi ĩuicẽ ſuccedẽtibus & cohærẽtibus ĩcipiẽtes a libano & ultra en uſq; ad deſertũ Pharã pueniũt.Sũtq;
ĩipᷣo Aulone.i.uallone cãpeſtri urbes nobiles. Sitopolis tyberias ſtagnũq; ꝓpter eã. Sed & hierico mare mor-
tuũ & regiões ĩ circuitu ꝑ ꝗqᷓs medius iordanis fluit oriẽs de fõtibus paneadis & ĩ mari mortuo ĩtuẽs. Amale/
chites regio ĩ deſerto.ad meridiẽ iudææ trãs urbẽ pᷣ̃ᷣtereũtibus aialã cuius & ſcriptura recordat᷑ dicẽs Amalech
hiĩtat ĩ terrã ad auſtrũ: ſed & iuxta eũalius cananæus hi tabat:ꝗq & dimicauit cõtra filios Iſrael ĩ deſerto:de qui

4

bus ita ſcribit᷑.Amalech aũt & cananæus hitabãtĩ ualle. Araba planũ: Aqla & Symmachus cãpeſtrẽ ĩterp
tant᷑

. * 4 „

thub
mnin
eagle
Obni
egnge
odh
Crraini
uſs
e cl,
basrin
lbbue
Axlmn
reppt
Ccunlſit
ziputi
itubia
achusn
ime ne
üdütte
ellake
micins
Ltemh
iAnoe
maeler
mon
ſünicus
geteter
uertce
Gcnmn
smand
iſtardi⸗
photby
uo el
ign⸗
busabi
umachus
oſte
leAkn
ullaxl
ndiei
olenl
nottro
ncölni
o ſupe
Gißenn
Alusko⸗
brrün
memn
itin
emol
Amae⸗
hmien
ge ⸗
iing
tmnt

—

tant᷑ ſicut ſu pra dcm̃ ẽ. Porro ẽ & alia uilla araba noĩe ĩ finibus diocæſareæq̃ᷓ oli Saporĩe dicebat᷑ & alia tribus
milibus a Sicopoli cõtra occidẽtẽ. Aian ꝗᷓ nũc philadelphia urbs arabiæ nobilis.ĩ qᷓ hĩtauerũt hodie raphai
g's antiꝗᷓ quã ĩterfecerũt filii Loth hĩtãtes ꝓ eis in Alan. Argob regio regis Baſſa Og ſup iordanẽ ꝗᷓ cecidit
ſortẽ dimidiæ tribus manaſſæ.& ẽ uſq; hodie uicus circa ieraſã urbẽ arabiæ. xv. ab ea diſtãs milibus cõtra occi
dẽtẽ ꝗ arta appellat᷑ qd ĩterpᷣtat Symmachus mẽſerã. Aſedoch urbs amorræoꝶ ꝗᷓ ceciditĩ ſortẽ tribus rubẽ
appellat᷑ aũt additio cognomẽto Aſedoch phagã.qdi ligua nra reſonare abſciſſu. Abarin mõs ẽ ĩ quo mor-/
tuus ẽ Moyſes. dicit᷑ aũt & mõs eẽ Nabã ĩ terra Moab cõtra lIerico ſupra iordanẽ ĩſup aliophaga. Oſtẽditurq;
aſcẽdẽtibus de Libiade ĩ eſbĩ ãtiquo hodieq; uocabulo: iuxta mõtẽ phagor nomẽ p̃ſtinũ retinẽte a quo coõtra
eũ regio uſq; nũcappellat᷑ phaſga. Anochiar qd ĩterpᷣtat Eciayaiciat. Hæcẽ baſſã ĩ ꝗᷓ ſũt uici. x.ĩ mote galaad
ꝗqceciderũt ĩ ſortẽ dimidiæ tribus manaſſæ: ꝗ locus nũc uocat᷑ golõ ĩ terra baccanea. Antillibanus: ea ꝗᷓ ſupra
libanũ ad oriẽtalẽ plagã reſpiciẽtia Antillibanus appellant cotra regionẽ Damaſci. ꝗcecidit ĩ ſortẽ tribus ma⸗
naſſæ. Aæeta ciuitas Cananæoꝶ ĩ parte tribus Iudæ ad quã uſq; pſecutus ẽ leſus ꝗqnq; reges. Sed & hodie uo
cat uilla Axecha ĩter eleutheropoli & Aeliã. Aiolĩ uallis aquæ p̃ruptũ ſuꝑ qd orãte quõdã leſu luna ſtetit
iuxta uillã quſq; nũc aiolĩ dr cõtra orietẽ bethellis tribus ab ea milibus diſtãs aut ꝓcul a gabaa & raia ſaulis ur
bibus.Porro hebræi affirmãt Aioli uicũ eẽ iuxta Intopoli ĩ ſecũdo lapide pgẽtibus Aeliã. Achor hebraice di
Emathachor qd ĩterpᷣtat᷑ uallis tumultus uel turbaꝶ eo ꝙ ibi tumultuatte & turbatus ſit iſrael:ĩ ꝗᷓ lapidaue
rũt quõdã Achã ꝓpter furtũanathema tis. Eſtaut a ſeptẽtriõe Ierico & uſq; hodie a regiois accolis ſic noĩat᷑: me
minit huius oſee ꝓpheta. Aſedoch alia ciuitas nõ qᷓ ſupra licet eodẽ noĩe uocet᷑: quã expugnauit quõdã leſus
rege eius ĩterfecto. Aſorciuitas regni iabi quã ſolã ĩtẽdit Ieſus: qa metropolis erat oĩum regnoꝶ philiſti. ẽ &

alia uilla uſq; hodie Aſor ĩ finibus Aſcalõis cõtra oriẽtẽ eius q̃ ceciditĩ ſortẽ tribus iudæ: cuius & ſcriptura me/

minit appellãs eã ad diſtinctionẽ ueteris aſor nouã. Armõ regio Aeneoꝶ: quã obtinuit Ieſus: hebræus uero
quo pie legẽte ſcripturas didici affirmat mõtẽ Hermõ paneadi ĩminere: quẽ quõdã tenuere ænei & amorræi:
de quo nuc æſtiuæ niues tyꝶ ob delitias deferunt᷑. Sed Flalaach mõs quẽ Aqꝗla ĩterpᷣtat᷑ diuidẽtẽ mõtẽ.i. limpi
duũ ſiue lubrai. Armõ mõs amorræoꝶ de quo nũcdcm quẽ ſinices uocãt Samor: & amorræus appellauit Sa/
uir: dẽq; ĩ uertice eius ĩſigne tẽplũ qd ab ethuuth cultui habet e regione paneadis & libani & terra filioꝶ iſrael
trãs iordanẽ a ſolis ortu prupto Armõ uſq; ad mõtẽ Aermõ extẽdit. Auober ciuitas quã expugnauit leſus
& ẽ uſq; hodie uilla iuxta dioſpoli qᷓſi qᷓrto miliario ad oriẽtalẽ plagã qᷓ uocat᷑ Bethoanabal. plæriq; aũt affir/
mãt ĩ octauo ab ea miliario ſitã appellari bethanabal. Aſdod ĩ ſortibus Iudæ ꝗᷓ nũc uocat᷑ azotus: ĩ ꝗ derelicti
ſũtgigãtes qappellabant᷑ Emathi: & ẽ uſe q; hodie ĩſigne oppidũ palæſtiæ. Acder urbs quã expugnauit Ieſus
rege illius ĩterfecto. Afec& hæc ciuitas ẽ quã rege ipius trucidato expugnauit Ieſus. Achſaph & cõtra huius
regẽ philoſophus pugnaſſe deſcribit᷑: appellaturq; uia theſſalus ĩ octauo lapide diocæſareæ ad radicem mõtis
tabor ĩ capeſtribus. Accarõ ĩ tribu dã ſiueut ego arbitror tribu iudæ & leuã cananæoꝶ urbs una de ꝗnq; oli
ſatrapis palæſtinæ: & decreta ẽ ꝗdẽ tribui iuda. nec tñ tẽta ab ea:qa hĩtatores pᷣſtios nequit expellere. Sed & uſ
q; hodie grãdis ĩtus ciuiũ iudæoꝶe.f Accarõ dr ĩter Azotũ & Iamã ad onẽtẽ reſpiciẽs. Quidã putãt Accarõ tur
ri ſtratõis poſteacæſareã nũcupatã. Axotus ꝗᷓ ſupra Aſda uſq; hodie no ignobile municipium palæſtinæ &
una de ꝗnq; ciuitatibus Allophyloꝶ: decreta qdẽ tribui iudæ: ſed nõ retenta ab ea: qa nequaꝗᷓ ueteres accolas
Potuit expellere, Aſcalõ urbs nobilis palæſtinæ ꝗᷓ & ipſa ãtiꝗtus una fuit de ꝗnq; ſatrapis phili ſtinoꝶ: ſepa
rata qdẽ tribui iudæ p ſortẽ tñ nõ retẽta ab ea qa hĩtatores eius ſupare nõ potuit. Afeta termius amorræoꝶ
ſuꝑ iordanẽ ĩ ſortẽ tribui rubẽ. Sed & uſq; hodie ẽcaſtellũ grade afeta noĩe iuxta oppidũ palæſtinæ. Agad ſi
ta ad radices mõtis Hermõ. Aemach urbs ꝗᷓ cecidit ĩ ſortẽ rubẽ. Sed nũc amatus uilla d trãs iordanẽ ĩ uiceſi
mopᷣmo miliario a pelle ad meridiẽ. Eſt & alia uilla uicinia gadare noĩe Amatha ubi calidæ aquæ erũpũt. In re
gnoꝶ quoq; libris ſcribit᷑. Ab ĩtroitu Emath uſq; ad mare hoc ẽ deſerti qd mare mortuũ. Ego aũt inueſtigans

reppi Emath urbẽ coeles Syriæ appellari:ꝗᷓ nũc græco ſermõe epiphania dr̃. Amori trãs iordanẽ in tribu gad

hocẽ Amã de ꝗᷓ dixĩus ſupra philadelphia ciuitas illuſtris arabiæ. Adara ĩ tribu iuda iuxta deſertu.ẽ quoq; &
alia uilla ĩ finibus dioſĩ poleas iuxta tha uiticã regionẽ ꝗᷓ athauina uilla uſi q; hodie ſicuocat᷑. Athaica uicus in

deſerto ſitus. ĩ poſſeſſiõe tribus iudæ p ꝗᷓ Symmachus ĩterpᷣtat pauimẽtũ. Acor ĩ tribu iudæ:de ꝗᷓ & ſupra di

ximus Adomi quõdã uillula nũc ruinæ ĩ ſorte tribus iudæ: ꝗ locus uſq; hodie uocat᷑ male dni & græce dr ana/
ba Latine aũt appellari pnit aſcẽſus ruffoꝶ ſiue rubẽtiũ pꝓpter ſãguinẽ ꝗ illis crebro a la/

tronibus fũdit᷑. Eſt aũt cõfiniũ tribus iudæ & Beniamĩ deſcẽdẽtibus ab helia lericũ:ubi caſtellũ ĩſit ũ ẽob auxi

lia uiatoꝶ huius ſãguinarii & cruẽti loci:dñs quoq; ĩ pabola deſcẽdẽtis iericũ de hieroſolyma recordat᷑. Amã
ĩ tribu iuda. Aſeri tribu iudæ. appellat᷑ aut nuc uicus pgrãdis pgẽtibus Aſcalonẽ de Azota. Aſarſaul tribu
iudæ urbs ſacerdotibus ſeparata. Eſt uſq; hodie uilla Betheminĩ noĩe ĩ ſecũdo lapide de Atherebitho hoc eſt
tabernaculũ Abraha ꝗᷓtuor milibus Acherõ. Aſtaol ĩ tribu iudæ uſq; hodie uilla uocabulo Aſto ĩter Azotũ
& aſcalonẽ pmanet. Aſna ĩ tribu iudæ. Adolã ĩ tribu Iudæ & uſq; hodie uicus nõ paruus ad oriẽtẽ Eleuthe
ropoleos ĩ decimo eius miliario hoc noĩe uocat᷑. Adithã ĩ ſorte tribus Iudæ. Dicit aut & qdã uilla atlia iux/

ta Gazã: & alia adita iuxta Dioſpolin: ꝗſi ad oriẽtalẽ plagã reſpiciẽs. Adaſa ̃ tribu ludæ uſq; hodie uicus iux

ta guſuas. Sed miror quõ guſnẽſẽ regionẽ ĩ tribu Iudæ poſuerit cũ pſpicuũ ſit fᷣm libꝶ Ieſu ſorte eã tribui
E v. „Xlv.

fraĩ cecidiſſe. Acherĩ tribu iudæ. Aſã ĩ tribu iudæ ẽ uſq; hodie uicus noĩe Bethaſã ad Aeliã ptinẽs in. xv. ab
urbe miliario. Aſẽénã ĩ tribu iudæ. Agaf ĩ tribu iudæ nuũc uſq; uicus ĩ finibus Eleutheropolis ẽ. Eſt & alia uil
lagrãdis iudæoꝶ noĩe. Aena Darona cõtra auſtralẽ plagã chchrois nouẽ ab ea milibus ſeparata. Aſtamos ĩ
tribu iudæ uicus & ipſe iudæoꝶ ĩ Daroma ad aqlonẽ loci auẽ. Aui ĩ tribu iudæ. Eſt uicus auea iuxta alteꝶ de
quo ſupra dixius ade oriẽtalẽ plagã reſpiciẽs cũctis hĩtatus xp̃ianis. Affeta ĩ tribu uidæ. Auata ĩ tribu iudæ.
Areba ĩ tribu iudæ. Aſtaroth cõtra Rama ĩ tribu ioſeph. Aſtaroth ciuitas ĩ tribu effraĩ nuũc uicus ad aqlonẽ
ex baſte ĩ qᷓrto eius miliario acurus dr. Adara ciuitas tribus effraĩ. Aſer ciuitas tribus manaſſæ nũc demõſtrat᷑
uilla deſcẽdẽtibus ab neapoli ſintopoli ĩ. xy. lapide iuxta uiaã publicã. Acharoth ciuitas tribus Beniamĩ. ſũt aũt
duæ acharoth haud pcul ab Aelia. Araboth ciuitas ſortis Beniamiĩ ſacerdotibus ſepata ĩ tertio ab Aelia milia/
rio. de ꝗᷓ & hieremias ꝓpheta fuit. Adar ciuitas ſortis Beniamĩ. Aelmõ ciuitas tribus beniami ſacerdotibus ſe
parata. Aiuxt caſis.i. uallis Caſis ĩ tribu Beniami. Auĩĩ tribu Beniami. Aphra ĩ tribu Beniamĩ. Eſt & hodie
uicus Effrẽ ĩ ꝗnto miliario Bethelis ad oriẽtẽ reſpiciẽs. Aumieniaĩ tribu Beniamin. Affini ĩ tribu Beniamãĩ.
Ari ĩ tribu beniamĩ.ẽ & uilla iuxta dioſpoli ꝗᷓ nũc appellat᷑ uſq; Betariph. Ampla ĩ tribu Beniami. Aſarĩ tri
bu Symeõ. Armathabob ĩ tribu Symeòis ciuitas ſacerdotibus ſepata. Aſẽna ĩ tribu Symeõis. Amethar ĩ tri
bu zabulò. Auiuia ĩ tribu zabulõ: & alia uillaAuiuia eũtibus de neapoli Aeliã ĩ. x. miliario. Annuatõ tribu za
bulõ. Achaſelut ẽ ciuitas tribus Iſachar: appellat᷑ aut & qdã uicus facalus iuxta mõtẽ tabor ĩ cãpeſtribus ĩ octa
uo miliario diocæſareæ ad oriẽtẽ reſpiciẽs. ſicut ſupra dixius. Affraĩ ciuitas tribus Iſachar ẽ hodieq; uilla affa
rea noĩe ĩ ſexto miliario legiois cõtra ſeptẽtrionẽ Alimedech. ſortis aſſis. Amach ĩ tribu aſſer. Amet ĩ ſorte tri
bus Iſachar. Auerich ĩ ſorte tribus Iſachar. Aſtiſap ĩ tribu Aſſer ciuitas ſeparata leuitis. Amer ĩ tribu Aſſer
ẽ ꝗqᷓdã uilla noĩe Bethenea ĩ qntodeciĩo lapide a cæſarea ſita ĩ mõte cõtra oriẽtalẽ plagã ĩ ꝗᷓ & lauacra dicunt eẽ ſa
lubria. Acrau ĩ tribu Aſſer. Amõĩ tribu Aſſer. Accho qᷓ nũc Ptolemais appellat᷑ ſortis aſſer de ꝗᷓ hĩtatores
pſtios nequit expellere. Achæifĩ tribu aſlerf alienigenæ pmãſerũt. Hæc ẽ & diſpa ĩ nono miliario Ptolemai
dis pgẽtibus tribus. Auiuia ſortis Aſſer. Affec ſortis Aſſerĩ qᷓ hĩtatores pᷣſtini pmãſerũt. Adeuiue ĩ tribu ne
“ Aſſor tribu neptalĩ quã rex Aſſyriõ ꝓphetaſſe ſcribit᷑. Aſſeddi ĩ tribu neptali. Amath ĩ tribu neptali.
Azanot ĩ tribu neptali:ẽ aut & nũc uicus ad regionẽ diocæſareæ ptinẽs ĩ cãpeſtribus. Ahilõ ſordis Dã ſepata
leuitis. & ẽ hodie uicus alius haud ꝓcul a nicopoli.ſciẽdũ ꝙ ahilõ. xx.ediderũt ubi erãt urſi. Arad ẽciuitas ĩhi
tatores filii hebad: ſoceri Moyſi ĩ medio iſraelis. Ader apud quẽ Gedeõ caſtrametatus ẽ. Ariſoth ciuitas ſiſar
prĩcipis iabis. Eſt aũt Iabis trãs iordanẽ nũcuilla pgrãdis a ciuitate Pellex ſex milibus diſtãs pgẽtibus Heraſã.
Aredh aſcẽſus ꝓ quo Aqla ĩterpᷣtat᷑ ſaltuũ:Symmachus mõtiũ. Aruir ubidimicauit Iepte:ẽ hodieq; uilla
ĩ mõte ſita uiceſimo ab Helia lapide ad ſeptẽtrionẽ. Arnaubi ſcriptura refert ſediſſe Abimelech. Aiali ciui
tas ĩ terra abulõ: de ꝗᷓ fuit & ille aiolõ ꝗ ĩdicauit populũ iſrael. Abel uineaꝶ ubi dimicauit iepte terra filioꝶ
Amõ:nã & uſq; ĩ pntẽ diẽ ĩ ſeptĩo lapide pailadelphiæ uilla Abel cernit᷑ uĩetis cõſita. Alia quoq; ẽ ciuitas noĩe
abilla uini fertilis: ĩ duodecimo a gadaris miliario: cõtra oriẽtalẽ plagã: necnõ & tertia ĩ phœnice Abilla ĩter da
maſcũ & Paneadẽ. Aramethẽ Sophi:ciuitas Helcane & Samuelis ĩ regiõe tãnitredis iuxta dioſpolim: uñ fuit
lIoſeph q in euãgeliis Abarimathia fuiſſe ſcribir. Abuezer qd ĩterpᷣtat᷑ lapis adiutorii ſiue lapis auxliator. Eſt
auũt locus ubi tulerũt philiſtim arcã teſtamẽti ĩter Heliã & aſcalonẽ iuxta uilla bethamus. Aphes domus ubi
dimicauit Saul: ꝓ quo Aqla poſuit ĩ finibus domui. Anuegel ꝓ quo Aqla auſtꝶ: Symmachus menidiẽ trã
ſtulerũt. Arith ubi Dauid ẽ uilla Arath noĩe ad occidẽtalẽ helim: Aialim ꝓ quo Aqla trãſtulit ceruoꝶ: The
odotion lapides ceruoꝶ Endorꝗᷓ eſtĩ ezraela ubi filii iſraelis ſe ad p̃liũ pparates caſtra poſuerũt. Et ẽ hodie grã
dis uicus Endor: iuxta mõtẽ Thabor ad meridiẽ ĩ qᷓrto miliario. Afech iuxta endor iſraelis ubi dimicauit Sa/
ul. Arma ad quẽ locũ ſpolioꝶ partẽ miſit Dauid. Atherith ad hũc quoq; locũ miſit p̃dæ partem Dauid.
Ama in deſertũ euntibus gabaon ethonodacheſim: ꝓ quo S ymmachus poſuit ĩferiorẽ uiã. Areaorne.i.
hieruſalẽ. Aſſur ciuitas iudæ quã ædificauit Salomõ. Abelmaula urbs unius de pricipibus Solomõis. Vñ
fuit & Heliſæus ꝓpheta. Eſt autẽ nũcuicus in aulone de quo ſupra diximus in decimo a ſintopoli miliario cõ
tra auſtralẽ plagã noĩe Bethaula. Sed & Abel in ea uillula nũc nũcupat᷑ ĩter neapolim & ſintopoli. Auothar
ciuitas unius de pricipibus Salomonis. Ailath ſupra littus rubri maris ĩ terra dã: de quo ſupra dictum eſt.
Aeloth quã extorſit Azarias. Aenda huius expugnator Aſſa rex fuit atq; ſubuerſor. Aſiongaber in hoc
loco claſſis Ioſaphat tẽpeſtate in atria eſt. Fert᷑ autẽ ipſa eſſe eſſia haud procul ab Ailach in rubro. Aela bor/
gozati nomina fluminũ in terra mœdoꝶ: ad quoꝶ montes captiuus iſrael ductus eſt. Albana fluuius da/
maſci. Aopſithe uel Aphaſoti quod Aquila in libertatem uertit. Ailam quã expugnauit rex Aſſyriorum
Achias in aſſyriorũ. Aſſima oppidũ in terra iudæ quod ædificauerut hi qui ad eã uenerunt de Emath. Ar-
thẽ refert Ioſephus hanc eſſe petram urbem nobilẽ palæſtinæ. Ardamelech idolum aſſyriorum quod & Sa
maritæ uenerati ſunt. Armonium iuxta Eſaiam uiæ nomen eſtin uiſione contra Moab pro quo Aquila
ouoraim. Agallim & huius Eſaias meminit in uiſione contra Moab. Eſt autem Agallim uicus ad auſtralẽ
plagam partem Areopolios diſtans ab eo milibus octo. Aelim puteus dimon & huius loci in eadem ui/
ſione Eſaias recordatur. Ariel huius quoq; Eſaias meminit quam Aquila & Symmachus interpretati ſũt
leonem dei:hanc putãt eſſe quidã ariopolim eo ꝙ ibi nucuſq; anel idolũcolunt uocatũ acratoi apotaamarte.
Vnde

tha
ſtr⸗

ptu

gal
ſoip
libe
Vau
poli⸗
lſus
heme
ſipo
goin
ſute

Pran

bus
gus
rad
ptaſ
Barn
uni⸗

ulckt

Nnds U

chatu⸗
Mon

ll
llit
D

na
alaul
aunggi
lene⸗
uluce,
adlan
lütai⸗
mulir
btius D
Ahoce
eniani,
Auim
thurit
tnbun
usioch
illuach
ſorten
bu Ale
unkeil
hitarote
Dtolenui
ſtnbune
neptlli,
lſenntr
nt ihi
rllar
Nerli.
tequln
Ailiaui
enblag
utasnoie
laiterch
muifut
lurkt
onuslbi
nedeni
nople
falegi
caut do,
nDud
ennei
nlinwa
Auotnt
l
berinba
Aelbo⸗
luuis 4
Gronn
math X

olae

o Nnin

4 ut

edend⸗ J

nummt⸗
⸗

ſita ẽ ĩ cõiũctionẽ & ĩ terpᷣtatus.ſ ymmachus uero ſollicitauit & huũiliauit:
menia in Eſaia ꝗᷓ ẽ ararat. Aſael huius meminit Zacharias ꝓpheta. Auauel turris hieruſalẽ ſicut ĩ Zacha/

us nĩ atq; ſaluator natus ẽ ĩ ſexto mi

Vnde & ciuitatẽ dictã ſuſpicãtur. Mihi aũt ur iuxta coſeꝗᷓntiã textũq; ꝓphetiæ Ariel ibi ag. allegorice hieruſa
lẽ:ſiue tẽplũ ſignificare hoc ẽ leonẽ dei ꝙ forte regnũ fuerit & potẽs. De hoc ĩ libris hebraicarũ qonũ plenius di
ctũ ẽ Adama ĩ Eſaia ꝓ quo aꝗla & ſymmachus humũ: Theodotiò terrã ĩterpᷣtant᷑. Age fullonis & hoc ĩ Eſa
ia ſcriptũẽ. Oñdit᷑ aũt nũc uſq; lucus ĩ ſuburbanis hieruſalẽ. Aſedech & hãc Eſaias ꝓpheta futurã ĩ ægypto
uaticinat᷑. Sciẽdũ aũt ĩ hebræo ꝓ hoc noĩe ſcriptũ ſit arabes qd ſiccitatẽ qdã ĩterpᷣtãtur ĩ ſolẽ: & alii ĩ teſtã

trãſferũt uolẽtes uel Heliopoli ſignificari uel Oſtracinẽ. Sed & huius rei diſputationẽ ꝗa lõgior ẽ in libris he/

braicaꝶ qõnũ repis. Arafad urbs damaſci quã oppugnauit rex aſſyrioꝶ ſicut ĩ Eſaia & Hieremia & libris re
oꝶ ſcribit. Auẽgaba & huius Eſaias meminit: quã aqla trãſtulit aut maua lau ſe le qᷓ ĩ medio noĩs po
egimus ſuꝑ hocĩ regnoꝶ libris. Ar

riæ libro ſcriptũẽ. Aſſeremoth ĩ Hieremia: ꝓ quo in hebræo ſcriptũſ adamoth: qd aqla ĩterpᷣtat ſuburbana
Amoth ĩ Hieremia: aqla uertit ĩ officinas uel tabernas. Aalaoth ĩ Hieremia ꝓ quo ĩ hebreo legit᷑ Luit. Ae
thau ĩ Hieremia: quã aqlã ualidã: ſymmachus interptat᷑ ãtiquã. Acheldemach ager ſãguinis: q hodieq; mõ

ſtrat ad auſtralẽ plagã mõtis ſyõ lIeuon iuxta Salĩ ubi baptizabat Ioannes:ſicut in euãgelio circa loannem ſcri

ptum eſt Et oſtenditur nunc uſq; locus in octauo lapide ſincopoleos ad meridiem iuxta ſalem & Iordanẽ.
Abel ꝗᷓ Babylõ ĩterp̃tat cõfuſio. Erat autẽ ciuitas regni Nẽbroth: ĩꝗᷓ eoꝶ ꝗ ædificauerut turrĩ lõge di/
uiſæ ſũt liguæ:quoꝶ prĩcipẽ lIoſephus fuiſſe Nẽbroth affirmat. Teſtẽ quoq; eius hiſtoriæ Sibyllam

ræcã exhubẽs: locus inqt ĩ quo turrĩ ædificarũt nũc appellat᷑ Babylõ ꝓptercõfuſionẽ ſᷣmonis eorum

galuſſimã turrĩ oĩ ſtudio fabricabãt. Siꝗdẽ hebræi cõfuſiõe Babel uocãt. De hac turre & diuerſitate linguaꝶ

ſcripſit & ſibylla ĩ hũc modũ. Cũ oẽs mortales una ligua uterẽtur ꝗdã ex his altiſſimã turrĩ ædificauerũt: cæ/
lũ ꝑ eã cupiẽtes ſcãdere. dii uero turbines mittẽtes euertere turri: & ppria & diuerſã unicuiq; tribuere linguam
Vñn urbẽ Juoch cõtigit appellari Babylonẽ. Betheluiais ĩ duodecimo ab Helia lapide ad dextrã eũtibus Nea/
polĩ:qᷓ primũ luza. i. amigdalũ uocabat᷑: & cecidit ĩ ſortẽ tribus Beniamĩ iuxta Bethã & Gai: quã expugnauit
leſus rege illius ĩterfecto. Porro qdã putãt ſm errorẽ græcoꝶ uoluminũ Valamĩaulas antiqtus nucupatũ:ue
hemẽter errãt. Verbũ qppe hebræũ & nomẽ ipſius ciuitatulæ pariter miſcuerunt: cũ ullã ſignificet pᷣus.i. vpõ
Tspov luza uero amitha & ſit ſenſus:uocabat᷑ auũt Bethel pᷣus luza. Nec bethaĩ q; aut oppidũ ſi/

gnificat: hebræi putãt eudẽ eẽbethel. ſed ex eo tẽpore quo ibi ab Hieroboã filio Nabath uituli aurei fabricati

Fat. & a. x. tribubus adorati uocatũẽ Bethaĩ. i. domus idoli:ꝗᷓ ãte uocabat᷑ domus dei. Sed & ſuꝑ hoc ĩ libris he

braicarũ qõnũ plenius diximus. Bala ꝗᷓ ſegor nũc azora nũcupat᷑ ſola de ꝗnq; ſodomorum urbibus Loth pᷣci

bus rebuata. Imminet aũt mari mortuo & pᷣſidiũ ĩ ea poſitũẽ militũ romaoꝶ:habitatoribus quoq; ꝓpriis fre
quẽtat᷑:& apud eã gignit᷑ balſamũ:poma palmaꝶ ãtiquæ ubertatis ĩdicia. Nullũ aũt moueat ꝙ ſegor eadẽ ⁊0
ara dr:cũ idẽ nomẽ ſit paruulæ uel iunioris. ſed ſegor hebraice zora ſyriace nũcupat᷑. Bala auũt interpᷣtat᷑ abſor
pta:ſuꝑ quoĩ libris hebraicaꝶ qõnũ plenius dixĩus. Balanus. i. ꝗᷓ̃rcus luctus: ſub ꝗᷓ Rebeccæ nutrix ſepulta ẽ
Barath ĩter cades & barath hodieq; agar puteus demõſtrat᷑. Bethleẽ ciuitas Dauid ĩ ſorte tribus iudæ.In qᷓ de
lan ab Helia cõtra meridianã plagã iuxta uiã ꝗᷓ ducit Chebro: ubi & ſe
pulchꝶ cũ Abimelech ſociauerũt iurãtes. Nec mouere debet quenꝗᷓ ſi ĩterdũ ciuitas iudæ eaſdẽ ĩ tribus Syme

onis uel Beniamĩ repiat tribus iuda bellicoſiſſimis uiris pollẽs & crebro aduerſarios ſupans ĩ oĩbus tenuit prĩ
cipatũ: & iccirco & aliaꝶ: tribuũ ſortes ĩ eius ĩterdũ funiculo nũcupat᷑. Alioqn ĩ medio tribus iudæ hiĩtaſſe Sy

meonẽ ſcriptura manitfeſtiſſime docet. Balã ĩ tribu iuda. Baſcnat ĩ tribu iuda. Bethdagõĩ tribu iuda. ſed &
uſq; hodie grãdis uicus cafodago ĩter dioſpolĩ & ianuã demõſtrat᷑. Bethaloth ĩ tribu iudæ. Bethafiti ĩ tribu
iuda uicus trãs raphĩ milibus. xiiii. eũtibus ægyptũ ꝗẽ termĩus palæſtiæ. Bethoraba p qua ſymmachus trã
ſtulit ĩ locis ꝗ iuxta ĩhĩtabilẽ ſũt ſignificãs heremũ. eſchaia ĩ tribu Manaſſæ ſepataa leuitis ĩ regiõe baſani
tidi. Bethaĩ ĩ tribu Beniamiĩ iuxta Gai & Bethel cõtra macinas: ſed plæriq;: ut ſupra dictũ ẽ idẽ putant eẽ Be
thel. Baliloth ĩ tribu Beniami. Bethſur ĩ tribu iuda uel Beniami: & ẽ hodie bethſura uicus eũtibus nobis ab
Helia chebrõ ĩ uiceſimo lapide. Iuxta quã fõs ad radices mõtis ebuliẽs ab eadẽĩ ꝗᷓ gignit᷑ ſorbet humo: & apo
ſtoloꝶ acta referũteunuchu cãdacis reginæ ĩ hoc eẽ baptizatũ a Philippo.Eſt & alia uilla Bethoſor ĩ tribu iu
da mille paſſibus diſtãs ab Eleutheropoli. Berothĩ tribu Beniamiĩ. Bola ĩ tribu Symeõis. Bou ĩ tribu beni

amin. Betaalothĩ tribu Beniami: ꝓ quo ſymmachus ĩterpᷣtat᷑ in cãpeſtribus. Bethalla in tribu Beniamin.

Borooth ĩ tribu beniami. Balla ĩ tribu ſymeõis. Bathul ĩ tribu Symeõis. Beraraoth in tribu S ymeonis.
Beth ĩ tribu Symeonis. Baale ĩ tribu Symeonis. Bethabaethĩ tribu Symeonis. Bethleẽ ĩ tribu zabulõ
ad cuius diſtĩctionẽ altera bethleẽ appellat᷑ Iudæ. Baſphale⸗ tribu Iſachar. Bethue in tribu Aſſer:& nũc
appellatur uicus bethetem in octauo miliario ptolemaidis contra orientem. Bethagon locus ĩ quo duæ tri
bus zabulon & Iſachar habent confinia. Bethameth quod interp̃tatur Symmachus uallis Eſtautem ſortis
aſſer. Bethana in tribu neptalim: & eſtuillæ nomen bethanea in quintodecimo a cæſarea lapide: in qua di
cuntur lauacra eſſe ſalubria: quæ& ſupra nomine Aueane poſuimus. Bene in tribu Dan. Barath in tri/
bu dan uſq; hodie proprie adazotum. Berecha uiculus appellatur. Bezel urbs regis adembezeth: & ho/
dieq; duæ uillæ ſunt nomine beæeth uicinæ ſibi in ſeptimo lapidea Neapoli deſcendentibus ſintopolim.
.xlvi.

4

Bethſã ex hocoppido tribus Manaſſæ accolas priſtinos nõ potuit expellere. & nũc appellar᷑ ſinthoplis urbs
nobilis palæſtinæ: quã interdũ ſcriptura cognominat domũ ſan: quod ĩ noſtra lingua interpretatur iniquus.
Bethſanies ciuitas ſacerdotalis ĩ tribu beniami:ĩ ꝗᷓ uſq; hodie demõſtrat᷑ de eleu theropoli ꝓgẽtibus nicopoli
ĩ.x. miliario cõtra oriẽtalẽ plagã. Bethnati ſorte tribus neptali. Sed nec de hac priſtinos accolas tuibus nepta
lim ualuit expellere. Bethſanies altera in tribu Neptalim in qua & ipſi cultores p̃ſtini pmaſerũt. Baalemo
ni mõs circa libanũ ĩ finibus allophyloꝶ. Baleth ĩ tribu dã. Bethara qd iĩterp̃tat domus aquæ ſiue putei:
quã ĩ expeditiõe ſclaudi occupauit gedeõ. Bethaſepta ubi terga uertit madiã. Balanus. i. ꝗrcus ſithinioꝶ ubi
regnauit abimelech: ꝗᷓ uſq; hodie ondit᷑ĩ ſuburbão rure neapoleos ꝓpe ſepulchꝶ loſeph. Bõthõii qd ĩterpᷣtat
Agla & ſymmachus tribulos. Bera ubi Abimelech Ioatã fuiſſet hĩtauit. Diſtat aut uicus bera a bereopoli. viii.
milibus ad aqlonẽ. Baalthamar iuxta gaba ubi filii iſrael aduerſũ tribũ beniamĩ iniere certamẽ: & uſq; hodie
bethamari ĩ ſupradictis locis uiculus appellat᷑. Betchur uſq; ad hũc locũ populus iſrael fugiẽtes pſecutus eſt
aliẽigẽas appellãs eu lapidẽ adiutorii. Bauia ubi Saul ungẽdus ĩ regẽ cũ ſamuele cibũ ſũpſit. Porro bauia a
la ſẽp excelſã trãſtulit. Boſeth nomẽ petræ ſuꝑ q ĩ libris hebraicaꝶ qõnũ dixiĩus. Beſſor turris ad quã uenit
Dauid. Beroſã ad quã pᷣaæ partẽ Dauid miſit. Bari locus ad quẽ uſq; pſecutus ẽ Michol filia ſaul uir ſuus
lachrymãs. Baalaſſor iuxta effraĩ:ubi ab elaſõ pecora tõdebãtur. Bethamacauſ. q; ad hãc pſecutus ẽ Ioab Pp
duellẽ labe:& poſt eã legimus ab aſſyrioꝶ rege captã. Eſt aut aſcẽdẽtibus de eleutheropoli Eliã ĩ octauo lapi/
de nũc uilla qᷓ achanũ dr᷑. Ballath urbs quã ædificauit ſalomõ. Bethſariſſa uñ uenit hõ cũ muneribus ad hæ
liſæũ ꝓpheta. Eſt aũtĩ finibus dioſpoleos uilla. xv. ferme ab ea milibus diſtas cõtra ſeptẽtrionẽ ĩ regiõe tãniti/
ca. Bethagã uia p quã Ochoꝛia ugiſe legimus. Baſethath urbs antiꝗᷓ iudæ. Bethſathath uicus ſamariæ:
ad quẽ uenit Hieu rex iſrael q ĩ alti
ĩterpᷣtat᷑ domus curuãtiũ.S ymmachus domus ſinguloꝶ eo ꝙ auguſtus & hũilis ĩtroitus ſingulos tm: & nec
ipſos ĩgredi ſuſtineret. Beuich quã cõſtruxerũt ſamaritani:ꝗ de babylõis regiõe trãſierũt. Biblos ciuitas phœ
nicis cuius meminit Ezechiel: ꝓ ꝗᷓ ĩ hebraico cõtinet᷑ Gobel. Babaſtus ciuitas ægypti: iuxta Ezechielẽ. Barĩ
terra cedar ſicut ſcribit Hieremias. Babylõ idolũ ẽ Obel. Bethſaida ciuitas ẽ ĩ galilæa Andreæ Petri Philippi
apoſtoloꝶ ꝓpe ſtagnũ Genazareth. Bethfage uilla ĩ mõteoliueti ad quã uenit dũs Ileſus. Bethãia uillaĩ ſe

cũdo ab Aelia miliario ĩ latere mõtis oliueti: ubi ſaluatornr̃᷑ Lazaꝶ ſuſcitauit: cuius & monumẽtũ eccleſia nũc

ibidẽ extructa demòſtrat᷑. Bethaiba trãs iordanẽ ubi Ioanes ĩ pœnitẽtiã baptizabat: un & uſq; hodie plurimi
de ffibus hoc ẽ de numero credẽtiũ ibi renaſci cupiẽtes uitali gurgite baptizatur. Bethſaida piſcina ĩ hieruſalẽ
ꝗ uocabat᷑ ꝓhatica: & a nobis ĩterp̃tari põt pecualis. Hæc qnq; quõdã porticus habuit. ondunt gemini lacus.
Quoniã unius hybernis pluuiis adipleri ſolet. Alter miro ĩ mõ rubẽs ꝗſi cruẽtis aꝗs antiq ĩ ſe opis ſigna teſtã
tur. Nã hoſtias ĩ eo lauari a ſacerdotibus ſallitas ferũt: unde & nomẽ acceperit.
Oronã Aſtaroth camaym nũc uicus grãdis ĩ ĩgulo Bathenos: & appeliat᷑ carnea trãſfluẽta iordanis:
tradũtq; fuiſſe ibi domũ Iob. Sed & ſupra memorauimus carnẽ uĩtuli ĩ nono ab Aelia miliario. Ca
des ubi fõs ẽ iudicii: & cades barneĩ debto ꝗᷓ cõiũgit ciuitati Petræ ĩ Arabia: ubi oculuit Maria: & Moy
ſes rupe pcuſſa aquã ſitiẽti populo dedit. Mõſtrat᷑ ibidẽ uſq; ĩ pᷣſẽtẽ diẽ ſepulchrum uia ſed prĩceps Amelech
ibi achdorlamagorcæſi ſũt. Cene regio pᷣncipũ ldumæoꝶ. Caraitami filii Rubẽ. Nũc aũt ẽ uicus xpᷣianis oĩ
bus florẽs iuxta mediabã urbẽ arabix:& appellat᷑ Coraiatha ĩ. x. miliario ſupradictæ urbis: cõtra occidẽtalẽ pla
gã uicinus eius loci ꝗ appellat᷑ Baiae. Cariachbarbe uillula ꝗrta ꝗᷓ & Chebrò de ꝗᷓ iã ſu pra diximus. Cauath
uicus arabiæ q nũcchanathadi: quã cũ cepiſſet Nabau appellauit nabothliã. fuit autĩ tribu Manaſſæ ĩ regio
ne traconitidis iuxta boſtiã. Caathacha chriſia. i. aurea. Sũt aut mõtes auri fertiles ĩ deſto ꝓcul.xi. milibus
Achachiel: iuxta quos Moyſes deuteronomiũ ſcripſiſſe phibet᷑. Sed ĩ metallo æris faho ꝙ nr̃o tpe corruit mò
tes uenaꝶ auri plenos oli fuiſſe uicios extimãt. Cademoth ĩ deſto ex quo loco miſit legatos Moyſes ad Sean
regẽ amorræoꝶ. Cariath uicus ꝗ ſub gama metropolifuit. Cedes ciuitas quã cepit lIeſus rege ipſius ĩterfe/
cto. Eſt aũt ĩ ſorte tribus iudæ. Cathẽoth altera ciuitas filioꝶ Rubẽ urbs ſepata leuitis. Capſaol ĩ tribu iudæ
Cina ĩ tribu iudæ. Cella ĩ tribu iuda ubi quõdã ſedit Dauid:& nũccella ad oriẽtalẽ plagã eleutheropoleos pj/
gẽtibus chebrõ ꝗᷓſioctauo miliario:ĩ ꝗ ſepulchꝶ mõſtrat᷑ ꝓphetæ Abacuch. Cariathbal ciuitas Iari ĩ tribu iu
da. Cana ĩ tribu Ephraĩ. Capſa ĩ tribu Ephraĩ. Caue ĩ tribu Manaſſæ. Cariathiariꝗᷓ & cariathlual ciui/

tas ſaltuũ una de urbibus Gabaonitaꝶ ptinẽs ad tribũ iudæ:euũtibus ab Aelia Dioſi poli miliario uno. De hac
fuit Vrias ꝓpheta: quẽ ĩterfecit Ioachi ĩ Hieruſalẽ ſicut ſcribit Hieremias. Sed ĩ Paralipomen libro filius Su

bal appellat᷑ Cariathiari. Ciſõ ĩ tribu Iſacharciuitas ſepata leuitis. Carto ĩ tribu Zabulõ ſepata leuitis. Ca

—

na uſq; ad Sydonẽ maiorẽ:ẽ ꝗqppe & altera minor ad cuius diſtictionẽ maiorhæc dr Fuit aut Cana ĩ tribu Aſ

ſer ubidis ni ſaluator aquãcõuertit ĩ uinũ. Vñ & Nathanael uiriſraelita ſaluatoris teſtimonio cõprobat᷑: &Eẽ
hodie oppidũ ĩ galilæa genitũ. Cedes ſortis N eptali ciuitas ſacerdotalis ac fugitiuoꝶ ĩ galilæa ſu p motẽnep/

tali. Sed & has cepit rex aſſyrioꝶ:qᷓ nũc ad uſus appellat᷑ i.xx. Tyri miliario iuxta Paneadẽ. Cariã ĩ tnibu nep

tali ciuitas ſeparata leuitis. Ceron in tribu Zabulõĩ qua pᷣſtini remãſere cultores. Carcar ubi erãt zebee &

Salmana quos ĩterfecit Gedeõ.. ẽ uſq; hodie caſtellum cognomẽto carcaria unius diei itinere a petra diſtãs.
Chamò ciuitas ĩ ꝗᷓ ſepultus ẽ Iaiar cũ primũ iudicaſſet populũ iſrael. Appellat᷑ aut hodie uicus canoanaĩ cã

imo cãpo ſitus ẽ nõ aãplius. xii.milibus a legiõis oppido ſepat᷑: ꝓ quo aqla

ile⸗

pls ub
nnn po latiſſimo ſe legibus a legiõe ad ſeptẽtrionalẽ plagã Eirbus ptolemaidẽ. Ciſor torrẽs iuxta mõtẽ thabor:

nchn ubi cõtra Siarã dimicatũẽ. Cadomi torrẽs iuxta quẽ Delbora bellũ geſſit. Callaſtitanoꝶ. i. uallis gigãtũ ad
uune uerſus quos pliatus ẽ dama. Clautomõ.i.fletuũ locus a plãctu nomẽ accepit. Cera regio philiſti. Carmeli
Bule us ubi quõdã nabal carmelius fuit: & nũc uilla ẽ Carmelia ĩ deſto lapideoppidi chebrõ uergẽs ad oriẽtalẽ pla/
epute⸗ gã: ubi & romanũ pᷣſidiũ ẽ poſitũ. Chedrõ appellat᷑ torrẽs ſiue uallis cedrõ iuxta hieruſalẽ ad oriẽtalẽ plagã:
ioglh cuius Ioãnes euãgeliſta meminit. Cyrene ĩ finibus ægypti: ad quẽ locũ rex aſſyriorum trãſtulit damaſcenos
irni thoa quæq; ẽ iuxta ægyptu. Charcedrõ.i. cathagi: cuius Eſaias & Exechiel ĩ uiſiõe tyri recordat᷑: ꝓ quo in he/
dpolni braico tarſis ſcriptũ. Sed & de hac ĩ libris hebraicaꝶ qõnu plenius diximus. Cela. i. uallis Ioſaphat ĩter hieru
Ggale ſalẽ & mòtẽ oliueti: lege pphetã Iohel. Cedõ ĩ Ezechiel qd Aqla & Symmachus ĩterpᷣtãtur oriẽtẽ. Cedar in

Ezechiel prĩceps cedar: Sed & Eſaias & Hieremias ĩ uiſiõe arabiæ huius uocabuli recordant᷑. Eſt autẽ regio in
heremo ſaracenoꝶ a filio iſmaelis cedar ita cognomiĩata. Carioth ĩ regiõe moabitarũ: ſicut hieremias dicit.
Ninen Capharnaũu iuxta ſtagnũ genaſareth uſq; hodie oppidũ ĩ Alilæa gẽtiu ſitũ ĩ finibus zabulõ & neptali.
luitu Hucuſ. ;p.c. littetã.i. græce legere debemus: exide p elemẽtũ chi qd aſpirationẽ ĩ ſe cõtinet: & a latinis mini
elon me habet ſcribẽdũ pariterac legẽdũ. Challiãne ciuitas regi Nẽbroth ĩ babylõecuius & Eſaias meminit dicẽs
& challiãne ubi turris ædificata ẽ. Challach aſſyrioꝶ egrediẽs deterra Senar. Charrã ciuitas meſopotãiæ trãs

ccutus t
danan

ulg edeſſãaã qᷓ uſq; hodie charra dr: ubi romanus cæſus ẽ exercitus: & craſſus duxcaptus. Cedrõ q quõdã appella
dugadhe lacq lich . „Ad, 2¹8 e duxcap Jquod PPella
Etmt- bar Arbe licet male ĩ græcis codicibus hẽat᷑ arboch: cõdita ẽaũt an ſeptẽ ãnos q tanus urbs ægypti cõderet dixi
* mus de hac& ſupra. Fuitautẽ & metropolis: & quos gigãtes & potẽtes ĩtelligere debemus. Chobaa ad leuã
4 partẽ damaſci:ẽ aũt chobaa uilla ĩ iiſdẽ regiõibus habẽs accolas hebræos: ꝗ credẽtes ĩ xpᷣm oĩa legis pᷣcepta cu
e⸗ ſtodiũt. Et a priĩcipe hæreſeos hebeõitæ nucupant᷑: cõtra iſtiuſmodi dogma Paulus apoſtolus ſcribit ad gala/
Män thas. Chabrata qd ĩterpᷣtat᷑ Aꝗla i.iuxtauiã qᷓ ducit ĩ ephrata.i.retheleẽ: ubi Rachel cã Benia/
⸗ tr min pepiſſet occubuit. Sup hoc uerbo qd nobis uidet᷑ ĩ libro hebraicaꝶ qõnũ diximus. Chaſbi ubi geminos
. hri iudæ filios thamar edidit. ondit᷑ autẽ nũc locus deſtus iuxta odolã in finibus eleutheropoleos. De hoc quoq;
hiiri ĩ libris hebraicaꝶ qonũ pleniusdiſputatũẽ. Choreb mõs dei ĩ regiõe madiã iuxta mõtẽ ſyna ſupra arabiã ĩ de
uli ſerto: cui iũgit᷑ mõs & deſertũ ſaracenoꝶ ꝗ uocat᷑ pharã. Mi autẽ uidet᷑ ꝙ duplici noĩe idẽ mõs nũcſ yna nunc
anir choreb uocet᷑. Characdla caſtra filioꝶ iſrael. Cheuerth mare ubi ẽ terminus iudææ ĩ tribu neptali: ſed & op pi
Punni dũ qd poſitũ ĩ honorẽ Triberii Cæſaris Herodes rex iudææ ĩſtauratũ appellauit tiberiadẽ: ferũt hoc primũ ap
uenſal pellatũ noĩe. Cheffira uicus ad ciuitatẽ ptinẽs gabaõ ĩ tribu beniamĩ. Chaliõ ĩ tribu Iudæ. Chaptis ĩ tribu
nilruns iuda. Chermel un Nabalchermellus fuit de quo & ſupra dictũẽ: ſchilõ ĩ tribu iuda. Chofri ĩ tribu beniamiĩ
atli Chaſſelatabor ĩ tribu zabulõ. Chetchimi terra cethĩ aprus dri:ĩ qᷓ ciuitatẽ cõdidit luza. Nã & urbs hodieq;
“ aprinũ appellar᷑ chari:ad quẽ locũ ꝓſecutus ẽ Ioab res nouas mofere ſabet. Chamari ubi Eſaias ſimulacra cõ
iolni⸗ buſſit. Challiane ubi turris ædificata ẽ iuxta Eſaiã ſicutdiximu. Charã ciuitas aſſyrioꝶ ĩ regiõe thomat iu
no. xta Eſaiã. Chaſelath iuxta Tabor: terminus zabulõ: diximus de ea & ſupra ſub noĩe chaſſellus. Chabol ter
minus affer. Chalab de haccultores priſtinos affer nõ ualuit expellere. Chorab torrẽs trãs iordanẽ: ubi ab
Aneen ſcõditus ẽ Helias e regiõe eiuſdẽ fluminis. Chotbath regio aſſyrioꝶ. Chobar flumẽ Babylonũ ſicut ĩ Ezechie
nici le. Charchanus ciuitas iuxta flumẽ Euphratẽ. Charmoã uilla iuxta bethleẽ. Chamos idolũ Moab. Cho
linn raã oppidũ galilææ qd; & xp̃s ꝓpter ĩcredulitatẽ miabiliter deplorat plãgit. Eſt aũt nõdetũ ĩ ſecũdo lapide
(uuh Archapharnaũ. Chrinarus. i. torrẽs cedrõ: de quo & ſupra diximus inter mõtẽ oliueti & hieruſalẽ: ubi domi/
kingo num ſaluatorẽ Ioannes euangeliſta parat traditum.
mibus NAſſẽ urbs Aſſyrioꝶ nobilis quã extruxit Aſſurinter Niniuẽ & Chaladris.i.qᷓrcus Mãbre iuxta Che
mutm brõ uſq; ad ætatẽ ĩfãtiæ mexæ & Cõſtãtii regis ĩperiũ therebithus mõſtrabat᷑ puetus & ãnos magnitu
sen dine ĩdicãs: ſub qᷓ hĩtauit Abrahã. miro aũt cultu ab ethnicis hĩtata ẽ: & uelut quõdãĩ ſigni noĩe cõſe
sinlke, ccata. Damaſcus nobilis urbs phœniciæ. Eodẽ aut uocabulo & Maſeth ancillæ Abrahã filius appellatus eſt.
bis Porro mallet ꝗd ſibi uelit ĩ libris hebraicarum qõnũplenius diſputauit hicĩterps ĩterpᷣtũ ſũ fũctus offſicio nõ
leß quo ãcillã Abrahæ Maſeth nũcupatã pbemus. Dã uicus ĩ ꝗrto a Paneade miliario eũtibus tyꝶ:q uſq; hodie
Entat ſic uocat᷑ termĩus iudææ ꝓuiciæcõtra ſeptẽtrionẽ:de quo & iordanis flumẽ erũpẽs ab loco ſortitus nomẽ Ior
ulan ꝗppe Piſpõ idẽ fluuiũ ſiue riuũhebræi uocãt. Danaba ciuitas ballach filii regis poſt quẽ regnauit lIodab licet
heker mihi uidet᷑ lõge aliter: & ẽ hodie uſq; dãua ĩoctauo miliario Areopoleos pgẽtibus amonẽ & dãuaba ſuꝑ mõtẽ

luss phegor ĩſeptio lapide eſby. Dothaĩ ubi ĩuenit lIoſeph ffes ſuos pecora paſcẽtes:q & uſq; hodie ĩ. xii. a ſebaſte

iti.0 miliario cõtra aqlõis plagã ondit᷑. Debõ ꝗᷓ & dibõ ĩ ſolitudie caſtra filioꝶ iſrael. Eſt aũt & alia dibõ uilla pgrã
4 dis iuxta arnonẽ ꝗᷓ cũ pus fuiſſet filioꝶ moab:& poſteã Seõ rex amorræoꝶ belli iure tenuiſſet a filiis iſ iaefe ca
n 4 pta atq; poſſeſſa ĩ partẽ uenit tribus Gad. Meminit huius Hieremias & Eſaias ĩ uiſiõe cõtra Moab Debõ gad
ku , filioꝶ iſrael caſtra. Diſmemoab. i. ad occidentẽ moabiuxta iordanẽ cõtra Iericũ: ubi balach rex Moab & ma
oin iores natu Madiã iſraelẽ ĩſidiis deceperũt:ĩ quo loco & Moyſes Deuteronomium ſcripſit. Dabiraciuitas in
iune tribu Dã cuius regẽ ĩterfecit Ieſus. Eſt aũt & alia uillula iudæoꝶ ĩ mõte tabor regiõis ad diocæſareã pertinens.
3 Dornafeth qd Symmachus trãſtulit dormaritĩa hocẽ Dora ĩ nono miliario cæſareæ palæſtinæ pgẽtibus tyꝶ

. nõ deſta: ꝗᷓ cũ cecidiſſet ĩ ſortẽ tribus manaſſæ eã poſſidere nõ potuit ꝗa ĩ ea hiĩtatores p̃ſtini pmãſerũt. Da
n HM xlvii
. £ e

birĩ rribu Iuda qᷓ uocabat᷑ ciuitas litteraꝶ:hãc poccupauit Gothoniel frater Caleph ĩterfectis ĩ ea euachĩ. Fuit
aũt & ipa ſacerdotibus ſeparata. Porro Gothoniel qdã arbitrãtur filiũ ffis Caleph. Dabir ſapioräankehiilt
amorræoꝶ Dimora tribu Iluda. Deima ĩ tribu Iuda: eadẽ aũtẽ q & dabir ciuitas litteraꝶ. Deaia ſiue dauid
ĩtribu Iudæ. Duma ĩ tribu Iudæ uicus grãdis ĩ Daroma hocẽ ad auſtralẽ plagã ĩ finibus eleutheropoleos de
cẽ & ſeptẽ ab ea miliaribus diſtãs. Dauna ĩ tribu Zabulõ ciuitas ſepata leuitis. Daſbachĩ tribu ZJHabulon.
Dabrech ĩ tribu Iſachar ut ſepata leuitis. Drus.i.qrcus ĩ ephrata in tribu Manaſſæ. Vnde fuit Gedeon: Et
de hac qd nobis uiſũ fuitĩ libnis hebraicaꝶ qõnũ diximus. Quærit᷑ quõ ephrata ĩ tribu manaſſæ nũc eẽ dicat᷑
Dibõ deꝗᷓ ſupra diximus cuius meminit Elſaias ĩ uiſiõe cõtra Moab. Deſet qd Agla traſtulit parietẽ:Sym /
machus muꝶ. Dodaũ de qꝗᷓ Eſaias ĩ uiſiõe ſcribit Arabiæ. Eſt aũt iuxta areapoli. Darõ nuius meminit Eze
chiel: qd Symmachus uertit ĩ africã. Dioſpolis ciuitas ægypti ſicut ſcribit Ezechiel. Dadã ĩ regiõe cedar.le
ꝗᷓ ſcribit Hieremias. Deblataĩ ĩ terra Moab ſicut ſcribit Hieremias. Dedãa ĩ regioe Idumæa ſuꝑ qᷓ ſcribit Hie
remias. Eſt aũt ĩ qᷓrto miliario a metallo fano cõtra aqlonẽ. Decapolis ſicutĩ euãgelio legimus.Eſt aut regio
decẽ urbiũ trãs iordanẽ circa Hipipũ & pelami & cadariiã.
Deiuiuĩ ſacer paradiſi locus ad oriẽtẽ qd ĩ uoluptatẽ delitiaſq; trãſſert. Euilla ubi aurũ pᷣcioſũ qd
dhebraice dĩ zaab & gẽmæ pcioſiſſimæ carbũculus ſmaragduſq; naſcũtur. Eſt aũt regio ad oriẽtẽ uer
ẽs: quã circuit de paradiſo phiſõ egrediẽs: quẽ nri mutato noĩe Gãgẽ uocãt. Sed & unus de minori/
bus Noe euila dictus ẽ: quẽ Ioſe. refert cũ fribus ſuis a flumĩecefene & regiõe Indiæ uſq; ad eũ locũ q appella
tur Ierre poſſediſſe. Sed & iſmael ĩ ſolitudie Euila hĩtaſſe ſeribit᷑ quã ſcriptura ſcã eẽ ait ĩ deſto Sur còtra faciẽ

ægypti: & tẽdere uſq; ad terrã aſſyrioꝶ. Eufrates fluuius meſopotamiæ ĩ paradiſo oriẽs. Porro Salu. auctor uiclie
certiſſimus aſſerit tã tygris ꝗᷓ euphrates ĩ Armẽia fotes demõſtrari. Ex quo aĩaduertimus aliter de paradiſo E ũ c mMudn
fluminibus eius ĩtẽlligẽdũ. Eleſſar ciuitas regis Arioth. Ephrata regi bethleẽ ciuitas Dauid:ĩ ꝗᷓ natus ẽ xps. trme
Eſtłautẽ ĩ tribu iuda: licet plæriq; male exiſtimãt ĩ tribu beniamĩ iuxta uiã ubi ſepultaẽ Rachel rex moab qaumu (ii
to miliario ab hieruſalẽ ĩ eo loco:ꝗ a. lxx. uocabat hippodromus: legimus ephratã ĩ paralipomeno libro ſupra laul
dictũẽ. Eodornaĩ deſto caſtra filioꝶ iſrael. Emath quã trãſtulerũt exploratores ꝗ ab leſu miſſi ſüt. Erua aindt
ubi pars populi cæſaẽ iſraelis ab Amalech & cananæo quẽ ĩ deuteronomio amoridu ſcriptura uocat. Eſebon i R
ciuitas Seon regis amorræoꝶ terra Galaad ꝗᷓ c fuiſſet ante moabitaꝶ ab amorræis belli iure poſſeſſa ẽ. Me Druoc
minit huius Hieremias Eſaias quoq; ĩ uiſiõe cõtra Moab. Porro nũc uocat᷑ Eſbus urbs ĩſignis Arabiæ ĩ moti tut l
bus qꝗ ſũt cõtra Ierico uigiti aiordane milibus diſtãs. Fuit aũt ĩ tribu Rubẽ ſepata leuitis. Edray ubi ĩterfectus ”
ẽOg rex baſſã gigas põtes:oĩſq; illius cæſus exercitus. Nuũc aũt ẽ adara ĩſignis ciuitas Arabiæ ĩ uiceſimoqrto tocl
lapide ab Oſtia. Eleale ciuitas amorræoꝶ ĩ galaad ꝗᷓ cecidit ĩ ſortẽ tribus rubẽ. Meminit huius & Eſaias ĩ uiſſß
one cõtra Moab & Hieremias: ſed & uſq; hocdie uilla grãdis oſtẽdit᷑ ĩ pᷣmo ab eſbus miliario. Ennaꝗᷓ ẽ iuxta . 4
depᷣtũcades. Exmõ mõs Ermon quẽ phœnices cognominãt Samor: iã ſupra poſuimus. Emathator qd'in
terpretaturuallis acor ideſt tumultus atq; turbarum: ubi Achas lapidibus oppreſſus eſt eo ꝙ quædam de ana emmn
themate ſuſtuliſſet. Eſt autem locus iuxta Ierico haud ꝓcula gallalis. male ergo quidã putãt uallẽ Acornoĩ=e ſrlve⸗
eius ꝗ lapidatus ẽ nũcupatã cũ ille achã dictus ſit: & nõ achor uel achar. Eglon ꝗᷓ & odolã ĩ tribu iudæ: cuiuus tada⸗
noĩe regẽ dabir ĩterfecit Ieſus. Eſt aut nũc uilla pgradis ĩ duodecimo de eleuteropoli lapide cõtra oriẽtẽ de qᷓ Gn
ſupra diximus. Eſròqᷓ & Aſſur iuxta heremũ ĩ tribu Iuda:de ꝗᷓ ſupra dictũ ẽ. Enachin & ĩ hac ĩterfecit Ieſus
enachi ſed habitoꝶ hebrõ. Ephrò ĩ tribu Iudaẽ uilla grãdis. Eprea noĩe cõtta ſeptẽtrionẽ ĩ uiceſimo ab Ae MW Ung
lia miliario. Eſdre ĩ tribu iuda. Etna ĩ tribu iuda. Eleozothia ĩ tribu Iuda. Euũ ĩ tribu iuda. Elolath ĩ totbu· ule
Iuda. Erebĩ tribu iuda ẽ:hodieq; uilla ĩ darama.i. auſtꝶ ꝗᷓ heremita nücupat᷑. Eſau ĩ tribu iuda. Elul ĩ tri lun
bu iuda. Eſt & hodie ĩ regiõe ad æliã ptinẽte uilla noĩe abilla iuxta chebrõ. Eletoche ĩ tnbu iuda ẽ:hodieq; cet
na uicus ĩ nono ab Aelia miliario cõtra meridianã plagã: de ꝗᷓ fuit Amos ꝓpheta: cuius ſepulchrũ ibidẽ oſtẽdi ul
tur. Engalldli, tribu iudæ ubi abſcõditus ẽ Dauid ĩ ſolitudĩe qᷓ ẽ ĩ aulõe hoc ẽ ĩ regiõe illa cãpeſtri de an
ꝗᷓ upra dimus: uocat uſq; hodie uicus pgrãdis iudæoꝶ engaddi: iuxta mare mortuũ. Vnopobalſamũ uenit 3 .
ꝗs uĩeas Engaddi ſalomõ nũcupat. Eſchemo ciuitas ſacerdotalis nũc ondit pgradis uicus iudæoꝶ ĩ daroma 6
ꝗ locus ad eleutheropoleos ptinet ꝑ regionẽ. Emath Raphi.i. uallis Raphi i tribu beniami. Eduma ĩ tribu &n
beniami: nũc uero ondit᷑ uilla eduma ĩ Acranatheme. xii. ferme milibus diſtãs a neapoli cõtra oriẽtalẽ plagã Uudd
Erma & hãc leſ us cepit rege illius ĩterfecto ꝗᷓ fuit ĩ ſorte Symeõis ſiue Iuda. Echer ſortis Symeonis & nucẽ in
uilla pgrãdis noĩe Iechira: ĩ teriore Daromaiuxta Malathã. Echa ĩ tribu Symeõis. Elehath in tribu Aſſer 8
leuitis ſepata. Eſdrayĩ tribu neptali. Eſchaul ĩ tribu Dã ubi mortuus ẽ Sãpſo:qᷓ uſq; hodie ondit᷑ ĩ decceim
eleutheropoleos miliario cõtra Aquilonem pergẽtibus Nicopolim. Eltheco in tribu Dan ſeparata leuitis. hin
Elba: de hac tribus Aſſer accolas pſtinos nequit expellere. Erẽnõ uicus iudæoꝶ pgrãdis ĩ ſexto ab eleuthero “ ſi
poli miliario cõtra meridianũĩ daroma. Emathdor ĩ tribu neptali ſepata leuitis. Emath terminus allophy c
loꝶ ĩ regiõe Damaſci. Ergab ad quẽ locũ Ionathã uenit filius Saul ueꝶ diligit militaribus iaculis ſe exercẽdũ: A
Pro quo Aqla & ſymmachus ĩterpᷣtati ſũt lapidẽ uel alio loco Symmachus hoc. — miſ
dixent. Enehella ubi abſcõditus ẽ Dauid: nuũc uero Ecella uilla di ĩ ſeptimo abeleutheropoli miliario: iuxta. i
elu

quã & ſepulchꝶ Abacuch ꝓphetæ oñdit᷑. Elmò locus ꝗſpiã ĩterpᷣtat᷑ ꝓ quo Aꝗla & Theodotiõ traſtulerũt

*

dui
lit
eclui
leorg
bulon

keonkt

idie
yn
nit e⸗
ecnrd
tng⸗

ioſi
iete letr
minon,
ppel
nkaai
lautor
tadlos⸗
usewße.
oab
woſupt
.. Erun
Hebon
1t. Me
ri mo
telkechu
ſmoqt⸗
ſuasiull
giiun
wrgln
nceann
Nornoie
lncuis
tleqs
otleius
mo N
hinbe
Ilit
wdieg l
Gechin
j eſtt
amünen
ſdaonm
mai ah⸗
aeſe
ns Ant
nbu
lictan
144 eui⸗
cleuten
4 Npr
geniti/

—

qd nos dicere poſſumus hũc uel illũ.ð Porto licet lector agnoſcat: ꝙ ĩ principio quoq; li
bri huius aliqᷓ ex parte pſtrĩxiſſe me nõ oĩa ꝗᷓ trãſfero ꝓbare. Sed iccirco qᷓdã iuxta auctoritatẽ græcã relnque/
re. qa de his ĩ libns hebraicaꝶ qõnũ plenius diſp utaui. Eſt Matha ad quẽ dauid locũ miſit. Eloth quã ædifica
uit rex Azarias. Emath ĩ Eſaia Damaſci ciuitas quã oppugnauit rex Aſſyrioꝶ. meminit huius Zacharias &
Ezechiel.ĩ Amos quoq; Emath Rabba ſcnbit᷑ qe; nobiſcu ſonat Emath magna: diximus de hac & ſupra: ꝗqd
nobis ur̃hãc eẽ epiphaniã iuxta emeſſã ꝗᷓ uſq; hodie ſuo noĩedi ſic. Eſer urbs quã ædificauit Salomô. El
ceſta de quo loco & Naũ ppheta fuit: nã appellat᷑ Elceſeus. Enachi qd Symmachus & Adla trãſtulerüũt ual
lũ. Emaus de quo fuit Cleophas: cuius Lucas meminit euãgeliſta: hæc ẽ nũc Nicopolis ĩſignis ciuitas Palæ/

ſtinæ. Ephaiiuxta deſtũ ad quã uenit Ieſus cũ diſcipulis ſi uis: diximus de hac & ſupra ſub Ephiro uocabulo.
Hucuſq; p correptã litterã. e. nominu ſũt lecta pricipia. Exidep extẽſũ legamus elemẽtũ qd græcedr n Ia.

ſon: Quod ĩterpᷣtat᷑ caterua fluuius quẽ nfi Gãgẽ uocãt de paradiſo exiẽs & pgẽs & Indiæ regiones:

poſt SS erũpit ĩ pelagus. Dicit autẽ ſcriptura circuiri ab hocuniuerſã regionẽe uilla ubi au pcipuũ
cit & carbuculus & lapis praſinus. Farã nucoppidũ trãs arabiã: inctũ. Saracenis ꝗqĩ ſolitudie ua

vi errãt: p hoc iter fecerũt filii iſrael cũ de mõte Syna caſtra mouiſſẽt: ẽ ergo ut diximus trãs Arabiã contra au

ralẽ plagã: & diſtat ab euila cõtra oriẽtẽ itinere triũ dieꝶ. In deſto autme Pharã ſcriptura cõmemorat habi/

7 taſſe Iſmaelẽ. Vnde & Iſmaelitæ ꝗ nũc Saraceni: legimus quoq; codorlogomor regẽ pcuſſiſſe eos ꝗ erãt ĩ deſ

to Pharã. Filiſti ꝗᷓ nũc dr̃ Aſcolõ & cõtra eã regio Palæſtina. Fanuel locus ĩ quo Iacob tota nocte colluctãs
iſraelis uocabuluũ meruit iuxta torrẽtẽ Iacob. Fanuel autẽ ĩterpᷣtat᷑ facies dei ab eo ꝙ ibi deũ uiderit. Fogo ci/
uitas Adad regis ꝗᷓ ĩ regiõe Gaballitica. Fenõ caſtra filioꝶ iſrael ĩ deto. Fuit autẽ quõdã ciuitas priĩcipu Edõ

nuc uiculus ĩ deſto ubi æris metalla danatoꝶ ſuppliciis effodiũtur ĩter ciuitatẽ Petrã & zoarem:de qua & ſu

pra diximus. Fitõ ciuitas ægypti quã ædificauerut filii iſrael. Fin caſtra filioꝶ iſrael ĩ deto. Fotura ciuitas
trãs meſopotamiã. Vñn fuit Balaã ariolus: ſed & iuxta Eleutheropoli qᷓdã uilla noĩe fatura nuncupart᷑ eũtibus

Gaſã. Fogor & bethfogor mõs moabitaꝶ: ad quẽ Balaã rex adduxit Balaã ariolũ ĩ ſupeilio Libiadis. Sed &

alia uilla fogor haud ꝓcul a Bethleẽ cernit᷑: qe nüc Phaora nuũcupat᷑. Faſga ciuitas amorræoꝶ: ẽ autẽ & mõs
cõtra oriẽtalẽ plagã faſga: ꝓ quo Aqla ĩterpᷣtat᷑ exciſũ. Sed &. kx.ĩterpᷣtes faſga ĩ quodã loco exciſũ tranſtule
rũt. Fanuel ciuitas quã ædificauit Hieroboã. Fanuel turris quã ſubuertit Dedeon. Sed & unus de filiis
Or uocatus ẽ fanuel. Fratõ uñ fuit abdõ iudex populi iſrael mote amalech. Felmomalméô qd Adgla ĩterpᷣ/
tat illũ uel iſtũ: Symmachus uero neſcio quẽ locu: Theodotiõ illũ locũ admoui: de quo ĩ libns hebraicaꝶ qõ/
nũplenius diſputandũ eſt. Fogor ciuitas regni Edõ. Farfar fluuius damaſci. Fature regio ægypti iuxta
Ezechielẽ & FHieremiã in qua ꝓpfugi habitaueruntiudæi.
- Eon fluuius ꝗq apud ægyptios Nilus uocat᷑ ĩ paradiſo oriẽs: & uniuerſã æthiopiã circũiẽs. Gomor

ra una de qnq; cuitatibus ſodomoꝶ: ꝗᷓ cũ reliqꝗs diuina ultiõe ſubuerſa ẽ. Gerara ex cuius noĩe nũc
õs 9 J

NAgeraretica uocat᷑ regio trãs daroma ꝓcul ab Eleutheropoli uigiti milibus & ꝗnq; ad meridiẽ. Erat olĩ
terminus cananæoꝶ*ad auſtralẽ & ciuitas Metropolis palæſtina: ſcriptura cõmemorat fuiſſe eã ĩter cades &

ſurhoc ẽ ĩter duas ſolitudies: quaꝶ una ægypto iugit᷑: ad quã populus trãs fretũ rubri maris aduenit. Altera

aero cades uſq; ad ſaracenoꝶ heremuũ extẽcdit. Gallaad mõs ad quẽ ſeptio die ꝓfectiõis & charris Iacobus pro

fugus uenit. Eſt aũt ad tergã phœnicis & arabiæ collibus libani copulatus: extẽduũturq; ꝑ deſtu uſq; ad eũ locũ

ubi trãs Iordanẽ hĩtauit oli rex Seõ amorreoꝶ. Cecidit ſupradictus mõs ĩ ſortẽ filioꝶ Rubẽ & gad & dimidiæ
tribus manaſſæ. Sed & Hieremias loꝗt Galaad tu mihinitiũ libani: a quo moteciuitas ĩ eo codita ſortita eſt
uocabulũ: quã & cepit & de amorreoꝶ manu: Galaad filius Machir filii Manaſſæ. Gader turris ubi habitãte
Iacob rubẽ pr̃is uiolauit thoꝶ:ꝗᷓ abſq;. g. Ira ĩ hebræo Ader ſcribi᷑. Gelẽregio ægypti quã ihitauit lacob cũ li
beris ſuis. Ganõgabercaſtra ĩ ſolitudie filioꝶ iſrael ſicutĩ numeroꝶ libro ſcriptũẽ. Porro iuxta deuteronomi
um ciuitas ẽ eſau: quã nũc eſami nucupari putãt iuxta mare rub & Ailã. Gethamiꝓ ꝗᷓ ĩ hebræo poſitũẽ auit
ciuitas adad: ꝗ qᷓrtus regnauit ĩ idumæa terra:ꝗᷓ gebalẽ dr. Gai ĩ ſolitudie caſtra filioꝶ iſrael: & uſq; hodie ga
ia urbsdi palæſtiæ iuxta ciuitatẽ petrã. Gelmo deblatã caſtra. i. mãſio filioꝶ iſrael ĩdeto. Gadgad mõs in

deſto: ubi caſtrametati ſut filii iſrael. Gaza ciuitas æneoꝶ: i ꝗᷓ hĩtauere cappadoces p̃ſtinis cultoribus ĩterfe/
ctis: apud ueteres erat termius cananæoꝶ iuxta ægyptũ: ceciditq; ĩ ſortẽ tribus iudæ. ſed ea tenere no potuit: da

Eathimi.i. gigãtes fortiſſime allophyloꝶ reſtiterut: & ẽ uſq; hodie ĩſignis ciuitas palæſtinæ. Quæni᷑ aut quò
ĩ ꝗqᷓdã pphetia dicat futura ĩ cumulũ ſepiternũ. Quod ſoluit᷑ ita Anniqᷓ ciuitas locũ uiæ füdamẽtoꝶ ueſtigia.
Fãc autẽ quæ nũc cernitur in alio loco pro illa ꝗᷓ corruit ædificatã. Gargaſi ciuitas trãs iordanẽ iucta monti

galaad qua tenuit tnbus Manaſſæ. Et hæc eſſe nuũc dr. Geraſa urbs ĩſignis arabiæ. Quidã autẽ ipſã eſſe grada
rã exiſtimãt. Sed & euãgeliũ meminit geraſarioꝶ. Gadgad ubi aquarum torrentes ſunt. Eſt autem locus in
ſolitudine. Gaulon ſiue galon: in tribu Manaſſæ ciuitas ſacerdotalis & fugitiuorum in regione baſſanitidi.
Sed & nũc galõ uocat᷑ uilla pgrãdis ĩ bethanea: ad cuius nomẽ & regio ſortita uocabulũ ẽ. Gebal mõs ĩ repro

miſſiõis terra: ubi ad ĩperiũ Moyſi altare cõſtructũ ẽ.Sũt autẽ iuxta Iericũ duo mõtes uicini cõtra ſe iuicem re

ſpiciẽtes: Eꝗbus unus garizim: alter gebal dr. Porro ſamaritani arbitrãtur hos duos mõtes iuxta Neapoli eẽ:
ſed uehemẽter errãt: plurimũ iter ſediſtãt: nec poſſũt ĩuicẽ benedicẽtiũ ſiue maledicẽtiũ ĩter ſe audire uoces.

Xlviii.

„%„½

vViif:

Quod ſcriptura cõmemorat. Garizĩ mõs ſup quẽ ſteterũt hi q maledicta reſ. onabãt iuxta ſupradictũ mõtẽ
Gebal. Golgol ꝗᷓ & ſal iuxta quẽ mõres eẽ ſcribuntur garizĩ & gebal. Galgal autem locus eſt iuxta lIericum.

Errant igitur Samaritani qui iuxta neapolim garizim & gebal mõtes ondere uolunt: cum ipſos iuxta galgal
eẽ ſcriptura teſtat. Galmoab qd ĩterpᷣtat᷑ uallis moab iuxta fogor ubi ſepultus ẽ Moyſes. Galgala hæc eſt
quã ſupra poſuimus golgol ad oriẽtalẽ plagã antiquæ ler.
iordanẽ: ubi leſus ſecũdũ populũ circũcidit: & paſcha celebrauit: & deficiẽte mãna triticeis panibus uſus ẽ iſra

el. In ipſo loco lapides quoq; quos de auleolo iordanis trãſtulerũt ſtatuerũt ibi:& tabernaculũ teſtimonii fi/

xũ multo tẽpore fuit. Cecidit aũt ĩ ſorrẽ tribus iudæ: & oſtẽdit᷑ uſq; hodie locus deftus ĩ ſecũdo Iericus milia/
rio ab illius regiõis ĩ onẽtalibus ĩ miro cultu habitus: ſed & iuxta qdã aliã gelgalã ſuſpicãtur. Gay iuxta bethã
& bethel: qua expugnauit ieſus regeillius ĩterfecto: & habitauit illã quõdã circa iordanẽ amorræus. nuc deſer
tus tm ondit᷑ locus. Gabaõ unde gabaonitæ ſupplices uenerunt ad Ieſũ: erat olĩ metropolis ciuitas & regalis

Eneoꝶ:ceciditq; in ſortẽ tribus Beniami: & nũc oſtẽdit᷑ uilla eodẽ noĩe ĩ qᷓrto miliario beth elis cõtra occidẽta/
lẽ plagã: iuxta rama & Remõ. Vbi ſalomõ hoſtiis ĩmolatis diuinũ meruit oraculũ. Fuit autẽ & ipſa ſeparata

leuitis. Gabe ſortis Beniamĩ: & hæc leuitis ciuitas ſeparata. Gazei ĩ ſorte tribus ephraĩ urbs ſeparata leuitis:
quã & ipſã expugnauit leſus rege illius ĩterfecto. Aedificata ẽ autẽ poſtea a Salomone: nũc gazara uilla dr in

Irto miliario neapoleos cõtra ſeptẽtrionẽ. Veꝶ tñ ſciẽdũ ꝙ alienigenas ex ea ephraĩ nõ potuitexpellere. Goſ

ſon & hãc expugnauit ieſus Ethĩ:i hacgigãtes ꝗ uocabant᷑ Eathimi & philiſtinoꝶ accolæ pmãſerũt: oſtẽditur
uicus ĩ qnto miliario ab eleutheropoli eũtibus dioſpolĩ. Geſõ ciuitas alienigenaꝶ: ꝗᷓ e a geraſſi ĩ baſſaniti/

de de ꝗᷓ filii iſrael expellere nõ uoluerũt geruſi. Gader & huius regẽ ĩterfecit ieſus. Legimus ꝙ iacob trãs turri

gader fixerit tabernaculũſuũ. Goym ĩ gegel:qd Aqla & Symmachus interpᷣtant gẽtes ĩ gelgel. Gelgel &
hãc cepit ieſus: & nũc oſtẽdit᷑ uilla noĩe galgalis:ab antipatride in ſexto miliario cõtra ſeptẽtrionẽ. Gallath
thamaĩ locus ꝗĩterpᷣtat᷑ poſſeſſio aquæ. Gadgad ĩ tribu iudæ: ẽ autẽ hodieq; uilla ĩ extremis finihus Daroma

cõtra oriẽtẽ ĩminẽs mari mortuo. Gadera ĩ tribu iudæ nũc appellat᷑ uilla ad regionẽ ciuitatis elimenſis perti

nẽs noĩe gadera: cõtra terebinthũ. Gaedar ĩ tribu iuda hodie uocat᷑. Getharemõ ĩ tribu manaſſæ ciuitas ſe
parata leuitis: Gay uallis ſiue p̃ᷣruptũ. Geennon qd ĩterpᷣtat᷑ uallis hennon: & ab hac qdã putãt appellatã
eẽnã. Cecidit autẽ ĩ ſortẽ tribus Beniamĩ:iuxta tur. Gerdus uicus pgrãdis ĩ decimo miliario dioſpoleos pgẽ

tibus eleutheropoli .ꝑGlabli terra allophyloꝶ. Giſo ĩ tribu iuda. Gelõ ĩ tribu iuda. Gethefſer ĩ tribu Za

bulõ. Gabathõ ĩ tribu dan ciuitas ſeparata leuitis. Eſt quoq; oppidũ qd uocat᷑ gabe ĩ ſextodecimo miliario
cæſareæ: & alia uilla Gabatha ĩ finibus dioceſareæ iuxta grãdẽ cãpũ legiõis. necnõ gabaa & gabatha uiculi con
tra oriẽtalẽ plagã Daromæ: ſed & aliagabata ĩ tribu Beniami: ubi fuitdomus Saul.alienigẽaꝶ quoq; ĩ regno
rũ libris qᷓdã gabatha ſcribit᷑ & iuxta bethleẽ ĩ tribu iuda. Getremò alia ciuitas ĩ tribu Dã ſeparata leuitis. Eſt
aũt nũc uilla pgrãdis ĩ duodecimo miliario dioſpoleos pgẽtibus ad eam de metropoli. Galiboth locus iuxta

iordanẽ ĩ tribu Beniamĩ ubi altare dño cõſtruxerũt fili Rubẽ. Gaas mõs ĩ tribu Ephraĩ. ĩ cuius ſepttriona

li plaga ſepultus ieſus filius Naue: & uſq; hodie iuxta uicũ Thãnã ſepulchꝶ eius ĩſigne mõſtrat. Gabaathĩ

tribu Beniami: urbs phinees filii Eleazari:ubi ſepultus ẽ Eleazarus. Eſt autẽ gabatha uilla ĩ. vi. miliario eleu-

theropoleos ubi & ſepulchrũ ꝓphetæ Abacuch oſtẽdit᷑. Gabaã uſq; ad hũcdelatũ ẽ cõtra tribũ Beniamin ſi

cut ĩ libro iudicũ ſcribit᷑. Getha ad quẽ locũ trãſtulerũt arcã teſtamẽti de Azoto:nũcuicus grãdis uocat᷑ gi⸗
thã ĩter antipatrionẽ & Ramã. Sed & alia uilla appellat᷑ gethĩ. Galli uñ fuit falthĩ ꝗ poſt fugã Dauid Micol

uxorẽ eius acceperat. meminit & huius loci Eſaias. dr aut eẽ ꝗqdã ad rarõ uicus ꝗ uocat᷑ galla. Gelãſur regio
allophyloꝶ. Galaboe mõtes alienigẽaꝶ: ĩ ſexto lapide a ſintopoli: ĩ ꝗbus etiã uicus ẽ grãdis q uocat gelbos.
Sed ut ad quã deſcẽdit Dauid pro Aqla roy eνπιπιͤν.ù1 expeditũ uel accinctũ: Symmachus latronũ cineũ trã
ſtulerũt. Gazera ubi Dauid pcuſſit alienigenas:poſuimus & ſupra Gzz Geſſuri regio alienigenaꝶĩ ſyria

Gilõ un fuit Achitofel. Gol ubicõmiſſũ ẽ pᷣliũ. Galilæa duæ galilææ ex ꝗqbus una galilæa gẽtiũ uocat᷑ ui
cina tyrioꝶ finibus: ubi & Salomõ uigiti ciuitates donauit Chirã regi tyri ĩ ſorte tribus Neptali. Altera galilæa
dr erga tyberiadẽ & ſtagnũ genazareth ĩ tribu zabulõ. Giõ: ubi Salomõ unctus ẽĩ regẽ. Geu locus ĩ quo
cuſſit Hieu rex iſrael Ochoꝛiã regẽ iudæ iuxta ieblaã Gethachofuñ ionas ꝓpheta fuit. Gaddi quẽ pcuſſit
Azael rex damaſci poſitaẽ & ſuptagadda. Gemella regio idumæoꝶ: p ꝗᷓ Aqla & Symmachus ĩterptant ual
lẽ galis. Gebin meminit huius Eſaias: & ẽ uilla geba ꝗnto miliario a gufius eũtibus Neapolĩ. Gozã ĩ regio
ne Emath:& huius meminit Eſaias.Eſt autẽ ĩ finibus Aamaſc Gareb iuxta hieruſalẽ ſicut ſcribit Hieremi

as. Gabarth ꝙ; Agla ĩterptat᷑ ĩ ſepibus: Symmachus uero ĩ collis lege Hieremiã. Gepta nomẽ regiõis ut in

Eſaia ſcriptũ ẽ. Gamẽ ſiue gamõ regio moabitarũ iuxta Eſaiã. Gadara urbs trãs iordanẽ cõtra ſintopoli &
tyberiadã ad oriẽtalẽ plagã ſita ĩ mõte:de cuius radice aquæ calidæ erũpũt balneis deſupꝑ edificatis. Gergeſa
ubi eos qa dæmonibus uexabatur ſaluator reſtituit ſanitati. & hodie ſup mõtẽ uiculus demõſtrat᷑ iuxta ſta-
gni tyberiadis: ĩ quo porci pcipitati ſũt: diximus de hoc ſupra. Gethſamani locus ubi ſaluator antepaſſionẽ
orauit. Eſt autẽ ad radices montis oliueti: nũc eccleſia deſuper ædificata. Golgotha locus caluariæ: ĩ quo Sal
uator pro ſalute omniũ crucifixus ẽ: & uſq; hodie oſtẽdit᷑ ĩ Aelia ad ſeptẽtrionẽ plagã mõtis ſyon.
Elach regio pᷣncipũ etlon & ciuitas Elau ĩ decimo a Petra miliario cõtra oriẽtẽ. Heroĩ ciuitas ægy/

9

flüiſ⸗

ſertort

pton⸗
ſcnpe
licus
phite
uatort
zii

amat

ſubtue
emi
lrcerci
kalien
ſpata
Auide
furtal
leno
bubg
oppu
Ute
dtai
bile
Sali⸗
(iuita
uicce
tatci
Ncar
hodie⸗
len
Wit
ieit⸗
inrn
Llnd
nolhr
Uulr
dels

icir
taleian
l lar N

8 ulili
Imoniit,
ncus ml,
uendehi
iiice
tangli
ten orlcet
pla lunn
arataente⸗

taullcin

peler,
itoſtütn
Uibalni
Cobtrüznn
Gg
ne, CAn
luDawn
inenlai
Arautr
titaphlri
oſpolenge
krimu?1
imo müind
hhauilian
noqienn
ln
hloariun
sſcpimm
.Ccuthi
nlanocer
R
lauatg/
ürnpo
perbo⸗
mgiſul

2

7
—1

Nengln

pto:ad quam occurrit Ioſeph patri ſuo Iacob. Helioſpolis ciuitas ſolis urbs in ægypto: pro qua in hebræo
ſcriptum eſt on: in qua Phutifar fuit ſacerdos:meminithuius & Ezechiel. Heganium in tribu iuda nunc ẽ
uicus iuxta bethel. Henai in tribu iuda:hodieq; uilla ẽ betriũ circa therebintũ. Hendoe ĩ tribu manaſſæ ubi
phitoniſſa a Saule iudæ rege cõſulit᷑. diximus ſupra & de endor quæẽ iuxta oppidũ Nain: ĩ cuius portis Sal
uator filiũ uiduæ ſuſcitauit. Eſtautẽ circa Sinthopoli. Hengauĩ in tribu Iſachar ciuitas ſeparata leuitis: ſed
alia qᷓdã ciuitas Hengania dr circa geraſã. Honcida ĩ tribu Iſachar. Eſt autẽ uſq; hodie uilla qᷓda noĩe enadab
pgẽtibus de eleutheropoli Aeliã ꝗſi ĩ decimo miliario. Henaſor ĩ tribu Neptali poſitaẽ ſuꝑaſſur. Herecõ
terminus tribus dã iuxta Iopẽ. Hetã:ubi habitabat Sãpſã ĩ ſpelũca iuxta torrẽtẽ. Hela legimus uallẽ Hela
quã Aqꝗla & Theodotiõ ĩterpᷣtãtur uallẽ quercus. Hengadi deſtũ ĩ quo abſcõditus ẽ Dauid.poſuimus & ſu
pra hẽgadi ĩ tribu iuda iuxta mare mortuũ cõtra eodecimũ. Hemath regio allophyloꝶ. Porro iuxta hieremi
am ciuitas damaſci. Heuã terminus damaſci ſicut ĩ Eechiel. legimus ad oriẽtẽ uergẽs athiemã & palmetes

quæ & cæteri interpretes ediderunt Thamaar.

Aboc fluuius:quo trãſmiſſo luctatus ẽ Iacob aduerſus eũ ꝗq apparuerat: uocatuſq; ẽiſrael.fluit ĩ ani
mã.i. philadelphiã & Ieraſã de ꝗᷓrto miliario eius: & ultra ꝓcedẽs iordani fluuio cõmiſcet᷑. Idumæa
regio Eſau: quæ ex eo ꝙ ille Edõ uocabat᷑ nomẽ accepit. Eſt autẽ circa urbẽ Petrã quæ dicit᷑ nüc gaba

lene. Ichheth regio prĩcipũ Edõ in eadẽ: de qua ſupra diximus gabalene. Iroth locus deſerti ad quẽ uenerũt

filii iſrael mare rubrũ trãſfretãtes. Iebata caſtra ĩ ſolitudie filioꝶ iſrael. Incẽdiũ.i.enithipitinoch locus ĩ de
ſerto: ubi quãdã partẽ populi flãma cõbuſſit. Iuchaath caſtra ĩ deſto filioꝶ iſrael. Iãna quæ ẽ ĩ cãapo moab
ſubtus uerticẽ fatga.i.excelſi:qd reſpicit ad deſertũ Armõ. laſſa ubi aduerſus Seon amorreoꝶ regẽ dimicat᷑

Meminit huius Eſaias ĩ uiſiõe cõtra moab. Sed & Hieremias. & uſq; hodie oſtẽditur ĩter medabã & deblatai.

Iacer ciuitas amorreoꝶ ĩ decimo lapide philadelphiæ ad ſolis occaſũ trãs iordanẽ: ꝗᷓ fuit termius tribus gad ex
tẽditurq; uſq; aroer.ꝗᷓ ipa reſpicit edrabã. meminit urbis iacer & eſaias ĩ uiſiõe moab:ſed Hieremias. Fuit aũt
ſeparata leuitis: & diſtat ab Eſebeõ. xv. milibus.e qᷓ magnũ flumẽ erũpẽs a iordane ſuſcipit᷑. Iordanis fluuius
diuidẽs iudæã Arabiã & Aulonẽ: de quo ſupra diximus: & uſq; ad mare mortuũ fluẽs: q poſt multos circuitus

iuxta ierico mortuo cõmixtus mari nomẽ amittit. Iethaathab locus ĩ deſto: ubi torrẽtes aquaꝶ demõſtrant᷑

lIerico urbs: quã iordane trãſgreſſo ſubuertit ieſus rege illius ĩterfecto: ꝓꝗᷓ extruxit aliã Ozã de Bethel ex tri/
bu Ephraĩ:ꝗᷓ dns nr atq; ſaluator ſua pᷣdicatiõe uel p̃ſetia illuſtrare dignatus ẽ. Sed & hoc eo tpe quo hieruſalẽ
oppugnabat᷑ a romãis pp pfidia ciuiũ capta atq; deſtructa ẽ: ꝓ ꝗqᷓ tertia ædificata ẽ: qᷓ hodie pmãet:& oſtẽdunt᷑
utriuſq; urbis ueſtigia ĩpᷣſẽtẽ diẽ. Ieruſalẽ ĩ qᷓ regnauit Adõberzeth:& poſt eũ tenuere Iebuſei:e ꝗbus ſor

tita ẽ uocabulũ: quos multo poſt tpe Dauid extermĩauit totius eã iudææ puĩciæ metropoli fabricatus ẽ:eo

ibi locũ tẽpli emerit: & extructuræ ĩpẽſas Salomoni filio dereliꝗrit: hãc eẽ Ioſephus refert qd in geneſi ſcribit᷑
Salẽ ſub rege melchiſedech. Fuit autiĩ tribu Beniami. Iebus ipſa ẽ ꝗᷓ hieruſalẽ. Iarĩ ciuitas gobõitaꝶ. lIarĩuit
ciuitas ꝗᷓ ſubuertit lebus ꝗᷓrto diſtãs ab Eleutheropoli lapide iuxta uillã Eſchaol. Iſinuĩt ubi abſcõditus ẽ da
uid:de ꝗᷓ & ſupra qd nobis uidet᷑ diximus ponẽtes betheſinuit. Sed & ĩ regnoꝶ libro pᷣmo ꝓ Iſinuit Agla ĩterpᷣ
tat᷑ diſſipatã: Symmachus uero deſtã. Iedua ĩ ſexto ab eleutheropoli lapide pgẽtibus chebrõ. lIethonã ciui
tas carmeli: quã cepit ieſus regeillius ĩterfecto. Iayr ciuitas tribus manaſſæ. Iamuel ĩ tribu iuda. Eſt autuſq;

hodie oppidũ Palæſtinæ ianua ĩter dioſpoli & Azotũ. laber ciuitas litterarũ ĩ tribu iuda. W tribu iuda

lerinus ĩ tribu iuda. Eſt autẽ uſq; hodie uilla Iermurcha ĩ decio ab eleutheropoli lapide aſcẽdẽtibus æliã. Ie
chel ĩ tribu iuda. Iecthã ĩ tribu iuda. Iether ĩ tribu iuda ciuitas ſacerdotalis. Et nũcẽ uilla pgrãdis Iechira no
miĩe ĩ uiceſimo miliario eleutheropoleos:habitatores quoq; eius oẽs xpᷣiani ſũt. Sita ẽ autẽ in ĩteriore daroma
iuxta malathã:diximus de hac & ſupra. Ianu ĩ tribu iuda ẽ uilla ianua ĩ tertio miliario legiõis cõtra meridiẽ:
ſed nuũc uidet᷑ ipſa eẽ ꝗᷓ ſcribit᷑. Iethã ĩ tribu iuda ciuitas ſacerdotalis ẽ: hodieq; mõs pgrãdis iudæoꝶ ĩ octa/
uo lapide ab eleutheropoli ad auſtralẽ ꝑtẽ ĩ daroma. Ieſrael ĩ tribu iuda: ſed nõ ipſaꝗᷓ ſupra ieſrael ĩ tribu ma
naſſæ:hodieq; uilla pgraãdis uicus ondit᷑ ĩ cãpo maxio ĩter ſintopolĩ & legionẽ. Fuit autem terminus Iſachar.
Sed & unus de poſteris ephrate ſicutĩ paralipomenõ legimus uocatus ẽ iezrael. Iedaã ĩ tribu iuda. Ieſ bechi
ĩ tnibu ioſeph. Iano ĩ tribu ephraĩ. Hãc quoq; cepit rex aſſyrioꝶ: & hodieq; uicus oſtẽdit᷑ iano ĩ trabitena regi
one ĩ. xii. lapide a neapoleos cotra oriẽtẽ. Ianu p ꝗᷓ & ſymmachus ĩterpᷣtat᷑ dexterã. Iaſap ꝓ quo hebræi ha/
bitatores legut inemeth: ꝓ quaaqla & Symmachus traſtulerũt ĩ ualle. Ieblaã ĩ tnbu manaſſæ:de ꝗᷓ alienige
nas nõ ualuit expellere. Ierfel ĩ tribu beniami. Iecnal ĩ tribu Zabulõ ciuitas ſeparata leuitis: lIaſchie ĩ tri/
bu Zabulõ nũcuſqʒ ioppe uocat᷑ aſcẽſus iapho.Sed oppidũ ſicaminũ noĩe de cæſarea Ptholemaidẽ pgẽtibus
ꝓpe mare ſup motẽ carmelũ ephadi. Ieſtael ĩ tribu zabulõ. leldella ĩ tribu zabulo. Iermothĩ tribu Iſachar
urbs ſacerdotibus ſeparata poſuimus: & ſupra cernuit. cuius & Oſee ppheta meminit. lIococ ſortis neptalĩ ĩ
cõfinio triũ tribuũ.i.ĩtribu ⁊abulõ ad auſtralẽ plagã ĩ tribu Aſſer ad occidẽtalẽ. Porro ĩ tribu iuda ad ſolis ortũ
lIabuel ĩ tribu neptali. Ierõ ĩ tribu neptali. Ietlã ĩ tribu dã. Ielõĩ tribu dã. Iud ĩ tribu dã. Iaraco aꝗᷓ ĩ tribu dã
Iulethi ꝓ quo Agla ĩterpᷣtat᷑ ĩ maxilla. lIabis galaad hãc oppugnauerũt filii iſrael. Nũc autẽ uicus ẽtrans
iordanẽ ĩ ſexto miliario ciuitatis pellæ ſuꝑp mõtẽ eũtibus grafa, lat ſaltus ĩ quo examẽ apũ fuit. Ierameli re
gio Allophyloꝶ. lIether ad quã miſit Dauid: nũc ẽ uilla ĩ daroma noĩe iethira: de qua & ſupradiximus. Iez
⸗ xlix.

niaã ciuitas pricipũ Salomõis. Ithabytim p quo Aqla & ſymmachus in Oſee ꝓpheta trãſtulerunt thabor.
Eſt autẽ mors thabor ĩ cãpo maxio ad oriẽtalẽ plagã legiõis. lIethoel nomẽ petræ ĩ regnoꝶ libris. Iethaba
urbs antiꝗᷓ iulææ. Inazeb ꝓ quo ſymmachus traãſtulitĩ ualle Zeb. Inachim ſiue lbachim pro quo Aqla &
Symmachus trãſtulerũt ĩ fletu:meminit huius Micheas ꝓpheta. Ioppe oppidũ palæſtinæ maritimũ in tri-
bu dan. Inaraba ꝓ quo Agla trãſtulit ĩ humili uel plano: porro ſymmachus ĩ cãpeſtri iturea & traconidis re
gio: cuius tetrarcha fuit Philippus: ſicut ĩ euãgeliis legimus. traconidis autẽ dicit᷑ terra iuxta arabiæ deſertum
quod hoſdræ iungitur.
Arlſa terminus cananæoꝶ cõtra ſidonẽ. Luza ĩ tribu Beniamĩ: quã poſtea cognominauit Iacob be/
thel. Eſt autẽ uſq; hodie uilla ĩ ſiniſtra parte iudæ neapoli pgẽtibus Aeliã. Luza hæc altera quæ ceci/
ditĩ ſortẽ filioꝶ Ioſeph iuxta Sichẽ ĩ tertio lapide neapoleos. Lathõ urbs ducũ Edõ. Lenimaĩ deſer
to caſtra filioꝶ iſrael. Lobõ ns ſolitudis trãs iordanẽ: in quo Moyſes deuteronomiũ legit. Lachis in tri
bu iuda.Sed & hãc cepit ieſus rege eius ĩterfecto.meminit huius Eſaias & Hieremias: & nuc ẽ uilla ĩ ſeptimo
miliario ab eleutheropoli eũtibus Daromã. Lebna ĩ tribu iuda ciuitas ſacerdotalis: quã tenuit ieſus rege illi
us ĩterfecto:nũcẽ uillaĩ regiõe eleutheropolitana: ꝗᷓ appellat᷑ lobna. Scribit de hac Eſaias. Laſſarò & hacce-

pit ieſus rege illius ĩterfecto. Lapis filioꝶ rubẽ: ẽ autẽ terminus tribus iudæ. Laboth ĩ tribu iuda. Laboth

ĩtribu Symeõ. Labamath ĩ tribu Aſſer. Lachũ terminus neptali. Labormath pro quo Aqla ĩterpᷣtatur

igreſſus Emath. Leſſem hãc filii dã ĩ capta cognominauerũt dan. Luza altera iuxta bethel: ĩ terra chã: qua

cõdidit ille q abierat de bethel ſicut hiſtoria narrat. Lechi ꝓ quo Aꝗla & Theodotiointerpᷣtatur maxilla: de
qua iã ſupra diximus. Layſa hãc filii Dan captã manu poſſecderut: cũ eẽt pcul a edone: & uocauerũt eã dan.
Fuit autẽ terminus iudææ terræ cõtra ſeptẽtrionẽ a dan uſq; ad berſebee ſe tẽdẽtis. Meminit huius Eſaias. Si
ta ẽ autẽ iuxta paneadẽ: de qua iordanis fluuius erũpit. Lamathara: ad quẽ locũ lonatha ſpicula dirigebat

pro quo Aqla ſterpᷣ̃tat᷑ ad ſignũ: Symmachus ad cõductũ. Ladabar ubi erat mẽphiboſte. Lodabar unde fu

it Machir. Libanus mõs phœnicis altiſſimus. Linch huius meminit Eſaias: & uſ. q; hodie uicus inter Areo
polim & Azoarã nomine lintha.

Iſſe regio iudæ:in qua habitauerũt filii zecthã fili Heber. Mabre hoc ẽ chebrõ iuxta quã ſepultus
ẽ Abrahã & Iſaac & Iaeob:de qua ſupradiximus. Mãdre autẽ & unus uocabat aicoꝶ Abrahã. Ma
.diã urbs ab uno filioꝶ Abrahã ex Cethura ſic uocata. ẽ autẽ trãs Arabiẽ ad meridiẽ ĩ deſto ſaracenoꝶ

cõtra onłtẽ maris rubri. unde uocãtur madianei & madianea regio: legimus & filias Ioab ſoceri Moyſi filias

madiã: ſed hæcalia ciuitas ẽ omonyma eius iuxta arnonẽ & Ariopolim: cuius nũc ruinæ tãtümõ demõſtrãtur
Moab ab uno filiorũ Lothꝗ uocabat Moab urbs arabiæ: quæ nuũc Ariopolis dicit᷑ ſic uocata ẽ: cuius & ſupra
meminimus. Appellat᷑ autẽ moab ex nomine urbs & regio. porro ipſa ciuitas quaſi proprium uocabulum
poſſidet rabbath moab: ideſt grandis moab. Maſſartha ciuitas regni Edom cõtra gabalenẽ. Mabſaruſq;
ad preſẽtem diẽ uicus grãdis in regione gabalena: appellat᷑ mabſara ad urbẽ petrã ptinẽs. Magdiel & hæcin
regiõe gabalena poſſeſſa oli a ducibus Edoò. Magdolus ad qua filii iſrael cũ exiſſent de ægypto puenerunt
ante ꝗᷓ trãſirẽt mare rubrũ. Legimus & in Ezechile de magdalo uſq; ſienẽ. Porro Hieremias iudæos qui ſecũ
fugerãt a babylonioꝶ ĩpetu ĩ hac urbe habitaſſe refert. Marra qd ĩterpᷣtat᷑ amaritudo. Eſt autẽ locus in quo
amaras aqs iactu ligni Moyſes ĩ dulcẽ uertit ſaporẽ. Memoriæ. i. ſepulchra cõcupiſcẽtiæ caſtra filioꝶʒ iſrael
ĩT deſto.ubi poſt eſũ carniũ aſcendit ira dei ſuꝑ illos. Macheloth caſtra filioꝶ iſrael ĩ ſolitudĩe. Maſurith ca

ſtra filioꝶ iſrael in de?to. Machanæ quæ nũe dr malchana ſita ẽ in Arnone duodecimo miliario ꝓcul cõtra

oriẽtalẽ plagã medebat. Miſorciuitas Og regis Baſſan. ſignificat uero miſor loca plana atq; cãpeſtria. Ma
chanarath terminus urbis Ammã: quæ & philadelphiæ dr᷑. Machbaies quã nos uocamus heremũ: hanche
bræi matharim nominãt. Miſaida filioꝶ Iachim locus ĩ ſolitudie:ĩ quo obiit Aarõ. Maceda in haccõcluſit
ieſus qnq; ĩ ſpelũca: quos ĩterfecit cũ rege maceda:quæ fuit ĩ tribu iuda:& nũc ẽ ĩ ſeptimo miliario Eleuthero
poleos cõtra ſolis ortũ. Madõciuitas: in qua rex fuit Ioab: aduerſus quẽ bellũ geſſit leſus. Meſſeſa ĩ tribu

iuda: apud quã habitabat Iephta iuxta Chariathiari: ubi quõdã arca teſtamẽti fuit: & Samuel populũ ĩdica

uit.meminit huius Hieremias. Merrõ aquæ ad ꝗ́s exercitu pᷣparato caſtra ſũt poſita.Eſt autẽ nũc uicus mer
rus noĩe ĩ duodecimo miliario urbis Sebaſte iuxta dothaim. Meſſephoth marin ꝓ quo Aqla maſrephota:
Symmachus maſrephoth maris ĩterpᷣtati. Mathati urbs amorræoꝶ ſup iordanẽ iuxta mõtẽ Ermon: de qua
extermiĩare nõ ualuerũt filii iſrael mathateũ. Marꝶ & hãc cepit ieſus rege illius ĩterfecto poſita eſt ſupra &
marrus. Maggedo & hãc cepit Ieſus rege illius ĩterfecto: quæ cũ cecidiſſeti ſortẽ tribus Manaſſe nequaꝗᷓ poſ

ſedit eã: ꝗa priſtinos habitatores nequit expellere. Miſſor p quo Aqꝗla & ſymmachus humilẽ ĩ terpᷣtati ſũt.
Eſt aũt ciuitas tribus rubẽ ſeparata leuitis lregioe gabalena. Mædeba uſq; hodie urbs arabiæ ãtiquũnomẽ
ebẽ ed & alia ẽ trãs iordanẽ ꝗᷓ pᷣſidiũ romãoꝶẽ militũ pp uicinã ſoli
citudinẽ. Maffa ĩ tribu gad ſepara leuitis.ẽ aũt & alia nũc Mafſa ĩ ſinibus eleutheropoleos cõtra ſeptẽtrionẽ

retinẽs iuxta eſebõ. Mefaat ĩ tribu Beniamĩi.

pgẽtibus Aeliã ptinẽs ad tribũ Iudæ. Manaĩ ĩ tribu Gad ſeparata leuitis ĩ regione Gad galetides. Medama
na ĩ tribu Iudæ: cuius meminit Eſaias: & nũc ẽ mæonis oppidũ iuxta ciuitatẽ Gaza. Magdal in tribu Iuda.

Mereſſa in tribu iuda cuius ſũt tãtũmõ ruinæ ĩ ſecũdo lapide Eleutheropoleos. Maon ĩ tribu iuda cõtra ſo/

luort
ralaa
auitz
letmun
busbte
litetß
P
tt ui
valg.
ala it
Geſuni
atsit
ld
ln oyr
guial
ni
ſemiasr
vi0ſe⸗
Planbo⸗
Ctnadlie
Mla⸗
ditil
lüm

nllede

llooie
bctocot
aidu:
ſrüar
ckrä
busin
liit
ule.
honal
utbeſa
gllu
Cdene
cinit
ſe.
D
guſe
Pbeor
toder
morte

witn
Eenſe
ſaauer

tinbe
ehi
uin tl⸗
onider
kelemun

acob be

uecer⸗,
naicle

isinm

ſehnme
8 cgeli
Ahicce
Labotn
terötamt
chigti
aulce
teictn⸗
Eli
nghr
runceft

NerA

ſpulns
hi. Ma
noenag
i li
ſupn
Abulum
anulg
hecin
netunt
guiſeri
in qo
iſad
unthea
ulcötr
1n M
hanche
cöclult
euthero
zihu
lüſdia
lsmet
epotn
ncegu
lugnd
uſtl
uili
ünani
nill
linini
lum
Aln

aſo⸗

lis ortũ Daronæ. Maroth ĩ tribu iuda. Madi in tribu Beniamt. Mathechaboth in tribu Manaſſæ. Ma
ralla aſcẽſus Zabulõ. Moladab ĩ tribu iudæuel Symeonis. Maſſã in tribu Aſſer iuxta carmellũ ad mare
ciuitas ſeparata leuitis. Marealmarũ qd uocat᷑ mortuũ ſiue afflati.i. Bituminis ĩter ierico & ioarã. Melep
terminus Neptali. Magdihel ĩ tribu Neptali: & hodieq; paruus uicus oſtẽdit᷑ ĩ ꝗqnto miliario Dore pgenti
bus Ptolemaidẽ. Mõs oliuaꝶ ad oriẽtẽ hieruſalẽ: in quo diſcipulos erudiebat leſus. Meſegebã pro quo Aꝗ
la ĩterpᷣtat᷑ ſociũ:Symmachus uicinarũ. More nomẽ ẽ collis de quo ĩ libris hebraicaꝶ qonu plenius diſputa

tur. Menuit ubi lepte p̃liatus ẽ. nũc autẽ oſtẽdit᷑ Manuit uilla quarto lapide Eſous pgẽtibus Philadelphia

Machiĩas uſq; hodie uicus grãdis oſtẽdit᷑ a finibus Aeliæ antiquũ nomẽ retinẽs nouẽ ab ea milibus diſtans

iuxta uillaã Rama. Meſſab haſtile oppidũ iuxta Gabaa. Magd ſiue Magiõ ubi ſedit Saul. Maſſafain Mo
ab ad quã ꝓfugus Dauid cũ Saul inſidias declinaret uenit. Maſerethĩ qua ſedit Dauid nũc deſerta: pro quo

Agla ĩterpᷣtat᷑ monitiones: Symmachus refugia: Theodotiõ ſpelũcas. Maſbathciuitas hoſtilis regis Adra

2zar. Mela. i. gamella quã Aqla & Symmachus trãſferũt ualle ſalis:diximus de hac & ſupra. Maacha regio

Geſurim. Modim uicus iuxta dioſpoli ubi fuerunt machabæi: quoꝶ hodieq; ibidẽ ſepulchra mõſtrantur.
Satis itaqʒ miror quõ Antiochiæ eoꝶ reliqas oſtẽdũtaut quo hoc certo auctore ſit creditũ. Mabſart᷑ pro quo

Aqla& Symmachus interpᷣtant᷑ munitã. Magao urbs quã ædificauit Salomõ. Meeber: ꝓ quo traſtu

lit: Symmachus ideſt trãs illis de coõtra. Mathes urbs unius prĩcipis Salomonis. Mello ciuitas
quã ædificauit ſalomõ. Porro ſymmachus & Theodotiõ adipletionẽ trãſtulerũt: & de hac ĩ libris hebraicarũ
qõnũ plenius cõtinet᷑. Medã ciuitas quã ædificauit Sa. Monificis ciuitas ægypti: cuius Oſee Ezechiel Hie/
remias recordãtur. Sed & iudæi ꝗq cũ Hieremia de hieroſolymis ꝓfugi exierãt habitauerũt ĩ mẽbris. Macho
as ĩ Oſee pro quo Aꝗla & ſymmachus cõcupiſcẽtias ĩterpᷣtãtur. Miletus ciuitas aſiæ de qua Ezechiel ſcribit.
Mariboth cuius meminit Ezechiel dicẽs uſq; ad aquã mariboth: pro qua Adla lites: ſymmachus iurgia uel
cõtradictiones ĩterpᷣtant᷑. Moraſchi unde fuit Michæas ꝓpheta. Eſt autẽ uicus cõtra oriẽtẽ eleuteropoleos.
Maſagã regio moabitaꝶ ut ſcribit Hieremias. Miſor regio moabitaꝶ iuxta Hieremiã. Mophat regio mo
abitaꝶ ſicut ĩẽ Hiüieremia legimus poſita ẽ& ſupra mefra. Maò regio moabitaꝶ iuxta Hieremiã. Melchon
idolũ moabitaꝶ ſicut ſcribit Hieremias. Magedã ad cuius fines Matthæus euãgeliſta ſcripſit dominũ pue

niſſe: Sed & Marcus eiuſdẽ recordatur. nũc autẽ regio dicit᷑ Maceda cõtra IeraſYã.

Ald terra ĩ qua habitauit Cain uertit᷑ autẽ ĩ ſali.i.motũ ſiue fluctuationẽ. Niniue urbs Aſſyriorũ
quã ædificauit aſſur egrediẽs de terra ſenaar.Eſt & alia uſq; hodie ciuitas iudæoꝶ noĩe niniue ĩ ãgulo
arabiæ: quã nũc corrupte niniuẽ uocãt. Naaliel iuxta arnonẽ caſtra filioꝶ iſrael. Naabaã'qd hebrai

ce dr nèbo mõs ſupra Iordanẽ cõtra iericũ ĩ terraQ moahitaꝶ: ubi Moyſes mortuus ẽ: & uſq; hodie oſtẽdit᷑ in ſe
æto miliario urbis Eſbus cõtra oriẽtalẽ plagã. Naboth ciuitas rubẽ filioꝶ ĩ regiõe gallad: cuius meminit Eſai

as cõtra ĩ uiſiõe Moab. & Hieremias: Eſt & eiuſdẽ uiri uocabuluũ Nabaãa: ꝗ Caã & cæteros uicos ꝗ circũ erãt ex
ſuo noĩe nũcupauit Naabot.ſed & uſqʒ hodie ondit᷑ locus deſertus. Naaba diſtãs a ciuitate eſbus milibus
octo cõtra meredianã plagã. Negeb auſter apud hæbreos nageb dicitur qd ſymmachus ĩterpᷣtat᷑ meridiem
Sciẽdũ autẽ ꝙ eadẽ plaga apud hebræos tribus uocabulis appellat᷑ Nageb themã darõ:qd nos poſſumus au
ſtrũ africũ & meridiẽ ſiue euꝶ ĩterpᷣtari. Nephẽdor qd ſymmachus ĩterpᷣtat᷑ maritimã:Dor autẽ oppidũ iã
deſtũ ĩ nono miliario cæſareæ pgẽtibus ptolemaidẽ. Naptho nomẽ fõtis ĩ tribu Beniami. Naana ciuitas tri
bus iudæ. Neelib ĩ tribu iuda quæ uocat᷑ uiſibi ĩ ſeptimo miliario eleutheropoleos pgẽtibus chebrõ. Nep/
ſã ĩ tribu iuda. Naarath Ephraĩ & nũcẽ Naoroth uilla iudæoꝶ ĩ ꝗnto miliario Ezithus. Napher ĩ tribu ma
naſſæ. Naalõ ĩ tribu zabulõ ciuitas ſeparata leuitis. N oeb ĩ tribu neptali. Neela de hac alienigẽas zabulõ
nõ ualuit expellere. Eſt hodieq; in regiõe bathanea uiculus noĩe ueila. Naba ſiue noba:ad quã aſcẽdit Gedeõ
urbs ſacerdotibus ſeparata: quã poſtea legimus furore Saulis ſubuerſã. Nemira ciuitas tribus rubẽ in terra
laad ẽ uſq; hodie uicus gradis. Narama ĩ regiõe bathanea. Namoch ĩ regiõe rama locus ubi ſedit Dauid
& denocĩ libris hebraicarũ qõnũdiximus. Nachõ area nachõ: pro qua Adla ĩterpᷣtat᷑ area pparata. Naphat
ciuitas unius prĩcipis Salomonis. Neriger & hãcextruxerũt ĩ reßioe iudææ ſamaritani: ꝗ de babylonia ſũt ꝓ
fecti. Nazab quã cõdiderũt Enei ĩ terra iudæa. Neſtarochi idolũ aſſyriojꝶ. Nẽrĩ cuius meminit Eſaias ĩ ui
ſione cõtra moab. & Hieremias: nũc autẽ ẽ uicus benameriĩ ad ſeptẽtrionalẽ plagã zoara. Nabeoth regio de
qua ſcribit Eſaias. Nazareth unde & dñs nr̃ ſaluator nazareus uocatus ẽ. Sed & nos apud ueteres quaſi pro
ꝓbrona?zarei dicebamur: quos nucchriſtianos uocãt. Eſt autẽ uſq; hodie ĩ galilæa: uiculus cõtra regionẽ ĩ qn
todecimo eius miliario ad oriẽtalẽ plagã iuxta mõtẽ tabor noĩe lazora. Naim oppiduũĩ quo filium uiduæ a

mortuis dñs ſulcitauit: & uſq; hodie ĩ ſecũdo miliario tabor mõtis oſtẽdit᷑ cõtra meridiẽ iuxta endor.

Reth ciuitas regni Mẽbroth de babyloe. Olibana ciuitas prĩcipũ Edõ. Odolã diximus de hoc & ſu
pra cuius meminit Eſaias: Ootho ubi ſecũdo filii iſrael caſtrametati ſũt egrediẽtes de Sochoth iu
xta deſtũ quando proſecti ſunt de ægypto. Offer & hãc cepit ieſus rege illius interfecto. Ooli ciui

tas ĩ tribu Aſſer. Ophramia ophra ducẽs ad terrã Soal. Hucuſ. ;o breuemlitteramlegimus: exinde per

extenſum legamus elſementum. On urbs in ægypto quæ Pleopolis græce dicitur: ideſt ciuitas ſolis quã ædi/
ficauerunt filii iſrael.ſicut. lxx. interpretes arbitrantur. Alioquin in hebraicis uoluminibus non habetur:

l.

& recte ſiqdẽ ante ꝗᷓ lacob ĩgredit᷑ ægyptũ erat extructa iã ciuitas: quæ & ſacerdotẽ Phutifarẽ patrẽ Aſenon pole
habebat. Om ms: ĩ quo mortuus ẽ Aarõ iuxta ciuitatẽ Petrã ubi uſq; ad pᷣſentẽ diẽ oſtẽdit᷑ rupes:q ꝑcuſſa olte
Moyſes aquas populo dedit. Oth in deſerto caſtra filioꝶ Iſrael. Oia ĩ tribu Aſſer. Orã in tribu Neptalim elit
Ophir unde ſicut in regnoꝶ libris legimus aurũ afferebat᷑ Salomoni. Fuit autẽ unus de poſteris Haber no lekui
mine. Ophir ex cuius ſtirpe ueniẽtes a fluuio Cophene uſq; ad regionẽ Indiæ quæ uocat᷑ leria habitaſſe re junta
fert Ioſephus: a quo puto & regionẽ uocabulũcõſecutã. On ciuitas Samariæ pro qua ĩ hebraico ſcriptũ eſt uno
haim: qd/ & Aqla & Symmachus ĩterpᷣtant᷑ inutile. Theodotiõ iniꝗtatẽ. Ocho ciuitas ſacerdotalis. Orna Indi
im urbs Moabitarũ ſicut ĩ Hieremia ſcriptũ eſt. . 4
Vteus iuramẽti quẽ fodit Abrahã.i.Berſabe ĩ regiõe geraritica diximus de hoc & ſupra Puteus uiſio cuitn
nis ĩ deſerto ad quẽ habitauit Iſaac. Puteus iudicii uſq; ĩ p̃ſentẽ diẽ in regiõe Geraritica. uocat᷑ auts mi
Berdã noĩe quod latinæ dicit᷑ puteus iudicii. Puteus iuramẽti ubi iurauerũt Iſaac & Abimelech: uo W
2 aturq; oppidum Iſaac. Sunt autem & alii plures putei in ſanctis ſcripturis: ꝗq hodieq; in gera ritica regiõe & Sse
iuxta Aſcalonẽ demõſtrantur. Sð”
Etra ciuitas Arabiæ ĩ terra Edõ quæ cognominata ẽ iectabel & ab Aſſyriis recẽ dici᷑. Roboothciui/ 8
tas Aſſyrioꝶ quã ædificauit aſſur egterges de terra Senar: & de hac in libris hæbraicarũ qonũ plenius Aer
Aninus⸗ Roboth urbs alis iuxta fluuiũ ubi erat rex Edon: & uſq; hodie ẽ pᷣſidiũ in regiõe gabalena õä
& uicus grãdis q hoc uocabulo nũcupat᷑. Rameſſe urbs quã ædificauerut filii iſrael ĩ ægypto: olim autem & ep
uniuerſa puincia ſic uocabat᷑: ĩ qua habitauit Iacob una cũ liberis ſuis. Roab ad quã traſierũt exploratores KW”c!
gqab leſu filio Naue miſſi ſũt: & uſq; hodie uicus Rooba in quarto lapide Sitopoleos ſic uocat᷑:ꝗ & leuitis ſe nürol
paratus ẽ. Rafata in deſerto ubi filii iſrael caſtrametati ſũt. Raphidim locus ĩ deſerto: iuxta mõtẽ Choreb: Abean
in quo de petra fluxereaquæ cognominatuſq; ẽ tẽtatio: ubi & leſus aduerſus Ama dimicat ꝓpefrau. Rathi z
na ĩ deſerto caſtra filioꝶ iſrael. Reminõ phares ubi filii iſrael caſtrametati ſunt. Reſſa caſtra filioꝶ iſrael keb
Ramoth ĩ tribu Gad ciuitas ſacerdotalis & fugitiuoꝶ ĩ terra galaditide. Nũc autẽ ẽ uicus ĩ quĩtodecimo mi “
liario Philadelphiæ cõtra oriẽtẽ. Roꝛem hoc ẽ petra ciuitas Arabiæ in qua regnauit Raã: quẽ ĩterfecerũt fi⸗ ine
lii iſrael. Dicit᷑ autẽ ipſe rex quoq; Madiã. Reminõ in tribu Symeonis uel Iudæ: hodieq; ẽ uicus Reminòõ iu ſrg
xta Aeliã cõtra aqlonẽ ĩ ꝗntodecimo eius miliario. Rogel nomẽ fõtis in tribu Beniamin. Raba in tribu Be &lel
niamin ciuitas Saulis: in ſextodecimo miliario ab Aelia ad ſeptẽtrionalẽ plagã cõtra Bethel. Meminit huius 3
Hieremias. Rezẽ ĩ tribu Beniamin. Reminõ petra. Remõ in tribu Symeõis uel Zabulõ. Raboothĩ tri/ lmd
bu Iſachar:ẽ uſq; hodie alia uilla Rebbo in finibus Eleutheropoleos ad ſolis ortũ. Rethem in tribu Iſachar.

Roobĩ tribu Aſſer ciuitas ſeparata leuitis. Rama in tribu Aſſeruſq; ad ciuitatẽ Mimitã tyrioꝶ. Ramaiĩ tri
₰△

bu Neptalim apud nos unũ nomẽ ſonare uidet᷑: apud hebræos diuerſis litteris ſcribunt᷑. Noĩa uiculoꝶ tribu . il
bus uariis aſſignãtur: ꝗa cũ apud nos unũ nomẽ ſonare uideãtur: apud hebræos diuerſis litteris ſcribuntur.

Reethath in tribu Neptalim. Rima quæ & Azimas ubi ſedit Abimelech: ſicut in libro Iudicuũ ſcriptum eſt lot
quæ nũc appellat᷑ Rempus. Eſt autẽ in finibus Dioſpoleos:& a plæriſq; Arimathea dicitł. Rẽniath ad qſus
Dauid pᷣdæ partẽ miſit. Rachel & ad hãc Dauid ſpoliorũ partẽ miſit. Remath galaad uilla tras iordanẽ iu du
xta fluuiũ Iacob diximus dehac & ſupra. Rabbath ciuitas regni Amõ nuũc Philadelphiacuius meminit Hie un
remias. Roos quã ptrãſiuit Dauid pro quo Aqla & Symmachus ĩterpᷣtãtur arẽ. Rogeli unde fuit Belzelei R
galladitis amicus Dauid. Raphaĩ uallis allophyloꝶ ad ſeptẽtrionalẽ plagã hieruſalẽ. Ramianã ciuitas re- chs
gũ ſyriæ iuxta Damaſcũ. Reth hãc pcuſſit Aſſa rex. Rathẽ pro qua Aqla ĩterpᷣtat .q.i. iunipeꝶ huin
Symmachus umbraculũ. Remõ huius meminit Eſaias in uiſione cõtra Moab. Reſeph ciuitas ſyriæ urbs win
aſſyrioꝶ in regione thenã: de qua in Eſaia ſcribit᷑. Rebla in terra emath: unde uictor Pharao adductũ Iona/ MN
thã trãſtulit ægyptũ. Rẽma mõs ĩ Aſia: pro quo Aqla ĩterpᷣtat mõs emona: Symmachus ĩ Armenia. Eſt aũt on
& uilla rẽmuis ĩ daroma. Porro in regnoꝶ libris Romõ domus dicit᷑ idoli damaſceni. Reblata regio baby aat
lonioꝶ uel urbs quã nũc Antiochiã uocãt. Ramole pro quo Aqla ĩterpᷣtat exaltabitur:ſcriptũ ẽ ĩ Zacharia⸗ hirn
Eſt autẽ & alius locus in tribu beniaminiuxta bethleẽ pro quo dicit᷑. Vox in rama audita ẽ: de hocin libris he/ Mi
braicaꝶ qõnũ plenius dicit᷑. Rinocorueſtra ciuitas ægypti: cuius meminit Eſaias. Sciendũ autẽ ꝙ hocuoca/ ”
bulũ ĩ libris hebraicis non habet᷑. Sed a. lxx. interp̃tibus ꝓpter notitiã loci additũ ẽ: quod in libris hebraicorũ nn
nominũ diximus: hoc etiã nũc in litteris uidet᷑ titulo p̃notãduũ: apud hebræos tria eẽ.ſ.hocẽ Samet & Sade & N
Sin: quæ cum apud Fracose aunos ſono ſimili ꝓferãtur: in ſua lingua aliter atq; aliter reſonant. Vnde acci
dit ut eadẽ noĩa apud nos diuerſũ ſonare uideãtur: & plus ꝗ cæteræ litteræ hæc habeãt. nõ enĩ ex una ſed tri/ N
bus litteris loca & urbes & uiculi deſcribun. tra
don urbs phœnicis inſignis olim cananæoꝶ ad aqlonẽ reſpiciẽs: & poſtea regionis iudææ: ceciditaaa u
tẽ in ſortẽ tribus Aſſer: ſed nõ eã poſſedit. qa hoſtes nunꝗᷓ ualuit expellere. Senaarcãpus babylonis Sð
in quo turnis extructa ẽ. Vnde egreſſus Aſſur ædificauit Niniuẽ:meminit huius loci loſephus in pri am
moantiqtatu libro ita ſcribẽs de cãpo qin Babylonia regione uocat᷑ ſenaar: Aeſchines hiſtoricus dicẽs quidã OJJJMB
ſacerdotũprofugide tẽplo emal. iouis ſacra rapientes in ſenaar campum babylonis peruenire. Sichẽ & Salẽ u.
quæ latine & græca ſichama uocata eſt ciuitas Ilacob nunc deſerta. Oſtenditur autẽ locus in ſuburbanis Nea
poleos l

Wbitſe

ſaipii
l. n

uteusuiſ
wocata

ohii
mnüplenn
Aablln
mantene
Plorun
Kleuitute
te Choth⸗
au. Nati
log l
deamoni
tfecenit ſ
Remino
ntnbu Re
init huius
voothitn⸗
dullachu.

Ramaim

clloptthn

ſenbunnt
uptunel

ithalgti
iordmnelt
temmtkle
futbelrle
jaute
uunpeß
ſurutß

ci lona/

alu
tegiobu
urn
n brshe
phocuo
ebricnn
taehk
Vulen
nal

vclaltt,
bahſon
tuenhe
i
hial
nsN

ſoen

poleos iuxta ſepulchrũ Ioſeph: quã ſubuertit Abimelech: & ſeminauit Salẽ. ſicut in libro iudicũ ſcriptũ eſt.
Poſtea uero ĩſtaurata ẽ a Heroboã ut regnoꝶ narrat hiſtoria. Sita ẽ in finibus ephraim: ſed & filius emor ap

ellat᷑ Sichen: a quo & locus nomen accepat. Fuit aũt altera in mõtẽ Prim ciuitas fugitiuoꝶ. Senaar un/
de fuit Amaphel: qui aduerſus reges ſodomorum bellũgeſſit. Sodoma ciuitas ĩpiorũ diuino igne cõſũpta

iuxta mare mortuũ. Sebomi & hæc ciuitas ĩpioꝶ in æternos cineres diſſoluta iuxta urbẽ Sodomã. Sophe
ra mõs oriẽtis in India: iuxta quẽ habitauerũt filii Iectã: filii Heber: quos lIoſephus refert a cõfene flumĩe &

Indiæ regionibus uſq; ad id locoꝶ pueniſſe: ubi appellabat regio lera. Sed & claſſis Salomonis ꝑ triẽniũ hinc
quædã cõmercia deportabat. Sora urbs iuxta Sodomam quæ eſt Segor & zora:de qua ſupra dixaus Sane
ciuitas antiqua ĩ qua habitauerũt oꝛei gẽs ualida ſuper regionẽ ſodomæ quã excidit chodorlamogor. Seir
mõs ĩ terra edom: in quẽ habitauit Eſau in regiõe gabalena: quæ exeo ꝙ Eſau piloſus eſſet & hiſpidus: Seir:
ideſt piloſi nomẽ accepit. In ꝗbus locis pus habitauit Chorreus: quẽ ĩterfecit Chodorlamogor: meminit mõ
tis Seir & Eſaias in diuiſiõe Idumææ. Salẽ ciuitas Sichomoꝶ quæ ẽ Sichen. Sed & alia uilla oſtẽdit᷑uſq; ad
pᷣſentẽ diẽ iuxta æliã cõtra oriẽtalẽ plagã hoc nomĩe: in octauo quoq; lapide a ſintopoli in cãpo uicus ſalimi
as appellat᷑: Ioſephus uero Salem eſſe affirmat: in qua regnauit melchiſedech: quæ poſtea dicta ẽ Salima: &
ad extremũ hieroſolymæ nomẽ accepit. Sur ubi ĩuenit angelus ancillã Saræ Agar ĩter cades & barach. Extẽ
dit᷑ aũt deſertũ Sur uſq; mare rubrũ quod ad confinia puenit. Porro cades ſolitudo eſt ſuꝑ urbẽ petrã: ſed &
ſcriptura deſertũ cades cõtra faciẽ ægypti extẽdi memorat: ad qd primũ uenerehebræi rubro mari trãſuada/

to. Segor qd' & Bala & Azoara una de qnq; ciuitatibus ſodomoꝶ ad pces Loth de ĩcẽdio rebuata: quæuſq;

nũc oſtẽdit᷑: meminit huius & Eſaias ĩ uiſiõe cõtra Moab: de qua & ſupra diximus. Soene: ideſt tabernacu

la locus ĩ quo habitauit Iacob regreſſus Meſopotamia: qui lingua hebraica appellat᷑ Sochoc. Sochoch pri
pᷣma mãſio filioꝶ iſrael ĩ deſerto poſtꝗᷓ de ægypto ſũt pfecti ante ꝗᷓ mare trãſirẽt rubrũ. Sin deſertũ ĩter ma

rerubrũ: & ſolitudinẽ Sima. nama deſerto Sin filii iſrael uenerũt: & Raphidim & araphidim in deſertũ ſina
iuxta mõtẽ Sina:ubi Moyſes tabulas legis accepit:deſertũ aũt Sin idẽ dicit eſſe ſcriptura qd&οcades: ſed hoc

iuxta hæbreos. Cæteꝶ in. lx. ĩterpᷣtibus nõ habet᷑. Salmona caſtra filioꝶ iſrael. Saphar mõs ĩ deſerto ca
ſtra filioꝶ iſrael. Sartim ubi populus pollutus ẽfornicatiõe filioꝶ Moab. Eſt aut iuxta mõtẽ Phogor. unde

& Ieſus exploratores ad ĩueſtigãdã & noſcẽdã terrã miſit lerico. Sabama ciuitas Moab ĩ terra Galaad: quæ
cecidit in ſortẽ tribus ruben: & huius meminit Eſaias: in uiſide cõtra Moab. Semia terminus iudææ: & uſq;

hodie oſtẽdit᷑ in ſeptimo lapide Ierici cõtra ſeptẽtrionalẽ plagã uilla nomĩe Magdal ſemia: qd interpᷣtat tur/

ris ſemia. Selcha ciuitas regiõis Og in regiõe baſſanitide. Sephania terminus iudææ ad ſolis ortũ. Seda
la terminus iudææ. Semeron & hac cepit Ieſus rege illius ĩterfecto. Dicũt auũt nũc ꝓ ea ſebaſte uocari oppi/

dũ Palæſtinæ: ubi ſãcti Ioãnis baptiſtæ reliquiæ cõditæ ſũt. legimus in regnoꝶ libris ꝙ auri rex iſrael emerit

ioptẽ Someron a quodã Semora: & ædificauerit in uertice eius ciuitatẽ: quã ex nomie dũi appellauit Seme
ron. Seyra & hãc cepit Ieſus. Selcha ciuitas ĩ regiõe Baſſanitide. Sior locus cõtra faciẽ ægypti: ſed & oñ

dit᷑ uilla nomie Sior ĩter Aeliã & Eleutheropolim ĩ tribu Iuda. ſuꝑ hoci libris hebraicaꝶ q̃ ſtionũ plenius di/
ximus. Saorthĩ tribu Ruben ſup iordanẽ. Sachoth in tribu Cad ſup iordanẽ. Sapham ĩ tubu Gad ſu

per iordanẽ. Sacharna ĩ tribu iuda. Samen ĩ tribu Iuda. Saal ĩ tribu Iuda uel Symeonis. Siceleg quã
Achis rexalienigenaꝶ dedit ad habitãdũ Dauid: eſt aũt in Daroma ſortis iudæ uel Symeonis. Suſana ĩ tri
bu iuda. Salei in tribu Iuda. Saara uicus in finibus Eleutheropoleos contra ſeptẽtrionẽ pgentibus Nico
polim quaſi ĩ decimo miliario in tribu Dan ſiue Iuda. Socho in tribu iuda. Sũt aũt uſq; hodie uiculi duo

pgętibus Aeliã de Eleutheropoli ĩ nono miliario uiæ publicæ imis ĩ mõte: & alter in cãpo poſitus: q Sochoth

nũcupat᷑. Saraim ĩ tribu iuda. Semain in tribu iuda. Saphir uilla in mõtanis ſita ĩter Eleutheropolim

& Aſcalonẽ in tribu iuda. Sotho de qua ſupra dictũ eſt. Dicunt᷑ autẽ Samaritani ꝗ de Babylone ꝓfecti ſũt

huc uiculũ cõdidiſſe. Seacha tribu iuda. Selo ĩ tribu Ephraim: in quo loco arca teſtamẽti mãſit: & taber
naculũ dñi uſq; ad tẽpora Samuelis. Eſt aũt ĩ decimo miliario neapoleos ĩ regione Athabitana. Sed & Iudæ
pr̃iarchæ filiũ Selon appellatũ legimus. Secheu ĩ tribu Manaſſæ ciuitas ſacerdotalis eſt fugitiuoꝶ in mote
Ephraim: ubi ſepelierũt oſſa Ioſeph: de qua & ſupradiximus. Sames:ideſt fons in tribu Beniamin: ꝓ quo
Aquila ĩterpᷣtat᷑ fontẽ ſolis. Semri in tnbu Beniamin: Sela in tribu Beniamin. Sabæe in tribu Symeõ.
Sarith terminus Zabulõ. Samis ꝓ quo Aquila & Symmachus trãſtulerũt ſolis. Semron ĩ tribu Za/
bulon. Sulem in tribu Iſachar: & uſq; hodie mons oſtẽdit᷑ nomine ſule in qnto miliario Thabor mõtis cõ/
tra auſtralẽ plagã. Seon ſiue ſoen ĩ tribu Iſachar: hodieq; oſtẽdit᷑ uilla iuxta montẽ Thabor. Siaſima ter/
minus Iſachar. Son in tribu Aſſer. Sinam quercus ptinẽs ad tnbũ Neptalim. Soreth in tribu dan: ubi
Sampfſon fuiſſe legimus iuxta eſtaol: de qua ſupra diximus. Sames in tribu dan: de qua & ſupra memori-
am fecimus ſub nomine bethfamus. Salab in tribu dan: uſq; hodie grãdis uicu soſtẽdit᷑ in finibus ſebaſte/
nis nomie ſalaba. Sepheth cananæoꝶ locus. Sorotha quo cõfugit iudex Ahoc:diximus aũt ſupra de ſey-
ra. Simoreb qd' Aquila interpᷣtat oreb. Sehnon mõs quẽ cõſcẽdit abimelech aduerſus ſethimã dimicãs.
Sephima ꝓ quo Aquila & Symmachus interpᷣtant᷑ aglonẽ. Sorech nomẽ torrẽtis: de quo loco fuit Da/

lida illa Sampſonis. Sed & uſq; hodie ad ſeptẽtrionalẽ plagã eleutheropoleos uicus oſtẽdit᷑ nomiĩe caphar.
F .li.

ðMU

Soreth iuxta uillã ſacra unde fuit Sampſon. Sophim mõs ephraim in loco aramathan. Saliſa quã Saul
trãſiit. Seuã nomẽ petræ. Saalim uilla quã pertrãſiit Saul in finibus eleutheropoleos cõtra occidẽtem ſe
ptẽ ab ea millibus diſtãt. Sciph ubi Samuel ſuenit ſalem. Sabin ubi Saul ꝓbatus ẽ. Sunã unde fuit mu
lier ſunamitis: ẽ aũt uſq; hodie 1finibus ſebaſte in regiõe atrabitena uocabulo ſaui. Sophamoth ad quẽ lo
cũ miſit Dauid. Seyrar nomẽ putei: a quo Ioab fecit reuerti pᷣncipẽ exercitus abner. S oba cuius regẽ pcuſ/
ſit Dauid. Sarthan quæ eſt ad radices iezrael. Sophera quæ eſtin ſophir: unde ueniebant naues Salomo/
nis: de qua ſupra diximus. Eſt autẽ mõs orientis pertinens ad indiæ regionem. Sarara ciuitas pgẽtibus edõ.
Saba ciuitas regalis æthiopiæ: quã Ioſephus & cãbyſe rege meron cognominatam ex ſororibus uocabulo re

fert. Sela ubi pcuſſus eſt loas. Sapharnã de quibus locis aſſyrii tranſmigrãtes habitauerũt in Samaria: &

ab ipſis ſamaritanoꝶ gens ſumpſit exordiũ.meminit hoꝶ & Eſaias. Sademoth ubi Ozias rex idoloꝶ ſi igna
cõbuſſit. Sarepta ciuitas ſydonioꝶ in uia publica ſita. ubi habitauit quõdam Helias. Sarã cuius & Eſaias
meminit dicẽs in paludes uerſus eſt. Sarõuſq; in præſentẽ autẽ diem regio inter motem Thabor& ſtagnũ

tyberiadis Sizonas appellat᷑: ſed & a cæſarea palæſtinæ uſq; ad oppidũ ioppe oĩs terra quæ cernit᷑ dicitur Sa/

zonas. Sephela ſicut ſcribit Eſaias:pro quo Aquila cãpeſtrẽ: Symmachus uallẽ interpᷣtatur: uſq; hodie oĩs
regio iuxta eleutheropolim cãpeſtris & plana quæ uergit ad aquilonẽ & occidẽtẽ cephela dicir. Senaar pro
quo Aquila ſemĩa: Symmachus ĩterpᷣtatur uberẽ. meminit huius & Micheas ꝓPpheta. Sadrach terra dama
ſci legimus in Zacharia Samaria: quæ nũc ſebaſtis dicit᷑. Syon mõs urbis hieruſalẽ. Samaria ciuitas rega
lis in iſrael:quæ nũc ſebaſte dicit᷑. Sed & oĩs regio quæ fuit circa eã a ciuitate quondã nomen acceperat. Sor
tyrus metropolis phœnicis: in tribu neptali. Soane ciuitas thebaidis ſicut ſcribit Ezechiel. Sabarim inter
damaſcũ & emath:ſicut ſcribit Ezechiel. Sais ciuitas ægypti cuius meminit Ezechiel a qua & ſarthes pagas.
Sadala terminus iudæ. ſicut ſcribit Ezechiel. Sariſa pro quo Aquila interp̃tatur triẽnalẽ. meminit huius
Hieremias. Sichar ante neapolim iuxta agrũ quẽ dedit Iacob filio ſuo lIoſeph.In quo dñs noſter atq; Salua
tor ſᷣm euãgeliũ ſamaritanæ mulieri ad puteũ loquit᷑:ubi nũc ædes fabricata eſt.
Igris fluuius de paradiſo exiẽs iuxta ſcripturæ fidem. pergenſq; cõtra aſſyrios: & poſt multos circui/
tus ut uult Ioſephus in mare rubrũ effluẽs: uocat᷑ autẽ hoc nomine propter uelocitatẽ inſtar beſtiæ
MMnimia pernicitate currentis. Terebinthus in ſichiniis ſub qua abſcondit lacob idola iuxta neapo/
lim. Thabath ubi pugnatũ eſt aduerſus madian. Thobteram in qua habitauit Iepte. Thopher ĩ ualle fi
liorũ emon: ubi populus iſrael gentiũ ſimulacra ueneratur. Eſt aũt locus in ſuburbanis hieruſalẽ. Thanis
ciuitas ſicut Eſaias & Exechiel ſcribũt: in hachabitauerũt ꝗq ob metũ babylonioꝶ cũ Hieremia fugerũt. Tra

conitus regio ſiue ithuria: cuius tetrarches fuit Philippus iuxta euangeliũ Lucæ diximus de hac & ſupra. Eſt

aũt trans boſdrã arabiæ ciuitatẽ in deſerto contra auſtralẽ plagam quaſi ad Damaſcũreſ piciẽs. Hucuſq; per
T.ſimplicẽ litterã legimus. Verũ qm̃ quæ ſequũtur apud hebræos nõ ex thet: ſed ex thau ſcilicet ſcribunt cũ
aſpiratiõe legere debemus. Thoman regio pᷣncipũ Edom in terra gebalitica zatheman filio Elifaz filui Eſau
ſortita uocabulũ.ſed uſq; hodie eſt uilla nomĩe theman diſtãs ab urbe Petra quĩq; milibus ubi eſt romanoꝶ
militũ p̃ſidiũ. Sed & de quo loco fuit Elifaz rex themanoꝶ unus quo q; filioꝶ Iſmael appellabat᷑ theman. Sci
endũ aut ꝙ oĩs auſtralis regio hebraice theman dicit᷑. Thamnan ubi oues ſuas totõdit Iudas: oſtẽdit hodie
rãdis uicus in finibus Dioſpoleos euntibus Aeliam in tribu Dan ſiue Iudæ. Thannia ciuitas alia prĩcipũ
Edom. Sed & cõcubina Elifaz filii Eſau thannia appellata ẽ: quæ pepit ei Amalech: unde amalechitæ. Tha
phol locus in deſerto trans iordanẽ: in quo Deuteronomiũ ſe cripſit Moyſes cõtra Ierico. Thath caſtra filio/

.

rũ iſrael. Thara caſtra filioꝶ iſrael. Thaphu in tribu iuda ciuitas: quã expugnauit lIeſus rege illius interfe/

cto: diximus & ſupra de termio Palæſtinæ: & ægypti quæ ap pellat᷑ Bethaphu. Thanath ciuitas: quã expu/
gnauit Ieſus rege illius ĩterfecto. Fuit aũt in tribu Manaſſæ ſeparata leuitis: & nũc in quarto miliario oppidi

legionis hoc nomiĩe uicus oſtẽdit᷑. Thenath in tribu loſeph: hodieq;ʒ uilla eſt thena ĩ. x. miliario neapoleos

cõtra oriẽtẽ deſcẽdẽtibus Iordanẽ. Thaphiphur in tribu Ioſeph. I haphut ĩ tribu manaſſæ. Theto uſq;

hodie iuxta deſertũ ciuitas Aeliæ uicus oſtẽditur. unde & Amos ꝓpheta fuit. Therſa & hanc cũ rege ſuo ce/
bir lelin. Therma in tribu Beniamin. Thola in tribu Iuda ſiue Symeonis. Thabor terminus Zabulò.

aũt mos in medio galilææ cãpo mira rotũditate ſublimis diſtãs a diocæſarea. x. milibus cõtra oriẽtalẽ pla
gã: qui cõfiniũ inter tribũ Iſachar & neptalim fuit. Thalca ĩ tribu Symeon nũc uicus grãdis iudæorũ dici᷑

thala: quaſi in ſextodecimo miliario Eleutheropoleos cõtra oriẽtalẽ plagam. Thamnaſara ciuitas Ieſu filii
Naue in mõte ſita:de qua & ſupra ſub nomĩe thamne diximus: in qua uſq; in præſentẽ diem ſepulchrũ ma/
gnũ oſtendit᷑ in tribu Dan. Thaariac ciuitas iuxta quã Delbora aduerſus Siſarã dimicauit in tribu Manaſ
ſæ ſeparata leuitis: quã tenere nõ potuit priſtinis cuſtodibus nequaꝗᷓ eleuatis. Eſt aũt uilla nunc pergrandis:
diſtãs elegione milibus tribus. Thebes urbs: quã cum oppugnaret Abimelech fragmine molæ ictus ĩteriit.
Eſt aũt uſq; hodie uicus nomine thebes in finibus neapoleos pergẽtibus ſinthopolim quaſi in tertiodecimo
eius lapide. Thamnata poſuimus: & ſupra thãna in tribu Iuda. Thalamuge locus: ĩ quo Abner miſit ad
Dauid. Sed ſciẽdũ:ꝙ pro hoc uerbo Aquila interpretat᷑ extẽplo: Symmachus pro ſemetipſo. Thaath iuxta
Galaad. IThanuſa terminus regni Salomonis. Theremo th: quã ædificauit Salomon. Eſt in deſerto cuius
in libris

tbusd
win
zuoc⸗
dentiæ
Pb
Ag⸗
kt
ule⸗
Noob
R
E
s
t⸗
uic
plü
chi
Um:
neſe

Alec

guil in libris hebraicarũ quæſtionũ mentionẽ plenius fecimus. Tharſis: unde aurũ afferebatur Salomoni. hãc
lnt putat loſephus tharſum urbem eſſe Ciliciæ. Porro iuxta Ezechielẽ prophetã Carthago ſentit᷑. Siquidẽ in eo
eſuitnn loco ubi ᷣm ſeptuaginta interpᷣtes legimus Carthaginẽ in hebræo habemus Tharſis ſcriptũ. Nonulli Indiã
adquil putauerunt: & de hoc tam in libro epiſtolarũ quas ad Marcellã ſcripſimus: ꝗᷓ in libro hebraicarũ quæſtionũ
regealh plenius dictũ eſt. Tharſa ubi Aſſa rex iſrael fuit. Tharſilla unde fuit Maneẽ uſq; hodie eſt uicus ſamarita
dalene norüũ in regione bathanea quæ tharſilla dicit. Theſ ba. unde ortus eſt Helias propheta Theſ bytes. The/
nbugel mã iuxta Ezechielem ciuitas Idumææ. Porro Eſaias in uiſione ponit eã Arabiæ: meminit huius & Hieremi/
Nabl as. Abdias autem ſcribit ciuitatẽ Eſau. Sed & unus filiorũ Theman appellabat᷑ ſicut ſupra diximus. Thar
Amatin8 ckhhat:quam in terra iudææ Euei cõdidere. Thalaſſar regio Syriæ. Thogorina: legimus in Ezechiele. Tha
los lgn phet:legimus in Hieremia Aianitaphet. Eſt autẽ in ſuburbanis Aeliæ uſq; hodie locus qui ſicuocat᷑ iuxta pi
sbla ,Z inam Fullonis: & agrũ Acheldemac. Hr
AKm NR chaldæori:ubi mortuus eſt Arã frater Abrahæ. cuius hodieq; ſicut loſephus refert tumulus oſtẽ/
linn, ditur. & ſupra hoc quid uobis uideat in libris hebraicarũ quæſtionũ plenius diximus. Vlamãs ꝓ
hoclegs uoin hebræo ſcriptũ habet᷑ luza. Eadẽ eſt autẽ quæ erbethel ſicut ſupra diximus: ſed qᷓdam uilla
ennn ubbaman in duodecimo cæſarex lapide oſtendit᷑ cõtra ſolis ortũ. Vs unde fuit Iobin regiõe auſitidi. Sed &
emacun unus de poſteris Eſau Vs appellabat᷑: de quo in libris hebraicarũ queſtionũdiximus.
tntun “ —- ODopon regio pricipũ edom quæ nũc uocat gebalena. Zib in tribu iuda. Zoab ciuitas amorræo/
erat. rũſita in mõte Arnone: de quo ſcriptũ eſt: pꝓpterea in libro bellorũ domini Ioab ĩflãmauit & torrẽs
anmint arnon. Zephrona terminus iudææ ad feptẽtrionẽ. Zaleth uallis Iareth in parte deſerti. Ziph
hesi in trib iuda. Zanohua in tribu iuda uſq; hodie in finibus eleutheropoleos aeliã pgentibus uilla ianua nũ
initli cupatur. Zif in octauo miliario chebron: uſq; hodie uicus oſtendit᷑: ubi abſcõditus eſt Dauid. Fuit autem
1 An tribus iudæ in daroma in finibus eleutheropoleos. Ziph monsſ. quallidus uel caligãs ſiue nebuloſus iuxta
ziphin: quo ſedit Dauid propechermellã quæ in ſcripturis carmellus appellat᷑: uicus hodieq; iudæoꝶ: unde
chrn⸗ fuit Nabal carmellus: ſed & unus de poſteris caleph dictus eſt ziph: lege paralipomenõ. Zogora in Hiere/

tubeti⸗ mia ciuitas moabitarũ: hæc eſt quæ nũc uocat᷑ z0ara ſiue ſegoruna de quinq; ciuitatibus ſodomorũ. Zeb
ciuitas aman: hodieq; uilla oſtendit᷑ in qntodecimo lapide philadelphiæ cõtra occidentẽ:de qua ſcribit Hiere

W*K mias. Zoleth nomẽ lapidis ubi Adomas ĩmolauit uictimas: iuxra fontẽ rogel. M
HRKj’ Epiſtola ſub nomine Paulæ & Euſtochii ad Marcellam hortatoria: ut urbe ſecedẽs migret in iudæam: ubi
i. le ciuitatem ſanctam hieruſalẽ & bethleemiticum rus miris effert præconiis: myſteria in illis recenſcẽs & ab im
n pugnatione defendens. Ad extremũ cũcta ſancta peregrinationis loca per iudæam breuiepilogo cõculudẽs:

ueln quæ ex ſulli elegantia Hieronymieſſeconiciturrrt. *
A eun charitas non habet: & impatientia neſcit modũ: & deſideriũ non ſuſtinet. Vnde & nos obli

.

tæ uiriũ noſtrarũ: & non quid poſſimus: ſed ꝗd uelimus tm cogitãtes magiſtrũ cupimus docere di
ſcipulæ: & ut eſt uulgare prouerbiũ ſus artiũ repertricẽ. Tu quæ primã ſcintillã noſtro fomiti ſubie

cnbuntci

fluklu

we ciſti: quæ ad hoc ſtudiũ nos & ſermone hortata es & exẽplo: & quaſi gallina congregaſti ſub alas pullos tuos.
Lenn NNMc nos libere abſq; matre uolitare patieris: & accipitris pauere formidinẽ?& ad omnẽ umbrã pᷣteruolantiũ
üimt⸗ auiũ formidare? Igit᷑ quod ſolũ abſentes facere poſſumus ꝗrulas fũdimus pᷣces: & deſideriũ no ſtrũ nõ tã fle/
u⸗ acl tibus ꝗᷓ eiulatibus cõteſtamur: ut Marcellã noſtrã nobis reddas: & illã mitẽ: illã ſuauẽ: illã oĩ melle & dulcedi
n I ne dulciorẽ: nõ patiaris apud eas eſſe rigidã: & triſtẽ rugare frontẽ: quas affabilitate ſua ad ſimile uitæ ſtudiũ
ſulo ꝓuocauit. Certe ſi ſũt meliora quæ poſcimus:nõ eſt impudẽs deſideriũ. Si cũctæ ſcripturarũ uoces noſtræ ſẽ
gint tentiæ cõgruũt: nõ facimus audacter ad ea te puocãtes: ad quæ tu nos ſæpiſſime cohortata es. Prima dei uox
Pieh.. ab Abrahã exi inquit de terra tua: & de cognatiõe tua: & uade in terrã quã mõſtrauero tibi. Iubet᷑ patriarcheæ
behpic ad quẽ primũ de chriſto facta eſt repromiſſio: ut relinꝗᷓt chaldæos: relinquat cõfuſiois urbem: & Robooth:
apolen ideſt latitudinẽ eius: relĩquat cãpũ Senaar:ĩ quo ſupbiæ eius uſq; ad cælũ erecta turris eſt: & poſt fluctus hu/
eduſg ius ſæculi: poſt flumina: ſup quæ ſederũt ſãcti & fleuerunt cũ recordarent᷑ ſyon:poſt gurgitẽ grauẽ cobar:de
elno quo Exechiel capillo uerticis ſubleuatus hieruſalẽ uſq; trãſfert᷑:ut habitet terrã repromiſſionis quæ nõ rigat
iuſ. ut ægyptus deorſũ: ſed deſurſũ. nec facit olera languẽtiũ cibos: ſed tẽporaneũ & ſerotinũ de cælo expectat im/
irlipe brem. Hæc terra mõtuoſa & in ſublimi ſita quãtũ a delitiis ſæculi uacat: tantũ maiores habet delitias ſpirita
D B les. Deniq; & Maria mater dni poſtꝗᷓ ad eã angeli facta eſt ꝓmiſſio: & uterũ ſuũ ĩtellexit eſſe domũ dei:dereli
lelufli ctis cãpeſtribus ad mõtana perrexit. De hac urbe Allophylo quõdã hoſte ſuperato: & diabolicæ pcuſſa fron/
chrüm tis audacia: poſtꝗᷓ ille in faciẽ corruit: exultantiũ aĩarũ turba ꝓceſſit: & concinẽs chorus:decẽ miliũ Dauid nt̃
uMlnn uictoriã pdicauit. In hacangelus gladiũ tenẽs: & totã ĩpietati⸗ deuaſtãs urbẽ: in Orne iebuſæoꝶ regis area tẽ
tend plũ dni deſignauit iam tũc ſignificãs eccleſiã xpᷣi nõ iſrael: ſed ĩ gẽtibus cõſurgẽtẽ. Recurre ad Geneſin & Mel
usinui⸗ chiſedech regẽ Salẽ huius principẽ inuenies ciuitatis: qui iam tũc in typo xp̃i panẽ & uinũ obtulit: & myſteri/
ocdeum um xpᷣianũ in Saluatoris ſanguĩe & corpore dedicauit. Tacita forſita mẽte rephendes:curnõ ſequamur ordi
mit nẽ ſcripturaꝶ. ſed paſſim: & ut quicqd obuiã uenerit: turbidus ſermo perſtriget: & ĩ prĩcipio teſtatæ ſumus:
hiunn dilectionẽ ordinẽ nõ habere: & impatientiã neſcire mẽſurã. Vnde & in Cãtico cãticoꝶ quaſi difficile præcipi
wveuns F ii. .lui.

tur:ordinate in mecharitatẽ: & nũc eadẽ dicimus:nos nò adulatiõe uel ignoratione: ſed affectu labi. Deni cet
ut multo ordinatius aliqd ꝓferamus:antiquiora repetenda ſũt. In hac urbe:ĩmo in hoc tũc loco & habitaſſe fffemp.
dicit᷑ & mortuus eſſe Ada. Vnde & locus ĩ quo crucifixus eſt dñs noſter: Caluaria appellar: ſcilicet ꝙ ibi ſit an „ wim
tiqui hoĩs Caluaria cõdita:ut ſecũdus Adã:& ſãguis xpᷣi de cruce ſtillãs: pᷣmi Adã & iacentis prothoplaſti pec clces.
cata dilueret. Et tũc ſermo ille apoſtoli cõpleat᷑ Exurge qui dormis: & exurge a mortuis:& illumĩabit te chri - cecd
ſtus. Quãtos hæc urbs ꝓphetas: quatos emiſerit ſãctos uiros:lõgũ eſt recẽſere:totũ myſteriũ noſtrũ iſtius p pail
uĩciæ: urbiſq; uernaculũ eſt. In tribus nomiĩbus trinitatis demõſtrar fidẽ. Iebus & Salẽ & Hieruſalẽ appella- Lbici
tur. Primũ nomẽ calcata: ſecũdũ pax: tertiũ uiſio pacis. Paulatĩ quippe pueniemus ad finẽ:& poſt cõculcati - caipli
onẽ ad pacis uiſionẽ erigimur: ex qua pace Salomõ: ideſt pacificus in ea natus eſt: & factus ẽ ĩ pace locus eius. rlii
Et in figura xpᷣi ſub etymologia urbis dũs dñantiũ & rex regu nomen accepit. Quid referemus de Dauid: & to vidii
ta ꝓgenie eius: quæ ĩ hac ciuitate regnauit: ꝗᷓto enĩ iudæa cæteris ꝓuĩciis: tanto hæc urbs cũcta ſublimior ẽ iu tftüſar
dæa. Et ut coactius diſſeramus totius ꝓuĩciæ gloria ReeroPoll uindicat᷑: & quicꝗd in mẽbris laudis eſt: oẽ re teriũ
fertur ad caput. Iam dudũ te cupiẽtẽ in uerba ꝓrũpere ipſi litteraꝶ apices ſentiũt:& ueniẽtẽ cõtra:charta ĩtel/ nulläͤ
ligit qᷓſtionẽ. Reſpõdebis quippe:& dices. hoc oli fuiſſe: qn dilexit dns portas Syon ſuper oĩa tabernacula Ia 22
cob:& fuerũt fũdamẽta eius ĩ mõtibus ſãctis.licet & hæc poſſint altius ĩterpᷣtari.poſtꝗᷓ uero cõſurgẽtis domi tenit
ni uox illa ptonuit: relinquet᷑ uobis domus ueſtra deſerta: & flebiliter ruinã eius ꝓphetauit dicens: Hieruſalẽ ir
hieruſalẽ quæ occidis ꝓphetas: & lapidas eos: qui ad te miſſi ſũt: quotiẽs uolui cõgregare filios tuos: ſicut gal·
lina cõgregat pulos ſuos ſub alis: & noluiſti? Ecce dimittet᷑ uobis domus ueſtra deſta: & poſtꝗᷓ uelũ tẽpli ſciſ nolt⸗
ſũ eſt: & circũdata ab exercitu hieruſalẽ: & diico cruore uiolata: tunc ab ea etiã angeloꝶ pᷣſidia & xp̃i gram re⸗ moc
ceſſiſſe. deniq; etiã Ioſephũ qui uernaculus ſcriptor eſt iudæorũ: aſſerere dicit᷑. Illo tẽpore quo crucifixus eſt mus
dns: ex adytis tẽpli uirtutũcæleſtiũ erupiſſe uocẽ: dicẽtiũ. Tranſmigremus ex his ſedibus. ex ꝗbus & aliis ap/ unan
paret:ubi abũdauit gratia: ibi ſupabudaſſe peccatũ: & poſtꝗᷓ audierũt apoſtoli: eũtes docete oẽs gẽtes. Et ipſi Gar⸗
apoſtoli dixerũt: oportebat qdẽ uobis primũ ãnuciare uerbu dei: qm aũt noluiſtis ecce trãſimus ad gẽtes: tũc .
oẽ ſacramẽtũ iudææ: & antiquã dñi familiaritatẽ per apoſtolos ĩ natiões fuiſſe tranſlatã. ualida ꝗdẽ ꝗᷓ ſtio: & E
quæ poſſet etiã eos ꝗ ſcripturaꝶ aliqd attigerũt: cõcutere: ſed pfacile ſoluit᷑. Nunꝗᷓ eã fleret dũs corruẽtẽ: niſi Nl
diligeret. fleuit & Lazarũ: qa amabat eũ. Et hoc tamẽ prima fronte cognoſcito: nõ loci ſed hominũ fuiſſe pec nerp
catũ: uerũ quia ĩterfectio populi: captiuitas ciuitatis eſt: ꝓpterea urbẽ deletã ut populus puniret᷑. Ideo tẽplũ
ſubrutũ: ut typicæ hiſtoriæ tollerent᷑. Cæterũ quãtũ ad locũ pertinet. ꝑ ꝓfectus tẽpoꝶ: multo nũc auguſtior i
eſt: ꝗᷓ ante fuit. VYenerabant᷑ quõdã iudæi ſãcta ſãctoꝶ: quia ibi erãt Cherubin. & ꝓpiciatoriũ:& arca teſtamẽ r
ti: & mãna: uirga Aaron: & altare aureũ. Nõne tibi uenerabilius uidert᷑ ſepulchrũdni? Quod quotienſcũq; in Cog
gredimur: totiẽs iacere in ſyndone cernimus Saluatorẽ: & paululuũ ibidẽ cõmorãtes: rurſũ uidemus angelum KWsõ
ſedere ad pedes eius: & caput ſudario cõuolutũ: cuius ſepulchri glonia multo ante ꝗᷓ excideret᷑ a loſeph ſcimus Alu
Eſaiæ uaticinio ꝓphetatũ dicẽtis. Et erit reqes eius honor: qd ſcilicet ſepulturæ dni locus eſſet ab hoĩe hono ðð
rãdus. Sed dicis quomõ in apocalypſi Ioãnis legimus: & occidit illos. Haud dubiũ quin ꝓphetas beſtia: quæ ””
aſcẽdit ex abyſſo: & corpora eoꝶ iacebũt ĩ plateis ciuitatis magnæ quæ uocat ſpiritaliter Sodoma & ægyptus: af
ubi & dnis eoꝶ crucifixus eſt. Sic enĩ ait: ciuitas magna ĩ qua crucifixus ẽ dns: nulla ẽ alia niſi hieruſalẽ. ubi au “ mu
tẽ crucifixus eſt dñs:ſpiritaliter Sodoma appellat᷑ & ægyptus. ergo hieruſalẽ Sodoma ẽ & ægyptus: in ꝗᷓ cruci mlb
ſixus eſt dns. Scire te uolumus omnẽ ſãctã ſcripturã:nõ poſſe ſibi eſſe cõtrariã. & maxime unũ aduerſũ ſe nõ ue
diſcrepare librũ. &ut plus adiiciamus: eũdẽ eiuſdẽq; libri locũ in apocalypſi de qua nũc teſtimoniũ ꝓtuliſti: in
ante decẽ circiter uerſiculos ſcribit᷑. Surge & metire tẽplũ dei: & altare:& adorãtes in eo. Atriũ aũt qceſt foris ür
tẽplũ eiice foras. & ne metiaris illud:qm datũ eſt gẽtibus: & ciuitatẽ ſanctã calcabũt mẽſibus quadragĩtaduo (on.
bus. ſi enĩ apocalypſis multo poſt paſſionẽ dñi ſcripta eſt a Ioãne: & in ea hieruſalẽ ſctã ciuitas appellat᷑. quo ell
mõ rurſũ ſpiritaliter Sodoma uocat᷑: & ægyptus?nec ſtatim potes dicere ſãctã dici hieruſalẽ cæleſtẽ quæ futu uoon
ra eſt. & Sodomã quæ corruit appellari: qa de futura dicit᷑ ꝙ beſtia quæ aſſẽſura ẽ de abyſſo: faciet aduerſus c
duos ꝓphetas bellũ: & uĩcet illos: & occidet: & corpora eorũ iacebũt ĩ platea ciuitatis magnæ. de qua ciuitate wuͤn
& in fine eiuſdẽ libri ſcribit᷑: & ciuitas in qᷓdro poſita eſt: & lõgitudo eius & latitudo tãta ẽ: quãta & altitudo: den
& mẽſus eſt ciuitatẽ de arũ dine aurea: p ſtadia duodecĩ milia: lõgitudo & latitudo & altitudo eius æqᷓlia ſunt. un
& mẽſus eſt muros eius: cẽtũquadragĩtaquatuor cubitorũ mẽſurã hoĩs: quæ eſt angeli: & erat ſtructura mu
ri eius ex lapide iaſpide: ipſa uero ciuitas auro mũdo &c. Vbi quadrũ eſt: nec lõgitudo nec latitudo appellari in
Põt. Et quæ eſt iſta mẽſura: ut tãta ſit lõgitudo & latitudo: quãta & altitudo eius & muri delapide iaſi pide: &
tota ciuitas de auro mũdo: & füdamẽta & plateæ eius de lapidibus pcioſis: & duodeci portæ fulgẽtes marga/ u⸗
ritis/ Cũ ergo hæcnõ poſſint carnaliter accipi ſabſurdũ quippeẽ per.xii. milia ſtadioꝶ tantã ciuitatis longitu uo
dinẽ & latitudinẽ: quãtã & altitudinẽ pᷣdicari) Spiritaliterĩ telligẽda ſũt ſingula: & ciuitas magna quã uideli/ ””ðẽM
cet prius ædificauit Cain. & nomĩauit eã ex uocabulo filii ſui:hic mũdus ĩtelligẽdus eſt.quẽ accuſator fratrũ ðÿZMB
ſuorũ diabolus: & fratricida Cain periturus extruxit uitiis: ſceleribus cõdidi t: iniꝗtate cõpleuit: quæ ſpiritali/ do
ter apbell at Sodoma: & ægyptus. De qua Sodoma ſcribit᷑: reſtituet Sodoma in antiquũ: ꝙ ſcilicet ita reſti/ a
tuẽdus ſit mũdus: utante fuit. nec enĩ poſſumus credere rurſũ ædificãdã Sodomã: & cæteras Gomorrã ſcili hu
cet & bi⸗

=Sð
⸗

„ 7 õ

,Den
iniſ

ittecht

uiſti
apeln
Oculct⸗
Nusein
uuid 1
miotii
eſ dete
nrtite,
naollal
Tenll
ſlangl
teplit
gramte
ſhunet
. Etigt
ftes: tie

eſti⸗

te ni

uſeper
otihli
ullor
leſtuns
ſrügn
nglun
hlamas
ehono
hianqu
gyptus

ubin

näan
üſens
pullt:
Attons
inl⸗
1 q.
æ futu
luerſus
luitate
ttuco:
ſunt⸗
ramu
pelin
piles
nangt
vngtn
uidll
ſani
ntl⸗
nek/
iſcl
letd⸗

cet: & Adamam: & Seboin. ſed in ppetuos cineres relinquẽdas. Aegyptũ autẽ nunꝗᷓ ꝓ hieruſalẽ legimus:ſed
ſemꝑ ꝓ hoc mũuũdo. & quia lõgũ eit de ſcripturis inumerabilia exempla cogerere: unuũ teſtimoniũ ꝓferamus:
ubi manifeſtiſſime mundus hic ægyptus appellat᷑. In epiſtola catholica Iudas apoſtolus frater Iacobi ſcribit
dicẽs. Cõmonere aut uos uolo: ſciẽs ſemel oia. quoniã leſus populũ de terra ægypti ſaluãs: ſecũdo eos qui nõ
crediderut pdidit. & ne putares de Ieſu dici filio Naue:ſtati ſequit᷑: angelos uero qui nõ ſeruauerũt ſuũ pᷣnci
patũ: ſed dereliqrũt ſuũ domiciliũ in iudiciũ magni dei uinculis æternis ſub caligine reſeruauit: & ut credas:
ubicũq; ſimul ægyptus: & Sodoma: & Gomorra nominant᷑: nõ loca ſed mũdũ hũcĩterpᷣtari: ſtati ſubiungit
exẽplu:ſicut Sodoma & gomorra: & finitimæ ciuitates. ſimili mõ exfornicatæ: & abeũtes poſt carnẽ alterã: fa
ctæ ſũt exẽplũ ignis æterni pœnã ſuſtinẽtes. Et qd neceſſe eſt plura cõquirere:cũ poſt paſſionẽ: & reſurrectio
nẽ dñi Matthæus euãgeliſta cõmemoret: & petræ ſciſſæ ſũt. & ſepulchra apta: & plurima corpora dormien/
tiũ ſanctorũ ſurrexerut. & redeuntes de ſepulchris poſt reſurrectionẽ ſuã ingreſſi ſũt ſactã ciuitatẽ. & appa/
ruerũt multis? Nec ſtati hieroſolyma cæleſtis: ſicut plæriq; ridicule arbitrant᷑: in hoc loco intelligit᷑:cũ ſignũ
nullũ eſſe potuerit apud hoĩes di reſurgẽtis: ſi corpora ſactoꝶ in cæleſti hieruſalẽ uiſa ſũt. Cũ ergo & euãge
liſtæ & oẽs ſcripturæ hieroſolymã ſanctã nominẽt ciuitatẽ: & pſalmiſta pᷣcipiat: ut adoremus in loco ubi ſte/
terũt pedes eius: ne patiaris audire appellare eã Sodomã & ægyptũ: ꝑ quã qns iurare uetat: qꝗa ſit ciuitas ma/
gni regis. maledictã terrã nominãt: ꝙ cruorẽ dñi hauſerit: & quomò bndicta loca putãt: in quibus Petrus &
Paulus xpiani exercitus duces: ſãguinẽ fudere ꝓ xpᷣo? Si ſeruoꝶ & hominũ glorioſa ꝓfeſſio eſt: cur dni & dei
nõ ſit glorioſa cõfeſſio! Et martyꝶ ubiq; ſepulchra ueneramur. Et ſãctã fauillã oculis apponẽtes: ſi liceat eti
am ore cõtigimus: & monumẽtũ in quo dus cõditus eſt: ꝗqdã æſtimãt negligẽdũ? Si nobis nõ credimus: creda
mus ſaltẽ diabolo & angelis eius:ꝗ quotiẽſcũq; an illud de obſeſſis corporibus expellunt᷑: quaſi ĩ cõſpectu tri
bunalis xpᷣi ſtãtes cõtremiſcũt: rugiut: & ſe doſẽt crucifixiſſe: quẽ timeãt. ſi poſt paſſionẽ xpᷣi: ut ſcelerata uox
cõcrepat: hic deteſtabilis locus eſt: quid ſibi uoluerit Paulus hieroſolymam feſtinare: ut ibi faceret pẽtecoſtẽ:
Qui retinẽtibus ſe locutus ẽ dicẽs: qd facitis flẽtes & cõturbãtes cor meũ: Ego eni nõ ſolũ ligari ſed mori ĩ hie
ruialẽ paratus ſũ pro nomĩe dni Ieſu. Quid cæteri ſãcti & illuſtres uiri: quoꝶ uota & oblatioes poſt pᷣdicatio
nẽ xpᷣi ad fratres qui erãt hieroſolymis deferebant? Lõgũ eſt nũcab aſcẽſu dniuſ q; ad pᷣſentẽ diẽ per ſingulas
ætates currere: qui epiſcopoꝶ: qui martyꝶ: qui eloquẽtiũ ĩ doctrina eccleſiaſtica uiroꝶ uenerit hieroſolyma:
putãtes minus le religiõis: minus habere ſciẽtiæ: nec ſũma ut dicit᷑ manũ accepiſſe uirtutũ: niſi in illis chriſtũ
adoraſſẽt locis: de ꝗbus primũ euangeliũ de patibulo coruſcauerat. Certe etiã ſi pclarus orator rephẽdẽdũ ne

ſcioquẽ putat: ꝙ lr̃as græcas nõ Athenis ſed Libyæ: latinas nõ Romæ: ſed in ſicilia didicerat: ꝙ uidelicet una/

quæq; ꝓuicia habeat aliqd ꝓpriũ: qd alia æque habere nõ poſſit: cur nos putamus abſq; Athenis nr̃is quenꝗᷓ
ad ſtudioꝶ faſtigia pueniſſe? Nec hoc dicimus: ꝙ renuamus regnũ dei intra nos eſſe: & ſãctos uiros etiã eſſe ĩ
cæteris regionibus: ſed ꝙ hocaſſeramus: uel maxime eos qui in toto orbe ſũt primi: huc pariter cõgregari: ad
quæ nos loca nõ ut primæ: ſed ut extremæ uenimus ut primos in eis oĩum gẽtiũ cerneremus. Certe flos ꝗdã
& pcioſiſſimus lapis ĩter eccleſiaſtica ornamẽta monachoꝶ: & uirginũchorus eſt. Quicũq; ĩ gallia fuerit pri/
mus huc ꝓperat. Diuiſus ab orbe nro britãnus: ſi in religione ꝓceiſerit: occiduo ſoledimiſſo quærit locũ fa/
ma ſibi tm & ſcripturaꝶ relatione cognitũ. quid referamus Armenios: qd Perſas: quid Indiæ & Aethiopũ po
pulos:ipſãq; iuxta ægyptũ fertilẽ monachoꝶ Pontũ & Cappadociã: Syriã: Cœlen: & Meſopotamiã cuctaq;
oriẽtis examina:Xquæ iuxta Saluatoris eloquiũ dicẽtis: ubicũq; fuerit corpus: illuccõgregabunt᷑ aquilæ cõcur
rũt ad hæc loca: & diuerſarũ nobis uirtutũ ſpecimẽ oſtẽdũt. VYox quidã diſſona: ſed una religio tot pſallẽtiũ
chori: quot gẽtiũ diuerſitates. Inter hæc quæ uel pᷣma in xpianis uirtus eſt: nihil arrogare: ſibi de cõtinẽtia ſu/
percilii: humilitatis ĩter oẽs potẽtior eſt. Quicũq; nouiſſimus fuerit:hic primus putat᷑. In ueſte nulla diſcre/
tio: nulla admiratio. Vtcũq; placuerit ĩcedere: necdetractiõis eſt nũc laudis. Ieiunia quoq; neminẽ ſubleuãt
nec deferunt᷑ inediæ: nec moderata ſaturitas cõdẽnatur: ſuo dño ſtat unuſquiſq;: aut cadit. Nemo iudicat al/
terũ: ne a dno iudicet᷑. & qd in plæriſq; ꝓuiciis familiaritate eſt: ut genuino dẽte ſe lacerẽt: hic penitus nõ ha/
betur. ꝓcul luxuria: ꝓcul uoluptas: tata in ipſa urbe oronũ loca: ut ad ea pagrãda dies ſufficere nõ poſſit. Ve
rũ ut ad uillulã Chriſti & Mariæ diuerſoriũ ueniamus (Plus eni laudat unuſꝗſq; qd poſſidet)quo ſermone:
qua uoce: ſpelũcã tibi poſſumus Saluatoris exponere Et illud pᷣſepe ĩ quo ĩfatulus uagiit: ſilẽtio magis: qᷓĩ/-

firmo ſermone honoradũ eſt: ubi ſũt latæ porticus: Vbi aurata laquearia? Vbi domus miſeroꝶ pœnis: & dã

natorũ labore ueſtitæ? Vbi inſtar palatii opibus priuatorũ extructæ baſilicx? Vt uile corpuſculũ hoĩs pcioſi

us inambulet: & quaſi mũdo quicꝗᷓ poſſit eſſe ornatius:tecta magis ſua uelintaſt picere ꝗᷓ cælũ. Ecce ĩ hoc par

uo terræ foramine cæloꝶ cõditor natus eſt: hicinuolutus paãnis: hic uiſus a paſtoribus: hic demõſtratus a ſtel
la: hicadoratus a Magis. & hic puto locus ſactior ẽ Tarpeia rupe: quæ de cælo ſæpius fulmiĩata oſtẽdit᷑: ꝙ do
mino diſpliceret. Lege apocalypſin Ioannis: & quid de muliere purpurata & ſcripta in eius frõte blaſfemia ſe
ptẽ mõtibus aquis multis & Babylonis cantet exitu: cõtuere. Exite inqt dñs de illa populus meus: & ne parti
cipes ſitis delictorũ eius: & de plagis eius nõ accipiatis. Ad Hieremiã quoq; regrediẽs ſcriptũ pariter attẽdite.
Fugite de medio Babylonis: & ſaluate unuſqſq; aĩam ſuã. Cecidit enĩ cecidit Babylon magna & facta eſtha/
bitatio dæmonũ: & cuſtodia ſpiritus ĩmũdi.Eſt quidẽ ibi ſãcta eccleſia: ſunt trophæa apoſtoloꝶ: & martyꝶ:
F ui. .lini.

eſt chriſti uera cõfeſſio: & ab apoſtolo pᷣdicata fides: & gẽtilitate calcata: in ſublime ſe quotidie erigẽs uocabu
lũ xpᷣianũ: ſed ipa ambitio:potẽtia: magnitudo urbis: uideri & uidere:ſalutari & ſalutare: laudare detrahe
re: uel audire uel ꝓloqui. & tantã freꝗᷓntiã hominũ ſaltẽ ĩuitũ uidere a ꝓpoſito monachorũ & quiete: aliena
ſũt. Aut enĩ uidemus ueniẽtes ad nos: & ſilẽtiũ pdimus. aut nõ uidemus: & ſupbiæ arguimur. Interdũq; ut
uiſitãtibus reddamus uicẽ ad ſuꝑbas fores pgimus: & inter linguas rodẽtiũ miniſtroꝶ poſtes ingredimur au
ratos. In Chriſti uero ut ſupra diximus uillula tota ruſticitas: & extra pſalmos ſilẽtiũ ẽ. Quocũq; teuerteris
arator ſtiuam tenens alleluia decãtat. Sudãs meſſor pſalmis ſe aduocat. & curuata attõdẽs uitẽ falce uinitor
aliqd Dauiticũ canit. Hæc ſũt ĩ hac ꝓuĩcia carmina. hæ ut uulgo dicit amatoriæ cãtiones. Is paſtorũ ſibulus:
hæcarma culturæ. Verũ quid agamus: nec qd deceat cogitantes: ſolũ qd cupimus: hocuidemus. O qñillud
tẽpus adueniet: cũ angelus nunciũ apportet. Marcellã nr̃am ad palæſtinæ littus appulſã. & toti monachorũ
chori: tota uirginũ agmina cõcrepabũt. Obuiã iam iãq; geſtimus occurrere: & nõ expectato uehiculo: cocitũ
pedibus ferre corpus. tenebimus manus: ora cernemus: & a deſiderato uix auellemur amplexu. Ergo ne eritil
la dies:qñ nobis liceat ſpelũcã Saluatoris ĩtrare. In ſepulchro dñmi flere cũ ſorore: flere cũ matre. Crucis demũ
lãbere lignũ. & in oliueti mõte cũ aſcendẽte dño uoto & aĩo ſubleuari. uidere exire Lazaruũ faſciis colligatũ.&
fluẽta iordanis ad lauacrũ dni puriora. Inde ad paſtorũ caulas pgere: in Dauid orare Mauſoleo: Amos ꝓphe
tã etiã nũc buccina paſtorali in ſua ꝓſpicere rupe clãgentẽ. Ad AErahi Iſaac & Iacob. Triũ quoq; illuſtriũ fœ
minaꝶ uel tabernacula ꝓperare: uel memorias: uidere fõtẽ in quo a Philippo eunuchus ẽ tinctus Samariã p
gere: & Ioãnis Baptiſtæ: Heliſæi quoq; & Abdiæ pariter cineres adorare. Ingredi ſpelũcas in ꝗbus ꝑſecutionis
& famis tpe ꝓphetaꝶ agmina ſũt nutrita. Ibimus ad Nazareth: & iuxta ĩterpᷣtationẽ nomis eius florẽ uidebi
mus galilææ: haud ꝓcul inde cernit᷑ Cana: in qua aquæ in uinũ uerſæ ſũt. Pergemus ad Tabiriũ &ad taberna
cula Saluatoris: nõ ut Petrus quõdã uoluit cũ Moyſe & Helia: ſed cum patre cernemus & ſpiritu ſãcto. Inde
ad mare ueniemus Genezareth. & de qnq; & ſeptẽ panibus uidebimus in deſerto & ꝗqnq; & quatuor hoĩum
milia ſaturata. Apparebit oppidũ Naim in cuius portis uiduæ filius ſuſcitatus ẽ. uidebit᷑ & Hermõ & torrẽs
Eudor in quo ſuperat᷑ Syſara: Capharnaũ quoq; ſignoꝶ dii familiaris: & oĩs pariter Galilæa cernit᷑. Et tunc
comitãte chriſto:cũ per Sylo & Bethel & cltetaloc in ꝗbus eccleſiæ quaſi quædã uictoriaꝶ dni ſũt erecta ue

xilla:ad nr̃am ſi pelũcã redierimus canemus iugiter. crebro Hebimus:indeſinẽter orabimus:& uulneratæ iacu

lo Saluatonis in cõmune dicemus: ĩueni quẽ ꝗᷓſiuit aĩa mea: tenebo eũ & nõ dimittã illum.
Tractatus Beati Hieronymi preſbyteri de decẽ tentationibus Iſraelitici populi quibus dũm irritauit in de/
ſerto:ubi tẽpora illarũ & loca deſignat.
Aec ſũt uerba quæ locutus eſt Moyſes ad omnẽ iſrael:in trãſitu Iordanis:in ſolitudine cãpeſtri:
cõtra mare rubrũ: iter Pharan: & Tophel: & Laban: & Aſſeroth: & auri abũdãtiã. undecĩ dierũ
iter: de Horeb ad mõtẽ Seir:uſ. q; cades Barne. Hæc ſũt uerba ꝗbus corripuit Moyſes filios iſrael
pro decẽ tentationibus quibus dnm tentaueraãt. Vnde dñs in libro Numeroꝶ dicit: attamẽ oẽs
quiuiderũt maieſtatẽ meã: & ſigna quæ feci in ægypto: & in ſolitudine & tẽtauerũt me iam pꝑ decẽ uices. nec
obedierũt uoci meæ:nõ uidebũut terrã: pro qua iuraui pr̃ibus ipſorũ. Quas tẽtationes hic breuiter: & obſcure
Moyſes enumerat dicẽs. In ſolitudine in qua oſtẽdit eos ꝓ aquæ penuria: duabus uicibus tentaſſe dnũm. De
prima tẽtatidõe ita in Exodo legit᷑ JIurgatus populus cõtra Moyſẽ ait:da nobis aquã:ut bibamus. Quibus re/
ſpondit Moyſes: quid iurgamini cõtra me? Cur tẽtatis dĩũm? De ſecũda tẽtatiõe:ita in libro Numeroꝶ dicit᷑.

Cũq; indigeret aqua populus &c. uſq; ad eum locũ in quo ait. Hæc eſt aqua cõtradictiõis: ubi iurgati ſũt filii

iſrael cõtra dũm:& ſãctificatus ẽ in eis. Tertia tẽtatio cõtiner᷑ ĩ eo ait. ĩ cãpeſtri cõtra mare rubru: in quo lo
co murmuraſſe dicunt᷑ cõtra dñm:quia perẽptos ægyptios fuiſſe Moyſi nõ crediderũt ſibi de uerbo dni dicen
ti: ſed potius eos ſe ſubſequi timuerũt: unde dicit᷑ in pſalmo: Patres nõ intellexerut mirabilia: &. Quarta &

ꝗnta tẽtatio cõtinet᷑ in eo ꝙ ait inter Pharan: & Tophel:& Labã. Pharã ĩ terpᷣ tat᷑ onager. Tophel ſtultitia. La

ban albũ. Quod ita ĩtelligit᷑: quia ſimiles onagro facti filii iſrael ſtulte egerũt tẽtantes dũm duabus uicibus.
ſuper albo:ideſt ſi upꝑ mãna. mãna uero albũ dicit᷑: ut eſt illud Exodi. Appellauitq; domus iſrael nomen eius

man:qd erat quaſi ſemẽ coriãdri albũ. Vna tẽtatio fuit ſi up eodẽ mãna: ſicut ĩ Exodo dicit᷑: hicẽ ſermo quẽ

pcepit dnis: colligat exeo unuſquiſq; quãtũ ſufficit ad ueſcendũ: & poſt paucadixit ad eos Moyſes: nullus ex
eo reſeruet ĩ mane. Qui no audierũt eũ: ſed dimiſerũt ex eo quidã uſq;ʒ mane. Altera fuit tẽtatio de qua poſt
. — —— 9₰ . „„ „U .;]— . — . — —. . . — „ . . –
pauca in eodẽ loco dicit᷑. Sex diebus colligite: in die aũt ſeptima ſabbatũ eſt dñi: iccirco nõ ĩueniert᷑: uenit autẽ

ſeptima dies: & egreſſi de populo ut colligerẽt::nõ ĩuenerũt. Dixit aũt dñs ad Moyſẽ: uſq;quo nõ uultis ſua

re mãdata mea & legẽ meã? &c. Sexta tẽtatio continet in eo ꝙait: & Aſeroth. Aſeroth uero ciuitas eſt ſolitudi
nis uicina:& interptat uilla in cuius territorio: ideſt ſi epulchris cõcupiſcẽtiæ facta fuiſſe legit᷑ ſecũda tẽtatio
carniũ: in qua etiã pᷣma tẽtatio carniũ cõplectit᷑. De pᷣma ita in libro Exodi legitur. dixerũt Moyſes & Aaron
ad oẽs filios iſrael. ueſpere ſcietis ꝙ dñs eduxerit uos de terra ægypti: & mane uidebitis gloriã dni. Audiuit enĩ

murmur ueſtrũ cõtra dũm: & poſt pauca: locutus eſt ds ad Moyſẽ dicens. Audiui murmuratiões filioꝶ iſra

el. Loꝗre ad eos. ueſpere comedetis carnes: & mane ſaturabimini panibus: ſcietiſq; ꝙ ego ſũ dũs deus ueſter.
Factũ eſt ergo ueſpe: & cõſcendẽs coturnix operuit caſtra. De ſeptima aũt tẽtatiõe in Numeris dicit᷑.· Interea
ortũ

he
bit
ſic
de
u

ortũ eſt murmur populi: quaſi dolẽtiũ pro labore cõtra dũm: qd cũ audiſſet: iratus eſt: & accenſus ignis dñi
n deuorauit extremã partẽ caſtroꝶ. Et poſt pauca: ſanctificamini: cras etenĩ comedetis carnes. Ego autẽ audiui
*“ uos dicere: quis dabit nobis eſcas carniũ? Bene nobis erat in ægypto. Dabit uobis carnes & comedetis: n uno
d QAiie:uel qnq; aut decẽ: aut uiginti quidẽ: ſed uſq; ad menſẽ dierũ: exeat ꝑ nares ueſtras: & uertat᷑ in nauſeã: eo
“R ꝙ reppuleritis dim: quiĩ medio ueſtri eſt: & fleueritis corã eo dicẽtes: quare egreſſi ſi umus de ægypto! Itẽ pau
liin lo poſt: adhuccarnes erãt ĩter dẽtes eoꝶ:nec defecerat huiuſmodi cibus: & ecce furor dni cõcitatus eſt ĩpopu/
“ül lü⸗ percuſſit eũ plaga magna nimis. Octaua tẽtatio cõtinet in eo ꝙ ait: ubi auri eſt plurimũ. Notãdũ nãq; ꝙ
As ĩ hebræo & abudãtia aurni habeat᷑: abũdãtia enĩ auri ĩtelligit uitulus aureus quẽ fabricati ſũt filii iſrael ſibi in
ill deos:morãte Moyſe cũ dño ĩ mõte Synai. Iccirco abũdãtia auri dicit᷑: qa ĩ ilolo moles oĩum peccatoꝶ cõſiſtit
adri, & idolũ ꝓ oĩbus peccatis abũdat. Nona tẽtatio cõtinet in eo ꝙ; ait: undecĩ diebus de Horeb ꝑ uiã mõtis Seyr.
ati Quod in hebræo ita habet᷑ undeci diebus iter de Horeb ad mõtẽ Seyr. Fabricato itaq; in Horeb idolo undeci
mahl mo die uenerũt ad mõtẽ Seyr: qui eſt ĩ ſuburbano ciuitatis Cades Barne: ubi filii iſrael tẽtauerũt dnim. ſicut ĩ
5 lni libro Numeroꝶ ſcribitur: uſq;quo multitudo hæc peſſima murmurat cõtra me- Querelas filioꝶ iſrael audi
Gir ui. Dic ergo eis. Viuo ego ait qns. ſicut locuti eſtis audiẽte me: ſic faciã uobis. In ſolitudine hac iacebunt cada
P uera ueſtra. Et poſt paululũ: iuxta numerũ quadragita dieꝶ quibus cõſideraſtis terrã: ãnus ꝓ die cõputabit᷑:
kui⸗ quadraginta annis recipietis iniqtates ueſtras: & ſcietis ultionẽ meã: quoniã ſicut locutus ſum: ſic faciã huic
mani, multitudini peſſimæ: quæ cõſurrexit aduerſũ me: in ſolitudine hac moriet᷑: & deficiet. Itẽq; locutus eſt Moy
nons ſes uniuerſa uerba hæc ad filios iſrael: & luxit populus nimis: & ecce mane pᷣmo ſurgẽtes aſcẽderũt uerticẽmõ
luilebi tis: & dixerũt. Parati ſumus aſcẽdere ad locũ: de quo locutus eſt dũs quia peccauimus Quibus Moyſes: cur ĩ
abema quit trãſgrediemini uerbũ dni quod uobis nõ cedit in ꝓſpeꝶ: Nolite aſcẽdere.nõ eni eſt ds ĩ medio ueſtrũ:
bolnle ne corruatis corã inimicis ueſtris. Itẽq; poſt pauca: at illi cõtenebrati aſcẽderũt in uerticẽ mõtis. Arca autẽ te/
oium ſtamẽti dñi & Moyſes nõ receſſerũt de caſtris. deſcẽdit Amelechites & Chananæus habitabãt ĩ mõte:& ꝑcu
NRnaz tiẽs eos atq; cõcidẽs: pſecutus ẽ eos: uſq; Orma. Mõs iſte: in quo Amelechites & Chananæus habitare dicunt
Ettune mõs Seyr ĩtelligit᷑: ſicut ĩ Deuteronomio ſcribit᷑: itaq; egreſſus Amorræus qui habitabat in mõtibus: & obui
ectin am ueniẽs pſecutus eſt uos:ſicut ſolẽt apes pſequi. & cecidit de Seyr: uſq; Orma. Decima tẽtatio cõtinet᷑ ĩ eo
trüict ꝙ ait: uſq; Cades Barne. Hæc tẽtatio fuit in Cades Barne. Vnde Moyſes miſit exploratores ad cõſiderãdã ter/

rã chanaan: ſicut in libro Numeroꝶ dicit᷑. Et locutus eſt ds ad Moyſẽ dicẽs: Mitte uiros qui cõſiderẽt terrã
Chanaan: quã daturus ſũ filiis iſrael &c. Et paulo poſt: & dixit dñs ad Moyſẽ: uſq;quo detrahet mihi popu
lus iſte? quouſq; nõ credẽt mihi ĩ oĩbus ſignis: quæ feci corã eis: feriã igit᷑ eos peſtilẽtia: atq; cõſumã. Ie autẽ
iehi Aaciã in gẽtẽ magnã. Iterũ poſt paululũ: attamẽ oẽs hoĩes qui uiderũt maieſtatẽ meã: quæ feci ĩ ægypto: & in
ſolitudine: & tẽtauerũt me &c. nõ uidebũt terrã ꝓ qua iuraui patribus eoꝶ: nec quiſqꝗᷓ ex illis ꝗ detraxit mihi:

ltinde⸗

tidieni
gie intuebit᷑ eã. nec moueat quis ꝙ a deſerto Pharan: nõ de Cades Barne Moy ſes exploratores miſit. Cades enim
mioi Barne ipſa eſt Pharan. qd in libro Ioſue ita dicit᷑. locutus eſt Caleph ad Ioſue. Noſti quid locutus ſit deus ad
snr Moyſẽ hominẽ dei de me & de te in Cades Barne. Quadraginta annoꝶ eram quãdo me miſit Moyſes famu/
oblaue lus domini ad terram conſiderãdã.
zube ¶ Siquis de locis ſanctis amplius a beato Hieronymo noſſe deſiderat: requirat in epiſtola ad Damaſum de
bor Melchiſedech: & ad Dardanu de terra repromiſſiois: & in funebri de obitu ſanctæ Paulæ. quaꝶ priores inter
ci. SS ueteris teſtamẽti: alterã inter funebres inuenies. Häl .
lrti 4 . Epiſtola Beati Hieronymi ad Paulã urbicã de alphabeto hebræoꝶ: ĩſinuãs uniuſcuiuſq; litteræ ſeu elemẽ/
ti interpretationẽ: atq; ad ſtudia ſcripturarũ exchortans.
non Vdiuſtertius cũ centeſimu octauũdecimũ pſalmũ tibi inſinuare conarer: & dicerẽ oẽm moralẽ locũ
idon — . HH HMalmu ndi uuu narer kke de ar 1.
4 ( in eo eſſe cõprehẽſũ: & quomõ philoſophi ſolẽt diſputatiões ſuas in phyſicã:ethicã: logicãq; parti⸗
ure ri. ita & eloqa diuina: aut de natura diſputare: ut ĩ Geneſi: & Eccleſiaſte. aut de moribus: ut in ꝓuer
una bhbhirꝛia1ls: & in oĩbus ſparſim libris.aut de logica: ꝓ qua nr̃i theologicen ſibi uẽdicãt: ut in Cãtico cãticoꝶ:& in euã
uchu⸗ geliis. licet apoſtolus ſæpe ꝓponat:aſſumat: còfirmet:atq; cocludat: quæ ꝓpria artis dialecticæ ſut: ſtudioſiſ
nencls ſime pquiſiſti: quid ſibi uelint hebrææ litteræ: quæ ĩ pſalmo quẽ legebamus: uidebant ĩſertæ. reſpõdi ſᷣm or
moc dinẽ Rletayeen eſſe cõpoſitũ: quo uidelicet ex pᷣma littera: quæ apud eos uocat᷑ Aleph: octo uerſus inciperẽt.
lnd Rurſus ex ſẽnti Beth totidẽ uerſus exordiũ ſũpſerĩt.Ac poſtea ex Gymel idẽ numerus cõpleret᷑: atq; ita uſq;
guapo, ad Thau: quæ apud eos extrema lia eſt: pſalmũ eſſe cõſcriptũ. & ex ſingulis ꝗbuſq; elemẽtis ſᷣm ĩterpᷣtationẽ
entin eoꝶ debere ĩtelligi: quæ ſeꝗᷓrent᷑. Idẽtidẽ flagitaſti: ut tibi interpᷣtatioes litteraꝶ edicerẽ ſingulaꝶ. Dixi: fateor
Alusfu uerũ ꝗa ꝓpter barbariẽ linguaꝶ memoria labit: oẽ qd diximus: deſideras cõmẽtariolũ fieri: ut ſi ĩ aliquo for
loli te titubaueris: obliuionẽ lectio cõſoler. Ac pᷣus ꝗᷓ de ſingulis diſſerã: ſcire debes: quatuor pſalmos ſm ordinẽ
atinnn hebræoꝶ ĩcipere elemẽtorũ: triceſimũſextũ: cẽteſimũdecimũ: & cẽteſimũoctauũdecimũ huũc:de quo nũc ſcri
k bimus: & centeſimũ quadrageſimũquartũ. Verũ debes ſcire in poribus pſalmis ſingulis litteris: ſingulos uer
Aiuten ſiiculos qui trimetro iãbico uerſu cõſtat: eſſe ſubnexos. Inferiores uero tetrametro iam bico cõſtare ſcilicet: ut
“ Deuteronomii cãticũ ſcriptũ eſt. in cẽteſimo octauodecimo pſalmo ſingulas litreras octoni uerſus uerſus ſe
gueſt, quũtur: in cẽteſimo quadrageſimoquarto ſingulis litteris: ſinguli uerſus gemini deputant᷑. Sũt qui & alios

luen F ui. Tliiii.
Alll

hoc ordine putãt ĩcipere:ſed falſa eoꝶ opinio eſt. Habes & in lamẽtationibus Hieremiæ quatuor alphabeta ſe
ex quibus duo pᷣma quaſi ſapphico metro ſcripta ſũt. qa tres uerſiculos: qui ſibi cõnex ſũt: & ab una tm lia ĩ ſe
cipiũt: Heroici cõma cõcludit. Tertiũ uero alphabetũ trimetro ſcriptũ eſt: & alternis litteris: ſed eiſe dẽ tertii uer
ſus incipiunt. Quartũ alphabetũ ſimile eſt pᷣmo & ſecũdo. Prouerbia quoq; Salomonis extremũ claudit al, zn
habetũ:qũ tetrametro iabico ſupputat᷑.ab eo loco:ĩ quo ait mulierẽ fortẽ ꝗs ĩueniet: Quomõ aut ĩ his nĩ̃is M .
ſitteris nõ põt ꝗs ad legẽda uerba texẽdaq; ꝓcedere:niſi pᷣus ab elemẽtis cœperit: ita & ĩ ſcripturis diuinis non 8
ualemus ea: quæ maiora ſũt noſſe:niſi ab ip̃is ethicæ mãdatis habuerimus exordiũ:ſᷣm illud qd- prophetadi ſen
cit. Amãdatis tuis ĩtellexi: qd uidelicet poſt opa: cœperit habere ſciẽtiã ſecretorũ. Veꝶ iã cõplẽduũ eſt: qd pe/ uie
tiſti:ut ſenſũ uniuſcuiuſq; elemẽti ĩterpᷣtatio ãnexa ſignificet. Aleph:doctrina ĩterpᷣtat᷑. Beth: domus. Gi 3
mel: plenitudo. Deleth: tabulaꝶ. He: iſta. Vau & Zai: hæc. Eth: uita. Thet: bonũ. Ioth: pncipũ. Caph lun
manus. Lamech: diſciplinæ ſiuecordis. Men: ex.ipſis. Nun: ſempiternũ. Samech: adiutoriũ. Ain: fos ſi- Pan
ue oculus. Phe: os ab ore nõ ab oſſe dictũ ĩtellige: ne litteraꝶ ambiguitate fallaris. Sade iuſticiæ. Coph: uo/ o
catio. Res: capitis. Sen: dentium. Tau: ſigna. Poſtĩterpᷣtationem elemẽtoꝶ: ĩtelligẽtiæ ordo dicẽdus eſt.
Aleph. Beth. Gimel. Deleth: prima cnexio eſt: doctrina domus: plenitudo tabularũ: ꝙ uidelicet doctrina ec lun
cleſiæ: quæ domus dei eſt: in libroꝶ reperiat᷑ plenitudine diuinoꝶ. Secũda connexio eſt: He: Vau: Zai: Ech:
iſta & hæc uita. Quæ enĩ alia põt eſſe uita: ſine ſciẽtia ſcripturaꝶ! Per quas etiã ipexpᷣs agnoſcit᷑: qui ẽ uita cre ðèJÿM
dẽtiũ. Tertia cõnexio habet. Teth: Ioth: bonũ pᷣncipũ: quia ꝗuis nũc ſciamus uniuerſa quæ ſcnpta ſunt: tñ e⸗
ex parte cognoſcimus: & ex parte ꝓphetamus: & nũc P ſpeculũiĩ enigmate uidemus: cũ aut meruerimus eſſe Uta
cũ chriſto: & ſimiles angelis fuerimus: tũc libroꝶ doctrina ceſſabit: & tũc uidebimus facie ad faciẽ bonu pnci (5
ũ ſicuti eſt. Quarta cõnexio eſt: Caph: Lamech: manus diſciplinæ ſiue cordis. manus ĩtelligunt᷑ ĩ ope:cor 25—Z
& diſciplina ĩtelligunt in ſenſu: qa nihil facere poſſumus: niſi us quæ faciẽda ſunt ſcierimus. Quita cõne-/
xio eſt. Mem: Nun: Samech: ex ipſis ſẽpiternũ adiutoriũ:hoc explanatiõe nõ indiget: ſed oĩ luce manifeſtius 4
eſt: ex ſcripturis æterna ſubſidia miniſtrari. Sexta cõnexio habet Ain: Phe: Sade: fés ſiue oculus onis iuſticiæ:
Fm illud qd in quarto numero expoſuimus. Septima cõnexio ẽ: quæ eſt extrema: quo & ĩ ipo quoq; ſepte/ net
nario numero ſit myſticus ĩtellectus: Coph: Res: Sen: Thau: uocatio capitis: dẽtiũ ſigna. Per dentes articula ton
ta uox promit᷑: & in his ſignis: ad caputoĩum qui eſtxps: puenit᷑.per quẽ uenit᷑ ad regnũ ſẽpiternũ. Oro te: a
qd hoc ſacratius ſacramẽto? Quid hoc ſacramẽti uoluptate iocũdius Qui cibi: quæ mella: ſũt dulciora ꝗ dei gui
ſcire prudẽtiã: & in abdita eius ĩtrare:& ſenſũ creatoris inſpicere: & ſermones dui dei tui: ꝗ ab huius mũd ſa tur
piẽtibus derident᷑: plenius diſcere: ſapiẽtia ſpiritali. Habeãat ſibi cæteri ſi uelint ſuas opes:uaſe gẽmato bibat: won
ſerico niteãt. Plauſu populi delectent᷑: & p uarias uoluptates ſuas diuitias uĩcere neq ant. Nræ diuitiæ ſint in eſ
lege dni meditari die ac nocte: pulſare ianuã nõ patentẽ: panes trinitatis accipere: & ſæculi fluctus dno p̃eun ni
te calcare. Saluta Bleſillã & Euſtochiũ tyrũculas nr̃as. Saluta Fœlicianã uere carnis & ſy pũs uirginitate fœlicẽ.
Saluta reliquũ caſtitatis chorũ:& domeſticã tuã eccleſiã: cui oĩa etiã quæ tuta ſũt timeo: ne dormiẽte prefa/ ð
milias: inimicus hõ zizania ſupſeminet. ꝗuis enĩ dicere audeãt: ego ciuitas firma: ciuitas quæ nõ oppugnat᷑: ai⸗
nullus hoſtili obſidente exercitu ſecurus eſt. Nemo ut brũs Cyprianus ait: ſatis tutus: piculo ꝓximus. Exem ſu⸗
plar epiſtolæ ſi accipere uoluerit ſtudioſiſſima Euſtochiũ: nr̃a Marcella tribuito: & memẽto mei: obſecrãs ut n
dñs nr Ieſus xpᷣs cõterat ſathanã ſub pedibus noſtris uelociter. Amen. pet
¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Marcellã de decẽ nominibus quibus apud Hebræos dicit᷑ deus & ſingula no tnl
mina latine exponẽtis. QEpiſtola. =
5= Onageſimũ pſalmũ legẽs in eo loco: qui inſcribit᷑: Qui habitat in adiutoriõ altiſſimi ĩ ꝓtectiõe dei
crxli cõmorabit: dixerã apud hebræos ꝓ deo cæli eſſe poſitũ Sadai: quod Aquila interpᷣtaturcanon: 2
ſiue qc; nos robuſtũ & ſufficiẽtẽ ad oĩa ppetrãda pcipere poſſumus. unũq; eſſe de ee
decẽ nomiĩbus: qbus apud hebræos deus uocat᷑. Ilico ſtudioſiſſime poſtulaſti:ut tibi uniuerſa nomĩa cũ ſua O””ZM
ĩterpᷣtatiõe dirigerẽ. Faciã:qd petiſti.Primũ nomẽ dei eſt El. qd. lxx. deũ: Aꝗlae Ivu6αονeius expmens 8
ioxvpov:ideſt fortẽ interpᷣtat᷑. Deinde Eloim: & Eloe: qd & ipſũ deus dicit᷑. Quartũ Sabaoth. qd. lxx. uirtu
tũ: Aqla exercituũ ĩterpᷣtat᷑. Quĩtũ Elion: qd nos excelſũ dicimus. Sextũ Eſetieie: qd ĩ Exodo legit᷑ ꝗẽ miſit he
me. Septimũ Adonai: quẽ nos dũm gñaliter appellamus. Octauũ Ia: qc in deũ tm̃ ponit᷑: & in alleluia extre 1
ma ſyllaba ſonat. Nonũ Ie pa yp tα1N qd; aycσο aν Toy: ideſt ĩeffabilẽ putauerũt aliq: his lñs ſcribit᷑:
loth: He: Vau: He:qd qdã nõ intelligẽtes ppter elemẽtoꝶ ſimilitudinẽ cũĩ græcis lris reppererit em legere
cõſueuerũt. Decimũ qd ſu pius dictũ ẽ Sadai: & ĩ Ezechiel ĩterpretatũ ponit Scire aũt debemus: ꝙ Eloim cõ
munis numeri fit: ꝙ & unus deus ſic uocet᷑: & plures: ad quã ſimilitudinẽ cælũ quoq; appellat᷑: & cæli. i. Sa-/
maim. Vn & ſæpe ĩterp̃tes uariãt: cuius rei exeẽplũ nos ĩ lĩgua nr̃a hre poſſumus aonva cαεπεααοσſalonas.
¶Eiuſdẽ ad eandẽ Marcellã tria uerba hebraica ex pluribus exponẽtis: uidelicet Alleluia: Amẽ: Maratha: ubi
rationẽ reddit: quare in aliã linguãa. lxx. Interpᷣtibus uel ab apoſtolis reducta nõ fuerint.
Vper cũ pariter eſſemus: nõ per epiſtolã ut ante cõſueueras: ſed p̃ſens ipa ꝗᷓſiſti:qd ea uerba: quæ ex .
hebræo ĩ latinũ nõ habemus expᷣſſa: apud ſuos ſonarẽt: curq; ſine ĩterpᷣtatiõe ſint poſita.Vtẽ illud:
Alleluia: Amen: Marantha: Ephod &c.quæ in ſcripturis reſpſa memoraſti.Ad quos nos: qa dictan p
di anguſtia

tababen
Getertüer
üchundt
lihuri⸗
luinis non
hrophen
deſhach e
Omus, G
api.
Ain arl,
Cophruo
dochuim
1Zalbih⸗
uieinr
ptalunni
enmuel⸗
kiopenn
Auincir
maniken
dnsluſtiar⸗
ogſet
lesarncul
. Owre⸗
konqe
mmüclſa
nwobbir
itrſintnn
cioßen
etalei
nirpitn
Ppugur
ns en
dblenisut

ſngnum

öedei
urcanon.
gelece
ſacülu
epmen
lorunn
genlit
luneut
blabt
yr
Hoino⸗
li
n
kurb

tel⸗
dchn
G

di anguſtia coartamur: breuiter reſpondemus. Siue. Ixx. interptes: ſiue apoſtolos id curaſſe: ut qm̃ pᷣma eccle

ſia ex iudæis fuerat cõgregata: nihil ad credẽtiũ ſcãdalũ innouarẽt. ſed ita ut a paruo imbiberãt: traderent. Po
ſtea uero ꝗᷓ in uniuerſas gẽtes euãgelii dilatatus eſt Smo: nõ potuiſſe ſemel ſuſcepta mutari. Licet & illud ĩ li-
bris ſuis quos zu Iu ixov uocat: Origenes aſſerat: ꝓpter uernaculũ liguæ uniuſcuiuſq; idioma: nõ poſſe ita
apud alios ſonare: ut apud ſuos dicta ſũt. & multo melius eſſe nõ ĩterpᷣtata ponere: ꝗqᷓ uim eoꝶ ĩterptatiõe te/
nuare. Igit alleluia expᷣmit᷑ Laudate dñm. Ia quippe apud hebræos unũ de decẽ dei nom ĩbus eſt: & ĩ illo pſal/
mo ubi legimus Laudate dũm qm bonus eſt pſalmus: apud hebræos legit᷑ alleluia oiαποπιενοε. Amen
uero Aꝗla &ρ Ioε0νορ expmit: qd nos fideliter poſſumus dicere: ductũ ad uerbũ ex nomiĩe fidei. Amen
Ixx.yevoi Io:ideſt fiat.unde & in fine libroꝶ(in qnq; ſiquidẽ uolumĩa pſalteriũ apud hebræos diuiſũ eſt)fiat
fiat trãſtulerũt. qd in hebræo legit᷑: amẽ amen. quo ſcilicet ea uere dicta: quæ ſũt ſupra: cõfirment᷑. Vnde &

Paulus aſſerit nõ poſſe aliquẽ reſpõdere amẽ: ideſt cõfirmare: quæ pᷣdicta ſũt: niſi ĩtellexerit pᷣdicationẽ. Ma/

rantha magis Syrũ eſt: qᷓ hebræuũ. Tãetſi ex cõfinio utrarũq; linguaꝶ aliqd & hebræũ ſonet: & interpᷣtat᷑: dũs
noſter uenit: ut ſit ſẽſus.ſiꝗs nõ amat dñm lIeſũ:anathema ſit: & illo cõpleto deĩceps inferat᷑: dñs nr uenit.ꝙ
ſupfluũ ſit aduerſũ eũ odus ptinacibus uelle cõtẽdere: quẽ ueniſſe iam cõſtet. Vellẽ tibi aliquid & de diapſal
mate ſcribere: qd apud hebræos ſcribit᷑ ſela. & de Ephod: & de eo qd in cuiuſdã pſalmi titulo habet᷑: Prome/
lech: & cæteris iſtiuſmodi: niſi & modũ epiſtolici characteris excederẽ: & ubi auiditatẽ magis dilatæ deberẽt fa
cere qᷓ ſtiones. Tritũ quippe eſt ꝓuerbiu: ultroneas putere merces. Vnde & nos de ĩduſtria dicẽda reticemus:
ut auidius uelis audire: quæ tacita ſunt.

¶ Eiuſdẽ ad eandẽ quid ſignificet Diapſalma latine qd in fine pſalmoꝝꝶ ſcribit: docẽs ᷣm Origenẽ poni pro

ſempꝑ uel ſempiterno. Et de tribus libris quoꝶ alterũ apud hebræos ĩ fine libroꝶ ſubnectit᷑.
Væ acceperis reddẽda ſũt cũ fœnore. fortiſq; dilatio uſurã parturit. De diapſalmatenr̃am ſententiã
flagitaras. epiſtolæ breuitatẽ cauſati ſumus: & rem libri nõ poſſe explicari litteris p̃texuimus. Verũ
AXaquid ꝓdeſt a Ievo Ioaiòιdüz:. ad epulas cocitare: cum meo maior tibi cupiditas ſilentio cõcitet᷑? Itaq;
ne tediutius trahã: habeto pauca pro pluribus. Quidã diapſalma cõmutationẽ metri dixerũt eſſe. alii pauſl
tionẽ ſpiritus ſãcti: nõnulli alterius ſẽſus exordiũ. Sũt qui rhithmi diſtictionẽ: & quia pſalmi tũc tẽporis iũ/
cta uoce ad organũ canebant᷑: cuiuſdã muſicæ uarietatis exiſtiment ſilentiũ: nobis nihil hoꝶ uidet᷑: cũ Aqla:
qui uerboꝶ hebræoꝶ diligẽtiſſimus explicator eſt: Sela: hoc eſt Diapſalma. qd ex Samech Lamech He ſcribi
tur: ſempꝑ trãſtulerit: & ſueniamus in pſalmoꝶ quoq; fine Diapſalma poſitu: ut eſt illud ĩ tertio. Dẽtes pecca
toꝶ cõtriuiſti. Domini eſt ſalus: & ſuꝑ populũ tuũ bndictio tua. Sela:ideſt ſemp. Et in uiceſimotertio. Quis
eſt iſte rex gloriæ?dñs uirtutum ipſe eſt rex gloriæ ſemp: & contra in pſalmis multoꝶ uerſuũ penitus nõ ĩue/
niatur in. xxx. uidelicet ſexto: &. lxxyvii. & ĩ cẽteſimo. xviii. rurſus nonus pſalmus diſtiguat᷑ caticũ diapſalma
tis: cũ utiq; ſicut qbuſdã uidet᷑ diapſalma iudiciũ ſilẽtii eſſe nõ poſſit. ex quo aĩaduertimus hoc uerbũ ſi ubia⸗
ra pariter inferioraq; cõnectere: aut certe docere ſẽpiterna eſſe: quæ dicta ſũt: ut eſt illud ĩ tertio. Multi dicũt
aĩæ meæ nõ eſt ſalus illi ĩ deo ſuo ſemp. & rurſũ: Voce mea ad dum clamaui: & exaudiuit me de mõte ſancto
ſuo ſempꝑ. & in quarto. Vt qd diligitis uanitatẽ & qᷓritis mendaciũ ſemꝑ? Et alibi: quæ dicitis ĩ cordibus uñis:
& in cubilibus ueſtris cõpũgimini ſemꝑ. & in Abacuch. Deus ab auſtro ueniet: & ſãctus de monte Pharan ſẽ
er. & infra. Iuramẽta tribubus quæ locutus es ſemp. Scire aut debemus: apud hebræos in fine libroꝶ: unũe
tribus ſolere ſubnecti: ut aut Amẽ ſcribãt aut Sela: aut Salom: qd expᷣmũt pacẽ. Vnde & Salomõ pacificus
dicitur. Igit᷑ ut ſolemus nos cõpletis opuſculis:ad diſtĩctionẽ rei alterius ſubſeqntis mediũ interponere expli
cit: aut fœliciter: aut aliqd iſtiuſmodi: ita & hebræi: ut quæ ſcripta ſũt roborent᷑: facere ſolẽt: ut dicãt amẽ: aut
in ſẽpiternũ & ſcribẽda cõmemorãt ut ponãt Sela:aut trãſacta fœliciter ꝓteſtãtur: pacẽ in ultimo ſubnotan
tes. Hæc nos de intimo hebræorũ fõte libauimus: nõ opinionũ riuulos ꝑpſeqᷓntes. neq; erroꝶ ꝗbus totus mũ/
dus repletus eſt: uarietate pterriti: ſed cupiẽtes & ſcire: & docere quæ uera ſũt. Quod ſi tibi nõ uidet᷑: ꝗd Ori/
genes de diapſalmate ſenſerit: uerbũ interpᷣtabor ad uerbũ: ut quia nouitia muſta contẽnis: ſaltẽ ueteris uini
auctoritate ducaris. Sæpe ꝗᷓrẽs cauſas: cur in ꝗqbuſdã pſalmis ĩterponat᷑ diapſalma. obſeruaui diligẽtiſſime ĩ

hebræo: & cũ græco cõtuli. inueniq;: ꝗa ubi ligua hebræa Sela: græca uero habet ſemptaut qꝗd iſtiuſmodi: ibi

lxx. & Theodotion & Symmachus trãſtulerũt diapſalma. Neq; uero nocet exẽplis affirmare: qd dicimus. In
ſeptuageſimoquarto pialmo. cuius principium eſt: Cõfitebimur tibi deus cõfitebimur: & inuocabimus no/
men tuũ.poſtillud: ego confirmaui colũnas eius: apud ſeptuaginta & Theodotionẽ: & Symmachũ: eſt dia/
pſalma. ꝓ quo apud Aquilã põderaui colũnas eius ſemꝑ. In ſexta uero firmaui colũnas eius iugiter. Porro ĩ
hebræo habet poſtammuda: qd eſt colũnas eius: Sela. Et rurſũ ĩ. lxxv. cuius pᷣncipiũ eſt: notus ĩ iudæa deus:
inuenimus apud. xx. & Theodotionẽ poſt ſcutũ& frãmeã: & bellũ diapſalma. apud Symmachũ: poſt cly/
peũ & gladiũ & bellũ ſimiliterdiapſalma. Pro quo Aꝗlã poſt clypeũ & gladiũ & bellũ ſemp.Apud quĩtã edi
tionẽ: poſt ſcutũ: & rõpheam: & bellũ ſemp. In ſexta uero poſt ſcutũ: & gladiũ & bellũ in finẽ. Eratq; rurſũ ĩ
hebraico omalama qd eſt & bellũ ſela. Et ĩ eodem pſalmo poſt illũ locũ ut ſaluos faciat mites terræ. diapſal
ma: apud Symmachũ ſimiliter diapſalma. & apud Aquilã ſemp. necnõ & apud ꝗntã. In ſexta uero in finẽ.
Et in hebraico erat poſt aniares: quod eſt mites terræ. Selaq;. Atq; ita cũ talẽ uniuſcuiuſq;ʒ editionis opinionẽ
Fv. .lv.

repperiſſemus: hæc annotauimus: utrũ auũt cuiuſdã muſicxæ cãtilenæ: aut rhithmiĩ mutationẽ: qui interpᷣta
ti ſũt diapſalma ſenſerint: aliud ue intellexerint: tuo iudicio derelĩquo. Hucuſq; Origenes: cuius nos malui/
mus in hac diſputatiõe dũtaxat ĩperitiã ſequi: ꝗᷓ ſtultã habere ſciẽtiaã neſciẽtiũ.
6 Beati Hleronymi pᷣſ byteri ad Dardanũde diuerſis generibus muſicorũ ſcilicet Organo ‚Tuba: Fiſtula: Ci-
thara: Sambucca: Buccina: Pſalterio: Iympano: & Choro: quæ in ſcripturis memorant: oſtẽdẽs qualis eoꝶ
forma fuerit apud hebræos: & quid myſtice ſpiri taliterq; ſignificẽt.
Ogora te:ut tibi Dardane de aliquibus gnibus muſicorũ: ſicut res docet:uel uiſione uel auditu: bre/
ui ſermone reſpõdeã. Alia enĩ ad lucidũ ꝓferre nõ poſſũ: qa unaquæq; res ſᷣm ingeniũ eius eſt: quæ
Nautẽ poſſũt enarrari libẽter explicabunt᷑:primũ oĩum ad organoꝶ eo ꝙ maius eſſe his ĩ ſonitu & for
ntuũdine nimia cõputant᷑ clamores ueniã: de duabus elephãtoꝶ pellibus cõcauũ cõtungitur: & p duodecĩ fa/
broꝶ ſufflatoria cõpenſat᷑ p quĩdeci cicutas æreas in ſonitũ nimiũ: quos ĩ modu tonitrui cõcitat:ita ut P mil
le paſſuũ ſpatia ſine dubio ſenſibiliter utiq; amplius audiat᷑. Sic apud hebræos de organis quæ ab hieruſalẽ
uſq; ad môtẽ oliueti & amplius ſonant᷑: audiunt᷑: cõprobant᷑: duo gña organi a plæriſq; eſſe dicunt᷑. Primũ
eſt qd p̃diximus: & aliud q de pegrinatiõe iſraelitici populi apud babylonios ĩſcribit᷑ ſup flumĩa babylonis
&c. Hoc totũ figuraliter ac ſpiritualiter ſignificat euãgeliũ xpᷣi. Quod & illud duabus pellibus: ideſt duaꝶ le
gũ aſperitate cõiũgit᷑: p qndeci ſufflatoria fabroꝶ: ideſt ꝑ priarchas ac pꝓphetas: p duodecĩ cicutas æreas: ideſt
p apoſtolos ſonũ nimiuũ emittit ſicut ſcriptũ eſt. In omnẽ terrã exiuit ſonus eoꝶ: & reliqᷓ. Quod ẽ in modũ to
nitrui: ideſt uox euãgelii in toto orbe terraꝶ: ſicut ſcriptũẽ. Yox tonitrui tui deus in rota ꝑ mille paſſus: ideſt
per pfectũ numerũ decẽ uerborũ legis ĩplet᷑: ſonus eius in ſalicibus: ideſt ꝑ laborẽ uniuſcuiuſq; doctoris labi/
orũ euãgeliũ pᷣdicat᷑ Tuba itaq; de qua in Daniele ſcriptũ eſt. Cũ audieritis uocẽ tubæ:fiſtulæ: citharæ & reli
qua diuerſis figuris ac formis efficiũtur. Aliter enĩ eſt tuba cõgregatiõis po puli:aliter cõductiõis: aliter uicto
riæ: aliter pſeqᷓndi inimicos: aliter cõcuſſiõis ciuitatũ & reliqᷓ. Tuba aũt conſuetudinis apud rerũ peritiſſimos
hoc mõ ĩtelligit᷑ tribus fiſtulis æreis ĩ capite anguſto: inſpirat᷑ in capite ꝑ quatuor uociductus æreos ꝗP æreũ
fũdamẽtũ quaternas uoces pducut: mugitũ nimiũ uehemẽtiſſimuq; ꝓfert. Ita euãgeliũ terna cõfeſſiõe triũ
pſonaꝶ ſãctæ trinitatis habebat in capite anguſto in natiuitate xpᷣi diuinitate inſpirat᷑. & ꝑ quatuor uocidu/
ctus quatuor euãgeliſtas: p æreũ fũdamẽtũ ſtabilitatẽ fidei & operũ in toto orbe uoce nimia clamores quos ĩ
modũ tubæ cõgregatiiõs fortiter emittit. Fiſtula p̃terea artis eſſe myſticæ ſicut ſi fũdes eaꝶ re affirmãt: repe
ritur ita bõbulũ æreũ ductile quadratũ: latiſſimuq; quaſiĩ modũ coronæ cũ fiſocolo æreo: ferreoq; cõmixto:
atq; in medio cõcuſſo qd ĩ ligno alto ſpatioſoq; formatũ ſupiore capite cõſtrigit᷑: alterũ altero capite demiſ/
ſo: ſed terrã nõ tãgi a plæriſq; putat᷑: & p ſingula latera daodei bõbula ærea:duodeci fiſtulis ĩ medio poſitis
ĩcathena fixis depẽdẽt: ita tna bõbula: uno in latere p circuitũ utiq; figunt᷑: & cõcitato pᷣmo bõbulo & cõcita/
tis duodeci bõbuloꝶ fiſtulis in medio poſitis clamorẽ magnũ fragorẽq; nimiũ ſupra modũ ſimul ꝓferunt.
Bõbulũ itaq; cũ fiſtulis:ideſt doctor in medio eccleſiæ eſt cũ ſpiritu ſãcto qui loqtur ĩ eo:conſtringit in ligno
alto:ideſt ĩ chriſto: qui a ſapiẽtibus ligno uitæ cõparat᷑: in cathena:ideſt ĩ fide: & nõ tãgit terrã: ideſt opa car/
nalia: duodeci bõbula: ideſt duodeci apoſtoli cũ fiſtulis: ideſt diuinis eloqis. Cithara de qua ĩ quadrageſimo
ſecũdo pſalmo ſcriptũ eſt. Cõfitebor tibi in cithara deus deus meus ꝓpriæ cõſuetudinis ẽ apud hebræos: quæ
cũcordis uigintiquatuor: quæ in modũ deltæ litteræ ſicut peritiſſimi tradũt: utiq; cõponit᷑: & p digitos pĩda
ri uariis uocibus tinnuliſq; ictibus in diuerſis modis cõcitat᷑. Cithara aũt de qua ſermo eſt eccleſia ſpiritaliter
quæ cũ quatuor & uiginti ſeniorũ dogmatibus trinã formã habẽs: quaſi in modũ deltæ læ ꝑ fidẽ ſãctæ trini
tatis manifeſtiſſime ſine dubio ſignificat: & ꝑ manus uiri Petri apoſtoli: ꝗ p̃dicator illius eſt: in diuerſos mo/
dulos ueteris & noui teſtamẽti alſter in littera: aliter ĩ ſẽſu figuraliter cõcutit᷑. Sãbuca itaq; quæ apud peritiſ
mos hebræoꝶ ignota res eſt: antiqs tẽporibus apud chaldæos fuiſſe reperit᷑ ſicut ſcriptũẽ. Cũ audieritis uocẽ
tubæ: fiſtulæ: citharæ: ſãbucæ: & reliꝗᷓ. Bucca uocat᷑ tuba apud hebræos: deĩde ꝑ diminutionẽ buccina dicit᷑.
Sam buca autẽ ſol apud hebræos ĩterpᷣtat᷑: ſicut ſcriptũ eſt Sampſon ſol eoꝶ. Propterea aũt apud eos ſambu
ca inſcribitur: quia multi corticẽ arboris eſſe putant: & per ſoliditatẽ mellis uenei ac mutabilitatẽ quaſi ĩ mo
dũ tubæ de ramo arboris moueri poteſt: ideo ſambuca dicit᷑: quia æſtatis tẽpore fieri põt: & uſq; ad frigoris tẽ
pus durare põt. Areſcit enĩ ſᷣm cõmunẽ cõſuetudinẽ. Typus eoꝶ qui dñm ſuis in bonis laudãt ĩ tẽpore frigo/
ris eodẽ in tempore tribulationis uel perſecutionis laudare cũ non poſſũt propter infidelitatẽ uitæ & abũdã
tiam diuitiarũ ſuarũ. Pſalteriũ quoq; hebraice Nablon. Græce autẽ pſalteriũ. Latine aũt laudatoriuũ dicitur.
De quo in quĩquageſimoquarto pſalmo dicit᷑: Exurge pſalteriũ cũ cithara.eſt autẽ cũ chordis decẽ:ſicut ſcri
ptũ eſt. In pſalterio decẽ chordaꝶ pſallã tibi. Forma quadrata. Pſalteriũ itaq; cũ decẽ chordis:ideſt cũ decem
uerbis legis cõtritis cõtra omnẽ hæreſim: quadrata p ꝗtuor euãgelia ĩ telligi. T impant paucis uerbis explica
ri põt: quæ minima res eſt eo ꝙ ĩ manu mulieris portari poſſit.ſicut ſcriptũ eſt Exodo:ſũpſit aut Maria pro
phetes ſoror Aaron tympanũ ĩ manu ſua: & ẽ minima ſapiẽtia legis ueteris ĩ manu iudæoꝶ. Synagogæ anti
quis tẽporibus fuit chorus quoq; ſimplex pellis cũ duabus cicutis æreis: & ꝑ pᷣmã ĩſpirat᷑: ꝑ ſecudã uocẽ emit
tit. Typus populi poris q anguſtã ĩtelligẽtiã legis accepat: & p anguſtã uolũtatẽ pᷣdicatiõis oĩa ĩfirmiter pᷣdi/
cauit. Si aũt terrena ſapiẽter ac diligẽter reſpiciã: & ſpiritaliter ac myſtice ĩtelligẽda ſunt.

Beati

nteßt
Smalu⸗

lule

lalis

liube⸗
etgu
ltn Abor
oceri,
tupnl
hienll
..Diini
ablns
reieſt
mocduͦt
lusicik
donglabi⸗
Krel
teruicho
iüllinos
grri
ſloetni
ruocd
eqoi
nint
comin⸗
tedeni⸗
opelis
Acöct
Pken⸗
knlen⸗
koacr
tagim
rosgun
imenil
l
armn
sno⸗
Apuitl
aouoct
ada.
ſambu
allimo
hkefigo
ibidi
Sdanu⸗
D
ücenn
lunapo
grumn
Nienl
rz

Heni

¶ Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Marcellã epiſtola. In qua uitioſã expoſitionẽ Rheticii Gallici in cantica cãtico
rũ rephendit eo maxime ꝙ Tharſis urbẽ pro Tharſo: Ophaz pro Petro ſit interpᷣtatus: docens iuxta hebraicã
ueritatẽ pro Tharſis lapidẽ: pro Ophaæ ſpecies auri ſignificari.
Vper cũ Rheticii Auguſtudunẽſis epi:qui quondãa conſtantinopolitano ĩperatore ſub Silueſtro
epo ob cauſã Montenſium miſſus eſt romã: cõmentarios in canticoꝶ canticũ plegiſſẽ: quod hebræi
uocãt Siraſirin: uehemẽter miratus ſũ uiꝶ eloquentẽ: præter ineptias ſenſuũ cæterorũ: Tharſis ur/
bẽ putaſſe Tharſũ: in qua Paulus apoſtolus natus ſit: & auꝶ Ophaz Petrũ ſigniſficare: qa Cephas in euange
lio idẽ Petrus ſit appellatus: habuerat utiq; & in Eæechiele idipſũ uerbũ: ubi de quatuor aĩalibus ſcribitur. Et
ſpecies rotaꝶ ſicut ſpecies tharſis. Et in Daniele de dno. Et corpus eiuſdẽ ut tharſis:qd Aqꝗla chryſolitũ.Sym/⸗
machus hyacinthũ ĩterp̃tant᷑. Et in pſalmo in ſpu uiolẽto conteres naues tharſis. Et inter lapides ꝗ in ornatu
ſacerdotis tribuũ noĩbus ſculpti ſũt: eiuſdẽ lapidis nomẽ ĩſerit᷑: & oĩs fere ſcriptura hocuocabulo referta eſt.
De Ophaꝛ uero qd dicã cũ ſupradictus Daniel ꝓpheta in tertio anno Cyri regis pſaꝶ poſt tres hebdomadas
ieiunii atq; triſtitiæ dicat: extuli oculos meos: & uidi: & ecce uir unus ueſtitus Baldin: & renes eius cincti auro
Ophaꝛz. plura qppe apud hebræos auri ſũt gña. unde ob diſtinctionẽ nũc Ophaꝛ poſitũ eſt.ne ꝗqs Zaab pu/
taret: qd in geneſi naſci cũ lapide carbũculo pᷣdicat᷑: qris ſi Tharſis lapis Chryſolitus ſit aut hyacinthus ut di/
uerſi ĩterpretes uolũt: ad cuius coloris ſimilitudinẽ dei ſpecies ſcribat᷑: quare Ionas ꝓpheta Tharſis ire uelle di
cat᷑: & Salomon & Ioſaphat in regnoꝶ libris naues habuerit quæ de Tharſis ſolitæ ſũt exercere cõmercia. Ad
qd facilis ẽ reſpoſio omonymũ eſſe uocabulũ: ꝙ & Indiæ regio ita appeller & ita etiã ipſũ mare: qa cæruleũ ſit
& ſaæpe ſolis radiis pcuſſũ colorẽ ſupradictoꝶ lapidũ trahat: & a colore nomẽ accepit. licet Ioſephus tau lr̃a ob
mutata græcos putet Tharſũ appellare pro Tharſis. Innu merabilia ſũt quæ in illius mihi cõmẽtariis ſordere
uiſa ſũt. Et quidẽ ſermo cõpoſitus: & Gallicano coturno fluẽs. Sed ꝗd ad ĩterpretẽ. Cuius ꝓfeſſio eſt: nõ quõ
ipſe diſertus appareat: ſed quõ eũ qui lecturus eſt: ſic faciat ĩtelligere: quõ ipſe ĩtellexit: qui ſcripſit. Rogo:nõ
habuerat decẽ Origenis uolumiĩa? Nõ ĩterpretes cæteros: Nõ certe aliquos neceſſarios hebræoꝶ Vt aut ĩter⸗/

rogaret:aut legeret:qd ſibi uellẽt: quæ ignorabat. Sed tam male uidet᷑ æſtimaſſe de cæteris: ut nemo poſſit de

eius erroribus iudicate. Fruſtra ergo a me eiuſdẽ uini cõmẽtarios poſtulas: cũ mihi in ill is multo diſpliceãt plu
ra:ꝗᷓ placeãt. Quod ſioppoſueris curcæteris dederi audies: nõ oẽs eiſdẽ ueſci debere cibis. Ieſus in deſto plures
hordeaceis panibus paſcit: frumẽtaceis pauciores. Corinthii in ꝗbus audiebat᷑ fornicatio: qualis nec inter gen
tes: lacte paſcunt᷑:qui necdũ poterant ſolidũ cibũ cape. Epheſii aũt in ꝗbus nullũ crimẽ argui t:ab ipo dño cæ
leſti ueſcunt᷑ pane:& ſacramentũ quod a ſæculis abſcõditũ fuerat agnoſcũt. Neq; uero eoꝶ quia me exempla
ria acceperunt uel auctoritate uel ætate ducaris. Cum & Daniel puer ſenes iudicet: & Amos paſtor capraꝶ in

ſacerdotiũ princeps inueniat᷑.

¶ Incipit ꝗntus tractatus ſecundæ partis pᷣncipalis. Vbi de ſcriptoribus græcis atq; latinis diuerſis interpreti/

bus ac optimo modo interpretandi ac ſcribẽdi genere tractat. Argumentũ in librũ uiroꝶ illuſtriũ: ex epiſtola
beati Hieronymi ad Deſideriũ excerptũ.
ripſi librũ de uiris illuſtribus ab apoſtolis uſq; ad nr̃am ætatẽ: imitatus ranqllũ græcũq; Apolloniũ.
Et poſtcatalogũ plurimoꝶ me quoq; in calce uolumis: qᷓſi abortiuũ& minimũ oĩum xpᷣianoꝶ poſui:
imihi neceſſe fuit: uſq; ad qᷓrtũdecimũ annũ Theodoſii pncipis ꝗᷓ ſcripſeri breuiter annotare. Prologus.
Ortaris Dexter ut Tranqllũ ſeqᷓns eccleſiaſticos ſcriptores ĩ ordie igerre⸗ qd ille ĩ enumerãdis gẽtiliũ

raꝶ uiris fecit illuſtribus: ego ĩ nfis faciã ideſtuta paſſiõe xp̃i uſq; a viiii. Theodoſii ĩperatoris ãnũ oẽs

Qq ꝗQde ſcripturis ſãctis memoriæ aliꝗd ꝓdiderũt tibi breuiter exponã. Fecerũt ꝗdẽ hocidẽ apud græcos Hermi
. P P 4 Pudg P

pus: Peripateticus: Antigonus: Caryſtius: Satyrus doctus uir: & longe oĩum doctiſſimus Anſtoxenus muſi/
cus. Apud latinos aũt Varro: ſãtra nepos: Iginus: & ad cuius nos exẽplũ uiri puocaſti Tranqllus: ſed nõ mea
& illoꝶ ſimilis ẽ cõditio. Illi enĩ ueteres hiſtorias ãnaleſq; replicãtes potuerũt: q̃ſi de ĩgẽti prato nõ paruã opu
ſculi ſui coronã texere. Ego qd acturus ſũ: ꝗ nullũ puiũ ſeqᷓns peſſimũ ut dicit᷑ magim memetipſũ hẽo? ꝗᷓꝗ &
Euſebius pãphili ĩ decẽ eccleſiaſticæ hiſtoriæ libris maxio nobis adiumẽto fuerit:& ſinguloꝶ de ꝗbus ſcriptu/

iiſumus: uolumia ætates auctoꝶ ſuoꝶ ſæpe teſtent᷑. Itaq; dĩm Ieſũ pᷣcor ut qd Cicero tuus:q ĩ romanæ arce

ſtetit eloqᷓntiæ nõẽ facere dedignatus ĩ Bruto oratoꝶ latinæ linguæ texẽs catalogũ: id ego in eccleſiæ ſcriptori/
bus enumerãdis digne cohortatiõe tua ĩpleã. Siq tn dehis quſq; hodie ſcriptitãta me ĩ hoc uolumiĩe pᷣtermiſ
ſi ſũt: ſibi magis 5 mihi ĩputare debebũt. Neq; eniĩ cælãtes ſcripta ſua de his ꝗᷓ nõ legi noſſe potui. Et qd aliis
forſitã ſit notũ mihi hoc terraꝶ angulo fuerit ignotũ: certe cũ ſcriptis ſuis claruerit nõ magnope niũ ſilẽtii diſ-
pẽdio ſuſpirabũt. Diſcãt ergo Celſus Porphynus Iulianus rabidi aduerſus Xpᷣm canes: diſcãt eoꝶ ſectatores:
q putãt eccleſiã nullos philoſophos & eloqᷓntes: nullos habuiſſe doctores: ꝗᷓti & qᷓles uiri eã fũdauerit: extruxe

nnt: & ornauerit: & deſinãt fidẽ nr̃am ruſticæ tm̃ ſimplicitatis arguere: ſuãq; potius imperitiam agnoſcant.

— ¶ Exlicit prologus. Incipiuũt capitula.
Non Petrusilſacobus frater dominii Matthæus qui & leui dictus eſtil Iudas fratet Iacobi. Paulus
qui & ante Saulus Barnabas qui & IoſephLucas euangeliſta (Marcus euãgeliſtaloãnes apoſtolus
8 euangeliſta. ¶ Ermes qui & paſtor.l Philo iudæus. ¶ Lucius anneus Senecaſ Ioſephus Mathatiæ filius.

.lvi.

¶ Iuſtinus tybenienſis. ¶ Clæmens ep̃us Ignatius epus. (Policarpus epus ſPapias epus Quadratus epus.
Ariſtides philoſophus. (Agrippa caſtoris. ¶ Hegeſippus hiſtoricus Al Iuſtinus epus. Melito epſcopus.
1he vole epus. (Apollinaris epus.¶ Dionyſius epus Cynicus epᷣus ¶I. atianus ep̃us. Philippus eßs.
Muſanus Modeſtus ¶ Bardeſanes ep̃s hæreticus Victor epᷣus Hirenus epus Pantenon philoſophus.
¶ RhodonlIatiani diſcipulus¶ Clæmẽs ſbrMWilciades ¶ Apollonius IISerapio. (Apollonius alter ſenator.
Theophilus alter Pe Bachillus eps.¶ Pollicrates eps ¶ Pleraclytus ep̃s ¶ Maximus (Candidus4 Appion.
¶ Sextus. (Arabianus (ludas. ¶ Tertullianus preſbyter. ¶ Origenes p̃ſbyter qui Adamantius. (Ammonius.
Ambroſius diaconus. ¶ Iripho Origenis diſcipulusiMinutius fœlix. Gaius. Berillus eps Hippolytus eßs.
Alexander eps Iulius äanüs Wreminus pᷣſoyter. ¶ heodorus ep̃s & Gregorius ¶ Cornelius epiſcopus.
VFanus:Atpnans diaconus ¶ Dionyſius eps ¶ Nouatianus hæreticus Martiõ p̃ſbyter ¶Archelaus eps.
Anatholius epᷣs ictorinus pᷣſt byter. Curius p̃ſ byter Lutianus epᷣus. Pã hilus Hrelpteriihlulea epus.
N¶ Arnobius rthetor Firmianus rthetor. Euſebius eps «Rhetitius eiRopa Allethoius uuẽcus preſbyter.
Euſtochius eps .Marcellus ep̃s ¶ Athanaſius eps. (Antonius monachus. Baſilius ep̃s ¶ Theodorus epus.

Serapiõ esHilarius eps ¶Victonnus rhetor itus eps Damaſus eps.

—

Fortunatianus — epᷣ Rilarius eps Wictorinus rheto
Apollinaris eps.Gregorius epus. Martianus epus Photinus hæreſiarchaPhenadius ep̃usi Didymus.

—

Gregorius alter eps. ¶ Lucius alter ea Hiodorus epsi Er Lucilia
¶yberianus Sse NmnbrofiusepsEuagtins eps Ambroſius didymi diſcipulus. Maximus philoſophus.
iegorius alius epus Ioãnes eps preſ byter ¶ Gelaſius ep̃s ¶ Theotimus epiſcopus Dexter uir conſularis.
¶Amphilotius eps4 Sophronius epsiieronymus preſ byter. .
¶ Expliciunt capitula fœliciter.
de uiris illuſtribus editus a beato Hieronymo: cui quæ addidit Gennadius annectunt᷑.

apoſtoloꝶ: poſt ep̃atũ Antiochenſis eccleſiæ: & pdicationẽ diſperſionis eoꝶ: ꝗᷓ de circũciſiõe cre-
diderant: in Ponto: Galatia: Cappadocia: Aſia: & Bithynia: ſecũdo Claudii anno ad expugnãdũ
Simonẽ magũ Romã pgit: Ibiq;. xxv. annis cathedrã ſacerdotalẽ tenuit: uſq; ad ultimũ annum
nis: ideſt. xiiii. Aquo & affixus cruci martyrio coronarus eſt: capite ad terrã uerſo: & in ſublime pedibus
eleuatis: aſſerẽs ſe ĩdignuũ: ut ſic crucifigeret᷑: ut dũs ſuus. Scripſit duas epiſtolas quæcanonicæ nominantur:
S uan ſecũda a plæriſq; eius eſſe negat᷑: ꝓpter ſtili cũ priore diſſonantiã. Sed & euangeliũ iuxta Marcũ q au/

itoreius & ĩterpres fuit huius dicit᷑. Libri aũt eius e ꝗbus unus actoꝶ eius ſcribit᷑: alius euangelii: tertius pdi

cationis: quartus Apocalypſis: quintus iudicii: inter Apocryphas ſcripturas reputant᷑. Sepultus romæ in ua
ticano iuxta uiã triumphalẽ totius urbis ueneratione celebrat᷑.
Acobus qui appellat᷑ frater dni: cognomẽto iuſtus: ut nõnulli exiſtimant Ioſeph: ex alia uxore: ut autẽ
mihi uidet᷑ Mariæ ſororis matris dni: cuius Ioannes in libro ſuo meminit: filius poſt paſſionẽ dni: & re-
ſurrectionẽ: ſtatiĩ ab apoſtolis Hieroſolymoꝶ epᷣs ordinatus: unã tm̃ſcripſit epiſtolã: quæ de ſeptẽ canonicis
eſt: quæ & ipſa ab alio quodam ſub nomine eius edita aſſeritur. Licet paulatim tpe pcedente: obtinuerit au/

ctoritatẽ. Hegeſippus uicinus apoſtolicoꝶ tempoꝶ in quinto commentarioꝶ libro de lacobo narrãs ait. Su

—

ſcepit eccleſiã Hieroſolymæ poſt apoſtolos frater dñi lacobus:cognomẽto iuſtus. Multi quidẽ Iacobi uoca⸗

bant᷑. Hic de utero matris ſanctus fuit: uinũ & ſicerã nõ bibit:carnem nullã comedit: nunꝗᷓ attonſus eſt: nec

unctus unguẽto:nec uſus balneo. Huic ſoli licitum erat ĩgredi ſancta ſanctoꝶ. Siquidẽ ueſtibus laneis non
utebat: ſed lineis. ſoluſq; ingrediebatur templũ: & fixis genibus pro populo depcabatur: in tantũ ut in came-
loꝶ duritiã tranſiſſe eius genua crederentur. Dicit & alia multa: quæ enumerare longũ eſt. Sed & Ioſephus in
xx.libro antiquitatuũ refert & Clæmens in.vii. Hypotipoſeon:ideſt diſputationũ uel informationũ: mortuo
Feſto qui iudæã regebat: miſſũ a Nerone eſſe ſucceſſorẽ eius albinũ. Qui cũ necdũ ad ꝓuinciam perueniſſet:
Auanus inquit pontifex adoleſcẽs Auani filius degenere ſacerdotali: accepta occaſione conciliũ congregauit:
& cõpellens publice Iacobũ:ut Apᷣm dei filiũ denegaret: contradicentẽ lapidari iuſſit: qui cũ pᷣcipitatus de pin
na tẽpli confractis cruribus adhuc ſemiuiuus tendens ad cælum manus diceret. Domine ignoſce eis: qd enim
faciũt neſciunt.fullonis fuſte: quo rudia ueſtimenta extorqueri ſolẽt:in cerebro percuſſus ĩteriit. Tradit item
Ioſephus tantæ eũ ſanctitatis fuiſſe: & celebritatis in populo: ut ꝓpter eius necẽ creditũ ſit ſubuerſã eſſe hiero
ſolymã. Hic eſt de quo Paulus apoſtolus ſcribit ad Galathas dicẽs. Aliũ aũt apoſtoloꝶ uidi neminèẽ niſi Iaco
bũ fratrẽ dni. Et apoſtolorum ſuper hoc crebrius acta teſtãtur. Euangeliũ quoq; quod appellatur m hebræ
os: & a me nuper in græcũ latinũq; ſermonẽ tranſlatũ eſt: quo & Origenes ſæpe utit᷑ poſt reſurrectionẽ ſalua/
toris refert. Dns autem cũdediſſet ſindonẽ ſeruo ſacerdotis: iuit ad lacobũ: & apparuit ei. Iurauerat enim la/
cobus ſe non comeſturũ panẽ ab illa hora: qua biberat calicẽ dñi: donec uideret dũm reſurgentem a mortuis.
Rurſuſq; poſt paululũ: Aflerte aitdũs mẽſã & panẽ. Stati q; additur. Tulit panẽ: & benedixit ac fregit: & de/
dit Iacobo iuſto: & dixit ei. Frater mi comede panẽ tuũ quia reſurrexit filius hoĩs adormientibus. Xxx. itaq;

(ulchius alius epet¶ Triphylus omaen hæreſiarcha Aſterius pᷣſbi ¶ Lucifer eps Euſebius alius ep̃s.

8
¶ Optatus epsi Attilius eps ¶ Cyrillus eps Elitius eps. Philanius eps ¶Effrem diaconusſ/ Baſilius alter eps.
S iodorus eps Eunomius hæreſiarchaILuciliãus eps Letronius eps

Imon Petrus filius Ioannis: puinciæ galilææ: uico Bethſaida: frater andreæ apoſtoli: & princeps

maleix
tiſlanu
begettt
ohoq
Ethoe
ſucoll
Cott
luq
Letlut
ſulki
urperm
ate
laſal⸗
oo
k
clelis
Uniad
ſohai
nüvel
duli
Knd

Ulen

ilio
Ut in
tünt
dunl
Uumech
lun
Aiin
lero⸗

annis Hieroſolymis rexit eccleſiã: ideſt uſe q; ad ſeptimũ Neronis annũ. & iuxta templũ:ubi & pcipitatus fue/
. rat ſepultus eſt. Titulũ uſe q; ad obſidionẽ Titi & ultimã Hadriani notiſſimũ habuit. Quidã enris in mõteoli
Plus ueti eũ putauerũt cõditũ.ſed falſa eoꝶ opinio eſt. S .
iun Atthæus qui & Leui ex pu blicano apoſtolus pᷣmus in iudæa pꝓpter eos: qui excircũciſione crediderant:
Pin. . euangeliũ Xp̃i hebræis lIris uerbiſ. q; cõpoſi u it. Quod ꝗs poſtea in græcũ trãſtulerit nõ ſatis certũ eſt. Por
ro ipſũ hebraicũ habert uſq; hodie in cæſarienſi bibliotheca: quã Pamphilus martyr ſtudioſiſſime cofecit. mi
hi quoq; a Naꝛareis: qui in Berſabeæ Beroza urbe Syriæ: hoc uolumine utunt deſcribẽdi facultas fuit. ĩ quo
animaduertendũ ubicũq; euãgeliſta: ſi iue ex pſona ſi ua: ſiueex perſona dii Saluatoris ueteribus ſcripturis
& teſtimoniis utit᷑:nõ ſequat᷑. xx.trãſſatoꝶ auctoritatẽ: ſed hebraicã. e quibus illa duo ſũt. Exægypto uoca/
ui filiũ meũ. Et qm Nazareus uocabitur. . . ðrJJd
“ Vdas frater Iacobi paruã quidẽ quæ de ſeptẽ canonicis eſt epiſtolã reliquit. Et quia de libro Enoch: qui
ſte Apocriphus eſt: in ea aſſumit teſtimoniũ: a plæriſq; reiicit᷑: tamẽ auctoritatẽ uetuſtate iam & uſu meru
chs it: & inter ſanctas ſcripturas cõputatur.
ved. P N Aulus apoſtolus: qui ante Saulus: extra numeꝶ duodecim apoſtoloꝶ de tribu Beniamin & oppido iu/
ugeßs. ddæxæ gilcalis fuit: quo a romanis capto: cũ parentibus ſuis tharſũ Cilice commigrauit:a ꝗbus ob ſtudia
un. legis miſſus Hieroſolymã: a Gamaliele uiro doctiſſimo: cuius Lucas meminit: eruditus eſt. Cũ aũt ĩterfuiſſet
tteße. neci pthomartyris Stephani: & acceptis a põtifice tẽpli epiſtolis: ad pſequẽdos eos: qui Xpo crediderant:Da/
useßs maſcũ pergeret: reuelatione cõpulſus ad fidẽ: quæ in actibus apoſtoloꝶ ſcribit᷑: in uas electionis de pſecutore
phus trãſſatus eſt. Cũq; primũ ad pᷣdicationẽ eius Sergius Paulus ꝓcõſul Cypri credidiſſet: ab eo ꝙ eũ Api fidei ſu/
lns, begerat:ſortitus eſt nomẽ: & iũcto ſibi Barnaba multis urbibus pagratis: reuertẽſq; Hieroſolymã: a Petro la
coboq; & Ioanne gentiũ apoſtolus ordinat᷑.& ꝗa in actibus apoſtoloꝶ pleniſſime de eius cõuerſatiõe ſcriptũ
eſt: hoc ti dicã: ꝙ poſt paſſionẽ dni. xxv. anno: ideſt ſecũdo Neronis: eodem tpe quo Feſtus ꝓcuratoriudææ
ſucceſſit Fœlici: Romã uinctus mittit᷑: & bienniũ in libera manẽs cuſtodia aduerſus iudæos de aduentu Xp̃i
ince qvuuotidie diſputauit. Sciendũ aũt in pma ſatiſfactione necdũ Neronis ĩperio roborato: necĩ tãta erũpẽte ſce-
bege⸗ lera ꝗᷓta de eo narrant hiſtoriæ: Paulũ a Nerone dimiſſũ: ut euangeliũ Xpi in occidẽtis quoq; partibus pᷣdica/
Niddi ret. ſicut ipſe ſcribit in ſecũda ad Timotheũ: eo tpe quo & paſſus eſt: de uinculis dictat epiſtola. In prima mea
iniun ſatiſſactione nemo mihi affuit: ſed oẽs me dereliqᷓrunt. Nõ eis ĩputet᷑. Dns aũt mihi affuit: & cõfortauit me:
lbas ut per me pᷣdicatio cõpleret᷑. & audirẽt oẽs gentes: & liberatus ſũ deore leonis. manifeſtiſſime leonẽ ꝓpter cru/
Antut delitatẽ Neronẽ ſignificans: ut in ſeᷓntibus: liberatus ſũ de ore leonis. Et ſtatĩ liberauit me dis ab oĩ ope ma/
i lo:& ſaluauit me ĩ regnũ ſuũcæleſte.ꝙ ſcilicet pñs tibi ſẽtiret ĩminere martyriũ. Nã & in eadẽ epiſtola pᷣmiſe
iusßl rat. Ego enĩ iã ĩmolor: & tp̃s reſolutionis meæ ĩſtat. Hic ergo.xiiii. Neronis anno eodẽ die quo Petrus romæ ꝓ
inuu Xpo capite trũcatus: ſepultuſq; eſt in uia oſtienſi anno poſt paſſionẽ dni.xxxvii.Scripſit aut decẽ ad ſeptem
eccleſias epiſtolas: ad romanos unã:ad corinthios duas: ad Galathas unã: ad Epheſios unam: ad Philippẽſes
1t wt unã:ad Theſſalonicenſes duas. Præterea ad diſcipulos ſuos: Timotheo duas: ito unã: Philomeni unã .Epi
uA ſtola aũt quæ fert᷑ ad hebræos nõ eius credit᷑ ꝓpter ſtili ſermoniſ q; diſtantiã. Sed uel Barnabæ iuxta Tertullia
noticd nũ: uel Lucæ euãgeliſtæ iuxta quoſdã: uel Clæmẽtis romanæ poſtea eccleſiæ epi: quẽ aiũt ipſã adiunctã ſniis
enta Pauli ꝓprio ordinaſſe & ornaſſe pmone. Vel certe qa Paulus ſcribebat ad hebræos: & ppter iuidiam ſui apud
i. eos noĩs: titulũ in pncipio ſalutationis amputauerat: ſcripſerat ut hebræus hebræis hebraice: ideſt ſuo eloqo
WG diſertiſſime: ut ea quæ eloquẽter ſcripta fuerãt in hebræo eloqntius uerterent᷑ ĩ græcũ: & hãc cauſa eſſe: ꝗq a cæ
ſener eris Pauli epiſtolis diſcrepare uident᷑. Legũt quidã & ad Laodicenſes. ſed ab oĩbus expellir.
6non ¶ b- Arnabas cypᷣus: qui & Ioſeph: leuites: cũ Paulo gentiũ apoſtolus ordinatus unã ad ædificationẽ eccleſiæ
ane⸗ pttinentẽ epiſtolã cõpoſuit: quæ ĩter Apocryphas ſcripturas legit᷑. Hic poſtea ꝓpter Ioannẽ diſcip uluũ: ꝗ
nusn NSN Marcus uocabat᷑: ſeparatus a Paulo nihilominus euãgelicæ pᷣdicationis iniũctũ ſibi opus exercuit.
cemo . Vcas medicus Antiochenſis: ut eius ſcripta indicant: græci ſermonis non ignarus fuit. Sectator apoſto/
nle A i Pauli: & omnis peregrinationis eius comes. ſcripſit euangeliũ de quo idẽ Paulus. Miſimus inquit cũ
aun illo fratrẽ. cuius laus eſt in euãgelio per oẽs eccleſias. & ad Collocẽſes. Salutat uos Lucas medicus chariſſimus
lepi Et ad Timotheũ. Lucas eſt mecũ ſolus. Aliud quoq; edidit uolumen egregium: quod titulo apoſtolicarum
enin actionum p̃ᷣnotatur. Cuius hiſtoria uſq; ad biennium romæ cõmoranti Paulo peruenit:ideſt uſq; ad quartũ
tin Neronis annuũ. Ex quo intelligimus in eadem urbe librũ eſſe compoſitu m. Igitur ideſt
hen uiſionẽ Pauli: & Teclæ: & tota baptizati Leonis fab ulã:ſter Apocryphas ſcripturas cõputamus. Quale enĩ ẽ:
l ut indiuiduus comes apoſtoli ĩter cæteras eius res hoc ſ olũ ignorauerit: 85 ed & Tertullianus uicinus eoꝶ tẽpo
* rũ refert preſbĩm quẽdã in Aſia ideſt amatorẽ Pauli cõuictũ apud loãnẽ: ꝙ auctor eſſet libri: & cõfeſſũ ſe hoc
G Pauli amore feciſſe: loco excidiſſe: qda ſ uſpicant quotiẽſcũq; in epiſtolis ſuis Paulus dicat: iuxta euãgeliũ me .
um:de Lucæ ſignificare uolumiĩe.Et Lucã nõ ſolu ab ap oſtolo Paulo didiciſſe eu ãgeliũ:q cũ dno in carne nõ
w. fuerat. Sed & a cæteris apoſtolis qdipſe quoq; in pncipio ſui uoluminis declarat dicẽs: ſicut tradiderũt uobis D
qui a ptincipio ipſi uiderunt: & miniſtri fuerunt ſermonis. Igitur euangelium ſicut audierat ſcripſit. Acta
. uero apoſbolorũ ſicut uiderat: cõpoſuit. Vixit. xx. &. iii. annos: uxorẽ habens. Sepultus eſt cõſtantinopoli.

lvii.

Ad quã urbem. xx. Cõſtantii anno oſſa eius cum reliquiis Andreæ apoſtoli: tranſlata ſunt de Achia. hun
Arcus diſcipulus & ĩterpres Petri:iuxta ꝙ Petꝶ referẽtẽ audierat. rogatus romæ a fratribus breue ſcripſit .
euãgeliu. Quod cu Petrus audiſſet: ꝓbauit: & eccleſiæ legendũ ſua auctoritate edidit:ſi icut Clæmens in
ſextoο Hπο sυÜο ideſt informationũ libro ſcribit. Et Papias Hieropolitanus epᷣs meminit huius Marci: hon
& Petrus in epiſtola pᷣmo ſub nomine babylonis figuraliter romã ſignificans. Salutat uos eccleſia quæ eſtĩ ba uqeun
bylone collecta : & Marcus filius meus. aſſupto utiq; euangelio: qd ipſe confecerat:prexit ægyptũ: & mum Arli⸗
alexandriæ Apᷣm annũcians cõſtituit eccleſiã. tãtæ doctrinæ & uitæ cõtinentia: ut oẽs ſectatores Kp̃i ad eeem ailbui
plũ ſui cogeret. Deniq; Philo diſertiſſimus iudæoꝶ uidẽs alexandriæ pmã eccleſiã adhuc iudaizantẽ: qſi ĩ lau eo

dẽ gentis ſuæ librũ ſup eoꝶ cõuerſatione ſcripſit:& quõ Lucas narrat hieroſolymæ credẽtes oĩa habuiſſe coĩa
ſic ille qd alexandriæ ſub Marco fieri doctore cernebat memoriæ tradidit. Mortuus ẽ aut. viii. Neronis anno:
& ſepultus alexandriæ ſuccedente ſibi Aniano. — S=
Oannes apoſtolus quẽ Ieſus amauit plurimũ:filius Zebedei:frater lacobi apoſtoli.quẽ Herodes poſt
paſſionẽ dmi decollauerat: nouiſſimus oĩum ſcripſit euãgeliũ: rogatus ab Aſiæ epᷣis aduerſus Cherintũ
alioſq; hæreticos: & maxime tunc Ebionitaꝶ dogma cõſurgẽs: qui aſſerũt Apᷣm ante Mariã nõ fuiſſe. unde &
cõpulſus eſt diuinã eius natiuitatẽ edicere. Sed & aliã cauſã huius ſcripturæ ferũt: quod cũ legiſſet Matthæi:
Marci:& Lucæ uolumĩa: ꝓbauerit quidẽ textũ hiſtoriæ: & uera eos dixiſſe firmauerit: ſed unius tm anniĩ quo
& paſſus eſt:poſt carcerẽ Ioannis hiſtoriã texuiſſe. Prætermiſſo itaq; anno: cuius acta a tribus expoſita fuerãt
ſupioris tpis anteꝗᷓ Ioannes clauderet᷑ in carcerẽ: geſta narrauit:ſicut manifeſtũ eſſe poterit his: qui diligenter
quatuor euãgelioꝶ uolumĩa legerit. Quæ res etiã diaphoniã quæ uidet᷑ Ioãnis eſſe cũ cæteris tollit:& ſoluit.
Scripſit aũt & unã epiſtolã: cuius exordiũ eſt. Quod fuit ab initio: qd audiuimus: & uidimus oculis niis: qd
perſpeximus: & manus nræ cõtrectauerũt de uerbo uitæ. quæ ab uniuerſis eccleſiaſticis: & eruditis uiris ꝓbat᷑.
Reliquæ aũt duæ: quaꝶ pᷣncipiũ ẽ. Senior electæ dniæ: & natis eius: & ſeqᷓntis. Senior Caio chariſſimo: quẽ ego

diligo in ueritate: Ioãnis pᷣſpri aſſerunt᷑. cuius & hodie alteꝶ ſepulchrũ apud Epheſũ oſtẽdit᷑: & nõnulli putat evael
duas memorias eiuſdẽ Ioãnis euãgeliſtæ eſſe. ſuꝑ qua re cũ per ordinẽ ad Papiã auditorẽ eius uẽtũ fuerit: diſ- aacte
ſeremus. Quartodecimo igit᷑ anno: ſecũdã poſt Neronẽ ꝑſecutionẽ monẽte Domitiano in pathmos iſulam zulelti
relegatus ſcripſit apocalypſim: quã ĩterpᷣtant᷑ Iuſtinus martyr & Hireneus. Interfecto aũt Domitião: & actis ulalr
eius ob nimiã cudelitatẽa ſenatu receſſis: ſub Nerua pᷣncipe redit Epheſum: ibiq; uſq; ad Traianũ pᷣncipẽ per Aiterro⸗
ſenehan eornt Aſiæ fundauit: rexitq; eccleſias: & confectus ſenio. lxviii. poſt paſſionẽ dñi anno mortuus iux ehor
ta eandẽ urbem ſepultus eſt. B
Ermas cuius apoſtolus Paulus ad romanos ſcribẽs meminit: ſalutate Phlegontam: Hermã: Patrobam: KK
Herma: & qui cũ eis fratres ſũt: aſſerunt auctorẽ eſſe libri: qui appellat paſtor: & apud quaſdã græciæ 2 itn
ecdleſias etiã publice legit᷑. Re uera utilis liber: multiq; de eo ſcriptoꝶ ueterum uſurpauerunt teſtimonia. Sed Ad
apud latinos pene ignotus eſt. = Mau
Hilo iudæus natiõe Alexãdrinus de gñe ſacerdotũ: iccirco a nobis inter ſcriptores eccleſiaſticos ponitur Anan
N qa libru de pᷣma Marci euageliſtæ apud Alexandriã ſcribens eccleſia: in nroꝶ laude uerſatus eſt. Nõ ſo/ Auite
lũ eos ibi: ſed in multis quoq; ꝓuinciis eſſe memorãs: & habitacula eoꝶ dicẽs monaſteria. ex quo apparet talẽ *
primũ Xpo credentiũ fuiſſe eccleſiã: quales nüc monachi eſſe nitunt᷑: & cupiunt: ut nihil cuiuſꝗᷓ ꝓprium ſit. lunn
Nullus inter eos diues: nullus paup. primonia egẽtibus diuidant᷑: or̃oni uacet᷑: & pſalmis.doctrinæ quoq; & inl t
cõtinentiæ quales & Lucas refert primũ Hieroſolymæ fuiſſe credẽtes. Aiũt hũc ſub Caio caligula romæ peri
clitatũ quo legatus gentis ſuæ miſſus fuerat. Cũ ſecunda uice ueniſſet ad Claudiũ: in eadẽ urbe locutũ eſſe cũ Ti
apoſtolo Petro: eiuſq; habuiſſe amicitias. & ob hãc cauſa etiã eccleſiã Marci diſcipuli Petri apud Alexandriã
ſectatoris ornaſſe laudibus. Extãt huius pclara: & innumerabilia opa in ꝗqnq; libros Moyſi: de cõfuſione lin/ n
guaꝶ liber unus. de natura & ſĩuentione beſtiaꝶ repentiũ: uolatiliũ: & piſciũ libri tres. De his quæ ſenſu præca i⸗
mur: & teſtamur: liber unus. de eruditione liber unus. de hærede diuinaꝶ reꝶ liber unus. de diuiſione æquali-
um & cõtrarioꝶ liber unus: de tribus uirtutibus liber unus. Quare quorũdã in ſcripturis mutata ſunt nora i· kün
. ber unus. de pactis libri duo: de uita ſapientis liber unus: de gigãtibus liberunus: ꝙ ſemnia mittantur a deo li an
bri.v. Quæſtionuũ & ſolutionũ in exodo:libri. v. de tabernaculo & catalogo libri. iui. Necnon de uictimis & re N
promiſſionibus ſiue maledictis. & de puidentia: de iudæis: de cõuerſatione uitæ: de Alexandro dicẽte ꝙ ꝓpriã ANRAN
rõnẽ multa aĩalia hẽant: & ꝙ oĩs ĩſipiẽs puus ſit: & de uita nroꝶ: librũde quo ſupra diximus: ideſt de apoſtoli Er
cis uiris quæ & iſcripſit theodoretitii ideſt heteo. hocẽ de uita cõtẽplatiua: ꝙ uidelicet cæleſtia cõtẽplent᷑: & ſeẽ
per deũ orẽt: & ſint ab aliis iudicibus iudices: de agricultura duo: de ebrietate duo. Sũt & alia eius monumẽta en
ĩgenii:quæ ĩ nr̃as manus nõ puenerũt. Dehoc uulgo apud græcos dr̃ vo α ov &ιοντρ ροντωπα 1ο wl
vie&ιideſt aut Plato Philoné ſequit᷑: aut Platonẽ Philo: tanta eſt ſimilitudo ſenſuũ & eloquii. fhir
Vcius Anneus Seneca Corduben ſis Sotionis Stoici diſcipulus: & patruus Lucani poetæ: continentiſſi- ode
. mæ uitæ fuit: quem non ponerem in catalogo ſanctorum: niſi meillæ epiſtolæ prouocarẽt: quæ legun/ ſe
tur a plurimis: Pauli ad Senecã: & Senecæ ad Paulũ. In ꝗbus cũ eſſet Neronis magiſter: & illius tempons po/ EN
tentiſſimus: optare ſe dicit eius eſſe loci apud ſuos: cuius ſit Paulus apud xp̃ianos. Hic ante bienniũꝗᷓ Petrus E
ue⸗

leihti & Paulus coronarentur martyrio a Nerone interfectus eſt.

nenin Oſephus Mathatiæ filius ex hieroſolymis ſacerdos: a Veſpaſiano captus cũ Tito filio eius relictus ẽ hie
Mur; roſolymis. Hic romã ueniẽs ſeptẽ libros iudaicæ captiuitatis ĩperatoribus patri filioq; obtulit. qui & bi
eltibe pliothecæ publicæ traditi ſũt. Et ob hoc ĩgenii gloriã ſtatuã quoq; meruit romæ. Scripſit auũt & alios. xxiiii.an
ömun tiqtatũ libros. ab exordio mundi uſq; ad. xiiii. annũ Domitiani Cæſaris: & duos archeotecos: ideſt conflictus
deen aduerſũ Appionẽ grammaticũ alexandrinũ: qui ſub Caligula legatus miſſus ex parte gentiliũ cotra Philonẽ:
lilun etiã librũ uituꝑationẽ gẽtis iudaicæ cõtinẽtẽ ſcripſerat.Alius quoq;ʒ liber eius 4 ĩſcribit᷑ e bi AUTo Ive X0ο
ſlecon yio uovideſt de potẽtia dicẽdi: ĩde elegãs habet᷑. In quo & machabæoꝶ ſũt digeſta martyria. Hic enĩ in. xviii.
8anno⸗ antiqtatũ libro manifeſtiſſime cõfitet ꝓpter magnitudinẽ ſignoꝶ Apᷣm a phariſæis interfectũ: & Ioannẽ ba/
ptiſtã uere ꝓphetã fuiſſe: & ꝓpter ĩ terfectionẽ Iacobi apoſtoli diruptã hieroſolymã. Scripſit autem de dño in
s al hunc modu. Eodẽ tpe fuit leſus uir ſapiens. ſi tamẽ uiꝶ eũ oportet dicere. Erat enĩ mirabiliũ patrator operũ:
hennti & doctor eoꝶ:qui libenter uera ſuſcipiunt: plurimos quoq; tã de iudæis: ꝗ de gentibus ſui habuit ſectatores:
Unlet & credebatur eſſe Xp̃us. Cũq; inuidia noſtroꝶ principum cruci eũ Pilatus addixiſſet: nihilominus qui eũ pri
liucr: mum dilexerant: perſeuerauerunt in fide. Apparuit enim eis tertia die uiuens. Multa & hæc & alia mirabilia:
niin carminibus prophetarum de eo uaticinantibus: & uſq; hodie chriſtianorum gens ad hoc ſortita uocabulum
aluetit non defeeit. . . . . .1. — 1 SS
len Vſtus tyberienſis de puincia galilæa conatus eſt ipſe iudaicaꝶ reꝶ hiſtoriã texere: & quoſdam commẽ
lr a3 tariolos de ſcripturis componere. Sed hunc Ioſephus arguit mendacii. Conſtat autem illũ eo tempore
iil ſcrip ſiſſe: quo & Ioſephus. H =
i, Læmẽs de quo apoſtolus Paulus ad Philippẽſes ſcribẽs ait. Cũ Clæmente: & cæteris coopatoribus meis
h quoꝶ noĩa ſcripta ſũt in libro uitæ. Quartus poſt Petrũ romæ epᷣs Siqdẽ ſecũdus Linus fuit:& tertius
beih⸗ Uetus. Taetſi plæriq; latinoꝶ ſecundũ poſt Petrũ apoſtolũ putant fuiſſe Clæmentẽ. Scripſit ex ꝑpſona roma
innit næ eccleſiæ ad eccleſiã Corinthioꝶ ualde utilẽ epiſtolã: quæ & in nõnullis locis publice legit᷑: quæ mihi uidet
encll characteri epiſtolæ: quæ ſub Pauli noĩe ad hebræos fert᷑ cõuenire. Sed & multis de eadẽ epiſtola nõ ſolũ ſenſi/
ſilm bus: ſed iuxta uerboꝶ quoq; ordinẽ abutit᷑. Oĩno gradis in utraq; ſimilitudo eſt. Fertur & ſecũda eius nomĩe
Cacts epiſtola: quæ ueteribus reprobatur. Et diſputatio Petri & Appionis longo ſermone conſcripta:quã Euſebius
apehenr in tertio hiſtoriæ eccleſiaſticæ uolumine coarguit. Obiit tertio Traiani anno: & nomiĩs eius memoriã uſq; ho
uus iu die Romæ extructa eccleſia cuſtodit.
4 EGnarnu antiochenæ eccleſiæ tertius: poſt Petrũ apoſtolũ ep̃s. Cõmouẽte pſecutionẽ Traiano: dãnatus
whan — ad beſtias rwomã uinctus mirtix. Cũq; nauigãs Smyrnã ueniſſet: ubi Polycarpus auditor Ioãnis epᷣs erat
grear ſcripſit unã epiſtolã ad Epheſios: alterã ad Magneſianos: tertiã ad Trallẽſes: quartã ad Romanos: & ĩde regre
nuel diens ſcripſit ad Philadelphios & ad Smyrneos: & ppriã ad Polycarpũ: comẽdans illi antiochenſẽ eccleſia: ĩ qᷓ
& de euãgelio: qd nupa me trãſlatũ eſt:ſuꝑ pſona Xpᷣi ponit teſtimoniũ: dicẽs. Ego uero & poſt reſurrectio/
vonitn nẽ in carne eũ uidi. Et credo qa ſit: & q uenit ad Petrũ. & ad eos qui cũ Petro erãt: & dixit eis. Ecce palpate me:
Nob⸗ & uidete qa nõ ſũdæmoniũ ĩcorporale. Et ſtatĩ tetigerũt eũ: & crediderũt. Dignũ autẽ uidet᷑ qa tanti uiri feci/
ret tli mus mẽtionẽ: & de epiſtola eius quã ad romanos ſcribit: pauca ponere. De Syria uſq; ad Romã pugno ad be/
unſt. ſtias in mari: & in terra: noctedieq;ʒ ligatus cũ decem leopardis: hoc eſt militibus: qui me cuſtodiũt: ꝗbus &
chu cũ bifeceri: peiores fiũt. Iniqtas aut eoꝶ mea doctrina eſt: ſed nõ iccirco iuſtificatus ſũ. Vtinam fruar beſtiis:
e quæ mihi ſũt pᷣparatæ: quas & oro mihi ueloces eſſe ad ĩteritũ: & ad ſupplicia: & allici ad comedẽdũ me:ne ſi/
lſeci cutad alioꝶ martyꝶ nõ audeãt corpus attingere. ꝙ ſi uenire noluerĩt: ego uim faciã: ego me urgeã: ut deuorer:
dei Ignoſcite mihi filioli: ꝗd mihi ꝓſit: ego ſcio. Nũc ĩcipio AXpᷣi eſſe diſcipulus: nihil de his quæ uident᷑ deſiderãs
nelin⸗ ut leſũ pᷣm inueniã. Ignis:crux: beſtiæ: cõfractio oſſiũ:mẽbroꝶ diuiſio: & totius corporis cõtritio: & tormẽ
na ta diaboli: in me ueniãt: tm̃ Xpᷣo fruar. Cũq; iã dãnatus eſſet ad beſtias & ardore patiẽdi rugientes audiret leo
egul nes ait. Frumentũ Xp̃i ſi ũ:dentibus beſtiaꝶ molar: ut panis mũdus inueniar. Paſſus eſt anno. xi. Traiani. Re
noial liqæ corporis eius Antiochiæ iacent extra portã daphniticã in cimiterio.
deol Olycarpus Ioãnis apoſtoli diſcipulus: & ab eo Smyrnæ epᷣs ordinatus totius Aſiæ pᷣnceps fuit. Quip/
r pe qui nõnullos apoſtoloꝶ & eoꝶ qui uiderãt dĩũm: magiros habuerit: & uiderit. Hic ꝓpter quaſdã ſuꝑ

ppi Aie paichæ ꝗſtiones: ſub ĩperatore Antonino eccleſiã in urbe regente Anacleto: romã uenit: ubi plurimos cre-
oſol dentiũ: Martionis & õ deceptos reduxit ad fidẽ. Cũq; ei fortuito obuiã fuiſſet Martiõ: & di
al ceret. Cognoſcis nos Reſpondit. Cognoſco pᷣmogenitũ diaboli. poſtea uero regnãte. M. Antonino. &. L. Au
me relio: Commodo quarta poſt Neronẽ perſecutione Smyrnæ ſedente proconſule: & uniuerſo populo in am/

* phiteatro aduerſus eũ perſonante: igni traditus eſt. Scripſit ad philippeſes ualde utilem epiſtolam: quæ uſq;
hodie in aſiæ conuentu legitur.
u⸗ P) Apias loãnis auditor Hieropolitanus eps in aſia quinq; tm̃ ſcripſit uolumĩa: quæ pᷣnotauit explanatio 7
ęY ſermonũdñi: In ꝗbus cũ ſein pᷣfatione aſſerat nõ uarias opiniones ſequi.ſed apoſtolos auctores hie ait.
. . Coõſiderabã qd Petrus:qd Andreas dixiſſent: qd Philippus:qd IThomas:qd Iacobus:qd Ioãnes:qd Matthæ-/

us: uel alius quilibet diſcipulorũ dñi. Quid etiã Ariſtion & ſenior lIoannes diſcipuli dni loquant᷑. Non enim

lviii.

tãtũ mihi libri ad legẽdũ proſũt:qᷓtũ uiua uox:& uſq; hodie in ſuis auctoribus pſonãt. Ex quo apparet ex ipo
catalogo nominu: auu eſſe Ioannẽ: qui inter apoſtolos ponitur:& aliũ ſeniorẽ oannẽ: que poſt Ariſtionem
enumerat. Hoc autẽ diximus ꝓpter ſupiorẽ opinionẽ: quã a plærniſq; retulimus traditã: duas Poſteriores epi/
ſtolas Ioannis: nõ apoſtoli eſſe: ſed pᷣſoñi. hic dicit᷑ mille annoꝶ iudaicã edidiſſe VSu ideſt nouitatẽ: quẽ ſecu ti
ſut Heræneus & Apollinaris: & cæteri qui poſt reſt urrectionẽ aiut in carne cũ ſã ctis dñm regnatuꝶ. Tertullia/
nus quoq; in libro de ſpe fideliũ.& Victorinus pictauienſis: & Lactantius hac opinione ducuntur. B F
Vadratus apoſtoloꝶ diſcipulus Publio athenaꝶ epᷣo ob Xp̃i fidẽ martyrio coronato: in locũ eius ſubſti
L tuit᷑: eccleſiã gradi terrore diſpſã fide & ĩduſtriaſ ua cõgregat. Cũq; Pladrianus Athenis exegiſſet hye-
PFmẽeS ymmiſteſq; Eleuſinæ in oĩ bus pene græciæ ſacris initiatus dediſſet occaſionẽ his: qui xpianos oderant:
abſq; pcepto ĩperatoris uexare credẽtes: porrexit ei libruũ pro religione nĩa cõpoſitũ: ualde u tilẽ: plenũq; rõnis
& fidei: & apoſtolica doctrina dignũ. In quo & antiꝗtatẽ ſuæ ætatis oſtẽdẽs ait:plurimos a ſe uiſos:q ſubdno
uarus in iudæa oppᷣſi calamitatibus: ſanati fuerat. & qui a mortuis reſ urrexerãt.
ARiſtides atheniẽſis philoſophus eloqᷓntiſſimus: & ſub pᷣſtino habitu diſcipulus Ap̃i uolumẽ nii dog⸗
matis rationẽ cõtinẽs: eodẽ tpe quo & Quadratus Hadriano pᷣncipi dedit ideſt apologeticũ pro xp̃ianis:
ÿ hodie pſeuerãs apud ſilogos ingenii eius pro iudicio eſt. .l è
Grippa cognomẽto Caſtoris: uir ualde doctus aduerſũ. xxiiii. Baſilidis hæretici uolumĩa: quæ in euãge
liũ cofecerat: fortiſſime diſſeruit: ꝓdens eius uniuerſa myſteria: & pphetas enumerãs Barrabã & Barthe
cab: & ad terrorẽ audiẽtiũ alia qᷓdã barbara noĩa: & deũ maximũ eius Abraxas: qui quaſi annũ cõtinens iuxta

græcoꝶ numeꝶz: ſupputet᷑. Mortuus eſt auũt Baſilides: a quo Gnoſtici in alexãdria tpibus Hadriani qua tẽpe/

itate & Chocebas dux iudaicæ factionis xpᷣianos uariis ſuppliciis enecauit.
Geſippus uicinus apoſtoloꝶ tempoꝶ: & omnes a paſſione dñi uſq; ad ſuam ætatẽ eccleſiaſticoꝶ operũ
texens hiſtorias: multaq; ad utilitatẽ legentiũ pertinentia hincinde congregans: quinq; libros cõpoſuit:
ermone ſimplici: ut quoꝶ uitam ſectabat᷑: dicendi quoq; expᷣmeret characterẽ: aſſerẽs ſe ueniſſe ſi ub Aniceto
Romã: qui decimus poſt Petrũ eps fuit: & pſeueraſſe uſq; ad Eleuthenũ eiuſdẽ urbis epᷣm: qui Aniceti quon/
dam diaconus fuerat. Præterea aduerſũ idola diſpu tãs:quo pᷣmum errore creuiſſet ſubtexit hiſtoriã. Ex quo
oſtendit qua floruerat ætate: Ait enim Tumulos mortuis: templaq; fecerunt: ſicut uſq; hodie uidemus: e qui
bus eſt & Antinous ſeruus Hadriani Cæſaris: cui & Gymnicus agon exercetur. apud Antinoum ciuitatẽ: quã
ex eius nomine uocatam: cõdidit.& ſtatuit ꝓphetas in templo. Antinoum aut in delitiis habuiſſe Cæſar Hla/
drianus ſcribitur. = =
Vtinus philoſophus: habitu quoq; philoſophoꝶ incedens: de Neapoli urbe palæſtinæ pro religione
HXpi plunmũ laborauit. In tantu ut Antonino quoq; pncipi: & filis eius & ſenatui librũ cotra gẽtes ſcri
ptum daret: ignominiãq; crucis nõ erubeſceret. Et aliu libru ſucceſſoribus eiuſdem Antonini. M. Antonino
quoq; &. L. Aurelio cõmodo dedit. Extat eius & aliud uolumẽ cõtra gentes: ubi de d?æmonũ quoq; natura diſ
putat: & quartũ aduerſus gentes cui titulũ prænotauit «Xαοοοdeſt caſtigatio. Sed & aliũ de monarchia
dei: & aliũ librũ quẽ pᷣnotauit Pſalten: & aliũ de aĩa. dialogus cõtra iudæũ quẽ habuit aduerſus Triphonẽpᷣn

cipem iudæoꝶ. Sed & cõtra Martionẽ inſignia uolumĩia: quoꝶ Heræneus quoq; in quinto aduerſus hæreſes
libro meminit: & aliũ librũ cõtra omnes hæreſes: cuius facit mẽtionẽ in apologetico: quẽ dedit Antonino Pio.
Hiccũ in urbe roma hr̃et a Ipi ac: ideſt ludos exercitatorios: & Creſcenſẽ Cynicũ qui multa aduerſũ xpia
nos blaſſemabat redargueret guloſũ: & mortis timiduũ: luxuriæq; & libidinũ ſectatorẽ: ad extremũ ſtudio eius

& ĩſidiis attractus accuſatuſq; ꝙ xpᷣianus eſſet:pro Apᷣo ſanguinẽ fudit.

Blito Aſianus Sardenſis epᷣus: librũ imperatori. M. Antonino ſecũdo: qui Frõtonis oratoris diſcipulus

Mkfuit: pro xpᷣiano dogmate dedit. Scripſit quoq; & alia: de quibus iſta ſunt: quæ ſubiecimus: de paſcha li-
ros duos: de uita ꝓphetaꝶ librũ unu: de eccleſia librũ unũ: de dnica librũ unu: deſenſibus librũ unum: de fi⸗

de librũ unu: de lapiis librũ unũ: de aĩa & corpore librũ unum: de baptiſmate librũ unũ:de ueritate librũ unũ

de generatione Api librum unũ: de Pphetia ſua librũ unũ: de philoxenia librũ unuũ: & aliũ librum qui clauis
inſctibitur: de diabolo librũ unũ: de apocalypſi loannis librũ unũ: & elegaꝶ libros ſex. Huius elegans & decla
matoriũ ingeniũ. Tertullianus in ſeptẽ libros quos ſcripſit aduerſus eccſeſiã pro Mõtano dedit: icẽs eũa plæ
riſq; noſtroꝶ prophetam putari.
tHeophilus ſextus antiochenſis eccleſiæ epiſcopus: ſub imperatore. M. Antonino ſecundo: librum con/
Ntra Martionem compoſuit:qui uſ q; hodie extat: feruntur eius & ad Autolicum tria uolumina: & cõtra
hæreſim Hermogenis liber unus: & aliis breues eleganteſ. qʒ tractatus ad ædificationẽ eccleſiæ pertinentes legi
ſub nomine eius in euangelio & in prouerbia Salomonis commentarios: qui mihi cũ ſuperioꝶ uoluminũ ele
ãtia: & phraſi non uidentur congruere.
Pollinaris aſiæ hieropolitanus epiſcopus ſub imperatore. M. Antonino ſecundo floruit: cui & inſigne
uolumen pro fide chriſtianorum dedit. Extant eius & alii quinq; aduerſum gentes libri: & de uentate

üdquo:
eente Montano.

aduerſum cataphrygas qui tunc primum cum Priſca & Maxmilla inſaniebant uaticinantes incipi/

1

eterii⸗ WC uy corinthoꝶ eccleſiæ epᷣus: tãtæ eloqᷓntiæ & induſtriæ fuit:ut nõ ſolũ ſuæ ciuitatis & puinciæ po

Kone M pulos: ſed & aliaꝶ urbiũ & ꝓuinciaꝶ epos epiſtolis erudiret. Eqbus eſt una ad Lacedæmonios. Alia ad
Athenienſes. tertia ad Nicomedienſes. quarta ad cretẽſes. quinta ad eccleſiam Amaſtrinã: & ad reliquas Pon
iſtmetu ti eccleſias. ſexta ad Gnoſianos: & ad Pynitum eiuſdem urbis epiſcopũ. ſeptima ad Romanos quã ſcripſit ad
el Sotyrem epiſcopũ eoꝶ. Octaua ad Chryſophorã ſanctam fœminam. Claruit ſub imperatore Antonino ſe/
cũdo: &. L. Aurelio commodo.
usſabdi ENnn⸗ cretẽſis Gnoſiæ urbis eps ſcripſit ad Dionyſiũ corinthiorũ epᷣm ualde elegantẽ epiſtolã: in qua
rhe ocet:nõ ſemp lacte populos nutriẽdos:ne quaſi paruuli ab ultimo occupent die:ſed & ſolido ueſci de/
Ndern Sere cibo: ut in ſpiritalẽ pficiat ſenectutẽ. Et hic ſub. M. Antonino ſecũdo: &. L. Aurelio cõmodo floruit.
gtni AQArtianus qui pᷣmum oratoriã artẽ docens nõ paruã ſibi ex arte rhetorica gloriam comparauerat: Iuſtini
tubd R artyris ſectator fuit. florẽs in eccleſia ꝗᷓdiu abeius latere nõ diſceſſit. Poſtea uero inflatus eloquentiæ
tumore nouã cõdidit hæreſim: quæ Encratitaꝶ dicit᷑: quã poſtea Seuerus auxit: a quo eiuſdẽ pris hæretici Se
ni, ueriani uſq; hodie appellant᷑. Porro Tatianus ĩfinita ſcripſit uolumia. E quibus unus cõtra gẽtes florentiſſi-
an mus extat liber: qui inter oĩa opera eius fertur inſignis. Et hic ſub imperatore. M. Antonino ſecũdo: &. L. Au/
. relio commodo floruit.
nnetie P ilippus eƷC cretenſis hoc eſt urbis Cortynæ: cuius Dionyſius in epiſtola ſua meminit: quam ſcri pſit
ABanthe ad eiuſdem ciuitatis eccleſiam. præclaꝶ aduerſum Martionẽ edidit librum. tpibuſq;. M. Antonini ſecũ
ns um dit,: &. L. Aurelii cõmodi claruit.
uatihe ¶ MVſanus nõ ignobilis ĩter eos qui de eccleſiaſtico dogmate ſcripſerũt:ſub ĩperatore.M. Antonino ſe cun
Ho cõfecit libro aduerſus quoſdã ffes: qui de eccleſia ad Encratitaꝶ hæreſim declinauerät.
oper HOgeſtus & ipſe ſub ĩperatore. M. Antonino: &. L. Aurelio comodo aduerſum Martionẽ ſcripſit! ibros
olut qui uſq; hodie perſeuerant. ferunt᷑ ſub nomjĩe eius & alia cynagmata ideſt dogmata. Sed ab erudit is:qſi

Anceun Pleudepigrapha ideſt falſæ ſupꝑſcriptionis repudiant᷑. . .
lIn9 1 Ardeſanes in meſopotamia clarus habitus eſt: qui pᷣmũ Valentini ſectator: deinde confutator nouã hæ
Ren reſim cõdidit: ardẽs eius ab aſſyriis pdicat ingeniũ. Et in diſputatione uehemẽs. Scripſit ĩfinita adu erſũ
deli oẽs pene hæreticos: qui ætate eius pullulauerat. In quibus clariſſimus ille eſt & fortiſſimus liber: quẽ. M. An/-
igli tonino de Faſto tradidit: & multa alia ſup pſecu tione uolumiĩia: quæ ſectatores eius deſ. yra lingua uerterũt in
a, ¶Eræcã. Si aut tãta uis eſt: & fulgor in interpᷣtatione: ꝗᷓtam putabimus in ſermone ꝓprio.
u ctor tredecimus romanæ urbis eps: ſuꝑ ꝗᷓ ſtiones paſchæ utilia quidẽ ſcribẽs opuſcula: rexit eccleſiã ſub
Geuero pᷣncipe annis decẽ.

ie Ireneus Photini eps: qui Lugdunenſẽ in gallia regebat eccleſiã: pſbytera martyribus eiuſdẽ loci ob quaſ
W A eccleſiæ ꝗᷓſtiões legatus Romã miſſus: honorificas ſuꝑ noĩe ſuo ad Eleutherii epᷣm ꝓfert Ir̃as Poſtea
mmdr i Photino ppe nonagenario ob Xp̃i martyrũ coronato: in loco eius ſubſtituit᷑. Conſtat aũt Polycarpi: cuius
omuthe ſupra fecimus mentionẽ ſacerdotis & martyris hũc fuiſſe diſcipulũ Scripſit ꝗnq; aduerſus hæreies libros: &
, cõtra gentes uolumẽ breue. & de diſciplina aliud. Et ad Martianũ fratrẽ de apoſtolica p̃dicatione: & librũ ua/
“ rioꝶ tractatuũ: & ad Baſilicũ de ſciſmate. & ad Florinũ de monarchia: ſiue ꝙ deus nõ ſit cõditor maloꝶ. Et de
ma octaua ideſt ogdoade egregiũ ovyſa 'ua: ideſt documentu: In cuius fine ſignificans ſe apo ſtolicoꝶ tẽpora
n uicinũ fuiſſe: ſic ſcripſit. Adiuro te qui trãſcribis librũ iſtũ: per dũm Ieſũ xpᷣm:& per glorioſũ eius aduentum:
ſiu uo iudicaturus eſt uiuos & mortuos: ut cõferas: poſtꝗᷓ trãſcripſeris: & emẽdes illũ ad exemplar: unde ſcripſi/
dons idiligentiſſime. Hanc quoq; obteſtationẽ ſimiliter trãſſeras: ut ſueniſti in exẽplari. Feruntur eius & aliæ ad
. Victorẽ ẽᷣm romanũ de ꝗſtione paſchæ epiſtolæ: in ꝗbus commonet eũ non facile debere unitatem collegii
huin ſcindere. Siquidẽ Victor multos Aſiæ & orientis epos qui. xiiii. luna cũ iudæis paſcha celebrãt: dãnandos cre
Anu diderat. In qua ſnia etiã hi qui diſcrepabãt abillis Victori non dederũt manus. floruit maxime ſub Cõmodo
ncei/ ncipe:qui.M. Antonino ſecũdo in ĩperium ſucceſſerat.
krümn Antenon Stoicæ ſectæ philoſophus iuxta quandã ueterẽ in Alexandria cõſuetudinẽ: ubi a Marco euã/
icu geliſta ſemꝑ eccleſiaſtici fuere doctores: tãtæ prudẽtiæ & eruditionis: tã in ſcripturis diuinis: ꝗᷓ in ſæcula
Gde NAi litteratura fuit: ut Indiã quoq; rogatus ab illius gẽtis legatis a Demetrio alexãdriæ epᷣo mitteret᷑. ubi reppit

eünhe Bartholomæũ unũ de duodeciĩ apoſtolis: aduentũ dm Ieſu xp̃i & Matthæi euãgeliũ pᷣdicaſſe: qd hebraicis lris
ſcriptũ: reuertens alexandriã ſecũ retulit. Huius multi quidẽ in ſanctã ſcripturã extãt cõmẽtarii. Sed magis
man uiua uoce eccleſis ꝓfuit. Docuitq; ſub Seuero pᷣncipe: & Antonino cognomẽto Caracalla.
cin Hodon genere aſianus a TEriano de quo ſupra diximus romæin ſcripturis eruditus: edidit plurima

lix.

elg pPuſcula: præcipuumq; aduerſus Martionem opus: in quo refert: quomodo ipſi quoq; inter ſe Mar/
unie tionitæ diſcrepent: & Appellem alium hæreticũ aſe quondam fuiſſe cõuictum: & riſui habitum: eo ꝙ deum
quem coleret: ignorare ſe diceret. Meminit in eodem libro quem ſcribit ad Galiſtionem Tatiani ſe romæ fuiſ
nlge ſe adiutorẽ: ſed & in Hexameron elegantes tractatus cõpoſuit:& aduerſũ Cataphrigas ĩſigne opus. Tpibuſ. q
entadte . Commodi & Seueri floruit.
hapi⸗ H Nnen alexandrinæ eccleſiæ preſbyter:Pantheni:de quo ſupra retulimus: auditor: poſt eius mortem:

Alexandriæ eccleſiaſticam ſcholam tenuit catetheſeon: ideſt doctrinarũ magiſter fuit. Feruntur eius inſignia
uolumĩa plenaq; eruditionis & eloqᷓntiæ tã de ſcripturis diuinis ꝗᷓ de ſæcularis Ir̃aturæ inſtrumẽto:e ꝗbus illa
ſũt: ſtromatũ ideſt uarietatũ octo vno In πιο7deſt ĩformationũ libri octo:aduerſus gẽtes liber unus. Pæ
dagogi libri tres: de paſcha liber unus: de ieiunio liber unus:de diſputatione liber unus. Et alius liber qui ĩſcri
bit᷑. Quiſnã diues ille ſit: qui ſaluet᷑: de obtrectatiõe liber unus de canonibus eccleſiaſticis: & aduerſe ũ eos qui
iudæoꝶ* ſequunt errorẽ: liber unus: quẽ ꝓprio Alexandro Hieroſolymoꝶ epᷣo ονσαεαονποιοNideſtoſtendit.

Meminit aut in ſtromatibus ſuis uolumis Tatiani aduerſus gẽtes de quo ſupra diximus: & Caſſiani cuiuſdã
xροdNον—„hαπρορͤ1τι: qdopuſculũ inuenire nõ potui. Necnõ & de iudæis Ariſtobolũ quendã: & Demetriũ: &
Eupolermũ ſcriptores aduerſus gẽtes refert: qui in ſimilitudinẽ Ioſephi Pxαιοννπ deſt principia tẽporum
Moyſi & iudaicæ gẽtis aſſeruerut. Extat Alexãdri hieroſolymitaꝶ epi: qui cũ Narciſſo poſtea rexit eccleſia:epi
ſtola ſup ordinatione Aſclepiadis cõfeſſoris ad antiochẽſes cõgratulantis eis: in qua ponit in fine. Hæcuobis
qmi fres ſcripta trãſmiſi: per Clxmentẽ beatũ pᷣſbrj̃m: uiꝶ: illuſtrẽ: & pbatũ: quẽ uos quoq; ſcitis. & nunc pleni/
us recognoſcetis: qui cũ huc ueniſſet: iuxta ꝓpuidentiã: & uiſitationẽ dei cõfirmauit: & auxit dni eccleſiã. Con/

ſtat Origenẽ huius fuiſſe diſcipulũ. Floruit aũt Seueri & Antonini filii eius tpibus.
NIciades cuius Rhodon in ope ſuo: quod aduerſũ Mõtanũ: Priſcã: Maximillãq; cõpoſuit: recorda tur.
Scripſit cõtra eoſdẽ uolumẽ pcipuũ.Et aduerſus gẽtes iudæoſq; libros alios: & pncipibus illius tꝑis apologeit u
cũ dedit.floruit aut. M. Antonini Cõmodiq; tpibus. Gibun
NPollonius uir diſertiſſimus ſcripſit aduerſus Montanũ: Priſcu: & Maximillã inſigne & longũ uolumẽ: *
n quo aſſerit Montanũ & ĩſanas uates periſſe ſuſpẽdio: & multa alia in ꝗbus de Priſca & Maximilla re hie
ert: ſi hegant eas accepiſſe munera: cõfiteant nõ eſſe pphetas: qui accipiant: & mille hoc teſtibus approbabo. 1
Sed & ex aliis fructibus ꝓbant᷑ ꝓphetæ. Dic mihi: crimẽ fucat ꝓphetes ſtibio oculos linit: Prophetæ ueſtibus Rr
& gẽmis ornant᷑ Prophetes tabula ludit & teſſeris? Propheta fœnus accipit:? Rndeant. Vtrum hoc fieri liceat u
4

an nõ. Meũ eſt approbare: qd fecerit. Dicit in eodẽ libro. xl. eſſe annũ: uſq; ad tp̃s quo ipſe ſcribebat librũ: ex
quo hæreſis cataphrygaꝶ habuerit exordiũ. Tertullianus ſex uoluminibus aduerſus eccleſiã editis: quos ſcri- .
pſit de extaſi.Septimũ ꝓprie aduerſus Apolloniũ elaborauit. In quo oĩa quæ ille arguit: conat defendere. Flo )
ruit aũt Apollonius ſub Cõmodo Seueroq; pᷣncipibus.
Erapion undecimo Cõmodi imperatoris anno Antiochiæ epus ordinatus: Scripſit epiſtolã ad Carniũ

ſni

& Pontiũ de hæreſi Montani: in qua & hæc addit. Vt aũt ſciatis falſi huius dogmatis ideſt noui ꝓphetæ Aa
. aboĩ mundo inſaniã reprobari:niſi uobis Apollinaris beatiſſimi: qui fuit in Hierapoli Aſiæ eps: Ias. Ad Dõ/ i
nuũ quoq; qui pſecutionis tpe ad iudæos declinauerat uolumẽ cõpoſuit: & aliũ de euãgelio:qd ſub noĩe Petri Du
fert᷑: librũ ad Rhocenſẽ Ciliciæ eccleſiæ: quæ in hæreſim eius ex lectione diuerterat. Legunt᷑ & ſparſim eius bre Innl
ſtolæ auctoris: ſui cιο ideſt intelligentiæ: & uitæ cõgruentes. MUMD Ab
Pollonius romanæ urbis ſenator ſub Cõmodo ac Seuero pᷣncipe: ꝓditus xpᷣianus eſſet: ĩpetrato ut ra Ron
„ tionẽ fidei ſuæ redderet: inſigne uolumen cõpoſuit: qd in ſenatu legit: & nihilominus ſnĩa ſenatus pro enbe
Chriſto capite truncatus eſt: ueten apud eos obtinente lege: abſq; negatioe nõ dimitti chriſtianos: qui ſemel lit
ad eoꝶ iudiciũ pertracti eſſeent. Z nuitbt
1Heophulus Cæſareæ Paleſtinæ: quæ olim Turris Stratonis uocabatur: eps: ſub Seuero pᷣncipe: aduer/ Ulul
N ſũ eos: qui. xiiii.luna cum iud æis paſcha faciebãt: cum cæteris epiſcopis Synodicam & ualde utilẽ com/ mn
poſuit epiſtolam. =SW Z “ H
Achillus Corinthi ep̃ ſub eodẽ Seuero principe clarus habitus: de paſcha exomni qui in achaia erãt epi une
ſcopoꝶ perſona elegantẽ librũ ſcripſit. U l
lycrates Epheſioꝶ epᷣs cũ cæteris epᷣis Aſiæ: qui iuxta quandã ueterẽ cõſuetudinẽ cũ iudæis. xiiii. luna figne
paſcha celebrãt. Scripſit aduerſus Victorẽ epiſcopũ romanũ epiſtolam ſynodicam. In qua docet ſe apo
koli Ioannis & ueterum auctoritatẽ ſequi:de qua hæc pauca excerpſimus. Nos igitur inuiolabilẽ celebramus d
diẽ: neq; addentes aliquid neq; dementes. Etenim in Aſia elementa maxima dormierunt: quæ reſurgẽt in die Venn
domini:quãdo uenturus eſt in nomine patris de cælis in maieſtate ſua: & ſuſcitaturus omnes ſãctos. Philip/ MmMi
pum loquorde duodecim apoſtolis qui dormiuit Hieropoli. Et duas filias eius quæ uirgines ſenuerũt: & ali⸗ guon
am filiam ſuam quæ ſpiritu ſancto plena in Epheſo occubuit: ſed & Ioannes qui ſ uper pectus domini recu/ AN
buit: & põtifex eius fuit auream laminam in fronte portans: martyr & doctor in epheſo dormiuit: & Polycar lt
pus epiſcopus & martyr ſmyrnæ requieſcit. Traſeas quoq; epiſcopus & martyr de ennia in eadẽ ſmyrnæ reqe lu
ſcit. Quid neceſſe eſt Fugaris epiſcopi & martyris recordari:qui in Laodiceã ſoporat᷑ & Papirii & beati Mili/
tonis in ſancto ſpiritu eunuchi: qui ſemperdomino ſeruiens poſitus eſt in ſardis. & expectat in aduentu eius elt
reſurrectionem. Hi omnes obſeruauerunt paſchæ diem. xiiii. luna ab euangelica traditiõe in nullam partem ſii
declinantes: & eccleſiaſticum ſequentes canonem. Ego quoq; minimus omnium ueſtrum Policrates ſecun/ Nult
dum doctrinam propinquorum meorum: quos & ſecutus ſum (Septem ſiquidem fuerunt propinqui mei
epiſcopi: & ego octauus) ſẽper paſcha celebraui quãdo populus iudæorum azima faciebat. Itaq; fratres. lxv. d
annos ætatis meæ natus in domino: & a multis de toto orbe fratribus eruditus peragrata omni ſcriptura:

nſini
bus ll
nus.,
quiiſen
eos gui
ſtenct,
cululdi
etnü.
porum
lliͤrpi
cuobis
nepleni⸗
ſiCon

otch tur,
Pologet

volum;
umllare
bnbabo,
eueltbbus
.
jerilcat
lbrüen
guoslr⸗

cere, o

(amii
pphetr
AD
noiebeti
meiusbte

ratouttn
natuspr⸗

gui ſene

e: aduet/
ltle com/

neritepi

iii, lunz

etſeapo
bramus

itindie
.Philip
ini tecv/
APohher
jmrt.
eati M
entuen⸗
npum
esſan
g e⸗
R
wprun

non formidabo eos:qui nobis minantur. Dixerũt enĩ maiores mei: obedire deo magis oportet ꝗᷓ hominibus.
Hoc ppterea poſui ut ingeniũ & auctoritatẽ uiri & paruo opuſculo demonſtrarẽ. floruit tpibus Seueri prin/

cſpis eadẽ ætate qua Narciſſus Hieroſolymæ.

Eraclitus ſub Cõmodi Seueriq; ĩperio in apoſtolum commentarios compoſuit.
Avximus ſub iiſdem pᷣncipibus famoſam quæſtionem inſigni uolumine uentilauit. Vnde malum: &
Emateria a deo facta ſit.
Andidus regnantibus ſupraſcriptis in Hexameron pulcherrimos tractatus edidit.
pion ſub Seuero principe ſimiliter in Hexameron tractatus fecit.
Extus ſub imperatore Seuero librum de reſurrectione ſcripſit.
KRabianus ſub eodẽ principe edidit quædã opuſcula ad xpᷣianũdogma ptinẽtia.
das de. lxx. apud Danielẽ hebdomadibus pleniſſime diſputauit: & chriſtoriographiã ſuperioꝶ tẽpo/⸗
rũ: uſq; ad decimũ Seueri pduxit annũ: in qua erroris arguit᷑: qui aduentũ Antixpᷣi circa ſua tꝑa futurũ
dixerit. ſed hoc ideo: ꝗa magnitudo ꝑſecutionũ p̃ᷣſentem mundi minabatur occaſum. D
Ertullianus pᷣſbyternũcdemũ pᷣmus poſt Victorẽ & Apolloniũ latinoꝶ ponit᷑: ꝓuinciæ Africæ ciuita/
Ais Carthaginẽſis: pĩ̃e Cẽturione pcõſulari. Hicacris & uehemẽtis ĩgenii ſub Seuero pᷣncipe & Antonĩo

.

Caracalla maxvime floruit. Multaq; ſcripſit uolumĩa: quæ qa nota ſũt pluribus: p̃ᷣtermittimus. Vidi ego quẽ/

dã Paulũ cocordiæ: qd oppidũ italiæ eſt ſenẽ: qui ſe beati Cypani iã graãdis ætatis notariũ: cũ ipſe admodũ eẽt

adoleſcẽs: romæ uidiſſe diceret: referreq; ſibi ſolitũ nunꝗᷓ Cypanũ abſq; Tertulliani lectione unã diẽ pteriſſe.

ac ſibi crebro dicere. da magrm uidelicet Tertullianũ ſignificans. Hic cũ uſq; ad mediã ætatẽ p̃ſbyter eccleſiæ
pmanſiſſet: inuidia poſtea & cõtumeliis clericoꝶ romanæ eccleſiæ: ad Montani dogma delapſus: in multis li
bris nouæ ꝓphetiæ meminit. Specialiter aũt aduerſũ eccleſiã texuit uolumĩa: de pudicitia: de pſecutiõe:de ie/
iuniis: de monogamia: de extaſi libros ſex: & ſeptimũ quẽ aduerſũ Apolloniũ cõpoſuit. ferturq; uixiſſe uſq;
ad decrepitã ætatẽ: & multa quæ nõ extant opuſcula cõdidiſſe.
o NRigenes:qui & Adamãtius: decimo Seueri Pertinacis anno aduerſũ xp̃ᷣianos pſecutiõe cõmota:a Leoni
NQe pre Xpi martyrio coronato: cũ ſex fribus & matre uidua paup relinquit᷑: annos natus circiter decẽ &
eptẽ. Rem eni familiarẽ ob cõfeſſionẽ Xp̃i fiſcus occupauerat. Hic Aſexandriæ diſt perſa eccleſia decimoocta/
uo ætatis ſuæ anno catetheſeon ideſt doctrinaꝶ opus aggreſus. poſtea a Demetrio eius urbis epᷣo ĩ locum Clæ
mẽtis pᷣſpri confirmatus: per multos annos floruit. Et cũ iã mediæ eſſet ætatis: & ꝓpter eccleſias Achaiæ quæ
pluribus hæreſibus uexabantur: ſub teſtimonio eccleſiaſticæ epiſtolæ Athenas per Palæſtinã pgeret: a Theo/
chriſto & Alexãdro Cæſareæ & Hieroſolymitaꝶ epis pſpyter ordinatus: Demetrii offendit aĩos:qui tãta in eũ
debacchatus eſt ſſania: ut per totũ mundũ pro noĩe eius ſcriberet. Et cõſtat eum ante ꝗᷓ cæſareã migraret fuiſſe

Romæ ſub Zepherino epo: & ſtati alexandriã reuerſũ: Heraclã pᷣſbyteꝶ iteꝶ: qui ſub habitu philoſophi pſe-/

uerabat adiutorẽ ſibi feciſſe ¶ Qui quidẽ & poſt Demetriũ alexandrinã tenuit eccleſiam.

Quãtæ aũt gloriæ fuerit: hincapparet ꝙ Firmianus Cæſareæ eps: c omni Cappadocia eũ inuitauit: & diu te⸗
nuit. Et poſtea ſub occaſione ſctõꝶ locoꝶ Palæſtinã ueniẽs diu Cæſareæ ĩ ſãctis ſcri pturis cõuerſatus eſt. Sed
& illud: quod ad Mammeã mr̃em Alexãdri ĩperatoris religioſã feæminã rogatus uenit Antiochiã: & ſũmo ho
nore habitus eſt. ꝙ ad Philippũ ĩperatorẽ: qui pᷣmus de regibus romanis xpᷣianus fuit: & ad mr̃em eius lr̃as
fecit. quæ uſq; hodie extãt. Quis ignorat?& ꝙ tãtũ ĩ ſcripturas diuinas habuerit ſtudiũ: ut etiã hebræã linguã

cõtra ætatis gentiſq; ſuæ naturã ediſceret: & exceptis. xx. interptibus alias quoq; editiones in unũ cõgregaret
uolumẽ. Aqlæ ſcilicet Põtici: pſeliti: & Theodotionis hebionei: & Symmachi eiuſdẽ dogmatis: qui in eu ãge

liũ quoq; cata Matthæũ ſcribit cõmentarios: de quo & ſuũ dogma affirmare conat᷑. Præterea quintã & ſextã
& ſeptimã editionẽ: quas etiã nos de eius bibliotheca habuimus: miro labore rep pit: & cũ cæteris editionibus
cõparauit: & qa indicẽ opeꝶ eius in uolumibus epiſtolaꝶ quas ad Paulã ſcripſimus in quadã epiſtola contra
Varronis opa cõferẽs poſui:nũc omitto.Illud de ĩmortali eius ingenio nõ tacẽs: ꝙ Dialecticam quoq; & Geo
metriã: Aritmethicã: Muſicã:Grammaticã: Rhetoricã: omniũq; philoſo phoꝶ ſectas ita didicit:ut ſtudioſos
quoq; ſæculariũ lr̃aꝶ ſectatores haberet: & interpretarert᷑ eis quotidie. Cõcurſuſq; quotidie ad eũ miri fierent:
quos ille ppterea recipiebat: ut ſuboccaſione ſæcularis lr̃aturæ in fide Xpi eos inſtitueret. De crudelitate autẽ
perſecutionis quæ aduerſũ xpᷣianos ſub Decio cõſurrexit: eo ꝙ in religione Ppilippi deſæuitet: ꝗᷓtos ĩterfecerit
ſupfluũ eſt dicere. Cũ etiã Fabianus romanæ eccleſiæ ep̃us: in ipſa occubuenit. Et Alexander Babylaſq; hiero/
ſolymoꝶ & Antiochenæ eccleſiæ põtifices in carcerẽ pro cõfeſſione dormierit. Et ſi uꝑ Oriqgenis ſtatu ſiꝗs ſcire
uelit: qd actũ ſit: ᷣmuũ qdẽ de epiſtolis eius: quæ poſt pſecutionẽ ad diuerſos miſſæ ſũt. Deĩde & de ſexto Eu/⸗
ſebii cæſariẽſis eccleſiaſticæ hiſtoriæ libro. Et pro eodẽ Origene in. vi. uolumĩbus: poſſit liqdo cognoſcere. Vi
vt uſq; ad Gallũ & Voluſianũ:ideſt uſq; ad. lxix. ætatis annũ:& mortuus eſt Tyri:ĩ qua urbe & ſepultus eſt.
Ammonius uir diſertus & eruditus in philoſophia eodem tempore Alexandriæ clarus habitus eſt: qui
¶uinter multa ingenii ſui & præclara monumenta etiam de conſonantia Moyſi: & leſu elegans opus com
pdᷣſ uit: & euangelicos canones excogitauit: quos poſtea ſecutus eſt Euſebius cæſarienſis. Hunc falſo accuſat
Porphyrius ꝙ exchnſtiano ethnicus fuerit. Cum conſtet eum uſq; ad extremam uitã: chriſtianũ pieueraſſe.
Ix.

9 . .
Mbroſius pᷣmũ Martionites. Deinde ab Origene correctus eccleſiæ diaconus & cõfeſſionis dũicæ gloriæ
inſignis fuit. Cui pro Theochriſto pᷣſ bytero liber Origenis de martyrio ſcribit᷑. Huius ĩduſtria & ſũptu
& inſtãtia: dũ uiueret adhuc ĩfinita Origenes dictauit uolumĩa. Sed & ipſe qppe ut uir nobilis nõ ĩelegãtis in
genii fuit: ſicut eius ad Origenẽ epiſtolæ indicio ſũt. Obiit ante mortẽ Origenis: & in hoca plæriſq; rephendi
uir locuplex amici ſui egeni ſenis & pauperis nõ recordatus ſit. —
Riphon Origenis auditor: ad quẽ nonnullæ eius extãt epiſtolæ: in ſcripturis erudientiſſimus fuit: qdᷣ
quidem & multa eius ſparſim oſtendunt opuſcula: ſed præcipue liber quem compoſuit de uacca ruffa
In Deuteronomio: & de dichotonòmatibus: ideſt de qualibet ætate animalibus quæ offerebãtur in lege: quæ
cũ columba & turture & Abraham ponuntur in Geneſi.
Inutius Fœlix romæ ĩſignis cauſidicus ſcripſit dialogũ xpᷣiani & Ethniti diſputãtiũ q octauus ĩſcribit᷑.
Sed & alius ſub noiĩe eius fert de fato: ue cõtra Mathematicos: qui cũ ſit & ipſe diſerti hoĩs non mihi ui
det᷑ cũ ſuperioris libri ſtilo conuenire. meminit huius Minutii & Lactantius in libris ſuis.
c Aius ſub Zepherino romanæ urbis epᷣo: & ſub Antonino Seueri filio diſputationẽ aduerſũ Proculum
Iõrani ſectatorẽ ualde ĩſignem habuit: arguens eũ temeritatis ſupernouã ꝓphetiã defendendã. Et in
eodẽ uolumine epiſtolas quoq; Pauli.xiii.tm enumerans.xiiii.quæ fert᷑ ad hebræos: dicit non eius eſſe: ſed &
apud romanos uſq; hodie quaſi Pauli apoſtoli nõ habetur.
Erillus Arabiæ Botrenus epus cũ aliꝗᷓto tꝑe glorioſæ rexiſſet eccleſiã: ad extremũ lapſus in hæreſim quæ
Xpm ante ĩcarnationẽ negat: ab Origene correctus: ſcripſit uaria opuſcula. S& maxime epiſtolas ĩ Abus
Origeni gras e it. Sed & Origenis ad eũ lræ ſũt. extat dialogus Origenis & Berilli in quo hæreſeos coarguitur
Claruit aũt tab Alexãdro Mlãmeæ filio & Maximino & Gordiano qui in ĩperium ſucceſſerůüt.

Page⸗ cuiuſdã eccleſiæ eps nomẽ ꝗppe urbis ſcire non potui)rõnẽ paſchæ tẽpoꝶ canonũq; ſcripſit:

tut:

ſq; ad pmũ annũ Alexãdri ĩperatoris. Et ſedecĩ annoꝶ circulũ quem græci ef a Aεα16ρ&οααο οτι:
perit. Et Euſebio: qui ſup eodẽ paſchæ canone decẽ & nouẽ annoꝶ circulũ svyea a Aαααερπα compo⸗

*

T

ſuit: occaſionẽ dedit. Scripſit nõnullos in ſcriptura cõmentarios. Eqbus hoc repperi in numeꝶ: & in Exodũ:

& in canticũ cãticoꝶ. In Geneſim: & in Zachariã:ĩ Eſaiã de Daniele:de apocalypſi: de ꝓuerbiis: de eccleſiaſte:
de Saul:de Phitoniſſa: de Antixpo: de reſurrectione cõtra Martionẽ: de paſcha aduerſũ oẽs hæreſes & ſimilia
de laude dei Saluatoris: in qua pnñte Origene ſe loq ĩ eccleſia ſignificat. In huius æmulationẽ Ambroſius quẽ
de Martionis hæreſi ad uerã fidẽ correctũ diximus: cohortatus eſt Origenẽ in ſcripturas cõmẽtarios ſcribere:
pbẽs ei ſeptẽ & eo amplius notarios: eorũq; expẽſas: & librarioꝶ parẽ numeꝶ. Quodq; his maius eſt ĩcredibili
uotidie ſtudio ab eo opus exigẽs. Vn in quadã epiſtola Dioethẽ ideſt opis cõpulſorẽ:eũ Origenes uocat.
Lexander epᷣs cappadociæ cũ deſiderio ſctõꝶ locoꝶ hieroſolymã pgeret: & N arciſſus epᷣs eiuſdẽ urbis iã
ſenex regeret eccleſiã: & N arciſſo: & multis clericis eius reuelatũ ẽ: altera die mane ĩtrare eᷣm: q adiutor
ſacerdotalis cathedræ eſſe deberet. Itaq; re ita cõpleta: ut p̃dicta fuerat: cũctis in palæſtina ep̃is in unũ cõgrega
tis: admittẽte quoq; ipᷣo uel maxime Narciſſo hieroſolymitanæ eccleſiæ cũ eo gubernaculũ ſuſcepit. Hoc in fi
ne cuiuſdã epiſtolæ quã ſcribit ad Aronitas ſuꝑ pacẽ ecccleſiæ ait. Salutat uos Narciſſus: qui añ me hic tenu/
it ealẽ locũ. Et nunc mecũ eũdẽ or̃onibus regit annos natus circiter.c.xvi. &c. & uos mecũ pᷣcat᷑: ut unũ idẽq;
ſapiatis. Scripſi t & aliã ad Antiochẽſes per Clæmẽtẽ pᷣſbẽm Alexandriæ: de quo ſupra diximus necnõ ad Ori
genẽ E pro Origene cõtra Demetriũ: & ꝙ iuxta teſtimoniũ Demetrii eũ pᷣſbrm conſtituerit. Sed & aliæ ad di/
uerſos ferunt᷑ epiſtolæ. Ardẽte aũt pſecutione ſub Decio:quo tpe Babylas Antiochiæ paſſus eſt:ductus Cæſa
reã & clauſus in carcere: ob cõfeſſionẽ XApᷣi martyrio coronat᷑.
i Vlius africanus: cuius qnq; de tpibus extãt uolumina: ſub ĩperatore. M. Aurelio Antoino qui Macri
no ſucceſſerat: legationẽ pro ĩſtauratione urbis Emaus ſuſcepit: quæ poſtea Nicopolis appellata eſt. hu
ius ẽ epiſtola ad Origenẽ ſup ꝗᷓſtionẽ Suſãnæ eo ꝙ dicat ĩ hebræo hãc fabulã nõ hri: nec cõuenire cũ hebraica
ueritate. a potu pᷣmi pᷣſecoa: a potu ſchĩchiſæ: cõtra quẽ doctã epiſtolã ſcribit Origenes Extat eius ad Ariſtidẽ
alia epiſtola:ĩ ꝗᷓ ſupdiaphonia ꝗᷓ uidet᷑ eẽ ĩ genealogia ſaluatoris apd Matthæũ & Lucã pleniſſime diſputat.
gO Eminus Antiochiæ eccleſiæ p̃ſbr̃ pauca ĩgenii ſui monumẽta cõpoſuit. Florẽs ſub Alexandro pᷣncipe: &
epo urbis ſuæ Ethebruno: eo maxime tpe quo Heraclas Alexãdrinæ eccleſiæ Põtifex ordinatus eſt.
Heodorus:qui poſtea Gregorius appellatus eſt. Neocæſareæ ponti epᷣs ad modum adoleſcẽs ob ſtudia
græcaꝶ & latinaꝶ lraꝶ de Cappadocia Beritũ: & inde Cæſaream palæſtinæ trãſiit: iũcto ſibi fratre Theo
oro. Quoꝶ cũ egregiã indolẽ uidiſſet Origenes hortatus eſt eos ad philoſophiã: in qua paulati Xpᷣi fidẽ ſub
introducẽs: ſui quoq; ſectatores reddidit. & quin quẽnio itaq; eruditi ab eo remittunt ad pr̃em. E ꝗbus Theo
dorus ꝓficiſcens ανασνονωαOααροππ ſcripſit Origeni. Et cõuocata grãdi frequentia ipſo quoq; Ori-
gene præſente recitauit: qui uſq; hodie extat. Scripſit & ue âαααο i Eccleſiaſten: breuẽ quidẽ: ſed ualde
utilem: & alia huius uulgo ferunt epiſtolæ. Sed pᷣcipue ſigna atq; miracula: quæ iã epus cũ multa eccleſiarum
gloria perpetrauit.
Ornelius romanæ urbis epus: ad quẽ octo Cypriani extant epiſtolæ: ſcripſit epiſtolã ad Fabiũ antioche
næ eccleſiæ epᷣm de Synodo Romana: Italica Africana: & aliam de Nouatiano: & de his: qui lapſi ſunt:
tertiam

ſüt
gads in

henddt
uit:

a ruſh

ege:qur

llerbie,
amihiu

toculum
i. Rein
ſleſed

ſim qle
Bi gbus
Atgnitut

ſoipſt
Auocit:
compo⸗
1Bod⸗
ccelalte
Alimli
oliusqvie
ſcnbere
ictecibli
locat.
eutbiz ii
gadiumt
cogreg
Hocink
nictenu/
nüide
adOr
liradc⸗
tus Crli

i Mai
taelthu
ebtucr
Mrltide
Alhucn.
zaahen
selt.
obltudi
re Ihe

iß⸗ ib

rrrrrerrre

tertiã de geſtis Synodi: qᷓrtã ad eudẽ Fabiũ ualde plixã & Nouatianæ hæreſeos cauſas &anathema cõtinentẽ
Rexit eccleſiã ſub Gallo & Voluſiano annis.ii.cui ob Chriſti amorẽ martyrio coronato ſucceſſit Lucius.
Yprianus Afer primũ glorioſæ rhetoricã docuit. Exinde ſuadente p̃ſ bytero Cecilio a quo & cognomen

etiã in preſbyteꝶ: eps Carthaginẽſis cõſtitutus eſt. Huius ĩgenii ſupfluũ eſt indicẽ texere:cũ ſole clariore ſint
eius opera. paſſus eſt ſub Valeriano & Galieno principibus ꝑſecutiõe octaua eodẽdie quo Romæ Cornelius
ſupraſcriptus: ſed non eodem anno.
P Ontius diaconus Cypriani uſq; ad diẽ paſſionis eius cum ipſo exiliũ ſuſtinens:egregium uolumen uitæ
paſſionis Cypriani reliquit. .
Ionyſius Alexãdrinæ urbis ep̃s ſub Heracla xaeèεαο ſcholam p̃ſbyter tenuit. Origenis uel inſigniſſi/

Tos plurimas miſit epiſtolas: quæ uſq; hodie extãt: ſed ad Fabiũ Antiochenæ urbis epᷣm ſcripſit de pœnitẽtia
& ad romanos per Hippolyt alterã: ad Syxtũ: qui Stephano ſucceſſerat: duas epiſtolas: & ad Philemonẽ: &
ad Dionyſiũ Romanæ eccleſiæ p̃ſbyteros: duas epiſtolas: & ad eũdem Dionyſiũ poſt Romæ epᷣm: & ad Noua
tianũ cauſantẽ ꝙ ĩuitus Rom æ epᷣs ordinatus eẽt: cuius epiſtolæ hoc exordiũ ẽ: Dionyſius Nouatio fñi ſalutẽ.
Si inuitus ut dicis ordinatus es: ꝓbabis: cũ uolens ſeceſſeris. Eſt eius ad Dionyſium & ad Didymum altera epi
ſtola: & Cortaſticæ de paſcha plurimo declamatorio ſermone cõſcriptæ: & ad alexandrinã eccleſiã de exilio: &
ad Heraclã in ægypto ejm & alia de mortalitate: & de ſabbato: & pigymnaſio. Et ad Hermanionẽ: & alia de p
ſecutione Decii: & duo libri aduerſũ Nepotẽ epᷣm qui mille annoꝶ corporale regnũ ſuis ſcriptis aſſeuerat. In
ꝗqbus & de Apocalypſi Ioãnis diligentiſſime diſputat. Etaduerſũ Sabelliũ & ad Damonẽ Beronicis epᷣm: & ad
Deliſpoꝶ & ad euphrã: & quatuor libri ad Dionyſiũ Romanæ urbis epᷣm: & ad Laodicẽſes de pœnitẽtia. Item
Canõ de pœnitẽtia & ad Origenẽ de martyrio: ad Armenios de pœnitẽtia: de ordine delictoꝶ: de natura ad Ti
motheũu: de tẽtatiõibus ad Euphranorẽ: ad Baſilidẽ quoq; multæ epiſtolæ: in quaꝶ una ſe aſſerit etiã ĩ Eccleſia
ſten cœpiſſe ſcribere cõmẽtarios. Sed aduerſus Paulũ Samoſatenũ an paucos dies ꝗᷓ moreret᷑: inſignis eius fer
turepiſtola. Moritur. xii. Galieni anno.
n Ouatianus Romanæ urbis pᷣſbyter aduerſus Corneliũ cathedrã ſacerdotalẽ conatus inuadere: Nouatia
Nnoꝶ græce dicit Cheron: dogma cõſtituit: & nolẽs apoſtatas ſuſcipe pœnitẽtes. Huius auctor Nouatus
Cypʒani pᷣbyter fuit. Scripſit aũtde paſcha:de ſabbato: decircũciſione: de ſacerdote: deoratiõe: decibis iudai-
cis: de inſtãtia: de Attalo. Multaq; alia: & de trinitate grande uolumen quaſi e Iouuny operis Tertulliani fa
ciẽs: qd plæriq; neſcientes Cypriani exiſtimant.
Alchion diſertiſſimus Antiochenæ eccleſiæ p̃ſbyter: ꝗppe qui in eadẽ urbe rhetoricã florẽtiſſime docue
rat: aduerſũ Paulũ Samoſatenũ: qui Antiochenæ eccleſiæ ep̃s dogma Artemonis inſtauraret. excipienti
us notariis diſputauit: quidialogus uſq; hodie extat. Sed & alia grãdis epiſtola ex perſona Synodi ab eo ſcri/
pta ad Dionyſiũ & Maximũ Romanæ & Alexandrinæ eccleſiæ epiſcopos dirigit᷑.
. Rchelaus epᷣs Meſopotamiæ: librũ diſputatiõis ſuæ quẽ habuitaduerſũ Manichæũ exeuntẽ de Perſide
ESyro ſermone cõpoſuit: qui trãſlatus in græcũ haber᷑ a multis. Claruit ſub ĩperatore Probo qui Aurelia
no Tacitoq; ſucceſſerat.
Natolius Alexãdrinus Laodiceæ Syriæ eps: ſub Probo & Caro impatoribus floruit. mire doctrinæ uir in
Arithmetica. Geometria. Aſtronomia. Grãmatica. Rhetorica. Dialectica. Cuius ingenii magnitudinẽ
de uolumine quod ſup palcha cõpoſuit: & decẽ libris de Arithmeticæ ĩſtitutioibus ĩtelligere poſſumus.
u Ictorinus Pictauiẽſis eps: nõ æque latinã ut græcã lingnã nouerat. Vnde opa eius grãdia ſenſibus: ui/
4 liora uident᷑ cõpoſitione uerboꝶ. Sũt aũt hæc cõmentaria i Geneſim: In Exodum: in Leuiticũ: in Eſaiã:
in Ezechielẽ: in Abacuch: in Eccleſiaſtẽ: in cãticũ Cãticoꝶ: ĩ Apochalypſin Ioãnis aduerſũ oẽs hæreſes. & mul
ta alia: ad extremũ martyrio coronatus eſt.
an er pᷣſbyter Euſebii Cæſarienſis ep̃i neceſſarius tãto bibliothecæ diuino amore flagrauit: ut ma/

Iximã partẽ Origenis uoluminũ ſua manu deſcripſerit: quæ uſq; hodie in Cæſarienſi bibliotheca reſer/

uat: ſed & in. xii. ꝓphetas. xxv. 20 Incισο ideſt quæſtionũ Origenis uolumina manu eius exarata reppi:quæ

tãto amplector & ſeruo gaudio: ut Crœſi opes hr̃e me credã. Si enim læticia eſt: unã epiſtolã habere martyris:

ꝗto magis tot milia uerſuũ:quæ mihi uident᷑ ſui ſanguinis ſignaſſe ueſtigia: Scripſit añ ꝗᷓ Euſebius ſcriberet
Apologeticũ pro Origene.& paſſus eſt Cæſareæ palæſtinæ ſub ꝑſecutione Maximi.
CVrius Alexandrinæ eccleſiæ pᷣſbyter: ſub Caro & Diocletiano principibus eo tpe quo eandẽ eccleſiã The
onas eps regebat: florẽtiſſime docuit populos: & tãtã ſermonis diuerſorũq; tractatuũ: qui uſq; hodie ex
tãt inuenit elegantiã: ut Origenes iunior uocaret᷑. Cõſtat hũc mire aαοπιες ideſt induſtriæ: & appetitorem
uolũtatiæ paupertatis: ſciẽtiſſimũq; Dialecticæ artis poſt ꝑpſecutionẽ omne uitæ ſuæ tpᷣs romæ fuiſſe uerſatũ
huius eſt longiſſimus tractatus: de ꝓphetia Oſee quẽ in uigilia paſchæ habitũ ipe ſermo demonſtrat.
WVcianus uir diſertiſſimus: Antiochenæ eccleſiæ pᷣſbyter tm in ſcripturaꝶ ſtudio laborauit: ut uſq; nunc
uidã exemplaria ſcripturaꝶ Luciana nuncupent᷑, Feruntur eius de fide libelli: & breues ad nonnullos

G .Ixi.

tũ ſortitus eſt: xpᷣianus factus:oẽm ſubſtãtiam ſuã paupibus erogauit. Ac poſt non multũ tpis electus

mus auditor fuit: hic in Cypriani & Africanæ Synodi dogma cõſẽtiẽs de hæreticis baptizãdis ad diuer/

ſtolæ. Paſſus Nicomediæ obcofeſſionẽ Xpi ſub Nlee tione Maximi. ſepultuſq; Helenopoli Bithyniæ.
p Eileas de urbe ægypti: quæ uocat᷑ Iynus: nobili genere & nõ paruis opibus ſi uſ⸗ cepto epatu elegantiſſi/
Amülibꝶ de martyꝶ laude cõpoſuit. diſputatioeq; actoꝶ habita. duerſũ iudicẽ: qui eũ ſacrificare coge⸗/
pro Xpo capite trũcat᷑. Eodẽ in ægypto pſecutionis auctore: quo Lucianus Nicomediæ. .
Rnobius ſub Dioclitiano prĩcipe Sichæ apud Africã florẽtiſſime Rhetoricã docuit. Scripſitq; aduerſũ
gentes quæ uulgo extant uolumina. ”õs .
rmianus: qui & Lactãtius Arnobii diſcipulus ſub Dioclitiano principe attritus eſt cũ Famo grãmatico
Eecuius de medicinalibus uerſu cõpoſiti extãt libri. Nicomediæ rhetoricã docuit: ac penuria diſcipuloꝶ ob
ræcã uidelicet ciuitatẽ: ad ſcribẽdũ ſe cõtulit. hẽmus eius Sympoſiũ qd adoleſcẽtulus ſcripſit Africæ & odo/
oricon de Africa uſq; ad Nicomediã hexametris uerſibus: & aliũ librũ qui ĩſcribit Graãmaticus. Et pulcherri

9 e11 „„ . „ . .. . . . . .1
S muũ de ira dei: & ĩſtitutiõe diuĩa aduerſũ gẽtes libros ſeptẽ. & epitomẽ ideſt breuiariũ eius opis ĩ libro uno: Ace

1

falo: & Aſclepiadẽ libros duos. & depecriie liby unũ. Ad Probũ epiſtolaꝶ libros quatuor. Ad Seuerũ epi/

ſtolaꝶ libros duos: ad eundẽ de opificio dei: uel formatiõe hoĩs libꝶ unũ. Hic extrema ſenectute magiſter Cæ

ſaris Criſpi filii Cõſtantini in Gallia fuit:qui poſtea a patre ĩterfectus eſt.
& Vſebius Cæſareæ palæſtinæ eps:in ſcripturis diuinis ſtudioſiſſimus. & bibliothecæ diuinæ cũ Pamphilo
&. martyre dalgerilm pueſtigator:edidit 1 finita uolumina. De quibus hæc ſ ut. eu 5 gelicæ οπα Feoc
ideſt expoſitiõis li ri. xx. euãgelicæ ꝓpaſtiles libri. xv. Theopha nias libri.x.ecclaſiaſticæ hiſtoriæ libri x. chro/
nicoꝶ canonũ oĩmodã hiſtoriã. & eoꝶ epitomẽ: ideſt breuianiũ.Et de euãgelioꝶ diaphonia. In Eſaia libri.x. &
cõtra Porphyriũ qui eodẽ tpe ſcribebat in Sicilia: ut quidã putãt: libri.xxx. de quibus ad me.xx. puenerũt. To
picõ librũ unũ. Apologias pro Origene libros ſex.de uita Paphili libros tres de martyribus alia opuſea cula. &
in. c. l. pſalmos eruditiſſimos cõmẽtarios: & multa alia. floruit maxime ſub Cõòſtantino impatore & Cõſtãtio
Et ob amicitiã Pãphili martyris ab eo cognomẽtũ ſortitus eſt.
r Hetitius Eduoꝶ: ideſt Auguſtudunenſis epᷣs ſub Cõſtantino celeberrimæ ſamæ habitus eſt ĩ Galliis. Le
AͤWVentan cõmẽtarii in Canticũ canticoꝶ & aliud grade uolumen aduerſus Nouatianũ: non præter hoc
quicꝗᷓ eius operũ repperi.

„.*

I Ethodius Olympii Lyciæ & poſtea Tyri eps: nitidi cõpoſitiq; ſermonis: aduerſũ Porphyrium còfecit li
4 „ bros:& Sympoſiũ decẽ uirginũ:de reſurrectione opus egregiũ cõtra Origenẽ: & aduerſus eundẽ de Phi
toniſſa:& de Antexuſio. In Geneſi quoq; & in Canticũ canticoꝶ cõmentarios & multa alia quæ uulgo lecti-
tant᷑. Et ad extremũ nouiſſimæ pſecutionis: ſiue ut alii affirmant ſub Decio & Valeriano in chalcide græciæ
martyrio coronatus eſt. B
Vuencus nobiliſſimi generis Hiſpanus preſbyter quatuoreuangelia hexametris uerſibus pene ad uer/
bum tranſſferens. quatuor libros cõpoſuit. Et nonnulla eodẽ metro ad ſacramentoꝶ ordinem pertinen/
tia. Floruit ſub Conſtantino principe.
NVſtachius genere Pamphilus Sydeces: primum Heriſæ Syriæ: deinde Antiochenæ rexit eccleſiam: & ad

h

polin Thaciarum: ubi uſq; hodie conditus eſt. Extãt eius uolumina de anima: de engaſtrinunco aduerſũ Ori
enem. Et infinitæ epiſtolæ quas enumerare longu eſt.
. Arcellus Anticyranus eps: ſub Conſtãtino & cõſtãtio principibus floruit: multa q;ʒ diuerſaꝶ hypotheſe
on ideſt diſputationũ ſcripſit uolumina: & maxime aduerſum Arrianos. ferunt contra hunc Aſtenii: &
Apolhnaris libri Sabellianæ eũ hæreſis arguentes: ſed & Hilarius ĩ ſeptimo aduerſuũ Arrianos li bro noĩs eius
qquaſi hæretici meminit. Porro ille defẽdit ſe nõ eſſe dogmatis: cuius accuſat᷑. Sed cẽõmunione Iulii:& Athana
ſii Romanæ & Alexãdrinæ urbis pontificũ ſe eſſe inimicũ.
4 . Thanaſius Alexandrinæ urbis ep̃ᷣus multas Arrianoꝶ ppeſſus inſidias ad Conſtantẽ Galliarũ principẽ
lNfugit. Vnde reuerſus cũ litteris: & rurſũ poſt mortẽ eius fu gatus: uſq; ad Iouiniani im piũ latuit:a quo
recepta eccleſia ſub Valente moritur. Ferunt eius aduerſũ gẽtes duo libri: & cõtra Valẽtẽ unus:& de uirginita

& cortapſicæ epiſtolæ ideſt caſtigationes ſolẽnes: & multa alia quæ enumerare lõgũ eſt.
Ntonius monachus: cuius uitã Athanaſius Alexãdrinæ urbis eps inſigni uolumine proſecutus eſt:mi/
it ægyptiacæ ad diuerſa monaſteria apoſtolici ſermonis: ſenſuſ qʒ epiſtolas ſeptẽ: quæ ĩ græcã linguam
ſũt: quaꝶ precipua ad Arſenotas. Floruit Cõſtantino & filiis eius regnãtibus.

Arege Coſtantio Macedoniæ partis cũ Euſtaſio Sebaſteno princeps fuit.

bus elpræcipui fut: aduerſum iudæos &gentes & Nouatianos ad Gallathas libri.x, & euangelia homeliæ
breues

ecdidit ſub Conſtantino principe cõmẽtarios in Mattheũ & in Ioannẽ: & in pſalteriũ: & in apoſtolum:

uerſũ Arrianorum dogma componens multa ſub Cõſtantino principe pulſi us eſt in exilium Traiano/

te:& deperſecutionibus Arrianoꝶ plurimi: & de pſalmoꝶ titulis: & hiſtoria Antonii monachi uitã cõtinens:

lilius Anquiianuseße artis medicæ ſcripſit contra Marcellũ de uirginitate libꝶ: & nõnulla alia. Et ſub
Heodorus Heracleæ IThraciaꝶ epiſcopus elegantis apertiq; ſermonis & magis hiſtoricæ mrelligentin:

Vſebius Emiſenus epiſcopus elegantis & rhetorici ingenii ĩnumerabiles & qui ad plauſum populi per
tinent: confecit libros. Magiſq; hiſtoriam ſecutus ab his qui declamare uolunt: ſtudioſiſſime legit᷑. E ꝗ

nir,
ntiſſi⸗
coge⸗

luetſh

natich
ocl/
no:Ace
mepi,

ter

nphilo
elftoe
Lchtro⸗
ti. X&
it. To
ula &
ſtänio

lis le

terhoc

keitli
tehi
lecti⸗
grrcr

Avet/
ettinen⸗

m.Nad
raiano-

poltee
ſteni &
oiselus
Achann

„ 6
nnape
taqvo
gnnn

tinens

entie
olun
ul N
tih
wel⸗
leus

hreues ſed plurimæ. Floruit temporibus Conſtantii.ſub quo & mortuus Antiochix ſepultus eſt.
7 Riphylus Cypriletrenſis ſiue Leuconte epiſcopus eloquẽtiſſimus ſuæ ætatis: & ſub rege Conſtantino ce
leberrimus fuit. Legi eius in Cãtico cãticorũ cõmẽtarios. Et multa alia cõpoſuiſſe refert᷑: quæ in noſtras
manus minime peruenerüt. —r L
1d Onatus a quo Donatiani ſub Cõſtante Cõſtantioq; principibus aſſerẽs a noſtris ſcripturas in pſecutio
ne ethnicis traditas: totã pene Africã & maxime iudæã ſua pſuaſione decepit. Extãt eius multa ad ſuam

Rhrxreſim ptinentia. Et de ſpiritu ſãcto liber Arriano dogmati cõgruẽs.
Sterius Arrianæ philoſophus factionis ſcripſit regnante Conſtantio in epiſtola ad romanos & in euãge
ia & pſalmos cõmẽtarios & multa alia quæ a ſuæ partis hominibus ſtudioſiſſime legunt᷑.

WU 1 Vcifer Caralitanus ep̃s cũ Pancratio & Hilario romanæ eccleſiæ clericis ad Conſtantiũ ĩperatorẽ a Libe

rio epo pro fide legatus miſſus: cũ nollet ſub noĩe Athanaſii Nicenã dãnare fidẽ in palæſtinã relegatus
miræ cõſtantiæ: & præparati animi ad martyriũ contra Conſtantiũ impatorẽſcripſit.librũq; ei legendũ miſit.
acnõ multo poſt ſub Iuliano principe Caralis reuerſus Valentiniano regnante obiit. .
„ Vſebius natione Sardus & ex ſectore urbis romanæ Vercellen ſis eps ob cõfeſſionẽ fidei a Conſtãtio prĩ
cipe Scytopolim & inde Cappadociã relegatus: ſub Iuliano impatore ad eccleſiã reuerſus edidit in pſ. al/
mos eomẽtarios Euſebii Cæſarienſis: quos de græco in Latinum uerterat. Mortuus eſt Valentiniano & Valẽ
Kenan ubus⸗
Ortunatianus natione Afer Aqlegienſis epe impante Conſtantio in euangelia titulis ordinatis breui &
ſermone ruſtico ſcripſit cõmentarios. Et in hoc habet deteſtabilis ꝙ; Liberiũ romanæ urbis ep̃m pro fide
ad exiliũ pgentẽ primus ſollicitauit & fregit: & ad ſubſcriptionẽ heræſeos cõpulit.
AChatius quẽ quia luſcus erat monopthalmõ ideſt unoculũ nũcupabant: Cæſariẽſis eccleſiæ in palæſti
H na eps elaborauit: in eccleſiaſten. xvii.uolumina & ſynton & zetematon: & multos præterea: diuerſoſq;
tractatus. In tantum auũt ſub Conſtantio imꝑatore claruit: ut in Liberii locũromæ Fœlicem Arrianum epiſco
um conſtitueret. MDD
ANrapion inhuſæos qui ob elegantiã ingenii cognomẽ ſcholaſtici meruit carus Antonii monachi:edidit
aduerſu Manichæũ egregiũ libʒ: & de dſalmoꝶ titulis aliũ. Et ad diuerſos utiles epiſtolas. Et ſub Con/
Munntio principe etiã in cõfeſſione inclytus fuit.
¶laarius urbis Pictauoꝶ Aqtaniæ eps factiõe Saturnini Arelatẽſis epi deS ynodo hyterẽſi Phrygiã relega/
eardhalein aduerſũ Arrianos cõfecit libros. & aliũ libæ de Synodo: quẽ ad galliaꝶ epos ſcripſit: & in
plalmos cõmẽtarios:primũ uidelicet & ſecũdũ & a.xviii.uſq; ad extremũ.ĩ quo ope imitatus Origenẽ nõnulla
etiã de ſuo addidit. Eſt eius ad Cõſtãtiũ libellus: quẽ uiuẽti Cõſtantinopoliporrexerat: & alius ĩ Cõſtantium:
quẽ poſt mortẽ eius ſcripſit:& liber aduerſũ Valentẽ & Vrſatiũ hiſtoriã Ariminẽſis & Seleucenſis Synodi cõ
tinẽs: & ad præfatu Saluſtinũ ſiue cõtra Diaſcoꝶ: & liber hymnoꝶ: & myſteriorũ alius: & cõmẽtarii ĩ Matthæ
um: & tractatus in Iob quos de græco Origenis ad ſenſũ trãſtulit: & alius elegãs libellus cõtra Auxentiũ: & nõ
nullæ ad diuerſos epiſtolæ. Aiũt ꝗqdam ſcripſiſſe eũ in Cãticũ cãticoꝶ. Sed a nobis hoc opus ignorat᷑.mortuus
. eſt Pictauis Valẽtiniano & Valẽte regnãtibus.
Ictorinus natiõe Afer romæ ſub Cõſtantio principe Rhetoricam docuit: & in extrema ſenectute Xp̃i ſe
Ntradẽs fidei:ſcripſit aduerſus Arrium libros more dialectico ualde obſcuros: qui & ab eruditis nõ intelli/
& cõmentarios in apoſtolũ.
Itus Botrenus eps ſub Iuliano & Iouiniano principibus fortes aduerſũ Manichæũ ſcripſit libros & non
nulla alia. morit᷑ aũt ſub Valente. H
Amaſus romanæ urbis eps elegãs in uerſibus cõponẽdis ingeniũ habuit. Multaq; & breuia metro edidit
& prope octogenarius ſub Theodoſio principe mortuus eſt.
Pollinaris Laodicenæ Syriæ ep̃s patre pᷣſbytero magis grãmaticis in adoleſcẽtia operã dedit. Et poſtea in
ſanctas ſcripturas ĩnumerabilia ſcribẽs ſub Theodolts impatore obiit. Extãt eius aduerſũ Porphyrium
libri: qui inter cætera opera eius uel maxime probant᷑. ð .
Regorius Lacticus Hiliuerti eps uſq; ad extremã ſenectutẽ diuerſos mediocri ſermone tractatus cõpo/
utt. Etde fide elegantẽ librũ: hodieq; ſupeſſe dicit᷑. ss
rtianus Nupmei urbis Barcilonæ eps caſtitate & eloquentia: & tã uita ꝗᷓ ſermone clarus ſcripſit uaria
puſcula:de qbus ẽ certus & cõtra Nouatianos.ſub Theodoſio prĩcipe iã ultima ſenectute mortuus ẽ.
Hotinus de Gallogræcia Marcelli diſcipulus & Smyrnino ep̃s ordinatus Hebionis hæreſim inſtaurare
Nconatus eſt. & poſtea a Valentiniano principe pulſus ab eccleſia plura ſcripſit uolumina. In quibus uel
præcipua ſũt cõtra gentes: & ad Valentinianũ libr. JUMUWM

*) Henadius genus — eps edidit cõtra Arrianos librũ: dicunt᷑ & eius eſſealia opuſcula: quæ necdũ legi

.
— er-

8

uiuit uſq; hodie decrepita ſenectute.
Idymus Alexãdrinus captus a parua ætate oculis: & ob id elemẽtoꝶ quoq; ignarus: tantũ m iraculũ ſui
oĩbus præbuit ut dialecticã quoq; & geometriã quæ uel maxime uiſ u indiget: uſq; ad pfect ũ didicerit.

„’
.

4

Is plura opa nobilia cõſcripſit. Cõmẽtarios in pſalmos oẽs:cõmẽtarios ĩ euãgeliũ Matthæi & Ioãnis & de dog
matibus & cõtra arrianos libros duos: & de ſpũ ſancto librũunũ: quẽ ego in latinũ uerti. In Eſaiã tomos decẽ.
In Oſex octo ad me ſcribẽs cõmẽtarioꝶ libros tres:&& in Zachariã meo rogatu libros qnq;. Et ĩfinita alia quæ
dirigere pprii iudicis eſt. Viuit uſq; hodie: &. lxxxiii. ætatis ſuæ exceſſit annũ.
Ptatus Aferes Mileuitanus ex parte catholica ſcripſit ſub Valẽtiano & Valẽtino principibus aduerſũ
Donatianæ partis calũniã libros ſex: in ꝗbus aſſerit crimẽ Donatianoꝶ in nos falſo retorqueri. .
IEtilius Seuerus in Hiſpaniade genere illius Seueri:ad quẽ Lactaãtii duo epiſtolaꝶ iſcribu nt᷑ libri:cõpo/
fuit uolumẽ quaſi occepyricũ:totius ſuæ uitæ ſtatũ cõtinẽs tam proſa ꝗᷓ uerſibus: ꝙ uocauitcataſtrophẽ:
igeſt cõuerſationẽ ſiue perã: & ſub Valentiano principe obiit.
cVrillus PHieroſolymæ eps ſæpe pulſus ab eccleſia & receptus. ad extremũ ſub Theodoſio principe octo
annis incõcuſſũ epatum tenuit. Extãt eius cathaceſes: ideſt doctrinæ quas in adoleſcẽtia cõpoſuit.
Ee¶ Sitius apud Theſ phiſiũ rhetorem cũ Gregorio Nazianzeno epᷣo adoleſcẽs Cæſareæ eruditus eſt: & eiuſ

Aen urbis eps plurimo labore corruptã bibliothecã Origenis & Paãphili in mẽbranis inſtaurare conatus
eſt. Ad extremũ ſub Theodoſio principe propter eccleſiã paſſus eſt. Ferunt᷑ eius uarii multipliceſq; tractatus
quos noſſe perfacile eſt.
Hilanius Cypri Salamine eps ſcripſit aduerſũ oẽs hæreſes libros: & multa alia: quæ ab eruditis propter

cudit opera.
6 Efrem Edeſſenæ eccleſiæ diaconus: multa Syro ſermone cõpoſuit ad tantã uenit claritatem: ut poſt le/
Etionẽ ſcripturaꝶ publice in quibuſdã eccleſiis eius ſcripta recitent᷑. Legi eius de ſpu ſancto egregiũ uo/
lumen:quod quidaã de Syriaca lingua uerterat. Et acumẽ ſublimis ingenii etiã in tranſlatiõe cognoui, deceſſit
ſuh Valente principe. MG
Aſilius Cæſareæ Cappadociæ quæ prius Maza uocabat᷑ eps: egregios cõtra Eunomiũ elaborauit libros:
& de ſpũ ſãcto uolumẽ & in hexameron homelias. ix. Et aſtericon ideſt intellectu. & breues uarioſq; tra
Cctatus. morit᷑ imperante Gratiano. l
12 Regorius Naziãzenus uir eloquẽtiſſimus præceptor meus a quo ſcripturas explanãte didici:ad. xxx. mi

.—

Hlia uerſuũ oĩa opa ſua cõ
naſii: laudes Maximi philoſophi poſt exiliũ reuerſi: quẽ falſo noĩe quidã Herona ſu pſcripſerũt: qa eſt & alius
liberuituperationẽ eiuſdẽ Maximi cõtinens: quaſi nõ licuerit eundẽ & laudare & uituperare pro tpe. Et liber
hexametro uerſu uirginitatis & nuptiaꝶ cõtra ſe diſſerentiũ. aduerſũ Eunomiũ libri duo.de ſi piritu ſãcto liber
unus. Cõtra Iulianũ impatorẽ liber unus. Secutus eſt aut Polennonũ dicẽdi charactere: uiuo q; ſe epᷣm in loco
ſuo ordinãs ruri uitã monachi exercuit. Deceſſitq; añ hoc & ferme trienniũ ſub Theodoſio princip.
Vcius poſt Athanaſiũ Artianæ partis eps uſq; ad Theodoſiũ principẽ: a quo & expulſus eſt Alexãdrinã
eccleſiã tenuit. Extãt eius ſolẽnes de paſcha epiſtolæ & pauci uariaꝶ hypotheſeon libelli.
Iodorus Tharſenſis eps dũ Antiochiæ eſſet preſbyter: magis claruit. Extãt eius in apoſtolũ cõmẽtarii: &
multa alia ad Euſebii magis emiſſeni characterẽ pertinẽtia. Cuius cũ ſenſũ ſecutus ſit: elo quẽtiã imitari
n potuit ꝓpter ignorantiã ſæculariũ litterarũ. MU
6 Vnomius Arrianæ partis Cizycenus eps in apertã hæreſeos ſuæ prorum pẽs blaſſemiam: ut quod illi te
unt:iſte publice fateret᷑ uſq; hodie uiuere dicit᷑:in Cappadocia: & multa cõtra eccleſiã ſcribere. Rñderũt
ei Apollinaris Didymus Baſilius Cæſariẽſis Gregorius Naziãzenus & Niſenus.

. Vcillianus Abileæ epᷣs qui factione Hyctitii & Hytatii Treueris a Maximo tyranno cæſus eſt: edidi

. dnuln opuſcula:de quibus ad nos aliqua puenerũt. Hic uſq; hodie a nonnullis Gnoſtice ideſt baſilidis
uel Marci:de quibus Hireneus ſcripſit: hæreſeos accuſat᷑: defẽdẽtibus aliis nõ ita eũ ſenſiſſe ut arguit.
Atrononus prouinciæ Hiſpaniæ ualde eruditus: & in metrico opere ueteribus cõparandus cæſus eſt: &
ipſe Treueris cũ Priſcilliano Fœliciſſimo Iuliano Enchrotia eiuſdem factionis auctoribus. Extant eius
ingenii opera diuerſis metris edita. ’J
Vyerianus Bericus ſcripſit pro ſuſpitione qua cũ Priſcilliano accuſabat hæreſeos apologeticũ:tumẽti cõ
poſitoq; ſermone. poſtea poſt ſuoꝶ cædem tædio uictus exilio mutauit ꝓpoſitũ: & iuxta ſãcta ſcripturã
canis reuerſus ad uomitũ ſuu flliſ deuotã Xpo uirginẽ matrimonio copulauit.

a Mbroſius Mediolanẽſis epᷣs uſq; in præſẽtẽdiẽ ſcribit:de quo qa ſu peſt meu iudiciũ ſubtrahã:ne ĩ alter

4 Autrã partẽ aut adulatio in me reprehendat᷑: aut ueritas.

e

Vagrius acris & feruẽtis ingenii: cum adhuceſſet preſbyter diuerſarum hypotheſeon tractatus mihi le
hr qus necdũ edidit. Vitã quoq; beati Antonii de græco Athanaſii in ſermonẽ noſtrũ trãſtulit.
Ibroſius Alexandrinus auditor Didymi ſcripſit aduerſum Apollinarem uolumen multorum uer-
1 D de dogmatibus. Et utad me nuper quodam narrante perlatum eſt: commẽtarios in Iob:qui uſq;
eſupereſt. è
Aximus philoſophus natus Alexandriæ: Conſtantinopoli eps ordinatus eſt: & pulſus inſignẽ de fide ad

uerſus

res:a ſimplicioribus ꝓpter uerba quoq; letictantur. Supereſt uſq; hodie: & in extrema ſenectu te uaria 8

poſuit. Eꝗbus illa ſunt de morte fratris Cæſaris: laudes Cypriani:laudes Atha/

un

nosde⸗
alin gur

Alel

ipeoch

utt,

reconans
Strachan

proptet
kutenann

poſtle,

egii l /
ldeceſlt

itlbbtos
rolqtn

tmi
sAn/
ſtdlus
elr bber
colber
zminbon

.

netani
tiäimitan

noc lite

Ricerit
ſ⸗alrt

alli
.
a
tant eus
tunii

.

ſanpeu
peialt

.

lenl

genius

¶ ncipit uirorũ illuſtriũ poſt Hieronymũ Genna
leridi

us Arrianos ſcripſit liby: quẽ Mediolani Gratiano principi dedit- .
Regorius Emiſenus eps frater Baſilii: ante paucos annos mihi & Gregorio Naziãzeno contra Eunomi
unm legit libros: qui & multa alia ſcripſiſſe & ſcribere dicit.
Oannes Antiochenæ eccleſiæ preſ byter: Euſebii Emiſeni Diodoriq; ſectator multa cõponere dicitur:de
quibus periperiſenes tantũ legi.
Elaſius Cæſareæ Palæſtinæ poſt Eunomium epiſcopus acurati limatiq; ſermonis fertur quædam ſcribe
re:ſed cælare.

Heotimus Cythiemoꝶ epiſcopus in morẽdialogoꝶ & ueteris eloquẽtiæ breues cõmẽtatioſq; tractatus

edidit. Audio eũ & alia ſcribere.
xter Patiani de quo ſupra dixi filius clarus ad ſæculũ & Chriſti fidei deditus: fert᷑ ad me oĩmodã hiſto/

Rria texuiſſe:quã necdũ legi.

NMphilotius Hyconii epiſcopus nuꝑ mihi libꝶ legit deſpiritu ſãcto ꝙ deus eſt: & q adorandus quoq;

N omnipotens ſit.

phronius uir apprime eruditus laudes Bethleẽ adhuc puer & nuꝑ de ſubuerſione Serapis inſignẽ li/
brũ cõpoſuit. De uirginitate quoq; ad Euſtochiũ & uitã Hilarionis monachi opuſcula mea in græcũ ele
gãti ſermone trãſtulit. pſalteriũ quoq; & ꝓphetas quos nos de hebræo in latinũ uertimus.
leronymus preſ byter patre Euſebio natus: oppido ſtridonis: qd a Gotthis euerſũ Dalmatiæ quõdã pã
1 Pondcc- cõfiniũ fuit uſq; in præſentẽ diẽ ideſt annũ Theodoſii principis.xiiii.hæc ſcripſi. Vita Pauli
moachi. Epiſtolaꝶe ad diuerſos lib unũ. Ad Heliodoꝶ exhortatoriã. altercationẽ Luciferiani. & Orthodoxi:
chronicõ oĩmodæ hiſtoriæ. In Hieremiã & in Ezechiele Homelias. xxviii. quas de Græco in latinum uerti. De
Seraphin & Oſanna. De frugi & luxurioſo filio. De tribus quæſtionibus legis ueteris. Homelias in Cãticũ cã
ticoꝶ duas. aduerſus Heluidiũ de uirginitate Mariæ ppetua. Ad Euſtochiu de uirginitate ſeruãda. Ad Mar/
cellã libꝝ unũ: Cõſolatoriã de morte niliæ ad Paulã. In epiſtolã Pauli ad Galathas cõmentarioꝶ libros tres. In
epiſtolã ad Titũ librũ unũ. In epiſtolã ad Philæmonẽ libꝶ unũ. In eccleſiaſten cõmẽtarios quæſtionũ Hebrai
caꝶ. In Geneſi libꝶꝝ unũ. De locis libꝑ unũ:de ſpũ ſãcto Didymi quẽ ĩ latinũ trãſtuli libꝶ unu. In Lucã home
lias. xxxix. In pſalmos uſq; ad. xvi. tractatus ſex. Captiui monachi uitã & beati Hilariõis. Nouũ teſtamẽtũgræ
cæ fidei reddidi. Vetus iuxta hebraicã trãſtuli. Epiſtolaꝶ aũt ad Paulq & Euſtochiũ qa quotidie ſcribunt᷑ ĩcer
tus eſt numerus. Scripſi præterea in Michæa explanationũ libros duos. In Sophoniã liby unũ. In Naũ libi

unũ. In Abacuch libros duos. In Aggæũ liby unũ. Multaq; alia de ope ꝓphetali: quæ nuchẽo in manibus: &ε

necdũ expleta ſũt. Aduerſũ louinianũ libros duos. Et ad Pammachiuũ appologeticũ & epitaphiũ.
Eu ſebii Hieronymi explicit liber uirorum illuſtrium.
pit uiror Aus quõdã pᷣſpyter Maſſilienſis fœliciter: & pᷣmo capitula.
Iacobus. (Iulius. Paulinus. (Vitellius. Netolei preſbyter. ¶ Heliodorus preſbyter.
¶ Pachomius mõachus Ter heodorus Oreſieſis mõa us. ¶ Macharius monachus. Euagrius monachus.

Theodorus alius monachus. ¶Prudentius. ¶¶ Audentius eps. ¶ Cõmodianus. ¶Fauſtinus p̃ſbyter.

uffinus preſbyter. ¶I Ticonius. ¶ Seuerus preſbyter. ¶Antiochus eps. ¶ Seuerianus epiſcopus.

NNiceas epiſcopus. I Olympius epCᷣs. ¶ Baciarius preſbyter. Q] Sabacius eps. ¶Iaac. Vrſinus.
(Macharius. Heliodorus alius eps. Ioanes eps. QI Paulus eps. ¶. Heluidus. I] Theophilus eps
Euſebius Vigilantius Preibyter 1

Simplicianus eps. Vigilius eps. I Auguſtinus ep̃s. ¶ Orſius pᷣſbyter.

aximus eps: ¶ Petronius eps. ¶ Pelagius hæreſiarches. Innocẽtius eps. ¶ Cæleſtius. C Iulianus eps.

4 Lucianus preſbyter. ¶ Auitus preſbyter. ¶ Paulinus eps. ¶ Eutropius preſbyter. ¶I Euagrius alter.
igilius alterdiaconus. (IAtticus eps. Neſtor hæreſiarches. ! Cæleſtinus es. Q Theodorus eps.

altidius ep̃s. ¶ Cyrillus eps. ¶ Timothæus epiſcopus. ¶ Leporius preſbyter. ¶ Victorinus rhetor.

(Cſſianus preſbyter. ¶ Philyppus preſ 5 ¶Eucherius epiſcopus. ¶ Vincẽtius eps. ¶¶ Syagrius.

Ilaac preſ byter. ¶Siluanus preſbyter. ¶ Hilarius ep̃s. ¶ Paulinus. Hiarius ep̃s. Leo epiſcopus

¶ Mocimus preſbyter. CT imotheus hætreſiarches. ¶ Aſclepius epiſcopus. ¶ Petrus eps. ¶ Paulus eps.
Paſtor epilcopus. Victor epiſcopus. 4 Victorinus ep̃sa Muſæus preſbyter. ¶ Vincẽtius alius preſbyter.
yrus monachus. Q Samuel. ¶ Claudianus preſbyter. Q¶ Proſper. ¶¶ Fauſtinus eps. Seruus dei eps.

N¶ WVictoralius, ¶ Theodorus epiſcopus. ¶ Gẽnadius eps. ¶ Theodorus preſbyter. ¶ Toãnes preſ byter.

Expliciunt capitula.
Acobus cognomẽto ſapiẽs Nizꝛibene nobilis Perſaꝶ mõciuitatis eps unus ex numero ſub Maxi/
miano pſecutore cõfeſſoꝶ: & eoꝶ qui in Nicena ſynodo arrianã puerſitatẽ homouſion oppoſi/
tione dãnarũt. Hũt uiꝶ beatus Fieronymus in libro uelut magnaꝶ uirtutũ hoĩem no
OQmnin ãs in catalogo ſcripturaꝶ cur nõ poſuerit facile excuſabit᷑: ſi cõſideremus ipſos tres uel q̃tuor

— 8 quos poſuit interpretatos in græcũ relegiſſe tractatũ. Vnde cõſtat eũ illo tpe ignoraſſe ſyrã linguã uel

litteras. Et iõ ꝗq necdũ in alia uerſus ẽ lingua neſciſſe ſcriptorẽ. cõprehẽdit aut oẽ opus ſuũ ĩ. x. & ſex libros.
idẽ de fide cõtra oẽs hæreſes:de charitate generali: de ieiunio: de orone: de dilectioe erga ꝓximũ ſpeciali:de reſur
iii. cIxiii.

*

rectione: de uita poſt mortẽ: de humilitate:de pœnitẽtia: de ſatiſfactiõe: de uirginitate:de ſenſu aĩæ:de circũci

ſione: de azimi benedictiõe pro quo in Eſaia legit᷑. Nõ exterminat᷑ botrus:de Xpᷣo qd filius dei ſit:& cõſubſta

tialis patris:de caſtitate aduerſus gẽtes: de cõſtructione tabernaculi:de gẽtiũ cõuerſatione: de regno Perſaꝶ:de

pſecutiõe xpᷣianoꝶ eompoſuit Chriſto minoris quidẽ græcoꝝꝶ curioſitatis: ſed maioris fiduciæ: qa di

uinaꝶ ſcripturaꝶ auctoritate cõſtructũ cõprimit ora eoꝶ qui præſũptuoſa ſuſpitiõe de aduẽtu ãtichriſti uel
dni noſtri inaniter philoſophant᷑. morit᷑ hic uir Cõſtantii temporibus & iuxta præceptũ patris eius Cõſtanti/
ni intra muros Niæibenis ſepelit᷑: ob cuſtodiã uidelicet ciuitatis qd m fidẽ Cõſtantini euenit. Nã poſt annos
igreſſus Iulianus nizibẽ: uel gloriæ ſepulti inuidẽs: uel fidei Conſtantini: cuius obid donũ pſequebat iuſſit ef
ferri de ciuitate ſancti corporis reliquias. & poſt paucos menſes conſulendæ. r. p. Iouianus impator qui Iulia
no ſucceſſerat tradidit barbaris ciuitatẽ: quæ uſq; hodie pſarũ ditioni cũ finibus ſuis ſubiecta ſeruit.
Vlius ro.urbis epiſcopus ſcripſit ad Dionyſiũ quẽdã de incarnatione dii epiſtolã unã: quæ illo quidẽ
tpe utilis uiſa eſt aduerſũ eos qui ita duas per incarmationẽ aſſerebãt in Chriſto perſonas ſicut naturas.
nũc aũt ꝑnitioſa probat᷑. fomẽtũ enĩ eſteutichyanæ & timothianæ impietatis.
PAulunas pᷣſbyter diſcipulus beati Effrem diaconi hõ acris ualde ingenii & in diuinis doctus ſcripturis:
Aſſeld uiuẽte magiſtro clarus in doctoribus eccleſiaſticis fuit: & maxime ex tpis declamator. Poſtillius autẽ
obitũ amore primatus & noĩs ſeparãs ſe ab eccleſia ſcripſit cõtraria fidei multa. Huic obiturus beatus Effrẽ
aſtãti dixiſſe fert᷑. Vide Pauluna ne te mittas cogitatiõibus. Sed cũ te ad parũ cõprehẽdiſſe putaueris dni crede
nec intellexiſſe: præſenſeras enĩ illũ ex ſtudiis uel ſermonibus eius noua ĩueſtigare: & ĩmẽſũ intellectũ tenere.
uß eũ frequẽter bardeſanẽ nouellũ uocat. = B
u Itellius aferdonatianoꝶ ſchiſma defendẽs ſcripſit de eo ꝙ odio ſintmũudo dei ſerui: ĩ quo ſi tacuiſſet de
oſtro uelut pſecutoꝶ nioꝶ egregia doctrinã ediderat. ſcripſit aduerſũ gẽtes & aduerſũ nos uelut tradi
tores in pſecutione diuinaꝶ ſcripturaꝶ: & ad regulã eccleſiaſticã ptinẽtia multa diſſeruit. Claruit ſub Coſtan
te filio Cõſtantini principis. —
Acrobius pᷣſbyter ut & ipſe ex ſcripto Optati cognoui donatianoꝶ poſtea in urbe roma occultus eps fuit
Scripſit cũ adhuc in eccleſia dei Fhrer eẽt:& a cõfeſſores & ad uirgines libꝶ ideſt moralis quidem. ſed
ualdeneceſſariæ doctrinæ: & præcipue ad cuſtodiẽdã caſtitatẽ aptiſſimis ualde ſentẽtiis ordinatũ: claruit ĩter
nf̃os primũ africæ & ĩter ſuos: ideſt donatianos mõtẽſes: poſtea ratione.
Eliodorus p̃ᷣſbyter ſcripſit lib unu de naturis reꝶ exordialiũ. In quo oſtẽdit unũ eẽ principiũ. Nec geqꝗᷓ
coæuũ deo:nec mali còditorẽ deũ: ſed ita bonoꝶ oĩum creatorẽ: ut materia quæ ad malũ uerſa eſt poſt in
alitia ad oẽs re facta. Nec qcꝗᷓ materialiũ abſq; deo credit aũt fuiſſe aliaꝶ reꝶ creatorẽ præter deũ: qui
præſẽtia ſua cũ uiderit mutãdã naturã præmonuit de pæna.

cripſit regulã utriq; generi monachoꝶ aptà: quã angelo dictãte præceperat: & ſcripſit ad collegas præ/
Põlſituræ ſuæ epiſtolas:in qbus alphabetũ myſticis tectũ ſacris uelut humanæ cõſuetudinis excedentẽ intelli
gentiã clas te ſolis credo eoꝶ gratiæ uel meritũ manifeſtũ: unã ad abbatẽ Cornehũ: unã ad abbatẽ Syrũ:unam
ad oĩum monaſterioꝶ præpoſitos:utĩ unum antiqus monaſteriũ qd lingua ægyptiaca uocat᷑ baum cõgrega
ti paſchæ diẽ uelut æterna legẽ cõcelebrẽt: epiſtolã unã ſimiliter & ad diẽ remiſſiõis quæmenſe eau guſto agit:
ut in unũ præpoſiti cõgregarent: epiſtolam unam & ad fratres qui foras monaſterium miſſi fuerant operari
epiſtolam unam. èèMUW .
Heodorus ſucceſſor græciæ & præpoſituræ ſupradicti abbatis Pachomii:ſcripſit ad alia monaſteria ſcri
Apturaꝶ ſãctaꝶ epiſtolas ſermòe digeſtas. In ꝗbus tn frequẽter meminit magri & inſtitutoris Pachomii:
.8 octrinæ eius acute ponit exẽpla: quæ ut doceret angelos admiĩſtrãtes didicerat ſimul & hortabat᷑ pmanen
ũ in propoſito cordis & ſtudii & redire in cõcordia: & imitari eos qui poſt abbatis obitũ diſceſſione facta a cœ
tu ſemetipſos abſciderãt unitatis. Sũt aũt huius exhortatiõis epiſtolæ tres. “
Relſieſis monachus amboꝶ pachomii & theodori collega uir in ſcripturis ad pfectũ ĩſtructus cõpoſuit

1

Aibꝶ diuino cõditũſale: totiuſq; monaſticæ diſe ciplinæ ĩſtrumẽtis cõſtructũ: & ut ſimpliciter dicã in to⸗
tu pene uetus & nouũ teſtamẽtũ cõpendioſis diſſertionibus iuxta monachoꝶ duũtaxt neceſſitatẽ ĩueniet expo
ſitũ:qui tũ uice teſtamẽti ꝓpe diẽ obitus fratribus obtulit. B
chanius monachus ille agyptius ſignis & uirtutibus clarus unã tantũ ad iuniores ꝓpfeſſioni ſuæ ſcripſit
. epiſtolã:in qua docet illũ plcopoile deo ſeruire: qui cõditionẽ creationis ſuæcognoſcẽs ad oẽs ſemet/
ipfu inclinauerit labores: luctã o atq; aduerſũ oẽ qd ĩ hacuita ſuaue eſt auxiliũi plorãdo: ad naturalẽ quoq;
pueniẽs puritatẽ cõtinẽtia uelut naturæ debitũ munus optimliim.
eVagrius mõachus ſupradicti Macharii familiaris diſcipulus diuĩa & humana litteratura ĩſignis: cuius
KNetiã libro qui attitulat nita patrũ uelut cõtinẽtiſſimi uiri mẽtionẽ facit. Scripſit multa monachoꝶ neceſ
. aria: ꝗbus iſta fũt aduerſũ octo pᷣncipaliũ uitioꝶ ſuggeſtiones:ꝗᷓs aut primus aduertit:aut ĩ ter primos didi
cit: octo & ſãctaꝶ tãtũ ſcripturaꝶ teſtimoniis oppoſuit libros:ad ſimilitudinẽ uidelicet dni: ꝗq tẽtatori ſuo ſẽ
per ſcripturaꝶ teſtimõiis obuiauit.Itaut unaquæq; uel diaboli uel uitiatæ naturæ ſi uggeſtionu cõtra ſe hẽat

teſtimoniũ

S Achomius monachus uirtã in docẽdo ꝗᷓ in ſigna faciẽdo apoſtolicæ gẽæ & fũdator ægypti cœnobiorum

drti

ubſt
ne .— ,„ . . „ „ s1ä
il teſtimoniũ. qd tũ opus eadẽ ſimplicitate: quã ĩ græcũ ĩueni:iuſſus ĩ latinũ trãſtuli. compoſuit & Anachoreus
Kir ſimpliciter uiuentibus liby cẽtũ ſnĩaꝶ per capitula digeſtũ: & eruditis ac ſtudioſis Inquagiĩta ſnĩaꝶ:quẽ ego
S in latinũ primus feci. Nã ſuꝑiore oli trãſlatũ: qa uitiatũ & ꝑ tps cõkuſũ uidi: parti reinterpretãdo: partim emẽ
annc dãdo auctores ueritatẽ reſtitui. Cõpoſuit de Cœnobiotis ac Synodotis doctrinã aptã uitæ coĩs: & ad uirginẽ

ullt⸗ deo ſacrata libellũ cõpetẽtẽ religioni: & ſex edidit: & paucas ſẽtẽtiolas ualde obſcuras: & ut ipſe in his ait ſolis
illli Monachoꝶ cordibus cognoſcibiles: qᷓs ego ſimiliter latinis dedi. Vixit longa ætate ſignis & uirtutibus pollens.
¶ tHeodorus Antiochiæ eccleſiæ p̃ſ byter uir ſnĩa cautus & lingua diſertus: ſcripſit aduerſũ Apollinariſtas
& Anomæos de incarnatiõe dni libros. xy. ad. xy. uerſus cõtinẽtes. In ꝗbus rõne puriſſima & teſtimoniis

d ſcripturaꝶ oſtẽdit dominũ leſũſi icut plenitudinẽ deitatis: ita plenitudinẽ humanitatis hũiſſe. docet & hoĩem
duabus tantũ ſubſtãtiis cõſtare aĩa ſcilicet & corpore: ſenſũq; & ſpm̃ nõ alterã eẽ ſubſtãtiã: ſed officia aĩæ ĩge
i nita: ꝗbus ĩſi pPirat:ꝗbus ronabilis e:qbus ſen ſibile facit corpus. Xiiii. auᷣt huius opis libros ꝓprie de ĩcreata & ſo
ane la incorporea ad oĩa quæ oĩum ſãctæ trinitatis: & de creaturaꝶ rõne diſſerẽs pio ſenſu cũ auctonitate ſactarũ
sli ſcripturaꝶ explicuit. xv. uolumine totũ operis ſui corpus: ciuitatis etiam patrum traditionibus confirmauit
öack & communiuit. .. . . . R ⸗ .
tun P Ncentitreuieterulan⸗ litteraturæ eruditus cõpoſi uit Troch æũ de toto ueteri & nouo teſtamẽto pſonis
. Nexcerptis:cõmẽtatus eſt & in morẽ græcoꝶ Hexam erõ de mũdi fabrica uſq; ad conditionẽ primi hoĩs:&
Er præuaricationẽ eius: cõpoſuit & libellos quos græca appellatione prætitulauit Apotheoſis: pſicho machia: a
htd martigenia ideſt de diuinitate: de cõpugnãtia aĩ: de origine peccatoꝶ. fecit & in laudẽ martyrum ſub aliquoꝶ
ttnl noĩbus inuitatoriũ ad martyriũ librũ unũ: & ad hymnoꝶ alterũ: ſpeciali ti intentiõe aduerſũ Symmachũu ido
ſen latriã defẽdentẽ: ex quoꝶ dilectione agnoſcit᷑ Palatinis ſimul fuiſſe.
. Vdentius epᷣs Hiſpanus ſcripſit aduerſus Manichæos & Sabellianos & Arrianos maxime quoq; ĩtẽtio
hiir ne ſpeciali tñ cõtra Photiniachos: qui nũc bonoſiaci uocant libꝝ quẽ prætitulauit de fide aduerſũ hære
m tiecos. 1

quo oſtẽdit antiquitatẽ: filii dei coæternalẽ patri fuiſſe. Nec initiu deitatis tuc a deo patre acceperit cũ

itite a Maria uirgine homo deo fabricantecõceptus & natus eſt. ̊QͤͦUðUðU—W—G
COmmodianus ĩter ſæculares lras legit occaſionẽ acceptã fidei. fcũs itaq; xpianus: & uolẽs aliqd ſtudioꝶ

Nrcti J ſuoꝶ munus offerre Xpo ſuæ ſalutis auctori: ſcripſit mediocri ſermõe ꝗᷓſi uerſũ aduerſũ paganos: & qa
poſin Fãtrũ noſtroꝶ attigerat litteras magis illoꝶ deſtruere potuit: ꝗᷓ noſtra firmare. Vñ & dediuinis ꝓmiſſionibus
eüru aduerſũ illos uili ſatis & craſſo ut ita dixerim ſenſu diſſeruit: illis ſtuporẽ: nobis deſperationẽ incutiẽs. Tertul
lianum & Lactantium & Papiam auctores ſecutus moralẽ ſane doctrinam & maxime uoluntariæ pauperta
bioun tis amore optime ꝓſecutus incalcauit. ðUMD
pre Auſtinus p̃ſ byter ſcripſit ad ꝑſonã Fractilæ reginæ aduerſũ Arrianos & Macedonianos libros ſeptẽ: his
inteli Neos maxime ſcripturaꝶ teſtimoniis arguens & cõuincẽs: quibus illi prauo ſenſu utunt᷑ ad blaſ femiã. ſcri
tunn G pſit & libʒ quẽ Valentiniano Theodoſio & Arcadio impatoribus pro defenſione ſuoꝶ cũ Marcellino quodã
ögregn pᷣſbytero obtulit. Ex quo oſtẽdit luciferianos ſciſmatico cõſenſiſſe: qꝗa Hilariũ pictauiẽſem: & Damaſũ urbis
wagt: romæ epos culpat: qᷓſi male cõſuluerĩt eccleſiæ: quod præuaricatores epi ſe in cõmunionẽ & ſacerdotiũ pacis
openn recuperãdæ gra recepiſſẽt: qd Luciferianis ita diſplicuit recipere epos: qui in Ariminẽſi cõcilio arrianis cõmu/
nicauerãt: ut nouatianos apoſtatas pœnitẽtes. B
taſon r Vffinus Aqlegiẽſis eccleſiæ p̃ſbyternõ minima pars eccleſiæ doctoꝶ & ĩ trãſſerẽdo de græco in latinũ ele
omii: gãs ingeniũ hũit. Deniq; maximã partẽ græcoꝶ bibliothecã latinis exhibuit. Baſilii ſcilicet cæſariẽſis cap
nanen padõciæ ep̃i:Gregorii nazianzeni eloquẽtiſſimi hoĩs:Ulæmẽtis romani cognitionũ libros: Euſebii. cæſarienſis
ae palæſtinæ eccleſiaſticã hiſtoriã: Sexti ſnĩas: Euagrii ſnĩas. Pãphili martyris aduerſũ mathematicos:hoꝶ oĩum
præmiſſis quæcũq; ꝓlogus latinis legunt᷑ a Ruffſino ĩterpᷣtata ſũt: quæ aũt ſine plogo ab alio trãſlatas qui ꝓlo
polut gũ facere noluit. Origenis aut nõoĩa qa & Hieronymus trãſtulit aliquãta quæ ſuo plogo diſcernunt᷑.proprio
jint aut labore ĩmo gra dei & dono expoſuit idẽ Ruffinus ſymbolũ: ut in eius còparatiòe al expoſuiſſecredant᷑ dii
ae ſeruit: & bũdictionẽ Iacob ſuꝑ priarchas triplici ideſt hiſtorico morali & myſtico ſenſu. ſcripſit epiſtolas ad ti
morẽ dei hortatorias multas: in quas plene nitẽt illæ: qᷓs ad Probã dedit: hiſtoriæ etiã eccleſiaſticæ quã ab Eu/
ſii ſebio ſcriptã & ab iſto diximus ĩterp̃tatã addidit. x. &. xi. librũ: ſed & obtrectatori opuſculũ ſuoꝶ rũdit duobus
lemer uoluminibus: arguẽs & cõuincẽs ſe dei intuitu & eccleſiæ utilitate auxiliante dno ĩgeniu agitauiſſe: illum uero
tag A ulatiõis ſtimulo ĩcitatũ ad obloquiũ ſtilũ uertiſſe.
3 tconius natus afer in diuinis lris eruditus iuxta hiſtoriã ſufficiẽter& in ſæcularibus nõ ignarus fuit:in ec
mis 4 NMleciaſtic⸗ quoq; hiſtoriis ſtudioſus:ſcripſit de bello in teſtimonio libros & expoſitiones diuerſaꝶ cauſa
Pnr ru:ĩ ꝗbus ob ſuoꝶ de ẽſionẽ antiquoꝶ meminit ſynodũ:e Abus oĩbus agnoſcit donatianæ partis fuiſſe: ad ĩue .
c ſtigãdã & ĩueniẽdã ĩtelligẽtiã ſcripturaꝶ nouẽ q̃ſi uolumĩa cõcluſit. Ex oſuit & apocalypſim lIoãnis ĩ ĩtegro:
ol nihil in ea carnalẽ ſed totũ ĩtelligẽs ſpiritale: In qua expoſitioe diu angelicã rõnẽ corpus dixit eẽ: mille annoꝶ
er quoq; regni in terra iuſtoꝶ poſt reſurrectionẽ futuri ſuſpitionem tuſte. Ne, duas in carne mortuoꝶ reſurre
, ci ctiões futuras. Vnã iuſtoꝶ:aliã iniuſtoꝶ:ſed unã & tũc ſemel oĩum ĩ ꝗᷓ ſurgũt abortiui etiã deformati:ne qd

humani generis deformatũ & aĩatũ ſubſtãtia: interea oſtẽdit diſtinctionẽ ſane duaꝶ reſurrectionũ: Ita facit

G uii. Axiiii.

ut prima quã iuſtoꝶ apocalypſim dicit credamus mò in hiſtoriæ cremẽto: ubi iu ſtificati per fidẽ a morticinis
pctõꝶ ſuoꝶ perbaptiſmũad uitæ æternæ ſtipẽdiu ſuſcitamur. Secũdã uero generaliter oĩs hoĩum carmnis. Flo
ruit hic ætate qua ante memoratus Ruffinus: Theodoſio & filiis eius regnãtibus.
IEuerus pᷣſbyter cognomẽto Sulpitius Aqtanicæ ꝓuĩciæ uir genere & littera nobilis: & pauptatis atq; hu
militatis amore coſpicuus: carus etiã ſanctoꝶ uiroꝶ Martini Turinẽſis epi & Paulini Nolẽſis: ſcripſit
nõ cõtẽnẽda opuſcula. Nã epiſtolas ad amorẽ dei & cõtemptũ mũdi exhortatorias ſcripſit ſoroni ſuæ multas
quæ & notæ ſut. ſcripſit & ad ſupradictũ Paulinũ nolanũ duas:& ad alios alias: ſed ꝗa in aliqbus etia familia
ris neceſſitas inſerta eſt: non digerunt᷑: compoſuit &S ſcripſit & ad multoꝶ ꝓfectũ utiã btĩ Mar/
tini monachi & epi ſignis & Pelcin ac uirtutibus illuſtris uiri & cõſolationẽ poſthumiani & Aalli ſ. ed mediate
& iudicede cõuerſatione monachoꝶ oriẽtaliũ & ipſius Martini hĩtã in dialogi ſpeciẽ duabus in cõciſionibu 8
comphẽdit: in quaꝶ prioꝶ refert ſuo tpe apud Alexãdriã ſynodo epoꝶ decretu Origenẽ: & cautius a ſapienti-
bus pro bonis legẽdum: & aĩs Gpienmtbu pro malis reputandũ. hic in ſenectute ſua a pellagianis deceptus: &
agnoſcens loqꝗ̃citatis culpam ſilentium uſq; ad mortem tenuit: ut peccatum quod lo quẽdo cõtraxerat tacen/

do penitus emẽdaret.
*1 Ntiochus eps ſcripſit aduerſũ auaritiã unũ ad lõgũ uolumẽ: & ĩ curatiõe cæciꝗ ſaluatore illumĩatus ẽ ho
meliã cõpoſuit cõpũctiõe timoris dei & humilitate plenã. morit᷑ Archadii uno 1 e.
¶VEuerianus Cauellenſis eccleſiæ eps in diuinis ſcripturis eruditus: & in homeliis declamator admirabilis
fuit. uñ & freqᷓnter ab epo loãne & Archadio impatore ad faciẽdũ ſᷣmonẽ Cõſtãtinopoli euocabat᷑. Legi
eius expoſitionẽ in epiſtola ad galathas & de baptiſmo & Theophaniæ ſolẽnitate libellũ gratiſſimũ: morit᷑ iu
niore Theodoſio ſuo in baptiſmo imperante.
In lceas roman æ ciuitatis ep̃s cõpoſuit ſimplici & nitido ſermone ſex cõpetẽtes ad baptiſmũ ĩſtructiõis li/
bellos:in ꝗbus primus cõtinet qꝗᷓliter ſe debeãt agere copetẽtes: qui ad baptiſmi gratiã cupiũt puenire. Se
cundus de gẽtilitatis erron bus. In quo dicit ſuo pene tpe Melchidiũ quẽdã patrẽfamilias a liberalitate & Ga/
dariũ ruſticũ ob fortitudinẽ. Tertius liber de fide unicæ maieſtatis. Quartus aduerſũ genealogiã. Quintus de
ſymbolo. Sextus de agni paſchalis uictima: dedit ad lapſã uirginẽ libellũ oĩbus laudibus emẽdationis ingẽtẽ.
Lympius natione Hiſpanus eps ſcripſit libꝶ fidei aduerſũ eos qui naturã & nõ arbitriũ in copulã uocãt
oſtẽdens nõ creatiõe ſed inobediẽtia inſertũ naturæ maluũ.

aAciarius uir philoſophiæ nudus & expeditus uacare deo diſponẽs etiãs pegrinationẽ pro cõſeruãda ĩte
Igritate elegit: edidiſſe dicit græca opuſcula: ſed & ego exillis unũ tantũ de fide libꝶ legi. In quo ſatiſfacit
pòtifici urbis aduerſũ querulos & ĩfamatores pegrinatiois: ſuæ ĩdicãs ſe nõ timore hoĩum: ſed dei cauſa pegri
nationẽ ſuſcepiſſe: ut exiẽs de terra ſua & cognatiõe ſua hæres fieret Abrahæ patriarchæ.
S VAbbatius gallicenæ ep̃s puinciæ rogatus a qᷓdã caſta & Apo dicata uirgine ſ̃m nomẽ cõpoſuit libꝶ de fi
gde aduerſũù Martionẽ & Valẽtinũ eius auctorẽ: & aduerſũ Eunomiũ & eius magr̃m Aetiũ:oſtẽdẽs ei rõ/
ne ſcripturaꝶ & teſtimoniis: unũ eẽ deitatis pncipiũ: ipſũq; & eẽ deitatis & æternitatis auctorẽ: & mudi ex nihi

laſſãdo:plorãdo:patiẽdo:moriẽdo:reſurgẽdo uerus ꝓbatus ſit hõ. His enĩ Martiõ & Valẽtinus cõtrarii extite
xr ĩt: aſſerẽtes duo deitatis principia:& Xpᷣm ueniſſe in fãtaſiam. Aetio uero & Eunomio diſcipulo oſtendit pa/
trẽ nò duaꝶ eẽ naturaꝶ & diuinitati pariliũ: ſed unius eſſẽtiæ: & alteꝶ ex altero ideſt ex patre filiũ: alterũ alteri
coæternũ:cui crudelitati Aetius & Eunomius cotradicũt. .
I . Saac ſcribit de ſãcta Trinitate unã ſubſtãtia: & de ĩcacnatiòe dñi libꝶ obſcuriſſimæ diſputatiõis:& ĩuo
Nuti ſermonis: cõfirmãs una deitate tres eẽ pſonas: ut tñ ſit ĩ ſingulis ꝓpriũ aliqd qd no hẽat alius: Patrẽ
ſcilicet hoc hĩe ꝓpriũ ꝙ ipſe ſine origine origo ſit alioꝶ: Filiũ hoc hr̃e ppriũ ꝙ genitus genitori nõ ſit poſterior:
Spm̃ ſãctũ hoc hr̃e ꝓpriũ ꝙ nec factus nec genitus: & tn ſit exaltero. De ĩcarnatiõe uero ita ſcribit ut manenti
. bus in ea duabus naturis una credat filii dei pſona.
u ſinus monachus ſcripſit aduerſũ eos qui rebaptizãdos hæreticos decernũt: docẽs nec legitimũ nec deo
NQdignũ rebaptizari illos in noĩe ſimpliciter Xp̃i uel in noĩe pris & filii & ſpuũs ſcĩ qui prauo ſenſu baptizẽ
NA poſt ſactæ trinitatis & xpᷣi ſimplicẽ cõfeſſionẽ ſufficere ad ſalutẽ manus ĩpoſitiõis catholici ſacerdotis.

NAcharius alius monachus ſcripſit in urbe romana aduerſũ mathematicos librum in quo labore orienta
ium quæ ſunt ſolatia ſcripturarum. .
L liodorus alius Antiochenæ pᷣſbyter edidit de uirginitate egregiũ in ſãctis ſcripturis ĩſtructũ uolumẽ.
Oãanes bieroſolymitaꝶ eps ſcripſit in obtrectatores ſtudii ſui librum: in quo oſtendit ſe Origenis inge/
nium non fidẽ ſecutum.

Aulus eps ſcripſit de pœnitẽtia libellũ: in quo dat legẽ pœnitentibus: ita debere dolere pro peccatis: ne
1

ſupra mẽſurã triſtitiæ in mẽſurã deſperationis mergantur.

Eneq; ſermone neq; roõne nitidũ: cuius operis ita ſanctaꝶ ſcripturaꝶ ſenſus ad ſuã puerſitatẽ flectere co/
nzatus eſt: ut eaꝶ teſtimoniis aſſerereuoluerit ſanctã Maria poſt natiuitatẽ dñi quæ uirgo peperit:Ioſeph ſpõ
ſo ſuo

ſo cõditorẽ: ſimulq; & de Xpᷣo ꝙ nõ in fãtaſia hõ apparuerit: ſed uerã hũerit carnẽ: per quã mãducãdo:bibẽdo

Eluidius Abſentii diſcipulus Symmachi imitator ſcripſit religionis quẽdã ſtudioſe dũo ſᷣm ſciam librũ

ſoſu

dud⸗

quo
niſ

ace⸗
hrüc
gui⸗
wpr

tticini
ns,No

atghe
laili
multag
lamili
ti Mlar
meclit⸗
lonibes
eptus
ttacen/

tuseho

itabilis
Leg

nonkiu

ös l/
nire de
eCa/
hntusde
zingete.
„ 0 „
läuoci

nidaite
aulkaet
ſa Pegi
bgeeſ
&eito/
liexnhi

„bibido

nierute
ncltpa⸗

i alter

Aiuo
Patt
ſteror:
zanenti

netdeo
etdoth⸗
oneni

1.
olume⸗
inge

instne

ſo ſuo iunctã: & eius cõſortio filios ſuſcepiſſe: qui fratres dni appellati ſunt: cuius prauitatẽ arguẽs Hierony
mus libro ſecũdo documentis ſcripturaꝶ aduerſus eũ edidit.
Heophilus Alexãdrinæ ciuitatis eps ſcripſit aduerſũ Origenẽ unũ & grãdeuolumẽ: in quo oĩa pene eius
delicta & ipſũ pariter clamat: ac ſimul docẽs nò a me eum primũ ſed ab antiqs partibus & maxime Hera
clas fuiſſe: & a pſoyterio eiectũ: & de eccleſia pulſũ: & de ciuitate fugatũ: ſed aduerſum antrophormitas hæreti
cos qui dicũt de humana figura & mẽbris cõſtare diſputatiõe longiſſima cõfutãs: & de diuinaꝶ ſcripturaꝶ te
ſtimoniis arguẽs & cõuincẽs eos: oſtẽdit deũ incorvoreß iuxta patꝶ fidẽ credẽdu: neq; ullis mẽbroꝶ liniamen
tis oĩno cõpoſitũ: ob id nihil ei in creaturis ſimile per ſubſtantiã nec cuiꝗᷓ ĩcorruptibilitatẽ aut incorporabilita
tẽ ſuæ dediſſe naturæ: ſed eẽ oẽs ĩtellectuales naturas corporeas: oẽs mutabiles: ut ille ſolus corruptibilitati &
mutabilitati nõ ſubiaceat: qui ſolus habet ĩmortalitatẽ paſchale etiã recurſũ qd magnũ apud Niceam ſyno/
dos poſt nonaginta & qnq; annos agi in tpe & die & luna ᷣm ſuũ ĩuenerat:additus qbuſdã ipſius feſtiuitatis
rationibus & olirisibu Theodoſio principi obtulit. legi & tres de fide libros ſub noĩe eius titulatos:ſed ꝗa
a incõſonãs eſt nõ ualde credidi.
Vſebius ſcripſit de crucis domini myſterio: & apoſtolorum præcipueq; Petri conſtãtiã uirtute adeptã.
Algilantius natione Gallus hiſpanæ Barcilonẽſis parochiæ eccleſiã tenuit. Scripſit & ipſe zelo quidẽreli/
gionis aliqua ſeductus humana laude: & præſumẽs ſuprauires ſuas: hõ lingua politus: nõ ſenſu ſcriptu
ta exercitatus: expoſuit prauo ingenio ſecũdã Danielis uiſionẽ: & alia locutus eſt friuola: quæ ĩ catalogo hæ/
reticoꝶ neceſſario exponentur.
* J IHnplicianus eps multis epiſtolis hortatus eſt Auguſtinũ adhuc pᷣſbyterũ agitare ingeniũ: & expoſitioni
ſcripturaꝶ uacare: ut etiã nouus quondã Oroſius Origenis eps uideret᷑: & multas ad eius pſonã ſcri
pturaꝶ quæſtiões abſoluit. Et eius epiſtola propoſitionũ: in qua ſterrogãdo dicturus docet doctrinã.
u Igllius ep̃s ſcripſit ad quẽdã Simplicianũ in laudẽ martyrũ libellu & epiſtolã continentem geſta ſui tpis
ud barbaros martyrum.
Vguſtinus afer Hipponæ regio oppido eps:uir eruditionediuina & humana orbi clarus: fide integer: ui
tapurus: ſcripſit quãta nec inueniri pñt: quis ergo gloriet᷑ oĩa ſe illius habere aut ꝗs tanto ſtudio legat
quantũ ille ſcripſit edidit iã ſenex qciuuenis cœperat de trinitate libros. xv. in quibus ut ſcriptura ait. Intro/
ductus in cubiculũ regis: & decoratus ueſtẽ multifaria ſapia dei exhibuit eccleſiã ſine macula: aut ruga:aut ali
quod eiuſmodi. De incarnatione quoq; dei idoneã edidit pietatẽ. De reſurrectiõe mortuoꝶ etiã ſimili cucur/
rit ſincæritate: licet minus capacibus dubitatione de abortiuis eiecerit:catholicus permanſit.
Roſius preſbyterhiſpani generis uir eloquẽs:& hiſtoriarũ cognitor ſcripſi taduerſum querulos chriſtia
ni noĩs: qui dicunt defectù romanæ rei publicæ Xpi doctrina inuectũ libros. In quibus totius pene mũ
Ii tempori calamitates & miſerias: ac belloꝶ inquietudines replicãs oſtẽdit magis chriſtianæ obſeruantiæ eſſe
ccõtra meritũ ſuũ res romana adhucduraret: & pace culturæ dei pacatũ retinere impium: ſane in primum li
brũ deſcripſit poſitionẽ orbis oceani interfuſiõe & Tanai liminibus interciſũ: ſitũ locoꝶ:noĩa:& numerũ:mo
reſq; gentiũ: qualitates regionũ: initia belloꝶ & tyrãnidis exordia finitimo languine dedicata. Hic eſt Oroſius
qui ab Auguſtino pro diſcẽda aĩæ rõne ad Hieronymũ miſſus rediẽs reliqas btĩ Stephani primi martyris tũc
nup inuẽtas primus intulit occidenti. Claruit extremo pene Honorii tempore.
Aximus Taurienſis eccleſiæ eps uir in diuinis ſcripturis ſatis intentus: & ad docẽdam ex tpe plæbẽ ſuffi
ciens: cõpoſuit ad laudẽ apoſtoloꝶ tractatus: & Ioãnis baptiſtæ: & generalẽ omniũ martyrũ homeliã:
ed & q capitulis euãgeliorũ & actuũ apoſtoloꝶ multa ſapienter expoſuit: fecit & duos de ſancti Euſebii Ver
cellẽſis epi & cõfeſſoris tractatus: de ſancti Cypriani ſpeciali: de baptiſmi gratia libi edidit:de auaritia:de hoſ
pitalitate: de defectu lunæ: de emonee eo quod ſcriptũ eſt in Eſaia caupones tui miſcẽt uino aquam:de

lin 9

paſſione domini: de ieiunio ſeruoꝶ dei generali: de ieiunio ſpeciali qdrageſimæ: & quod n ſit in eo iocandũ:

de Iuda traditore:de cruce domini: de ſepulchro eius:de reſurrectiõe ipſius:de accuſato & iudicato dũo apud
Pilatũ:de calẽdis ianuariis homelia:de natali dni homelia: & de Theophania: & de paſcha: & de pẽtecoſte mul

tas: de hoſtibus carnalibus nõ timẽdis: de gratia poſt cibũ deo agẽda: de pœnitentia niniuitarũ & multas alias

eius homelias de diuerſis hĩtas legi: quæ nec retineo. Morit᷑ Honorio & Theodoſio iuniore regnantibus.
Etronius Bononiẽſis eps uir ſactæ uitæ & monachoꝶ ſtudiis ab adoleſcẽtia exercitatus ſcripſiſſe putat᷑
Nuitas patrũ ægypti monachoꝶ: quã uelut ſpeluncam ac normã cõfeſſionis ſuæ monachi amplectunt᷑.
egi ſub eius noĩe ordinationẽ ep̃i rõne & humilitate plenũ tractatũ: quod lingua elegãtior oſtẽdit nõ ipſius

eſſe: ſed quidam dicũt patris eius Petronii eloquentiſſimi & eruditi in ſecularibus litteris uiri: &credendum.

Nam præfectum prætonii ſefuiſſe in ipſo tractatu deſignat: moritur Theodoſio & Placido Valentiniano re
gnantibus.
P Elagius hæreſiarches ante ꝗᷓ pderet᷑ hæreticus ſcripſit ſtudioſis tres neceſſarios de fide trinitatis libros
& pro actu cõuerſatiõe eulogaꝶ exdiuinis ſcripturis libꝶ unũ capituloꝶ indiciis in modũ Cypriani mar
tyris præſignatũ: poſt hæreticus publicatus eſt: ſcripſit hæreſi ſuæ fauentia.
INnocẽtius urbis Romæ eps ſcripſit decretũ occidentaliũ & orientaliũ eccleſiaꝶ aduerſũ Pelagianos da
Ve⸗ el XVe

tum:quod poſt ſucceſſor eius Zoſimus papa latius pmulgauit. M
Aeleſtius ante ꝗᷓ pelagio concurreret in uno adoleſcens ſcripſit ad parentes ſuos de monaſterio epiſto/
lã in modũ libelli in omnibus deum deſiderantibus neceſſariã moralẽ ſiquidẽ in eis dicto nihil uitii poſt
modu pditi ſed totũ ad uirtutis incitamentũ tenuit.
Vlianus epiſcopus campanus uir acer in negocio: in diuinis ſcripturis doctus: græca & latina ligua ſcho/
aſticus: prius ergo ꝗᷓ impietati Pelagium ſe aperitet clarus in doctoribus eccleſiæ fuit: poſtea uero hæ/
reſim Pelagii deſendere niſus ſcripſit ad auguſtinũ ĩpugnatorẽ illius libros. iiii. & iterum libros. viii. Eſt & li
ber altercationis ambarum partiũ defendentiũ. Hic Iulianus elemoſynis tempore famis & anguſtiæ indigẽ
tibus oĩbus ſuis ꝓrogatus multos miſerationis ſpecie nobiliũ præcipueq; religioſoꝶ eliciens hæreſi ſuæ ſocia

uit. morit᷑ Valentiniano & Cõſtantio filio imperantibus. .
Vrianus pᷣſbyter ſãctus uir cui reuelauit deus tem poribus Honorii & Theodoſii Auguſtini locũ ſepul/
chri: & eliquaꝶ corporis ſancti Stephani martyris primi: ſcripſit ipſam reuelationẽ ad oĩum eccleſiarũ
græco ſermone.
. X Vitus pᷣſbyter homo Hiſpanus generetante relatã Luciani pᷣſbyteri ſcripturã trãſtulit in latinũ ſermo
ns: & adiecta epiſtola ſua per Oroſiu pᷣſbyterũ occidentalibus dedit.
Aulinus Nolæ cãpaniæ epiſcopus cõpoſuit uerſu breui ſed multa: & ad Celſum quendam epitaphii ui
Nce cõſolatorium libellum ſuper morte chriſtiani & baptizati infantis ſpe chriſtiana unitũ: & ad Seuerũ
plures epiſtolas: ad Theodoſium imperatorem ante epiſcopatum proſa Panegyricum ſuper uictoria tyran/
noꝶ eo maxime ꝙ fide & oratione plus ꝗᷓ armis uicerit: fecit & ſacramentorũ & hymnoꝶ: ad ſororẽ quoq; epi
ſtolas multas de cõtemptu mundidedit: & de diuerſis cauſis diſputationes diuerſas tractatus edidit. præcipu
us tamẽ oĩum opuſculoꝶ eius eſt liber de pœnitentia & de laude oĩum martyrũ generali. Claruit tpibus Ho
norii & Valentiniani nõ ſolũ obſeruatiõe & ſãctitate uitæ: ſed & pœnitentia aduerſũ dæmones.

Vtropius pᷣſbyter ſcripſit ad duas ſorores ancillas Chriſti quæ ob deuotionẽ pudicitiæ & amorẽ religio
is exhæredatæ ſũt ad parentes epiſtolas in modũ libelloꝶ cõſolatorias elegãti & apto ſermone duas nõ
Entrlne ſed etiam & teſtimoniis ſcripturaꝶ munitas.
Vagrius alter ſcripſit altercationẽ Simonis iudæi & Theophili xp̃iani quæ pene oĩbus notaeſt.
Igilius diaconus cõpoſuit ex traditione patrũ monachoꝶ regulã quæ in Cœnobio ad profectũ fratrum
nconuentu legit: breui autẽ & apto ſermone totius monachoꝶ regulã: quæ in cœnobio ad ꝓfectũ fra
incòuentu legit᷑: breui aũt & apto ſermone totius monaſticæ ꝓfeſſionis in ſe tenentẽ diſciplinã.
Tticus Cõſtãtinopolitanus eps ſcripſit ad reginas Archadii im patoris filias de fide & uirginitate librum
ualde egregiu: in quo præueniemus neſtorianũ dogma impugnat.
ſtor hæreſiarcnes cũ in Antiochenã eccleſiã pᷣſbyter ĩſignis ex tpe declamator haberet᷑: cõpoſuit infini
ctatus diuerſaꝶ oοαεσεaν. In quibus iam ſubtili nequitia infudit poſtea proditæ impietatis uenena
quæ moralis interdũ occultabat ſuadela. poſtꝗᷓ uero eloquẽtia & abſtinẽtia cõmendante Cõſ lantinopolitanæ
eccleſiæ põtificatui Donatus apertum ſe eccleſiæ hoſtem quem diu cælabat oſtendẽs ſcripfit libru quaſidein
carnatione dni. x. &. ii. diuinæ ſcripturæ teſtimoniis praue ſenſu ſuo conſtructum: in quo quid aſſeuerauerit
in catalogo hæreticorũ monſtrabit᷑. D

—

Aeleſtinus urbis romæ epCs decretũ ſynodi aduerſũ ſupradictum Neſtorem dictauit habitum uolumen
eſcribens ad orientis & occidentis eccleſias deditcohirmas duabus in Chriſto manentibus per fecte na
turis: Vnã fili dei credẽdã eẽ pſonã: huic ſnĩæ ſupraſcriptæ Neſtor oñſus ẽ eẽ cõtrarius: ſimilis etiã Xiſtus ſuc
ceſſor Cæleſtini ꝓ eadẽ re: & ad ipſũ Neſtorẽ & adoriẽtis ep̃os aduerſus errorẽ eius occidẽtaliũ ſnĩas dixerit.
tHeodorus ancyranus gallatiæ eps ſcripſit aduerſus Neſtorẽ adhuc Epheſi poſitus librũ: ſed argutionis
& cõfutationis dialectica quidẽ arte ordinatũ: ſed auctoritate ſãcta ſcripturaꝶ detextũ. multis enĩ aſſer/
tionibus uſus eſt ante ꝗᷓ ſcripturaꝶ teſtimonia ponerent᷑.
XMꝰ àAſtidius britäãnioꝶ eps ſcripſit ad Fatalẽ quẽdã deuita Xpiana libꝶ: & aliũde uiduitate ſeruãda ſana &
geo dignadoctrina.
Yrillus Alexandrinæ eccleſiæ eps edidit uariarũ voosι—Ü⁵ο tractatus: homelias etiam compoſuit pluri
mas: quæ ad declamandũ a græciæ epis memoriæ cõmendant᷑: prætera libri eius ſunt de ſynagogæ defe/
efide aduerſũ hæreticos: & peculiari intẽtione aduerſus Neſtorem compoſitus qui attitulat᷑. In quo oĩa

Ctu:
Neſtoris occulta pandunt᷑:& prodita confitent᷑.
Imotheus eps cõpoſuit libꝶ de natiuitate di ſecundũ quã credit ĩ theophania factã.
porius adhuc monachus poſt preſbyter præſumens de puritate uitæ quã arbitrio tantũ & conatu pro
prio nõ deiſe adiutorio obtinuiſſe credebat pelagiũ dogma cœperat ſequi: ſed gallicanis doctoribus ad
monltus: & in Africa per Auguſtinũ emẽdatus:ſcripſit emẽdationis ſuæ libellũ:in quo ſatiſfacit de errore: &
gratias agit de emendatiõe: ſimul & ꝙ de incarnatione Xpi male ſenſerat co rrigẽs: catholicã ſẽtẽtiã tulit:dicẽs
manentibus in Apo duabus naturis unã reddi filii dei pſonã.
u lctorinus rhetor Maſſiliẽſis ad filii Suetheri perſonã cõmẽtatus ẽ in geneſi.i. a prĩcipio libri uſq; ad obi
LC. tũ Abrahæ

l

m.

tum Abrahæ patriarchæ: & in uerſu edidit libros Chriſtiano ꝗdem & pio ſenſui: ſed utpote litteratura homo

ihel occupatus & nullius magiſterio in diuinis ſcripturis exercitatus leuioris põderis ſentẽtia figurauit: moritur
heodoſio & Valentiniano regnantibus. WJ
alc Aſſianus natus ſerta Cõſtãtinopolĩ a loãne magno epᷣo diaconus ordĩatus apud Maſſiliã pᷣſbyter cõdi
alcho,

oh dit duo mõaſteria. i. uiroꝶ & mulierũ quæ uſq; hodie extãt:ſcripſit experientia magiſtrãte librato pᷣmõe:& ut
aptius dicã ſẽſu uerba ĩueniẽs: & actiõe lĩguã mouẽs res oĩum mõachoꝶ ꝓfeſſiõe neceſſarias. i. de hĩtu: & de
canonica oratiõe: atq; pſalmoꝶ mõ ꝗq ĩ monaſteriis ægypti die noctuq; tenẽtur libros.iiii. Inſtitutionũ lib.i.

ie Deorigiĩe & qꝗlitate ac remediis. viii.pncipaliũ uitioꝶ libros.viii ſingulos.ſ.de ſingulis uitiis libros expediẽs:di
Tlac geſſit etiã cõſolationes cum pribus ægypti habitans: noc eſt de deſtinatione monachi acde fide:de diſcretione
iel de tribus ad ſeruiendum deo uocantibus. De pugna carnis aduerſum ſpiritum: & ſpus aduerſum carnẽ. De 2
4 . natura oĩum uiroꝶ. De nece ſcõꝶ. De nobilitate ai æ. De pncipalibus. De qlitate rõnis. De iugitate orationis.
clui De pfectis. De caſtitate. De ꝓtectiõe dei. De ſciẽtia ſpiritali. De diuinis chriſmatibus. De amicitia. De diffiniẽ
. do uel nõ diffiniẽdo. De tribus antiꝗs generibus mõachoꝶ: & ꝗᷓrto nup exorto. De factiõe pœnitẽtiæ. De re/
iſem miſſiõe ꝗqnꝗgeſimæ. De nocturnis illuſiõibus. De eo qd dicit apoſtolus. Nõ enĩ qd uolo facio bonũ: ſed qdd
. nolo malũ hocago. De mortificatiõe. & ad extremũ rogatus a Lenoe archidiacono & poſtea urbis Romæ epᷣo
phüui ſcripſit aduerſus Neſtorẽ de incarnatione domini libros ſeptem: & ĩ his ſcribẽdi apud Maſſiliã & uiuẽdi finẽ
Seuei fecit Theodo. & Valẽti. regnãtibus.
aihrn Hilippus pᷣſbyter optimus auditor Hieronymi cõmentatus eſt in Iob:edidit ſermone ſimplici librum.
ocehi legi eius & familiares epiſtolas & ualde falſas & maximead paupertatis & dolorũ tollerãtiam exhortato
tahr F rias: moritur Martio & Acuto regnantibus.
bukt Vcherius Lugdunẽſis eccleſiæ eps ſcripſit ad Valerianũ ꝓppinquũ de cõtẽptu mũdi:& ſæcularis philo/
ſophiæ epiſtolã unã ſcholaſtico & rõnabili mõe:diſſeruit etiã ad pſonã filioꝶ ſaroni & Verani: poſtea
igi epᷣs obſcurarũ: ſed & Caſſiani qᷓdã opuſcula lato tenſa hmone anguſto reuoluens uerbi tramite in uno coegit
uuni uolumjie q̃dã eccleſiaſticis ſtudiis neceſſaria. morit᷑ Valẽtiniano & Martiano regnãtibus.
u Incẽtius natiõe gallus apud mõaſteriũ Lormẽſi ĩſulæ pᷣſbyteruiri ſcripturis ſcis doctus:& notitiæ eccle
e ſ ſiaſticoꝶ dogmatũ ſufficiẽter ĩſtructus cõpoſuit ad euertẽda hæreticoꝶ collegia nitido & apto ßmõeua
Nmuan lidiſſimã diſputationẽ: quã abſcõſo noĩe ſuo attitulauit pegrinũ aduerſuũ hæreticos:cuius opis qꝗa ſecũdi libri

düln maximã in ſchedulis partẽ quã a quibuſdã furatã pdidit recapitulatio eius paucis pmonibus ſenſu primo cõ
pegit:& in uno libro edidit: morit᷑ Theodoſio & Valẽtiniano regnãtibus.

elbum agrius ſcripſit de fideaduerſũ p̃ᷣſũptuoſa hæreticoꝶ uocabula: & ad deſtruẽda ĩ ĩmutãda ſãctæ trinita
— tis noĩa: ĩmutare ſũt dicẽtiũ patrẽ nõ debere patrẽ dici:ne ĩ pris noĩe filius cõſonet: ſed ĩgenitũ & ĩfectũ
itinnn ac ſolitariũ nũcupãdu:ut ꝗcꝗd extra illo ꝑſona fit extra illo fit & natura:oſtẽdẽs & patrẽ ꝗqdẽ poſſedici ingeni
venen tum & ſcripturã nõ dixerit: ex ſe genuiſſe in pſona filiũ nõ feciſſe: & ex ſe ptuliſſe ĩ pſona ſpũm ſcũm nõ genu
volium ſiſſe neq; feciſſe. Sub huius Syagrii noĩe ſeptẽ de fide & regulis fidei libros pᷣtitulatos ĩueni: ſed quia lingua ua
alicenn riãtur nõ noĩs eius credidi eſſe.
lenlent Saac pᷣſbyter Antiochenæ eccleſiæ ſcripſit Syro ſmone lõgo tẽpore & multa: pᷣcipua tñ cura aduerſũ
Neſtorianos & Eutychirianos ruinam etiã Antiochiæ elego carmine plãxit: quo auditores ĩbuens ſono
Olmen 3 hrẽ diaconus Nicomediæ lapſu: moritur Leone & Maioriano regnãtibus.
en ( luianus Maſſiliẽſis pᷣbyter diuina & hũana litteratura ĩſtructus: & ut abſq; ĩuidia loq̃tur eoꝶ magi
kulu⸗ ſter ſcripſit ſcholaſtico &apto fmõe multa: ex ꝗbus iſta legi: de uirginitatis bono ad Marcellu p̃ᷣſbyteꝶ
leni. libros tres: aduerſie u auaritiã libros.iiii de pſeti iudicio libros. v. & ꝓ eoꝶ merito ſ atiſfactiõis ad Saloniũ epᷣm li
utions brũ unũ:& expoſitiõis extremæ partis eccleſiaſtes ad Claudiũ epᷣm uiẽnẽſẽ libʒ unũ:epiſtolaꝶ libꝶ unũ:&in

ialls more græcoꝶ de prĩcipio genelis uſq; ad cõditionẽ hoĩs cõpoſuit uerſũ quaſi Examerõ librũ unũ: Homelias
epiſcopis factas multas: ſacramẽtoꝶ uero quãtis nec recordor.uiuit uſq; hodie in ſenectute bona.

lams S Aulinus compoſuit tractatus de uitio Quadrageſimæ.e quibus ego legi duos. De die dominico paſchæ
92 ℳN de obedientia. de pœnitẽtia. de neophytis. MDRD
cmbtuu Ilarius Arelatẽſis eps uir ſcis ſcripturis doctus: pauptatis amator: & erga inopũ ꝓuiſionẽ nõ ſolũ meri
6, E pietate ſed & corporis ſui labore ſollicitus. Na ꝓ reficiẽdis paupibus etiã ruſticationẽ cõtra uires ſuas
zc 4 h gne clarus & lõge aliter educatus exercuit: ſed nec ĩ ſpiritalibus neglexit. Nã & in docẽdo gratiã habuit: &
guoo a bſq; perſonarum acceptione in oĩbus caſtigatũ ingeſſit. Ingenio uero ĩmortali aliqua etſi parua edidit quæ
er Nillrz aĩæ & fideli lĩgua ĩdicio ſunt:in ꝗbus præcipuo & ad multoꝶ utilitatẽ neceſſario opere uitã ſãcti Ho
norati deceſſoris ſuicõpoſuit:morit᷑ Valẽtiniano & Martiano ĩperatoribus.
uuß Eo urbis Romæ eps ſcripſit ad Flauianũ cõſtãtinopolitanæ eccleſiæ ep̃ᷣm Eutychẽ pᷣſbyterũ ꝗ tũcambi
bus tiõe ep̃atus noua in eccleſiã moliebat᷑ inducere epiſtolã:ĩ qua admonet eũ: ut ſi cõfiteret᷑ errorẽ & pollice
we: ret᷑ emẽdationẽ recipet eũ. Siautẽ ꝑſiſteret ĩcœpto cũſua hæreſi dãnaret ſimili docet ĩ ipſa epiſtola & diuinis
lclc teſtimoniis dum ieſũ xpᷣm ſicutpaternæ diuinitatis filiũ. Ita ueꝶ humanæ naturæ eẽ hoĩem credẽdum: ideſt
J ex carne uirginis carnẽ traxiſſe: & non de cælo corpus exhibuiſſe: ſicut & Eutyches aſſerebat. Morit᷑ Leone &
bin

Maioriano ĩperatoributss . ““e .
Ocimus meſopotamenus antiochiæ p̃ſ byter ſcripſit aduerſũ Eutychẽ egregiũ librũ:& alia ſcribere dicit᷑
quæ necdũ legi.
motheus exticto alexãdrinis Proterio eo tumultuãte adhuc plæbe: aut uoluit aut paſſus ẽ ſe ab uno
epᷣo ĩ locũ occiſi epi fieri: & ne cõtra legẽ factus merito abiiceret᷑ a gratia plæbis quæ Proteriũ exoſum ha
ſierat oẽs: qbus ille comunicauerat Neſtorianos ꝓnũciauit: & maculã cõſciẽtiæ temeritate abluẽdã pᷣſumens
ſcripſit ad Leonẽ ĩperatorẽ libellũ ualde ſuaſoriũ:quẽ prauo ſenſu prauũ teſtimoniis ĩ tm̃ roborare conatus ẽ
ut ad decipiẽdũ ĩperatorẽ & ſuã hereſim cõſtituẽdã pene Leonẽ urbis Romæ epᷣm & chalcidonẽſem ſynodũ
ac totos occidẽtales epos illoꝶ adminiculo Neſtorianos oſtẽderet:ſed fauẽte deo a chalcidonẽſe cõcilio hoſtis
eccleſiæ coargutus & cõfutatus uiuere adhuc in exilio iã hæreſiarches dicit᷑ & habetur. Nũcipſũ libellũ cogno
ſcẽdi gratia & rogatus a fratribus in latinum tranſtuli:& cauẽdũ prætitulaui.
.–Sclepius afer innauigans in territorio uicini gradis epiſcopus kriph aduerſũ Arrianos: & modo aduer
ſum donatiſtas ſcribere dicit᷑:in docẽdo autem ex tempore grandi opinione celebratur.
P Etrus ediſſenæ eccleſiæ pᷣſbyterdeclamator inſignes uariarũ cauſaꝶ tractatus & in morẽ Ephrẽ diaconi
pſalmos metro compoſuit.
Aulus pᷣſbyter natiõe ut ex dictis eius cognoui pãnoniæ ſcripſit de uirginitate fuãda: & cõtẽptu mundi
acuta ĩſtitutiõe uel modũ correptionũ mediocri Fmone:ſed diuinos codidit ſane libros. . ad pſonã cu/
iuſdã nobilis & xp̃o deditã uirginis cõſtãtiã: in quibus meminit Iouiniani hæretici & uoluptatũ ac libidinum
fgicatoris: cui in tm cõtinẽtis & caſtæ uitæ ĩſtitutio cõtraria fuerat:ut ĩter luxurioſas epulas aĩa eructaret.
P Aſtor eps cõpoſuit libellũ ĩ modũ ſymboli paruũ totã pene eccleſiaſticã credulitatẽ ꝑ ſẽtẽtiã cõtra mẽtẽ
A quo ĩter cæteras diſſenſionũ: quas pᷣtermiſſas auctoꝶ uocabulis anathematizat Priſcillianus cum ipſo
auctore damnat.
u Ictor cartenæ mauritaniæ ciuitatis eps ſcripſit aduerſũ Arrianos librũ.i. &de pœnitẽtia librũ.i. In quo &
regulã uiuẽdi pœnitẽtibus Baſiliũ quẽdã ſupꝑ mortẽ filii cõſolatariũ libellũ ſpe reſurrectiõis pfecta ĩſtructiõe

u lctorianus caſtellani maretaneæ oppidi eps ſcripſit aduerſus eccleſiæ inimicos iudæos Arrianos & alios
reticos. Cõpoſuit etiã ſacramẽtoꝶ egregium uolumen.

Vſæus Maſſiliẽſis eccleſiæ pᷣſbyter uir in diuinis ſcripturis doctus:& in eaꝶ ſenſibus ſubtiliſſima exerci
tatione limatus:lingua quoq; ſcholaſticus hortatus ſancti Venerii ep̃i excerpſit ex ſanctis ſcripturis le⸗
ionẽ totius anni feſtiuis aptas diebus: reſpõſoria etiã pſalmoꝶ capitula tẽpori & lectionibus cõgruẽtia: qck
opus tã neceſſariũ ad lectores in eccleſia pbat᷑ ut expetitũ: & ſollicitudinẽ tollat:& morã:plæbiq; ingerat ſcien
tiã: celebritati decorẽ: ſed & ad pſonã ſancti Euſtaſii epi ſucceſſoris ſupradicti hoĩs dei cõpoſuit ſacramẽtorũ
egregiũ nõ paruũ uolumẽ pꝑ mẽbra ꝗqdẽ opportunitate officioꝶ & tẽpoꝶ pro lectionũ textu pſalmoꝶ ſerie cã
tationũ diſcretũ: ſed ſupplicãdi deo & cõteſtãdi beneficioꝶ eius ſoliditatis ſui cõſentaneũ: quo ope grauiſſimi
ſenſus & caſtigata eloquẽtia agnouimus uirũ. Homelias etiã diciturdeclamaſſe: quas & haberi fidelibus ui/
iis cognoui: ſed ego nò legi. Morit᷑ Leone & Martiano regnantibus.
7 Incẽtius p̃ſbyter natiõe gallus:in diuinis ſcripturis exercitatus: linguã habẽs uſu loquẽdi & maiore lecti
one politam cõmẽtatus in pſalmis: cuius opis legi aliqua ſancta homini dei cãnati me audiente ꝓmit-
tens ſimili ſi dũs uitã & uires daret ſe in toto pſalterio eodẽ ſtudio laboraturum.
S VYrus genere alexãdrinus:arte medicus:ex philoſopho monachus: uir dicẽdi peritus ſcripſit aduerſus ne
Iſſtorẽ elegãter & fortiter:modo autẽ dũ in illo minus ĩuenitur:& ſyllogiſmis magis ꝗᷓ ſcriptoris auctori
tate Fimathianũ dogma fouere cœperit. Deniq; ambiguus etiã ſuis ſuſpendit animum & cõſenſu chalcido
nenſis decreti: nec acquiſcendũ putatfiliũ dei duabus poſtincarnationẽ cõſtare naturis.
Amuel Ediſſenæ eccleſiæ pᷣſ byter aduerſus eccleſiæ inimicos Syro ſᷣmonecõſtruere dictũ:pᷣcipua tñ ĩtẽ
) tiõe cõtra neſtorianos & Eutychianos & timothiãos nouellos: ſed ſibi diuerſos hæreticos: unde & freqᷓn
ter ĩ triformẽ beſtiaã eccleſiaſtica ſemel ſẽtẽtia cũ auctoritate ſcãꝶ ſcripturarũ ſũmatĩq; fuerit:oſtẽdẽs Neſtor
anis deũĩ hoĩem nõ puꝶ hoĩem ex uirgine natũ. Eutychianis uerã huani generis carnẽ adeo aſſũptã: & nõ de
cælo exhibitã ne craſſi aeris ſubſtãtia ĩ carne ĩceſſiſſe formatũ. Timothianis ita uerbũ carne factũ:ut manente
uerbo in ſua ſubſtãtia: & hoĩem ĩ ſua natura: ſocietate nõ ĩmixtiõe unã filii dei reddidiſſe pſonã.Viuit adhuc
Cõſtatinopoli:ut diuturnã initio cõlati Anthemii ĩ perii: & ſcripta eius & eẽ eũ in carne cognoui.

ſ. ubſtãtia aĩæ libros: ꝗbus agit intẽtiõe: quatenus oſtẽdat ali quid ĩcorporeũ pᷣter deũ.
. oſt per ho Aqtaicæ regiõis ᷣmõe ſcholaſticus: & aſſtiõibus neruoſi us: multa cõpoſuiſſe di. In ꝗqbus ego
nois illius p̃titulata legi cõtinẽtia a pᷣmi hoĩs cõditiõe: iuxta diuinaꝶ ſcripturaꝶ fidẽ uſq; ad obitũ Valẽ
tiniani auguſti: & captiuitatẽ urbis romæ a Geiſirico Vuãdaloꝶ rege factã:legi & libꝶ aduerſi us opuſcula ſup
pᷣſſo noĩe Caſſiãi: quæ eccleſia dei ſalutaria pbat: ille infamat nociua. Re enĩ uera Caſſiani & Proſpi de gratia
ei & libero arbitrio ſentẽtiæ in aliquibus ſibi inueniũtur contrariæ: epiſtolæ quoq; papæ Leonis aduerſum

munitũ. Homelias etiã cõpoſuit multas: quæ a fratnibus ſalutis ꝓpriæ ſollicitis ĩ libris digeſla uari cognouie

Laudianus Viẽnẽſis pᷣſbyteruirad loquẽdũ artifex:& ad diſputãdũ ſubtilis:cõpoſuit tres de ſtatu uel

–

erdi

Eutychen deuera Chriſti incarnatione ad diuerſos datæ & ab ipſo dictatæ creduntur.

d⸗ Au ſtinus ex abbate Lorinenſis monaſterii apud regnũ galliæ eßs uir ĩ diui nis ſcripturis ſ. atis intẽtus ex
ſun V tra rationẽ ſ ymboli occaſionẽ acceptã cõpoſuit libꝝ de ſpũ ſcõ:in quo oſtẽdit eũ iuxta fidẽ pati & con/
A ſubſtãtialẽ & coæternalẽ eẽ patri & filio ac plenitudinẽ trinitatis: ob id etiã edidit quoq; opus egregiũ de gra
Onatu gdei:qua ſaluamur: quo ope docet gratiã dei ſempꝑ & inuitare: & pcedere & iuuare uolutatẽ noſtram: & qcqd
rodi ipſa libertas arbitrii pro labore pie mercedis acqſierit: nõ eẽ ppriũ meri tũ: ſed græ donũ. Legieius & aduerſum
oleſc⸗ Arrianos & Macedonianos paruum libellũ. In quo eſſentialẽpdicat trinitatẽ: & aliu aduerſus eos ꝗ dicut eẽ ĩ
cogno creaturis aliqd incorporeu. In quo & diuinis teſtimoniis patrũ cõfirmat ſentẽtiis nihil credẽdũ incorporeum
pᷣter deũ. Eſt eius epiſtola in modũ libelli ad diaconũ græcũ noĩe edita: qa fide catholica diſcedens ad Neſto/
an rianã abiit impietatẽ. In qua epiſtola admonet eu credere ſanctà Mariã uirginẽ nõ puꝶ hoĩem genuiſſe: qui
,. poſtea ſuſciperet diuinitatẽ: ſed deũ ueꝶ & hoĩem ueꝶ. Sunt eius & alia ſcripta: quæ qꝗa necdũ legi noĩare uo
dluen lui:uiua tamẽ uoce egregius doctor & credit᷑ & pbat᷑. Scripſit poſtea & ad Fœlicẽ p̃fectũ pᷣtorio & patritiæ di
gnitatis uirũ filiũ magni cõſulis iã religioſũ epiſtolam ad timorem dei hortatoriam conueniẽtẽ ꝑſonas pleno
mund anima peœnitentiã agere diſponẽdi.
Conian ¶ Eruus dei eps ſcripſit aduerſũ eos ꝗ dicũt Chriſtũ ĩ hac uita degẽtẽ nõ uidiſſe carneis ſuis oculis patrem
bicinun ſed poſt reſurrectionẽ ex mortuis & aſcenſionẽ in cælis cũ tanifatus ẽin gloriã dei patris ꝓfectus.ſ.ei dã
et ns & remunerationẽ martyrii: in qua ſcriptura oſtẽdit & diſputatione ſane ſanctaꝶ ſcripturaꝶ teſtimoniis
m mit dominũ leſũ ab ipſo eius cõceptũ ꝑ ſpũm ſcũm factũ & partu exuirgine: quo deus uerus in homine uero: ipᷣe
umiglo quoq; homo deus factus natus eſt ſempcarnis ſuæ oculis: & pater en uidiſſe p ſpiritũ ſanctũ:ergo per ſpecia
lem & unitã dei & hominis ſocietatem. L
Iqos NIctorinus natione Aqtanicus calculator ſcrupulam ĩuitatus a ſcõ Hilario urbis Romæ epo cõpoſuit pa
ſtci⸗ Aſchalẽ curſũ ĩdagatiõe cautiſſima poſt quatuor priores:q cõpoſuerũt:Hippolytũ: Euſebiu: Iheophilũ
ognhi & Proſperum: & pꝑtẽdit annoꝶ ſeriẽ uſq; ad annũ quingenteſimum triceſimũ ſecũdũ. Itaut quingenteſimo

alis triceſimotertio anno reincipiat paſchalis ſolẽnitas eodẽ menſe & die eadẽq; luna:quæ primo paſſionis ac re
ſurrectionis dominicæ anno facta eſt.
naeren Heodorus Cypriæ ciuitatis eps ſa Cyro enim rege Perſaꝶ cõdita ſeruat hodie apud Syriã nomen aucto
Ntunsſe? ris)ſcripſiſſe dicitur multa: ad meã notitiã tamẽ iſta ſunt quæ uenerũt. De ĩcarnatiõe dni aduerſũ Euty
chen pᷣſoyterũ & Dioſcoꝶ alexãdriæ epᷣm: ꝗ hũanã ĩ xpo carnẽ fuiſſe negãt: ſcripta fortia: p quæ cõfirmat & ra

tſcen tiõe & teſtimoniis ſcripturaꝶ ita illũ uerã matemæ ſubſtãtiæ carnẽ habuiſſe: quã ex matre uirgĩe ſũpſit: ſicut
mmetan & uerã deitatẽ quã æternã naſcibilitate deo patre gignẽte ipſe naſcẽdo accepit ex hiſtoriæ eccleſiaſticæ libris:
ra quos imitatus Euſebiũ Cxſariẽſem cõſcripſit a fine libroꝶ Euſebii uſq; ad ſuũ tẽpus.i.a uicẽnalibus conſtan
iſſtmi tini uſq; ad imperium Leonis ſenioris: ſub quo & mortuuseeft.
zuß g ¶Ennadius Conſtantinopolitanæ eccleſiæ epiſcopus uir lingua nitidus & ingenio: ac etia diues ex lectiõe

e cõpoſuit. Morit᷑ ſeniore Leone imperium tenente.
ele tFeodorus in Cæleſyriæ p̃ſbyter multa cõſcripſit: ſed ad me liber eius uenit: quẽ de cõſonantia diuinæ
S lcripturæ cõpoſuit. ueteris& noui teſtamẽti aduerſus antiquos hæreticos ꝓpter differẽtiã pceptoꝶ uel
cerimoniarũ. Alium ueteris teſtamẽti deũ dixerunt: aliũ noui. In quo oſten dit diſpẽſatiõis fuiſſe unius eiuſ/
eſun⸗ demq; dei auctoris utriſq; ſcriptũ: ut alia per Moyſem antiquis lex daret in ſacriſicioꝶ cerimoniis & iudicioꝶ
uht animaduerſionibus. Alia his ꝑ Xpi pᷣſentiã ĩ ſacris myſteriis repromiſſionibus nec diuerſa: crediderũt autem
gliß uno ſpiritu & uno auctore dictata:cũ illa quaſi modo ſecũdũ litterã ob ſeruaretur: occidere eadẽ ipſa ſecundũ
ſpiritũ ĩtellectũ uiuificẽt. morit᷑ ſcriptor regnãte Zenone.

hantiquoꝶ fuit: ut Danielẽ prophetam ex integro ad uerbũ cõmẽtatus exponeret. Homelias etiã multas

natn ⸗

. Oãnes Antiochiæ parochiæ ex grãmatico pᷣſbyter ſcripſit aduerſũ eos qĩ una tm ſubſtaãtia adorãdũ aſſe
Ehrin rũt xpᷣ̃m: nec acqeſcũt duas ĩ xpo cõfitẽdas naturas:docẽs ſecũdũ reuelationẽ ſcripturaꝶ unã ĩ illo dei &&
Nbe Nhois eẽ pſonã: nõ unã carnis & uerbinaturã. & ĩpugnat aliqᷓs Cyrilli Alexãdriæ ep̃i ſẽtẽtias ĩcaute ab illo aduer
Eno ſũ Neſtorẽ ꝓlatas:quæ nũc fomẽtũ ſũt: & robur addũt Timothianis. Viuere adhuc dr̃: & ex tpe declamare.
nanent ¶ Beati Hieronymi pᷣſ byteri ad Deſideriũ: quẽ ad loca ſcã uiſenda & mutuũaſpectũ inuitat: & qᷓdã de opuſ
tachue dlisfais⸗ maxime de libro uiroꝶ illuſtriũ eloquitur: quod ipſi libro ſubdidimus.
Ecto ſᷣmone dignatiõis tuæ: quẽ mihi nõ opinãti tua beniuolẽtia tribuit: gauiſus ꝗdẽ ſũ teſtimonio
en u 1 — honeſti & eloquẽtiſſimi uiri. Sed ĩ memet reuerſus ſatis dolui me ĩdignũu tãtis laudibus atq; pᷣconio
1Uqn opprimi potius ꝗᷓ leuari. Scis enĩ dogma nr̃m hũilitatis tenere uexillũ: & p ima gradiẽtes ad ſüma nos
h⸗ ſcãdere. Quotus igit ego uel ꝗ̃tus ſũ: ut eruditæ uocis merear teſtimoniũ: ut mihi ab eo palma eloquentiæ de
iWe feratur:qui ſcribendo Slertiſlime deterruit ne ſcriberẽ? Verũtamen audiendum eſt. ut charitas quæ nõ quæ
h9 rit quæ ſua ſunt: ſed quæ proximi: reddat ſalutationis officia: quoniam locum implere non ualet pceptoris
gant gratulor tibi & ſanctæ atq; uenerabili ſorori tuæ Serenillæ: quæ delicatis fluctibus ſæculi ad Chriſti tran⸗/
lun quilla puenit. ꝗᷓꝗᷓ hoc munus uaticinio in te pᷣdeſtinatum ſit. Legimus enim ſanctumquoq; Danielẽ appel

latũdeſideriorũ uirũ & amicũdei:qꝗa myſtenia eius ſcire deſiderauit. Itaq; ꝙ uenerabilis Paula meẽ dep̃cata:
zIxvii.

ſu
le⸗
ut facerẽ: ſponte facio. hortorq; uos & p̃cor pdũi charitatẽ: ut nobis ueſtros tribuatis aſpectus & p occaſionẽ
ſcõꝶ locoꝶ tanto nos dictetis munere. Certe ſi cõſortia noſtra diſplicuerint: adoraſſe ubi ſteterũt pedes n, i
ni: pars fidei ẽ: & quaſi recẽtia natiuitatis & crucis ac paſſiõis uidiſſe ueſtigia. Opuſculorũ meoꝶ quaſipl uri/
ma uolauerunt denidulo ſuo: & temerario editionis honore uulgata ſunt: nihil miſi: ne eadẽ forſitã mitterẽ ſut
quæ habebas. Quod ſi exẽplaria libuerit mutuari: uel a ſancta Marcella: quæ manet auerine zuel a Loth tt⸗ p
poris nri Dõnione uiroſ ãctiſſimo accipere poteris. Ego autẽ opperiẽs p̃ſentia tuã: aut totũti i labo cũ affue
ris: aut ſi hoc aliquæ ĩpedierit difficultates: quæcũq; pceperis libẽs mittã. Scripſi librũ de illuſtribus uiris ab KW’
apoſtolis uſq; ad noſtrã ætatẽ: imitatus Trãquillũ græcũq Apollonium: & poſt catalogũ plurimorum: me
quoq; in calce uoluminis quaſi abortiuum & minimũoĩum chriſtianoꝶ poſui: ubi mihi neceſſ. fuit uſea q; ad m
viii. annũ Theodoſii imperatoris & principis quæ ſcripſerim: breuiter ãnotare: quẽ libꝶ cũa ſupradictis ſum
aſeris: qꝗcqd de iudice minus habueris paulatim ſe ribi faciã ſi uolueris. —— —— emn
6 Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Deſideriũ de pcipuis eccleſiaſticis ſcriptoribus & eoꝶ cõmẽtariis: ubi ſingulo .⸗
ð rum effert ingenia: inſinuans in quo quiſq; defecerit. ”
Is nuc acriter mi frater Deſideri: ut tibi quaſi de luminaribus quæ toto firmamẽto mũdi refulgent:
4 u pauca de ſcriptoribus: qui nobis multa deobſcuritatibus: quæ PpPptercamalẽ mẽtẽ intelligẽtiã impe/ —
diunt:ad ſplẽdorẽ conſiderationis ſpiritalẽ ꝓferre potuerũt: manifeſtiſſime dicã. Sed uereor Suſanæ N
Helchiæ filiæ nein me ſentẽtia iniquo iudicio pᷣſbyteroꝶ ĩpleatur dicẽtis: anguſtiæ mihi undiq; ſunt: & mi/ li
hi ſimiliter ſũt anguſtiæ. Si enĩ uoluero aliquẽ ex his rephẽdere: aduerſarios atq; inimicitias mihi undiq; con ſi
citabo. Si autẽ noluero:nunꝗᷓ quæ poſtulaſti inuenies. Sed unius tantũ uolũtatẽ condẽnare: ꝗᷓ multorũ con hn
ſilia trãſire: uel deſpicere: melius eẽ uidet᷑: quia unuſquiſq; eoꝶ in ſcripturis ſanctis diligenter laudari merue d
rit: ſed oẽs leniter leuiterq; cũ amore tãgã: ut utrũq; pacifice ĩ pleã. Auguſtinus epᷣs uolãs ꝑ mõtiũ cacumina: i
ꝗſi aqla:& ea quæ ĩ radicibus mõtiũ fiãt:nõ conſiderãs:multa cæloꝶ ſpatia terrarũq; ſitus: & aquaꝶ circuluũ: tn
claro ᷣmone pnũciat. Quieni in lignũ fructuoſũ aſcẽdere uult:paulatim ad ſuꝑna: & maiora carpe poma fe “ð?
ſtinat. Ramos autẽ ꝓximos: paruulis relinquit. Nos autẽ ꝗqparuuli ſumus: infirmiq;:atq; minores: ſi ĩferiora il
cõgregare ualuerimus: nobiſcũ bene agit᷑. Hilarius ep̃ᷣs romanoꝶ Lucifer. i. lucerna eccleſiatꝶ & pcioſus lapis: mn
ad quẽ mortalia uix aſcẽdũt. pulchro mone: aureoq; ore uniuerſa loꝗtur. Etſi enĩ aliqua ſecus uiã cecid iſſe net⸗
potuiſſent: tñ ab eo in ſcripturis meſſis exorta ẽ magna. Origenes Adamãtius altiora atq; maiora cogitãs: pro quo
. priũq; ĩgeniũ ferre nõ ſufficiẽs:aliud aliudq; ſubnectit: & cũnæcnimio mẽtis ardore cogitaſſet:oneribus ma bon
ioribus carricabat ſe: & cũ ſic ĩcedere nõ poſſet:ruina magna illuc deuolutus ẽ: ut ruina eius pareret doctrinas ms!
paliquas ſeductiões ineptas: multoſq; de uia recta ĩ aliã uiã pduxit: & uenenũ eius quaſi tinnulis uocibus ſy/ n
renarũq; canticis plures necare potuit. Melior oĩbus in bonis. peior ĩ malis. Aliqua uero p eũ ſecus uiã ſemina iiIq
ta ſunt. Multi tñ aliquos eius peſſimos diſcipulos multa uenenoſa ſub eius noĩe edidiſſe teſtãtur. Euſebius dp⸗
Crxſarienſis clauis ſcripturarũ cuſtoſq; noui teſtamẽti:multis maior: in conſcriptiõibus a græcis condẽnat᷑. dip
Scripſit quatuor canones euãgelioꝶ: & undecim libros utaner ercle laltice: inoun teſtamentũ narrãt:atq; p
. cuſtodiũt: & xpovĩxov.i. tẽporuũ breuiariũ: hæc tria ſunt pclara: quæ hoc in opibus eius teſtãtur: & nos per oĩa in
eius ueſtigia: quæ iterare potuiſſet: nunꝗᷓ repperimus. Heliodorus preſbyterdomũ ampliſſimam per modi/ e
cum foramen reſpiciens: tentanſq; oſtia concluſa:claueſ. q; nõ habens: uix pauca ad lucẽ prodere cõualuit: ſed
quæ potuit narrare: fideliter narrauit. Ambroſius frater pfundoꝶ penna raptus: & aeris uolucer: quãdiu ĩ pro dA
fũdu ingredit᷑: fructũ de alto capere uidet᷑. Et oẽs eius ſententiæ fidei eccleſiæ: & omniũ uirtutũ firmæ ſüũt co/ SððM
lũnæ. Dardanus multas qõnes arripiẽs: per mẽtis aſtutiam:nucẽq; circa nucleũ non confringens: multa im it
poſſibilia de ſcripturis cũ fiducia loquit᷑.Paulino uiſũ ẽ magiſtrũ fieri:& nõ erat ante diſ cipulus: & fructũ ſine tin
radice oriri: fieriq; tẽtauit. Ideo eius cõſcriptiões ſcriptore & charta nõ ĩdigẽt. Pellagius de quo apud fideles ſer m
mo ẽ: de quo etiã & mihi grauis cauſa diſputationis eius uerboꝶ pene in toto orbe annũciata ẽ: quẽ oẽs eccle A
ſiæ quaſi lupũ de ſilua mirãtur: aureũ colorẽ ſupꝑ nigrũ uenenũ componẽs: fontẽ dulcẽ primi mellis amaritu
dinis malitiæ cõmiſcuit. Iouinianus læta facie: & corde aſi Pero:potu dulciſſimo: felle cõmixto: multos potauit de
& cõtrarias ſẽtẽtias ꝑ odiũ occaſionũ chriſtianis ꝓferẽs cpoſuit: & me quanꝗᷓ in oĩbus laborioſũ aſſidue quæ ſh⸗
ſtionibus ĩfinitis afficit: & uexat. Iulius africanus cuius ueſtigiũ oẽs orientales auſtraleſ. q; diligenterunanimi A
terq; ĩ Danielis hebdomadibus ĩ ueſtigãt: uniuerſa tẽpoꝶ ſpatia cũ omni peritia iugiq; ᷣmone conſtruxit: & dan
nulla oĩbus quæ ſũt p eũ ĩ toto orbe unꝗᷓ data ẽ cõtradictio. Fauonius a multis culpabilis: dura ſentẽtia: forti lne
terq; uni uerſa diffici lima ĩ gerere conatus ẽ: q̃ſi ꝗcõtra undas maris nauigare nõ põt: uel cõtra ĩpetũ torrẽtis l
aquæ natare nõ ualet: ita cucta quæ ſcripſit cõtra ſcripturas ſcãs: obſtare nõ poterãt. Ideo qᷓſi umbra ſecus ho uirl
minẽ ſũt. Hilarius pictauoꝶ aqtaniæ eps: factiõe ſaturnini Arelatẽſis epi de Synodo Byterẽſi ĩ Pgrygiã relega lon⸗
tus duodecim aduerſus Arrianos confecit libros: & alium librum de S ynodis quem Galliarum epiicopis ſcri len
pſit: & in pſalmos tres commentarios: primuuim uidelicet & ſecũdum: & acenteſimo decimo octauo uſq;ad lg⸗
extremum. In quo opere imitatus Origenẽ:nonnulla etiam de ſuo addidit: eſt eius ad Cõſtantium libellus: hl
quem uiuenti Cõſtantinopolim direxit: & alius ĩ Cõſtantium quem poſt mortem eius ſcripſit: & liber ad/
uerſum Valentem & Vrſatium Ariminẽſis & Seleuciẽſis S ynodi hiſtoriam cõtinẽs:& ad pᷣfectum Saluſtiuũ

Aione
domm,
Dlun,
nittere
thts,
laſue
tmme
ad
1sſum

ingul⸗

lgent⸗
impe/
uſanx
Ami/
iccon
drücon
merue,
mminz
iwulu
ma fe
eniota
laps⸗
cdille
tispto
us mi
Qnn’
busley
ſemim
ſebins
lenz,
it:at
peroi
mocl/
uitſec
uipto
ſüt co⸗
lain
külme
gelet
cle
manitu
otauit
iequr
lanum!

it:

foni
cusho
eleg
blan
ſ
ſ
1

ſiü

ſiue cõtra Diaſcorũ. Et liberhymnoꝶ & myſterioßt alius: & cõmẽtarius ĩ Matthæum: & tractatus ĩ Iob:quos
de græco Origenis ad ſenſũ traſtulit. Et alius elegãs libellus cõtra Maxẽtiũ:& nõnullæ epiſtolæ ad diuerſos.

I—„2—. — „ „

Aiunt quidã ſcripſiſſe eũ & in Cãticũcãticoꝶ:ſed a nobis hoc opus ignorat᷑. Mortuus ẽ pictauis Valentinia-
no & ualẽte regnãtibus. Damaſus Romanæ urbis epiſcopus: elegãs in uerſibus cõponendis ingeniũ habuit.
Multaq; & breuia metra edidit & prope octogenarius ſub Theocoſis prĩcipe mortuus ẽ. Gregorius Nazian/
zenus eps:uir eloquẽtiſſimus:p̃ceptor meus ex quo ſcripturas explanãte didici: ad triginta milia uerſuum oĩa

ſuabopera cõpoſuit: ex quibus illa fũt de morte fratris Cypriani: laudes Athanaſii: laudes Maximi pniloſophi

poſt exiliũ reuerſi: quẽ falſo noĩe quidã Herona ſubſcripſerunt:qa eſt & alius liber uituperationẽ eiuſdẽ Ma
ximi cõtinẽs: quaſi nõ licuerit: eũdẽ laudare & uituperare pro tẽpore:& liber Hexametro uerſu uirginitatis &
nuptiaꝶ: contra ſe diſſerẽtiũ. Aduerſum Eunomiu libri duo. Et de ſpiritu ſancto liber unus. Contra Iulianũ
imperatorẽ liber unus. Secutus eſt autẽ Polemionũ dicẽdi charactere:uiuoq; ſe epiſcopũ in loco ſuo ordinãs
ruri uita monachi ſe exercuit:deceſſitq; hocante ferme triẽniũ ſub Theodoſio principbe. G

—

¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Magnũ oratorẽ urbis Romæ ſatiſfaciẽtis illius quæſtioni cur ſæculariũ litte
rarum uteret᷑ exemplis: ubi imitamẽto Pauli apoſtoli & omnium fere apoſtolicoꝶ tractatorũ docet philoſo
phorum ac poetarũ pᷣſertim ad cõfirmationẽ noſtrorũ dogmatũ poſſe deduci. ”ÿ”ƷMU
Nf Ebeſiũ noſtrũ tuis monitis ꝓfeciſſe:nõ tã epiſtola tua ꝗᷓ ipius pœnitudĩie didicimus. Et mirũ ĩ modũ
plus correptus placuit: ꝗᷓ errans læſerat. Certauerunt inter ſe indulgẽtia parentis: & filii pietas. dũ al/
ter pᷣteritorũnõ meminit. alterĩ futurũ quoq; officia pollicet. Vnde & mutuo nobis tibiq; gauden/

duẽc: qa nos filiũ recepimus: tu diſcipulũ cõprobaſti. Quod autẽ ꝗris in calce epiſtolæ tuæ: Cur ĩ opuſculis no

ſtris ſæculariũ litterarũ interdũ ponamus exẽpla: & cãdorẽ eccleſiæ ethnicoꝶ ſordibus polluamus. Reſpõſũ
breuiter habeto. Nunꝗᷓ hoc ꝗᷓ̃reres:niſi te totũ Tullius poſſideret. ſi ſcripturas ſanctas legeres: ſi interpᷣtes ea/
rũ:omiſſo ſupcilio euolueres. Quis enĩ neſciat & in Moyſe: & in prophetarũ uoluminibus: ꝗᷓdã aſſũpta de gẽ
tiliũ libris: Et Salomonẽ philoſophus Tyri & nõnulla ppoſuiſſe: & aliqua reſpõdiſſe? Vnde in exordio puer
bioꝶ cõmonet:ut intelligamus ᷣmones prudẽtiæ: uerſutaſq; uerboꝶ parabolas: & obſcurũ ſᷣmonẽ: dicta ſa/
piẽtũ: & enigmata: quæ propriæ dialecticoꝶ & philoſophorũ ſũt: ſed & Paulus apoſtolus Epimenidis poetæ
abuſus uerſiculo ẽ. ſcribẽs ad Titũ xpʒ Is a&A ⅛ρπνν⅜Iαααοαπ ραποαο ρπ7οε Cretẽſes ſemp mẽdaces:
malæ beſtiæ: uẽtres pigri: Cuius heroici hemiſtichiũ poſtea Callimachus ul urpauit. Nec mirũ ſi apud latinos
metrũ nõ ſeruet ad uerbu expᷣſſa tranſlatio: cũ Homerus eadem lingua uerſus in proſam uix cohæreat. In alia
quoq; epiſtola Menãdri ponit ſenarium ꝓeipòvαονπο αοτ ααα.1 Corrũpunt eni mores
bonos cõfabulationes peſſimæ: & apud atheniẽſes in Martis curia diſputãs: Aratũ teſtẽ uocat. Ipſius enim ge
nus ſumus:quod græcæ dicit᷑ ſov ſov yap â ειοοσεοοι. Et eſt clauſula uerſus heroici: acne paꝶ hoc eſſet
ductor xpiani exercitus: & orator ĩuictus: pro chriſto cauſã agẽs: etiã inſcriptionẽ fortuitã: arte torquet in argu
mẽtũ fidei. Didicerat enim a uero Dauid extorquerede manibus hoſtiũ gladiũ: & Goliæ ſuperbiſſimi caput
ꝓprio mucrone trũcare. Legerat in Deuteronomio: dni uoce pᷣceptũ mulieris captiuæ radẽdũ caput: ſupcilia:
oẽs pilos: & ungues corporis amputãdos: & ſic eã habẽdã coniugio. Quid ergo mirũ ſi & ego ſapientiã ſæcula
rẽ ppter eloqui uenuſtatẽ: & mẽbrorũ pulchritudinẽ de ancilla atq; captiua Iſraelitẽ facere cupio? Et ſi qeqd
ĩea mortuũ ẽ idolatriæ: uoluptatis:erroris libidinũ: uel pᷣcido: uel rado Et nixus puriſſimo corpori uernaculos
exea genero dno ſabaoth: Labor meus ĩ familia xpᷣi ꝓficit.Stuprũ in alienã auget numeꝶ cõſeruoꝶ. Oſee ac
cepit uxorẽ fornicariã Gomer filiã Debelaim. i. dulcedinũ: & naſcit᷑ ei de meretrice filius Iſrael:q uocat᷑ ſemen
dei. Eſaias nouacula acuta barbã & crura radit peccantiũ. Et Eechiel in typo fornicãtis Hieruſalẽ tõdet cæſari
em ſuã:ut ꝗcqd in ea abſq; ſenſu & uita é: auferat. Cyprianus uireloquẽtia pollẽs:& martyrio Firmiano nar
rãte mordet᷑: cur aduerſus Demetrianũ ſcribẽs:teſtimoniis uſus ſit pphetarum & apoſtoloꝶ:quæiille ficta &
cõmẽtitia eẽ dicebat: & non potius philoſophorum ac poetarum: quorum auctoritati: ut ethnicus: contraire
non poterat. Scripſerunt contra nos Celſus atq; Porphyrius. priori Origenes. alteri Methodius: Euſebius: &
Apollinaris fortiſſime reſpõderũt. Quoꝶ Origenes octo ſcripſit libros. Methodius uſq; ad decẽ milia pcedit
uerſuũ. Euſebius & Apollinaris. xv. &. xxx. uolumina cõdiderũt. Lege eos: & ĩuenies nos cõparatione eoꝶ im
peritiſſimos. Et poſt tãti tẽporis ociũ: uix quaſi ꝑ ſõmniũ qd pueri didicimus recordari: Iulianus Auguſtus
ſeptẽ libros ĩ expeditiõe Parthica aduerſũ xpᷣm euomuit:& iuxta fabulas poetarũ ſuo ſe enſe lacerauit.Si con
tra hũc ſcribere tẽtauero: puto interdices mihi: ne rabidũ canẽ philoſophoꝶ & Stoicoꝶ doctrinis. i. Herculis
claua repcutiã. Quanꝗᷓ Nazarenũ noſtrũ: &ut ipſe ſolebat dicere Galilæũ:ſtatim in pᷣlio ſenſerit: & mercedẽ
linguæ putidiſſimæ cõtumeliis pfoſſus accepit. Ioſephus antiqtatẽ approbãs iudaici populi: duos libros ſcri
pſit cõtra Appionẽ Alexãdrinũ grãmaticũ: & tãta ſæculariũ profert teſtimonia: ut mihi miraculũ ſubeat quõ
uir hebræus: & ab infantia ſacris litteris eruditus: cunctam græcoꝶ bibliothecã euoluerit. Quid lo quar de phi
lone:quẽ uel alteꝶ:uel ſecundũ iudæum Platonem: critici pnunciant? Currã p ſingulos. Quadratus apoſto
lorum diſcipulus:& Atheniẽſis pontifex eccleſiæ nõne Adriano prĩcipi Eleuſinæ ſacra ĩuiſẽti librũ pro nr̃a re
ligioe tradidit: Et tãtæ admiratiõi oĩum fuit: ut pſecutionẽ grauiſſimã illius excellẽs ſedaret ĩgeniũ? Ariſtides
Philoſophus: uir eloquẽtiſſimus: eidẽ principi apologeticũ pro chriſtianis obtulit: contextũ philoſophorum

e⸗

fſententiis: quẽ imitatus poſtea iuſtinus & ipſephiloſophus: Antonio pio & filiis eius fenatuiq; librũ cõtra geẽ
tes tradidit: defendẽs ignominiã crucis: & reſurrectionẽ Chriſti tota prædicãs libertate. Quid loquar de Meli K
tone Sardéſi epiſcopo? Quid de Apollinari Hierapolitane eccleſiæ ſacerdote: Dionyſioq; Corinthiorum epi WHWSW
ſcopo/ Et Tatiano: & Bardeſane & Hereneo Photini martyris ſucceſſore? Qui Origenis hæreſeon ſin gularũ Ei
uenena ex quibus philoſophorum fontibus emanarint: multis uoluminibus explicarunt. Pantenus Stoicæ
ſectæ philoſophus ob p̃cipuæ eruditionis gloriã a Demetrio Alexãdriæ epiſcopo miſſus ẽ ĩ Indiaã: ut Chriſtũ
apud Bracmanas: & illius gentis philoſophos p̃dicaret. Clæmẽs Alexandriæ eccleſiæ pᷣſ byter meo iu dicio oĩ/ T
um eruditiſſimus: octo ſcripſit Stromatũ libros & totidẽ oo Ivοσιο ideſtdiſpoſitionũ: & aliũ cõtra gẽ nn
tes. Pædagogi quoq; tria uolumina. Quid in illis indoctũ? Immo quid nõ e media philoſophia ẽ Hũc imita u
tus Origenes decẽ ſcripſit ſtromateas chriſtianorũ: & philoſophoꝶ inter ſe ſentẽtias cõparãs: & oĩa noſtræ re 8
ligionis dogmata: de Platone & Ariſtotele: Numenio: Cornutoq; cõfirmãs. Scripſit & Milciades cõtra gentes
uolumẽ egregiũ. Hippolytus quoq;: & Apollonius romanæ urbis ſenatores propria opuſcula cõdiderũt.Ex e
tant & Iulii Africani libri qui tẽpoꝶ ſcripſit hiſtorias: & Theodori: qui poſtea Gregorius appellatusẽ uiri apo O?JJ ůJ ä
ſtolicoꝶ ſignoꝶ atq; uirtutũ: & Dionyſii alexãdrini epiſcopi: Anatolii quoq; Laodicenæ eccleſiæ ſacerdotis: i⸗
necnõ preſbyteroꝶ Paãphili: Pierii: Luciani: Malchionis: Euſebii Cæſarienſis epiſcopi & Euſtachii Antioche laͤ⸗
ni: & Athanaſii alexãdrini. Euſebii quoq; Emiſeni: & Triphyli Cyprii: & Aſterii Scitopolitæ: & Serapiois coõ bload
feſſoris. Titi quoq; Boſtrẽſi epi: CQappadocũq; Baſilii. Gregorii: Amphilochii: ꝗqoẽs in tãtũ philoſophorũ do/ li
ctrinis atq; ſẽtẽtiis ſuos refarciũt libros: ut neſcias qd in illis pᷣmuũ admirari debeas eruditionẽ ſæculi: an ſciam En
ſcripturaꝶ. Veniã ad latinos: Quid Tertulliano eruditius? Quid acutius? Apologeticus eius & contra gentes ment
libri cũctã ſæculi cõtinẽt diſciplinã. Minutius fœlix cauſidicus romani fori in libro cui titulus octauus ẽ: & in Vou
altero cõtra mathematicos: ſi tñ inſcriptio nõ mẽtit auctorẽ: quid gẽtiliũ ſcripturarũ dimiſit intactũ:Septẽ leg
libros aduerſus gẽtes Arnobius edidit: totidẽq; diſcipulus eius Lactãtius: qde ira quoq; & opificio dei duo uo ene
lumina cõdidit: quos ſi legere uolueris dialogũ Ciceronis in eis ο ουν reperies. Victorino martyriin li- inm
bris ſuis licet deſit eruditio: tamẽ nõdeeſt eruditiõis uolũtas. Cyprianus ꝙ idola dii nõ ſint: qua breuitate: qua lxer
hiſtoriaꝶ omniũ ſcientia: quoq; uerboꝶ & ſenſuum ſplẽdore pꝑſtrinxit?: Hilarius meoꝶ cõfeſſor tẽporum & ilin
epiſcopus. xii. Quintiliani libros. & ſtilo imitatus ẽ & numero: breuiq; libello: quẽ ſcripſit cõtra Dioſcorũ me a
dicũ: quid in litteris poſſit oſtẽdit. luuencus pᷣſbyter ſub Cõſtãtino hiſtoriã dni Saluatoris uerſibus explica- ſcs
uit: nec ptimuit euãgelii ueritatẽ ſub metri leges mittere. De cæteris uel mortuis: uel uiuẽtibus taceo: quoꝶ in A
ſcriptis ſuis & uires manifeſtæ ſũt: & uolũtas. Nec ſtatim parua opinione fallaris cõtra gẽtes hoc eẽ licitũ. In ð
aliis diſputationibus diſſimulãdũ. Quia oẽs pene omniũ libri exceptis his: ꝗq cum Epicuro litteras non didice ðUU
rũt: eruditionis doctrinæq; pleniſſimi ſunt. Quanꝗᷓ ego illud magis rear:qd dictãtiuenit in mẽtẽ:nõ te igno ð
rare qd ſempa doctis uiris uſurpatũ ẽ: ſed p te mihi ꝓponi ab alio quæſtionẽ: qui forſitã ppter amorẽ hiſto/ ͦðJð
Ü,⸗d riarũ Saluſtii Calphurnius cognomẽto lanarius ſit. Cui quæſo ut ſuadeas ne ueſcentiũ dentibus edentulus
inuideat: & oculos caprearũ talpa contemnat. diues ut cernis ad diſputãdum materia. ſed iam epiſtolaris an
ſtia finienda eff. - “ ð
Beati Hieronymi pſbyteri ad Pimachideopti ere interptãdi. Vbi primũ cõtra Rufſir ker
Beati Hieronymi pſbyteri ad P ptimo genere interpᷣtãdi. Vbi primũ cõtra Ruffin um & cæte zile
ros obtrectatores inuehit: q ſchedas epiſtolæ Epiphaniie græco traductæ pecunia redẽptas falſitatis arguebãt A
ouſtẽdẽs nõ ſolũ gẽtiliũ ſed ſacræ ſcripturæ apoſtoloꝶ ſimulq; & euãgeliſtaꝶ: &. lxx. ĩterp̃tũ exẽplo nõ uerbum
de uerbo: ſed ſenſũ e ſenſu debere tranſſferri. 2 òôòM lkc
Aulus apoſtolus pᷣſente rege Agrippa:de criminibus reſpõſurus quo poſſet intelligere q auditurus
erat:ſecurus de cauſæ uictoria:ſtatim in prĩcipio gratulat᷑ dicẽs:de oĩbus quibus accuſor a iudæis o *
rex Agrippa: æſtimo me beatũ: cũ apud te ſim hode defendẽdus: q p̃cipue noſti cctas quæ ĩ iudæis ul
lit cõſuetudines & quæſtiões. Legerat enĩ illud Eſaiæ: beatus q in aures loqtur audiẽtis. & nouerat tãtũ orato 8
tis uerba ꝓficere: quãtũ iudicis puidentia cognouiſſet. Vnde & ego beatũ me in hoc dũtaxat negocio iudico:
apud eruditas aures imperitæ liguæ reſpõſurus ſũ:quæ obiicit mihi:uel ignorãtiã uel mẽdaciũ. Si aut neſci
ui alienas litteras uere interptani: aut nolui. quoꝶ alteꝶ ertor: alterũ crimẽ eſt. Ac ne forſitã accuſator meus fa 8
cilitate 4 cũcta loqtur:& ĩpunitate: ꝗᷓ ſibi licere oĩa putat:me quoq; apud uos argueret:ut papã Epiphaniũ 1d
criminatus e:hãc epiſtolã miſi: quæ te:& Eee alios ꝗ nos amare dignãtur: rei ordinẽ doceat. Ante hoc ferme bi ⸗
enniũ mißat Ioãni ep̃o ſupradictus papa piphanius lr̃as:arguẽs eũ in ꝗqbuſdã dogmatibus: & poſtea clæmẽ H
ter ad Pœnitẽtiã ꝓuocãs. haꝶ exẽplaria certatim palæſtinæ rapiebant᷑: uel ob auctoris meritũ: uel ob elegãtiã 1
, ſcriptoris. Erati maſterio nr̃o uir apud ſuos haud ignobilis Euſebius cremonẽſis: qui cũ hæc epiſtola ꝑ mul S
re: ut libiea Eindeeren & propter intelligẽ ifacil itatẽ: apertius explicarẽ. Græci enĩ eloquii di
8 otistq intrinſecusſenſi, ſingula up te ne narioreap niin elerde q;= dictaukter larer Pagina breuiter an n
Poſtulautqy ab domurnozurdenilabenegen erẽt: Siquidẽ & hoc: ut ſi i ſoli facerẽ oppido flagitarat. B
“l 5 . erOeAor ret exemplar:nec facile in uulgus ꝓderet. Res ita ãno & ſex mẽſibus er⸗
trãſiit:donec ſupradicta ĩterpᷣtatio de ſcriniis eius nouo ueſtigio H:eroſolymam cõmigrauit. Nam quidam
8 n

tr R
Melt
lari
tolce
huiſti
cio i/
n
CImita
ſtrer
gent
rut. R
iiapo
tclots⸗
ioche
diois e
ri do⸗
ſciam
gentes
e:Kin
Gepti
luono
hin li⸗
tequn
um &
drüme
aplier/
uogin
itü. In
ndidie
teigno
e huſto⸗
entulus
lars n

Acete
tguebir

letbum

Utums
drso
luceis
lorato
ncico:
tnelc
geus lr
hlaniü
emehi
dmmi
eobobe
doqu
vitetan
tant.
n
vidam

pſeudo monachus uel accepta pecunia: ut perſpicue intelligi dat᷑: uel gratuita malitia ut incaſſũ corruptor ni
tit᷑ perſuadere:cõpilatis chartis eius & ſi umptibus Iudas factus ẽ ꝓditor:deditq; aduerſariis latrãdi contra me
occaſionẽ: ut inter ĩperitos concionẽtur me falſarium: meuerbũ nõ expſſiſſe de uerbo:pro honorabili dixiſſe
chariſſimũ: & maligna ĩterpᷣtatiõe qꝗ nefas dictu ſit. noluiſſe tranſferre:hæc & iſtiuſmo

di nugæ crimina mea ſũt. Ac pᷣmũ ante ꝗᷓ de trãſlatione reſj põdeã:uolo ĩ terrogare eos ꝗ malitiã prudentiã uo

cãt: unde apud uos exẽplar epiſtolæ? Quis dedit!/ Qua frõte ꝓfertis:qd ſcelere redemiſtis? Quid apud hoĩes

tutũ erit:ſi nec parietibus ꝗdẽ & ſcriniis nra poſſumus ſecreta cælare? Si ãte tribũalia iudicũhoc uobis crimẽ
ĩpingerẽ:reos legibus ſubiugarẽ: quæ etiã pro utilitatibus fiſci noxiis delatoribus pœnas ſtatuũt: & cũ ſuſcipi
unt ꝓditionẽ: danãt ꝓditorẽ. Lucrũ uidelicet placet: uolũtas diſplicet. Dudũ Eſichiũ uirũ cõſularẽ cõtra quẽ
patriarcha Gamaliel grauiſſimas exercuit inimicitias: Theodoſius prĩceps capite dãnauit: ꝙ ſollicitato nota
rio: chartas illius inuaſiſſet. Legimus ĩ ueteribus hiſtoriis ludi magiſtrũ: qui faliſcoꝶ liberos ꝓdiderat: uinctũ
pueris traditũ: & ad eos quos ꝓdebat remiſſũ. Nec ſceleratã populd romanũ ſuſcepiſſe uictoriã Pyrrhũ Epi/
rotarũ regẽ: cũ in caſtris ex uulnere curaret medici ſui ꝓditione interfici nefas duxit Fabritius: qn potius uin/
ctũ remiſitaddũm: ut ſcelus nec in aduerſario cõprobaret. Quod leges publicæ: qd hoſtes tuent: qd ĩter bel
la & gladios ſãctũ ẽ: hoc nobis ĩter monachos & ſacerdotes xpi ĩtutũ fuit. Et audet qdã ex eis adducto ſuperci
lio: & cõcrepãtibus digitis eructare & dicere: qd enim ſi redemit? Si ſollicitauit: fecit quod ſibi ꝓfuit. Mira ſce
leris defenſio: quaſi nõ & latrones & fures: & pyratæ: faciãt quod ſibi prodeſt. Certe Anna & Cayphas ſeducẽ
tes infœlicem Iudã fecerũt: quod ſibi utile exiſtimabãt. Volo ĩ chartulis meis quaſſibet ineptias ſcribere:Cõ/

mentani in ſcripturis: remordere lædẽtes: digerere ſtomachũ: in locis me exercerecõmunibus: & quaſi limatas

ad pugnandũ ſagittas reponere. qdiu non profero cogitata maledicta: nõ crimina ſunt: ĩmo ne maledicta qui
e: quæ aures publicæ neſciant. Iu corrũpas uulos: ſollicites cliẽtes: & ut in fabulis legimus auro ad Danen
penetres: diſſimulatoq; qd feceris: me falſariũ uoces? Cũ multo peius crimẽ accuſando in te cõfitearis: quod
in me arguis. Alius te hæreticũ: alius te ĩſimulat dogmatũ peruerſorẽ: taces ipſe: reſpõdere nõ audes. Interptẽ
laceras: de ſyllabis calũniaris: & totã defenſionẽ tui putas: ſi tacenti detrahas. Fingis in trãſferendo uel erraſſe:
uel intermiſiſſe me ꝗppiã. hictotus ingenii tui cardo uerſat᷑: hæc tua ẽdefenſio. Nũ iccirco tu nõ es hæreticus:
ſi ego malus interpres ſim?! Nõ hocdico: quo te hæreticũ nouerim (ſciat ille ꝗ accuſauit: noueritille: qui ſcri/
pſit) Sed quod ſtultiſſimũ ſit accuſatũ: ab alio: aliũ criminari: & cõfoſſo undiq; corpore: de dormiẽtis uulnere
ſolatiũ quærere. Hactenus locutus ſũ quaſi aliquid de epiſtola cõmutauerim: & ſimplex tranſlatio poſſit er
rorẽ habere:nõ crimẽ. Nũcuero cũ ipſa epiſtola doceat nihil mutatũ eẽ de ſẽſu: nec res additas: nec ali qch dog
ma cõfictũ: faciut ne intelligẽdo: ut nihil ĩtelligãt: & du alienã ĩperitiã uolũt coarguere: ſuã prodũt. Ego enim
nõ ſolũ fateor: ſed libera uoce profiteor: me ĩ interp̃tatiõe græcorũ abſq; ſcripturis ſanctis ubi & uerboꝶ ordo
myſteriũ eſt: nõ uerbũ e uerbo: ſed ſenſũ exprimere de ſenſu. Habeo quoq; huius rei magiſtrũ Tulliũ ꝗ Prota
gorã Platonis & Oeconomicõ Xenophõtis & Eſchinis ac Demoſthenis duas cõtra ſe orationes pulcherrimas
traãſtulit. Quãta in illis p̃termiſerit: quãta addiderit: quãta mutauerit: ut proprietates alterius linguæ ſuis pro
prietatibus explicaret: nõ ẽ huius tẽporis dicere. Sufficit mihi ipſius trãſlatoris auctoritas: qui ita in ꝓlogo ea
rũdẽ orationũ locutus ẽ. Putaui mihi ſuſcipiẽdũ laborẽ utilẽ ſtudioſis:mihi quidẽ ipſi neceſſarium. Conuerti
enim ex Atticis duoꝶ eloquentiſſimoꝶ nobiliſſimas orationes: inter ſeq; cõtrarias Eſchinis & Demoſthenis:
nec conuerti ut interpres: ſed ut orator: ſententiis iiſdẽ & eaꝶ formis: tã figuris ꝗᷓ uerbis: ad noſtrã conſuetudi
nẽ aptis. In quibus nõ uerbũ pro uerbo neceſſe habui reddere: ſed genus oẽ uerboꝶ uimq; ſeruaui. Non enim
me annumerare ea lectori putaui oportere: ſed tanꝗᷓ appẽdere. Rurſũ in calce monis. Quoꝶ ego ait oratiões
ſicut ſpero ita expreſſero: uirtutibus utens illoꝶ oĩbus. i. ſentẽtiis: & eaꝶʒ figuris: & reꝶe ordine uerba pſequens

eatenus:ut ea nõ abhorreant amore noſtro:quæ ſi e græcis oĩa cõuerſa nõ erũt:tñ ut generis eiuſdẽ ſint elabo/

rauimus. Sed & Oratius uir acutus & doctus hocidẽ in arte poetica erudito ĩterpᷣti pcipit.
Nec uerbũ uerbo curabis reddere fidus Interpres.
Terẽtius Menãdrũ: Plautus & Cecilius ueteres comicos ĩterptati ſũt. Nunqd hærent ĩ uerbis:ac nõ decorẽ ma
gis & elegãtiã ĩ trãſlatione cõſeruãt ꝗᷓ ueritatẽ ĩterpᷣtatiõis! Hãc eruditi xaοπιſXαανcupãt. Vnde & ego do
ctus atalibus ante annos circiter. xx. & ſimili tũc quoq; errore deceptus: certe hocmihi auobis obiiciẽdũ neſci/
ens:cum Euſebii cæſarienſis chronicon in latinum uerterem: tali inter cætera uſus ſum pᷣfatione. Difficile eſt
alienas lineas inſequẽtẽ: nõ alicubi excedere: & arduũ: ut quæ in alia lingua bene dicta ſunt: eundem decorem
& tanſlationẽ conſeruent. Significatum eſt aliqd unius uerbi proprietate:non habeo meũ quo id efferã:& dũ
quæro implere ſententiam longo ambitu uix breuis uiæ ſpatia conſumo. Accedunt hyperbatoꝶ anfractus:
diſſimilitudies caſuũ: uarietates figuraꝶ. Ipſũ poſtremo ſuũ: &ut ita dicã uernaculũ liguæ genus. Si ad uer/
bũ ĩterpᷣtor: abſurde reſonãat. ſi ob neceſſitatẽ aliqd ĩ ordie: uel in ſermone mutauero: ab interpᷣtis uidebor offi

cio receſſiſſe. Et poſt multa quæ nunc proſequi ocioſum eſt: etiã hoc addidi. Quod ſicui non uidetur:linguæ

gratiam in interpᷣtatione nutare: Homerũ ad uerbũ exprimat in latinum. Plus aliquid dicam: eundem ſua in
lingua proſæ uerbis interpretetur: uidebit ridiculum: & poetam eloquentiſſimum uix loquentem. uerum ne
meorum ſeriptorum parua ſit auctoritas: quanꝗᷓ hoc tantum probare uoluerim me ſemperab adoleſcentia
SZ Ixix
4 .*

non uerba ſed ſentẽtias tranſtuliſſe. Qualis ſuper hos genere præfatiũcula ſit in libro quo beati Antonii uita
deſcribit᷑: ipſius lectiõe cognoſce. Ex alia inquit in alia linguã expreſſa ad uerbũ trãſlatio:ſenſũ operit. Et ne⸗
luti læto gramine ſata ſtrãgulat. dũ enĩ caſibus & figuris ſeruitoratio: qd breui poterat iudicare ſermone lon
go ambitu circũacta uix explicat. hocigit᷑ ego uitãs: ita beatũ Antoniũ te petẽte trãſpoſi ui: ut nihil deſit ex ſen
ſu: cũ aliqd deſit ex uerbis. Alii ſyllabis occupẽtur & litteris:tu quære ſentẽtias. Dies me deficiet: ſi & o ĩum qui
ad ſẽſũ ĩterpᷣtati ſũt:teſtimonia replicauero: ſufficit in p̃ſenti nominaſſe Hilariũ cõfeſſorẽ: homelias ĩ Iob:
& in pſalmos tractatus plurimos in latinũuertite græco: nec aſſedit litteræ dormiẽti: & putida ruſticoꝶ ĩterpᷣ
tatiõe ſe torſit: ſed quaſi captiuos ſenſus in ſuã linguã uictoris iure trãſpoſuit. Nec hoc miꝶ ĩ cæteris ſæculiui
delicet: aut eccleſiæ uiris: cũ. lxx. ĩterp̃tes: & euãgeliſtæ atq; apoſtoli idem in ſacris uoluminibus fecerint. Legi
mus in Marco dicẽtẽ dominũ talatacumi:ſtatim ꝛſubiectũ ẽ:qd ĩterpᷣtat puella:tibi dico: ſurge. anar euã
geliſta mẽdacii: quare addiderit: tibi dico. cũ in hebræo tantũſſit. puella ſurge. ſed ut emphaticoterõ faceret: &
ſenſũ uocãtis atq; ĩperatis exprimeret: addidit tibi dico. Rurſi ũĩ Matth æo: redditis a Pditore Iuda trigĩta argẽ
teis: & empto ex eis agro figuli ſcribit᷑: tũc ĩpletũ ẽ qc ſcriptũ eſt per Hieremiam prophetã dicentẽ: & accepe
runt triginta argẽteos pᷣciũ appreciari: quod appreciauerũt a filiis iſrael: & dederũt eos in agrũ figuli:ſicutcon
ſtituit mihi dñs:hoc ĩ Hieremia penitus nõ inuenitur ſed in Zacharia: aliis multo uerbis ac toto ordine diſcre
pãte: uulgata quippe editio itaſe habet:& dicã ad eos ſi bonũ eſt corã uobis date mercedẽ mihi: aut renuite: &
appẽderũt mercedẽ meã triginta argenteos. Dixitq; dominus ad me poneillos in cõflatorio: & cõſt idera ſi pro-
batum ſit: ſicut pbatus ſũ ab eis: & tuli. xxx. argẽteos & miſi eos in domo dri ĩ cõflatorio quãtũ diſtet ab Euan
geliſtæ teſtimonio. Ilxx. trãſlatio perſpicuũẽ. Sed & in hebræo cũ ſenſus idẽ ſit: uerba ppoſtera ſunt: & pene di
uerſa. Et dixi inquit ad eos: ſi bonũẽ in oculis ueſtris: afferte mercedẽ meam: & ſi nõ quieſcite: & appenderunt
mercedem meã triginta argẽteos. Et dixit ds ad me: piice illud ad ſtatuariũ: decorũ pᷣciũ quod appreciatus ſũ
ab eis: & tuli triginta argẽteos & pieci eos in domo domini ad ſtatuariũ. Accuſent apoſtolũ falſitatis quod nec
cũ hebraico: neccũ. lxx. cõgruat trãſlationibus: & quod his maius eſt: errat in vorere Zacharia quippe Hie/
remiã poſuit. Sed abſit hoc de pediſſequo xpi dicere: cui curæ fuit nõ uerba & ſyllabas nuenart: ſed ſentẽtias
dogmatũ ponere. Veniamus ad illud eiuſdẽ zachariæ teſtimoniũ: qd Ioãnes euãgeliſta aſſumit iuxta hebrai
cã ueritatẽ uidebũt in quẽ cõpunxerũt: ꝓ quo in. xx. legimus a èàποαWνοντππſοσεααιαα⁵ο opxnαων1ο
quod interptati ſunt latini. Et aſpicient ad me pro his quæ illuſerunt: ſiue inſultauerunt. Diſcrepat euangeli
ſtæ. lxx. interpᷣtũ: noſtraq; tranſlatio: & tamẽ ſermonũ uarietas ſpiritus unitate cõcordat. In Matthæo quoq;
legimus dominũ pᷣdicãtẽ apoſtolis fugã: & hoc ipſũ Zachariæ teſtimonio confirmante. Scriptũ ẽ ait. Percu/
tiã paſtorẽ: & diſpergẽtur oues.ð at in. lxx. & in hebræo multo aliter ẽ. Nõ enim ex perſona dei dicit᷑: ut euange
liſtauult: ſed ex prophetæ deũ patrem rogantis. Percute paſtorẽ: & diſpergenturoues. In hoc ut arbitror loco
iuxta quorundã prudẽtiã euãgeliſta piaculi reus ẽ:ꝙ auſus ſit ꝓphetæ uerba ad dei referre perſonã. Scribit ſu
pradictus euãgeliſta: ad angeli monitũ tuliſſe Ioſeph paruulũ: & mattẽ eius: & intraſſe in ægyptũ: ibiq; man
ſiſſe uſq; ad obitũ Herodis: ut impleret quod dictum ẽ a domino per ꝓphetam dicentẽ: ex ægypto uocaui fili
um meũ. hoc noſtri codices nõ habent: ſed in Oſee ppheta iuxta hebraicã ſcribit᷑ ueritatẽ. Quia puer iſrael eſt
& dilexi eũ:& ex ægypto uocaui filiũ meũ. Pro quo in eodẽ loco. lxx. tranſtulerunt: quia paruulus ẽ iſrael:& di
lexi eũ: & ex ægypto uocaui filios eius. Nuũ omnino repudiandi ſunt: quia iſtũ locum: qui ad chriſti maxime

pertinet ſacramentũ: aliter tranſtulerũt? An daãda potius uenia: ut hominibus:? iuxta lacobi ſententiam dicen

tis: multa peccamus omnes: & ſiquis in uerbo nõ peccat: iſte perfectus eſtuir: & põt refrenare oẽ corpus?Illud
uero: quod in eodem euangeliſta ſcribit᷑: & uẽiens habitauit in ciuitate: quæ dicitur Nazareth: ut impleretur
quod dictum ẽ per prophetas: quia nazareus uocabitur. Reſpõdeãt rogo dædali & faſtidioſi æſtimatores oĩ-
um tractatoꝶ: ubi legerint:? Diſcãtq; in Eſaia poſitũ. Nã in eo loco ubi nos legimus: atq; trãſtulimus: exiet uir
ga de radice Ieſſe: & flos de radice eſus aſcendet: In hebræo iuxta linguæ illius idioma:ita ſcriptũ eſt: exiet uir/
ga de radice leſſe: & Nazareus de radice eius creſcet. Cur omiſerũt hoc. xx. ſi nõ licet trãſferre uerbũ ꝓ uerbo:
Bacilegiüguel cælaſſe: uel ignoraſſe myſteriũ. Trãſeamus ad cætera. Neq; enĩ epiſtolæ breuitas patit᷑ diutius
ĩ ſinguſis ĩmorari. Idẽ Matthæus loqtur: hoc autẽ totũ factũ ẽ: ut cõpleret᷑:qd ſtera ẽadno ꝑ ꝓphetã dicẽtẽ:
ecce uirgo ĩ utero habebit: & pariet filiũ: & uocabũt nomẽeius Emanuel. Quod. Ixx. trãſtulerũt: ecce uirgo in
utero accipiet: & pariet filiũ & uocabitis nomẽeius Emanuel. Siuerba calũniamur: utiq; nõ ẽ idẽ: habebit & ac
cipiet: nec uocabũt & uocabitis. Porro ĩ hebræo legimus ita ſcriptũ. Ecce nige cõcipiet & pariet filium: & uoca

bit nomẽ eius emanuel. Nõ Achaz q arguebart ĩfidelitatis:nõ iudæi ꝗq erãt dĩũm negaturi: ſed uocabit inꝗt ipa

quæ cõcipiet:ipſa nigd quæ pariet. In eodẽ euãgeliſta legimus: Herodẽ ad aduẽtũ Magoꝶ fuiſſe turbatum.
Scribiſq; & ſacerdotibus cõgregatis ſciſcitatũ ab eis:ubi xpᷣs naſceret᷑.Illoſq; rũdiſſe:in Bethleẽ Iudæ. Sic enim
ſcriptũ ẽ ĩ ꝓpheta. Et tu Bethleẽ terra iuda:nequaꝗᷓ minima es ĩ ducibus iuda. Ex te enĩ egredietur dux: ꝗ regat
Fepu meũ iſrael:hoc exẽplũ in uulgata editiõe ſic fert᷑: & tu Bethleẽ domus Ephrata: modicus es in milibus

,„ℳ₰ e 7 ⸗ ₰ 1 *. „ . ⸗ .„„ —⸗R . „ . .
lIuda:de te mihi egrediet᷑ dux: ut ſit princeps in iſrael. Quãta ſit ĩter Matthæum & ſeptuaginta uerborum:or

diniſq; diſcordia: magis hoc admiraberis ſi hebraicam uideas: in quo ita ſcriptum eſt: & tu Bethleem domus
Ephrata: paruulus es in milibus iuda. Ex te mihi egredietur qui ſit dominator in iſrael. Conſidera gra/

gieems
mwuſe
ſoone
lerge
riunb
lerit.
enleno
niyopa
Micell
Cticüh
Upetræ⸗
inliös
mekent
rapolt
busde
hlch
Uenit 4
luian
lrhcin
Ebs
Ebe
enle
nn
Glernt
n
Wic
n
⸗
lwil
An
ne
derl
gur⸗
ſtnin
nma
ait
Mian
ort.

itni
brai
lo
ngki
guo
Percu
wange
otloco
nbitſu
1 man
auifli
raelel
elaci
nanme
ncheen
Oud
letetut
otes 0i
Netut
ietu
etbo⸗
diutus
cheit⸗
igon
bitade⸗
Auoc
atun
cenin
4 tegit
nllbus
umot.
ſomas
age⸗

Ryvòva: qd nos poſſumus dicere fuſionẽ: pomationemq; & ſplẽdentiam. Atqui non ſolum hebræihabent

datim quæ ab en geliſte ſint poſita: & tu Bethleẽ terra Iuda. pro terra iuda ĩ hebraico habet Ephrata. In. lxx.
domus Ephrata. equaꝗᷓ minima es in ducibus iuda. Quod in. Ixx. legit᷑: modicus es: ut ſis in milibus Iuda.
In hebræo paruulus es:in milibus Iuda.Sẽſuſq; cõtrarius ẽ.lxx.ſibi ĩ hoc dũtaxat loco & hebraico cõcordante
Euãgeliſta eniĩ dixit ꝙ nõ ſit paruulus ĩ ducibus Iuda: cũ e regione ſit poſitũ:paruulus qdẽ es & modicus: ſed
tamẽ de te mihi paruo & modico: egredit᷑: dux in Iſrael m il lud apoſtoli:elegit ĩfirma mundi deus: ut cõfun
dat fortia. Porro qd ſeqtur: ꝗ regat: uel qui paſcat populũ meũ iſrael:aliter ĩ ppheta eẽ: pſpicuũ ẽ. Hoc replico
nõ ut euãgeliſtas arguã falſitatis hoc quippe ĩpioꝶ ẽ: Celſi: Porphyrii: Iuliani)ſed ut reprehẽſores meos argu
am ĩperitiæ:& ĩpetrẽ ab eis ueniã: ut cõcedat mihi in ſimplici epiſtola: quod in ſcripturis ſanctis uelint nolint
apoſtolis cõceſſuri ſũt. Marcus diſcipulus Petri ita ſuũ ordit᷑ euãgeliũ. Pricipiũ euãgelii ieſu xpᷣi: ſicut ſcriptũ
in Eſaia ꝓpheta:ecce ego mitto angeluũ meu ante faciẽ tuã:q præparabit uiã tuã ante te. uox clamãtis ĩ deſto
parate uiã dnmi: rectas facite ſemitas eius. Hoc exẽplũ ex duobus ꝓphetis cõpoſitũ eſt: de Malachia uidelicet &
Eſaia. Nã pᷣmũ quod dicit᷑ ecce ego mitto angelũ meũ ante faciẽ tuã: ꝗ pparabit uiã tuã ãte te: in Malachia in
fine ſcriptũ ẽ. Sequẽs aũt:uox clamãtis ĩ deſerto & cætera:in Eſaia legimus. & quõ Marcus ſtatim in prĩcipio
uoluminis ſui poſuit: ſicut ſcriptu ẽin Eſaia ꝓpheta: ecce ego mitto angelũ meũ: qd nõ ſcribit᷑ in Eſaia ut di/
ximus: ſed ĩ Malachia: in nouiſſimo. xii. ꝓphetaꝶ Soluat hãc quæſtiunculã ĩperita pᷣſumptio: & ego erroris
ueniã deprecor. Idẽ Marcus ĩducit ad phariſæos Saluatorẽ loquẽtẽ. Nunqᷓ legiſtis quid fecerit Dauid: quan/
do neceſſitatẽ habuit: & eſuriuit ip̃e: & ſocii eius: quo ingreſſus ẽ domũ dei ſub Abiathar põtifice:& panes pro
poſitiõis comedit: qbus nõ licebat ueſci. niſi ſolis ſacerdotibus. Legamus ſamuelẽ ſiue utĩ cõmuni titulo habe
tur: Regnorũ libros: ibiq; reperiemus nõ Abiathar ſcriptum eẽ: ſed Abimelech põtificem: ꝗ poſtea a Doech
cũcæteris ſacerdotibus: Saul iubẽte percuſſus ẽ. Pergamus ad apoſtolũ Paulũ: ſcribit ad Corinthios. Si enĩ co
gnouiſſent dominũ gloriæ nõ crucitixiſſent. ſed ſicut ſcriptũ ẽ. qd oculus nõ uidit nec auris audiuit: necĩ cor
hoĩs aſcẽdit: quæ preparauit deus diligẽtibus ſe. Solent in hoc loco apocryphoꝶ quidã deliramẽta ſectari: &
dicere ꝙ de apocalypſi Heliæ teſtimoniũ ſũptũ ſit: cũ in Eſaia iuxta hebraicũ ita legat. Aſæculo nõ audierunt
nec auribus pceperũt. Oculus nõ uidit deus abſq; te quæ pᷣparaſti expectãtibus te. hoc. lxx. multo aliter tran/
ſtulerũt. A ſæculo nõ audiuimus: neq; oculi nfi uiderunt deu abſq; te. & opa tua uera: & facies expectantibus
te miſericordiã. Intelligimus unde ſũptũ ſit teſtimoniu: & tamẽ apoſtolus non uerbum expreſſit e uerbo: ſed
epipαο iοπ eudem ſenſũ aliis ſermonibus indicauit. In epiſtola ad romanos idem apoſtolus Paulus exẽ
plũ de Eſaia ſumẽs: ecce inquit ponã in ſyon lapidẽ offẽſionis: & petrã ſcandali: diſcordat a traſlatiõe ueteri:
& tñ cũ hebraica ueritate cõòcordat. in. lxx. enim contrarius ſenſus ẽ. Nõ ut lapidi offenſiõis occurreretis: neq;
ut petræ ruinæ. Cũ apoſtolus quoq; Petrus hebræis:Pauloq; conſentiẽs: ita poſuerit:incredulis autẽ lapis of

fenſiõis & petra ſcãdali. Ex quibus uniuerſis ꝑſpicuũ ẽ apoſtolos & euãgeliſtas in ĩterpᷣtatione ueterũ ſcriptu

taꝶ:ſenſũ quæſiſſe: nõ uerba:nec magnope de ordine:ſᷣmonibuſq; curaſſe. cum intellectui res pateret. Lucas
uir apoſtolicus & euangeliſta ſcribit Stephanũ primũ Chriſti martyrem in iudaica cõciõe narrantẽ ĩ Ixxv. ani
mabus deſcẽdit Iacob in ægyptũ:& defunctus ẽ ipſe: & patres noſtri tranſlati ſũt in Sychem: & poſiti ſunt in
ſepulchro: qd emit abrahã precio argenti a filiis Emmor patris filii Sychẽ: hic locus in Geneſi multo aliter in

uenit᷑. ꝙ. ſ. abrahã emit ab Ephrõ Etheo filio Scor iuxta Hebrõ quadringẽtis dragmis argẽti ſpelũcã duplicẽ

& agrũ circa eã:ſepelieritq; in eã Sarã uxorẽ ſuã:atq; in eodẽ legimus libro poſtea reuertẽtẽ de Meſopotamia
lIacob cũ uxoribus & filiis ſuis: poſuiſſe tabernacul ante ſalẽ urbẽ Sychimoꝶ quæ ẽ in terra Canaam:& habi
taſſe ibi: & emiſſe partẽ agri ĩ quo habebat tẽtoria ab Emor patre Sychẽ cẽtũ agnis: & ſtatuiſſe ibi altare: & ĩuo

caſſe ibi deũ iſrael. Abrahã nõ emit ſpecũ ab Emor patre Sychẽ: ſed ab Ephrõ tilio Seor.nec ſepultus ẽ in Sy

chem: ſed in Hebrõ quæ corrupte dicit᷑ arboch. Duodecim autẽ patriarchæ nõ ſunt ſepulti in arboch: ſed ĩ Sy
chem ꝗ ager nõ ẽ emptus ab abrahã:ſed a Iacob. Differo ſolutionẽ iſtius quæſtiunculæ: ut obtrectatores mei
quærant: & intelligãt nõ uerba in ſcripturis cõſiderãda ſed ſenſũ. xxi. pſalmi iuxta hebræos idipſũ exordium

eſt: quod dns locutus ẽ in cruce. Heli heli lamazabathani. quod ĩterpretat deus meus deus meus quare me de
reliquiſti. Reddãt rõnẽ cur. lxx. tranſlatores interpoſuerũt: reſpice me.ita enĩ uerterunt deus deus meus reſpi
ce me. quare me dereliquiſti?: Reſpõdebũtutiq; nihil dãni in ſenſu eẽ ſi duo uerba ſint addita. Audiãt & a me

nõ piclitari eccleſiarũ ſtatũ: ſi celeritate dictãtis aliqua uerba dimiſerim. Longu eſt nũc euoluere: quãta. lxx. de
ſuo addiderint: quãta dimiſerint: quæ in exẽplaribus eccleſiæ obelis: aſtericiſq; diſtincta ſũt. Illud enim qd le
gimus in Eſaia: beatus qui habet ſemen in lyon: & domeſticos in Hieruſalẽ: ſolẽt hebræi deridere cũ audierint
necnõ & in amos poſt deſcriptionẽ luxuriæ ſtantia putauerunt hæc & nõ fugiẽtia: re uera ſenſus rhetoricus &
declamatio Tulliana:ſed ꝗd faciemus ad auctẽticos libros in ꝗbus hæc nõ fuerũt aſcripta: & cætera his ſimilia
quæ ſi ꝓferre nitamur:infinitis libris opus ẽ. Porro quãta dimiſerint: uel aſterici teſtes ſũt: utdiximus: uel no

ſtra interpretatio ſi adiligẽti lectore trãſlationi ueteri cõferat᷑: & tũ iure.lxx.editio obtinuit in eccleſiis: uel ga

Fumna E: & ante Chriſti facta aduentũ:uel ꝗa ab apoſtolis in ꝗbus tnab hebraico nõ diſcrepat uſurpata. Aꝗ/
aauũt Proſelitus:& contẽtioſus ĩterpres:qui nõ ſolũ uerba:ſed & etymologiã uerboꝶ trãſferre conatus ẽ:iure
ꝓiicitura nobis. Quis enim ꝓ frumẽto & uino & oleo poſſit uel legere uel ĩtelligere εααοωτ½ριον ει

‚Ixx.

„ 919 , „44 „. . — . . 412 „ 3 4 . „ . . ,
5pàαaſed & pro âορα ille âàο*αſ¾¹)Xο ſyllabas interpᷣtatur & litteras dicat oè Torovpatâοραααι *αdôꝛtSenn

Vuv quod græca & latina lingua omnino nõ recipit. Cuius rei exemplũ ex noſtro ſermone capere poſſumus. mn
Quanta enim apud græcos benedicuntur: quæ ſi ad uerbum tranſferamus in latino: non reſonant: & eregio Hnßn
ne:quæ apud nos placent: ſi uertãtur iuxta ordinem: apud illos diſ plicebũt. Sed ut ĩfinita p̃teream & oſtenda not
tibi uir omniũ nobilium chriſtianiſſime: & chriſtianorũ nobiliſſime: cuiuſmodi falſitatis me in epiſtolæ trãſ zuit
latione rephendãt: ipſius epiſtolæ ponã cum græco ſermone principium: ut exuno crimine intelligant & cæ *
tera Xεπαιααιαναααπ Is αιπ In O à& TνM„aρſIαν sρροοααqd' ego ita uertiſſe memini. Oportebat nos ſ⸗
dilectiſſime clericatus honore nõ abutiiin ſi ugbitete inquiunt in uno uerſiculo quanta mendacia. Primum kh
aya & Iò dilectus eſt non dilectiſſimus. einde oioα æſtimatio dicitur: nõ ſi uperbia: non enim dixit 8 rihe
AR&αα1ed ol οαιε Quoꝶ alterũ tumorẽ: alteꝶ arbitriũ ſonat. Totũq; quod ſeqtur:clericatus honore non 8
abutiin ſupbiã: tuũ ẽ. Quid agis o columẽ litterarũ: & noſtrorũ tẽpoꝶ Ariſtarche: qui de uniuerſis ſcriptori/ 8
bus ſententiã feras? Ergo fruſtra tanto tẽpore ſtuduimus: & ſæpe manũ ferulæ ſubdu ximus Egredientes de
portu ſtatim impegimus. Igit᷑ quia & erraſſe humanũ eſt: &confiteri errorem prudentis. Tu aud reprehen ign
ſor es:tu me obſecro emenda præceptor: & uerbũ deuerbo exprime:debueras ĩ quit dicere. Oporte at enĩ nos ſe 4
dilecte nõ æſtimatione: clericoꝶ ferri. Hæc eſt Plautina eloquẽtia: hic lepos atticus: & muſa ut dicunt: eloqo im
comparãdus. Cõpletur in me tritũ uulgi ſermone prouerbiũ. Oleũ pdit & impẽſas qui bouẽ mittit ad cæro/ ifu .
ma. hæc nõ eſtillius culpa: cuius ſub ꝑſona alius agit Tragœdiã:ſed Rufſini & Melaniæ magiſtrorũ eius:qui . Aanr
illũ magna mercede: nihil ſcire docuerũt. Nec reprehẽdo in quolibet chriſtiano ſermonis ĩperitiã: atq; utinã ſcieſt
Socraticũ illud haberemus.ſcio: ꝙ neſcio: & alterius ſapientis: teipſũ intellige: uenerationi mihi ſemp fuit: ſbuphll
nõ uerboſa ruſticitas: ſed ſancta ſimplicitas. Qui in ſermone imitari ſe dicit apoſtolos: prius imitet᷑ uirtutes ĩ elnel
uita. Illorum in loquẽdo ſimplicitatẽ excuſabit ſanctimoniæ magnitudo: & ſyllogiſmos Ariſtotelis: contor Nichin
taqʒ Crhryſippi acumina reſurgens mortuus confutabit. Cæteꝶ ridiculũ ẽ: ſiqs e nobis manẽs ĩter Crœſi opes mſi
& Sardanapali delitias: de ſola ruſticitate ſe iactet: quaſi oẽs latrones & diuerſoꝶ criminũ rei diſerti ſint: & cru uune
entos gladios philoſophoꝶ uoluminibus: & nõ arborũ truncis occulant. Exceſſi menſurã epiſtolæ: ſednõ ex/ Naii
ceſſi doloris modũ. Nã qui falſarius uocor: & inter mulierũ radios & textrina dilanior: contẽtus ſũ crimen ab inuim
nuere:non ferre. Vnde arbitrio tua cuncta pmitto: ut legas ipſam epiſtolã tã græcã: ꝗᷓ latinã: & ilico intelliges mc
accuſatoꝶ meoꝶ nenias: & opprobroſasquerelas:ſed porro mihi ſufficit amicũ inſtruxiſſe chariſſimum: & in g
cellula latitantẽ diem tantũ expectare iudicii. Optoqʒ ſi fieri põt:& ſi aduerſarii ſinuerint: cõmẽtarios potuis uii
ſcripturaꝶ:qᷓ Demoſthenis & Tullii Philippicas tibi ſcribere. luchan
eati Hieronymi preſbyteri ad Sunnia & Fretelã inſinuantis in ſingulis pene pſalmis in quo. Ixx. interpre An
tum editio ab hebraica ueritate diſcordet: ac docẽtis quid in ſingulis potius ſit ſequendum. Tel
lIlectiſſimis fratribus Sũniæ & Fretelæ & cæteris qui nobiſcũ domino ſeruiunt Hieronymus. Vere hiin
Q ) uobis apoſtolicus & propheticus ſermo cõpletusẽ. In omnẽ terram exiuit ſonus eoꝶ: & in fines orbMMis ie
terræ uerba eorũ. Quis hoc crederet ut barbara getarũ lingua hebraicam quæreret ueritatẽ: & dormi Chuin
tantibus ĩmo contẽdentibus græcis ipſa germania ſpiritus ſancti eloquia ſcrutaret᷑ In ueritate cognoui: quo Ceilel
niam nõ eſt perſonaꝶ acceptor deus: ſed in omni genteq timet deum & operat᷑ iuſticiã & acceptus ẽ illi. Du/ cl
dum tenendo calloſa capulo manus: & digiti tractandis ſagittis aptiores: ad ſtilũ calamũq; molleſcũt. & belli i
coſa pectora reuertuntur in manſuetudinem chriſtianã. Nũc& Eſaiæ uaticiniũ cernimus ope cõpletũ. Con dtdnu
cident gladios ſuos in aratra: & lanceas ſuas in falces. & nõ aſſumet gens contra gentẽ gladiũ: & non diſcẽt ul i
tra pugnare. Rurſumq; in eodẽ paſcet᷑ lupus cũ agno: & pardus reqeſcet cũ hædo: & uitulus & leo & thaurus bh
paſcentur ſimul:& puer paruulus ducet eos:& bos & urſus ĩ cõmune paſcẽtur: paruuliq; eorũ erunt pariter:c& de
leo & bos comedẽt paleas.nõ ut ſimplicitas in feritatẽ tranſeat: ſed feritas diſcat ſimplicitatẽ. Quænitis a merẽ hln H
magni operis: & maioris inuidiæ. In qua ſcribẽtis nõ ingeniũ: ſed eruditio cõprobet᷑: ut du ipſecupio de cæte/ ⸗
ris iudicare: iudicãdũ meoĩbus præbeam. Et in opere pſaltenii iuxta diſtinctionem ſchedulæ ueſtræ: ubicũq; chl
inter latinos græcoſqʒ cõtẽtio eſt: quid magis hebræis cõueniat:ſignificem. In quo breuiter illud admoneo ut wi
ſciatis aliam eſſe editionẽ quã Origenes: & Cæſarienſis Euſebiu .oẽſq; græciæ tractatores xoiyn ideſt commu d
nẽ appellant. atq; uulgatã: & a plæriſq; nunc Aοονlαανoορς dicitur. Aliã. xx. interpretũ quæ & in ſexcuplicibus i
codicibus reperit᷑. &a nobis in ſatinũ ſermonem fideliter uerſa eſt: & hieroſ- olymæ: atq; in orientis eccleſiis de N
cantat᷑. Sup qua re: & ſanctus filius meus Auitus ſepe requiſierat. & quia ſe occaſio fratris noſtri Firmi pᷣſby
teri dedit: qui mihi epiſtolã ueſtrã tradidit a uobis: ſcribens in cõmune reſi põdeo: & me magnæ amicitiæ libe/ le
ro fœnore:quod quanto magis ſoluimus:plus debemus. Sicut autẽ ĩ nouo teſtamẽto:ſiquãdo apud latinos h
quæſtio exorit᷑: & eſt inter exẽplaria uarietas: recurrimus ad fõtẽ græci ſermonis: in quo nouũ ſcriptũ eſt ĩſtru Nuu
mẽtũ:ita in ueteri teſtamento:ſiquãdo ĩter græcos latinoſq; diuerſitas ẽ:ad hebraicã recurrimus ueritatem: ut dis
ꝗcquid de fonte proficiſcit᷑:hoc quæramus in riu ulis. uulgata autẽ & cõmunis iſta editio ipſa ẽ. quæ in. lx. d
ſed hoc intereſt inter utranq; ꝙ uulgata pro locis & tẽporibus & pro uoluntate ſcriptorũ: uetus corru pta edi/ at
tio ẽ. Ea autẽ quæ habet᷑ in Luciano: & quã nos uertimus ipſa ẽ:quæ in eruditorum libris incorrupta & ĩma 4
culata. xx. interpretũ traãſlatatio reſeruat᷑. Quicquid ergo ab his diſcrepat: nulli dubiuũ eſt: ꝗn ita ab hebræo ein
auctoritate Mot
woel

õõ

4 in
Umus,
Letege
ollengi
dleti
ntd
edatnng
—
dit
wre hon
unpti,
lentsste
reptiin
tenin⸗
ntchen
l
einsi
gunni
npfut
lttutes
Contor
hſiopss

nt An

Ande
nmendh
ineligs
um Gin
osPoin

. intenr

8.. Verſ

nesen

Adommi
ouigi⸗
illi.⸗
tabe
eni Con
irul
thaurus
danterde
ga meti
gecee/
: ubicig
loneo ut
commu
pliahu
celisc⸗
mi ſhy
tirlbe
Alaum
jeſtü
ma
xin ,
ſpta d
dim
ehno
Patate

auctoritate diſcordet. Prima de quinto pſalmo quæſtio fuit. neq; habitabit iuxta te malignus. pro quo habet

in græco oαρριααοε 1ονhSανοοαπtiοιο& gata editio cotinet. & miramini: cur ita waτ a ideſt in
colatũ latinus interpres nõ uerterit: ſed pro hoc poſuerit hĩtationẽ: quæ græce dicit᷑ & oiαα quod ꝗdẽ in alio
pſalmo feciſſe cõuĩcit᷑. Heu mihi ꝗa ĩcolatus meus ꝓlongatus eſt. Et in quartodecimo pſalmo rurſũ pro ĩco/
latu hĩtationẽ poſuit. Dne qs habitabit in tabernaculo tuo? Et ſciendum ꝙ ſi uoluerimus dicere: dne ꝗs ĩcolet
tabemnaculũ tuũ: uel illud de ꝗnto. neq; incolet iuxta te malignus: hrer phoniã. Et dũ interpᷣtatiõis ꝓprieta
tem ĩſequimur: oẽm decorẽ trãſlatiõis amittimus. & hãc eſſe regulã boni ĩterpretis:ut idioma alterius linguæ
ſuæ linguæ exprimat ꝓprietate:quod quidẽ & Tulliũ in Protagorã Platonis:& in Oeconomicũ Xenophon/
tis: & ĩ Demoſthenis cõtra Eſchinẽ ofonẽ feciſſeconiicimus. & Plautũ: Terentiũ: Ceciliũq; eruditiſſimos ui/
ros in græcis comœdiis tranſferendis. neq; ex eo qs latinã liguã anguſtiſſimã putet:ꝙ nõ poſſit uerbũ de uer/
bo trãſferre: cum etiã græci plæraq; noſtra per circuitus trãſferãt: & uerba hebraica no interpretatiõis fide: ſed
linguæ ſuæ pprietatibus nitant᷑ exprimere. De eodẽ pſalmo dirige in cõſpectu tuo uiã meã: pro quo haber᷑ in
græco a Te vovvν vio' &» Tuνοαιν¼⁄ d -ä7qch nec. lxx. habẽt nec Aquila:nec Symmachus: nec Theodo/
tion. ſed ſola Luciani editio. Deniq; & in hebræo ſcriptũ repperi oſer laphanii darchachi quod oẽs uoce ſimili
trãſtulerũt. Dirige in cõſpectu tuo uiã tuã:Fᷣm illud quod in or̃one dnica dicit᷑. Pater nr̃ qui es in cælis ſãctifi

cet nomẽ tuũ:nò quod nobis orãtibus ſãctificet᷑: quod perſe ſãctũeſt:ſed quo petamus: ut qd per naturã ſui

ſãctũ eſt: ſãctificet in nobis. ergo & nũc ꝓpheta poſtulat: ut uia dñi quæ per ſe recta eſt: etiaã ſibi recta fiat. De
ſexto pſalmo. Erubeſcãt & cõturbent᷑ uehemẽter oẽs inimici mei. Etdicitis uehemẽter in græco nõ haberi. Scio
ſed in editione uulgata. Cæterũ in Hebræo habet modũ ideſtuehemẽter. Et oẽs ρα ſimiliter trãſtulerũt
Deſeptimo pſalmo. Iudica medne ᷣm iuſticiã tuã. pro quo habet᷑ in græco piyoy us vpit x&α1ο TInVA K
oo vyiv uνideſt m iuſticiam meam: ſed & hoc male. In Hlebræo autem ſedechi habet: quod ĩterpᷣtat᷑ iuſti
cia mea: & nõ ſedachali: quod iuſticiã tuã ſonat. Sed & oẽs ĩterpretes iuſticiã meã uoce ſimili trãſtulerunt.
Nec cuiꝗᷓ uideat᷑ temerariũ: ꝙ iudicari ſᷣm iuſticiã ſuã poſtulet: cũ & ſequẽs uerſiculus hoc ipſũ ſen licer. Et
Fᷣm innocentiã meã ſup mer

quoq; ꝗnto pſalmo ſcriptũ ſit. Proba medne: & tẽta me: ure renes meos: & cor meũ Et in quarto pſalmo dica
tur. Cũ iuocarẽ exaudiuit me deus iuſticiæ meæ. Et ĩ octogeſimoꝗnto pſalmo. Cuſtodi aĩam meã qm ſcũs ſũ.
lIacob quoq; loquit᷑ ĩ Geneſi. Et exaudiet me cras iuſticia mea. De octauo pſalmo. Quoniã uidebo cælos tuos
& dicitis: ꝙ tuos in græco nõ habet᷑. Veꝶ eſt: ſed in hebræo legit᷑ ſamacha:qd ĩterpᷣtat᷑ cælos tuos. Et de editiõe
Theodotiõis in. lxx.ĩterpᷣtibus additũ eſt ſub aſteriſco:cuius rei breuiteruobis ſenſũ aperiã. Vbi qd minus ha
bet᷑ in græco ab hebraica ueritate: Origenes de trãſlatiõe Theodotiõis addidit: & ſignũ poſuit aſteriſcum. ideſt
ſtellã: quæ qd pus abſcõditũ uidebat᷑ illumĩet: & in mediũ ꝓferat. Vbi aũt qd in hebræo nõ eſt: in græcis codi/
cibus ĩuenit᷑ os Noy ideſt iacẽtẽ poſuit uirgulã: quã nos latini ueru poſſumus dicere: qd oſtẽdit᷑ iugulãdũ eſſe
& cõfodiẽdũ:qd ĩ auctẽticis libris nõ ĩuenit᷑: quæ ſigna & ĩ græcoꝶ latinorũq; poematibus ĩueniunt᷑. In ſexto
decio pſalmo. Oculi tui uideãt æqtates: ꝓ quo ĩ græco uos legiſſe dixiſtis oi opo AAuιτιουε ποαανι
a La ideſt oculi mei uideãt æqꝗtates: ſed rectius oculi tui: qa & ſupra dixerat De uultu tuo iudiciũ meũ ꝓde
at. Oculi dñi in ꝓpheta opante nõ praua ſed recta cõſ Piciärin ipſo. Cuſtodi me ut pupillã oculi: dicitis ĩ græ-
co legi. ꝓvA ονπιορποποοαοορπνπRυαXι deſt cuſtodi me dñe ut pupillã oculi: qd nec in hebræo nec in
ullo habet᷑ ĩterpᷣte. Exurge dñe: præueni eũ: & ſupplanta eũ. pro quo in græco ſit ava& Iue' pᷣÿε νοροNaαοροον

aρια οσα ααιιυαα1ονw1àdeſt: Exurge dne: præueni eos: & ſupplãta eos. Sed melius:ſi legat in nume

₰

ro ſingulari. Siqdẽ de ĩpio dictũ eſt: de quo ſtati ſequit᷑: præueni eũ: & ſupplãtaeũ. Eripe ab ĩpio aĩam meã:
nulliq; dubiũ qn diabolũ ſignificet. Septimodecĩo pſalmo. Grãdo & carbões ignis. Et quæritis cur græci iſtũ
uerſiculũ ſecũdũ nõ hẽant ĩterpoſitis duobus uerſibus. Sed ſciẽdũ qa de hebraica: & de Theodotiõis editiõe ĩ/
tra. lxx. ĩterpᷣtationẽ ſub aſteriſco additũ ſit. In eodẽ. Qui pficit pedes meos tanꝗᷓ ceruoꝶ: ꝓ quo ſcribitis ĩ græ
co ĩueniri a ſap ſi jousνονιπνοαRπονσι σιπαοοαdeſt. Qui pficit pedes meos tanꝗᷓ cerui: ſingula/
rẽ numeꝶ pro plurali. Sed in hebræo pluralis numerus poſitus eſt &oẽs ĩterp̃tes pluralẽ numeꝶ trãſtulerũt.
In eodẽ & dediſti mihi protectionẽ ſalutis tuæ. pro quo in græco uos legiſſe dixiſtis: a «Xαρ ο αααιο⅝πεαα
iHονσ11αραααοον.deſt& dediſti mihi ꝓtectionẽ ſalutis meæ. Sed in hebræo ieſacha ſalutis tuæ ſigni/
ficat:nõ meæ:qd & oẽs ĩterptes trãſtulerũt. In ipſo ſupplãtaſti inſurgẽtes in me: ſubtus me. pro quo græco/
plus ĩueniſſe uos dicitis ꝙννο ατιαπιατιππHπ uo*»ů&ρ&ο Iααεοον⅛αιͤ8αιideſt ſupplantaſti oẽs inſur
gẽtes in me: ſed oẽs additũ eſt. In eodẽ. uiuit dñs & bndictus deus meus. Et dicitis ĩ græco nõ hẽri meus jn Vpi
oαπαπενπποπH1dπNτωςdeſt uiuit d's: & bdictus deus: qg; nõ ſub aſteriſco: ſed ab ipſis. lxx. de hebraica ueri
tate trãſlatũ eſt: & cũcti ĩterpᷣtes in hac parte cõſentiũt. In eodẽ. Liberator meus de gẽtibus iracũdis. Pro quo ĩ
græco uos ĩueniſſe dicitis: ab inimicis meis fortibus ſiue potẽtibus. Et qa ſemel ueritati ſtudemus:ſiqd uel trãſ
ferẽtis feſtinatione: uel ſcribentiũ uitio deprauatum eſt: ſimpliciter confiteri: & emendare debemus ρνρ In
uov̈aοαοονοαιdZÿZv0iÿl⁰Xον ideſt liberator meus ex inimicis meis iracũdis. In hebræo nihil aliud habet᷑: niſi
hoc: Liberator meus ab inimicis meis. Septuaginta iracũdis addideruũt. Et pro gentibus tã in Hebræo ꝗᷓ i cũ/⸗
H lxxi.

nne t ſextidecimi pſalmi hoc exordiũ ſit. Exaudi dne iuſticiã meã. Et in decimoſepti
mo dicat᷑ quoq;: Retribuet mihi dũs ſᷣm iuſticiã meã: & 'm puritatẽ manuũ meaꝶ reddet mihi. In uigeſimo

ctis ſterpᷣ̃tibus inimici poſiti ſũt: & miror quõ ꝓ inimicis gẽtes mutatæ ſũt. Octauodecĩo. Exultauitut 3 gas
ad currẽdã uiã ſuã:& dicitis ꝙ ĩ græco ſuã nõ hẽtur àyaà αιαμ οςνπνααραρα½α ον idé exultauit
ut gigas currere uiã ſuã. Sed hoc nos ſub ueru additũ repperimus: & in hebræo nõ eſſe manifeſtũ eſt. Nonode
cimo. Tribuat tibi ̃m cor tuũ: & dicitis in græco uos huic uerſiculo additũ nomẽ dni reppiſſe A col ρâορα
ideſt tribuat tibi dñs: quod ſupfluũ eſt: qa ex ſupioribus ſubaudit᷑. Vnde cœpit & pſalmus: Exaucdiatte dis
in die tribulatiõis: ut & hic lubeode uerfi dicat᷑. Tribuat tibi ̃m cor tuũ:ideſt ipſe dñs:de quo ſupra dictũ eſt

In eodẽ. Exaudias nos in die in qua ĩuocauerimus te:pro quo legiſſe dicitis e ui ay ideſt in quacuq;: ſed ſupe/

rius cũ hebraica ueritate cõcordat: ubi ſcriptũ eſt biom: ideſtin die. Viceſimoprimo. Iu aũt diñe ne elõgaueris
auxiliũ tuũ a me: qd dicitis ĩueniſſe uos:nõ meũ: ⅛πεανρσιααααπαρνπ Hπάι⁰ ονααſàονοοναπιιοου quod
uerũ eſt: & ita corrigẽdũ. Neqʒ eni ſiqd ſcriptoꝶ etrore mutatũ eſt: ſtulta debemus cõtẽtione defẽdere. In eodẽ
Vniuerſũ ſemẽ Iacob magnificate eũ:pro quo in græco ſcriptũ ſitnav Tõò Ipα ααροιοπιασαεααονα
ideſt glorificate eũ. Sed ſciẽdũ ubicuũq; in græco o*εzHταο 1sεaIeſt glorificate ſcriptũ ſit. Latinus ĩterpres ma
gnificate trãſtulerit: ᷣm illud qd in crocde dicit Cãtemus dno: glorioſe enĩ magnificatus eſt: pro quo in græco
ſcribit᷑ ι/οτε—ͤπαιονοοideſt glorificatus eſt. Sed in latino ſi trãſferat fit ĩdecoratrãſlatio. & nos emẽdãtes pſal

teriũ olim: ubicũq; ſenſus idẽ eſt: ueterũ ĩterpretũ cõſuetudinẽ mutare noluimus:ne nimia nouitate lectoris
1P

ſtudiũ terreremus. Viceſimoſecũdo. Calix meus inebriãs ꝗᷓ præclarus eſt. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis
uci Iõ wo Inpioy ̈ο ideſt & calix tuus. Sed hocin cõe error obtinuit: cæteꝶ &. Lxx. & hebræi & oẽs interptes

calix meus hnt: & hebraice dicit᷑ choſt i. alioqn ſi calix tuus eſſet diceret᷑ choſabe. In uiceſimoquarto. Cõfũdan

tur oẽs iniqua agentes: & dicitis ꝙ oẽs in græco nõ habeat᷑ aiνhà Icα&αοονουυισε„αιπιο1deſt co
fundant iniqua agentes ſupuacue. & bene. nã nec in Hebræo habet᷑. ſed in. Lxx. ſub ueru additũ eſt. In eodẽ

Innocẽtes & recti adhæſerüt mihi: qa ſuſtinui te. & dicitis ĩ græco uos reppiſſe & i τιαιιπααοσεορσπιüideſt qa
ſuſtinui te dñe:quod ſu pfluũ eſt. Viceſimoſexto. Et nũc exaltauit caput meũ ſup inimicos meos:pro quo in

græco uos ĩueniſſe dixiſtis mi v IàνουiTdEεαναſzideſt& nüc ecce exaltauit caput meũ: ſed ecce
ſuꝑfluũẽ. In eodẽ. Exqſiuit te facies mea: pro quo ĩ græco ſitpoſitũe ſios Iõ mpoσσοοναπʃαοιddeſt quæ
ſiuit facies mea te:ſed melius ſupius ẽ. Viceſimoſeptimo. Exaudi uocẽ depræcatiõis meæ: ꝓ quo uos ĩueniſſe
dixiſtis αααονασοννρ1deſtexaudi dne: ſed & hocadditum eſt. Viceſimooctauo. Et in templo eius oĩs di
cet gloriam: pro quo in græco tal èd va aσ1τπποσααεναοHI—ͤp: ideſt & in templo eius oĩs qui dicit
Fiati quod ſi traãſferre uoluerimus ad uerbũ oĩs ꝗs in cõcĩnitatẽ ĩterpretatiõis ĩcurrimus: & fit abſurda tranſ
atio. In eodẽ. Dũs diluuiũ inhitare facit: pro quo uos legiſſe dicitis ροοσ1Hεſααπ½νειιſ1α1ο1ͤH:ͤideſt
dñsdiluuiũ inhitat: quoꝶ pus ptinet ad gratiã credentiũ: ſecũdũ ad eius ĩ quo credũt hĩtaculũ. Sed qa Ioſeph
uerbu ambiguũ: & põt utrũq; ſonare. Nã ſeſſio & habitatio dicit᷑: & in ipſo pſalmo de gratia baptiſmatis dici

tur:Vox duiſi up aquas multas: & uox dii præparãtis ceruos:& Reuelabit cõdẽſa:& In tẽplo eius oĩs dicet glo

riã. De ipſis ſentire uoluimus: qui glorificãt dũm: & interpᷣtati ſumus dus diluuiũ inhitare facit. Triceſimo.
Quoniã tu es ꝓtector meus. Rurſum & in hoc loco additũ eſtnomẽ dni. ò ſm νιπιπςνπο11απι+ xpĩe
ideſt qm tu es ꝓtector meus dne. & ne eadẽ inculcẽ: obſeruare debetis: nomẽ dñi & dei ſæpiſſime additũ. & id
nos debere ſequi: quod de hebraico & de. Lxx. ĩterpretibus emẽdauimus. In eodẽ. Ego auũt dixi in exceſſu men
tis mex: pro quo in latinis codicibus legebat᷑ in pauore meo. Et nos iuxta græcum trãſtulimus ? Iu σ C&
uòv: ideſtin exceſſu mẽtis meæ. Aliter eniĩ latinus ſermo tαaci exprimere nõ põt niſi mentis exceſſũ. Aliter
me in hebraico legiſſe nouerã in ſtupore & admitatiõe mea. Xxxi. Nec eſt in ſpũ eius dolus. Pro quo in græco
legiſſe uos dicitis ovAι*νρν ααμ1ο οπHÜρ1ταπω1ο „uαο:deſt neq; eſt in ore eius dolus: quod ſolus Sym/
machus poſuit: Alioqn &. Ixx. ĩterpretes & Theodotiõ: &. v. &. vi. & Aqla:& ipſũ hebraicũ in ſpũ eius habet
quod hebraice dicit᷑ brucho. Sin aũt eẽt in ore eius dolus: ſcriberet ſaphico. In eodẽ. Cõuerſus ſù in erũna mea
ĩgræco mea nõ eẽ ſuggeritis c Tpanyvê*ιι IMaα οπισσ1ιοαυεHοσιω σανÜταπαοανοαο.deſt cõuerſus ſu ĩ
erũnã dũ cõfigit mihi ſpina: qd ex hebraico & trãſlatiõe Theodotiois ſubaſteriſco additũ ẽ:& ĩ hebræo legit᷑.
Xxxiiii.Oia oſſa mea dicẽt dne.Pro quo bis dñe inueniſſe uos dicitis õ KV
Iicè uoioο:: deſtoĩa oſſa mea dicẽt due dñe qs ſimilis tibi. Sed ſciẽdũ multa ſũt exẽplaria apud hebræos
quæ ſemel dũm ꝗdem hñt. Xxxvi. Et uiam eius uolet: & in græco uolet nimis uos legiſſe dixiſtis ai Tuv òπαον
avVIovoe AHισιεα +οπWπρα.ideſt & uiã eius uolet nimis: quod additũ eſt: nec apud quenꝗᷓ habet᷑ interpretum.
Xxxviii. Verũtn uane cõturbat᷑ oĩs hõ uiuẽs:& dicitis ĩ græco uos nõ ĩueniſſe conturbat᷑ “„ͤα Iοο υοαααα1οα
u Ia 2 TnGνσιHι+üiH α 5ραοσοορς ιπ . ideſtueruütamẽ uniuerſa uanitas oĩs hõ uiuẽs: ſed & hoc ſub ueru additũ eſt
in. x. Et hinc apud uos: & apud plæroſq; error exorit᷑: ꝙ ſcriptoꝶ negligentia uirgula: & aſteriſcis ſubtractis
diſtĩctio uniuerſa cõfundit᷑. Triceſimonono. Et legẽ tuã ĩ medio vorcks mei. Pro quo ĩ græco cõperiſſe uos di

„„„ 8 — „7 * † 3 „ . „ „ * . „ . . . .
citis aâ Tòy v"ραιονοσοιαπι1απιοαποοανυστdeſt& lege tuã in medio uẽtris mei: quod in hebræo ſcri

ptũ eſt bãttos meæ. Sed ꝓpter euphoniã apud latinos in corde traſlatũeſt. Et tũ nõ debemus ſubtrahere qd
ueꝶ eſt. In eodẽ. Dein adiutoriũ meũ reſpice. Pro quo in græco repperiſſe uos dicitis xεsει¼ T 6ονοαασα
0 Tpεααε½:ideſt dne ad adiuuandũ me feſtina. Sed apud. Ixx. nie Xeο ideſt reſi pice ſcriptũ eſt. Xl. Et ſi
ingrediebat ut uideret: & dicitis ꝙ ſi in græco nõ ſit poſitũal tioæno ᷣWο Tov iϊ:ideſt & ingrediebat ut
uideret:

niden
tus m
euut
ö
Goun
Poi
ſoun
ne
tith
i Ai.
N
ſtnon
Wau
nli
fnln
tieni
urt
Ntbe
eu

0

ſheno⸗

4,

Ne
Nrol⸗
ltnor
Aove
mus
ita u
Ginus
Lwin
wug
guol
ſeia
ſirci
ce⸗
vealem
pimer
Nreco
lnan
ulus
inu⸗
i⸗
Pone
n
titni!
leg
ſuce
luncd
ni
ſab
8 n
mus
kume
ch
)N 4
I
lucn.
linin
iner

Multauit
onoce
infi
atte dis
dickieſ
ſec lupe
lgnen
00. ol
.ln tod
erpre⸗ r
6 in Oracd
llits l

te lectons

uoscheiis
nterte

(ofidan

iceſt c

heode
fckte

oqon

ielelee

zdeſtgur
dsiuenile
☛
gidte
luchitnnt
ollidel
lgaloleh
lmansdii
sdicetge
ticeſimo⸗
ov
ditü dil
ceſſu men
110l
eſſi Alret
oingeroo
lus Sjmn/
ius habet
rünamei
erſuslüi

ieapi
hebravs
Jarα*
1pretun
Ta 4
dcltih
ubines
leuo⸗d
brroſ
here 4
ME
ebekut
uideren

uideret:cũ manifeſtiſſime & in hebræo & in cũctis interpᷣtibus ſcriptũ ſit: &. lxx. trãſtulerũt. Xli. Salutare uul
tus mei deus meus. Pro quo ĩueniſſe uos dicitis οταρν Oωρορονππονοουατ οοοοοιι âαοουτ˖ /-eſt ſaluta-
re uultus mei & deus meus. Sed ſciendũ eſt hoc in iſto pſalmo bis ĩueniri: & in primo poſitũ eſſe. Salutare uul
tus mei deus meus. In ſecũdo autideſt ĩ fine ip̃ᷣius pſalmi. Salutare uultus mei & deus meus. ita dutaxvat: ut &
cõiunctio de Hebræo & Theodotiõe ſub aſteriſco additũ ſit. In eodẽ. Exprobrauerũt mihi ꝗ tribulãt me. Pro
quo ĩueniſſe uos dicitis cnêι1ο νααιo1 àαιaροοιο: deſt exprobrauerut mihi inimici mei. & apud hebræos
ſorai ideſt hoſtes mei. Inesdem. Spera in deo qm adhuc confitebor illi: & dicitis adhucin græco non inueniri
Wiσον+ ovεονN1àνοαονραασονα πτπι:deſt ſpera in deu qm cõfitebor illi: qa ſub aſteriſco addi
tũ ſit. Ita enĩ & ĩ hebræo ſcriptũ repperimus chiod quod ſignificat i eri. Latineq; dicit adhuc. Hoc etiã ipſũ
in. xlii. ĩtelligẽdũ. In ultimo uerſiculo «ιοονoαα TovεοοοN1εοοονοXοονσο⅝ααοα ποσοTaplν ToV†ορο/
Gτπι¾1οονσ1οιασα 6αοεεαεααοοσ%. ideſt ſpera ĩ deũ qm adhuc cõfiteboriilli ſalutare uultus mei & deus meus. Xliii.
Et non ingredieris in uirtutibus noſtris: pro quo in græco uos reppiſſe dicitis maĩ τεςνοοεοοςσεασα
Avv u&ιαιÜ 1 deſt: & nõ ingredieris deus in uirtubus noſtris. Sed ſupfluũu eſt. In ipſo Poſuiſti nos in ſi/
militudinẽ gentibus. Pro quo in græco ſcriptũ eſt èοονααοςαεπαινωοαραποοzαιρο Tοεονααεα. Sed ſi dictũ fuiſ-
ſet in latino nõ in ſimilitudinẽ gentibus:ſed in parabolam: incẽcinnitas eſſet. Et ꝓpterea abſq; dãno ſenſus in

terptationis. elegantia cõſeruata eſt. Alioqn in hebræo ita ſcriptũ repperi ideſt poſuiſti nos

in puerbiũ in gentibus. In eodem. Exurgeadiuua nos. Pro que more ſolito ĩ græco die additum eſt &παατα
xvpis ponon cov iiv. ideſt exurge dne adiuua nos. Quadrageſimoqrto. Sagittæ tuæ acutæ. Pro quo ĩ græco
legiſſe uos dicitis I cRαοστ οοναα αιαα “ανππ τ1πι½ο 1¹, ſagittætuæ acutæ potẽtiſſimæ: ſed hoc male. Et de
ſuperiori tertio uerſiculo additũ eſt. In quo legit᷑. Accingere gladio tuo ſuper femur tuum:ideſt potentiſſime
vepi cOσια Tù νααπααναι0οππτ αρπιςε°ονXνπäπιατι⁄ Xlvii. Quoniã ecce reges cõgregati ſũt. pro quo in
græco legiſſe uos dicitis. Ecce reges eius cõgregati ſũt: quod ſupfluũ ipſe lectiõis textus oſtẽdit: & in ueteribus
latinorũ codicibus ſcriptũ erat: Reges eius:quod nos tulimus: qa nec in Habræo:nec in. Lxx. reperitur ſed òr:
AoH5mεαNd„ειIâαYαιρο ενπποιπ.1. qm ecce reges terræ cõgregati ſũt, In ipo. Sicut audiuimus: ſic uidi
mus. pro quo in græco repperiſſe uos dicitis ατ οιεονα ειπ ο äααιρ “ονdeſt ſicut audiuimus
ita & uidimus: quod ſupfluũ eſt. legit᷑ enĩ in hebræo chennamu: quod ĩterpretat᷑ ùπ ρ⁵0αεα&inoc eſt ſic ui
dimus. In eodẽ. Suſcepimus deus miſericordiã tuã in medio templi tui. pro quo quod nos de hebraico & de
Lxx.interpᷣtibus uertimus templi tui: in græco legiſſe uos dicitis e ueασι àνXααοποσο:deſtin medio populi
tui: quod ſupfluũ eſt. In hebraico eni ſcriptũ eſt echalach: ideſt nâo οσι+: hoceſt templi tui: & non ammac
quod populũ tuũ ſignificat. Quadrageſimooctauo. Homo cu in honore eſſet. pro quo in græco uos inueniſ
ſe dicitis: & homo cuũ in honoreeſſet ai ατποτιποειιαπι iν. Sed ſciendui iſteuerſiculus bis in hoc pſalmo
ſit: & in priori additam habeat & coiunctionẽ: in fine nõ habeat. In eodem. Et dnabunt᷑ eorum iuſti. pro iuſtis
ToπνNοτv„—m:ideſt rectos in græco uos legiſſe dicitis. ſed hoc ꝓpter euphoniã ita in latinũuerſũ eſt. Alioqꝗn & in
eodem loco: ubi ſcriptũ eſt in libro cvoeic' in iuſtoꝶ intelligimus libro: & nõ debemus ſicuerbũ de uerbo ex/
primere. ut dum ſyllabã ſequimur: perdamus intelligẽtiã. In eodẽ. De manu ĩferni cũ liberauerit me. ꝓ quo
in græco legiſſe uos dicitis ?αααρα àονπ1πινααπιαι1α αειdeft de manu ĩ ferni cũ acceperit me. Quod ꝗ
dem & nos de. Lxx. ita uertimus: & miror quõ in ueſtro codice deprauatũ ſit. Quadrageſimonono. Sedẽs ad/
uerſus fratrẽ tuũ loquebaris. pro quo in græco legiſſe uos dicitis ααασοι putatis no bene uerſũ: quia di
vimus aduerſus fratrẽ tuũ loquebaris: & debuiſſe nos dicers: aduerſus fratrẽ tuũ detrahebas. quod uitioſũ eſſe
& in lingua noſtra nõ ſtare: etiã ſtultis patet: nec ignoramus ꝙ αιMαπN;icat detractio. quã ſi uoluerimus
ponere nõ poſſumus dicere aduerſus fratrẽ tuũ detrahebas: ſed de fratre tuo detrahebas. Quod ſi fecerimus:
rurſum cõtẽtioſus calumniator uerboꝶ inqret: quare nõ dixerimus x&αα Ioναπιοοσροο hoc aduerſus fra
trẽ tuũ. hæc ſuperflua ſũt:& nõ debemus impudica nos uerboꝶ interpᷣtatione torquere: cũ damnũ n ſit in ſẽ
ſibus. quia unaquæq; lingua: ut añ diximus: ſuisproprietatibus loquit᷑. In ipſo. Nequãdo rapiat:& ſit qui eri
piat: & in græco uos repperiſſe nec dicitis: ci oνπααιρνεποαμ:1deſt nec ſit qui eripiat: quod &a nobis uer/
ſum eſt: & in noſtris codicibus ſic habet᷑. & miror quõ uitiũ librarii dormitantis referatis ad culpam interptis
niſi forte fuerit. nequãdo rapiat:ne ſit qui eripiat: & ille pro nec & ſcripſerit. In eodẽ. Sacrificiũ laudis honori/
ficabit me: pro quo ĩ græco ſcribit᷑ σππτοο Xοπσσαι0:deſt glorificabit me. de quo & ſupra diximus
& in euãgelio in eo loco ubi in græco legimus ατAοπα◻τοοναε 8n latino ſcribit: Pater clarifica me. Nolui/
mus igitur ĩmutare quod ab antiquis legebat᷑: quia idem ſenſus erat. In quinquageſimoquarto. Expectabã
eum qui ſaluum me fecit: & dicitis uos inueniſſe ĩ græco mOσιο½ααν ονσον τοονοναοσππααεαdeſt expe
ctabam dominũ:quod additũ eſt. In eodem. Apuſillanimitate ſpiritus: & in græco inueniſſe uos dicitis àro
Xπτο ναυ uod proprie puſillanimitas dicit᷑. Sed ſciendũ ꝙ pro νο°ιW“17α Aquila & Symmachus
& Theodòtion & quinta editio interpretati ſũt ο I&ναπαιωοNα 1deſt a ſpiritu: & in hebræo ſcriptũ eſt me/
rucha. Oĩſq; ſenſus ita apud eos legit᷑: feſtinabo ut ſaluer a ſpiritu tem peſtatis & turbinis. In eodẽ. Quoniã
ſi inimicus maledixiſſet mihi. in Græco & ειτπιπαπ0 ραοαε 1αε:hoc eſt obprobraſſet me poſitum eſt.S ed
inter maledicta & obprobria ſenſum diſcrepare ꝑpſpicuũ ẽ. Quinꝗgeſimoꝗnto οüο ο ποιονπαπ

H i. MJxxii.

ueοοdowvwoοασπτιιποαπαοMναιααπ1zdeſt. Quoniã multi bellates aduerſũ me ab altitudine diei non ti
mebo: hoc eſtnõ bellantes aduerſũ me: ſed tuũ excelſũ uidebo lumẽ. In ipſo, In ira populos cõfringes: ꝓ quo
in Græco legit᷑ &αταπ£tideſt cöfringes. & apud Latinos ꝓeo quod eſt deiicies: ideſt Mασιπιααουle error
obtinuit è opyaαοοπωο αhαασιdeſt in ira populos cõfringes: nã & in hebraico horeth habet ideſt c&τααπ
Aαιtquod nos poſſumus dicere depones: & Symmachus ĩterpretatus eſt. Quinquageſimooctauo. Quia do
minus ſuſceptor meus. Pro quo in græco poſitũ eſtò σσ ddερααπιιιραοτdideſt qa deus ſuſceptor
meus es. & ſciendũ ꝙ in hebræo nec es eſt ſcriptũ: nectu: & apud ſeptuaginta ſolos ĩuenies. In ipſo deus meus
uolũtas eius præueniet me. Pro quo in græco ſcriptũ eſt òρεοοριραοπσεποςαονσοαοααο utł:ideſt deus
meus miſericordia eius præueniet me: quod & uerius eſt. Sed in hebræo ſcriptũ eſt dei mei miſericordia præ-
ueniet me. In eodem. Deus oñdet mihi inter inimicos meos. pro quo in græco poſitum eſtõeoσναοονα1ι
u01 Tol* ορι£ο1α nov:ideſt deus meus oſtẽdet mihi inimicis meis: ſed meus additũ eſt. In eodem. Ne occi/-
das eos: nequãdo obliuiſcant᷑ populũ tuũ: pro quo ĩ græco ſcriptũ eſt nu oεααπαοαπαταπυ 1οονπ0οÜιο οιςοον
ideſt nequãdo obliuiſcant᷑ legis tuæ. Sed in ſeptuaginta & in hebræo nõ habet᷑ populi tui: ſed populi mei. Eta
nobis ita uerſũ eſt. In eodem. Et ſcient quia dominus dominabit᷑ Iacob finium terræ: pro quo in græco ſcriptũ
eſt: mâ vtmiισοNt π1πιοοαςXιαττÜ z— Tντισαορσαο οννποραα„ονρù1αιςι π.ideſté noſcent: quoniã deus
dominabit᷑ Iacob & finiũterræ. Sed & cõiunctio addita eſt: & ordo eſt. Scient quia deus dnabit᷑ lacob finiũ ter
ræ. In qnquageſimo. Quis deducet me in ciuitatẽ munitã: quis deducet me uſq; in Idumæã. Pro quo habet
ĩgræco απ νσαπιαι1deſt aut ꝗs deducet me: ſed ſupfluũ ẽaut. In ſexageſimo. Quoniã tu deus meus
exaudiſti or̃onẽ meã. Pro quo ĩ græco legit᷑ ori ovòνN αποονυουοαιμ11ννσεον ιοοασ.ideſt ꝗa tu deus exaudi
ſti oronẽ meã: quod nõhabet in hebræo.nec in ſeptuaginta ĩ terpretibus: & in latino additum eſt. In eodẽ. Sic

pſalmũ dicã noĩ tuo in ſæculũ ſæculi. Pro quo in græco ſcriptũ ſit in ſæcula õo Io πτ ι ο Nοοαπιτιρυο

lο Toροαωú τπſεσαdeſt ſi pſallam noĩ tuo in ſæcula: & in hebræo ſemel habet lamech ideſt in æternũ. In ſexa/
geſimoprimo. Quia deus adiutor noſter in æternũ. Pro quo ĩ græco ſit ùn òοεα ει Nεο να.: deſt qa deus
adiutor ueſter: ergo ĩ æternũ obelus ẽ. In ſexageſimoſecũdo, Sitiuit tibi aſa mea. pro quo ĩ græco ſit Aiu
εέ ρραιοπ . ideſt ſitiuit te aĩa mea. Sed in hebræo nõ haber atcha quod ſignificat te: ſed lach qd oſtendit
tibi:quod & oẽs ĩterpretes trãſtulerũt. Ergo ſecũdũ linguæ ĩterpretationẽ uerſũ eſt in latinũ. In ſexageſimoter
tio. Sagittæ paruuloꝶ factæ ſũt plagæ eoꝶ. Pro quo in græco ε„οαRνονερειαατH+αοπανπππαπειπν
ideſt ſagitta paruuloꝶ factæ ſũt plagæ eoꝶ. Sed ſi ſic dicamus: nõ reſonat in latinũ ſagitta factæ ſunt plagæ.
Pro quo melius habet in hebræo. Percutiet eos deus iaculo repentino: & inferent plagæ eoꝶ. In ſexageſimoꝗr/
to. Qui cõturbas profundũ maris: & cõturbas ſonum fluctuum eius. in græco ρπτπαπστιινIνωτσουσ In
oe&ατπ πονμαονπ1ε ιοουο α⅛π1ασ. ideſt qui cõturbas profũdũ maris: ſonũ fluctuũ eius & eſt additũ: quis ſu
ſtinebit: quod ſupfluũ eſt: ſubaudit enĩ qui cõturbas ſonũ fluctuũ eius. In eodẽ. Paraſti cibum illoꝶ quoni/
am ita eſt præparatio eius: & dicitis ꝙ in græco nõ ſit eius ò†ατοοασπαο1αισ˖ideſt quoniã ita præparatio
cũ in hebræo lechina manifeſte præparationẽ eius ſignificet. Eius aũt ideſt terræ: de qua ſupra dixerat. Viſita
ſti terrã: & inebriaſti eã. In ſexageſimoquinto. Holocauſta medullata offerrã tibi cũ incẽſo arietũ. Pro quo di
citis ĩueniſſe uos uâτ νπαατααοαα Kaτο7τ;eſt ci incenſo & arietibus ſed male. in hebræo aũt ſcriptũeſt
emſato roblim quod ĩterpretat uera eπιπαπ οσCοπριι νιι—0ρ1H1Q incenſo arietũ, In eodẽ. Propterea exau
diuit deus. Pro quo in græco inueniſſe uos dicitis A& Toò osι⅝ειπαο αοοσειοοπäzεο%ςο αρ qe*ερρ Iu Sαα T
Aenotρσ0¼ο ½.ideſt propterea exaudiuit me deus: ĩtendit uoci depræcationis meæ: quod ſupfluũ eſt: & minus
eſt: & cõiunctio. In ſexageſimoſeptimo exultate in conſpectu eius. Pro quo in græco inueniſſe uos dicitis ai
ay XXiι¾ρεπποοναι11οÜÜzdeſt & exultate in cõſpectu eius: quod ita uerſũ eſt a nobis. Sed a quo in uro
codice corruptũ ſit: ſcire nò poſſumus. In eodem. Etenĩ nõ credũt inhabitare dominũ. Pro quo in græco uos
legiſſe dicitis eil Yâp aτοοπαριοοναοαουNαπ⅓ιſι απαſtideſt eteni nõ credentes inhabitare: quod utrũq; falſũ
eſt. Nos enĩ trãſtulimus. Etenim nõ credentes ihabitare dum.ut ſit ſenſus: & pẽdeat ex ſupioribus. Aſcendiſti
in altũ: cœpiſti captiuitatẽ: accepiſti dona in hoĩbus: & eos qui nõ credebãt deũ habitare mortalibus. In eodẽ.
Bñdictus dis die quotidie. ꝓ quodicitis ĩ græco legi xOpiοπι deιοορενhονπ1ο απευιοναα1ο ορσαι οας RHεμρααh
ĩil nipay.i. dis deus bndictus: bndictus dns die quotidie. ſed melius & uerius ẽ qd ſupra. In eodẽ. Viderũt ĩgreſ
ſus tui ndeus.pro quo ĩ græco ſcriptũ ſit oα οαο ορππααποäs: deſt uiſi ſũt ĩgreſſus tui deus. qd;
in hebræo ita habet rachua alichatas: quod Aquila & Symmachus & Theodotiõ & quinta ſextaq; editio in/
terpretati ſũt. Viderũt itinera tua deus. & quod ſequit᷑: Itinera dei mei regis: qui eſt in ſancto. Ergo a uobis ita
legendu eſt. uiderũt ĩgreſſus tuos deus. & ſcriptoris uitiũ relinquẽdũ eſt: qui nominatiuũ poſuit pro accuſati
uo:licet in. Lxx. ita reppererim &è pro eo quod eſt? ſcpnHιαπορ hoc eſt uiderũt ĩ mul-
tis codicibus habet᷑ etοn σααν⅝οιι uoà & obtinuit cõſuetudo. In eodẽ. Ingreſſus dei mei regis mei. Quod aũt
dicitis in græco nõ appoſitũ ſecũdo loco mei: apertiſſimi mẽdacii eſt. ſecũdo enĩ psnit᷑. Vos autem habetis ar
wopiai Tovetov uνTεπαιααToòρ ιωππzideſt ingreſſus dei mei regis: qui eſtin ſãcto: ſed mei po/
ſitũ eſt blandientis aflectu. ut qui oĩum deus & rex eſt: ſuis ſpecialiter deus fiat & rex merito ſeruitutis. Deni.
in hebræo ſcriptũ habes elimelchi q uod deü meuũ & regẽ meũ ſignificat. In cock
Regna

2 1
Drre, S

dut

ſttnn

breu⸗
ſoe
wn
Open
gooi
tom
Rca
o
cach
pern
luib
iume
ie
lun
ti
ſünn
Kn
uck
EN
ila

e
tnt
daren
n
lab

habe
chir
0 4
brrn
let
tuorn

noni
d qu⸗
e ertot
nas
uiach⸗
ſeptor
Omels
lt deus
1 Ptæ
Afi
ſeocch⸗
ogooo
ei n
lciti
nädens
iniüter
habet
s wels
euudi
Ni
Go
In ſen
gadens
or
ſtenclit
imoter
Wlo
Page⸗
limoqit
noc li
guiſi
quon-/
Apant
1. Wi
oqlod
onpich
eres eul
o
Awinos
haänz
oin ui⸗
xco los
Ni
ſendii
n code
or

iͦtignl

eus,g
itio in/
lobo 1
Aculi
ötimu-
voc zit
bets
meſ
ho⸗
peo
Ren

Regna terræ cantate deo: pſallite domino: & dicitis in Græco eſſe àt &αMgα Iα νπιιο11εισ &εσνπXοαù.
Te To olc Tœ τι⅞1‧ιιααο1 τε oVνοιποοονππαααιHεμHπααας Nα.Q regna terræ caãtate deo pſal/
lite dũo: qui aſcẽdet ſupcælũ cæli od orientẽ. ſed in hoc uerſiculo nõ eſt ſcriptũ Pſallite deo:quẽ ſtatim ſequat᷑
diapſalma. Qui aſcẽdit ſup cælũ cæli ad orientẽ: & nõ Pſallite deo: qui aſcendit ſuꝑ cælũ cæli ad orientẽ. cum
iſte prior uerſiculus magis habere debeat iuxta hebraicã ueritatẽ: Cãtate deo: pſallite domino. Et illud quod ſe
quir in principio uerſus alterius: Pſallite deo nõ ſit in libris auctenticis: ſed obelo prænotatũ. Ergo & uos legi
te magis ea quæ uera ſũt: ne dũadditũ ſuſcipitis: quod a ꝓpheta ſcriptũ eſt. relinquatis. In ſexageſimooctauo
Laudabo nomẽ dei cũ cãtico: ꝓ quo dicitis uos reppiſſeĩ græco c nertc Tõ &Nοοαπ 1ο οποοοεοα uue†τ⅛cοa „2πα
ideſt Laudabo nomẽ dei cũcantico: ſed mei ſuꝑfluum eſt. In ſeptuageſimo. Deus ne elongeris a me: quod dici
tis in græco poſitũ eſſeò ειK— uà& uAGONαω△σπέαπιαιωsυ”eſt deus meus ne elongerisa me:deus meus ſuper/
fluũeſt. In eodẽ. Deus docuiſti me exiuuente mea: & in hoc qd apud græcos uos ĩueniſſe dicitis deus meus

ειοαι½ υαειπ 1αποαια αεοτιaοες ιουιĩ7deſt deus meus quæ docuiſti me exiuuentute mea ſuperfluum

eſt. In eodem. Donec annunciem brachium: & dicitis in græco uos repperiſſe mirabilia tua kai ut TovNMVv
aWαπςεοταμoοαυπαπιοποv: ideſt uſq; nunc annunciabo mirabilia tua: quod de ſuperiori uerſiculo eſt:
& uſq; nunc pronunciabo mirabilia tua. bene ergo hic habet brachium. In ſeptuageſimoprimo. Et adora
bunt eum omnes reges. Illud in græco uos inueniſſe dicitis æα πιροσπσνποαοπσαα Tco απ eα & ραααα
xi Li vnRc:ideſt & adorabunt eum omnes reges terræ ſuperfluum eſt. In eodem. Benedictus dominus deus
deus iſrael dicitis in græco bis deus non haberiαονυπτοοαςWουs Nà̈οαραοπαdeſt Benedictus dominus de
us iſrael: cum & in hebraico ſit & apud. Lxx. manifeſtiſſime triplex domini: dei: deiq; nuncupatio myſterium
ſit trinitatis. In eodem. Et benedictum nomen maieſtatis in æternum. hoc ergo quod in græco uos inueniſſe
dicitis & να Rnéο επονα1που ππιιαHνo Toιιπαäααεισ1ο οναια οασ alcιπο. ideſt &
benedictum nomẽ gloriæ eius in æternu: & in ſæculuũ ſæculi. ſuꝑflue ſciatis a græcis eſſe appoſi itũ: qd nec He/

bræus habet: nec. Lxx. ĩterpretes Septuageſimoſecũdo. Prodiit quaſi ex adipe: & uos dicitis ĩ græco repperiſſe

eEeεισιπι ideſt prodiet: quod falſũeſt. Nã & apud. Lxx. interpretes ita ſcriptũ eſt eεοε οα K&αα
T0σε ½„παπιÜIedem. Quomodo ſit deus: in græco dicitis no eſſe deu: cum & apud. Lxx. ſcriptum eſt
peo⅜αου , εοασ oτs ˖terpretes ſimiliter de hebræo trãſtulerũt. In eodem. Intelligã in nouiſſimis eoꝶ. pro
quo in græco legiſſe uos dicitis cat ιπσ*ideſt. Et intelligam: ſed hic & cõiunctio ſupflua eſt. In eodẽ defecit ca
ro mea & cor meũ: & uos dicitis in græco haberi üτπιααρααας 1αιαααοαπαH⅓ο ε%⁷.ideſt defecit cor meũ
& caro mea. In eodem. Vt annũciẽoẽs prædicatiões tuas. Pro quo in græco legiſſe dixiſtis ſove*ανυπααα
&ισdααIaαα. Mεια¾οο7deſt, Vtannuciẽ oẽs laudes tuas: & ſciendu quod ſcriptũ in hebræo habet malo/
chachor quod Aquila ayy „ ονσο::deſt nuncios. Septuaginta prædicatiões: uel ꝓmiſſa ĩter
pretati ſut: licet & laus & prædicatio unũ utrũq; ſignificet. In ſeptuageſimotertio. Vt quid deus reppuliſti in
finẽ. Pro quo apud græcos male irorane cõmutato: ut ꝗd reppuliſti deus. In eodẽ. Quata malignatus eſt
inimicus ĩ ſãcto. Miror quis in codice ueſtro emẽdando puerterit: ut pro ſancto ſãctis po ſuerit. Cũ & in nr̃o
codice in ſãcto inueniat᷑. licet græci legãtèy Tα7ιοπο.. in ſancto tuo. In eodẽ. Incedamus oẽs dies feſtos
dei a terra. ꝓ quo in græco ſcriptũ ẽ AKa αατιπτιιπυοιι‧αειυααραπσ Hαςμαι1νταπςσ 1ιαπο 1ςνυπ½ ορ
trãſtulimus. heus & quieſcere faciamus oẽs dies feſtos dei a terra. Et miror quõ elatere annotationẽ noſtrã: ne
ſcimus quis temerarius ſcribendã in corpore putauerit: quã nos pro eruditiõe legentes ſcripſimus:hoc modo
textus nõ habet ααπαπιαυσιοεν quidã putãt: ſed àααενσιπιαdeſt icẽdamus. Et ꝗa retulit mihi ſãctus
preſbyter Firmus: qui huius operis exactor fuit. inter plurimos hinc habitã quæſtionẽ: plenius de hoc diſpu/
tandu uidet᷑. In hebræo ſcriptu eſt ſarhuchol medahu herbaares qdAqla & Symmachus uerterũt âανααπα

tro ſag ioρσσαασ νοιονατIιο Iaâςvααρideſt incẽderunt oẽs ſolẽnitates dei in terra. Quinta ?ααυπͤαααπτιο

ideſt cõbuſſerũt. Sexta eαανοσνεινσdeſt cõburamus. Quod & ſeptuaginta iuxta exemploꝶ uarietatẽ trãſtuliſ
ſeꝑſpicuũ eſt. Theodotion quoq; αααν ειι.deſt ſuccẽdamus: ex quo pſpicuũ eſt: pſallẽdũ ut nos ĩterpre
tati ſumus: & tũ ſciendũ: qd hebraica ueritas habeat. Hocenĩ quod ſeptuaginta ĩterpretes trãſtulerũt:ꝓpter
uarietatẽ in eccleſiis decantandũ eſt: & illud ab eruditis ſciendũ eſt ꝓpter notitiã ſcripturaꝶ. Vnde ſiꝗd pro ſtu
dio ex latere additũ eſt. nõ debet poni in corpore ne priorẽ trãſlationẽ pro ſcribentiũ uolũtate cõturbet.In eo/
dẽ. Cõtribulaſti capita draconũ in aquis. Tu cofregiſti capita draconis. Sic lectionis ocdo ſequit᷑. Græcus uero
habet oοσννaω αaαKειaαααροπX⅛ραο Hο ν+π 1ον MατοοNς αυNMWοHαων να .υ...XA T0
Apancy Tcoc: ideſt Tu tribulaſti capita draconũ in aqua. Tu cõfregiſti caput draconis:cũ ĩ priori uerſu: tu nõ
habeat᷑: ſed in ſecũdo itaq; aquis plurali numero ſcribet᷑ nõ ſingulari. Sicut in Aquila uerbũ hebraicũ Ammi
chim ramatton ideſt aquarum ĩterpretatus eſt. In eodem. Ne obliuiſcaris uoces inimicoꝶ tuoꝶ:pro quo ĩ græ
co uñᷣ &τXoοαν Iàαςονπιποαπιιν6ρετον Gοντdeſt. Ne obliuiſcaris uoces depræcantiũ te: ſcriptũ dicitis. In he-
bræo autẽ Sorarad legit᷑: quod Aqꝗla hoſtium tuoꝶ ĩterpᷣtat᷑. Symmachus bellantiũ contra te. Septuaginta &
ſexta editio inimicorũ tuoꝶ interpretati ſũt: & eſt ſenſus pendẽs ex ſuperioribus. Memor eſto improperiorum
tuorum: eorum quæ ab inſipiente ſũt quotidie. Ne obliuiſcaris uoces inimicorum tuorum: ideſtuoces quæte

blaſfemant. tibiq; a populo tuo detrahunt. Vnde ſequit᷑. Superbia eorum qui te oderunt: aſcendit ſemp. Pro
H iii. .lxxiii.

wif.

quo in græco eſt Ara w& tιIr:ideſt per oĩa ſiue oĩno: ideſt autẽ. dũ tu differs pœnas illi perficiũti blaſfemias.
In ſeptuageſimoquarto. Narrabimus mirabilia tua. Pro quo male apud græcos legit᷑ AiπροsNοναω τια

Taoò&& νIäς ο6.˙: ideſt narrabimus oĩa mirabilia tua. In ſeptuageſimoꝗnto. Omnes uiri diuitiarum mani

bus ſuis: & nõ ut uos neſcio a quo deprauatũ legitis. In manibus ſuis cum in græco ſit wãαροαποον
οστο οσà1ιαιρπσπνατππ ˖eſt o&s uiri opulentiæ manibus ſuis. In eodẽ. Terribili & ei qui aufert ſpiritũ
principũ. dicitis ꝙ ei nõ ſit ſcriptũ in græco ſcοαρσιαοπαπνπ½ιπιτπαοαιπαα⁰πινοπι H;ſt. Terri
bili: & auferenti ſpũs principũ. Veꝶ eſt ſed niſi appoſuerĩ ei: latinus ſermo nõreſonat. Neq; enĩ poſſumus di
cere. Terribili & qui aufert ſpm principũ. In ſeptuageſimoſexto. Et meditatus ſũ nocte cũcorde meo: & exer/
citabã & ſcopebã ſpm̃ meũ. Pro quo in hebræo legimus. Recordabar pſalmoꝶ tuoꝶ in nocte cũ corde meo lo
quebar:& ſcopeba ſpiritum meũ pro exercitatione ideſt decantationem quãdam & me/
ditationem. Lxx. tranſtulerũt ideſt pſcrutabar ſiue quærebã. Et ꝗnta ſimiliter in græco habet᷑ α
AXeVwαπμαπ hαρπιε1τι⅝ιεαααα ιςτταουα ανιτορο eαTπιαρKαπωαποπιμιουπ ο εσοα εαα⅝
lo nᷣ απ πι½ ντâ;ſt & annos æternos memineram: & meditatus ſum nocte cũ corde meo. argutabar᷑ & ri/
mabat ſpiritus meus. Proprie autẽ oπατin agricultura dicit᷑. In ſarriendo ideſt ſarculando. & quomodo
ibi quærunt herbæ quæ ſarculo ſecent᷑: ſic & iſte retractationẽ cogitationũ ſuaxꝝ ρ IαρπαπMεſρ. ideſt a ſar
culo demoſtrauit. Et ſciendũ ꝙ πο Rαο ννσdeſtargutabat nõ ſemel ſed frequẽter ſignificet. In eodem. A
generatione ĩ generationẽ: hoc qd græcũ ſequẽtes ĩueniſſe uos dicitis ovae Iexεισ0α Topaauaideſt cõſumabit
uerbũ recte nõ habet in latino: qa in nullo habet᷑ interpᷣtum. In ſeptuageſimoſeptimo. Et narrabũt filiis ſuis.
pro quo habet᷑ in Græco ai a αι„1υαπdeſt Et annuciabut ea. Sed ſciendum ꝙ inhebræo uaſah-
pherii ſcriptũ eſt: quod Aquila & Symmachus narrabũt trãſtulerũt. In eodẽ. Et occidit pingues eoꝶ. pro quo
in græco eſſe dicitis aατεπ αιαενTοτοσπριοασαντοεHdeſt & occidit in pluribus eoꝶ. ſichabet ĩ hebræo

bamaſinnechen hoc eſt quod Aquila interpretatus eſt. USymmachus
Septuaginta & Theodotion & quinta editio quod quidã non intelligentes pu/
tauerũt ſcriptũ . In eodem. Dilexerũt eũ ĩ corde ſuo:& lĩgua ſua mẽtiti

ſunt ei.ĩ græco haberi dicitis xai æ ραανανα1ρπεTοο 1οοαπαα1ιHε ιÜNhaορ Iàν„αο ονσπEHνυεε aο1ο
a rov:ideſt & dilexerũt eum in ore ipſoꝶ: & lingua ſua mẽtiti ſũt ei. & in hebræo ſcriptũ eſt.
¶ Et omnes uoce ſimili traſtulerũt eοναιo ideſt mẽtiti ſũt. Quis aũt uoluerit pro ei pone/
re eũ: & uitiare exemplaria nõ eſt mei iudicii. In eodem. Et ꝓpitius fiet peccatis eorũ: & nõ diſperdeteos. dicitis

ꝙ in græco eos nõ habeat᷑: quod & uerũ eſt xa ααπααέιρ deſt & nõdiſperdet. Sed nos ne ſnĩa pẽdeat: lati

nũ ſermonẽ ſua ꝓprietatecõpleuimus. Siꝗs autẽ putat xai νAιρππρι+mπ perditionẽ. ſed corruptionẽ ſona
re:recordet᷑ illius tituli:in quo ſcribit᷑ hoc eſt in finẽ ne pdas:& nõ ut plæriq; interpretãtur
ne corrumpas. In eodẽ. Et induxit eos in montẽ ſanctificationis ſuæ montẽ quẽ acqſi/
uit dextera eius. pro quo apud. Lxx. legit᷑ oσ To Toπρο:ideſt montẽ huc quẽ poſſedit: & nõut uos
ponitis τεαποαπτπιο επ αεπι †—Tr—wͤ: ideſt Hæc quæ acqſiuit dextera eius. In eodẽ. Et auerterũt ſe: & nõ
ſeruauerũt pactũ: quẽadmodũ patres eoꝶ. Scio ꝙ pactũ nõ habeat᷑ in hebræo. ſed quãdo oẽs uoce ſimili tran
ſtulerũt & apud geæcos pactũ dicit᷑ & uno uerbo ſignificat᷑ nõ ſeruaue

rũt pactũ:licet. Lxx. poſuerint. In eodẽ. In terra quã fundauit in ſæcula. pro quo ſcriptũ inueniſ

ſe uos dicitis è*“ Iu Yunêo? ucοοσπνσα1Iαρ½ει To aι ˖Hπ⅛ο:ideſt in terra fundauit eam in ſæcula: in hebræo ita

ſcriptũ eſt: ut uertit Symmachus tai αο“MνοππιαιαπποααπσσHπι1οαναναπονοσεραναNααε

& εαροι Tνααπια:deſt & ædificauit ſicut unicorniũ ſanctificiũ ſuũ in terra:quã fundauit in ſæcula. Si aũt

nõ de terra dicit᷑: ꝙ fũdata ſit: ſed de alia re: quæ fũdata ſit in terra: ꝓbent ex prioribus & ſequẽtibus: qd ſenſus

ſit: ut neſcio quæ res: quæ nõ dicit᷑: fũdata uideat᷑ in terra. Si aũt ſanctificiũ in terra fũdatũ putãt: debuit ſcri/
bi: in terra fundauit illud inſæcula. In eodem. Et in intellectibus manuu ſuarũ deduxit eos: non habet textus

Iui ꝙ νευα1: ut ſcribitis numero ſingulari: quod ĩ telligẽtiam ſonat: ſicut in hebræo habet᷑: ſed et ſdi ννας
ειι uod & ĩtellectibus. In ſeptuageſimooctauo: poſuerũt Hieruſalẽ ĩ pomoꝶ cuſtodiam: quod in Græco
. 1 — . . f . „ — . . — . .—. 4 . .
toe To eροονορσπ ν ραι 1τοπ%επιοσυααον dicit: nec põt aliter uerti ꝗqᷓ a nobis tranſlatũ eſt. ſignificat autem

rpιο π o ſpeculi: quã cuſtodes ſatoꝶ & pomoꝶ haberecõſueuerũt: ut de ampliſſima urbe paruũ tugu

.

riunculũ uix remãſerit:hoc ſe ecũdũ Græcos. Cæterũ in hebræo lichin ſcriptũhabet᷑ :quod Aquila uertit ocορο*
ideſt acceruũ & tumulũ lapidũ: quibus uineæ & agri purgari ſolẽt. In ſeptuageſimonono. Et plãtaſti radices

eius hinc: & dicitis ꝙ in græco hinc non habeatur: ai α ιυσπαι1Hαππαπαιςαπ bene. Nam & inno/

ſtris codicibus nõ habet: & miror ꝗs ĩperitoꝶ noſtros libros falſauerit. Inoctogeſimoſecũdo. Hæreditate poſ
ſideamus ſãctuarium dei. Et dicitis ꝙ in græco ſit ſcriptũ Xαραποοιισοιιεαοοπeſt poſſideamus no
biſipſis: quæ ſupflua quæſtio eſt. Quãdo enĩ dicit᷑ poſſideamus ĩtelligit & nobis. Octogeſimotertio. Cor meũ

& caro mea exultauit ĩ deũ uiuũ. Pro quo ĩ græco ſcriptũ dicitis ᷣ aaαα1ιοπι½ιαυα αριορυXXααναα

To:ideſt cor meũ & caro mea exultauerunt. In hoc enĩ nulla cõtẽtio ẽ. Si enĩ legimus exultauit ĩ telligit᷑ cor meũ

exultauit: & caro mea exultauit. Si autẽ exultauerũt: duo pariter exultauerunt ideſt cormeũ & caro. Et quæſo

uos: ut huiuſmodi ĩeptias & ſuꝑfluas cõtentiões: ubi nulla ẽ ſẽſus mutatio: declinetis. In eodẽ uxοααρ
po veo ſiy

tant

ni,
M
nani
10
ititi
Jen
us di
exer⸗
e0 lo
Rme/
GKNX
Me
Ard⸗
nodo
kaſar
m. A
nabit
ſuis,
alah⸗
oquo
ebrro

8 Ppu/
netiti
ayo

vone/
Cicts
aului
ſona
etaͤtut
cgli⸗
it uos
&no
litran
eruaue
inumn
reo⸗ ſa
fenn
Giain
ſenlus
bit ſen⸗
ttextus
4 oNe

1Ct½

jautem
nütugu
tſor
radies
Linno/
atepol
nusno
ormell
tagaN
otmel
gurlo
Ka
eo lin

p R,nτ⅝1απαπWιοιειτπαπραοσ·údeſt beatus uir cuius eſt auxiliũ ei abs te: quod quia nos in latina ĩter/
pretatione uitauimus uertentes. Beatus uir cuius eſt auxiliũ abs te: ut dicitis: reprehẽdit᷑. Cui enim nõ pateat
quod ſi dicere uoluerimus cuius eſt auxiliũ ei abs te:apertiſſimũ uitiũ ſit: & quãdo præceſſerit cuius: ſeq non
debeat ei: niſi forte uitii arguimur: quod uitauimus uitiũ. In eodẽ. In ualle lachrymaꝶ. Pro quo dicitis ſcriptũ
eſſe TaοτπXνα οMαπ1αοπDοαideſt in ualle plorationis: ſed ſiue ploratũ: ſiue fletu: ſiue lachrymas
ſiue plãctũ dixerimus unus eſt ſenſus: & nos hoc ſequimur: ut ubi nulla eſtde ſenſu mutatio latini ſermonis
elegantiã cõſeruemus. In oclogeſtmoquatto- Benediriſt domine terrã tuã: pro eo:quod eſt benedixiſti:ĩ græ
co ſcriptũ dicitis M απνασορ1z quæritis quomõ hoc uerbũ exprimi debeat in latino. Si contentioſa uer
ba ſcrutamur & ſyllabas: poſſumus dicere bene placuit dñeterra tua: & dũ uerba ſequimur: ſenſus ordinẽ ꝑdi
mus. Aut certe addẽdũ eſt aliqd: ut eloquii ordo ſeruet᷑: & dicẽdũ. Cõplacuit domine terra. Quod ſi fecerimus
rurſũ a uobis quæret᷑ quare addiderimus tibi: cum nec in græco ſit: nec in hebræo: Eadẽ igit ĩterpretãdi ſequen
da eſt regula: quã ſæpe diximus Vt ubi nõ ſit dĩnum in ſenſu linguæ in quã tranſferimus: & proprietas & ele
gãtia cõſeruet᷑. In eodẽ. Miſericordia & ueritas obuiauerũt ſibi: & dicitis ꝙ in græco ſibi nõ habeat oειοααα
XριεRπα Iοννideſt miſericordia & ueritas cõcurrerũt: nec in hebræo habet᷑: & apud. lxx. Obelo præno
tatũ eſt:quæ ſigna per ſcriptoꝶ negligentiã a plæriſq; quaſi ſupflua relinquunt᷑: & iccirco magnus in legẽdo
error exorit᷑. Si aũt nõ fuerit additu ſibi miſericordia & ueritas: nõ ſibi ſed aliis occurriſſe credent᷑. Nec iuſticia
& pax ſibi dediſſe oſculum: ſed alteri A1αατυουπα αααιε„οοαν. In octogeſimoquinto. Et nõ po/
ſuerũt te in cõſpectu ſuo: dicitis ꝙ in noſtro codice te nõ habeat᷑.addito te: & emẽdato errore librarii noſtrum
errocẽ emãdabitis. In eodẽ. Et tu dominus deus miſerator & miſericors. In græco ĩueniſſe uos dicitis cεαvν
pie otοααιποv:ideſt & tu dedeus meus quod ſupfluũ eſt. Meus enĩ in hebræo nõ habet᷑: nec ĩ ſeptuagĩta. In
octogeſimooctauo. Nagnus & horrẽdus. Pro quo in græco inueniſſe uos dicitis ꝓoρρααν1 quod ſignifi
cat. terribilis & timẽdus ẽ. formidãdus ergo puto ego idipſũ ſignificare: & horrẽdu: nõ uti uulgus exiſtimat de

ſpiciẽdũ & ſqualidũ. ſecũdũ illud ¶ Mihi frigidus horror. Membra quatit: & FHorrorubiq; aĩo ſimulip

ſa ſilentia terrẽt:c& ¶ Monſtrũ horrẽdũ ingens: & multa ſimilia. In eodẽ. Tuũc locutus in uiſione ſanctis tuis
Pro quo in græco uos ĩueniſſe dicitis Ioreααωααμεο ορρποσ1 οτ αοιιρο::deſt tũc locutus es in uiſione
filiis tuis. Sed ſciendum eſt ꝙ in hebræo laaſiadach habet quod omnes ſoi&τιοdeſt ſanctis tuis: trãſtu
lerunt. Et ſola ſexta editio prophetis tuis ĩterpretata eſt. ſenſũ magis ꝗᷓ uerba exprimẽs. Etin uulgata notãdu
eſt pro ſanctis filios reperiri. In eodẽ. Tu uero reppuliſti & deſpexiſti. pro quo in græco a νεποοσι iue,
niſſe uos dicitis unius litteræ mutatio quãtũ uobis fecit errorẽ. Nõ enĩ reſpexiſti:ſed deſpexiſti ĩterpretati ſũt
ideſt cõtempſiſti: niſi forte ?ẽ7Xνιπιι οας6 putatis traſterendũ deſpexiiti. Sed ſecũdũ diſertiſſimũ iſtius tẽ-/
poris interpretẽ annihilaſti: uel anulaſti: uel uilificaſti. Et ſiqua alia poſſut ĩueniri apud ĩperitos portẽta uer/
boꝶ. Octogeſimonono. Aſæculo uſq; ĩ ſæculũ tu esdeus: & dicitis ꝙ ĩ græco nõ ſitdeus &αοTονπàριποα
kxa &ι oU ⁄Üüοςοαασπι:deſta ſæculo: & uſq; in ſæculũ tu es: quod apud eoſdẽ eſſe manifeſtũ eſt. Naã & he/

braica ueritas habet & oẽs alii ĩterpretes: & ſeptuaginta ſimiliter trãſtulerunt xai àωισ o&αιτποιουεεια

quod hebraice dicit᷑ meolã adolã athebel. In eodẽ. Quoniã ſuꝑuenit mãſuetudo: & corripiemur:ĩ græco uos
dicitis ĩueniſſe òεα„οςτποIαρπαςααα αιπιπαοιπιοαιdeſt quoniã ſupuenit ſuꝑ nos mãſuetu
do: & inſtituemur. Sed & hoc ſupfluũ eſt. In nonageſimo. Dicet domino ſuſceptor meus es tu. Et dicitis ꝙ in
græco es nõ habeat᷑: Ego uobis amplius dicã ꝙ apud hebræos nec es habeat: nec tu. Sed apud. Lxx. & apud la/
tinos pro cõcinitate & uerboꝶ cõſequẽtia poſituũ ſit. Innonageſimotertio. Beatus homo quẽ tu erudieris: do/
mine: dicitis in græco nõ eſſe tu uaαοαααππαττσςαονταποαπρ–11 deſt Beatus homo quẽ quidẽ
erudieris dñe. & uerũ eſt. ſed apud latinos ꝓpter euphoniam ideſt conſonantiam poſitũ eſt. Si enĩ dicamus.
Beatus homo quem erudieris dne:compoſitionis elegantiã nõ habet. ſed quãdo dicit᷑ domine: & apoſtropha
fit ad dominũ:nihil nocet ſenſui:ſi ponit᷑ & tu. In eodẽ. Et in malitia eoꝶ diſperdet eos. in græco dicitis nõ eſſe
præpoſitionẽ in: ſed legi. Malitia eoꝶ diſperdet. Sciendũ aũt ꝙ & in hebræo & in cũctis ĩterpretibus poſitũ ſit
wal a Tuy Rpiανπυσ⁵π Nααπιαντοορρρρςù deſt Et in malitia eoꝶ diſperdet eos dominus
deus. Si at uoluerimus legere malitia eoꝶ diſperdet: ideſt quod in. Lxx. ſequit in fine uerſiculi: eos: & ſupflu
um erit: & uitioſũ. In nonageſimoſeptimo. Recordatus eſt miſericordiæ ſuæ. pro quo in græco inueniſſe uos
dicitis aαοοα 1οεοαωςραατοον οαπHαισÜπideſt recordatus eſt miſericordiæ ſuæ Iacob: ſed hic Iacob nomẽ
ſuperfluũ eſt. In centeſimo. Oculi meiad fideles terræ: ut ſedeãt mecũ.pro quo in græco inueniſſe uos dicitis
W1 Tovg Tig Tov Tu ynα ToO õä ue ſe uov:ideſt in fideles terræ cõſidere ipſos mecũ.ꝗs
nõ ita talẽ fugiat ĩterpretationẽ: ut uerbum ad uerbũ exprimẽtes dicãt ita- Cõſiderẽt ipſi mecum. In centeſi/
moprimo. Vigilaui & factus ſum ſicut paſſer ſolitarius in tecto. & dicitis ĩueniſſe uos ĩ græco ei Aπιπαι
quod antiqui codices latinoꝶ ĩterpretati ſũt: in ædificio. In oriẽtalibus prouinciis ipſũ dicit᷑: quod apud lati/
nos tectũ. In palæſtina enĩ & ægypto: uel ubi ſcripti ſunt diuini libri: uel ſterpretati ſũt: nõ habẽt in tectis cul
mina:ſed domata: quæ Romæ uel ſolaria uel miniana uocãt: ideſt plana tecta: quæ traſuerſis trabibus ſuſtẽ
tant᷑. Deniq; & in actibus apoſtoloruũ Petrus quãdo aſcẽdit in doma: in tectũ ædificii aſcẽdifſe credẽdus eſt. &
qũ præcipit nobis:ut faciamus domati nro coronã:hoc præcipit᷑: ut ĩ tecto faciamus per circuitũ quaſ emi
uII. .IxxXIIII.

nẽtias:ne facilis in præceps lapſus ſit. Et in euãgelio. Quæ inꝗᷓt auditis in aure dicetis ſuꝑ domata: ideſt ſuper
tecta. Etã Eſaia. Quid uobis ẽ ꝙ oẽs aſcẽditis ſuꝑ tecta noua! Et multa iſtiuſmodi.In eodẽ.Fcũs ſũ ſicut ny/
cticorax in domicilio: qd ſimiliter in græco habet᷑ α νππορπσ‿εα£αοd πι˙α uritis qd ſignificetny
cticoraxapud latinos. In hebræo pro nycticorace uerbuũ: bos ſcriptũ eſt. qd Aquila & ſeptuaginta & Theodo
tion & quãĩta editio nycticoracẽ ĩ terpretati ſũt. Symmachus uero upupã. Sexta editio noctuã. quod & nos ſe/
quimur. Deniq; ubi apud nos & græcos legit᷑.factus ſum ſicut nycticorax in domicilio: apud hebræos dicitur

factus ſũ ſicut noctua ĩ ruinis.plæriq; bubonẽ cõtẽtioſe ſignificare putãt. In eodẽ. A facie iræ & indignationis

tuæ. ꝓ quo ĩueniſſe uos dicitis &ρ ιρριοσοιιπσααρπρρσπασ 90 Kai Tĩov U Gο⁹. 1. a facie ira tuæ & indi
gnatiõis tuæ: cũ maniteſtũ ſit ꝙ & apud hebræos & apud. Lxx. interptes ſichẽat &ò TpooOι τπιπο1π ορπ7à.
ooHεοον G5In eodẽ. Quoniã placuerũt Fuis tuis lapides eius: & terræ eius miſerebunt᷑.pro terra afar ĩ he
bræo poſitũ ẽ qd oẽs Xovy trãſtulerũt. & põt tã puluis 5 humus ideſt terra interpretari. In græcoõti i Mαοοα
Gν1ρεωντοοον T αννσνπο Iν αοονοναυππστιροιοοπσο1. Quonia ꝓbauerũt ſᷣui tui la

pides eius: & pulueris eius miſerebunt᷑. In cẽteſimoſecũdo. Nõ ĩ ppetuo iraſcet᷑. ꝓ quo ĩ græco ĩueniſſe uos di
citis oσ I„“Hνες ρνσ τοστ..Qz. n6 1 finẽ iraſcet. ſed uerbũ hebraicũ. nes. & perpetuũ & finis & uictoria

ĩtelligit pro locoꝶ qᷓlitate. In cẽteſimotertio. Qui facis angelos tuos ſpũs. pro quo in græco uos ĩ ueniſſe dicitis
okισιoσρανιοανραονιαππideſt quifacit angelos ſuos. Aquibus breuiter quærite. Quò cũad deũ
ſermo ſit: ꝗᷓſi ad aliũ loquẽs ꝓpheta repẽte mutet᷑: maxime cũ ſic ĩcipiat Deus deus meus magnificatus es ue
hemẽter cõfeſſionẽ: & decorẽ induiſti: & Qui tegis in aquis ſupiora eius: ideſtcæli. Qui ponis nubes aſcenſuũ
tuũ: qui ambulas ſuꝑ pennas uentoꝶ: & ſtatim ſequit, Qui facis angelos tuos ſpiritus: & miniſtros tuos ignẽ
urentẽ. Qui fundaſti terrã ſup ſtabilitatẽ ſuã. & poſt paululũ: Ab ĩcrepatione tua fugiẽt: &a uoce tonitrui tui
formidabũt: &. In loco quẽ fundaſti eis. Qui emittis fontes in cõuallibus. Interim & illud. Vt educas panem
de terra.ð Si ergo oĩa hæc ad ſecũdã pſonã ſut: ideſt ad deũ: quõ ĩ uno uerſiculo tertia pſona ſubito & extra ordi
nẽ inducit In eodẽ. Auoce tonitrui tui formidabũt: dicitis tui nõ hẽri ĩ latino: cũ in græo ſit âo Tue ocι

pov In οσnεhſæταοραοονσπ abet & ĩ hebræo tonitrui tui: & miror quõ apud latinos errore ſcriptoꝶ ſubtra

ctũ ſit. In eodẽ. Hoc mare magnũ & ſpatioſum manibus: & dicitis in græco manibus non haberi: & ego noui
avra n o&Wüαουιουαzι£ αâαοενπππος.i. hoc mare magnu & ſpatioſũ: ſed ex hebraica & Theodotionis

editione in ſeptuaginta ſub aſteriſco additũ eſt. Deniq; & in hebræo ita ſcriptũ eſtzeaianſa dollu arabidã: q .

Adla ſic ĩterpretatus eſt &ερααιιπροοναπτιαι οτ Interpretes: & hoc ſecundũ hebraicã dicit᷑ proprieta
tẽ qd quaſi expãſas manus habeat: & in ſe cũctas ſuſcipiat. In eodẽ. Vt educas panẽ de
terra. Pro quo ĩueniſſe uos dicitis: ut educat ſed nõ põt aliud ad ipſũ: aliud ad aliũ de ſeipſo dici: aut oĩa quaſi
ad deũ loqꝗᷓ bat᷑ ꝓpheta: aut oĩa ad aliũde eo referebat. Cũ aũt plæraq; ad ipᷣm dirigant᷑. Et ea quæ abigua ſũt:
ad ipſius pſonã redigẽda ſunt. In græco ĩTovkaya yeiNap Toy e In uc:ideſt ad educẽdũ panẽ e terra. In eo
dem. Herodii domus duxeſteoꝶ. Pro herodio: qd ĩ hebræo dicit᷑ aſida. Symmachus IJM
ideſt miluum interpretatus eſt. Deniq; & nos ita uertimus in latinum: ubi aues nidificabunt:milui abies do/
mus eſt: ꝙ ſcilicet ſemp in excelſis: &arduis arboribus nidos facere cõſueuit. Vnde & ſexta editio manifeſtius ĩ
terpretata eſt: miluo cupreſſus ad nidificandũ. Pro abietibus aut & cupreſſis in hebræo ponit᷑ barſim:qd ma/
gis abietes: ꝗᷓ cupreſſos ſignificat. In eodẽ. Petra refugiũ erinatiis. Pro quo in hebræo poſitum eſt: phannim: &
oẽs ex irrutilius uoce ſimili trãſtulerũt. Soli ſeptuaginta lepores ĩterpᷣtati ſũt erpa απαοπ τοι„WEοαt
ideſt Petra refugiũ leporibus. Sciẽdũ eſt aũt animal eẽ nõ maius eritio habens ſimilitudinẽ muris & urſi. Vñn
& ĩ palæſtina arctomys. ideſt urſus mus dicit᷑: & magna eſtiin iſtis regionibus huius generis abũdãtia: ſemꝑq;
ĩcauernis petraꝶ & terræ foueis habitare cõſueuerũt. In cẽteſimoquarto. Edidit terra eoꝶ ranas. Pro quo ĩ græ
co ?ιραανααππαορπ αουρÜs legiſſe dixiſtis: quod põt ita interpretari. Ebuliuit terra eoꝶ ranas: ſed
& in hoc nulla ẽ in ſenſu mutatio: & nos antiquã ĩterpretationẽ ſequẽtes qd nõ nocebat:mutare noluimus.Et
cõtriuit lignũ finiũ eoꝶ. Pro quo ĩ græco uos ĩueniſſe dicitis c &απιτπ ρεαπν οι οονοοααωπι.U1710 ctriuit
oẽlignũ finis eoꝶ. Sed & hoc additũẽ: & ſupfluũ. In eodẽ. Quoniã memor fuit uerbi ſcĩ tui:qd hũit ad Abra/
hã puerũ ſuũ. Pro quo in in græco uos ſeoie⸗ dicitis ideſt quod diſpoſuit: ita & in he
bræo: & apud ſeptuaginta interpretes habet᷑ ùενπαα Ge Toαάτποπο ον 1ονπα ρπφααα Toν Aονον
ar: Ergo quod in græco dicit in hoc loco & ſupfluũ eſt: & radendũ. In cẽteſimoquinto: Cõò
fitemini dno qm bonus. Pro quo in græco uos legiſſe dicitis i ideſt quoniã PH τ—ορ:1deſt ſuauis. Sed ſciẽdũ
eſt ꝙ Hιτοàρ in utile: & in bonũ: & ſuaue uerti ꝑõt. Deniq; & in hebræo ſcriptũ eſt chitob quod oẽs uoce ſi⸗
mili trãſtulerũt ò αοdeſt qa bonus: ex quo ꝑſpicuũ eſt ꝙ αο Tocbonus ĩtelligat᷑. In eodẽ. Nõ fuerũt
memores multitudinis tuæ miſericordiæ dicitis ꝙ in græco inueneritis ai ovâεταοοποραονο To:ideſt nõ fue-
runt memores: & cõiunctio ſupflua eſt. In eodem: Et irritauerũt aſcẽdentes in mare: mare rubrũ. Pro quo in
græcO ĩueniſſe uos dicitis Kci TFeIK&εNιπ⅓⅛Pu tatis uerbũ ex uerbo debere trãſſerri:& amaricauerũt:ſed hæciĩ
terpretatio annullationi cõſimilis eſt: ſiue annihilationi. Legite Ezechielẽ: & inuenietis

irritationẽ & exacerbationẽ ſemp expᷣſſam: ubi dicit᷑ igdeſt domus
exaſperans. In eodem. Et uidit cum tribularent᷑: & audiuit orationẽ eoꝶ. in græco al eAορνποο:ideſt & ui/
dit dñs.

atdi
eusin
olüta
brn
osnec
lenüd
miß
nonop

enitte
Goc
ubet
xeiſel
leme
lneent
iletin
iogi
nüpro⸗
änt.
Gatsi
ſien.
lain
Ctl
NON
e
ſahe
uose
Gat
dA
Loce
apu⸗
bachal⸗
icio
kuto
luhel
nalo
beſi
linte
lnfui
ühabe
ihurci
mö
hue
M
i
toti
o
deh
ilu⸗
citi
del
ſupe
ing.
i
magn

upen
. ng⸗
etny
eodo
fosſe⸗
lcitur
tionis
Lindl
o
Aibe
Aod
ituil
uos
icton
ediati
Ade⸗
l ee
Aenii
egn
imui
Pnen
tnordi
on
luben
Conoli
otionis
idigt
topnet
banic
agual
ualüt

lneo

do/
ſtiusi
Amn
witm.
oo
. Vi
llenpq

noige
utl

umslt.

cinnit
tAlbn
aäne
. Aodof
vinoli
edlii
uoe/
löfei
tnöln
wolun

ſel laci

tcond
AKaui⸗
tdis⸗

X

dit dũs. Quicqd extra hoc in græco inueniſſe uos dicitis ſupfluum eſt. In centeſimoſexto. Et ſtatuit ꝓcellam
eius in aurã: & ſiluerũt fluctus eius. hoc ergo qd pro iſto gcæco ĩ ueniſſe uos dicitis ceα To Tù Kαταπ α1 A
K& &ασ e1ιρνανdeſt& cõſtituit pcellæ: & ſtatuit in aurã: ſuꝑfluũeſt. In eodẽ. Et deduxerũt eos in portum
uolũtatis eoꝶ. pro quo dicitis uos ĩueniſſe⸗
Hebræo non habet: quod uolũtatis eoꝶ ſonat. In centeſimoſeptimo. in græco dicitis eſſe ροραυ /â Aołe
aõd:ideſt exurgã gloria mea. quod dicitis in latino nõ eſſe: recte in iſto pſalmo nõ habet᷑ qa nec apud hebræ
os: nec apud ullũ ĩterpretũ reperit᷑: ſed habet in quinquageſimoſexto pſalmo Exurge glona mea: exurge pſal
teriũ & cithara: exurga diluculo. de quo mihi uidet a quodã in iſtũ locũ eſſe trãſlatũ. In eodẽ. Mihi alienigenæ
amici facti ſũt.pro quo in græco inueniſſe dicitis nerâyi oνhoc eſt ſubditi ſũt. Sed hoc in quinquageſimo

nono pſalmo ſcriptũ eſt. Mihi alienigenæ ſubditi ſũt. In præſenti aut ita apud oẽs inueniemus tranſlatores

ideſt amici facti ſũt.quod hebraice dicit hectode. In cẽteſimonono. Virgam uirtutis tuæ
emittet dũs ex ſion: dicitis uos in græcis codicibus non legiſſe tuæ pia;& Aον;πιααει⁵ιο cFaαι Tex& ο1
uvpioc e oloädeſt Virgã uirtutis emittet tibi dns ex ſion. quod manifeſte in hebræo &in. Lxx. ĩ terpretibus
habet᷑ In eodem. Dominare in medio inimicoꝶ tuoꝶ: dicitis in græco legi maĩ &ατπ αιεαι deſt & domina-
re: ſed hoc necin hebræo habet᷑: necapud. Ixx. & ſupfluũ eſt. In centeſimodecimo. Cõfitebor tibi de ĩ toto cor
de meo. ſed & hoc ſupfluũ eſt. qc in græco uos inueniſſe dicitis ααριπααιου deſt in toto corde meo.

In centeſimotertiodecimo: Deus aũt nĩ in cælo. pro quo in græco legiſſe uos dicitis èy Tc oup m &*αρα VA

ideſt in cælo & in terra: ſed & hoc hic ſupfluũ eſt. In cẽteſimoquartodecimo. Et in diebus meis inuocabo te:di
citis ꝙ ĩ græco nõ ſit: te & bene. De noſtris quoq; codicibus radendũ eſt. In ipſo. Placebo dño in regione uiuo/

rũ:pro quo in græco legiſſe uos dicitis OapοατσιεαοÜον ποονιαααααι Tου1 ideſt placebo ĩ cõſpectu
dñi in regione uiuoꝶ:ſed hoc ſuꝑfluũ eſt. In centeſimo decimoſeptimo. In noĩedomini: quia ultus ſũin eos.

dicitis in græcis codicibus nõ inueniri ò domini ultus

ſũ eos.ſed qa ĩ latinis ſub aſteriſco legendũ ẽ. In cẽteſimodecimooctauo.Et meditabarin mãdatis tuis quæ di

lexi:in græco uos legiſſe dicitis: uehemẽter additũ e&âνατπραανρεροαραdeſt quas dilexi uehemẽter: ſed hoc
ſupfluu eſt. In eodẽ. Et leuaui manus meas ad mandata tua quæ dilexi. In græco uos legiſſe dicitis po Iac
EAOX ρ ιαπτα1Rαα◻εροXρρσ:deſt ad mädata tua quæ dilexi uehemẽter. ſed & hoc ſi upfluũ eſt. In eo/
dẽ. Cogitaui uias meas. in græco uos legiſſe dicitis Aiè αιννααπαονσ11ααεnονσραο o:ideſt cogitaui uias tuas.
ſed hoc ſuꝑfluũ eſt: & recte uias meas legit᷑. In eodẽ. Et cõuerti pedes meos in teſtimonia tua.in græco legiſſe
uos dicitis ai ο peaideſt & auerti. ſed & hocſupfluũ eſt. In eodẽ. Ego autin toto cordeſcrutabor man
data tua. in græco èοXααααριπο½σ⅓¹ideſt in toto corde meo uos legiſſe dicitis: ſed hic meo ſupfluũ eſt. In eo
dẽ. Anima mea in manibus meis ſemp: & legẽ tuã nõ ſum oblitus: pro quo ĩ græco legiſſe uos dicitis Pn
uoey Ial& Xνk1αοονω„1τιιπ1deſt Anima mea in manibus tuis ſemp. Sed ſciendũ ẽ & apud hebræos
& apud. Lxx. & apud oẽs alios ĩterp̃tes ſcriptũ eſſe in manibus meis & nõ in manibus tuis: ꝗqbus hebraice dicit᷑
bachaſa: & oẽs apud græcos eccleſiaſtici interpretes iſtũ locũ ſic ediſſerũt: & eſt breuiter hic ſenſus. Quotidie
piclitor: & quaſi in manibus meis ſanguinẽ meũ porto: & legẽ tuã nõ obliuiſcar. In eodẽ. Exitus aquaꝶ dedu/

xerũt oculi mei: qa nõ cuſtodierũt legẽ tuã a eAννοTay: quia nõ cuſtodiui legẽ tuã:ſed hoc ſuꝑfluũ eſt: quia

& in hebræo legit Riui aquaꝶ fluebãt de oculis meis: quia nõ cuſtodierũt legẽ tuã. In eodẽ. Pronũciauit ligua
mea eloquiũ tuũ: pronũciauit in græco εor To uos legiſſe dixiſtis: quod uerbũ ſiue dicas ꝓnũciabit: ſiue ef/
fabit:ſiue loquet idipſũ ſignificat. Deniq; & nos dehebræo ita uertimus. Lo quet lingua mea ſermonẽ tuum.
In centeſimodecimonono. Dñe libera animã meãa labiis iniquis a lingua doloſa. In græco u& ideſt & : ergo
ſupfluũ eſt. In centeſimouigeſimoſexto. Beatus uir qui impleuit deſideriũ ſuũ ex ipſis: & in græco dicitis uir
nõ haberi uaαρεοαρ „ππρ1:deſt Beatusqui ĩpleuit:quod manifeſte in hebræo & in ſeptuaginta ĩterpᷣ
tibus cõtinet᷑. In cẽteſimouigeſimonono. Proprer legem tuã ſuſtinui te dne: dicitis in græco uos legiſſe tαρ
lovòtiòsα oë σο:r:ideſt propter nomẽ tuũ. Et nos cõfitemurplura exẽplaria ſic reperiri. Sed quia ueritati
ſtudemus:id quod in hebræo ſit:ſimpliciter debemus dicere. Pro noĩe enĩ ſiue lege: apud eos legit᷑ tira: quod
Aquila ĩterpretatus eſt hoc eſt timorẽ: Symmachus & Theodotion nòαοπσdeſt legem:
putãtes ita eſſe propter litteraꝶ ſimilitudinẽ: & formã: quæ tantũ magnitudinediſtinguit᷑. Quĩta editio ter/
rorẽ ĩterpretata eſt. Sexta uerbuũ. In centeſimotriceſimoprimo. Sicut iurauitdno uotu uouit deo Iacob. Pro
eo quod nos ĩterpretati ſumus: uotũ uouit in græco va I Tc esco legiſſe uos dicitis: & putatis interpretari
debuiſſe: orauit deu: ſed hoc male. nã ο dù̈α pro locorũ qualitate: & ratione etiam uotũ ſignificat. ſecũdũ
illud. Redde domino uota tua: ideſt αασο. In cẽteſimotriceſimoquinto. Qui fecit lummaria magna:di

citis. quia in græco inueneritis Io oiuαπιαεαπαο ππdeſt. qui fecit luminaria magna ſ. olus.

Sed hocde ſupiori uerſiculo eſt: ubi legimus. Qui fecit mirabilia magna ſolus. lbi ergo legendũ eſt:& hoc q̃ſi
ſuperfluũ nõ ſcribendũ. In centeſimotriceſimoſeptimo. Quonia magnificaſti ſupomne nomẽ ſanctũ tuum
in græco repperiſſe uos dicitis erti am ſd cꝛideſt ſuper oẽs. Sed in ſeptuaginta legit᷑ εαρρναναπαςsταnτπα
looꝛou ſoaylòy oov:ſicut & nos in latinũ uertimus. Cæterum apud hebræos ita eſſe cognoſcite. Quoniã
magnificaſti ſupomne nomen uerbum tuũ Iuxta editionem autem latinam hic ſenſus eſt.Quoniãa maon-

III Al ueN& ε πα1οαα1˖deſt in portũ uolũtatis ſuæ. ſed in

ſicaſti ſupoẽ nomẽ. hoc eſt quod in cælo:& in terra dici põt: ſanctũ filiũ tuũ.In centeſimotriceſimooctauo.
Pro eo quod eſt. Quia nõ eſt ſermo in lingua mea: uos in græco ĩ ueniſſe dicitis ò i ναο I1 &ενAOονονπ„ο.
I uõv:ideſt Quia nõ eſt dolus in lingua mea: quod ſolũ ſexta editio ĩterpretata eſt. Cæterum & apud. Ixx. &
apud omnes interpretes & ipſu hebraicũ uel ραιαπανρ1αωονàdſt. eloquiũ& uerbũ ſcriptũ habet. Deniq;
hebraicedicit mala. In cẽteſimotriceſimonono. Funes extenderunt in laqueũ. Pro quo in græco inueniſſe uos
dicitis Oο1 àισιXαιπααονπα Aα Toâααοσ:ideſt & funibus extẽderut laqueũ pedibus meis: ſed ĩ hoc
loco ſuperfluũ eſt. In eodẽ pro eo quod eſt. Habitabũt recti cum uultu tuo:in græco inueniſſe uos dicitis tan
x& ſoi miαε πz&gsé1ι⁄ι ρρ τπσιτιισοvdeſt. habitabũt recti cũ uultu tuo: ſed hic cõiunctio &:ſi ußſiua
eſt. In centeſimoquadrageſimo: Diſſipata ſũt oĩa oſſa mea ſecus infernũ. Pro quo in græco legiſſe uos dicitis
Ai tos opi con Io o&τσα☛ιαατο ααρπα IoHαMn»*ideſt Diſſipata ſũt oſſa eoꝶ ſecus infirmũ: ſed & hoc ſuper-

fluũ eſt. In centeſimoquadrageſimoſexto. Nec in tibiis uiri beneplacitũ erit ei pro ei dño legiſſe ues dicitis: qd Nui
nõ habet᷑ in græco oOAè eν Ti αιπ½Iια11ρ TοναπXραςρςεπWM—οwπ:ideſt Neq; in tibiis uiri beneplacitũ eſt. De eo ondi
aut quod & uos in fine ſchedulæ quæritis: & ſanctus filius meus Au itus frequẽter efflagitat: quomodo græca . ſolr
ĩterpretãda ſint uerba. breuiter annotaui.nounmi menſis exordiũ eſt: qu od nos ſ- ecũdũ latinæ linguæ pro guin
prietates calendas poſſumus dicere. Verũ quia apud hebræos menſis ſecundũ lunæ curſi ſuppu tat: & apud ſen
ræcos uu mn luna dicit᷑. oαοαα ia. quaſi noua luna appellat᷑ ghαοα aut deſertuel ſolitudinem ſi gnificat. prn⸗
hronus uel ſedem uel ſoliũ NrIρε diximus noctuâ ονασαουπ né ut latini ĩterpretati ſũt muſca ca nheä
nina dicit᷑ οποππper. y. græcã litterã. Sed iuxta hebraicã intelligẽtiã. per. oi. ποαυαπ debet ſcribiut ſit Nrl
oi Oο νπι: ideſt omnegenus muſcaꝶ. Sed Aquila omnimodã muſcã interpretatus no
eſt. pro quo latinis aſciã uertit. Nos genus ferramẽti ĩterpretati ſumus quo lapides do/ tiun
lant᷑ Deniq;ʒ ex hebræo uertentes ita diximus: & nũc ſculpturas eius pariter bipenniq; & dolatoriis deraſerũt. taus
ergo dolatoriũ dici pot. — eni
Beati Damaſi papæ ad ſanctũ Hieronymũ pᷣſbyterũ petentis pſalteriũ ſeeundũ editionẽ. Lxx. interpretum eie
cõuerti atq; emendari.

Amaſus eps fratri & cõpreſbytero Hieronymo in dno ſalutẽ. Dum multa corpora libroꝶ in meo ar/ Mait
bitrio oblata fuiſſent: cõtigit ut libꝝ pſalmoꝶ in meo aĩo feſtinus cognoſcerem detinen:& memoriã tiln

capacitatis meæ imbui cogitatu. Frater amantiſſime & in Xpᷣo ſemp ſacerdos rogo teut ſecũdũ. Lxx. ſatior
ĩterpretes ideſt Matthiã lenæti Hid mu Saut Egihaniinc zattem Gimonkgcareres in quãtũ ue/ unp
ſtra potuerit cõſcientia: de. Lxx. inuenire ueſtigia nobis trãſmittatis. Peto itẽ charitatẽ tuã: ut ſicut Alexandrũ pPoli
coepiſcopũ noſtrũ docuiſti in gremio græcoꝶ pſallere: ita nos tua fraternitas dirigere delectet: qꝗa tantæ ſim/ urcd

plicitatis indago eſt apud nos: ut tantu in die dnica apoſtoli epiſtola una recitet᷑: & euangelii capitulũ unũ di⸗/ nhu
cat᷑.& nec pſallendi mos tenet᷑:nec hymnidicus in noſtro ore cognoſcit᷑. Peto ergo per fratrẽ & cõpreſ byterũ C
noſtrũ Bonifaciũ: ut iubeat fraternitas tua rei huius nobis apiri Beſtigium Miſt ꝗnto calẽdas nouembris p
Bonifaciũp̃ſbyterũ hieroſolymitanun.
¶ Beati Hieronymi p̃ᷣſbyteri ad ſãctũ Damaſũ papã reſpõſiua: ubi ſuggerit de Gloria pri & Alleluia ĩ fine pſal

Pine⸗

moꝶ apud romanã eccleſiã cõcinendo. Epiſtola.
Eatiſſimo papæ Damaſo ſedis apoſtolicæ urbis Romæ Hlieronymus ſi upplex. Legi litteras apoſtola/ ſe⸗
– tus ueſtri poſcentes: ut ſecũdũ ſimplicitatẽ. Lxx. ĩterpretũ canẽs pſalmographũ ĩterpretari feſtinẽ ꝓ 1
Vpter faſtidiũ romanoꝶ: utubi obſcuritas ĩpedit: aptius & latine trahat᷑ ſenſus. Precat᷑ ergo cliens tuus: Nn
ut uoxiſta pſallentiũ in ſede romana die noctuq; canat᷑. & ut in fine cuiuſſibet pſalmi: ſiue matutinis horis: ſi 8
ue ueſptinis cõiungi præcipiat apoſtolatus tui ordo: Gloria pri & filio & ſpiritui ſã cto. Sicut erat in pricipio
& nũc& ſempꝑ & in ſæcula ſæculoꝶ amẽ. Iſtud carmẽ oĩ pſalmo cõiungi præcipias: ut fides. cccxyviii. epiſcopot? 4
Niceni cõcilii etiã ueſtri oris cõſortio declaret᷑. Vbi aũt deus & ho honorabili uoce cantat᷑: alleluiaſ- empꝑcũ oĩ/ E⸗
bus pſalmis affigat᷑: ut in oĩ loco cõmuniter reſi põdeat᷑ nocturni tpis. In eccleſia autẽ poſt reſurrectionẽ uſq;
ad ſanctũ pentecoſten finiat᷑. inter dieꝶ uero ſpatia quinquageſimæ: propter nouitatẽ ſancti paſchæ uox iſta g
laudis canat in aleph: quod eſt alleluia: quod ꝓlogus latine aut præfatio dicit᷑.
Beati Hieronymiad Paulã & Euſtochiũ de pſalterio quod rurſus ſecuũdũ. Lxx. editionẽ correxerat: addita ab
illis uel ex hebræis obelis aſteriſciſq; diſtinguens. J O 8
Salterium Romædudum poſitus emendaram: & iuxta. Lxx. interpretes: licet curſim magna ex parte v⸗
correxeram: quod quia rurſum uidetis o Paula & Euſtochium ſcriptorum uitio deprauatu mipluſq; u
antiquum errorem: ꝗᷓ nouam emendationem ualere: cogitis :ueluti quodam nouali ſciſſum iam ar- l⸗
uum exerceã: & obliquis ſulcis renaſcentes ſ pinas eradicem: æquum eſſe dicentes: ut quod crebro male pullu HMU l⸗
lat:crebrius ſuccidatur. Vnde conſueta præfatiõe cõmoneo tam uos quibus forte labor iſte deſudat: ꝗᷓ eos qui Aa
exemplaria iſtiuſmodi habere uoluerint: ut quæ diligenter emendaui: cura & diligentia tranſcribãt. notet ſibi g
unuſquiſq; ueliacentẽ lineam: uel ſigna radiantia:ideſt uel obelos uel aſteriſcos. Et ubicũq; uiderit uirgulam iu
præcedẽtẽ:ab ea uſq; ad duo pũcta quæ ĩpreſſimus:ſciat in. Lxx.ĩterpᷣtibus plus haberi. Vbi aut ſtellæ ſimili ſeeun
tudinem pſpexerit:de hebræis uoluminibus additũ nouerit æque uſq; ad duo puncta: iuxta Theodotiõis du/ i
taxat i

ctand⸗
,
Llas
Deni
illenn
Qlile
upflun
li⸗
4 luper⸗
cinigg
ſten
lo Oraa
Guepeo
& 4puck
niflen
nuſcaa
biutſit
Pketntus
lac/

lerit
Dtetum.

meoat/
emoni
lüL
itüne/
vandni
1ſin /
nüch/
jtei
bnsp

epül

ſola⸗/
linep
8tuus:
onsli
ticpo
ſohog
Ponat
ne
orila

diad

patt
ama
0 gu
etlhi
lam
nli
bduͤ⸗
ul

taxat editionẽ: q ſimplicitate ſermonis a. Lxx. ĩterpretibus nõ diſcordat. Hæcergo uobis & ſtudioſo cui, ke,
ciſſe me ſciens: nõ ambigo multos fore: qui uel inuidia: uel ſupercilio malint cõtẽnere uideri pᷣclara:ꝗᷓ diſcere
& de turbulẽto magis riuulo:ꝗᷓ de puriſſimo fonte potare.
Beati Hieronymi ad Sophroniã de noua editione Pſalterii ſecundum hebraicã ueritatẽ: ubi omniũ pſal
morum unicum teſtatur eſſe uolumen. e
Cio quoſdã putare pſalteriũ in quinq; libros eſſe diuiſũ:ut ubicũq; apud. xx.ĩterpᷣtes ſcriptůꝗ
ideſt fiat fiat: finis libroꝶ ſit. Pro quo ĩ hebræo legit amẽ amẽ. Nos autẽ hebræoꝶ auctorita
tẽ ſecuti:& maxĩe apoſtoloꝶ:q ſemp in nouo teſtamẽto pſalmorũ librũ nominãt: unũ uolumẽ aſſe
tuimus: pſalmoꝶ oẽs eoꝶ teſtamur auctoꝶ: ꝗ ponũtur in titulis. Dauid. ſ. Aſaph: & Iditũ: filioꝶ chore Eman
iſraelitæ. Moyſi & Salomonis: & reliquoꝶ quos Eſdras primo uolumine cõprehẽdit.Si enim amẽ: pro quo

Acquila tranſtulit: in fine tãtũmodo libroꝶ poneret᷑: & nõ interdũ:aut ĩ ex

ordio:aut in calce Fmonis:ſiue ſentẽtiæ: nunꝗᷓ ſaluator in euãgelio loqueret᷑ amẽ amẽ dico uobis:& Rauli epi
ſtolæ in medio illud ope cõtinerẽt. Moyſes quoq; & Hieremias & cæteri in hunc modu multos haberẽt libros
qui in mediis uoluminibus ſuis amẽ frequẽter ĩterſerũt. Sed & numerus uigitiduoꝶ libroꝶ hebraicoꝶ & my
ſterium eiuſdẽ numeri cõmutabit᷑. Nã & titulus ipſe hebraicus quod ĩter
pretat᷑ uolumẽ hymnoꝶ:’apoſtolicæ auctoritati coõgruẽs nõ plures libros ſed unũ uolumẽ oſtẽdit. Quia igit᷑
nupꝑ cũ hebræo diſputãs: qdã pro dno Saluatore de pſalmis teſtimonia ꝓtuliſti: uolẽſq; te illudere ꝑ ömones
pene ſingulos aſſerebat nõ ita haberi in hebræo: ut tu de. Ilxx. ĩ terpretibus opponebas:ſtudioſiſſime poſtulaſti

utpoſt Aqlã & Symmachũ & Theodotionẽ: nouã editionẽ latino ſmone trãſferrẽ. Aiebas enĩ te magis ĩterpᷣ/

tũ uarietate turbari: & amorẽ tuũ quo laberis uel tranſiatiõe uel iudicio meo eſſe contẽtũ. Vnde im pulſus a
tecui & quæ poſſũ debeo: & quæ nõ poſſũ: rurſũ me obtrectatorũ latratibus tradidi maluiq; te uires potius
meas ꝗᷓ uolũtatẽ in amicitia ꝗᷓrere. Certe cõfidẽter dicã: & multos huius opis teſtes citabo: me nihil dũtaxat ſen
tẽtiæ de hebraica ueritate mutaſſe. Sicubi ergo editio mea a ueteribus diſcreparit: iterroga quẽlibet hebræoꝶ:
& liqdo peruidebis: me ab æmulis fruſtra lacerari:ꝗ malũt cõtẽnere: uideri pclara ꝗᷓ diſcere: peru erſiſſimi hoĩes
Nã cũſemꝑ nouas expetaãt uoluptates: & gulæ eoꝶ uicina maria nõ ſufficiãt: cur in ſolo ſtudio ſcripturaꝶ: ue
teri ſapore cõtẽti ſũt? Nec hocdico quo pᷣceſſores meos mordea: aut qcꝗᷓ ab his arbitrer detrahẽdũ: quoꝶ trã/
ſſationẽ diligẽtiſſime emẽdatã olim meæ linguæ hoibus dederim: ſed qd aliud ſit in eccleſiis Chriſto credenti
um pſalmos legere:aliud iudæis ſingula uerba calũniãtibus reſpõdere. Quod opuſ. culũ meũ ſi in græcum ut
polliceris: trãſtuleris & ĩperitiæ meæ doctiſſimos uacunres teſtes facere uo/
Iueris:dicã tibi illud Oratianũ. In ſiluã ne ligna feras:niſi ꝙ hochabebo ſolamẽ:ſi labori cõmuni intelligam
mihi & laudẽ & uitupꝑationẽ tecũ eſſe cõmunẽ. Vale in xpᷣo. Cupio te meminiſſe mei.

¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Paulã & Euſtochium de ſingulis pſalmis: q ad ſingula dñi ſaluatoris feſta

ptineãt: & qui pſalmi & quãdo legi debeãt. Epiſtola.

Via me dulciſſimæ filiæ meæ in ſpe miſericordiæ dei petiſtis: ut uobis diuerſos pſalmos p ordinẽ ſeqᷓ
ſtrarẽ: qubi pſalli debeãt. Vos quoq; ego petii ꝓ me depᷣcaremini dum deu nr̃m: ut dono ſuo mihicõ
cedere dignaret᷑: quo poſſim ſactã peritionẽ ueſtrã arripe: uel ipſo donãte cõplere: ĩ cuius miicordia
ſperas put dns cõcedere dignatus ẽ ĩtellectũ utilitati meæ: neceſſe habui tã ſãctæ petitiõi ueſtræ ꝓ affectu dni
obedire. Pro quo ope ſi nobis gra fuerit ĩtegte aſſignata de oĩbus ꝗᷓcũq; dicta ſũtipſi dño nr̃o oĩpotẽti pro hu

militate mea orãtes gratias referre: ꝗ etiã aſinæ loqui pcepit: quæ ipſe dus uoluit. Licet enĩ uniuerſi pſalmi 4

reqſitus fuerit legis diuinæ: ꝓpemodũ oĩa habeãt:tñ donãte deo: & dño ieſu xpᷣo & ſpũ ſcò in cõfeſſione trini
tatis: q pſalmi ꝓprie ad ſingulos dies feriatos dñ̃i ſaluatoris noſtri filii dei ptineant: ſeqſtratim expoſuimus.
Qui ad natalẽ:q ad ſãctã epiphaniã. i. ad baptiſt. mũu dominicũ: ſiue apparitiõis ſtellæ diẽ. Et ꝗ in ꝗnta feria
ante paſſionẽ dmi: & ꝗ in ipſa paſſiõe dominica: qĩ paſchareſurrectiòis ipſius dni nñ redẽptoris: & qin Aſcen/
ſiõe eius ĩ cælis: qetia in aduẽtu eius: & qui de iudicio futuro: & qui deciuitate æterna in qᷓ xpᷣs dns noſter ſan
ctos ſuos a prĩcipio mũdi uſq; in finẽ huius ſ- æculi: ſibi cõgregat ſecũ corregnaturos ĩ æterno regno cæleſti ſcũs
dñs trinus & unus deus æternus: qetiã ad dnm deũ depᷣcaduũ ĩ letania: uel q a pœnitẽtibus pſalli debeãt: q etiã
ĩ natali ſcõꝶ dici debẽt. Cæteros uero pſalmos ĩuenies:q quotidie legẽdi ſut. Oẽs tñ pſalmi quotidie ĩ toto an
no potdinẽ pſalli pnt ſecũdũ cõſuetudinẽ eccleſiaꝶ &. monaſterioꝶ. Sane ꝗ legis cöſidera: qa unus pſalmus
ad multos dies ſcõs ptinet: & pſalmi deo multipliciter iterãtur p ſingulos dies. Nãẽ pſalmus:q ubiq; pſalli po
teſt. Alii iteꝶ ſũt: qad unius diei figurã ptinẽt. ad pauſantes uero ꝗlis pſonæ fieret: utꝶ religioſæ an laicæ. De
pſalmis qui ꝗnta feria añ paſſionẽ: aut qĩ ipa paſſiõe dñi dicũtur: atq; ĩ natales ſcõꝶ exĩde eligẽdi ſũt pſalmi:
ita etiã de Cãticis ꝓphetaꝶ fecimus: ut nõ ĩ diebus ſupradictis cõſuſe pſallãtur: ſed q ĩ quo die dici debeant: q
legis ĩuenies. ad maiores opas ptinet pſalmus. lxxvii. Cathecuminis & electis. xxiiii. Per ieiuniu. xix. triceſimuſ
Irtus &. xii. De baptiſmo ꝑ paſcha. iiii. De lamẽtatiõe. cxxxi. Ad conuentionẽ fratrũ cẽteſimus triceſimus
ſecundus. Ad benedictionem. cxxxiii. Vt laudes ante deum fundantur nonus. Vt pœniteat homo ꝗquinqua/
geſimus De fixa fide decimus. De monendo centeſimus octauus. ut oculũ pudicitiæ agas primus. De uigiliis
Igrabato ſextus. de iuſticia.xiiii.de honeſta oratiõe.lxxxy. De coĩonecũ oĩbus hoĩbus uel pau Dihus. ,l de nata
lxxvi.

Iidãi. cix. De trinitate. ut nõ timeat hõ. x. de ĩſidiis hæreſũ tertius. de monẽdo ꝓximum qrtus. de ſpe in deu nes
xxii. de credulitate decimus. de oratiõe in hoĩe, xxix. Benedictio ſup prĩcipes. xx. de amore legis.xxvi. de tribu pin
latiõe inimicoꝶ. xxv. Vt creatura creatorẽ laudet. cii. De martyrio. xliiii. &. I. De pſecutoribus. xxxii. Dũ intras lets
ad alienigenã. lxxxi. Oratio ſuꝑ agrũ. xxxiii. Oratio nocturni tẽporis.xc. Oratio ad altare. xxiii. bop
¶ Ad Marcellã de collatiõe editiois Aqꝗlæ cũ hebræis ꝓpter qd opus epiſtolare oficiũ ĩtermiſiſſe teſtatur. 1
Ttã paruã epiſtolã ſcriberẽ cauſæ duplicis fuit: ꝙ & tabellarius feſtinabat: & ego alio opere detentus:
u hocqꝗſicpi oοο.01.ſupguacaneo me occupare nolui. Quæris ꝗqdnã aliud ſit gtcleeri neceſſariũ: quo
iſtolicæ cõfabu latiõis munus excluſũ ſit.lIã qdẽ cũ uolumĩbus hebræoꝶ editionẽ Agꝗlæ confero: ne d
ꝗd forſitã ꝓpterodiũ xp̃ᷣi ſynagoga mutauerit.& ut amicæ mẽti fatear: quæ ad noſtra fidẽ ptineãt robo rãdã:
plura repio. Nũc iã ꝓphetis:Salomone:pſalterio:regnorũq; libris examuſſim recẽſitis:Exodũ teneo: quẽ illi .
heleſmoth uocãt: ad Leuiticũ trãſiturus. Vides igit᷑ ꝙ nullũ officiũ huicopi p̃ᷣponẽdũ ẽ.Attamẽ ne Currenti i
us forte nĩ fruſtra cucurrerit: duas epiſtolas: quas ad ſororẽ tuã Paulã eiuſq; pignus Euſtochiũ miſerã thuic tn
ſᷣmũuũculo annexui. ut dũ illas ſegeris: & in his aliqꝗd doctrinæ pariter ac leporis inueneris: putes tibi quoq; ſcri⸗ N
pta eſſe: quæ illis ſcripta ſũt. Albinã cõmunẽ matrẽ ualere cupio:de corpore loquor: & ſpiritu ualeat no igno/ ſi
1S. Hq; p te ſalutari obſecro: & duplici pietatis officio focillari: , in una atq; eadẽ xp̃iana ſimul diligat᷑ & mr̃. e
( (44 Paulinũ de duabus quæſtionibus: ꝗqbus ppeditus ĩterp̃tatiõis officio rũdere nõ potuit. 6
A Oce me puocas ad ſcribẽdũ:terres eloquẽtia: ĩ epiſtolari ſtilo ꝓpe Tulliũ rep̃ſẽtas. Quod q̃reris me
paruas & ĩcõptas litterulas mittere:nõ uenit de ĩcuria:ſed de timore tui.ne uerboſius ad te loquẽs plu M
rephẽdẽda trãſmittã: & nauigãdi tẽpore tãtæ a me ſimul epiſtolæ flagitãtur: ut ſi cũctaad ſingu/ .
los uelim ſcribere: occurrere nequeã. Vnde accidit: ut omiſſa cõpoſitiõe uerboꝶ: & ſcribẽtiũ ſollicitudiĩe: dictẽ
qcqd ĩ buccã uenerit:& amixũ te tãtũ meoꝶ dictoꝶ:nõ iudicẽ: cõſiderẽ. duas ꝗᷓſtiũculas tuæ litteræ pᷣferebãt.
Vnã quare ſit adeo ĩduratũ cor Pharaonis: & apoſtolus dixerit: nõ uolẽtis: neq; currẽtis: ſed miſerẽtis dei: & cæ
tera: quæ liberũ uidẽtur tollere arbitriũ. Alterã quõ ſancti ſũt: qui de fidelibus.i. baptizatis naſcũtur: cum ſine le
dono gratiæ poſtea acceptæ & cuſtoditæ ſalui eſſe nõ poſſũt. Primæ in libris reapν uos nup Pãmachio ſt
nr̃o iubẽte ĩterpᷣtatus ſũ. Origenes fortiſſime reſpõdet. quo detẽtus ope:ĩplerenõ potui quod ꝓmiſerã tibi: & lue
Danielẽ noſtrũ rurſũ cõperẽdinaui. Et ꝗdẽ qᷓuis mei amãtiſſimi & egregii uiri Pãmachii: tũ unius uolũtatẽ in nid⸗
tẽpus aliud diſtuliſſẽ: niſi oĩs pene fraternitas de urbe eadẽ poſtulaſſet: aſſerẽs multos periclitari: & peruerſis dii
dogmatibus acqeſcere. Vnde neceſſitate cõpulſus ſũ trãſſerre libros:in ꝗbus ꝗdẽ mali plus ꝗᷓ boniẽ:& hãc ſer wt
uare mẽſurã: ut necadderẽ ꝗd nec demerẽ: græcãq; fidẽ latina ĩtegritate ſᷣuarẽ. Quoniãa Dxsplariaa fuptadicto dci
fratre poteris mutuari: licet tibi græca ſufficiãt: & nõ debeas turbidos nri ĩgenioli riuulos qᷓrere: qui de ipſis fõ/ iiſſe
tibus bibis. ꝓpterea quia docto uiro loquor & tã diuinis ſcripturis ꝗᷓ ſæculi litteris erudito. Illud dignationem nil
tuã admonitãuolo: ne me putes in modũ ruſtici balatronis cuncta Origenis reprobare: quæ ſcripſit: quod in lir⸗
me criminatur Calphurnius lanarius & diſcipuli eius: & quaſi Dionyſiũ philoſophũ arguãt ſubito mutaſſe kuuli
ſentẽtiã: ſed tãtũ praua dogmata repudiare. Scio enĩ æquali maledicto eos ſubiacere: qui bona mala dicũt: & cd
illos q mala bona iudicãt: qui faciũt amaꝶ dulce: & dulce amaꝶ. Aut quæẽ tãta ptinatia ſic laudare alicuius win
doctrina: ut ſequare blaſtemiã: De ſecundo problemate tuo Tertullianus in libris de monogamia diſſeruit aſ i
ſerẽs ſanctos dici fideliũ filios: quod quaſi candidati ſint filii: & nullis idolatriæ ſordibus polluãtur. Simulq; lein
conſidera: ꝙ & uaſa ſacra in tabernaculo legerimus: & cætera quæ ad ritum cerimoniarum pertinent:cũ utiq; e
ſancta eſſe non poſſint: niſi ea quæ ſentiunt & uenerãtur deu. Idioma igitur ſcripturaꝶẽ: ut interdũ ſanctos
pro mũudis & purificatis atq; expiatis nominet: ſicut & Berſabee fanctintrata ſcribit᷑ ab ĩmunditia ſua: & ipſũ
tẽplũ ſanctuarium nominat᷑. Obſecro te: ne tacito mẽtis iudicio meaut uanitatis arguas: aut falſitatis. Teſtis
ẽ enĩ conſciẽtiæ meæ deus ꝙ ab ipſo procinctu & interpᷣtationis exordio ſupradicta neceſſitas me traxit: & ſcis VAH
ipſe non bene fieri: quod occupato animo fiat. Pilleolum textura breue: charitate latiſſimũ ſenili capiti cõfo
uẽdo libenter accepi: & munere & muneris auctore lætatus. A
¶Ad eũdẽ Paulinũ de ope Didymi de ſpũ ſãcto: quẽ ipſe ꝓpter ĩperitiã cuiuſdã qui de ſpiritu ſãcto ſcripſe lus
rat tranſtulit in latinum. . è= bir
Vm ĩ babylone uerſarer: & purpuratæ meretricis eſſẽ colonus: & iure ꝗritũ uiuerẽ: uolui aliqd garrire
de ſpũ ſcõ: & cœptũ opuſculũ eiuſdẽ urbis põtifici dedicare. Et ece olla illa: quæ ab Hieremia poſt ba O”
Nculũcernit᷑:a facie cœpit aq lonis ardere: & phariſæoꝶ cõclamare ſenatus: ut nullus ſcribaĩ eis fictus:
ſed oẽs qſi ĩdito ſibi plio doctrinaꝶ aduerſũ me ĩperitiæ cõuĩcẽdũ factio cõiurat. Ilico ego uelut poſtliminio 1
hieroſolymã ſũ reuerſus: & poſt Romuli caſã & Iludoꝶ lupcaliũ: diuerſoriũ Mariæ & ſpelũcã Saluatoris ĩſpe =?
xi. Itaq; mi Pauline qa ſupradictus põtifex Damaſus: ꝗ ad hocopus me pᷣmus ĩpulerat:iã dormiuit ĩ dño:tã l

tuo ꝗᷓ uenerabiliũ mihi ancillaꝶ xp̃i Paulæ & Euſtochii nũc adiutus oratu: canonicũ qd cãtare nõ potui ĩ ter M.
ra aliena: hic a uobis ĩ iudæa prouocatus ĩmurmuro: auguſtiorẽ multo locũ exiſtimãs ꝗ ſaluatorẽ mũdi ꝗᷓ qui
fratris genuit parricidã. & ut auctorẽ titulo fatear: malo alieni opis ĩterpres exiſtere:ꝗᷓ ut ꝗdam faciunt infor/
mes corniculæ alienis me coloribus adornare. Legi dudũ de ſãcto ſpiritu cuiuſdã libellos:& iuxta comici ſentẽ
tiã ex græcis bonis latina uidi nõ bona. nihil ibi dialecticũ: nihil uirile atq; diſtrictũ: qd lectores uel ĩgratis ad ⸗

ndei aſſẽſũ trahat:ſed totũ Hlaccidũ: molle:nitidiiatq; formoſũq ſitis hĩcide odoribus pigmẽtatũ. Didymus uero

d meus oculũ habẽs ſ. põſæ de cãtico cãticoꝶ: & illa lumia quæ in cãdẽtes ſe egetes ſt ublimare pcepit Ieſus ꝓcul alti
us ĩtuet᷑: & antiquũ nobis morẽ reddit: ut & uidẽs uocet᷑ ꝓpheta:certe ꝗ hũc legerit locũ:latinoꝶ furta cogno
r ſcet: & cõtẽnet riuulos: cũ cœperit haurire de fõtibus. Impitus ßmone E:ſed nõ ſciẽtia:apoſtolicũ uiꝶ ex ipſo ſti
D. lo exprimẽs tã ſẽſus lumineꝗᷓ ſimplicitate uerborum.
Atu Epiſtola Chromatii & Eliodori epiſcoporum poſtulãtium ex archiuis Euſebii cæſarienſis martyrilogium
ucn⸗ perſctibi. —” —. .
dne Omino ſancto fratti Hlieronymo Chromatius & Eliodorus epiſcopi ĩ dño ſalutẽ. Cũ religioſiſſimus
räli — Auguſtus Theodoſius mediolanẽſẽ urbẽ fuiſſet ĩgreſſus:uniuerſoſq; italiæ epos ad ſe ĩuitaret:& cau
e ſã aliquãtoꝶ epiſcopoꝶ q ex Arriana fæce ſuas animas inquinaſſẽt pquireret:cõtigit & noſtrã parui
ument tatẽ ĩ eodẽ adeſſe coõcilio. In quo cũ dicẽda dicta eſſẽt: & diffiniẽda diffinita: cœpit chriſtianiſſimus prĩceps ſan
ithui ctũ Gregoriũ epᷣm cordubẽlſis eccleſiæ ĩ eo pᷣferre antiſtitẽ: ꝙ dominico die ſiue ieiunãs matutiĩas:ſiue nõ ieiu
li nãs ueſptinas explicãs miſſas eoꝶ martyrũ quoꝶ natalitia eſſent: plurimoꝶ noĩa memoraret. Factũ eſt ut oẽs
olgro⸗ pariter ſtatueremus ad tuã ſcribere charitatẽ: ut famoſiſſimos feriales de archiuis ſancti Euſebii cæſareæ palæ
tmi⸗ ſtinæ epi ĩquirẽs martyrũ ad nos dirigas feſta: ut poſſimus hoc officiũ ꝑ tuã induſtriã in melius pfectiuſq; ad
honorẽ dei martyrũ exhibere.
ens me. ¶ Beati Hieronymi rñſiua:teſtãtis Euſebiũ cæſariẽſẽ ex annalibus ĩpetratis a Cõſtãtino auguſto geſta mar
nisplu tyrũ perſcripſiſſe. Quorum numerus tantus eſt: ut ultra quinq; milia ſingulis diebus præter diẽ Calendas Ia-
lngu/ nuarii poſſint aſcribi
erdicte Hromatio & Eliodoro ſãctis epᷣis Hieronymus pᷣſbyter. Cõſtat dũm nr̃m Ieſũ xpᷣm oĩ die martyrũ
ertbit. ſuoꝶ triũphos excipe:quoꝶ paſſiões a ſãcto Euſebio cæſariẽſi epo ſcriptas repperimus. Nã cũ cõſtãti
eiAce Auguſtus cæſareã fuiſſet ĩgreſſus:& diceret pᷣmemorato antiſtiti: ut peteret aliqua beneficia cæſa
umſine riſi eccleſiæ pfutura: Legit᷑ rũdiſſe Euſebiũ: opibus ſuis ditatã eccleſiã nulla petẽdi beneficia neceſſitate cõpel
machio li.ſibi tũ deſideriũ ĩmobile extitiſſe:ut ꝗeꝗd in republica romanoꝶ geſtũ ſi it erga ſanctos dei iudices iudicibus
äͤtbi ſuccedẽtes ĩ uniuerſo orbe romano ſollicita pſcrutatiõe monumẽta publica diſcutiẽdo ꝑquirerẽt:& ꝗ marty/
ütatiin rũ: & a quo iudice:ĩ qua ꝓuĩcia: uel ciuitate: qua ue die: ꝗᷓ paſſiõe pſeuerãtiæ ſuæ obtinuerĩt palmã: de ipſis ar
denetſs chiuis ſublata ipſi Euſebio regio iuſſu dirigerẽt. Vnde factũ ẽ: ut idoneus relator exiſtẽs & eccleſiaſticã hiſtoriã
,hͤrſer texeret: & oĩum pene martyrũ ꝓuinciaꝶ ĩperii romanoꝶ diligẽs hiſtoriographus declararet: quatenus oẽs ſa
plicho crificiũ deo offerẽtes eoꝶ noĩa meminiſſent:ſciẽtes ꝙ pro die ipſo quo ſacrificiũ offerũt: uictores diaboli exti/
uſi tiſſent:& ſub martyrii ſui trophœo pollẽtes atq;ouãtes ad regẽ ſuũ ꝑueniſſent xpᷣm. Hac de cauſa ſingulorũ
Anonen mẽſiũ:ſingulorũq; dierũ feſta cõſcripſi mus: ut iubere dignabamini perẽnẽ paruitatis nræ memoriã fore cre/
Iudn dẽtes cũ diebus oĩbus: p tot annoꝶ ſpatia ſãcta ſactoꝶ noĩa fuerũt feſtiue celebrata. Et qm̃ ꝑ ſingulos dies di
nutaſe uerſarũ puinciarũ:ac diuerſarũ urbiu plus ꝗᷓ octingẽtoꝶ uel nõgẽtorũ miliũ martyrũ noĩa ſunt noĩata: ut nul
icit: & lus dies ſit: ꝗq nõ ultra ꝗnq; miliũ numeꝶ reperiri poſſit aſcriptus: excepto die calẽdarũ ianuarii: cõſiderãs in/
Alcnius ter ĩnumerabiles turbas lectoris animũ poſſe laceſſere ĩtra unũ mẽſẽ:ne id eueniat ſuccincte & breuiter:eorũ ꝗ
“ ſut in ampliſſima feſtiuitate ĩ ſuis locis tãtũpro oĩbus memoratis ꝓſecutus ea ſũ: ut amputato faſtidio unus
inl de omnibus ſuſſiceret libellus aſcriptus. Sane in prima parte libelli oĩum apoſtoloꝶ feſta conſcripſimus: ut
rinng dies uarii nõ uideãturdiuidere: quos una dignitas & apoſtolatus in celeſti gloria facit eſſe ſublimes.
lnas heati Hieronymi plogus in librũ de ĩfãtia Saluatoris ex hebræotraditũ: quẽ ab euãgeliſta Matthæo ſcri/
a ptũ: ſed a Manichæi diſcipulo aſſerit deprauatũ: & ĩter canonicas ſcripturas nõ enumerãdũ.
ilin Ominis ſanctis ac beatiſſimis Chromatio &£ Eliodoro epis Hieronymus exiguus xpit fuus ĩ dnoſalu
gils . rẽ. Qui terrã auricõſciẽtia fodit: no ilico arripit qcqd foſſa ꝓfuderit lacerata. ſed prius ꝗᷓ pondus fulgi⸗
h ððð dũ uibrãtis iactu ferri reſ plẽdeat: in reuertẽdis ſuſpirãdiſq; ceſpitibus ĩmorat᷑: & ſpes nõ aliter lucris
Ppn auger. Arduũ opus iniũgit᷑: cũ fuerit mihi de ueſtra beatitudie ĩperatũ: qd nec ipſe ſãctus Matthæus apoſto
it lus & euãgeliſta uoluit in apto ſcribi. Si enĩ hoc ſcriptũ nõ eſſet euangelio ſuo: qd edidit addidiſſet. Sed fecit

hũclibellũ hebraicis r̃is obſignatũ. Quẽ uſq;adeo nõ edidit: ut hodie manu ipſius liber ſcriptus hebraicis liis
m a uiris religioſiſſimis hẽat᷑:qeũ a ſuis poribus p ſucceſſus tẽpoꝶ ſuſceperũt. Hũc aũt ipſũ libꝝ cũnunꝗᷓ alicui
g trãſferẽdu dederir: textu eius aliter atq; aliter narrauerũt. Sicq; factũ ẽ: ut a manichæi diſcipulo noĩe Leuthon

nholn ꝗ etiã apoſtoloꝶ geſta falſo ſmone coſcripſit: hic liber editus nõ ædificatiõis: ſed ſubuerſiõis materiã exhibue
eohiiß rit. Eteni ꝗtelis pbat ĩ ſynodo: cui merito aures eccleſiæ nõ paterẽt: Ceſſẽt nũc oſculãtiũ morſus.nõ iſtũ libel
Clinmn lũ canonicis nos ſupaddimus ſcripturis: ſed ad detegẽdũ hæreſeos fallaciã apoſtoli atq; eu ãgeliſtæ ſcripta trãſ
wreſß ferrimus: iĩ quo ope tã iubẽtibus epis piis obtẽperamus: ꝗᷓ ĩpiis hæreticis obuiamus. Amor ergo chriſti ẽ:cui ſa
6ie tiſfacimus: credentes ꝙ nos ſuis orationibus adiuuent: qui ad Saluatoris noſtri ſanctam infatiam per noſtrã
otuiilet ſPrernt obedientiam peruenire. . H
ichiigu Libruũ ipſũ de infãtia licet ĩ quodã exẽplari reppererim: ꝗ aniles qᷓſdã fabulas cõtinere uidebat᷑: quæ ſimpli
ntinn⸗ ciores fallere poſſẽt trãſcribi nolui: idignũ putãs ĩ tãta bmonũ Hieronymi maieſtate leuia cõmiſceri: quia au
alet⸗ ctoritati euangelicæ ĩ chana galilææ initiũ ſignorum Saluatoris fuiſſe teſtãti repugnare uidet᷑. & ideo non

immerito a beato papa Gelaſio ĩter apocrypha cõputat᷑.xy. diſ. c. Sancta Romana.
Hieronymi ad Paulinũ de oĩbus diuinæ hiſtoriæ libris. ubi exẽplis & rõnibus ĩſtruit eũ in ſcripturis ſan/ ⸗
ctis ſine pceptore & ĩterpᷣte nõ poſſe pficere: & p ſingulos pcurrẽs libros ſũmatĩ myſteria reſerat ſcripturarũ: ſe no 1
pᷣuiũ ſpodẽs ac ſociũ ſtudioꝶ ſi ſæculũ dereliquerit. Ml rleeu
later Ambroſius tua mihi munuſcula pferẽs detulit: & ſuauiſſimas litteras quæ a principio amiciti gud
Prri fidẽ ꝓbatæ iã fidei & ueteris amicitiæ p̃ferebãt. Vera enĩ illa neceſſitudo ẽ: & xpᷣi glutino copulata Diunt
quã nò utilitas rei familiaris: nõ pᷣſentia tãtũ corpoꝶ: nõ ſubdola: & palpãs adulatio: ſed dei timor & e
diuinarũ ſcripturarũ ſtudia cõciliãt. Legimus in ueteribus hiſtoriis quoſdã luſtraſſe ꝓuĩcias: nouos adiiſſe po N
pulos: maria trãſiſſe: ut eos quos ex libris nouerãt: corã quoq; uiderent. Sic Pythagoras mẽphiticos uates: ſic tbila
Plato ægyptũ: & Archytũ Tarẽtinũ: eãq; orã italiæ quæ quodã magna græcia dicebat᷑ laborioſiſſime peragra liberi
— uit: Vt ꝗ athenis magiſter erat & potẽs: cuiuſq; doctrinã achademiæ gymnaſia perſonabant:fieret peregrinus An
atq; diſcipulus: malẽs aliena uerecuũde diſcere: ꝗᷓ ſua ĩpudẽter ĩgerere. Deniq; cũ litteras quaſi toto fugiẽtes or ubel
be pſequit᷑:captus a pyratis atq;ʒ uenũdatus:etiã tyrãno crudeliſſimo paruitcaptiuus: uinctus: & fuus. Tamẽ uirlie
qa philoſophus: maior emẽte ſe fuit.Ad Titũ Liuiũ lacteo eloquẽtiæ fõte manãtẽ deultimis hiſpaniæ gallia guoͤp
rũq; finibus quoſdã ueniſſe nobiles legimus. Et quos ad cõtẽplationẽ ſui roma nõ traxerat: unius hominis fa beꝛth
ma pduxit. Habuit illa ætas inauditũ oĩbus ſæculis celebrãdũq; miraculũ: ut tantã urbẽ ĩgreſſi: aliud extra ur irui
bẽ ꝗrerẽt. Apollonius ſiue ille magnus ut uulgus loquit᷑: ſiue philoſophus ut Pythagorei tradũt: ĩtrauit Per· vrbh
ſas: ptrãſiuit Caucaſũ: albanos: ſcythas: maſſagetas: opulẽtiſſima indiæ regna penetrauit.& ad extremu latiſſi hunl
mo Phyſon amne trãſmiſſo puenit ad brachmanas: ut Hiarchã in throno ſedẽtẽ aureo: & de Tatali fonte po guon
tãtẽ ĩter paucos diſcipulos de natura: de moribus: ac ſyderũ & dieꝶ curſu audiret docẽtẽ. Indeꝑ kmitsibey ſeg⸗
lonios:chaldæos:mœdos: aſſyrios: parthos: ſyros: phœnices: arabes: palæſtinos reuerſus alexadriam: perrexit klem
ad æthiopiã: ut gymnoſophiſtas & famoſiſſimã ſolis mẽſã uideret in ſabulo. Inuenit ille uir ubiq; qd diſce N
ret: & ſemꝑ ꝓficiẽs ſemp ſe melior fieret. Scripſit ſuꝑ hoc pleniſſime octo uoluminibus Philoſtratus. Quid uui
loquar de ſæculi hoĩbus?:cũ apoſtolus Paulus uas electionis & magiſter gẽtiũ qui de cõſciẽtia tãti ĩ ſe hoſpitis lor⸗
loꝗ bat ait: An expimẽtũ ꝗritis eius ꝗ in me loqtur xp̃spoſt Damaſcũ arabiãq; luſtratã aſcẽderit Hieroſoly (ee
mã: ut uideret Petrũ:& mãſerit apua eũ diebus. xv. Hoc enĩ myſterio hebdoadis & ogdoadis futurus gentiũ mi
pᷣdicator ĩſtruẽdus erat. Rurſũq; poſt annos.xiiii.aſſũpto Barnaba & Tito expoſuerit apoſtolis euãgeliu: ne . Kcce
forte ĩ uacuũ curreret: aut cucurniſſet. Habet enĩ neſcio qd latẽtis nepyia uiuauox: & ĩ aures diſcipuli deau truti.
ctoris ore traſfuſa fortius ſonat. Vnde & Aeſchines cũ rhodi exularet: & legeret illa Demoſthenis oratio: quiẽa nt.
aduerſus eũ habuerat: mirãtibus cũctis atq; laudãtibus ſuſpirãs ait: Quid ſi ipſã audiſſetis beſtiã ſua uera milb
reſonãtẽ? Nec dico ꝙ ſit in mealiqd tale: qd; uel poſſis a me audire uel uelis diſcere: ſed quo ardor tuus & diſcẽ inr
di ſtudiũ etiã abſq; nobis ꝑ ſe ꝓbari debeat. Ingeniũ docile & ſine doctore laudabile ẽ. Nõ qd ĩuenias:ſed quid dn
ꝗras cõſideramus. Mollis cæra & ad formãdũ facilis etiã ſi artificis & plaſtæ ceſſẽt manus:tñ uirtute totũ ẽ ꝗc ſ
qd eſſe põt. Paulus apoſtolus ad pedes Gamalielis legẽ Moyſi & pphetas didiciſſe ſe gloriat᷑: ut armatus ſpiri
talibus telis poſtea diceret cõfidẽter. Arma enĩ militiæ nræ nõ carnalia ſuũt ſed potẽtia deo ad dectructionẽ mu i
nitionũ cõſilia deſtruẽtes: & oẽm altitudinẽ extollẽtẽ ſe aduerſus ſciẽtiã dei & captiuãtes omnẽ ĩtellectum ad W
obediẽduũ xpᷣo:& ſubiugare parati cũctã inobediẽtiã/Ad Timotheũ ſcribit ab ĩfantia ſacris litteris eruditũ: & n
hortat᷑ ad ſtudiũ lectiois: & ne negligat gratiã quæ data ſit ei ꝑ ĩpoſitionẽ manus pᷣſbyteri: Tito pcipit:ut ĩter i
cæteras uirtutes epi: quẽ breui Smõe depiĩxit: ſciẽtiã quoq; ĩtelligat ſcripturaꝶ: Obtinẽtẽ inquit eũ ꝗ ſecũdum ul
doctrina ẽ fidelẽ ᷣmonẽ: & ut potẽs ſit exhortari in doctrina ſana: & cõtradicẽtes reuĩcere/Sancta qppe ruſtici l
tas ſolu ſibi ꝓdeſt: & quãtũ ædificat ex uitæ merito eccleſiã xpᷣi:tãtũ nocet ſi deſtruẽtibus nõ reſiſtat. Malachi l
as ꝓpheta ĩmo ꝑ Malachiã ĩterrogauit dns ſacerdotes legẽ.In tãtũ ſacerdotis officiũ ẽ ĩ terrogatũ rũdere de le .
e. In deuteronomio. Interroga patrẽ tuum: & annunciabit tibi ſeniores tuos: & dicẽt tibi. In pſalmo quoq;
cxviii. Cãtabiles mihi erãt iuſtificatiões tuæ ĩ loco pegrinatiois meæ. Et in deſcriptiõe iuſti uiri:cũ eũ arbori ui Na
. rin 5 15 I . rul
tæ DHauid quæ ẽ in paradiſo cõpararet:ĩter cæteras uirtutes etiã hoc ĩtulit.In legedni uolũtas eius: & ĩ lege eius
meditabit die ac nocte. Daniel ĩ fine ſacratiſſimæ uiſiõis Iuſti ait fulgẽt ſicut ſtellæ:& ĩtelligẽtes:hoc eſt docti un
ſi firmamẽtũ. Vides quãtũ ĩter ſe diſtẽt iuſta ruſticitas & docta iuſticia. Alii ſtellis:alii cælo comparãtur: ᷓ 8
iuxta hebraicã ueritatẽ utrũq de eruditis poſſit ĩtelligi. Ita enĩ apud eos legimus. Qui autẽ docti fuerĩt fulge . e
bũt quaſi ſplẽdor firmamẽti: & ꝗ ad iuſticiã erudiũt multos:ꝗᷓſi ſtellæ ĩ ppetuas æternitates. Cur dicit᷑ Paulus S=
apoſtolus uas electiõis?nẽpe qa uas legis & ſcãrũ ſ. cripturaꝶ armariũẽ. Phariſæi ſtupẽt ad doctrinã dni: & mi an
rãturĩ Petro & loãne quõ legẽ ſciãt cũ Iras nõdidiceri t. Quicqd enĩ aliis exercitatio & quotidiana ĩ lege medita du
tio tribuere ſolet:illis ſ. pũs ſcũs ſuggerebat.& erãt iuxta q ſcriptum ẽ ocoσ οα Xαατο 1 docibiles deo. i. annos Ka
ſaluator ĩpleuerat: & in tẽplo ſedẽs de qõnibus legis ĩ terrogãs magis docet dũ prudẽter ĩterrogat niſi forte ru .
ſticũ Petrum: ruſticũ & Ioannẽ dicimus. quorũ uterq; dicere poterat etſi imperitus ſermone nõ tũ ſciẽtia. Io A
annes ruſticus: piſcator ĩdoctus. Vnde uoxilla obſecro? In pricipio erat uerbũ: & uerbũ erat apud deũ: & deus dn
erat uerbũ. ονοοασ enĩ græcemulta ſignificat. Nã & uerbũ ẽ:& rõ: & ſupputatio: & cauſa uniuſcuiuſq; rei:per II
quã ſunt ſingula quæ ſubſiſtũt. Quæ uniuerſa recteĩ telligimus ĩ xpo. Hoc doctus Plato neſciuit.hoc Demo

ððß

tigſn,
turruſ

Nammiai
Copulan
dlmor .
uatesli
epenge
Eregunns
ugletezot
us. Tans
nirglli
ominisſ
lleunut
tauit Der
mülauiſi
bonte 0
th
upenen
gaiſe
1. Quud
eholpits
lenſoß
geniü
i
prickan
aio:gvi
ſun ueln
ls dle
ſellquil
totü ege
atus ſpli
ionem
ctum
tuditii
bitutin
leiin
etulta
Minki
lae del
quog
tbon u
ege eius
itun
it fug
Paus
i:An
emen
iann
ſotteuu
ieu.
Aceus
ife
Deno

ſthenes eloquẽs ignorauit. Perdã inꝗqt ſapiẽtiã ſapiẽtiũ: & prudẽtiã prudẽtiũ reprobabo. Vera ſapiẽtia perdet
falſã ſapiẽtiã: & quanꝗᷓ ſtultitia pdicatiõis ĩ cruce ſit: tamẽ paulus ſapiẽtiã loꝗtur ĩter pfectos. Sapiẽtiã autem
nõ ſæculi huius nec principũ quæ deſtruit: ſed loꝗtur dei ſapiẽtiã in myſterio abſcõditã: quã pᷣdeſtinauit an/
te ſæcula. Dei ſapiẽtia xps ẽ. Chriſtus enĩ dei uirtus & dei ſapiẽtia. Hæc ſapiẽtia in myſterio abſcondita eſt: de
qua & noni pſalmi titulus pᷣnotat᷑ pro occultis filii: in quo ſũt oẽs theſauri ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ dei abſcõditi: &
qni in myſterio abſcõditus erat pᷣdeſtinatus ẽ ante ſæcula. Prædeſtinatus autẽ & p̃figuratus in lege & pphetis.
Vnde & pphetæ appellabãtur uidẽtes. qa uidebãt eũ: quẽ cæteri nõ uidebãt. Abrahã uidit diẽ eius: & lætatus
eſt. Apiebãtur cæli Exechieli: ꝗ populo peccatori clauſi erãt. Reuela inqt Dauid oculos meos: & cõſiderabo mi
rabilia de lege tua. Lex enĩ ſpiritualis ẽ: & reuelatiõe opus ẽ ut ĩtelligat᷑: acreuelata facie dei gloriã cõtẽplemur.
Liber in Apocalypſi ſeptẽ ſigillis oſtẽdit᷑: quẽ ſi dederis oĩ ſciẽti litteras ut legat:reſpoõdebit tibi.Nõ poſſum.ſi

gnatus ẽ enĩ. Quãti hodie putãt ſenoſſe litteras: & tenẽt ſignatũ librũ:nec apire poſſut:niſi ille reſerauerit qui

habet clauẽ Dauid: ꝗ apꝑit & nemo claudit:claudit & nemo apit?In actibus apoſtolorũ ſcũs Eunuchus immo

uir(ſic enĩ eũ ſcriptura cognominat)cũ legeret Eſaiã ĩterrogat᷑ a Philippo: putaſne ĩtelligis quæ legis? Rnditq;
quõ poſſũ niſi aliꝗs me docuerit: Ego ut de me loquar ĩterim nec ſanctior ſũ hoc Eunucho:nec ſtudioſior: ꝗ
de æthyopia. i. de extremis mũdi finibus uenit ad tẽplũ. reliqt aulã regiã: & tãtus amator legis:diuinæq; ſcien
tiæ fuit: ut etiã in uehiculo ſacras litteras legeret: tñ cũ librũ teneret: & uerba dni cogitatiõe ꝑcipet:lingua uolue
ret: labiis pſonaret: ignorabat eũ quẽ in libro neſciẽs uenerabat᷑. Venit Philippus: oſtẽdit ei Ieſũ: qclauſus late
bat in littera. O mira doctoris uirtus. Eadẽ hora credit Eunuchus: baptizat᷑: & fidelis & ſcũs factus ẽ: ac de diſci
pulo magiſter. plus ĩ deſto fote eccleſiæ ꝗᷓ in aurato ſynagogæ tẽplo repperit. Fæc a me breuiter pſtrincta ſũt
(neq; enĩ epiſtolaris anguſtia euagari lõgius patiebat jut ĩtelligeres teĩ ſcripturis ſanctis ſinepᷣuio & mõſtran
te ſemitas nõ poſſe ĩgredi. Taceo de grãmaticis: rhetoribus: philoſophis: geomettis: dialecticis: muſicis: aſtro/
nomis: aſtrologis: medicis. Quoꝶ ſciẽtia mortalibus uel utiliſſima ẽ: & in tres partes ſcindit᷑: in doctrinã: rõnẽ
& uſũ. Ad minores artes ueniã: & quæ nõ tã lingua ꝗᷓ manu admiſtrãtur: Agricolæ: cemẽtarii: fabri: metallorũ
lignorũ ue cæſores: Lanarii quoq;:& fullones: & cæteri quariã ſupellectilẽ & uilia opuſcula fabricãt abſq; do
ctore nõ poſſũt eſſe quod cupiuũt. Quod medicoꝶẽ: Promittũt medici: tractãt fabrilia fabri. Sola ſcripturarũ
ars ẽ quã oẽs paſſim uẽdicãt. Scribimus ĩdocti doctiq; poemata paſſim. Hãc arrula anus: hãc delirus ſenex
hãc ſophiſta uerboſus: hãc uniuerſi pſumũt: lacerãt: docẽt anteꝗᷓ diſcãt, Alii adducto ſupcilio grandia uerba
trutinãtur ĩter mulierculas de ſacris litteris philoſophatur. Alücdiſtütſproh pudor)a fœminis: qd uiros doce/
ant. & ne paꝶ hoc ſit: quadã facilitate uerboꝶ ĩmo audacia ediſſerũt aliis qd ipſi nõ ĩtelligũt. Taceo de mei ſi
milibus ꝗ ſi forte ad ſcripturas ſanctas poſt ſæculares litteras uenerint: & mone cõpoſito aurẽ populi mulſe/
rint: ꝗcqd dixerit: hoc legẽ diſputãt. nec ſcire dignãtur: qd ꝓphetæ: quid apoſtoli ſenſerint. Sed ad ſẽſũ ſuũ in
cõgrua aptãt teſtimonia:ꝗ̃ſi grãde ſit & nõ uitioſiſſimũ dicẽdi genus deprauare ſentẽtias: & ad uolũtatẽ ſuã
ſcnpturã trahere repugnãtẽ: quaſi nõ legerimus Homero cẽtonas: & Virgilio cẽtonas: ac non ſic etiã Maronẽ
ſine xpo poſſumus dicere chriſtianũ: qa ſcripſerit: Iã redit & uirgo:redeũt ſaturnia regna: Iã noua ꝓgenies cæ
lo dimittit᷑ alto: & patrẽ loquẽtẽ ad filiũ: Nate meæ uires: mea magna potẽtia ſolus. Et poſtuerba ſaluatoris in
cruce. Talia ꝑſtabat memorãs fixuſq; manebat. Puerilia ſũt hæc: & circulatoꝶ ludo ſimilia docere qd ignores
ĩmo ut cũ ſtomacho loquar:nec hoc ꝗdẽ ſcire qd neſcias. uidelicet manifeſtiſſimaẽ Geneſis:ĩ qua de creatura
mũdi: de exordio generis humani: de diuiſione terræ: de cõfuſione linguaꝶ: & deſcenſione uſq; ad æg ptu gen
tis ſcribit hebræoꝶ. Pater Exodus cu decẽ plagis: cũ decalogo myſticis diuiniſq; pceptis. In prõptu ẽ euiticus
liberĩ quo ſingula ſacrificia ĩmo ſingulæ pene ſyllabæ & ueſtes Aaron & totus ordo Leuiticus inſp irant cæle
ſtia ſacramẽta. Numeri uero nõne totius arithmeticæ & ꝓphetiæ Balaã & quadragĩtaduaꝶ per heremũ man
ſionũ myſteria cõtinẽt: Deuteronomiũ quoqʒ ſecũda lex & euagelicæ legis pᷣfiguratio:nonne ſic ea habet quæ
priora ſũt: ut tũ noua ſint oĩa de ueteribus: Hucuſq; Moyſes: hucuſq; Pẽtateucus: ꝗqbus quinq; uerbis loqui
ſe uelle apoſtolus in eccleſia gloriat᷑. Iob exẽplar patiẽtiæ quæ nõ myſteria ſuo ſᷣmone cõplectit᷑ Proſa ĩcipit:
uerſu labit᷑: pedeſtri Smone finit᷑:oẽſq; leges dialecticæ ꝓpoſitiõe: afſũptione: cõfirmatiõe: cõcluſione determi
nãtur. Singula ĩ eo uerba plena ſũt ſẽſibus. Et ut de cæteris ſileã reſurrectionẽ corporũ ſic ꝓphetat: ut nullus
de ea maniteſtius uel cautius ſcripſerit. Scio inquit ꝙ redẽptor meus uiuit: & in nouiſſimo die de terra reſurre
cturus ſũ: & rurſũ circũdabor pelle mea: & ĩ carne mea uidebo deũ. Quẽ uiſurus ſũ egoipᷣe: & oculi mei cõſpe
cturi ſũt & nõ alius. Repoſita ẽ hæc ſpes mea in ſinu meo. Venia ad leſũ naue typũ domini:nõ ſolũ in geſtis:
uerũ etiã in noĩe. Trãſit Iordanẽ: hoſtiũ regna ſubuertit:diuidit terrã uictori populo: & ꝑ ſingulas urbes:uicu
los:mõtes:flumĩa terrẽtes:atq; cõfinia eccleſiæ cæleſtiſq; hieru ſalẽ ſpiritalia regna deſ. enbir. In iudicum libro
uet principes populi: tot figuræ ſũt. Ruth moabitidis Eſaiæ explet uaticiniũ dicentis. Emi tte agnũ domine
ominatorem terræ de petra deſerti ad montem filiæ ſyon. Samuel in Heli mortuo & in occiſione Saul uete
rem legem abolitam monſtrat. Porro in Sadoch atq; Dauid noui ſacerdotii: nouiq; imperii ſacramẽta teſtat.
Malachin ideſt tertius & quartus regum libera Salomòe uſq; ad ieconiam & ab Hieroboã filio Nabach uſq;
ad Oſee qui ductus eſt in aſſyrios regnum Iuda & regnũ deſcribit Iſrael. Si hiſtoriã reſpicias: uerba ſimplicia
ſunt. Si in litteris ſenſũ latentẽ inſ, pexetis: eccleſiæ paucitas: & hæreticorum contra eccleſiam bella narantur.
eIXXVIII⸗

ziud
Duogdecim ꝓphetæ in unius uolumis anguſtias coartati multo aliud ꝗᷓ ſonãt in littera p̃figurãt. Oſee crebro aol
nominãt Ephraĩ: Sãmariã: Ioſeph: leſirael & uxorẽ fornicariã & fornicatiõis filios: & adulterã cubiculo clau nila
ſã mariti multo tẽpore ſedere uiduã: & ſub ueſte lugubri uiri ad ſe reditũ pᷣſvolari. Iohel filius Phatuel deſcri haem
pit terra. xii. tribuũ eruca: bruco: locuſta:rubigine uaſtate corruptã: & poſteuerſionẽ prioris populi effuſũ ſpi ſtün
ritũ ſãctũ ſuꝑ ſuos dei & ancillas.i. ſuꝑ. cxx. credẽtiũ noĩa & effũdẽdu iri ĩ cœænaculo ſyõ.qui.cxx.ab uno uſq aun
ad. xv. paulatim & ꝑ ĩcremẽta ſurgẽtes. xv. graduũ numeꝶ efficiũt: ꝗĩ pſalterio myſtice cõtinẽtur. Amos pa/ Alſea
ſtor & ruſticus & ruboꝶ mora diſtrĩgẽs paucis uerbis explicari nõ pòt. Quis enĩ digne exprimat tria aut qua/ ucn
tuor ſcelera Damaſci: Gaze: & Tyri: & Idumeæ: & filioꝶ Amõ & Moab: & in ſeptimo octauoq; gradu iudeæ & e
iſrael? Hic loqtur ad uaccas pingues quæ ſũt ĩ mõtes Samariæ: & ruiturã domũ maiorẽ minorẽq; teſtat᷑. ö=eſe caaul
cernit fictorẽ locuſtæ: & ſtãtẽ dũm ſuꝑ muꝶ litũ adamãtinũ: & uncinũ pomoꝶ attrahẽtẽ ſupplicia peccatori / Actü
bus & famẽ in terrã: nõ famẽ panis nec ſitim aquæ: ſed audiẽdi uerbũ dei. Abdias qui ĩterpᷣ̃tat᷑ fuus dei perto g
nat cõtra Edõ ſãguineũ terrenũq; hominẽ. fratris quoq; Iacob ſemꝑ æmulũ haſta pcutit ſpiritali. Ionas colũ/ fl
ba pulcherrima naufragio ſuo paſſionẽ dñi pfigurãs mũdũ ad pœnitẽtiã reuocat: & ſub nõie niniue ſalutẽ gẽ dert
tibus nũciat. Micheas Demoraſti cohæres xp̃i uaſtationẽ annũciat filiæ latronis: & obſidionẽ ponit cõtra eã: deod
qa maxillã pcuſſerit iudicis iſrael. Naũ conſolator urbis ĩcrepat ciuitatẽ ſanguinũ: & poſt euerſionẽ illius log ſfen
tur. Ecce ſup mõtes pedes euãgelizãtis & annũciãtis pacẽ. Abacuch luctator fortis & rigidus ſtat ſup cuſtodiã
ſuã: & figit gradũ ſup munitionẽ. ut xpᷣm ĩ cruce cõtẽplet᷑: & dicat.Opuit cælos gloria eius: & laudis eius plena in
ẽ terra. Splẽdor eius ut lux erit:cornua in manibus eius: ibi abſcõdita ẽ fortitudo eius. Sophonias ſpeculator Grin
& arcanoꝶ dni cognitor audit clamorẽ a porta piſciũ: & eiulatũ a ſecũda: & cõtritionẽ a collibus. Indicit quoq;
ululatũ hĩtatoribus Pylæ: qa cõticuit oĩs populus chanaãa:diſpierũt uniuerſi: ꝗq ĩuoluti erãt argẽto: Aggeus fe aunin
ſtiuus & lætus ꝗ ſemĩauit ĩ lachrymis: ut ĩ gaudio meteret:deſtructũ tẽplũ ædificat:dmq; patrẽ ĩducit loquẽ iu
tẽ. Adhucunũ modicũq;: & ego mouebo cælũ & terrã & mare & aridã: & mouebo oẽs gẽtes. Et ueniet deſidera (⸗
tus cũctis gẽtibus. Zacharias memor dũi ſui multiplex ĩ ꝓphetia ieſũ ueſtibus ſordidis ĩdutũ: & lapidẽ oculo zor
rũ ſeptẽ: cãdelabrũq; aureũ cũ totidẽ lucernis quot oculis:duas quoq; oliuas a ſiniſtris lãpadis cernit & dextris. ſere
ut poſt equos uarios & ruffos & albos: & diſſipatas qᷓdrigas ex ephraim: & equũde hieruſalẽ pauperẽ regẽ uati . cce
cinet᷑: & pdicet ſedẽtẽ ſupꝑ pullũ filiũ aſinæ ſubiugalis. Malachias apte & in fine oĩum ꝓphetaꝶ de abiectione (ed
iſrael & uocatiõe gentiũ. Nò ẽ mihi ait uolũtas ĩ uobis dicit dñs exercituũ: & munus nò ſuſcipiã de manu ue/ iſto
ſtra. Ab ortu enĩ ſolis uſq; ad occaſũ magnũẽ nomen meũ ĩ gentibus:& in oĩ loco ſacrificat᷑ & offert noĩẽ meo
oblatio mũda. Eſaiã: Hieremiã: Ezechielẽ⸗Danielẽ: qꝗs poſſit uel ĩtelligere uel exponere? Quoꝶ primus nõ pro
phetiã mihi uidet᷑ texere ſed euãgeliũ. Secũdus uirgã nuceã: & ollã ſuccẽſã a facie aqlonis: & pardũ ſpoliatum
ſuis coloribus: & quadruplex diuerſis metris nectit alphabetũ. Tertius pricipia & finẽ tãtis habet obſcuritati
bus ĩuoluta: ut apud hebræos ipſæ partes cũ exordio geneſeos ante annos. xxx. nõ legãtur. Quartus uero ꝗ &
extremus ĩter qᷓtuor ꝓphetas tẽpoꝶ cõſcius & totius mũdi Philoſtoricus lapidẽ pᷣciſũ de mõte ſine manibus:&
regna oĩa ſubuertẽtẽ claro ſmòe ꝓnũciat. Dauid Simonides noſter Pindarus & Alcæus Flaccus quoq; Catul
lus & Serenus Chriſtũ lyra pſonat: & in decachordo pſalterio ab ĩferis ſuſcitat reſurgẽtẽ. Salomõ paciſficus & i⸗
amabilis dni mores corrigit: naturã docet:eccleſiã iũgit & xpᷣm: ſcãrũq; nuptiarũ dulce canit epithalamiũ. He ſei
ſter in eccleſia typo populũ liberat de piculo: & ĩterfecto Aman ꝗ ĩterpᷣtat᷑ iniqtas:partes cõuiuii & diẽ celebrẽ fkr
mittit ĩ poſteros. Paralipomenõ liber.i.ĩſtrumẽti ueteris π1. breuiariu tãtus ac talis eſt: ut abſq; illo ſi Wa
qs ſciẽtiã ſcripturaꝶ ſibi uoluerit abrogare: ſeipſũ irrideat. Per ſingula ꝗppe noĩa iũcturaſq; uerboꝶ & pᷣmiſ inn
ſæ ĩ regũ libris tãgũtur hiſtoriæ: & ĩnumerabiles explicãtureuãgelii qõnes. Eſdras & Neemias adiutor uideli ſin
cet & cõſolator adno ĩ unũ uolumẽ coartant᷑: ĩſtaurãt tẽplũ:muros extruũtciuitatis: oĩſq; turba populi rele Sð
untis ĩ patriã & deſcriptio ſacerdotũ leuitaꝶ iſraelis proſelitoꝶ: ac ꝑ ſingulas familias muroꝶ ac turriũ opa di ni⸗
uiſa. Aliud ĩ cortice pᷣferũt: aliud retinẽt ĩ medulla: Cernis me ſcripturaꝶ amor raptũ exceſſiſſe modũ epiſtolæ⸗ hin
& tn nõ ĩpleſſe quod uolui.Audiuimus tantũ qd noſſe:qd cuꝑe debeamus: ut & nos quoq; poſſimus dicere: Ins
Cõcupiuit aĩa mea deſiderare iuſtificatiões tuas ĩ oĩ tẽpore. Cæteꝶ ſocraticuũ illud ĩplet᷑ in nobis. Hoc enĩ ſcio hur
tãtũ qd neſcio. Tãgã & nouũ breuiter teſtamẽtũ. Matthæus Marcus Lucas & Ioãnes: quadriga dñi & uerum ule
cherubin: qd interpᷣtat᷑ ſciẽtiæ multitudo ꝑ totũ corpus oculati ſũt: ſcintillæ emicant:diſcurrunt fulgura: pe un
des habẽt rectos: & ĩ ſublime tẽdentes terga pẽnata & ubiq; uolitãtia: Tenẽt ſe mutuo: ſibiq; perplexi ſunt:æ wid
quaſi rota ĩ rotã uoluũtur: & pergunt quocunq;ʒ eos flatus ſancti ſpũs perduxerit. Paulus apoſtolus ad ſeptẽ w
eccleſias ſcribit(Octaua enim ad hebræos a plæriſq; extra numerum ponitur) Thimotheum inſtruit ac Titũ ſan
Philæmonem pro fugitiuo famulo depræcatur. ſuper quo tacere melius puto ꝗᷓ pauca ſcribere. Actus apoſto un
lorum nudam quidem ſonare uidentur hiſtoriam: & naſcẽtis eccleſiæ infantiam texere:ſed ſi nouerimus ſcri El
torem eorum Lucam eſſe medicũ: cuius laus eſt in euangelio:animaduertemus pariter oĩa uerba illius aiz OðUðJM
anguẽtis eſſe medicinã. Iacobus Petrus Ioannes Iudas apoſtoli ſeptẽ epiſtolas ediderũt tam myſticas ꝗᷓ ſuc/ Ac
cinctas: & breues pariter & longas: breues in uerbis: longas in ſententiis: ut rarus ſit qui non earum lectio/ Ecu
ne còcutiat᷑. Apocalypſis Ioãnis tot habet ſacramẽta: quot uerba.paꝶ dixi pro merito uolumĩs. Laus oĩs ĩferi uI

orẽ: in uerbis ſingulis multiplices latẽt ĩtelligẽtiæ. Oro te frater chariſſime ĩter hæc uiuere: iſta meditari:nihil i

tnebe⸗
uloch
l cklai
no ul⸗
nos 4
ut qun,
lucerg⸗

Ccatori,
li deno
scoli/
llui 4
Cotta eiᷣ⸗
liuhe
cuſtocli
uplen
eculatot
irgog
geſe
atlogi
deſiden
leoall⸗
dextns,
ggevati
ectione
mnu ue
noimeo
unöpo
oliatun
ſauntai
neoge
nbus
gnl
liu
niü, Be
celebri
gillol
Pmil
r uiceli
vlirte
io 4
plv⸗
cete:
enilco
(uerum
guruße
ſunta
dlent
4 Tui
wpoſb
mus ſai
iusii
⸗
ſecko /
hbian
inchi

aliud noſſe: nihil ᷓrere. nõne tibi uidet᷑ iã hic in terris regni cæleſtis hitaculũ? Nolooffẽdaris in ſcripturis ſan
ctis ſimplicitate & quaſi uilitate uerboꝶ: quæ uel uitio ĩterp̃tũ: uel de ĩduſtria ſicprolata ſũt: ut ruſticã cõtẽtio
nẽ facilius ĩſtruerẽt: & ĩ una eadẽq; ſẽtẽtia aliter doctus: aliteraudiret ĩdoctus. Nõ ſum tã petulãs & hebes: ut
hæc me noſſe pollicear: & eoꝶ fructus cape: quoꝶ radices ĩ cælo fixæ ſũt: ſed uelle fateor: ſedẽti me pᷣfero: magi
ſtrũ renuẽs: comitẽ ſpõdeo: Petẽti dat᷑: pulſãti apit᷑: ꝗrẽs inuenit. Diſcamus ĩ terris quoꝶ nobis ſcientia pſeue
ret in cælo: obuiis te manibus excipiã. &ut inepte aliqd acde Hermagoræ timiditate effũdã: qcqd ꝗſieris tecũ
ſcire conabor. Habes hic amãtiſſimũ tui fratrẽ Euſebiũ: q litteraꝶ tuaꝶ mihi gratiã duplicauit: referens hone
ſtatẽ moꝶ tuoꝶcõtẽptũ ſæculi: fidẽ amicitiæ: amorẽ chriſti. Nã prudentiã & eloquii uenuſtatẽ etiã abſq; illo
ipſa epiſtola p̃ferebat. Feſtina ꝗᷓſo te: & hærẽti in ſalo nauiculæ funẽ magis pᷣcide ꝗᷓ ſolue. Nemo renũciaturus
ſæculo bene põt uẽdere quæ cotẽpſit ut uẽderet. Quicqd in ſũptus de tuo tuleris: pro lucro cõputa. Antiquũ
dictũẽ. Auaro tã deeſt quod habetꝗᷓ quod nõ habet. Credẽti totus mũdus diuitiaꝶ ẽ. Infidelis etia obolo indi
get. Sic uiuamus tanꝗᷓ nihil habẽtes & 7âà poſſidẽtes. Victus & ueſtitus diuitiæ chriſtianoꝶ. Si habes ĩ pote/
ſtate rẽ tuã uẽde:ſi nõ habes proiice. Tollẽti tunicã & palliũ relinquẽdũẽ. Niſi.ſ.tu ſemꝑ recraſtinãs: & diẽ de
die trahẽs: caute & pedetẽtim tuas poſſeſſiũculas uẽdideris: nõ habet chriſtus unde alat paupꝑes ſuos. Totum
deo dedit: q ſeipſũ obtulit. Apoſtoli nauẽ tãtũ & retia reliquærunt. Vidua duo æra miſit ad gazo phylatiũ: &
pᷣfertur Crœſi diuitiis. Facile cõtẽnit oĩa:ꝗ ſe ſemp cogitat eſſe morituꝶ.
CIneibir tertia pars principalis epiſtolarũ ſiue tractatuũ beati Hieronymi de moribus atq; uirtutibus:qbus

riſtiana cõuerſatio ĩſtituitur. Quæ & ipſa in plures ſubdiuidit᷑ epiſtolas ſiue tractatus: ĩter quos ille pponi

tur:in quo de uirtutibus ac uitiis in genere tractar᷑.
Primus tractatus tertiæ partis prĩcipalis de uirtutibus & uitiis: in quo epiſtola illa pᷣmittit᷑: quæ perfectum
hominem ad interiora deducens: eius uitã quæ ſit ſancta: & in quo actu poſita: quo ſtudio teneatur: qua ſub
Eae negetur oſtendit.

Beati Hieronymi ad amicũ quẽdaã: uel ſicut in aliis repperi uoluminibus ad Cteſiphõtẽ de hoĩe pfecto: ubi
ĩteriorẽ hominẽ: exteriorẽq; demõſtrat: docẽs eius uitã ĩ ſui auctoris ſapiẽtia pea quæ creata ſũt cõtẽplatiõe cõ
ſiſtere. Excitat quoq; animũ ad meditationẽ caſus ac reparatiõis hũanæ ſtati in ipſo occaſuĩ mulieris ſemĩe:i.
cõceptu uirgis repromiſſæ. Ad cõſiderationẽ quoq; reſurrectionis iudicii gloriæq; ſanctoꝶ ĩducit. Qua occa
ſiõe digrediẽs exprobrat ĩfidelitatẽ eoꝶ ꝗ miraculis nõ creduũt quæ deus in ſcoꝶ corpoꝶ reuelatiõe opat .Vbi &
hiſtoriã narrat cõfutatiõis hebræi: & cauſã retardatæ uindictæ achumanæ explicat ignorãtiæ.
jCce iteꝶ ad te ſcribo: & nihildignũ qd prudẽtiã tuã legere deceat ĩuenio: & ꝗd miꝶ ſi te abſente
uelut a ſole ſolo deſtitutũ frigidi cordis alget ĩgeniũ: & mẽs a lumĩe pegrina ſtultitiæ nubilo ſuf/
focata torpeſcit: ac tãto minus ſapio: quãto ate latius ſeparor. Quod ſi ĩpitiaꝶ qd tibi ĩ meo ſer
Amone placuerit:tuis mihi oratiõibus pᷣſtabit᷑. Deniq; ut oẽm ſtultitiã meã diligentius recogno/
Nſcas: etiã ſtomachũ meũ poſt illud ſuſceptũcærotũ tuũ teabſẽte curaui: a quo peius mereor pati:
& cui poſt ſactũ miniſteriũ tuũ & angelicã ſeruitutẽ manus ĩtuli medicoꝶ qᷓſi ꝓpheta nõ eſſetĩ iſrael:ut mihi
ſiqd paterer facilius eſſe debuerit ad te reuerti:ꝗᷓ gẽtiliter cogitare: & melius uel difficillimi itineris laborẽ ꝑpeti
ꝗcõſpectus tui tã pcioſa uiſiõe fraudari. ut quis potius cõpẽſatio ſeꝗret᷑: ꝗ ad muſcã religiõis acharõ deuenirẽ
Hæc mihi de abſẽte mũdus iſte ſuggeſſit: ꝗ te pᷣſẽte in me nõ hẽbat cõſiliũ. Tu me enĩ curiã feceras ꝓphetarũ:
nõ cõuenticulũ ſirenarũ. Ac nũcĩ me ad deſtructionẽ ſancti cõtra me opis tui oĩs ſtultitiæ ſenatus ĩgrediens
qᷓdruplici forma mecũ agit. nã fœnus te abſẽte exigit: qd te pᷣſẽte nõ pᷣſupſit.utĩ telligas ſiqd apud te iuxtadeũ
ſapui:tuũ fuiſſe qd ſapui. Sic abſente Moyſe populus iſraeliticus fornicat᷑:ſic in naui dno dormiẽte apoſtoli
tẽpeſtate turbant᷑: ſic in bethſaidæ porticibus hominẽ nõ habẽtẽ aquam piſcinæ ſalutaris ignorat. Quanꝗᷓ &

hic aliud genus culpæ aduertã. Co rpuſculũ curaui: cũ aĩa lãgueret. exteriorẽ hominẽ foui:cũ ĩterior ægrotaret

huũanis ſubueni: cũ diuĩa laborarẽt. uitio publicæ cõſuetudis ĩclinatus: quo oẽs ſumus ĩ minimis cauti: & ĩ ma
ximis negligẽtes. Hocq;ʒ ideo fit: ꝗa ubi uera uita ſit ignoramus. Fallit nos uidelicet ſol iſte:decipit dies iſta: tra
ctus nos iſte circũuenit. Mũdus ĩducit:du & ſole amplius eſſe nil putamus. & lucẽ arbitramur eſſe: quã oculis
uidemus. & hoĩem iudicamus eſſe: quẽ cernimus. & mũdũ credimus facere cũ uita: ignorãtes ubi ſit hõ: & qd
ſit hõ: & quæ eius hoĩs uita ſit: qd ſi ſtelligeremus: nõ aliud generati aliud uiueremus. Ita uitæ origiĩe deſta.ui
uẽdi quoq; ꝑdidimus rõnẽ. Ac pmũ ubi hõ ſitiſte: de quo loqmur audiamus. Quoniã diſputationẽ quandã
nobis ipſa diuiſio generauit: quẽ ĩtra hoc corpus ꝗd dei artificis manu limo terræ formatũ uelut quodã ua/
ſculo ĩtellige cõtineri:dicẽte apoſtolo: Habemus theſaurũ iſtũ in uaſis fictilibus:qubiq; hoc corpus ĩfuſus
uitalẽ ſẽſũ ꝗ ſibi nõ deficit cũ carne mutuatus ẽ. Regitipᷣe:nõ regit᷑: & hẽt potius ꝗᷓ habet᷑. ut uitã nõ accipiat:
ſed miniſtret. Nã cũ terrenã iſtã pigrãq; materiã ĩ uſũ miĩſterii ſùptã ſpũs liqdus aĩaret:fit dñs corporis:nõ hõ
ſub corpore. Deniq; hoc quod dixi uaſculum ipſo uiuit p̃ſente: & ipſo moriturabeunte. Hic ergo & uiſibilis

& caducus illius interioris uel habitatio uel miniſter uel uagina eſt. Ipſe uero qui uere eſt homo: quoniam ſic

ſecundus factæ diuiſionis eſt locus ut ipſe inuiſibilis: ita omnia eius inuiſibilia ſint neceſſe eſt. Non ad il
lum ſi ægrotat manus ualet peruenire medicorum: nõ herbarum ſuccis ſi deficit reparatur. Nihil ad eum cor

poraleintrare poteſt: ſubſtãtiæ tantum ſuæ illi ſimilitudo deſcendit: uerbo curatur: obedientia conualeſc it.

⸗

Deniq; cũ ſibi ĩ eccleſia laodicenſi & beatus & diues & bene oculatus: & bene ueſtitus ſm exteriorem hominẽ
uideret᷑: ĩcrepat᷑ a dominotdiciturq; illi. Neſcis quia tu es miſer & miſerabilis: & paupꝑ & cæcus:& nudus. Qui
utiq; ut dixi nec ſine ueſte:nec ſine oculis:nec ſine diuitiis habebat Sed ille ĩuiſibilis deus nr illũ ĩuiſibilẽ ho/
minẽ ĩ pauptate: & cæcitate:ĩ nuditate eſſe cernebat: cui etiã ſuadere dignat᷑: ut ab ipſo auꝶ mercet᷑ ignitũ: &

ueſtẽ albã qua glorioſiſſime ueſtiat: & collyriũ quo recipiat uiſũ. Habet ergo & ſuos oculos p̃ter iſtos carnales

quos poteſt uel amittere uel curare. Eſt & iuxta ſe nudus adeo ut egeat ueſtimẽto:ſed miro mõ ad mẽdicũ ut

ipſe ait dñs loquit᷑: & iubet illũ a ſe diuitias cõparare. Quibus mercibus ſi & nudus & Pauß E:uel illã ueſtẽ no
biliſſimã uel illud auꝶ purgatũ iã igne mercabit᷑. Vnde cõmercii talis poterit eẽ ĩpẽſa: uide

licet ſi aut exterioris
hoĩs emolumẽta trãſfoueat: aut ipſis ꝗbus ipſe diues forinſecus uidebat᷑: nõ utẽdo diteſcat: oculoſq; coporis
ꝗbus mũdialiũ rapiebat᷑ ardore deſpectu corruptæ uniuerſitatis obcæcet. Ita ille ĩuiſibilis hé: quere ut dixi/
mus:hõẽ: & in cõtẽptu huius exterioris attollit: & nuditate ueſtit᷑: & cæcitateilluminat᷑. Sic Iacob Effraim &
Manaſſem nepotũ ſuoꝶ nõ ſolũ loca: ueꝶ etiã merita ĩcorporea cæcitate cernebat. Nã cũ illũ Ioſeph filius ſu/

us:q ſupradictos paruulos offerebat: nec ante pedes ſuos cernere iudicaret ſenſit ĩ parẽtis reſponſione illa etiã

quæ eſſẽt fu tura: ꝓſpicere. Sed ut ille ĩterior hõ exteriorẽ iſtum facit ſua uita uiuẽtẽ:& de fõte naturæ ſuæ ani/

mat irrigãdo:ſic rurſũ exterior ꝑ co rruptelã mortiferæ materiei ſuæ illũ ſi cupiditatibus illicitis alligarit : occi/
dit. Et cũ alter naturæ uideat alterius: trãſit ĩ uictoris unuſꝗſq; ſubſtãtiã: ut aut carnalẽ quoq; ſpiritalis ſpiri
talẽ ſuis uirtutibus pᷣſtet:aut carnalẽ animã caro uictrix eius efficiat. Deniq; cũ dns diluuio delere humanũ ge

nus cogitaret iratus:nõ pmanebit inquit ſpũs meus ĩ hominibus: qm̃ caro ſũt:& ꝗa utiqʒ; oẽs carne ueſtimur:

& ſine dubio in carne nõ ſumus qui nõ ſecũdũ carnẽ ambulamus:hiĩc etiã gignit᷑ utnõ ſemꝑ homo iſto ap/

pellationis noĩe cẽſeat᷑. nã pro uirtutibus ſuis aut uitiis & formas ſumit:& noĩa. Deniq; ait ppheta:nolite fie

ri ſicutequus & mulus. Sũt ergo hoĩes qui apud dũm ſũt equi & muli: & dis ait. Nolite piicere margaritas ue

ſtras ante porcos. Sũt ergo hoĩes & porci. Et iteꝶ ipſe dis. Ecce ego mitto uos ſicut oues in medio lupoꝶ. Sür

ergo hoĩes & lupi. & ecõtrario hoĩes ſũt & oues: & ait adhuc dũs Petro: Paſce oues meas & ipſe prius ueni poſt

me: & faciã te piſcatorẽ hominũ. Sũt hoĩes & piſces. Sed hæ formæ actuũ uidẽtureẽ: nõ corpoꝶ. Nã corporis
noſtri certus ẽ ſtatus:utoĩum animãtiũ:ſed qm̃ apud deũ nõde ſtatu corporis nri:ſed de uitæ meritis iudica/
mur:apparet omnẽ hoĩem mẽte ſua ſibiipſi
uiſibilis hoĩs: aut culpataut uirtute p̃ᷣſtat᷑. Ipſius ſiquidẽ uitiũ ẽ:ſi ſubiectus paſſus ſit eſſe ſubiectus. Si cõtra
diuinã diſpoſitionẽ fit in dñatu ſeruitus: & uitute dnatus. Sed ne uidear qm̃ paululũ deiecto uelut pariete
ad illũ inuiſibilẽ hominẽ diſputatiõe puenit: corpus oĩno deſtruere: qd adeo magni ẽ ſacramẽti: ut hoc ipſo

ideſt ĩ nro fragili& ĩfirmo dns uenerit:nõ hoc egi: aut hoc ago:ſed illud oſtẽdere tẽtaui: huius exterioris uitã il
lius ĩterioris uita cõſiſtere. Iterũ ĩterioris mortẽ deſcẽdere huius de morte ubi ꝓpinatũ uenenũ p uitia fuerit:
nihil hẽre iſtũ de uita: niſi ab illo irrigatus fuerit: nihil tenere alterũ in natura: alteꝶ ut dixi aut ĩfectum uitiis

aut deterſũ uirtute trãſire. Igit᷑ qm iã & ubi ſit hõ: & qd ſit hõ breuiter licet oſtẽdi: quæ nũc eius hoiĩs uita ſit ui
deamus. S yon iſta certe mudialis quæ mala pro bonis habet: & bona pro malis: quã totus orbis ſeqtur & colit

atũ: nomẽq; formare. Quod utiq; ex illius quẽ deſcribimus in

e
3

nõ hæc affluẽtia diuitiaꝶ ẽ: nõ in faſtigio potẽtũ: nõ in iuriſdictiõis aſtu:nõ ĩ põpoſitate facũdiæ:nõ ĩ uiribus

p prœlia glorioſis: nõ ĩ mercibus ꝓuinciaꝶ mutatiõe & ſui pegrinatiõe creſcẽtibus. nõ ĩ lenocinio formaꝶ: nõ
ĩambitu muneꝶ:nõ ĩ his ẽ deniq; oĩbus quæ uidemus:qm cũcta hæc occidũt: & ſine iſtis beate etiã iuxta ſæcu
lũ uiui ſolet. Sed illa ẽ uita uera: uita numerãda:deũ noſſe: timere eius potẽtiã:amare pietatẽ:mũdũ in opifi/
ce mirari: ĩterpellatorẽ cõtẽnere:eſſe uictu modico pro naturæ neceſſitate contẽtũ:ueſte uili uel pro pudoris ra

tiõe uel pro tẽporis iniuria cõmunitũ. Sic reliquã creaturã nõ ex ſui copia:uel pro uitali rõne:ſed pro adiumen

to huius lucis attingere. Quicqd enĩ amplius ẽ a malo ẽ. omnẽ hoĩem amare quaſi fratrẽ:nullũ lædere:ſerui/
re oĩbus: formã ſerui ſuſtinere cũdño: ꝗ nobis pᷣ̃ter miniſteriũ qd ĩterius cotinet᷑: quotidie ſeruit in mũdo:pro
ducẽdo ſolẽ: emittẽdo lucẽ: pluuias infũdẽdo:tẽpora uariãdo: fruges uel gignẽdo uel maturãdo. Nobis enim
in totius creaturæ facie uel ubertatedeſeru it: qm̃ pro nobis cũcta generauit. Sed ut ad hoiĩs officia reuertamur

nudũ tegere:alere eſuriẽtẽ: ſitiẽtẽ potare: ĩfirmos uiſitare: triſtib us cõdolere: mortuos ſepelire: nihil apud ſe

habere quaſi ſuũ:ſed oĩa ſua cum omnibus iudicare cõmunia: ac tũc magis ſibi uiuere cũ uiuere æſtimat᷑ aliis:
ſibiq; recõdere cũ aliis credit᷑ erogare. Et hæc tũ adhuc exterioris hoĩs liniamẽta cõtingũt. Cæteꝶ illa interioris
hoĩ s uita ĩ diuinaꝶ reꝶ cognitidòe cõſiſtit:nõ quacælũ terræ parte uoluat᷑:nõ an cõtrario curſu ſydera rapiant᷑
nõ an oceano generet plenitudo lunaris augmẽtũ: nõ an orbẽ muũdi rotũditas ipſa ſuſpẽdat: an quadriforma
angulis ꝓminẽtioribus aſtringat: an unus ipſe muũdus ſit: an plures ſint. Nam hæc& ad animæ nõ tendũt uti

litatẽ: & apud deũ ſtulta iudicãtur. ſed ĩ illis ſanis cogitatiõibus:ſiqũ uerſat᷑ tũc uiuit & paſcit᷑.Quæ ſũt autẽ·

iſtæ ſane cogitatiões. Illæ ſine dubio cũ mẽs noſtra ſui recordatur auctoris: cũ illũ uelut per quãdã reſipiſcen

tiã ſui opificem ſuum ueneratur ac contuetur:cũ eius opera ipſum in eius operibus uiſura miratur:dicẽte bea
to Paulo. Inuiſibilia enim eius a creatura muñdi per ea quæ facta ſũtĩtellecta conſpiciuntur: & ſempiterna
quoq; eius uirtus & diuinitas:ideſt cum ex immenſis uiſibilis creaturæ ad uniuerſitatem inuiſibilis creatoris
extendimur: & illum p hæc dum inæſtimabilem dicimus æſtimamus: cum eius altitudinem p donũ ſpũs ſã
cti euoluẽtes (quoniã ipſe ſolus nos in ipſum qui ex ipſo eſt ĩtromittit omnia principia creaturæ ſi urgentis)

tiſout

U ti⸗
mus

uImau

gili
ſpiiti

aiuer

ſit
uellit
Ginu
uiteſt

(ulle⸗

ipſähe
noiſe
lucda
muscꝛ
mustn
naten:
huski⸗
wwnin
munl
g
tatiſu
cele⸗a
nope
ponsi
(etere
g u
nant
duͤaua
p.
lacot

noleſ⸗

ballos

telee
gia
weuct
lüeii
kiſ
Lerd
nie⸗
dei⸗
ladg
ſidrr
Min
mor
lein⸗
leyn
gei
lta⸗
ide
l
,
4

tomin;
d
liho,
nitud⸗
Analen
dici un
eſte no
tenons
Copons
t dic,
kans
lins
ſuan
it: occi/
luhii
ug
ſtinur
ſto 1/
oliehe
uture
5. dir
nipoſt
otpons
ludica
musin
icötta
Patiete
ocipſo

iswitil

a fuent

n uitis

ltaſitui
rcolt
inbus
nens
taſecn
nopf /
Norst
Aiumen
eſeru/
ilopro
senim
tamur
pud ſe
t alis:
tetions
apin
itorma
düͤtu

tanti

ipilen
teteben
bitemm
tatons
un

quaſi facti ab ipſo anteriores aſpicimus: & cũ ea quæ deus fecit qᷓſi faciat adhuc ĩtuemur:mũdiq; totã originẽ
trãſcurrẽtes ſeu antiqores efficimurꝗᷓ ſimus ætate. Et cũ uniuerſa prius ꝗᷓ nos eſſemus effecta ſint: naturã oĩ/-
um tñn ꝗᷓſi p nos genitã dũ auctori inſerimur reputamus:ĩ quã nõ ut fuiremus:ſed ut dominaremur intraui-
mus. Separati utiq; a ſapiẽtia mũdiali quæ uniuerſa aut fortuitis aut atomis aſcribit diuinis meditationibus
ſublimati: & ab illis qaut materiã ſẽ p fuiſſe dixerũt:deũq; tãtũ artificẽ reꝶ uoluerũt ſeparati p ipſius adiutori
um: aut q hæc ipſa pro diis elemẽta coluerũt: aut ꝗ familias deoꝶ p ſexus: p ætates: p partes: uelut ꝑ plæbẽ ali/

quã ſubiectà ſenſibus ĩtroduxerũt:diſcreti p ſpinitũ ſanctũ: & ĩ altiora ſubducti uera uita uiuẽtes:hocẽ uerã

ſapiẽtiã ſapiẽtes:qm ſtultitia iſta caret. Recordemur mudus ex nihilo a deo factus ẽ: & ꝙ cũcta animalia P
deũ uerbo opifice uocata uenerũt: quæ a natura nec fuerũt: qm ſoli ipſi fas ẽ uocare quæ nõ ſunt rang ea quæ
ſũt.ꝙ ipſũ hominẽ cui tãta poſſeſſio ꝓbat᷑ ad imaginẽ ſuã nõ aliqs Prometheus ex fabula:ſed ille cõditor uni
uerſitatis manu quoq; ſua: ne qua pars eius uacaret in nobis:de limo terræ facere dignatus ẽ.quæ cogitatio ut
dixi uita ẽ aĩæ: qm hæc primaẽ rõ uiuẽdi: utcui ſe debeat aĩa nõ ignoret. ne aliũ pᷣter hũc decepta ueneret᷑. ne
uitæ ſuæ myſteria uelut uitæ auctores adoret. ne in tm elemẽta miret᷑: ut nõ digna iudicet quæ facta credãtur
cũ ille magis ſit admirãdus: ꝗ tã mirãda ꝓduxit.o quã anguſta ẽ hæcdiuina cogitatio: & qᷓuitæ plena ẽ:o ꝗᷓtũ
ipſũ hominẽ ad oẽ ſtudiũ ꝓbitatis accẽdit:o ꝗᷓtũilli maieſtatẽ ſui cõmẽdat auctoris: cũ aliud ille nihil ĩ creatu
ra oĩ ſe pᷣter manu dei formatũ eẽ cõſiderat.nõ terrã:nõ maria:nõ cælũ:nõ deniq; ſydera tã mũda: tã pura: tã
lucida:hoĩem ſolũ cuiuſdã limi & grauioris & ſordidioris elemẽti illa formatũ eſſe dextera: cuius dexteræ pal.
mus cælũ mẽſurat ĩ mẽſura:cuius pugillus terræ ſpatia tã finita iacẽtis ĩcludit:tãti fuit illũ fuiſſe olim. Videa

mus tñ q̃tũ illi pᷣterea applaudeat benignitas creatoris.quæ nõ illu de ſyderibus efficit: qm̃ ſi eẽt ĩde creatus:de

materiæ potius claritate: ꝗᷓ de artificis dignatiõe polleret: cũ mĩor ipᷣe cuicorporis origine uiderert᷑. Si de cæleſt i
bus factus ad terraꝶ cultũ deduceret ad terras: cuius eẽt glorioſius mox futuꝶ de humo excitatũ ſyderibus im

poni.ſuũ inꝗᷓ deus nr̃ ſuũ pprie uoluit eẽ qd ſumus:nihil materiæ: nihil elemẽtis: nihil ꝗbuſſlibet prĩcipiis uel

magnis uel minimis nos debere. Quæ cũcta ſi retractet: & ĩ ſe mẽs cõuerſa cõſideret: ex nris fiunt moderatiora
& anguſtiora primordiis. At ubi ꝑ cõtactũ formati manus dei deſiuimus eẽ qd fuimus: & ĩ nouã materiæ ꝗli
tatẽ ſubiacẽs opifici ſuo ꝑ elemẽti cõuerſionẽ clarificata natura ẽ: nouũq; corporis nii ĩter elemẽta(ſi fas eſt di
ci)eſſe cœpit elemẽtũ: ſtatĩ oĩbus mũdi corporibus ſublimiores effecti nõ naturæ ſubſtãtias ſed potẽtia creato
ris: p quã de ſubiacẽti cæteris creatura ortũ ẽ:qd creaturis oĩbus ĩperaret. Deniq; ſi metallũ nr̃æ carnis & cor/
poris ĩtuearis:nihil humilius: nihil uilius:nihil inuenies oĩ iniuriæ paſſioniq; ſubiectius. Sola terra elemẽtoꝶ
cæteroꝶ uidet ancilla: ſola in ſe cũctorũ potẽtias nõ ſine detrimẽto ſui ſentit: uel dũ uẽtis puluerulẽta diſper-
git:ueldũ fluctibus humefacta abſorbet᷑: uel d ſydeꝶ ignibus cocta deuorat᷑. ut hõ exea ſe eſſe non mo glo
riari nõ qᷓat: ſed etiã poſſit erubeſcere. At uero ſi ſtatũ noſtꝶ cõtẽplemur: qm pᷣſtãtiorẽ eũ cæteris animãtibus
dũ ad ſuã imaginẽ deus ĩformat ĩducit: ĩuenies terrã ipſã.i.ſemẽ nii corporis ſiqs ĩ ea ſẽſus ẽ gaudere potuiſſe
ꝓpter nos ĩ ꝗbus imaginẽ & ſimilitudinẽ creatoris accepit fœlicior facta ſit demutataꝗᷓ ſit orta. manus enĩ
ei cõtigit eã: cuius cõtactum ſui cauſa dũ fieret ipſa nõ meruit. Quid enĩ hoc ſtatu pclarius?quid poterimus
noſſe ſublimius? Quid tã diligẽter ĩ mẽbra digeſtũ? qd tã decore p articulos ĩflexũ? qd tã ſublimiter in ora &
oculos erectũ? ꝗd ta uocaliter ĩ uerba modulatũ?qd ĩ corde tã uelociter animatũ? qd in ſẽſu ditius?ꝗd ĩ cogita
tiõe ſecretiusqd ĩ mone efſuſius?ꝗd ĩ ingenio fortius?qd ĩ diſpoſitione inſtructius?:qd ĩ memoria tenacius
qd ĩ affectu bladius?qd in cogitatu ſubtilius? Vt euidẽter appareat ꝙ illũ ꝓtoplaſtũ iã cũ oĩbus dignit atibus
uenuſtatũ: ĩmo ſtatũ filii ſui dei nri ad finẽ ſæculoꝶ pro redẽptioe nr̃a uẽturi ĩ noc corpus ornarit: cui paradi/
ſũ etiã illo tẽpore uelut amœniſſimũ pᷣdiũ & urbanis cõuenuſtatũ:& ruſticis cõſitũ ſub lege donatũ mortis il
le pᷣſeminator inuidit:uenenũq; ſuũ decipiẽdo primoꝶ hoĩum credulã nouitatẽ in corpora nr̃a latẽter ĩmerſit
& exduabus ſubſtãtiis unicã hominis pfectãq; naturã quadã diuiſionis diſcordia diſſecauit. ut cũ nobis una
mẽs eſſet.i. illa quã germanitas aĩæ & corporis gignebat: aliã uolũtatẽ ꝑ uitiatã naturã cõtra animã parturiet
Deniq; & apoſtolus ait. Video aliã legẽ in mẽbnis meis repugnãtẽ legi mẽtis meæ: & captiuãtẽ me in lege pec-
cati: quæ ẽ in mẽbris meis. Et alibi. Caro cõcupiſcit aduerſus ſpum:ſpũs autẽ aduerſus carnẽ. Hæc ĩuicẽ aduer
ſãtur ſibi:utnõ ꝗᷓcũq; uultis illa faciatis. Hic etiã iſte nr cõditor: quel nos nobis: uel mũdũ pro nobis fecerat:a
primis illis hoĩbus offẽſus: maledicta ſuꝑ ſingulos ꝓut criminis quãtitas exigebat effudit. Et quãuis iratus:
mox tũ myſteriũ nræ ſalutis: ut pius pateroſtẽdit. Neq; æquũ fuerat alio tẽpore de ſalutis nræ remedio cogita

re: niſi eo quo mors eſſet ĩuẽta. Sicut a prudẽtioribus prima frote morbi adhibet᷑ medicus: ut capite ualitudis

dephẽſo facilius remediũ ſalutare ſuccurrat. Nõ ergo tũc tãtũdñs ac ſaluator noſter pmiſſus eſt: cum clamat

Eſaias. Ecce uirgo in utero concipiet:& pariet filium. Et tũccum ad Abraham dictum eſt. Ad hoc tẽpus ueniã

& erit Saræ filius. Nã hoc erat pene iã ſero. & tãta milia patriarchaꝶ ſine ſpe mortua uidebãtur: quibus utiq;
uita eſſe nõ potuit: ſi dĩm nõ ſperauerũt eſſe uẽtuꝶ:dicẽte apoſtolo. Spe enĩ ſalui facti ſumus. Spes enĩ quæ
uidet᷑ nõ ẽ ſpes: ſed quæ ſperat᷑. Et qᷓliter ſpes eſſe potuit:ſi non fuit repromiſſa. Immo ut pᷣmo hoĩ illa ſapiẽ
tior oĩbus beſtiis beſtia mortẽ ſapuit: ita oportuit illũ dũm noſtꝶ uerã ſapiẽtiã iã tum illo tẽpore ſuffragium
ſapere uitale: quod & fecit: neq; deſiſtit publicare: ne tanta eius factura uno inimiciariete propulſata ſine pᷣſi
dio alicuius lapſui potius ꝗᷓ decori generata uideretur. Simul ne & is ualidior haberet: ꝗ tan tum cpus alie/
elIXXX=

S

næuirtutis obruere potuiſſet: ꝗᷓille: ſi opus ſuũ qd ſup oẽs creaturas ĩeffabiliter fecit: aut Fuare non potu iſſet:

aut reparare noluiſſet. Defẽdit inꝗᷓ ille ſe hac ĩuidia. Defẽdit ille nr cõditor: & redẽptor: pariterq; ſe & poſſe &
uelle mõſtrauit: qm nec uirtus potẽtiæ defuit uel dignatio pietatis. Hæc nobis magis adorãda: ꝙ ſub ipſa erro
ris nr̃i tẽpeſtate nõ ſubſiſtit: maiorq; etiã dũ exacerbat᷑ erupit:dũ ubi pœnã merebamur ſpes redẽptiõis oſtẽdi
tur: & in naufragii acerbo diſcrimine portus ſalutis apit ut nouo more quæ materia fuerat iracũdiæ:eſſe cœ-/
pit origo clæmẽtiæ. ſic arcana opatiõe manifeſtãs qci firmitatẽ niam argumẽtũ ſuæ uoluerit eẽ uirtutis:quã
tũq; nos amaret duũ in ipſũ peccauimus oſtẽderet: quoꝶ obliuiſci etiã poſt errata nõ poſſet: ĩmo quos pcioſi

us redimeret ꝗᷓ feciſſet. Quærat nũchũana crudelitas criminoſis uel priuata ergaſtula uel publicos carceres cũ

manicis ferreis & duris rigida trabe cõpedibus irata ſuſpiret: & in pœnas multimodas ad ĩuẽtionẽ laxet ĩgenia
oĩſq; iudex ſurrecti capitis caſtitatẽ ꝓpriæ mẽtis diſcrimĩe ꝓbet alieno. Hoc magis amicus atrocitati quo ma
gis alienus ẽ crimini. Ipſi enĩ ſolẽt truculẽtiores eẽ in reos: quiſũt a reatu puriores. Hi ſtudioſius malefici uel
cæcitate: qui bonũ exornãt malo: ꝗ cõtinẽtiã ſub geſtu crudelitatis attollũt: & crudelitatẽ ꝓpriãaliena ĩfœlici/
tate cõmẽdãt. Quãdo uirtutibus ſuis miſeroꝶ aſtipulãtur exitiũ: & ĩnocẽtiæ iudicãtis noxioꝶ cruciamẽta ſup
plaudũt. Deus autẽ noſter cõtra omnẽ ſpem: cõtra oẽm pene fidẽ ex diuitiis miſicordiæ ſuæ ĩ malo bonũ na

ctus: ĩ iracũdia generãs cõfirmãſq; pietatẽ peccãdi ſemẽ fructũ uoluit euadere miſerãdi: & ꝗq nos ꝓpter trãſgref

ſionẽ pdere debuiſſet: ꝓpter ſuã miſericordiã reparãdũ eſſe ꝓmiſit. Et illo tẽpore quo ſupplicia merebamur
argumẽtũ ſaluationis oſtẽdit: ut ĩtelligere poſſemus: quãtũ ualeret pᷣſtare nõ læſus: qui tãtũ donaret iratus.
In primo ergo hoĩe ut loqᷓbat᷑ ſtatim nobis iudiciariũ ſi popõdit auxiliũ: ſtatim de bono theſauro bona ꝓpdu/
xit: ſtatim ignotũ ipſis angelis ſacramẽtũ quod ĩ plẽdu eſſet ĩ nouiſſimo tẽpore publicauit: & terreno adæ Ada
ꝓmiſit e lo. N cũ ſerper pro merito ſuo maledictio fulminaret: iubet eu terrã pro cibo habere:ſupra uen
trẽ repere: & qm mortẽ illã ipſe feciſſet addidit dicẽs. Et ponã inimicitias ĩter te & ĩter mulierẽ & inter ſemẽ tu
um & ſemẽ mulieris. Ipſa calcabit caput tuũ: & tu eius obſᷣuabis calcaneũ. None cõſideras?nõ ne cõſpicis qd;
eidẽ tũc minabit᷑ ĩ xpo? Aliud enĩ ſemẽ mulieris nullũ prorſus accipio: niſi illud qd apoſtolus ait factum ex
muliere: factũ excarne.Illud qc; ut euãgeliſta ait Ioſeph filius putabat᷑ eſſe ſed nõ erat: illud utiq; qd uerbũ
caro factũ ẽ. Nã ſi generãdi publicã iſtã & naturalẽ circũſpicimus rõnẽ: ſemina nõ habẽt mulieres. deniq; nul
la cõcipit ſine uiro. Ac p hoc qm tũc in Adã ſemẽ humanæ generatiõis eſſet trãſgreſſiõe uitiatũ: ſemen cæleſte
ꝓmittit᷑. & apoſtolus ſentit nõ ex corruptiõe uiri: ſed ex deo. qd tuũ caro fieret in muliere:etiã elemẽta illa cor/

poreæ ſubſtaãtiæ. i.humoris & ſanguinis ĩ ipſo ſibi uaſculo: ĩ quo ipſa elemẽta ſita ſũt naturaliter aptaret. Ma
ter itaq; di nfi ieſu xpi illa iã tũc muliere ꝓmiſſa ẽ. Hæc inimicitiis oppo ſita ẽ ſerpẽtis. Ponã inqt inimiciti/

as inter te & mulierẽ. nõ certe pono dicit: ne ad Euã hoc ptinere uideretur. Verbũ ꝓmiſſionis ẽ: qd trãſmittit᷑
in futurũ. Ponã inqt inimicitias ĩter te & mulierẽ. Ilã utiq; mulierẽ quæ ſaluatorẽ parturiat: nõ quæ generet
fratricidã. Ponã inquit inimicitias ĩter te & mulierẽ. i. ſuſcitabo mulierẽ quæ repudiata facilitate credẽdi: non
ſolũte audiat:ſi aut ſuauitatẽ pomorũ pro adoptione mõſtraueris oculoꝶ: aut diis ſimilẽ eſſe pmiſeris: ſed eti

am ipſo Gabriele deferẽte uerbũ: rõnẽ de ꝓmiſſionis exigat nouitate dicẽdo. Quẽadmodũu erit iſtud: qm uiꝶ

nõ cognoui. Illã utiq quã ad uiſionẽ angeli pudor aureus tremefecit: Fidei ti ardore & cõſtãtia labi neſciã ad
inqrẽdã rõnẽ reddidit audacẽ. Et quæ adueniẽti p̃ſtitit de pudore:qd tacuerit:hæc ꝓmittẽti de admiratiõe nõ
ceſſit. Nã & ſollicita de eo qd annuciabat᷑ exqſiuit. Deniq; & angelus nõ ĩfidelitatẽ redarguit: ut in Zacharia:
ſed ſtatuit de diuinæ oHaridi⸗ nouitate: dicẽs. Spũs ſcũs ſuꝑueniet in te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Ecce
iſtud ſemẽ mulieris. qd nõ ꝑ traducẽ genitaliũ miniſterioꝶ cõmixtione ſexus utriuſq; infunderetur in uterũ:
ſed clauſtro clauſo ĩdefloratæ uirginitatis ĩueniret ĩ utero. Deniq; rẽ nouã plenãq; miraculi nouo uerbo ꝓphe
ta dũ pmittit exeqr. Ecce uirgo ĩ utero cõcipiet & pariet filiũ. Quotidie certe de ꝓcreãdi neceſſitate mulieꝶ cõce
ptus & cernimus & audimus. De nulla tñ dr. In utero cõcepit: qm ſubſtãtia futuri hoĩs fuſa p uitz coaleſcit in
fœmĩa: Vteruſq; mulieris nõ pncipiũ ẽ naſcituri hoĩs: ſed depoſiti nutrimẽtũ. Maria autã nõ tã pᷣmaꝗᷓ ſola ĩ
utero cõcepit: cuius pudoris illibatio cõceptũ uteri ſine dano uirgiĩtatis exp̃ſſit: quæ ſola nobis pepit nõ ac
cepit ex nobis: dicẽte dio. Vos de ĩferioribus eſtis: ego de ſupioribus ſũ. Quæ ſola materẽ filio: cũ uirgo ſit ma
rito. Cuius cõceptionẽ ignorãte uirgitate partus agnouit. Quæ ſola mulier dicta ẽ nõ cõcipiẽdo ſed pariẽdo.
Ex hacergo ſemẽ ꝓmiſſũẽ mulieris: qd ſecũduũ hoĩem dñs deus nr̃ ẽ:q nõ ĩſuſus ẽ utero:ſed ĩuẽtus:euãgeliſta
cõfirm ãte cũ dicit de Maria. Inuẽta ẽ ĩ utero hñs. Ecce & ab ipo p̃cedẽte ꝓphetiæ ᷣmõe nõ deuiat qd fuerat nũ
ciatũ. Virgo ĩ utero cõcipiet:ſed ĩ myſterii nouitate ᷣmõis etiã parilitate cõcordat:eoq; ſtilo facti hiſtoria ſigna

tur: quo faciẽdũ denũciat & ꝓpheta. Ait Eſaias: Virgo ĩ utero cõcipiet. Matthæus refert ĩuẽta ẽ ĩ utero habens

Verbo ipo ꝓmiſſiõis rñdet effectus: quã nõ aliter loꝗt euãgeliſta ꝗᷓ uates: nec ad expᷣmẽdã opis ueritatẽ ĩuẽtæ
elocutiõis difficultate cõfũdit᷑. Vbi ſũt grãmatici? Vbi cõciliarii?. Quæ iſtos ut extra cõſuetudinem loquant᷑
ſchola pduxit: Quæ tã apte ſignare nouitatẽ mõſtrauit doctrina:“ nõ ĩdicãt huano ſenſu:qm nõ opus uma
nũẽ quod loquũtur.Etcũ rẽ nouã nec antea factã ſic notãt: ut ĩtelligas cũ mirabili ope: & mirabilẽ natũ ſcito
eſſe ſermonẽ. Re petamus deniq;ʒ ſanctas fœminas patriarcharũ: uideamuſq; ſi ſicde aliqua ſcriptum eſt. Le

gimus de Sara. Et dominus uiſitauit Saram ſicutdixit.Et fecit deus Saræ ſicut locutus eſtei: & concepit: &

peperit

criminoſoꝶ cõtagia pſequẽtes: quo minus ac negligẽtius facinorum uitauere cõſortia. Omiſeros & oĩ pᷣditos

pert
cauxot
ſapti⸗
oaditu
racaue
Ed70
Cöolum
mantü.
mus.t
voluä
ret.Der
ausd
elerat
llace
ſmnſen
loſepl
moni
Grani
minss
Dauid
n)
mmuür
Ntno
pel
gelſ
uului
epi⸗
uamg
gud
bus
cune
nuui
nuun
nüͤſiea
nils
Gam⸗
nee
aneus
ſuet
cti
liun
utte
d
n

A

lor

lyf

wuilen peperit Abrahæ filiũ. In Iſaac diuina beniu olẽtia mõſtrat his uerbis. Et exaudiuit illũ deus: & cõcepit Rebec/
poſleg ca uxor eius. Deniq; . de Iacob uxoribus ſic ponit᷑. Et cõcepit Lia: & pepit filiũ Iacob &c. De nulla certe harũ
plien ſcriptũ eſt in utero cõcepit. Que tñ quicqd cocipiebãt extra uterũ cõcipe nõ po terãt: ſed qm̃ de cõuentu uirili
oſiil cõcipe ſe nouerãt: ꝗbus nõ pᷣueniebat ſalua uirginitate cõceptus. Sola uero Maria de utero cõcepit: cũ irreſera
ellec, to aditu ſeminali clauſo utero concepit. Ad huius coceptionis ſemẽ:ſi recte ratiocinabimur: & interius diuina
ir tractauerimus: ꝓceſſit in figura pro tpe illa ſnĩa: quæ pᷣmogenita bndictionis uel lninie obligauit: dicẽ
ſall te dño. Omne maſculinũ qcaperit uuluã ſanctũdño uocabit Quod eſt iſtud maſculinũ quod apit uuluã:
GW cũ oĩum fœminaꝶ uuluas aperiat nõ puerperii neceſſitas: ſed maritalis agnitio: Deniq; nulla uirgo dicit᷑ poſt
eige maritũ. qd nomẽ clau ſis uidetur futuris myſteriis cõuenire. Et ſupius de Rachel ſcripturã habere mo nſtraui
guon mus. Et exaudiuit illã deus: & aperuit eius uuluã: & concepit. Nõ certe pᷣus dixit concepit & poſt aperuit eius
eſau uuluã: ſed pus aperuit uidelicet ut maritus aptis uuluæ ianuis uelut ſeminaturus agrũ paratũ ſemibus intra
dißdin ret. Deniq; ſ ubiungit & cõcepit. No itac partu: ſed cõceptione: ĩmo coceptione patefacta eſt: nec illã partuniẽ
* dus dũ naſcitur: ſed qui parturiendũ ſeminaturus fuerat reſignauit. Et ſi iã ante conceptũ quippe ut cõcipet/
inſn reſerata eſt: nõ eã certe ille qui natus eſt diu poſtea poterat reſ. erare: dũ dicit naſciturus: qui etiaã cõcipi dũ eſſet
„ illa clauſa nõ potuit. Omne maſculinũ inquit qd aperit uuluã ſanctũ dio uocabit᷑ Quæx eſt iſta ro: quæ nec
rii m ſenſũ uidet im pleta Iacob pᷣmi locũ fratris fraudulenter ñ uadit: nec ordine ꝓhibet᷑: nec doloſitate dãnat .
n lIoſeph filii per auũ pᷣpoſtera ſᷣm naſcendi gradũ benedictione ſignant.nec cæcitas erat futura ꝓſpiciẽtis: nec
cinur monitor filius dexterã parẽtis quæ pinguioris bñdictionis ſuco minorẽ irrigabat inflexit. Quæ oĩa utiq; ſunt
racu cõtraria: ſi putamus de his dictũ eſſe. Omne maſculinũ qcaperit uuluã: ꝙ qui de uirili ſemine naſcitur ex fœ
an minis. Sed qm aliud ĩterius habet illa ſnĩa. Ideo iſtiuſmodi pᷣmitiui bñdictiones & cedũt & perdũt.Ieſſe filius
kli Dauid nõ pᷣmus aut ſecũdus aut tertius: ſed oĩum ultimus ungitur a ꝓpheta: & deſpicabilior cũctis eligit᷑ ĩ re
nen gem. Nec illi pᷣmo aut ſecũdo cõtra Dauid ſnĩam legis de primitiuis ꝓmulgata blandit᷑: quia iudicaſſet utiq;
leni d maximos:ſi ab his matrũ uuluas meminiſſet aꝑiri: qñ hoc utiq; aut in qua dicimus impletũ qcutiq; nõ pote
gicsgt rat nõ ĩpler? Quæ eſt iſta cuius uuluã fœdus reſerat: nõ maritus? quæ uitgo concipit? quæ nõut concipet uir
Aume go eſſe deſiit? Nõcerte illa de qua ſcriptura dicit: cognouit adã uxorẽ ſuã: & peperitei filiũ. ſed illa de qua euã
kueti geliſta ſignat: & nõ cognouit eã loſeph: donec pepit filiũ. Igit in Maria hoc ſine dubitatione pfectũ eſt: cuius
mnigl uuluã noõ defloratio uirginitatis aperuit: nec partus effuſus ſed partus effuſio. quæ uirgo pepit: quæ uirgo cõ
ncalke cepit: quæ pᷣus mater facta eſt qᷓ maritata. De hac iſtud maſculinũ qd uere ſanctũ uocandũ eſſet exiit:qq; uul
lacer/ uam ſᷣm ꝓmiſſionẽ partus editus nõ ſᷣm cõſuetudinẽ naturãq; cõmunẽ:dũ cõcipit᷑ uiri ſemine reſerauit: Sed
tunt t qm diuites dei ſenſus uelociter explicare nõ poſſumus tãtis in ſcripturaꝶ molibus ad unã ſpeciẽ opponenti/
immicn bus: ut laxari ſit facilius ꝗᷓ euadi: qũ oĩs ſcriptura cũctoꝶ ſenſuũ unus trames ſit: quẽ in humano ſermone de/
tilmint currere qs ualebit? Nec ſi angelicas pẽnas mortaliũ linguis ſpũs aſcribat. Redire ad ꝓpoſitũ cõuenit: & prauo
egenen nauigio nõ in altũ uela cõfigere: ne in piculũ currat audacia: ſed pro infirmitatis ſolatio in conſpectu littoris
didaimmn nauigare. ut ſiqd formidinis oriat᷑: uel ſpes ſit facile teneri poſſe qd cernit᷑. Dicebamus ſemẽ mulieris domi/
nisſalet nũ ſãctũ: ꝗa ſᷣm carnẽ pr̃em hoĩem nõ hr̃et:eũq; iã ingeſtũ eſſe ſerpẽti quẽ in utero uirgĩs dei ſpũs non mate/
lqitin rialis gñaſſet humor. Deniq; qd ſeꝗtur maiorẽ ab hoĩe uirgĩs ꝓmittit effectũ dicẽdo: ipſa tuũ calcabit caput:
neſain ꝗs ambigit ꝙ pᷣterdnm nrjm caput ſerpẽtis nemo calcauit. Ipe enĩ ſolus ſuꝑ dracones & ſcorpiões ambulauit:
tatiend Ipſe captiuã duxit captiuitatẽ. Nã qd ſeqtur & tu eius obſeruabis calcaneu: ad quẽ aliũ credimus ptinere: Cal
Lachunn caneus quidẽ pars extrema ueſtigii eſt. Et dũs poſt Ioãnis baptiſmũ poſt dieꝶ. xl. ieiuniũ cũ ab eodẽ ſerpente
nbi boe tẽtat tertiæ illius doloſitatis iã uictor exclamat. Vade retro poſt me ſathana: qd aliud niſi a tergo poſitũ uel
nn uteni relictũ iubet ſuũ obſeruare calcaneũ! Hæc ſupra dixi: & ĩde ad hoc nos ipſa deduxit or̃o: ꝙ hõ ille ĩterior cũ co
boper. gitat nõ in hocmũdo: ſed ſupra iᷣm mũdũ cũ illo opifice reꝶ ac ſuo uiuere uidet: dicẽte Dauid:beati ꝗ ſcru/
lice⸗ tant teſtimonia eius: ut pene hoc ſit(ſi fas eſt dici)deũ fieri: diuina meditari: illũ dĩũm nrĩjm ſalutis nr̃æ iã tunc
alelatin ꝓdidiſſe myſteriũ. Vnde & in pſalmis ait. In capite libri ſcriptũ eſt de me. Caput libri eſt geneſeos: qm ois ſcri
aili ptura unus eſt liber: & unus de quo ſcriptũ eſt deus. & iſtã ꝓmiſſionẽ ipſo eſſe uidemus in capite: & caput ui/
D tr nix ſpes eſt: & ideo caput uitalis libri ſpes facta per deu.illũ inꝗ ut ſæpe diximus cõditorẽ ſeneſcẽte iã mũ/
zoſtm do: qd in ᷣma mũdi ætate ꝓmiſeratp̃ſtitiſſe. Vnde ꝓpheta ait uirga tua & baculus tuus ipᷣa me cõſolata ſũt:
uin uirga mater eſt dni: ex qua baculus iſte: feſſo iã pætatẽ mũdo: ꝗ eũ ſuſtentaret exiit. Illũ ergo in uirgis uteꝶ de
vii lapſũ:ut redẽptionis nix totã hiſtoriã retexamus partu effectũ hoĩem ſe exhibuiſſe pro hoĩe: & creaturã ſi ua
ernni ſe de creatore feciſſe. Illũ formã ſerui accepiſſe: ſed ſe exinaniſſe ptãtis uolũtate nõnatura deitatis Per quãnõ
talen poterat nõ eſſe qd fuerat. Iluũ malecdlicta pro ſalu taribus meruiſſe miraculis. Illũ (puta:illũ palmas: illũ coro/
dtihe nã ſpineã: illũ poſtremo crucẽ fuiſſe perpeſſũ: illũ inferna Penetraſſe:illũ tertia die reſu rreuſſe ĩid corpus qd
inin cruci fuerat affucũ: illu hoĩem oſt mortẽ deũ uiuũ cælũ petiſſe uictorẽ: ſedere ad dexterã dei: uentuꝶ ſuo tꝑe
gun ad iudiciũ faciendũ illuũ ſpu dei per ſctõꝶ ſuoꝝꝶ ora quotidie celebrari. Hæc cogitaſſe uixiſſeẽ: hæc cogitatio
rum paſtus aĩæ eſt: in hæc relabi uel recurrere cũdno iungi eſt: & cũ ipſo per hæc humiliari eſt: cũ ipſo pati: cũ ipſo
gili⸗ mori: cũ ipſo etiã ſi uſcitari. Quiddicã de ipſa reſurrectione in qua cũ rideamura gentibus nõ ſeparamur a
4 Xpᷣo:licet & multi qui ſe xpᷣianos dicant reſurrectionẽ carnis excludaãt. ſed ſic ſint illi ſine corpore: ꝗbus forte
4 .Ixxxi.
Pt:
N

cõcedit᷑ (ſi fas eſt dicialiter repſentari dño: ꝗᷓ dũs remeauit ad pr̃m. nos ut credimus & loquamur. Quid inꝗᷓ
hac cogitatione latius: quid hac ſpe eſſe poterit erectius: fixũq; magis ĩ nr̃is aĩs inhærere d ebet: nos aliqn cum
hĩc exierimus ad corpora nr̃a eſſe redituros: & aĩæ iteꝶ & corporis diuortiũ coniugaturos: nõ id agere ut nihil
ſimus oĩno: ſed ut meliores per dei ſpm reformemur. qm iã hic dum id pignus nobis ꝓmiſiſſe accepimus: Et
hoccorpus qd in natura caducũ eſt: & merito p̃ſtinæ traſgreſſionis grauatũ & maledictione diuina fert ad ter
rã ibis: rurſũ poſt multa tpa ideſt in finẽ ſæculoꝶ: cũ minima pars fauillæ ſint: aut forte iã nul la ab eadẽ terra
quæ illũ corrũpit in nihilu: Quoniã ipſa liberanda eſta ſeruitute corruptionis in integrã mẽbroꝶ ſuoꝶ ſolidi
tatẽ: & in ſtatũ pulchritudinis decorẽq; renouandũ. Quẽ talis cogitatio nõ cũ admiratione delectet? reliquias
inꝗᷓ corpoꝶ nr̃oꝶ aut nullas aut minimas certe & quaſi ꝗᷓtulaſ. ü & tũ ſordidas & animi nunꝗᷓ ſine horrore
inſpectas in ſuũ iteꝶ hoĩem: nõ ut Pythagoras mẽtiens & delirãs de Euphorbo eſſe credat᷑: ſed in ꝓpriũ ſuum
corpus & nomẽ per oſſa per neruos per uenas per cũcta uitalia nõ modo artuatũ: ueꝶ etiã articulatũ recõpagi
nandũ. Hoc aũt nõ eſtauguſtũcũ oĩum uel frugũ uel ſtirpiũ ſemina maiora & pulchriora in graminibus re/
deant: ꝗᷓ quæ in terra: uel ab hoĩbus ſata ſũt uel ſua ſpõte ceciderũt. Quis nõ ſemẽte iſta ut ita dixerim læter:
quæ nos meliores ꝗᷓ acceperat reddetdicẽte apoſtolo reſurrectio mortuoꝶ ſeminat᷑ ĩcorruptione: ſurger aũt
in ĩcorruꝑtione. Quæ poſſeſſio pᷣncipiũ huic ſpei poterit cõparari? Aut quid erit aliud qd ad cõtẽptũ mortis
attollat ꝗᷓ hæc meditatio diuinis ꝓmiſſionibus & ꝓphetaꝶ uocibus excitata? Quid tale Theombrotus ambra
chiota in Platonis libro diſputãte didicerat: qui homicida ſui eſſe nõ timuit: ac ſe altiſſimo p̃cipitauite muro:
dũ & nullũ poſt mortẽ autumaret eſſe iudiciũ: & ſinediſcrimine meritoꝶ aliquo oẽs aĩas poſt corpora æqua
liter ferti arbitraret᷑ ad cælũ. qd adeo oẽs pro uero tenuerunt: & ſicoẽs illos ſæculi ſapientes una nebula huius
erroris ĩuoluit: ut & ipſe laudabilis tã ut putant doctor Socrates homicidã ipſũ ſe puati:ne publice occideret᷑
occiderit. Aliud longe beatus apoſtolus pᷣmeditatũ habebat & cognitũ: qui nõ ab hoĩbus ſed per reuelationẽ
dñi niũ Ieſu xp̃i: qd docebat accepat: nec academiæ nemoroſæ obſcuris tectus umbraculis: ſed cæleſti illuſtra/
tus lumie.nec in ludo aliquo lratorio inter puerulos oſcitãtes: ſed in tertio cælo inter angelos coruſcantes ĩbu
tus ĩ contẽptũ uitæ pñtis exclamat: Mihi uiuere Apᷣs eſt: & mori lucrũ. Nõ certe muꝶ de quo ſe præcipitet ad
mortẽ: ſed Apᷣm dñm: per quẽ hoc mortale ab ĩmortalitate abſorbeat᷑ inqrit. Eteni itelligit ei lucrũ eſſe mori
cũ ſit uita futuracũ Apo. Sine dno aũt nihil ꝓdeſtetiã ſi totũ mundũ lucret᷑: aiæ aũt ſuæ detrimentũ eſſe paſ
ſuꝶ. Credebat igit uir ille uas electionis ſe per Apᷣm dñm nr̃m de hac terra quæ nunꝗᷓ ſineuſura reddit qd acce
pit. ſed alia minore:alia plærũq; maiore cũ fœnore ut trigeſimũ & ſexageſimũ & cẽteſimũ dno ipſo in euange
lio germina quæ plantauerat ſie legẽte. De qua terra etia ueritas quã Pilatus ignorabat: quã nemo utiq; pᷣnci
pũ huius ſæculi uidit. Si enĩ cognouiſſent: nunꝗᷓ dũm gloriæ crucifixiſſent. De ipſa inꝗᷓ ſe apoſtolus tranſſor
matũ corpori claritatis dñi in lucentia mẽbra techttu ait. per Salomonẽ quoq; iſtud ſapia pmittẽte cũ dicit:
Fulgebũt iuſti: & tanꝗᷓ ſcintillæ in arũdineto diſcurrẽt. Et ideo in hanc uocẽ Mihi uiuere Xps eſt ſecurus eru/
pit: in qua utiq; quæ fuerũt merita uictura ſũt: qui lõge ur ignorauerũt: ita & ignorabunt᷑. nucſi uidet᷑ ꝙ ſnĩa
illa ſalomonica pmiſerit inqramus: F ulgeb ũt iuſti: & tanꝗᷓ ſcintillæ in arũdineto diſcurrẽt. Quideſtut ꝗbus
flãmaꝶ claritas cõdonat᷑ iſta humilis locus ubi diſcurrant & abiectus offſerat᷑ nõ loci deſi pectu decreſcere uide/
antur: qui corpoꝶ luce creuerũt? quid eſtinꝗᷓ qd aſtris per arũdineta cõparati uolitabũt & ĩ ſyderii forma ful/
goris ſtirpes terraꝶ miſerrimas permeabunt?cu lõge incõgrue miſceant᷑: uel fulgores arũdinetis: uel arũdine/
ta fulgoribus. Aĩaduerte oro te diuini uerba myſterii:cui ut nõ de bobus: ita nec de arundineto cura eſt. aut in
ſurrectione arũdineta qd faciũt.niſi ꝙ nos per oĩum formas uel pecudũ uel ſtirpiũ laborat oſtẽdere. ac p hoc
ut apoſtolus ait pro nobis cuncta ſcripta ſũt. Intellige per arundineti imagines infideles hoĩes & ĩcredulos de

mõſtrari. Eorũq; corpora ſu pficie grata & interius caſſa uirtutibus: quæ ubi pᷣmũſ pus uanitatis inflaret ſiby

la ſerpẽtis imitent᷑: & ſonos ꝓprios uiperaꝶ pgenies obſequant᷑. Scintillæ inꝗt in arundineto. ſancti ergo in⸗
ter pctõres: qm nõ oĩs caro eadẽ caro in arundineto ait: ideſt uacua luce co rporea: & alienis arſura fulgoribus:
Quibus ſanctoꝶ claritas futura pro pœna eſt. qm deus ignis cõſumens eſt: & iuſti in imaginẽ deitatis adueni
ent. Fecit enĩ deus hoĩem ad imaginẽ ſuã ſicut illũ. & apoſtolus teſtat᷑ credere ſe: qd illi ſimilis ſit futurus ne/
ceſſarie. Si eni ſimilis deo fuit cũ factus eſt: & ſimilis futurus eſt cũ reſ urget: qm qcꝗd nunc in nobis diſſimile
uidet᷑ auctori:id oĩ uitio trãſgreſſionis ĩpreſſũ eſt. & uiuã ueritatis formã artifex medaciorum ſtrumoſis acti
bus deformauſt: ſuãq; prauitatẽ nñis etiã mẽbris: dũ mẽtes corrupit aſcribit quæ per reſurrectionis gloriã ma
leadiectãuel iminutadiluent᷑: & id ſolũ qdᷓ auctorẽ reꝶ tanꝗᷓ ĩ ſpeculo reddat emicabit: ut ĩterpollator opus
ſuũ ſe doleat pdidiſſe. & homo tandẽ ſe integrũ eſſe gloriet᷑. nõ tũ hoc oẽs ut iã diximus: ſed iuiti tmĩ luce eri
mus. qm omnes quidẽ reſurgemus: ſed nõ oẽs imutabimur. diſcretioné eni faciet pſonaꝶ diuerſitas merito/
ru. Nãetſi ĩteripſos ſãctos erit aliqua de opatione diſtatia: dicente apoſtolo ſtellã a ſtella differre in claritate:
quã diuerſitatẽ uel de ĩpiis uel de peccatoribus ſẽ tiemus: quoꝶ alii in iudicio: alii in ſctõrum cõcilio reſur güt:
Qui ſi reſurgant reſt urrectionis ipſius tpe ſegregant᷑ ꝛqd de hĩtu fo rmaq; dicemus? quæ ut mihi uider non
ueſte aliq textili neq; mulieꝶ elaborata pẽſis: ſed ſuis meritis & ofonibus erit iuenta: beato Ioãne hoc in reue/
latiõe moſtrãte: ꝗ ſactos ait ĩdutos byſſinũ ſe uidiſſe. Et ne forte ſi ubtegmĩa byſſini ut ſtamia qᷓramus: & ma
tenales uel corruptibile ac fluxũ aliqd exerceri in cæleſtibus opinaremur:ſubdidit biſſynũ autẽ iuſtificationes

ſanctoꝶ

ſand
mile
dil
gi
noit
ſeere⸗
ſapi
dati
hece
pue.
cogn
ſerij
ctüß
ſpis
tolo⸗
cö.
ſicc
leoß⸗
liell
gori
nno
funat
gure
Letar
dulu⸗
bueri
velti
liorl
ene
des
Tul
ota⸗
lsa
manu
ſormi
elerl
ntan
cx
mir⸗
Ai
coli
cuci
uel le
lelt
guiä
nu
tne 1
guso
noeb

ilin
Jnaum
r nhl
nus; e
rka ter
tern
Nſolig
horor
füfuum
hröpgi
ubus le/
nletet,
tger aüt
Umong
sanbi
emuto:
4 1
Lhuuus
aceret
nnon’
lulln⸗
sibu
Dtetil
lemori
lleal
gla
enange
ön
üchat:
useru/
4 ſnia
tabus
ulce/
akal,
ine/
autin
cphoe
lloe
teſb
enonn⸗
olhus:
Aeni
tusne/

ünle.

losict
onima
br op's
uceer,
nend/
Anlta:
uigin
er non
teve⸗
Am
none
ctoß

ſanctoꝶ ſũt. Tũc ergo ut ĩtelligo in ſupficie SHD nr̃i ueniẽt:quæ nũc ſũt tecta ſub corpore. Tunc uicuiq;
miſeꝶ me cõſcia ſua ueſtis fiet. Tũc ea quæ de fũdamẽto illo quale aliud nõ põt poni ab unoquoq; ſupædifi-
cata ſũt:pᷣminebũt: aut mercedẽ accipiat qui mãſura cõſtituit: aut detrimentũ patiat᷑ qui arſura cõſtruxit. Iã
qd illa cõmemorẽ quæ ſequunt᷑: quæ tota ſctõꝶ ſũt: carnẽ ſine terra: corpus ſine dolonis ſẽſu: aiam ſine metu
uitã ſine fine: ætatẽ ſine tpe: lucẽ ſine nocte: beatitudinẽ ſine fine?: Videbo hoĩem & in hoĩe deũ. qm̃ deus oĩa
in oĩbus eſt. Totũ ꝗcqd nuc ĩpoſſibile hoĩ cernit᷑: id tũ fieri per munificẽtiã ppetui regis uelare & reuelare:liꝗᷓ
ſcere ac reſolidare: enq; fieri quẽ & ĩtrare ad diſcipulos cõcreta & corporea parietũ ualuarũq; nõ ſenſerĩt: & di/
ſcipuli tñ ſtare oẽs ſe ĩtus aſpexerũt. & oĩa quæ ſine hoc corpore dei ſpũs fouebat:corpus cũ dei ſpu eſſe futuꝶ
Satiari delectatione haꝶ ETitanoni xpᷣianitas nõ põt. Hæciilli reqes: hocoblectamentũ eſt. hæc uoluptas:
hæ delitiæ ire mente in ſedẽ dei: ibiq; ſibi locũ & partẽ ſedis nõ ſua pᷣſũptide: ſed diuinitatis pollicitatiõe uſur
pare. Nec hoc illi arduũ uidert᷑: poſtꝗᷓ iã ibi in Apo dno ſuũ eſſe hoĩem recognoſcit. Vẽdicat ſibi æquũ ius de
cognitione per deũ carnis aſſũptæ: qm de carne eius ſumus: & de oſſibus eius. Ipſe eni eſt caput corporis eccle
ſiæ: ipſe pᷣncipiũ oĩs pᷣncipatus: & poteſtatũ euangelizãte ſic apoſtolo. Ex quo totũ corpus compactũ & ꝓdu/

ctũ per cõiunctionẽ: & copulatũ creſcit in augmentũ dei. Quid ergo uentuꝶ iudiciũ & diẽ dñi piis optabilẽ: &

ĩpis fugiendũ? Quid illud igneũ diluuiũ nõò aquaꝶ fumante terra: fugiente mari: cælo in libri ſpeciẽ cõplica/
to loquar? Triſtitia hæc diuitibus ſæculi: ſed expectanda paupibus Xpi. pro ꝗbus in pſalmo dis ſuſpirat di/
cẽs. Propter miſeriã inopũ & gemitũ paupeꝶ nunc exurgã. Quid tribunal illud ex maieſtate iudicantis ĩmen
ſũ & duodeci ſedibus adorandũ? tantãq;ʒ datã filio ptãtẽ: ut in iudicando habeat etiã angeloꝶ ſubſtãtias qua
ſi eoꝶ creator addictas: dicẽte apoſtolo. Neſcitis qm & angelos iudicabimus?& quid erit qd nõ mancipandũ
illi eſſe credat᷑: cui & ſpiritalis illa neqtiaꝶ natura übiacedi eſt. Quid ergo tunc faciẽt:qui nũc in honoribus
gloriant᷑? Qui per terribiles p̃fecturas: & faſces: & æternos ut æſtimant coſulatus: deo ſe cõparare nitunt᷑ rapi
na nõ natura: Quid faciet qui cõiungit domũ ad domũ:qui pturbata ciuitate: & cũctis quibus ſtringebatur
hincinde limitibus fractis: montes flumiĩa mariaq; trãſiliens: quãtũ ad ipſũ ptinet unã uult poſſeſſionẽ eſſe:
quæ coĩs oĩum terra eſt: & inſatiabili cupiditate latitudinẽ ĩmenſi orbis excedẽs in Alexandri macedonis an/

xietatẽ & ĩnumerabiles epicureoꝶ mundos diffũdit᷑. acqſitiſq; per auiditatẽ mũdi huius anguſtiis: in aliũ cre
dulus nõ æſtimata ꝓprii corporis poſſibilitate accẽdit᷑: autumãs paſſuꝶ ſe damnũ eſſe de iure:ſi fidẽ nõ adhi/

buerit de furore. Quid hi facient qui tanꝗᷓ correptores moꝶ dni familiã attentius caſtigatiuſq; uiuentẽ: aut ĩ
ueſtis humili colore: aut in cibi arida parcitate:aut in uigiliaꝶ nõ ocioſa ſobrietate: uelut aut indumẽtis mol/

lioribus delicatam:aut epulis copioſioribus ſaginatã: aut thoris calidioribus oſcitantẽ diuellũt ac uexãt:neſci

entes ꝙ in ſanctis dei martyribus cõfeſſoribuſq; oculi eius pu pilla feriat᷑.Peribũt ſine dubio: peribũt ĩ illa die
oẽs cogitatiões eoꝶ: nec eos apud tribunal illud. L. Craſſus defendet: aut. M. Antonius: aut iſtis eloquentior
Tullius. qm̃ oĩs tunc ſæculi lingua obmuteſcet:& ſola erit in ruſticulis ſuis facũda iuſticia:quæ infantiũ fecit

ora diſerta: & mutoꝶ linguas nouũ ſoluit ĩ canticũ: cæleſtẽq; ſibi harmoniã per ſui miſericordiã de ſuis ouicu
lis acqſiuit.Ad cuius gloriã celebrandã: etiã ſi hoĩum ſtudia ceſſauerit: in cõfuſione gñis humani:lapides cla

maturi eſſe mõſtrant᷑. Sed quo ego a materia ꝓpoſita: uelut mortaliũ iprobitatẽ increpaturus exceſſi?& uni/
formis mali: tanꝗᷓ publicus accuſator mũdanis uitiis dũ me aliquoꝶ miſeret: nõ pepci: cũ etſi iudicandis tpᷣs
eſſet: lapidẽ tamẽ mittere ſuꝑ adulterã nõ auderẽ. Et ſi ad ĩnocentis iudiciũ purioris cõſcĩiæ me armaret aucto
ritas: tᷣs tamẽ expectare debebã docẽte apoſtolo: qui ſanctis nõ iudiciũ ſuſtulit: ſed diſtulit. Ait enĩ nolite iu/
dicare ante tps. Illud nempe reſurrectionis tp̃s innuẽs expectandũ quo per ĩcorruptionis gloriã rediuiua caro
miranda aſſiſtet iudici:de æternitate iam manente cõſcĩa:cũ abſiſtet formido de lapſu:nõ trepidabit tunc in
aliũ ferre ſnĩam: cũ de ſe meruerit eſſe ſecurus. Cæteꝶ nunc cũcta ſũt dubia:cũcta mutabũda: dicẽte apoſtolo
cõſiderans teipᷣm: ne & tu tẽteris: qui aliũ utiq; ſtatus tui neſcius: facile iudicas de ruina: Quod etſi miſeris fi-/

duciã & beatis dies dat pᷣmia: potius ſanctoꝶ ideſt uera laudamus: ꝗᷓ ĩprouidi aut intẽpeſtiui uel de cõſciẽtia

uel de tpedenotemur. Redeamus ergo ad illas ſanctoꝶ nobiliſſimas & lætiſſimas cogitationes. nã nihil læti/
useſt: ꝗ mortalẽ de ꝓmiſſa ſibi hæreditate meditari. Illũ quidẽ quẽ diximus: ante oculos collocemus. Quãdo

quidẽ ſecurius eſt uera calebrare: ꝗᷓ miſeranda culpare: licet uere fœlicia ſine pctõꝶ nõ poſſunt ĩfœlicitate nar
rari. Cernamus utiq; (ut cõſtituimus)dei ſanctos cũ facibus per oĩa uolitare: & coruſcantibus ad uindictã dex-

tris ancipitis gladios ſtringere. Hæc enĩ eſt gloria ſanctoꝶ dei:hæc in hoc ſæculo deſi picabilis militia: hæc lin/
guis oĩum indetractionibus diſſipata. Hic tũc patiẽtiæ nræ fructus: hæc ſufſerentiæ merces erit. Hæ pᷣmia ꝓp
noie blaſſematoꝶ ſubiectã ſibi hre oẽm aĩam ſuperbã: & oẽm extollẽtem hoĩem: potẽtiſſimos quondã reges
mũdi: & toto odoratos orbe cũ manicis ferreis cõpedibuſq; ſiſtendos: nobileſq; eoꝶ ĩmaniũ põdera cathena/
rũ collo & ceruicibus ſuſtinẽtes: ante fulgorẽ illius auguſti tribunalis: his quos aliqñ contẽpſerãt: deſpexerãt:
irriſerãt offerendos. Mutata enĩ uice ut hoc ſæculũ lautoꝶ ſit: aliud futuꝶ credere miſeroꝶ. Ve enĩ diuitibus:
qm̃ pepcerũt conſolationẽ ſuã:ſed illis diuitibus qbus dicendũ erit: eſuriui:& nõ dediſtis mihi mãducare: ſiti
ui & no potaſtis me. Illis utiq; diuitibus: qui de iniuſto mãmonæ amicos facere noluerũt: qui meditati ſũt in
cogitationibus ſuis exuberãte fructu: quo neminẽ refrigerabãt: noua ĩmenſis fructibus receptacula moliri. ꝗ

ubi in craſti nũ comederẽt: ignorarẽt. Aĩa eoꝶ eo tꝑe expoſtulabatur: ſub una tñ nocte uana ſollicitudine oc/
I ii .Ixxxii.

cupata: cũ theſaurizare nõ ceſſauerint: nec defoſſis inuigilare opibus omiſerĩt. Hinc Lazarus paupꝑ:cũ eo pa
triarcha qui pegrinus uixit in mũdo:lætat᷑ in cubili ſuo .At diues ecõtra in æternis flagrat incẽdiis: & oĩ expo/
liatus dignitate atq; ſu bſtantia: deſpecti quondã inopis diuinũ ĩplorat auxiliũ. eiuſ q; uel minimo exoptat di
gitulo cõtingi: cuius egeſtatẽ ĩter optimas dapes ſuas & copioſa cõuiuia micis quidẽ de menſa decidẽtibus nõ
ſuſtentabat. Cũ itaq; pᷣſcriptũ iudiciũ per nos ideſt per ſanctos eſt celebranduũ: nobis uindicta in natiões & in
populos eſt donata. Quod cũ cogitat᷑: quæ in nobis mens?qs ardor aĩt qc- deſideriũ futuroꝶ ꝑps pñtiũ contẽ
ptus!: facilius ſentiri ꝗᷓ dici põt. Aut ꝗs eſt: ꝗq nõ ad iſta feſtinãs diſſoluiſſe cupiat: & eſſe cũ Apᷣo? Aut quid ma
gnũ eſt? ſi pro tantis & talibus bonis mors contẽnat᷑: pro ꝗbus etiã hæc uita cõtemnẽda eſt. qm pro his ꝗ per
diderit alam ſuã ſaluat illã. At cõtra: qui hic ſaluauerit aĩam ſi uã: pdit eã. Eteni cũ plæriq; in hoc mũdo uelut
furialibus flãmis ita ſint animi ambitione ſuccẽſi: ut nõ opibus coditis nec primoniis nec ipᷣis quoq; filiis par
cant: quos etiã de auaritia accuſati opponere cõſi ueuerũt: dũ p̃fecturas cõſi ularitateſq; mercent᷑: quas ptãtes
& mors adimit: & ſucceſſor excludit: quæ demẽtia eſt nõ ea potius ĩpenſis oĩbus & detrimẽto uitæ ipſius com
parare: quæ ꝓmotos faciãt uel de uitæ æternitate ſecuros: uel de iudicii perpetua dignitate glorioſos! Ipᷣs ad/
monet: & locus ipſe ſuggerit: nec materia uider aliena: q̃ de meritis cœpimus tractare ſanctoꝶ: ut ĩfœliciſſi/
mæ infeœlicitatis blaſſemias diluamus: quæ ad hanc uidet᷑ ſpeciẽ ptinere. Extiterunt enĩ qui uirtutes egregias
& cæleſtes per ſanctoꝶ reliqas iã utiq; ꝓpe nris tpibus Pane maluerũt detractione mordere: ꝗᷓ ueneratione
ſuſcipe:antiquũ illud uenenũ in dei famulos iudaicæ ĩfidelitatis euomẽtes: qd illi quõdã in ipſũ dim uiperi
nis linguis & mortikferis ſibilis effuderũt dicentes: In qua ptãte hoc facis? & qs tibi dedit hãc ptãtẽ! Recitabãt
nãq; nobis iuxta poſitis: quæ diuinis & beatiſſimis Geruaſio & Protaſio ĩfidelitas ſtulta lo bat᷑. Quos dum
papæ Ambroſio aliq decerpere machinant᷑: uiolare ſacrilegis monibus nõ timebãt:hoc modo rationẽ mira/
culoꝶ cõquirẽtes. Quid eſt iſtud ꝙ ex eo ꝙ martyres ſũt uirtutũ dona meruerũt. Cur tã tarde qd iapridẽ illis
cõceſſũ eſt: exercet Aut ſi ea tẽpeſtatate cũ paſſi ſũt: nõ oſtẽderunt: qm nec opati ſũt:qd eſt hoc qd modo ui/
dent᷑ oſtẽdere? Aut illos maiores reuelatiõe Ambroſius fecit: ꝗᷓ dignatio martyrii. Agnoſcis ne aliis licet uerbis
ita mẽdaciter qde dño ꝓdidimus martyribus ingeſtũ? In qua ptãte hoc facis & ꝗs tibi hãc dedit ptatẽ? Iepi
da ut arbitrorcõſolatio & de liuore gñata ꝗrere an diuinũ ſit: qd uideas eſſediuinu. & rõnẽ poſcere cũ credere
ſit neceſſe:& cũ apoſtolus dicat: charitas oĩa credit: ꝗqs dubitat: ꝙ ſine charitate dei ſũt: qui fidẽ tãtis nõ appli/
cuere uirtutibus? Negat aũt fidẽ: qui quaſi tẽtator inꝗrit. Vnde hæc ptãs:quaſino manifeſtũ ſit in ea ſactos
martyres nũc in ſpᷣu miracula facere: in qua ptãte aduerſarios ſuos pus in carne & in paſſione uicerũt. Cõfera

mus pedẽ cõtra iſtos: (i dici fas eſtfilios iudæoꝶ. Et ut nuꝑ eoꝶ parentẽ: ideſt iudæũ qui ſe in ſacrilegio pru/

dentẽ nimiũ putabat: dono deitatis oppᷣſſimus: ita & hunc ſub xp̃iano noĩe blaſfemiaꝶ ſobolẽ deſtruamus ꝑ
eũ qui dixit: pdã ſapĩam ſapientũ: & prudentiã prudentũ reprobabo. ut & nos in triũpho gemino ꝑ dñm glo
riemur. & illi agnoſcãt intelligentiã reꝶ diuinaꝶ in fide catholica: nõ in ſapia ſæculi cõſtitutã: monẽte dno:ni
ſi credideritis: nõ ĩtelligetis. Vt manifeſtius cõſtet & fidelibus patere ĩfidelitatis obſcura:& ab infidelibus fide
litatis etiã plana nõ cerni. Forſitã ꝗras pro tua ſollicitudine & uigilãtia diligẽtiaq; uitali: quæ fueritilla ꝗᷓſtio:
in qua trophæũ nobis dis de falſo iſraelita donauit: referã: nec tacebo: qm hus rebus paginã tibi amas extendi.
Etſi enĩ nõ cõgrue: necdũ poribus abſolutis alia cœpta uideant᷑ ĩterſeri: ti pro te malo aliqᷓ etiã nõ ſuo ordine
loq:ꝗᷓ tuis mihi modo or̃onibus donata p̃terire. Quidã de inimicis crucis Apᷣi inter familiares dei: & quidem

doctores de ſcandalo illo gentis ſuæ: qdin dum nrm ſuſceperunt: ſpu blaſfemiæ dñm pulſans ꝓtulit exẽpla

de lege. Et ut quondã pater eius homicida in pina tẽpli dum tentans: qd de ipſo ꝓmiſſũ eſſet in lege ĩprobus
pdicabat: ita hic ne aut minus doctæ ꝑfidiæ uideret᷑: aut nudũ pateret ſine maiori auctoritate mẽdaciũ: plu/
ra ait miracula ꝓpheta noſter fecit Heliſæus: ꝗᷓ ds ueſter Xp̃s. Nã cũ pro magno Lazaꝶ de morte in lucẽ re
uocatũ eſſe referatis: qd amplius dicere poteritis: ꝗᷓ a uiuo mortuũ reſuſcitatum? Profero qd ueꝶ eſſe etiã ur̃a
cõfeſſione cẽſet᷑. Heliſæus enĩ noſter iã mortuus oppoſitis oſſibus eius mortuũ:quẽ iuxta corpus eius pyra/
taꝶ fugiens aduentũ ſupremi officii deſerẽs munus turba piecerat: exanimis aĩauit. & de frigidis oſſibus atq;
exangui corporealienũ cadauer uitali calore perfudit. nec qc'habuit dedit. ſed alii: qcipſe tunc nõ habebat:
ĩdulſit. Hoc credo uobis maius cæteris uirtutibus uideat᷑: mortuũ in auras uitales:remiſſũ eſſe per mortuum
Et eo tpe quo ipſe eſſet naturali lege cõſtrictus: alteri legẽ ſoluiſſe naturæ. Hoc ſi pᷣſtat cũctis opationibus: cur
hic potior nõ habeat᷑: quẽ tñ ꝓpheta in dnim cõfitemur: aut ſi uel ſimile huic aliqd noſtis edicite. ut & honore
Ppcellat: qui fuerit merito uirtutis excellẽtior. Obſtupuere ad hæc dicta pceres nr̃: & nullũ referentes rũſũ:nec
qd telũ repcuteret ꝓducentes pene ſub inani aduerſarii machina: ĩutiliq; ariete cõciderũt: adeo ut ille qui ꝓlu/
diũ oĩum ut aiũt eſſe debuiſſet: etiã uictoris gloriã ſine certamiĩe reportaret. Quod ubi mihi eſt nunciatũ: ĩge
mui tantã nobis ĩeſſe negligenria:ur nec ueritatẽ poſſimus aſtruere: cũ alii ualeãt ĩculcare pro ueritate mẽda
ciũ. Rogatoq; dno qm nihil nim eſt: ut ſuis arma ſi uggereret: quo eius ignauiæ auferet᷑ obprobriũ: cedo mihi
inꝗᷓ iſtũ magniloquũdicentẽ: labia nr̃a a nobis ſũt:ꝗs noſter dñs eſt:⸗ Proferã ꝓfecto per eũ: qui diſpdit lĩguã
magniloquãa: ut ĩtelligãt dno famulũ nõ æquandũ. Licet ipſi noluerint iudæi ꝓphetas ueteres nulla miracu
la pPpriis edidiſſe uirtutibus. Deniq; ipſe Heliſæus cũ ſpu magri hæreditatus uelut ĩſolẽtiordonoꝶ remune-
ratione ueniſſet: ſcindere tamẽ aquas niſi ſub dei iuocationenõ potuit. Sed fateor ipſius hanc quæ ꝓpoſita E
interim

interin
ſemito
dioſue
pici mnl
nouetat
ſelulet
ſpie⸗
üli
tii
hriti
muog
lberne
iſton
hus tu⸗
magni
1
dequ
cüuin
luet
leſüt
n
uimu

p

(or

phe
noge
voſatt.
2tati.
niſu
Doh
Den
aütk⸗
renng
tenuit
ceſu
benn
nücl

expo,
dtarcl
Duse
8 in
cont
S per
ouelat
Pptätes
uscom
I d,
Nliaſl,
gregin
katlone
unpeni
ntabit
Sdum
mir/
leils
Nloui⸗
betbis
ilepi
gedere
öappli
ichos
(Cöter
iopru⸗
amus
m go
ecnonni
busfice
ſtio
Ntendi.
ordine
guicen
teini
ſipwen
nüp
luce 1
enii ui⸗
pyra/

15 tq;
bebat:

ttuum
us:cut
nonote
nſüne
üp⸗
atüiig⸗
temit
lomli
lini
mitacl
mmune⸗
a⸗
menim

interim fuiſſe uirtutẽ: ut maior gloria nr̃æ fidei ſit: ſi tẽtatorẽ etiã dũ credimus oppᷣmamus. Quid ais dũi blaſ
femator Heliſæus inqt ipſe mortuus aliũ mortuũ cõtactu ſui corporis ſuſcitauit. Hoc loco plene ut ĩ oĩbus
dno ſuo ꝓphetæ uirtus aſſurgat: quæ in dño Ieſu xpo cũ ſepulchrũ eius lapidibus infidelitas ur̃a muniret: la/
pidẽ milites obſiderẽt: credo ne reſurrectio eius idoneis teſtibus ĩdigeret. Nã reſurrectuꝶ ſi uolebatis credere
noueratis. Subito enĩ ille ĩfernis terræ cardibus cõcuſſis: cũ ſtupore militũ & ruina ſaxoruũ: nõ aliũ aliquẽ: ſed
ſe ſuſcitauit in lucẽ. Heliſæi hæc ppria dona ſi fuiſſẽt: ſibi dare maluiſſet: nec pᷣſtare alii poterat: quo ĩdigeret
ſibi. Deniq; hoc maius eſſe ui etiã pdiderũt maiores: dũ dñm in cruce deriderẽt dicẽtes: alios ſaluos fecit: ſe-
ipſũ ſaluũ faciat: deſcẽdat decruce: & credimus ei. uĩoꝶ ergo ſnĩa uincimus. Vñi ꝓmiſerunt ſe credituros eſſe:
ſipᷣſtitiſſet ſibi: qd aliis pᷣſtare cõſueuiſſet. Cur nõ creditis: qd eſſe pᷣſtãtius nõ negatis? Nemo certe hãc habu/
it ptatẽ. Deniq; & dñs dicit de aĩa ſua. Ptãtẽ habeo ponẽdi eã: & ptãtẽ habeo reſumendi eam. Recenſe ſuꝑbas
maioꝶ tuoꝶ imagines: & priarchaꝶ retexe uirtutes: & inueni ꝗs talẽ habeat ptãtẽ. Quare nò ei credã ꝙ poſſit
liberare aſam meã: qui potuit & ſuã Plura dicturo: ſuggeſſit recordatio uolumẽ creſcere: & ideo curſũ huius
qſtionis eſſe reuocandũ. Quoniã adhucprior illa aſtatin ianuis: cui æque ſua ſpatia & ſi habenis reſtrictiori/
pus tũ adhuc illibata debent᷑. Et uere nõ fuerũt neceſſario in hac parte multa dicenda: ne & ille creſceret. Si tñ
magnũ pꝓtuliſſe aliqd putaret ſe: qd qreret ꝓlixa diſputatione uictoriã: cuius nõ ſapĩam: quæ nulla in eo erat
ſed ſuꝑbiã: quæ abũdat infregimus. Repudiato uero iſto iſraelita: uel ne pugnã ſeſe feciſſe gloriaret᷑: qiqui/
dẽ quæ diximus ad ſtructionẽ nroꝶ potius: ꝗᷓ ad illoꝶ certamẽ cõflictũq; ꝓtulimus: qui nõ tunc uult credere
cũ uincit᷑. Ne aũt ſanctũ dare canibus ĩpudenter aut dediſſe: & margaritas porcis ſj parſiſſe iudicemur: reuertẽ
dũ eſtilluc: unde ad iſtũ locũ pene pciſis ſenſuũ tramitibus deuiaui: & oues domus iſrael diligẽtius circũeun/
dæ ſũt. Quoniã ſi charitas dei in nobis eſt: ꝗs ĩfirmat᷑: & ego nõ ĩfirmor?ꝗs ſcãdalizat᷑: & ego nõ uror:Docen
diq; magis ſũt: ne uſq; ad blaſfemias loquant᷑: ſi forte aut nõ teneãt: autnõ ĩ telligãt ꝓphetata. Quærũt an di
uina uirtus ſit: quæ nũc cœpit in martyribus apparere. cuius legis hoĩes hoc reqrunt?. Nẽpe xpᷣianæ: quæ ſic
eſt pphetationibus ĩſtructa: ut nihil ta nouũ: tã ĩopinatũ nr̃is tꝑibus poſſit ĩgruere: ꝙ; fides aut admiretur ele
ctior:aut blaſfemer᷑ ĩfirmior. Oĩa uſq; ad duũĩm ꝓphetæ ueteres pᷣdixerũt. Oĩa poſt duũm quæ deerãt apoſtoli
ꝓphetauerũt:beato Paulo per libertatẽ ſancti ſpũs nõ tacẽte qui ait. Ex parte ſcimus & ex parte ꝓphetamus:
nò ꝙ oĩa neſciat: aut oĩa no ꝓphetet: in quo p̃ſerti loqtur Xps. Sed ex parte de toto ꝓphetat: & ex parte de to/
to ſcit. Prophetat nobis id: q ſcit illius tpis eſſe: qꝗd futuꝶ erat. Quod uero ꝓphetat uẽturæ utiq; ꝓphetizat
ætati. Prophetat aũt totũ:etſi ꝓphetat ex parte.Hæc eni ꝓphetat: quoꝶ aptione pars eius tꝑis quæ uſq; ad fi
nẽ ſuꝑeſt ĩdigebat. Ex parte ergo ꝓphetat: qm iã ex parte fuerat pphetatũ: & ideo ꝓpheta ſciebat uẽtura quæ
ꝓphetabat. Cuius uel ꝓphetiæ particulas plenitudo ut ipſe dixit tpis aboleuit hoc mundo. Cũ uenerit qd pfe
ctũ eſt: qd ex parte eſt: deſtruet ſcilicet cũ in cõcluſione mudi nec ſcia maior: nec ꝓphetia ulterius ſit querẽda.
Deniq; ĩtelligẽtiæ iſtius uirtutẽ ut aꝑtius demoſtraret: ſubiũxit: uidemus nunc per ſpeculũ in enigmate: tũc
aũt facie ad faciẽ. Per figura ĩterĩ ſũt uniuerſa:& ꝗbuſdã imaginũ lineis obũbrata: ut ĩfirmitas carnis nr̃æ: ter/
renaq; ſubſtãtia magis ſe ad ſpiritaliũ extẽderet ueritatẽ: ut ea illi deſideriũ pulchritudis ſuæ etiã per ſpeculũ
tenuiter oſtẽſa feciſſet. Quãtaq; ipſa eſſet in ſua ſubſtantia nos doceret: cũ tã admirabilis etiã in repcuſſis lu/
ce ſua enigmatibus appareret: & ideo nũc per ſpeculũ pollicita cõſpicimus: nõ tñ ꝓpter uirtutũ merita poſſi/
demus: & oſtẽſa adhuc miramur: nõ tradita tenemus. Tũc uero ꝓphetia ſciẽtiaq; ceſſabũt:cum in ipſã pro/
miſſionũ oĩum uirtutẽ: quæ ꝓmittebat erit ingreſſus. Hinc etiã ꝓphetia ſemꝑ obſcura eſt: ꝙ alio tẽpore cani
tur: alio cernit᷑: Quod dicit᷑: dũ nõ uidet᷑: quaſi nõ pᷣdictũ nõ credit᷑. Deniq; Eſaias cũ redẽptionẽ noſtrã tãto
ante in uirginis utero meruiſſet agnoſcere: eãq; uelut iã p̃ᷣſentẽ populo demõſtraret dicẽs: ecce uirgo cõcipiet:
& pariet filiũ: & uocabit nomẽ eius Emanuel. pᷣſentẽ & futurã infideliũ iſraelitarũ turbauit ætatẽ. Nã & illi
ueteres ꝓphetã ſuũ:qm̃ nõ uiderẽt: qd oſtedit interemerũt:& hi oleraeu ſibi: qm ꝓphetiã nõ repeterẽt: oc
ciderũt. Quod nobis etiã ut nõ in dei martyres accidat p̃cauẽdũ eſt. Si eos quos por ætas inſecuta eſt: nr̃a blaſ
femet. Et qm ut diximus: qd pᷣdictum fuerat: uenit: uẽturũ nihil eſt: qd no fuerit ante pᷣdictum:dñno ipſo ſic
dicẽte. Ecce p̃dixi uobis oĩa. Videamus potius ſi hæc aliqñ maioꝶ auribus pbant᷑ infuſa: quæ modo nĩ̃s ocu
lis tanꝗᷓ impleta fingunt᷑. Videamus ſihæc oĩa opat᷑ unus atq; idẽ ſpũs. Si deniq; nec angelus de cælo euãge
lizat: pter ꝗᷓ euãgelizatũ eſt nobis. Licet ipſe quæ fiũt uirtutes diñi perdemonũ tormẽta teſtent᷑: qn ſathanas
nõ deiiciat ſathanã: quia uniformitas nequitiæ indiuiſa naturaliter ſocietate cõflata: ſimilitudinis acceſſione
nõ detrimẽtũ ſui metuat: ſed capiat augmẽtũ. Nam & multos in unius formã legionis prauitas ſpũs & iniq/

tatis uiperinæ cõfœderatio cõglobauerat: nec ſibi oberat multitudo: quæ ſicut acqrebat miſerã ſociata infir

mitate uirtutẽ: ita formidabat incurrere diuiſa pmixtione inanis ſubſtatiæ uacuitatẽ. Sed hac parte interim
argumẽtationis omiſſa ſicut ꝓpoſuimus: ea quæ in eccleſiis dñi: ſcõrũq; ceæmiteriis admiramur: credẽda eſſe
diuinitus fieri. ſi ꝓphetata fuerint: cõprobemus. Atq; in hac tã dura difficiliq; materia: nec ab aliquo antea ꝑ
tractata: dũm cõſulere deberemus: ſi ceſſãte merito: repudiari nõ timeremus audacia: qm quæ ipſius ſunt: ne
mo extra ipſũ poterit explicare. Etenĩuero unde miſeris tãta fiducia: unde eſt ĩterpellãdi dum familiaritas tã
amica:ut in hãc uocẽ audeamus erũpere: Oſculet᷑ me oſculo oris ſui. Quis tãtum cõcepit optatũ? Quis tam
grãdia uota ſui æſtimator negligẽs ſuſpirauit: ut ipſus os cominus concupiſcat attingere farc uel urint nos
ui JIxxXII.

xiif.

eoꝶ dignet᷑ oſculo: quos ipſedignatus oſculari: ut in ſecũdis poſtremi tertiiſq; ſiſtentes: de eoꝶ labiis aliquã
ex parte ſcĩam trahere mereamur: qui totã ſapiam plenitudinẽ de dni ipſius ore didicerunt. Quanꝗᷓ & ſi ma/
gnoꝶ meritoꝶ pᷣuilegiis fulciremur: poſita erãt in exẽplis: uelut alta qdã repetita füdamina uerecũdiæ: ne qd
indecẽs & ĩordinate pᷣſũptio leuitatis auderet. Quidnã electius beato Petro? Quid ad ſpem erectius? qd liberi
us in fide? quẽ oris ſui oſculo dñs ſe oſculatuꝶ eſſe ꝓmiſit dicẽs: Tibi dabo claues regni cælorũ. Et illud: ſuper
hãc petrã ædificabo eccleſiã meã. In hic põdere ſe quodã pudoris ĩcuruans: fiduciã quam elatior habebat ex
merito: uerecũdior ad ĩterrogãda ſubmittit:cũ ĩ cœna dii nõꝑ ſe ꝗs dñm eẽt traditurus inqrit. humiliterq; pu
dibũdus oſculũ dii ore petit alieno. ꝙ illi etſi apud dnm fiducia erat: ut ſubinde etiã hoĩ ĩconceſſa pᷣſumeret.
& ibi cũ per maria gradientẽ dũm audet poſcere: ut ipſũ pariter ſolidata ſub ueſtigiis aquarũ terga ſuſtentẽt.
aliqd ſibi diffidẽtior: ſe cõſultior nobis: ꝗbus ſuo actu imitabiles formas: tanꝗᷓ in ſpeculo collocabat: ſi ꝑ lega
tũ p̃ſciẽtiã di cautus exploret. Qua hic ĩſtructione dignior? Quacõſulẽdi arte ſubtilior? Quid nos facere de

bemusqbus cũ fiducia nullius ſit meriti: debet eſſe ſaltẽ pudor exẽpli. Imitãtes uel in hac parte beatũ Petrũ.

qui nõ ſolũ qua humilitate: ueꝶ etiã per quæ ad deſiderata puenire poſſimus: oſtendit. ab illo abſolutionem
ꝗſtionis huius:quẽ ipſenõ erubuit ĩterrogare: qramus. Abillo inꝗᷓ: qui in ipſo dũi pectore: uelut ſuꝑ arcã no/
ui ueteriſq; teſtamẽti recũbens: nõ modo ad ueſtibulũ aliquoꝶ diuinoꝶ oraculoꝶ diligẽs inquiſitor acceſſit.

ſed ipᷣm penetrale ſecretæ diſpoſitionis: tanꝗᷓ familiaris ſacerdos ĩtrauit. Et ideo ſolus uidit in pncipio uerbũ:

nilli uelut exterior ſacroſãcti tẽpli ara: ſicĩterior metienda cõmittit᷑ Ipſe nos de eo libro:quẽ ſeptẽ ſignacu/
lis clauſũ fleuit: reſeratũq; lætatus eſt: nõ per aliquẽ pſeudo typũ: ſed per patẽtes ianuas in ſuũ pectus uerita
tis ĩducat. Atqui nedum cõſulit᷑ moremur: pᷣuenit ĩquirẽtes. & pᷣſciæ cõpẽdio: qd trepidũ aliqn nris menti/

bus futuꝶ cernebat: illuminat. Reddit eni uelut pcũctatus rnſa de pathmos. De eo utiq; loco: ubi cæloꝶ ſecre

ta pcluſa Cæſari nõ alienus ĩtrauit: & angeloꝶ ſacra pulſus ab hoĩum cõuerſatione cognouit. Ait enĩ uidi ſub
ara dei aĩas occiſoꝶ martyꝶ ꝓpter uerbũ dei: & teſtimoniũ Ieſu: qd habebãt. Et datæ ſuntillis ſtolæ: & clama
uerũt uoce magna dicẽtes: uſq;quo dne ſãctus & uerus nõ uindicas ſãguinẽ nr̃m ab his qui in terris ĩhabitaãt?
Et datæ ſũt eis ſingulæ ſtolæ albæ: & dictũ eſt eis: ut reqeſcãt adhuc paruo tpedonec compleat᷑ numerus con/
ſeruoꝶ & fratrũ eoꝶ: qui occident᷑ poſtea exẽplo eoꝶ. Oapocalypſim uere diuinã: & tãto apoſtolo merito cõ
feſſionis tpe patefactaã: ut magis ad tolerantiã durarent cũ illi paſſoꝶ merita mõſtrarent᷑. Nõ ergo errãdũ ẽ:
per folia ſyllabaꝶ:quoꝶ ut paginæ in certis mũdi malis ſpiritibus luctabant᷑: ita loca uentis huius aeris turba
bant᷑. Ecce euidẽtiſſime apoſtolus hoc qd habebat enucleat: & obſcuriſſime ꝗᷓſtioni lumẽ ĩfert. Senſerat hæc
aliqũ uidẽda: quæ nũc ſiniſterior lingua: tanꝗᷓ oleo mollitis arte ſermonibus: in audientiũ & ſuũ iaculat᷑ ĩteri-
tũ. Et ppterea uidi ĩquit ſub ara dei aſas occiſoꝶ martyꝶ. De fide teſtis nullus ambigit: teſtimoniũ uẽtilet᷑: in-
telligẽtia reſpſi nutet: nõ dicẽtis auctoritas.Ac pᷣmũ iſtud eſt aiaduertendũ: ꝙ aĩas occiſoꝶ martyꝶ apoſto⸗
lus teſtat᷑ ſe uidiſſe. ne ꝗs cũ de muneribus diſputare cœpimus: poſt reſurrectionẽ dicat tribuẽda martyribus
quæ adhuc aĩs docent indulta. p̃ſertim cũ iſtud adſtipulet᷑ nobis: ꝙ de mora iudicii cõquerunt᷑. quã reſurre/
cturus utiq;:nõ qui iã reſurrexit: accuſat. qm aliud eſt poſcere ut teneas: aliud iã tenere. Stolæ aũt martyꝶ do
nant᷑ exercitui: & tanꝗᷓ tate libertatis ĩgratus: magna cælũ pulſat ſuidia de tarditate uindictæ: qa nõ leui põde
re ſermonibus exprobrat: dicẽdo quouſq; dne.hoc eſt dicere: quouſq; nõ uindicas: quos ſtatĩ uindicare debuiſ
ſes/ Quouſq; dne: hoc eſt dicere: nunqd nõ ultra finẽ differs ſæculoꝶ? Na iã ad finẽ uſq; ꝑuentũ eſt: & de nia
ultione nõ loꝗ̃ris. Quod cũ dicũt: mirabiliter ſubiungit᷑. Nõ uindicas ſãguinẽ nrjm ab his:qui in terris ĩhabi/
tantErgo nõ quouſq; ſi adhuc illi mortales uerſant in terris: q dñi famulos fuſte: lapide: ungula:flagris:plũ
bo:ferro:beſtiis:igne ſunt pſecuti. Quouſq; enĩ ĩputatio eſt ꝓlixioris ætatis: ut aut quouſq; ſit ſine fine. Sed
adhuc pſecutores morant in carne: aut illi uita exceſſerũt:etiã ſi in terris habitãt:ſi quouſq; nõ fallit. Sed nihil

falſũ pfert᷑ a teſtibus ueritatis: & ideo magis ĩterpretatio: nõ fides ꝗᷓrẽda eſt: quæ ſubobſcura elocutiõe nõ ex/

cludit᷑:ſed uelat᷑. Cũ ergo dicũt. Quouſq; dne ſactus & uerus nõ uindicas ſanguinẽ nr̃m ab his qui in terris in
habitant?nõ enĩ eoꝶ mortaliũ ſanguinẽ mortelq; deſiderãt: qui in eos quondã aut populari ſeditione ſæuie
rũt: aut tribunalibus ſuffulti: capitales ſnĩas ꝓmulgarũt: qm in terris adhuc inhabitant. Nec fas eſtut accuſẽ-/
turdefũcti: qui dũ uiuerẽt ſũt defẽſi his uerbis: Ne ſtatuas illis dñe hoc pctm.ignorãt enĩ qd faciũt. Quod ſi
ĩter paſſionũ tormẽta: &amaros mortis dolores:tã pie ꝗlibet pro iniuſtis: pro ĩpiis: pro cruẽtis: pro blaſfemã/
tibus ſupplicarũt: ſi eo deniq; tpe: quo ipſe anguſtiaꝶ ſenſus extrema patientũ poterat excitare maledictum:
p̃catio pro hoĩe fuſa eſt. Quis nõ ĩtelligit:nõ mẽtes martyrũ:ſed pſecutoꝶ pſonas fuiſſe notatas? eoſq; appe
ti quos in terris adhuc ĩhabitare credendũ eſtillo tꝑe: quos qdẽ ignorãtia no defendit: nõ eos qui in terris hĩta
re iã per cõditionẽ naturalis ſubſtãtiæ deſierũt: & oli ab ip̃is martyribus ſub ignoratione ſũt excuſati. Qui iſti
ſũt ignoramus. Spiritales ſine dubio neqtiæ & tenebraꝶ ptãtes: quæ & in terris adhuc ĩhabitabãt:& nõ cum
ignorãtia in dei famulos peccauerũt. Nacũ ipſidno dixerit: ꝗqd ueniſti ante tp̃s torꝗre nos: quõ eius famulos
neſcierũt: quos nec pſecuti eſſent: ſi eius famulos ignoraſſẽt? Ergo cũ pſecuti ſũt: ſcierũt quos per tormẽta a
dno ſuo detrahere conabant᷑. At ĩde cũ beati martyres pro hoĩbus ĩtercedũt: eoſq; ignorãtiæ excuſatione de/
fendũt: ſequit᷑ ut ſciẽtes teneant᷑ in crimĩe: quiq; ipſas ignorantiæ tenebras hoĩbus ſuffuderũt: quoꝶ furor eti
am ĩ pietates excuſat humanas. quos nõ alios dicere poterimus:ꝗᷓ qui etiã ſuis nõ amici ſũt:dũ eis nõ pmittũt

eſſe: qd

— —————

ſijnti ul

zdeo veſt
polun⸗

mniſcate
minſtrat

nudt iue
ſuliner⸗
apprn
leellos⸗
jrliße⸗
tentiue⸗
ſetamus
zueta.
innoße
maot
bosouiü⸗
aaielte
Mici⸗
ſuuale
lgu
letutes:
lutonis
crütect
ſeelta⸗
tpeno
Mecni
vl⸗
ſiiad
Leyber
ſütuti
fuenn
tüeran
bitati
chuim
nͤſiner
öndi⸗
lnͤ
uroſe
guic⸗
Phei⸗
mit
eltſi
gvor
polls
rbll
mone
n
eg⸗
Drr⸗
Cüin
etſin
ſpen
lent
Vena
pui
ee⸗

li .
Eineql
AAlber
cſie
bebate
N
Umere,,
lllente,
ſip ln
laereie
überi.
tionen
atcino⸗
Acceſlt.
letbii
ſignaa,
duent
menti⸗
Nſecre
iciſub
Cdam
htite
tuscon
nentoc
idue⸗
ustutben
erathur
latiten⸗
tletin
apold⸗/
tejnhn
reſune/
nc⸗
upoc⸗
Cehul
lenia
iubi⸗/
sgli
neel
Anhnl
enoe/
terusin
e ſaut
Accul⸗
uoll
flemi⸗
um
shinn

„

uic
Gan
muls
neta4

ece/

eſſe:qd bonũ eſt: etiã dei famulis inimici ſũt: dũ eos qd bonũ neſciũt: pſequunt᷑. Poſt haꝶ ſãctaꝶ aĩaꝶ ꝗrelã
ſeꝗ ntia uideamus. Et datæ ſũt ait eis ſingulæ ſtolæ albæ. Quid hoceſt ꝙ iteꝶ ueſtiunt᷑ nã pᷣus ut ſcriptũ eſt:

adeo ueſtes ſũt cõſecuti: & ĩdumẽtis nũc geminata libertate donant᷑: quæ utiq; ueſtimẽta cũ ſpualia ſint non
poſſumus uereri: ne illa quæ pᷣus data ſũt extra uideant᷑: nec ſane ꝗrela gnata eſt. Igit᷑ qm diuerſitas ipſoꝶ & ſi

gnificatio ueſtiũ nõ ſine myſterio eſt ĩtelligere debemus donoꝶ uarietates: & opationũ diuitias. qm oĩa ſub/
miniſtrat unus atq; idẽ ſps. Accipiũt ergo ueſtes pᷣus ubi percõfeſſionẽ corpora poſuerũt. Credo ut ueſtiti: nõ

nudi ĩuenirent᷑. Rurſus accipiũt alia ueſtimẽta poſt ĩterpellationẽ: ĩmo poſt ĩmutationẽ tã longæ patientiæ

ſuſtinẽtiæq;. Quæ utiq; cũ accipiũt: quis nõ ĩtelligit: ut noua illos ueſte ita uirtute pfuſos: qua nũc emicant
& apparẽtꝙ ſi aliud poſtulaſſent: aliud accepiſſẽt: aut dona reſpuerẽt:aut amplius qꝗrerẽt irriſi. At cũ nec irri

dere illos dei ſit: qbus magna ꝓmiſit: & hi poſt ſecũdã magnificentiã nõ ꝗrant᷑: dubitamus ne ad cõſolationẽ
ꝗrelagꝶ eã ſpeciẽ ptinere: quæ uindicta poſtulãtibus eſtdonata? Ac ſi ad cõſolationẽ: quæ maior cõſolatio po
terit ĩueniri hac ptãte qua dæmones ideſt ſuos pſequunt᷑ inimicos: Nã ſi ſtolas iſtas ad ſpeciẽ nr̃aꝶ ueſtiũ cõ
feramus: alias quoq; aliquas: ne in his reponẽdis egeãt: inqramus. Sed hoc ridiculũ eſt: qd ſtatĩ occurrit: qa
a uera & neceſſaria ſĩterpretatione diſcedit. De uindictæ mora gñata eſt ꝗrela. In finẽ utiq; tẽpoꝶ ideſt nr̃orũ:
(in nos enĩ finẽ ſæculoꝶ deuenerũt: ut mora credat ad hãc diluendam ſtolis aĩæ ueſtiũtur: ut oĩno nudi ſine
maiori ptectione putarẽtur. Alia enĩ rõ aĩaꝶ eſt corpore expoliatoꝶ: alia hoĩum adhuc in carne uiuẽtiũ. No/⸗
bis ouiũ uellera & opatio mulieris ĩidumẽta pcurant. Illis faciut merita ueſtimentũ. Cũ ergo poſt ꝗᷓrelã marty
rũ aĩæ ſtolis amiciunt: diuina ptectione donant᷑. qua ſe ſupueſtin etia ille uas electiõis optabat: quã ueſtem
Adã cũ amiſiſſet: etiã in paradiſo nudus ĩuentus eſt. Deniq; ĩdicat opatio qd ſtolas ĩtelligere debeamus.ſi po
ſtulaſſe uindictã martyres credimus: ergo ad cõſolationẽ credimus ĩterim aliqd accepiſſe. Si ppter ſtolas ue/
lut quaſdã ueſtiũ largitiones qrela ſedata eſt: curnõ hæc & pᷣma dona meruerũt Sed qmut dixi: uirtutũ ua/
rietates: qbus diuinitus pclare muniebant᷑: in ſtolis ſũt deſignatæ: ideo poſt ſecũdã munificentiã iuxta poſtu
lationis formã in eos pſecutores: qui in terris ihabitant: qd cõſecuti uideant᷑: oſtẽdunt qd adhuc etia habituri
erũt: dũ pari pſecutionecõſeruos eoꝶ: donec pdeſtinatus teſtii numerus ĩpleat: occidẽt. Hic & iſtud nõ ocio
ſe eſt accipiẽdũ:ꝙ ĩter duo pſecutionũ tpa: hæc martyꝶ uox pceſſit ut deſignent illos blaſfſemare: qui eos nr̃o
tpꝑe noui aliqd còſecutos fuiſſe mirant᷑. Naã & cũ fuiſſe crudelitates ꝑpſecutiõis uideamus: & uẽturas credamus
Mediũ ergo iſtud tp̃s quo martyres qui pceſſerũt: remunerant᷑ :hoc nr̃m eſt. & ideo nuncopant᷑: no de meri/
to qd ſemp habuerũt: ſed de uirtute quã nuꝑ adepti ſũt. Forſitã moueat aliquẽ: qd ſit: qdexpectare iubeant᷑
ſi i ad maturitatẽ pœnæ iudiciũ dæmõibus illatura uirtus erupit. reſurrectionẽ ut ſuſtineãt: admonent. Cæ
teꝶ hæc illis gloria: & in Dauid carmĩbus fuerat ꝓmiſſa his uerbis. Lætabunt in cubilibus ſuis. Dum ſepulti
ſũt: utiq; lætabunt᷑: Cubicula poſuit pro ſepulchris de ꝗbus & reſu rrecturi ſũt: cũ uoce archangeli & tuba dei

fuerint excitati. Cubilia ergo uere dicunt᷑: in quibus nũc geſcũt. Et ſi lætabunt᷑ in cubilibus ſuis:pᷣus hoc futu

—

rũ erat nẽpe ꝗᷓ ſurgerẽt de ꝗete: ſurgerẽt de ſepulchris. Quod adeo ĩpletũ eſt: ut in cubilibus ſuis illos ſinedu/
bitatione gaudere uideamus. Nã quæ alia talis gratulatio aĩas illoꝶ poterit ĩtrare:ꝗᷓ cũ an ipſa cubilia:ideſt ut
diximus ſepulchra ſanctoꝶ: ibi eos inimici ſui: quos ſe quondam occidiſſe credebãt: nũc & uiuere:& ulciſci ſe
nõ ſine tormentoꝶ acerbitate pfitent᷑ Hocillis ſtolæ iſtæ: quas iterauit ſpecialis largitio: cõtulerũt per eas & ꝗ
nõnoĩabant᷑: ĩplorant᷑. & qui neſciebant᷑: celebrant᷑. & ꝗ non uidebant᷑: apparẽt. Elas ſtolas ut legimus: huc
uſq; nõ habuerũt. ſed nũchrecœperũt. In hac forma mulier illaĩ Salomone laudat᷑ quæ duplices ueſtes facit
uiro ſuo. unã in patientia paſſionis: alterã in uirtute uindictæ. Sic nobis legere ſãctũ atq; piũ eſt: alias nec lo
quidebemus: ne uel ĩfidelitas nf̃a: uel ignorãtia in tenebras gẽtilitatis blaſſema diſputatione deſcẽdat. cũ pro
phetia ex eo pceſſerit: ut uẽturis lumẽ ĩterret. Nũc ſupeſtut credẽda ſint diuinitus fieri: quæ ꝓpbauimus & pro
miſſa. nec tantũ pmiſſa: ꝗᷓtũ & poſtulata. Quod ſi & poſtulata ſũt: & nõ aliis ꝗᷓ poſcẽtibus attributa: qd miꝶ

eſt: ſi aut qcpoſtulauerãt: aut qd gaudẽt ſe accepiſſe: nõ occultãt: Exigũt pœnas ab his qui ihabitãt in terris.

quos accuſatio cõprehẽdit: hos uirtus ĩpugnat. Ipſi eniĩ ihabitãt in terris: qui poſſidẽt mẽtes hominũ terrena
poſſidentiũ: quos cũ martyres ad ſupplicia depoſcũt: etiã pro his quos poſſederãt depᷣcant᷑. Deniq; & ipᷣa mi
rabilia ſua ſic agũt: ut eos a terrena hĩ tatiõe: ideſt ab obſeſſis terrenis hoĩbus excludãt. An calũniamur cur dæ
mones torꝗᷓant᷑: & fauemus inimicis? Martyres cõtra ipos pene ĩuidioſa ĩdignatione ĩſurgũt:& ſuſtineri illos
tanto ſæculoꝶ ſpatio cõquerunt᷑: & nos fingimus nos mirari: quid iſtud ſit: quaſi nõ debeãt uel nio tpe ſolue
re:qd ab Adã merent Quod aũt iſtud miraculũ Mediolani uidet᷑ pᷣmũ exortũ: uel bono Ambroſio proprie
præ cæteris fuiſſe cõceſſũ: quis nò uidet fidẽ nr̃am ꝓpter Arrianoꝶ pfidiã diuinis teſtimõiis approbatã? Nãq;
cũ in Italia catholica fides ĩtolerabilẽ tyrannidẽ ſub Auxentio ſuſtinuiſſet: tandẽ donãte dno libertatẽ ueterẽ
etſi iã eo tpe quo pᷣdicto Ambroſius ſubſtitutus eſt reſpirauit: huic ti ipſi in aduerſarioꝶ cõfuſionẽ & noſtrã
ſpem ſcilicet oĩs cæleſtiũ gloria: oẽs etiã martyres cõſeſere: qui cũ iã pridẽ apparẽdi haberẽt tpᷣs:hoĩem cui ſeꝓ
derẽt inquirebãt. Illũ certe: cui ſub ea fide reuelarent᷑: qua martyria feciſſẽt. Sic donatũ eſt Ambroſio:qdAu/
xẽtio denegatũ eſt. qm cũ Auxentius blaſfemabat: Ambroſius pᷣdicabat. Sed hæc cum uirtus martyꝶe per oẽs
ꝓuincias ſit itura(oĩbus enĩ nõ Ambroſio ſoli ſine pſonaꝶ acceptione donãada eſt)neceſſario tũ pᷣmũ in Italia
ꝓceſſit: cui ĩfidelitas arriana fuerat dnata. Quoniã ſignanõ fidelibus ſed ĩfidelibus donata ſũt. Na a n⸗ qui
I üu. lxxxiiii.

ſũt qui ſignũ poſtulant/ Phariſæi poſtulant. Apoſtoli tacẽt: &credũt: & ſequunt᷑. Et ppterea nõ mirandũ ꝙ Vrl
diuina uirtus opat᷑ per ſepulchra ſanctoꝶ: ꝙ nec his remediis potuit hæretica mẽs curari. ut uel tandẽ epᷣm eũ

tecll
ſeqᷓret: cui coĩcare etiã martyres ipſa reuelatione ſuaꝶ uirtutũ dignatiõe uidiſſẽt. Nũcad meditationẽ pfecti Ea
hoĩs redeamus. ex qua cumulus iſte: pus ꝗᷓ mẽſura illius expleret᷑: excreuit. Et licet hæc diſputatio ipſaꝶ medi ſritep
tationũ: qm beatus qui in lege dni meditabitur dieac nocte. Et ſane difficile eſt:ſiluã legis ingreſſo: ſingularũ irlu
ꝗſtionũ materiã ſegregare. Cu altera alterã ueluti ramulis ꝗbuſdã: ita ſocietate p̃ᷣceptionis attingat: ut ſineal 8
terius ĩchoatione cœpta non ualeat explicari. Ecce hæc ipſa hoĩem illũnr̃m noſſe ꝗᷓpulchrũ eſt: ſolũ in talibus . bo
nõ ſtupere cũ reliꝗs: ſolũ quaſi ꝗbuſdã fortuitis nõ moueri. Diſtinguere opationũ ſpecies. Et qa & ipſi dæmo gor
nes opant᷑ ĩtelligere naturas quæ ſint falſa: quæ nouiſſe oporteat: nõ decipi: nõ errare: non inimico aſſignare c
uæ dei ſũt. nec deo abiudicare quæ ſũt dæmonũ. Scire tpa: ſigna cognoſcere: hr̃e dñi cognitã uoluntatem. & noßs
alia dei mirabilia cũ graꝶ actione uenerari: alia cũ digna execratione uitare. alem uirũ etiã ſæculi homines ltuh
laudauere:dicẽte Virgilio. ſcd⸗
Fœlix qui potuit reꝶ cognoſcere cauſas. ole
Bona ſniĩa:ſi ad eã ſuo itinere ueniſſet. ut appareat illũ ignoraſſe quod laudat.nã & quæ ſũt ſecunda celebra Atirnin
uit. Nã & ordine ppoſtero etiã ſapiẽtis uertit officiũ. Dũ enĩ nõ reꝶ cauſæ: ſed reꝶ creator inqrẽdus eſt:p quã hena
ad cauſas reꝶ:ſi iᷣm didicerimus: ĩtrabimus. Cæteꝶ illo omiſſo: cauſas reꝶ qualiter cognitas hr̃e poterimus: tlit
cũ quis pᷣus hæc fecerit: deĩde quare fecerit:ſit ĩquirendũ. Veꝶ repto reꝶ auctore: reæ quoq; ĩuenimus & cau/ mrte
ſas. Quod iſte uſq; adeo nõ uidit: ut pncipalẽ locũ hũc:qui reꝶ cauſas potuiſſet agnoſcere: p̃ᷣdicaret. Secunduũ aleſs
qd ſubiũgit: qui deos tanꝗᷓ minus opus exæquẽs adoraſſet: ut quis agnoſcat eos creatores reꝶ nõ fuiſſe: a qui nuim⸗
bus cognitio reꝶ quaſi aliena diſiungit᷑. nec coli oportere:ſi hæc quæ laudant᷑ ut pᷣmap̃ſtare nõ poſſũt.Nelci blealt
unt auũt ea: quoꝶ opifices nõ fuerũt. Deniq; & inuẽtione illoꝶ diis ſuis detracta humano eã aſſignãt ĩgenio. hunetu
Illis ſcilicet qui ſapĩa excellũt: ꝙ idola nõ colut: ut iã diis eoꝶ homo ſit potentior:ſi ad hæc quædii ipoꝶ igno Alrllii
rant: altiori cogitatione puenerit. Ab his aũt deos pcepit coli: qui plene præ ſtultitia reꝶ cauſas nõ queãt inue gll
nire. quorũq; pcordia ut ipſius uerbis utar frigidus ſanguis ĩcludit. Adhuc homo noſter & deu colere: pncipa Nens
lẽ ſit eſſe ſapiam: & reꝶ cauſas cõpertas habet.nõ ꝗrit ex Syracuſia rõne ſæculi ſapiẽtis eminere. Sed illo docẽ u
te quẽ colit: quẽ ante inqſiuit:ꝗᷓ reꝶ cauſas: q res ipſas reꝶ cõditor antecedit. Qui illũ monuit quæ qbus eſſet Al
uẽtura tpibus. Cuius diſpoſitionẽ ſine ipſo qui diſpoſuit:nullus agnouit. qm nemo ſcit:quæ dei ſũt:niſi ſpi eiti
ritus dei. Nos uero ut apoſtolus ait: nõ ſpm huius mundi accepimus: ſed ſpm qui ex deo eſt. & ideo quæ ipſi- perrun
us ſũt: nõ edocti humanæ ſapiæ uerbis: ſed ſpu dei: & eius ſupfuſa nobis dignatiõe callemus. Hæc eſt illa ſtul ugi⸗
titia ſæculariũ: hæc ſapientia uocatoꝶ cogitare ſemp in corde: quid retribuã dño pro oĩbus quæ retribuit mi/ tra
hiipᷣm habere ſemꝑ in ore: qm uerbu eſt. Eſurire eũ: qm panis eſt. Ipſius ſpu etiã ebrios mẽte excedere. quia ſtnne
calix eſt noui teſtamẽti: & uinũ de uinea: quã de ægypto ante trãſtulerat: quæ uinea populus iſrael fuit: quoꝶe iune
patres ex quibus dũs leſus Aps ſᷣm carnẽ. Illũ loqui omni tpe. qm linguas nobis nouas ſpiritus eius aduexit. (d
Quæ ſut aũt iſtæ linguæ nouæ: niſi iſtæ: in ſæculo eſſe: & ſermonẽ de ſæculo nõ hre? Aliis linguis loq populo
ꝗloqui populus ſecu ipſecõſueuit. Præterea & iſtud eſt loqui aliis linguis: deũ confiteri unũ: ab eo qui plures (6Pttrr
deos ſolitus erat confiteri: & ipᷣm in nra fide nouis linguis unũ loqui & ꝓfiteri: & credere trinitatẽ. Illũ quoq; Ebe
amare quia ĩterpellat pro nobis. metuere quia pater omne iudiciũ dedit filio. Illũ momẽtis omnibus adorare Aaoe

abillo petere neceſſaria nobis: & ipſi placita: qui peti ſe uult ab eo: & poſcẽti uerba mõſtrare. Qui qdeſtnouũ
inter nos ſolos petentes ſe amat. Qui etiã ſolus quod mirabile eſt:iraſcit᷑:niſi petat᷑. Infidelitas enĩ eſt: nihil
pᷣſumpſiſſe de deo. nihil illum credit poſſe qui quod iudicat poſſe: non poſcit. Hæc eſt illa fili dilectiſſime an
guſta uia: hoc illud acus foramẽ: per quod nõ ĩtroeunt ſarcinati: aut aĩalia ponderibus attributa.ꝗᷓ anguſti &Gö.oe
uſilli aditus. nõ ſolum enĩ foramina hæc cũ oneribus iumẽta nõ capiunt: ueꝶ etiã ipſũ nr̃oꝶ oculoꝶ:ſi mul/
timodis diſtrahat᷑: fruſtrant᷑ obtutũ. Vnde & dñs per ꝓphetã ait: uacate & uidete. & qñ erit ut poſſit ĩtrari:qd
per occupationes ſæculi necdũ cœptum eſtinueniri Impleuimus diuiſionibus ſuis ꝓpoſitas quæſtiones: ex/
teriorẽ hoĩem interiorẽq; monſtrãdo:cũ uitam quæ ſit ſancta: & in quo actu poſita: quo ſtudio teneat᷑: qua K
ſubſtantia uegetet᷑: oſtendimus Totũq; curſum eius breuiter:licet ſaltibus potius ſi dici poteſt:ꝗᷓ paſſibus p
feſtinatione ad finẽ uſq; pduximus. Nunc quare nõ ab hoĩbus etiam iſtius mundi uideat᷑: accipe rationẽ. qñ

quidẽ te mea uerboſitas delectat: quã negligentius iudicas: dum accẽdis ſtudioſius in diuina. Cũ ille qui pri/ 1
mus nobis mortis ſemẽ inuexit: mundũ iſt ideſt paſſionẽ hoĩs uicto ſibi hoĩe ſubiugaſſet: regnũq; illius ipᷣo 1
rege iam capto: ſub pedibus ſuis & ditione cœpiſſet: eaq; oĩa quæ in mundo ſut: uelut ſuis peculiis: & uicto/
riæ ſuæ manubiis uteret᷑: neqn homo amiſſam ſapĩam: aut debitũ ſibi uitæ ꝗᷓreret teſtamentũ: ſic cunctis ſuc 1
cis ſuæ artis infecit: ut & ſtultitiã ſapiæ colore ueſtiret: & mortẽ mentitæ uitæ lenociniis obubraret. ut mala d
nõ fugerent:qui nõ cernerẽt appoſita meliora. Deniq; ex illo tpe ſic paſſim humanũ genus graditur:ſtultitia it
Pro ſapia habetur.dicẽte pſa miſta: Quoniã laudat᷑ peccator in deſideriis aĩæ ſuæ: & iniquus benedicit᷑. Tũc n
uita putatur eſſe quæ mors eſt. Et ſub ſpecie boni mala decipiũt: cũ ad ĩtelligẽtiæ fraudẽ dolo bonoꝶ omniũ le
uirtus operet Nam diuitiæ nõ ſecuturæ poſt hominis mortẽ amãtur. Honor faſciũ qui per ſucceſſorẽ exole/ uten
ſcat: ambitut. Iniuriam feciſſe uirtus eſt. aliena poſſidere: potentiæ eſt. innocentẽ cicũuenire: aſtutiæ eſt. non ſe
dell

lur

ke Xpm ſapere: ſapiẽtis eſt. Prophetã horrere: eloqᷓntiæ eſt. ſic plena ſũt oĩa erroribus. ſic ĩfuſa per hoĩum men/⸗
Anel tes caligine aliũ alio incurſante mundus ĩuoluit᷑. & ad hoc uſq; ueritas obſcurat᷑:ut in mortis gremio iacuiſſe

Nllui beatitudo dicat᷑. Quod ubiiille deus nos ſempꝑ cogitãs & nr̃a uidit per ſapiam mundi qua ſibi mundus collu/
ſor ĩterpellatores ſuenerat: ſuã ſapiĩam fuiſſe deſertã: placuit etiã ei ecõtrario aduerſus aſtutiã ueteratoris ſapi

e entiæ ſuæ diuitiis ĩnumerabilibus uti. & ſcĩæ altitudinẽ quã nullus poterit ĩueſtigare: ſicuti eſt: & ſuã ſapien
H*M tiam ſtultitia uelare: & uitã ſuã mortis quadã obſcuritate cælare: ut ad ſapiam puenire nõ poſſet: qui in hoc
Drr ſeculo opinionẽ ſtultitiæ fugiſſe et. & ad uitã eius nõ accederet: qui nõ cõtẽptũ mortis habuiſſet. Nãq; ſic filiũ
* ſaluatorẽ nĩm miſit in hoĩem: ideſt ſapiam ſuã carne ueſtiuit: ut qd ſtultũ eſt uitã ſuã pati crucẽ fecerit: Ic
ir mors eſt: ſic aduerſis aduerſa deſtruxit. & per diſſimiles añ ſæcula opationes ĩgenii artificis illius machinas eli
ſit. ut partibus ꝗbuſdã ſalutaribus ueſtigis: licet imp̃ſſa mortifera illius ſtigmata delerent᷑. Sed hoc ſtudium
niſi cocupierimus qm qd ſtultũ eſt dei ſapiẽtius eſt hoĩbus: ſapiam eius nõ tenebimus. Hanc mortẽ qd crux
eſt: niſi amauerimus: qm qd- infirmũ eſt dei fortius eſt hoĩbus uitã eius nõ poterimus intrare. Quid ergo ſeꝗ
e tur niſi ut relicta ſæculi & ſapia & uita & ſtultos nos hr̃i patiamur: & mori nos cũ dño ſemperoptemus: ut in
ai ſpem aduẽtus eius qui utriuſq; rei erit reuelatio partẽ aliquã hr̃e mereamur. Tũc enĩ ſciſſis oĩbus uelamẽtis
umas talia qualia ſũt ſingula cũcta cernent᷑ ideſt ſtultitia mũdialis falſæ ſapĩa ſuolueris denudata ſiſtetur. & mors
Nau mẽtitæ beatitudis deopta uelamĩe hiante ſemꝑ ore & patẽti in ꝓfundũ gutture uitaliũ inimica pdet᷑. Tunc &
ani cæleſtis ſapia quæ ſæculariter ſtultitia noĩatur ĩterpoſitas altitudies ſciæ dei ſine alicuius labore elucubratio/
ag nis ĩtrabit: & uera uita nullis mortis tenebris obſcurata lucebit perdnm nr̃m Ieſũ xpᷣm: cui eſt honor in ſæcu/
N la ſæculoꝶ amẽ. Vides o filia qua ualitudine laborat aĩus ſuſcepti qui iſta nõ cogitat. Corpuſculo adhibui pal
mnd. pamẽta:qd ſi negligerẽ aĩa plus ualeret quæ tunc ĩfirmat cũ exterior roborat᷑.ſed iſtã quã dixi animã morbo
gno ſtultitiæ uitiatã ofonũ tuaꝶ frequẽtatu ſanet᷑: cuius aia ſæculi ĩtemerata flagitiis põt aliis ſubuenire. Nõ enĩ
Unne æger ſalutis ſuæ adhibere põt medelã ægrotatiòe cõfoſſis: & anhelãs altitudinẽ plagaꝶ uulneribus nõ meder
nahu altenis. Sanus qui ſit certe curabit infirmũ. oculatus cæcũ per pcipitia nõ ducit. Tu itaq; & ſapiens duo ſuppli
doc⸗ ca: ut qd nõ ſapui ſapiã: & tuis ſuffragiis uelut quibuſdã remediis me fac ſanare. Rephendat aliqs ꝙ in tantũ
eſe delectabili diſputatione ꝓceſſerim: ut meritoꝶ meoꝶ reſipiſcentiã nõ haberẽ. aut ſubito anguſtam Moyſi ca
liſpi thedra ĩdignus taliũ diſputator aſcẽderim. ſed uere amore id egi tuo nõ uſurpatione mea. nã ego dictũ legerã
ipl⸗ peccatori: ne dim auderet narrare iuſticias per os ſuũ. qd ſi cõtra interdictũ pro tua dilectione pᷣſumpſi: in eo
AAl tua gra compẽſare dignabitur. ut litterulas quæ ad plenũ emẽdatæ nõ ſunt ſicut ipſis apicibus quibus exarã/
itm⸗ tur apparet tam facile ad publicũ nõ pducas: ac ſi ego uerecũdus pro meeſſe nõ potui ut debui uel tua mode/
quin ſtia uerecũdiæ parcat meæ. Et quia de me habent quod male ſcriptæ ſũt: de te habeant qd cælent᷑. Vale: & nos
nog . m³¹2iin domino dilige: in quo diligeris a nobis. l
bent. Beati Hieronymi ad Cteſiphontẽ urbicũ epiſtola quæ ĩſcribit᷑ de obediẽtia: ſcia: iuramẽto: uindicta. in qua
pulo oſtẽdit ſalutẽ nõ tã in ablutione corporea per baptiſmũ cõſiſtere ꝗᷓ in ſãctificatione aiæ p uerbuũ dei. Proinde
uuss hortat᷑ ad lectionẽ euãgelii & ſciam Icripturaꝶ. Quoniã ſine ſcia mãdatoꝶ ĩpoſſibile eit noſſe qd fiat: iſtruit
09 de obediẽtia mãdatoꝶ: ondẽs utriuſq; teſtamẽti exẽplis bnfacti meritũ uno crimie trãſgreſſiõis admitti. Mul
tue ta de electis & reprobis: multa de iudicio futuro ſubnectẽs: ac monẽs breue tps piis opibus redimẽdũ. Et in fi/
uui ne determinat ꝗſtionẽ de iuramẽto: docẽs nõ licere ſeruis dni exemplo iurare. SL
hu Ræſuptionẽ meam excuſare conarer: ſi me nõ & tp̃s & cauſa ſimulq; tuerent᷑ & charitas:& ſi nũc p/
ean pria magis uerba ꝗᷓ diuina uellẽ tuis auribus intimare. Accedit inſuꝑ qd exhortatio noſtra habet ex
a MHmplicitate fiduciã: & ex ueritate uirtutẽ: quia non de immunditia eſt: neq; deerrore: neq; de dolo.
mul hoc plane pᷣmoneo: ne cõtemplatione mediocritatis meæ dni uerba deſpicias: quæ pio affectu tibi nuc eccleſiæ
a paruulo ad cõfouendã ĩfantiæ nouitatẽ lactea ĩterim porrigunt᷑: donec aut per te poſtmodũ:autꝑ alios eru/
gen ditus in uiꝶ perfectu eſcis ſolidioribus roboreris. Ac plenũ ergo te ſcire cupio: quod ex parte noſſe te credo: ob
u hoc dnm dei uerbũ deſcẽdiſſe de cælis: utaſſũpto naturæ nræ hoĩe humanũ genus quod ab Adam iacebat: eri
geret᷑ in Xpo: tantũq; nouo hoĩ per obedientiã p̃ſtaret ſalutis: quãtũ ueteri per ĩobedientiã pditionis accide⸗
gi rat. Veꝶ qm ſiue obedientia ſiue ĩobedientia uocabula illa ut mihi uidet incorporea ſuũt: nõ materiæ corpora/
n, lis: & quia ĩcorporalia excorporalibus gñari oĩno nõ poſſũt: manifeſtũ eſt ĩcorporea ex corporalibus naſci. &
⸗ ſiobedientiã incorporalẽ: quæ inobedientiæ remediũ eſt: ex ĩcorporali aĩa gigni ratiõe phabile eſt: manifeſtũ
6, eſt obedientiã ex animi cõſilio nõ ex corporis materia ꝓcedere. Qua ratione colligimus uocationẽ nr̃am iuxta
i uocãtis dignationẽ etiã næ uolũtatis ſtare cõſenſu: ita ut lauacrũ: qd corpus credẽtis acceperit: aĩa magis be
neficio cõſequat᷑.& utriuſq; ſi. ubſtãtiæ purgationẽ: quæ in aqua cõſtat & uerbo:merito mẽtis afferri. Verũ ut
u ea quæ diximus: manifeſta, pbatione firmemus: euidẽtia deſcripturis exẽpla ponamus. Sctiptũ eſt in apoſto
i lo.ſie Xpᷣs dilexit eccleſiã: & tradidit ſemetipſũ pro ea: ut eã ſãctificaret mudans lauacro aquæ in uerbo uitæ.
i ut exhiberet eã ſibi glorioſam & ĩ maculatam. Per aquã & uerbũ mundari dixit. Eccleſia utiq; nos ſumus:ſi tñ
8 ſine uitio & macula(ut pcipiturjuixerimus. corporalia corporalibus & ſpualia ſpũalibus purgant᷑. Aa u erbo
& aqua: corpus aqua ſolũmodo uidet ablutũ. aĩæ intrinſecus pᷣſtinis in ſordibus & concupiſcẽtiis reſidẽti eu
geliſtæ eſt timenda ſnia dicentis. Phariſæe cæce munda pus quod intus eſt. ut fiatmundũ & quod ſ ris ẽ.

Et re uera ſi corpora noſtra uaſa ſũt aĩaꝶ: tune erunt uere mũda: ſi intus ſi incæꝶ habeant purũq; liquorẽ. Cx/,
teꝶ ꝗᷓuis calix aureus ſit: &onato gemmaꝶ ac ſplẽdore pulcherrimus: ſi in ſeuenena contineat: nonne pcioſi
tatẽ metalloꝶ lethalis poculi uirus obfuſcat? & micantẽ ſ pecieꝶ nitorẽ uiolabit- Sed nea p poſito lõgius meæ
pollicitationis excedã: ꝓſecutiunculæ meæ uerba uerbis dnicis ꝓbabo. ut hoc quod dico: nõ ex humano ſeſu
inuentũ: aut ingenio ꝓprio excogitatũ putetur: niſi diuinis ſnũs uideat eſſe conſtructũ. In euangelio Ioãnis
dus ad diſcipulos ait. Vos aũt iam mundi eſtis ꝓpter ſermonẽ meũ quẽ audiſtis. nõ dixit ꝓpter qu od loti eſtis

tm̃: ſed ꝓpter ſermonẽ meum quẽ audiſtis. ideoq; mundi eſtis. oẽs quidẽ ſciebat lotos eſſe: ſed nõ oĩum inte/

riora munda eſſe ꝓbabat. quia inter cæteros erat Iudas: qui aquæ purgationẽ animi malitia ſordidabat. pro⸗
ter qd qᷓuis cũ aliis lotus fuiſſet: imundus tamẽ dñi ſnĩa phibet᷑. Cuius exẽplo euidẽter manifeſteq; mõſtrat᷑

illũ in ueritate dei gram percipe: qui eã eo ordine quo ſcriptura docuerit conſequ at᷑. Nã ſi aliꝗs corporetenus

renatũ eſſe ſe credat per aquã: & uerbo nõ ſit regeneratus in ſpu: in ſua ſalute fruſtrat᷑.qa cæleſtis nouitas hæc
cauſa eſt: ut corporis qualitate manẽte: homo uetus in nouã animi mutet᷑ uolũtatẽ. Cæteꝶ quõ corpus ſordi

dũ ſiaqua nõ eſt ablutũ: pmanebit ĩmundu:ita aĩa niſi uerbo fuerit emẽdata diuino: ſordibus uitiorũ corru/
ta manebit. ergo ſi eius cõſilio corpus aqua mundat᷑: qua rõneſi pernit᷑: qd maius eſt:ſi qd minus eſt: iam te
ner Stultitia ex parte ſaluari cupit: qui ex toto perit. Qui cũ integrã habeat in ptãte ſalutẽ: media uelit eſſe

cõtentus: & cõtra iura naturæ puter ſolo corpore ſe ſaluatũ. cũ poſſibilius ſit: ante reſurrectiõis tp̃s aĩam ſine
corpore uiuere: ꝗᷓ corpus ſine aĩa ſtare. Siqs duobus oculis duobuſq; laboret pedibus: & utriuſq; mẽbri habe

at in ptãte medicinã: & uno pede uel oculo uno ſanato: ab alterius cura uelit medicum ꝓhibere: nõne ueſanæ
mẽtis & medici iudicio: & oĩum hoĩum erit ſnĩa condẽnandus? Sed dicit aliꝗs: ſi totũ ex nro labore expectat᷑:

ergo gr̃a nihil pᷣſtatur. Nolo quiſquã ignorãtiæ titulo grẽam dei temere faciat ingratã: ne fidem ſuã uertat in
ſcandalũ. & fiat ei cauſa ſalutis ĩteritus & perditionis occaſio. Cuius rei ratio: ſi cũ moderatione ꝗᷓratur: tũ de/
mum pficiet ad uitã: quæ per pᷣſumptionẽ forte pᷣcipitaſſet ad mortẽ. Sed gr̃a quidem gratis peccata dimittit
T

ſed cũ conſenſu & uolũtate credentis. ſicut Philippus eunucho in actibus apoſtoloꝶ ꝓbat dicens. ſi credis ex
toto corde licet te baptizari. quo teſtimonio intelligit᷑: no minus periculum eſſe: ſi baptizaretur ĩcredulus:ꝗᷓ ſi
uere credenti baptiſmũ denegetur. Credẽs aũt ille eſt iuxta ſcripturas qui ex toto corde crediderit. & ſi ex tota

cordis arce credendũ eſt: ut ex credulitatis merito baptiſmũ fidei det᷑: aqua nõ ſufficit baptizato: quæ credẽtis

aĩum in corde nõ attingit. & ne periclitetur meritũ cordis:uerbũ quo contingi & mundari cor poſſit: accipiar

oportet. Quia ſi aqua cõtentus ſit ille: qui credidiſſe ſe dicit: qua mẽbra extrinſecus diluunt᷑: & uerbũ quo glo

riatur aĩa non reqrit: iã nõ uidebit᷑ ex corde ut debuit: ſed ex corpore credidiſſe: qd nequaꝗᷓ fieri poſſe rõne ul
la cõcedit᷑:ut ſine ſnĩa mẽtis:ſolũ corpus peculiarẽ intelligentiã habere iudicet᷑. Vnde cõfidens de prudentia

tua: quæ pro benignitate ſibi inſita ppoſteꝶ quicꝗᷓ fieri: nec ali homini pateretur rogo ut ad inſtitutionis ple/

nitudinẽ: uerbũ dni hoc eſt euangeliũ diligentius legas. ex quo ſcientiã ampliorem eius ꝗᷓ credidiſti lucis exci/
pias. ut poſſis in oĩbus noſſe qd facturus ſis. nã ſine diuinæ legis & diſciplinæ cæleſtis ſcia difficile eſſe quenꝗᷓ

oſſe ſaluari:nõ meus ſed diuinus ſermo ꝓbabit. Ait Eſaias. Qui nõ didicerit iuſticiã dei: ueritatẽ non faciet:
Item de hoc ipſo in libro ſapientiæ: & quis erit conſumatus inter filios hoĩum? Si abfuerit ab illo ſapiẽtia dei
in nihilũ computabit᷑. Vani ſunt enĩ oẽs hoĩes quibus non eſt ſcientia legis dei. Vnde dñs in euangelio ad eos
qui aliterꝗᷓ ſe ueritas habeat:ſuſpicantes erant: reſpõdit. Erratis neſcientes ſcripturas. oſtendẽs in ſumma reꝶ
ſalutarium nebula & tenebris cõſtitutos eos: qui ſpiritalẽ lucernã: ideſt diuinæ legis ſciẽtiam habere nollent
accenſam. Quam quidã repellentes per ꝓphetã a dũo repelluntur: ſicut ſcriptũ eſt: Quia tu ſcientiam repuli

ſti: repellã & ego te. Nullo igit᷑ modo paſſim nos noſtro iudicio committamus: ne nobis exclamet Eſaias: Ve

qui prudentes ſunt apud ſemetipſos:& in conſpectu ſuo periti. Vnde & apoſtolus ait: ſiquis ſibi uidetur ſa/

piens eſſe in hoc ſæculo: ſtultus fiat: ut ſit ſapiens. ſapientia enim huius mundi ſtultitia eſt apud deum: pro/

pter quod ad regem Tyri dicitur humana ſapientia gloriantẽ: ſapienter enĩ nõ erudiunt te doctrinæ cæleſtes:
& ſapientia dei. Eſt & ſapientia hominũ: nõ negamus. ſed una ſuadet ad uitam: alia impellit ad mortem: ꝗqa
ſapientia humana quæ ſtultitia reprehenditur: & ab apoſtolo ſpiritu ſancto definitur ianua mortis: & mate-
ria æterni interitus approbatur: ſicut ſcriptum eſt in propheta. Simul inſipiens & ſtultus peribunt.inſipiens

qui dixit in corde ſuo: non eſt deus: & ſtultus ꝗᷓuis deum ore fateaturin actione præſentis uitæ: in perpetuum

non proſpexit: ſicut ſcriptum eſt. Melior eſt puer pauper & ſapiens: ꝗᷓ rex ſtultus & ſenex: qui neſcit in poſte
rum prouidere. Bonum eſt quidem homini ſapere: ſi iuxta ſcripturas ad hoc ſapiat: ut prouidentiam habeat
futuroꝶ: mortalitatis ſtatum: per quotidie morientiũ hominũ exitus: & totius ſæculi paulatim perdetrimẽ/
ta labentis ruinã conſiderans. Cæteꝶ ſiquis uſurpatæ ſemel intentiõis ducaturĩtuitu: & ſua ſe magis ꝗᷓ dei ue/
lit gubernari ſnĩa:diuinaq; lege poſtpoſita: ꝓpria conſilia dei cõſiliis anteponat:hãc ꝓphetæ clamãtis timeat
uocẽ. Ve deſpiciẽtibus legẽ dñi timor fouea & lacus. Sicut pluuia ualida ĩutilis eſt: ita ꝗ relinquũt legẽ laudãt
ĩpietates. qui aũt diligut legẽ: circũdãt ſibi muꝶ. Btũs uir qui in lege dñi die noctuq; meditat᷑. cuius aĩus aliud
neſcit:ꝗᷓ ſmonis dei eloquia retractare. Quanto a terrena cogitatione remotioreſt: tanto deo uicinior & cælo
eſt: quem non immerito diuinus ſermo & collaudat: & uere ditiorem diuitibus præfert dicens: Beatus ho/
mo: qui inuenit ſapientiam. Nlelius eſt enim eam mereari: ꝗᷓ auri & argenti theſaurus. præcioſior eſt lapidi/
bus pᷣcioſis.

busßae
dũ in ex
le facto
ſeruemt
latolege
lee erit
lcimpl
dempto
canturn
grecc
nnßluin
pas:e⸗
despu⸗
lusloi
tu.oßs
Peccat.
oblano
cciec
gveili
coobes
pulut
Tueet
blädi
tütol
Unlus
poſtt
unühu
aiziff
Neaclit
ſiosa
rtra
nuſec
lgui
1s ich
reaed⸗
nrcon
Ctur
duch
üm
obte
San
ino
tuenn
tetli
et

Paio
zmer
o lila
loini
dielti⸗
linte,
pro/
Arat
tenus
hec
lotcl

Corru⸗

lamte

lieſ
nſine
habe
ſane
cut:
tin
ice⸗
nituit
dse
viji
Xtota
edets
apin
vog
nell
enta
Pple
era/
enij
get:
dei
eos
tete
lent
Ve⸗
tſu⸗
/

le:

e⸗
iens
lum
olte⸗
beat
ni/
iue⸗/
neat
dit
vc
1o
0/
/

Peccat ꝗdẽ ille qui ĩperata neglexerit. ſed plus peccat:q interdicta nõ ſeruat. Sacri

bus pᷣcioſis. Item omne aurũ in cõparatione illius arena eſt exigua: & tanꝗᷓ lutũ æſtimabit᷑ argẽtũ ab illa. Sed
du in exhortatione ſapiẽtiæ diutius ĩmoramur: ne quis forte exiſtimet nos cõtra apoſtolũ doctorẽ legis pᷣfer
re factori: ſuo ordine reſpõdebimus: oportere pᷣus noſſe quid iuſſũ ſit: quid ue ꝓhibitum: ut ſciẽtes u trunq;
ſeruemus. Alioꝗn ante ſcientiã mandati impoſſibile eſt noſſe quid fiat. Temerariũ ſatis eſt: ſi noſtræ uolun
tatis legem nobis putemus poſſe ſufficere: cũ etiam apoſtolũ legamus fuiſſe ſub lege: ipo dicẽte: his qui ſine
lege erãt: quaſi ſine lege eſſẽ: cũ ſine legedei nõ eſſẽ: ſed in lege xpᷣi eſſẽ. Et alibi:inuicẽ onera ueſtra portate: &
ſic implebitis legẽ chriſti. Qui paterna pietate chriſti paſſione redẽpti ſunt: & qui ad hoc redẽpti ſunt: ut re/
demptoris iura ſeruãtes ad uitã ſe in cælo repoſitã præparẽt. ad quam redẽpti licet nullo modo peruenire di/
cantur niſi ea quæ iubentur obſequiis cõpetẽtibus exæquant᷑: ſicut ſcriptũ eſt. Si uis ad uitam ingredi: ſerua
præcepta:hoc eſt ab omni illicito quo prohiberis: recedas. & ad omne bonũ quod iuberis: prõptus accedas. ne
in pᷣſtinis uitioſitatis cõcupiſcentiis perſeuerãs: fidẽ qua credidiſti ueteris peccati alicuius adhucamore corrũ

pas: & agnitio dei quæ per nouã gratiã reuelata eſt per delicta uioletur. dicẽte propheta: Mendaciũ & non fi⸗

des pᷣualuit ſuper terrã: quia a malis ad mala tranſierũt: & me nõ cogno uerũt: dicit dus. Vnde & btũs apoſto

lus Ioãnes paria teſtat᷑: ꝗ dicit ſe noſſe deũ: & mãdata eius nõ cuſtodit: mẽdaxeſt: & ĩ hoc ueritas nõ eſt. Et ite

—

rũ. oĩs q peccat: nõ uidet deũ: neccognouit eũ. Et peccatũ nõ in uno tmm mandatoꝶ Eüierlad ĩutroq; conſiſtit.
icia & uota reprobabũtur
oblationũ:niſi purus & ſãctus fuerit animus offerẽtis. & ĩmaculatã hoſtiã faciũt indignã p̃cordia maculata.
dicẽte dño: ſi offers munus tuũ ad altare: & illic recordatus fueris: qa frater tuus habet aliqd aduerſus te: reli/
que illicmunus tuũ: &&. Omni oblatiõe & hoſtia pᷣ̃cioſior eſtobtẽperãtia mãdatoꝶ: dicente ꝓpheta. Ecce di/
co: obediẽtia melior eſt ꝗᷓ uictima: & obauditio ꝗᷓ adeps arietũ. Et alibi. Initiũ bonæ uiæ facere iuſſa: quæ acce
pta ſũt apud deũ magis ꝗᷓ imolare hoſtias. Et alibi. Quicõſeruat legẽ: multiplicat oblationẽ. Sacrificiũ ſalu/
tare eſt: attẽdere mikelatins diſcedere ab oĩ iniꝗtate: & ꝓpiciationẽ uitare ſacrificii ſuꝑ iniuſticiã. Non nobis
blãdiri debemus in factis iuſſoꝶ:ſi in ꝓhibitorũ tranſgreſſiõe peccemus: cũ trãſgreſſionis crimẽ bñfacti meri
tũ tollat. Quod nõ mei ſenſus aſſertio: ſed utriuſq; tellameti exẽpla ꝓbãt. ubi inuenimus etiã dei amicos ob
unius cõtẽptus errorẽ bonoꝶ retrofactorũ munificentiã pdidiſſe. Sic Adã cũ diabolo facile credidit ſeducẽti:
poſt familiaritatẽ & colloquiũ dei unius pomi cupiditate ſuperatus: pdidit paradiſũ. & qa per trãſgreſſionẽ
unũhire pᷣſumpſit:multa ſimul bona amiſit. Sic uxor Loth poſt angeloꝶ obſeqa: cõtra ĩterdictũ retro reſpi/
ciẽs:ĩ figmẽtũ ſalis repẽte mutata eſt. Sic Sames eadẽ die qua mirabilia fecerat gr̃a ꝓphetali a leone deiectus
occidit᷑. Sic infœliciſſimus Iudas poſt electiois meritũ: poſt ſignoꝶ gloria: poſt apoſtolicã dignitatẽ: exiguæ

ſtipis amore deceptus: cui tribunal ꝓmittebat in cælo: laqueo captus eſtĩ terra. Et ne nobis p alienaꝶ ſolũmõ

reꝶ fraudulẽtiã periculũ ĩminere putemus: reminiſcamur Ananiam & Saphyrã: nõ de aliena appetita pecu
nia: ſed de ſua timide erogata dãnatos. Rogo poſt tot documẽta: tot mortes: unde ĩ nobis creſcit ĩpunitas de
linquẽdi:. Quis hic pᷣſũptiõis ſpũs qui tantã in aĩo nr̃o operat᷑ audaciaã: ut cũ ſãctos hoĩes de leuibus etiã cul/
pis uideamus eſſe punitos: & nos quotidie ĩ maioribus & pluribus delinꝗᷓntes: æternos ĩ media dãnatiõe fo/

recredamus Quanꝗᷓ leue nunꝗᷓ ſit: deũ etiã in exiguo cõtẽnere. ꝗ nõ tm ad qꝗlitatẽ peccati reſpicit: ſed ad ꝑſo

næ contẽptũ. kiaßret q' hoĩ non ſolũ intendẽdũ eſt: quale ſit: qd iubet᷑: ſed quãtus ſit ille qui iubet. Exclu
ditur hoc loco uulgaris illa ſentẽtia: qua mihi ſuo iudicio religioſi: & qui ſapiẽtes ſibimet uident᷑: dicere ſolẽt.
Sufficit nobis ut nõ criminalia peccata & maiora faciamus. facilis eſt enĩ omiſſio minorũ delictorũ. Quidũ
animali ſapiẽtia occupãt aĩos: ſpiritalẽ intelligentiã & conſuetudinẽ diuinæ legis ignorãt. quæ ſæpe peccatũ
oſtendit: quod nobis non uidetur eſſe peccatũ. & quæ illic pietatẽ facit: ubi nos opus impietatis oſtẽdimus.
Saul & Ioſaphat reges fuerũt populi iſrael. & dũ miſericordiã his quos deus oderat præſtiterunt: dei offenſa
in opere pietatis incurrũt. Ecõtrario Phinees filiiq; Leui gratiam dei humana cæde & ſuorum parricidio me/
ruerunt. Vides quantũ ab humanis ſenſibus per noſtram imperitiam diſcrepat diuina ſentẽtia: ut nobis in/

terdũ cæleſtis iudicis diſpẽſationẽ neſcientibus iniuſta uideantur: quæ percauſarũ ſcientiam iuſte ſatis & re/
cte facta probant᷑. Rurſum ea quæ noſtro iudicio bona probant᷑: apud deum plærũq; reproba & ingrata ui/

dentur. Quis hodie patris Abrahæ exẽplo: innoxiũ uolens filium trucidare: humano iudicio non crederetur
inſanus Econtra quis in tactu arcæ diuinæ imitatus Ozam: hominũ ſentẽtia damnarer᷑? Epiſcopus epheſi-
orũ angelus in apocalypſi nũcupatus: qui cauſa nominis chriſti paſſionũ multarum merita intra conſciẽtiã
retinebat: quia in ipſis paſſionibus a primo cõuerſationis feruore tepuerat: cum calorẽ paululũ temperaſſet:
ad pœnitentiã reuocatur: dicẽte ſcriptura. noui opera tua & patientiã tuã. Et quia potes ſuſtinere malos. ſed
habeo aduerſus te pauca: quia charitatẽ tuam priſtinam reliquiſti. Memento unde excideris: & age pœniten
tiam. Conſideremus quantus caſus ſit temere contẽnentis cum tanta ruina eſſe dicitur in negligentia obſe/
quentis: uel quam dãnationem excepturos credimus eſſe indeuotos: cum tãtam reprobationem deuotus ex-
ceperit. Tepidum diſcipulũ non amat chriſtus. Qui uult meus diſcipulus eſſe ait: abneget ſemetipſum ſibi:
& tollat crucem ſuam: & ſequatur me. Oportet uos per multas tribulationes introire in regnum cælorum.
Beati eſtis cum uos maledixerint homines: & perſecuti fuerint: & dixerint omne malum aduerſus uos: gau/
dete & exultate quia merces ueſtra multa eſtin cælis. Futuræ uitæ gloria præſẽtis uitæ incõmodis céparatur.
.Ixxxvi.

Chriſtianis uexilla crucis ſũt delitiæ: trophæa noſtræ uitæ non põpis: ſed miſeriis reportant᷑. In nfa claſſe uiri

fortes obprobria ſciũt portare: nõ munera. Pauptati nõ nobilitati futuroꝶ beatitudo ꝓmittit᷑. Retrahit qui
.

dẽ uerecudia ſenatorũ: ne ſequat᷑ pauperẽ xpᷣm: ſ ed audiat a xpo. qui me cõfuſus fuerit: & mea uerba in gene/
ratiõe hac adultera & peccatrice: & filius hoĩs cõfudet euũ in gloria patris ſui cũ angelis ſãctis. Turpe eſt ĩter pa

rẽtes ſenatores atq; grãm aticos:ſcholaſticũ pro xpᷣo uolũtaria humilitate deiectũ uerbis ſimplicibus eſſe con

tẽtũ. Diſplicet amicis ſi poſt ambitioſi habitus cultu: plæbeia & ignobilia indumẽta mutent᷑. Sed ſi hoĩbus
placere uellẽ ait apoſtolus: xp̃i buus nõ eſſẽ. Et ꝓpheta ĩ pſalmo. Quoniã deus diſſipat oſſa eoꝶ: qui hoĩbus

pla ct: cõfuſi ſũt qm deus ſpreuit eos. Quãtũ bona eſthumana offẽſio: p quã ĩuenit᷑ ſeruitus xpᷣi: tãtũ Snui

oſa eſt amicitia quæ dei pᷣſtat offenſa ſicut ſcriptũ eſt. Qui uoluerit amicus fieri huius mũdi: inimicus dei cõò

ſtituet᷑. Dicat unuſꝗſq; qd uelit: ego interiĩ de me ꝓ ſenſus mei paruitate iudicaui: melius eſſe cõfũdi coram
peccatoribus ſuꝑ terrã: ꝗᷓ corã angelis ſanctis in cælo: uel ubicũq; iudiciũ ſuũ dns uoluerit demõſtrare. Eſaias
uir in ſua gẽte nobiliſſimus: qui ſocer regis Ezechiæ fuiſſe refert᷑: iuſſu dei depoſito cilicio nudus ĩcedit. nectã
ardui pcepti pudore deterritus eſt: quo minus dei ĩperiũ ſeqᷓret᷑: qa nihil honeſtius eſſe hoĩ: ꝗᷓ creatori ſuo pa
rere iudicabat. Ioãnes quoq; Baptiſta nobilis: & in carne & ĩ ſpiritu natus:ciliciũ a pueritia in habitũ:& locu⸗/
ſtas eligit ĩ cibũ: qui nec peccati cõſciẽtia: nec pauptatis ĩopia: ad huius gloriã oneris:ſed ſola futuri ſæculi btĩ

tudine trahebat᷑. Apoſtoli iã ſperãt: & adhuc ſtulti & ĩutiles & tenuis fidei arguũtur. Nõ ſũt cõdignæ paſſio

nes huius tẽporis ad futurã gloria: quæ reuelabit in nobis. Inde Paulus oculo mẽtis futura cõtẽplãs dicebat.
Quis nos ſeparabit a charitate xpi? Tribulatio: an anguſtia an ꝑſecutio? An fames: an periculũ? an gladius?:
Illos pencula nõ ſeparãt: nos uoluptates. Illi cathenas baiulãt ĩnocẽtes: nos aurũ circũferimus crimioſi. Illi ĩ
carceribus uĩcti: nos in tricliniis delicatis. Illi ĩ neruo poſiti deũ puro corde & ſincera cogitatiõe laudãtes: nos
in ipſa forte eccleſia de forẽſibus calũniis cogitamus: & cũ oĩbus æqualiter legis data ſit gra: gehẽna ſeu cæli re
gna ꝓmiſſa ſint: alii de diui tiis: alii de uirtutibus meditant᷑. Cũq; dictũ ſit gnaliter oĩbus:dnm deũ tuũado/⸗
rabis: & illi ſoli ſeruies. Aliis inocẽtia: miicordia: caſtitate: ieiunio: deo fideliter & ſine ceſſatione uientibus.
nos nobis adulteros: ꝗqbus ſeruire uolumus eligimus. Siqdẽ iuxta euãgelii ſententiã: oĩs qui facit peccatũ:ſer
uus eſt peccati. Et re uera ſi amator pecuniæ ſu: ſi gloriæ: ſi ſupbiæ: ſi ambitiõis aut põpæ: dũ illi oẽ ſtudium
meæ uolũtatis ĩpẽdo: dno ſeruirenõ poſſũ: qa duobus dnis neminẽ ſeruire poſſe ſcriptũ eſt. Nõ eſtis ueſtri di
cit apoſtolus. Empti eni eſtis pᷣcio magno. Glorificate & portate deũ ĩ corpore ueſtro. Clæmẽter ſpũs ſãctus
noſtro iure nos cõuenit: ſciẽs hoc ĩ uſu publico apud oẽs hoĩes cuſtodiri: ut tãto ſeruus ĩ opere dni eſt cautior
quãto maiore eſſet periculo cõparatus: ut ĩtelligamus ꝗᷓ ſtrenui eſſe debeãt ĩ operedei: qui redẽpti ſũt ſãgui⸗
ne xpi: uel ꝗᷓ criminoſi debeãt iudicari: ꝗ cũ ſciat ꝓ p̃cio ſuæ ſalutis chriſti ſanguinẽ datũ: alteri ꝗ nihil pᷣſtitit:
magis pᷣbeãt ſeruitutẽ. Rogo quo pudore obſequii aut laboris ſui mercedẽ ſperabit a cælo: cuius fuerit ſollici
tudo oĩs in terra? Mercẽnarius ſæculi: nõ põt accipe pᷣmiũ chriſti. oĩs miles in caſtris iure ſperat annonã: qui
fortiter ĩ plio ꝓ ciuibus laborauerit. Dignus qdẽ eſt operarius mercede ſua: ſed & hocdignũ eſt: ut inde pᷣmi/
um operis accipiat ubi totius operã laboris ĩpẽdit. Nemo militãs deo: ĩplicat ſe negociis ſæcularibus: ut place
at ei: cui ſe pbauit: apoſtoli uoxeſt. Vnde ſatis timeo ne forte ĩ illa retributiõis die: qua ante tribunal xpᷣiuni/

cuiq; ſᷣm ſua facta reddẽdũ eſt: his ꝗ in terrenis magis negociis ꝗᷓ ĩ cæleſtibus laboraueruũt: iuſti iudicii reſpon

ſione dicat᷑: ite ſi poteſtis: & illic ubi tota deuotiõe ſeruiuiſtis: mercedẽ ueſtræ ſeruitutis exigite. Talis cauſa eſt
uirginũ de euãgelio quiĩq; ſtultarũ: quæ dũ ſollicitudine ſæculariũ uanitatũ ſecõtra Pelonis ſuæ ordinem
occuparũt:oleum unde uerũ lumẽ accẽderẽt nõ habẽtes: in tenebris remãſerũt. Sed dicit aliquis: iſta exempla
ad paucos pertinẽt: quos deus ad hoc peculiare officiũ delegauit: quia ſcriptũ eſt: multi uocati: pauci uero ele
cti. Hoc pᷣmũ quærere a te & audire uolo: quiſqs es. qui iſta ꝓponis:ſi ipſius dei electio ẽ: cuius eſt & uocatio:
qd uoluit plures uocare: qui paucos de pluribus erat electurus? Certe de duobus uocatis illũ uis ſtare: quẽ de
us electione ſtatuerit: & illũ cõtra cedere: quẽ deus electionis uirtute nõ muniat. Quod ſiita eſt: nec bona ad
nos ptinẽt hac ratione: nec mala. & ſic erit: ut nec culpa pœnã habeat: nec benefacta laudent᷑. Sed ad hæc rñ-
dit apoſtolus. Si ita eſt: quomõ deus iudicabit hũc mũdũ Meinde ſi paucos quos dicis electos: ſolos ſanctos
exiſtimas qui uocati ſũt: reprobos dicis: quomõ idẽ apoſtolus Paulus in epiſtolarũ ſuarũ principiis uocatos
ſanctos uocat: ſicut in frõte codicis ad Romanos loquit᷑ dicens: omnibus qui ſũt Romæ in charitate dei uoca
tis ſanctis. Si pro paucis paſſus eſt xps: iuſtũ eſt ut pauci mãdata chriſti cuſtodiant. ſi autẽ indiſcrete oẽs qui
credimus: ſacramentũ in baptiſmũ paſſionis accipimus: ſi omnes æqualiter renũciamus diabolo & mũdo: ſi
omnibus haud recte uiuẽtibus gehẽnæ pœna promittit᷑: omnes debemus eadẽ diligẽtia & cauere phibita: &
explere pᷣcepta. Scimus quidẽ multas eſſe apud patrem in cæleſtibus mãſiones: ſed manſionũ iuſticia iuſtio
res manſiones differre: ſicut & ſtellam ſtella dixit apoſtolus eſſe clariorẽ. ſed ſtellã cũ ſtella nõ lapidẽ cõpara/
uit: qa terrenus lapis in cæleſtes ſtellas eſſe nõ poterat. ſicut nec peccator ĩter iuſtos in regno cæloꝶ. Sed ſũtꝗq
dam gradus gloriæ inter iuſtos in cælo: ſicut & inter peccatores gradus pœnæ. Sed ſicut alia eum qui fratrem

fatuũ dixerit: alia eũ qui racha tormenta cruciabunt: ita & in regno: alia Paulum apoſtolum: qui ut alios ſal-

uos faceret: omnia omnibus factus eſt. alia eum qui ſe uix ædificare potuit laicum gloria manebit. Sed utinã
conſentiam paucos eſſe: qui dei mandata cuſtodiant:uerũ timeo quia pauci ſunt: qui dei credant in ueritate

udiet
fulgut
mus.
ſocüal
nelun
cotr
tbusc
mina!
ſeztut
uitate
bolih
in eg
caton.
dolm
Pſpe
tant
tat
*
zutde
Ucoi
nih
Amman
no⸗
gur⸗
cliil⸗
ußa
dur.
cn
bu
tur.
adta
uale⸗

lee
Pe

mudo
Nati
cepil
ſen
li⸗
len⸗
atl
Uenn
ſce
hor
Ne⸗
1e
be
ler⸗
led

nis

ne

leuin
lterpa
le con
oibus
toibus
ni
deic
Oram
Blin
,necdi
luo d
Llocu⸗
dulibti
aſſio
cebat,
Aius
. n
Snos
crlir
iao/
lbus,
Uüler
dium
ſtrii

ictus

autior

ligui⸗
plittr
ſollie⸗
igui
leßmi⸗
uple
punn

reſpon

uuſaet

nen

enplr
eoele

catio.

vide
iad
ti⸗
Cos

(Atos

juoca
8 gun

Lol J

bitid!
luſto
pae
ſſüͤrg
Ntremm
ſa⸗
ni
tate

iudiciũ. Ecce ſi umbrato repẽte de cælo ſolis claritas nr̃is aſpectibus deneget᷑: & ꝓductis in nf̃am humilitatẽ
nubibus pluuiæ terris ĩmineãt.ſi cõmotis ut aſſolet elemẽtis in rotã ſui currus tonitrua cõcitent᷑. & inde hinc
fulgurũ iacula palpebris terribiliterobiecta coruſcẽt: ꝗᷓ & cõſuetudine iſta cõtingãt: pauemus: contremiſci-
mus: & proni ad terrã depoſita ſupbia ceruices ſubmittimus. Quid faciemus ĩ illa die miſeri: qũ reuoluto cæ
lo cũ angelicis uirtutibus igneus dns totus adueniet:quãdo cadẽtibus deſup ſtellis ſol ĩ tenebras:& in ſãgui⸗/

nẽ luna mutabit᷑ quãdo mõtes ſicut cæra liqᷓſcẽt: quãdo terra ardebit & areſcẽt flumiĩa & maria ſiccabũtur.

& cõtra rerũ naturas cõſũpto diuinitus humore:ariditatẽ in aqs ignis operabit᷑. quãdo peccatores dicẽt mõ-/

tibus cadite ſuꝑ nos: & collibus tegite nos. Quãdo uocabũt hoĩes mortẽ: & uocata non ueniet: quãdo diſcri/
mina uertent in uota: & qd ſemꝑ oderũt hoĩes: cõcupiſcẽt: quãdo illud ĩplebit᷑ tẽpus.qd lugubri Hieremi/
as dicit affectu dicẽs. Reſpexi ĩ terrã: & ecce nõ erãt lumĩaria. uidi mõtes: & ecce erãt tremẽtes: & uniuerſos col
les turbari. intẽdi acie: & ecce nõ erat hõ: & oẽs uolucres cæli pauebãt. uidi & ecce Carmellus deſertus: & oẽs ci
uitates ſuccẽſæ igni a facie dñi: & a facie iræ ĩdignatiõis eius: & interierũt uniuerſa. Verũ ne ex ſu ggeſtione dia
boli hæc ad terrorẽ: nõ ad ueritatẽ dicta crederent᷑: de pᷣteritis futura phant᷑ quãdo talia ĩ diluuio:ĩ Sodomis:
in ægypto: in hieroſolymis ſæpe ob delicta hominũ facta referunt᷑. Et apoſtoli ꝗ hũchorrẽdũ diẽ ĩ piis & pec
catoribus pᷣuidere meruerũt: humiles erãt mortuos ſuſcitãtes: & nos ſupra oẽs erigimur: ꝗ peccãdo quotidie

noſmetipſos occidimus:nos reſpiciẽtes ĩ nobis flebilẽ infirmaq; naturã: quæ nec in aduerſis fortis eſt: nec in

ꝓſperis aliquãdo ſecura:ſi ĩtẽperate cibus ſũptus: aut ĩmoderate potus acceptus:leuẽ corpori febriculã conci
tarit:deiicimus aĩam: affligimur:ſuſpiramus. Nulla cura tũceſt ſæculi: nulla uillarũ: nemo de pr̃imonio co
gitat: nemo de foro: oẽs caluniæ: oĩa lucra ĩ periculis corporis cõquieſcũt. Currit᷑ ad medicos: & pro remedio
carnali ꝓmittunt᷑ munera: aurũ: argẽtũ. ĩterdũ etiã macipia tradunt᷑.& pene totũ patrimoniũ aut negligit᷑:
aut donat᷑ ut cõſulator uitæ quãdoq; perituræ: & pro æterna ſalute oĩs admodũ hõ negligẽs eſt: oĩs auarus.
illicoĩs fragilitas largitoris animi tenacitate cõſtringit᷑: ubi prõptior uolũtas & copioſior largitas deberet ope
rari. Et cum ſcriptura dicat: nolite diligere mũdũ: neq; ea quæ i mũdo ſunt:nos ſic mũdana cõcupiſcimus:ſic
amamus: quaſi aliqd naſcẽtes ĩtulerimus in ſæculuũ: aut recedentes de ſæculo nobiſcũ auferre poſſimus. Ne-
mo ad breuitatẽ tẽporis: nemo ad naturæ reſi picit cõditionẽ: nemo cõſiderat: nemo retractat uana eſſe omnia
quæ aliquo fine claudunt᷑.Si aũt cõtigerit: ut ĩter cæteros laguidũ uiuificantes: aut clericus:aut ſacerdos: aut
etiã laicus dei puus adueniat: rogat᷑ ut oret. & ꝗ ſæpe ꝓ nihilo cõtẽptus fuerat: neceſſitatis tẽpore ſupplicat᷑:
ut pcibus ſuis cõmeatu uitæ lõgioris obtineat: ſic cauſa diſcrimis quæ ſũt uicina timent᷑: dũ deſpecta eligun/
tur: & pᷣcioſa uileſcũt uitæ illius: quæ poſt mortẽ ꝑmutatio figurat᷑.ubi iã & Lazarus paup recipit᷑ in requiẽ:
& diues in hac uita põpoſus uexani fert in pœnis. Et cũ ſit ds: aut ſanctoꝶ motus oraculis: aut creaturæ ſuæ
bnficio: aut medici artecõferta mĩicordia reſtituat ſanitatẽ: cito ſuccedẽte obliuione ĩ cõtrariũ oĩa pmutan/
tur. Timor ĩ inſolẽtiã: gra uertit᷑ in cõtẽptũ: & quaſi nihil unꝗᷓ incõmodi ſenſerimus: aut qui reuocari rurſus
ad talia neqᷓ amus: rebellamus: efferimur: & cõceſſũ ad pœnitẽtiã uitæ ſpatiũ negligimus. nec pœnitẽdo pᷣſti/

na lachrymis peccata diluimus: ſed peccata nõ pœnitẽdo cumulamus. Legamus Eſaiaã ꝓphetã:& neceſſariũ

Ezechiæ regis aptũ huic cauſæ qᷓramus exẽplũ: cui morituro anni qndeci ad ſuperiorẽ uitã ppriis fletibus: &
eg „Caul e norutοnm qndec ore uia Ppni
ꝓphetæ pᷣcibus augent᷑. Quiq; accepta tãti muneris gra: nõ peccatis: nõ uoluptatibus: nõ delitiis: ſed ſoli do-/

mino indultũ uitæ ſpatiũ humilis & ſãctus exhibuit. Verũ quia tibi honorabilis & dilectiſſime parẽs: pnouã

gratiã oĩs lachrymaruũ cauſa deterſa ẽ: age: cane: curre: feſtina. Age: ut in ſpiritualitate ꝓficias. Cane: ne qd ac
cepiſti bonũ incautus & negligẽs cuſtos amittas. Curre: ut nõ negligas. Feſtina: ut celerius cõprehẽdas Siqui
de Paulus iam xp̃i cathenã pro euãgelii annũciatiõe circũferẽs: nondũ ſe comprehẽdiſſe dicebat: quãuis hora
ſexta hoc eſt media ætate dni uineã operaturus: quaſi feruidus opifex & fidelis aliorũ longã dubietatẽ langui
duq;ʒ uĩceret teporẽ. Dum tẽpus habemus: ſeminemus in ſpiritu: ut meſſẽ in ſi piritalibus colligamus. Nec at
tendamus ad paleas: quas uẽtilabrũ chriſti cõtinuo ſeparabit a tritico:donec qui uẽturus eſt: ueniat. Et iuxta
ꝓphetæ uaticiniũ: diſcernatur inter iuſtũ & iniuſtũ: & inter ſeruiẽtẽ deo & non ſeruientẽ. ſicut & dominus di
cit. Ecce qui ſeruiũt mihi lætabunt᷑: uos autẽ cõtriſtabimini. Non nos inertes uindictæ dies & retributionis ĩ
ueniat: qui imminẽs ac uicinus eſſe:& ſæculi ruinis undiq; cõcurrẽtibus: & ſcripturũ cõteſtatione probat᷑. Cõ

ſideremus ꝙ in hac terra hoſpites ſumus: & peregrinoꝶ more pro diebus nouiſſimis habitamus. Vos enĩ de

hoc mũdo non eſtis: dicit᷑ nobis. Quid ergo in aliena ſatagimus? quid turbamur! Nemo in deteriori & extra/

nea patria plus eligit poſſidere:qᷓ in ſua. De his tm ſolicitudinẽ habere debemus & curã: quæ nobiſcũ trãſſer/

re poſſimus. Ambiant terrena getiles: quibus cæleſtia nõ debentur. Cõcupiſcãt præſentia: qui futura nõ cre/
dunt. Chriſtianis diuitiæ & hæreditas ſit diuinitas chriſti. Nec enĩ debent ægre ferre: quaſi minus a cæteris ha
beant: qui auctorẽ omniũ perceperũt. Supereſtut acceptũ in corde deü honorent obſequiis: operibus colãt:
ſermone ſemper & cogitatione fateãtur. ut in aduẽtu eius non cũ contumacibus & contẽptoribus puniatur:
ſed cum ſanctis & deum timentibus coronent᷑. Hoc ſane prudentiã tuã præcor:ne me putes hæc ſuperſtitio
nis alicuius perſuaſione dictaſſe. Ego te chriſtianũ uolo eſſe: nõ monachũ dici. & uirtutẽ proprie laudis poſ-
ſidere magis qᷓ nomen alienũ. Quod fruſtra a latinis in turba cõmorantibus imponitur: cum a græcis ſolita/
rie uiuentibus legitime deputatur. Accipe ergo fili ſermonem noſtrũ ea ſimplicitate & ueritate: qua dicimus:
Ixxxvii.

quia nõ quærimus hominũ gloriã: deus teſtis eſt. nec ad hoc loqui mur: ut humanas amicitias aucupemus
neniæ adulatiõis mone & nos & alios decipiamus. nec ut nos apud hoĩes aliqd uideamur: ſedut apud deũ
homines magnamerean . De ꝗᷓſtionibus auũt tuis: ut pace tua loqu ar: qa turbulẽtius ꝓponebas: ego ſimpli
citer reſpõdere nolebã. qa bellãti dexterã pacis dare nõ poterã: licet etiã pᷣpoſteꝶ forte uideat᷑: inde aliqd in fi.
ne epiſtolæ retractare. Sed qm apud xpianos nõ tã ordo qrit: ꝗ pfectus: pauca quæ tibi reor fore neceſſaria:
credidi ſubnectẽda: donec de cæteris: quæ ut aſſolet: te mouẽt: ppns ſi iuſſeris: cũ pᷣſente remota oĩ aĩoſitatis cõ
tẽtione tractemus. Dixiſti enĩ ni fallor: hoc iure te mala malis reddere: & cũ iurãtibus iurare debere: ꝙ aliquã
do iurauit dns: aut mala malis reſti tuit.Scio pᷣmũ nõ oĩa nobis cõuenire ᷣuis quæ dño cõueniũt: ne ĩ cõpara⸗
tione famuloꝶ dñi uideat᷑ iniuria. Alioqn forſitã reclamare incipiamus: curnõ de uirginibus: ſed de mulieri⸗
bus gnamur? Aut cur mortui nii die tertia nõ reſurgut 8 lurauit ſcio ſæpe dis qnos iurare ꝓhibuit: nec ſtati
exhoc temere blaſfemare debemus: ꝙ alios uetuerit: qdipᷣe faciebat: ga dici nobis põt: iurauit dñs ꝗᷓ ſ idñs quẽ
jurare nemo ꝓhibebat. nobis quaſi ſeruis iurare nõ licet: dui nñi lege iurare uetamur. Verũ ne ĩ eius exẽplo
ſcãdalũ patiamur: ex quo tẽpore iurare nos noluit: nec ipſe iurauit. Et ꝗliter de iuramẽti cauſa breui ämone
ſatiſſactũ eſt: ita etiã ad uĩdictæ negociũ hũceũdẽ ſenſũ facile ꝓſpicis p oſſe ſufficere. qa aliud nũc tẽpus gra-
tiæ ĩ quo plenitudo pfectiõis aduenit: aliud fuit legis: aliud ꝓphetarũ: dicẽte dio Audiſtis qa clictũ 6 antiqs
ne occiderẽt: ego aũt pfectiora pcipio: quæ ĩ ordine digeſta ſr u0 lIoco lector ĩueniet. Ex quo enĩ filius dei filius
hoĩs factus eſt:ex quo uetus fermẽtũ iudaicæ traditiõis ẽ factũ noua cõſpſio: ex quo agnus nõ ĩfigura:ſed in
ueritate comedit: ex quo ᷣm apoſtolũ uetera trãſierũt: & facta ſũt oĩa noua:ex quo iuſſũ eſt imaginẽ terreni
hois deponere: & aſſumere formã cæleſtis: ex quo cõmortui uiuimus: ex eo uirtutibus cõſurreximus ĩ xpᷣo.
Beati Hieronymi p̃ſ byteri de tribus uirtutibus fortitudine:ſapiẽtia: & prudẽtia: tractatus: quaꝶ priori ter
ra: mediæ orbis terra: extremæ cælũ ĩ ſcripturis aſcribit᷑: quæ ad diuinã refert ſapientiã: cuius cõparatiõe qd-
fatuũ eſtilli: ſapiẽtius eſt hoĩbus: ubi etiaã exponit illud de pſalmo: eduxit nubes ab extremis terræ: docẽs per
„ nubes ſanctos intelligi. M
Res quodãmodo uirtutes dei aſſumẽs ꝓpheta: fortitudinẽ: ſapiẽtiã: atq; prudẽtiã: unicuiq; eaꝶ pro
ria opa diſtribuit. fortitudini terrã: ſapiẽtiæ orbẽ terraꝶ: prudẽtiæ cælu. Audi quippe ſcriptura or/
dinẽ. Dñs ꝗ fecit terrã in fortitudine ſua: & erexit orbẽ ĩ ſapiẽtia ſua:& ĩ prudẽtia ſua extẽdit cælũ. Et nos igit᷑
in nr̃a terra(dictũ eſt quippe ad Adã: terra es) neceſſariã habemus fortitudinẽ dei. qa abſq; ea ĩpoſſibile ẽ no/
bis id exequi:qd carni repugnat. Cũ auũt mortificata fu erit mẽbra ſupꝑ terra: tũc parẽt ſpũs uolũtati.ſiqdem
iuxta apoſtolũ: ſpũ geſta carnis mortificant᷑. Dñs ergo fecit terrã in fortitudine ſua. Si aũt ad hãc terram ue/
nias: & cõſideres id qd ĩ Iob ſcriptũ eſt: iuxta emẽdatiſſima tamẽ exẽplaria: quomõ ſtatuerit eã ſupꝑ nihilu:i
uenies fortitudinẽ dei in medietate mũdi terræ librã ſuſtineri. Veniã ergo ad orbẽ terraꝶ: q græce oiovueyn
nũcupat᷑: ideſt ihabitata. Scio aiam ĩ habitatã: ſcio deſertã. Si enĩ nõ habet deũ patrẽ: ſi no habet filiũ dicẽtẽ:
ego & pater ueniemus ad eũ: & mãſionẽ apud eũ faciemus: ſi nõ habet ſpiritũ ſactũ: aĩa deſ ta ẽ. Habitata au
tẽ eſt: qñ plena eſt deo pre:qñ habet xpᷣm filiũ & ſpiritũ ſactũ. Verũ hæc differenter & uarie in ſcripturis dicũ
tur: in anima hominis patrẽ & filium & ſpiritum ſanctũ cõmorari. Nam & Dauid in pſalmo cõfeſſionis tres
ſpũs poſtulat: dicẽs: ſpiritu pncipali cõfirma me: ſpiritũ rectũ ĩnoua in uiſceribus meis: ſpm ſactũ tuũ ne au
feras a me. Qui ſũt iſti tres ſpũs: Prĩcipalis ſpũs pater ẽ. Rectus ſpũs xps 6. Spũs ſãctus: ſpũs ſactus ẽ.hoc in
approbationẽ eius rei diximus: ꝙ habitata: ideſt orbis terraꝶ: ĩ ſapiẽtia dei fabricata ſit. Sapiẽtia quippe auxi
liabit᷑ iuſto:ſup decẽ ciuitates habẽti ptãtẽ. Sapiẽtiã aũt & diſciplinã ꝗ abiicit: infœlix eſt: & uana ſpes eius: &
labores eius inſéſati & ſine fructu: & ſutilia opa eius: ait ſapiẽtia quæ titulo ĩſcribit Salomonis. Iccirco quãtũ
poſſumus labore nitamur: ut habitatanr̃a ſapientia dei erigat. Cecidit quippe & de ſublimi corruit: ueniẽti⸗
bus nobis in locũ iſtũ miſeriaꝶ. Cecidit habitata nr̃a poſtꝗᷓ peccauimus: inique fecimus: iniuſte egimus: ĩpie
geſſimus: & poſt ruinã indiget erectione. Si aũt no uis iſta ſẽtẽtia adduci: cõmunẽ totius orbis qᷓramus ruinã
& poſt caſũ eius cõſequẽter deus erigẽs prædicet᷑. Quicũq; eſt ĩ orbe iſto: ante erectionẽ cecidit. Si aũt cecidit:

cõlſequẽter erigẽdus fuit. Nemo quippe ſine caſu ſi ubleuat. Si aũt erectus eſt: uideamus quæ ruina pceſſerit.
oẽs corruimus per peccatũ in orbẽ terraꝶ. Et dñs qui erigit eliſos: eleuauit nos iacentes. In Adã oẽs morimur:
atq; ita corruit orbis terraꝶ: & indiget erectiõe: ut in xpᷣo oẽs uiuificemur. Igit᷑ duplicẽ intellectũ de orbe tradi
dimus. Vnũ quomõ ſingulæ animæ aut habitatæ ſint: aut deſertæ. alterũ quomõ uniuerſus orbis pariter ce
ciderit: & in ſua prudẽtia extẽdit cælũ. Non fortuito ptudẽtia in cæli extẽſione aſſũpta eſt. Inuenies & in pro
uerbiis dictũ. dns ſapiẽtia fũdauit terrã: pparauit autẽ cælos prudẽtia. Eſt ergo aliꝗᷓ prudẽtia dei: quã nolo ut
extra chriſtũ reqras. Omnia quippe quæ dei ſũt: chriſtus eſt. ipſe ſapientia eius: ipſe fortitudo eius: ipſe iuſti
cia: ipſe ſãctitas & redemptio: ipſe ut ad pᷣſens ueniã: etiã prudẽtia. Sed cũ ſit in ſubiacẽti: ꝓ uarietateſenſuũ
diuerſis uocabulis nũcupatur. Aliud ſignificat ſapiẽtia: aliud iuſticia. Quãdo eni ſapientia dicit᷑ diſciplinis
te diuinarũ humanarũq; rerũ inſtituit. Quãdo iuſticia: diſtributor & iudex meritorũ ſignificatur. Quando
ſanctitas: illa uirtus deſcribit᷑: quæ credẽtes deo efficit ſanctos. Ita ergo & mihi prudentiã eius ĩtelligere cũdo
ctrina eſt: & demõſtratio bonaꝶ aut malarum rerũ ſiue neutrũ. atq; in hũc modũ extendiſſe nũc dicit᷑ cxlum
in prudentia ſua. Quomõ autẽ extendatur cælum extendẽte eum prudẽtia: audi: quoniã extendit uerba non

— 4

mus.
lcetti
Uunlir
Clliſe
tlor
llof
u
mod

Uan
el
ſue
tsb.
duͤ
is

td
U
lum
won
lel
e
eit
Utn

EeV
iceti⸗
taau
cci
ttes
gean
ocin
eaun
sd
hii
nleu⸗
bipe
tuini
idit
ſſert.
mur
tradi
ter &
npto
lout
eiuſti
nſai
phns
1ndo
cic⸗
Alum
non

locutus ẽ. Et ga nubes ipſe erat: & ſciebat alias nubes cõprophetates ſibi:ideo uaticinãs aie

attẽdẽtis. Aſſerit quippe extẽſionẽ quãdã eſſe uerborũ ſimiliter: ut nũc dicit cæli. Iuxta illud quoq; qd ĩ alio
loco ſcriptũ eſt. Qui extẽdit cælũ ut pellẽ. Extẽdit᷑ aũt & aĩa nr̃a:quæ pᷣus fuerat cõtracta: ut poſſit capax eſſe

ſapiẽtiæ dei. Veꝶ ut ad ꝓpoſitũ reuertamur: diximus de eo: ꝙ prudẽtia cælũ factũ ſit. & nũc affirmamus eos

ꝗcæleſtẽ hominẽ portãt eſſe cæleſtes. Si enĩ ad peccatorẽ dicit᷑: terra es: & ĩ terrã ibis:qᷓre nõ dicat᷑ ad iuſtũ cu/
ius eſtregnũcæloꝶ: cælũ es: & ĩ cælũ ibis Aut ſi ꝓpter choicũ ideſt terrenu: dicit᷑ ei ꝗ portat ngine choici:ter

ra es: & ĩ terrã ibis: cur ꝓpter cæleſtẽ:ei ꝗq imaginẽ cæleſtis portat:nõ cõuenit dici:cælũ es: & ĩ cælũ ibis? Vnuſ/
quiſq; aũt noſtrũ: aut cæleſtia facta habet:aut terrena. Si terrena facta ſũt: ad cognatã ſibi terrã deducũt eũ:

ꝗtheſaurizat ea ĩ terra: &nõ ĩ cælo. Rurſũq; hæc quæ iuxta uirtutẽ geſta ſũt: theſaurizatorẽ ſuũ appropiquã
tẽ ſibi ad cæloꝶ regiões ſubuehũt. Et eduxit nubes ab extremo terræ. Iſtiuſmodi diſputatio ĩ pſalmo nupꝑ ĩci
dit. & dictũ ẽ a nobis: quomò deus eduxerit nubes ab extremo terræ: qd/ ꝗqdẽ nũccogimur ptractare. ut & hi
q audierũt pleniſſime: eoꝶ quæ ſciũt remĩſcant᷑: & hiꝗ aut nõ ĩterfuerũt: aut obliti ſũt: cõtextũ ſᷣmonis agno
ſcãt. quæ tũc ꝓut maluimus: exhibuimus. Diximus aũt ſãctos eſſe nubes. Eteni hoc qcſcriptu ẽ: ueritas tua
uſq; ad nubes: nõ põt referri ad ĩaĩales nubes. ſed ueritas dei: uſq; ad illas nubes ẽ:quæ audiũt mãdatũ dni: &
nouerũt quo pluuias deferãt: & a ꝗbus eas ſuſpẽdãt. De his nubibus dictũ ẽ: & madabo nubibus meis neplu
ant ſup eã imbrẽ. De his enĩ quæ ex dẽſato aere cõſtare dicunt᷑: ſi nõ fuerĩt pluuiæ: nõ pcepit dns: ne pluãt ſu
per uineã:aut ſuꝑ quãcũq; regionẽ imbrẽ: ſed oĩno nõ apparẽt.ut ĩ tertio regnoꝶ libro legimus:qn ĩ tpe ſicci
tatis nubes nulla apparuit. Et poſtea iuxta ꝓphetiã Heliæ futuræ pluuiæ ſignũ ĩ ueſtigio hoĩs oſtẽſũẽ. Atq;
ita poſt nubẽ cõglobata imber deſcẽdit ad terras. Iſtis uero ꝗᷓſi ſubſiſtẽtibus nebulis iubet᷑ pluuiã continere:
cũ ĩdigna fuerit aĩa ĩber cæleſti: & dicit᷑. Mãdabo nubibus meis ne pluãt ſuꝑ eã imbrẽ. Itaq; unuſꝗſq; ſãcto/
rũ nubes ẽ. Moyſes nubes erat:& qᷓſi nubes loꝗᷓ bat᷑. Attẽde cxlum quæ loquar: & audiat terra pᷣmones ex ore
meo. Expectent᷑ ut pluuia uerba mea: & deſcẽdãt ut ros eloquia mea. Si nõ fuiſſet nubes: nunꝗᷓ dixiſſet: expe
ctent᷑ ut pluuia uerba mea: & deſcẽdãt ut ros eloqa mea. Quaſi nubes dicebat ut ĩber ſup gramẽ: & pruina ſu
per fœnũ: ꝗa nomẽ dñi ĩuocaui. Similiter & Eſaias ut nubes loꝗᷓ bat᷑: audi cælũ & auribus pcipe terra: qa dns
Bae Maãdabo nubi
bus ne pluant ſupꝑ eã ĩbrẽ. Si aũt iã didicimus: ꝗq ſint nubes: uideamus quomõ deus educat nubes ab extremo
terræ. ait Saluator. Qui uult ĩ uobis eſſe pᷣmus:ſit oĩum nouiſſimus. Seruauit hoc mandatũ Paulus: & fuit
nouiſſimus ĩ hoc mũdo dicẽs. Puto enĩ deus nos apoſtolos nouiſſimos oſtendit: ꝗqᷓſi mo rtificatos. ꝗa ſpecta

culũ facti ſumus mũdo & angelis & hoĩbus. Siqs ergo ſactus cuſtodiẽs pᷣceptũ dni Saluatoris:factus fueritĩ

hac uita nouiſſimus:iſte fit nubes. Et eduxit deus nubes nõa finibus terræ:nõ a cõſulibus:nõ a ducibus:non
a diuitibus: ſed ab extremis terræ. Btĩ eni paupes: qm ueſtrũ eſtregnũ cæloꝶ. Vides quomõ ab extremis terræ
educat deus corporeas nebulas. ꝓpterea ſi uolumus nubes fieri:ad g puenit ueritas dei: nouiſſimi oĩum fia/
mus. & tã affectu ꝗᷓ ope dicamus. Puto eni nos deus apoſtolos nouiſſimos oſtẽdit. Quod ſi nõſũ apoſtolus
licet tũ mihi fieri extremũ:ut educẽs nubes ab extremo terræ:educat & me:& fulgura ĩ pluuiã faciat. Aiũt na/
turaliũ cauſaꝶ ſcrutatores: ꝗa fulgura ex nubiũ colliſiõe gñent᷑ ĩ morẽ ſilicũ durioꝶ.quos cũ cõploſeris:ideſt
colliſeris: ſibi medius ex his ignis extrictus elabit᷑. atq; ita cũ fulgore pariter & tonitrua mugire. tonitru ſcili/
cet ſonitũ indicãte cõcurſus: & fulgura excuſſi lumis claritate. Si ĩtellexiſti exẽplũ cõſidera nũc nubes rõnales
Moyſes nubes erat: Ieſus naue nubes erat. iſti ſi ſecũ colloquant᷑: ex ſᷣmonibus eorũ fulgura micãt. Hieremi/

as & Baruth nubes erãt: ᷣmocinent ĩuicẽ: & uidebis rutilare fulgotes. Potes & tuipᷣe de ſcripturis ſactis ĩ hũc

modũ nubiũ ĩuenire cõcurſus: ex ꝗbus ignes emittant᷑. Vt aũt & ad nouũ teſtamẽtũ ueniamus:Paulus & Sil
uanus duæ nubes ĩ unũ cõuenerũt: & ecce totũ mũdũ epiſtolæ eoꝶ fulgor illumĩat. Fulgura ĩ pluuiã fecit. &
eduxit uẽtos de theſauris ſuis. Ergo ne hi uẽti: ꝗ ſupꝑ terrã pflãt: ĩ theſauris dei ſũt? & nõ horũ natura manife
ſta eſt: quomò & ꝗᷓ rone ſubſiſtãt. ſed ſũt qdã uẽtoꝶ theſauri: theſauri ſpirituũ: ſpũs ſapiẽtiæ & intellectus:
ſpũs cõſilii & uirtutis: ſpũs fortitudinis ſciẽtiæ & pietatis: ſpũs timoris dni fortitudinis: dilectionis & charita
tis. Potes & ipᷣe de ſcripturis hos uẽtos cõgregare: & iſtoꝶ ſpirituũ inuenire theſauros. Vbi ſunt iſti theſauri⸗
Vtiq; ĩ eo ĩ quo ſũt oẽs theſauri ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ abſcõditi. In xpᷣo ſedẽ hũt. Inde oriunt hiſj pũs: ut alius ſa/
piẽs ſit: alius fidelis: alius eruditus: & alius quodcũq; donoꝶ dei poſſideat. Alii enĩ ꝑ ſpm dat᷑ ſermo ſapiẽtiæ
alii 7mo ſciẽtiæ iuxta eũdẽ ſpm̃:alii fides ĩ eodẽ ſpũ. Eduxit ergo nubes ab extremo terræ. fulgura ĩ pluuiã fe/
cit. & eduxit uẽtos de theſauris ſuis. & nos iuxta mificordiã dei ad hos theſauros occurſuros putamus. Et ga
plures ſũt theſauri: forte iuxta ordinẽ reſurgẽtiũ erit & reqes ĩ theſauris dei. Quod aũt dico iſtiuſmodi eſt: re
ſurrectio mortuoꝶ ĩ qbuſdã ordinibus futura ẽ. Ait ꝗpꝓpe apoſtolus: unuſqſq; aũt reſurget in ſuo ordine.&
nõut libet miſcent᷑ ordines reſurgẽtiũ. Alius ordo erit ĩ illo: & ĩ illo theſauro dei. Iſti aũt oẽs theſauri unũ hũt
theſauꝶ: ĩ quo ſũt oẽs theſauri ſapiæ & ſciæ abſconditi. & quomò poſſideo unã pcioſiſſimã margaritã p plu
res alias margaritas: ſic uenio ad theſauꝶ theſauroꝶ: & dũm dnoꝶ: & regẽ regũ: cũ dignus fuero ſpiritibus in

dei theſauro cõmorãtibus. Eduxit enĩ uẽtos de theſauris ſuis. Infatuatus eſt oĩs homo ab ſciẽtia. Si oĩs hõ in

atuatus eſt ab ſciẽtia:& Paulus hõ eſt:Paulus ĩfatuatus ẽ ab ſciẽtia. Ex parte enĩ ait cognoſcimus: & ex par/
te prophetamus. Infatuatus eſt ab ſciẽtia uidens per ſpeculũ in enigmate: portiunculã quandam uidens: &

li ſic expedit dicere: ipſius quo q portiũculæ partẽ minimã recognoſcẽs. Ecõtrario aũt ut ĩtelligeres ꝗd ſit:ĩ/

.Ixxxviii.

viij

fatuatus eft enĩ oĩs hõ ab ſciẽtia cõparatiõe peccatoꝶ hieruſalẽ: Sodomoꝶ: peccatũ iuſticia eſt. iuſtificata eſt
eni. ait Sodoma exte. Quomõ enĩ nõ habẽt iuſticiã ſodomoꝶ peccata ꝑ ſe: ſed ad collationẽ maioꝶ ſceleꝶ iu
ſtificãtur: ſic ecõtrario ſciẽtia Pauli ad illã cæleſtẽ ſie ciẽtiã: ad illũ cõſumatũ electiõis intellectũ ſtultitia reputa
tur. Infatuatus ẽ iccirco oĩs hõ ab ſciẽtia. Tale quiddã Eccleſiaſtes ut arbitror dephẽdẽs:effatus eſt. Dixi ſapi
ens efficiar: & ipᷣa elõgauit ſea me lõgius: ꝗᷓ erat. & alta ꝓfũditas: ꝗs ĩueniet eã: Volumus quiddã audenter li⸗
cet dicere. qm hoc qd deſcẽdit ĩ mũdũ euacuauit ſeipſũ: ut euacuationeeius mũdus cõpleret᷑. Si hoc aũt qd

deſcẽdit ĩ mũdũ euacuauit ſe: euacuatio ipſa ſapiẽtia ẽ.qm̃ qd fatuũ eſt dei: ſapiẽtius ẽ hoĩbus. ſi ego dixiſſẽ

fatuũ dei:quomõ aucupes ſmonũ meorũ& ſemp dediti ad criminãdũ uenenatas ĩ me lĩguas uibrarẽt. Nuũc
uero Paulus ſapiẽs & ptãtẽ habẽs apoſtolicã: auſus ẽ dicere oẽm ſapiẽtiã terrenã: quæ in ſe:quæ ĩ Petro: quæ

ĩ cæteris apoſtolis erat: quæ ĩ iſtũ muũdũ deſcẽderat: ſtultitiã eſſe dei. Ad cõparationẽ quippe illius ſapientiæ

quã terrenus nõ capit locus: ad illã ſapiẽtiã quæ cæleſtis ẽ: quæ mũdi limitẽ excedit:hoc qd deſcendit ad ho/
mines fatuũ dei eſt. Verũ idipſũ fatuũ dei: ſapiẽtius ẽ hoĩbus: ꝗbus hoĩbus?nõ utiq; ſtultis: ſed ſapiẽtibus di
cas. licet ſapiẽtes huius ſæculi:ſiue pncipes:ſiue uates: iſtis ſapiẽtibus ſæculi: hoc qd nos expoſuimus fatuũ
dei ſapiẽtius 6. Mirabile quiddã uolumus inſerere. qm ſapiẽtia mũdi ſtultitia eſt apud deũ: & ĩfatuauit deus
ſapiẽtiã mũdi. nõ in ſapiẽtia ſua ĩfatuauit mũdi ſapiẽtiã ut eſſe ſtultitia arguat᷑. Neq; enĩ dignatur ſapiẽtia
dei: ad mũdi ſapiẽtiã couĩcẽdã tota deſcẽdere: ſed potius modicũ:hoc ẽ ĩcarnatiõis ſacramẽtũ. Quid neceſſa
riũ fuit: qd fatuũ dei erat: ut hoc paruo & fatuo dei ĩ fatuaret ſæculi ſapiẽtia-. Nõ enĩ ualebat ſæculi ſapientia
magnitudinẽ in ſe ueniẽtis ſapiẽtiæ ſuſtinere. Verũ exẽplũ ĩterponã: ut pſpicue poſſit ĩtelligi: quomõ ſatuũ
dei ſtultã fecerit ſapiẽtiã mũdi.Fingamus pauliſꝑ me:q aliqd putor noſſe: cũ ĩſipiẽte aliquo & inerudito cõ/
ferre ſermonẽ qui nihil ĩtelligat: nihil acutæ diſputatiõis ĩterroget: nũquid nõ opus mihiẽ ad iſtius ſtultitiã
coarguẽdã dialecticæ artis calliditatẽ: & ꝓfũdoꝶ ſenſuũ acumẽ adhibere? Nõne ad unius monis iactũ uilis
& modici: ꝗ tñ illius ĩ telligẽtiæ uideat acerrimus: fatuũ eũ ad inſipiẽtẽ eſſe cõuĩcã? Sic igit᷑ ad mũdi ſapientiã
ſtultificãdã: nõ eſt opus ſapiẽtiã dei deſcẽdere: & cũ eacolluctari: que deorſũ ẽ ſapiẽtia: ſed ſufficit fatuũ dei:
qm ſapiẽtius ẽ hoĩbus: & ĩfirmũ dei fortius ẽ hoĩbus:& oĩa cõtraria Saluator meus & qns aſſũpſit:ut cõtrari/

is diſſoluat cõtraria: & cõfirmet ab ĩfirmitate eius: & ſapiẽtes efficiamur a fatuo eius: & ĩ hoc ĩtroducti poſſi⸗

mus aſcẽdere ad ſapiẽtiã: & uirtutẽ dei Apᷣm leſu: cui ẽ gloria & uirtus & ĩperiũ ĩ ſæcula ſæculoꝶ.Amẽ.
[Ad Caſtorinã materteram epiſtola de odio fugiẽdo & pace cõſequenda: in qua præcatur ut ueteri rancore
depoſito ſibi reconcilietur.
Oannes idẽ apoſtolus & euãgeliſta in epiſtola ſua ait. Quicũq; odit fratrẽ ſuũ homicida ẽ: & recte.
Cũ enĩ homicidiũ ex odio ſæpe naſcat᷑: ꝗcũq; odit etiã ſi necdũ gladio ꝑcuſſerit aĩo tñ ho micida eſt.
Cur ais tale pᷣncipiũ ſcilicet ut ueteri rãcore depoſito: mũdũ pectoris deo paremus habitaculũ? Iraſcimini in/
quit Dauid & nolite peccare:hoc qd uelit ĩtelligi: Apoſtolus plenius ĩterpᷣtat᷑. Sol nõ occidat ſuꝑ iracũdiã ue/
ſtra. Quid agemus nos ĩ die iudicii: ſup quoꝶ tra nõ unius diei: ſed tãtoꝶ ãnoꝶ ſol teſtis occubuit? Dis loq/
tur ĩ euãgelio: ſi offers munus tuũ ad altare: ibiq; rememoratus fueris: qa frater tuus habet aliqd aduerſũ te:
relique ibi munus tuũ ante altare: & uade recõciliari pᷣus fratri tuo:& ſic offeres munus tuũ ad altare. Ve mi/
hi miſero: ne dicã & tibi: qui tãto tempore aut nõ obtuli munus adaltare: aut ira pmanẽte ſine cauſa obtuli.
Quomõ in quotidiana pᷣce nunꝗᷓ diximus: dimitte nobis debita nr̃a ſicut & nos dimittimus debitoribus no/
ſtris: aĩo diſcrepãte cũ uerbis: orone diſſidẽte cũ factis Præcor itaq; qd; & ante annũ poribus lĩis rogauerã: ut
pacẽ quã nobis reliꝗt ds habeamus: & meũ deſideriũ& tuã mentẽ xpᷣs intueat᷑. In breui ante tribunal eius
recõciliata ſeu ſciſſa cõcordia: aut pᷣmiũ recuperabit aut pœnã. Quod ſi tu quod ꝓcul abſit nolueris: ego liber
ero. Epiſtola me hæc mea cũ lecta fuerit abſoluet.
(S ad ĩſtitutionẽ xpᷣianæ cõuerſatiõis plura pcepta deſiderat: reqrat tractatũ beati Hieronymi credulita
tis ac cõuerſatiõis xpianæ: quẽ in prima parte inter epiſtolas de fide locaui: qm etiã de fide tractabat. Incipit
autẽ Dauid glorioſus: & habet᷑ primo uolumine epiſtolaꝶ: folio.xiii. .
¶ Præmiſſis his quæ ad ĩſtitutionẽ ac pfectionẽ humanã gñaliter cõueni

re uident᷑: ſubiiciẽda ſũt quæ ſigilla
tim unicuiq; ætati graduiq; cõueniũt: ubi ſpiritualiter de uirtutibus pertractat᷑. Et im naturæ ordinẽ puimæ
ætatis præmittenda ſunt.
erirlualbe⸗ ſiue tractatus tertiæ partis pᷣncipalis epiſtolaꝶ bti Hieronymi de ĩſtitutiõe puerilis ætatis.
Beati Hieronymi ad Athletã de ĩſtitutie filiæ: docẽtis ꝗliter educãda: cui nutrici cõmittẽda ſit: quomò in
timorẽ dñi & in bonis moribus ĩbuẽda: & a qli pceptore ſit erudiẽda: monẽtis eã grãdiuſculã a fu co:a frequẽ/
tia uiroꝶ: a balneis muſica lautiori cõuiuio & uino cohiberi. In uilioribus opibus manuũ ac moderatis ieiuni
is exerceri: lectiõibus diuinoꝶ ac ꝓbatoꝶ auctoꝶ ĩſtitui.Ac docẽtis in ꝗbus potiſſimũ libris debeat oblectari.
5 Eatus apoſtolus Paulus ſcribit ad corĩthios:& rudẽ xpᷣi eccleſiã ſacris ĩſtruẽs diſciplinis: ĩter cæ-
tera mãdata: hoc quoq; poſuit dicẽs: ſiqua mulier habet uiꝶ ĩfidelẽ: & hic cõſẽtit habitare cũ ea:

lier infidelis per uirũ fidelem. Alioꝗn filii noſtri ĩmundi eſſent: nüc autẽ mundi ſunt. Sicui for
te hactenus uidebant᷑ nimiũ diſciplinæ uincula laxata: & pᷣceps ĩdulgẽtia pᷣcep toꝶ:conſideret domũ pñ̃is tui:

non dimittat uirũ. Sanctificatus eſt enĩ uir infidelis per mulierẽ fidelem. & ſanctificata eſt mu

Auilir
malas
aumt
martyt
uihne
lat nfe
ognatl
Cgenen
telsola
martyr
ladioh
tudine
colellu
&Abelu,
turaun
nino
initian
Niurb⸗
cuasi.
prus
Uicen
lenü
ſtioi⸗
lüku
mun
nelt
ſtenli⸗
tehlio
diplea
pton⸗
tu ſua
uinu5
mellel
ckiil
linno
gural
Aluis
amno
eu
Am
utke
in
duel
nili
oo⸗
Wi
on
lb⸗
tlen

ciͤ⸗

ſatui
ltoc⸗
lllini
tünis
benti
lüce
ötran/

bol⸗/
ncore

tecte,
chelt,
niniin⸗
ciäue⸗
ſis log
rſüre
Vem
obtul.
buero⸗
netiut
nlles

volbe
gulta

ppit

igla
umæ

tis.
moin
ieluni
ectan.
terc
c 1
Atmu
u ſot
tui⸗

clariſſimi qdẽ & eruditiſſimi uiri: ſed adhucambulãtis ĩ tenebris. & ĩtelliget cõſiliũ apoſtoli illud pfeciſſe. ut
radicis amaritudinẽ dulcedo fructuũ tẽperaret. & uiles uirgulæ balſama pcioſa ſudarẽt. Tu enĩ es nata de im
pari mrimonio.de te & Toxotione Paula gnata eſt. quis hoc crederet: ut Albini põtificis neptis de pmiſſione
martyrũ filia naſceret᷑: ut putẽ ꝙ etiã gaudẽte auo: adhuc paruula lingua balbutiẽs xp̃i alleluia decãtaret: ut
uirginẽ dei ĩ ſuo gremio nutriret ſenex. Et bene fœliciterq; expectauimus. ſãcta & fidelis domus unũ ſanctifi
cat infidelẽ. Cãdidatus ẽ fidei quẽ filioꝶ & nepotũ turba circũdat. Ego puto etiã ipſũ Iouẽ ſi habuiſſet talem
cognationẽ potuiſſe in xpo credere. deſpiciat licet & irrideat epiſtolã meã: & me ſtultũ & inſanũ clamet: hoc
& gener eius faciebat: pus ꝗᷓ crederet. fiũt nõ naſcũtur xpᷣiani. Auratũ ſquallet capitoliũ. Fuligine & araneaꝶ
telis oĩa Romæ tẽpla coopta ſut. Mouet᷑ urbs ſedibus ſuis: & inundãs populus andelubra ſemiruta currit ad
martyrũ tumulos. ſi nõ extorquet fidẽ prudẽtia: extorqᷓat ſaltẽ uerecũdia. Hoc Athleta religioſiſſima ĩ xpo fi
lia dictũ ſit: ut nõ deſperes parẽtis ſalutẽ: & eadẽ fide qua meruiſti filiã: & patrẽ recipias: totaq; domus beati
tudine ꝑfruaris. ſciẽs illuda dno repromiſſũ: quæ apud hoĩes ĩpoſſibilia apud deũ poſſibilia ſi ũt. Nunꝗᷓ ſera
cõfeſſio. latro de cruce trãſiit in paradiſũ. Nabuchodonoſor rex babylonis poſt efferationẽ corporis & cordis
& beluaꝶ in heremo cõuictũ: mẽtẽ recepit ſanã. & ut omittã uetera: ne apud ĩcredulos nimis fabuloſa uideã
tur aute paucos ãnos ꝓpinquus noſter Gracchus nobilitatẽ patritiã ſonãs nomĩe: cũ p̃fecturã regeret urba/
nã: nõne ſpecũ mitræ: & oĩa portẽtuoſa ſimulacra ꝗbus Corax Niphus miles Leopſes:helios Bromius pater
initiant᷑ ſubuertit: fregit & uſſit: & his quaſi obſidibus añ pᷣmiſſis ĩpetrauit baptiimũ xpᷣi?: Solitudinẽ patit᷑
& ĩ urbe gẽtilitas. Dii quõdã nationũ cũ bubonibus & noctuis ĩ ſolis culminibus remanſerũt. Vexilla militũ
crucis inſignia ſũt. Regũ purpuras & ardẽtes diadematũ gẽmas patibuli ſalutaris pictura cõdecorat. Iã aer.
ptius: olĩ Serapis: xpᷣianus factus ẽ. Marnas gazæ luget icluſus: & euerſionẽ tẽpli iugiter ꝑtimeſcit. De ĩdia:
pſide: æthiopia: monachoꝶ quotidie turmas ſuſcipimus. Depoſuit pharetras armenius. uani diſcũtq; pſal/
teriũ. Scythiæ frigora feruẽt calore fidei. Getaꝶ rutilus & flauus exercitus eccleſiaꝶ circũfert tẽtoria. & iõ for/
ſitã cõtra nos æqua pugnãt acie: ꝗa pari religiõe cõfidũt. pene lapſus ſũ ad aliã materiã: & currẽte rota: dũ ur
ceũ facere cogito: amphorã finxit manus. Propoſitũ enĩ mihi erat: ſanctæ Marcellæ & tuis pᷣcibus initiatũ ad
martyrẽ: ideſt ad te ſermonẽ dirigere. & docere quomõ ĩſtituere Paulã noſtrã debeas: quæ pus in xpᷣo cõſecra
ta eſt ꝗᷓ genita. quã ante noſti: ꝗᷓ utero cõcepiſti. Vidimus aliqd tẽporibus nr̃is de ꝓphetalibus libris. Anna
ſterilitatẽ alui fœcũditate mutauit. Tu luctuoſã fœcũditatẽ uitalibus libris cõmutaſti: fidens loco accepturã
te filios: quæ pᷣmũ fœtũ dno reddidiſti. Iſta ſũt pᷣmogenita quæ offerunt᷑ ĩ lege. Sic natus ẽ Samuel:ſic ortus
Sãpſon eſt: & ſic Ioãnes Baptiſta ad introitũ Mariæ & exultauit & luſit.Audiebat enĩ uerba duũi Pos uirginis
ptonãtis. & de utero matris in occurſũ eius geſtiebat irrũpere. Igit᷑ quæ de repromiſſiõe nata ẽ: dignã hẽat or/
tu ſuo ĩſtitutionẽ parẽtũ. Samuel nutrit in tẽplo. Ioãnes in ſolitudine pᷣparat᷑. Ille ſacro crine uenerabilis eſt:
uinũ & ſicerã nõ bibit:adhuc paruulus cũ dno ſᷣmocinat᷑: hic fugit urbes: zona pellicea cingit᷑: locuſtis alit᷑ &
melle ſilueſtri: & in typũ pœnitẽtiæ p̃dicãdæ tortuoſiſſimi aĩalis ueſtit᷑ exuuiis. Sicerudiẽda ẽ aia quæ futura
eſt tẽplũ dei:nihil aliud diſcat audire: nihil loq:niſi qd ad timorẽ dei pertinet. Turpia nõ ĩ telligat: cãtica mũ
di ignoret. Adhuc tenera lingua pſalmis dulcibus ibuat᷑: ꝓcul ſit ætas laſciua puerorũ:ipſæ puellæ & pediſſe
quæ a ſæcularibus cõſortiis arceant᷑: ne qd male didicerit: peius doceãt.fiãt ei litteræ uel buxeæ: uel eburneæ:
& ſuis nomĩbus appellent᷑. Ludat ĩ eis: ut ludus eius eruditio ſit. & nõ ſolũ ordinẽ teneat litteraꝶ & memori
am nominũ: & cãtica trãſeat: ſed ipſe inter ſe crebro ordo turbet᷑: & mediis ultima: pᷣmis media miſceant᷑: ut
eas nõ ſono tm:ſed & uiſu nouerit. Cũ uero cœperit tremẽti manu ſtilũ in cerã ducere:uel alterius ſi upra poſi
ta manu teneri regãtur articuli: uel ĩ tabella ſculpant᷑ elemẽta: & p eoſdẽ ſulcos marginibus trahant᷑ ueſtigia:
ut foras nõ ꝗᷓ ant euagari. Syllabas iungat ad purũ: & ꝗbus illa ætas delectari põt: munuſculis ĩuitet᷑. Habeat
& in diſcẽdo ſocias:qbus inuideat:quaꝶ laudibus mordeat᷑ nõ obiurgãda ẽ ſi tardior ſit: ſed laudibus excitan
dũ eſt ingeniũ: ut uiciſſe gaudeat: & uicta doleat. Cauẽdũ ĩ primis ne oderit ſtudia: ne amaritudo eoꝶ pcepta
in ĩfãtia ultra rudes ãnos trãſeat..ipſa nomĩa ꝑ quæ cõſueuit paulati uerba cõtexere nõ ſint fortuita ſed certa
& coaceruata de ĩduſtria uidelicet ꝓphetaꝶ & apoſtoloꝶ: & oĩs ab Adã pr̃iarchaꝶ ſeries de Matthæo Lucaq;
deſcẽdat: ut dũ aliud agit futuræ memoriæ p̃paret᷑. Magiſter ꝓbæ ætatis & uitæ cõditioniſq; ẽ diligẽdus: nec
poterit erubeſcereuir doctus id facere ĩ ꝓpinꝗᷓ uel nobiliuirgine: qd Ariſtoteles fecit ĩ Philippi filio: ut ipᷣe in
librarioꝶ uilitate initia mõſtraret litterarũ. Nõ ſũt cõtẽnẽda ꝗᷓſi parua:ſine ꝗbus magna cõſtare nõ pnt. ipſe
elemẽtoꝶ ordo: & parua ĩſtitutio pceptoꝶ aliter de erudito: aliter de ruſtico ore pfert᷑. Vnde & tibi eſt ꝓuidẽ/
du: ne ĩeptis blãditiis fœminaꝶ: dimidiata dicere uerba filiã cõſueſcas: & ĩ auro atq; purpura ludere: quoꝶ al
terũ linguæ: alteꝶ moribus officit: ne diſcat ĩ tenero: qd ei poſtea dediſcẽdũ ẽ. Gracchoꝶ eloqᷓntiæ multũ ab

infatia ᷣmo matris cõtuliſſe ſcribit᷑. Hortẽſii or̃o ĩtra pr̃nos ſinus coaluit.difficulter radit᷑ quod rudes animi

perbiberũt. Lanarũ conchylia quis in pᷣſtinũ colorẽ reuocet.rudis teſta diu & ſaporẽ retinet & odorẽ. quo pri
mũ imbuta eſt. Græca narrat hiſtoria Alexãdrũ potẽtiſſimũ regem orbis dominatorẽ: & in moribus & in in/
ceſſu Leonidis pædagogi ſui nõ potuiiſe carere uitiis: quibus adhuc paruulus fuit infectus. Procliuis eſt enĩ
malorũ æmulatio: & quoꝶ uirtutes aſſeq nequeas: cito imitaris uitia. Nutrixip̃a nõ ſit temulẽta: nõ laſciua:
no garrula: habeat modeſtam gerulam: nutritium grauem. cum auũ uiderit in pectus eius tranſiliatid, collo
ð IxxxXIX.

vr

depẽdeat: nolẽti alleluia decãtet. Rapiat eâ auia: patrẽ riſibus cognoſcat:ſit oĩbus am abilis: & uniuerſa pro/
pinqtas roſa eccleſiæ nata gaudeat. Diſcat ſtati quã alterã habeat auiã: quã amita: cui ĩperatori: cui exercitui
tyrũcula nutriat: las deſideret. At illa tibi innitet᷑ ab exceſſu. ipſe habitus & ueſtitus deceat ei: cui ꝓmiſſa ſit.
Caue ne aures eius pfores ne ceruſa & purpuriſſo cõſecrata xpᷣo ora depigas. nec collũ auro & margaritis præ
mas: nec caput gẽmis oneres: nec capilluũ irru ffes: & ei aliqd de gehennæ ignibus au [piceris. Habet llas marga
ritas: qbus poſtea uẽditis emptura eſt pᷣcioſiſſimũ margaritũ. Prætexata nobiliſſima quõdã fœmina: iuben/
te uiro Hometio: ꝗq patruus Euſtochii uirginis fuit: habitũ eius cultũq; mutauit: & neglectũ crinẽ: mũdano
more texuit. uincere cupiẽs & uirginis ꝓpoſitũ: & matris deſt ideriũ: & ecce ſibi ead'ẽ in nocte cernit ueniſſe an
angelũ terribili facie minãrẽ pœnas: & hæc uerba fragentẽ. Iu auſa es uiri ĩperiũ pᷣferre xpo u caput uirgi/
nis dei tuis ſacrilegis attrectare manibus: quæ iã nuũc areſcẽt: ut ſentias excruciata ꝗd feceris: & finito mẽſe qn
to ad ĩferna ducans. Sinautẽ pſeueraueris in ſcelere: & marito ſimul orbaberis: & filiis. Oĩa p ordinẽ expleta
ſũt: & ſerã miſeræ pœnitẽtiã uelox ſignauit interitus. ſic ulciſcit᷑ xpᷣs uiolatores tẽpli ſui: ſic gẽmas & pcioſiſſi
ma ornamẽta defẽdit: & hoc rettuli: nõ ꝙ inſultare uelim calamitatibus infœliciũ: ſed ut te moneã cũ quãto
metu & cautione puare debeas:qd; deo ſpopõdiſti. Heli ſacerdos offẽdit deũ ob uitia liberoꝶ. Eps fieri nõ po/
teſt: qui filios habuerit luxurioſos: nõ ſubditos. & econtrario de muliere ſcribit᷑. ꝙ ſalua fiet ꝑ filiorũ gñatio/
nẽ:ſi ꝑmãſerit ĩ fide: & charitate: & ſãctificatiõe cũ pudicitia. Si pfecta ætas & ſui iuris ĩputat᷑ parẽtibus: ꝗᷓto
magis lactẽs & fragilis: quæ iuxta ſentẽtiã dni ignorat dextrã ac ſiniſtrã:ideſt boni & mali neſcit differẽtiam?:
Si ſollicita ꝓuides: ne filia pcutiat a uipera. cur nõ eadẽ cura ꝓuideas: ne feriat a malleo uniuerſæ terræ ne bi
bat de aureo calice babylonis?ne egrediat᷑ cũ Dina: & uelit uidere filias religionis alienæ: ne ludat pedibus: ne
trahat tunicas? Venena no dantur niſi melle circũlita: & uitia nõ irrepũt: niſi ſub ſpecie umbraq; uirtutũ. Et
quomõ inqes peccata patrũ filiis nõ reddunt᷑.nec filioßꝶ parẽtibus:ſed aĩa quæ peccauerit: ipſa moriet᷑ Hoc
de his dicit᷑: qui pnt ſapere. de ꝗbus ĩ euagelio ſcriptũ elt: ætatẽ habet: loquat᷑ ꝑ ſe. Qui aũt paruulus eſt: & ſa
pit ut paruulus:donec ad ãnos ſapiẽtiæ: & Pythagoreæ litteræ. Y. eũ pducãt ad biuiũ:tã bona eius ꝗᷓ mala pa

rẽtibus ĩputant᷑. niſi forte exiſtimas xpᷣianoꝶ filios: ſi baptiſma nõ receperĩt: ipos tm reos eſſe peccati: & non

etiã ſcelus referri ad eos ꝗ dare noluerit. maxime eo tẽpore quo cõtradicere nõ poterãt:q accepturi erãt. Si ĩ re
gione uitæ ſalus infãtiũ maioꝶ lucrũ eſt. offerre filiã poteſtatis tuæ fuit. ꝗᷓꝗᷓ alia ſit tua cõditio quæ pᷣus eã no

uiſti: ꝗᷓ cõciperes. ut aüt oblata nõ negligas: ad piculũ tuũ ptinet. Qui claudã & ĩutilẽ: & qᷓlibet ſorde macula

tã obtulerit hoſtiã: ſacrilegii reus ẽ. ꝗᷓto magis qui partẽ corporis ſui: & illibatæ aĩæ puritatẽ regis amplexibus
parat:ſi negligẽs fuerit: puniet poſtꝗᷓ grãdiuſcula eſſe cœperit: & ĩ exẽplũ ſpõſi ſui creſcere ſapiẽtia: ætate:&
gra: apud deũ & hoĩes: pgat ad tẽplũ ueri pr̃is cũ parẽtibus ſuis.ſed cũ illis nõ egrediat᷑ de tẽplo. Quærãt eã ĩ
itinere ſæculi ĩter turbas & frequẽtiã ꝓpinquoꝶ: & nuſꝗᷓ eã alibi reperiãt: niſi ĩ aduẽtu ſcripturaꝶ ꝓphetas &
apoſtolos de ſpũalibus nuptiis ſciſcitãtẽ. Imitet᷑ Maria quã Gabriel ſolã in cubiculo ſuo repperit. & ideo for
ſitã timore pterrita ꝗa uirũ quẽ nõ ſolebat: aſpexit: æmulet eã de qua dicit᷑: oĩs gloria eius filiæ regis abintus.

Loꝗ bat᷑ & ipſa electo charitatis iaculo uulnerata. Introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ. Nunꝗᷓ exeat foras: ne ĩue

niãt eã ꝗ circũeũt ciuitatẽ: ne pcutiãt: & uulnerẽt: & auferãt ſpiritũ pudicitiæ: & nudã in ſaguine derelinquãt

quin potius cũ aliꝗs oſtiũ eius pulſauerit:dicat. Ego murus & ubera mea turris. laui pedes meos:nõ poſſũ in
quinare eos. Nõ ueſcat᷑ in publico: ideſt ĩ parẽtũ còuiuio: ne uideat cibos quos deſideret. Et licet quidã putẽt
maioris eſſe uirtutis pᷣſentẽ cõtẽnere uoluptatẽ: tñ ego arbitror ſecurioris cõtinẽtiæ eſſe neſcire qd; qᷓrat. Legi
quõdã ĩ ſcholis puer: ægre rephẽdas:qd ſinas cõſueſcere. Diſcat iã nũc & uinũ nõ bibere: in quo eſtluxuria.
Ante ãnos robuſtæ ætatis piculoſa ẽ teneris & grauis abſtinẽtia. uſq; ad idẽ tẽpus ſi neceſſitas poſtulauerit: &
balneas adeat: & uino utat᷑ modico ꝓpter ſtomachũ. & carniũ edulio ſuſtentet᷑. ne pus deficiãt pedes ꝗᷓ curre
re incipiãt. & hoc dico iuxta ĩdulgẽtiã nõ iuxta ĩperiũ: timẽs debilitatẽ: nõ docens luxuriã. alioqn qd iudaica
ſupſtitio ex parte facit ĩ reiectiõe quorũda aĩaliu: atq; eſcaꝶ: qd & indoꝶ Bracmanes: & ægyptioꝶ Gymno/
ſophiſtæ ĩ polẽtæ: & orizæ: & pomoꝶ ſolo obᷣuãt cibo: cur uirgo xpᷣi nõ faciat ĩ toto? Si tãti uitrũ: qre nõ ma
ioris ſit pᷣcii margaritũ/ Quæ nata ẽ ex ꝓmiſſiõe ſic uiuat:ut illi uixerũt: ꝗ de repromiſſiõe gñati ſũt. Aeꝗᷓ gr̃a
æquũ hẽat & laborẽ. Surda ſit ad organa tybia: lyra: cythara:cur fcã ſint: neſciat. Reddat tibi quotidie penſũ
de ſcripturarũ floribus ſertũ. diſcat græcoꝶ uerſuũ numeꝶ: ſequat᷑ ſtatĩ & latina eruditio.quæ ſi nõ ab initio

os teneꝶ cõpoſuerit: ĩ pegrinũ ſonũ lingua corrũpit᷑. & externis uitiis ᷣmo patrius ſordidat᷑. Tehabeat magi

ſtrũ. te uiridis imitet᷑ infãtia. nihil ĩ te & ĩ pfe tuo uideat: qd ſi fecerit: peccet. Memẽtote uos parẽtes uirginis.
& id ſcitote magis eã exẽplis doceri poſſe:ꝗᷓ uoce. Cito flores pereũt. cito uiolas & lilium & crocũ peſtilẽs aura
corrũpit. Nunꝗᷓ abſq; te ꝓcedat in publicũ. Baſilicas martye: & eccleſias ſine matre nõ adeat. Nullus ei iuue
nis: nullus cincĩnatus arrideat. uigiliaꝶ dies & ſolẽnes pnoctatiòes ſic uirgũcula nr̃a celebret: ut ne tranſuer/
ſoqdẽ unguea miĩe diſcedat. Nolo de ancillulis ſuis aliquã plus diligat. cuius crebro auribus ſuſurret. Quic
quid uni loquit hoc oẽs ſciãt. Placeat ei comes nõ cõpta neq; formoſa atq; laſciua: quæ liqdo gutture carmẽ

dulce moduler᷑. ſed grauis: pallẽs: ſordidata: ſubtriſtis. ꝓponatur ei ꝓbæ fidei:ac moꝶ & pudicitiæ uirgo ue

terana: quæ illã doceat: & aſſueſcat exẽplo ad orones & pſalmos nocte conſurgere: mane hymnos canere: ter
tia ſexta nona hora ſtare in acie: quaſi bellatricem chriſti. Accenſaq; lucerna reddere ſacrificium ueſpertinũ.

cccis

clepy ua⸗
ledueer
traha
reepſa⸗
mades⸗
hoccult
dona o⸗
onecurt
gthel
hoin .
inzalt
rdü
loguu
mllceat.
mnos uir
Eebetce⸗
llini
mturtli
Ccsan
doe
ſuelcat
deman
hapee
ſeruolu
Ulünn
natüuen
Anixaa
Piltola
lleino⸗
iafrẽ
Uens eic
uugeusi
ſealländ
lbertl
Gige
mdee
tabin
nutn⸗
l
lemete
zmice
ce.
ul
ben
antd
Lcle
Peperer
Nlhibe
nüde
(de
lu fan
llus

AXc-

abn Sic dies trãſeat: ſic nox illã ſueniat laborãtẽ. oroni lectio lectioni ſuccedat or̃o. breue uidebit᷑ tẽpus:qq tantis
Mräni dieꝶ uarietatibus occupat᷑. diſcat lanã facere: tenere colũ: ponere ĩ gremio calathũ: rotare fuſũ: ſtamina polli
letr ce ducere: ſpernat bõbicũ telas: ſericũ uellera: & auꝶ in fila lẽteſcẽs. talia ueſtimẽta portet: qbus pellar frigus:
nse nõ ꝗbus ueſtita corpora nudent᷑. Cibus eius oluſculũ ſit: & ſimilia: caroq; piſciculi: & ne gulæ pcepta lõgius
Sman trahã. de ꝗbus in alio loco plenius ſũ locutus: ſiccomedat: ut ſtati eſuriat. ut ſtati poſtcibũ poſſit legere: ora
inen re: & pſallere. Diſplicẽt mihi in teneris maxime ætatibus: lõga & iĩmoderata ieiunia. in qbus iungũtur hebdo
üde mades & oleæ ĩ cibo: ac poma uetant᷑. Experimẽto didici:aſellũ in uia cũ laſſus eſt: diuerticula ꝗqᷓrere. Faciant
iſen hoc cultores Iſidis & Cybele: ꝗ guloſa abſtinẽtia phaſides aues ac fumãtes turtures uorãt: ne ſcilicet cærealia
tuung, dona cõtaminẽt. hoc ĩ perpetuo ieiunio ſit pceptũ: ut legitimi itineris uiæ ppetuo ſuperent᷑: ne ĩ prima mãſi/
niten one currẽtes: corruamus ĩ mediis. Cæterũ ut ante ſcripſi: ĩ qᷓdrageſima cõtinẽtiæ uela pãdẽda ſũt. & tota auri
epplen gæ rhedicula eqs laxãda ꝓperãtibus. Quanꝗᷓ alia ſit cõditio ſæculariũ: alia uirginũ & monachorũ. Sæcularis
coſl hõ in qᷓdrageſima uẽtris igluuiẽ decoꝗt:& ĩ cochlearũ morẽ ſuo ipᷣe ſuco ſuſtentat᷑: ut futuris dapidibus acſa
iquin ginwalquatul parcat. Virgo & monachus ſicĩ qᷓdrageſima cibos dimittãt: ut ſibi meminerit ſemp eſſe cur
1nö, rẽdũ. Finitus labor moderatior: infinitus ĩmoderatior eſt. Ibi enĩ reſpiramus: hic ppetuo incedimus. Sed qñ
giiatio ad ſuburbana pgis: domi filiã nõ relinꝗᷓs: neſciat ſine te poſſe uiuere. & cũ ſola fuerit: ptimeſcat. non hẽat col
us:t⸗ loquia ſæculariũ: & malaꝶ uirginũ cõtubernia. Nõ ĩterſit nuptiis ſeruulorũ. neq; familiæ pſtrepitus luſibus
ſtiam miſceat᷑. Scio pᷣcepiſſe quoſdã:ne uirgo xpᷣi cũ eunuchis lauet. neccũ maritis fœminis:qa alii nõ deponãt ani
vinebi mos uiroꝶ: aliæ tumẽtibus uteris pᷣferãt fœditatẽ. Mihi oĩno ĩ adulta uirgine lauacra diſplicent: quæ ſeipſã
buse debet & erubeſcere & nudã uidere nõ poſſe. Si enĩ uigiliis & ieiuniis macerat corpus ſuũ: & ĩ ſeruitutẽ redigit:
utü ſi flãmã libidinis & incẽtiuæ feruẽtius extĩguere cupit cõtinẽtiæ frigore:ſi appetitis ſordibus turbare feſtinat
et/lh naturalẽ pulchritudinẽ: cur ecõtrario balneaꝶ fomẽtis ſopitos ignes ſuſcitat Pro gẽmis & ſerico diuinos co/
eltat dices amer: qbus nõ auri & pellis Babyloniæ uermiculata pictura: ſed ad fidẽ placeat emẽdata & erudita diſti
män cCctio. Diſcat pᷣmo pſalteriũ: his ſe cãticis ſãctã uocet: & ĩ ꝓuerbiis Salomonis erudiat ad uitã. In Eccleſiaſtẽ cõ
Knon ſueſcat quæ mũdi ſũt calcare. In Iob uirtutis & patiẽtiæ exẽpla ſectet᷑. Ad euangelia trãſeat. Iãq; ea poſitura
Sire de manibus: apoſtoloꝶ acta & epiſtolas tota cordis imbibat uoluntate. Cũq; pectoris ſui cellaniũ his opibus
enn locupletauerit: mãdet memoriæ ꝓphetas. Heptateucũ & regũ: & Paralipomenõ libros. Eſdræ quoq; & He/
H ſteruolumiĩa. Ad ultimũ ſine periculo diſcat Cãticũ cãticoꝶ: quẽ ſi ĩ exordio legerit: ſub carnalibus uerbis ſpi
dus ritaliũ nuptiarũ epithalamiũ nõ ĩtelligẽs: piculũẽ ne uulneret᷑. Caueat oĩa apocrypha. Et ſiqũ ea nõad dog
ek matũ ueritatẽ: ſed ad ſignoꝶ reuertẽtiã legere uoluerit: ſciat nõ eorũ eſſe quoꝶ titulis pnotant᷑. Multaq; his

admixta uitioſa: & grãdis eſſe prudẽtiæ: aurũ in luto ꝗrere. Cypani opuſcula ſemꝑĩ manu teneat. Athanaſii

titeil
epiſtolas: & Hilarii libros inoffẽſo currat pede. Illoꝶ tractatibus: illoꝶ delectet ingeniis: in quoꝶ libris pietas

du fidei nõ uacillat. Cæteros ſic legat: ut magis iudicet: ꝗſeqᷓ̃tur. Reſpõdebis: quomò hæc oĩa mulier ſæcularis ĩ
nns. tãta freqᷓntia hominũ Romæ cuſtodire potero Noli ergo ſir ubire onus: qd ferre nõ potes: ſed poſtꝗᷓ ablacta/
ueris eã cũ Iſaac: & ueſtieris cũ Samuele: mitte auiæ &α amitæ. Redde pcioſiſſimã gẽmã Mariæ: & cunis Ieſu
ni uagiẽtis ĩpone.nutriat᷑ in monaſterio ſit ĩter uirginũ choros: iurare nõ diſe cat: mẽtiri ſacrilegiũ putet:neſciat
in ſæculũ: uiuat angelice: ſit ĩ carne ſine carne. Omne hominũ genus ſui ſimile putet: & ut cætera taceã: certe te
et liberet ſeruãdi diſicultate: & cuſtodiæ periculo: melius ẽdeſiderare abſentẽ: ꝗ pauere ad ſingula: qd loquat᷑:
laj cũ quo loquar᷑ cui ãnuat: quẽ libẽter aſpiciat. Trade Euſtochio paruulã: cuius nũc & ipᷣe uagitus ꝓ te oro eſt
trade comitẽ ſãctitatis futuraã hæredẽ. illã uideat: illã amet: illã pᷣmis miret᷑ ab ãnis. cuius & mo & ĩceſſus &
4 habitus doctrina uirtus eſt. Sit ĩ gremio auiæ: que repetat in nepte: qeqd pᷣmiſit ĩ filia: quæ lõgo uſu didicit
en. nutrire: Fuare: docere uirgines. ĩ cuius corona cẽtenarii quotidie numen caſtitas texit᷑. Eœlix uirgo:fœlix Pau
S la Toxotii:quæ p auiæ amitæqʒ uirtutes nobilior eſt ſãctitate ꝗᷓ gñe.O ſi tibi cõrĩgeret ſocrũ & cognatã tuam
SS cerere: & ĩ paruis corpuſculis ĩgẽtes aĩos cõtuereris: ꝓ inſita tibi pudicitia nõ ambigerẽ:qn Pcaleres filiã: &
mmo⸗ pmã dei ſentẽtiã ĩ ſecũdã euageli legẽ mutares:& paruipẽderes alioꝶ deſideria liberoꝶ: teipſã magis offer/⸗
m res deo. Sed ꝗa tẽpus eſt amplexãdi: & tẽpus lõge fieri a cõplexibus:& uxornõ habet poteſtatẽ corporis ſui:&
i unuſꝗſq;ʒ in qua uocatiõe uocatus eſt: in ea pmaneat ĩ dno:& qui ſub iugo ẽ:ita debet currere:ne ĩ luto comi/
i tẽ derelinquat: totũ redde in ſobole: qd in te interi diſtuliſti.Anna filiũ quẽ deo uouerat: poſtꝗᷓ obtulit in ta/
no bernaculo nunꝗᷓ recepit: indecẽs arbitrata ut futurus ꝓpheta in eius domo creſceret: quæ adhucalios habere
tng cupiebat. Deinde poſtꝗᷓ cõcepit & peperit:nõ eſt auſa ad tẽplũ accedere: & uacua apparere corã dno: niſi pᷣus
gns redderet quod debebat. taliq; ĩmolato ſacrificio: reuerſa domũ ꝗnq; liberos ſibi genuit: qꝗa primogenitũ deo
ann pepererat. Miraris fœlicitatẽ ſãctæ mulieris: imitare fidẽ. Iᷣe ſi Paulã miſeris:& nutritiũ & magiſtrũ (põdeo:
jiue geſtabo humeris: balbutiẽtia ſenex uerba formabo: multo glorioſior mũdi philoſopho: qui nõ regẽ Macedo
hGAH/ nũ Babylonio perituꝶ ueneno: ſed ancillã & ſpõſã xp̃ᷣi erudiã: regnis cæleſtibus offerẽda.
:· Beati Hieronymi de honorandis parentibus tractatus: ubi monet filios præcepto legis honorare parẽtes:
AG⸗ qui primi ſunt illis cauſa naſcendi: matres colere quæ conceptu partu atq; educatione grauem exhibuerint fi
oue/ lus famulatum. Illis uiciſſim inſeruire: eorum obſequi imperio exẽplo Machabæi: qui dum genitrici paruit
nt ppſius ſuaſu eſt martyr effectus. — —
nu, . XC.

Arentũ meritis ſubiugãs filios oĩ potẽs deus ſeruiendi legẽ in officiis poſteris dedit: ut hoc diuino co
gant facere ĩperio: qd debuit pietas ſi uadere: dicẽte illo ĩ libro Exodi: ĩ quo ita ſcriptũ eſt: honora pa/
trẽ tuũ & matrẽ tuã ſicut pcepit tibi dũs: ut bene ſit tibi: ut ſis lõgæ uitæ ſuper terrã: quã dus deus da

& mres ueſtras tenera diligite pietate: ut ueſtræ cõiuges mereãtur matrũ nomiĩe nũcupari. Nemo pr̃em aſpe
ris uerbis lædat. nõ fiat amara dulcedo. hoc ſit ĩter parẽtes & filios qd iubẽte dno natura cõtinuit. Affectũ ſo
net quicqd linguæ dixerit liberoꝶ. Inter caras coniũctaſq; pſonas pietatis iura ſe eruent Hoc filioꝶ ora loquã
tur: qd; parẽtes delectet audire. Præbeat᷑ pmibus amoris mixta formido: ꝗ pᷣmi nobis ſũt cau ſa naſcẽdi. Exhi/
bete pribus filii: qd ptas paterni nomis cogit: quæ a deo eſt eoꝶ meritis attributa: ut ipſa de uobis exigat qd
natura iubere nõ potuit. Matribus quoq; debitã ĩ pẽdite reuerẽtiã: quæ nobis uteri labore ſeruiẽtes põdus no
ſtri corporis tolerãt: atq; ignotã portãtes ĩfatia famulatũ quẽdã exhubẽt naſcituris. Illo tẽpore nõ ſibi tm ma
ter eſunt: nec acceptos ſola digerit cibos. Materno uictu alit᷑ & ille qui latet: eiuſq; mẽbra alterius cõmeſtiõe
paſcunt᷑: ut hõ futurus alienis morſibus ſaturet᷑. Quid ipſa memorẽ nutrimẽta & teneræ ĩfatiæ dulces iniu
rias: quas nutritoris affectus de ſuis parabolis ſumit: Quid cibos ĩ matrecõfectos: Quid fœmineis manãtes
ex mẽbris lacteũ ſoluũtur in ſucũ: & fauces inualidas liqdo ſapore pfundũt. Cogẽte natura ſumũt infãtes &
de matre qd bibãt: & dẽte nõ nato hoc ſibi currẽtibus labris eliciũt: qd nõ ſit neceſſe mordere. Seruiũt mrĩ̃na
poſteris pectora: ſeruiũt ip̃is ĩ cunabulis: manus & terga mẽbris deuota lactẽtiũ gratos artus accipiũt. Optat
mater paru ulũ creſcere. optat cito uidere maiorẽ. eũq; numeris iuuenũ miſcere feſtinat: nunꝗᷓ ſibi forſitã ſer
uiturũ.His tot tãtiſq; pᷣcedẽtibus factis parẽtibus matri tota debet alacritate ſeruiri. Reddat naturæ debitũ.
reddat᷑ & poſteris qd debet᷑. Exolue fili ꝗ debes: & officia debita qualicũq; exhibe famulatu: quia parẽtibus
nemo põt reddere q debet᷑. Humilitas talibus oblata ktor uutute tẽpus extẽdit: & morte dilata multum
noſtrã ꝓrogat uitã:uicẽq; faciẽtibus reddẽs officia nr̃a dno iubẽte cõmẽdat:qui in tãtũ nomẽ parẽtũ diligit:
ut ſeipſũ patrẽ iuſſerit dici. Irreuerẽs aũt filius ꝗd de dño ipſe mereat᷑: Salomonis dicta teſtant᷑. Cõtumeliis

afficiẽs patrẽ: & cõtẽnẽs ſenectã matris cõfũdet᷑.& in obprobriis erit filius derelinquẽs cuſtodire diſciplinam

patris: meditabit᷑ ſermones malitiæ. Maledicẽti patrẽ & matrẽ extinguet᷑ lumen. & pupillæoculoꝶ eius uide
pũt tenebras. Audi fili patrẽ: qui genuit te. nec cõtẽpſeris ꝗa ſenuit mater tua. pareat patri lingua quã genuit
& matrẽ ſuã nemo crudeli uerbo pcutiat. Sic te rapiat fili iuuenilis ætatis auctoritas: ut noueris unde ſis na/
tus. Memẽto ſcripturæ ſentẽtiæ: ubi ſpiritu ſãcto loquẽte dictũ eſt: ꝗa qui maledixerit patrẽ aut matrẽ mor-
te moriat. Memẽto ergo parẽtũ eſſe ꝙ talis es:quoꝶ manibus cremẽta ſi ũpſiſti. Fauces tuæ necdu lacteũ per/
diderũt ſaporẽ: quẽ tibi pia mater infudẽs linguã iſtã pauit potu corporis. Impẽde debitũ patri matriq; ſerui
tiũ: qui nunꝗᷓ tuos uagitus horrẽtes: totũ in te lãbebant oſculis corpus. Sit tibi grata ſalus ipſorũ: qbus cari/
oreſt tua uita: ꝗᷓ propria. Redde amoris uicem colẽdæ pietatis. facta parentũ tuis cunabulis cõmoda: officiis
ꝓpriis exolue. Parẽtes enĩ adeo debẽt habere dulciores: qa per alios reparari nõ poſſũt: & cũ eos lex naturæ ſub
traxerit: nec patrẽ tibi alterũ poteris inuenire: nec matrẽ. Mutato cõiugio uictricus pater eſt.nec nouerca põt
nomẽ matuis implere. nullus igit᷑ filioꝶ auctorẽ lucis ſuæ cædat iniuris. Nemo parẽtibus optet aduerſa: qui
liberos ſuæ ſaluti anteponũt. Intolerabile nefas ẽ ex illo ore ꝓteruũ audire monẽ: aut illis pulſari manibus:
quas amor diluit oculorũ ueſtroꝶ. Timete ſententiã quã dis ꝓmiſit ingratis. Meret enĩ cæcitatis ſuæ ſubire
ſuppliciũ: qui parẽtũ uultus uel toruo uiſu deſpexerit: & elatis oculis læſerit pietatẽ. Si quicꝗᷓ ſapitis filu: eo
aĩo uidete uenerabiles facies: quo uos ipſæ cõſpiciũt: & eoꝶ labris dulcibus oſculis inheretæ: quia eoꝶ oſcula
adhuc habetis in mẽbris. Senibus ſeruire pfacileeſt: quos nemo potat: nemo nutrit ſuco corporis ſui. Fouea/
tur itaq; parẽtũ ſenectus: & factis eoꝶ uiciſſitudo reddat᷑. Habet enĩ quãdã ſenectus infantiã. Videãt liberi
ueſtri qd faciãt uobis: uicẽ ſimilẽ reddituri. Imitamini filiũ Machabæũ: qui matri mortẽ ſuadẽti ſeruiuit: &
durũ ĩperiũ gratater er leltee offẽderet genitricẽ: maluit fratrũ ſociari funeribus: ꝗ uolũtati mũs obſi
ſtere. Ita enĩ mr̃is ſuadẽtis uolũtas pfecta eſt: ut deo filiũ faceret martyrẽ & fratrũ coronis cõparticipẽ. deniq;
obſequiũ ſuũ melius morte ꝓbãs: ſuaſionẽ ſermonis matris ĩpleuit: & lucẽ iſtam moriendo cõtẽnens:cõſors
martyrũ factus eſt: ut illa germanitas æterno collegio firmaretur. Ecce quid pᷣſtititanimus matri ſubiectus:
deuotus filius obediendo promotus eſt: qui nolens maternã aliquatenus lædere pietatem: perpetuã uitam
paſſione ſuſcepit. qui dominum confitendo mereretur cum fratribus adomino coram angelis coronari.
¶ Exordiẽs a figura Dauid qui ſenex Sunamitis fouebat᷑ amplexu: oſtẽdit ſenes frigeſcẽte corpore ſapientia:
& proinde ſenili auctoritate uẽdicata clericis ꝓponit pᷣcepta uiuẽdi. Monet eos ſui nominis ĩterpᷣtari uocabu
lũ: ut tanꝗᷓ in ſortẽ di aſcripti nitant᷑ eſſe qd dicunt᷑. Docet eſſe hoſpitales: & fœminaꝶ uitare cõſortia: com
mu nionis eaꝶ pericula ꝓponens aſpernan diuitias: & fugere delicatiora cõuiuia: diſcere ſcripturas: & docere
quæ faciãt in doctrina: nõ arrogãtes ſed ſale cõditos eſſe debere: ſ ubiectos eſſe põtifici. & pontifices paſtores
eſſe debere nõ dños:in ueſtitu & erro gatioõe pᷣuãdã eſſe modeſtiã: quæſtũoĩno uitãdũ: delectũ habẽdũ in mi
niſtris eccleſiæ cõſortiũ potẽtũ ac ſæculariũ:pᷣſertim in cõuiuiis fugiẽdũ: abſtinẽdũ a uino: moderata ſeruan/
da ieiunia: oſtẽtationẽ & inanẽ gloria etiã ſub religiõis ſpecie fugiẽdã: lĩguã & aures a detractiõe cohibẽdas: ꝓ
curatiões ac diſi pẽſationes alienas eſſe uitãdas. & in fine ſe cõtra detractores excuſat.

p Etis

bit tibi. Audite filii ſalutiferã iuſſionẽ: & pᷣcepta legis affectu debiti amoris iplete. Seruite pr̃ibus futuri pr̃es:

nulbus

ann
tilic
orui
Neden
netuup
gnz
nacdeere
dllutſus
manuür
mnora!
Couitr
lenſq⸗
notidll
cpeui
Ulaltru⸗
Iheml
Merd
iig⸗
WaN
desn⸗
funil
pienrr
(enh
one
lenoi
itn
ah
ſuch
locid
ſaue
biet
hope
8
gnẽ
Eena
un

mot⸗
üpet⸗
gſen
usan
ofhas
rrlub
api⸗
llugui
nbus⸗
rlubie
Me
olal
Pouen
tlben
iut:
obi
eniq
olots
Ctus:
uitam
.
jentir
ocuhu
acon
doe
ltorts
jinm
ewan⸗

u
lis

Etis a me Nepotiane chariſſime litteris trãſmarinis & crebro petis ut tibi breui uolumine digerã præ
cepta uiuendi: & ꝗᷓ rõne is ꝗ ſæculi militia derelictauel monachus cœperit eſſe: uel clericus: rectũ Api
tramitẽ teneat. ne ad diuerſa uitioꝶ diuerticula rapiat᷑. Dũ eſſẽ adoleſcens. ĩmo pene puer: & primos
petus laſciuiẽtis ætatis heremi duritia refrenarẽ: ſcripſi ad auũculũtuũ ſanctũ Heliodorũ exhortatoriã epi
ſtolã: plenã lachrymis querimoniiſq;: & quæ deſerti ſodalis mõſtraret aflectũ. ſed in illo ope pro ætate tũc lu
ſimus. & calentibus adhuc rhetoꝶ ſtudiis atq; doctrinis: quædã ſcholaſtico flore depinximus. Nũciã cano ca
pite: & arata rugis frõte: & inſtar bouũ pendẽtibus a mẽto palearibus.
Frigidus obſiſtit circum præcordia ſanguis.
Vnde & inalio loco idem poeta canit.

Omnia fert ætas animum quoq;. Et poſt modicum.
Nunc oblita mihi tot carmina. uox quoq; Mœrin. lam fugitipſa.

uod ne de gentili tãtũ litteratura ꝓferre uideamur: diuinoꝶ uoluminũ ſacr̃acognoſce. Dauid annos natus

lxx.bellicoſus quõdam uir: ſenectute frigeſcẽte nõ poterat calefieri. Quærit᷑ itaq; puella de uniuerſis filiabus
iſrael Abiſac ſi unamitis: quæ cũ rege dormiret:& ſenile corpus ca lefaceret.Nõne tibi uidet᷑ ſi occidentẽ ſequa/

ris litterã: uel figmentũ eſſe de mimo? uel Attellanaꝶ ludicra-/ Frigidus ſenex obuoluit᷑ ueſtimentis. & niſi cõ/

plexu adoleſcentulæ nò tepeſcit. Viuebat adhuc Berſabee: ſuperat Abigael: & reliquæ uxores eius & concubi/
næ quas ſcriptura cõmemorat. oẽs quaſi frigidæ repudiant᷑: & in unius tãtũ grãdæuus caleſcit amplexibus.
Abrahã multo Dauid ſenior fuit. & tñ uiuẽte Sara aliã nõ quæſiuit uxorẽ. Iſaac duplices Dauid annos hũit.
&cũ Rebecca iã uetulanunꝗᷓ refrixit. Taceo de prioribus ante diluuiũ uiris q poſtannos nonĩgẽtos: nõ dico ſe
nilibus ſed pene iã carioſis artubus: nequaꝗᷓ puellares quæſiere amplexus. certe Moyſes duxiſraelitici populi
cxx. annos hẽbat: & Sephorã nõ mutauit. Quæ ẽ igit᷑ ſunamitis uxor: & uirgo tã feruẽs: ut frigidũ calefaceret:
tã ſãcta ut calẽtẽ ad libidinẽ nõ ꝓuocaret. Exponat ſapiẽtiſſimus Salomò patris ſui delitias: & pacificus bella/
toris uiri narret ãplexus. Poſſide ſapiẽtiã: poſſide ĩtelligẽtiã. Ne obliuiſcaris: & ne declĩauecis a uerbis oris mei.
Ne derelinquas illã: & apprehẽdet te. ama illã: & ſeruabir te. Pricipiũ ſapiẽtiæ poſſide ſapiẽtiã. & ĩoĩ poſſeſſio
ne tua poſſide intelligentiã. circũda illã: & exaltabit te. honora illã: & amplexabit te. ut det capiti tuo coronã

gratiaꝶ. Corona quoq; delitiaꝶ ꝓteget te. Oẽs pene uirtutes corporis mutant in ſenibus. & creſcẽte ſola ſapiẽ
tia: decreſcũt cæteræ uires: ieiunia: uigiliæ: & elemo ſynæ: chameuniæ ideſt in pauimẽtũ dormitio: huc illucq;

diſcurſus: peregrinoꝶ ſuſceptio: defenſio paupeꝶ: inſtãtia orationũ: & pſeuerãtia: uiſitatio languẽtiuũ: labor
manuũ un præbeant elemoſynæ. Et ne ſermonẽ lõgius ꝓtrahã: cũcta quæ per corpus exercent᷑: fracto corpore
minora fiũt. Nec hoc dico: ꝙ iuuenibus & adhuc ſolidioris ætatis: his dutaxat qui labore & ardentiſſimo ſtu/

dio: uitæ quoq; ſanctimonia: & or̃onis frequẽtia ad dim lIeſum ſcĩam cõſecuti ſũt. Frigeat ſapientia: quæ in

plæriſq; ſenibus ætate marceſcit.ſed ꝙ adoleſcẽtia multa corporis bella ſuſtineat. & ĩter incẽtiua uitioꝶ: & car
nis titillationes: quaſi ignis ĩ Ini uiridibus ſuffocet᷑. & ſuũ nõ poſſit explicare fulgorẽ. Senectus uero rurſus
eoꝶ: qui adoleſcetiã ſuã honeſtis actibus ĩſtruxerũt: & in lege dni meditati ſũt die ac nocte: ætate fit doctior:

uſu ſtructior: ꝓceſſu tpis ſapientior: & ueteꝶ ſtudioꝶ dulciſſimos fructus metit. Vnde & ſapiẽs ille uir græce
Themiſtocles cũ expletis. cvii.annis:ſe mori cerneret. dixiſſe fert᷑ ſe dolere ꝙ tũc egrederet᷑ de uita:qn ſapere cœæ

piſſet. Plato octogeſimo & uno anno ſcribẽs eſt mortuus. Et Iſocrates nonaginta & nouẽ annos ĩ docẽdi ſcri/
bẽdiq; labore cõpleuit. Taceo cæteros philoſophos: Pythagorã: Democritũ: Xenocratẽ: Zenonẽ: Cleãtẽ: qui
iã ætate lõgæua in ſapiæ ſtudiis floruerũt. Ad poetas uenio: Homerũ: Heſiodũ: Simonidẽ: Steſichoꝶ: qui grã
des natu cigneũ neſcio qd: & ſolito dulcius uicina morte cecinerũt. Sophocles cũ ꝓpter nimiã ſenectutẽ & rei
familiaris negligẽtiã a filiis accuſaret᷑ amẽtiæ: Oedippi fabulã quã nup ſcripſerat recitauit iudicibus: & tãtũ ſa
piẽtiæ ĩ ætate ia fracta ſpecimẽ dedit: ut ſeueritatẽ tribunaliũ in theatri fauorẽ uerteret. Nec miꝶ cũ etiã Cato
Cenſorinus & Romani generis diſertiſſimus iã & ſenex græcas lias nec erubuerit nec deſ pau erit diſcere. Certe
Homerus refert ꝙ de lingua Neſtoris iã uetuli: & pene decrepiti dulcior melle oratio fluxerit. Sed & ipᷣius Abi
ſac noĩs ſacr̃m: ſapiẽtiã ſenũ indicatampliorẽ. Interpᷣtat enĩ pater meus ſupfluus uel patris mei rugitus. Ver
bũ ſupfluũ ambiguũ eſt: ſed in præſenti loco uirtutẽ ſonat: ꝙ amplior in ſenibus: & redundãs ac larga ſapien
tia. In alio aũt loco ſuꝑfluus ꝗᷓſi nõ neceſſarius ponit᷑. Abiſacaũt ideſt rugitus ꝓprie nũcupat᷑: quod ut maris

fluctus reſonat:& ut ita dicã:de pelago ueniẽs fremitus audit᷑: ex quo oſtẽdit᷑:abũdaãtiſſimũ & ultrahumanã

uocẽ diuini ſermonis in ſenibus tonitruũ cõmorari. Porro Sunamitis in lingua noſtra coccinea dicit: ut ſigni
ficet calere ſapientiã: & diuina lectione feruere quod licet dñici ſanguinis indicet ſacrẽm: tñ & feruorẽ oſtẽdit ſa
piẽtiæ. Vnde & obſtetrix illa in Geneſi coccinũ ligat in manu Phares: qui ab eo ꝙ parietẽ diuiſerat: duos ante
populos ſeparantẽ diuiſoris:ideſt Phares ſortitus eſt nomẽ. Et Raab meretrixin typo eccleſiæ: reſticulam m
ſteriũ ſãguinis cotinentẽ: ut Hierico peũte domus eius ſaluaret᷑: appẽdit in feneſtra. Vnde& in alio loco de ui
ris ſanctis ſcriptura commemorat. Hi ſunt: qui uenerũtde calore domus patris Rechab. Et dns nr̃ in euãgelio

ignẽ ĩquit ueni mittere ĩ terrã: & ꝗd uolo niſi ut ardeat! Qui ĩ diſcipuloꝶ cordibus ſuccenſus cogebat eos dice

re: nõne cor nr̃m ardẽs erat in nobis:dũ lo queret in uia: & apiret nobis ſcripturas: Quorſũ hæc tã lõgo repeti/
ta principio? Nea me quæras pueriles declamationes: ſnĩaꝶ floſculos: uerboꝶ lenocinia: & perfines capituloꝶ

ſingulorum aeuta quædã breuiterq; cõcluſa: quæ plauſus & clamores excitẽt audientiũ. Amplexet᷑ me mõ ſa
pientia: & Abiſac noſtra quæ nunꝗᷓ ſeneſcit: in meo requieſcat ſinu. Impolluta eſt: uir nitatiſq; perpetuæ:
& quæ in ſimilitudine Mariæ cum quotidie generet: ſemperq; parturiat: incorrupta eſt. Hinc reor dixiſſe &
apoſtolum ſpiritu feruẽtes: & in euãgelio dominum prædicaſſe: in fine mũdi: quando iuxta ꝓphetam Za
chariã: ſtultus paſtor eẽ cœperit ſapiẽtia decreſcẽte refrigeſcetcharitas multoꝶ. Audi igit᷑ ut beatus Cyprianus
ait: nõ diſerta: ſed fortia. Audi fratrẽ collegio: patrẽ ſenio: qui te a cunabulis fidei uſq; ad perfectã ducat ætatẽ
& per ſingulos gradus uiuẽdi præcepta cõſtituens in te cæteros erudiat. Scio quidẽ ab auunculo tuo beato He
liodoro:qui nũc põtifex Chriſti eſt: te & didiciſſe quæ ſãcta ſũt:& quotidie diſcere: normãq; uitæ eius exem/
plũ habere uirtutũ. Sed & noſtra qualiacũq; ſũt: ſuſcipe. & libellũ hũc libello illius copulato: ut cũ ille te mo/
nachũ erudierit: hic clericũ doceat eẽ pfectuũ. Igit᷑ clericus qui Xpᷣi ſeruit eccleſiæ: ĩterpᷣtet primo uocabulũ ſuũ

& noiĩs definitiõe plata: nitat eſſe: quod dicit᷑. Si enĩ cleros græce ſors latinæ appellat᷑: ꝓpterea uocant᷑ clerici:
uel quia de ſorte ſũt dni: uel quia dns ipſe ſors ideſt pars clericoꝶ eſt. Qui aũt uel ipſe pars dni eſt:uel dũi par

tẽ habet:talẽ ſe exhibere debet: ut & ipſe poſſideat dim: & ipſe poſſideat᷑ a dño. Qui dũm poſſidet: & cũ ꝓphe/

tadicit: pars mea dñs: nihil extra dominu habere põt. ꝙ ſi qu .ippiã aliud hũerit præter dominuũ: pars eius non

erit dominus. Verbi gratia: ſi auꝶ: ſi argentu:ſi poſſeſſiones: ſi uaria ſupellectilẽ: cũ iſtis partibus dũs pars eius

fieri nõ dignat᷑. Si aut ego pars dni ſũ:& funiculus hæreditatis eius: nec accipio partẽ inter cæteras tribus:ſed q̃
ſi leuita: & ſacerdos uiuo dedecimis: & altari ſeruiẽs altaris oblatione ſuſtẽtor: habẽs uictũ & ueſtitũ his con/

tentus ero: & nudã crucẽ nudus ſequar. Obſecto itaq; te:& repetens iteꝶ:iterũq; monebo:ne officiũ clericatus

genus antiquæ militiæ putes:ideſt ne lucra ſæculi in Ap̃i quæras militia. ne plus habeas: ꝗᷓ quãdo clericus eſſe

cœpiſti: & dicat᷑ tibi: clerici eoꝶ nõ ꝓderũt eis .Noõnulli enĩ ſũt ditiores monachi:ꝗᷓ fuerãt ſæculares & clerici:q

poſſidẽt opes ſub Apo paupere: quas ſub locuplete & fallace diabolo nõ habuerãt: ut ſuſcipet eos eccleſia diui
tes: quos mũdus tenuit ante mẽdicos. Menſulã tuã pauperes & pegrini nouerint: & cũ illis Apᷣm cõuiuâ noue

ris. Negociatorẽ clericũ: & ex inope diuitẽ ex ignobili lorioſũ:quaſi quãdã peſtẽ fuge.Corrumpũt mores bo

nos cõfabulationes peſſimæ. Tu auꝶ cotẽnis: alius diligit. tu calcas opes: ille ſectat᷑. tibi cordi eſt ſilentiũ man
ſuetudo ſecretũ: illi uerboſitas. attrita frõs: cui nũdinæ placẽt: & plateæ ac medicoꝶ tabernæ. In tanta moꝶ diſ
cordia quæ põt eſſe cõcordia Hoſpitiolũ tuũ aut raro: aut nunꝗ mulierũ pedes terãt. Oẽs puellas & uirgines

Xpii aut æqualiter ignora: aut æqualiter dilige. Vide ne ſub eodẽ tecto mãſeris. ne in prætentacaſtitate cõfidas

Nec Dauid ſãctior: nec Sãpſone fortior: nec Salomone potes eẽ ſapiẽtior. Memẽto ſemꝑ ꝙ paradiſi colonu

—

ge poſſeſſione ſua mulier eiecerit. Aegrotãti tibi qlibet ſãctus frater aſſiſtat: & germana uel mater: aut ꝓbatæ
quælibet apud oẽs fidei. ꝙ ſi huiuſcemodi no fuerint cõſanguinitatis caſtimoniæq; pſonæ:multas anus nu/

trit eccleſia: quæ & officiũ præbeãt: & beneficiũ accipiãt miniſtrãdo ut infirmitas quoq; tua fructũ habeat ele

moſynæ. Scio quoſdã cõualuiſſe corpore: & aĩo ægrotare cœpiſſe. Periculoſe tibi miniſtrat: cuius uultum fre

guster akalis⸗ Si ꝓpterofficiũ clericatus: aut uidua a te uiſitat᷑: aut uirgo:nunꝗᷓ domũ ſolus ĩtroeas. taleſq; ha

eto ſocios:quorũcõtubernio nõ infameris. Si lector: ſi acolythus ſi pſaltes te ſequit᷑: nõ ornent᷑ ueſte ſed mo

ribus. nec calamiſtro criſpẽt comas: ſed pudicitiã habitu polliceant᷑. Solus cũ ſola ſecreto & abſq; arbitris uel
teſte nõ ſedeas: Si familiarius eſt aliqd loquẽdũ: habet nutricẽ maiorẽ domus: irine⸗ ſororẽ:uiduã: maritã.
nõ eſt t inhumana: ut nullũ præter tehabeat cui ſe audeat credere. Caueto oẽs

uſpitiones. & quicqd ꝓbabi/

liter fingi põt:ne fingat᷑ añ deuita. Crebra munuſcula & ſudariola: & faſciolas: & ueſtes ori applicitas: &obla/
tos & deguſ katos cibos:bladaſ. q; & dulces litteras ſãctus amor nõ habet. Audi me mel meũ: lumẽ meũ: meũq;
deſideriũ Ap̃s eſt. Oẽs delitias & lepores: & riſu dignas urbanitates: & cæteras ineptias amatoꝶ in comœduis

erubeſcimus:in ſæculi hoĩbus deteſtamur: quãto magis in monachis: & in clericis: quoꝶ & ſacerdotiũ ꝓpoſi/

to:& ꝓpoſitũ ornat᷑ ſacerdotio Nec hoc dico: ꝙ aut in te:aut in ſãctis uiris iſta formidem. ſed ꝙ ĩ oĩ ꝓpoſito:

Toĩ gradu & ſexu:& boni & mali repiant᷑. Malorũq; cõdẽnatio:laus bonoꝶ ſit. pudet dicere: ſacerdotes idoloꝶ:

mimi & aurigæ & ſcorta hæreditates capiũt. ſolis clericis & monachis hoc lege phibet᷑. & phibet᷑ nõ apſecutori
bus: ſed prĩcipibus xp̃ianis. Nec de lege cõqueror. ſed doleo: cur meruerimus hãclegẽ. Cauterniũ bonũẽ.ſed quo

mihi uulnus ut ĩdigeã cauterio! Prouida ſeueraq; legis cautio. & tñ nec ſic refrenat auaritia. p fideicõmiſſa le/
ibus illudimus. & quaſi maiora ſint: mperatoꝶ ſcita ꝗᷓ Xpi leges timemus: Euãgelia cõtẽnimus. ſit hæres &
mater filioꝶ ideſt gregis ſui eccleſia: quæ illos genuit: nutriuit: & pauit. Quid nos ĩſerimus ĩter matrẽ & libe/
ros?gloria epi eſt paupeꝶ opibus puidere.Ignominia oĩum ſacerdotũ eſt ꝓpriis ſtudere diuitiis. Natus ĩ pau
pere domo: & in tugurio ruſticano: qui uix milio & cibario pane rugientẽ ſatiare uentrẽ poterã :nũc ſimilam
& mella faſtidio. Noui & genera & noĩa piſciũ. in quo littore cõcha lecta ſit: calleo. ſaporibus auiũ diſcerno p
uincias. & ciboꝶ me raritas: ac nouiſſime dãna ipᷣa electit. Audio præterea in ſenes & anus abſq; liberis quo
rũdã turpe ſeruitiu. Ipſi apponũt matulã: apponũt mappulã: obſidẽt lectũ. purulẽtias ſtomachi: & flegma/
ta pulmonis manu ꝓpria ſuſcipiũt. Pauẽt ad introitũ medici. trementibuſq; labiis an cõmodius hẽant:ſciſci
tant᷑: & ſi paululũ ſenex uegetior fuerit: piclitant᷑. ſimulataq; leticia mens intrinſecus auara torquet᷑. timent

eni ne pdant miniſteriũ. & uiuacẽ ſenẽ Matuſalẽ annis cõparãt. O quãta apud deũ merces:ſi in præſẽti preci

um nõ ſperarẽt. quãtis ſudoribus hæreditas caſſa expetit᷑. Minoni labore pmiſſa margarita Ap̃i emi poterat.
H ODinuinas

Din
eum
nein
geen
aut
l

14 tb
cuit
hono
re
ſteni
ptou

ſelß

mec
autn
ſngu
deus:
teint
hun
Came
inlo
apr
ſon
Al
I
min

dur.
line
crat
clan
Uita
heott⸗
lupi
deme

D

n/

moſy⸗
etur:
üle N
n 2
nanus
tatat
to e
exem/
e mo⸗
lüſni
deiti
pphe,
8s non
iweius
ledi
scon⸗
ncatus
dueſle
lenu
ſudi
änove
oresbo
üman
oxcil
“
Pns
dloni
br
us nu/
bentee
umſe
he
dmo
nanti,
Pbab/
Lot⸗
meuq
nds
o⸗
vli:
llop
wutdi
bigoo
illal⸗
es
lbe
ziun
mian
cemoß
i g⸗
gnn
thola
inent
preu
erat.
inas

Diuinas ſcripturas ſæpius legetimmo nunꝗᷓ de manu tua ſacra lectio deponatur. Diſce quod doceas. obtine
eum qui ſᷣm doctrinã eſt fidelẽ ſermonẽ: ut poſſis exhortari in doctrina ſana: & cõtradicẽtes reuincere. Perma
ne in his:quæ didiciſti: & credita ſũt tibi: ſciẽs a quo didiceris. Paratus ſemp ad ſatiſfactionẽ: oĩ poſcẽti te rõnẽ
de ea:quæ in te eſt ſpe.noõ Stan arop tua ſermonẽ tuũ: ne cũ in eccleſia loqueris: tacitus ꝗlibet reſpondeat:
cur ergo hæc quæ dicis: ipſenõ facis: Delicatus magiſterẽ: q pleno uẽtrede ieiuniis diſputat. accuſare auaritiã
& latro põt. Sacerdotis Xp̃ios mẽs manuſq; cõcordẽt.Eſto ſubiectus põtifici tuo: & quaſi aĩæ parẽtẽ ſuſcipe
Amare filioꝶ: timere ſeruoꝶ eſt. Si pater ſũ inquit: ubi eſt honor meus? Si dñs ego ſũ:ubi eſt timor meus? Plu
ra tibi ĩ eodẽ uiro obſeruãda ſũt noĩa. Monachus pontifex auũculus tuus: quiiã te in oĩbus quæ ſãcta ſũt:do
cuit. Illud etiã dico: ꝙ ep̃i ſacerdotes ſe eẽ ſciãt: nõ dnos honorẽt clericos: ꝗᷓ ſi clericos: ut & ipis a clericis ꝗᷓſi epis
honor deferat᷑. Scitu illud eſt oratoris Domitii: cur ego te ĩquit hẽam ut principẽ:cũ tu me nõ hẽas ut ſenato/
rẽ Quod Aaron & filios eius hoceſſe ẽm & pᷣſbyteros nouerimus: unus dns: unũ templũ:unũ ſit etiã mini/
ſterium. Recordemur ſemp qd apoſtolus Petrus præcipiat ſacerdotibus: paſcite eũ qui in uobis eſt gregẽ dni:

prouidentes nõ coacte ſed ſpõtanee ſᷣm deũ.neq; turpis lucri gratia:ſed uolũtarie. neq; utdominãtes in clerũ

ſed forma facti gregis & ex aĩo: ut cũ apparuerit priceps paſtoꝶ:percipiat is ĩ marceſſibilẽ gloriæ coronã. Peſſi
mæ cõſuetudinis eſt:in quibuſdã eccleſiis tacere pᷣſbyteros:& præſentibus ep̃is nõ loqui:quaſt i aut inuideant:
aut nõ dignent᷑ audire. Et ſi aliiinquit Paulus apoſtolus fuerit reuelatũ ſedenti: prior taceat. Poteſtis enim per

ſingulos ꝓphetare: ut oẽs diſcãt:& oẽs cõſolent᷑:& ſi pũs ꝓphetaꝶ ꝓphetis ſubiectus eſt. Nõ enĩ diſſenſiõis eſt

deus: ſed pacis. gloria patris eſt filius ſapiẽs. Gaudeat eps iudicio ſuo cũ tales XApo elegerit ſacerdotes. Docente
te in eccleſia nõ clamor populi: ſed gemitus ſuſcitet᷑. lachrymæ auditoꝶ laudes tuæ ſint. Sermo pᷣſbyteri ſcri/
pturaꝶ lectione cõditus ſit. Nolo te declamatorẽ eſſe & rabulũ garrulũq; ſine réne:ſed myſterioꝶ peritũ: & ſa
cramentoꝶ dei tui eruditiſſimuũ uerba uoluere: & celeritate dicẽdi apud impꝑitũ uulgus admirationẽ ſui facere
indoctoꝶ hoĩum eſt. Attrita frõs ĩterpᷣtat᷑ ſæpe: quod neſcit:& cũ aliis ſuaſerit:ſibi quoq; uſurpat ſciẽtiã. Præ/
ceptor quõdã meus Gregorius Naziazenus: rogatus a me ut exponeret: quid ſibi uellet ĩ Luca ſabbatũ Aν
pœ— oyv: ideſt ſecũdo primũ elegãter luſit. Docebo te inquiẽs ſuꝑ hacre in eccleſia: in qua mihi oĩ populo
acclamãte cogeris inuitus ſcire: quod neſcis. Aut certe ſi ſolus tacueris: ſolus ab oĩbus ſtultitiæ cõdemnaberis:
Nihil tã facile:ꝗqᷓ uilẽ plæbecula: & indoctã cõcionẽ linguæ uolubilitate decipere. quæ quicqd nõ ĩĩtelligit: plus
mirat᷑. M. Tullius apud quẽ pulcherrimũillud elogiu eſt: Domoſthenes tibi præripuit: ne eſſes pᷣmus orator.
Tuilli:ne ſolus:in oratiõe pro Qu.Ligario Gallo quid de fauore uulgi: & de imperitis cõcionatoribus loqua
tur: attende ne his fraudibus illudaris. Loquor eniĩ quæ ſũ ipſe nuper expertus. Vnus ꝗdem poeta noĩat hõ ꝑ
litteratus:cuius ſũt illa colloquia poetaꝶ & philoſophoꝶ: cũ facit Euripidẽ & Menãdrũ ĩter ſe: & alio loco So
cratẽ atq; Epicuꝶ diſſerentes: quoꝶ ætates nõ annis ſed ſæculis ſcimus eẽ diſiũctas. atq; is quãtos plauſus &
clamores mouet? Multos eni cõdiſcipulos habet ĩ theatro: qui ſimul litteras nõ didicerãt. Veſtes pullas æque

uita ut cãdidas. Ornatus ut ſordes pari mõ fuge.quia alteꝶ delitias: alteꝶ gloriã redolet. Nõ abſe q; amictu li/

neo incedere: ſed preciũ ueſtiũ lineaꝶ nõ hẽre laudabile eſt. alioquin ridiculũ& plenũ dedecoris ẽ:referto mar

ſupio: ꝙ ſudariũ orariũq; nõ hẽas gloriari.Sũt qui paupꝑibus paꝶ tribuũt: ut amplius accipiãt: & ſub prætextu
elemoſynæ quærãt diuitias. quæ magis uenatio appellãda eſt: ꝗqᷓ elemoſynæ genus. Sic beſtiæ: ſic aues: ſic ca/
piunt᷑ & piſces. Modica in hamo eſca ponit᷑: ut matronaꝶ in eo ſacculi ꝓtrahant᷑. Scit epᷣs cui cõmiſſa eſt eccle

ſia quẽ diſpenſationi pauperũ curæq; præficiat. Melius eſt ſponte nõ hr̃e quod tribuas: ꝗᷓ impudenter petere
quod recondas. Sed & genus arrogãtiæ eſt: clæmẽtiorẽ te uelle uideri:ꝗᷓ põtifex Xpi eſt. Nò oĩa poſſumus oẽs.
Alius in eccleſia oculus eſt:alius lingua:alius manus: alius pes:auris: uenter: & cætera. Lege Pauf epiſtolam ad
Corithios:ubi diuerſa mẽbraunũ corpus efficiũt. Nec ruſticus & tãtũ ſimplex frater iõ ſe ſãctũ putet:ſi nihil
nouerit. nec pitus & eloquẽs in lĩgua æſtimet ſcitatẽ. Multoq; melius eſt e duobus ĩperfectis ruſticitatẽ ſãctã
hie:qᷓ eloquẽtiã peccatricẽ. Multi ædificãt parietes: & colunas eccleſiæ ſubſtruũt. marmora nitẽt. auro ſplẽdẽt
laquearia. gẽmis altare diſtinguit᷑: & miniſtroꝶ Xpi nulla electio eſt. Neq; uero mihi aliꝗs opponat. diues in
iudæa tẽplũ: mẽſas: lucernas: thuribula: patellas: ſcyphos: mortariola: & cætera ex auro fabrefacta Tuũchæc p
babant a dno: q ſacerdotes hoſtias ĩmolabãt: & ſãguis pecudũ erat redẽptio pctõ.ꝗᷓqᷓ hæcoĩa præceſſerintĩ
figura. ſcripta ſũt aũt ppter nos:in quos fines ſæculoꝶ decurrerũt. Nũcuero cũ paupertatẽ domus ſuæ paupꝑ
dns dedicarit: cogitemus crucẽ eius: & diuitias lutũ putabimus. Quid miramur:qd Apᷣs uocat iniquũ mãmo
na Quid ſuſcepimus: & amamus: qd Petrus ſe nõ hre glorioſe teſtat᷑ Alioqn ſi tãtũ lr̃am ſeqmur: & in auro
atq; diuitiis ſimplex nos delectat hiſtoria: cũ auro obuemus & cætera. Ducãt põtifices Xp̃i uxores uirgines.
quis bonæ mẽtis ſit qui cicatricẽ hũerit: & qui deformis ẽ: priuet᷑ ſacerdotio.lepra co rporis aĩæ uitiis præferat᷑
Creſcamus & multiplicemur: & repleamus terrã: nec ĩmolemus agnũ:nec myſticũ paſcha celebremus: qa hæc
abſq; tẽplo fieri lege ꝓphibent᷑. Figamus ſeptĩo mẽſetabernaculũ & ſolẽnia ieiunia buccia cõcrepemus. Quod
ſi hæc oĩa ſpiritalibus ſpiritalia cõparãtes: ſciẽteſq; cũ Paulo ꝙ lex ſpiritalis eſt: & Dauid uerba cãtantis: reuela
oculos meos:& cõſiderabo mirabilia de lege tua: ſic ĩtelligamus: ut dũs quoqʒ; nr̃ ĩtellexit:& interpᷣtatus ẽ ſab /
batũ:autauꝶ repudiemus cũ cæteris ſupſtitionibus iudæoꝶ. aut ſi aurũ placet placeãt & iudæi:quos cũ auro
aut pbare nobis neceſſe eſt: aut dãnare. Cõuiuia tibi uitãda ſũt ſæculariũ: & maxie eoꝶ qui honoribus tumẽt.
11 .XCII.

Turpe eſt añ fores ſacerdotis dni crucifixi & paupis:& qui cibo quoq; ueſcebat᷑ alieno: lectores cõſulũ & mili/ le
tes excubare. Iudicẽq; puinciæ melius uis apud te praãdere:ꝗᷓ in palatio. Quod ſi obtenderis te facere hoc:ut ro ⸗
ke⸗ pro miſeris atq; ſubiectis:iudex ſæculi plus deferet clerico cõtinẽti:ꝗqᷓ diuiti. & magis ſactitatẽ tuã uenera di⸗
it᷑ ꝗopes. Aut ſi talis eſt: qui nõ audiat clericos pro ꝗbuſſibet tribulãtibus:niſi inter phialas:libẽter carebo hu 4
iuſmodi bnficio. & Ap̃ᷣm rogabo pro iudice:qui magis & citius ſubuenire põt ꝗᷓ iudex. Melius enĩ eſt cõfidere uek
. in dño ꝗᷓ cõfidere in hoĩe:melius eſt ſpare in dño:ꝗᷓ ſpare in principibus. Nunꝗᷓ uinũ redoleas: ne audias illud n
hiloſophi:hoc nõ eſt oſculũ porrigere:ſed uinũ ppinare. Vinolẽtos ſacerdotes & apoſtolus dãnat: & uetus n
phibet. Qui altario ſeruiũt: uinu & ſicerã nõ bibãt. Sicera hebræo ᷣmone oĩs potio noĩat᷑ quæ inebriare po uh
teſt: ſiue illa quæ fermẽto cõficit᷑: ſiue pomoꝶ ſucco aut cũ faui decoquunt᷑ in dulcẽ & barbarã potionem: aut (SS
palmaꝶ fructus exprimunt in liquorẽ: coctiſq; frugibus aqua pinguior colorat᷑. Quicqd inebriat: & ſtatu mẽ a
tis euertit: fuge ſimiliter ut uinũ. nec hoc dico: ꝙ dei a nobis creatura dãnet᷑. Siqdẽ & dñs uini potator eſt ap/ neel
pellatus: & Timotheo dolenti ſtomachũ modicauini ſorbitio relaxata eſt. ſed modũ ætatis & ualitudinis p RZR
corpoꝶ qualitate exigimus in potãdo. Quod ſi abſq; uino ardeo adoleſcẽtia: & inflamorcalore ſanguinis: & R
ſucculẽto ualidoq; ſũ corpore:libẽter carebo poculo in quo ſuſpitio ueneni =. Pulchre dicit apud græcos: & ne
ſcioutꝶ apud nos æque reſonet: pinguis uẽter nõ gignit ſenſũtenuẽ. Tãtũ tibi ieiunioꝶ modũ ĩpone:quantũ ta
ferre potes. Sint tibi ieiunia ꝑura: caſta: ſimplicia: moderata: & nõ ſupſtitioſa. Quid ꝓdeſt oleo non ueſci: & Hi
moleſtias quaſdã diflicultateſq; ciboꝶ quærere: caricas: piper: nuces: palmaꝶ fructus: ſimilam: mel: piſtacia? ſtre
Tota hortoꝶ cultura uexat᷑:utcibario nõ ueſcamur pane.& dũ delitias ſectamur:a regno cæloꝶ retrahimur. u,
Audio præterea quoſdã cõtra reꝶ hoĩumq; naturã: aquã nõ bibere. nec ueſci pane: ſed ſorbitiũculas delicatas Mlit
& cõtrita olera: betarũq; ſuccũ nõ caliceſorbere: ſed cõcha. Proh pudor nõ erubeſcimus iſtiuſmodi ineptiis? 2”?è
nec tædet ſupſtitionis? Inſup etiã famã abſtinẽtiæ in delitiis quærimus. Nã fortiſſimũ ieiuniũ eſtaqua & pa A
nis. Sed ꝗa gloriã nõ habet: & oẽs pane & aqua uiuimus: ꝗſi publicũ & cõe ieiuniũ nõ putat᷑. Caue ne hoĩum bur
rumuſculos aucuperis: ne offẽſã dei populoꝶ laude cõmutes. Si adhuc inqt apoſtolus hoĩbus placerẽ: Chriſti =
ſeruus nõ eſſẽ. Deſiuit placere hoĩbus: & ſeruus factus eſt Ap̃i perbonã famã & malã:a dextris &a ſiniſtris xpᷣi zn
miles gradit᷑: nec laude extollit᷑: nec uitupꝑatione fragit᷑. Nõ diuitiis tumet:nõ cõtrahit᷑ auptate: & læta eõtem i
nit & triſtia. Perdiem ſol nõ urit eũ: neq; luna per noctẽ. Nolo teorare in angulis plateaꝶ: ne rectũ iter præcũ ſu
tuaßꝶ atauripopulngis Diofe te dilatare fimbrias: & oſtentui hr̃e philateria: & cõſciẽtia repugnãte phari/ oeh
ſaica ambitiõe circũdari. Inde pẽdet euãgeliu: inde lex & ꝓphetæ ſiue ſacra & apoſtolica doctrina. Melius eſt
enĩ hæc oĩa in mẽte Ponarer in corpore. Fidelis mecũ lector ĩtellige: quid taceã: & quid magis tacẽdo loquar. K
Tot te regulæ quot ſpecies gloriaꝶ uanaꝶ pcurrãt. quãto melius erat hoc nõ in corpore ſed in corde geſtare: KW
& dñm habere fautorẽ nõ hoĩum? Vis ſcire quales dns quærat ornatus habeto prudentiã: iuſticiã: temperan la⸗
tiã: fortitudinẽ: his cæli plagis includere:hæc te quadriga uelut aurigam Xpi ad metã concitũ ferat. Nihil hoc 2 D
monili precioſius. nihil hacgẽmarum uarietate diſtinctius: ex omni parte decoraris: cingeris: atq; protegeris: Uuſe
& ornamẽto tibi ſũt & tutamini:gẽmæ uertunt᷑ ĩ ſcuta. Caue quoq; ne aut liguã aut aures hẽas pruriẽtes:ideſt n
ne aut ipſe aliis detrahas: aut alios audias detrahentes: ſedẽs: inꝗt aduerſus fratrẽ tuũ detrahebas: & aduerſus
filiũ mris tuæ ponebas ſcãdalũ. hoc feciſti & tacui: exiſtimaſti inique ꝙ ero tibi ſimilis. arguã te & ſtatuã cõtra
faciẽ tuã. Parce detractationi linguæ: cuſtodi mones tuos: & ſcito ꝗa cucta quæ de aliis loqueris: tua ſnĩa iudi .
caris & in his ipſe dep̃hẽſus eris: quæ ĩ aliis arguebas: eq; uero illa iuſta eſt excuſatio: referẽtibus aliis iniuriã
facere nõ poſſũ. Nemo ĩuito auditori libẽter refert. Sagitta in lapidem nunꝗᷓ figit᷑: ĩterdũ reſiliẽs pcutit diri AA
gẽtẽ. Diſcat detractor:dũ te uidet no libẽter audire: nõ facile detrahere. Cũ detractoribus ait Salomò ne cõmi A
ſcearis:qm repẽte ueniet pditio eoꝶ: & ruinã utriuſq; ꝗs nouit tã uidelicet eius qui detrahit:ꝗᷓ illius qui cõmo
dat aurẽ detrahẽti. Officiũ tuũ eſt uiſitare lãguẽtes: noſſe domos matronaꝶ:ac liberos eaꝶ: & nobiliũ uiroꝶ no
cuſtodire ſecreta. Officii ergo tui eſt: nõ ſolũ oculos caſtos ſeruare:ſed & linguã. Nunꝗᷓ de formis mulieꝶ diſ⸗ alti
putes.nec qd ĩ cuiuſꝗ domo agat᷑:alia domus per te nouerit.Hippocrates adiurat diſcipulos ſuos an ꝗᷓ doceat ttin
& ĩ uerbis ſuis iurare cõpellit: extorquet ſacio ſilẽtiũ:bᷣmonẽ:ĩceſſũ:maãſuetudinẽ:hĩtũ:moreſq; deſcribit.Quã
to magis nos ꝗbus aĩaꝶ cura cõmiſſa eſt: oĩum xpᷣianoꝶ domos debemus amare ꝗᷓſi ꝓprias? Cõſolatores nos .
potius in mœroribus ſuis ꝗᷓ cõuiuas in ꝓſperis nouerit. Facile cõtẽnit᷑ clericus: qui ſæpe uocat᷑ ad prandiũ: & hin
ire nõ recuſat. Nunꝗᷓ petẽtes raro accipiamus rogati. Beatius enĩ eſt magis dare ꝗᷓ accipere. Neſcio enim quo Ar
mõ etiã ipſe qui deprecat᷑ ut tribuat:cũ acceperis: uiliorẽ te iudicat. & miꝶ in moufi eũ rogantẽ cõtempſeris: K’
. plus te poſterius uenerat᷑. Prædicator cõtinẽtiæ nuptias ne cociliet. Qui apoſtolũ legit: ſupeſt ut qui hnt uxo me
res ſic ſint:ꝗᷓſi nõ hẽant: cur uirginẽ cogit: ut nubat?: Quide monogamia ſacerdos eſt: qre uiduã hortat᷑ ut biga Anm
ma ſit! Procuratores & diſpẽſatores domoꝶ alienaꝶ atq; uillaꝶ: quõ pnt eẽ clerici: qui ꝓprias iubent᷑ cõtẽnere lir
facultates? Amico ꝗ ppiã rape furtũ eſt. Eccleſiã fraudare: ſacrilegiũ eſt. Accep iſſe ꝗqd paupibus erogandũ eſt: oni
& eſurientibus plunmis: uel cautũ uelle eẽ: uel timidũ.aut ꝗd apertiſſimi ſceleris eſt: aliud exinde ſubtrahere: han
oĩum prædonũ crudelitatẽ ſuꝑat. Alter fame torquet᷑: & tu iudicas: qm uẽtri eius ſatis ſit. Aut diuide ſtatĩ qd tis
accepis: aut ſi timidus diſpẽſatores dimitte largitorẽ: ut ſua ipſediſtribuat. Nolo ut ſub occaſiõe mea ſacculus ſce
tuus plenus ſit. Nemo mea melius me ſeruare pòt. Optimus diſpenſator eſt: qui ſibi nihil reſeruat. Coegiſti
. . =DMUMU me (KHu

õ . 4— ... .
¶ptioe dignus. Siqs epatũ deſiderat: bonũ opus deſiderat. Oportet enĩ eᷣm irrephẽſibilẽ eſſe: & reliqua. totũ

me Nepotiane chariſſime: lapidato iã uirginitatis libello: quẽ ſãctæ Euſtochio Romæ ſcripſerã: poſt annos
decẽ rurſus Bethleẽ ora reſerare: & cõfodiendũ me lĩguis oĩum pdere. Aut enĩ nihil ſcribẽdu fuit:ne hoĩum iu
diciũ ſubiremus: qd tu facere quoq; uoluiſti: aut ſcribẽtes nos noſſe: cũctoꝶ aduerſũ nos maledicoꝶ tela eẽ tor
quẽda. Quos obſecro ut quieſcãt: & deſinãt maledicere. Nõenĩ utaduerſariis: ſed ut amicis ſcripſimus. Nec ĩ
uecti ſumus in eos: qui peccãt. ſed ne peccẽt: monuimus. Neq; in illos tãtũ: ſed & ĩ noſipſos ſeueri iudices fui
mus. Volenteſq; feſtucã de oculo alterius tollere: noſtrã primũ trabẽ eiecimus. Nullũ læſi:nullius nomen de
mea ſcriptura deſignatũ eſt. Neminẽ ſpecialiter meus ſermo pulſauit. Generalis de uitiis diſputatio eſt. Qui
mihi iraſci uoluerit: prius ipſe de ſe: ꝙ talis ſit: cõfitebit᷑. M
Epiſtola beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Oceanũ de uita clericoꝶ. ubi ad eoꝶ inſtitutionẽ pponit epiſtolam
Pauli ad Timotheũu de epo: ut ex illo cæteri gradus clericoꝶ diſcãt quò uiuere debeãt. Monetillos fœminaꝶ ui
tare cõſortia: oſtẽdẽs exillaꝶ cõuerſatione etiã ſi cognationeiungant᷑ quãtuũ piculi ĩmineat.
VOdphronius Euſebius Hieronymus Oceano ſuo ſalutẽ. Deprecatus es: ut tibi breuiter exponerẽ:qli⸗
ter clerici debeãt uictitare in hacuita mortaliũ. Hinc me plæriq; maledictis æmuli præſtolant᷑: qa nõ

ſileo ueritatẽ.tũ mihichanſſime ab apoſtolo ſumamus exordiũ:qui ait. Humanus ſermo & oĩ acce/

cõprehẽdit eẽ cauendũ: cũ irreprehẽſibilẽ ponit. Quõ igit᷑ alteꝶ reprehẽdet cũ ipſe u accepit ptãtẽ:ut doceat:
ſit rephẽſus Quia uita ep̃i forma debet eẽ clericoꝶ. exepo gradus cæteri clerioꝶ cõdiſcũt: quõdebeant uiuere ĩ
hac uita mortali. Seipſos imitabiles debẽt ꝓponere ſacerdotes: ut alii iuniores gradus humiles cõſecuti uita &
teſtimonia ſacerdotũ poſſint exurgere. Præcipue illud reor attẽtius tibi eẽ puidẽdũ: ꝗa prima tẽtamẽta ſũt ele
ricoꝶ: mulierũ frequẽter acceſſus. Iſte ſexus reprehẽſibiles exhibet clericos. Quid tibi re uera cũ fœminis: qui
ad altare cũ dno fabularis? Iecũcti in publico: te in agro ruſtici aratores ac uinitores quotidie grauiter lacera-

but:ſi cõtra diſpoſitũ fidei cũ fœminis hiĩtare cõtẽdis.Et quia ut arbitror: cõcupiſcis irreprehẽſibilis iueniri:te
ſtimonio bono utere. Nunqd in choro apoſtoloꝶ fœmiæ affuerũt: Prohibe tecũ uirgines morari: etiã quæ de
genere tuo ſũt. Diligis eas? Exterius ordina: frequẽter uiſita: iſctus obſeqo clericoꝶ. nedũ ſecretaliterac ſolus

igrederis: macules teſtimoniũ tuũ.Illud etiã adiiciẽdũ eſt: qa ſi uxorẽ duceres:lex teno ꝓhiberet hĩtare cũ con

ſerua. Cũ uxoris enĩ cõſenſu eiuſmodi ad regimẽ ſacerdotii pmouent᷑.maxime cũ apoſtoli epiſtola præceptũ
hoc hẽat: unius uxoris uiꝶ ad honorẽ clericatus eligẽdu.te uero nõita ſalutaria pcepta cõſtringũt. Aliter coiu/
gati: aliter uirgines admonent eccleſiaſtici onus ſubire miniſterii. Fœmiaꝶ cũ clericis nullo pacto coniuncta
præcipit᷑ cõuerſatio. Ianua diaboli: uia iniqtatis: ſcorpionis pcuſſio: nociuũq; genus eſtfœmia. Cũ pximat ſti

pula:incẽdit ignẽ. Flãmigero igne pcutit fœmia cõſciẽtiã pariter habitãtis. exuritq; fundamẽta motium. Ego

id dico: ſi cũ uiris fæmĩæ hitẽt: uiſcariũ nõ deerit diaboli: ex eis aucupatũ eſt ab initio ꝑctm. Ferreas mẽtes libi

do domat. Si alligauerit ꝗs ignẽ in ſinu ſuo: & ueſtimẽta eius nõ cõburent᷑ Aut ſiꝗs ambulauerit ſuꝑ carbo⸗
nes ignis: pedes ſuos nõ coburet: Mihi crede nõ põt toto corde cũ idho hitare: qui fmiĩaꝶ acceſſibus copula⸗
tur. Sed dicis: qui ambulat inꝗt ſimpliciter: ambulat cõfidenter. bene & argute. ſed & oportet teſtimoniũ bo
nũ habere ex his qui foris ſũt. Licet corã deo recte incedas: tn corã hoĩbus bona ꝓuidenda ſũt: qa & aſtutiores
ſut filiis lucis filii tenebraꝶ. Cũ ergo hocgenus a tautat: das reprehẽdentibus te locũ. Ipſe te detrahẽtiũ

morſibus tradidiſti: ſi agapetaꝶ coſortiũ nõ dimiſeris. Benignus es: gaudeo. pudicus: falſũ eſt. Si aliq; ſenſerit

clericu hitare cũ fœmis: no credit eũ eẽcaſtũ. Si pudicitiã quæris: ꝗᷓre hĩtas cũ fœmĩsFœminã quã bñ uideris

cõuerſãtẽ mẽte dilige: nõ corporali frequẽtes ornatu. Nõ ueſtis tenera clericũ facit: aut ſacerdotẽ. ſed caſta mẽ
tis ĩtentio. Hæc enĩ deuotionẽ honoris in te cuſtodit. honorẽ quidẽ glorioſũ:boni opis fama cõſeruat. Sacer/
dotes ꝗppe decet: uel cæteros clericoꝶ gradus ut ſupra dictũ eſt: a fæmis ſegregari. Siigit᷑ generis gratia iudicas
eaſdẽ nullo pacto dimittere: memẽto Thamar: ꝙ ab Ammon fre ſuo corrupta ſit. Idipſũpſequor dilectiſſime
ubi unius eſt tabernaculi cõuerſatio: carnis nõ ie tollit᷑ delectatio. De duobus enĩ qd unus deſiderat:ſi lo
nõ põt: tẽtat᷑ tñ. Remotio igit᷑ uiri: caſtitatis collocat arma. Cõſtruit in melioribus caſtra. pudoris honorem cõ
ſolat᷑. Potuit enĩ & Maria mater dni de choro apoſtoloꝶ nõ diſcedere:ſi liceret. Tecla poſt tẽtationẽ paſſionis
Antiochiæ: a Paulo ꝓhibet᷑ pariter ꝑgere. Nemo miles cũ uxore pgit ad bellũ. nõ ĩuideo charitati tuæ. ſit tibi cũ

caſtis uirginibus lõgæua dilectio. Tuc in bono meritũ collocabis. & famã meliorabis: ſed ſi cõ regatiões cõſti
tuis puellaꝶ:puchrecẽſeo ĩ hebdomada ſecũda uiſitatiõe ad bndicẽdũ cõgregationẽ uenias. ſed nõ ſolus. ne ru

migeruli lĩguis te macerãtibus lacerẽt. Alienã enĩ cupiũtuicini diſcutere uita:no ſuã. Propterea digne accipe
meoꝶ præcepta uerboꝶ. & monita humilitatis: quæ fraterno affectu calamo ĩperãte expᷣſſimus:dulciter lege.
lIã uero ut rephẽſibilis diuini altaris nõ ſit ſacerdos: pauca de reliqꝗs apoſtoli teſtimoniis quãtũ dñs donat: ex/
ponã. Sufficiũt ſupiores cauſæ quæ dictæ ſũt. Veꝶ ne Aig- minus ĩtelligẽs ad epos tãtũ ſẽtiat apoſtolũ fuiſſe
locutũ:qd de diaconibus ad Timotheũ præceptũ ſit: qd de pᷣſbyteris ad Titũ:cõmemorare delectat. Sed præ/
tereũdũ nõ eſt: ſupiorẽ explanare ſnĩam. Vnius uxoris uiꝶ:& noua & uetus præceptio ſacerdotẽ cẽſet eligẽdũ
ꝗa digamos ad miſteriũ plæriq; ep̃i applicuerũt. ſed aſſeruerũt: cõcubina fuitilla: nõuxor.ꝗᷓſi nõ hæc ſintcom
mercia fœditatis in illa: quæ in hac exercent᷑: quæ uxor aſſerit᷑: An qa cõiugii tabulas nõ fecit: cõcupiſcẽtia alia
nõ fuit: Nullo pacto digamos: uel cõcubinaꝶ cathenis ĩſertos: decet ſubire ſacerdotii miſteriũ. In leuitico ſcri

ptũ eſtac præſinitũ: qles eligi debeãt ſacerdotes:ſicut hẽs. & dixit dĩs ad Moyſẽ: ſacerdos uxorẽ accipiat uirgi

nẽ de ſemine patꝶ ſuoꝶ. Viduã uero aut deſtitutã aut a uiuo marito derelicta nõ accipiat. Bñ audiui præcipi
ente dno Moyſi: qa nec uxor debet ſacerdoti digama cõuenire: ne honorẽ polluat ſacerdotii.ſicut unius uxoris 1
uiꝶ: ſicunius uiri mãdat uxorẽ. Si ergo clericus monogamus fuerit: & uxor eius digama noli eũ miĩſterio ap
plicare. Digamã enĩ duxit uxorẽ. Hæc Tito præcepta idẽ apoſtolus de ordinadis clericis dedit. Et ga liber finẽ
expectat: ad id redeamus: un egreſſi ſumus.nec ſi duæuel tres pariter dei ancillæ morent ſolu ad eas ĩgredi cõ Sðõ
uenit ſacerdotẽ. Siqs hæc præcepta nõ obſeruauerit:hoſtis eſtaiæ ſuæ. ꝙ ſi poſt monita nĩa aliq; clericus aga d
petas amplius quæſierit amare ꝗᷓ Xpᷣmᷣm Synodalẽ regulã cõueniat. & præcepta pat in Nicea definita ei 4
legant᷑. Iã uero ſi cõuẽtus fugerit prædicta: & reliquerit: cõſecuti ſumus maximu lucrũ.Alioꝗn ſi neglexerit: ta le
lis ab eccleſia Ap̃i anathematizãdus eſt. Germinãt enĩ fœmiĩæ ſpinas cũ uiris hĩtãtes: & arcana mẽtium acuto
mucrone pcutiũt. Proh nefas. dolor eſt dicere: ſed præterire nõ decet. Xpo iſtæ nubere uouerũt: nõ clerccis. Vñ te
ſine nuptiis genus nouũ uxoꝶ? Et hocad nos qd ptinet: qd infamare non ceſſamus Amachera ceſſemus. Bo/ 1
nus honoreſt in eccleſia: ſi a cõſortio uiroꝶ fœmiæ ſint lõge. Monachũ uel clencũ ſolitudo facitinõ publicůũ
Quid te uirginale delectat alloquiũ? Cur ſãctimonialiũ cõtra fidẽ frequẽtas in eccleſia: uel in ipo publico? Si 4
eos quos diligũt uiderint: ridentibus oculis ſalutatiõis tenera uerba ꝓcedũt. Deide cum ſalutauerint: ſi eas dei
uiros præterire celerius uiderint: cõtemptores ſuos iudicãt: & iraſcuntur. Ordinat᷑ deindedeſertæ ſatiſfactio. 2
oſt ſatiſfactionẽ prãdiũ:qᷓſi noua læticia diſponit᷑ Inter pocula ĩproperãt uerba cõtemptus. ille uero lamen (
tari ſe ſimulat: qᷓſi pcti genus ĩducẽs. lege qa talis debeteẽ ſ. olitarius: qẽ Hieremias eẽ deſcripſit. Ait enĩ ſede/ s
bit ſolitarius: & tacebit: qa leuauit ſe ſuꝑ ſe. Bonũ eſt uiro cũ leuauerit iugũ ab adoleſcẽtia ſua. Et qa leſus reli/
ctis apoſtolis ſolus ibat orare. Mariã quoq; in penetralibus angelus ſolã ĩuenit: nõ cũ agapeta loquẽtẽ: & illa 8
uirilẽ introitũ trepidauit. Tu quæ fornax es malitiæ: qd a uiro deſideras frequẽtius ſalutari & neſcis qꝗa dupli
citer formã ꝑdis: tuã ſimul & clerici: cuius mĩſterio eccleſia Api debet ornari. Inordinata cõſuetudo eſt: delica
tis ſermonibus fabuloſa calamitas. Sed ſi hoſpitalitatẽ cupis hr̃e: hẽs tuas ſorores. illæ apud te in domũ uocari
debẽt: no clerici. Erit ad ædificationẽ tuã ſãcta uirgo: qd dixero. In beatiſſimi Martini uita legimus cõmemo/
raſſe Sulpitiũ: ꝙ trãſiẽs ſãctus Martinus quãdã uirginẽ moribus & caſtitate præcelſa:cupiẽs uiſitare:illa no/ n
luit:ſed xeniũ miſit ei:ac per feneſtrã reſpiciẽs ait ſãcto uiro:mi pr̃ ſãcte ora pro me:qaa uiro nunꝗᷓ ſũ uiſisata 4
Gratias egit deo ſãctus Martinus:& ꝙ talibus ĩbuta moribus caſtã cuſtodierit uolũtatẽ: & bñditẽs eã abiit lz c
tus. Hucuſq; ſufficiat de fœmis dictu. cõſumata ꝗppe uirginũcauſa: trãſeamus ad reliqua. Hoſpitalẽ prrce bil
pit apoſtolus clericũ ordinãdũ. Hoc præcepto E Abrahã & Loth angelos ſuſceperũt ꝗa hoſpitalitatẽ ĩter cte ub
ras dilexerũt uirtutes. Sic & Oneſiphorus Pau ũ doctrinæ fõtẽ ſuſcepit. Hæ imitatores ſint ur̃æ: & ne ſinatis ĩ 12
colã præterire: qui apud uos panẽ nõ comedat. Sequit᷑. Nõ pcuſſorẽ.nõ eniĩ pugilẽ deſcribit apoſtolus: ſed ꝗ eu⸗
coõſciẽtias nõ pcutiat ſi inguloꝶ: ſed modeſtũ: & reliqua:domũu ſuã bñ regẽtẽ. Per ꝗᷓ horribile erit: ſi domui cleri Pe
ci detrahat᷑. Lædet ſacerdòtis opinionẽ in plæbe: qũ de ꝓpximis eius male loquit᷑ populus. Sup oĩa hæc præce/ Lot
pit clericis boni teſtimonii füdamẽta cõponere: ut bonoꝶ opeꝶ teſtificatio caſto cofirmer affetu. ⸗
¶ HBeati Hieronymi p̃ſbyteri ad Euagriũ epiſtola qliter p(byter& diaconus differãt: ꝗ oſtẽdit pᷣſbyteꝶ diacono aa
in honore lõge pᷣſtare. Et in primitiua eccleſia eade fuiſſe ẽm & cp̃ᷣſbyteꝶ. Sed iſciſmatis remediũ unũ fuiſſe
poſitu: & 1 hocorbis potius ꝗᷓutbis ſequẽdã coſuetudinẽ. & hinc exceptusẽ tex. ĩ decretis. xc. diſ.c. legimus.
L Fgimus in Eſaia fatuus fatua loquit᷑. Audio quẽdã in tatã erupiſſe uecordiã: ut diaconos p̃ſbyteris (
i. epis anferret. Nã cũ apoſtolus pſpicue doceat eoſdẽ eẽ pᷣſbyteros quos epos:qd patit᷑ menſaꝶ & ui
duaꝶ miſter: ut ſup eos tumidus ſe efferat: ad quoꝶ pᷣces Ap̃i corpus ſãguiſq; cõficit. Quæris aucto. —
ritatẽ. Qudi teſtimoniũ. Paulus & Timotheus fui Api leſu: oĩbus ſãctis in Xpo leſu:qui ſunt in philippis cũ
epis & diaconibus. Vis & aliud exẽplũ in actibus apoſtoloꝶ: ad unius eccleſiæ ſacerdotes. ita Paulus loquit᷑. „
Attendite uobis: &cũcto gregi in quo uos ſpũs ſcũs poſuit epos: ut regeretis eccleſiã dñi: quã acqſiuit ſĩguine .
ſuo. Ac ne ꝗs cõtẽtioſe in una eccleſia plures epos fuiſſe cõtẽdat: audi & aliud teſtimoniũ:in quo manifeſtiſſi t
me cõprobat᷑: eundẽ eẽ epᷣm atq; pᷣſbyteꝶ. Propter hoc reliqui tecerte: ut quæ deerãt corrigeres. & conſtitueres cc
pᷣſbyteros 3 ciuitates: ſicut & ego tibi mãdaui. Siqꝗs eſt ſine crimĩe: unius uxoris uir: filios hns fideles: nõ in ac/ “”
cuſatione Iuxuriæ: aut nõ ſubditos. oportet enĩ epᷣm ſine crimĩe eẽ ꝗᷓſi dei diſpẽſatorẽ. & ad Timotheũ. Noli
negligere gratiã quæ tibi data eſt pphetiæ per ĩpoſitionẽ manuũ pᷣſbyteri. Sed & Petrus in prima epiſtola.pre
ſbyteros inqt in uobis pcor cõpreſbyter: & teſtis paſſionũ Xp̃i: futuræ gloriæ quæ reuelãda eſt: particeps re/ K
gere gregẽ xp'i. & ĩſpicere nò ex neceſſitate ſed uolutarie iuxta deũ. Quod qdẽ græce ſignificãtius dicit᷑ ιοαα
evoy Iẽc ideſt ſuperintẽdentes. uñ & nomẽ epi tractũ eſt. Parua tibi uident᷑ tãtoꝶ uiroꝶ teſtimonia? Clãgat a
tuba euigeltea hlius tornitrui quẽ Ieſus amauit plurimũ: qui de pectore Saluatoris doctriĩaꝶ fluẽta potauit cti
p̃ſbyter electe dñe & filius eius quos ego diligo in ueritate. Et in alia epiſtola pᷣſbyter Caio chariſſimo quẽ ego
diligo in ueritate. Quod aũt poſtea unus electus eſt: qui cæteris præponeret: in ſciſmatis remediũ factu eſt: ne kEurd
unuſqſq; ad ſe trahẽs Apᷣi eccleſiã rũperet. Naã & alexãdriæ a Marco euãgeliſta uſq; ad Heradã & Dionyſiũ üuenn
epᷣos: pᷣſbyteri ſemp unũ de ſe electũ in excelſiori gradu collocatũ epᷣm noĩabãt. quò ſi exercitus Impatorẽ fa/ eſqi
ciat. autdiaconi eligãt deſe quẽ ĩduſtriũ nouerit: & Archidiaconũ uocẽt. Quid eniĩ facit excepta ordiatiõe eps binn
quod
4

. 6

illa
pli
dien
ocri
erno/
lano⸗
ſſinn
bütle
p
tercrt
inatsi
iſlelg
uicen
prre⸗
iren

gunns,

—,

en
gdi
audo⸗
p⸗
n .
mune.
ſtiſſi
ueres
in a
Noii
kapr
eßs ,
IOGN.
Cig
otaut
vich
jeſbne

vfl

Ntel/

beeßs

gcd

quod pᷣ̃ſbyter nõ facit! Nec altera romanæ urbis eccleſia: altera totius orbis æſtimãda ẽ. & Galliæ: & Britãniæ:
& Africa: & Perſis: & Oriẽs: & India: & oẽs barbaræ natiões unũ Apᷣm adorãt: unã obſeruãt regulã ueritatis. Si
auctoritas quærit᷑:orbis maior eſt urbe. Vbicũq; fuerit epᷣs:ſiue Romæ:ſiue eugubii:ſiue conſtantinopoli:ſiue
regii: ſiue alexãdriæ: ſiue thanis eiuſdẽ meriti: eiuſdẽ & ſacerdotii. Potentia diuitiaꝶe: & pauptatis humilitas: uel
ſublimiorẽ uel ĩferiorẽ epᷣm facit. Cæteꝶ oẽs apoſtoloꝶ ſucceſſores ſũt. Sed dicis: quõ Romæ ad teſtimonium
diaconi pſbyteri ordinat᷑ Quid mihi ꝓfers unius urbis cõſuetudinẽ! Quid paucitatẽ: de qua ortũ eſt ſupciliũ
in leges eccleſiæ uẽdicas? Oẽ qd raꝶ eit: plus appetit᷑. Pulegiũ apud indos pipere pcioſius eſt. Diaconos pauci
tas honorabiles: pbyteros turba cõtẽptibiles facit. Cæteꝶe etiã in eccleſia Romæ p byteri ſedẽt. & ſtãt diaconi
licet paulati ĩcrebreſcẽtibus uitiis: inter pᷣſbyteros abſẽte epo ſedere diaconũ uideri. & in domeſticis cõuiuiis bũ
dictiões pᷣſbyteris dare diſcãt.q hoc faciũt: nõ ſerecte facere ſciãt: & audiãt apoſtolos. no eſtdignuũ: ut relinquẽ/
tes uerbũ dei miſtremus mẽſis. Sciãt qᷓre diaconi cõſtituti ſũt. Ilegãt acta apoſtoloꝶ. recordent cõditionis ſuæ
Preſ byter & eps:aliud ætatis: aliud dignitatis eſt nomẽ. Vñ &ad Titũ& ad Timotheũ de ordinatione diaconi
& ep̃i dici. De pᷣſbyteris oĩno recitet᷑. qa in epo & pᷣſbyter cõtinet᷑.qui ꝓuehit᷑:de minori ad maius ꝓuehitur.
Aut igit᷑ ex pᷣſbytero ordinet diaconus: ut pᷣſbyter miordiacono cõprobet᷑:ĩ quẽ creſcit ex paruo.aut ſi ex diaco
no ordinet᷑ pᷣſbyter:nouerit ſe lucris minorẽ: ſacerdotio eẽ maiorẽ. Et ut ſciamus traditiões apoſtolicas ſũptas
de ueteri teſtamẽto: qd; Aarõ & filii eius: atq; leuitæ ĩ tẽplo fuerit: hoc ſibi epi & pᷣſbri & diacõt uẽdicẽt ĩ eccleſia.
¶ Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Damaſũ deoblationibus altaris & elemoſynis a pᷣſbyteris & no a laicis uẽdicã/
dis quod ſãctoꝶ doctoꝶ auctoritate cõfirmat: cẽſens laicos præſuptores excõmunicationi ſubdendos.
Ouerit ſãcta auctoritas tua Papa uenerade:qa de quæſtiõe quã clientulo tuo ꝓpoſuiſti:& cõgrua rũ
ſa per epiſtolã madaſti: hoc eſt de panibus a fidelibus in altani oblatis: ꝗs illis iure uti debeat: quãtũ a
Äpræcipuis ecleſiæ doctoribus ĩueſtigare ualui: in paucis tibi reſcribere curaui. Teſtes aũt idonei: quos
ad hãcrẽ corroborãdã cõcitaui: hi ſũt. Gregorius Naziãzenus mirabilis doctor: Cyrillus: Athanaſius: Theo-
philus: Anatholius: Ioãnes Chryſoſtomus: Euſtachius: Euſebius Chronographus: & nr̃ Hilarius. ꝗ oẽs uno
ore eodẽq; cõſenſu ueluti uera ſãcti ſpus organa anathematis mucrone cẽſet eẽ feriẽdos:qui in uſus laicoꝶ pa
nes oblationũ cõtulerint. ꝗa oĩno ſacerdotibus ſolis debent: niſi forte religiõis gra laici pro bñũdictiõe de manu
ſacerdotis accipiãt. Nõ ſolu aũt de panibus in eccleſia hoc ſãxerũt pr̃es nri:ſed de oĩbus quæ altari offerunt᷑:di
cẽtes atq; docẽtes: magnũ nefas eẽ: & per oĩa diabolica temeritate hoc fieri: ubicũq; acciderit: & ualde eẽ ĩtolera/
bile ſãctæ eccleſiæ: ut ſine uindicta ſãctoꝶ canonũ remaneat. Vñ Chryſoſtomus in cõmẽtariis ſuꝑ Matthæũ:
ubi diſcipuli ſpicas manibus uellebãt ſabbato & Phariſæi reprehẽdebãt ſic ait. Si nõ licuit Dauid:& uiris eius
abhuc ſub umbra legis comedere panes propoſiti õis: qũ ab Abimelech panes petiit: fame ſtimulãte:quõ nũc
euãgelio coruſcãte pſuaderi debet laicis:ut oblationẽ panũ deo oblatoꝶ ſuis uſibus rapiãt: Dicit nãq; pinde
apoſtolus. Qui altari ſeruiũt: de altari participẽt. Ergo qa ſacerdotes pro oĩbus orare ſolẽt: quoꝶ elemoſynas
& oblationes accipiũt: qua frote præſumũt laici oblationes: quas xpᷣiani pro pctis ſuis offerunt: uel comedere:
uel aliis cõcedere: cũ ip̃i nõ debeant pro populo orare? Ob hoc papa glorioſe mittere oportet illos præſũptores
in excõmunicationẽ ppetuã ut cæteri metũ habeãt:& amplius hæc in eccleſia ne fiant.
¶ Incipit quartus liber ſiue tractatus tertiæ partis p rincipalis epiſtolaꝶ beati Hieronymi de correctiõe uitæ &
cõuerſatione prælatorum ſiue præſidentium.
Epiſtola beati Hieronymi ad Ruſticuũ Narbonenſẽ epᷣm de uita & cõuerſatiõe ep̃i &.vii.gradibus clericorum
illi commiſſis. ¶Argumentum in eankeeem.
EPiſcopũ docet humilitatẽ iuſticiã pacẽq; ſectari: miſereri paupibus: legẽ dei diſcere & docere: nõ accipe p/

ſonã in iudicio:nec quenꝗᷓ cauſa ĩcognita iudicare: iferiores eccleſiæ miſtros nõ deſpicere: nec illis iniunã
ifrogare. Deniq; ſeptẽ diſtiguẽs ordies clericoꝶ docet p ſingulos: ꝗli eos eus debeat honore pꝓſeq:qᷓli charitate
fouere. Inſolentiã quoq; acauaritiã arguit epiſcopoꝶ:: qui omnia ſibi arrogantes officia & opes ſibi cumulãtes
clerum mendicare compellunt. l
Vficere qdẽ fidei tuæ arbitrorcòuerſationẽ ſãctã: quã hẽs in xpo Ieſu ad ſacerdotalis ordinis di/
ghitatẽ: arctã tibi & anguſtã ĩtellectus uiã in dño reſerare: qa præcedẽtibus meritis ac uirtutis ĩſi
) gnibus ad hoc officiũ electus a deo es. Licet in multis gr̃a Xpᷣi ſine opibus cõprobet᷑: & ceſſãte me
r itto cõuerſatiõis ac uitæ:lola dei dona fructificẽt. ITñ qatu præ cæteris electus a deo cõprobaris:qꝗ
legis pa ĩpleuiſti: &caaris in gra uſq; ad ſupeminẽtẽ ſciæ charitatẽ ĩtellectu dei tecũ loquẽte feſtinãter

.

eyxiſtẽtibus cogitatiõibus ĩſignibus: hoc uis noſſe:qd futurus es: totiustibi eccleſiæ put pcipis:ſacr̃a reſerabo.

doctriæ ordinẽ & locũ cuſtodiẽs: & qd qliter obuare debeas docẽs: ſi mõ ad iniuriãnõ reuoces nouellæ exhor-
tatiõis ĩ duſtriã. ac te nõ pudeat Paulil P minorẽ eẽ dũ diſcis. Quia ſepoſito ut uides priuilegio dignitatis: hẽs
de nobis amplius qd quæras: & id qd iãpridẽ in cõſecratiõe cõſtitutũ te eẽ credis: Reſtat ut capias: ne minor ĩ
ueniaris in xpo:ꝗᷓ in mũdo ĩterĩ noĩaris: ac ſic falſi uocabuli ĩutilis paſtor exiſtas:cũ hæc quæ ĩ dno latent:ſacr̃a
nelcires. Nos ti tenẽtes in oĩ diſputatiõe rõnẽ: ac tecũ ſimpliciter fabulãtes: ueꝶe te epᷣm aĩaꝶ debere eẽ mõſtra
bimus: ut factus tibi ipe iudex: hoc qd loqmur: ĩplere feſtines: & nobis coſẽtiẽs:uerecũdia & cõfuſione reiecta:
eligas abiectus eẽ in domo dei:magis ꝗᷓ hitare in tabernaculis pctõꝶe. Sic eni leſus ait: Reges gẽtiũ dnant᷑ eoꝶ:
K uiii. xciiii.

& qui ptãtẽ hũt:dni uocent᷑. uos aũt nõ ſic:ſed qui maior eſt uf̃m: fiat ſicut minor. & qui p̃nceps eſt fiat ſicut
miĩſter. Quis enĩ maioreſt?qui recuũbit an quimĩſtrat:in gẽtibus qdẽ qui diſcũbit.ĩter uos aũt no ſic: ſed qui
mĩſtrat. Ego auũt in medio ur̃m ſũ ſicut qui mĩ ſtrat. Et uos ꝗa eſtis pmanẽtes mecũ in tẽtationibus meis. Ego
diſpono uobis ſicut diſpoſuit mihi pr̃ meus regnũ: ut edatis & bibatis in mẽſa mea ĩ regno meo. & ſed eatis ſu
er ſedes duodecim iudicãtes duodeci tribus ifrael. Et alibi rectorẽ poſuerũt te: noli extolli. ſed eſto tanꝗ unus
ex ip̃is. Et alibi:nõ ut dñeris clero: ſed ut forma ſis ouibus. Et alibi. Tẽplũ dei eſtis: & ſpũs dei hĩ tatin uobis. Si
quis auũt tẽplũdei uiolauerit: diſꝑdet illũ deus. Tẽplũ enĩ dei ſãctũ eſt: qd eſtis uos. Quoniã ex ipſo & per ip/

ſũ & in ipſo ſũt oĩa:ipſi gloria in ſæcula. Vnus enĩ deus & pr̃dni nñ Ieſu AXpi: ex quo oĩa. & nos ipſo:& unus

dis Ieſus Aps: per quẽ oĩa: & nos per ipſũ. Sed nõ in oĩbus eſt ſcia. Cæcitas eni cõtigit ex parte in iſrael : donec
lenitudo gentium intraret: & ſicoĩs iſrael ſaluus fieret. Cõcluſit ergo deus oĩa ſub pctõ: ut oĩum miſereat᷑.
Añ oĩa humilitatẽ dilige: ꝗa ſupbia apoſtatare facit a deo: & initiũ oĩs pcti ſuꝑbia eſt. Deus enĩ nr formã ſer/
ui accipiẽs: humiliauit ſe uſq; ad mortẽ: mortẽ aũt crucis. Oẽs ſcripturas mẽte pcurre:totum canonẽ lege.atq;
hns añ oculos exempla ſãctoꝶ: imitare qd bonũ eſt. æmulare: quod ſãctũ eſt. Factuſq; tibi Hieroſolyma cæ
leſtis deo uota reſtitue. domũ in te & tẽplũ Salomonis ædifica: tabernaculũ fabrica: & diligẽtius exomare fe/
ſtina. Intra ſãcta ſãctoꝶ:: indeficiẽs lumẽ accẽde. pfectionẽ in oĩbus tene. Pone cuſtodiã ori tuo: & oſtiũ circũ/

ſtãtiæ labiis tuis. Nõ des in tẽtationẽ aĩam tuã: & dic. Ois caro fœnũ: & oĩs gloria eius ut flos fœni. aruit fænũ
& flos decidit. uerbũ aũtdũñi manet in æternũ. Sacerdos enĩ dni qui de ore ſuo ꝓfert iuſticiã: & exꝗrẽtibus nun

ciat ueritatẽ: angelus dei oĩpotentis eſt. In oĩbus cauſis ſerua iuſticiã. peregrinãtẽ: & orphanũ: &uiduã: & pau
perẽ: uel pupillũ uacuo eemie nõ dimittas. Ibiq; theſaurũ tuũ ubi & cor tuũ eſt:cõde.Cũ oĩbus fratribus tuis
ſicut ſcriptũ eſt: pacẽ habe. Cõcilia fuge.ne dũ iudicas cõdẽneris. Sic enĩ ſcriptũ eſt: beatus uir qui nõ abiit in cõ
ſilio impioꝶ. & in uia pctõꝶ nõ ſtetit: & in cathedra peſtilentiæ nõ ſedit. ſed in legedni fuit uolũtas eius. & in

lege eius meditabit die acnocte. Potẽtũ perſonas: diuitũnotitias: ſalutãtiũ obſequia ita accipe: ut paupem nõ

còtriſtes: nec ulli faſtidiũ excuſatiõis inducas. Nõ recedat liber legis ut ſcriptũ eſt: de manu tua. ſed meditareẽ
eo die ac nocte. Sic enĩ ſcriptũeſt. Sine offeſione eſtote iudæis & græcis & eccleſiæ dei: ſicut & ego oĩbus ꝑ oĩa

placeo: nõ quærẽs qd mihiutile eſt. ſed quod multis: ut ſalui fiat. Prius ꝗᷓ audias: ne iudices quẽquã. atq; ante
ꝓbationẽ accuſatidis illatæ: neminẽ a tua cõmuniõe ſuſpẽdas. quia nõ ſtati qui accuſat᷑ reus eſt: ſed qui cuĩ
cit᷑ cimĩoſus. Nec præſtãdũ odiis ſinguloꝝꝶ eſt: ut ĩnocẽtũ fratrũ donet iniuria. Quinĩmo timorẽ dri añ ocu
los ſemp hñs: ut totũ qd agit᷑:deo & Xpo ſcias eſſe præſẽtãdũ.Nã præterit figura huius mundi: & deo magis
obedire cõuenit ꝗᷓ hoĩbus. Qui ſcit præterita: de futuris æſtimat. uno enĩ ſermone tota lex adimplet᷑. Oẽ qd;
tibi fieri nolueris: alii ne feceris. Domi ſi fieri põt poſtpoſita pſonæ tuæ cura: officiiq; reuerẽtia: ſeruũ ſeruis eẽ
te cõuenit: atq; ita iſrael in oĩbus pdocere: ut quicũq; audiũtcõuerſatiòe tua magis ꝗ ſermone ꝓficiãt. Sic enĩ
ſcriptũ eſt: in ſapĩa ambulate ad eos qui foris ſint. Nò te extollat ſalutatio plurimoꝶ. Munera diuitũ & obſe/
quia te nõ uincãt. qa munera ut ſcriptũ eſt excæcãt oculos iudicũ. Nec plus ſit apud te matrona nobilis & di⸗/
ues: ꝗᷓ ꝓfeſſa paup atq; mẽdica: aut uidua maritali auxilio deſtituta: æqualis ei quæ habet uiꝶ potẽtẽ in ſæcu/
lo uideat᷑.Alienũ te a pſonis oĩum reddẽdũ iudica. Ac ꝓpter iniuſticiã in iudicio pauperẽ nõdefẽdas. nec pro

pter gratiã diuiti ĩdecẽter aſſiſtas. aut ſi hoc nõ potes facere: cognitionẽ reſpue cauſaꝶ. Sola eſto tibi lectiõe &

oratione cõtẽtus. Neminẽ enĩ ut ſcriptũ eſt diligit deus:niſi eũ qui cũ ſapĩa hĩtat.ac nullũ lædit. Iſta ſi feceris:

deo utilis in oĩ bus cõprobatus: pfectũ ſacerdotiũ in te retẽtabis. Expelle de tẽplo Ap̃i oues & boues: & colum/
bas uẽdẽtes. & nũmularioꝶ euerte mẽſas. quia domus patris nri domus negociatiõis eẽ nõ debet: ſedoratiõis.
Et quod iudicio dei ꝓiicit᷑:deſiderari ꝓpterdãnatiõis ſnĩam nõ oportet ne reprobi inueniamur in Apᷣo.Sicq;

fiet ut in ueritate conſiſtens ſeptiformis eccleſiæ ſacramentũ noſſe merearis quod in oĩpotẽtia dei cũ ſua uene
ratiõe conſiſtit ideſt in patre & in filio & in ſpu ſãcto: in archãgelis: in angelis: in ſapiẽtia: in hoĩbus. Quæ oĩa
ſi diligenter aſpicias: totus in his diſputationibus eccleſiæ catholicæ füdamẽtacognoſces. Et perhos gradus ſi
uniuerſa obſeruaueris quæ ſcripta ſũt: deus erit in memoria tua: & tu in dominũ reuertertſis.
De primo gradu eccleſiæ qui foſſarioꝶ ordo eſt.
Rimus igitur in clericis foſſariorum ordo eſt: qui in ſimilitudinem Thobiæ ſancti ſepelire mortuos
admo nent᷑: ut exhibẽtes uiſibiliũ reꝶ curã ad ĩuiſibiliũ feſtinẽt: & reſurrectionẽ carnis credentes in
dno totũ quod faciũt deo ſe præſtarenõ mortuis cognoſcãt. Tales ergo foſſarios eccleſiæ cõuenit: ꝗ

rũ. At ſicut cæteri ſacerdotes famulis dei deſpicias ſacrm: ac plus diuerſoꝶ ſeruis deferas uel amicis ꝗᷓ Xpi in tẽ/
plo cũ præces fũdis: cuis mẽbra ueneraris: c oĩ bus participare te cõuenit: nõ ſolũ ĩ altari:ſed & domi: cũ omni
bus eſſe cõuiuã: atq; inter domeſticos parietes ſimpliciter reſidere. Si amas Thobiã ꝓphetã: & ſi eius imitaris
exemplu:ſi ples quod ſcriptũ eſt: Qui recipit ꝓphetã in noĩe pphetæ mercedẽ ꝓphetæ accipiet. Caue ne huic

officio per ſupbia tuã aliqua irroget᷑ iniuria: quã laicus qui minoreſt Thobiæ nõ meret .Te eniĩ ita de dei men
bris oportet hr̃e iudiciũ: ut ĩtelligas eccleſiæ ſact̃m. Religionis enĩ & ſãctitatis eſt: ꝙ epᷣs diceris nò romani con
ſulatus aut iuris. Si hocuis eſſe qd factus es: ſerua ordinẽ tuum: locũq; cuſtodi. Defer ꝓphetæ: ut ꝓpheta tibi
ſeruiat. Dilige myſteria dei: utameris a Xpo. Noli aliquẽ cõtriſtare illicite aut iniuſto odio proſequaris:qa tu

ſicut

lis Thobias ꝓpheta fuit: eius fidei:eius ſãctitatis: eius ſcĩæ atq; uirtutis. Nõ ergo putes paruũ eẽ officiũ foſſario

hit
tün
laſ⸗
tar

die⸗
n
aß

Cbes
npr
din
E

ter
ci
tate
glet
Den

lan ſicut Aps es: & alii Xpᷣi ſũt: & nemo potẽs eſtin hoc ſæculo qui aliquẽ ſeruoꝶ ſuoꝶ uelit ab aliis cõculcari. tu
gui ipſe quoq; ſi libẽter accipias qddicturus ſũ:cũctoꝶ famulis ꝓpter eos qbus ſeruiũt honorẽ deferes: atq; unũ/
Ey quẽq; put potẽs eſteius dns ueneraberis. Dic mihi quæſo ꝗs maioreſt Apo? aut cui tãtũ debes qui pro te ſan
tifu guinẽ ſuũ fudit:& qui te eccleſiæ ſuæ præpoſuit:& qui te honorauit in cũctis:qui oĩa tibi diuitiaꝶ ſacr̃a cõceſ-/
unus ſit?/N unqd meret᷑ dũs deus tuus:ut cũ hæc præſtiterit ꝓpter bonitatẽ & miſericordiã ſuã cõſeruos tuos depri/
,S mas deroges Xpo:ac nullũ niſi te ſolũ putes ad dũm ptineretibi tãtũ exiſtimes reuerentiã deferẽdã:ac famu
eri los Xpᷣi in cõſecratione tibi creditos nõ in mĩſterio liberos: ut hẽas: ſed ut ſeruos ĩ dnationẽ poſſideas: Hæc eniĩ
unns præ cæteris deus dãnat: & nihil grauius fert:qᷓ ut cũ ſcias hoĩbus deferẽdũ deo i pſe nõ deferas:cũ ſeruũ princi/
loner pis atq; militiæ deputatũ pſequi & laceſſere nõ audeas: eos qui ueri dei ſerui ſũt: & uero Xp̃i caractere cẽſiti ac
er⸗ per baptiſmũ gratiã Xpi & per clericatus officiũ militãtes adiectiõe putes ignominia deputãdos: ut plus ĩter
ile, dũ apud cõſciẽtiã tuã ſi iniuriã nõ faciat nr̃a correptio: tã ſeruis q̃ clericis parcas. Et in his aliquid uernaculũ di
ligas: illos uelut alienos deſpicias: & malis mũdo placere ꝗᷓ Xpo. Pro Xpᷣo:pro fide:pro religione:pro ꝓpoſito
nace ſanctitatis deferre interdũ clericus ſeruo cogit᷑: & ad ignominiã nõ ferendã uilis iudicat᷑ in mũdo:qui ſũmus
teſe, in cælo eſt. Recte hæcrepudias eps. recta iſta non ſeruas. Si epᷣs nõ uis:ſi cæloꝶ regna cõtẽnis:ſi nullũ cum deo
nd⸗ cupias hre cõſortiũ: Certe ſi electu tea deo gra tularis:ſi factũ te paſtorẽ gregi ſi te creatũ ſacerdo tẽ clericis reco
ni gnoſcis: laborare debebis: ne tibi tua mẽbra diſpliceãt: ne id quod Xpᷣi eſt reprobet᷑ .Si enĩ ait apoſtolus: aut nũ
“W, quid caput pedibus dicet nõ deſidero opa ur̃a. Vnũ eniĩ corpus & multa ſũt mẽbra. Si tu caput es:pedũ tibi of
ur ficia neceſſaria ſt ũt: ptinere ad honorẽ tuũ atq; ad ſubſtãtia co rporalẽ pedes ipſ ecognot ſcis:ſine his utipſe no/
e ſti ambulare nõ potes. hi te ſuſtinẽt: hi totũ corpus pmouẽt: hi dirigut caput:hi primũ te eſſe faciunt. Perditis

his coõtemneris a cũctis:ac tibi ip ſe odibilis factus amarã uitã in ſæculo retentabis.
De ſecũdo gradu eccleſiæ qui oſtiarioꝶ ordo eſt.

in . .1 . 2 e⸗ . . . . „.
8 cũdus oſtiarioꝶ locus eſt qui claues regni cæloꝶ tenẽt: qui prarchis dant᷑: qui præſũt portis hieru/
. ſalẽ:aut ĩter bonũ & malũ hites iudiciũ aperiũt qd nemo claudit:& claudũt qd'nemo apit. I hic cõ
dn ſiderare te cõuenit: quæ circa oſtiarios dei debet eſſe diligẽtia: quãta his uerbis atq; officii reuerẽtia P

te deferẽda ſit:ĩtrare tẽplũ niſi per hos nõ potes. Hi ſũt ordinati per uices ſuas:& oĩa quæ intus ſunt ex utraq;
cuſtodiũt: ac ꝑfecti in oĩbus fideles recipiãt: reſpuãt infideles.
Kot „⸗ ¶ De tertio gradu eccleſiæ qui lectoꝶ ordo eſt.
—

hadn EFPrtius lector ordo eſt: qui deo Xpo & ꝓpphetis dat᷑:ᷣm qd ſcriptũ eſt. Exalta uocẽ tuã & dic. Oĩs caro
t fœnuũ: & oĩs gloria hoĩs ſicut flos fœni. aruit fœnu: & flos decidit. Verbũ aũt dni manet ĩ æternũ. De
ee niq; dns nr legẽs in tẽplo formã lectoris aſſi ũpſit. Sicut ergo lectores qui cãtant canticũ Moyſi & agni
nisc⸗ hi ſũt qui ſequunt agnũ ĩmaculatũ quocũq; ierit:qui cũ mulieribus nõ coinquinauerũ t: uirgines eni ſũt. Ho
U rũ numerus eſt angeloꝶ: & nomẽ angeli coueniẽter ſacerdoti adaptat᷑: qui uſq;adeo æqᷓles tibi ſũt per hæcoffi
be cia ſãctitatis ſicut ſcriptũ legis. Sacerdos qui de theſauro deore ſuo pfert iuſticiã: & exquirẽtibus annũciat ue/
dͤ/ ritatẽ angelus omnipotentis dei eſt.
rcu/ 6 De quarto gradu eccleſiæ qui ſubdiaconoꝶ ordo eſt.
poo Vartus eccleſiaſticæ diſpoſitiõis in ſubdiacono eſt ordo: qui metranatinei appellant᷑ in humilitate
e6 dno ſeruiẽtes. ꝓpter hoc in euãgelio leſus ad Nathanael ait: Hic eſt uerus iſraelita: in quo dolus non
ens: eſt. Cui rũdens leſus ait. Añ ꝗᷓ Philippus te uocaret: cũ eſſes ſub ficu nouitte. qd ꝓpterea ſcriptũ eſt:ut
un⸗ uNoc diſpoſitionẽq; cognoſcas: ꝓpterea dñs nr̃ formã dei accipiẽs humiliauit ſe uſq; ad mortẽ:mortem
os aũt crucis. ꝓpter qd ſempꝑ genu flexo orare mãdamur. Oĩs eni qui ſe humiliat exaltabit᷑: & qui ſe exaltat hu/
ig miliabit᷑. Propter hoc ægyptus cõpetẽtibus plagis pcutit᷑ a dũo. Hæc dies pfectiõis ex ægypto paſcha dni nun
ene cupat᷑:ut qa paſcha nr̃m ĩmolatus eſt Xps:plenitudinẽ totius m yſterii atq; ſacii in reꝶ officiis recognoſcas:
n nec per arrogantiã nõ ferẽdã nõ deſpicias eos qui oblatiões in tẽplo dei ſuſcipiũt: ut ſecretoꝶ oĩum teſſes parti
cipes etiã paſſionũ ſunt & cætera. Hi enĩ primi deſideria nia ſuſcipiũt:hi ꝓbãtin nobis optimas uolũtates: hi
repudiãt malas: hi ut a deo ſuſcipiamuraſſiſtũt: quoꝶ tibi ſicut uiſibiliter mĩſteria eſſe cognoſcis:ita & inuiſi
biliter ꝓpter pacem aut eius cõcordiã utilẽ eſſe perpende: ne cõficere corpus Xp̃i & ſanguinẽ ultra nõ poſſis: ſi
605 uenturus ad altariũ dei eccleſiæ mẽbra neglexers. L
gin ¶ De quinto gradu eccleſiæ qui leuitaꝶ ſeu diaconoꝶ ordo eſt.
t ‚Vintus in diaconibus ordo ſacii eſt: quoꝶ ſors dei eſt:qui recedere de tẽplo dni die ac nocte phibent᷑:
lnd J qui coluna & fũdamẽtũ ueritatis ſũt: qui eccleſias dei ſuſtinẽt: qui altare Xp̃i ſũt:ĩ quo firmant᷑ ſacr̃a
nts 'in quo offer: oblatio. Quid ergo in tẽplo dei ut ipſe noſti uenerabilius altari eẽ põt:qs nõ ſe ad mẽſã
mni dũi acteſſurus humiliet᷑ Et hi ſũt quos in apocalypſi legimus Septẽ angeli eccleſiaꝶ: hi ſũt ſeptẽcãdelabra au
ts rea: hi uoces tonitruoꝶ: hi in ſimilitudinẽ ſactoꝶ. Noe iuſticiæ præcones nõ hntes in ſe maculã aut rugã atq; ĩ
nui cãdorẽ lucis effecti: in oĩ iſrael deo uolẽte pſpicui:puri mẽtibus:aĩaꝶ cãdidi:uirtutũ opatiõe præclari:humili/
nen tate præditi. qeti: humiles: euangelizaãtes pacẽ: annũciãtes bona: diſſẽſioes rixas & ſcãdala reſecãtes:ſoli deo elo
n quẽtes:ĩ tẽplo nihil de mũdo penitus cogitãtes: dicẽtes pri & mri nõ nouimus uos:& filios ſuos nõ agnoſcẽtes.
abi Deniq; & Leui ut ſcriptũ legimus ſacerdotalis tribus ẽ: & caput oĩum ſacerdotũ.ſine hoc ſacerdos nomẽ hẽt:
nu K v. .xcy.

officiũ nõ hẽt: hic miſter dei dicit᷑ ꝗa ſcriptũ ẽ. Quis maiorẽ ꝗ mĩſtrat:an cui mĩſtrat᷑ Et ſicut in ſacerdote cõ
ſecratio:ita in mĩſtro eſt ſacr̃idiſpẽſatio. Illi orare:huic pſallere mãdat.Ille oblata ſciĩficat:hic ſcĩficata diſpen
ſat. Ipſis etiã ſacerdotibus ppter præſũptionẽ nõ licet de mẽſa dñi tollere calicẽ: niſi eis traditus fuerit a diaco/
no: ut præcedẽte miĩſterio ſcĩtatis humiliatus pauliſꝑ poſt cõſecrationẽ dũ miſterio dei ĩſtãt: reuerẽtiã ut de/
bẽt recognoſcãt. Ita eniĩ deus nr̃ oĩpotẽs uniuerſa diſpo ſuit: ut qui maiorẽ eẽ ſe crediderit minor ſit: & qui ui/
deret minor maior exiſteret. Deniq; ꝗᷓ hoc ueꝶ ſit ipſe ꝑ pende. Leuitæ ĩferũt oblatiões in altari. Leuitæ cõpo/
nũt mẽſã dñi. Leuitæ cũ ſacerdotibus dũ ſact̃a biñdicunt᷑ aſſiſtũt. Leuitæ an ſacerdotes orãt: ut ſicut diſtinctio
locoꝶ credit᷑ in mũdo:etiã in altari dei uideat᷑. Epᷣi ſupbi ſũt:ſi nolint ſibi diaconos anponi: Gi humanitatẽ dili
ſt maiorẽ eẽ ĩ eo q ſũt humiles cognoſcãt. Tũc deĩde ut aures hẽamus ad dum diaconus acclamat:ipſe pᷣdi
cat: ipſe hortat᷑: ipſe cõmonet aſtãtibus ſacerdotibus ne leuiter hãc uocẽ: quæ hæc & pacẽ annũciet: aut negligẽ
ter aſpicias: aut cõtẽnẽdã putes.Sufficit huic ordini eũ ꝑ dũm fuiſſe cõceſſũ: ut nõ ſolus ſacerdos ĩ tẽplo totũ
agere &1 plere uideat᷑. Eget officio diaconi ſacerdos: ſicut & diaconus ſacerdotis: nec diues ſine paupe eſſe põt.
Poſt cõſecrationẽ enĩ oĩum ſacrt̃oꝶ poſt or̃ones:poſt recitatiões noĩum poſt oĩa myſteria deitatis pfectio: rur
ſus leuitis ĩ altari dat᷑. Diaconus ut ſupius dixi calicẽ tradat: teſtis paſſiõis: teſtis diſpẽſatiõis: teſtis humilitatis
ne elatus ĩ ſupbiã is ꝗ obtulit nihil ſpandũ ſibi a diacono recognoſcat.Iõ leuita ĩ cõſecratiõe pfectus ẽ: nec ul/
tra iã ſicut laicus bñdicit᷑: qa fectã ĩ ſe hr̃e iubeat᷑ dni ſcĩtatẽ. Deniq; ex oibus tribubus ĩ Ieſu naue libro Leui/
tæ ciuitates accipiũt:ut tu Teliga nullũ eẽ hoĩum genus: nullã terrã: nullũ locu: nullã gẽtẽ: quæ non huic p/
pter dũm pᷣuire iubeat᷑. De leuitis aũt decimas decimaꝶ accipimus ſacerdotes: nec dare ipis ſed accipe mãdant᷑.
Nuic aũt ex quo ĩ eccleſiis ſicut ĩ romano ĩperio creuit auaritia: piit lex de ſacerdote:& uiſio de ꝓpheta. Singuli
quoq; potẽtia epᷣalis noĩs quã ſibiipſi illicite abſq; eccleſia uẽdicauerũt: totũ qd leuitaꝶẽ ĩ uſus ſuos redigut.
nec hoc ſibi qd ſcriptũ ẽ uendicãt: ſed cũctis auferũt uniuerſa. Mẽdicat ĩfœlixclericus ĩ plateis: & ciuili ope mã
cipatus publicã a quolibet depoſcit alimoniã. & ꝗqdẽ ex eo deſpicit᷑ a cũctis ſacerdotale officiũ:dũ miſericordia
deſolatus iuſte putat ad hãc ignominiã deueniſſe. Eget ĩ ſede bcheer⸗ altari leuita:ĩ ſecretario ſubdiaconus:
lectiõe lector: & ĩ tẽplo oſtiarius: ĩ ſepultura foſſarius: moriunt᷑
cordiã: ꝗ miſereri aliis ſũt pcepti. Et cũ ita fuerit: ſacerdos Anor nõ fecerit cõdẽnat᷑. Solus ĩcubat diuitiis: ſolus

mĩſterio utit᷑:ſolus uniuerſa ſibi uẽdicat:ſolus partes ĩuadit alienas: ſolus occidit uniuerſos. Nã ſi ß᷑m diuinos

libros oĩa faceremus:nec dici ꝗcꝗᷓuiſi ibiliter poterat cũctis: ſ. ola in Xp̃i eccleſia ſcĩtas abũdaret. Hic ꝓpter ſacer
dotũ auaritiã odia cõſurgũt:hĩc epᷣi accuſant a clericis: hinc prĩcipu lites: hinc deſolationũ cauſæ:hĩc origo cri
minis. Etenĩ ſi unuſꝗſq; ita hũc mũdũ uiſibiliter poſſidere mãdat᷑: ut ſua tãtũ poſſeſſiõe cõtẽtus ſit: acres nõ ĩ
uadat alienas: nõ agrũ paupi tollat: nõ uineã: nò ſubiectoꝶ aliqd: nõ famulos: nõ fructus: ꝗᷓto magis ꝗ eccle/
ſiæ dei pᷣeſſe debet:ita ĩ oĩbus fᷣuare iuſticiã: ut hoc ſibi tãtũ uẽdicet qd ſui iuris eẽ cognoſcit Aliena nõ tãgat
aliẽa nõ rapiat: æꝗᷓlẽ ſe cæteris faciat. & ſicut ſine his ĩ eccleſia nõ fit: ita & ſine his ĩ eccleſiæ miſterii diſpẽſatiõe
nõuiuat. Certe utip̃e noſti quiſibiliter ĩ hoc mũdo ius ĩuadit alienũ: accuſat᷑a paupe: dãnant a iudice. Ita & ĩ

eccleſia dei cũ unuſꝗſq; ſtip edia ſua pdit:clamat ad deũ: exaudit᷑ a xpo. nec differt᷑ ĩ hac parte ultiõis ſnĩa:ſi nõ

reddunt uniuerſa. Moderatio enĩ dei pces ac ſolũ nr̃m redditũ quærit: acnos quærit ſua bonitate pᷣuari. Sed ſi
nõ cõuertimur:ſi duri corde ſumus: ſi ĩ pctis uſq; ad mortẽ illicite pduramus: Aſſidue peccãti ſicut ſcriptũ eſt
deus nõ miſerer. E. ſexto gradu eccleſiæ: qui ſacerdotũ ordo eſt.
Extus ſenioꝶ ordoẽ: q ſacerdotibus dat᷑: qpᷣſoyteri dicunt᷑: ꝗpᷣſũt eccleſiæ dei: & xp̃i ſacĩa cõficiũt. Hi
aut ĩ budictiõe cũ epis cõſortes miĩſterio ſut. nullaĩ cõficiẽdo corpore Apᷣi ac ſãguĩe ĩter eos & epos cre
dẽda diſtãtia ẽ: & euchariſtiã iãpridẽ ꝑ p̃ᷣſbyteros bñdictã ſi uſus exegerit epi accipe debent:ac ſe Apᷣo
ac plenitudini eius coĩcare cognoſcere. Nã ſiqꝗs ad iniuriã reuocet aut putet ſe accipe nõ debere euchariſtiam
quã pᷣſoyter bndixit:is ꝓfecto ꝑuerſi us ẽ: credẽs dum duo corpora hũiſſe. Vnum maius: & unũ minus. Maius

qdeps cõficit: qd p̃ſbyter minus. Hic Apᷣm diuidit:eiq; facit iniuriã. Ergo ĩter baptiſmũ & baptiſmũ põt eẽ di
ſtaãtia: ut ſãctior iudicet᷑ quẽ baptizauit eps:qꝗᷓ is quẽ leuita.ſicut ĩ actibus apoſtoloꝶ legis Eunuchũ a Philip/

po diacono baptizatũ fuiſſeut ſcriptũ eſt. Ecce aqua: ꝗs ꝓhibet me baptizari/& ille ait nihil: ſi credis. Fides enĩ
uæ facit mudũ: & ꝗa nõ ẽ dãtis ſed accipiẽtis. Ita credẽdũẽ ſoĩ aĩa baptiſmũ eẽ pfectũ: & ĩ oĩ ſacerdote corpus
Xp'i eſſe pfectuũ. ꝗnõ coĩcat euchariſtiæ pᷣſbyteroꝶ:nõ coĩcat Apᷣo.nec euchariſtiã ipſe bndicit: qa ĩ eo ĩ quo iu/
dicat cõdẽnat᷑: atq; in ſimilitudinẽ Iudæ traditoris tradẽs dni nullo cogẽte ipſe ſibi ĩfert manus:ac ſuſſ pẽdio pe
rit: qa ſuꝑbia peccat in deo. Nec ego dico præſẽtibus ep̃is atq; aſtãtibus altari preſbyteros poſſe ſact̃a cõficere.
Sed ſi forte uſus exegerit: ut ueniẽtes ad eccleſiã ſacerdotes iiſdẽ horis ꝗbus aut oblatio parata nõ ſit: aut non

poſſitofferri: nõ debere epiſcopũ repudiare euchariſtiã preſbyteroꝶ ſi ponat᷑ in altari. quia accipi oportet epi/

ſcopũ:quoniã corpus eſt Api. ſicut enĩ ſcriptũ eſt. Vos enĩ eſtis corpus Api & mẽbra ex parte. Charitas enim
cœperit multitudinẽ peccatoꝶ. Fides: Spes: Charitas. Tria hæc maior his eſt charitas. Charitas patiẽs eſt:beni
naeſt: nõ æmulat᷑: nõ inflat᷑: nõ perperã agit. Oia credit: omnia ſuſtinet: charitas nunꝗᷓ excidit. Et qa ſcriptũ
eſt preſbyteri duplici honore honorant᷑ maxime qui laborãt in uerbo dñi prædicare eos decet: utile eſt benedi
cere: cõgruũcòfirmare: cõuenit reddere cõmunionẽ: neceſſe eſt uiſitare ĩfirmos: orare pro ĩualidis: atq; oĩa dei
ſacĩa cõplere: præſertim cũ in oriẽteeã ſemꝑ cõſuetudinẽ & in illyrico & in italia atqʒ in africa oĩ bus locis tẽpo
L ribus

1

ame: & qalios ſepelire mãadant᷑:poſcũt mißi

dteci
lad,
tch,
ui ui⸗
o⸗
incti
cl
e
woti
ept.
lor tur
lltats
necul/
Leui,
nep⸗
ilmnt.
ingli
it
peni
orlin
donng
tmibi
ſolus
inos
ſacer
Poi
Snöi
eclle
tint
ſſande
lnat
ſulind
l
ptich

in
oe
No
ſkam
ſuus
eidi
lp⸗
eni
s
golu/
dope
ieete
tnon
etipß
enin
heni
nptü
6
lei
ipo
bos

ribus apoſtoloꝶ fuiſſe manifeſtũ ſit. Ac ſola ppter auctoritatẽ ſũmo ſacerdoti clericoꝶ ordĩatio: & uirginum
cõſecratio reſeruata ſit: cũ baſilicæ altaris & cariſm æ dedicatiõe uel ſatiſfactiõe a multis diſciplina eccleſiæ uẽ/
dicata cõcordiã ſacerdotũ ſolueret: ſcandala generaret. ꝓpter hoc & nup epiſcopalis electio ad metropolitanũ
remiſſa ẽ: & cũ huic ſũma dat᷑ poteſtas: aliis adimit᷑ hæc facultas: & incipiũt etiã ſũmi ſacerdotes pati non ex
iure ſed exneceſſitate aliũ ſacerdotẽ: ne huic epiſcopus inuidia diabolicæ tẽtationis inflatus iraſcat᷑ in templo

Si ep̃i cohortãtur plæbẽ: ſi in eccleſiis pᷣdicẽt: ſi plæbibus ut ſcriptũ ẽ benedicãt:etenĩ obuiãti iſta ſic dicã:q n6

uult pᷣſbyteros facere quæ iubẽtur a deo: quis maior ẽ chriſto? aut quis corpori eius aut ſanguini poterit ante
poni: Præſbyter chriſtũcõſecrat: cũ in altario dei ſacramẽta benedicit. benedicere populũ nò debet: ꝗq xp̃m etiã
iuber cõſecrare?- Virgines etiã dei licet apoſtolus dicat:De uirginibus pᷣceptũ domini nõ habeo:tn hoc rõne fa/
ciente ſi uſus exegerit ꝑ eũ benedici ſi neceſſe eſt manifeſtũẽ:qa Maria mater dni chriſti ſoror uirgini eu /
chariſtia xpᷣi chniſtus:& minor Maria ꝗᷓ dns. Tamẽ credẽdũẽ ſũmi ſacerdotis iudicio: & hoc faciendũ eẽ quod
iuſſerit circa laicos:iubẽtibus nobis iuſtiſſimi ſacerdotes pᷣſbyteri dei bndictiõis perdũt officiũ:amittũt liguæ
opus:nõ habent confidentiã pᷣdicãdi.trũcatus eſt omni parte uirtutũ.ſolũ pᷣſbyteri nomẽ habet plenitudinẽ
ac ꝑfectionẽ: quæ cõſecrationi eius cõpetit: nõ retentat. Quis hic ergo o ſacerdotes honor ẽ: ut daãna gregibus
ĩferatis qm cũ paſtoribus ꝑ potẽtiã ueſtrã aufert᷑ deo digna diligẽtia: cõtagiũ quoddã & calamitas creſcit in
regibus. ac deo noſtro patrimonii ſui dana cõquiritis: dũ ſoli uultis in eccleſiis potẽtari. Deniq; & chriſmæ ea

rc atq; hic ordo leumin cõſecrãtis:baptizatũ dũm & in ſimilitudine colũbæ in ſpecie chriſmatis a patre un/

—
„

ctũ fuiſſe manifeſtũ ẽ.ac plenitudo ſacramẽti corpus eius & ſanguis oſtẽſus. Quæ tua offerre licet etiam reli
qua quæ in eo ſũt cõſecrare. qa in xpo oĩs plenitudo diuinitatis corporaliter habitat. Præſbyteri ergo ſi neceſ
ſe ẽ poſſũt chriſma cõficere:niſi ꝗa in corpore eius chriſma ẽ.Siqdẽ hæc regula etiã nũc ſᷣuat᷑ a plurimis atq;
in eccleſiis multis ſic iſta faciãt. tamẽ meæ hoc eẽ ſentẽtiæ: nulli epo ſuꝑ hoc iniuriã eẽ faciẽdã:nec legem a me
opponẽdã eẽ ei ꝗ lex eſt pᷣſbyteri. Ab initio ut legimus negocioꝶ iudices eẽ madati ſũt pᷣſbyteri intereſſe ſacer
dotũconſilio. Quoniã & ipſi p̃ᷣſbyteri ut legimus epᷣi nũcupantur:ſecũdũ quod ſcriptũẽ ad Titum huius rei
gratia reliqui tecretæ: ut ea quæ deſũt corrigas: & cõſtituas per ciuitates pᷣſbyteros: quẽadmodũ tibi diſpoſui.
Vides ergo pᷣſbyteꝶ epiſcopũ dici: & apoſtoli Pauli eſſe ſentẽtiã. & alibi ad Timotheum de eccleſiæ ordie opor
tet eßᷣm irrephenſibilẽ eẽ. Vides ergo hic pᷣſbyteri nõ fieri mẽtionẽ:ſed hũc eẽ locum quem epiſcopatũ uocãt.
Et alibi ad epiſcopu:pᷣcipe hæc & doce: nemo adoleſcentiam tuã contẽnat. ſed formaeſto fidelium in ſermõe
Tcõuerſatione:in charitate:ĩ fide:in caſtitate. Intellige ergo in pᷣſbytero ſũmã ſacerdotii collocari. Et alibi ad
maiores natu qui uos poſuit epiſcopos regere eccleſiã ſuã. Et alibi cũ epiſcopis & diaconibus Philippus ſcri/
beret. Creta una macedoniæ ciuitas ẽ. Et cũ ibi Paulus ep̃is & diaconibus ſcripſit: qd niſi eos ꝗ ſũt pᷣſbyteri epi
ſcopos uocat: Deniq; utapoſtolus Ioãnes ep̃is ſcribit Senior electe due quẽ diligo ĩ ueritate. Nã pᷣſbyter æta
tis nomẽ: ep̃s dignitatis. Salomõ quoq; ait pᷣſbytero:Humilia animã tuã. Sed oderũt hoc ſacerdotes ſupbi ĩ
p̃ᷣſpyteris nomẽ:qui uolũt eẽ hoc qd xpᷣs:q diſcipuloꝶpedes lauit: ꝗq baptizatus ẽa loanne:licet baptizandũ
ſe Ioannes a dno pclamaret. Propterea ſcribo ut ſi p̃teriti tẽporis error no põt iã reuocari: uel pᷣſens in eccleſiis
ſuis faciãt qd rom æ:ſiue quod in oriẽte: quod in italia: quod in creta:q in cypro:qd ĩ africa:qd in illyrico:
qd; in hiſpania: quod in britãnia: quod etiã ex parte p gallias: qd in oĩbus locis: ubi humilitas pſeuerat qd in
cælis ẽ qd maius ẽ: ubi ſedes eoꝶ legis eẽ diſpoſitas: ut terrena cõtẽnas: ut nihil tibi de mũdi iſtius cõuerſatiõe

pᷣſumas. Reſpice hieruſalẽ matrẽ ofum ſcõꝶ ornatã patriarchis ꝓphetis apoſtolis & angel dei: Ipſius cõſue

tudinẽ ſequere: ipſius ſacramẽta cuſtodi: Nihil tibi ſit cõmune cũ cæteris ꝗ errorẽ ſuũ illicita pᷣſũptiõe defen
dũt: & cõſuetudinis dicũt eẽ quod nõ ẽ. Nã ſi aliquis noſtꝶ pᷣteriti tẽporis cõſuetudinẽ poſſit agnoſcere:ꝓba
rẽ tibi hoc qcloquor ab initio ſemp:cũ apoſtoli pᷣdicarẽt in eccleſiis fuiſſe uata:Et poſtmodũ odio ſinguloꝶ
uitiata aliq: aliquãta pᷣſũpta. Sed nemo dãnãdusẽ:nemo iudicãdus:ĩmo oẽs ĩ mãſuetudie & charitate ſpũs
amplectsdi ut dũ nobiſcũ bonitatis xpᷣi füdamẽta cognoſcãt:ad ædificiũ dei ſpõtanea uolũtate cõueniãt: ut
in culmine templi nobiſcũ ꝑmanere mereantur.
De ſeptimo & pcipuo gradu eccleſiæ: qordo epiſcopalis ſeu epoꝶ eſt.
Eptimus autẽ ĩ his diſpoſitionibus epiſcopalis ordo ẽ: & ꝗ primus & pfectus in cunctis ẽ:q oĩpoten
tiæ dei & ĩ chriſto donat᷑: ex quo ꝓceſſus omniũ gloriarũ plenitudo ẽ uirtutũ: ex quo oĩa: in quo oĩa
Ipſe ordinat ſacerdotes: ipſe leuitas: ipſe ſubdiaconos: ipſe lectores: ipſe oſtiarios: ipſe foſſarios: ipſe

hil habẽs: ſi humilis & bonus ſit: ſi perfectus ut ſcriptũ ẽ. Eſtote perfecti ſicut & pater ueſter pfectus ẽ: ſi ob
ſeruatoĩa:ſi hoſpitalis: ſi ſine crimine:ſi habẽs teſtimoniũ bonũ:ſi unius mulieris uir ideſt ſuæ:ſi tãtũ ſua car

ne contẽtus ſit: alieni corporis illecebras nõ requirat: filios habẽs ſubditos ĩ caſtitate: & ſobrietate. qa peccare
in operibus nõ debet: qui in electiõe pfectus ẽ. Huius ſacerdotalis ueſtis ẽ perfecta dei gloria. Ad huc pertinet
chriſma ꝙ Chriſtus chriſtianoꝶ ẽ: ideſt ſanctus ſanctorũ & Chriſtus animarum: ſecũdũ qd ſcriptum eſt. No
lite tangere chriſtos meos & in prophetis meis nolite malignari. Huic ſũma acuctis clericis atq; ab oĩ popu/
lo deferenda reuerentia eſt: quia non dicit figmẽtum ei qui ſe finxit: Vt quid me finxiſti ſic(aut non habet

aru inẽ tenẽs metitur hieruſalẽ:pſe fabricæ dei pᷣeſt:ipſe quod unuſqſq; facere debet oſtẽdit:ipſe clamat:ipe
recipit: ipſe ligat: ipſe ligata ſoluit: ipſe claues regni cæloꝶ habet: ipſe thronũ dei reſerat & claudit: ſupra ſe ni/

xrvj

poteſtatẽ figulus luti ex eadẽ maſſa facere aliud ꝗdẽ uas in honorẽ: aliud in cõtumeliã huic nõ cogitare de era
ſtino pro pfectiõe mãdat. Hic de ueſtimẽto & uictu ſollicitus eẽ ꝓphibet᷑ Hic poĩa ſimilis deo ſi nõ recedat
a aulto⸗Lecuͦdu qd ſcriptũ ẽ: Iu es ſacerdos in eternũ ſecũdũ ordinẽ melchiſe edech. Hic in carne am bulat:nõ
ſecũdũ carnẽ militat. Hic nõ uult eẽ niſi cũ ieſu. Hic neminẽ dãnat. Hic ipſi etiã Iudæ ſcias eũ ĩ paſſione pacifi
cũ ut chriſtũ eẽ debere. Hicoſculũ ei data quo tradit᷑. Hic præ cũctis patit᷑. Hic ſaluat uniuerſos. de hocoffi/
cio amplius diſputare nihil poſſũ. qm quod in clericis cõſecratũ eẽ pᷣdidiciſti epᷣm ſolũ habere manifeſtum E.
in illis eẽ partes & mẽbra uirtutũ: in epo plenitudinẽ diuinitatis habitare corporaliter. Atq; ita ẽ ut in ep̃is dam
in pᷣſ byteris apoſtolos:qui & ipſi ſũt recognoſcas Sed quia ſcriptũ eſt. Non uos me elegiſtis: ſed ego elegi uos
ſũmus ſacerdos. Oẽm eniĩ ſuã poteſtatẽ deus diſcipulis dedit: & Moyſẽ deudici uoluit Pharaonis. Atq; ipe hõ
ieſus chriſtus maior in eo qd in carne apparuit. Fuit & hoc myſteriũ eccleſiæ: quod Eſdras ſcripſit: q in qnq;
gradibus collocatũ ſenſus nñ capitis tenet. Nãq; uiſui epᷣatus pᷣſ byteria dantur ſecũdũ qd; ſcriptũ e. Specula/
torẽ te poſui domui iſrael. Leuitæ odoratui: qa ipſi ſacerdotibus iũcti colũnæ: & fũdamẽtũ ueritatis ſũt: ipſi
ep̃i forma puris mẽtibus odor uitæ in uita ſũt: & ꝑ manus eoꝶ odor ſacrificii aſcẽdit in cõſpectu dei. Natinei
auditui ut audiãt uniuerſi diuinis uerbis ac pᷣceptis ſacerdotũ & officiis leuitarũ. Sacri cãtores ßmoni qd eſt lĩ

uæ. Oſtiarii ſiue foſſarii ſicut ſcriptũẽ. Pone dne cuſtodiã ori meo: & oſtiũ circunſtãtiæ labiis meis. Ex uerbis
enĩ noſtris iuſtificamur. In ore enĩ hoĩs uita & mors: ideo in foſſariis ſpũs ꝓphetaꝶ ꝓphetis ſubiectus ẽ: ĩoſti/
ariis doctores: in lectoribus ꝓphetæ: in ſubdiaconis angeli: in diaconibus archãgeli: in pᷣſ byteris apoſtoli:ĩ epi
ſcopis deus. Deniq; ſcriptũ ẽ primo apoſtolos: ſecũdo ꝓphetas: tertio doctores. Et ideo de epᷣo uſq; ad diaco/

nũ ſpũs diſpoſitio ẽ. De ſubdiaconibus uſqʒ ad oſtiarios aĩæ in foſſariis corporis. Sicq; has oẽs diſputationes

eccleſiã chriſti quaſi unũ hominẽ deo ſeruiẽtẽ eẽ cognoſce: ſecũdũ qd ſcriptũ ẽ. Vos eſtis tẽplũ dei: & ſpiritus

dei habitat in uobis. Siqs tẽplũ dei uiolauerit Alſterott illũ deus. Tẽplu enĩ dei ſanctũ ẽ: quod eſtis uos:pdica
aũt uerbũ dei cunctis ut ſcriptũẽ. Exhortare oẽs diuitibus huius ſæculi pcipe nõ ſi upbe ſape:neq; ſape in ĩcerto

diuitiarũ: ſed diuites eẽ ĩ opibus bõis: nemo adoleſcẽtiã tuã cõtẽnat: nõ recedat liber legis de manu tua: ſed me

ditab eris die ac nocte in eo ante oĩa curã ipaupera ꝗa ꝓpter nos xpᷣs paup factus ẽ cũ eſſet diues. ut inopia illi
us ditaremur. ꝓfeſſas & eas quæ uere uiduæ ſũt reqre: egẽtibus neceſſaria ſũminiſtra: nec in duo pegrinatio/

nis nomẽ horreſcas. Quoniaã quãdiu ſumus in carne: pegrinamur a dño. Iuniores autẽ uiduas deuita. cũ eni

luxuriatæ fuerint in xpᷣo nubere uolũt. Vxori tuæ ꝓpter antiquã cõſuetudinẽ ac piculũ ſacerdotii nõ des aĩam
tuã ĩ poteſtatè: ne forte in ſimilitudinẽ Adæ in paradiſo poſitus cõfundaris: atq; acceptã legem ſi peccaueris
pdas:ac nuditatis tuæ cõſcius cõfuſionẽ mẽtis excipias:& locũ cõſecrationis amittas. Amanda quidẽ uxor eſt
ſicut eccleſia: ut tẽplũ dei. orãdũ cũ ea:legẽcdũ: abſtinẽdũ: cõmunicãdũ in altario nõ in ope:ſpiritu nõ came ui
uẽdũ. uenerari autẽ & te ꝓpter cõiũctionẽ legis debet: nõ deſiderari ꝓpter prĩcipiũ delinquẽdi. quia tibi uſum
cõiugii ĩterdictũ eẽ ppẽdis: cũ te eᷣm eẽ cognoſcis. habere ſe illa ex hoc chriſtũ gaudeat nõ maritũ: eẽ cũ deo nõ
habitare cũ cõiuge.domũ poſſidere:ĩtra domeſticos parietes: uernaculã ſanctitatẽ. exultet in dno: gratias agat
deo: ꝙ de corruptione liberata tibi quoq; debitrix ſit. ꝙ ad hocofficiũ uolaſti: ꝙ cõſentiente electus es a dnño: ꝙ
prius deoĩbus cũtuis ut decuit tranſegiſti ꝗᷓ epiſcopatũ rogatus acciperes: & ſeparatus a cõiuge in eccleſia per
maneres. Certus autẽ ſũ exẽplo bonæ uitæ tuæ oẽs hoceẽ facturos: ut in adoleſcẽtia credentes deo dũ cõtẽnũt
terrena diuina percipiant: & emẽdati in omnibus domino conſecrentur: ut doctores plæbiũ facti poſtemẽda
tionẽ ſui pᷣdicẽt uniuerſis:& ſalus omniũ nũcupent᷑. Sæculares autẽ uiros ad miniſteriũ nõ aſſumas eccleſiæ.
Sic enim legis manus temere nemini ĩpoſueris. & iterũ hi primũ cõprobẽtur: & ſic miniſtrẽt ſine crimine con
ſtituti. Sũt enĩ multi qui ſequẽtes uota populoꝶ:diſciplinã eccleſiæ nõ obſeruãt. ac ſine experimẽto bonæ ui
tæ eligũt nõ cõuerſos. atq; ut cõſuetudinẽ rephẽdã peccãtes nobilitatẽ potius ꝗᷓ mores optimos benedicunt.
& ante regni cæleſtis gubernacula traduũt:ꝗᷓ de terrena cõuerſatione ſecuri ſint. quaſi uero deo deficiãt ſacerdo
tes. aut clericatus officiũ poſſit implere: q necdũ caſtus didicit eẽ abſtinẽdo. Taceo de reliꝗs uitæ documentis:
ꝙ ignorat libros:ꝙ cõſuetudinẽ neſcit:& prius doctor gentiũ dicitur uel miniſter: ꝗᷓ diſcat aliquid. im peritus
alieno iudicio ĩ poſteꝶ uiuens: nõ dei ſed cuiuſcuq; facit in oĩbus uoluũtatẽ. Dũ enĩ inſtruere ſe obedientia de/
bet:cedit ad tẽpus:& inuitus diſcipuli nomẽ accipitĩ magiſtro: minorq; fit minimo: Cõcurrũt ad eccleliã po/
puli a ſacerdote nouo aliquid audituri: quod aelllicer cunctos:quod ſaluet uniuerſos:& ultra ſolitum morẽ
forte nihil dicitur: cæras nectit: paginas ignotas cunctas uerſat in pectore: & delicta omnia recognoſcens ſo/
la impudentia utitur excuſantis: & hoc ipſum quod rogatur iraſcitur. Quale tunc erit quæſo epiſcope iudi/
cium tuum: cum interrogatus nihil dixeris: ac mulieres laicoſ. ſcientiæ agnitioni uitæ intrare eccleſiam re-
cognoueris: Sacramentorum uero hæc ratio eſt: atq; hicordo omnium naſcentium. qui in came deſcendi/
mus: ut qui uenientes in mundum uenũdamur ſub peccato. idolis ſeruientes primitus nũcupemur. Quis
enim a quo ſeparatur eius ſeruus adiicitur: & eius operi mãcipatur. pᷣſtat officium cuius deſiderium geſtat in
ſenſu. præualente enim ignorantia regnat auaritia quæ radixomnium maloꝶ eſt: & ĩ quiſitio idoloꝶ: & hoc
eſt malum quod difficile ſuperatur: qui nõ aut habendi uolũtate aut pauptatis timore teneatur. ſed ꝗa in ex
hortatiõe ꝓphetiæ pmo pᷣdicãdusẽ: neceſſe ẽ ut in illis deus auidius loquat᷑:& nominet᷑ ſecundum qd ſcri
ptũ eſt. Dominus deus tuus unus eſt. hi ſunt quos cathecuminos nominamus: & ſubiacentes caſtigationi:

lbe
d ſa
ſeſn
Utles
vendl⸗
ſcit
noper
latag
comot
una
cliat
zmüm
ſepie
ſan
llæt
do
epi
nein
Lents
giln
bs
con
lertt
1al
guen
lgens
lethy
ſtus
ſauie
toni
enim
niſi
en
biuch
ab
4
I

du

li
encl
con⸗

4

ens
uo⸗
ſta
f
ipl
bn
(el
reſx
coſ⸗

edech
tecech
latnd
epaoiſt
0 K
lumi
gior
ßeho
n
l
anct
u
dedt
tuerbis
diolli
dli t
di/
Atone⸗
ſum
vi
nind
Lalne
Püͤli
nnano⸗
(ient
Sdim
aens
vorelt
meu
lſum
eono
4gat
ig
per
nüt
d
lr.
econ
nru
cunt,
ech
n
unu
uce
io⸗
nott
nsſo⸗
iuch
ne
D
us
Ntin
hoe
ner
6

& liberũ ad chriſtũ habẽtes arbitrium. qa principiũ ſanctitatis ẽdñm lIeſũ chriſtũ dei filium cõfiteri ſecundũ
qi ſcriptũ ẽ. corde credit᷑ ad iuſticiã: ore autẽ cõfeſſio fit ad ſalutẽ. Secũdus cõfitẽtiũ locus:qui ad dei gratiam

feſtinantes aliqd amplius ꝗᷓ fuerint eſſedeſiderant. Qui ideo cõpetentes dicũtur.i. poſcentes dei gratia deo iäã
utiles p deſideriũ uolũtatũ cõpetẽtes cæloꝶ regna: ac uolẽtes iuri ſuo ꝑ mificordiã prĩcipalẽ hæreditatẽ deum
uendicare: ab oĩbus abſtinẽtes: ſperãtes lauacrũ chriſti: atq; ſincæri & pᷣſẽtis uitæ poſitũ ſibi terminu Ncoßr

ſcũt: & ordinẽ futuræ cõuerſatiõis aſpiciũt: ut qui ante ꝗᷓ aceipiant ſeruiunt chriſto poſt accepta fidẽ dei dona
nõ perdãt: aut tritã faciãt gratiã cui ſeruire uolueriit. Nertius baptizatoꝶ ordo ẽ: in quibus iã chriſtus ea dicẽte
apoſtolo. Neſcitis quoniã ꝗ baptiaati eſtis in chriſto chriſtũ induiſtis. & ideo cũ cogitamus aliquid boni libe/
rati a gentilitate cathecumini ſumus cũuolumus quod ſanctũ ẽ cõpetẽtes: cũ operamur bona baptizamur &
cõmorimur chriſto. Sed ſi forte hoc ĩpugnãte diabolo quacũq; peccati maculatione uiolamurpœnitẽtia cõpe
tit: quæ in ſimilitudinẽ diuini fõtis ipſa peccata mortificet: acnos ſaluet in corpore qua cõpleta. Quartus recõ
ciliatiõis locus ẽ ut caput corporis noſtri chriſtũ eſſe credamus quia eccleſiæ ſuæ: uir caput mulieris. i. omniũ
animaꝶ quæ deũtota mẽte pquirunt. Sal autẽ ꝓpterea cathecuminis datur in myſterio ut nos eſſe ſal terræ.i.
ſapientiã dei noſcamus. Inuiſibilia enĩ eius ut ait apoſtolus a creatura mũdi per ea quæ facta ſũt intellecta cõ

ſpiciutur. ſempiterna quoq; eius uirtus & diuinitas: ita ut ſint inexcuſabiles & cætera. Baptiſmus uero aqua ẽ:

quæ tẽpore paſſionis de latere chriſti exiuit: & nullũ aliud elemẽtũ eſt quod in hoc mũdo purificet uniuerſa:
quod omniũ poculũ ſit: quod uiuificet cuncta. Et ideo ſpũs uitæ in aqua ẽ. cõgregatio aquaꝶ maria nomẽ
accepit. Chriſto enĩ renaſcit᷑ qui baptizat᷑ in fõte. Fons enim origo omniũ gratiaꝶ ẽ: in quo ſeptẽ gradus ſunt
tres in deſcẽſu & tres in aſcẽſu. Septimus uero ẽ qui & quartus.i. ſimilis filio hoĩs extinguẽs fornacẽ ignis ar

dentis: ſtabilimẽtũpedũ: fundamẽtũ aquæ: in quo plenitudo diuinitatis habitat corporaliter. Oleum uero &

criſma eſſe ſanctoꝶ ſilẽtii ipſius & pinguedinis natura demõſtrat. Corpus domini panis uerus & cæleſtis ecæ
loẽ. Sanguis eius hoc ẽ: quod ſcriptuũ ẽ. Ego ſum uitis uera:ego autẽ ſarmẽta: & quia multa mẽbra unũautem
corpus totius mũdi natura cõtrita ẽinuiſibilibus ſpeciebus in cãdore lucis effectũ: atq; per baptiſmũ aquæ in

ueritate cũ ſemper ſecũdũ ſpeciẽ corporis & puritas & ueritas uolũtatis apparet pbata pꝑ ignẽ: ut his oĩbus ĩple

tis alimẽtis nihil deſit uiſibilitati: Nihil deſit myſterio dei: ac reſurrectio carnis aptiſſime cõprobet᷑. Cum hæc

quæ uiſibilia ſũt ſanctificata p uerbũ & orationẽ xp̃i corpus effecta ſunt: quæ oĩa ſi in ueritate cõplecteris ĩtel

ligens deũ opus uitæ agis & còmoraris in Chriſto: Tu es ſacerdos in æternũ ſecũdũ ordinẽ melchi edech. Te de

cet hymnus deus in ſyõ: ut reddas uota in hieruſalẽ. Tibi cõuiuiũchriſtus ẽ: gaudiũ chriſtus ẽ: cogitatio chri/
ſtus ẽ: deſideriuũ chriſtus ẽ: lectio chriſtus ẽ: quies chriſtus ẽ: atq; ĩperans mũdo Pharaonis deus ẽ: poſtꝗᷓ uniuer

ſa uiciſti. Hæc cunctis plæbibus tuis ſidignaris ut moneã ꝓut potes ſempinſinua memoriã mei habens ĩ ora

tionibus tuis ſanctis ut liberer ab infidelibus qui ſunt in iudæa ut remiſſionẽ cõſequar peccatoꝶ. Certus ſum
enim ego quia ſupra ꝗᷓ dico facies: debitorẽ enim te mihi eſſe cognoſcis: ut pro me deũ rogare no deſinas:quo/

niã ſicut iubere dignatus es officiũ diſputationis ĩpẽdi. Nec tibi legẽ quã ſequi debeas poſui: ſed qualis eſſe iã
debeas ſtilo fauẽte deſcripſi. Vnũ tamẽ illud præ cæteris rogo ut quia multa ſecũdũ cõſuetudinẽ tuã noua ti
bi uident᷑ eẽ cõſcripta:pᷣſũptioni meæ dare ueniã digneris. nec putes nos peruerſitatẽ aut nouitatẽ aliquã: ſed
ſolã ſi dici fas eſt diuerſarũ prouinciarũ cõſuetudinẽ publicare: ſed ſicut rephendit neminẽ: ita & dãnãduũnul
li. pᷣſertim cũ oẽs eccleſias deus fecerit:Et in omnibus apoſtoli pᷣdicauerint: nec deceat quenꝗᷓ ſtudere diſcor/
diæ ubi pro omniũ pace fuanda in diſceptatiõe eccleſiaſticæ diſciplinæ uincit ille qui uincit᷑: ac ſe uictũ gra/

tulabitur. Ego tamẽ in oĩbus uobis cedo: qui oẽ qd facitis laudo:& ĩmolationẽ bonæ rei iſtud ueſtris ſenſi⸗/

bus derelinquo: ut unus alterũ exhortãs inuicẽ uos de cõſuetudine noſtra doceat cõtẽplatione: & mihi hoc ſo
lũ peculiarius relaxetis: ut pro me orare dignemini: qui ad emendationẽ omnium quæ conſcripta ſunt obedi
entiã gerens: ita Zlibenter habeo mihi aliquid ĩputare: ut mei primitus ſciatis eẽ iudicii hoc tãtuũ iuſte ab oĩbus
condẽnãdũ:quod aut conſuetudo eccleſiarum: aut diuinorum libroꝶ ſcripta nõ retinent.
Tractatus beati Auguſtini de paſtoribus: Quẽ ꝓpter materiæ ſimilitudinem huic libro ſubiecimus:quem
etiã in quibuſdam exẽplanibus inter beati Hlieronymi epiſtolas inuenimus. Argumentum in eãdem.
Ractaturus Auguſtinus de ueris falſiſq; paſtoribus: quæ ſua ſũt ꝗᷓrẽtibus nõ quæ ieſu xpᷣi: exponit
uerba dnicæ cõmonitiõis ꝑ Ezechielẽ ad paſtores iſrael & cætera: docẽs bonos paſtores ꝓ ſpiritalibus

ens ppoſitos populo blandiẽtes ꝓpter tpalia: & eos ꝗ ĩfirmos erigere: ægrotãtes curare: & errãtes negligũt re/
uocare. & ĩde occaſiõe ſuſcepta agit cõtra hæreticos dicẽtes ſe ĩuitos nõ trahẽdos ad fidẽ. pᷣſertim cõtta donati
ſtas exortos Africa: quos aſſerit ab errore reuocandos: uel ſuitos cũ poſſint p̃ciſa ſarmẽta dei munere in uitẽ

fructiferã inferri. Deĩde uerba pſequẽs ꝓpphetæ docet quẽadmodũ deus oues a paſtoribus malis adducat: ut
ipſe paſeat ĩ iudicio: dicẽs eas a xpo paſci: q a bonis paſtoribus eius uitæ fungẽtibus paſcũtur. Quod fuit ſi
gnatũ ĩ Petro: cui xpᷣs cõmiſſurus oues hoc qd ſeipſũ uoluit noĩari & quaſi unũ efficit. Docer deide ꝗd ĩteruo

cẽ ueri & pſeudo paſtoris ĩterſit: phãs teſtimoniis ſcripturaꝶ cõtra Donatũunã eẽ eccleſiã toto orbe diffuſã:

reſpõdẽs tribus teſtimoniis quæ donatiſtæ deprauate ĩducũt excãtico cãticoꝶ a pſalmo & euãgelio:quæ ipᷣe

cõfutata hæretica ĩtelligẽtia catholiceĩ terp̃tat᷑: cõcludẽs eos iure ab imperatoribus ad unitatẽ copelli.

.
l

iure metere carnalia: quæ lactis noĩe ĩ telligunt merito quoq; honorẽ exigere:q p lanã ĩterpᷣtat᷑: argu

tanfa qa in xpo: & quia oĩs uera & ſalubris gloria nfaipſe ẽ: nõ nũc didicit primũ charitas ur̃
Eſtis enĩ in eius grege:q intẽdit & paſcit iſrael.Sed qm ſũt paſtores qui paſtoꝶ noĩe gaudere uolu nt:
paſtoris autẽ officiũ ĩplere nolut: quid ad eos ꝓpheta dicat ſicut lectũ audiuimus recẽſeamus. Audi
te uos cũ intẽtiõe: audiamus nos cũ tremore. Et factũ ẽ ad me uerhbũ dni dicẽs: fili hoĩs ꝓphetiza ſuꝑ paſtores
iſrael. Hanc lectionẽ cũ legeret᷑ audiuimus. Hinc cũ a ueſtra ſcĩtate aliqd loqui decreuerimus: adiuuabit ipſe
ut uera dicamus: ſi nõ noſtra dicamus. paſtores erimus: paſcẽtes nõ oues ſed nos. Si autem illius ſũt quæ dici
mus p q̃libet ipſe nos paſcet:hoc dicit ds deus. O paſtores iſrael ꝗ paſcũt ſe ſolos:nũquid oues paſcũt paſto
res ideſt nõ ſe paſcũt paſtores ſed oues. Hæc prima cauſa ẽ quare arguãtur paſtores iſti: ꝗa ſeipſos paſcunt nõ
oues.qꝗ ſũt ꝗ ſeipſos paſcũ tide quibus dicit apoſtolus Oẽs enĩ quæ ſua ſüt ꝗrũt:nõ quæ ieſu xpi. Non enim
quos in loco iſto de quo piculoſa rõ reddit᷑: dñs ſi nõ dignitatẽ ſuã ſi nõ meritũ noſtrum cõſtituit: habemus
duo qᷓda planediſtiguẽda. Vnũ ꝙchriſtiani ſumus: Alterum ꝙ ppoſiti ſumus. Illud ꝙ chriſtiani ſumus pro
pter nos ẽ. Quod autẽ pᷣ̃poſiti ſumus ꝓpter uos ẽ.In eo ꝙ chriſtiani ſumus attẽdat᷑ utiſitas nra. In eo ꝙ ppoſi
tinõ niſi ueſtra. Sũt autẽ multi chriſtiani & nõ p̃poſiti: q pueniũt ad deũ faciliore fortaſſe itinere: & tãto expe
ditius ãbulãtes: quãto minorẽ ſarcinã portãt. Nos autẽ excepto ꝙ chriſtiani ſumus: unde rõnẽ reddimus deo
de uita nra: ſumus etiã pᷣpoſiti: unde rõnẽ reddimus deo de diſpẽſatione nr̃a. ad hociſtã difficultatẽ pono⸗
ut cõpatiẽtes nobis oretis pro nobis. Venit enĩ dies: quo cũcta adducũtur ĩ iudiciũ. Et ille dies ſi ſæculo onge
ẽ:unicuiq; hominiuitæ ſuæ ultimus ꝓpeẽ. Tamẽ utrinq; latere deus uoluit: & qn ueniat finis ſæculi: & qñ ſit
in unoquoq; hoĩe huius uitæ finis. Vis nõ timere diẽ occultũ:qn uenerit inueniat te paratũ. Cũ ergo ppoſiti
ad hoc ſint: ut eis ꝗbus pᷣſũt cõſulãt:ĩ eo ꝙ pᷣſũt nõ utilitatẽ ſuã attẽdãt:ſed eoꝶ qui miniſtrant. ꝙ ſiqs ita præ
poſitus ẽ: ut ĩ eo ꝙ pᷣpoſitus ẽ gaudeat:& honorẽ ſuũ qrat: & cõmoda ſua ſola reſpiciat:ſe paſcit nõ oues dei.
Videte quẽadmodũ uos ſecuros fecerit deus. Qualeſcũq; ſũt ꝗ nobis pᷣſũt. Qualeſcũq; nos ſumus nobis. Se
curitatẽ dedit ꝗ paſcit iſrael. Nãdeus nõ deſerit oues ſuas: & mali paſtores pœnas debitas luent: & oues ꝓmiſ
ſa pcipiẽt. Videamus ergo qd Alloqut paſtoribus ſeipſos paſcẽtibus nõ oues ᷣmodni nemini palpans. Lac
cõſumitis: & lana uos tegitis: & qd craſſũ eſt ĩterficitis: & oues meas nõ paſcitis: qd ĩfirmatũẽ nõ cõfortaſtis
& qd ægrotat nõ corroboraſtis: & qd cõtribulatũ eſt nõcolligaſtis: & qd errabat nõ reuocaſtis:& qd periit nõ
inquiſiſtis: &qqd forte fuit cõfeciſtis: & diſperſæ ſũt oues meæ eo ꝙ nõ ſit paſtor.dicũtur enĩ paſtores paſcẽtes
ſemetipſos nõ oues: qui diligãt: qui negligãt. Quid ergo Giligär⸗le cõſumitis: & lanis uos tegitis. Apoſtolus
dicit. Quis plãtat uineã: & de fructu eius nõ ſumit? quis paſcit gregẽ:& de lacte gregi⸗ nò ſumit: Inuenimus
ergo eẽ lac gregis quicquid a plæbe dei tribuit᷑ ppoſitis ad ſuſtẽtaãduũ uictũ tẽporalẽ. Inde enim loꝗᷓbat᷑ apoſto
lus:cũ hæc diceret quæ cõmemoraui. & quod apoſtolus quanꝗ eligeret manibus ſuis trãſfigi:& necipſum lac
ꝗreret ab ouibus: tn lactis poteſtatẽ pcipiẽdi nabere ſe dilitien dnim expoſuiſſe: ut qui euãgeliũ annũciant:
de euãgelio uiuãt. Et dicit ad alios coapoſtolos ſuos: uos uſos fuiſſe hac poteſtate nõ uſurpata ſed data: plus il
le fecitut nec qd debebat᷑ accipet. Ipᷣe ergo donauit & debitũ: ſed alius nõ exigit ĩdebitũ.Ille plus fecit.Fortaſſis
enĩ ipſũ ſignificabat: qui ægru cũ adduceret ad ſtabulariũ dixit. Siquis amphus erogaueris in redeundo reddã
tibi. De his ergo qui nõ idigẽt lacte gregis: qd plura dicamus miſicordiores ſũt: uel potius ipſi mibicordiæ of
ficiũ largius ĩpẽdũt.poſſũt eni: & quod poſſũt faciũt: laudẽtur hi: nec danẽtur illi. Nã & ipſe apoſtolus ꝗq hoc

nõ qᷓrebat: fructuoſas tñ oues eẽ cupiebat nõ ſteriles ſine lactis ubertate. Itaq; cũ eſſet quodã tẽpore in magna
idigentia uictus ĩ cõfeſſiõe ueritatis:miſſuẽ illi a fratribus unde neceſſitati & indigẽtiæ miniſtraret᷑. Reſpon/
dit autẽ illis gratias agẽs & dixit: Bene feciſtis cõmunicare neceſſitatibus meis. Ego eni didici in quibus ſũſufſi
ciẽs eẽ. Scio & abũdare: & penuriã pati. oĩa poſſũ in eo qui me cõfortat. Verũtũ uos bene feciſtis uſibus meis
mittere. Sed ut oſtẽderet ĩ eo qd illi bene fecere: qdnõ ipſe ꝗreret:ne ĩter illos eſſet quæ ſeipſos paſcunt non
oues: nõ tã ſuæ gaudet ſubuẽtuũneceſſitati: ꝗᷓ illoꝶ gaudebat fœcũditati. Quid ergo ibi qᷓrebat: nõ reqro ĩquit
datũ: ſed requiro fructũ: nõ ergo inquit ut explear: ſed neuos inanes remaneatis. Qui ergonõ poſſunt facere
qd Paulus: ut in manibus ſuis tranſignat: accipiant de lacte ouiũ: ſuſtentẽt ſuã neceſſitatẽ: nõ hoc ſibi ꝗrant
tanꝗ cõmodũ ſuũ: ut ex neceſſitate ſuæ pecuniæ uideãtur annuciare euãgeliũ:ſed hoĩbus illuminandis pᷣbeãt
lucẽ uerbi ueritatis. Sũt eni tanꝗᷓ lucernæ ſicut dictũ eſt. Sint lũbi ueſtri pᷣcincti:& lucernæ ardẽtes. & nemo ac
cædit lucernã: & ponit eã ſub modio: ſed ſuper cãdelabrũ: ut luceat oĩbus qui indomo ſũt. ſic luceatlumen ue
ſtrũ corã hoĩbus: ut uideãt bona opera ueſtra: & glorificent patrem ueſtrũ qui in cælis eſt. Si ergo tibi lucerna
accẽderet᷑ ĩdomo: nõne adiiceres oleũ ne extĩgueret᷑ Porro ſi lucerna accepto oleo nò luceret: n erat plane di/
gna quæ ĩ cadelabro poneret᷑:ſed quæ cõtinuo frãgeret᷑. Vn enĩ uiuit᷑ neceſſitatis ẽ accipe:charitatis eſt pᷣbere:
nõ tanꝗᷓ uenale ſit euãgeliũ ut iſtud ſit pᷣciũ eius: qd ſumũt ꝗãnũciãt uñ uiuãt.Si enĩi ke uẽdũt: magna rẽ ui/
li p̃cio uẽdũt. Accipiãt ſuſtẽtationẽ neceſſitatis a populo: mercedẽ diſpẽſatiõis a dno. Nõ enĩ ẽ idoneus popu
lus reddere mercedẽ illis ꝗ ſibi in charitate euãgeliũ uiũt. non expectãt illi mercedẽ niſi unde & iſti ſalutem.
Quid ergo iſti ĩcrepant᷑:unde arguãtur:q cũ lac ſumerẽt:& lanis ſe tegerẽt: oues negligebãt: Suaergo tm̃ quæ
quærebãat nõ quæ leſu Chriſti. Sed quoniã diximus quid ſit lacſi umere: quæramus qd ſit lanis ſe tegere. qui
præbet lacuictũ præbet: qui præbet lanã honorẽ præbet, Iſta ſũt duo quæa populis quærũtur: qui ſemetip/

Epiſtola beati Auguſtini de paſtoribuYuss.

tas ni⸗
lolu nt
Altores
Uei
tpalto
unt no
henim
benu
nus Drd
Eipoct
awepe
musde
Ppono⸗
blnne
Agiſt
Ppoltr
luprr
de,
u.R
Spul
w. lae
enitno
ſein
oltolus
nimns
Ppolte
umhe
ant
lusll
taſſo
eldi
ol
ghoe
agn
von /
l
mes
tnon
igut
Ler⸗
M
1

mnoA

ende
em
nec/
ber
teu/
op
tem⸗
ur
guit
np

ſos paſcũt nõ oues. Cõmodũ ſupplẽdæ neceſſitatis: & fauorẽ honoris & laudis. Etenim ueſtimentũ ꝓpterea
bene intelligit᷑ in honore:quia nuditatẽ tegit. Etenim unuſꝗſq; homo infirmus. & quid eſt ꝗſꝗs uobis præ/
eſt niſi qd uos eſtis? Carnẽ portãs mortalis eſt: mãducat:dormit:ſurgit: natus eſt: moriturus eſt. Si ergo cogi/
tatis ꝗd ſit ſeipſũ homo eſt: tu tũ honorãdo eũ uelut angelũ cõtegis qd infirmũ eſt: huiuſmodi indumẽtũ ac
ceperat a bona dei plæbe. Idẽ Paulus cum diceret ſicut angeli dei ſuſcepiſtis me: teſtimoniũ uobis phibeo: qa

ſi fieri poſſet oculos ueſtros eruiſſetis: & dediſſetis mihi. Sed cũ tãtus honor exhibitus eſſet: nunqd ꝓpter ip/

ſum honorẽ ſibiexhibitũ: ne forte cũ argueret negaret᷑: & minus ipſe apoſtolus laudaret᷑: pepercit errãtibus:
Nã ſi hæc feciſſet: eẽt inter illos qui ſeipſos paſcũt:nõ oues.diceret apud ſeipſũ. Quid ad me pertinet?:quiſq;
quod uertit agat: uictus meus ſaluus erit: & lac & lana ſatis eſt mihi. eat ꝗſq; quo põt. ergo integra tibi ſũt oĩa
ſic eat quiſq; quo põt. nolo te præpoſitũ facere: unũ tecõſtituo de ipſa plæbe. ſi patit unũ mẽbrũcõpatiuntur

oĩa mẽbra. pinde ipſe apoſtolus cum eos cõmemorat quales fuerint erga illũ: ne quaſi oblitus eoꝶ honorifi/

centia uideret᷑: & teſtimoniũ perhibet ſicut angelũ dei ſuſceperit eũ: & ꝙ ſi fieri poſſet oculos ſuos uellet euer
tere & illi dare. & tñ accedit ad ouẽ lãguidã: ad ouẽ putridã: ſecare uulnus: nõ parcere putredini. ergo inimicus
factus ſũ: Veꝶ pᷣdicãs ecce & accepit de lacte ouiũ ſicut paulo ante memorauimus: & indumentũ ex lanis oui
um. Sed tamẽoues nõ neglexit. Nõ enĩ ſua qrebat: ſed quæ ieſu chriſti. Abſit ergo ut dicamus uobis: Viuite
ut uultis: ſecuri eſtote: deus neminẽ pdit: tãtũmodo fidẽchriſtianã tenete. Nõ pdet ille qd redemit: nõ perdet

pro quibus ſanguinẽ ſuũ fudit: & ſi ſpectacu lis uolueritis oblectare animos ueſtros: ite: ꝗd mali ẽ?& feſta iſta
quæ celebrãtur p uniuerſas ciuitates ĩ læticia cõuiuãtiũ & publicis mẽſis ſeipſos ut putãt iocũdãtium re uera
magis pereũtiu: ite celebrate. Magna ẽ dei miſericordia: quæ totum ignoſcat: coronate roſis uos ante ꝗᷓ marce
ſcãt in domo dei ueſtri: qn uolueritis cõuiuamini: ĩplemini cibo & umo cũ ueſtris. ad hoc enĩ dataẽ iſta creatu
ra ut pfruamini. nõ enĩ ĩpiis & paganis eã dedit deus ſed uobis. Non dedit næc ſi dixerimus: forte congregabi

mus turbas ampliores. & ſi ſüt qdã ꝗ nos ſentiãt hoc dicẽtes nõ recte ſape paucos oſtẽdimus:qd ſi fecerimus

nõ uerba dei nõ uerba chriſti dicẽtes ſed noſtra:& ſumus paſtores noſmetipſos paſcẽtes nõ oues. Cum autem

dixiſſet quæ diligãt iſti paſtores: dicet & quæ negligãt. Vitia enĩ ouiu late patẽt. Craſſæ oues ppaucæ ſũt.i. ſo

lidæ in cibo ueritatis utẽtes paſcuis bene de munere dei: ſed mali illi paſtores nõ parcũt talibus. paꝶ ẽ illas ꝙ lã

gusẽtes & ĩfirmas & errãtes & pditas nõ curãt. ſed iſtas fortes & pingues necãt quãtũ in ipſis ẽ.illæ uiuẽtde mi

lericordia dei:tũ quãtũ ad paſtores malos attinet occidũt: male uiuẽdo: malũ exẽplũ pᷣbẽdo.an fruſtra dictã ẽ
Fuo dei eminẽti ĩ mẽbris ſũmi paſtoris circa oẽs teipſũ bonoꝶ opeꝶ pᷣbẽs exẽplũ:& forma eſto fidelis? Attẽdit
enĩ ouis etiã fortis plærũq; ppoſitũ ſuũ male uiuẽtẽ. ſi declinet oculos a regulis dñi: & intẽdat in hominẽ: inci
pit dicere in corde ſuo:ſi ppoſitus meus ſic uiuit: ego ꝗd ſũ ꝗ non faciã qd ille facit?: Si fortẽ ergo occidit ouẽ:
iã de cæteris qd facietqillud qd; nõ ipſe fortificauerat: ſed forte aut robuſtu inuenerat male uiuẽdo interficit
dico charitati ueſtræ & ſi uiuũt oues: & fortes ſũt oues ĩ uerbo dni:& tenẽt iſtud qd audierũt adño ſuo quæ di
cũt facite:quæ autẽ faciũt facere nolite. tñ ꝗ in cõſpectu dni maleuiuit: quãtũ in illo ẽ eũa quo attẽdit᷑ occidit.
Nõ ſibi ergo blãdiat᷑: qa ille nõ ẽ mortuus:ſed homicida ẽ. Quõcũ laſciuus homo ĩtẽdit mulierẽ ad cõcupiſcẽ
du eã: Ecce illa caſta ẽ: & mœcchus ẽ iſte. Dni enĩ uera & apta ẽ ſẽtẽtia: Quiſꝗs uiderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ
eã iã mœcchatus ẽ eã ĩ corde ſuo.nõ puenit ad illius cubiculũ: & ĩteriore iã ſuo cubili uolutat᷑. Sic oĩs q male

uiuit ĩ cõſpectu eoꝶ ꝗbus pᷣpoſitus ẽ: quãtũ ĩ ipſo ẽ occidit:& fortes oues. Qui ergo imitat᷑ ppoſitũ malũmo

rit᷑: q nõ imitat uiuit: tũ quãtũ ad illos ptinet ambos occidit. Et qd craſſũẽĩ terficitis: & oues meas nõ paſcitis
Iã audiſtis ꝗ diligãt: audite ꝗq negligãt:qd ĩfirmũ ẽ cõfortaſtis:& qd tabuit nõ corroboraſtis:& qd cõtribula
tũ ẽ.i.cõfractũ nõ colligaſtis:& qd errabat nõ reuocaſtis:& qd periit nõ inqſiſtis:& qd forte fuit cõfeciſtis.i.

ĩterfeciſtis & occidiſtis. Infirmũ qppe animũ gerit ouis. qn tẽtatiões ſibi ꝓfuturas nõ credit. Paſtor enim negli

gẽs qn ſic credit:talis ĩfirmus nõilli dicit.fili accede ad ᷣuitutẽ dei:ſta in iuſticia & timore: & pᷣpara aĩam tuã ad
tẽtationẽ. Qui autẽ hoc loqtur cõfortat ĩfirmũ: ex ĩfirmo facit firmũ: ut nõ eũ crediderit. ꝓſpera huius ſæcu
li ſperet. Si autẽ doctus fuerit ſperare ꝓſpa ſæculi:ipſa ꝓſpitate corrupit᷑. ſupueniẽtibus autẽ aduerſitatibus
ſauciat᷑: aut fortaſſis extĩguit᷑. Nõ ergo eũ ædificat ſuꝑ petrã ꝗ ſic ædificat: ſed ſuꝑ harenã. Petra autẽ xpᷣs eſt.
Chriſti autẽ paſſiões imitãdæ ſũt:nõ xpᷣiano delitiæ conqrẽdæ. Cõfortat᷑ ĩfirmus cũ ei dr.ſpera qdẽ tẽtatiões
huius ſæculi:ſed ab hoĩbus eruet te dñs:ſi ab illo nõ recederet retro cor tuũ. Nã ad cõfortãdũ cor tuũ uenit ille
pati: uenit ille mori: uenit ille ſputis illini:uenit ſpinis coronari: uenit obprobria audire: uenit poſtremo ligno
cõfigi. Oĩa hæc ille p te:tu nihil pro illo ſed pro te. Quales autẽ ſũt ꝗ timẽt eos lædere ꝗbus loquũtur: nõ ſolũ
nõ pᷣparãt ad ĩminẽtes tẽtatiões: ſed etiã ꝓmittũt fœlicitatẽ huius ſæculi: quã deus ipſi ſæculo nõ pmiſit. ille
pdicit labores uſq; ĩ finẽ uẽturos ipᷣi ſæculo: & cuius ab iſtis laboribus exceptũ eẽxpᷣianũ:qa q xpᷣianus ẽ aliqd
plus paſſurusẽ in ſæculo. Etenĩ ait apoſtolus. Oẽs q uolũt ĩchriſto uiuere: pſecutionẽ patient᷑. tu dicis ſi uo
lueris ĩ xpᷣo pie uiuere:abũdabũt tibi oĩa bona: & ſi filios nõ habes:ſuſcipies & nutries omnes. Nemo tibi mo
ritur: hæc ineſt ædificatio tua. Attende quid facias: ubi ponas. ſuper arenam eſt: quod conſtituis. uenturus
eſt imber: influxurus eſt fluuius:flaturus eſt uentus:& impingent in domũ iſta: & cadet: & fiet ruina eius ma
gna. leua de arena: & pone ſupra petram: in chriſto ſit quẽ uis eſſe chriſtianum. Attẽde ad paſſiones chriſti:at
tende ad illum ſine ullo peccato: quæ nõ rapuit exoluentem. Attẽde ſcripturã dicẽtẽ. Flagellat autẽ omnẽ fi/
xcviii

Xcviij.

liũ quẽ recipit. Et para te flagellari: aut certe nõ ꝗras recipi. Plagellat autẽ omnẽ inquit filiũ quẽ recipit: & tu
forte exceptus a paſſione flagellorũ:exceptus a numero iliorũ. ita ne inquies flagellat oẽm filiũ: ut unicũ: &
unicus ille de patris ſubſtatia natus æqualis patri in forma dei uerbũ per quẽ facta ſũt oĩa:nõ habebat ubi fla
gellaret ad hoc carne indutus ẽ: ut ſine flagello nõ eſſet. Qui ergo flagellat unicũ ſine peccato:nũquid relinꝗt
adoptiuũ cũ peccato- in adoptionẽ uocatos nos eſſe apoſtolus dicit. adoptionẽ filioꝶ accepimus: ut eſſemus

uni cohæredes: eſſemus etiã hæreditas. Poſtula a me & dabo tibi gentes hæreditatẽ tuã. Exẽplũ uobis propoſu

it & in paſſionibus ſuis:ſed ne futuris tẽtationibus deficiat infirm us: nec falſa ſpe decipiendus eſt: nec errore
frãgendus:ſ ed dic ei ppara animã tuã ad tentationẽ: ſed forte incipit labi:contremiſcere:nolle accedere.habes
aliꝗuid fidelis deus: qui nõ uos ſinat tẽtari ſupra ꝗᷓ ferre poteſtis.Illud autẽ ꝓmittere & pᷣdicare futuras paſſio
nes infirmũ cõfirmare ẽ. Timenti autẽ nimiũ & ex hocdeterrito cũ polliceris miſericordiã det:nõ quia tẽtatio
nes deerunt: ſed quia nõ permittit tẽtari ſupra ꝗᷓ poteſtis ferre: fractũ colligare ẽ. Sunt enim qui cum audierit
uenturas tribulationes armant ſe magis: & quaſi potũ ſuũ ſicut paruã ſibi eã putat fidelium medicinã. Sed
quæret martyris gloriã. Sunt alii qui auditis futuris & neceſſario ueniẽtibus tentatiõibus: quas proprie opor/
tet uenire chriſtiano: quas nemo ſentit: niſi qui noluerit eſſe uere chriſtianus. Imminẽtibus ergo ſibi aliqbus
frãgitur & claudicat: affert cõſolationis alligamẽtũ: alliga quod fractũ eſt. dic ne timeas. no deerit in tẽtationi
bus ille in quẽ credidiſti fidelis deus: qui nò ſinat te tentan ſupra ꝗᷓ potes ferre. non hoca me audis Apoſto/
lus dicit: qui etiã dicit an uultis experimentũ eius accipere qui in me loquitur Chriſtus: Hoc ergo cum audis
ab ipſo Chriſto: audis & ab illo paſtore: qui paſcit iſrael. Illi enim dictũ eſt. Putabis eos in lachrymis: in men/
ſura. Quod enim ait apoſtolus non ſinit tentari uos ſupra ꝗᷓ poteſtis ferre. Hoc ait propheta in menſura tan

tũ:tu noli dimittere corrigentem: aclhortantẽ: trementẽ: & cõſolãtẽ: & ſanãtem. Quod infirmum eſt inquit
non confortaſtis: paſtoricus maledicit: paſtoribus falſis paſtoribus ſua querentibus non quæ ieſu chriſti: ex

cõmodo lactis & lanæ gaudẽtibus: oues omnino non curantibus. Et quod male habuit non corroboraſtis ĩter

infirmũ.i.non firmum. Nam dicuntur infirmi etiã ægrotantes: ſed inter infirmũ& ægrotũ.i.male habentẽ

hoc mihi uidet᷑ intereſſe. Etenim iſta fratres quæ diſtinguere utcunq; conamur forte & nos poſſumus maio/
re diligentia melius diſtinguere: & alius peritior uel lumine corporis plenior. interim ne fraudemini quãtum
ad uerba attinet ſcripturæ quod ſentio loquor. Infirmo ne accidat tẽtatio & eũ frãgat timẽdũ ẽ. Languens au
tem iã cupiditate aliqua ægrotat:cupiditate aliqua impedit᷑ ab intrada uia dei: a ſubeũdo iugochriſti. Atten
dite illos hoĩes uolẽtes bene uiuere: iã ſtatuẽtes bene uiuere: & minus idoneos mala pati ſicut parati ſut bona
facere. Pertinet autẽ ad chriſtianã firmitatẽ nõ ſolũ operani quæ bona ſunt: ſed & tolerare quæ mala ſut. Qui
ergo uidet᷑ feruere in operibus bonis: ſed ĩminẽtes paſſiones tolerare nolle: aut nõ poſſe:ĩfirmi ſut. Qui uero
aliqua cupiditate mala amatores mundi ab ipſis bonis operibus reuocãtur: languidi & ægroti iacent. quippe
qui in iplo languore tanꝗᷓ ſineullis uiribus nihil boni poſſunt operari. Talis in anima paralyticus ille fuit quẽ
cũ domino ĩferre nõpoſſent: qui eũ portabãt tectũ aperuerunt: & depoſuerũt.i. tanꝗᷓ ſi in aĩa hoc uelis facere
ut tectũ aperias: & deponas ad dominũ animã paralyticã: diſſolutã oĩbus mẽbris: & uacãtẽ abomni ope bo/
no: grauatã utiq; peccatis ſuis: & lãguẽtẽ morbo cupiditatis ſuæ. Si ergo diſſoluta ſunt mẽbra oĩa: & eſt para/
lyſis interiorut peruenias ad medicuũſ(forte eni latet medicus:hoc eſtiſte uerus ĩtellectus ĩ ſcripturis occultus)
e apire tectũ& deponere paralyticũ. quod qui nõ faciũt & facere negligũt: audiſtis quæ audiat quod male ha

buit nõ corroboraſtis: & qd cõtribulatũ eſt nõ colligaſtis: iã hinc diximus. Fractus enĩ erat terrore tẽtationũ.

Accidit aliqd unde qd fractũ eſt colliget᷑ cõſolatiõe illa fidelis deus ꝗ nõ uos ſinat tẽtari ſupraꝗᷓ poteſtis ferre:
ſed faciet cu tẽtatiõe etiã exitũ ut poſſitis ſuſtinere. Et qd errabat nõ reuocaſtis. Ecce unde ĩter hæreticos picli/
tamur: & qd errabat nõ reuocaſtis: & qd periit nõ inqſiſtis. Hicĩter manus latronũ & dẽtes lupoꝶ furẽtium
utrũq; uerſamur: & pro his piculis nr̃is ut oretis oramus: & cõtumaces ſũt oues ꝗa ꝗ̃runt᷑ errãtes alienas ſe ſe
a nobis dicũt errore ſuo & Plirise ſua.qd uos uultis:⸗ ꝗd uos ꝗritis q̃ſi nõ ipſa cauſa ſit ut qᷓrere eos uelimus:
& qᷓre qramus qa errãt & pereũt. Si in errore inꝗt ſuũ:ſi in ĩteritu. qd me uis:qd me qꝗᷓ̃ris? qd in errore es: reuo/
care uoloncJuia piſi ſĩuenire uolo.ſic uolo errare:ſicuolo pire:ſic uis errare: ſicuis pire. quãto melius ego nolo
prorſus audeo dicere. Importunus ſũ. Audio eni dicẽtẽ apoſtolũ. Prædica uerbũ: inſta opportune: ĩportune.
n opportuneſꝗbus ĩportune?: Opportuneutiq; uolẽtibus: ĩportune nolẽtibus. ꝓrſus ĩportunus ſum au
eo dicere: tu uis errare:tu uis perire: ego nolo. Non uult poſtremo ille qui me terret. Si uoluero uide quid di
cat: uide ꝗd increpet. Quod errabat nõ reuocaſtis: & quod periit non inquiſiſtis: te magis timebo ꝗᷓ ipſum.
Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal chriſti: non te timeo non enim potes euertere tribunal Chriſti. re/
uocabo errantem: requiram perditum. & ſi me laniet inquirentem uepres ſiluarum: p oĩa anguſta mecoarta
bo:oẽs ſepes excutiã: ꝗtũ mihi uiriũ dñs terrẽs donat:oĩa pagrabo:reuocabo errãtẽ: requirã pereuntẽ.timeo ne
gligentem etiã quod forteeſtoccidã. Vide enim quod ſequit᷑ & quod forte fuit cõfeciſtis. Si neglexero erran
tem atq; pereuntem: & eum qui fortis eſt: delectauit errare atq; perire. Cupio lucra exteriora: ſed timeo plus
damna interiora. Si indifferentem habuero errorem tuum: attendit qui fortis eſt: putat ire in hæreſim: quã
do aliquid cõmode ſæculo reluxerit unde immittetur ſtatim mihi dicit fortis ille periturus cũ te perditũ non

requiro: & hacdeus ẽ. quid intereſt: homines inter ſe litigantes hoc fecerunt: ubicũq; colẽdus eſt deus: ſi for/

eili
pim
celen
kente

ſeſt

f
nit
nus
olu
ote

li⸗
tio
erit
del
dot⸗
bus
toni
ſto⸗
i

en/

Ut

nte
1o)
tum
al
tten
n

leto
ppe
qui
cere

bo⸗/
ra
us)
eha

nu⸗

ch
un
ſe
5/
lo
.
au
lc
n⸗
te/

ne

te illi dixerit aliquis donatiſta. nõ tibi do filiã meã niſi fueris de parte mea. Ille opus ẽ ut attendat & dicat:ſi ni
hil mali eſſet eſſe de parte eoꝶ nõ cõtra illos dicerẽt tanta paſtores noſtri: pro illorũ errore ſatagerent. Si ergo
ceſſemus & taceamus cõtraria locuturus f.Vtiq; ſi malũ eſſet eſſe in parte Donati:lo querẽtur cõtra:redargue

rent eos:ſatagerent lucrari illos.ſi errãt reuocarẽt illos.nõ fruſtra ergo cũ iã dixiſſet ſupius quod craſſũ eſt ĩter

feciſtis. Ipſa ẽ enim repetita ſentẽtia niſi ex his quæ ſupra dixit nata ẽ quod errabat nõ reuocaſtis: & qd periit
nõ requilſiſtis: & hoc faciẽdo quod forte ẽ interfeciſtis. Proĩde audi quid ſeqtur de iſta negligentia maloꝶ ĩmo
falſoꝶ paſtoꝶ: & cũ diſperſæ ſũt oues meæ eo ꝙ nõ ſit paſtor & factæ ſunt in comeſtura omnibus beſtiis agri:
furãtur lupi inſidiates: rapiuũt leones fremẽtes: cũ oues noõ hærẽt paſtori. Nã pᷣſens ẽ paſtor: ſed male agẽtibus
nõ eſt paſtor. & iĩhærẽt paſtoribus nõ paſtoribus:ſeipſos nõ oues paſcẽtibus: & lethalis error cõſeqꝗtur. Eut in
beſtias dep̃dãtes ſe: & de eoꝶ morte ſatiari cupiẽtes. Tales enim ſũt oẽs qui gaudẽt de erroribus alienis: beſtiæ

ſũt paſtæ morſibus diſperſaꝶ: & diſperſæ ſunt: & errauerunt oues meæ in omnẽ mõtẽ & in oẽm collẽ altum:

uia motibus & collibus tumor terrenus & ſi upbia ſæculi extulit: ſuperbia Donati fecit ſibi partẽ ſubſequẽtem

cũ Parmenianus illius cõfirmauit errorẽ. Ille mõs ẽ: ille collis ẽ: ſic oĩs cuiuſlibet auctor erroris terrena elatiõe
ĩtumeſcẽs permittit ouibus requiẽ bona paſcua:& aliquãdo ĩueniũt ibi oues paſcua de pluuia diei nõ de duri
tia mõtis. Habent enim & ipſi ſcripturas:habẽt ſacramẽta: nõ ſunt iſta mõtiũ: ſed cũ ĩueniunt᷑ ĩ mõtibus ma
le remanẽt in mõtibus. Errado enĩ in mõtibus & in collibus deſerere gregẽ deſerũt unitatẽ: deſerit unitas co/

hNortes cõtra leones & lupos Inde ergo reuocet deus ipſe:reuocet modo:audietis ipſũ reuocãtẽ. Errauerunt in/

quit oues meæ in oẽm mõtẽ & in omnẽ collẽ altũ:hoc ẽ in omnẽ tumorẽ terræ. Sunt enim & mõtes boni. Le/
uaui oculos meos in mõtes: unde ueniet auxiliũ mihi. Et uide quia nõ tibi a montibus ſpes ẽ. Auxiliũ inqt me
um adomino: qui fecit cælũ & terrã. noli putare iniuria facere te mõtibus ſanctis: quãdo dixeris Auxiliũ meũ
nõ in mõtibus ſed a dno: qui fecitcælũ & terrã. ipſi mõtes hæc tibi clamãt: Audio in uobis ſacramentũ fieri: ut
unuſquiſq; ueſtrũ dicit Ego ſũ Pauli: ego Apollo:ego Sephe. Ego autẽ Chriſti. Leua oculos in iſtũ mõtẽ rema
neas. Audi eni quid ſequat᷑. nũquid Paulus crucifixus ẽ pro nobis Ergo poſtea ꝗᷓ leuaueris oculos in mõtes:
unde uenit auxiliũ tibi.i. in auctorẽ ſcripturarũ diuinaꝶ. Attende oĩbus medullis ſuis oĩbus oſſibus claman/
tẽdomine quis ſimilis tibi ut ſecurus ſine ulla iniuria mõtiũ dicas:auxiliũ meũa domino qui fecit cælũ & ter
rã.nõ ſolũ tũc tibi nõ ſucceſſere mõtes ſed tũcamabũt: tũc magis fauebũt: ſi in ipſis ſpem tuã poſueris cõtri/
ſtabutur. Angelus multa diuina & mira oſtẽdẽs homini ab hoĩe adorabat᷑ tanꝗᷓ leuãtẽ oculos in mõtẽ.ait ille
ſereuocãs ad dominũ. Noli inquit facere: illũ adora. Nã ego cõſeruus tuus ſũ & fratrẽ tuoꝶ in omnẽ mõtẽ &
in omnẽ collẽ: & in oẽm faciẽ terræ lucẽt:ipſa amant:ipſa diligũt: nolũt mori: ut abſcõdat᷑ uita ipſorũ in Chri
ſto ſuper oẽm faciẽ terræ dilectionẽ terrenoꝶ. Et quia errãtes oues ſũt ſi uꝑ omnẽ faciẽ terræ: ſed tamẽ hæretici
per totã faciẽ terræ alii hic:alii ibi:nuſꝗᷓ tamẽ deſut ipſi nõ nouerũt. alia ſecta in africa:alia hæreſis in oriente:
alia in ægypto: alia in meſopotamia. Verbi gratia diuerſis locis ſũt diuerſæ: ſed una mater ſuperbia oẽs genuit
ſicut una mater noſtra catholica oẽs chriſtianos fideles toto orbe diffuſos. Nõ ergo mirũ ſi ſuperbia parit diſ
ſenſionẽ: charitas unionẽ:tamẽ ipſa catholica mater ipſe paſtor in ea ubiq; quærit errãtes:confortat ĩfirmos:
curat lãguidos lalligat cõfractos: alios ab iſtis: alios ab illis nõ ſe inuicẽ ſciẽtibus. Sed tamẽ illa oẽs nouit:quia
cũ oĩbus fuſa ẽ. Verbi gratia ẽ in africa pars Donati: Eunomiani non ſunt in africa: ſed cum parte Donati:eſt
hic catholica:ſunt in oriente Eunomiani. Ibi autẽ non eſt pars Donati: Sed ibi eſt catholica. illa ſic eſt tanꝗᷓ ui
tis creſcẽdo ubiq; diffuſa: illic ſunt tanꝗᷓ ſarmenta inutilia agricolæ falce pᷣciſa merito ſterilitatis ſuæ. ut uitis
putaret᷑:nõ amputaret᷑. Sarmenta ergo illa ubi præciſa ſunt ibi remanſerunt. Vitis autẽ creſcens in omnia &
ſarmenta ſua nouit:quæ in illa manſerunt: & iuxta ſe quæ de illa pᷣciſa ſunt. Inde tamẽ reuocat errantes:quia
& de ramis fractis dicit apoſtolus. Potens eſt enim deus iterum inſerere illos: ſiue dicas oues errãtes a rege: ſi⸗
ue dicas ligna præciſa de uite. nec ad reuocandas oues necrurſus inſerenda ligna minus idoneus eſt deus. qa
ille ſummus paſtor: ille uerus agricola: & in omnem faciem terræ diſperſæ ſunt: & nõ fuit qui requireret. ſed
in illis malis paſtoribus non fuit homo qui requireret. Propterea paſtores auditeuerbum domini. Viuo ego
dicit dominus deus. Videte unde cœpit tanꝗᷓ iuratio eſt dei teſtificatio uitæ. Viuo ego dicit dominus. mortui

ſũt paſtores: ſed ſecuræ ſũt oues. Viuit dominus. Viuo ego dicit dominus deus. quia autem paſtores mortui

ſunt: quærentes non quæ ieſu chriſti.Erunt ergo & inuenientur paſtores:non quæ ſua ſunt quærentes ſed
Ieſu chriſti.Erunt plane & inuenientur plane:nec deerunt nec defuerunt. Videamus ergo quid dicat domi/⸗
nus qui ſe dicit uiuere. Vtrũ dicat ablaturũ ſe oues a paſtoribus malis paſcẽtibus ſeipſos nõ oues:& daturum
ſe eas paſtoribus bonis paſcẽtibus oues nõ ſe. Viuo ego dicit dominus deus:niſi pro eo ꝙ factæ ſũt oues meæ
ĩ cõmeſtura oĩbus beſtiis cãpi eo ꝙnõ eſſet paſtor. Rurſus paſtorẽ dicit & paulo ante & nũc nõ ait exeo ꝙ non
ſint paſtores. Ouibus enim talibus male errãtibus male pereũtibus nõ eſt paſtor: & ſi pᷣſẽs ẽ paſtor: & ſi præ/
ſens ſit paſtor: quia & cũ præſens ſit lux& nõ ꝗſierũt paſtores oues meas: & pauerunt paſtores ſeip ſos. Oues
autẽ meas non pauerunt. Propter iſtud paſtores audite uerbum domini. Hæc dicit dominus deus. Ecce ego
ſuper paſtores:& inquiram oues meas de manibus eorũ: inquiret mortem eorum. Dicitenim alio modo per
eundem prophetam. Fili hominis ſpeculatorem dedi tedomuiiſrael audiẽs ex ore meo mones: & præmon/
ſtrabis eis ex me in eo cum dixero peccatori morte morieris: & no fuerit locutus: ut caueat ĩpius a uia ſua. Ille
sXCIX.

aacinoroſus in ſuo facinore moriet᷑ .Sãguinẽ autẽ eius de manu tua requirã. Tu autẽ ſi pᷣnũciaueris facinoro

ſo uiã eius: ut auertat᷑ ab ea:& nõ fuerit auerſus a uia ſua:ille in facinore ſuo moriet᷑: tu animã tua liberabis.

Quidẽ fratres uidetis ꝗſit tacere pieuloſi u: morit᷑ ille & recte morit᷑ ĩpietate ſua:& peccato ſuo morit᷑. Negli/
gẽtia enĩ eius occidit eũ. Nã paſtorẽ inueniet uiuẽtẽ: quia ait Viuo ego dicit ds deus: ſed cũ fuerit negligens

nò admonẽte illo qui ad hoc ẽ pᷣpoſitus: & ſpeculator ut admoneat: & ille iuſte morit᷑: & iſte iuſte damnatur.
Si autẽ dixeris inquit ĩpio morte morieris: cui ego fuero gladiũ cõminatus:& ille neglexerit uitare ĩminẽtẽ gla
diũ: & uenerit gladius: & ĩ terfecerit eũ: ille ĩ peccato ſuo moriet᷑. Iu autẽ animã tuꝗ liberaſti.ꝓpter hocad nos

ꝗqdẽ ptinet nõ tacere. Ad uos autẽ & ſinõ taceamus de ſcripturis ſanctis uerba paſtoris audire. Videamus er-

go quia ſic ꝓppoſuerã utrũ auferat oues a paſtoribus malis. Hoc eni dicit ego ſup paſtores: & inquirã oues me
as de manibus eoꝶ. Et auertã ab eis ut nõ paſcãt oues ipſius:quæ dicũt facite. Quæ faciũt facere nolite: tanꝗᷓ di
ceret mea dicũt: ſua faciunt: Si diceret facite ſecuri quod faciũt: ipſos dinabo male uiuentes. Vobis autẽ partã
qui ſecuti eſtis ppoſitos ueſtros. Si hoc diceret dederat malis paſtoribus paſcẽtibus nõ oues ſed ſe. Sed qm ter
ret nõ ſolũ cæcũ ducẽtẽ ſed cæcũ ſequẽtẽ (Neq; enĩ ait. Cadit in foueã ducẽs: & nõ cadit ſequẽs: ſed cæcus cæcũ
ducẽs ambo in foueã caduũt) Admonuit oues & ait: Quæ faciũt facere nolite. Cũ enĩ nõ faciatis quæ faciuũt ma
li paſtores nõ uos ipſi paſcũt. Cũ autẽ facitis quæ dicũt ego uos paſco.mea dicũt enĩ & nõ faciũt. Securi inqui
unt ſequimur epos noſtros. dicũt hoc ſæpe hæretici quàdo ueritate manifeſtiſſima cõuincũtur nõne oues ſu
mus?illi de nobis redduũt rõnẽ: reddut plane mala de morte noſtra: de morte eius maligne reddit malus paſtor
malã rõnẽ: nũquid ideo uiuit ouis: quia deſignat᷑ pellis ipſius? Increpatur paſtor: quia neglexit ouẽ erratem.
Et ꝓpterea in fauces lupi irruit ut deuoraret᷑. Quid illi ꝓdeſt: quia affert pellẽ ſignatã paterfamilias uitã eius

inquirit: Sed ecce malus paſtor attulit pellẽ: reddat de pelle rõnẽ. uero mẽtiturus ẽ. Videbat deſi up qui poſtea

iudicat cui uerba ille facta numerat cogitatiões inſpicit: reddat paſtor malus rationẽ pellis ouis mortuæ: cla
maui ei uerba tua & ſequi noluit:dedi operãa ut a grege nõ aberraret & nõ obtẽperauit. plane ſi hoc dicat & ue
rũ dicat nouit autẽ ille utru ueꝶ dicat)reddat bonã rõnẽ de oue mala. Si autẽ inſpicit deus quia neglexit erran
tẽ quia nõ quæſiuit peũtẽ. Quid prodeſt ꝙ inuenit pellẽ quã referret? ipſã reuocaret ne pellẽ mortuæ demon
ſtraret. Si ergo nõ bonã rationẽ reddit qa nõ ꝗᷓſiuit errãtẽ: qualẽ fecit ꝗ fecit errãtẽ/ Hocẽ qd dico. Si in catho

lica cõſtitutus ep̃s nõ bonã rõnẽ reddit de oue:ſi nõ ꝗᷓſierit errãtẽ degrege dei:qualẽ rõnẽ redditurus eſt hæreti

cus: ꝗ nõ ſolũ nõ reuocabit ab errore: ſed etiã cõpulit in errorẽ? Sed uideamus utdixi quomodo reuocet deus
oues a paſtoribus malis:iã comemoraui: quæ dicũt facite: quæ autẽ faciũt facere nolite. Et nõ ipſi uos paſcũt
ſed deus: quia uelint nolint paſtores ut pueniãt ad lac & lanã: uerba dei dicturi ſũt. Qui pᷣdicas nõ furãdũ fu

raris. Apoſtolus ad eos q bona dicũt: & mala faciut. Tu audi pᷣdicãtẽ ne fureris: qa fieri nõ poteſt de ſpinis lege

re uuã. Et rurſus dixiſti mihi ꝙ ꝗbuſdã quæ dicũt facite:quæ autẽ faciũt facere nolite. quomodò uis deſpinis

me colligere uuã uerbi cui reſpodebit᷑. Nò eſt illa uua ſpinaruũ: ſed aliquãdo increſcẽs ſarmẽtũ implicat ſe in
ſepe:& pẽdet uua ĩter dẽſa ſpinaꝶ:ſed non 4 urgit de radice ſpinarũ. Iu ſi eſurieris & aliud non habes unde ſu

mas: caute manũ mitte ne lacereris a ſpinis. i. ne facta imiteris maloꝶ: & lege uuã ĩter ſpinas pẽdentẽ: ſed de ui

te naſcẽtẽ. Attendeueniet botri alimẽtũ: ſpinis ſeruatur ignis tormẽtoꝶ. Extraham inquit oues meas de mani
bus eoꝶ: & nõ erunt eis adhuc in cibũ. Hoc & in pſalmis dici᷑ Nõne cognoſcent oẽs qui operãtur iniquitatẽ:

qui deuorat populũ meũ ut cibũ panis Et nõ erunt eis adhuc in cibũ: Quoniã hoc dicit dominus deus. Ecce

ego ipſe abſtulia malis paſtoribus oues monẽedo ut dixi: ne quod faciũt mali paſtores faciãt incaute negligẽ
tes oues: Et quid ait cui dat quod illis abſtulit forte bonis paſtoribusnõ hoc ſequet᷑: & quid dicemus fratres

nõne ſũt paſtores boni- Nõne alio loco ſcripturaꝶ dicit᷑ Et cõſtituã eis paſtores ſecundũ cor meũ & paſcens
eas de diſciplina. Quõ ergo oues quas malis paſtoribus tollit: nõ dat bonis: ſed tanꝗᷓ oĩno nuſquã remanſeriĩt

boni:dicit Ego paſcã Petro dixerat Paſce oues meas. Quid ergo faciemus cũ Petro cõmendantur oues? Non

ibi dixit dominus Ego paſcam oues meas nõtu. Sed Petre amas me Paſce oues meas. an forte quia modo nõ

inuenitur Petrus Iam enim aſſumptus eſt in requiẽ apoſtolorum & manpiu-hon eſt cui dicat ſecurus domi
nus ouiũ Paſce oues meas: & quodãmodo quaſi neceſſitate deſcẽdit ad officiũ paſcendi oues ſuas:nõ habens

quibus cõmẽdet:nec tamen deſerens. Hoc enim uidetur ſequi. Hoc enĩ dicit dominus deus Ecce ego ipſe: cui

dicebamus Qui paſcit iſrael intende. Deducitis tanꝗᷓ ouẽ Ioſeph populũ in ægypto conſtitutũ. iam diffuſus
in gentibus iſrael: ipſe eſt Ioſeph. Noſtis enĩ quia migrauit Ioſepn in ægyptu uendẽtibus fratribus: factum ẽ:
uendiderunt Chriſtũ iudæi non ſine cauſa: & inter apoſtolos ipſe Iudas uenditor fuit. Cœpit eſſe Chriſtus in
gentibus: ibi honoratus eſt: ibi creuit populus eius: non eum deſerit paſtoreius. Excita inquit potentiam tuã
& ueni: ut ſaluos facias nos. plane facit & faciet. Ait enim. Ecce ego ipſe inquirã oues meas: & uiſitabo eas ſicut
uiſitat paſtor gregẽ ſuũ.non curauerunt mali paſtores: non enim ſuo ſanguine redimere. Sicut uiſitat inquit
paſtor gregem ſuum in die. In qualem diem cũ fuerit nimbus & nubis ideſt in pluuia & nebula. Pluuia & ne
bula error ſæculi huius caligo magna ſurgens de cupiditate hominũ: & nebula conterens terram: & diffici/

le eſt ut non errent oues & iſta nebula: ſed paſtor non deſerit eas: inquirit eas: penetrat nebulam oculis acu

tiſſimis: nõ ĩpeditur caligine nubiu: uidet undiq;:errantẽ reuocat tãtum: quod fiat in euãgelio quæ ſũt oues

meæ audiũt uocẽ meã: & ſequunturme in medio ouium diſperſarum: ſic inquiram oues meas: & educam

eun

noro
.
gi⸗
gens
latur,
tigl
Inos
8s ex/
sme
nqchi
datti
inter
CAl
itmn
ingui
les ſl
aſtor
tem.
eius
ſtez
:cla
Aue
etan
emon
catho
hateti
tdeus
balcit
dufu
nslege
ſpins
tſein
adeſu
Ideui
mani
ntate:
. Eoe
gl
funs
ſcens
nletit
Non
lonõ
lomi
bens
ecui
luſus
ume⸗
lusin
ntui
ſicut
hquit
N ne
ſha⸗
acu
oues
cam

a mõtibus enĩ quos oſtẽdimus manauerũt riui pᷣdi

eas ab omni loco quo diſperſæ ſũt. Illic in die nubis & nimbi qñ difficile ẽ eas ĩueniri. Tucego ĩueniã: craſſa
nebula ẽ: pinguis nĩ bus ẽ. Oculis enĩ nihil latet: & educã eas de gẽtibus:& colligã eas de regionibus: & ĩducã

eas in terrã eaꝶ. Et paſcã eas ſup mõtes eaꝶe: cõſtituit motes iſrael auctores ſcripturaꝶ diuina. ibi paſcite ut

ſecure paſcatis ꝗcqd ĩde audieritis: hoc uobis bene ſapiat:qcqd extra ẽ reſpuite ne erretis in nebula. audite uo
cẽ paſtoris: colligite uos admonẽtes ſcripturæ ſãctæ. Ibi ſũt delitiæ cordis ueſtri:ibi nihil uenenoſu. nihil alie
nũ: uberrima paſcua ẽ. Vos tãtũ ſane uenite:ſane paſcimini:ĩmo tibi iſrael:& in riuis & in oĩ habitatiõe terræ.
catiõis euãgelicæ: cũ in oẽm terra exiuit ſonus eoꝶ: & facta
eſt oĩs habitatio terræ ad paſcẽdas oues læta atq; fœcũda in paſcuis bonis. Paſcam eas:& in montibus iſrael
erũt ſtabula. Erũt illic: hoc ẽ ubi requieſcãt: ubi diſcãt. Verũ ẽ: manifeſtũ ẽ:nõ fallimur. In gloria dei reqeſcent
tanꝗᷓ in ſtabulis & dormiẽt: hoc ẽ regeſcent in delitiis bonis: & in paſcua pingui paſcẽtur ſuꝑ montes iſrael.
Iã dixi mõtes iſrael mõtes bonos quo leuamus oculos: ut inde nobis ueniat auxiliũ noſtrũ a dno: qui fecit cæ/
lũ & terrã. Ideo ne uel ĩ mõtibus bonis eſſet ſpes noſtra cũ dixiſſet. Paſcà oues meas ſuꝑ montes iſrael. Rur/
ſus ne tu ſpem poneres in mõtibus ſubiecit ſtatim ego paſcã oues meas. Leua oculos tuos in mõtes: unde ue
niet auxiliũ tibi. Sed attẽde dicẽtẽ ego paſcã. Auxilium enĩ tuũ a deo: ꝗ fecit cælũ & terrã: ego reqeſcere faciam
eas dicit dñs deus. ſed ut reqeſcere faciat: Primo curauit: poſterius dicit. Hic ẽ dns deus. primo qd perit reqrã
quod errauit reuocabo: & qd ĩminutũ ẽ colligabo:& qd exanimeẽ cõfortabo:& qd pingue eſt cuſtodiam.
uod nõ faciebãt mali paſtores ſeipſos paſcẽtes nõ oues. Nõ aitdñs cõſtituã alios bonos paſtores qui faciãt
hoc: Sed ego inqt paſcã oues meas: nulli cõmittã: ſecuri uos fratres: ſecuræ uos oues:nobis uidet᷑ timẽdũ quas
idẽ paſtor bonus claudit:ſic & paſcã eã cũ iudicio. Vide ꝗa ſolus palcit cũ iudicio. Quis enĩ homo iudicat de
hoĩe temerariis iudiciis plena ſũt oĩa. de quo deſperauerimus ſubito cõuertit᷑: & fit optimus. de quo multũ
pſe ũpſerimus: ſubito deficit: & fit peſſimus: Nec timornoſter certus ẽ: necamor noſter certus ẽ. Quid ſit hodie
ꝗſq;homo uix nouitipſe homo. Tamẽ utcũq; ipſe ad hodie. Quid aut oues nec aut ipſe paſcit. Ergo cũ iu di
cio diſpertiẽs: propria propriis: hæc iſtis: illa illis debita eis ꝗqbus debet᷑. Hoc autẽ illud nouit enĩ ꝗd agat:cum
iudicio paſcit:quos iudicatus redemit. Paſcit ergo ipſe cũ iudicio.in ꝓpheta enĩ Hieremia ait clamauit quidã
pdix cõgregauit quæ nõ peperit:faciẽs diuitias ſuas nõ cũ iudicio: paſcit iſte paſtor cũ iudicio, quare ille ſine
iudicio? quia cõgregauit quæ nõ peperit. quare iſte cũ iudicio? quia fouet qd peperit. De paſtore tn bono loꝗ
tur: paſtores boni aut nõ ſũt aut latẽt. Si enim nõ ſunt quid agimus?Si latẽt quid de eis tacet᷑ Perdix quidẽ

illa a quibuſda maioribus & ante nos ſcripturas tractãtibus diabolus ĩtellectus ẽ cõgregãs quæ nõ pepit. Nõ

enĩille creator ſed deceptorẽ: faciens diuitias ſuas nõcũ iudicio. nõ enĩ ad e pertinet quiiſto: qui illo modo
erret. oẽs errãtes uult ꝗbuſſibet erroribus: ꝗᷓ diuerſæ ſũt hæreſes: ꝗᷓ diuerſi errores. ille in oĩbus uult errare hoĩes
nõ dicit diabolus donatiſtæ ſint: nõ ſint arriani. ſiue illic ſit ſiue iſtic ad eũ pertinet cõgregãtẽ ſine iudicio. Ido
la inquit adoret meus ẽ: iudæoꝶ ſukſiane remaneat meus ẽ: deſerta unitate in illã uel in illam hæreſim per
gat meus ẽ. Congregat ergo ſine iudicio faciens diuitias ſuas. Sed quid faciẽs ſequat᷑ in dimidio dierũ eius: de
relinquẽt eũ: & in nouiſſimis ſuis eritinſipiẽs. Venit ille cõgregãs oues ſuas in dimidio dieꝶ eius prius ꝗᷓ ſpera

bat ante ꝗᷓ putabat: derelinquet eu: & erit inſipiẽs in nouiſſimis eius. quarein primis ſuis ſapiẽs erat: ut in no

uiſſimis ſuis fit inſipiẽs. Audite fratres dicit᷑: aliquãdo in ſcripturis ſapiẽtia pro ſtultitia abuſione uerbi non
ꝓprietate. Vnde enĩ dicit᷑. Vbi ſapiẽs:ubi ſcriba:ubi cõquiſitor huius ſ. æculi? nõne ſtultitiã fecit deus ſapien/
tiã huius mũdi? & iſte perdix.i.draco.i.tanꝗᷓ ſemꝑ ſapiẽs erat & nõ Adã ꝑ Euã decipit. Vtrũ dicere putas ẽ bo
nũ cõſiliũ dare exiſtimatus ẽ cõtra deũ creditus ẽ. Quod nõdicit᷑ ſapiẽtia abuſiue uerbi & in malo cõſuetudi
nẽ quidẽ ſcripturaꝶ ueſtraꝶ. Nã quẽadmodũ loquũtur auctores mundi quid ad nos habens in eodẽ libro.
Brat ibi ſerpẽs ſapiẽtior oĩbus beſtus.Iſte ſapiẽtioroĩbus beſtiis aſtutus & acutus ad decipiẽdũ agnoſcit᷑: non
poſtea ei credit᷑ & dicit᷑ ei renũciamus tibi. ſufſiciat ꝙ incautos primo decepiſti. Ergo ita erit in nouiſſimis ſuis

inſipiẽs:q cõgregauit quæ nõ pepit:& fecit diuitias ſuas nõ cũ iudicio.paſcit cõtra illu redẽptor noſter cũ iudi

cio: & exiſtat aliqs hæreticus: & ſi nõ frater diaboli certe adiutor & filius: & ipſũ dixerim ꝑdicẽ cõtẽtioſũanimal

hoc ẽ aĩa ut aucupes norũt etiã cõtẽdẽdi ſtudio capit᷑. Cõtẽdũtiſti cõtra ueritatẽ & cõtẽdere ex quo ſe diuiſere:
modo dicũr cõtẽdere uolumus:quia iã capti ſũt nolo cõtẽdere. O capte aliquãdo tu eras q primis tẽporibus
ſeditiõis tuæ traditores arguebas: ĩnocẽtes dãnabas: iudicio ĩperatoris iudicio epoꝶ nõ cõſentiebas uictus:to/
tiẽs appellabas apud ipſu: ĩ patrẽ ſtudioſiſſimæ litigabas: cõgregabas quæ nõ pepiſti. Vbi ẽ nũcceruix tua: ubi
lingua tua? ubi filius tuus ? certe in nouiſſimis tuis factus es inſipiẽs: pauiſti ſine iudicio. Nõ enĩ uerũ uis uel
de errore tuo uel de ueritate iudicare: paſcit cõtra Chriſtus cũ iudicio:diſcernit oues ſuas ab ouibus non ſuis.
Quæ ſunt oues meæ inquit audiunt uocem meam: & ſequuntur me. Nacinuenio omnes paſtores bonos in
uno paſtore. Non enim uere paſtores boni deſunt:ſed in uno ſunt.multi ſunt:qui diuiſi ſunt. Hic unus præ
dicator: quia unitas commendatur. Neq; enim uere modo ideo tacentur paſtores:& dicitur paſtor: quia non
inuenit dominus cui commendetoues ſuas. Tunc autem ideo commeriauit: quia Petrum inuenitimmo
uero & in ipſo Petro unitatem commendauit multi erant apoſtoli: & uni dicitur: Paſce oues meas. abſit ut
deſint modo boni paſtores: abſit a nobis ut deſint: abſit a miſericordia ipſiusut non eos gignat atq; conſtitu
at: utiq; ſi ſunt bonæ oues ſunt & boni paſtores. Nam de bonis ouibus fiunt boni paſtores: ſed omnes boni

paſtores in uno ſunt. Vnum Uli paſcũt: Chriſtus paſcit. Nõ enim uocẽ ſuã dicũt amici ſpõſi:ſed gaudio gau/

dent propter uocẽ ſponſi: ideo ergo ipſe paſcet cũ .ipſi paſcent. Et dicit Ego paſco quia in illis uoxipſius: in il-
lis charitas ipſius. Nã & ipſũ Petrũ cui comẽdauit oues ſuas quaſi alter alteri unũ ſecũ facere uolebat: & ſic

ei oues cõmendaret: ut eſſet ille caput:ille figurã corporis portaret.i.eccleſiæ. Et tanꝗᷓ ſponſus & ſpõſa eſſent
duo in carne una. Proinde ut oues cõmẽdaret quid illi prius dicit: ne illi tanꝗᷓ alteri cõmendaret? Petre amas
me: Et reſpondit Amo. Et iteꝶ amas me: Et reſpondit Amo. Et tertio amas me Et reſpondit Amo. cõfirmat
charitatẽ ut cõſolidet unitatẽ. Ipſe ergo paſcit unius in his & hi in uno: & tacet᷑ de paſtoribus. Sed non tacet᷑
de illis ouibus. Gloriant᷑ paſtores: ſed qui gloriant in domino gloriẽtur: hoc eſt xpo paſcere: & cũ chriſto paſce
re: pCter Chriſtũ nõ paſcere. neq; uota ĩpia paſtoꝶ tanꝗᷓ iſta futura mala tẽpora ꝓpheta pᷣdiceret dixit: ego pa/
ſco:nõ habeo cui cõmẽdẽ: etiam cũ ipſe Petrus erat: & cũ adhuc ipſi apoſtoli erãt in hac carne & ĩ hac uita: tuũc
ait ille unus in quo uero oẽs unum: habeo alias oues quæ nõ ſunt de hoc ouili. oportet me & has adducere: ut
unus ſit grex & unus ſit paſtor. Sint ergo oẽs in paſtore uno: & audiant uocẽ paſtoris unã: quã audiãt oues: &
ſequãtur paſtorẽ ſuũ:noillũ autillũ: ſed unũ. & oẽs in illo unã uocẽ dicãt:diuerſas uoces nõ habent: obſecro
uos fratres: ut idipſũ dicatis oẽs: & nõ ſint in uobis ſciſmata. Hanc uocẽ liquatã ab omni ſciſi mate: purgatam
ab omni hæreſi audiãt oues: & ſequãtur paſtorẽ ſuũ dicẽtẽ: quæ ſunt oues meæ: meã uocẽ audiãt: & ſequant᷑
me. Nam uis noſſe hæretice ꝗᷓ nõ habes uocẽ paſtoris: & ꝑpiculoſe te ſequat᷑ ouis tectũ ĩdumẽto ouiũ: & intus
lupuũ rapacẽ audiãt uocẽ tuã.Videamus an Chriſti ſi eccleſiã quærit ĩfirmus ouis a grege aberrãs: neſciens ubi
ſit grex: ꝗrit quo ſe aggreget: quo ĩtret ædẽ: uocẽ audiamus an chriſti ſit. Audiamus utrũ agni ſit an perdicis.
Ouis dei gregẽ ſuũ q̃rit: puta ouẽ de oriẽte ueniſſe in africã: quærit gregẽ ſuũ:incurrit in te:ĩ baſilicã tuã intra
re uult: comoueris ignota facie uel tu uel miniſter tuus ſtans uel ſedens ad oſtiuũ interrogat ouẽ quærentem
gregem ſuũ: imo gregẽ dei cũ grege ſuo intrare uult: ibi eũ eſſe putat: quæris paganus ſit: an chriſtianus? Re-
ſpondit. Chriſtianus. Ouis ẽenim dei. Quæris ne forte cathecuminus ſit & irruat in ſacramẽtis!: Reſpõdit fi/
delis. Quæris cuius cõmunionis ſit? Reſpondit catholicus chriſtianus. Si fidelẽ catholicũ reprobas tenes: ita

uero proiicere ꝓba:a te reprobatus Chriſto probatur. Vtinã & illi qui ſunt apud te cognoſcant te: & in dimi/

dio dierũ derelinquẽt te. Quida fratres noſtri heſterno die ierũt ad baſilicã eoꝶ: & ſi ad malos fratres tamẽ ad
fratres. Attẽdite fratres mei quid iterſit ĩter fiduciã ueritatis & timorẽ falſitatis. Quado aliquos eoꝶ ĩ hoc po/
pulo agnoſcitis: quomodo gaudetis:quia in uobis ille eſt:qui quærit quod perierat. ſuggeretur aliquãdo no
bis: ut uos audiat & diſcedat: audiet & irridebit: audiat & irrideat. Aliquaãdo ſapiet: aliquãdo cognoſcet:aliquã
do relinꝗtur populo ſuo: remanẽt in corde ſuo. Renũciat errori ſuo: gratias agit deo ſuo. Illi autẽ quid qui
eſtis Chriſtiani ſumus. nõ: ſed exploratores: & illi catholici ſumus. conati ſunt iniuriare meliori coſilio: peœni
tet eos: atq; utinã ſic pœniteat: & ibi remanere pœnituit eos qui ĩgreſſi ſũt iniuriare: tamẽ quos piecerũt chri
ſianosrſidelescatliolostquos tenuerunt nolo dicere: quos proiecerunt uideo:quos tenuerũt chriſtidicant.

Dicant ergo uocem ſuam. uideamus an chriſti ſit uox: an paſtoris ſit uox: quam ſequantur oues: ſiue per bo

num ſit uox iſta: ſiue per malum hominem: utrũ ſit uox attendamus. Quxærit infirmus eccleſiã. Iu quid di/
cespartis Donati eſtis. Eccleſia: Ego uocẽ paſtoris inquiro:lege mihi hoc de ꝓpheta:lege mihi de pſalmo: re/
cita mihi de Eſaia: de lege: de euãgelio recita: recita de apoſtolo. Inde ego recito eccleſiã toto orbe diffuſã: & do
minũ dicentẽ. Quæ ſũt oues meæ uocẽ meãaudiunt: & ſequũtur me. Quæẽ uox paſtoris & pᷣdicaturi ĩ nomi
ne eius pœnitẽtiã & remiſſionẽ peccatoꝶ per oẽs gẽtes incipiẽtibus ab hieruſalẽ. Ecce uox paſtoris agnoſcis:&
ſequẽs ſi ouis es: ſed illicodices tradideruũt acilli thus idolis poſuerunt. & ille. Quid ad me de illo & illo? ſi fece
rũt nõ ſũt paſtores. Tu uocẽ paſtoris edicito: quia necde illis uocẽ paſtoris annuũcias: tu accuſas nõ euãgelium
tu accuſas nõ prophetã: nõ apoſtolũ. de illo credo: aliis nõ credo: ſed acta profers: acta profero. credamus tuis:
crede & tu meis. nõ credo tuis: noli credere meis. auferantur chartæ humanæ. ſonant uoces diuinæ. Edemihi
unã ſcripturæ uocẽ pro parte Donati: Audi inumerabiles pro orbe terrarũ: quis eas enumerat? Quis eas ter/
minat? tamẽ ut pauca cõmemoremus legẽ attẽde primũ dei teſtamẽtũ. In ſemine tuo benedicẽtur oẽs gentes.
Et in pſalmo poſtula a me & dabo tibi gẽtes hæreditatẽ tuã:& poſſeſſionẽ tuã terminos terræ. Cõmemorabu
tur & cõuertẽtur addm uniuerſi fines terræ: & adorabũt eum in cõſpectu eius uniuerſæ patriæ gẽtiũ:quoni
am ipſius ẽ regnũ: & ipſe dominabit᷑ gẽtiũ. Cãtate dno cãticũnouũ: cãtate dno oĩs terra. Et adorabũt eũ oẽs re
ges terræ. oẽs gentes ſeruiẽt illi. Quis enumerare ſufficiat? prope oĩs pagina nihil aliud ſonat ꝗ Chriſtũ eccle/
ſiam toto orbediffuſã. ſine aliquo dubio periturã fuiſſe dicũt: peritura pᷣdicta eſt tot teſtimoniis mãſura: nec
una uox iſta per legẽ: per ꝓphetas: per cantica paſtoris ẽ:necenĩ illi uerũ dicere ſine uerbo dei potuere quod eſt
chriſtus. Audi uocẽ uerbi. miratus fidẽ Centurionis. Amẽ inquit dico uobis non inueni tantã fidẽ in iſrael.
Propterea dico uobis quia multi aboriente & occidẽte ueniẽt. Ecce eccleſia chriſti: ecce grex chriſti: Tu uide ſi
uiseẽ. Nõ enĩ te latet grex qui ubiq; es: nõ habebis ꝗd reſpõdeas iudicio tuo:quẽ nõ uis eẽ paſtorẽ tuũ:nõ habe
bisinquã ꝗd reſpõdeas iudicio tuo. Neſciui:nõ uicfins audiui: ꝗd ẽ quod nõ ſciſti? necẽ qui ſe abſcõdit a ca/
lore eius.Quidẽ quod nõ uidiſti? Viderũt oẽs fines terræ ſalutare deinoſtri. Quid eſt quod non audiſti? In
oẽm terrã exiuit ſonus eoꝶ: & in fines orbis terræ uerba eoꝶ. Sed recte nobis Quare uox Chriſti:uox paſtoris:
quã oues audiant & ſequãtur? Nõ inuenitis quid dicatis: uocem paſtoris non habetis. Audite & ſequimini.
dimittite

Aimi
mus
citic
ſuc
Alen
AAm
non
nont

ſelte
mne
1
gu⸗
bü
Au

liat
i
nür

cut
ſoun
ust
ſ⸗
il
ſtu

u/
mnl⸗
Aſi
ellenr
ttmat
tacer
dalee
de/
Vtüͤ
eut
lleg
leon
tn
Uant
ntus
zubi
intri

dimittite uocẽ lupi: ſequimini uocem paſtoris. Damus inqt audiamus. Damus & nos uocẽ paſtoris. Audia/
mus in cãticis inquiũt cãticorũ: loquit᷑ ſponſa ad ſpõſũ: eccleſia ad chriſtũ: nouimus cãtica cãticorũ: Sancta
cãtica: amatoria cãtica: ſancti amoris: ſanctæ charitatis: ſãctæ dulcedinis. plane uolo inde audire uocẽ paſto
ris: uocẽ dulciſſimi ſpõſi eccleſiæ: ſi aliqd habes audiamus. Spõſa inquiũt dicit ad ſpõſũ. Annũcia mihi quẽ
dilexit aĩa mea: ubi paſcisubi cubas? & ille inꝗt reſ põdit in meridie. Manifeſta tibi teſtimonia ꝓferebã quẽ/
admodũ ĩterp̃tareris. Poſtula a me & dabo tibi gẽtes hæreditatẽ tuã: & poſſeſſionẽ tuã terminos terræ. Cõme

morabunt᷑ & cõterent᷑ ad dominũ uniuerſi fines terræ. Quid eſt qd mihi decãticis cãticorũ profers qd forte

non intelligis? Etenĩ illa cãtica enigmata ſunt: paucis intelligẽtibus nota ſũt: paucis pulſantibus aperiuntur
Tenebo te accipe aperta: ut merito tibi pẽdunt᷑ abſcõdita: quomõ eris penetrator obſcurorũ: cõtẽptor mani/
feſtorũ? Ecce tamẽ ut poſſumus fratres hæc uerba diſcutiamus. Aderit deus ut uideatis ibi ſanũ intellectum.
mo qd ab oĩbus ĩperitis facillime iudicat᷑ uerba ipſa male diſtĩguũt. nũcaudietis: nũc ꝓbabitis. Eteni ſic ſe

habet textus ipſe lectionis. Spõſa loqtur ad ſpõſũ: Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcisubi cubas:

quod ſpõſa ſpõſo dicat: quod eccleſia xpo dicat. necnos dubitamus: nec illi: ſed oĩa uerba ſponſæ. Audi uer-
pũ. quare qd adhuc ſponſæ eſtuis tribuere iam ſpõſo? Audi oĩa quæ dicit ſpõſa: & tũc reſpõdebit ſponſus.
Audi euidentius hanc diſtinctionẽ quã dicturus ſũ: non inuenies aliquid plus. Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa
mea: ubi paſcis ubi cubas in meridie? Ipſa adhuc dicit ubi paſcis: ubi cubas in meridie Et inde ꝗa adhuc ipſa
dicit(Sequit᷑ enĩ ne forte fiam ſicut oꝑta tuoꝶ ſodaliũ ſuper greges) Puto oẽs peritos ĩperitoſq; diſcernere ge/

nus maſculinũ & fœmininũ. Operta q̃ro cuius gis ſit! Ab oĩ hoĩe quæro maſculini eſt: aut fœminini. An/

nũcia inqt mihi quẽ dilexit anima mea. quẽ cũ dicit maſculinũ alloquit᷑ ſponſũait loquitur. qa uero fœmini
na uirũ alloquit᷑ cõſequẽtia uerba indicant. Annũcia mihi ubi paſcis? ubi cubas in meridie? ne forte faciam ſi
cut operta auditu opta ut fiant tibi hæc aperta. Annũcia mihi ubi paſcis? ubi cubas in meridie? ne forte faciã
ſicut opta ſuꝑ greges ſodaliũ tuoꝶ. Hucuſq; uerba ſpõſæ. Iã incipiũt uerba ſpõſi de maniteſto.niſi cognoue
ris temetipſuù. Agnoſce uiriliter fœmina: teipſã inꝗt non cognoueris Audireliqua opulẽta inter mulieres: ni
ſi cognoueris temetipſã. O pulchra ĩter mulieres exi tu in ueſtigiis gregũ: & paſce hædos tuos in tabernaculis
aſtorũ: non tabernacula paſtoris. Vide quomõ cõminet᷑ ſponſus:uide quẽ in periculo quãuis ille dulcis ab
ſtulit: de medio blãdimẽta ꝗᷓ blande illa. Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis ubi cubas in metidie?
Veniet enĩ dies medius quãdo ad umbraculũ cõcurrãt paſtores: & forte latebit me ubi paſcis: & ubi cubas in
meridie: & uolo mihi annũcies ne fiam operta:ideſt ſicut occulta & non cognita. Ego eni manifeſta ſum: ſe ed
ne ſicut occulta ſicut cælata incidam ſupꝑ greges ſodaliũ tuorũ. Omnes enĩ hæretici a chriſto exierũt: oẽs qui
facti ſunt paſtores mali habẽtes greges ſuos ſub nomie chriſti illius ſodales fuerunt: illius cõuiuiũ accepere.
Sodales enĩ dicunt᷑ tanꝗᷓ unius cõuiuii latina lingua.ſic dicti ſũt quaſi ſimul edales: eo ꝙ ſimul edãt. Audi il/
lum ĩ pſalmo arguẽtem. Sodales malos: ideſt unius cõuiuii inimicus male dixiſſet mihi: abſcõdiſſẽ me utiq;
ab eo:& ſiſuꝑp me magna locutus fuiſſet. tu uero unanimis & notus meus:qui ſimul mecũ dulces capiebas ci
bos.ergo multi ſodales ingrati mẽſæ dnicæ exierũt foras. mali ſodales fecerũt ſibi menſas ſuas: erexerunt: & ſi
putas quia meridies africa eſt: quanꝗᷓ poſſẽ obtinere magis mu ndi meridiẽ eſſe partes ægypti: & illas exuſtas
ſole regiones: ubi pluuia nõ apparet: qa ipſa eſt meridies ubi feruet medius dies. Vbi aut hæremus plena mi⸗/
libus ſeruoꝶ dei. Vnde ſiad meridiẽ locorũ uelimus aduertere. quare nõ ibi paſcat magis ille: & ille reqeſcat:

quãdo ante pᷣdictũ eſt aberrauerũt deſerta heremi. ſed ecce cõſentio: meridies africa ſit meridies: hic ſũt ſoda/

les mei: eccleſia trãſmarina in aliquorũ ſuorũ nauigãte: in africa ſollicita ne erret inuocat ſponſũ ſuũ: & dicit
ei:abũdare audio hæreticos in africa: abũdare audio rebaptizatores in africa. Eſſe aũt ibi uos minus audio. &
illud audio: & hoc audio. ſed qui ſũt tui a te uolo audire.Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis:? ubi cu

bas ĩ meridie!/ Audio duas partes eſſe: Vnã Donati. Alterã uniuerſo tuo coherẽtẽ.tu mihi dic quo eã: ne for/

te uelut operta: ideſt ignota ſup greges ſodaliũ tuorũ incurrã in greges hæreticoꝶ: conãtes ponere lapidẽ ſuꝑ

lapidẽ: qui deſtruat᷑ ne irruã in rebaptizatores. Annũcia mihi.& ille qui cõmendat unitatẽ paſtores in hacle/

ctione dixit. Ego paſcã: paſtores autẽ reprobat: qui multi eſſe uoluerũt: unitatẽ amiſerũt. ſeueriſſimenõ blã

de reſpõdetis: ſed ꝓ magnitudine periculi niſi cognoueris inꝗt temetipſã. Opulchra ĩter mulieres: pulchra es

inter mulieres. Sed agnoſce ubi te agnoſces:in toto orbe terraꝶ.ſi enĩ pulchra unitas eſt: ubi diuii o fœditas.
Nõ pulchritudo:niſi cognoueris temetipſũ: in me credidiſti: agnoſce te. in me quom credidiſti? quomõ &
illi mali ſodales cõſentiut uerbũ carnẽ factũ: natũ ex uirgine: crucifixũ: reſi urrexiſſe: aſcendiſſe in cæxlos. Vitalẽ
me credidiſti. talẽ & illis ſonãt: cognoſce te & me in cælo: te in toto orbe utrũ quẽlibet ex eccleſia: tanꝗᷓ eccleſiã
xp̃s alloquit᷑. Nã quomòõ eccleſia quærit: eccleſia Fſm ipſos loquit᷑.Annũcia mihi quẽ dilexit aĩa mea: ubi pa/
ſcis ubi cubas?:quid quæris eccleſia! & ille tanꝗᷓ oſtendẽs eccleſiam dicit. In meridie: ſicut illi uolũt: reſponde
ant mihi quomò eccleſia quærat eccleſiã: Annucia mihi quẽ dilexit anima mea: quæ loqtur eccleſia: quid ſibi
uoluit annũciati ubi paſcis: ubi cubas in meridie: ideſt ubi ſit eccleſia loquit᷑.& interrogat ubi ſit eccleſia: & re
ſpondet ille ut putãt in meridie: ſi in ſolo meridie eſt ut dicũt in africa. Et qᷓrit quomõ ipſa interrogat ubi ip̃a
ſit:an uero portio eccleſiæ trãſmarinæ bonæ interrogat de meridie ne ille erret: & allo quit᷑ unũquodq; mem/
brorũ eccleſiæ ſuæ xp̃s tanꝗᷓ ſuã eccleſiã: & dicit niſi cognoueris te. O pulchra inter mulieres exi. exire hæreti-

L. ci.

eſt:Pẽtapoli eſt:cõ

ℳ : £

corum eſt. aut cognoſce te aut exi: aut ſi te nõ cognoueris exitura quo in ueſtigii sgregum ſequẽdo malos gre⸗
ges: ne forte potes quia obeſſe ꝗris ſi exis audi quid ſeqtur. Exi tu in ueſtigiis gregũ: & paſce hædos tuos ia nõ
oues. Noſtis fratres ubi erũt hædi: ad ſiniſtrã erũt oẽs: qui exierũt ab eccleſia manẽti. Petro paſce oues meas:
exeũtibus hæretico paſce hædos tuos: eſtinqunt & aliud teſtimoniũ nihilominus contra te dic: ut audiamus
erit ſiccõtra te: quomõ hoc qd putabis pro te: Si meridie inqunt ĩterpᷣtaris ægyptũ: multis qdem modis ĩter
pretamur meridiẽ & ægyptũ: poſſumus ad locũ mũdi: & ipſã africa ſic intelligã: audiſti quid . telliga & meri/
diẽ: intelligo feruorẽ ſpiritualiũ: flagrãtẽ igne charitatis: ſplẽdẽtẽ lumine ueritatis. Nam dicit in quodã pſal/
mo: dexterã tuã notã fac mihi: & eruditos corde ſapiẽtia: ipſi ſunt meridie. unde dicit᷑a propheta: & tenebræ

tuæ ac ſi meridies erũt. multis modis poſſumus ĩtelligere meridies. ſed prorſus africã intelligo. accipio a te ali
quid forte melius: ꝗᷓ ſaperẽ: niſi a te cõmemorarer. Africa ſit meridies: timet eccleſia trãſmarina incedere in re

baptizatores: timet ĩcedere tanꝗᷓ ignorata in greges ſodaliũ: quærit᷑ ab ſpõſo ſuo: ut ãnũciet illi ubi paſcit:ubi

cubat in meridie. In aliis paſcit: in aliis nõ paſcit:in aliis cubat:in aliis nõ cubat: audiat cõſilium: ueniat ad ca/

tholicã eccleſiã: nõ incurrat in greges ſodaliũ: non paſcit hædos ſuos. Sed dic aliud qd tedicebas eſſedicturũ.
propheta inquit ait deus: alterũ chriſtũ in africa naſci: & ire p mũdũ hæretici ãnũciant. Rogo quid eſt ab afri
co deus ueniet:ſi diceretis deus ĩ africa remãſit: utiq; turpiter diceretis. nũc aũt etiã abafrica ueniet dicitis xps:
ubi natus chriſtus: ubi ſit paſſus: ubi in cælũ aſcẽderit: unde diſcipulos miſerit: ubi eos ſ piritu ſãcto repleue/
rit: ubi ꝑ totũ mũdũ euangeliæare iuſſerit: & obtẽperauerit ei: adimplet᷑ orbis terrarũ euãgelio: & tu dicis deus
abafrica ueniet: ergo tu mihi inqt expone quid deus abafrico ueniet: dic totum: & fortaſſis intelliges deus ab
aftico ueniet: & ſãctus de mõte umbroſo. tu mihi expone ſi iam ab africo: quomõde mõte umbroſo:de Nu/
midia nata eſt pars Donati: ipſi miſſi ſũt primi in diſſenſionẽ & tumultũ: & ſcandalũ qᷓrentes ingens uulnus
Numidiæ miſerũt. ſedẽs Tigiſitanus miſit. ubi ſit tigiſi notũ eſt: qui miſſi ſunt clerici extra cõgregauerũt:ab

eccleſia ad clericos Carthaginis accedere uoluerũt: uiſitatorẽ poſuerũt: a lucella ſuſeè cepti ſũt. auctor totius hu
ius mali Numida hæreticus fuit in Numidia. unde uẽtũ eſt huc cũ tanto malo uiſcariũ uix inuenit᷑: cũ cupſo

nibus habitãt. Quomõ mons umbroſus Numigdia dic mihi ergo noli hucuſq; recitare deus ab africo. Exigo
ſentẽtiã & ſanctus de mote umbroſo. ſed oſtẽde mihi partẽ Donati a Numidia de mõte umbroſo uenire. ĩue
nis nuda oĩa. pingues quidẽ cãpos ſed frumẽtario: nõoliueti fertiles: nõ cæteris nemoribus amœnos. Vnde

ergo mõs umbroſus in Numidiæ partibus? unde hoc ſcãdalũ? tu mihi inquis ergo expone quid eſtdeus a li-

bano ueniet:& ſanctus de mõte umbroſo? Vide S facile exponã.primo illud audi qck ait dñs. Oportebat chri
ſtũ pati :& reſi urgere tertio die:& prædicari in nomine eius pœnitẽtiã G& remiſſionẽ peccatoꝶ: p oẽs incipienti/
bus cũ dixi uide utiq; ſe in ſãctis ſuis ad alias gẽtes uenturũ prædixit eſſe. lege uiſionẽ terræ filioꝶ iſrael in oĩ/

bus tribubus in libro lIeſu naue: ubi aperte dictũ eſt Hiebus ab africo ueniet. quæ eſt hieruſalẽ: lege: quære:in

uenies. Vtinã cum inueneris: credas: utinã animoſitatẽ deponas. Hiebus ab africo quæ eſt hieruſalem. & do
minus incipientibus ab hieruſalẽ: hoc eſt deus ab africo ueniet. Quomodo ergo a mõte umbroſo euangeliũ

iam lege de monte oliueti chriſtus aſcẽdit in cx lum Sequere & quid lucidius (.audiſti de monte umbrolo le/

gem recitamus: euãgelium recitamus. Audiſti incipiẽtibus ab hieruſalẽ. Audiſti per oẽs gẽtes per eũ ꝓphetã.

ſequere uerba illa quæ contempſiſti deus ab africo ueniet. Et ſanctus de mõte umbroſo: cooperiet montem
umbra eius: & gloria eius plena eſt terra. per omnes ergo gentes incipiẽtibus ab hieruſalem deus ab africo ue/
niet: & ſanctus de monte umbroſo & condenſo:ideſt a monte oliueti ubi aſcendit in cæxlum. Vnde miſitdiſci
pulos ſuos: ubi etiam aſcẽſurus ait.Non enĩ ueſtrũ eſt ſcire tẽpora quæ pater poſuit in ſua poteſtate. Sed ac/
cipietis uirtutem ex alto: & eritis mihi teſtes in hieruſalẽ & in iudſæã & Samariam: & uſq; in totã terrã. Ergo
deo ueniẽte chriſto: & nomẽ eius & p̃dicatio euãgelii eius ab hieruſalẽ: ideſt ab africo & mõte umbroſo:ideſt

a monte oliueti per oẽs gentes diffamatũ eſt euãgeliũ. Operuit montes umbra eius: ideſt refrigeriũ eius. pro/

tectio eius: & laude eius plena eſt terra. Cantate ergo cũ tota terra canticũ nouũ:non canticũ uetus cum ange

lo terræ. Dicũt & aliud: Cyrenæus inqt ꝗqdã Simõ angariatus eſt ut tolleret crucẽ: legimus: ſed qd te adiuuet

uolo ſcire. Cyren æus inqt afereſt quare ĩpᷣe angariatus ẽ qui crucẽ tolleret: ubi ſit Cyrene ne forte neſcis libya
5tigua eſt africæ: ad oriẽtẽ magis pertinet uel ĩ diſtributiõe puĩciaꝶ. Imperatorẽ cognoſce:
imperator oriẽtalis mittit ad iudicẽ ad Cyrenẽ breuiter ridebo. ubi eſt pars Donati nõ iuenit᷑ Cyrenẽ. ubi eſt
Cyrene nõ inuenit᷑ pars Donati. manifeſta ueritas cõuĩcit errorẽ. det mihi Cyrenẽ ubi eſt pars Donati:det mi
hi pars Donatiubi eſt Cyrene. manifeſtũ eſt enĩ fres in Pẽtapoli eccleſiã eſſe catholicã: partẽ ibi Donati non
eſſe: ſed ſecuri irrideamus flẽdos: & fleamus ridẽdos. Quid dicis meritũ Cyrenẽſis huius magnũ cõmemoras
quia tulit crucẽ dni: & afrum dicimus oriẽtalis eſt. Lybia enĩ duobus modis dicit᷑: uel iſta quæ ꝓprie africa ẽ:
uel illa oriẽtalis pars quæ cõtigua eſt africæ: & oĩno collimitanea. Sed Afer fuit Cyrenẽſis beatũ putas ꝙ anga

riatus crucẽ tulerit. quãto melius forte diceret quis in arimathia remãſiſſe eccleſiã xp̃i. quia lIoſeph ille diues
ab arimathia habẽs ante oculos tegnũ dei nõ angariatus nõ coactus uenit ad crucẽ dñi:de ligno depoſuit:ob

ſecutus eſt funeri:in ſepulchro cõdidit. Laudatus eſt ĩ euãgelio.qa uero de arimathia fuit iſte pius tãtũ exhi/

Pens obſequiũ corporidni: in arimathia remãſit eccleſia. Aut ſi magis uos delectat angariatus: ideſt 4 cogit᷑
tollere crucẽ. Recte ergo faciũt imperatores catholici qui uos cogũt ad unitatem. “”MMVl

Incipit

ſenm
teu
hab
din1
ſcit
i
4

tette
ſün
ſie
gui
At⸗
pie
ſe

con

tur

Cij.

Ne Incipit quintus tractatus tertiæ partis principalis de ſtatu & continẽtia uirginali. Et primo de uirginibus
ins eo dicatis. .
eĩuc ¶ Ad uirgines deo dicatas hortatoria: qua illas per exẽpla ſanctorum ad religioſam cõuerſationem & obſer/
muns uantiam uirginitatis inuitat.

Olæ iccirco filiæ & dominæ meæ: Dominæ ideo diximus: quia ſpõſæ domini mei Ieſu xp̃i ĩ mo/

iter

nei⸗ naſterio manẽtes nihil ſentiat niſi piũ Ieſũchriſtũ. hinc paradiſũ ſolæ poſſideãt: ubi dulci & io
blal cunda quiete ineffabilẽ trinitatẽ intueant᷑: in ſacris litteris choris interſint angelicis: dulcibus eo-
brr Mrtum melodiis miſceant᷑: diuina in eccleſia cõtinebo myſteria. Informet mentẽ ſanctoꝶ patriar/
ali charũ c patrũ antiquoꝶ obedientia. Prophetaꝶ oracula dulci meditatiõe cor accendãt ad promiſſa fœlicia.
nre Apoſtolica documẽta fidei cuncta detegãt ſacramẽta. Euangeliorũ codex ſemper ut ſpeculũ teneat᷑ in mani/
lbi pus. Martyres ſancti cũcta ſæculi huius aduerſa: & tẽpeſtates huius maris procelloſi: cũ omnibus diabolicis
erſutiis & infeſtationibus dæmonũ doceãt cõculcari. Confeſſoꝶ præcioſa deuotio ad diuinoru contẽplatio
i.· nem aſſiduã affectus aſtringat. Regularẽ uitã inſtruat ſanctoꝶ monachoꝶ mira cõuerſatio. Frangere omnẽ
ſexus molliciẽ & uirginitatis ſeruare ꝓpoſitũ pᷣcioſiſſima uirgo uirginũcum cæteris uirginibus ſacris edoceat
Pe ſermper. O folix ſocietas. O fœlices uos: ſi talis ac tãti muneris nõ ſitis ingratæ: fœliciſſimæ nimirũ ſi dignita-
eue⸗ tẽ ueſtrã ipſæ cognoſcitis: quæ oĩum regi & dno reginæ ſpecioſæ matrimonio copulatæ ipſũ dũmodo uelitis
leus habere meremini. quẽ angelici ſpũs uidere cõcupiſcũt:in quo oĩa cõſiſtũt:in quo ſola cũcta pmanẽt:per quẽ
ab oĩa fiũt: cui uniuerſa famulant᷑: cuius pulchritudinẽ ſol & luna mirant᷑: cuius tactu odoreq; mortui reuiui/
ſu/, ſcũt.O excellẽtia dignitatis.O ineffabilis gloria. In fragili ſiqdẽ corpore deũ & ſpõſũ talẽ ĩtueri poteſtis. Hic
s qſo mẽs ueſtra uigeat. hoc dies diei eructet uerbũ: & ſciẽtiã nox indicet nocti. Angelicis choris ſanctoꝶ ſe ocie/
1b tatibus hic ſtudeatis ĩtereſſe: ut poſtmodũ in corporis exitu uobis gaudẽtes & læti tanꝗᷓ noti occurrãt. ſi ſic fe
ha ceritis nihil uobis dulcius: nihil iocũdius: ꝗᷓ his intereſſe cõuiuiis: his babol ſatiari: quibus ſemel deguſtatis
terrena omnia amara cernũtur. Vera tũc clauſi ura cœnobii cuius tædet mẽtes uagabũdas & deuias nobis pro
n⸗ ſũma reputabitur gloria: & reputabitis exire monaſterii limites eſſe neceſſe potius mori. Experto itaq; ſeni cõ
e⸗ ſulenti credite filiæ ſi ſemel guſtatis ꝗᷓ dulcis eſt dominus: ad quem accedentes lapidem uiuũ ab hominibus
jnte quidem reprobatũ: a deo autem electum poteritis ab eo illud audire. Venite & oſtendam uobis omne bonũ:
zald & tunc oſtendet talia qualia non niſi aſſuetæ mentes norunt. Scio quid loquor chariſſimi mei. Nam ut inſi
chn pientiam loquar ego homunculus ſic abiectus: ſic uilis: in domo domini adhucuiuẽs in corpore an gelorum
HK ſæpe choris interfui: de corporis per hebdomadas ſi uſtentationibus & nutrimẽtis nihil ſentiens diuinæ uiſio
. nis intuitu. Poſt multorum dierũ ſpatia præſcius futurorũ corpori reditus flebam: quid ibi man ens fœlicita
rin tis habebam: quid inenarrabilis delectationis ſentiebam: teſtis eſt ipſa trinitas quam cernebã neſcis quo in/
1 tuitu. Teſtes ſunt & ipſi beati ſpiritus qui aderant. Teſtis & cõſciẽtia mea qui tãtis bonis fruebar: quæ quot

& qualia ſunt neſcit proferre mollicies corporis mei.
¶ Prologus in regula uiuendi ſanctimonialiũ: quam beatus Hieronymus ad Euſtochium & cæteras uirgi/
nes iam ſenex inſcripſit:& diſtinxit capitulis fœliciter incipit.
din 6 Epeſcẽs in mẽbris procliuũ corpus ad terrã ex qua exiit:iamq; rugoſa frõte ſenẽ:& naturæ pene por/
tentum: ueſter prædilectarũ in domino filiarum: & dominarũ chriſti uirgines ſ. acratiſſimæ: Euſto/
chium & reliquæ ad agni nouas nuptias: ſub obedientiæ: pudicitiæ: paupertatis: & religionis in do-
mo dñi adunatæ propoſito:nimiũ ſollicitat piæ deuotionis & charitatis affectus: ut tremulẽta manus ſuæpa-

ir rumper uetuſtatis oblita: deo uiuendi non mũdo: ſpiritui non carni. & quod arduũ eſt: nõ ſibiipſi normam
yH & regulam: & chriſti & apoſtolorum uita collectam: & ſanctorum etiã patrum anachoritarum: quos per ſe/
id ptem annos hæremorũ antra circuiẽs: non ſine admiratione & informatione repperi obſeruationis & imita-
P tionis digno commendandã præconio in præſenti libello edoceatofficio calami paratas mentes ad bonũ: ue-
ducg luti lingua iam dudum ſolebat uoce non mortua. O fœlix affectio: o deſiderium in domino cõmendadum:
un ut quædeficiente per ſeniũ & cõmunem ætatis finem lingua doctoris de caſu timetis: qui promptus eſt: præ
lhe ſumptuoſe & non timide ambulantibus in uia dei: in qua tot latent aduerſa: quot momẽta ſunt temporũ.
nſe expoſcit ueſtra pietas: ut depicta ſibi pericula & fomẽta remedii accipiens procliuus ſemper ad malum in pri
bid⸗ mordio iuuentutis rationaſis & aĩalis animus: ac cernens: gradiatur per tuta. O prudens conſiliũ: ut pro uo/
letmi ce ſcripturam. & pro faciliter tranſeũti diu manſurũ cõmutet. O iuſta & ſancta exhortatio: & percdligna exau/
inon ditionis beneficio. Sed prædilectæ filiæ. & ſi iuſtũ & ſanctũ eſt: quod petitis a patre: patris tamẽ negat ætas.
nors prohibet inſufficientia: licet ingerat charitas. Stupent oculi palpitãtes in tenebris. horret naturæ phreneſi in-
nai conſtãs manus peragere iuuenilia. Hortatur tamẽ ſemper charitatis ardor: ne parcat labori: unde tantus col-
nnn Higitur fructus: quẽ non putarem in uobis quæ ſcripturæ de domini uolũtate melius eſtis edoctæ: ut blãdimẽ-
iuss tialiquid fatear: licet ueritatis: niſi ad alias ſuccedẽtes per tẽpora informandũ traheret᷑: tantus hic labor. Vin-
b cat igit᷑ duellũ hoc charitas: quæ ipſũ inuĩcibilẽ uicit: ut ĩmortalis moreret᷑ pro nobis. Verũ fruſtra hæc ſpera
euhi tur uictoria in tanta ĩpoſſibilitate naturæ: niſi deuotæ orationes filiarum adſint: quibus deus paruit in tãtũ
ogt ab antiquo: ut etiã eum pœniteret eoꝶ: quæ primitus minãdo ſpopõderat: quãuis pœnitere nõ poſſit.

ii. cii.

ium & cæteras uirgines iam ſenexinſcripſit: prout prologus indicat.
Echacitate & unitate ſeruanda.
De non habendo aliquid proprium. .
De eligendo ſorores ad accipiendũ & adminiſtrandũ bona monaſterii.

Decommunitate & humilitate ſeruanda.

De ſimonia uitanda in recipiendo ſorores.
De obedientia exhibenda prælatis.
De regimine abbatiſſæ.
De obedientia & ſubiectione erga abbatiſſam.
De contritione facienda & generali accuſatione ſui in feria ſexta. Cap̃.ix.
De mirifica uita ſanctorum patrum.
De uanitate ſcientiæ mundialis.
De promptitudine implendi mandata impoſita.
De ſororum operibus in cœnobio faciendis. Capᷣ.xiii.
De officio poteſtate & regimine abbatiſſæ.
De periculo & præeminentia dignitatis.
De ordine in openibus abbatiſſæ.
De iuriſdictione epiſcopi in ſorores.
De ordine ſeruando inter epiſcopũ & præpoſitum preſbyterum & ſorores.
De præpoſito preſbytero poſt epiſcopum per epiſcopum eundem ſororibus adhibendo.
Deordine ſeruando per ſorores erga mares & ſi pecialiter in loquendo.
De fictitiis & nocuis ſermonibus uitandis.
De ſilentiis diebus ac noctibus debitis obſeruandis.
De refrenatione linguæ in loquendo.
Deconſortio marium fugiendo.

De obſequiis ſeruitricum quærentium uictus & neceſſaria ſororibus. Capᷣ.xxv.

De dulcedine contemplationis erga diuina.
De clauſuradomus.
De præcioſarum ueſtium deteſtatione.
De periculo ambitionis ueſtium.
Deconſideratione extremi iudici. = Cap̃. xxx.
De abiectione exquirenda in ueſtibus.
De auſteritate exquirenda in ſtatu.
De matutino & modo dicendi diuinum officium.
De ordine horarum primæ tertiæ ſextæ nonæ.
De cibis & ordine comedendi. Capᷣ.xxxv.
De ſobrietate & ieiunio. 5

De lectionibus legendis ad menſam.

Deoperationibus ſororum poſt prandium.
De horis ueſpertinis & com pletorio.
De charitate ſeruanda erga infirmas ſorores.
De auctoritate epiſcopi & præpoſiti circa obſeruationes huius regulæ ſeu ordinis.
inis capitulorum.
De charitate & unitate ſeruanda.

Peipimt capitula in regulam ſiue normam uiuẽdi ſanctimonialiũ: quam beatus Hieronymus ad Euſto

Cap̃.i.

Cap̃. iii.

Cap.iiii.
Cap̃. v.
Cap. vi.

Cap.vii.
Cap̃ᷣ. vii.

Cap. xi.

Capᷣ.xv.
Cap.xyi.
Cap̃. xvii.

Cap.xvui.

Capᷣ.xix.
Capᷣ.xxi.

Cap.xxiii.

Cap.xxyi.

Cap̃.xxxi.

Capᷣ.xxxii.

Qapᷣ.xxiii.
Cap. xxxiiii.

Capᷣ.xxxvii.
Capᷣ.xxxviii.
Cap̃..

Capᷣ.i.

Vis autẽ in monaſterio cõſtitutus ſororibus: primus ſit arripiẽdus modus deo uiuendi & regu⸗/
la: ipſe ſolus xp̃ᷣs huius ꝓpoſiti ĩcœptor & doctor: in unius reſi põſione inſtruit uniuerſos. Si uis
ingt idẽ magiſter hæc petenti ad uitã ĩ gredi: ua mãdata. ꝙ ſi forte qᷓrat᷑ quæ ſint: ilico ſic ꝑcun/
AKanti: expoſuit. Diliges dũm deũ tuũ ex toto corde: mente: & uiribus tuis: & plus ꝗᷓ teipſu: & pꝓp

imũ tuũ ſicut teipſũ. In his duobus pᷣceptis pendet ꝗcquid eſt legis: quicqd etiã ꝓphetæ & ſancti uiri pſcru/

tati ſunt. Et attẽdite ſollicite quæſo chariſſimæ.
re uita eſt. nã uiuẽtibus ĩ mũdo uita nõ eſt: ſed

quæ ingredi nõ ſolũ totis affectibus cupitis ad uitã: quæ ue/
mors. Sed iã dei auxilio eſtis iter igreſſæ: gch ſine pᷣceptis chari

. — „ —„ „ —F 1 -— „ — . .
tatis nõ ĩgredit᷑ ꝗſquã ad deo uiuẽdũ. Propter hoc enĩ apoſtolus Paulus nõ glonat in linguis angeloꝶ & ho/
minũ: nõ ĩ cognitiõe myſterioꝶ dei:nõ ĩ ſpũ ꝓphetiæ:nõ in aſĩ peritatibus carnis: nõ etiã ĩ elemoſynaꝶ operi

—

bus: ꝗᷓꝗ ad oĩa pietas ualeat: dumodo charitas deſit. Hæc itaq; ſolũ reddit hoĩem deo uiuẽtẽ: hæc religioſos:
habitatores ſũt dæ?mones. cũ hac uero ſunt paradiſus in
hi dilectæ filiæ: licet lõga uos macerẽt ieiunia: abiecta & nigra ue/
ſtis deformet:

hæc monachos facit: ſine hac monaſteria ſũt tartara:
tertis: & in eis degẽtes ſũt angeli. Ideoq; mi

cha⸗
hor

—

r,.

. X Il,
W.
ll,

.M.

——f.ↄ

△

ſtis deformet. Lõga ołſiciorũ & opeg texat᷑ ſeries: ſi ĩtus deſit charitas: ad infimũ nõdũ religiõis gradũ puẽtũ
e ſt. Propterea chariſſimæ hic ĩcipiẽdũ eſt iter:ad apoſtolicæ pfectiõis apicẽ: ſi uere relatiua eſt charitas: & ad

unũ nõ põt ꝓprie dilectio fraterna dici: iccirco eſt neceſſe ꝙ plures ſint: ꝗ ſe mutuo excharitate diligãt. ut di/

cat᷑ iuxta ꝓphetã: bonũ & iocũdũ eſt habitare fres ĩ unũ. Quod ſatis approbat ſapiẽtia dicẽs: frater ꝗ ſimul iu
uat᷑ a fre: qſi ciuitas firma. Et ite: ſi fuerit duo ſimul: fouebũt ſe mutuo: ſed ſi unus gradiat & cadat: ue ſoli:

qm ſubleuãtẽ nõ habet. Propterea ſolitarioꝶ uita quã ſatis expertus ſũ: periculoſiſſima eſt: & ardua.& ſi bo

na ꝗᷓ pluries & deo eſt uicina.nõ tñ æque ſecura:ut ſimul habitãtiũ ĩ uĩculo dilectionis:& chatitatis affectu.

Qui ſibi ĩuicẽ ꝑ tentamẽta deficiẽtibus auxiliant᷑:ſibi inuicẽ admiſtrant pietatis & charitatis obſeqa. Sed cer
te ſi fratres aut ſorores ſimul in unũ nõ habitẽt:nõ iã bonũ:ſed malũ eſt. Omne etiã pᷣm philoſophos ĩ tantũ
habet bonitatis: in quãtũ unitatis attinẽs ſuæ naturæ. Quod ſi ſingulũ unũ ĩ tota mũdi machina ſe creatũ

eſt bonũ: nõ tamẽ eſt optimũ: niſi cæteris nexũ. Propterea ĩ exordio mũdi uidit deus: ꝙ cũcta quæ fecerat erãt

ualde bona. Iccirco chariſſimæ ĩ apoſtolica uita uobis de ſæculo adunatis corpora: ſit cor unũ & aĩa unain
titudinis enĩ credẽtiũ erat cor unũ
& aĩa una in dno. Nulla uita ꝓcerto eſt deterior:ꝗᷓ ſimul degerecorpore: & nõ mẽte. Et uere ĩflices ſũt qbus

dno:uelut de apoſtolis: & de ipſis apoſtolicis uiris ĩ actibus eoꝶ legit᷑. Mu

nõ ineſt una ſed diuerſa uolũtas. Sit itaq; uobis ſemp unus affectus: una uolũtas: una fraternitas: una ꝓpor
tio morũ: una iocũditas: una triſtitia. ne alteri qd placet: diſpliceat alteri. quo gaudet altera: triſtet & altera.
& ſic habere poteritis religionis ꝓpoſitũ: ſi unanimes in domo dei habitetis. Hæc uere uita dei nõ diaboli. ue
re monaſtertäns infernus. ueęre uita religioſa: nõ diabolica.
— ¶ Denon habendo aliquid proprium. ¶ Cap̃. ii.
Nte mẽtis ueſtræ oculos ſemꝑ euangelicũ illud appareat: ſtolidiſſimi uiri illius exẽplũ: qui ædificiũ
ſuũ qd ſũmope fecerat: ĩgruẽtibus ffamibus flãtibus uẽtis: & imbribus inundãtibus pluuiaꝶ totũ

Amiſit in caſura: qm ædificatũ erat in ſabulo. nec mirũchariſſimæ. firmũ enĩ qd aut ſtabile ĩ mobili diu ma/

nere nõ põt. Aedificat fatuus ille in ſabulo:q in uita apoſtolica & religiõis ꝓpoſito appetit tẽporales diuitias.
Hic attedite filiæ diligẽter. hic periculũ oẽ eſt: hic interitus: hic mors æterna. Qui ia renũciauerũt oĩbus quæ
poſſidẽt: qui relictis oſbus quæ habebãt in ſæculo: ad xpᷣm imitãdũ paupculũ: qui ubi caput reclinet non ha
bet. Cõcurrẽtes ex uoto:ſub iuramẽti pollicitatiõe ꝓmiſerũt:nihil tẽporale:nihil terrenũ pᷣter xpᷣm ſolũ: non
ſolũ poſſidere ſed nec etiã appetere quæ iã dimiſerunt: tenere uel qᷓrere debẽt. Hinc xps apoſtolis nõ portare
ſacculũ: neq; perã: neq; æs in zonis mãdat. ut ex hocĩ telligãt eoꝶ uitæ ſectatores: ꝙ nihil ꝓpriũ ĩ monaſterio
licet habere. certe nõ tunicã niſi quæ ex neceſſitate portat᷑. nõ caligã: necaliud minimũ quodq;. Verũ etſi xp̃s
& apoſtoli aliqᷓ quæ ſibi dabant᷑: ꝓpter neceſſitatẽ tenebãt:nulli ſinguloꝶ licebat aliqd ex his cõtingere tanꝗᷓ
ſuũ. Sed peſſimus ille pditor atq; latro: ferẽs loculos oĩa portabat in eis ueluti totius cõgregationis cõmunia:
& miniſter cõmunis ſinguloꝶ neceſſitatibus puidebat. Exhoc edocti apoſtoli & fideles poit xpᷣi aſcẽſionẽ ni/
hil oĩno ſuũ eſſe dicebant:ſed erãt illis oĩa cõmunia:& ſi ingulis diuidebant᷑ put unicuiq; opus erat. Sic & uos
chariſſimæ filiæ: & ſi liceat habere aliqd tẽporale ad uictũ: & tegumẽtũ: quæ duo plene ſufſiciũt xpᷣiano: nihil
horũ alicuius ſit ueſtrũ ſed cõmune:q uodcũq; etiã minimis puellulis ꝗbuſq;ʒ diſtribuat᷑: ut decet.
¶ De eligendo ſorores ad tecipiendũ & adminiſtrandũ bona monaſteri. ¶ Cap̃. üi.
, obteſtor uos oẽs & ſingulas corã deo: & xpo Ieſu: ꝗq iudicaturus eſt oẽs: ut auꝶ & argẽtũ atq; ci⸗
to trãſiẽs pecunia:nulla cor ueſtrũ rõne ſeducat: ut nitat᷑ aliqua ueſtrũ cũ Anania & Saphyra mętiri
8 ſãcto quẽ nihil latet: retinẽdo apud ſe aliqd quãtũcũq; minimũ tẽporale: ultra ea quæ exneceſ/
ſitate portant᷑.nec tamẽ hoc:niſi de licẽtia abbatiſſæ. Semꝑ eoꝶ mortis iudiciũ terribile uos terreat. Na l
ꝙ ex eorũ morte factus ẽ timor magnus in uniuerſa eccleſia: & oẽs ꝗq audierũt: timuerũt. Nudus Ieſus nudas
ꝗrit amicas & ſpõſas. Quod ſi ipſuũ ſequi tẽporale aliqd appetẽs ſeu deſiderãs forte uolueris: onerata grauedi
ne nudũ ſeqꝗ nõ poteris. Hinc bti pau pes dicunt᷑ ſpiritu: ut ex hoc ſciat᷑: ꝙ nõ ſufficit cũcta tẽporalia in mũdo
relinꝗᷓndo ad monaſterii pauptatẽ accedere:ſi mẽs miſera appetit: quæ reliꝗt. Magis eniĩ cõtẽplant᷑ oculidni
affectũ: ꝗᷓ cenſũ. Melius eſt eni ĩ ſæculo cũ cæteris diuitibus diuitiis iſiſtere: ꝗq in monaſterio paupꝑ ipſas appe/
tere. Propter qd uolo hortor & moneo uos chariſſimæ: ut hæc ppetuo in ueſtro monaſternio obsuatio mane
at: ꝙ nulla ſcilicet oĩno tãgere: aut aliqᷓliter retinere audeat p hora cenſũ: aut obolũ: aut aliqd quãtũcũq; mi/
nimũ: ꝗᷓꝗᷓ a matre aut ſorore mittat᷑. Eligant aut iuxta apoſtoloꝶ ritũ cõmuni uoto abbatiſſæ & cæteraꝶ ſin/
gulis annis: aut ſi decẽs uidebit᷑ & utile: cõfirment᷑ duæ aut plures ex ſororibus boni teſtimonii plenæ ſi pu ſã/
cto: & ſapiẽtia: quibus iniũgatur hoc opus: ut quoſcũq; prouẽtus tã domus:ꝗᷓ ſingulaꝶ ſ. oroꝶ recipiãt: & ex
his ſorornbus neceſſaria fideliter adminiſtrẽt. Caueãt quoq; ne aut ex parcitate murmur: aut ex abudantia tu
mor in ſororibus habeat locũ. ſed iuxta apoſtolorũ uitã plus cuiꝗᷓ aut minus tribuat᷑: iuxta qd exigit neceſſi/
tas:nõ uolũtas:ut nõ iam altera ſit egens: altera abundãs: ſed unaquæq; ex ꝓuiſione cõdecẽti moueat᷑ ad dei
laudẽ. Prouideant inſuper ſic: ꝗbus hic pietatis iniũctus eſt labor: ut ſingulis mẽſibus aut hebdomadis ſiue

diebus paratæ ſint: tam de his quæ ꝓueniũt: ꝗᷓ de his quæ expediunt in capitulo corã abbatiſſa & cõuentu ſo/

rorũ ſigillatim reddere rationẽ. Quod fiat ſaltẽ ſemel in menſe: ne & ipſæ apud ſorores furti ſint fuſi pectæ: &
eis ex negligentia male exequẽdi materia detur. L

Liii. ciii.

¶ De communitate & humanitate ſeruanda. = C Capᷣ.iiii.
. . . . 2 — . —„ . .—— . „ .
Ic ſic dei ſponſæ ſponſũ leſu aſtringite mẽtibus mũdis a terrenoꝶ cõtagione: qim̃ ſecũ in habitatione ni
hil patit eſſe terrenũ. Sic ſic apoſtolicæ fœminæ proiicite peras & ſacculos: ut neq; marſupia ex latere pẽ

hil eſt clauſũ: qd eſt deditũ uſibus omniũ. Veſtimẽta duplicia ſũt ex euãgelio ꝓhibita uobis: ut diſcatis ea ſo
lũ habere:quæ naturæ tm̃ ſubueniãt: & nõ quæ nutriãt tineas. Siqua uero ſi upfſũt: uno claudant᷑ in loco: ut

/

ex his quæcũq; ſoror eget indui poſſit. Nulla unꝗᷓ in ueſtibus pcioſitas: nulla melioritas. alterã dominã: alte

ram ancillã oſtẽtet: ſed in omnibus æquales exiſtãt: quæ uni ſpõſo nuptæ cõmuniuoto ꝓfeſſæ ſũt.Nõ quæ

rat obſecro filia regis filiæ militis præeminere põpis terrenis in xpi & apoſtoloꝶ cõſortio. Nõ eni Petro uili pi

ſcatori Bartholomæus nobilis anteponit᷑ a xpᷣo: ĩmo piſcatori totius mũdi monarchiæ tradit᷑ principatus. Di
gnitatibus carnis ſpiritalis uita nõ eget: & carnis auras xpᷣs in ſuo nõ ꝗrit cõiugio. In ſæculo nubãt Paribus fi⸗
liæ reguũ: filiæ militũ præeminẽtias ꝗᷓrant & honores. In monaſterio uero oblitæ populi ſui & domus ſuæ: in
duo ſolũ gloriã ꝗrant: & exultẽt: ꝙ de maiori pcipitio mõtis ſũt ad uitã apoſtolicã ſũptæ. Propter qd' admo⸗/
neo uos filiæ: ut qᷓcunq; officia uobis domus a matre monaſterii ĩpoſita: libẽti aĩo expleatis. Hilarẽ enĩ dato/
rem diligit deus. nec uerecũdent᷑ in uilibus nobiles: nec illa recuſent. ſed audiãt ſapientẽ. Quaãto maior es:hu

milia te in oĩbus. Audiãt & xpᷣm: quid apoſtolis de huiuſmodi põpis in ultima cœna humana mẽte diſceptãa

tibus definiuerit. Reges gentiuũ dnant᷑ eoꝶ: & qui poteſtatẽ habẽt ſupꝑ eos: benefici uocant᷑. Vos aũt nõ ſic: ſed
qui maior eſt in uobis fiat ſicut minor. Etꝗq pceſſor eſt:ſicut miniſtrator. Verũ ne doctoris doctrina ex cõtra/
ria operatione uileſcat: ſtati ſubinfert ex ſimilitudine quadã cũ ĩterrogatioe cõcludẽs. Nã quis maior: ꝗq recũ
bit: an q miniſtrat? Nõne qui recũbit? Ego aũt in medio ueſtrũ ſũ:ſicut q miniſtrat. Erubeſcat ſiqdẽ ſtercus
uiliſſimũ: & uapor ad modicũ parẽs humana mẽs ſe extollere: & domus officia abnuẽs a cæteris ſororibus ſi/
bi uelle ſeruiri. Nam xpᷣs cuius gñationẽ quis enarrare nõ põt: nõ uenit miniſtrari: ſed miniſtrare. In ultima
cœna diſcipulorũ abluẽs pedes: hoc ſuis teliquit humilitatis exẽplum.
De ſimonia uitanda in recipiendo ſorores. ¶ Cap̃. v.

d Eteſtabilẽ hæreſim ſimoniæ quã cõmuni prauitate diaboli moniales aſſuetæ cõmittunt:etiã in auditu

A horreat ueſtra ſocietas Gieei pœna: & Simonis uos terreat prauitas. Vox Petri xpi uicarii ad Simonẽ:
nunꝗᷓ de ueſtris exeat auribus. Pecunia tua tecum ſit in pditione. Exiſtimas eni donũ dei haberi pecunia. Do/
nũ dei eſt ſpũs ſãctus. Cõmunis mercatoꝶ habet uſus: ut uẽditio cõmutet᷑ in melius. Aſſerit quippe ſimonia
cus pecuniã eſſe pᷣſtãtiorẽ dono dei. cũ idẽ in ipſã cõmutat. Ad uos ueniẽtes ſorores ſãctas ad xpᷣi ſuſcipite nu
ptias gratis. Præponat᷑ ſãctitas pecu niæ. Exquirat bonitas uitæ: non gnoſitas carnis: nõ utilitas mũdi. Nulla
oĩno pactio: nulla opinio quæ mẽtis puritatẽ pturbet pᷣueniat. Beatu ſapientia clamat: q excutit manũ ob oĩ
munere. & ꝗ poſt aurũ nõ abiit: nec ſperat ĩ pecunia: quæ ſubuertit iudiciũ. Siqua ſoroꝶ inopiã ex ſua abun
dãtia ſupplere deſiderat iuxta apoſtolicũ ritũ: oĩa quæ habet in ſæculo ante ſoroꝶ pedes ponat. & cũctis quæ
habebat ĩ ſæculo renũciãs ĩtratura: fiat ſicut una ex minimis. & ſublato dno cũ affectu: oĩa quæ portatur ele/
ctis miniſtratricibus domus pᷣbeant᷑: ut exhis tribuãt ꝓut unicuiq; opus eſt. Nec murmuret quidẽ quæ ſua
monaſterio tradidit: ſi ſibi nõ maiori ſũptu adminiſtret ꝗᷓ cæteris quæ ex pauptate uenerunt.nec extollat᷑: &
ceruice erecta more fœmineo ĩproperet cæteris: ſe tãtũ ex ſuis facultatibus attuliſſe. plus enĩ attulit ſoror pau
percula:ſi ĩgrediẽs affectũ habẽdi dimiſit: ꝗqᷓ quæ multũ afferẽs domo ſ uꝑbiã tulit. Gloriet᷑ aũt potius qin di
uitiæ quæ ſolitæ ſũt poſſeſſores pᷣcipitare in mortẽ: nõ pᷣualuerũt aduerſus eã: & quæ cõmuni uſu ſũt malæ:
ex ſubuentione ſororũ ſibi factæ ſũt bonæ. Alioꝗn melius fuiſſet ſibi cũ parua pœna cũ ſuis diuitiis in mũdo
pmanẽdo dãnari: ꝗᷓ ipſas relinꝗᷓndo in monaſterio exorta ſupbia ad infernũ cũ maiori pœna deduci. humili/
entur etiã paupes: quæ ex pauptate nihil ſubuẽtioni domus potuerũt cõtribuere: ſicut & illæ. & gras deo ĩ hu
militate retribuãt: ꝙ quæ p̃us in mũdo uiuere nõ poterat ex alienis labonibus habent: quæ ſibi ſufficiũt: ſicut
& diuites. Mirũ qdẽ de infœlici cõditione pluriũ hominuũ. Sunt enĩ nõnulli uiles & abiecti ĩ ſæculo: qui quo/
tidianis laboribus ſeultra uires affligẽtes ꝓ uictu captado uiliſſimo: & uix raris fabis & rapis cũ rudi & horde
aceo pane ſaturant᷑. Cũ uero ad xpᷣi mẽſã accedũt: & militiã xpᷣi ſuſcipiũt: ſuæ egeſtatis obliti: lautiora ꝗrũt ꝗᷓ
milites: qui ſũt aſſueti magnificis. Hæc igit᷑ oĩa in chriſti & apoſtolica uita locũ nõ habeat. oẽs ex miniſterio
ſint cõtẽtæ: nec murmuratiõe pereãt: ſi abũdãter ſibi tribuãt adminiſtrãtes. Recipiẽs ſiquidẽ naturæ neceſſa

ria:neceſſitatũ limites nõ excedat. Si uero modicũ:diſcat cũ apoſtolo pᷣuire dno ĩ fame & in ſiti: & in egeſtate

nuditatis & frigoris: ita ut accepta cruce gradiat᷑ poſt xpᷣm abnegãs ſemetipſũ.
4* 5 ¶ De obedientia exhibẽda prælatis. ¶ Cap̃. vi.
Olo auũt uos mortuas ſæculo: uitiis & cõcupiſcẽtiis carnẽ crucifigere cũ xp̃o:& quæ ia cœperũt ꝓprio ſeſe
uoto caſtrare ſub ppetuæ uirginitatis & caſtitatis ꝓpoſito:in monaſterio uelut ĩ duritia lapidis fore cũ
chriſto ſepultas: atq; iuxta decretũ ſũmi poſt xpᷣm põtificis Petri: qui ligãdi ſoluẽdiq; tenet pncipatũ a dño:
reſuſcitãdaꝶ in gloria cũ xpo ſic deuotiõe firmet ueſtrũ propoſitũ:ut fides & ſpes ſit tota in deo. Caſtigẽt ani
mas in obediẽtia charitatis & fraternitatis amore ſimplici: & corde inuicẽ ſediligentes attentius. N ihilut pu
to ſtultius eſt: nihil intolerabilius:ꝗᷓ peregrinos & aduenas pcipere ciuibus: & in loco non ſolito ſe oſtẽdere di/
rectorẽ

eant: neq; opus ſit clauibus: ut iam ex ipſis mõſtret᷑ exterioꝶ indiciis: ꝙ nihil haber intrĩſecũ pᷣter Ieſũ: ꝙ ni/

üð

“
Alet
intu
ſtrue
nsar
cula
quit
ſus
lei
u⸗

obt

uditu
noné:
a Do⸗
moni
btenu
Nulla
ioboi
abun
gur
rele⸗
elua
&
tpau
jndi
mälr
müco
coih
tſcut
igbo⸗
hotce
lſteno
eceſt
eſtue

olce
ſtecil

1di:

etant
utpu
elec/
ole

p

Otẽ uitæ ſpũs eſtis renatæ:nõ ex corruptibili ſemine: ſed ĩcorruptibili: p uerbũ dei uiuẽtis & pmanẽtis ĩ æternũ:

tectorẽ itineris: & de ſemitis: & de ſecuritate itineris: de breuitate tramitis iuxta uoluntatis libitum uelle doce

re. Mõſtraret᷑ quippe portẽtũ nauigatoribus: & pro certo nunꝗᷓ ueniret ad portũ: ſi cuius uolũtati pateret᷑ de
eſſet nauigii: quicũq; remigator ordinaret ad uotũ. Nõciuitas: nõ regnũ: nõ minima domũcula diu maneret

in rure: ſi cuius uolũtati pateret᷑ deeſſet. Propter qd ipſe papa Petrus qui religionis apoſtolicæ uitã uolebat ĩ

ſtruere ſicut a magiſtro didicerat: ut magis intelligat᷑ qualiter aĩa caſtiget᷑ in obediẽtia charitatis & fraternita/

tis amore: exponit aptius. Oẽs inꝗt honorificate: fraternitatẽ diligite: deũ timete: regẽ honorificate. Et ne ex/
cuſationis arripiat᷑ ſcutũ: ſub particulari nomĩe præeminẽtis dignitatis gñaliter infert oĩbus. ſerui ſubditi in/
quit eſtote in oĩ timore dnis. Et ne pᷣlati ĩ medliũ pducat᷑ prauitas:quæ plærũq; ſi ubditis pᷣſtat cauſã magni ca
ſus:nõ tm̃ inꝗt bonis & modeſtis: ſed etiã diſcolis. Verũ ne forte uideat᷑ graue humanæ uoluntati ſe abnega
re: & crucẽ tollere: obediẽtiæ ꝓponit meritũ: quo oĩs labor dulceſcat etiã grauis. Hæc inqt eſt gr̃a. O fœlix &
abũdãs gratia. In obedientia ſũma uirtutũ cauſa eſt. Nam ſimplici greſſu hominẽ ducitad xpᷣm: & non ſolũ
mẽs excuſat ad reddẽdã deo rationẽ de ſubditis: ſed nec etiam obligat᷑ reddere de ſeipſa. O ſũma libertas: qua
obtenta vürpolir homo peccare. M.
¶ De regimine abbatiſſæ. R ¶ Cap᷑p. vi.
Trende diligenter mea dna chariſſima Euſtochiũ: ꝗᷓ grauis imponit᷑ ſarcina humeris tuis: quæ de ſubdi
ltorũ aĩabus: decorpore: de uerbis: de moribus obligaris apud diuinuũ examẽ reddere rationẽ. Caue ꝗᷓſo:
ne de teetia leuis ſuſpitio in malo poſſit oriri: nediſpgas quas conaris educere. Sic ordinata: ſic rationi cõfor
mia mãdata ſororibus ꝓferas: ut etiã deprauatæ ſuphæq; mẽtis animent ad obediẽtiæ ſemitas. Sic dulcis:ſic
mitis ſit ſermo: utduritiæ furorẽ nõ ſuſcitet: ſed fragat exortũ. Sic erga ĩobediẽtes uirilis & cõſtãs ſit animus:
ut oĩs muliebris mollicies diſcedat e medio. Excidant in ortus pᷣmordio uepres:ne nimiũ excreſcẽtes germina
ſeminũ ſufſocẽt. Nihil quippe ĩ rectore periculoſius eſt: ꝗᷓ uana humilitas ad correptionẽ erga ſupbos ꝓter/
uoſq; ſubditos. Singularũ ſororũ uolũtates ĩ re difficili ptractanda ſemꝑ auide audias: nec tm cuiuſcũq; uo
lũtati innitaris. Verũtamẽ ſi quicꝗᷓ utile ꝓdat᷑: nõ attẽdat᷑ perſona quæ ꝓtulit. Elegit enĩ deus infirma: ut for
tia quæq; cõfũdat. Tuã uero in rebus gerẽdis cõmunibus nõ tmuolũtatẽ exꝗras & teneas: niſi maior pars di/
ſcretaꝶ filiaꝶ id cõmuni uoto collaudet. Superbaꝶ inſenſatarũq; mẽtiũ eſt: ſuo tm̃ uti cõſilio. Nõ audiat᷑ cu
iuſquã uolũtas ſub uerborũ murmure & loco abſcõdito: ſed pala cuctis pᷣſentibus cũoĩ charitate liceat dicere
& audire. Si cõceptui ꝓprio maior pars ſororũ diſſidet: nõ uelis ſola oĩbus cõtraire. In exercẽdis furor: odiũ:ĩ
uidia ſeu deriſio ſic penitus diſcedat: ut nõ niſi pax: charitas: amor: & alterutrũ ſupportatio cognoſcat᷑: qua/
tenus fiendoꝶ ſolus ſpũs ſanctus auctor meliora inſpiret. Non ſit ĩter uos quas charitas ſimulunit: fœmina
lis quædã abuſio. ut undiq; cachinnis & uocibus aer reſonet: & audientiũ aures præ ſtrepitu terreant᷑. Sed cũ
omni modeſtia ſtãtes una loꝗᷓnte cæteræ ſileãt. Nec altera alterã ex auiditate loquẽdi interrũpat: & præbeat

impedimẽta dicenti.

¶ De reuerentia & ſubiectione erga abbatiſſam. ¶ Cap̃.viii.
Ropter qd hortor:moneo: & oro uos chariſſimæ & dilectiſſimæ filiæ: quæ iã mortuæ eſtis ſepultæ cum
Achriſto: quæ iã carne cõtẽpta cũ eius gloria: cognito ꝙ oĩs cato fœnũ: & eius gloria flos fœni: ad nouita/

ut tanꝗᷓ peregrinæ & aduenæ abſtineatis uos ab oĩbus deſideriis carnalibus: quæ militãt aduerſus aĩam: ſubii

ciẽtes uos in oĩ obediẽtia: & timore: & reuerẽtia pᷣpoſitæ matri ueſtræ: ut iã oĩno nihil aliud uelle: uel nolle ali
cui liceat: niſi quæ abbatiſſa domus mãdauerit facienda. Nihil graue:nihil ĩportabile uideat᷑: ſi iuſſũ ꝓpriæ

nõ cõcordet uolũtati. Vere obediẽs: & ꝗ ꝓ xpᷣo caret oĩ arbitrio uolũtatis:nihil nouit difficile:nihil iniuſtum.
Memẽtote chariſſimæ: qm xpᷣo ĩ ur̃æ religiõis ĩgreſſu: dimiſiſtis oẽm uolẽdi & nolẽdi licẽtiã.niſi quæ eius ui/
ces gerẽtes ordinarẽt de uobis. Obeditis enĩ xpᷣo firmiſſimæ: cũ p̃poſitæ uobis parere ſtudetis. Tũc enĩ ſpõſo

xpo: cui deſpõſatæ fidẽ totã uouiſtis: p̃ter quẽ nullũ ultra amatorẽ admittere in deſpõſatione iuraſtis: magis

gratæ magis placẽtes eſtis: citiuſq; meremini duci ad thalamuũ: ut cũ oĩ iocũditate dulcibus amplexibus aſtri-
gamini:cũ eius ſtudueritis in uicaria parere mãdatis.uicarii enĩ honor redũdat in deũ.Sic iubet lex cõiu gii: ut

ſpõſa ſub lege ſit ſpõſi.Aemulamini ſemp ĩter uos hac dei æmulatione: ut certatĩ ad inuicẽ altera conet᷑ exce/

dere alterã in obedientia. Non igit eſt monaſteriũ: nõ religioſi: nõ monachi: ubi ſubditis obediẽtia deeſt erga

prælatũ. Deſtructioni eſt corpus expoſitũ: cũ mẽbra diſcordãt a capite.

¶ De correctione faciẽda & gnali accuſatiõe criminũ in ſexta ferii. Cap̃. ix.
eOntumax:pᷣſũptuoſa: ac ſupba mulier:in ſãcto ueſtro cõſortio: quæ dedignat eſſe ſubiecta: ac ſuis liti/
us & iurgis ſcãdalũ pᷣbet quieti ſoroꝶ: & eis obediẽtiæ mõſtrauit contẽptuũ: arduis crebriſq; ieiuniis ca
ſtiget᷑: cũ reſiſtit mãdatis ĩpoſitis. Si ieiunia nõ caſtigant ſupbiã: edomet᷑ & uerberibus cõtumeluſq; & graui

bus diſciplinis: ut iã diſcat cũ Petro: imo xpo: ni ei obediat: partẽ cũ xpo ĩ regno xpi & dei nõ habebit: ꝗᷓ ĩpo/

ſita uideant᷑ extranea: nec cõſona rationi. Sed ſi nec ſic ĩdomita ſupbia ſtuduerit obedire: cũ apoſtaticis ãgelis
„ G „ „ 1 . „ . . . „ 121: U.— . ⸗ —⏑
expellat᷑: quæ partẽ nõ habebit ĩ regno. O infœlix ſupbia uitæ: ut ꝓ ĩplẽdis uoluptatibus carnis renũciet hære
ditati cæli: quã fuerat aſſecutura p xpᷣm. Nõdũ deo uiuit: nondũ religionis ſemitã xpᷣiq; nuptias attigit: quæ

nõ efficit ita ſimplex& pura: ut ꝗcquid ſibi mandatũ fuerit ꝑ ppoſitã matrẽ: angelico putet ore trãſmiſſum.

Liiii. .ciiii.

n

Tunc unaquæq; cæteris ſe beatiorẽ æſtimet: cũ in laboribus pᷣponirt᷑ reliquis. Non pudeat ſingulis hebdoma/

dis ſexta feria: quo die Saluator obprobria & mortẽ ꝓ hoĩe ab hoĩe ptulit: unãquãq; ſoroꝶ ſuã uitam coram
oiĩ cœtu ſoroꝶ diſcutere. & de cõmiſſis cõtra pᷣcepta & regulã ſe ꝓprio ore crimĩari: acdiſciplinã ſubire: quate
nus ſtimulata mẽs cogitationis: ſtimulo accuſationis ac uerboꝶ: caueat accuſanda pu lẽdaq; cõmittere. Nec n
tamẽ ꝓpter hoc occulta cogitamina cordiũ ꝓdant᷑: nec occulta peccata quæ ſolis debent᷑ ſacerdotibus cõfite⸗ heae
ri. ſed ſolũ quæ pᷣceptis obuiãt publicis: & exẽpla peccãdi ſororibus pᷣbent. Si uero timore uel uerecũdia ſeip/ lin
ſam accuſare neglexerit: liceat unicuiq; ꝓpalare tale crimẽ alterius: ut nullatenus radices inobediẽtia & ſuper Aurxe
bia in ſancto hortulo ueſtro arripiãt: nõ euellẽdas de facili. Verũ ſi quippiã iuxta fœminaꝶ modũ: quæ nihil busl
retinere norũt abſcõditũ: ĩmo ante garrulãdo manifeſtãt: ꝗᷓ ſciãt: aliqd de his extra cœnobii limites ꝓdiderit: cig
ſubeat grauiſſimã pœnã: ut doctrina tacẽdi: doceatur in pœna. 2 ulle
(¶ De uita mirifica ſanctoꝶ patrum: quos in heremo reppertt. Eap.x. nto
Eferã uobis quædã nõ minus imitãda p opera ꝗᷓ audiẽda de aliqbus ſanctiſſimis uiris: ut bonoꝶ exem ſuor
D pla obedientiæ humilitatẽ: qua carẽte in ædificii ſpiritalis ſtructura: in füdamẽto uirtutũ quicqd ædiſi mer
cat eſtuanũ. Veſtras mẽtes doceãt:& crebra memoria geſtoꝶ ſanctoꝶ uitæ religionẽ inſtruãt & uirtutẽ. Dũ uobi
igit᷑ per heremorũ antra ſeptẽ annis ſãctos patres degentes ibidẽ in terris uelut in cælis angelos aſſiſtẽtes aſſi/ hon
duo labore itineris: arduiſq; uiuẽdi incõmodis: cæteriſq; innumeris calamitatibus pagrãdo uiſitarẽ: de quo/
rũ uita moribuſq; mirificis: quæ luculẽter ipſe pſpexi: libellũ cõpegi: qui uobis ut lucerna ſtat in candelabro
ad meditationẽ religionis & uitæ. nihil ita carũ: ita ſtudioſũ appetebat a monachis: ꝗᷓ ꝙ in eis qui iuberet poſ “
ſet ĩueniri. Profecto nõ taceã tãtã charitatẽ: tãtãq; humilitatẽ quã ſãctæ illæ mẽtes habebãt:ut adhuc cernẽs ð
oĩs laboris & grauedinis oblitus itineris: heremos humanæ naturæ tã deteſtabiles & ĩgratas in paradiſos pu/ ſfſue
tarẽ pene cõuerſas. Mirũ auditu: ſed fœlix obtutu: ſic ſanctoꝶ hominũ corda charitas trãſformauerat in crea ”
turas deificas: ut caro pene eſſet neſcia carnis. Licet ꝑ Ioãnẽ dicat᷑: ꝙ quicqd eſt in mũ do: aut eſt cõcupiſcẽtia õ
oculorũ: aut cõcupiſcẽtia carnis: aut ſupbia uitæ. Nã ſic ſimplicia & humillima corda obediẽtiæ & humilita/ H
tis innitebant ueſtigiis: ut quaſi quorũdã philoſophoꝶ uideret in eis uerificari opinio: qui unã ponũt in hoĩ 3
bus uniuerſis aĩam ſolã. Nã abbates & patres nihil oĩno uelle ſciebant: niſi qd ſubditi. & ſubditi antea cona
bant᷑ iuſſa ĩplere:ꝗᷓ forẽt emiſſa: & qbuſdã quodãmõ indiciis nitebant᷑ pphetare de uolũtate mãdãtis.
3 ¶ De uanitate ſcientiæx mundialis. ( Cap xxi. õ
Pie⸗ fatuitas quæ natos ad labores hoĩes in mũdo: mereris trãſuehere ad gloriã ereptos de pœnis. Nõ l
hac fatuitatẽ doctiſſimã Athenis Plato didicit. nõ Ariſtoteles. nõ Anaxagoras: nõ cæteroꝶ ſtultoꝶ mũ Ne
di ſapientũ turba pcepit. nõ certe miſer ego Hieronymus fatuoꝶ ſapiẽtũ imitator: ante ꝗᷓ ſãcta uerbera luerẽ
Quanꝗᷓ ut meas miſerias detegã: me an ꝗqᷓ uiceſimũ annũ ætatis attigerẽ: urbs romana in ſũmũpᷣelegerat ma/ lr
giſtrũ in oĩbus pene liberalibus artibus. Nõdũ ſancti ſpũs ſcholas intrauerã: nõdũ cæcutiẽs puenire ad ſãctæ m

ueritatis poterã diſciplinã. Non academiæ: nõ certe romæ huius doctæ fatuitatis reſonauere gymnaſia: quæ
ſancta retinet heremus. Verũ nõ ſine labore didiciſti tuã ſapientiã fatuã Plato: quẽ mũdus retinere nõ pote/
rat mũdi ſapientiã inſequẽtẽ: per diuerſaꝶ nationũ & gentiũ: regionũq; partes infinitis erũnis ĩnumeriſq; ꝑ
agrando laboribus. Nec tamẽ fatuiſſimæ ſapiẽtiæ finẽ: qui eſt ſũmũ bonũ:ad quod te naturæ mouebat intẽ/
tio in orbe uniuerſo reperire ſciuiſti: quẽ ſancti ruſtici hãc fugiẽtes inuenerũt in heremis latitã tes. Attende &
tu fatuorũ ſapientũ pᷣnceps Ariſtoteles: & fueris abſq; dubitatione: ꝓdigiũ grãdeq; miraculũ in tota naturat

cui pene uidet infuſũ quicqd naturaliter eſt capax humanũ genus:qm ſapientia mũdi ſtultitia eſt apud deũ do
ſi charitas nõ informat: ſi intellectus nõ captiuat᷑ ad fidẽ: ſi cor ad chriſti ſeruitutẽ nõ inclinat᷑. Qui iudæis ẽ b
ſcandalũ: paganis ſtultitia: nobis uero credẽtibus honor & gloria. in quo ſolũ gloriatur apoſtolus: qui glori/ 4
atur inquiens in domino glorietur. ” 3
¶ De promptitudine adimplendi madata impoſita. CCap.zdii. i
Ihil honorabilius nihil ue glorioſius chariſſimæ: ꝗᷓ ſeruitus xpᷣi. Hæc ſane pᷣferẽda imperatoꝶ faſtigio: d
6 hæcdignitati regiæ: hæc cuicũq; ſæculi gloriæ. Huius ſeruitutis xpᷣi quidã inter cæteros quos uidi in he 1
em MHoctus ex monachis ad iuſſũ patris: ſenioris ſuæ charitatis & humilitatis fructũ cupiẽs augere: & obedi WWßÿJÿ
endi aliis iuuenibus tradere normã: p grãdẽ lapidẽ humeris hominũ ꝓculdubio grauẽ: bis quolibet die p tria
miliaria geſtabat in ſcapulis: nulla alia neceſſitate coactus: qd iam pocto annos effecerat. Sed quærebat᷑ qd u
in eius mẽte uoluebat᷑: ex hoc ꝙ forte noſtræ ſupbæ mẽti: quæ nondũ ad eius ſãctæ fatuitatis pfectionẽ adue
nit:uidet᷑ extraneũ puerorũq; ludus: & ocioſitatis opus. Teſtor deũ ꝙ mihi ab eo ſollicite pcũctanti tata ſim
plicitas & humilitas eſt repta: ꝙ extũcincœpi ducere monaſticã uitã. Nã ſicdeuote: ſic affectanter: ſic hylari/ 8ü
ter cõtinuis diebus explebat tã ĩſolitũ opus: ut ſibi uideret᷑ poſt expletionẽ captare oẽm gloriã. quinĩmo ĩ hu 1
ius operis fatigatiõe minime cõtẽtus pene moleſtabat pattẽ: ut medio tẽpore nouos induceret labores: & ope 0
ra pficiẽda ꝑ eũ. Quid ego uagor & puagorp ſingula. nõ ẽ opus exponere ꝗcquid in ſimilibus exercet amona 4
chis. Hoc unũ apud oẽs obſᷣuatiõis pᷣcipuũ eſt: & celebre pægyptũ: ut nullũ niſi obediẽtẽ & humilẽ:ad oẽs la/ r
bores pficiẽdos & opa ſuſcipiãt. Quatenus domita caro ex grauedine: cogitationibus uanis & uoluptatibus ſl
nõ uacet exocio. teneatis firmiſſime: ꝙ oĩs cõcupiſcẽtiæ & ſmuũditiæ atq; peccati mater eſt ocioſitas. OU
De ſororum r
△

Dmna,
Ntam
late

ite⸗
lep⸗
per
ulul

erit:

Nem
iſ
Di

aſ/⸗

guo/
bto
pol
nis
Pu
dea
etia
lit
hoi
ona

N
mi
neri
my
icte

us
te/

E

ite⸗
ledᷣ
utar
lei
ei
on⸗/

di
ni
ue

l/

be

13

15

. ¶ De ſororum operibus faciendis. ¶ Cap̃.xiii.
Anc ſanctã ſtultitiã ſtultãq; ſapiẽtiã: quotidie ĩ monaſteriis diſcite filiæ: quã ſãcti uos docẽt in mona/
ſterio ruſtici. Subtilia & alta nolite ſapere.ſed ſupꝑbis & tumidis ſæculi ea relinꝗte: ut poſt ꝑactũ incipi
ihnt noſcere ꝙ littera occidit: ſpũs uiuificat. & ꝙ deus eligit abiecta & ĩfima. hãc ſæpe ſcholã intrate: quocũq;
die & quacũq; nocte hãc diſcite lectionẽ. Nõociũ: nõ torpor: & ignauia uos ad dei ſeruitia tepidas & frigidas
reddat. Semp aut officiis: aut ofonibus: aut manuũo pibus ſactis: cæteriſq; laboribus fatigatũ corpus requiẽ
& reforcillationẽ: nõ uoluptatẽ exquirat. Sed cauete potiſſime ne qd operis uanitatis ueſtris uerſet᷑ in mani/⸗
bus. Immũudus reputat᷑: qui imũdũ quicꝗᷓ tetigerit: uel morticinũ. nõ deaurata marſt upia: nõ cingulos: non
etiã cyrothecas. quæ oĩa laſciuæ & ſi uꝑbæ mẽtes exoptãt. Horreat deo dicatu cor talia ſcire. aut ſacri codices:
uel legẽdo: uel ſcribẽdo: genua pᷣmant: aut hortuloꝶ cultus exerceat᷑. aut aliud ſanctũ opus & utile: ut ex rela
xatione quada reforcillatus ſpus ad diuinũ ardorẽ fortius accẽdat᷑. Sãctoꝶ geſta quæ legitis imitemini. ꝓpo
ſito uelitis imitari qd laudatis:& ſeꝗ qd cupitis. Veſtrã ĩter gẽtes cõuerſationẽ bonã habeatis. ut ex odore fa
mæ ueſtræ ſãctitatis: etiã maloꝶ corda ad ſãcta deſideria moueant᷑. Et in eo qd deprauatæ gẽtes detractãt de
5 onis glorificẽt deũ. Hæceſt enĩ dei uolũtas: ut ĩ prudẽtiũ

uobis tanꝗᷓ de malefactricibus: ex operibus ueſtris
hominũ ignorantiam obmuteſcere faciatis.
De oflicio & poteſtate abbatiſſæ.

. ” Cap̃.xiiii. L
Aue quælo qcũq; ſis illa: quæ pemines: ne ex ofſicio regẽdi eleueris in altũ: ut ĩperes illicita: & quæ ſũt ĩ
portuna: uel ĩportabilia: & inqeta ſubiectis. ne tibi ille ꝓpheticus ſermo cõueniat:qd eſt iſrael ꝙ in ter/
rãa inimicorũ es? inueteraſti ĩ terra aliena: coinqnata es cũ mortuis:deputata es cũ his ꝗin inferno ſũt. dereliq

ſti fontẽ ſapiẽtiæ. Nã ſi in uia dei ambulaſſes: habitaſſes utiq; in pace ſuꝑ terrã. Nõ enĩ ambulãt in uia dei:ꝗ

in adminiſtratione regiminis honores & utilitates ꝓprias expoſcũt. Reuolue ſæpius in mẽtis arcano: & ſtilo
ferreo ſcribe in ſilice cordis: qd dñs: cuius uices geris ad ſubditas: cõtendẽtes apoſtolos: qs maior eſſet eoꝶ:in

ſtruxit: in ſequẽti die receſſurus ab eis: & ſi in ſuperioribus dictũ: tamẽ iterũ narratũ fortius teneat᷑ in corde.
Reges gentiũ dnant᷑ eorũ: & qui poteſtatẽ habẽt ſupillos: bfici uocant᷑. uos autẽ nõ ſic: ſed fiat ſicut minor
qui eſt maior in uobis. & ſit pceſſor ſicut miniſtrator. Diſceigit᷑a magiſtro officiũ: q; tibi iniũgit᷑: ne tuo ui/
cariatu poteſtatis traditæ limites excedas. Nõ efficeris certe dña: ſed miſtra. unus eſt enĩ dũs. Et ſi tibi reliquæ
ſorores ut chriſti adminiſtratrici & uicariæ obediũt: ꝓpterea nõ eſt tradita tibi poteſtas:ut inter ſorores & fili/
as hãc eleues: hac uero depᷣmas ſicut uelis. Sed qd tibi iniũgatur ab inſtitutore regiminis: diligẽter inueſtiga.
Rerũ enĩ oĩum monaſterii: & ſoroꝶ ſollicitudo in adminiſtratione & puidẽtia tibi tradit᷑: ut iã cæteris dormi
entibus ſororibus:te deceat noctes crebras inſõnes ducere. & ſenẽ iunioris animũ ſumere: ꝓ utilibus & neceſ/
ſariis domui ꝓuidẽdis. Itaq; non tantũ tibi honor: quãtũ onus imponit᷑.· Et ſi ſic feceris ſicut decet: præmiũ
multo maius cõſequæris.
¶ De periculo præeminẽtiæ & dignitatis. ¶ Cap̃. xv.
On tibi obſecro blãdiaris de dñi pietate:qui tã diu peccatores miſericorditer ſuſtinet ĩ peccatis. Et ſi diu
urna eſt expectatio: nõ minus formidãda eſt uĩdicta: quæ tãto durior eſt: quãto lõgius tẽpus ĩ ſuſtinẽ
pcſſit. Propterea ſi ſecus ꝗᷓ debes egeris: periculũ expaueſcas. nec ideo minus: ſi ſtati diuinũ nõ ĩcurras iu/
diciũ. Dñs enĩ tuus ꝗ ſuis te ouibus adminiſtratricẽ: & in ſua te poſuit uinea cuſtodẽ:a teuult de ſingulis etiã
occultis exigere rationẽ. Et ſiqd eũ defraudaueris: tũc diabolo uenũdatã ĩ carcere: exterioris inferni poni te iu/
bet:ubi fletus eſt æternus:& ſtridor dẽtiũ:ut exprimit᷑ in his quicqd doloris & poœnæ excogitari põt: quouſq;
debitũ uniuerſũ reddideris. Sed ſi forte de reſtituẽdo debitũ confidis: o te fatuã. nã ꝓ minimo quoq; delicto
nò habẽt unde reſtituãt ſimul hoĩes uniuerſi: niſi ipſe idem uelit remittere: cui faciẽda eſt reſtitutio. Fœlices
itaq; magiſq; ſecuræ quæ ſubſũt:illis quæ ſupſũt:& ꝗbus potius miſtrat᷑: qquæ miĩſtrãt. Sed tn ſuꝑba mẽs
hominũ ĩprouida piculi: ſemp maioꝶ dignitatẽ aſcẽſũ expetit. nec niſi poſt factũ exdeſcẽſu terret᷑. Quia ꝗᷓto

altior eſt aſcẽſus: tato durior eſt deſcẽſus: ſed forte deſcẽſũ rarũ æſtimas. Sed firmiſſime doctus experiẽtiis &

nõ paucis dicã. Raro ꝑ gradus dignitatis aſcẽdit ho: q multo grauius nõ deſcẽdat. Verũ & ſi a ꝓpoſito digre/
diar:nolo opuſculũ hoc ptrãſire: exẽplũ quoddã: qd ſãcto quodã mihi referẽte ſene in heremo ex ueritateſci
ui. Cũ iuuenis ꝗqdã ſãcto ꝓpoſito & uita electus foret ad epiſcopale faſtigiũ: quo grauius piculoſius ue neqt
aliud cogitari: patruũ ſuũ quẽdã uirũ utiq; ſãctũ: & pphetiæ ſpũ plenũ: heremi in cella ut eũ ex hoc cõſuleret

adiit nõ cautus. Audita itaq; narratione nepotis uir ſãctus nõ uerbis: ſed ſignis potius pcũctãti rũdit. Et ne
cõtra apoſtolũ: qdeſiderãtẽ epiſcopatũ ĩ bono ope laudat: cõtrairet diſſuadendo: & ne iuuenẽ piculo expone
ret ſuadẽdo nuſlit itaq; ſenex qᷓdratũ diſcũ a terra uehemẽter pedibus eleuatũ aſcendere iuuenẽ: & ꝗter ꝑ qᷓtu
or diſci latera ſupinũ reuoluere ſemetipſum uſq; ad horã caſus. ſicq; caſu ĩminẽte: ſi altera ſuccederet reuolu

tio mãdauit utextra ſũmitatẽ diſci adhuc ſe uolueret iterato. Cui cũ nepos ſe non poſſe ex timore caſus rude/
ret: ilico eũ fecit deſcẽdere & p quãdã latã planiciẽ diutius uolutare. Cũq; ex multitudine uolutationũ utriſq;

faſtidiũ eueniret: ſurge inqt ſenex: & pge quo uis.facito qd tibi ſecurius cernit᷑ Decdignatus nãq; iuuenis: ab
ſceſſit.& alteri ſctõ ſeni patrui deliramẽtũ putãs: factũ retulit.a quo de piculo pᷣeminẽtiæ edoctus: electioni

renũciauit: ut teneret: qd eſt tutũ. Qui poſt modicũ fœlici obitu: ex ſæculo exiẽs hylaris & iocũdus apparuit

L. v. cv.

„

patruo. Gratias inquit pater tibi refero: ex diſſuaſione epiſcopatus. nam ſcito quia nũc eſſem de numero da d
natoru: ſi fuſſſẽ de numero epiſcopoʒꝝ. De ordine in operibus abbatiſiæ. N¶ Cap. wwi. Ci
Aec iccirco mea dua Euſtochiũ dixeri: ut aduertas ꝗᷓto ſis expoſita piculo: & ꝗᷓta te oporteat ĩ uia dei pru nioßn
ẽtia ambulare:ne derelictis ſemitis iuſticiæ: capiaris ab inimicis ꝗbus plena ſunt oĩa: & in terrã alienã *
dedlucta coinꝗqnata cũmo rtuis. mibabiliter deputeris cũ his ꝗ ſũtĩ ĩferno. Volo aũt te diſcere: ubi ſit ſapiẽtia: un 4

ubi uirtus: ubi ſit prudẽtia: ubi ſit lõgiturnitas uitæ: & uictus: ubi ſit lumẽ oculoꝶ: & pax: ut intelligas uiã di/
ſciplinæ: & deducas ſubiectas tibi ꝑ uiã pacis & diſciplinæ. Te moriẽtẽ filiæ plãgãt: non gaudeãt. tibi iuſta & än
ſctã pᷣcipiẽti oẽs æquanimiter obedire lætent᷑. Nõ ꝓpĩquæ: nõ affines: ſic exaltent ꝙ; cæteræ inuideãt. Nõ car
nalis dilectio ĩ multis nociua: in ſãctis mẽtibus habẽda eſt. Oẽs itaq; amato æꝗli charitate: & ſpiritali dilecti
one: ut filias. Cũ tẽpus exigit correptionẽ: uniuerſas ſimili mõ uelut ignotas in omiſſis corrigas. Verũ ſemꝑĩ
ira miſericordiæ memor eſto: ut nulla mouearis rõne ad crudelitatẽ ex furore uel odio. Nec tñ habeas manus
remiſſas ad puniẽdũ ſcelera: ne ex ipunitate peccãdi licẽtia ſororibus cõcedat᷑. Nõ ſis ad ptractãdũ ardua mo
naſterii & ſoroꝶ p̃ceps ꝓ libito. ſed ſoroꝶ pluriũ & melioꝶ uolũtas ſemp accedat: ne rea & diſſipatrix bonoꝶ

cœnobii crimineris. Nõ oĩbus ꝗ loquũutur ſis facilis ad credẽdũ. leuitas eni ĩ credẽdo: leuẽ denotat mentẽ. Ne niam.
quaꝗᷓ effrenis lingua repiaris.nõ ĩ pudica oculis: nõ crapuloſa: nõ ebria. ſic te exornes uirtutibus:ſic muniaris Alte
moribus: ut uniuerſas ope & exẽplo ſãctitatis & uitæ prõpta ſis ad docẽdũ: ut iã ab oĩbus ĩ exẽplũ uirtutũdu guech
caris. ut ſecura ex diſpẽſatiõe miſterii tibi traditi occurrere ualeas dno: & ei reddere roõnẽ de ſingulis. cien
¶ Deiuriſdictione epiſcopi in ſorores. ¶ Cap̃. xvii. 2 lenean
. d Ebilis ẽ nimiũ ſexus quẽ geritis: ac fragilis: ac mobilis: ſi ſuo relĩquat arbitrio. & ſi uirtuoſus ſit aĩmus: ſneſt
tñ niſi regat᷑: niſi dirigat᷑ cõtinue: cito deiicit᷑ a ſctõ ꝓpoſito. Hoc ĩ Eua ſcitis ex parte: quæ ſuggerẽti dia ctu.
bolo: ꝗᷓ facile aſſẽſũ pᷣbuerit cõtradiuinũ pᷣceptũ: & ttiſtitia partus: & cõditiõis uilitas ipᷣa phibẽt teſtimoniũ. utun
Profecto nihil ĩ uobis foret uirtutũ durabile: nihil ſine graui piculo ſi de uobiſipᷣis uoſipſæ haberetis curã. p mMuH
pterea eps ueſter cui eccleſiæ cõmiſſũ ẽ regimẽ: quẽ deus ſpeculatorẽ poſuit ĩ uinea ſua: paſtorẽ ouiũ directo/ Aln
rẽ gregis: ac ductorẽ plæbis & populi: ciuitatis & parrochiæ: ꝗ degitis: uos cuſtodia ſingulari foueat. ſãctæ do ſuhi
ctrinæ uos pabulo nutriat. & corã deo aĩaꝶ ur̃arũ cura gerat ſpecialẽ: cui cõmiſſa ẽ ciuitas uniuerſa. Huic æqᷓ .
nimiter ſicut deo oẽs deuote obediãt. hũc pr̃em: huũc ⁊elatorẽ uirtutũ:tã ppoſita ueneret᷑:q ſubditæ. Lex ipſa baſen
Fuet᷑: quã poſuerit uobis ĩ uia dei.Siꝗᷓ ſoroꝶ effrenis ẽ & diſciplinæ pᷣuancatrix: & ſcornigibiis a ppoſita: emẽ utice
det᷑ caſtiget & puniat᷑ p ipſũ. Hũc directiõis baculũ: & uirgã diſciplinæ cũa ſemitis iuſticiæ deuiat:ipᷣamet eti pod
am abbatiſſa cognoſcat cũ cæteris. Reddat᷑ eidẽ bis aut pluries ſingulis annis patẽs rõ de bonis monaſterii:de “
ſtatu ſoroꝶ: de uita: de moribus: ne ia ualeat oues ignorare ꝗs regedas ſuſcepit. Nihil arduũ uẽdẽdi:emendi: Ad
ſeu ꝑpetradi ĩ cœnobio ſine eius uolũtate liceat. Abbatiſſa uero domus moriẽte: quã cõmunis ſoroꝶ uolũtas fen
ĩ matrẽ elegerit: & abbatiſſã monaſterii ipᷣe bndicẽdo ãnulo uice xpᷣi ſubarret ĩ uero cõiugio:ſi ad officiũ repia mot
tur idonea. Soroꝶ uero recipiẽdaꝶ modus: ĩtroitus & cõditio: oĩno nullatenus eũ ptrãſeat. Siqd dubitãdũ in vel
fide:ſiqꝗd obſcuꝶ: ſiqd piculoſũ occurrerit:ĩ uia dei ipᷣe declaret: ipe uos ĩſtruat ĩ oĩ pudicitia: & ſpũs ſãcti uir uufſu
tute. ¶ De ordine ſeruãdo inter epiſcopu & ſorores. ¶ Cap̃.xylii. A
V n On nimiũ ſit ſtricta familiaritas: nõ ſuſpecta colloqa. & ſi ſpiritalis pr: qᷓuis eps ſctũs ſit: tñ hõ ẽ debile ——,.ẽ
aial. Tã cito pdit᷑ niſi fortiter cuſtodiat᷑: qd ca: habet᷑ & utile. In ſctõ cõmercio diabolus mĩme qcꝗᷓ in/ ff
ueniat, ne unde regimẽ: unde ducatus: ĩde ſẽtiat itentus. Oẽs æqᷓliter ptractent᷑ Nulla carnalis: ſed ſpiritalis ”M
dilectio ĩterueniat: nec ſtricta ſit nimiũ. Pricipiũ eniĩ ſpiritalis opis: ſinõ ſit matura ꝓuiſio: ſolet ſubſequi qck
dã carnale. Vere nõ taceã: ut ĩ pluribus ſolet cõtĩgere: cõditiõis muliebris infœlicẽ miſeriã. Sub feruore ſpũs: ſ
ſub charitate nimiũ ſtricta: nili cuſtodia guitatis ori ponat᷑: ur nemo delinq̃t ĩ ligua. ſi utat᷑ loqᷓndi uiuẽdiq; te⸗
copia: ſtati libido actu turpiſſimu: dictu mfœliciſſimũ: de ſpũ & charitate naſcit᷑. Propterea cha riſſimæ hoc tes
hortor: hoc moneo: hoc mãdo uobis: ut quæ xpᷣo deſpõſatæ eſtis cõiugio: cui oẽm caſtitatis ueſtræ fidẽ uoui/ dal
ſtis: cui nullũ pᷣteripſũ amatorẽ cognoſcere ſub iureiurãdo eſtis pollicitæ: uiri cuiuſcũq; etiã ſi eũ ſctĩtas exor Dor
net: etiã ſi Baptiſtæ æqᷓret᷑ ĩ meritis: ꝗratis effugere faciẽ. nec liceat ſecũ dilectiõe feruẽti aſtrĩgi p diẽ. Credatis un
expto: nihil ẽ ꝑiculoſius uiro: ꝗᷓ mulier: & muleri ꝗᷓ uir. uterq; palea: uterq; ignis: dicam audacter: proh dolor ia
dei tẽpla ſpũs ſcti uaſa: & deo dicata ædificia niſi diligẽti uent᷑ cuſtodia pſtibula fiũt. Et aufert᷑ ta nobile de/
poſitũ: tã pcioſus theſaurus: irrecupabile decus caſtitatis: ſi tenui cuiuſuis dilectiõis ĩeptæ rimula cõtinuus ĩ/
ſidiator diabolus ĩtuitũ ualeat ĩfigere. ideo oĩ cuſtodia cor ſeruet᷑. Suꝑ muros hieruſalẽ ponant᷑ cuſtodes to/
ta die:dchat nõò dormiãt: ne fur troeat: ne ſpolia auferat: quæ penitus recupari nõ poſſũt.
¶ De præpoſito preſi bytero poſt epiſcopu ſororibus adhibeédo. Cap. xix.
Nimus diffuſus ad plurima: circa ſingula nõ põt attẽdere. Curã oĩum gerit epᷣs: hõ eſt: nec locis ſingulis
it adeſſe. nec diuerſoꝶ ſimul hre ſcẽtiã. Ne igit᷑ ex abſentia ſecuritas ſit in uitio. ſacerdotẽ ſãctũ: quẽ d
ſuanctitas pᷣdicat: quẽ ſubornat ſciẽtia: quem talem reddit ætas & uita: ꝙ etiã apud improbos lubricoſq; ſini⸗/ ſ
ſtra opinio non poſſit haberi. poſt epiſcopũ habeatis præpoſitũ. hic epiſcopi in uobis teneat uicem: hicdoce t
at:hic pdicet:hic corrigat uniuerſas: huic ſoli occulta domus pateant: huic conſilio innitat᷑ ab omnibus. Nõ .
diuerſarum opiniones in conuentu ſororum diuerſas ſectas ponant. non diuerſos titus: ut quicquid alter ui/ . 4
tuperat:alter conſulat. Sicdiuiſæ domus: pax: quies: & charitas ipſa diſcedit. Credite mihi ſacerdotum ac re/ i
ligioſorum

di ligioſorum circũuenientiũ turma: ex mulierum conſortio omnẽ ſanctitatem expellunt. Intimetur epiſcopo
ik circa multa diuiſus uni ſoli ĩ oibus cõtinue nõ põt adeſſe: qcqd p utilitate agẽdũ: qꝗcqd ſetm̃ eueneritordinã
„* dũ. Cõfiteant᷑ ſingulæ ſingulis mẽſibus bis aut pluries crimina occulta: aut epo aut pᷣpoſito ſoli p̃ᷣſbĩo: & uel
n cui cõmiſerit: & ſacra dici corporis coĩone munitæ: pugnaturæ uiriliter dæmonũ caſtra ſubi trẽt. In hacu ira
id mortalibus nihil ualidius: nõ Eqcꝗᷓ ſalubrius: ꝗᷓ ut ſtatĩ pacto delicto :cõtfeſſiõis nõ differat medela. Teſtant᷑
ls- & medici uniuſcuiuſq; ægritudi sͤ morbos auferri ex corpore:ſi exoriẽtibus ſ ubueniat ĩpᷣncipio. Quod ſi me/
⸗j: mor coditiõis humanæ: leui etiã opiniõe ipᷣe etiã ſ. acerdos erga aliquã ſe oroꝶ ĩepta familiaritate uiderer alr
leai nõ ſinat᷑ oriri:q nõ ſine malo :nõ ſine ſcaãdalo remoueri pot exortũ. Emẽder ſi opus e:ab ep̃o. Si uero emẽda
. tus mĩme uult ĩceptis finẽ ĩponere:remoueat᷑ .etiã ſi utiliſſimus ſi neceſſarius exiſteret in loco. Nulla pᷣualeat
bi utilitas ex qua formidat aĩaꝶ piculũ. Adhibeat᷑ uero ſctũs ſucceſſor quẽ caſtitas lõga commẽdet & uita.
n 1 ordine ſeruando per ſorores erga mares & ſpecialiter in loquẽdo. ¶ Capp.xx.
and INMpudici pedes cuiuſuis nunꝗᷓ mõaſterii limĩa terãt. Inordiati aĩ nũcia uoce ĩmũditiæ aures ur̃æ nunꝗᷓ
noſt ſordeſcãt. Vox hoĩs mulieri ignita ſagitta diaboli eſt: & ecõtratio. Propterea cõgemens pſalmiſta exorat
N. aiĩam Iuã liberari a labiis iniqs: & a ligua doloſa. Nã ſubdẽs poſtmodũ qre ſic affectãter liberari poſtulet:ſa/
nans gilttæ potẽtis acutæ cũ carbonibus ĩꝗt deſolatoriis. Labia uiri uenena pᷣbẽt mulieri: ſi nõ ſit aſtuta fallaciis lin
rich guæ doloſæ. ꝗᷓ potẽs diabolus miſeꝶ uulnerat cor ſagittis tẽtationũ cũ ardore libidis. Hæ feneſtræ ſũt mortis
quæ niſi claudant᷑:ſtatĩ mors dira ſubĩtrat. Vir cuiuſq; cõditiõis exiſtat: aut nunꝗᷓ appareat: aut uiſus uiſum
terreat ur̃m: ueluti horridũ mõſtꝶ. Propterea uolo chariſſimæ: ut ſi cũ uiro ex neceſſitate loꝗ oporteat: uelũ ĩ
s: feneſtrula tractũ alterutrã faciẽ tegat: ne liceat uideri: qd cõcupiſci nõ licet. Excuſationẽ nulla ſibi arripiat ſan
i ctitas. Sctũs Dauid in uidẽdo capit᷑. Dina ut uideret egreſſa: uiſa corrũpit᷑. Sic ĩfinita forẽt exẽpla:quæ ſæpi
i. us ruminãda uobis relĩquo. Quid ꝑ multa uagor: Pene ſacræ ſcripturæ clamãt ſyllabæ ſingulæ. Pene ĩſtrui/
mur corporis ꝓprii ſingulis motibus: ꝙ uictoria nõ ſpat᷑ in hoc certamie: niſi ex fuga. Nemo ex fortitudie au
Co/ deat reſiſtere uiribus: qm niſi fugiat cito ſuccũbet. In cõi etenĩ uita nec uerbũ ſit ꝓpriũ. ſecreta uerbula nõ carẽt
teco ſuſpitiõe. Ideoq; pcipio: ut nulla ſoror exterioꝶ ſine pluriũ ſãctaꝶ ſoroꝶ & Abbatiſſæ ſeu alterius ppoſitæ do
icri mus potiſſime pntiæ lo audeat: his dũtaxat exceptis quæ ſacerdoti ĩ cõfeſſiõe dicũtur. Solẽt ꝓfecto talia uer
vipl ba ſemĩa multa mala pferre. Inter uos de uiro nequaꝗᷓ ſi fieri põt: hẽat᷑ mẽtio. Vltra ꝗᷓ credit᷑ exultat diabolus:
nem’ ut ĩ corde uirgĩeo uiroꝶ memoria uigeat. N ullu uenenũ nociuius fœmiĩæ ꝗᷓ affectio erga ui: ꝗcunq; de cauſa
deteti ꝓcedat.Proh dolor ĩfœlix cõditio ſexus uri. Sãctior maulier ultra ꝗᷓ dici liceat: ſi uiro adhæreat: ꝗqtũcũq; ſpirita
mice li iſtictu naturali ĩclĩat᷑tãdẽ ad nefas:ſi ĩ uiro uirtus deficiat.piget quæ noui cũcta narrare.Etia argumẽeta ſũt
endli: diaboli: & mortis æterna ĩdicia filiatiões & mrnitates: ꝗqbus uocabulis ſub uelamie ſpũs ĩter ſe utunt᷑ mares &
lütas fœmiæ. Munuſcula oĩa & ſuſpectas Irulas hæccũcta luxuriæ nũcia uobis ĩterdico ſub anathemate: & æternæ
ea mortis pœna. Adhibeat᷑ ſũma diligẽtia: ut extra cœnobii limites lr̃a qᷓliſcũq; nõ exeat:niſi Abbatiſſe & ſororũ
üünn acceſſerit uota. Et ſi opus ẽ & grauitas ita rei exigat: adſit ep̃alis licẽtia: ſeu ſacerdotis cõſilium. Grauiſſimæ pœ
Sir næ ſuhiacet ꝗcũq; huius repta fuerit rea. ¶ De fictitiis & nociuis monibus euitãdis. ¶ Capᷣ.xxi.
¶Eruis dei freꝗᷓntiã populi ſcti oẽs pf̃es pᷣdicãt ĩter cætera ſũmæ nociuã.In multiloqo nequaꝗᷓ pctm̃ de/
bile — eſſe põt. Ligua hoĩum ad iudicia pᷣceps abſẽtiũ uitã ut plurimũ nõ ceſſat hicide corrodere.Peſſimũ quo
gin⸗ rũdã ſpiritaliũ genus: nõ attẽdẽtes: ꝙ deus filio ſuo dedit oẽ iudiciũ de uniuerſoꝶ hoĩum uita: acde moribus.
as & qd plus ẽ de cõſcia: cuius occulta icire ſolius ẽ diuĩæ ſcĩæ. Iudicare ſibi licere putãt. ꝓferẽtes ĩ mediũ: ꝙ ſpiri/
i talis hõ diiudicat oĩa. Heu ĩ mũdo ſpu pleni: qd conamini de oculo fris feſtuca extrahere 4 fertis cõtinue ĩ ue
ſ ſtro trabẽ: Hypochritæ triſtes exterminãt facies ſuas: ut appareat hoĩbus ieiunãtes: & barba plixa: crine cine-⸗
ii re aſpſo: fracta undiq; ac rudi & deformi ueſte: colloqo blando: uerbis fictitiis ſe ctõs oñdũt: & dealbati parie
rlue tes ĩter mulierculas ſeminãt ſectas erroꝶ. Deniq; loꝗᷓntes cuiuſcũq; uitã ſim ul cũ fama denigrã t: ĩſtru menta
o diaboli hæc ſũt oĩa. Infortunatiſſimũ mulierũ genus: hamo capiunt᷑ ut piſces: ad macellu ducunt ut beſtiæ.
ken Proteruæ nimiũ fœmĩæ ſempꝑ fictitia zabelrtet ſubornata uerba depoſcũt: exqrũt mẽdacia :fabulas nouas
ei nunꝗᷓ faſtidi ũt. Auguriis: ueneficiis: & ĩcãtatioibus dæmonũ delectant᷑. Si ꝗ talia pferaãt: hi pdilecti filii: hi ſi pi
e ritales pr̃es & fres: hi ꝓfecto: ut uerius liceat dici cõcubinarii & corruptores mẽtis & uẽtris nutriunt᷑: hi exqſitis

e ferculis & delicatis eſcis. uina p̃cioſa nõ deſũt: ex furtiuis ſæpe uiroꝶ laboribus: & ĩter crapulas & ebrietates ru
led/ ctãtes: fauces ſpũs dulcedĩe pᷣdicãt. Proponit᷑ iteꝶ atq; iteꝶ illud apoſtoli: ꝙ oĩa mũda mudis: de talibus loꝗ
Uus/) nelas eſt: & ꝓh pudor. Sed cupio dei uitricibus detegere oẽs artes diaboli: ut nihil deſit qd caueri poſſit.
leto ¶ De ſilẽtiis & diebus & horis debitis obſeruãdis. ¶ Cap. xxii. D
Aec itaq; oĩa ſpõſæ dei dilectæ ꝓcul expellite: ĩ his diabolũ cognoſcite pncipãtẽ. Inter uos nunꝗᷓ de uita
diſputet alterius. Maneat diuio examini oẽ iudiciũ. Pctã ur̃a cognoſcite: delicta ur̃a plorate. Oium uo/

“D bpis uſta ſctitatis exẽplũ appareat. Vos uniuerſis æſtimate peiores. ſic puritas mẽtibus uris ihæreat: ut cogitare
.e ſit ĩdecẽs: & credere nefas aliquẽ ꝓpter uos poſſe peccare. Si quẽ alicui detrahẽtẽ audieritis pcul fugiẽtes dimit
fccA tite ut pẽtẽ: ut uerecũdia uictus diſcat de fctis alioꝶ ſilere. Mulierculaꝶ qᷓrüdã ſolet eẽ moris ut plurimũ: ut
r. ſp garrulæ: nihil ſecretũ hẽant: qd audiũt: ĩmo potius qd ſæpe neſciũt: dicut. nihilq; ſcãdali ſemĩariũ norũt ta
N citu tenere. Hincide aut ꝓferẽtes uerba nociua: aut ſeminãtes diſcordiã: aut audiẽtes alios ad detractionẽ ĩci-
„ . —◻ . . „,ℳ 2◻☚ 7-Tr/ — 1 3 . fi
erui⸗ tãt: aut maledicta cõfirmãt: ut duplicis delicti reæ hẽant᷑. In hoc ĩ cõuẽtu ãcillaꝶ dei:muliebris oĩs expellat ĩfir
c⸗/ . cvi.
tum
●
. ,

honl⸗

mitas. Illud lacobi uerbũ ĩ corde uro multotiẽs repetat᷑ in die. Siqs putat ſe religioſũ eſſe nõ refrenãs linguam busu⸗
ſuã: ſed ſeducẽs cor ſuũ: huius uana eſt religio. Religio igit᷑ ſãcta nõ põt eſſe in locibus. quæ nullo poſſũt tẽ on
pore ſilere: nec abſtiere ab ſutilibus uerbis. Ex hoc en ĩ heremo ſãcti pf̃es edocti: ſũma cũ diligẽtia obbᷣu at la⸗ lgce⸗
cta ſilẽtia: tanꝗᷓ ſactæ cõtẽplatiõis cauſã. Plures me repperiſſe nõ abigo: ꝗ P ſeptẽniũ nullũ Prſi us uerbũ hoĩ cuN⸗
alteri emiſerãt: ſciẽtes ꝙ nõ ĩ cõmotione dñs põt hri. Propterea uolo chariſſimæ ut in cõuẽtu uĩo ter aut plu/ uf
ries ĩ hebdomada: exceptis feſtiuitatibus loq oĩno: niſi urgẽte cauſa putili & neceſſaria: nullatenus liceat. nec by
ſimul: nec cũ aliis extra. Diebus uero oĩbus ꝗbus & pro remedio: & pro ſalute loꝗ cõceditur: nõ ſin gulis horis R legit
uacãdũ eſt uerbis: quæ uix ꝓferri ſine pctò pnt:ſed hæc ĩ uiolabilis obſeruatio uigeat. ſingulis noctibus poſt è—”
actã horã cõpletorii uſq; poſt miſſã: & a tertiis uſq; ad nonã ſacra obuent ſilentia: quatenus & linguæ deũ
Rudadi cõcedat᷑ opportunitas: & ſutilia uerba penitus abſcĩdant᷑. In choro uero eccleſiæ ad diuinas laudes pa aopr

rato: dormitorio: cœnaculo: clauſtro ac capitulo: oĩ tpe loq nõ deceat: niſi ea quæ ordinata ſũt locaĩ laudibus
dei ut iã & tpᷣs & locus religionis ur̃æ pdicẽt ſctĩtatẽ: & loquacibus cõpunctionẽ ĩgerãt: & ĩtrandi ad ſocietatẽ
ur̃am ſãcta deſideria ĩcitẽt: & affectus ad cæleſtia moueant᷑.
¶ Derefrenatione linguæ in loquendo. ¶ Cap.xxiii. M
n NEquaꝗᷓ chariſſimæ Iacobus apoſtolus expiẽtiã poneret religiõi ĩ refrenatiõe lĩguæ: niſi certo ſciret ĩdicio
qꝙ mors & uita ẽ in manibus liguæ. Nã ut ĩnuit cũ ipſa bndicimus & maledicimus deũ. Propterea poſt
multa q uæ de lĩgua pnũciauerat: quãdã ex oĩbus dictis gñalẽ cõfuſionẽ ĩ fert. Quicunq; inqt refrenat linguã
ſuã: hic btũs ĩ facto ſuo erit. Ecce ꝙ ĩ refrenatiõe liguæ btĩtudo ponit᷑: ut det᷑ ĩtelligi: ꝙ multiloqo deus ꝗ eſt
btĩtudo nr̃a:hr̃i & cõtẽplari nõ pot. Refrenatio liguæ eſt: cũ liguæ quæ ex ſui uitio ſemp ꝓna eſtad mẽdacia:
uñ & mẽdaces appellant᷑ hoĩes & uani filii hoĩum: aut ſilẽtiũ ĩponit᷑:ne ĩ diſplicentiã dei prũpere audeat.aut
ad bonũ exerceat: ut diuĩas laudes exoluat. Sic igit᷑ chariſſimæ & dilectiſſimæ filiæ: tpibus ꝗbus pᷣſtat oppor/
tunitas: ut beatæ eſſe poſſitis: liguas domate: ne cõuertant᷑ ad lites: ne iurgia: cõtẽtiones: rixas & ſcandala reſo/
nent: ne iuramẽta: ne blaſfemias: ne obprobria: & alioꝶ diſplicẽtiã ꝓdant. Quod ſi exĩſtinctu diaboliq ſemꝑp
diſcordias ſemĩat: ĩter ſorores leuis etiã diſſẽſio exorta fuerit: penitus ſtati ꝓ Abbatiſſaã:aut ꝑ epᷣm ſiue pᷣpoſi⸗
tũ domus neqtia elidat in ſemĩe.ita ut occaſus ſolis in domo dei nõ ĩueniat iracũdiã. & ira cõuertat᷑ in odiũ: &
domus pacis iã ebrioſoꝶ efficiat᷑ taberna. Mẽdacia uero tanꝗᷓ ĩfernũ expellite. Sẽper aut diuĩa officia: aut ſacro
rũ codicũ uerba tã ĩter ſorores:ꝗᷓ etiã ĩter adueniẽtes deducant᷑ ĩ mediũ.S iqũ mulierculæ de uiris ꝓpriis:de fi/
liis:de ueſtibus:de muũdi uanitatibus :garrulãdo loꝗcitent᷑ ut moris eſt:eis mox uerba frãgant᷑: mox ocioſum
uerbũ & nociuũ diuĩo cedat ſᷣmoni:Sidiuinũ ĩtroduci nõ poterit:tali colloqo in deteſtationẽ crimis feneſtra
claudat᷑ in ſaciẽ: & uelox fuga teſtet᷑ ſctitatẽ ĩtrinſecã .Nihuli taq; ꝑ exteriora corporis ĩtrãs mentẽ cogitationi
bus moleſtet: cũ diuinæ cõtẽplationi exponit᷑.Raro cogitat᷑ in mẽte:qd exteriores ſẽſus nõ mittũt.Hæ ſũt fe/
neſtræ: hæc ſũt oſtia: quæ ſi clauſa nõ fuerint: morti patet ĩtroitus. & nõ niſi funeſte ingredit᷑.
e⸗ cõſortio marium fugiendo. ¶ Capᷣ.xxiiiii.
c Redite chariſſi

im æ: credite ſeni pene oĩa expto: nõ poſſut claudi ſenſus uñi extrĩſeci ĩ tumultibus hoĩſum
Sicolor opponat᷑ oculo:nequaꝗᷓ põt nõ uidere oculus.ſic & auris nõ audire ſonos nõ põt.Ideoq; ĩ ſilẽtio
qꝗetecogitatiões puerſæ uitant᷑: quæ ſeparãt nos a deo. Propterea hortor uos & moneo: ut nõ niſi ſctãg mẽ
tiũ audire uerba uelitis: nõ niſi pudicas & honeſtas facies:qᷓs macerãt ſãcta ieiunia liceat intueri. Sicrarus uir
appareat: ſic rara de uiro mẽtio hẽat᷑: ut puellulæ ur̃æ pene uirilẽ ſ. exũ ignorẽt. Nõ aĩal certe maſculũ cœnobii
limites trãſeat: ut oĩs ceſſet occaſio loqᷓndi de maribus. Sic pudica: ſiccaſta uerba ĩ oĩ colloꝗo ſãcta pſonẽt ora
ut gñationis modus & ortus: iuuẽculaꝶ lateat corda. Hæc ꝓfecto cathena diaboli ẽ: quã ſi abſtuleritis de me
dio ur̃i: nõ extẽdendo digitũ ad inqrẽdũ oĩa ꝑ curioſitatẽ: & deſieritis loq: qd nõ ꝓdeſt: & p lõga ſilẽtia nõ ĩue/
niat᷑ ur̃a uolũtas: ut loqᷓmini ſᷣmones ĩutiles. tũcoriet᷑ in tenebris lux ura: & erũt tenebre ſicut meridies:& erit
uobis a dno reqes qualẽ mũdus iſte nõ nouit. Et ĩplebit᷑ ſplẽdoribus aĩa ur̃a: quuos obtenebratæ mẽtes caligi
ne ſæculi apphẽdere neꝗᷓunt. Fœlix itaq; aĩa: quæ ſpᷣto turbine ſæculi ptrãſiẽs corporis clauſtra: illius ſũmæ &
ĩcõprehẽſibilis lucis põt aliqᷓli illuſtrari radio.Sic dulce:ſic iocũdũ ẽ ſolatiũ: ꝙ deſpiciãt ꝓtinus cũcta terrena.
Mors formidabilis uniuerſis aĩantibus terræ optat᷑ ꝓ gloria: ut lĩpidius liceat ĩtueri: qd modica hora uiſũ: tã
delectabile & iocũdũ ſẽtit᷑. Sic itaq; agite chariſſimæ. adĩplete quæ eſtis ꝓfeſſæ. gaudete qa poteſtis.Nõ uos ui
ri:nõ filioꝶ: nõ ſupellectilis cura: nõ cæteꝶ maritale onus moleſtat. hoĩum cõſortia ſic fugite: ſic ſæcularia oĩa
expellite: ut nequaꝗᷓ pueniat ad uos qcqd agat᷑ in ſæculo. Solus ſpõſus ueſter Aps ſtrictis ur̃is fruat amplexi/
bus. Solæ cũ ſolo ſpoſo aut lectiõibus ſacris: aut ſctis meditationibus ſecũ cõfabulemini: & ipſe uobiſcũ.
De obſequiis ſeruitricũ quærentiũ uictu & neceſſaria ſororibus. ¶ Cap.xxxx.
Hlotypus nimiũ eſt ſponſus ueſter chariſſimæ: nullatenus patiat᷑ ſponſus ꝓferri in publicũ:ne concupi
ntur ab amatoribus ſæculi. Semp uult ſolus ludere: ſemper ſolus cũ ſolis ſponſis morari deſiderat.
Neminẽ uult admittere ad ſolatiũ: de cunctis dubitat: de nullo confidit. ſic arrogas: ſic ſuperbus eſtſi põſus: ꝙ
1. ſi aliũ quæritis amatorẽ ꝓtinus recedit. Sic ꝓteruus: ꝙ ꝓtinus diſſoluit omne coniugiũ. Iccirco dominæ meæ:
quia ſponſæ diñi mei: uos ipſas omni cuſtodia ſibi ſeruate: ne ſponſus tã dulcis ſepareturauobis. Sẽper Dina
egreſſa uidere filias regonis illius uos cauta faciat de piculo.In monaſterio uio uelut in thalamo maneatis cũ

6

batm ſponſo. Extra monaſterii limites nulli oĩno ueſtꝶ fas ſit ptrãſire. Hæc lex:hæc norma: hæc ſuma pfeſſio oĩ/
rt bus uobis. ut quæ ſemel ĩtrauerit ex ſororibus:nunꝗᷓ ſi fieri põt: exire pmittat᷑. Nõ etiã mulieres illæ: quæ re/
li⸗ ligionis habitũ geſtãt: & uoto obligatæ noſcunt᷑ cœnobio: per ciuitatẽ & uicos uictus & neceſſaria qᷓrant. Hæ
hoi ſiqdẽ extra manẽtes in aliqua parte locelli: cũoĩ ſctitate & modeſtia admiſtrẽt: quæ opus ſut uobis: recepturæ
dlx cũ Martha ſortẽ mercedis. has aũt uolo tales ᷣuitrices adeſſe: ꝙ ex cõuerſatione uitæ & habitu: ĩterior ſancti/
ce tas monaſterii p̃dicet᷑. Quod ſi ob neceſſaria domus captãda exeũt: nõ circũeant uicos in fabulis: nõ mronaꝶ:
os domos in potibus. ſed oẽ opus bonũ exerceãt. ut nõ uitu pet᷑ monaſteriũ ſuũ. Cũ his nõ liceat ſororibus intra
dolt degẽtibus ſecretis colloꝗ fabulatiõibus. ne aliqd poſſit ĩtrare extrinſecus qd poſſit obeſſe. Haꝶ oĩum Abba/
dei tiſſa domus curã gerat aſſiduã: ne & ipſæ opent᷑: qd nõ deceat ſctitatẽ. Hæ obuãtiaꝶ & ieiunoꝶ ſũt aſtrictæ
pa legibus: & pᷣuaricatrices diſciplinæ ſubiaceat ferulæ. Quæ ſi emẽdari ex prauitate cõtẽpſerint: in ſctitatis cõſor
bus tio prauitas locũ nõ habeat. & mẽbrũ putridũ de ſancto corpore excidat᷑.

„ ¶ De dulcedine contẽplationis erga diuina. ¶ Cap. xxvi.
Olæ filiæ & dũæ meæ:ſpõſædii mei: itus manẽtes nihil ſẽtiãt niſi piũ Ieſũ. Hũc paradiſũ ſolæ poſſide/
ant:ubi dulci & iocũda gete ĩeffabilẽ trinitatẽ ĩtueant᷑ in ſacris lr̃is:choris ĩterſint angelicis: dulcibus eoꝶ

etute

cle⸗ melodiis miſceant᷑ diuina in eccleſia cõcinnẽdo myſteria. Informet mẽtẽ ſctõꝶ priarchaꝶe: & patrũ antiquorũ
dolk obeciẽtia. Prophetaꝶ oracula dulci meditatione cor accẽdãt ad pmiſſa fœlicia. Apoſtolica documẽta fidei cũ
mi ctadetegant ſacr̃a. Euãgelioꝶ codex ſemp ut ſpeculũ teneat in manibus. Martyres ſãcti cũcta ſæculi aduerſa
ek & tẽpeſtates huius maris ꝓcelloſi cũ oĩbus diabolicis uerſutiis: & ifeſtationes d?'monũ doceãt cõculcare. Con
ci: feſſoꝶ pᷣcioſa deuotio: ad diuinoꝶ cõtẽplationẽ aſſiduã afſectus aſtringat. Regularẽ uitã ĩſtruat ſi ctõꝶ mona/
“õ choꝶ mira cõuerſatio. Fragere oẽm ſexus molliciẽ & ſactæ uirgitatis ſuare ppoſitũ pcioſiſſima uirgo uirginũ

cũ cæteris uirgibus ſacris ſempꝑ edoceat. O fœlix ſocietas: o fœlices uos ſi talis ac tãti muneris non ſitis ingratæ.
Ecœliciſſimæ nimiũ ſi dignitatem ur̃am ipſæ cognoſcitis: quæ oĩum regi & dno reginæ ſpecioſæ mr̃imonio co
pulatæ ipſũ dũmodo uelitis hr̃e meremini: quẽ angelici ſpũs uidere cõcupiſcũt. Oineffabilis gloria. In fragili

or⸗
o⸗

d.
ſiqdẽ corpore deũ itueri poteſtis. Hlic qᷓſo mẽs ur̃a uigeat. Hæc dies diei eructet uerbũ:& ſcĩam hãc nox ĩdicet
üce nocti. Angelicis choris ſctõꝶ ſocietatibus hic ſtudeatis ĩtereſſe: ut poſtmodũ in corporis exitu: uobis gaudẽtes
ſm & læti tanꝗᷓ notis occurtãt. ſi ſic feceritis: nihil uobis dulcius: nihil iocũdius: ꝗᷓ his ĩtereſſe cõuiuiis his pabulis
R, ſatiari:ꝗqbus ſemel deguſtatis terrena oĩa amara cernunt᷑ Vere tũc clauſura cœnobii cuius tædet mẽtes uaga/
n budas: & deuias uobis pro ſi uma deputabit gloria: & reputabit᷑ ꝗᷓ exire limites monaſterii: eſſe neceſſe potius
KWMR mori. Ex to itaq; ſe eni deuote cõſulẽti credite filiæ. Si ſemel guſtaſtis dulcis eſt ñs: ad quẽ accedẽtes poteri/
iu tis ab e0 lud audire: uenite: & onñdã uobis oẽ bonu: & tuũc ondet uobis talia: qualia non niſi mẽtes aſſuetæ no
b⸗ rũt.Sci to qd loquorchariſſimæ. N ã ut meã ĩſipientia loq̃r: ego homũculus ſic abiectus: ſic uilis in domo dñi
adhuc uiuẽs in corpore angeloꝶ ſæpe choris ĩterfui:de corporeis p hebdomadas nihil ſẽtiẽs diuinæ uiſiõis in/
tuitu: poſt multoꝶ forte diese ſpatia pᷣſcius futuroꝶ redditus corpori flebã. qd ibi manẽs fœlicitatis habebã?
ſun qd ĩenarrabilis delectationis ſentieba teſtis eſt ipſa trinitas quã cernebã neſcio quo ĩtuitu. Teſtes ſunt & ipſi
ſto beati ſpũs qui aderãt. Teſtis eſt etiam conſcientia mea: qui tãtis bonis ipſe fruebar quot & qualis neſcit pfer/

rit⸗ re mollicies corporis mei.

we ¶ De clauſura domus. ¶ Capᷣ.xxvui. —
i On põt ad tãtaæ cõtẽplatiõis dulcedinẽ cor ſæculanbus plenum negociis aſpirare: ſed oportet:ut ſæculo
obll moriat᷑: ut ſoli deo ꝑ tãtas meditationes & deſideria ſupius ihæreat. Vnde granũ frumẽti cadẽs in terrã
ror niſi mortuũ fuerit ſemp ſic ſolũ manet ut cecidit: qd ſi moriat᷑ fructũ plurimũ affert. Sic chariſſimæ domum
eme pr̃nã & ſæculares ueſtes relinꝗᷓre: & monachi nomẽ aſſumere modicu pdeſt hoĩ:ſi mẽs ipſa miſera quæ ĩ mũ/
dle do habent᷑ affectibus optet: & quæ reliꝗᷓ rat deſideriis repetat. Exeũti etenĩ Loth cũ filiabus & uxore de Sodo/
ent mis mãdat᷑ abangelis ne retroſpiciãt quæ iã perãbulãdo reliqᷓrãt. Cuius uxor more fœmiaꝶ quæ ſempꝑ petũt
ig C(COãtraria obuiãs mãdato ſtatiĩ eſt cõuerſa ĩ ſtatuã ſalis. Hæcitaq; uos doceãt qua pœna ſint puniẽdæ quæ mũ
4 qi vuanitates aflectant in monaſteriis. Nã efficiunt᷑ inſẽſibiles ſtatuæ ſalis: ut iã nihil de ſuꝑnæ cõtemplatiõis
d. dulcedine ſentire ualeãt: ſed maneat in amaritudine ſæculi:quæ ſæculo uiuũt. Propterea chariſſimæ mona/
iĩ ſteriũ ueſtꝶ uobis ſepulchꝶꝶ eligite: ubi mortuæ cũ Xpᷣo mũdo & cõcupiſcẽtiis eius ſolæ cũ Xpo ibidẽ manea/
wpl tis ſepultæ: quouſq; reſurgentes cũ eo apparebitis in gloria eius. Demũ timẽdũ eſt plurimũ: neqs ĩgrediat᷑ no L
non cte ad furãdũ pᷣcioſum theſaurum: qui latet in tumulo. hincinde fures fodiũt:ut furent᷑ infinitis aſtu tiis: qd
plem intus habet᷑ Cuſtodiat᷑ ergo ſepulchrum perepᷣm: quẽ deus in uinea ſua pᷣmum cuſtodẽ pᷣpoſuit.Cuſtodiat᷑
. & per præpoſitũ preſbyterum: qui uicem eius tenet in loco: nequis ĩcauteĩ troeat: nequis ad minuendũ pgat.
uroꝶ munitionibus ſic undiq; circuncingat locellus: ꝙ uixauibus pᷣbeatur aditus. Sic tẽdant muri in altũ:
ai ꝙ nõ ſolũ nõ liceat pedibus: ſed nec oculis: quæ intus gerunt agnoſcere. Oſtia ſerent᷑ fortiter clauibus. claues
erat. uero diſponat epᷣs:nequis niſi habẽs ueſtes nuptiales ĩtroeat uel exeat ſine eius cõſẽſu. Sit aũt una uel plures
8tGq feneſtrulæ iuxta diſpoſitionẽ epi:ſic ferreis uirgis artatæ undiq;: ut uix digito pateat aditus. Per has horis debi
e⸗ tis: aut neceſſitatis: aut ædificationis ſiue recreatiõis cauſa ſctis pᷣmonibus cũ ſãctis uiduis: & aliis mulieribus
n quas ueſtiu hĩtus & facies tenues & pudicæ redduũt uenerabiles: ſorores liceat ſimul loqꝗ.ꝓhibitis & ſuſpectis

horis feneſtrulæ clauſæ maneãt. & claues Abbatiſſa domus: uel ſãcta alia ſe oror cuſtodiat: ne coruus egrediat᷑

feneſtrã exarca. Credite hic timẽdũ de theſauro a timore nocturno: a ſagitta uolãte in die: a negocio perãbu mkrüß
nte in tenebris: ab ĩcurſu & dæmonio meridiano. Sẽper horæ hæ ſuſpectæ ſunt mentibus caſtis. iuhe⸗
De deteſtatione pᷣcioſarum ueſtiu IE. Capᷣ.xxyiii. “ lpein
Ropheticus ille pmo nequaꝗᷓ pferat᷑ de uobis: filiæ eoꝶ cõpoſitæ: circũornatæ ut ſimilitudo tẽpli:& de/ nitsn
albatæ abextra: ut monumẽta quæ exauro relucẽt. Intus aũt ſũt turpiſſima & emũda cadaueribus mor 5
Htuoꝶ: huiuſmodinõ filiæ regis Api: ſed Tyri. Hæ ſemꝑ in muneribus: hæ uultus ĩp udicitia per diuites plæbis ſi⸗ cum
capiunt᷑ & capiũt. Impfectiſſimus mulieꝶ affectus ſemꝑ in ueſtibus: ſemꝑ in auro: lapidibus pcioſis & orna- limen
mẽtis extrinſecis gloriã ponũt. Nõ ſufficit eis libido ĩnata naturæ ſed occaſiões qᷓrũt explẽdæ libidis. Affectãt iguclos
culdubio ut oculi uiroꝶ auꝶ contẽplantes & gẽmas: tandẽ figant᷑ in faciẽ:ut oculoꝶ ſuorũ nutibus facilius auecit
Icitẽt ad libidinoſũ incẽdiũ. Quid meretrix coĩs gloriaris in margaritis & gẽmis? Quid ad te attinet argẽtũ & colore
auꝶ Quid exaltaris in pulchritudie panni/ None eſtoĩs caro cinis & fœnũ?& ut uerius dicã maſſa putredis?: golaßt
cibus uermiũ ? & fœtidiſſimũ ſtercus Quid in te mirãdũ:⸗ Quid laudandũ pueroꝶ ſpectaculum? Nõne & ſi
laudet᷑ gẽmaꝶ & metalloꝶ pᷣcioſitas: quã ſibi natura tradidit: ſemꝑ tũ cognoſceris cinis fœnũ & ſtercus ĩmun
dũ ex ĩmundo ꝓductũ ſemĩe? O ſi te uelles ĩ tueri uiliſſima mulieꝶ: ꝗᷓ uerecũdareris ĩ corpore qd tãto cultu ex
colis. Ipo etenĩ iumẽto & beſtiis terræ aut es æqᷓlis aut deterior. Intus eſt un glorieris: nõ extra. In uaſe iſto tam dmnilu
turpi theſauꝶ tenes: quẽ ſũma cũ diligẽtia colere debes: & ſuare ſumma cuſtodia. Nihil ad te de uaſe fictili:ſi cuolst
turpis forma ſit extra: dũmodo ĩtus ſit nobile:ĩtus ſit pulchrũ qd latet: ĩtus ſititegrũ qd ſeruat᷑. ekoe
. ¶ De periculo ambitionis ueſtitũ. ¶ Cap. xxix. ſcuspe
Ropterea uos chariſſimæ quæ eſtis ſpõſæ & filiæ regis æterni: cuius regnũnõ corrũpet᷑: nec auferet᷑ ab eo Gionss
ſit abintus oĩs gloria ur̃a. Sedete ad dexterã ſpõſi in ueſtitu nõ exteriori ſed ĩteriori deaurato auro chari/ ciumſa
atis: in fimbriis aureis ideſtcharitatis pceptis: ſic undiq; ueſtis circũdata uarietatibus ut iã nihil in ornamen/ ſnlen
HIttis de uirtutibus deſit. Sint myrrha gutta & caſiaa ueſtimẽtis:ut in odorẽ uirtutũ & uitæ cæteræ ad ſanctitatt dipe⸗
ur̃am adoleſcẽtulæ currãt de ſæculo. In hoc honore ur̃o delectemini filiæ regis æterni. Hũc ueſtꝶ decorẽ cõcu⸗ giſoli
piſcet rex ueſter & ſponſus. Sicdecoratæ adducemini in tẽplũ regis. ſic ſecũ manebitis in thalamo in læticia & elou
exultatione. Tũc naſcent᷑ ex uobis filii: qui nò ia terrã ſe ed cælũ replebũt: quos pater cõſtituet pᷣncipes ſuꝑ oẽm Altr
terrã. Quod ſi uos exterioꝶ ueſtiũ delectaret ambitio: ſi egreſſæ de ſæculi põpa: de domo diaboli: & de congre duale
gatione maloꝶ populi ur: & domus pr̃is nõ eſſetis oblitæ totaliter: extollẽtes uos aut de parẽtũ dignitatibus ſahut

aut de carnis pſapia: ſiue de huiuſmodi uanitatibus caduciſſimis terræ uaporibus: uti ſolitũ eſt ĩcolis terræ: p
tinus aſſurgẽs rex potẽtiſſimus accinctus ſup femur ſuũ gladio bis acuto: expellet uos undiq; uulneratas dex
tera ſuade tabernaculo ſuo. Tuc acutiſſimæ eius ſagittæ: pforabunt corda ur̃a in amaritudine: qm uirga dire-

1

ctionis uirga regni ſui. Et poſtmodũ abiectas dedomo dni uri oẽs deridebũt: & dicẽt de ſingulis ueſtꝶ: filia ba ſn
bylonis miſera: quæ nõ poſuiſti deũ adiutorẽ tibi: ſed ſpaſti in uanitate tua. Sede iã ſup flumĩa babylõis:plã Wũ
ge & ſuſpẽde in ſ. alicibus organa: dũ recordaris unde expulſa es. nã quæ ſolebas cãtare cãticũ laudis & læticiæ: h
modo plotas ad terrã alienã deducta. un
¶De cõſideratione extremi dei iudicii. ¶ Cap̃. xxx. *
Taq; chariſſimæ dnæ cũ apoſtolo arbitremini uos in hoc ſæculo ſtercora: &; mundi purgamẽta: ut ſpon tilc
ſo uro placere poſſitis. Nihil ad uos de põpis ſæculi attinet: quæ abrenũciauiſtis in baptiſi mate mundo: ali
diabolo & põpis eoꝶ. qd& poſtmodũ cõfirmaſtis ſub pollicitatione iuramẽti in ur̃æ religionis ĩgreſſu. Nul/ n
6 lus unꝗᷓ ĩter uos ſᷣmo habeat᷑ de nobilitatibus gnis: de ꝓſapia carnis. Sit æqualis ĩ dei obſequio filia regis filiæ 1
ruſtici. Oẽs ſimul nobilitatẽ & dignitatẽ unã habetis ex ſpõſo. Exeatis cõtinue extra caſtra cũ Xpo:ut cũ Xpᷣo 1 D
erucifigamini mũdo & uitiis: portãtes cũ ipſo ĩproperia: & amore eius officioꝶ domus: labor dulcis appareat. 8
No diſputet de maioritateoffſicioꝶ: ſed de deuotione & affectu ĩplendoꝶ. Nunꝗ murmur: nunꝗᷓ uerborum . 4
uriuaung litiũ ſonitus inter mortuas ſæculi ſonet. Sepulchra & cadauera nunꝗᷓ ĩter ſe iurgia pagũt: in ſe⸗
pulchris: nunꝗᷓ blaſſemãt: nunꝗᷓ contẽdũt. Sic& uos chatiſſimæ ſopitæ ſõno ꝗetis & pacis expectetis ſponſũ
& iudicẽ ueſtꝶ: expectetis magnũ & terribilẽ: diẽ iudicii diẽ uidelicet iræ: diẽ calamitatis: ubi cælũ cũ terra paue hi⸗
bit. Cæloꝶ oẽs mouebunt uirtutes: tremẽtes erũt angeli ſimul cũ ſctis oĩbus: tũc ſinguloꝶ uitæ diſcutient᷑ diſ n
crimĩa: & merita apparebũt. Sẽper tuba illa terribilis uris pſtrepet auribus. Surgite mortui: uenite ad iudiciũ 8
L

ecce rex in manu potẽti ueniet: a cũctis uult exigere rõnẽ. certe de cogitatiõibus mĩmis: certe de leuibus & ocio
ſis uerbis: ſic reddere de ſingulis rationẽ paratæ non eritis: piiciemini in carcerẽ exteriorẽ. Audietis a iudice. Ite —
maledictæ in ignẽ æternũ paratũ diabolo & angelis eius.
De abiectione exquirenda in ueſtibus. ¶ Cap.xxxi.

Eu cor ĩſœliciſſimũ: mẽs ĩfortunatiſſima: quæ diẽ iudicii tã terrẽdã nõ meditat᷑ quotidie: & ſi meditatur l
fatuiſſimũ:ſi appetit ꝗcꝗᷓ de ſæculo: & põpis eius. Nullo uos die: nulla uos hora traſeãt hæc oĩa. Quili⸗ l
t paries domus: quilibet angulus ueſtris demonſtret in oculis iſta die depictus. Si hæc non prætermittatur n⸗
lectio: tunc abiectio ueſtiũ: cuius tædet mulierculas fatuas: uos delectabit. Tunc ruſticanus & abiectus pan/ i
. nus purpuræ pᷣponert᷑ & byſſo. Tunc craſſa & rudia uelamia capitis æſtimabunt᷑ ex ſericis. Certe tanta erit de/

.CyVIII.,

kua formitas ĩ melotis:tãta groſſities in cucullis: caputia tã rudi artificio p̃parata:ꝙ ſi ſic forẽt ſæculariũ ĩdumẽta:
artificũ panni breui tpe piret oĩs ĩduſtria. Iſta chariſſimæ decẽt monachas: nõ ſtrictis manicis pcioſis ꝙ cõpo/
ſitis pannis ſubtili uelamiĩe eleuatis ſupciliis cor meretricũ nõ tã pᷣtendere ꝗᷓ hre. Nõ tales æſtimo monachas:
e, ſed peſſimas meretrices & ſcortũ uiliſſimũ. Nò eſt enĩ opus cadaueribus mortuoꝶ pcioſis & compoſitis orna
mor mẽtis. in ſepulchris monumẽta nõ ĩdigent talibus: monaſterii lapides nõ appetũt gloria ueſtiũ quæ ſine pec/
dGè cato grãdi minime poſſũt hñi. Hiſtriõibus & luſoribus regũ & pncipũ ſæculi mollia ſi ut relinꝗnda. Ioãnis de
n pilis cameloꝶ ĩtereſt ueſtiri. Pudeat igit᷑ religionis nomẽ hre: & ſe cultu ueſtiũ hiſttionẽ oſtẽdere. Ideoq; cha/
ci riſſimæ uolo uos mortuas ſæculo: quæ totaliter mundu calcaſtis ꝓcedere ſic deformi & ĩcompoſita ueſte. ſi
* ĩpudicis oculis liceret ĩtueri uos:riſi us potius ꝓuocaret ꝗᷓ cogitatio mala. fateor illos mẽtiri qui gloriant ſe ſer⸗
RR uare caſtitatẽ: & ueſtibus lubricitatẽ ſectant Panus itaq ueſter etſi albus & cãdidus tñ groſſus & uilis ſi it. ut
i⸗ & color cãdorẽ caſti tatis i trinſe ecũ: uilitas cõtẽptũ terrenoꝶ exhibeãt. Hæc gloria monachatz :hoc ſtudiu reli/
l gioſaꝶ mẽtiũ:hoc iudiciũ — dei æterni: hocſignũ mortuaꝶ ſæculo & ſepultarũ cũ Xpo.
Wn . De au ſteritate exquirenda in ſtratu. ¶ Cap.xxxii. — ⸗
ttt c Oniugatæ & uiduæ quæ manẽt in ſæculo circa plurima: circa laborioſa ſollicitæ ſint: quotidie circa fre/
tan 8 uẽs miſteriũ occupatæ cũ Martha. ſaluent: per opa pietatis leſu miſtrãtes paupe:frangãt eſt uriẽtibus
liß panẽ ſuũ: egenos & uagos domũ ĩducant: cooperiãt nudos: ĩſiſtãt miſericordiaꝶ operibus: pculdubio tã fru
ctuoſis & bonis: ꝙ ĩpoſſibile eſt: ꝙ deũ nõ placẽt iratũ. colligationes ĩpietatis diſſoluãt: & faſciculos diſſoluẽ/
tes: & o onus dirupant. Vos aũt chariſſimæ quæ meliorẽ partẽ ĩmo optimã elegiſtis cũ Maria: ſedete cõtinue
ſecus pedes Ieſu: ſacraꝶ ſcripturaꝶ uolumĩa ſacris reuoluẽdo lectionibus. Lauate eius pedes aſſiduis cõpun/
8 ctionis & gaudii & charitatis ac deuotiõis lach rymis:cotẽplatiõis ĩtẽtæ dulcedini. Capillis extergatis: terrenoꝶ
hin, oĩum ſuꝑfluitatẽ per eã expellẽtes de corde. Audiatis de ore leſu uerbũ quaſi gladiũ anceps ptranſiens corda:
d ſcindens cõpagẽ mẽbroꝶ uſq; ad diuiſionẽ ſpũs. Hoc uerbũ dulce erit faucibus uris ſuꝑ mel & fauũ. Hocuer
umt bũ per qd acta ſũt oĩa. Hoc uerbũ qd cẽturionis poſcebat deuotio:ut ſanarer᷑ puer eius. Huius uerbi dulcedi
cui nẽ ſolũ norunt: qui audiũt. Hoc uerbũ audire nõ poſſũt ſõnolẽti & ignauiæ dediti. Quapropter chariſſimæ:
ad uolo uos ſingulis noctibus breui & duro ſtratu iacere in cellulis uris: nõ in plumis & mollibus: ſed aut ĩ paleis
em aut ſtramĩbus: ſiue in ligneis potius capſis ꝗᷓ lectulis: ut & mẽbra domata potius ſtratũ horreãt ꝗᷓ affectẽt: po/
wde tius ſõni ĩminentis ꝗetẽ magis cõpellat neceſſitas ꝗᷓ uolũtas. Sic ob duriciẽ breuis & leuis occupet ſopor:ꝙ nõ
as ſit fas ſolitn illuſionibus noctiũ mentẽ ſopitã torqueri.
e bp — ¶ De matutino & modo dicẽdi diuinũ officiũ. ¶ Cap̃.xxxiii.
Eer RD matutinas excubias media nox uos pparet. Nullã ex uobis dormientẽ reperiat cãpanilis ſonitus. Nõ
nde ignorert an fuerit ob ſoporẽ: ſed potius ob cõtẽplationis extaſim. De cellulis ofone pᷣmiſſa mediæ noctis
ahe füma Perall eccleſiã ſingulæ ſorores aduenientes: ſponſũ dilectũ matutinis excitẽt laudibus: ut exurgat ĩ ea/
Epli rũ auxiliũ. Sic diſtinctæ alternati pſalmi lectioneſ. q; ſacræ ꝓferant᷑: ut ob colliſiões & hiatus ac barbariſmos:
n ad riſũ nõ ꝓuocent angelici ſpũs. Sic ſemꝑ moderatus: qetus: ſuauis ſonus in uocibus: ut nulla põpa:nullaq;
carnalis delectatio habeat locũ in diuinis pᷣconiis. Sũma deuotio crebra ſuſpiria & lachrymas fudat. Sic moro
ſitas: ſic uelocitas teneat in modo: ꝙ nec faſtidiũ nec ĩpeditio linguæ poſſit oriri. Nulla unꝗᷓ uerba qtũcun q;
n utiliſſima ꝓferant inter pſallẽtes: ſed illud in mentis arcano ſũma cũ diligentia ruminet intrinſecus: qd per-
lE tractat extrinſecus. Nullius eſt meriti ore diuina officia uerboſitare: & miſera mẽte quæ extrinſecus imminet
è uagãdo circuire. Expletis uero laudibus matutinalibus: nec tunc ſõnus arripiat: nec differat qd ſpõſus petitio
nr nibus ſponſaꝶ rndeat. In capitulo mox attẽtis & deuotis ſororibus ſctõꝶ libroꝶ deuota lectio de uolũtate dni
No ſui pandat ꝗcqd agendũ ſit. Et ſic cedãt illuſiones d?'monu fantaſmata:quæ dormiẽtes illuderẽt. Ilico lectio
Ntt. auia ſuccedat breuiſſima lectio: de his quæ ad apoſtolicæ uitæ ĩſtructionẽ ptinẽt:qualiacũq; ſtilo piti opuſcu
duan lo ꝑtractato:ut ſic ſingulis diebus: quaſi quodã bolo pia mẽs depaſta dulcedinẽ appetat: nec retarder faſtidio
ſe- & de modicis eximia cogitet. Sequãtur lectiones cõfeſſiones criminũ in regularibus diſciplinis corã Abbatiſ/
nſfi ſa domus & cæteris ſororibus. Prodant in publicũ quæcũq; geſta ſũt cõtra regulares obſeruantias & obediẽti-
le as: ut iã nullatenus ꝗcꝗᷓ emendatũ: & ĩpune ptrãſeat. Nec lateat mr̃em & ſorores uniuſcuiuſq; cõditio: quate
tc nus & uerecũdia & diſciplina quã mi ĩponit circa futuꝶ t̃s unaquæq; reddat᷑ aſtuta. Extra uero capitulũ ali/
deal qd de his unꝗᷓ qualicũq; uerbo uel nutu ꝓferre ſit anathema. Hoc itaq; fine nox ſãcta clauſa diſcedat.
oco . ordine dicẽdaꝶ horaꝶ pmæ tertiæ ſextæ nonæ. ¶Cap. xxxiiii:
FH c Vm laudibus pᷣmæ dies ſalutaris ĩcipiat: ꝗbus expletis ſacræ miſſæ myſteria ob ſpõſi pnñtiã ſpõſarũ cor
da lætificẽt charitatis: inebriẽt poculo deuotionis & fidei ſatiẽt pabulo in cõuiuio ſalutari. Sic poſtmo/
ũᷣ unicuiq; cõmodũ:aut orãdi: aut legẽdi ſacra uolumia: ſiue aliter opandi quæ ſãcta ſũt. Deĩde doctæ puel
Dar lulas nouitias de euãgelica uita: de ſctĩis moribus: de officiis domus: de regularibus diſciplinis uſq; ad refectio
⸗ nis horã ſſtruãt. Præparẽtur & ĩteri cibi: ꝗbus corpora refocillẽtur ad pniæ iugũ. Nullo unꝗᷓ det᷑ ocio aĩus:ne
man qn cogitatiões & motus mẽtibus titillẽt illicita. ꝙ ſi aliꝗliter ĩſi urgere ĩci perẽt:ſtati elidant᷑ in ſemĩe:ne creſcãt
M2 ⁊izania cũ tritico: aut laboribus aut opibus manuũ qcqd male cocipit euaneſcat. adeat ſãctã ſororẽ ut locuti
. „ . onibus ſacris piiciat imũdũ. Tutiſſimũ ualde ẽ fidelẽ & iuſtũ hr̃e amicũ:cui. qcqd arcano cordis ſinu latet ꝓti

3

nus reſeret᷑. Nõ enĩ in ſuis ſæpe põt homo negociis rectũ hf̃e iudiciũ. Adueniẽte uero refectiõis hora:qua red

dere corpori debitũ natura cõpeſlit: diebus co ibus laudes tertiæ & ſextæ horaꝶ pᷣus deo deuote ſoluant᷑.Poſt hmtun
modũ cũ oĩ modeſtia: bñdictione ab Abbatiſſa pᷣmiſſa cibum ſi umant: parſe miſtret. Poſtꝗᷓ uero cæteræ co/ Cebusc
mederint: & ipſæ quæ miſtrauerant comedãt: & ſibi mĩſtret᷑ ab aliis. Cum uero ieiunii tps refectionẽ tardiorẽ utano
efſecerit: ſacra myſteria miſſæ tertia & ſexta & nona pᷣueniant: cæteris diebus poſt refectionẽ nona dicat hora umuele
ſtatuta: cũ iã ſol in medio gyro diẽ exhibet mediu. geliqui
De cibis & ordine comedendi. ¶ Capᷣ. xxxv. L . peteal
Vido enĩ uos ad refectionẽ hora debita adunauerit: in cibis uñs minime refulgeat cocoꝶ ĩduſtria. Non acucul
ciboꝶ nobilitas appetitũ moueat: ſed fames. Nõò apponant ĩcitatiua libidinu: ſed quæ poſſint famẽ exe Aenle
tinguere: aut legumĩa autolera condiant᷑ in oleo. Carnes uero ſolũ ſint ex licẽtia Abbatiſſæ ĩdultæ debilibus uuntep
& ĩfirmis: alioqn cuius ſint ſaporis ignoret cœnobium. Qua & lacticinia poſt ieiunia debilitatis ſororibus & leior⸗
pcipuis feſtiuitatibus pmittant᷑ ex gra. raro ſciant quæ in aqs oriant᷑: & uiuant: niſi parui piſciculi gulæ hor/ Apulc
ridũ ſcelus genitrix luxuriæ & caſtitatis carnifex cũ dei ancillis nulla habeat ſo rtẽ. ideo qʒ tanta ſit in ſumendo ipeho
ſobrietas tãta taliſq; parcitas: ut uẽter potius cõquerat᷑ ꝗᷓ gaudeat. nõ egeat in digerẽdo ſtomachus medicinis: manus

ructus potius uacuatio ꝗᷓ nimia repletio ĩducat. Neccinguli ampliatiõe ſit opus: ut & ſic mẽs a dei meditatio
nibus minime retardet᷑ per crapula: : & corpus nõ egeat medicinis. ſit ſẽper ordĩata & cõpoſita in ſuo modo cõ 0
meſtio: nõ ſit in ſumẽdo fercula talis uelocitas fauciũ & tã uelox maſticatio boli: ꝙ merito de ĩgluuie aliqᷓ poſ ⸗ ſe

ſit oriri ſuſpitio.nõ tã in comeſtiõe cibus ꝗᷓ turpis modus rephendẽdus eſt. Sæpe etenĩ ĩ fabis & panibus hor Wac.
deaciis nimia auiditas grãde pctin cauſat. Nequaꝗᷓ auidi & uagabũdi oculi p diſcũbẽtes huc illucuagãdo hãc Auulun
uel illa magis uel minus denotẽt comedẽtẽ. Nõ prãdentiũ numerus aĩum occupet uniuſcuiuſq;. 1 iu⸗
4. ¶ De ſobrietate & ieiunio. ¶ Capᷣ.xxxvi. . . dsi
u Inũ quoq; in quo eſt luxuria:ſpõſis Xpᷣi tanꝗᷓ uenenũ ſuſpectũ ſit. Potius ſtomachi lãguor : & afflictæ KWSò“
naturæ debilitas cõſulat: ꝗᷓ delectatio aut ĩgluuies. Quod ſi ſumere cogit pene ipſa neceſſitas tũc aut ſic D
ebile uinũ: aut ſic aqua permixtũ p̃ᷣbeat᷑ in potu. ꝙ nequaꝗ ex fumoſitatibus repletum caput ridiculoſa uel in
puerilia uerba depromat. ſacrilegiũ reputat ebrietas in fœmĩa pcipue:ſed ĩfinito plus in dni ſpõſa. Noedenu anl
datio uerẽdoꝶ: & Loth inceſtus ob ebrietatẽ uos cautas ĩſtituat: uos ſemꝑ reddat timidas: ſemꝑq; ſuſpectas. ten
Vere credatis ꝙ ignẽ portatin gremio: qui aſſiduo utit uino. Nequaꝗᷓ ꝗᷓſo inter mortuas corpori quæ oĩbus
uoluptatibus ſe abdicarũt pro Apo: de gulæ horrẽdo facinore: & ebrietatis ĩmundicia ſermo etiã minimus ha c
beat᷑. VYẽtris ĩgluuies & ebrietas tã aĩæ ĩfirmitatis:ꝗᷓ corporis cauſã & materiã tribuũt. Ideoq; medicinale ieiu/ l
niũ oẽm auferat languorẽ: oẽm tribuat uirtutẽ & gram. Hoc uos legiſlator edoceat: cui lex nõ dat᷑ uſqᷓ ieiuni H 6
um qdrageſimale pficit᷑. Helias in fortitudie cibi ſubcineritii panis ieiunus per ꝗdraginta dies prexit ad mõ/
tẽ dei oreb. Quid uero uirtutis cõtineat ſacrũ ieiuniũ: a uo ĩueſtigemini ſpoſo: qui quadragenario peracto ie tmu⸗
iunio: tẽtationẽ diaboli uicit. uiri Niniuitæ nõ ſileãt: qui ieiuniis cõe euaſerũt exitiũ: & irreuocabilẽ dei muta/ üdn
uerũt ſnĩam. Hæc uos chariſſimæ imitamini: ſed aſſequamini ſapiẽter: ne dicat᷑ a dio:nõ eſt hoc ieiuniũ qd; lei
elegi. Caſtigate mẽbra ur̃a: ſed nolite ĩterficere. nõ cauſet ieiuniũ uerecũdiã: ut ſcãdalũ ſit cæteris. Non dolore
capitis: & debilitate corporis ſacræ omittant lectiones: nec ofones deficiãt. ne neceſſe ſit contẽplatiões deſerere .
Vnaquæq; ſuæ ſalutis ſibi per ieiuniũ medelã adhibeat. Frãgat᷑ corpus ieiuniis: caſtiget in cella uerberibus: ſi 0
qcꝗ cõcupilcit illicitũ: multiplicent᷑ abſtinentiæ: adhibeant᷑ grauiſſimæ diſciplinæ: donec ſic humile: ſic beni / SJ ten
gnũ fiat. ꝙ nihil ſibi uẽdicet noxiũ: nihil erigat: qd nõ uultis. Erigat dna: pncpet in oĩbus: ſubiiciat᷑: ſuppedi Ncir
ter: & cõculcet᷑ ancilla. Quod ſi iteg atq; iteꝶ eriget ſe cõtra dñam: eiiciat᷑ ancilla: denudet᷑: fatiget: humilier᷑ mod
aduotũ. Si uero getũ corpus ultra uires: ultra cõdecentiã uelitis exaſpare. ĩdignatũ uos ĩ foueã deiiciet ĩdiſcre loli
tas. Nil qppe põt hre uirtutis: qd ĩdiſcretio facit: qd ĩprudẽtia iniiciat: & ĩprouiſio docet. Abl
3 NDelectionibus ad menſam. ¶Cap. xxvi. olit
Edulciaſano palato eloqa dñi ſũt: ꝙ nunꝗᷓ deguſtata faſtidiũt. ſemꝑnouos gñant præ ſuauitate & dul .
B cedie appetitus. Vos ſemper ea deguſtare decet. Nullo unꝗᷓ tpꝑe eſt ab ofone ceſſandũ. Sẽper uos orare lus
apoſtolus inſtruit: quæ nõ pro carnis illecebris uacare ad tp̃ds obligamini uelut cõiugatæ. Ideoq; ſemp ꝓ poſſe Alu
oretis: ut dũ corpus ſaginat cibo: ſaturet᷑ aĩla lectione. Non eſt fas etiã ſæcularibus ſimul cibũ terere: & inania
uerba ructare. Sacrã de ueteri teſtamẽto: de nouo: de ſctõꝶ geſtis & dictis ſingulis hebdomadibus: deputata u
ſoror comedẽtibus lectionẽ legat.tũc uniuſcuiuſq; mẽs ſobria ĩtenta ſit dulcedini uerbi dei. ſuſpiret anxia: cũ òMR
ꝓpheticus aut hiſtoricus ſermo dei ſæuitiã mõſtrat in prauos. Gaudio repleat᷑ ĩmẽſo: cũ benignitas dei annũ ð
ciat ĩ bonos. Reſpiret ſpes: cũ ergo pœnitẽtes ĩdulgẽtiã poſſe exhiberi mõſtrat ꝓmiſſo uel facto. Engat fides: Mur
cũ in pmiſſis deus fidelis oſtẽditur. Charitas accẽdatur: cũ tot pᷣuilegiis & muneribus ex Xpi natiuitate: & eius in
uita & paſſione ac reſurrectione nr̃ dotat humanitas: atq; noſtra utilitas ſublimat᷑. Nõ reſonẽt uerba ſed ge- *ð
mitus. nõ riſus & cachinnus: ſed lachrymæ. Nõ occupent᷑ manus ĩciſionibus ĩutilibus:ſed ex recordatione cri 8
minũ tũdant pectora. His aũt frenis agitata ſæua rapacitas ſobrietatis nõ excedet limites: foribus uẽtris non N
aderit crapula: demũ æſtuans libido nõ nocebit ꝗqcꝗ. le

Pe operibus ſoroꝶ poſt prandium. Capᷣ.xxxyiiii. ð

url Vmpto deniq; cibo: nectũc adeundũ eſt fabulas:ſed Xpi exẽplo cũ dei laudibus ad gr̃aꝶ actiones cõſur
Dod gant: deoq; in eccleſia hymnos pſoluant. Deinde cũ oĩ filentio: ut ſacra lectio lecta pficiat: ut mẽti ĩſcri/
o/ bant narrata: una quæq; ſigillati relegat & cõfirmet aut in eccleſia de his: quæ didicit meditet᷑: quouſq; ſimul
iot; diebus coĩbus: poſt prandiũ hora nona diebus ieiunioꝶ quouſq; cĩpanella in clauſtro pulſabit᷑. Interi ſi bre/
q/ uitas noctiũ & tẽpoꝶ cõditio & naturæ neceſſitas exegerit poſt aliquã horulã: in qua legendũ eſt poſt prandi/
um uel orandũ licet pauliſꝑ uolẽtibus qete potius ꝗᷓ ſõno corpus refocillare: ut fortius reddat laboribus. Poſt
ꝗetẽ quidẽ hora nona decurſa uel pulſata capanella: ne qꝗcꝗᷓ ocioſũ poſſit diabolus reperire: ne uanis deſideri
NA4 is pateat cordis aditus: altera ſoroꝶ libros ſcribat: ut & manus labore: & mẽs diuino repleat᷑ pabulo. ſuat alte
iq ra cucullas ſoroꝶ: & tunicas & melotos. Plantas oleꝶ plantet altera in hortulo: ut creſcẽtes uobis pᷣbeãt eſcas.
s altera ſemina iactet. erigant᷑ areolæ: ut ſemibus ap tæ fiant. Inſerant᷑ fructiferæ arbores in ĩfructuoſis: ut ars
GKüq uim repellat naturæ. Ex his reſurgat mẽs ppter uiſibiliũ horum inſpectionem ad meditandũ de inuiſibilibus
bor dei: oriat᷑ admiratio diuinæ potentiæ in ſemine quod ex ſic paruo: ſic arido tantæ magnitudinis: & uiriditatis
xo & pulchritudinis creatura formet᷑. Ex adminiſtratione creſcat deuotio: ex deuotione eleuatio mentis. Ita utiã
GnNd ipſe hortulus fiat oratoriũ. & creaturæ inſẽſibiles creatoris magnitudinẽ pᷣdicẽt.Sed cauendũ eſt potiſſime:ne
i manus ur̃æ ꝗcꝗᷓ cõtingere audeant: quod uanis uſibus poſſit aptari. .
D De horis ueſptinis & cõpletorio. Cap.xxxix.
4 QVEpens moꝶ oĩs ocioſus ſermo expellat᷑ de medio uri: nunꝗᷓ riſus: nunꝗᷓ cachinnus cor uanũ ꝓnunciet:
eS ic ſãcti:ſic pudici ſint actus corporis cũcti: ut mẽtis ſanctitatẽ exponãt. homo nẽpe exterior ĩterioris iu
ir (derxeſt. ſãcto uos in labore: ſancto uos in ope debellantes diabolũ ueſ ptina hora repiat: qua in eccleſia ſanctis

deus lauder officiis. ſi feſtiuitatis celebritas: ſi nimia debilitas cõmunè cœnulã breuẽq; ad refocillationẽ poti/
us ꝗᷓ ad delectationẽ paratã ueſptinæ laudes deo tẽpeſtiuius pſoluant ꝗᷓ cæteris ieiunioꝶ diebus: ut nec etiam

r laudes in ultima ho ra diei: uel omittant᷑: uel in aliquo detrucent᷑ ob cœnã. poſt pfecta cœnã: uel ſi omittitur
Gc poſt aliquã horula iuxta exigentiã tpis ad eccleſiã ſorores cãpanella uocet: ubi de ſctoꝶ geſtis: uel de alus mira
zd bilibus dei lectio deuota dicar :ꝛcui ſuccedãt cõpletorii. laudes: ut ex his roboratæ mẽtes diuino pabulo noctur
nis fantaſiis occultiſq; fallaciis diaboli occurrere nõ formidẽt: nec timeãt dimicare: & ſica diuinis obſequiis ex

ortus dies diuinis finiat᷑ in laudibus.Poſt cõpletoriũ uero nihil aliud ſilentiũ ſentiat: ut ſorores qetæ ſemo/

R tæ totaliter corporeis ſeſibus: quæ in p̃terito tpe diuinis audierũt lectionibus ruminent mẽte: & rel tringãt in
elͤH corde. Hæc mecditãs unaquæq; ſi uã cella adeat bndictione mii⸗ ſ uſcepta: & religionis habitũ geſtãs ut i natu
n ra exegerit ſe in ſtratu ad ꝗeſcendũ cõponat. ſi uero dormientẽ dæmò inſeq cœperit quã uigilantẽ metuerit:
a⸗ ſi illuſiones ĩmiſerit:ſi cogitatui oppoſuerit:moxutdei ſ põſa pſenſerit exurgat: cedatq; ignauiæ & ſe opori ue/
“ lox excubitus. Inde ptinus horrẽdu & tremẽdũ diabolo ſignũ crucis apponat:ſpõſi dilecti ĩuocet auxiliũ. At
N/ enĩ ſpõſus elotypus qui nimio ⁊elo ſpoſã cuſtodit exurgec piinus ĩ auxiliũ ſpoſæ ſuæ: ſcuto circũdabit eã ne
8 iã timeat a timore nocturno: & cadẽt ſtatĩ a latere eius mille & decẽ milia a dextris eius: nec appropinquabũt

c adeã. Poſtremo angelis mãdabit ut cuſtodiãt ea in oĩbus uiis ſuis: ne forte offendat ad lapidẽ pedẽ ſuũ.
¶ (De charitate ſeruanda erga ifirmas ſorores Cap.xl.
Alneaꝶ molliciẽ caro ſpõſæ dei nõ ſuſcipiat. Haꝶ uſus caitis co poribus non cõpetit. ſatis nos ipſi expti
quotidie ꝗᷓtus in mẽbris nĩ̃is libidis ignis exurat ſẽtimus: etiã ſi ignis fomẽta auferant᷑ pro poſſe. Nimis

H

11 eſtdemẽs & fatuus qui materiã pparãs igni ad incẽdiũ nõ uult ut ardeat. Iſta decẽt miſerrimas mulierculas cũ e
piclitant᷑ naufragio partus. In ſi extrema neceſſitas ĩfirmãti cõſuluerit: ſeruato oĩs pudicitiæ honore: cum oĩ
deli modeſtia fiat. alias in pᷣuis dei talia cogitare ſit nefas. Sũmope ſeruet᷑ in uobis: ut erga ĩfirmantes ſorores cũ oĩ
le ſollicitudie oĩs exhibeat᷑ cura hoſpitalitatis: & pᷣbeant᷑ totius pietatis obſeqa. Si ꝑiculũ exigerit:medicũ ſobriũ
la⸗ & pudicũ & oĩ ſuſpitione carẽtẽ ptinus cõſulãt: & quæ mãdauerit ſanitati cõgtua:oĩ domus neceſſitate poſt-

. poſita benigne fiãt. Si uero deſũt neceſſaria: uẽdant᷑ quæ monaſterii ſũt ne tpale aliqd miſericordiaꝶ ĩpediat

opa. Nulla lex eſcæ uel potus: aut ſtratus aſtrigat ĩfirmã uel debilẽ. In ſollicite cauendũ eſt:ne igluuies gulo

ð ſitatis ſub firmitatis uelamie ſua cõmoda ꝗᷓrat: & ne ĩfirmitas ſub ſpecie ſctitatis corpus abſtinẽtiis conterat
te ultra uites: ne corpus duplici fractũ ſtimulo apud iuſtũ iudicẽ deficiẽs ĩpiũ criminet᷑ cœnobiũ & homicidam.
N⸗ Deputent᷑ cuſtodes infirmãatibus diſcretæ & ſanctæ ſorores: quæ ſollicite pᷣcaueant ꝑicula:quæ ĩminere poſ/
min ſuntinfirmis: nequid aliqualiter cõtingat aduerſi. Onera quæſo nõ aggrauẽt ſeruitrices. Semꝑ Xpᷣm cogitẽt
n. in infirma ſorore latentẽ. ſempꝑ ſe cogitẽt poſſe in futuꝶ talibus indigere. ſemp lexilla naturæ aſtricta teneat᷑
ci ſinu mẽtis:hoĩem debere aliis id exhibere: qd ab ipſis ipſe depoſceret. Nõ inficiat ꝗſo hoſpitalitatis opa mur
oni mur:ſed qd' fieri deceteũ oĩ manſuetudine fiat iuxta apoſtolũ dicentẽ. hoſpitalitatẽ ſectãtes inuicem in cha/
iloe: ritate ſine murmuratione.
s ¶ De auctoritate ep̃i & præpoſiti circa obſeruatiões ordinis Capᷣ.xli.
Nℳ— Cce uobis mea dna Euſtochiũ & cæteræ dilectiſſim æ filiæ Xp̃i& apoſtolicam uitam rudi & craſſo ſtilo
atii his chartulis ſcriptã ſenex pater & ppĩquus iã morti utpote cẽtenanius ĩ ætate deuoto affectu trãſmiſit.
g Hoc ſpeculũ æternũ:per hoc enigmatice in pſenti uita fœlicitatis uita unaquæq; filiaꝶ: aſſidua meditatione
cetnat. non cauſet groſſities corticis medullã reqrendi contemptũ.nõ ĩperitus & ruſticanus ſermo faſtidium
,ClxX.
ſ

et. Talia decẽt poeticas fabulas. Nõ eſt opus pietatis & totius ueritatis lege rhetoꝶ pompis. Hæc oĩa iuue/ ihrbaſ⸗
nũ interſũt. Exhac ſingulis diebus uelut ex delectabili ferculo ſingulũ uobis ſumite bolũ.hunc nõ trãſglutiẽ dci pucie
do: ſed magna moroſitate maſticãdo. hincide trãſſerre perora: ut ſentire ualeatis dulcedinẽ. Fateor etenĩ uo- elli ſe
bis: ꝙ ex his quæ ſcribunt᷑: ſi ſedula ſit meditatio: exurgẽt uobis talia: qualia ligua humana nõno uit. Quanꝗᷓ ſoren⸗
& hoc ĩperfectũ ſit opus Nulla enĩ tã ſancta: tã iuſta: & diu ꝓuiſa eſt cõſtitutio: quæ in futuꝶ plurimos non lopoflt
atiat᷑ defectus: quæ aliqũñ correctione nõ egeat. Propterea:ſi iqꝗd in hac no rmula apoſtolicæ uitæ de religionis ſoclt. t⸗
diſpẽſatione: correctiõe uel ĩmutatioe ĩdiget. epo aut pᷣpoſito uro pᷣſor̃o ſãcto cõmitto: ut Fm plenitudinẽ ſpi lmue
ritus ſancti diſpẽſet: mutet: & corrigat.Sic itaq; chariflimæ filiæ ſãctos uiuite dies. ſic Apo nuptiali fœdere co autkuni
ulate: ut nõ uacua lãpade paratas uos ſemꝑ media in nocte cũ uenerit ſponſus uocaturus ad nuptias ĩueni/ r antenu
at: nequaꝗᷓ uobis per exteriora ꝗᷓrentibus oleũ: ne tanꝗᷓ fatuis ex tarditate: thalami neget᷑ introitus. Senectutẽ AAnn
ur̃i deuoti Hieronymi ſanctis ueſtris iuuate of̃onibus. geſtsn
¶ Epiſtola ſiue tractatus ſancti Hieronymi ad uirgines deo dicatas:de ĩſtitutione uirginũ: quæ in aliis exẽpla mnurd
tibus ad Mautitũ filiã inſcribit: cuius ſũmariũ ſubicit argumentũ. nibn.
. Argumentum. — giröß
Irginitatẽ grandẽ laborioſãq; uirtutẽ & ultra naturã pene corporeã laudat & effert ex myſtica ſctõtʒ uir “ nigb
uirginũ cõſecratione: ex ſpũali ſponſaꝶ denoĩatione: & ſi ublimiori retributione: & uirginis ex qua na- capo
ceret᷑ electione. Huic aũt quia per te ſola ſufſicit: obſeruationẽ diuinoꝶ mandatoꝶ monet debere cõiungi.qa Lijat
gloriari neqt de cõſilio quĩ negligit ſeruare pᷣceptũ: ꝓ onẽs tres ſpecies ſiue uirtutes ꝗbus regnũ cæloꝶ acꝗrit᷑ even
Pudicitiã ſcilicet contẽptũ mũdiatq; iuſticiã docẽs illas ita cõnexas: ut una ꝓpter alterã. Iu ſticiã aũt dicit du/ 4R til
pliciter cuſtodiri ſi recedat᷑ a malo: & fiat bonũ. ubi plura de opibus mificordiæ ĩterſerit: ſubdẽs ꝗ̃tũ piculi ſit inian
uel in unius trãſgreſſione p̃cepti pᷣmoꝶ parentũ exẽplo cõfirmans qui adhuc uirgines deliquere: & nõ ꝓpter aus
eſü ligni ſed tranſgreſſionẽ mandati ſũt morte mulctati. Acuirginalẽ cõuerſationẽ ĩſtituẽs exponit illud apo i
ſtoli: inupta cogitat quæ dei ſũt: quõ placeat deo: ut ſit ſãcta corpore & ſpᷣu. docẽs qualia ſint uirgibus medi/⸗ in,
tanda: quæ dei eſſe dicant᷑. Deĩde quõ toto corpore eſſe poſſita capite per ſingula membra: percurrens ac mo Ui
nens quali ſit ſanctificationemundanda. Tunc uero ꝓſequitur quomodo ſpiritu ſãcta dicatur: quæ nec mẽ/
te delinquit: nec etiam dimiſit: docens netas eſſe concupiſcere quod crimẽ eſt fien: & ſi ponſã ſponſi exemplo K
ſæculariũ ſe debere moribus conformare: & a domeſticis Ap̃i eius mores exqrere. ad extremũ inſinuans quali Nel
bus uirgo xpᷣi ornari debeat ornamentis: quibus diſciplinis ĩſtitui: ut contempta nobilitate terrena cæleſtis pa 3
tris: & ſponſi digne filia habeat & ſponſa. ¶ Epiſtola. kul
‚Vantã in cæleſtibus beatitudinẽ uirgĩtas ſãcta poſſideat: poſt ſcripturaꝶ teſtimonia eccleſiæ etiam ure
cõſuetudine edocemur: qua diſcimus peculiare illius ſi ubſiſtere meritũ: cuius ſpecialis eſt cõſecratio Nn
Nã cũ uniuerſa turba credentiũ paria dona gra pcipiat: & iſdẽ oẽs bndictionibus glorient᷑: iſtæ ali/ W iri

iũ præ cæteris habent cũ de illo ſancto & ĩmaculato eccleſiæ grege: quaſi ſãctiores purioreſq; hoſtiæ

uid, p
Pr uolũtatis ſuæ meritis a ſacto ſpᷣu eligunt᷑: & per ſũmũ ſacerdotẽ dei offerunt᷑ altario. digna re uera dno ho iſpe
ſtia iã pcioſa aĩalis oblatio & nullius magis ꝗᷓ ſuæ imaginis hoſtia placitura. De his etiã apoſtolũ dixiſſe reor: Kaäͤ
Obſecro aũt uos fres per miſicordiã dei: ut exhibeatis corpora ufa hoſtii uiuentẽ ſanctã deo placẽtẽ. Poſſider neße
ergo uirgitas & qcalii habẽt: & qd alii nõ hñt: dũ & cõmunẽ & peculiarẽ obtinet gram: & ꝓpro ut ita dixerim eide
,clſecratiõis puilegio gaudet. Nã & Xpᷣi ſponſas uirgies dicere eccleſiaſtica uobis pmittit auctoritas. Dũ ſpon ionde
ſaꝶ modo eas dno cõlecrat: uult oñdere uel maxime eas habituras ſi pirituale cõnubiũ:quæ ſubterfugiũt carna biser
le cõſortiũ:& digne deo per mrimonii cõparationẽ ſpiritaliter copulant᷑: quæ eius delectationis cauſa connu/ Bp
bia ſpreuerunt. In his qᷓmaxime illud ĩplet᷑ apoſtoli. Qui aũt adhæret dño unius ſpũs eſt: grãde & ĩmortale & S
ene ultra naturã corporeã ſeruare luxuriã: & cõcu piſcentiæ flãmã adoleſcẽtiæ facibus æſtuantẽ aĩ uirtute re/ Um
ſtringere: & ſj pũali conatu uim gemiĩæ oblectationis excludere. uiuereq; cõtra humani gñis legẽ:deſpicere cõ/⸗ los
iugii ſolatia: dulcedinẽ contẽnere liberoꝶ: quæcunq; pntis uitæ cõmoda ſũt pro nihilo ſpe futuræ beatitudĩs on
cõputare. Magna hæc ut dixi: & admirabilis uirtus eſt. Et nõ ĩmerito magnitudie laboris ſui unigeniti pᷣmio nn
deſtinat. Dabo inqt ſpadonibus meis dũs in domo mea: & in muro meo locũ noĩatum meliorẽ a filiis & filia i⸗
bus iſrael nomẽ æternũ dabo illis: qd nõ deficiet: de qbus ſpadonibus dis repetit dicẽs: ſũt enĩ ſpadones q ſe/ en
ipſos caſtrauerũt ꝓpter regnũ cæloꝶ. Magnus qdẽ eſt pudicitiæ labor: ſed maius pᷣmiũ: tꝑalis cuſtodia: ſed re
muneratio æterna eſt. De his & btũs Ioãnes apoſtolus loquit᷑ ꝙſequunt᷑ agnũ quocũq; ierit. Quod ita ĩ telly, A
gendũ puto nullũ eis locũ in cæleſti aula claudẽdũ: & cuncta eis diuinaꝶ mãſionũ habitacula reſerãda. Sed ut (lhi
illuſtrius uirgĩtatis meritũ clareat:& ꝗᷓ deo digna ſit: manifeſtius ĩtelligi poſſit illud cogitet᷑ ꝙ dñs & ſaluator frin
noſter deus cum ppter humani generis ſalutẽ hominẽ dignaretur aſſumere: nõ aliud ꝗ uirginalẽ uterum ele/-
erit. Et ut huiuſmodi plurimũ ſibi placere monſtraret: & pudicitiæ bonum utriq; ſexui intimaretu r:uirginẽ er⸗
matrẽ habuit uirgo manſurus. In ſe uiris: ſed in matre fœminis pᷣbuit uirginitatis exemplũ: quo demõſtrare/ iuiu
tur in utroq; ſexu beatã ĩtegritatẽ diuinitatis haberi: & plenitudinẽ meruiſſe:dũ totũ in mr̃e fuit: qeqd habea A
tur in filio. Sed quid ego ſatago excellens ac ſublime pudicitiæ meritum reuelare: & glorioſæ uirginitatis bo/ ul
num oſtendere: cũ de hac re plæroſq; peroraſſe non neſciã? Et eius beatitudinem manileſtiſſimis rationibus n
tun

ikuit
am/
Nig
egnt
1tdu/
ulſſi
ppter
no
nel/
1 mo
eemi⸗
npo⸗
qual
ſuspe

cõprobaſſe Et nulli ſapienti uenire in dubiũ poſſe eã rẽ tã maioris eſſe meriti: ꝗᷓ ſitampꝑlioris laboris/ Quiſꝗs

etiã pudicitiã aut nullius pᷣmii: aut parui exiſtimat: certũ eſtillũ aut ignorare aut noò uolũtariũ ferre laborem.
Inde illi ſemp caſtitati derogant qui eã aut nõ habẽt:aut habere coguntur inuiti. Nuũc itaq; qm̃ paucis licet tã

laborẽ ꝗᷓ meritũ ĩtegritatis oſtẽdimus: ne res quæ grandi uirtute cõſtat: ingẽti præmio deſtinata carere fructu
ſuo poſſit: diligentius excubandũ eſt. Quãto enĩ quæcũq; ſpecies pcioſior fuerit: tãto maiore ſollicitudĩe cu/
ſtodit᷑. Et qm multa ſũt quæ bono ꝓprio carẽt: niſi aliaꝶ reꝶ iuuent᷑ auxilio: ut mellis ſpecies niſi cæxraꝶ cuſto

dia:& fauoꝶ cellulis cõſeruetur: & ut uerius dixerĩ nutriat᷑ naturalẽ gfam pdit:& pſiſtere per ſeipſã nõ põt: ſi/

cut & uini ſpecies: qd niſi boni odoris uas ſit: & reparatis crebro picibus foueat᷑: genimẽ uini ſuauitatis amit/

tit: attẽtius puidendũ eſt: ne forte & uirgĩtati aliqua ſint neceſſaria: ſine quibus nequaꝗᷓ afferre fructũ ſuffici
at: & tantus nil ꝓderit labor: dũ uane ꝓdeſſe credit᷑: qd abſq; uiribus neceſſarius poſſidet᷑. Niſi enĩ fallor: ob
cæleſtis regni pᷣmiũ: pudicitiæ ſeruat᷑ tegritas: qd ſine uitæ æternæ merito: neminẽ cõſeq poſſe certũ eſt. Aeter
na uero uita nõ niſi per oẽm diuĩoꝶ p̃ceptoꝶ cuſtodiã pmereri põt: ſcriptura dicẽte:ſi uis ad uitã uenire: pua

mãdata. Vitã ergo æternã nõ habet niſi qui cũcta mãdata legis ſeruauerit: & qui uitã nõ habuerit: cæleſtis re/

gni nõ põt eſſe poſſeſſor. In quo nõ mortui:ſed uiui q; regnabũt. Nihil enĩ uirgĩtas ſola pficiet. quæ cæleſtis

regni gloriã ſperat: niſi & aliud habuerit:cui ꝓmittat᷑ ppetua uita: per quã cæleſtis regni pᷣmiũ poſſider᷑. Ante

ergo oĩa pudicitia ĩtegritaſq; ſeruat᷑: & eius remunerationẽ a dei æqtate ſperantibus: mãdatoꝶ ſunt cuſtodiẽ

da pᷣcepta: ne glorioſæ caſtitatis & cõtinẽtiæ labor in irritũ deducat᷑. Supra mãdatũ uel pᷣceptũ eſſe uirginitatẽ
ſapiens ex lege nullus ignorat: apoſtolo dicẽte. De uirgibus aũt pᷣceptu dni nõ habeo. conſiliũ autdo. Cũ ergo
obtinẽdæ uirgiĩtatis cõſiliũ dat: nõ pᷣceptũ ſtatuit: ſupra mandatũuel p̃ceptũ eã eſſe pfeſſus eſt. Quicũq; ergo
uirginitatẽ ſeruãt: magis faciũt: ꝗᷓ pceptũ ſit. Tunc enĩ ꝓderit ge feciſſe ꝗᷓ iuſſũ eſt: ſi qd iuſſũ eſt: feceris.
Nã quõ plus feciſſe gloriaberis: ſi minus aliqd nõ facias/ Cupiẽs diuinũ iplere cõſiliũ: ante oĩa ſerua mãdatũ.
Volẽs uirgitatis pᷣmiũ cõſeꝗ:amplectere meritũ uitæ: ut tua caſtitas remunerari poſſit. Naã ut uita pᷣſtet obſer
uatio mãdatoꝶ: ita ecõtrario gñat pᷣuaricatio mortẽ. Et qui per pᷣuaricationẽ in morte fuerit deputatus uirgi/

nitatis coronã ſperare nõ poterit. neq; pudicitiæ pᷣmiũ expectare cõſtitutus in pœna. Tres enĩ ſunt ſpecies: per

quas regni cæleſtis poſſeſſio ĩtroit᷑. Prima eſt pudicitia. Secũda mũdi contẽptus. Tertia uero iuſticia: quæ ut
cõnexæ plurimũ ſe poſſidẽtibus pᷣſtant:ita poſſũtdiuiſæ difficile pdeſſe.du unaquæq; eaꝶ nõ ppter ſe tm ſed
ꝓpter aliã efflagitat᷑. In pᷣmis igit᷑ ꝗrit᷑ pudicitia:ut facilius ſubſequat᷑ mũdi cõtẽptus.quia ab illis mũdus cõ/
tẽni leuius põt: qui mrimonii nexibus nõ tenent᷑ Mũdi uero cotẽptus expoſcit᷑: ut iuſticia cõſeruet᷑: quã ditf-/
ficile explere poſſũt: qui ſæculariũ bonoꝶ cupiditatibus: &Q mũ lanaꝶ uoluptatũ negociis ĩplicant᷑. Quiſqs er
go poſſidet pᷣmã ſpeciẽ pudicitiæ: & ſecũdã quæ ẽ mũdi cõtẽptus: nõò obtinet:pene ſine cauſa poſſidet pᷣmam
qũ ſecũdã nõ habet: ꝓpter quã ꝗᷓſita eſt ma. Si pmã & ſecũdã habeat:cui tertia quæ eſt iuſticia deſit: fruſtra

laborat. qm ſupiores duæ ꝓpter tertiã pcipue requirunt᷑. Quid eni ꝓpter mundi cõtẽptũ pdeſt pudicitiã hre:

& ppter qd eã habeas nõ hre: uel cur res mundi contẽnas: ſi iuſticiã ppter quã pudicitiã & mũdi cõtẽptũ hre
te cõuenit: nõ cuſtodias? Quia ut pᷣma ſpẽs ꝓpter ſecũdã eſt: ita pᷣma & ſecũda ꝓpter tertiã. quæ ſi non fuerit:
nec pᷣma nec ſecũda ꝓficiet. Dicas forſitã: doce me ergo quid ſit iuſticia: ut eã ſi cognoueri facilius ĩplere ſuffi⸗/
ciã. Dicã breuiter: ut ualeo: & uerboꝶ utar ſimplicitate cũmuniũ. qa cauſa de qua agimus talis eſt: quæ diſer

tioribus facũdiæ ſermonibus nequaꝗᷓ debeat obſcurari. ſed ſimplicioribus eloꝗᷓntiæ narrationibus pãdi. Oĩi-

bus enĩ in cõe neceſſaria: cõi debẽt ſmone demõſtrari. Iuſticia ergo nõ eſt aliud: ꝗᷓ nõ peccare. nõ peccare aũt le

gis pcepta ſeruare. Præceptoꝶ uero obſeruatio duplici gñe cuſtodit᷑. ut nihil eoꝶ quæ phibent᷑: facias. & cũcta

quæ iubent᷑: ĩplere cõtendas. hoc eſt qd dicit: recede a malo & fac bonũ. Nolo enĩ in hoc putes cõſtare iuſticiã:
ut malũ nõ facias:cũ & bonũ nõ facere malũ ſit.& in utroq; legis pᷣuaricatio cõtinet᷑. qm qui dicit recede a ma
lo:& ipſe dicit facbonũ.Si a malo receſſeris: & nõ feceris bonu: traſgreſſor es legis: quæ nõ tm in maloꝶ actuũ
abomiatione: ſed in bonoꝶ opeꝶ pfectione cõplet᷑. Neq; eniĩ hoc ſolũ tibi pcipit᷑: ut ueſtitũ nõ ſpolies ſuis in
dumẽtis: ſed ut ſpoliatos opias tuis ueſtimẽtis. N eq; ut habẽti panẽ nõ auferas ſuũ:ſed ut nõ habẽti tuũ libẽ
ter ĩpartias. Neq; ſolũ ut pauperẽ nõ repellas hoſpitio ſuo: ſed ut pulſũ & nõ habentẽ recipias tuo. Præceptũ
eſtenĩ nobis flere cũ flẽtibus: quõ cũ illis flemus: ſi in nullo eoꝶ neceſſitatibus participamus:nec aliql eis in
his ꝓpter qᷓs lachrymant cauſas: peamus auxiliũ? Neq; enĩ fletuũ nroꝶ deus ifructuoſũ humorem ꝗᷓrit. ſed
qa lachrymæ doloris ĩdiciũ ſũt: uult te ita alterius anguſtias ſẽtire ut tuas. & quõ tibi ĩ tali tribulatiõeſi eſſes:
ſubueniri cuperes: ita alteri ipſe ſubuenias: ꝓpter illud: Quxcũq; uultis ut faciãt uobis hoĩes bona: ita & uos
facite illis. Nã cũ flẽte flere: & nihil cũ poſſis flẽti cõferre:ſubſanatiõis:nõ pietatis ĩdiciũ ẽ. Deniq; ſaluatorni

cũ Maria & Martha Lazari ſororibus fleuit. & ĩmẽſæ miſicordiæ affectu lach rymaꝶ cõtriſtatiõe mõſtrauit &

ueræ pietatis ĩdicia:mox opa ſi ubſecuta ſũt: cũ ſuſcitatus Lazarus: cuius cauſa lachymæ fudunt: ſororibus ui
uus reddit᷑.Et hoc fuit pie flere cũ flentibus: occaſiones fletus auferre. Sed quaſi potẽs inqes fecit. ſed nec tibi
aliquid ĩpoſſibile ĩperat᷑. Impleuit oĩa qui quod potuit fecit. Sed ut dicere cœperamus: non ſufficit xpᷣiano a

malo ſe abſtinere: niſi etiĩẽ bonoꝶ opeꝶ officia pfecerit. Quod illo uel maxime teſtimonio cõprobat᷑: quo cõ/

minaturdominus æterni ignis reos fore: qui ꝗᷓuis nihil mali geſſerint: non fecerint omne qdbonũ eſt dicens.
Tunc dicet rex his qui ad ſiniſtrã ſunt. Diiceditea me maledicti in ignẽ æternũ: quẽ pᷣparauit pater meus dia/

õ
M

bolo & angelis eius. Eſuriui enĩ & nõ dediſtis mihi manducare &. Nõ dicet diſcedite a me maledicti qa homi
cidiũ: quia adulteriũ: aut qa furtũ feciſtis. nõ qa malũ fecerũt: ſed quia bona nõ fecerũt condẽnant᷑. & æternæ
ehẽnæ incendiis adiiciunt᷑: nõ qa quæ phibita erãt admiſiſſẽt: ſed qa qu æ pcepta erãt noluerut ĩplere. Vnde
aduertendũ eſt quã ſpem hr̃e poſſunt: qui adhuc alig eoꝶ faciũt quæ ꝓhibent᷑: cũ etiã illi æterni ignis rei ſũt
qui nõ fecerũt quæ iubent. Nolo enĩ in hoc tibi blandiaris ſi aliqua nõ feceris cũ ſcriptũ eſt. Qui uniuerſã le/
gẽ ſeruauerit: offẽderit aũt in uno: factus eſt oĩum reus. Adam eni ſemel peccauit & mortuus eſt: & tu te uiue
re poſſe exiſtimas illud ſæpe cõmittẽs: qd aliũ cũ ſemel ppetraſſet occidit. An grãde illũ cõmiſiſſecrimẽ putes
unde merito dãnatus eſt acriori? Videamus ergo qd fecerit cõtra mandatũ:de fructu arboris edit. Quid ergo
ꝓpter arboris fructũ deus hoĩem mulctauit?nõ ppter arboris fructũ deus hoĩem morte mulctauit:ſed ꝓpter
mãdati contẽptũ. ergo nõ agit᷑ de qualitate peccati: ſed de trãſgreſſione mãdati. qui dixit Adæ ut de fructu ar
boris nõ ederet: ipᷣe tibi pcepit: ur nõ maledicas: no
iures: nõ concupiſcas: nõ ĩuideas: nõ ſis tepidus: nõ ſis auarus: ut nullum malum pro malo reddas: ut amicos
tuos diligas: ut pro maledicentibus & perſecutoribus ores: ut percutienti maxillam alteram præbeas: ut in iu
dicio ſæculari non litiges: ut ſiquis tua uoluerit au ferre gratanter remittas: ut nec iracũdiæ: nec zeli:nec liuoris

malum intra pectus amittas: ut crimen auaritiæ fugias: ut omnis iactantiæ acſi uperbiæ malum caueas: & hu
milis & mitis Xpᷣi exemplo uiuas: maloꝶ cõſortia in tantũ deuitãs: ut cũ fornicatoribus atq; auaris: aut male

dicentibus: aut ĩuidis: aut detractatoribus: aut ebrioſis: aut rapacibus cibũ nõ capias. Quẽ ſi in aliquo contẽ/
pſeris: ſi pepcit Adæ: parcet & tibi. ĩmo illi magis parcendũ fuerat: qa nouellus erat adhuc: & nullius añ peccã
tis: & ppter peccatũ ſuũ moriẽtis retrahat᷑ exẽplo. Tibi uero poſt tãta documẽta: poſt legẽ: poſt ꝓphetas:poſt
euangelia: poſt apoſtolos ſi delinꝗᷓre uolueris: quõ indulgeri poſſit: ignoro. An tibi de uirginitatis progatiua
plaudebis Memẽto Adã & Euã uirgines deliqſſe: nec integritatẽ corporis pfuiſſe peccatibus. Virgo quæ pec-
cet Euæ nõ Mariæ cõparanda eſt. Nõ negamus in Pii tpe remediũ pœnitẽtiæ. Sed hortamur magis pᷣmium
ſperare debere:ꝗᷓ ueniã. Turpe eſt enĩ illis delicti ĩidulgentiã poſtulare: quæ palmã uirginitatis expectãt: & il/
licitũ aliqd ĩcurrere: quæ ſe etiã licitis caſtrauerũt. Licitũ ꝗppe eſt mrimonii cõſortiũ inire: & ut laudãdæ ſut:
quæ ppter Xpᷣi amorẽ: & cæleſtis regni gloriã copulã contẽpſerũt nuptiaꝶita dãnandæ nõ ſunt: quæ ꝓpter ĩ
continentiæ uoluptatẽ: nõdũ deo iũctæ remedio apoſtolico abutunt᷑. Ergo ut diximus: quæ cõnubia licita ut
illicita ſpernũt: eiuſmodi aũt ſi iurẽt: ſi maledicãt: ſi detrahãt: ſi cupiũt aliena: ſi detrahẽtes patiunt᷑ audire: ſi
malũ pro malo reddãt: ſi auaritiæ in ꝓpriis ĩcurrãt crimẽè:ſi 2eli: ſi liuoris uenena poſſideãt: ſi cõtra legalia: &
apoſtolica inſtituta: indecẽs aliqd aut loquant᷑ aut cogitẽt: ſi in carne placẽdi ſtudio cõptæ & ornatæ ꝓcedant
& alia quæcũq; ut ſolet: illicite faciant: qd. pderit eis ſi preuiſſe quod licuit: & exercere qd nõ licet! Si uis ꝓdeſſe
tibi ꝙ licita contẽp ſiſti: uide ne quod eoꝶ quæ nõ licẽt facias. Stultũ eſt enĩ timuiſſe qd minus eſt: & nõ time
re quod maius eſt. Aut ab iis nõ uitari quæ ꝓhibentur: quæ ſubterfugerit: quæ cõcedunt᷑. Dicit apoſtolus inu
pta cogitat quæ dei ſuũt: quõ placeat deo: ut ſit ſancta corpore & ſpu. Quæ dei ſunt inꝗt cogitat:nõ quæ ſæcu/
li: no quæ hoĩum: ſed quæ dei ſũt cogitat. Quæ ſũt ergo dii? Dicat apoſtolus. Quæcuq; eniĩ ſacta: quæcu
amabilia: quæcũq; bonæ famæ: ſi qua uirtus: ſi qua laus diſciplinæ: iſta ſunt dñi. Quæ ſanctæ ueræ a poſtoli
cæ uirgines die noctuq; meditant᷑ & cogitant. Dmi eſtetiã regnũ cæloꝶ: dui eſtreſ urrectio mortuoꝶ: dni ẽ im/
mortalitas: ĩcorruptio: dni eſtſy plẽdor ſolis:qui ſanctis ꝓmittit᷑: dñi ſũt plures ſanctoꝶ in cæleſtibus manſio/
nes:dni eſt fructus triceſimus: & ſexageſimus: & cẽteſimus. Hæc cogitant: & ꝗbus poſſint operibus ꝓmereri:
quæ dni ſũt cogitant. Dñi eſtetiã lex noui & ueteris teſtamẽti: in ꝗbus oris eius eloqa ſancta refulgẽt. Quæ ſi
quæ uirgines ſine ĩ termiſſione meditant᷑ quæ dni ſũt: cogitãt. ut ĩpleat in eis ppheticũ illud: füdamẽeéta æter/
na ſupra petrã ſolidata: & mãdata dñi in corde mulieris ſactæ. Seqtur quõ placeat deo. Deo inꝗ non hoĩbus:
ut ſit ſancta corpore & ſpᷣu.nõ dixit ut ſit ſancta mẽbro:aut corpore tm: ſed ut ſit ſancta corpore & ſpu. Mẽ/
brũ eni una corporis pars eſt. Corpus uero oĩum cõpago ẽ mẽbroꝶ. Cũ ergo dixit: ut ſit ſancta corpore:oĩbus
mẽbris eã ſanctificari debere teſtat᷑: quia nõ ꝓderit ſanctificatio cæteroꝶ mẽbroꝶ: ſi ĩueniat᷑ in uno corruptio
Etiã nõ erit ſancta corpore qd ex oĩbus cõſtat membris: quæ uel unius fuerit coinqnatiõe polluta. Sed ut qd
dico: mani eſtius & lucidius fiat: quæcũq; ſit ofrum membroꝶ purgata ſanctificatione: & ligua tmmodo pec-
cet: ut teſtimoniũ falſũ dicat: nunqd liberabunt oĩa membra unũ: an ꝓpter unũ iudicabunt & cætera: Ergo ſi

ſine alioꝶ membroꝶ ſanctificatione pudicitia nihil ꝓderit: cũ in uno ſit uitiũ: ꝗᷓ̃to magis ſi diuerſorũ flagitio
— „ 2 . . . ,..ʒ„ . . . — . . . . . . . .
petõꝶ oĩa corrumpant᷑: unius nihil ꝓderit ĩtegritas: Vnde & ꝗſo te uirgo:ne ſola tibi blandiaris.neq; in uni/

us mẽbr integritate cõfidas. ſed ᷣm apoſtolũ: totius cõſerua corporis caſtitatẽ. Munda aboĩbus inqnamẽtis
caput: quia crimẽ eſt: illud poſt chriſmatis ſanctificationẽ: aut croci: aut alterius cuiuſlibet pigmẽti fuco: uel
uluere ſordidari: aut auro: aut gemmis: uel cuiuſcũq; terrenæ creaturæ ſpecie cũ quo cæleſtis ornatus ſplen-
dor effulgeat. Grandis ꝗppe eſt diuinitati cõtumelia: mũdani & ſæcularis ornamẽti platio. Mũda frontẽ: &
humana nõ diuina opera erubeſcat: & illã confuſionẽ recipiat: quæ non peccatũ: ſed gr̃am dei parit: ſcriptura
diuma dicẽte. Eſt confuſio adducens peccatũ: & eſt confuſio adducẽs dei gram. Munda collum: ut non aurea

reticula capillus portet: & ſuſpẽſa monilia: ſed potius illa ornamẽta circũferat: de quibus ſcriptura dicit: Miſe
ricordia & ueritas nõ deficianta te. Suſpende autem illas in corde uelut in collo tuo. Munda oculos dũ eos ab

omni

mẽtiaris: nõ detrahas: nec detrahẽtes auſcultes. ut nõ ofno

onmni
No⸗
ſuges
4 eſt
lüptot
Ciction
biaila.
165
ſ
obloer
elke
tu Nu
lidu⸗
latid
ciant
taſed
otert
Pe
ohene
ſcizet
ensſen
Pentn
legbo
benmn
cigu
tocu
Rä⸗
bust
Nai
nac
pot
orei
telet⸗
maut
liats
ſmun
lili⸗
goo⸗
mar
gun
uip
gno
pudi
8t2
⸗
6
lucd
la⸗
ſolt
guid
ut
con
llls:
Aal
ſtut
in

hom
tetne
Vnde
tlile,
teuiue
eputes
id etgo
lppee
uckuer
Woind
Amic
utiniu

cliuone

1.:Ah
utmale⸗
dconti/
peni
Vpolt
tun
ude⸗
munn
tirl⸗

larur
diel
nlii
edmn
peele
nötime
lusinu
Elech/
eci
oltoli
leim⸗
mſoo⸗
netet:
C l
actet⸗
hoilbus
Hrhl⸗
ceoitts
m
eluct
vocbe⸗

nnmmm

omni cõcupilſcẽtia retrahas: & ab intuitu paupum nunꝗᷓ auertas: & aboĩ̃bus fucis liberos ad ea quæ dei ſũt:fcã

cuſtodias. Muũda liguã a mẽdacio: quia os qd mẽtit᷑ occidit aĩam. Mũda eã a detractione:iuramẽto:& niuno.
Nolo præpoſteꝶ ordinẽ putes: ꝙ prius a iuramẽto ꝗᷓ a piurio linguã dixi debere mũdari.qa tũc piuriũ facilius

fugies: ſi in toto nõ iures: ut impleat illa ſnĩa. Cohibe linguã tuã a malo: & labia tua ne loquant dolũ. Et me/
g1 P 8 4

mor eſto dicẽte apoſtolo. benedicite & nolite maledicere. Sed & illius crebrius recordare. uidete ne qs alicui ma
lũ pro malo reddat:neq; maledictũ pro maledicto. ſed ecõtrario benedicẽtes. quia in hoc uocati eſtis: ut bene/
dictionẽ hæreditate poſſideatis. Et illud.ſiqs aũt in uerbo nõ offẽdit fratrẽ:hic pfectus eſt. Nefas eſt enĩ ut la/

bia illa: qbus dũm cõfiteris: rogas: benedicis: & laudas: alicuius polluant᷑ ſorde pcti. Neſcio qua cõſciẽtia ea lin
3 23 ₰ . „% * P . „— . — . „ . .
gua ꝗs dm rogat: qua aut mẽtit᷑:aut maledicit: aut detrahit. Labia ſãcta exaudit dũs. & ipſis annuit cito præ

cibus:q̃s lingua imaculata ꝓnũciat. Mũda aures: ut nõ niſi ᷣmonibus ſãctis & ueris auditũ præbeãt: ut nunꝗᷓ

obſcoœna aut turpia ſæculariaq; uerba ſuſcipiãt:aut aliquẽ de altero audiãt derogãtẽ: ꝓpter illud qd ſcriptũ

eſt: Sepi aures tuas ſpinis. & noli audire linguã nequã libẽter.ut cũ eo hr̃e partẽ poſſis:de quo dicit᷑: qm̃ audi/
tu & uiſu iuſtus erat:hoc eſt nec aure:nec oculis delinquebat. Mũda manus: ne porrectæ ad accipiẽdũ ſint.ad
dãdũ aũt collectæ. necad feriẽdũ paratæ. ſed ad oĩa miſericordiæ & pietatis opa ſatis ꝓmptæ. Mũda pedes:ne
latã & ſpatioſã uiã pgant:quæ ducit ad ſ plẽdida ſæculi: & præcioſa conuiuia. ſed ad arduũ magis anguſtũ gra
diant iter: qd tendit ad cælũ: quia ſcriptũ eſt. Iter rectũ facite pedibus uris. Agnoſce tibi a deo artificenõ ad ui/
tia ſed ad uirtutes meébra formata. & cũ uniuerſos artus mũdaueris ab oĩ ſorde: & toto fueris mũdificata cor-

pore:tũc tibi caſtitatẽ intelligas ꝓfuturã. & cũoĩ fiducia palmã uirginitatis expectes. Quid ſit ſanctã eſſe cor/
pore: breuiter quidẽ:ſed plane expoſuiſſe me arbitror. Nũc quod ſequit᷑: & ſpũ noſſe debemus. hoceſt: ut qd

openefas eſt fieri: nec cogitatiõe pcipere. Illa enĩ eſt tã ſãcta corpore ꝗᷓ ſpũ: quæ nec mẽte nec corpore deliquit.
ſciẽs etiã cordis ſpeculatorẽ eſſe Re Et iccirco ſatis agit ut oĩno etiã aĩſam cũ corpore mũüũdã habeat a pctõ:ſci/
ens ſcriptũ eſſe: oĩ cuſtodia ſerua cor tuũ. Etiterũ: Diligit ds ſancta corda: accepti ſunt ei ĩmaculati. Et alibi:
Beati mũdo corde:qm ipſi deũ uidebũt. Quod de illis dici arbitror: quos cõſciẽtia nulla redarguit culpa pcti.

de ꝗbus & Ioãnẽ in epiſtola dixiſſe reor. Si cor noſtrũ nõ reprehẽdit nos: fiduciã hẽmus ad deu. & quæcũq; pe
tierimus: accipiemus ab eo. Nolo exiſtimes te pctĩ crimẽ fugiſſe:ſi uolũtatẽ nõ ſequat᷑ effectus cũ ſcriptũ ſit:ꝗq

cũq; uiderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ: iãẽ mœcchatus eſt eã in corde ſuo. Nec dicas: Cogitaui qd & nõ feci: qa etiã
eõcupiſcere nefas eſt: quod fieri crimẽ eſt. Vnde & btũs Petrus præcipit dicẽs: aĩas ueſtras caſtificate. qui ſi nul
lã aĩ æ cõſtuprationẽ noſſet:nec caſtificari ipſam deſideraſſet. ſed illũ locũ quo cõtinet᷑: hi ſũt qui cũ mulieri/
bus ſe nõ toinꝗqnauerũt. uirgines enĩ pmãſerũt. hi ſequunt᷑ agnũ quocũq; ierit. Attẽtius cõſiderare debemus
& aĩaduertere: ſi ſolius integritatis & pudicitiæ merito iſti diuino comitatui copulent᷑: & per oĩa cæloꝶ taber/
nacula diſcurrũt: an &alia ſint quibus adiũcta uirginitas tantæ beatitudinis gloriã cõſequat᷑. Sed un hoc ſcire
poterimus Ex cõſequẽtibus niſi fallor: in quibus ſcriptũ eſt. hi empti ſũt ex oĩbus primitiæ deo & agno.& in
ore ipſoꝶ nõ eſt inuentũ mẽda iũ: ſine macula enĩ ſũt. Vides ꝙ nõ in uno uirgines tãtu membroꝶ Srainieis
referant᷑ inhærere ueſtigiis. ſed illi qui ꝓpter uirginitatẽ ab oĩ cõtagione pcti ĩmaculatã gerũt uitã. Iccirco uel
maxime uirgo nuptias ſpernit: ut du ſecurior eſt facilius: quod etia a nubẽtibus quærit᷑: aboĩ ſe delicto cuſto/
diat: & uniuerſa legis mãdata pficiat. Nã ſi nõ nubat & eanihulominus faciat:a quibus & nuptæ eſſe iubent᷑
ĩmunes: nõ nupſiſſe quid pderit? Quanꝗᷓ enĩ nulli chriſtianoꝶ peccare liceat: & omnes quicũq; ſpiritalis laua
cri ſãctificatione purgant᷑: imaculatã decurrere cõueniat uitã: ut eccleſiæ: quæ ſine macula: ſine ruga:ſine ali/
quo eiuſmodi eſſe deſcribit poſſint uiſceribus ĩtimari:multo magis tn hoc uirginẽ implere neceſſe eſt: cui nec
matiti: nec filioꝶ: nec alterius neceſſitatis cauſa ꝓhibet: quo minus diuinã ſcripturã perficiat: nec ſi peccet: ali-
qua poterit excuſatione defendi. Ouirgo ſerua ꝓpoſitũ tibi magno præmio deſtinatũ. Præclara eſt apud deu
uirginitas: & pudicitiæ uirtus: ſi nõ aliis pctõrum & maloꝶ lapſibus ĩfirmet. Agnoſce ſtatũ tuũ:agnoſce locũ
agnoſce ppoſitũ. Xpi ſpõſa diceris: uide nequid indignũ ei cuideſpõſata eſſe uideris:admittas. Cito ſcribit re/
pudiũ: ſi in te uel unũ uideat adulteriũ. Quæcũqʒ humanoꝶ ſpõſalioꝶ pigneribus ſubarrat᷑: ſtatim a domeſti

cis: a familiaribus: ab amicis: a ſeruulis ſpõſi: ſollicite & diligẽter reqrit ꝗᷓles iuuenis habeat mores. Interrogat
qd potiſſimũ diligat: quid accipiat libenter: quo uſu uiuat: qua ſe cõſuetudine regat: ꝗbus utat᷑ dapibus:in

bus maxiĩe rebus delectet᷑: & gaudeat. Quæ cũ didicerit: ita ſe in oĩibus tempat: ut ſpõſi mori bus ſuũ obſequ 1

ſua dilectio:ſua iocũditas: ſua uita:ſua diligẽtia cõcordet.Et tu quoq; Apᷣm ſponſũ hũ̃s:a domeſticis acfami/
liaribus eius ſpõſi tui mores keetocn⸗ & ſtrenue ac ſollerter inquire: in ꝗbus præcipue delectet᷑: qualẽ in te co/

poſitionẽ ueſtiũ diligat: cuiuſmodi cõcupiſcat ornatũ. Dicat tibi eius familiariſſimus Petrus: qui nec nuptis
quidẽ corporalẽ ſed ſpiritalẽ promittit ornatũ: ſicut in epiſtola ſua ſcripſit. Mulieres ſimiliter ſubiectæ ſint ui
ris ſuis: ut ſiqui nõ credũt uerbo: per mulieꝶ cõuerſationẽ ſineuerbo lucrificent᷑:cõſiderantes in timore caſtã
cõuerſationẽ ueſtrã: quaꝶ ſit nõ extrinſecus capillatura aut circũdatio auri: aut indumẽti ueſtimẽtorũq; cul/
tus:ſed abſcõſus cordis homo in ĩcorruptibilitate quieti & modeſti ſpũs: qui ẽ in cõſpectu dei locuplex. Dicat
& alius apoſtolus beatus Paulus: qui ad Timotheũ ſcribens epiſtolam: eandẽ fideliter feminaꝶ diſciplinã te-
ſtat. Mulieres ſimiliter in habitu ornato:cũ uerecũdia & ſobrietate ornantes ſe:nõ ĩtortis crinibus auro: aut

in margatitis: aut ueſte præcioſa: ſed quod decet mulieres promittẽtes caſtitatẽ per bonã cõuerſationẽ. Sed for

ſitã dicas: curhæc apoſtoli uirginibus nò iuſſerũt? Quia nõ neceſſariũ iudicabant:ne talis uirginibus cõmoni
tio potius iniuria ꝗᷓ emẽdatio uideret. Sed nec eas nunꝗᷓ tãtæ temeritatis fore crediderũt: ut nec nuptis quidẽ

cõceſſa carnalia ornamẽta & terrena præſumerẽt. Re uera ornare ſe & cõponere uirgo debet. Nam quõ ſponſo
ſuo placere poterit: niſi cõpoſita & ornata ꝓceſſerit? Ornet plane ſed interioribus ornamẽtis: ſpiritaliter non
corporaliter cõponat᷑: quia dñs nõ corporis: ſed aĩæ decorẽ ĩ illa deſiderat. Ergo & tu quæcũq; animã tuã dilidi
& hĩtari a Xpo cõcupiſcis:oĩ eã diligẽtia cõpone:& ſpiritalibus ornamẽtis exorna. Nihil in ea fœdũ appareat.
Reſplendeat auro iuſticiæ: & gẽmis refulgeat ſãctitatis: & præcioſiſſima margarita pu dicitiæ coruſcet: & pieta
tis tunica ueſtiat᷑. Pro byſſo & ſerico caſtitatis & miſericordiæ tunica ueſtiat᷑: & induat᷑ m ꝙ ſcriptũ eſt: indui
te uos ſicut electi dei: ſancti: & dilecti:uiſcera miſericordiæ: bonitatẽ: & cætera. nõ decorẽ alterius pigmẽti quæ
ret: ſed ĩnocentiæ ſimplicitatiſq; cãdorẽ habeat. Roſeũ uerecudiæ colorẽ: & pudorẽ ruboris poſſideat: cæleſtis
abluat᷑ intro doctrinæ: & lauamẽtis ſpiritalibus emũdet᷑ Nulla in ea malitiæ: nulla doli macula relinquat᷑: &
ne qñ male redoleat odore pcti: unguẽto ſuauiſſimo ſapientiæ & ſcĩæ pfruat᷑. Huiuſmodi deus quærit orna
mẽtũ:& animã taliter cõpoſitã cõcupiſcit. Memẽto te eſſe filiã ſᷣm illud. audi filia & uide. Sed & tuipſa quo/
tiẽſcunq; deũ patrem nominas:te dei filiã eſſe teſtaris. Ergo ſi filia dei es:uide ne quid eoꝶ facias: quæ deo pa/
tri incõgrua ſint: ſed age oĩa quaſi filia dei. Cognoſce quõ huius ſæculi nobiliũ filiæ ſe gerãt: quibus aſſueſcãt
moribus: quibus ſe diſciplinis inſtiruãt. Tãta in quibuſdã eſt uerecũdia: tanta gratuitas: tanta modeſtia: ut
cæteroꝶ hoĩum ritum intuitu humanæ ingenuitatis excedãt: & ne qua honeſtis parẽtibus ſuis per lapſũ ſuũ
inhonorationis faciãt notã: alterã ſibi quodãm inter hoĩes cõſuetudinis fecere naturã. Et in originẽ tuã reſ
pice:genus ĩ tuere: gloriã nobilitatis aduerte:ac nõ hoĩs tantũ eſſe:ſed dei filiam: & diuinæ natiuitatis nobilita
te decoratam. Ita te exhibei ut cæleſtis natiuitas appareat: & ut diuina ĩgenuitas clareſcat.ſit uitæ nouæ graui/
tas: honeſtas: admirabilis & ſtupẽda uerecũdlia: mira patientia: uirginalis inceſſus: & ueræ pudicitiæ hĩtus: ſer/
mo præmeditatus: & ſuo tẽpore ꝑræferendus. ut qui te uidet: admiret᷑: & dicat. Quæ eſt hæc noua inter hoĩes

grauitas? Quæ pudoris uerecũdia? Quæ honeſtatis modeſtia? Quæ maturitas? Nõ eſt iſtahumana ĩſtitutio:

nec diſciplinamortalis. Cæleſte hic aliquid in corpore humano refulget. Puto ꝙ habitet in quibuſda homini
bus deus. & cũ te filiã Ap̃i cognouerit: maiore ſtupore terrebit᷑: & cogitabit qualis iſte dns ſit:cuius talis ancil/
la eſt. Si uis ergo partẽ habere in Apo: Apᷣi tibi exemplo uiuẽdum eſt: qui ab oĩ malitia & nequitia ita fuit ex/
traneus: ut ne inimicis quidẽ uicẽ redderet. patrẽ rogabat pro eis. Nolo eni ut eas alias xpianas exiſtimes eſſe:
quæ aut fratres aut ſorores nõ dico oderũt: ſed etia pximos toto corde conſciẽtiæ corã dei teſtimonio:nõ dili/
gũt.cũ xpᷣiana Xpᷣi ſimilitudine inimicos etiã amare neceſſe hẽat. Si ſãctoꝶ cupis hr̃e cõſortiũ: a malitiæ & ne
quitiæ cogitatu pectus mũda. Nemo tecircũueniat. nemo fallaci pᷣmòe ſeducat. nõò niſi ſactos & iuſtos: & ſim
plices: & ĩnocẽtes: & puros cæleſtis aula ſuſcipiet. Nullã apud deũ habet locũ malitia. Aboĩ nequitia & dolo
mundũ neceſſe eſt ẽ: qui cupit regnare cũ Apo. Nihil tam cõtrariũ: nihil ta execrabile deo: ꝗᷓ aliquẽ odiſſe uel
lædere uelle. Nihil ta pbabile: ꝗᷓ oẽs amare. Quod ꝓpheta ꝓſpiciens teſtat᷑ dicẽs: Qui diligitis deu: odite malũ:
Vide ne aliquã humanã gloriã diligas. ne & tua inter eos portio cõputet᷑: quibus dictum eſt: quõ uos poteſtis
credere: gloriã abinuicẽ quærẽtes? Et de quibus ppheta dicit. Auge eis mala: auge mala glorioſis terræ: ut cõfũ
damini a gloriatiõe ueſtra: & obprobriũ fiatis in cõſpectu dei. Nolo enĩ illas reſpicias: quæ ſæculi: nõ dni ſũt
uirgines. quæ ꝓpoſiti ſui &cõfeſſionis ĩmemores gaudẽt in delitiis:in opibus delectant᷑. & corporeæ nobilita
tis origine gloriant᷑. quæ ſi ꝓfecto dei filias ſeeſſe crederent: nunꝗᷓ præter diuinos natales in patre quolibet ad
mirarent honorato. Si patrẽ deũ ſe habere ſentirẽt: nobilitatẽ carnis nõ amarẽt. Quid tibi in generis nobilita
te bladiris: & cõplaces: Duos hoĩ̃es ab exordio fecit deus: ex qbus totius humani generis ſilua deſcẽdit. Muda
nã nobilitatẽ nõ naturæ æquitas præſtat: ſed cupiditatis ambitio⸗ ut nulla intereos diſcretio eſſe poſſit: quos
natiuitas ſecũda generauit. per quã tã diues ꝗᷓ pauper:tã ſeruus ꝗᷓ liber: tã nobilis ꝗᷓignobilis dei efficit filius. &
terrena nobilitas ſplẽdore gloriæ cæleſtis adumbrat᷑: & nuſꝗᷓ oĩno iã comparet. Dũ quæ retro in ſæcularibus
honoribus impares fueraãt:cæleſtis & diuinæ gloriæ nobilitate ueſtiunt æqualiter. Nullus ibi iam ignobilita
tis locus. nec degener quiſꝗᷓ eſt: quẽ diuinæ natiuitatis ornat nobilitas. niſi apud illos qui nõ putãt humanis
cæleſtia præponẽda. aut ſi putãt: quantũ eſt ſeſe ut illis ĩ minoribus præferãt:quos ſibi in maioribus pares eſ

ſe ſentiũt? & quaſi infra ſe poſitos in terra exiſtimẽt: quos ſibi in cæleſtibus æquales crediderint? ITu aũt quæ/

cũq; Api: nõ ſæculi uirgo es: oẽm præſentis uitæ glonã fuge. ut oẽ quod in futuro ꝓmittit᷑: coſequaris. Cõten
tionũ uerba & aĩoſitatis cauſas euita. Diſcordiarũ quoq; & litium occaſiones ſubterfuge. Nã ſi iuxta apoſtoli
doctrinã: ſeruũ dei litigare nõ decet: quãto magis hcilli Cuius quo uerecũdior eſt ſexus: animus debet eſſe
modeſtior. Linguã a maliloquio cohibe. & ori tuo legis frenos impone.ut tũc ſi forte loquaris: qu tacere pec
catũ ſit. Caue ne quid quod in reprehẽſionẽ ueniat: dicas. Lapis emiſſus eſt: ſermo ꝓplatus. Quapropter diu an
ꝗᷓ ꝓferat᷑: cogitandus eſt. Beatæ qppe ſũt: quæ nunꝗᷓ quod reuocare uelint: emittũt. Pudicæ mẽtis debetetiam
ſermo eſſe pudicus: qui ædificet ſemꝑ magis: ꝗᷓ aliquando deſtruat audientẽ. m hoc ꝙ apoſtolus præcipit di
cẽs: oĩs ſermo malus de ore ueſtro nõ pcedat. ſed ſiquis bonus eſt ad ædificationẽ fidei. ut det gratiã audienti
bus.Præcioſa deo lĩgua eſt: quæ nò niſi in diuinis rebus nouit uerba cõſtruere. & ſanctũ eſt os: unde cæleſtia
ſemp eloqa ꝓferunt. Abſentiũ obtrectatores: ꝗqſi malignos ſcripturæ auctoritate deterre. qa hoc inter pfecti
. uirtutes

uittutes
ptulent
aui⸗
lns
ciaque⸗

aotis

lennuel
durmer
taliserat
cocuplle
ta lbi
ſinmita⸗
utcnimi
otalie
aniet
Fült⸗
idn
lechan
timore⸗s
ſacelelt
(velcat
Pege
deo &l
ſineul
ulqyin
tl
ctihcan
uttuaſt
ſickihca
Uerteqn
utaudi
ncöon

cöͦnonl
1⸗
ck uirrutes hofe Ppheta cmemoratii as clpectũ iuſtt malignus ad nihil oduear: crrs peimncphancha
lternn pꝓtulerit. Nõ licet tibi alterius uituperationẽ patiẽter audire: qui nec ab aliis optas recipi tuã. Iniu ũ ꝗppe eſt
wi Tduid cõtra Xpi euãgeliũ uenit. ſi alteri quod tibi ab alio fieri moleſtũ eſt: patiaris inferri: Lingua ſemp tuã
Ppur ebonis eloquiis aſſueſce. & auditũ tuũ magis ad bonoꝶ laudẽ:qᷓ ad malo uitupꝑationẽ accõmoda. Vide ꝙ
ket oĩa quæcũq; bñfacis: ꝓpter deũ facias: ſciẽs eius rei tãtũ tea do recepturã eſſe mercedẽ: quam eius timoris &
Dieni amoris cauſa pfeceris. Sãctam magis eſſe ꝗᷓ uideri ſtude. qa nihil ꝓdeſt æſtimari: quod nõ ſit. &duplicis pcti
Aitnclui reatus eſt: nõ habere quod credit᷑: & quod no habeas: ſimulare. In ieiuniis magis ꝗᷓ in epulis delectare. illius ui/
netlur duæ memor: quæ nõ diſcedebat de tẽplo: deo ſeruiẽs ieiuniis & oronibus die acnocte. ac ſi uidua quidẽ iudæa
aleſts talis erat: qualẽ nũc uirginẽ decet eſſe Ap̃i: Diuinæ magis lectiõis cõuiuiũ dilige:ſpiritalibus te ſatiari dapibus
quat: & cõcupiſce. Illos potius require cibos: ꝗqbus aĩa magis ꝗᷓ corpus reficiat᷑. Carnis & uini ſpecies ꝗᷓſi caloris fomen
erlt orma ta. & libidinis incitamẽta fuge. Et tũc ſi forte uino uteris exiguo: cũ ſtomachi dolore nimio corporis cõpellit in
bl⸗ quo⸗/ firmitas:iracũdiã uince:aĩoſitatẽ cohibe. Quicqd illud eſt: quod poſt factã pœnitẽtiã ruborẽ ingerit ꝓximo:
deopr/ utcriminis abominationẽ deuita. Satis trãquilla: ſatis quietã eſſecõuenit mentem: & ab oĩ perturbatione fu
luelei roris alienã: quæ dei hitaculũ eẽ deſiderat: qui per ꝓphetã teſtat᷑ dicẽs: ſup quẽ aliũ requieſcã: niſi ſup humilẽ
lſtatt & quietẽ: & tremẽtẽ ſermones meos? Oĩum opeꝶ ſpeculatorẽ deũ crede: & caue neqꝗd quod diuinis oculis ĩdi
pſüſun gnũ ſit: aut opereris aut cogites. Cũ orationẽ celebrare deſideras: talẽ te exhibe: quaſi quæ ſis cũ deo locutura-
wid . Quãido pſalmũ dicis: cuius uerba loqueris: agnoſce: & in cõpuctiõe magis cordis ꝗᷓ in tinnulæuocis dulcedine
nobllt delectare. Lachrymas eniĩ pſallentis deus magis ꝗᷓ uoces gratiaꝶ approbat SFicut ppheta dicit. Seruite dño in
egrun⸗ timore: & exultate ei cũ tremore. Vbi timor & tremor eſt: ibi nõ uocis elatio: ſed animus flebilis ẽ: & lachrymo/
tusſer ſa delectatio. Oĩbus actibus tuis diligẽtiã adhibe. ꝗa ſcriptũ eſt: Maledictus hõ qui facit opus dei negligẽter
Ahois Creſcat tibi cũ annis gra: creſcat cũ ætate iuſticia. & fides eo pfectior uideat᷑ eſſe: quo ſenior:qa dns noſter Ieſus
ſüinnto: Xpᷣs:qui nobis exemplũ uiuẽdi reliquit: ꝓficiebat: nõ ætate tantũ corporea:ſed ſapia & gratia ſpiritali: coram
homini deo & hoĩbus. Oẽ tempus in quo te nõ meliorẽ ſenſeris: hoc æſtima pdidiſſe. Cœptũ uirginitatis ppoſitũ ad
isanal finẽ uſq; cõſerua: ꝗa nõ ichoaſſe tãtũ: ſed ꝑfeciſſe uirtus eſt. Sicut in euãgelio dns ait. Quiautem blruetauent
it ek2 uſq; in finẽ hic ſaluus erit. Caue ergo:ne cui cõcupiſcẽdi occaſionẽ tribuas:qa ſpõſus tuus ⁊elãs eſt.crimioſior
g elle: eſt adultera Xp̃i ꝗᷓ mariti. Eſto ergo forma oĩbus uiuẽdi:eſto exemplũ: præcede & ĩ actu quos ĩ ſaãctitatis ſan
dli/ ctificatiõe præcurris. Virginẽ te in oĩbus exhibe:nihil corruptionis obiiciat᷑ capiti tuo: cuius corpus integrũ eſt
ir ne ut tua ſit inuiolabilis cõuerſatio. Et qm ſicut in exordio epiſtolæ præfati ſumus te dei ſacrificiũ factã ach utiq;
8Et ſãctificationẽ ſuã etiã aliis impartit᷑: & ꝗſꝗs exeo digne ſumpſerit ſãctificationis & ipſe ſit particeps. Ita ergo
1olo per te quaſi per diuinã hoſtiã ſanctificent & cæteræ: cũ ꝗbus te ita in oĩbus exhibeas: ut qſꝗs uitã tuã aut uiſu
dileuel aut auditu cõtigerit ſãctificatiõis uim ſẽtiat: & tãtũ ſibi ſtelligat græ ex tua cõuerſatiõe tranſfũdi: ut dũ te imi/
nemai ari cõcupiſcit: dei ſacrificio & ipſe ſit dignus. HMZd
ponſi Epiſtola beati Hieronymi ad Euſtochiũ de uirginitate ſeruãda: cuius ſũmariũ ſubiicit᷑ argumẽtu.
nteölh 4 Xordiens a dicto ꝓphetico Euſtochiũ deo dicatã uirginẽ hortat᷑ ſanctũ uirginitatis cũ timore ſeruare
äich ꝓpoſitũ:exponẽs quãtũ ſit ꝓpter demonũ & carnis inſidias in ea ſeruãda piculũ. Quãtus quoq; & ꝗqᷓ
nobin irrecuperabilis ſit uirginis lapſus: poſt ruinã ſui ipſius ꝓponens exemplũ: & referẽs qualia in heremo
libaeldl cõſtitutus etiã exeſo corpore tentamẽta ptulerit: ꝓpter quæ monita uirginibus ſeruãda pponit. Er in primis
nobli ut uino abſtineãt ex ſcripturis: & ebrietate fugienda cõtinẽtiaq; ſectãda exempla recenſẽs: ſãctos quoq; in me
tltin diũ adducẽs: ui per camis libidinẽ ceciderũt: ut eo magis prudentibus uirginibus ſuggerat eſſe timẽdum. Ex
ns quo etiã inſipientes & intẽperantes: quæ ſolo uirginali noĩe Bariant præſertimq; agapetas in eccleſia quarũ
RMZ beghine inſtar habẽt acerrime arguit. Admonet deinde de ſalutatiõibus fœmiĩaꝶ illuſtriũ & uiduaꝶ quæ ſo
Anbus lIo noĩe præferunt caſtitatẽ uitare cõſortiũ: & ſocias eligere: quas ætas ꝓbat & uita amare ſolitu dinẽ: oroni &le
blita ctioni ſtendere. Docẽs remedia quædã cõtra carnis ſtimulos & incẽtiua libidinũ. Inde digrediẽs uirginitatẽ ex
mns tollit ꝑcõparationẽ nuptiaꝶ tanꝗᷓ fructũ ꝓcedentẽ ex radice: inſtruẽs quare etiã in ueteri lege fuit dãnata ſteri
ael litas: in noua prælata uirginitas. Obteſtat᷑ deinde uirginẽ: ut tẽplũ domini ĩtra ſe ſubſiſtẽs & arcam ſ. ãctifica-
ur tionis caute caute cuſtodiat: typica ex ſcripturis exempla accõmodaãs ultionis in eos: qui auſi fuerãt illa cõtin/
n gere. Hortat ad uitã cõtemplatiuã exemp lo Mariæ dni ledẽtis ad pedes. monet ſolaã cũ ſ ponſe o obſeruare cu/
el biculũ ex cãticis myſtica uerba coaptãs. Præcipit omnẽ inanẽ gloriã & oſtentationẽ etiã in bonis operibus de/
clinare: iuehẽs in hypocritas & quoſdã ſui temporis clericos ſub ſpecie religionis laſciuientes. Hortat ut puo
tele cet alias ad ſanctũ ĩſtitutũ: & ĩfimas quaſq; comites habeat nõ ancillas: ocioſas uero & curioſas fœmĩas oĩ'no
re pet deuitet. monet ne uelit diſerta uideri: & libros gẽtiliũ inſequat᷑: referẽs ſuã hiſtoriã qn fuerit pro gentiliũ le⸗
dun ctione correctus. admonet quoq; auaritiã fugere: & nõ ſolu aliena nõ appetere: ſed ꝓpria miſericorditer elar-
S giri. Plurima de ſcripturis teſtimonia atq; exempla cõgerẽs: quæ doceãt fugere auaritiã: & hiſtoriã referẽs pro
pich prietarii monachiĩ ægypto deprehẽſi cõſilio Macharii ad terrorẽ cũ nũmis ĩfoſſo. Qua occaſiõe digrediẽs tra
dient ctat de tribus generibus monachoꝶ ægypti: cœnobitaꝶ.ſ. anachorit aꝶ: & moabitaꝶ: & ipſo poſtremo dãna/
leſtu to: quod dicit ẽe deterrimũ prioꝶ.ĩſtituta perſequit᷑: de tpe quoq; or̃onis:de ſcĩtate ieiunii:de detractiõe & iu
lect dicio ac æmaulatiõe malignãtiũ euitanda cõmonetacit. ad extremũ exhortans oĩa uel dura uel aſpera pro Xp̃o

tutes ii. cCxii.

.

perferre:quãdo amãtibus illũ facile uidet omne difficile: & breuis modicaq; ppeſſio ĩeffabili præmio cõpẽſat᷑.

M ¶Aliud argumentum. r
Ota ꝙ hæc epiſtola calũniæ occaſionẽ præltitit detractatoribus aduerſus beatũ Hieronymuũ. Nã Ruffi
nus in ſecũdo libro quẽ ad Semproniu cõtra eũdẽ ſãctũ Hieronymũ ſcribit impingit: dicẽs eũ libellum

bere uidebat interſerens quædã ipſius epiſtolæ uerba: dicens etiã oĩum monachoꝶ genus diaconos quoq; &
. 4 P P — . * . . . . . —
præſbyteros fœde & turpiter laceraſſe: exponẽs uerba ipſius epiſtolæ. Cæteꝶ ſi aduertas in eis nõ contra bonos
ſ& modeſtos ſed malos & laſciuos extat ĩuectio. Vñn Hieronymus in rũſione elegãter ſe purgat a crimine. Sed

& Seuerus Sulpitius Hieronymi coæuus dialogũ ſcribẽs de monachis & anachoritis orientalibus: de hac ipſa

epiſtola quẽdam introducit ita loquẽtẽ. Ante hoc quinquẽniũ quẽdam illius libellũ legi:in quo tota noſtraꝶ
natio monachoꝶ ab eo uehemẽtiſſime uexat᷑ & carpit᷑. Et poſt pauca. Nihil inquit penitus omiſit: quod non
carperet: laceraret: exponeret: præcipue auaritiã: nec minus uanitatẽ inſectatus eſt. multa de ſuꝑbia: nõ pauca
de ſupſtitione diſſeruit. Vere fatebor mihi pinxiſſe uidet᷑ uitia multoꝶ. Cæterũ de familiaritatibus uirginum

&& monachoꝶ atq;ʒ etiã clericoꝶ ꝗᷓ uera ꝗᷓ fortia diſputauit. Vnde & a quibuſdã quos nominare nolo dicit᷑ nõ

amari: quin & fremere dicuntur: cum in illo opuſculo ſcriptũlegũt: Cælibẽ ſpernit uirgo germanũ & cætera.
— ¶ Epiſtola. B

— IVWdi filia & uide & inclina aurẽ tuã: & obliuiſcere populũ tuũ & domũ patris tui:& cõcupiſcet rex de-

(*

corẽ tuũ. In quadrageſimoquarto pſalmo deus ad aiam loquit᷑ humanã: ut ᷣm exemplũ Abrahæ
exiens de terra ſua & de cognatione ſua relinquatchaldæos: qui quaſi dæmonia interpretant᷑: & ha/

*
7
—

bitet in

dire Salomonis: & ad eũ ueneris: cõfitebit᷑ tibi cũcta quæ nouit: & inducet te rex in cubiculũ ſuũ: & miꝶ in mo
dũ colore mutato: ſermo tibi ille cõueniet quæ eſt iſta quæ aſcẽdit dealbata? Hoc iccirco mi domina Euſtochi
um ſcribo (dominã quippe uocare debeo ſponſã dñi mei)ut ex.ipſo principio lectionis agnoſceres:nõ menũc
laudẽ uirginitatis eſſe dicturũ: quã probaſti optimã: & cõſecuta es:nec enumeraturũ moleſtias nuptiaꝶ:quõ

intumeſcat uterus:uagiat infãs:cruciet pelle e: domus cura ſollicitet: & oĩa quæ putant᷑ bona: mors extrema
præcidat. hit enĩ & mariti ordinẽ ſuũ: honorabiles nuptias: & cubile ĩmaculatũ: Sed ut intelligeres tibi exeutè
de ſodoma:timẽdũ eſſe Loth uxoris exemplu. Nulla eſt eni in hoc libello adulatio. Adulator quippe blãdus

inimicus eſt. Nulla erit rhetorici pompa ſermonis: quæ te etiã inter angelos ſtatuat: & beatitudine uirginitatis

expoſita.mũdu ſubiiciat pedibus tuis. Nolo tibi uenire ſupbiam de ꝓpoſito: ſed timorẽ. Onuſta incedis auro
latro uitandus eſt. Stadiũ eſt hæc uita mortalibus.hic cõtẽdimus: ut alibi coronemur. Nemo inter ſerpẽtes &

ſcorpiones ſecurus ingreditur. Et inebriatus eſt inquit dũs: gladius meus in cælo: & tu pacẽ arbitraris in terra:

quæ generat tribulos: & ſpinas: quã ſerpẽs comedit. Nõ eſt nobis colluctatio aduerſus carnẽ & ſanguinem:
ſed aduerſus prĩcipatus & poteſtates huius mũdi: & haꝶtenebraꝶ aduerſus ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus.

Magnis inimicoꝶ circũdamur agminibus:hoſtiũ ꝑlena ſũt oĩa. Caro fragilis & cinis futura poſt modicũ:pꝑu/

gnat ſola cũ plunbus. Cu aut fuerit diſſoluta: & uenerit princeps muũdi huius: & ĩuenerit in ea peccati nihil: tũc

ſecura audies per ꝓphetã. Nõ timebis a timore nocturno: a ſagitta uolãte per diẽ: a negocio perambulãte in te
nebris: ab incurſu & dæmonio meridiano. Cadẽt a latere tuo mille: & decẽ milia a dextris tuis: ad te autẽ nõ ap
propinquabũt. Quod ſi eoꝶ te multitudo turbauerit: & ad ſingula incitamẽta uitioꝶ cœperis æſtuare: &dixe

rit tibi cogitatio tua: ꝗd faciã ? Reſpondit tibi Heliſæus: Noli timere quia plures nobiſcũ ſũt: ꝗᷓ cũ illis: & ora/
bit: & dicet: Dñe aperi oculos puellæ tuæ: utuideat: & apertis oculis uidebis igneũ currũ: qui te ad exemplũ He

liæ in aſtra ſi uſtollat: tũc læta cãtabis: Anima noſtra ſicut paſſer erepta eſt de laqueo uenantiũ:laqueus con/
tritus eſt: & nos liberati ſumus. Quandiu hoc fragili corpore detinemur: quãdiu habemus theſaurũ iſtũin ua

——,ꝑ—

ſis fictilibus:& cõcuꝑiſcit ſpus aduerſus carnẽ: & caro aduerſus ſpiritũ nulla eſt certa uictona. Aduerſarius ni

diabolus tanqua leo rugiẽs aliquid deuorare quærẽs circuit. Poſuiſti ait Dauid tenebras: & facta eſt nox. In ip
a pertraſibunt oẽs beſtiæ ſiluæ. Catuli leonũ rugiẽtes: ut rapiãt & quærãt adeo eſcã ſibi. Nõ quærit diabolus
horĩes ĩfideles:no eos qui foris ſũt: & quoꝶ carnes coxit rex Aſſyrius in olla. de eccleſia Api rapere feſtinat: eſcæ

eclus

quẽ Hã de cõſeruãda uirginitate Romæ poſitũdeſcripſiſſe. In quo Xpianoꝶ ordinẽ omnẽ Frac omnẽq; ꝓfeſ
ſionẽ uniuerſã quoq; fœdiſſimis exprobrationibus infamaret eccleſiã. Nã ipſas uirgines de quaꝶ uirtute ſcri

rogione uiuentiũ: quã alibi propheta ſuſpirat dicẽs: Credo uidere bona dni in terra uiuentiũ. Verũ nõ
ſufficit tibi exire de pria tua: niſi obliuiſcaris populi & domus patris tui: ut camecõtẽpta ſpõſi iũgaris ample/
xibus: Ne reſpexeris inquit retro: nec ſteteris in omni circa regione:ſed in monte ſaluũ te fac:ne forte compre/
hẽdaris. Nõ expedit apprehẽſo aratro reſpicere poſt tergũ:necde agro reuerti domũ: nec poſt Ap̃i tunicã ad
tollendũ aliud ueſtimẽtũ tecta deſcẽdere. grãde miraculũ. Pater filiã cohortat᷑: ne meminerit patris ſui. Vos
de patre diabolo eſtis: & deſideria patris ueſtri uultis facere. Et alibi dicit ad iudæos: Qui facit pctm: de diabo/
lo eſt:tali primũ parente generati nigri ſumus:& poſt pœnitentiã:necdũ culmĩe uirtutis aſcenſo dicimus. Ni
gra ſũ & ſpecioſa filiæ Hieruſalẽ. Exiui de domo infãtiæ meæ: oblita ſum patris mei: renaſcor in Ap̃o. Quid
pro hoc mercedis accipio? Sequit᷑ & cõcupiſcet rex decorẽ tuũ. Hoc ergo illud magnũ ẽ ſact̃m. Propter hoc hõ
relinquet patrẽ & matrẽ ſuã: & adhærebit uxori ſuæ: & erũt ambo in carne una:iã nõ ut ibi in una carme: ſed in
uno ſpũ. Nõ eſt ſpõſus tuus arrogãs: nõ ſupbus: Aethiopiſſã duxit uxorẽ ſtatim ut uolueris ſapiam ueri au/

copilr,

NäRuch

niten

unuteſan
quo
trabono

nine, Fel

Ano
luodnon
mo Paucz
itginum
odici?ns
& ceten,

cetterde
iAbrahe
nk/
Verü n
amdl/
compre⸗
tkuniciad
ſui. Vos
leclabo⸗
mus Ni
Quil
rhocho
eledin
lenau/
inmo
ſtochi
enuic
quo
tema
Neütt
Ndus
mnitats
lsauto
nter.
uinem:
ihiltie
ſteinte
noap
KAo*
lül
uscon/
üinui
hnusni
lnp
bolus
elex
eils

eius ᷣm Abacuc electæ ſunt: Iob ſubuertere cupit: &deuorato iuda:ad cribrãdos apoſtolos expetit poteſtatẽ.
Nõ uenit Saluator pacẽ mittere ſup terrã: ſed gladiũ. Cecidit Lucifer: qui mane otiebat᷑: & ille qui in paradiſo
delitiaꝶ nutritus eſt: meruit audire: ſi exaltatus fueris ut aquila: inde detrahã te: dicit ds. Dixerat enĩ in corde
ſuo. Supꝑ ſydera cæli ponã ſedẽ meã: & ero ſimilis altiſſimo. Vnde quotidie ad eos qui per ſchalã Iacob ſom/

niãte deſcẽdũt: loquit᷑ deus: Ego dixi dii eſtis: & filii altiſſimi oẽs. Vos aũt ſicut hoĩes moriemini: & tanqᷓ unus

de principibus cadetis. Cecidit enĩ primus diabolus. & cũ ſtet deus in ſynagoga deoꝶ: in medio aũt deos diſcer
nat: apoſtolus eis qui dii eſſe deſinũt: ſcribit. Vbi eni in uobis ſũt diſſenſiones & æmulatiões nõne horĩes eſtis
& ſᷣm hominẽ ambulatis? Si apoſtolus uas electionis & præparatus in euãgeliũ Xpi: ob carnis aculeos & incẽ
tiua uitioꝶ reprimit corpus ſuũ: & ſeruituti ſubiicit: ne aliis prædicãs ipfe reprobus inueniat᷑: & tñ uidet aliã
legẽ in mẽbris ſuis repugnãtẽ legi mentis ſuæ: &captiuũ ſe in legem ducipcti: ſi poſt nuditatẽ: ieiunia: fames:
carcerẽ: flagella: ſupplicia: in ſemetipſũ reuerſus exclamat: Infœlixego ho: quis me liberabit de corpore mortis

huius?tu te putas ſecurã eẽ debere Caue quæſo neqn de te dicat deus: uirgo iſrael cecidit. & nõ eſt:qui ſuſcitet

eã. Audẽter loquar: cũ oĩa poſſit deus:ſuſcitare uirginẽ nõ põt poſt ruinã. ualet quidẽ liberare de pœna. ſed nõ
uult coronarecorruptã. Timeamus illa pphetiã: ne in nobis etiã cõpleat᷑. Virgines bonæ deficiẽt. Obſerua qd
dicat: & uirgines bonæ deficiẽt: quia ſũt & uirgines malæ. Qui uiderit inꝗt mulierẽ ad cõcupiſcẽdã eã: iãẽ mœc
chatuseſteã in corde ſuo.Perit & mẽte uirginitas. Iſtæ ſũt uirgines malæ: uirgines carne non ſpiritu: uirgines

ſtultæ quæ oleum nõ hntes excludunt ab ipſo. Si aũt & illæ quæ uirgines ſunt: ob alias tñ culpas: uirginitate
corpoꝶ nõ ſaluant᷑: quid fiet illis: quæ proſtituerũt mẽbra Xp̃i:& mutauerũt templũ ſancti ſpũs in lupanar?

Ilico audiẽt. Deſcẽde ſede uirgo in terra. Filia Babylonis ſede in terra.nõ eſt thronus filiæ Chaldæon. nõ uoca
beris ultra mollis: & delicata. Accipe molã. mole farinã: diſcoperi uelamẽ tuũ: reuela canos: denuda crura:trã
ſi flumĩa. reuelabit᷑ ignominia tua: apparebũt obprobria tua. & hoc poſtdei filii thalamos:poſt oſcula fratrue
lis & ſpõſi. Illa de qua quõdam ſermo ꝓpheticus cõcinebat: Aſtitit regina a dextris tuis in ueſtitu deaurato:
circũdata uarietate: nudabit᷑: & poſteriora eius ponent in faciẽ ipſius. Sedebit ad aquas ſolitudinis poſita ua
ga. & diuaricabit pedes ſuos oĩ traſeunti: & uſq; ad uerticẽ polluet᷑. Rectius fuerat homini ſubiſſe coru igiũ:am
bulaſſe per plana:ꝗᷓ ad altiora tendentẽ in ꝓfundũ infernicadere. Ne fiat obſecro ciuitas meretrix fidelis S yon

ne poſt trin itatis hoſpitiũibi dæmones ſaltẽt: & Syrenæ nidificẽt: & ericii. Nõ ſoluat᷑ faſcia pectoralis.ſed ſta

tim ut libido titillauerit ſenſũ: aut blãdæ uoluptatis ĩcendiũ dulci nos calore perfuderit: erumpamus in uocẽ:
Dins auxiliator meus: nõ timebo quid faciat mihi caro. Etcũ poſt paululũ interior homo ĩter uitia atq; uirtu
tes cœperit fluctuare: dicito: quare triſtis es aſa mea: & quare cõturbas me? Spera ĩ dno:quia cõfitebor illi ſalu
tare uultus mei: & deus meus. Nolo ſinas cogitationẽ creſcere. Nihil ĩte Babyloniũ:nihil cõfuſionis adoleſcat
Dũ paruus eſt hoſtis ĩterfice: nequitia elidatin ſemine. Audi pſalmiſtã dicentẽ. filia babylonis miſera: beatus

qui retribuet tibi retributionẽ tuã. Beatus qui tenebit: & allidet paruulos ſuos ad petrã. Quia eniĩ ĩpoſſibile eſt

in ſenſ hominis nõ irruere motũ medullaꝶ: calorẽ nõ ſentire:ille laudar: ille prædicat beatus: qui ſtatĩ ut cœ
Perit cogitare:ĩterficit cogitatus: & allidit ad petrã.petra autẽ Apᷣs eſt. O quotiẽs egoipſe in heremo cõſtitutus
& in illa uaſta ſolitudine: que exuſta ſolis ardoribus: horridũ monachis præſtat habitaculũ:putabam me Ro

manits intereſſe delitiis. Sedebã ſolus: quia amaritudine repletus erã. horrebãt ſacco mẽbra. deformis & ſqual

lida cutis ſitũ æthyopicæ carnis obduxerat. quotidie lachrymætquotidie gemitus: & ſiquãdo repugnãtẽ ſom
nus ĩminẽs oppreſſiſſet nuda humo uix oſſa hærentia collidebã. De cibis uero & potu taceo: cũ etiã languẽtes
monachi aqua frigida utant᷑. & coctũ aliquid accepiſſe: luxuria ſit. Ille igitK ego:qui ob gehẽnæ metum talime

carcere ipſe dãnauerã: ſcorpionũ tãtũ ſocius & feraꝶ: ſæpe choris ĩtererã puellaꝶ. pallebãt ora ieiuniis: & mẽs

deſideriis æſtuabat in frigido corpore: & ante hominẽ ſuũ iã carne præmortua: ſola libidinũ ĩcẽdia bulliebãt.
Itaqʒ omni auxilio deſtitutus:ad leſu iacebã pedes: rigabã lachrymis: crine tergebã: & repugnantẽ carnẽ hebdo
madaꝶ inedla ſubiugabã. Nõ depudeſco ĩfidelitatis meæ. quin potius plãgo me nõ eſſe: quod fueri. Memini

me clamatẽ diẽ crebro iũxiſſe cũ nocte: nec prius a pectoris ceſſaſſe uerberibus: ꝗᷓrediretdño ĩ crepãte tranqlli/
tas. Ipſã quoq; cellulã meã ꝗſi cogitationũ meaꝶ cõſciã ptimeſcebã. & mihimet iratus & rigidus: ſolus deſerta

penetrabã. Sicubi cõcaua ualliũ: aſpa mõtiũ: rupiũ pᷣ̃rupta cernebã: ibi meæ oronis locus: ibi illud mibrimæ car
nis ergaſtulũ collocabã: & ut ipᷣe mihi teſtis ẽ dñs: poſt multas lachrymas: poſt cælo oculos ĩhærẽtes:nõnunꝗᷓ
uidebar mihi ĩtereſſe agmĩbus angeloꝶ: & lætus gaudẽſq; cãtabã poſt te ĩodore unguẽtoꝶ tuoꝶ curremus. Si
autẽ hoc ſuſtinẽt illi: qui exeſo corpore ſolis cogitatiõibus. oppugnant᷑: qd patit puella: quæ delitiis fruit᷑/? Nẽ
pe illud apoſtoli uiuẽs mortua eſt. Siqd itaqʒ in me poteſteſſe còſilii:ſi experto credit᷑: hoc primũ moneo:hoc
obteſtor: ut ſponſa Xp̃i uinũ fugiat pro ueneno. Hæc aduerſus adoleſcẽtiã prima arma ſũt dæmonũ. Nõ ſic
auaritia quatit: inflat ſupbia:delectat ambitio: facile aliis caremus uitiis: hic hoſtis nobis ĩcluſi us eſt: quocunq;
Pergimus: nobiſcũ portamus inimicũ. Vinũ & adoleſcẽtia duplexẽ ĩcendiũ uoluptatis : quid oleũ flãmæ adii

cimus Quid ardẽti corpuſculo fomẽta ignin miniſtramus Paulus inquit ad Timotheũ: iã noli aquã bibere

ſed uino modico utere: ꝓpter ſtomachũ tuũ: & frequẽtes infirmitates tuas. Vide quibus cauſis uini potus cõce

dat᷑: ut ex hoc ſtomachi dolor: & frequẽs medeat ifirmitas. Et ne nobis forſitan de ægrotationibus blandire/
mur: modicũ præcepit eſſe ſumendũ: medici potius cõſilio: ꝗᷓ apoſtoli: licet apoſtolus ſit medicus ſpiritalis: &

M iii. cxiii.

ne Timotheus ĩbecillitate ſupatus:euãgelii prædicãdi nõ poſſet ĩplere diſcurſus. Alioqn ſe dixiſſe meminerat:
& uinũ in quo eſt luxuria: & bonũ eſt hoĩ uinũno bibere:& carnẽ nõ mãducare. Noe uinũ bibit: & ĩebriatus

eſt poſt diluuiũ: rudi adhuc ſæculo: & tũcprimũ plãtata uinea. Vnde ĩebriani uino forſitã neb⸗ ciebat. Et ut ĩtel
ligas ſcripturæ in oĩbus ſacrjUm: margarita ꝗppe eſt ſermo dei: & ex oĩ parte forari põt:poſt ebrietatẽ nudatio fo⸗
moꝶ ſubſecuta eſt libido iũcta luxuriæ. Prius enĩ uẽter extẽdit᷑: & ſic cætera mẽbracocitant᷑. Audi de illa quid
dicat ſcriptura: Mãducauit enĩ populus: & bibit: & ſurrexerũt ludere. Loth amicus dei in monte ſaluatus: & de
tot milibus populis ſolus iuſtus ĩuentus inebriat᷑ a filiabus ſuis. & licet illæ putarẽt genus hoĩum defeciſſe: &
hoc facerẽt liberoꝶ magis deſiderio ꝗᷓ libidinis: tũ ſciebãt uiꝶ iuſtũ hoc niſi ebriũ nõ eſſe factuꝶ. Deniq; d fe
cerit ignorauit: & ꝗᷓꝗᷓ uolũtas nõ ſit in crimie: errorin culpa eſt. Inde na ſcunt Moabitæ: & Ammonitæ inimici
Iſrael: qui uſq; ad quartã & decimã ꝓgeniẽ: & uſq; in æternũ nõ ĩgrediunt in eccleſiã dei. Helias cũ Ieſabel fu
geret: & ſub quercu iaceret feſſus: a ueniẽte ad ſe angelo ſuſcitat᷑. & dicit eiꝛſu rge & mãduca Reſpexit & ecce
ad caput eius panis collirida: & uas aquæ. Reuera nõ poterat eideus cõditũ meꝶ mittere: & electos cibos:& car
nes cõtuſione mutatas. Heliſæus filios ꝓphetaꝶ inuitat ad prandiũ: & h erbis agreſtibus eos alẽs cõſonũ prã

dentiũ audit clamorẽ: mors in olla homo dei. Nõ iratus eſt cocis. Lautioris enĩ mẽſæ cõſuetudinẽ nõ habebat

ſed farina deſup iactata: amaritudinẽ dulcorauit. Eadẽ ſpũs uirtute qua Moyſes mutauerat marã ĩ dulcedinẽ
Necnõ &iillos qui ad eũ cõprehẽdẽdũ uenerãt: oculis pariter ac mẽte cæcatos: cũ Samariã neſcios induxiſſet:qᷓ
libus epulis eos refici ĩperauerit: auſculta. Pone eis panẽ & aquã: manducẽt: & bibãt: & remittant᷑ ad dominu
ſuũ. Potuit & Danieli de regiis ferculis opulẽtior menſa traſferri. Sed Abacuc ei meſſoꝶ prandiũ portat:arbi/
tror ruſticanũ.ideoq; & deſiderioꝶ uir appellatus eſt: quia panẽ deſiderii nõ manducauit: & uinũ cõcupiſcen
tiæ nõ bibit. Innumerabilia ſũt de ſcripturis diuina riñſa: quæ gulã dãnent: & ſimplices cibos præbeãt. Verum
quia nũc nõ eſt ppoſitũ de ieiuniis diſputare: & uniuerſa exequi ſui eſt uoluminis & tituli:hæc ſufficiãt pau/
ca deplurimis. Alioqn ad exemplũ hoꝶ poteris tibi ipſa colligere: quõ primus de paradiſo hõ uẽtri magis obe
diens:ꝗᷓ deo in hãc lachrymaꝶ deiectus eſt uallẽ. Et ipſũdum Sathanas fame tentauerit in deſerto: & apoſto/
lus clamitet:eſca uentri: & uẽter eſcis:deus aũt hũc & illas deſtruet. Et de luxurioſis:quoꝶ deus uẽter eſt:id eniĩ
colit unuſqſq; quod iliit quo ſollicite puidendũ eſt: ut quos ſaturitas de paradiſo expulit: reducat eſu/

ries. Quod ſi uolueris rũdere: te nobili ſtirpe generatã: ſemp in delitis: ſemp in plumis: nõ poſſe a uino & eſcu

lentioribus cibis abſtinere:nec his legibus uiuere deſtrictius reſpondebo. Viue ergo lege tua: quæ dei nõ potes

Nõõ ꝙ deus uniuerſitatis creator & dñs inteſtinoꝶ noſtroꝶ rugitu & inanitore uẽtris: pulmonũq; delecter ar/

dore: ſed ꝙ aliter pudicitia tuta eſſenõ poſſit. Iob deo carus: & teſtimonio ipſius ĩmaculatus & ſimplex: audi
quid de diabolo ſuſpicet᷑: uirtus eius in lubis: & poteſtas eius ĩ umbilico. Honeſtæ uiri mulieriſq; genitalia
ĩmatutatis ſũt appellata noĩbus.Vn & de lumbis Dauid ſup ſedẽeius ꝓmittit᷑ eẽ ſeſſurus. Et. lxxy. aiæ intro
ierũt in ægyptũ quæ exierũt de fœmore Iacob. & poſtqᷓ cũ luctãte dno latitudo fœmoris eius emarcuit: a libe/

roꝶ opere ceſſauit. Et qui paſcha facturus eſt: accinctis mortilicatiſq; lum bis facere præcipit᷑:& ad Iob dicit de

us: accinge ſicut uir lũbos tuos. & Ioãnes zona pellicea cingit᷑. Apoſtoli iubent᷑ accictis lumbis euãgelii tenere
lucernas. ad hieruſalẽ uero quæ reſperſa ſãguine in campo ĩuenit᷑ erroris:in Ezechiele dicit᷑: non eſt præciſus
umbilicus tuus. Omnis igit᷑ aduerſus uiros diaboli uirtus in lumbis eſt. omnis in umbilico cõtra fœmĩas forti

tudo. Vis ſcire ita eẽ ut dicimus: accipe exempla. Sãpſon leone fortior: & ſaxo durior: & qui unus & nudus mil

le eſt pſecutus armatos: in Dalidæ molleſcit amplexus. Dauid ſᷣm cor dni electus. & qui uẽtuꝶ Apᷣm ſancto
ſæpe ore cantauerat: poſtꝗᷓ deambulãs ſuptectũ domus ſuæ Berſabeæ captus eſt nuditate: adulterio iũxit ho
micidiũ. Vbi & illud breuiter attende: ꝙ nullus ſit in domo tutus aſpectus. Quapropter ad dũm penitus loꝗ
tur. Tibi ſoli peccaui: & malũ corã te feci. Rex enĩ erat:aliũ nõ timebat. Salomon per quẽ cecinit ipſa ſapien/
tia:qui diſputauit a cedro libani uſq; ad hiſopũ quæ exiuit per parietẽ: receſſit a dno: quia amator mulieꝶ fuit
& ne aliquis ſibi de ſanguinis ꝓpinquitate cõfideret:ĩ illicitũ Thamar ſororis Ammon fr exarſit ĩcẽdiũ.Piget

dicere: quot quotidie uirgines deo ſacratæ ruãt. quãtas de ſuo gremio mater pdateccleſia. Sup quæ ſydera ini
micus ſupbus ponat thronũ ſuũ.quot petras excauet: & habitet coluberĩ foraminibus eaꝶ. Videas plæraſq;

matres ante ꝗᷓ nuptas: ĩ fſœlicẽ cõſcientiã mentitas: tantũ ueſte fuſca ꝓcedere. quas niſi tumor uteri: & infantiũ
ꝓcdiderit uagitus: ſãctas & caſtas ſeeſſe glorificãt: & erecta ceruice: & ludentibus pedibus ĩcedũt. Aliæ uero ſte
rilitatẽ præbẽt. & necdũ nati hoĩs homicidiũ faciũt. Nõnullæ cũ ſe ſenſerintcõcepiſſe: & ſcelere abortu uenena
meditatur. & frequẽter etiã ipſe cõmortuæ triũ criminũ reæ ad inferos pducunt᷑:homicidæ ſui: Api adulteræ:
necdũ nati filii parricidæ. Iſtæ ſũt quæ ſolẽt dicere:oĩa mũda mũdis. ſufſicit mihi cõſciẽtia mea. Cor mũdum
deſiderat deus. Cur me abſtineã a cibis: quos creauit deus ad utẽdũ? Et ſi qñ lepidæ feſtiuæ uolũt uideri: & ſe
mero ĩgurgitauerĩt: ebrietati ſacrilegiũ copulates aiũt: abſit: ut ego me a Xpi ſanguine abſtineã. Et quã uiderĩt
pallẽtẽ atq; triſtẽ: miſerã & manichæã uocãt. Et cõſequẽter(tali enĩ ꝓpoſito ieiuniũ hæreſis eſt)hæ ſũt quæ p
publicũ notabiliter ĩcedut. & furtiuis oculoꝶ nutibus: adoleſcẽtiũ greges poſt ſe trahũt:quæ ſempꝑ audiũt per

ꝓphetã: facies meretricis facta eſt tibi. impudorata es u. urpur tãtũ in ueſte ſit tenuis: & laxius ut crines de

cidãt ligatũ caput: ſoccus uilior: & per humeros hyacinthina lena forte uolitẽt. ſuccinctæ manicæ brachiis ad

haærentes. & ſolutis genibus fractus ĩceſſus. hæc eſt apud illas tota uirginitas. Habeant iſtæ huiuſmodi lauda

10 res

õsl
itel
umd
lech
ſemt
inſin
igtts
guic
in
uing
perm
cateat
ſimus
nolo⸗
tuo“
leroe
ingu⸗
bon⸗
uͤuel
lntst
en

lumna

nident tores ſuos. & ſub uirginali noĩe lueroſius pereãt. libenter enim talibus nõ placemus. pudet dicere(proh nefas)
ebrann triſte ſed ueꝶ eſt. Vnde in eccleſias agapetaꝶ peſtis ĩtroiit: Vnde ſine nuptiis aliud nomẽ uxoꝶ: Immo uñno/
tutitel uum cocubinariũ genus. Plus ĩferã. Vñn meretrices uniuiræ. Quæ eadẽ domo: uno cubiculo: ſæpe uno tenent᷑
ltofe & lectulo. & ſuſpitioſas nos uocãt:ſi aliqd æſtimamus. Frater qui ſpiritalis eſt: ſororẽ uirginẽ deſerit cælibem.
ln quid ſpernit uirgo germanũ fratrẽ. quærit extraneũ. & cũ in eodẽ propoſito eẽ ſe ſimulẽt: quærũt alienoꝶ ſpiritale
dus: e ſolatiũ: ut domi habeãt carnale cõmerciũ. Iſtiuſmodi hoĩes Salomon in ꝓuerbiis ſj pernit dicẽs. Alligabit quis
eciſlec in ſinu ignẽ: & ueſtimẽta eius nõ cõburent᷑ Aut ambulabit ſuꝑ carbones Snek pedes nõ ardebut: Exploſis
Gke Si & extermĩatis his quæ nolũt eſſe uirgines: ſed uideri: nũcad tem ihi oĩs rigit᷑ oratio. Quæ quanto prima
einimnie lomanæ urbis uirgo nobilis eẽ cœpiſti: tãto tibi amplius laboradũ e: ne & pᷣſẽtibus bonis careas: & futuris. Et
label ſi quidẽ moleſtias nuptiaꝶ: & ĩcerta cõiugii: de domeſtico exẽplo hũiſti: cũ ſoror tua Bleſilla ætate maĩior: ſed p/

poſito minor:poſt acceptũ maritũ: ſeptimo mẽſe uiduata eſt. Oinfœlix humana cõditio: & futuri neſcia: &

itgerre 5 —
rden uirginitatis coronã: & nuptiaꝶ pdidit uoluptatẽ. Et quanꝗᷓ fm pudicitiæ graduũ teneat uiduitas: tñ quas illam
oni zi per momẽta ſuſtinere æſtimas cruces: ſpectãtem quotidie in ſorore: ꝙ ipſa perdiderit Et cũ difficilius experta

kabehrt careat uoluptate: minorẽ cõtinentiæ ſe ſciat habere mercedẽ: ſit tn & illa ſecura:ſit gaudẽs. Cẽteſimus & ſexage
ſimus fructus de uno ſũt ſemine caſtitatis. Nolo habeas cõſortia matronaꝶ: nolo ad domos nobiliũ accedas:

leds
nolo te ftequẽter uidere quod cõtemnẽs uirgo eſſe uoluiſti.ſi ſibi ſolẽt applaudere mulierculæ deiudicibus ui
lomini ris: & in aliqua dignitate poſitis:ſi ad ĩperatoris uxorẽ cocurrit ambitio ſalutantiũ:cur tu facis iniuriam uiro
ratbi, tuo Ad hoĩs cõiugem dei ſy ponſa ꝗd ꝓperas· Diſce inac parte ſ. uꝑbiam ſanctã. ſcito te illis eẽ meliorẽ. Neq;
piſen uero eaꝶ tantũ te cupio declinare decurſus: quæ marito ĩflant honoribus: quas eunuchoꝶ greges ſepiũt: dᷣ
Venum in quaꝶ ueſtibus attenuata ĩ filu auri metalla texunt ſed etiã eas fuge: quas uiduas neceſſitas fecit: nõ uolun
ütan tas:nõ ꝙ mortẽ optare debuerint maritoꝶ: ſed datã occaſionẽ pudicitiæ nõ libenter acceperint. Nũc uero tä
goche tũ ueſte mutata: priſtina nõ mutat ambitio. præcedit caueas baſternaꝶ: ordo ſemiuiroꝶ: & rubentibus buccis
tpoſb, cutis farta diſtendit᷑: ut eas putes maritos nõ amiſiſſe: ſed quærere. plena adulatoribus domus: plena cõuiuüis.
“ Clerici ipſi quos in magiſterio eſſe oportuerat doctrinæ pariter & timoris: oſculant capita matronaꝶ. & extẽ/
*K ta manu: ut bndicere eos putes uelle:ſi neſcias: precia accipiũt ſalutãdi. INle interĩquæ ſ acerdotes ſuo uiderint
hänan indigere præſi idio: erigunt in ſ upbiã: & quaſi maritoꝶ expertes dnatu: uiduitatis præferũt libertatẽ. Caſtæ uo
on cant᷑ & noĩe.Et poſt cœnã dubiã apoſtolos ſ. omniãat. Sint tibi ſociæ quæ ſe ieiunio tenuãt:ꝗqbus Dallor in facie
Wü eſt: quas ætas ꝓbauit & uita: quæ quotidie in cordibus ſuis canũt: ubi paſcis:ubi cubas in meridie? quæ ex afle
nl ctu dicũt:cupio diſſolui & eſſe cũ Xpᷣo. Eſto ſubiecta parẽtibus. imitare ſ ponſum tuũ.Rarus ſit egreſſus in pu
bkan blicũ. Martyres tibi quærant᷑ in cubiculo tuo. Nunꝗᷓ cauſadeerit ꝓcedendi: ſi ſemp qñ neceſſe eſt: ꝓceſſura ſis
tue uære moderatos cibos: & nunꝗᷓ tibi ſit uenter expletus. Plures ꝗppe ſũt: quæ cũ uino ſint ſobriæ:ci boꝶ largi
ri⸗ utte ſüt ebriæ. Ad of̃onẽ tibi nocte ſurgẽti:nõ indigeſtio ructũ faciat: ſed inanitas. Crebrius lege:diſce qᷓpluri/
alde ma. Tenẽti codicẽ ſomnus obrepat: & cadentẽ faciẽ pagina ſaãcta ſuſcipiat. Sint tibi quotidiana ieiunia: & re-
lii fectio ſaturitatẽ fugiẽs. Nihil pdeſt biduo triduoq; traſmiſſo: uacuũ portare uentrẽ: ſi pariter obruat᷑: ſi com
tenetec penſet᷑ ſaturitate ieiuniũ. Illico mẽs repleta torpelſcit: & irrigata humus ſpinas libidinũ germinat. Siquãdo
welis ſenſeris exteriorẽ hoĩem florẽ adoleſcẽtiæ ſuſpirare: & accepto cibo: cũ te in lectulo cõpoſitã dulcis libidinũ põ
vlot pa cõcuſſerit arripe ſcutũ fidei: in quo ignitæ diaboli extinguunt᷑ ſagittæ. Oẽs adulterantes: qſi clibanus corda
lueml eoꝶ. At tu Xp̃i comitata ueſtigiis: & ſermonibus eius intẽtata dic. Nõne cornr̃m ardens erat in uia:cũ aperi/
ſanch ret nobis Ieſus ſcripturas? & illud ignitũ eloquiũ tuũ: & ſeruus tuus dilexit illud. Difficile eſt humanã anima
intſ aliqd nõ amare: & neceſſeeſt ut in quoſcũq; mẽs noſtra trahat affectus. carnis amor ſpiritus amore ſuperetur:
wob Deſideriũ deſiderio reſtinguat. Quicꝗd inde minuit᷑ hiccreſcit: quin potius ſemper ingemĩa: & dic ſuꝑ lectu
Ppien⸗ Iũ meũ in noctibus:quæſiui quẽ dilexit aĩa mea. Mortificate inqt apoſtolus mẽbra ueſtra quæ ſũt ſup terrã.
nfut Vñ & ipſe cõfidenter aiebat uiuo aũt iã nõ ego:uiuit uero in me Aps:qui mortificat mẽbra ſua: & in imagine
Poet pambulat:nõ timet dicere: factus ſũ ſicut uter in pruina. Quicꝗd in me fuerit humoris libidinis excoctũ eſt:è&
tami infirmata ſũt in ieiunio genua mea: & oblitus ſũ mãducare panẽ meũ. Auoce gemitus mei adhæſit os meum
aſ⸗ carni meæ. Eſto cicada noctiũ. Laua per ſingulas noctes lectũ tuũ lachrymis tuis:ſtratũ tuũ riga. Vigila & fias
anliü ſicut paſſer in ſolitudine:Pſalle ſpiritu pſalle & ſenſu. Benedic aĩa mea dnm: & ne obliuiſcaris oẽs retributio
goſte nes eius: qui ꝓpiciat᷑ cũctis iniquitatibus tuis: qui ſanat oẽs ĩ firmitates tuas: & redimet ex corruptiõe uitã tuã:
enen⸗ qs nr̃m ex corde dicere põt. Quia cinerẽ qᷓſi panẽ mãducabã: & potionẽ meã cũ fletu miſcebã. an nõ flẽdũ:nõ .
lterr gemẽdũ: cũ me rurſus ſerpẽs ĩuitat ad illicitos cibos cũ de paradiſo uirginitatis eiectũ tunicis uult ueſtire pel
idum liciis? quas Helias ad paradiſũ rediẽs ꝓiecitad terrã Quid mihi & uoluptati quæ in breui præteriit: qd cũhoc
„AOe. dulci & mortifero carmine ſirenaꝶ? Nolo illi ſubiacere te ſnĩæ: quæ in hoĩe eſt lata danatio. in doloribus in an
idetit xietatibus paries mulier: lex iſta nõ eſt mea:ſed dei. ad uiꝶ cõuerſio tua. ſi cõuerſio illius ad maritum quæ uiꝶ
gurß nõ habet Xp̃m: & ad extremũ morieris. Finis iſte cõiugii. meũ ꝓpoſitũ ſineſe exu eſt. Hẽant nuptæ tp̃s ſuũͥ. Na
titulus uirginitatis mihi maria dedicat᷑ & in Apo. Dicat aliqs. Et audes nuptiis detrahere quæ a deo benedictæ
Se ſũt? Nõ eſt detrahere nuptiis:cũ illis uirginitas anteferat᷑. Nemo malũ bona cõparat. Glorient & nuptæ cũa
l uirginibus ſint ſecũdæ: Greſaite ait & multiplicamini: & replete terrã. Creſcat & multiplicer ille qui ĩpleturus
h M iiu. ccxiiii.

toles

eſtterrã. tuũ agmẽ in cælis eſt. Creſcite & multiplicamini: hoc explet edictũ poſt paradiſũ & nuditatẽ: & ficus

folia auſpicantia pruriginẽ nuptiaꝶ. Nubat & nubar ille: qui in ſi udore faciei co medit panẽ ſuũ: cu ius terra tri
bulos & ſpinas germinat. & cuius herba ſentibus ſuffſocat᷑. meũ ſemẽ cẽtena fruge fœcundũ eſt. Nò oẽs capi/
unt uerbũ dei. ſed hi ꝗbus datũ eſt. Aiũ eunuchũ neceſſitas facit: me uolũtas ſicut ſcrip tu eſt. Tẽpus am plexã
di: & tp̃s abſtinẽdi manus a cõplexibus: tpᷣs mittẽdi lapides:& tpᷣs colligẽdi. Poſtꝗᷓ de duritia nationũ generati
ſuũt filu Abrahæ: cœperũt lapides uolui ſup terrã: ptralſeũt ꝗqppe mudi iſtius tu rbines: & in curru dei rota cele
ritate uoluunt᷑. Cõſuãt tunicas: qui ĩcoſutã deſurſũ tunicã pdiderũt. quos uagitus delectat ĩfãatiũ: in ipſo lu/
cis exordio fletu lugẽtes quo nati ſũt. Eua in paradiſo uirgo fuit: poſt pelliceas tunicas initiũ ſũpſit nuptiaꝶ.
Tua regio paradiſus eſt. Serua ꝙ nata es.& dic: Reuertere aĩa mea in requiẽ tuã Et ut ſcias uirginitatẽ eẽ natu
ræ: nuptia poſt delictũ: uirgo naſcit᷑ caro de nuptiis: in fructu reddẽs: qd in radice pdiderat. Exiet uirga de ra/
dice ieſſe: & flos de radice eius aſcẽdet. Virga mater eſt dni: ſimplex: pura: ſincæra: nullo extrinſecus germine co
hbaærẽte: & ad ſimilitudinẽ dñi unione fœcũda. uirgæ flos Apᷣs eſt dicẽs. ego flos cãpi: & liliũ cõualliũ. Qui & in
alio loco lapis prædicat abſciſus de mõte ſine manibus. ſignificãte ꝓpheta uirginẽ naſcituꝶ eſſe de uirgine. ma
nus qppe accipiunt᷑ pro ope nuptiaꝶ: ut ibi: ſiniſtra eius ſub capite meo: & dextera illius amplexabit᷑ me. In hu
ius ſenſus cõgruit uolũtatẽ etiã illud: ꝙ aĩalia quæ in arca Noe bina ĩducunt᷑timmunda ſũt. impar numerus
eſt mundus. ꝙ Moyſes & Ieſus naue nudis in ſanctã terrã pedibus iubent᷑ ĩcedere: Et diſcipuli ſine calciamen
toꝶ onere: uinculis pelliũ ad prædicationẽ noui euãgelii deſtinant᷑. ꝙ milites ueſtimẽtis Ieſu ſorte diuiſis: cali
gas nõ habebãt quas tollerẽt. Nec enĩ poterat hr̃e dus: quod ꝓhibuerat ſeruis. Laudo nuptias: laudo cõiugiũ.
ſed quia mihi uirgines generãt: lego de ſpinis roſã: de terra aurũ:decõcha margaritam. Nundd qui arat: tota
die arabit/ Nõne & laboris ſui fruge lætabit᷑: Plus honorant᷑ nuptiæ: qñ quod de illis naſcit᷑: plus amat᷑. Qvid
ĩuides mater filiæ: quæ tuo lacte nutrita eſt?tuis educata uiſceribus:in tuo adoleuit ſinu? Tuillã uirginẽ ſedu
la pietate ſeruaſti. Indignaris ꝙ noluit militis eẽ uxor:ſed regis Grande tibi beneficiũ præſtitit. Socrus dei eſſe
cœpiſti. De uirginibus inquit apoſtolus præceptũ dninõ hẽo. Cur/Quia & ipſe ut eẽt uirgo: nõ fuit imperii
ſed ꝓpriæ uolũtatis. Neq; enĩ audiẽdi ſũt:qui eũ uxorẽ habuiſſe cõfingũt. cũ decõtinentia diſſerens: & ſuadẽs
ppetuã caſtitatẽ ĩtulerit: uolo aũt oẽs eſſe ſicut meipſũ. & infra. Dico aũt ĩnuptis & uiduis:bonu eſtillis ſi ſic
maneat ſicut & ego. & in alio loco. Nũquid nõ habemus poteſtatẽ circũducẽdi mulieres: ſicut & cæteri apoſto
li Quare ergo no habet dñi de uirginitate præceptũ? quia maioris eſt mercedis: quod nõ cogit᷑: & offert᷑. quia
ſi fuiſſet uirginitas impata: nuptiæ uidebant᷑ ablatæ. & duriſſimũ erat cõtra naturã cogere: angelorũq; uitam
ab hoĩbus extorquere. & id quodãmodo dãnare: quod cõditũ eſt. Alia fuit in ueteri lege fœlicitas. Beatus q ha

bet ſemen in ſyon: & domeſticos in hieruſalẽ. & maledicta ſterilis: quæ nõ pariebat. & filii tui ſicut nouellæ oli

uaꝶ:in circuitu menſæ tuæ. & in repromiſſiõediuitiaꝶ: & nõ erit ĩfirmus in tribubus tuis. Nũc eunuchis dici/
tur: ne te lignũ arbitreris aridu. Habes locũ pro filiis & filiabus in cæleſtibus ſempiternũ:nuũc benedicunt᷑ pau/-
peres:& Lazarus diuiti præfert᷑ in purpura. Nũc qui infirmus eſt: fortior eſt. Vacuus eſt orbis: & ut de typicis
taceã: ſola erat benedictio liberoꝶ. Propterea & Abrahã iam ſenex Cethuræ copulat᷑. & Iacob mãdragoris re/
dimit᷑. & cõcluſam uuluã in eccleſiæ figurã Rachel pulchra cõquerit᷑. Paulatim uero ĩcreſcente ſegete meſſor
imiſſus eſt. Virgo Helias: Heliſæus uirgo: uirgines multi filii prophetarũ. Hieremiæ dicit᷑: & tu ne accipias
uyxorẽ. Sanctificatus ĩ utero:captiuitate ꝓpinqua: uxorẽ prohiber accipere. Aliis uerbis idipſum apoſtolus lo
quit᷑. Aeſtimo hoc bonũ eẽ ꝓpter ĩſtãtẽ neceſſitatẽ. qm̃ bonũ ẽ hoĩ ſic eẽ. Quæẽ iſta neceſſitas quæ aufert gau
dia nuptiaꝶ: Tẽpus breuiatũ eſt. reliquũ eſt: ut & qui hñt uxores:ſic ſint qᷓſi nõ habeant. In ꝓximo eſt Nabu/
chodonoſor. ꝓmouit ſe leo de cubili ſuo: quo mihi ſuꝑbiſſimo regi ſeruitura cõiugia? quo paruulos quos ꝓ/
pheta cõplorat dicẽs adhæſit lingua lactẽtis ad faucẽ ipſius in ſiti. paruuli poſtulauerũt panẽ: & qui agerer
eis: nõ erat. Inueniebat ergo ut diximus: in uiris tantũ hoc cõtinẽtiæ bonũ: & in doloribus iugiter Eua parturie
bat.Poſtꝗᷓ uero uirgo cõcepit in utero:& peperit nobis pueꝶ:cuius principatus in humeros eius:deũ fortẽ:pa/
trẽ futuri ſæculi: ſoluta maledictio eſt. Mors per Euã: uita per Mariã. Ideoq; & diutius uirginitatis donũ flu/

xit in fœmĩas: qa cœpit a fœmiĩa. Stati ut filius dei ingreſſus eſt ſup terrã: nouã ſibi legẽ inſtituit. ut qui aban

gelis adorabat᷑ in cælo: haberet angelos & in terris. Tũc Holofernis caput Iudith uidua & cõtinẽs amputauit.
Tũc Amã qui ĩterpretat᷑ iniquitas: ſuo cõbuſtus eſt igne. Tũc lacobus & Ioãnes relicto patre reti & nauicula:
ſecuti ſũt ſaluatorẽ: affectũ ſanguinis & uincula ſæculi & cura domus pariter relinquẽtes. Tũc primũ auditũ
eſt: qui uult uenire poſt me: abneget ſemetipſũ: & tollatcrucẽ ſuã: & ſequat me Nemo eniĩ miles cũ uxore per/
gitad prœliũ. Diſcipulo ad ſepulturã patris ire cupiẽti:nõ pmittit᷑. Vulpes foueas hnt:& uolucres cæli nidos:
ubi requieſcãt. filius aut hoĩs noò habet ubi caput ſuũ reclinet. Ne forſan cõtriſteris: ſi anguſte mãſeris. Quiſi
ne uxore eſt: ſollicitus eſt ea quæ dni ſũt: quõ placeat dũo. Qui aũtcũ uxore eſt: ſollicitus eſtea: quæ ſũt huius
mũdi: quõ placeat uxori. Diuiſa eſt mulier: & uirgo. Quæ nõ eſt nuptacogitat quæ ſũt dñiiut ſit ſãcta corpo⸗
re & ſpũᷣ. Nã quæ nupta ẽ: cogitat quæ ſũt mũdihuius: quò placeat uiro. Quãtas moleſtias hẽant nuptiæ: &
quot ſollicitudinibus uĩciant᷑: in eo libro quẽ aduerſus Heluidiũ de beatæ Mariæ ppetua uirgĩtate edidimus:

puto breuiter expreſſũ. Nũc eadẽ replicare flonduelt. Et ſicui placet:de illo põt haurire fonticulo. Veꝶ ne pe

nitus uidear omiſiſſe:nũcdicã: ꝙ cũ apoſtolus ſine ĩtermiſſiõe orare nos iubeat:& qui ĩ cõiugio debitũ ſoluit:
. 1 . =G orare

okate ne

ingtun
oultis

uitgo ſi

Abei

perlai

venenit

Nrlul
Genun
zütele⸗
uideter
gensi⸗
ceſlitu
gentip
nstſec

benter⸗
ſtüuoc
utur
Alln
lulel
Caud
nuc
culo⸗
mo:
tenet
dinit
Ano
Piien
ſurg
patal
honi
tirgu
n
geit
ſens
mar
der
hæ,
lote
mea:
din

lün
triſa

ir orare nõ poſſit:aut oramus ſemꝑ & uirgines ſumus: aut orare deſinimus: ut cõiugio ſea eruiamus. Et ſ inuplerit
8 n ingt uirgo: no Pecat: tribulationẽ tn carnis habebũt huiuſmodi.Et in principio libelli præfatus ſ ũ me de an/
in r guſtiis nuptiaꝶ: aut nihil oĩno: aut pauca dictuꝶ. Et nũc eadẽ admoneo: ut ſi tibi placet ſcire quot moleſtiis
ai uirgo ſit libera:quot uxor aſtricta ſit: legas Tercullianu ad amicũ philoſ: oph ũ: & de uirginitate alios libellos:
etti & btĩ Cypriani uolumẽ egregiu: & papæ Damaſi ſupꝑ hac re uerſu ꝓſaq; copoſita: & Ambroſii noſtri quæ nu
l per ſcripſit ad ſororẽ opuſcula. In ꝗbus tãto ſe effudit eloqo: ut quicqd ad laudes uirginũ ptinet exquiſierit: ĩ
pl olu/ uenerit: expreſſerit: ordinarit. Anobis diuerſo tramite incedet᷑. Wirginitatem no tãtũ efferimus: ſed ſeruamus.
eran, Nec ſufficit ſcire: qbonũ eſt: niſi cuſtodiar attẽtius: quod electuũ eſt. qa illud iudicii eſt. hoclaboris: &illud
ei natu cõmune cũ pluribus: hoc cũ paucis. Qui pſeuerauerit inqt uſq; in finẽ: hic ſaluus erit. Et multi uocati: pauci
Nden, aut electi. Itaq; obteſtor te corã deo: & xpo Ieſu: & electis angelis eius: ne uaſa tẽpli dni: quæ ſolis ſacerdotibus
nined . 0icgere coceſſu eſt: facile in publicũ ꝓferas. ne ſacrariũ dei ꝗſꝗᷓ ꝓfanus aſpiciat. Ozas arcã quã nõ licebat attin
Quigin gens: ſubita morte ꝓſtratus eſt. Neqʒ enĩ uas aureũ: & argentuũ tã caꝶ deo fuit ꝗᷓ tẽplũ corporis uirginalis. præ
tgne,ma ceſſit umbra: nũc ueritas eſt. Tu quidẽ ſimpliciter loqueris: & ignotos quoſq; blãda nõ deſpicis. Sed aliter ui/
mellhu dent ĩpudici oculi:nõ norunt aĩæ pulchritudinẽ cogitare ſed corporũ. Ezechias theſaurũ dei mõſtrauit Aſſy/
numenu riis: ſed Aſſyrii nõ debuerũt uidere qdcuperẽt. Deniq; frequẽtius bellis iudæa cõuulſa: uaſa primũ dni capta:
Aüimen atq; trãſlata ſũt ĩter epulas:atq; cõcubinaꝶ greges: quia palmauitioꝶ eſt honeſta polluere. Balthaſar potat ĩ
☛ phyalis. Nec declines aurẽ tuã in uerba malitiæ. Sæpe eni indecẽs aliquid loquẽtes: tentat mẽtis arbitriuũ. Si li
ciigii benter audias uirgo quod dicit᷑: ſi ad ridiculũ caſu labaris: qcquid dixeris: laudãt: ꝗqcquid negaueris: negãt. Ca
r:tot ſtã uocãt & ſãcta: & in qua nullus ſit dolus. Ecce uere ancilla Api dicẽtes. Ecce tota ſimplicitas. nõ ut illa horri
eid da:turpis: ruſticana terribilis: & quæ iõ forſitã maritũ nõ hũit ꝗa ĩuenirenõ potuit. Naturali ditimur malo:
nilecu, Adulatoribus noſtris libenter fauemus: & ꝗqᷓ nos rũdeamus indignos: & calidus rubor ora pfudat: attamẽ ad
lict uaud ſuã itrinſecus aĩa lætat᷑. Spõſa Xpᷣi arca eſt teſtamẽti ĩtrinſecus & extrinſecus deaurata: cuſtos legis dni.
tinei Gaude ſup his: ſerua quæ legis. Sicut in illa aliud nõ fuit: niſi tabulæ teſtamẽti: ita & in te nullus ſit extrinſe/
Alnd cus cogitatus. Supꝑ hoc ꝓpiciatoriũ quaſi ſup cherubin ſedere uult dns. mittit diſcipulos ſuos: ut in te ſicut in
1 lltp pullo aſinæ ſedeat. Curis te ſæcularibus ſoluas: ut paleas & lateres ægypti derelinquẽs: Moyſẽ ſequaris in here
tipoſi⸗ mo: & terrã repromiſſionis ĩtroeas. Nemo ſit qui ꝓhibeat: no mater: nõ ſoror:nõ cognata:nõ germanus. dns
en qun te neceſſariaã habet. Quod ſi uoluerint ĩpedire: timeãt flagella Pharaonis: qui populu dei ad colendũ eũ nolẽs
Pulum dimittere: paſſus eſt ea quæ ſcripta ſũt. Ieſus igreſſus in tẽplũ: ea quæ tẽpli nõ erat: piecit. Deus enĩ ⁊elotes eſt
uegn & nò uult fieri patris domũ ſpeluncã latronu. Alioquin ubi æra numerant᷑: ubi ſũt caueæ columbaꝶ & ſim/
lelro Palicitas enecat᷑: ubi in pectore uirginali amor ſæculariu negocioꝶ æſtuet: ſtati uelũ tẽpli ſcindet᷑. Sponſus con
biscic ſurget iratus: & dicet. relinquet᷑ uobis domus ueſtra deſerta. Lege euãgeliũ: & uide quõ Maria ad Pedes dni ſe⸗
niun dẽs: Marthæ ſtudio præferat᷑. & certe Martha ſedulo hoſpitalitatis obſequi o: dno atq; diſe“ apulis cõuiuiũ præ
npis Parabat. Martha inqt Martha ſollicita es: & turbaris erga plurima. pauca aut neceſſaria ſũt: aut unũ. Maria
n te/ bonã partẽ elegit: quæ nõò auferet᷑ ab ea. Eſto & tu Maria. cibis præferto doctrinã. Sorores tuæ curſitẽt & quæ
neſhbr rãt: quõ Apᷣm hoſpitẽ ſuſcipiãt.tu ſemel ſæculi onere piecto: ſede ad pedes dni tui. & dic: Inueni eũ quẽ quæ
didis rebat ala mea. tenebo eũ: & nõ dimittã. Etille rndeat. Vna eſt colũba mea: pfecta mea. Vnaẽ matri ſuæ: electa
usto genitrici ſ uæ: cæleſti uidelicet hieruſalẽ. ſempꝑte cubiculi tui ſecreta cuſtodiat. ſemꝑ tecũ ſponſus ludat intrin
enguu ſecus. Orãs loqu eris ad ſpõſũ:cũ legis: ille tibi loquit᷑: & cũte ſõnus oppreſſerit : ueniet poſt parietẽ: & mittet
Nv, manũ ſuã per foramen. & tãget uentrẽ tuũ. & expgefacta cõſurges dicẽs uulnerata charitate ego ſũ. Et rurſus
ab eo audies. hortus cõcluſus ſoror mea: fons ſignatus, Cauene domũ exeas: & uelis uidere filias regionis alie-/
linn næ. ꝗuis fres hẽas Priarchas. & iſrael parẽte læteris. Dina egreſſa corrũpit Nolo teſt põſũ quærere p plateas. no
Lant lo te circuire angulos ciuitatis. licet dicas: ſurgã & circuibo ciuitatẽ: & in foro & ĩ plateis querã: quẽ dilexit ai
l, mea: & ĩterroges. Nũquid quẽ dilexitaĩa mea: uidiſtis? Nemo tibi rũdere dignabit᷑. Spõſus ĩ plateis nõ pot ĩue
4 , niri: arcta & anguſta uia ẽ: quæ ducit ad uitã. Deniq; ſequit᷑. quæſiui eũ: & nò ĩueni. uocaui eũ: & nõ rndit mi
n hi. Atq; utinã nõ ĩueniſſe ſufficiat. uulneraberis: nudaberis: & gemebuũda narrabis: iuenerunt mecuſtodes
circũeunt ciuitatẽ. pcuſſeruũt me: & uulnerauerut me.tulerũt palliũ meuũ mihi. Si aũt hæc exiẽs patit᷑ illa quæ di
e xerat: ego dormio: & cor meu uigilat: & faſciculus ſtactẽ fratruelis meus mihi ĩ medio ubeꝶ meoꝶ cõmorabit᷑
nn. Quid de nobis fiet: quæ adhuc adoleſcẽtulæ ſumus?:quæ ſpõſa ĩtrãte cũ ſpõſo:remanemus extrinſecus?ẽ Ze/
ulii lotypus eſt AXpᷣs.nõ uult ab aliis uideri faciẽ tuã. Excuſes licet:atq; cauſeris obducto uelamie: ora cotexi: te quæ
reper/ ſiui: & dixi annũcia mihi: quẽ dilexit aĩa mea: ubi paſcis: ubi cubas in meridie: neqũ efficiar ſicut opta ſupꝑ gre/
nido⸗ ges ſodaliũ tuoꝶ.ĩ dignabit᷑: tumebit: & dicet. Si cognoueris teipſã o pulchra ĩter mulieres: egredere tu in ueſti
uin giis gregũ. & paſce hædos tuos in tabernaculis paſtoꝶ. Sis inꝗt pulchra. & ĩter oẽs mulieres ſpecies tua diligat᷑
hun ab ſpõſo:niſi tecognoueris: & oĩ cuſtodia ᷣuaueris cortuũ:niſi oculos iuuenũ fugeris: egracltens de thalamo
coſßo meo: & paſces hzc⸗ tuos: qui ſeparãdi ſũt a ſiniſtris. Itaq; mi Euſtochiũ filia: dna:conſerua: germana (aliud
hiri eni ætatis: aliud meriti: aliud religiõis: hoccharitatis nomẽ eſt) Audi Eſaiã loquẽtẽ. populus meus ĩtra cubicu
ln⸗ lũ tuũ.claude oſtiũ tuũ:abſcõdere puſillũ.aliquãtulũ donec trãſeat ira dni. Foris uagent᷑ uirgines ſtultæ tu in/
nepe trĩſecus eſto cũ ſpõſo: qa ſi oſtiũ clauſeris: & ſm euãgelii præceptũ ĩ occulto draueris patrẽ tuũ ueniet pulſabit
glut⸗ M — sl M v. cxy.
orate

& dicet. ecce ego ſto añ ianuã & pulſo.ſiqs mihi aperuerit ĩtroibo & cœnabo cũ eo & ipſe mecũ. & tu ſtati ſolli
cita rũdebis. Vox fratruelis mei pulſantis & dicẽtis api mihi ſoror mea: ꝓxima mea: colũba mea: pfecta mea.
neceſſe eſt utdicas: Diſpoliaui me tunicã meã: quõ Aua illãlaui pedes meos: quõ inquinabo eos? Ilico cõſur
ge & api: ne te morãte ptraãſeat: & poſtea cõqueraris: & dicas: apui ego patrueli meo: patruelis meus ꝑtraſiuit.
uid enĩ neceſſeeſt: ut cordis tui oſtia clauſa ſint? Spoſo aperiant᷑ Apo: claudant᷑ diabolo ſᷣm illud.Si ſpũs
oteſtatẽ habentis aſcẽderit ſuꝑ te: ne dimiſeris locũ tuũ. Daniel in cœænaculo ſuo: neq; enĩ pmanere poterat ĩ

4

humili: feneſtras apertas ad Hieruſalẽ hũit: & tu habeto apertas feneſtras:ſed unde lumẽ introeas:unde uide/

as ciuitatẽ domini. ne aperias illas feneſtras: de quibus dicit᷑. Intrauit mors per feneſtras noſtras. Illud quo

tibi uitandũ eſt: ne uanæ gloriæ ardore capiaris. Quõ inquit leſus poteſtis credere gloriã ab hoĩbus accipiẽtes

Vide quale malũ ſit:quod qui habuerit:nõ põt credere.Nos uero dicamus. Quoniã gloriatio mea tu es: & qui

loriat:in domino gloriet᷑. Et ſi adhuc hominibus placerẽ Xpi ſeruus nẽ eſſem. Et mihi aut abſit gloriari:ni
8 8 P P 8

ſi ĩ cruce dñi nr̃i leſu Xpi:per quẽ mihi mũdus crucifixus eſt: & ego mũdo. Et illud in te laudabimur tota die:
in te laudabit᷑ aĩa mea. Cũ facis elemoſi ynam: deus ſolus uideat. Cõ ieiunas:læta ſit facies tua. Veſtis nec ſatis
mũda: nec ſordida: & nulla diuerſitate notabilis: ne ad te obuiã p̃tereuntiũ turba cõſiſtat: aut digito demõſtre
ris. Frater eſt mortuus: ſororis eſt corpuſculũdeducẽdũ.caue ne dũ hoc ſæpius facis: ipſa moriaris. Nec ſatis re

ligioſa uelis uideri: nec plus humilis ꝗᷓ neceſſe eſt: ne gloria fugiendo quæras. Plures enĩ paupertatis miſericor

diæ: atq; ieiunii arbitros declinãtes: in hocipſo cupiũt placere: ꝙ placere cõtẽnunt. Et miꝶ in modũ laus dum
uitat᷑: appetit᷑ Cæteris pturbationibus: quibus hoĩs mẽs gaudet: ægreſcit: ſperat: & metus plures ĩuenio extra
neos:hoc uitio pauci admodũ ſũt:qui caruerĩt: & ille eſt optimus: qui ꝗᷓſi in pulchro corpore rara neuoꝶ ſor/
de reſpergit᷑. Neq; uero te moneo: ne de diuitiis glorieris: ne de generis nobilitate te iactes: ne te cæteris præfe/
ras. Scio humilitatẽ tuã. Scio teexaffectu dicere: Dne nõ eſt exaltatũ cor meu: neq; elati ſunt oculi mei. Noui

apud te & matrẽ tuã: ſupbiã per quã diabolus cecidit: penitus locũno habere. Vnde te ſup ea ſcribere ſupfluũ

ſit. Stultiſſimũ quippe eſtdocere: quod nouerit ille: quẽ doceas. Sed ne hoc ipſũ tibi iactantia generet. ꝙ ſæcu

li iactantiãcõtempſiſti: ne cogitatio tacita ſubrepat: ut quia ĩauratis ueſtibus placere deſiſti: placere conenis in

ſordidis. Et qn in cõuẽtu frat ueneris: uel ſororũ: humilis ſedeas: ſcabello te cauſeris indignaã: uox ex ĩduſtnia

quaſi cõfecta ieiuniis: tenuis nõ ſit: & deficiẽtis imitata greſſũ:humeris inuitaris alterius. Sũt ꝗppe nõnullæ ex
terminãtes facies ſuas: ut appareãt hoĩbus ieiunãtes:quæ ſtati :ꝛut aliquẽ uiderit ĩgemiſcũt:dimittũt ſupciliũ
& opta facie:uix unũ oculũ librãt ad uidẽdũ. Veſtis pulla:cigulũ ſacceũ: & ſordidis manibus:pedibuſq; uẽter
ſolus qa uideri non põt: æſtuat cibo: his quotidie pſalmus iſe cãtat᷑. Dñs diſſipabit oſſa hoĩum ſibi placẽtiũ.
Aliæ uirili hitu ueſte mutata: erubeſcũt fœmiĩiæ eẽ: qd natæ ſũt. Crinẽ amputãt: & ĩpudẽter erigũt facies eunu/
chinas. Sũt quæ ciliciis ueſtiunt᷑: & cucullis fabrefactis: ut ad infãtiã redeãt imitant᷑ noctuas & bubones. Sed

ne tãtũ uidear diſputare de fœminis. Viros quoq; fuge: quos uideris cathenatos: quoꝶ fœminei cõtra apoſto/
luũ crines hircoꝶ barba:nigrũ palliũ & nudi in patiẽtia frigoris pedes. Hæcoĩa argumẽta ſũt diaboli. Talẽ olim

Anthinũ:talẽ nuper Sophroniũ Roma cõgemuit. Qui poſtꝗᷓ nobiliũ introierũt domos: & deceperut mulier
culas oneratas peccatis: ſemp diſcentes: & nunꝗᷓ ad ſcientiã ueritatis peruenietes: triſtitiã ſimulãt: & quaſi lon
ga ieiunia furtiuis noctium cibis protrahut. Pudet dicere reliqua: ne uidear potius ĩuehi:ꝗᷓ monere. Sut alii de
meiordinis hoĩbus loquor)qui ideo preſ byteratũ: & diaconatũ ambiuũt: utmulieres licentius uideãt. Ois his
cura de ueſtibus: ſi bene oleant:ſi pes laxa pelle nõ folleat. Crines calamiſtri ueſtigio rotant᷑: digiti de annulis
radiat. & ne platas humilior uia ſpargat: uiæx ĩprimut ſũma ueſtigia. Tales cũ uideris ſponſos magis æſtimato
Aclericos. Quidã ĩ hoc oẽ ſtudiũ uitãq; poſuerũt: ut matronaꝶ noĩa domos moreſq; cognoſcãt. Ex ꝗbus unũ
qui huius artis eſt pnceps: breuiter ſtrictiq; deſcribã: quo facilius magio cognito diſcipulos recognoſcas. Cũ
ſole feſtinus exurgit:ſalutãdi ei ordo diſponit᷑: uiaꝶ cõpẽdia reqrunt᷑: & pene uſq; ad cubicula dormientiũ ſe/
nex ĩportunus ĩgredit᷑. Si puluillũ uiderit: ſi mãtile elegãs: ſi aliqd domeſticæ ſupellectilis laudat: mirat: & at
trectat: & ſe his ĩdigere cõquerẽs: nõ tã ĩpetrat:ꝗᷓ exrorquet: qa ſingulæ metuut ueredariũ urbis offendere: huic
inimica caſtitas: inimica ieiunia: pradiũ nidoribus ꝓbat: & altilis geranopepa: uulgo papizo noĩat. os harbaꝶ
& ꝓcax: & ĩ cõuitia ſemp armatũ. Quocũq; te uerteris: pᷣmus ĩ facie ẽ. Quioqd nouũ ĩſonuerit:aut auctor aut
exaggerator ẽ famæ. & q p horaꝶ momẽta mutat᷑: tã nitide feroceſſcit: ut illũ Thracii Regis putes eẽ germanũ
uanis callidus hoſtis pugnat ĩſidiis. Sapiẽtior erat coluber oĩbus beſtiis ꝗs creauerat dñs ſup terrã. Vn & apo
ſtolus. nõ inqt ignoramus eius aſtutias. nec afſectatæ ſordes: nec exquiſitæ muũditiæ cõueniũt xpᷣiano. Siquid
ignoras: ſiqd de ſcripturis dubitas: interroga eũ: quẽ uita cõmẽdat: excuſat ætas: fama nõ reprobat.q poſſit di
cere deſpõſaui enĩ uos uni uiro uirginẽ caſtã exhibere Xpo. Aut ſi nõ eſt: ꝗq poſſit exponere: melius ẽ aliqd ne/
ſcire ſecuraã:qꝗᷓ cũ piculo diſcere. Memẽto qa in medio laqueoꝶ ambulas: & multæ ueteranæ uirgines: caſtitatis
ĩdubitatæ:ĩ ipo mortis limĩe coronã pdiderede manibus. Siquæ ancillulæ ſunt comites ꝓpoſiti tui: ne eriga/
ris aduerſus eas: ne ĩfleris utdna.unũ ſpõſũ hr̃e cœpiſtis:ſimul pſallitis: Xp̃i ſimul corpus accipitis:cur mẽſ adi
uerſa ſit: Prouocent & aliæ: honor uirginũ ſit inuitatio cæteraꝶ. Quod ſi aliquã ſẽſeris ĩfirmiorẽ ĩ fide:ſi uſcipe
cõſolare: bladire. & pudicitiã illius fac lucrũ tuũ. Siqᷓ ſimulat fugiẽs ſeruitutẽ: huic apte apoſtolũ lege. melius
ẽ nubere:ꝗᷓ uri. Eas aũt uirgies & uiduas: quæ ocioſæ & curioſædomos circueũt mronaꝶ: quæ rubore frõtis at/
. S trito

titoßp
Nul
uedüt
tasm
lta
tui
tesoe
AAten
N
ina
ſtorii
toct
mol
bru⸗
mebꝛ
ceas.
guuch
ſe ite
ſcctei
wbiti
ren⸗
ei
ba.
iet
mbu
ſih
ſiun
titd
n
toc
Pet
uin
tenen
lut.
lal

nec

Cevf

dil trito paraſitoꝶ incedunt ĩmodũ:qᷓſi quaſdã peſtes abiice. Corrũpunt mores bonos cõfabulationes peſſimæ.
wle N ulla illis niſi uẽtris cura . & quæ uẽtri ꝓxia. Iſtiuſt. moi hortari ſolẽt & dicere: mi catella: rebus tuis utere. & ui⸗
iluit ue dũ uiuis: & nuquid filiis tuis Fuas Vinoſæ atq; laſciuæ: qd uis mali ſſinuãt:ac ferreas quoq; mẽtes ad deli-
Sihi tias molliut. && cũ luxuriatæ fueri t:ĩ xpᷣo nubere uolũt. habẽtes dãnationẽ: pᷣmãa fidẽ irritã fecerunt. Nec tibi
te diſta multuũ uelis uideri:aut lyricis feſtiua carmibus metro ludere. Nõ delubẽ matronaꝶſ. aliua delicata ſecte
Ceui, ris. quæ nũc ſtrictis dẽtibus: nũc labiis diſſolutis: balbutiẽtẽ lĩguã ſdimidiata uerba moderãtur: ruſticũ putan
tes oẽ qd naſcit᷑. Inde illis adulteriũ etiã liguæ placet. Quæ pars fideli cũ ĩfidele: Quæ eni cõmunicatio luci
din ad tenebras Qui coͤſenſt us xpo cũ belial: Quid facit cũ pſalterio Oratius cũeuãgeliis Maro cũ apoſtolo Cice
aad ro? Nõne ſcaãdaliꝛat᷑ frater:ſi te uiderit idolio recubẽtẽ⸗ Et licet oĩa mũuda mũdis: & nihil reiiciẽdũ: qd cũ gra
inn tiaꝶ actiõe pcipit: tñ. ſimul bibere no debemus calicẽ xpᷣi: & calicẽ dæmonioꝶ. Referã tibi meæ infœlicitatis hi
„* ſtoriã. Cũ ante annos plurimos: domo: parẽtibus: ſorore: co natis: quodq; his difficilius e:coſit uetudine lautio
Nehti ris cibi: pptercæloꝶ me regna caſtraſſẽ: & Hieroſe olymã militaturus pergerẽ: bibliotheca: quã mihi Romæ ſũ
* mo ſtudio ac labore cõfecerã:carere oĩno nõ potera. Ita. miſer ego lecturus Tulliũ ieiunabã. poſt noctiũ cre/
rtit bras uigilias: poſt lachrymas: quæ mihi pᷣteritoꝶ recordatiõe peccatoꝶ ex ĩtimis uiſceribus fluebãt: Plato ſu⸗
“Rl mebat in manibus. Siquãdo memetipſũ reuerſus pꝓphetas legere cœpiſſẽ:ᷣmo hortebat ĩcultus. Et lumẽ
K cæcis oculis nõ uidebã: nõ oculoꝶ putabã culpa eẽ: ſed ſolis. Duita me antiquus pẽs illuderet: meclia ferme
AA quadrageſima medullis ĩfuſa febris corpus ĩuaſit echauſtũ: & ſine ulla reqe(quod dictu quoq; ĩcredibile ſit)
derts ſic ĩfœlicia mẽbra depaſta ſũt: ut oſſibus uix hærerẽ. Interim parantur exequiæ: & uitalis aĩæ calor toto frige
lor ſcẽte iã corpore:i ſolo tãtũ tepẽte pectuſculo palpitabat. Cũ ſubito raptus in ſpũ ad tribunal iudicis ptrahor:
Rks ubi tãtũ luminis erat: & tãtũ excircũſtãtiũ claritate fulgoris: ut piectus in terrã: ſurſũ aſpicere nõ aucders In/
Nuu

terrogatus de cõditiõe: chriſtianũ me eẽ reſpõdi. & ille ꝗ pᷣſidebat: mẽtiris ait. ciceronianus es:nõ xp̃ᷣianus. ubi
enĩ theſaurus tuus:ibi & cor tuũ.Ilico obmutui. & ĩter uerbera (nã cædi me iuſſerat cõſciẽtiæ magis igne torq̃

Altau par. Illũ mecũ uerſiculũ reputãs: in ĩ ferno autẽ qs cõfitebit᷑ tibi: Clamare tn cœpi: & eiulãs dicere. Miſerere mei
Merun dne. miſere mei. Hæc uox ĩter flagella reſonabat. tãdẽ ad p̃ſi idẽtis genua ꝓuoluti: ꝗ aſtabãt:pᷣcabant᷑ ut ueniã
ialn⸗ tribueret adoleſcẽtiæ. & errori pœnitẽtiæ locũ cõmodaret: exacturus deĩde cruciatu: ſi gẽtiliũ libros aliqñ legiſ
ulka ſẽ. Ego q tãto cõſtrictus articulo:uellẽ etiã maiora ꝓmittere:deũ iurare cœpi:& nomẽ eius obteſtãs dicere:dne
lli ſiunꝗᷓ habuero codices ſæculares: ſi legero: te negaui. In hæc ſacramẽti uerba dimiſſus: reuertor ad ſupos: & mi
gin rãtibus cũctis oculos apio: tãto lachrymaꝶ ĩbræ pfuſos: ut etiã ĩcredulis fidẽ facerẽ ex dolore. Nec uero inanis
eiii⸗ opor ille fuerat: aut uana ſõnia: ꝗbus ſæpe deludimur,teſtis ẽtribunal illud:ante qd iacui.teſtis iudiciũ triſte
Geumny/ timui: ira mihi nunꝗᷓ cõtigat talẽ ĩcidere qõnẽ: liuẽtes habuiſſe me ſcapulas: plagas ſẽſiſſe poſt ſõniũ:& tã
ne dl to dehic ſtudio diuĩa legiſſe:qto mortalia ante nõ legerã. Auaritiæ tibi quoq; uitãdũ ẽ malũ:nõ ꝙ aliẽa nõ a
Apoſo. petas (hoc enĩ & publicæ leges puniũt)ſed qd tua quæ ſũt aliena nõ ᷣues. Si ĩ alieno ĩquit fideles nõ Kuillinrge
lilin urm ẽ:qs dabituobis? Aliẽa nobis auri argẽtiq; ſũt põdera.nr̃a poſſeſſio ſpiritalis ẽ:de ꝗᷓ alibi dr. Redẽptio uiri
mullteet ꝓprie diuitiæ. Nemo enĩ põt duobus dnmis Fuire. aut enĩ unũ odiet: & alteꝶ amabit. aut unũ patiert᷑: & alteꝶ cõ
Ailon tẽnet. nõ poteritis deo ſuire & mãmonæ. i. diuitiis. Nã & apud gẽtiles Syroꝶ ligua mãmona diuitiæ nũcupã
alüſe tur. Cogitatio uictus: ſpĩæ ſũt fidei. Radix auaritiæ cura gẽtiliũ. At dicis. Puella ſũ delicata: & quæ mãibus me
Disi is laborare nõ poſſũ. Si ad ſenectã uenero:ſi ægrotare cœpo: qs mei miebit᷑ Audi ad apoſtolos loquẽtẽ leſũ:
ANnlGS ne cogitetis ĩ corde ur̃o qd mãducetis: neq; corpori ur̃o qd iduamini. Nõne aĩa plus ẽ ꝗᷓ eſca? & corpus plus ẽ
nan ꝗᷓ ueſtimẽtũ Reſpicite uolatilia cæli:qm̃ nõ ſerũt: neq; metũt: neq; congregãt ĩ horrea: & pater ueſter cæleſtis
uur paſcit illa. Si ueſtis defuerit:lilia pponãtur. Si eſurieris audias beatos paupes: & eſuriẽtes. Si aliqs te afflixerit
Ci dolor:legito ꝓpter hoc cõplaceo mihi ĩ ĩfirmitatibus meis: & datus ẽ mihi ſtimulus carnis meæ: angelus ſa/
nuͦſ⸗ thanæ ꝗ me colaphizet. ne extollar. Lætare ĩ oĩbus iudiciis dei.exultauerũt enĩ filiæ iudæ ĩ oĩ bus iudiciis tuis
dat dne.Illa tibi ſẽp ĩ ore uoxreſonet. Nudus exiui de utero mr̃is meæ: nudus etiã redeã ad terrã: & nihil itulimus
huie ĩhũc mũdũ:neq; auferre qd poſſumus. At nũcplæraſq; uideas armaria ſtipare ueſtibus: tunicas mutare quo
biz tidie: & tñ tineas nõ poſſe ſupare. quæ religioſior fuerit: unũ exterit ueſtimẽtũ: & plen is arcis pãnos trahit. In
aut ficiunt᷑ mẽbranæ colore purpureo.Auꝶ liq̃ſcit ĩ las:gẽmis codices ueſtiunt᷑. & nudus ante fores eoꝶ xp̃s mori
mai tur. Cũ manũ egẽti porrexerĩt:buccinãt. Cũad Agapẽ uocauerĩt: p̃co cõducit᷑ :ꝛuidi nupꝑ:nomẽ tñ taceo. ne ſa
Lap⸗ tyrã putes: nobiliſſimã mulierẽ Romanoꝶ Baſilica beati Petri ſemiuiris antecedẽtibus: ppria manu: quo re
ul ligioſior putarer᷑ ſingulos nũmos diſi partire paupibus. Interea ut uſu noſſe pfacile e:anus ꝗda annis pãniſq;
ſrd obſita pᷣcurrit: ut altes: nũmũ acci pet:ad quã cũ ordie pueniſſet: pugnus porrigit᷑ ꝓ denario: & tãti crimis re-
* us ſãguis effũdit᷑. Radix oĩum maloꝶ ẽ auaritia. Ideoq; ab apoſtolo idoloꝶ ſuitus appellat᷑. Quære pᷣmũ re

gnũ dei: & hæc oĩa apponẽtur tibi. nõ occidet famæ aĩam iuſtã dns. Iunior fui: & ſenui: & nõ uidi iuſtũ dereli

ctũ:neq; ſemẽ eius ꝗᷓrẽs panẽ. Helias coruis miniſtrãtibus paſcit᷑. Vidua Sareptena ipſa cũ filiis nocte mori/
. 4 tura ꝓphetã paſcit eſuriẽtẽ. Et miꝶ ĩ modũ capſace cõpleto ꝗ alẽdus uenerat:alit. Petrus apoſtolus ĩquit.Ar/
⸗ gẽtũ & auꝶ nõ habeo:qd autẽ habeo: hoc tibi do. In noĩe dñi Ieſu ſurge: & ambula. At nũc multi: licet S᷑mõe
taceãt: ope loquũtur. Fidẽ & miſericordiã nõ habeo: qd autẽ habeo: argẽtũ & aurum: hoc tibi nõ do. Hlabẽtes
. . autẽ uictũ & ueſtitũ: his contẽti ſimus. Audi Iacob:qd in ſua oratiõe poſtulet. Si fuerit dĩs meus mecũ:& ſer
icxvi⸗
to

.—

uauerit me ĩ uia hae: p quã ego iter facio: & dederit mihi panẽ ad mãducãdũ: & ueſtẽ ad ueſtiẽdũ. Tãtũ neceſ
ſaria pcatus ẽ: ut poſt ãnos uigin ti diues dñs: & ditior pater: ad terrã reuertat chanaan. Infinita de ſcripturis
exẽpla ſuppeditat: quæ auaritiã doceãt eſſe fugiẽdã. Verũ qa nũc ex parte de ea dicit᷑: & ſuo ſi Chriſtus annue

rit uolumini reſeruat᷑: ꝗd ante nõ plures ãnos nitriæ geſtũ ſit: referamus. Quidãa ex fratribus parcior magis ꝗᷓ
auarior: neſciẽs. xxx. argẽteis diũm uẽditũ: cẽtũ ſolidos: quos lina texẽdo acquiſierat: moriẽs dereliquit. Initum

ĩter monachos cõſiliũ(nã in eodẽ loco circiter ꝗnq; milia diuiſis cellulis habitabãt) ꝗd hĩc facto opus eſſet.

Alii paupibus diſtribuẽdos eẽ dicebãt.alii dãdos eccleſiæ: nõnulli parẽtibus remittendos . Macharius uero &
Pabo & Iſidorus & cæteri quos patres uocãt: ſãcto in eis loquẽte ſpiritu decreuerũt ĩfodiẽdos eẽ cũ eodẽ dicen
tes pecunia tua tecũ ſit in pditiõe. Nec hoc crudeliter quiſꝗᷓ putet factũ: tãtos cũctoſq; ꝑ totã ægyptũ terror in
uaſit: ut unũ ſolidũ dimiſiſſe: ſit criminis. Et qm monachoꝶ fecimus mẽtionẽ: & te ſcio libẽter audire quæ ſã
cta ſũt: aurẽ pauliſper accõmoda. Tria ſũt in ægypto genera monachoꝶ. Primũ cœnobitæ: qd illi ſauches gẽ
tili lgua uocãt: nos ĩ cõmune uiuẽtes poſſumus appellare. Secũdũ anachoritæ q ſoli habitãt pꝑ deſerta. & ab
eo ꝙ ꝓcul ab hominibus receſſerĩt: nũcupãtur. Tertiũ genus ẽ: qd remeboth dicũt: deterrimũ atq; neglectũ:
& quod ĩnf̃a ꝓuĩcia aut ſolũ: aut primũ ẽ:hi bini uel trini nec multo plures ſimul habitãt ſuo arbitratu: ac di
tione uiuẽtes. Et de eo qd laborauerint: ĩ mediũ partes cõferũt: ut habeãt alimẽta cõmunia. Habitant autem
ꝗplurimi ĩ urbibus: & caſtellis. & quaſi ars ſit ſãcta nõ uita ꝗcqd uẽdiderĩt: maioris ẽ p̃cii. Inter hos ſæpe ſũt
iurgia. qa ſuo uiuẽtes cibo: nõ patiũtur ſe alicui eẽ ſubiectos. Re uera ſolẽt certare ieiuniis. & rẽ ſecreti uicto/
riæ faciũt. Apud hos affectata ſũt oĩa: laxæ manicæ: caligæ follicates: ueſtis craſſior: crebra ſuſpiria: uiſitatio
uirginũ: detractio clericorũ. Et ſiquãdo dies feſtus uenerit ſaturãtur ad uomitũ. His igit quaſi ꝗbuſdã peſti
bus exterminatis: ueniamus ad eos ꝗ plures ſũt: & in commune habitãt.i. quos uocari cœnobitas dixi. Prima
apud eos cõfœderatio ẽ obedire maioribus. & qcqd iuſſerĩt facere. diuiſi ſũt p decurias atq; cẽturias. ita ut no/
uẽ hoibus decimus pſit. & rurſus decẽ ppoſitos ſubſe cẽteſimus habeat.manẽt ſeparati:ſeiũctis cellulis:uſq;
ad hora nonãa: ut ĩſtitutũ ẽ. Nemo pgit ad aliũ exceptis his decanis quos diximus. ut ſi cogitationibus forte qs
fluctuat:illius cõſolet᷑ alloquiis. Poft horã nonã ĩ cõmune cõcurrit᷑.pſalmi reſonãt.ſcripturæ recitant᷑ ex mo
re. Et cõpletis orationibus: cũctiſq; reſidẽtibus: medius quẽ patrẽ uocãt ĩcipit diſputare. Quo loquẽte tm ſilẽ
tiũ fit: ut nemo aliũ reſpicere:nemo audeat excreare. dicẽtis laus in fletu ẽ audiẽtiũ. tacite uoluunt᷑ p ora lachry
mæ. & ne in ſingultus ꝗdẽ erũpit dolor. Cũ uero de regno xpi: & de futura beatitudĩe: & de gloria cœperit an/

nuũciare uẽtura:uideas cũctos moderato ſuſpirio: & oculis ad cælũ leuatis ĩtra ſe dicere: qs dabit mihi pẽnas ſi

cutcolbæ: & uolabo. & reqeſcã/ Poſt hoc cõciliũ ſoluit. & unaꝗᷓ; decuria cũ ſuo parẽte pgit ad mẽſã. ꝗbus p
ſingulas hebdomadas uiciſſim miniſtrãt. Nullus in cibo ſtrepitus ẽ. Nemo comedẽs loqtur. uiuit᷑ pane:legu
minibus & holeribus: quæ ſale ſolo cõdiunt᷑. Vinũ tatũ ſenes accipiũt. ꝗbus & cũ panuulis ſæpe fit prãdiũ:ut
alioꝶ feſſa ſuſtẽtet᷑ ætas:alioꝶ nõ frãgat᷑ incipiẽs:Dehĩc cõſurgũt pariter: & hymno dicto ad pᷣſepia redeunt:
ibiuſq; ad ueſperã cũ ſuis unuſꝗſq; loqtur: & dicit. Vidiſtis illũ & illũ: quãta ĩ ipo ſit gra- quãtũ ſilẽtiũqᷓ mo
deratus inceſſus? Si ĩfirmũ uiderit: cõſolant᷑. Si ĩ dei amore feruẽtẽ: cohnortantur ad ſtudiũ. Et qa nocte extra
oratiões publicas in ſuo cubili unuſꝗſq; uigilat: circũeũt cellulas ſinguloꝶ: & aure appoſita qd faciãt: diligen
ter explorãt. Quẽ tardiorẽ dephẽderit: nõ ĩcrepãt. ſed diſſimulato quod norũt: e ſæpius uiſitãt. & prius inci
piẽtes: ꝓuocãt magis orare: ꝗᷓ cogũt. Opus dei ſtatutũẽ: quod decano redditũ: fert ad œconomũ: q & ipſe per
ſingulos mẽſes patri omniũ cũ magno tremore reddit rõnẽ. A quo etiã cibi cũ facti fuerĩt: deguſtãtur. Et qa
nõ licet dicere cuiꝗᷓ tunicã & ſagũ textaq; iucis ſtrata nõ habeo: ita ille uniuerſa moderat᷑: ut nemo ꝗd poſtulet
nemo nõ habeat. Si uero ꝗs cœperit ægrotare: trãſfert ad exedrã latiorẽ: & tãto ſenũ miniſterio confouet᷑: ut
necdelitias urbiuũ: nec matris qrat affectũ. Dominicis diebus orationi tm & lectiõibus uacãt. qdꝗqdẽ & oĩ tpe
cõpletis opuſculis faciũt. Quotidie aliqd de ſcripturis drã. Ieiuniũ totius anni æquale ẽ:excepta qᷓdrageſima: ĩ
qua ſola concedit ſtrictius uiuere. Apentecoſtecœnæ mutant᷑ prãdia: quo & traditioni eccleſiaſticæ ſatiſſfiat
& uẽtrẽ cibo nõ onerẽt duplicato. tales philo Platonici monis imitator: tales Ioſ. ephus Græcus Liuius: ſecun
da iudaicæ captiuitatis hiſtoria eẽ nos debere refert. Veꝶ qa nunc de uirginibus ſcribẽs: pene ſupfluũ de mona
chis diſputaui: ad terti genus ueniã: quos anachoritas uocant: & ꝗ de Cœnobio exeutes: excepto pane & ſale:
amplius ad deſta nihil pferũt. Huius uitæ auctor Paulus: illuſtrator etiã Antonius: & ut ad ſuperiora cõſcen
dã: priceps Ioãnes Baptiſta fuit. Talẽ uero uirũ Hieremias quoq; ppheta deſcribit dicẽs. Bonũ eſt uiro cũ por
tauerit iugũ ab adoleſcẽtia ſua:ſedebit ſolitarius & tacebit:qm ſuſtulit ſupꝑ ſe iugũ & dabit pcutiẽti ſe maxillã
ſaturabit᷑ obprobriis: qa nõ ĩ ſempiternũ abiiciet dns Hoꝶ laborẽ & cõuerſationẽ ĩ carne nõ carnis: alio tpe ſi
uolueris explicabo. Nuc ad ꝓpoſitũ redeã: qa de auaritia diſſerẽs ad monachos uenerã. Quoꝶ tibi exẽpla ppo
nẽs nõ dico auꝶ: atq; argẽtũ: & cæteras opes: ſed ipſã terrã & cælũ deſpicies: & xp̃o copulata cãtabis: pars mea
dominus. Poſt hoc ꝗᷓꝗᷓ apoſtolus orare nos ſemper iubeat: & ſanctis etiam ipſe ſit ſomnus oratio:ſic tamen di

uiſas orandi horas debemus habere: ut ſi forte aliquo fuerimus opere detenti: ipſum nos ad officiũ tẽpus ad/

moneat: horã tertiã ſextam nonam: diluculum quo q; & ueſperam: nemo ẽ qui neſciat. Nec cibi ante ſuman

tur: niſi oratione premiſſa: nec recedatura menſa: niſi referatur creatori gratia. Noctibus bis terq; ſurgendũ
reuoluẽda de ſcripturis quæ memoriter retinemus. Egrediẽtes de hoſpitio: armet oratio occurat anteꝗᷓ ſeſſio.

imu
ſaht

auu

ſunt
mer⸗
nich
hon

a

lu⸗

inea
Ptuns
Annue
agi;
nütum
elle,
eg
dicen
torin
lurſi
hes R
„KD
ecti
nne
autem
epeſüt
uicko/
ſitatio
i peſti
DPnma
utno/
suſqh
bteq
exmo
mmſi
acht
t an⸗/
no ſi
busp
kelleg
diüut
leunt
Imo
enr

inci

„

Nec prius corpuſculũ reqeſcat. ꝗᷓ aia paſcat᷑. Ad oẽm actũ:ad oẽm inceſſũ:manus pi gat crucẽ Nulli detrahas

nec aduerſũ filiũ matris tuæ ponas ſcãdalũ. Tu quæ es: ut alienũ puũ iudices? Suo dno ſtat: aut cadet. Stabit
autem: potẽs eſt dñs ſtatuere illũ. Nec ſi biduo ieiunaueris: putes te nõieiunãtibus eſſe meliorẽ. Tu ieiunas &

iraſceris. Ille comedit & forte blãditur. Tu uexationẽ mẽtis: & uẽtris eſun rixãdo digeris. Ille moderatis alitur
cibis: & deo gratias agit. Vnde quotidie clamat Eſaias. Nõ tale ieiuniũ elegi: dicit dns. Et iteꝶ in diebus ieiuni
orũ ueſtroꝶ ĩueniũtur uolũtates ueſtræ: & oẽs ꝗ ſub ueſtra poteſtate ſũt ſtimulatis. in iudiciis & litibus ieiu
natis: & pcutitis pugnis humilẽ. Vt qd mihi ieiunatis? quale illud põt eẽ ieiuniũ: cuius irã nõ dicã nox occu/
pat: ſed ſuna ĩtegra derelinqt. Teipſã cõſiderãs: noli ĩ alterius ruina: ſed ĩ tuo ope gloriari. Necillaꝶ tibi exem
pla ꝓponas: quæ carnis curã faciẽtes: poſſeſſionũ redditus: & quotidianas domus ĩpẽſas ſu pputãt. Neq; eni
undecim xpᷣi apoſtoli: Iudæ pditiõe ſũt fracti. nec Phigelo & Alexãdro faciẽtibus naufragiũ: cæteni a curſu fi/
dei ſubſtiterũt. Nec dicas: illa & illa ſuis rebus fruit᷑: honorat᷑ ab hoĩbus:fratres ad eã cõueniũt & ſorores. Nuũ/
qd ideo uirgo eẽ deſinit: Primũdubiũ ẽ: an uirgo ſit talis. nõ enĩ quò uidet hõ: uidet deus: hõ uidet in facie. de
us aut ĩ corde. De hiĩc etiã ſi corpore uirgo ẽ:an ſpuũ uirgo ſi it: neſcio. Apoſtolus autẽ ita uirginẽ definit:ut ſit ſã
cta corpore & ſpũD ad extremuũ habeat ſibi gloriã ſuã. uincat Pauli ſentẽtiã: delitiis fruat᷑: & uiuat. Nos melio
rũ exẽpla ſectemur. Propone tibi beatã Mariã: quæ tantæ extitit puritatis: ut mater dni eẽ mereret᷑. Ad quã cũ
angelus Gabriel in uiri ſpecie deſcẽdiſſet: dicẽs. Aue gratia plena: dominus tecũ: cõſternata & pterrita rndere
nõ potuit. Nunꝗᷓ enĩ a uiro fuerat ſalutata. Deniq; nũciũ ediſcit:& loqtur:& quæ hominẽ formidabat:cũ an
gelo loqtur ĩtrepida. potes & tu eẽ mater dñi. Accipetibi tomũ:magnũ:nouũ: & ſcribe ĩ eo ſtilo hoĩs:uelociter

ſpolia detrahe: & poſtqᷓ acceſſeris ad Prophetiſſã:& cõceperis ĩ utero:& peperis filiũ:dic:a timore tuo dñe cõce

imus: & doluimus: & pepimus ſpũm ſalutatiõis tuæ. quẽ fecimus nup ſup terrã. tũc& filius tuus tibi reſpõ
debit: & dicet. Ecce mater mea & fratres mei. Et mirũ in modũ:ille quẽ in latitudine pectoris tui paulo ante de
ſcripſeras: quẽ in nouitate cordis ſtilo ſignaueras: poſtꝗᷓ ſpolia ex hoſtibus recepit: poſtꝗᷓ denudauerit princi

patus & poteſtates: & affixerit eas cruci: cõceptus adoleſcit: & maiori affectu ſpoſa te ĩcipit habere de matre.

Grãdis labor: ſed grãde pᷣmiũ:eẽ qd martyres: eẽ qd apoſtoli:eẽ quod Chriſtus ẽ. Quæ qdẽ uniuerſa tũc pro
ſunt:cũ in eccleſia fiunt:cũ in una domo paſcha celebramus.ſi arcã ĩ gredimur cũ Noe.ſi pereute Ierico:Raab
merettrix iuſtificata nos cõtinet. Cæteꝶ uirgines: quales apud diuerſas hæreſes: & quales apud ipuriſſimũ Ma
nichæũ eẽ dicũtur:ſcorta ſunt æſtimandæ:nõ uirgines. Si enim corporis earũ auctor ẽdiabolus:quõ poſſunt
honorare plaſmationẽ ortus ſui: Sed qa ſicut uirginale uocabulũ glorioſũ:ſub ouiũ pellibus lupos tegunt.
Chriſtũ mẽtitur Antichriſtus: & turpitudinẽ uitæ falſo noĩs honoreueſtiut. Gaude ſoror: gaude filia:gaude
mi uirgo. qa qc aliæ ſimulãt:tu uere eẽ cœpiſti. Hæc oĩa quæ digeſſimus: dura uidebũtur eis:quæ nõ amant
xpᷣm. Qui autẽ oẽm ſæculi põpã pro purgamẽto habuerit: & uana duxerit uniuerſa ſub ſole: ut Chriſtũ lucni

faciat: q comortuus ẽ dno ſuo:& cõſurret: & crucifixit carnẽ cũ uitiis & cõcupiſcentiis: libere pclamãt:qs nos

ſe epabit a charitate dei an tribulatio languſtia? an pſecutio an fames: an nuditasan piculũ? an gladius? Et
iĩterũ certus ſũ: qa neq; mors:neq; uita:neq; angeli: neq; pricipatus: neq; ptãtes: nec; ſſtãtia: neq; futura:neq;
fortitudo:neq; excelſũ:neq; ꝓfũdũ:neq; alia creatura poterit nos ſepararea charitate dei quæ ẽ in xpᷣo ielu dno

nio. Dei filius pro nra ſalute hoĩs factus ẽ filius.nouem mẽſibus ĩ utero ut naſcat᷑: expectat. faſtidia ſuſtinet
cruẽtatus egredit᷑: pãnis inuoluit᷑ blãditiis delinit᷑. Etille pugillo mudu ĩcludẽs pᷣſepis cõtinet᷑ anguſtiis. Ta

ceo quouſq; ad triginta annos ignobili parẽtũ pauptate cõtẽtus ẽ: uerberat᷑: & tacet. crucifigit: & pro crucifigẽ

tibus depcat᷑. Quid igit᷑ retribuã dño:pro oĩbus quæ retribuit mihi? Calicẽ ſalutaris accipiã: & nomẽ dñi ĩuo

cabo. Præcioſa in cõſpectu dñi mors ſcõꝶ eius.Hæc ẽ ſola digna retributio: cũ ſanguis ſanguine cõpenſatur.
& redẽpti cruore xpᷣi:pro redẽptore libẽter occũbimus. Quis ſcõꝶ ſine certamĩe coronatus ẽAbel iuſtus occi⸗
dit᷑. Abrahã uxorẽ piclitat᷑ amittere. Et ne ĩ imẽſũ uolumẽ extẽdã: quære: & inuenies ſingulos aduerſa perpeſ
ſos. Solus Salomõ in delitiis fuit: & forſitã ideo corruit. Quẽ enĩ diligit dñs:corripit. caſtigat aüt omnem fili
umꝛr quẽ recipit. Nõne melius ẽ breui tẽpore dimicare: ferte uallu: arma ſumere: laceſſere ſub lorica: & poſtea
gaudere uictorẽ: ꝗᷓ ĩpatiẽtia unius horæ Fuire ppetuo: Nihil amãtibus durũẽ. nullus diflicilis cupiẽti laborẽ

—N/,0wM2Dea.—)2!

Reſpice quãta Iacob pro Rachel pacta uxore ſuſtinuit. & bᷣuiuit inqt ſcriptura Iacob pro Rachel annis ſeptẽ.
& erãt in cõſpectu eius quaſi dies pauci.qm amabatillã. unde & ipſe poſtea memorat: die uerebar æſtu:& ge
lu nocte. Amemus & nos xpᷣm:eiuſq; ſemꝑ qᷓramus amplexus: & facile uidebit᷑ oẽ difficile. breuia putabimus
uniuerſa: quæ lõga ſũt. & iaculo illius uulnerati:p horaꝶ momẽta dicemus:heu me qꝗa peregrinatio mea pro
longata eſt a me. Non ſunt enim condignæ paſſiones huius temporis: ad futuram gloriam quæ reuelabitur ĩ

nobis. Quia tribulatio patientiam operatur: patientia autem probationem. probatio uero ſpem. ſpes autẽnõ

confundit. quoniam charitas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris. Quado tibi graue uidetur eſſe: quod ſuſti/
nes: Pauli ſecundum epiſtolam ad Corinthios lege. In labonibus plurimum. in carceribus abundantius .in
plagis ſupra modum. in mortibus frequenter. Aiudæis quinquies quadragenas una minus accepi. ter uir
gis cæſus ſum. ſemel lapidatus ſum: ter naufragium feci. nocte & die in profundo maris fui. In itineribus
ſæpe:periculis fluminum: periculis latronũ: periculis ex genere: periculis ex gẽtibus: periculis in ciuitate: peri
culis in deſerto: periculis in mari: periculis in falſis fratribus: in laboribus:in miſeriis: in uigiliis multis: in
DM CxVII.

fame & ſiti: in ieiuniis plurimis: in fiigore & nuditate. Quis noſtrũ ſaltẽ minimã portionẽ de catalogo hatße-

ſibi poteſt uẽdicare uirtutũ: Ob quæ ille poſtea cõfidẽter aiebat: curſũ cõſumaui:fidẽ ſuaui.ſupeſt mihi coro

na iuſticiæ: quã retribuet mihi in illa die dns: iuſtus iudex. Si cibus inſulſior fuerit: contriſtamur. & putamus
,◻ . . — . — „ ” — „ . . 1-— ſ. ‧◻⏑ —„— 1 4 .
deo nos aliquod pᷣſtare beneficiũ: cũ aquã bibimus. Aqtius uinum ſi bibimus: calix frãgit᷑: mẽſa ſubuertit᷑:uer

ba reſonãt: & aqua tepidior ſanguine uindicat᷑. Regnu cæloꝶ uim patit᷑. & uiolẽti rapiũt illud. Niſi uim fece/
tis: cxloꝶ regna nõ capies. Niſi pulſaueris ĩportune: panẽ nõ accipies ſacramẽti. At nõ tibi uidet᷑ uiolẽtia: cum

caro cupit eſſe: qd deus ẽæ Et illic ubi angeli corruerũt ãgelos iudicatura cõſcẽdit? Egredere ꝗᷓ ſo pauliſꝑ de car/

cere: & p̃ſentis laboris ante oculos tuos tibi pinge mercedẽ. quã necoculus uidit: nec auris audiuit: nec ĩ cor ho
minis aſcẽdit. Qualis erit illa dies: cũ tibi Maria mater dni choris occurret comitata uirgineiscũ poſt rubrum
mare:ſubmerſo cũ ſuo exercitu Pharaõe:tympanũ tinniẽs pᷣcinet reſpõſuris:cãtemus dno.glorioſe enĩ honori
ficatus ẽ.æquũ & aſcenſorẽ piecit in mare. Iũc Teclaĩ tuos læta uolabit amplexus. Iũc & ipſe ſpõſus occur/

ret: & dicet: Surge ueni proxia mea: ſpõſa mea: coluba mea. quia ecce hyems trãſiuit: pluuia abiit ſibi. tũc ange
li mirabutur & dicẽt. Quæẽ iſta pſpiciẽs qᷓſi diluculũ.ſpecioſa ut luna.electa ut ſol? Videbũt te filiæ: & lauda
buũt reginæ: & cõcubinæ pᷣdicabũt. Hic & alius caſtitatis chorus occurret. Sara cũnuptiis ueniet. Filia Phanue

lis Anna cũ uiduis. Hrũt ĩ diuerſis gregibus carnis & ſpũs matris tuæ. Lætabit illa ꝙ genuit: exultabit iſta l
cuit. Tũcuere ſupaſinã dns aſcẽdet: & cæleſtẽ ĩgrediet Hieruſalẽ. Tũc paruuli de ꝗbus ĩ Eſaia Saluator effat᷑:

ecce ego & pueri mei quos mihi dedit deus: palmas uictoriæ ſubleuãtes:cõſono ore cãtabũt: oſiãna in excelſis.
Benedictus quenit ĩ noĩe dni: oſiãna in excelſis. Tũc cẽtũ quadragintaquatuor milia in cõſpectu throni & ſe-
nioꝶ tenebũt citharas: & cãtabũt cãticũ nouũ. Et nemo poterit dicere caticũ illud: niſinumerus definitus. Hi
ſũt ꝗ cũ mulieribus ſe nõ coinꝗnauerũt. uirgines enĩ pmãſerũt.Hi ſũt ꝗq ſequũtur agnũ quocũq; uadit.Quo
tiẽſcũq; te uana ſæculi delectauerit ambitio: quotiẽs ĩ mudo aliqd uideris glorioſũ:ad paradiſũ mẽte trãſgre,/

dere: eẽ incipe: qd/ futura es: & audies a ſpõſo tuo: pone me ſicutumbraculũ in corde tuo: ſicut ſignaculũ ĩ bra
chio tuo: & ope pariter ac mẽte munita clamabis: & dices. Aquæ multæ nõ potuerunt extinguere charitatẽ: &
flumina non cooperient eam.

¶ De ſupraſcripto libello meminit beatus Hieronymus in prima epiſtola ad Demetriadẽ narrãs quãtã apud

conſcios culpæ ſibi cõflarit ĩuidiam ſub his uerbis. ¶ Argumẽtũ ſuperioris libelli.

pter inſtructionẽ kigine quã mouebã diaboli inſidias patefacere:q fmo offẽdit plurimos:dũ unuſ
Agſq;i ſe ĩtelligẽs qd di
atus ẽ. Veruũtamẽ quid profuit armaſſe exercitum reclamantium: & uulnus conſcientiæ dolore mſtraſſe:li
ber manet:homines pᷣterierunt. “
¶lncipit epiſtola prima ad Demetriadem uirginẽ decontinentia uirginali ſeruanda.
¶ Argumẽtũin eandem.

.
*

Audaturus Demetriadẽ uirginẽ: hortaturus eã ad uirginale ppoſitũ cõſeruãdũ ex rei magnitudie ex
ordit᷑: ut lectores reddat attẽtos: & aſſẽtatiõis uota ſe purgat. Deĩde parẽtũ nobilitatẽ breui ĩſinuatiõe

:
8

adhuc alloleſcẽtula flagrauerit deſiderio: ut dño uirginitatẽ cõſecraret: & quõ ĩminẽte nuptiaꝶ die ſeipſam co
hortata oẽm ornatũ abiecerit: acreligioſã ueſtem accepit: & eius ꝓpoſitũ matris & auiæ fauor imitatio uirgi

nũ & pene totius orbis pſecuta fuerit exultatio. Effert deĩde matris & auiæ ĩ ipſã uirginẽ: & xp̃i paupes & bene

ficẽtiã: quæ diſtractis poſſeſſiõibus oẽm ſubſtãtiã erogabãt: & in cõparationẽ illaꝶ auaritiã arguit clericorum
enarrãs cõſtãtiã ſcãrũ matronaꝶ ĩ orbitate filioꝶ & in africani ppeſſiõe tyrãni: deĩde monita uirgie pponens
ad lectionẽ hortat᷑: monet ᷣuare fœdus qd cũ chriſto pepigit: terribile illi dei iudiciũ & ultionẽ rep̃ſẽtãs:& ad

pugnã domeſticã ĩſtruẽs: docet quo clypeo debeat pᷣmuniricõtra æſtũ cogitationũ ꝗqᷓdã de ſcripturis exponẽs
& poſt cogitationũ cautionẽ ieiunii dicit arma ſumẽda ex ſcripturis inediæ: & ſaturitatis exẽpla ꝓponẽs: & qli

ter ieiuniũ ſit moderãdũ ĩſinuãs. Ad imitationẽ matris & auiæ ac ſubiectionẽ parẽtũ:& huũilitatẽ: & modeſti
am grauitatẽq; Fuãdã exhortat᷑. Monet riſũ praua colloqa & ꝑturbatiões animi declinare. Cõſiliũ quoq; pfe

ctiõis ĩ uẽdẽdo oĩa: & erogãdo paupibus ꝓponẽs id poſt obitũmr̃is & auiæ demetriadẽ ſuggerit faciẽdũ. Detẽ

pore oratiõis & ope manuũ ĩſtruit. Hortat᷑ ut hereticoꝶ errore dãnato ꝗ nitebant aſtruere aĩas ante ĩ cæleſti/

bus peccauiſſe & merito iniqꝗtatis clauſtris humanoꝶ corpoꝶ deputatis Romanæ eccleſiæ & beati papæ Inno
cẽtii fidẽ inſeqᷓtur. Admonet dog de piculo uitæ ſolitariæ: & pſũptiõe quorũdã: ꝗ prius uolũt uideri magi
3

ſtri qᷓdidicerĩt eẽ diſcipuli ĩſtruẽs

eſit: & illi cõſortiũ appetẽdũ & qd declinãdũ ĩuehẽs in fatuas uirgĩes & la
ſciuas ipſã

ad ſcũm uirgiale ppoſitũ cõſeruãdũ & angeloꝶ gloriã acqrẽdã exhortas. ¶ Epiſtola.
ter oẽs materias ꝗᷓs adoleſcẽtia uſq;ad hãc ætatẽ uel mea uel notarii ſcripſi manu: nihil pᷣſẽri opere

ma ſi cuncta uirtutibus eius cõgrua dixero: adulari putabor. ſi qdã ſubtraxero: ne ĩcredibilia uidean
tur: damnũ laudibus eius mea faciet uerecundia. Quid igitur faciã/ Quod implere non poſſu mmrnepae non
„ . „ . . . — . —.„ — „₰„ — —☛ 1 —— . 2 . .
audeo. Tãta ẽ auiæ eius: & matris inſigniũ fœminarũ.ĩ iubẽdo auctoritas:ĩ petẽdo fides:ĩ extorquẽdo pſeue/

Nte annos circiter. xxx. de uirginitate Fuãda edidi librũ. In quo neceſſe mihi fuit ire cõtra uitia: & pro

icebat᷑ nõ quaſi monitorẽ libẽter audiuit:ſed quaſi criminatorẽ ſui operis aduer V

currẽs.Illã magis hudarg pro Chriſto nobilitatẽ diuitiaſq; cõtẽpſerit: exponit quãto uirgo Chriſti

Qdifficilius. Scripturus enĩ ad Demetriadẽ uirginẽ xp̃i: quæ & nobilitate & diuitiis prima ẽ in urbe RD

wi
hi (Oto
tamus
titener
nſere,
vcum
decar
Corho
btum
wdon
occut/

lean 8
*

hanue

eſſat:
celſis,
iſe⸗
8. Hi
ilgre/
üibt
id

pud

Apro
unuf
uet

Aelt

eer
noe
iſti

a.

bene
htum
hnens
dal
vons
ai
ddeſt

Det

rãtia. Neq; enĩ utnouũ: & p̃cipuũ ꝗddãa me flagitãt: cuius ĩgeniũ ĩ huiuſcemodi materiis ſæpe detritũ ẽ. Sed
ne uocis meæ pro uirili parte deſit teſtimoniuũ: ĩ eius uirtutibus explicãdis: cuius & ĩclyti oratoris utar ſentẽtia
ſpes magis laudãda ẽ:qᷓ res.ꝗᷓᷓ puellares annos fidei ardore ſuparit: & inde cœperĩt: ubi alias deſiſſe: pfectæ cõ
ſumatæq; uirtutis ẽ. Sit ꝓculobtrectatio. Faceſſat ĩuidia. Nullũ ĩ ambitiõe ſit crimẽ. Ignoti ad ignotã ſcribi/
mus dũtaxat iuxta faciẽ corporalẽ. Alioꝗn ĩterior hõ pulchre ſibi cognitus ẽ: illa notitia: qua Paulus apoſto/
lus ad colocẽſes multoſqʒ credẽtiũ nouerat.quos ante nõ uiderat. Quãtũ ſit apud me meritũ:ĩmo miraculũ

uirgis ntæ: hiĩc põt æſtimari: ꝙ occupatus ĩ explanatiõe tẽpli Exechielis: qd opus ĩ oĩbus ſcripturis ſcis uel dif

ficillimũẽ: & ĩ ea parte delubri:ĩ ꝗqᷓ ſcã ſcõꝶ & thymiamatis altare deſcribit᷑: malui parũp hic uti diuerticulo:
ut dealtari trãſirẽ ad altare. & hoſtiã uiuã placẽtẽ deo:ac ſine ulla macula: æternæ pudicitiæ cõſ ecrarẽ. Scio
ad ĩpræcationẽ põtificis: flãmeũ uirginale ſcũm opuit caput. Et illud apoſtolicæ uocis inſigne celebratum ſit.
Volo autẽ uos oẽs uirginẽ ſanctã exhibere xpᷣo.q aſtitit regina a dextris eius ĩ ueſtitu deaurato circũdata ua/

rietate.ꝗᷓ ueſte polymita: & multaꝶ uirtutũ diuerſitate cõtexta: idutus fuit & Ioſeph: & regũ quõdã utebatur.

filiæ: unde & ipla ſpõſa lætat᷑: & dicit. Introduxit me rex ĩ cubiculũ ſuũ.ſodaliũq; rũdet chorus. oĩs gloria filiæ
regis ĩtrĩſecus. Sed & nr̃a oratio dabit aliqd emoulumẽti. Equoꝶ curſus fauore ꝑnitior fit. Pugiluũ fortitudo

clamoribus ĩcitat᷑. paratas ad pᷣliũ acies: actoſq; mucrones ſmo ĩperatoris accẽdit. Igit᷑ & ĩ ope pᷣſẽti auia ꝗdẽ
materq; plãtauerũt. Sed & nos rigabimus: & dus ĩcremẽtũ dabit. Rhetoꝶ diſciplina ẽab auis & attauis:& oĩ re
tro nobiſitate ornare quẽ laudes: ut ramoꝶ ſterilitatẽ radix fœcũda cõpẽſet.& qd ĩ fructu nõ teneas:mireris ĩ
truũco. Scilicet nũc mihi ꝓboꝶ & Olibrioꝶ clara repetẽda ſũt noĩa. Et illuſtris Anitii ſãguinis genus.ĩ quo aut

nullus:aut rarus erit: qui nõ meruerit cõſulatũ:aut pferẽdus Olibrius uirgis nr̃æ pater: quẽ ĩmatura morte
ſubtractũ roma cõgemuit. Vereor plura dicere:ne ſactæ miis uulnus exaſpetẽ. & uirtutũ eius recordatio: fiat
doloris ĩſtauratio. Pius filius: uir amabilis clemẽs: ds: cuius affabilis: cõſul ꝗqdẽ ĩ pueritia. ſed moꝶ bonitate ſe

nator illuſtrior: fœlix morte ſua. ꝗ nõ uidit patriã corruẽtẽ.ĩmo fœlicior ſobole: q Demetriadis auiæ nobilita/

tẽ inſigniorẽ reddidit: & Demetriadis filiæ ppetua caſtitate. Veꝶ ꝗd ago: oblitus ꝓpoſiti: Dũ admiror iuuenẽ
laudaui aliqd bonoꝶ ſæculoꝶ. cũ ĩ eo uirgo nr̃a magis laudãda ſit: ꝙ hæc uniuerſa cõtẽpſerit.ꝙ nõ ſe nobilẽ:
nò diuitiis ppotentẽ: ſed hoĩem cogitarit. Incredibilis aĩ ſortitudo ĩtra gẽmas & ſericũ: ĩter eunuchoꝶ & puel
laꝶ cateruas: & adulationẽ ac miniſteria familiæ pſtrepẽtis: & exꝗſitas epulas:ꝗqᷓs ample domus pᷣbebat abun

dãtia: appetiſſe eã ieiunioꝶ laborẽ: aſperitatẽ ueſtiuũ: uictus cõtinẽtiã. Legerat enĩ dni uerba dicẽtis: ꝗq mollibus
ueſtiuũtur: ĩ domibus regũ ſũt. Stupebat ad cõuerſationẽ Heliæ & Ioãnis baptiſtæ: quoꝶ uterq; zona pellicæa

aſtrinxit: & mortificauit lũbos ſuos. Alter ueniſſe narrat᷑ in ſpu & uirtutæ Heliæ:p̃curſor dni:ĩ utero ꝓphetãs

parẽtis. & ante diẽ iudicii iudicis uoce laudatus. Annæ filiæ Phanuelis mirabat᷑ ardorẽ: quæ orationibus at
ieiuniis uſq; ad ultimã ſenectutẽ in tẽplo dno ſᷣuiebat. Quatuor uirginũ filiaꝶ Philippi deſiderabat choꝶ: &

unã ſe illaꝶ eẽ cupiebat: quæ pudicitia uirgiali ꝓphetiæ gratiã cõſecutæ ſũt. His & huiuſcemodi cogitationi/
bus paſcebat animũ.nihil ita metuẽs ꝗᷓ auiã matrẽq; ofledere. Quaꝶ cũ incitaret᷑ exẽplo:uolũtate & ſtudiis

terrebat᷑. no quo diſpliceret eis ſãctũ ꝓpoſitũ. ſed pro rei magnitudie optare & appetere nõ auderẽt.Aeſtua

bat chriſti tyruũcula. Oderat ornatũ ſuũ: &cũ Heſter loqᷓbat᷑ ad dĩm. Tu noſti:ꝙ oderim inſigne capitis mei:
hoc ẽ diadema: quo utebat᷑ quaſi regĩa: & tãtæ ducã ĩmuũditiæ: uelut pãnũ mulieris mẽſtruatæ. Aiunt ſanctæ
& nobiles fœminæ: quæ eã uidere: quæ norũt: ꝗs de littore galliaꝶ: ad habitationẽ ſcõꝶ locoꝶ hoſtiũ ꝑ africã
cõpulit ſæua tẽpeſtas: noctibus & ſecreto cõſciis tãtũ uirgibus dei: quæ in matris & auiæ comitatu erãt: nunꝗᷓ
eã linteamine: nunꝗᷓ plumaꝶ uſã mollicie: ſed ciliciolũ in nuda humo habuiſſe pro ſtratu: iugibus faciem n

gaſſe lachrymis: Saluatoris mẽte genibus aduolutã: ut ſuũ recipet ꝓpoſitũ: ut ĩpleret deſideriũ: & auiæ animũ

matriſq; molliret. Quid ultra differo? Cũ iã nuptiaꝶ appropinquaret᷑ dies: & futuro matrimonio thalamus
Pararet᷑:ſecreto & abſq; arbitris:noctẽq; habẽs pro ſolatio: talibus ſe fert᷑ armaſſe cõſiliis. Quid agis Demetri

28 Cur pudicitiã tãto pauore defendis? Libertate opus ẽ & audacia. Quæ ſic in pace metuis: ꝗd faceres ĩ mar

tyrio perpetrãdo? Quæ tuoꝶ uultũ ferre nõ potes: quõ ſuſtineres tribunalia pſecutoꝶ? Si te uiroꝶ exẽpla non

pPYuocaãt:hortet faciatq; ſecurã beata martyr Agnes: quæ ætatẽ uicit & tyrãnu: & titulũ caſtitatis martyrio co/
ronauit. Neſcis miſera: neſcis cui uirginitatẽ tuã debeas: dũ inter barbaras manus tremuiſti: auiæ matrilq; ſi

nu:& palliis tegebaris: uidiſti te captiuã: & pudicitiã tuã nõ tuæ poteſtatis:horruiſti truces hoſtiũ uultus: ra

pre uirgines dei gemitu tacito coſ pexiſti. Vrbs tua quõdã orbis caput romani populi ſepulchrũ ẽ: & tu in li/

yco littore exulẽ uirũ exul ipſa accipies. Quã habitura pnubã? quo deducẽda comitatu? Stridor punicæ lin

guæ pꝓcacia tibi feſcẽnina cãtabit. Rupe moras oẽs: pfecta dei dilectio foras mittit timorẽ. Aſſume ſcutum fi

dei:Loricã iuſtitiæ: galeã ſalutis: ꝓcede ad pliũ: habeat & pudicitia Fuata martyriũ ſuũ. Quid metuis auiam?:
qd formidas parẽtem?forſitã & ipſe uelit quod te uelle nõ creduũt. His & aliis ꝗpluribus ĩflammata ſtimulis
oẽm corporis cultũ & habitũ ſæcularẽ quaſi ꝓpoſiti ſui ĩpedimẽta piecit. pᷣcioſa monilia & graues cẽſibus uni

ones: ardẽteſq; gẽmæ reddutur ſcrineis: uili tunica ĩduit᷑: uiliori tegit᷑ pallio: & ĩſperata auiæ genibus repẽte

ꝓuoluit᷑ fletu: tãto moœrore plãctibuſq; quæ eſſet oſtẽdit. Obſtupuit ſcã: & grauis fœmiĩa alienũ hĩtũ inepte
cõſpiciẽs. Mater gaudio ſtabat attonita. utraq; ueꝶ nõ crederet qd ueꝶ eſſe cupiebat. hæſit uox faucibus: &
inter ruborẽ & pallorẽ metũq; atq; læticiã cogitatiões uariæ mutabatur. Succubẽdũ eſt huic loco:ne qua nar
6CXxVIII.

rare aggrediar q dicẽdo minus faciã. Ad explicãdã incredibilis gaudii magni tudinẽ & Tullia ni fluunñ us exic/
caret᷑ ingenii & cõtortæ Demoſthenis uibratæq; ſentẽtiæ tardius lãguidiuſq; ferrent᷑. Quicqd põt cogitare ani
mus:qcqd ſermo nõ põt explicare:illo in tẽpore factũ audiuimus. Certatim in oſcula neptis mater & filia ru/
unt: uberti flere præ gaudio: iacẽtẽ manu attollere: amplexariq; trepidãtẽ: agnoſcere in illius ꝓpoſito mẽtem
ſuã: & gratulari ꝙ nobilẽ familiã uirgo uirginitate ſua nobiliorẽ faceret: inueniſſe eã qd p̃ſtaret generi: qd ro
manæ urbis cineres mitigaret. Ieſu bone qd illud in illa domo exultatiõis fuit. Quaſi exradice fœcũda multæ
ſimul uirgines pullularut: exẽplũq; patronæ & dominæ ſecuta ẽ cliẽtiũ turba: atq; famulaꝶ.p oẽs domos fer

uebat uirginitatis ꝓfeſſio: quaꝶ cũ ĩpar eſſet ĩ carne conditio unũ erat pᷣmiũ caſtitatis. Paꝶ loquor. cũctæ per
africã eccleſiæ quodã exultauere tripudio. nõ ſolũ ad urbes: oppida: uiculoſq;: ſed ad ipſa quoq; mappalia cele
bris fama penetrauit. Oẽs inter africã italiãq; inſulæ hoc rumore repletæ ſũt: & inoffenſo pede lõgius gaudia

cucurrere. Tũc lugubres ueſtes italia mutauit: & ſemiruta urbis romæ mœnia priſtinũ ex parte recepere fulgo
rẽ: propitiũ ſibi æſtimãtes deũ in alunæ cõuerſione pfecta: putares extinctã gotthoꝶ manũ: & colluuiẽ pfuga
rũ atq; ſeruoꝶ dñi deſup intonãtis flumĩe cõcidiſſe. Nõ ſic poſt Trebiã Thraſimenũ & Cãnas: in ꝗbus locis

romanorũ exercituũcæſa ſũt milia. Marcelli primũ apud Nolã p̃lio:ſe populus romanus erexit. Minori pri-
us gaudio ſtrata galloꝶ agmina: auro redẽpta nobilitas: & ſeminariũ Romani generis in arce cognouit. Pene/
trauit hic rumor oriẽtis littora:& in mediterraneis urbibus chriſtianæ gloriæ triũphus auditus eſt. Quæ uirgi .
num chriſti nõ huius ſe ſocietate iactauit: Quæ mater nõ tuũ Iuliana beatũ clamauit uterũ Incerta apudin
fideles ſunt pᷣmia fu turoꝶ: plus interim recepiſti uirgo:ꝗᷓ obtuliſti. Quã ſpõſã hoĩs una tãtũ ꝓuĩcia nouerat

uirginẽ chri ſti totus mudus audiuit. Solent miſeri parẽtes:& nõ pleni fidei Chriſtiani defermes & aliquo mẽ
bro debiles filias quia dignos generos nõ inueniũt: uirginitati tradere. tãti ut dicit᷑ uitrũ:quãti margaritũ. Cer
te qui teligie ors ſibi uidẽtur:paruo ſũptu:& quix ad alimẽta ſi ufficiat: uirginibus dato:oẽm cẽſũ in utroq;

ſexu ſæcularibus liberis largiũtur. Quod nup ĩ hac urbe qdẽ diues fecit pᷣſbyter. ut duas filias in ꝓpoſito uirgi
nali inopes reliqueret: & alioꝶ ad oẽm copiã filioꝶ luxuriæ atq; delitiis ꝓuideret. Fecerũt hoc multæ(proh do

lor)noſtri ꝓpoſiti fæminæ. atq; utinã rarũ eſſet exẽplũ.quod quãto crebrius ẽ: tãto iſtæ ſœliciores:quæ ne plu
rimarũ ꝗdẽ exẽpla ſectatæ ſũt fert᷑: & oĩum chriſtianorũ laude celebrat: qcqd fuerat nuptiis pparatũ a ſancta

Chriſti Sinoride uirgini traditũ. ne ſponſo fieret iniuria. ĩmo ut dotata priſtinis opibus ueniret ad ſponſũ.&

quod ĩ rebus mũdi Hi turũ erat: domeſticoꝶ dei ſuſtentaret inopiã. Quis hoc credat! Proba illa omniũ digni/
tatẽ:& cunctæ nobilitatis in orbe romano nomẽ illuſtrius: cuius ſactitas: & in uniuerſos effuſa bonitas etiam
apud barbaros uenerabilis fuit: quã triũ liberoꝶ: Probini: Olibrii & Probiinõ fatigarũt ordinarii conſulatus:

& cũ ĩcẽſis direptiſq; domibus in urbecaptiuitas: nũc habitas uenuũdare dicit᷑ poſſeſſiões: & facere ſibi amicos

de iniquo mãmona: ſe recipiat in æterna tabernacula: ut erubeſcat omnis eccleſiaſtici miniſterii gradus: &
caſſa noĩa monachoꝶ emere pᷣdia: tãta nobilitate uendẽte. Vir barbaroꝶ effugerat manus: & auulſas de com

plexu ſuo uirgines fleuerat:cum ſubito intolerabili: & quod nunꝗᷓ timuerat: amãtiſſimi filii orbitate percuti
tur. & quaſi futura uirginis chriſti auia: ſpe futuroꝶ mortiferũ uulnus excepit. ꝓbãs in ſe uerũ eẽ: quod in ly

rico carmine:ſup iuſti pᷣconio dicitur. J
Si fractus illabatur orbis. Impauidũ ferient ruinæ. B
Legimus in uolumiĩe Iob. Adhuc iſto lo quẽte:uenit alius nũcius. Et in eodẽ: tẽtatio:ſiue ut melius habet᷑ ĩ he
braico:militia ẽ uita hoĩs ſuꝑ terrã.Ad hoc enĩ laboramus:& in ſæculi periclitamur militia: ut in futuro ſæcu

lo coronemur.Nec mirũ hoc de hominibus credere:cũ dominus ipſe tẽtatus ſit. Et de Abrahã ſcriptura teſtat

ꝙ deus tentauerit eũ. Quãob cauſã & apoſtolus loquitur: gaudẽtes in tribulatione & ſciẽtes ꝙ tribulatio pati

entiã operatur: & patiẽtia probationẽ: & probatio ſpem. ſpes autẽ nõ cõfũdit. Et in alio loco. Quis nos ſepara

bit a charitate dei tribulatio an anguſtia/ an pſecutio an fames an nuditasan piculũ an gladi us ſicut ſcri
ptũ ẽ: qa ꝓpter te mortificamur tota die:æſtimati ſumus ut oues occiſiõis. Et Eſaias huiuſcemodi hoĩes cohor

tat dicẽs. Qui ablactatieſtis a lacte: ꝗ auulſi ab ubere: tribulationẽ ſup tribulationẽ expectate: ſpem ſup ſpmm

Nõ ſũt cõdignæ paſſiões huius tẽporis ad futurã gloriã: quæ reuelabit᷑ ĩ nobis. Cur iſta replicaueri: ſeqᷓns ſer
mo mõſtrabit. Quæ de medio mari fumãtẽ uiderat patriã: & fragili cymbæ ſalutẽ ſuã ſuorũq; cõmiſerat cru
deliora ĩuenit africæ littora. Excipit enĩ ab eo quẽ neſcias: utꝶ auarior an crudelior fuerit. cui nihil dulce p̃ter
uinu: & pciũ. & ꝗ ſub occaſiõe partiũ clæmẽtiſſimi pncipis ſæuiſſimũ oĩum extitit tyrãnoꝶ. & ut aliqd loquar
de fabulis poetaꝶ:ꝗᷓſi orcus ĩ tartaro:nõ tricipitẽ: ſed multoꝶ capitũ habuit cerbeꝶ:q cũcta traheret: laceraret.
hic matrũgremiis abducere pactas. negociatoribus: & auidiſſimis mortaliũ S yris nobiliũpuellaꝶ nuptias uẽ
dere. nõ pupillaꝶ: nõ uiduaꝶ:nõ uirginũ xp̃i ĩopiæ parcere. magiſq; manus rogãtiũ expectare ꝗᷓ uultus. Hãc
ferã & cnn bin:Scilla ſuccictã multis anbus fugies barbaros matròa ſuſtinuit. quæ nec naufragiis par
ceret:nec captiuitatibus flecteret᷑ Imitare crudelis ſaltẽ hoſtẽ romani ĩ perii. Brẽnus nñ tpis tm qd inuenerat
tulit: tu qᷓris qd nõ ĩuenis. & mirãtur æmuliſ(uirtus enĩ ſemp inuidiæ patet) cur tatarũ ſecũ pudicitiã tacita
ꝓſcriptide mercata ſit.cũ & ille partẽ dignatus ſit accipe:q totũ potuit auferre:& hæc quaſi comiti negarenõ

auſa ſit: quæ ſe intelligebat ſub noĩe priuatæ dignitatis tyrãno uiẽtem. Sentio me inimicorum patere mor

ſibus ꝙ adulari uideat clariſſimæ & nobiliſſimæ fœminæ. ꝗ accuſarenõ poterũt. ſi me ſcierint hucuſq; tacuiſ

Nücan
bidiab⸗
ſoies
tmdari
ſouer
idelten
luuſto
ingtp
Vultt
desm
1
E
duid
mer
auc

lugeni,

iei ſe. Neq; eni laudaui in ea unꝗᷓ antiꝗtatẽ generis diuitiarũ: & potẽtiæ magnitudinẽ uiro uiuẽte uel mortuo.
lan, quæ alibi forſitã mercẽnaria oratiõe laudauerunt. Mihi ꝓpoſitũ ẽ ſtilo eccleſiaſtico laudare auiã uirgis meæ:
dmönn A gratias agere. ꝙ uolũtatẽ eius ſua adiuuerit uolutate. Alioquin cellula monaſterii: uilis cibus:ueſtiſq; cõtẽ
tiqdn ta: & ætas uicina iã morti:breuiſc tẽporis uiaticũ: carent oĩ aſſẽtatiõis ĩfamia. Deniq; in reliqs partibus oĩs
Amult mihi ſᷣmo ad uirginẽ diriget᷑: & uirginẽ nobilẽ: & nobilẽ: nõ minus ſãctitate ꝗᷓ genere. Cuius quãto ſublimis
mosſt magis aſcẽſus ẽ: tãto lapſus periculoſior. HMU .
ebe Illud tibi nata deo: præ oĩbus unum
Aace Prædicã: & repetẽs: iterũq; iterũq; monebo. . . — .-B(
ula Vt animũ tuũ ſacræ lectionis amore occupes: nec ĩ bona terra pectoris tui ſemẽtẽ lolii auenarũq; ſuſcipias:ne
rhll⸗ ormiẽte patrefamilias qeſt voſdeſt animus deo ſemꝑ adhærens inimicus hõ ꝛizania ſupſeminet: ſed ſemꝑ
iiſe loquaris.In noctibusꝗſiui: quẽ dilexit aĩa mea: ubi palcis: ubi cubas in meridie: & inhæſit poſt teaĩa mea:
bula me ſuſcepit dextera tua.Illudq; Hieremiæ:nõ laboraui ſequẽs te. neq; enĩ dolor in Iacob:nec labor in iſrael.
nin Quãdo eras ĩ ſæculo: ea quæ erãt ſ. æculi: diligebas. Polire faciẽ purpuriſſo: & ceruſſa ora depingere: ornare cri
i A nẽ: & alienis capillis turritũ uerticẽ ſtruere ut taceã de ĩauriũ pᷣciis: cãdore margaritae: rubri maris profũda te/
ru ſtãtiũ. Smaragdoꝶ uirore: ceraunioꝶ flãmis: hyacinthoꝶ pelago: ad quæ ardẽt & inſaniũt ſtudia matronaꝶ:.
G N ũcautẽ ꝗa ſæculũ reliqſti: & ſecũdo poſt baptiſmũ gradu: iniſti pactũ cũ aduerſario tuo dicẽs ei: renũcio ti/
bpiſ diabole: & ſæculo tuo: & põpæ tuæ: & opibus tuis. Serua fœdus qd pepigiſti: & eſto cõſentiẽs pactũq; cu⸗
nalen ſtodiẽs cũ aduerſario tuo:dũ es in uia huius ſæculi ne forte tradat te iudici: & de ſuo aliqd uſurpaſſe cõuĩcat.
ſone tradariſq; miniſtro: ꝗ ipſe ẽ inimicus & uĩdex: & mittaris ĩ carcerẽ: & in tenebras exteriores: quæ quãto achri/
niüle ſto uero lumiĩe ſeparamur. tãto nos maiori horrore circũdãt: & nõ ĩde exeas: niſi ſoluas nouiſſimuũ quadrãtẽ:
umg ideſt minimũ quodq; delictũ: qa & pro ocioſo uerbo reddituri ſumus rõnẽ in die iudicii. Hæc dicta ſũt nõ in
ſwuß fauſto cõtra te uaticinio: ſed pauidi cautiq; monitoris officio: ea quoq; in te quæ tuta ſũt: formidãtis. Si ſpũs
Enhch ingt poteſtatẽ habẽtis aſcẽderit ſup te: locũ tuũ ne dimiſeris. Quaſi in ꝓcĩctu & ĩ acie ſtamus ſemꝑ ad pugnã.
areplt Vult nos loco mouere hoſtis: & de gradu accedere: ſed ſolidãdaueſtigia ſũt: & dicẽdũ ſtatuit ſupra petram pe
aſnch des meos: & petra refugiũ leporibus. pro quo multi Erinacios legutanimal paruũ & fuga: & peccatoꝶ ſẽtibus
nli pgrauatũ. Sed ideo ieci ſpinis coronatus ẽ: & noſtra delicta portauit: & pro nobis doluit: ut de ſẽtibus & tri/
üdign⸗ bulationibus fœminaꝶ: ad quas dicit᷑: in anxietatibus & doloribus paries mulier: & ad uiꝶ cõuerſio tua: & ipe
eln tui dominabit᷑: roſæ uirginitatis: & lilia caſtitatis naſcerẽtur. Vnde & ſpõſus paſcit ĩter lilia: & ĩter eos:q ueſti
ulanns mẽta ſua nõ coinꝗnauerũt. uirgĩes eniĩ naleriarderaci- p̃ceptũ:cãdida ſint ſemꝑ ueſtimẽta tua:& quaſi
iamin auctor uirginitatis & prĩceps loqturcõtidẽter. Ego flos cãpi: & liliũ cõualliũ. Petra igit᷑ lepoꝶ ẽ: ꝗ in pſecutio-
Adug: nibus fugiũt de ciuitate ĩ ciuitatẽ. Nec timẽt illud ꝓpheticu. periit fuga a me. Mõtes autẽ excelſi ceruis:quorũ
de on colubri cibus ſũt: quos educit puer paruulus de foramie quãdo pardus & hædus reqeſcũt ſimul: & bos & leo
perali comedui paleas: ut nequaꝗᷓ bos diſcat feritatẽ: ſed leo doceat᷑ mãſuetudinẽ. Reuertamur ad ꝓpoſitũteſtimo
din, niũ. Si ſps poteſtatẽ habẽtis aſcẽderit ſuꝑ te: locũ tuũ nedimiſeris. Poſt qd ſequit᷑: ꝗa curatio geſcere facit

peccata maxia. Qui uerſiculus hũc habet ſenſu. Si in cogitatiões tuas coluber aſcẽderit:omni cuſtodia ſerua
cor tuũ: & cũ Dauid canito ab occultis meis mũda medne: & abalienis parce fuo tuo. & ad peccatũ maximũ
ie q& ope perpetrat᷑: nequaꝗᷓ puenies: ſed ĩcẽtiua uitioꝶ ſtatim ĩ mẽte iugulabis: & paruulos babylonios allides

ole ad petrã: in qua ſerpẽtis ueſtigia nõ rcignurenurech dño ꝓmittes ſi mei nõ fuerint drnati:tũc ĩmaculatus ero:
emũdabor delicto maxio:hocẽ quoe alibi ſcriptura teſtat᷑ Peccata patrũ reddã in filios: in tertiã & quartã
t generationẽ. ut cogitatiões noſtras mẽtiſq; decretũ: nõ ſtatim puniat: led reddat in poſteris.i.in malis opibus
in & in delictoꝶ pſeuerãtia.· q per Amos loqtur ſup tribus & quatuor ĩpietatibus illius & illius ciuitatis: nõne
i aduerſabor eã PHæc curſim quaſi de prato pulcherrimo ſcãrũ ſeripturaꝶ paruos flores carpſiſſe ſufficiat:pro
tor cõmonitide tui: & ut claudas cubiculũ pectoris: & crebro ſignaculo munias frõtẽ tuã. ne exterminator ægypti
en. te locũ repiat: ſed primogenita quæ apud ægyptios pereũt: in tua mẽte ſaluẽtur. & dicas cũ ꝓpheta: paratum
P ſt cor meũ deus: paratũ cor meũ cãtabo & pſallã: exurge gloria mea: exurge pſalteriũ & cithara: quã aſſumere
3 iubet᷑ & Tyrus:multis peccatoꝶ confoſſa uulneribus: utagat pœnitẽtiã: & maculas priſtinæ fœditatis cũ Pe/
ncnl tro amaris lachrymis abluat. Veꝶ nos ignoremus penitẽtiã: ne facile peccemus. Illa ꝗqᷓſi ſecũda poſt naufragi
eheet um mifis tabula ſit: ĩ uirgie ĩtegra ſuet᷑ nauis. Aliud ẽ quærere qd;pdideris:aliud Polſdeterqe⸗ nunꝗᷓ amiſeris
gar Vnde & apoſtolus caſtigabat corpus ſuũ.& in ſuitutẽ redigebat: ne aliis pdicãs ipſereprobus ĩueniat᷑: corpo/⸗
uut⸗ riſq; ex pſona generis humani ĩflãmatus ardoribus loꝗ bat . Miſer ego hõ qs me liberabit de corpore mortis
ule huius Etiteꝶ. Scio qa nõ hĩtat ĩ me hocẽ ĩ carnemea bonũ. Velle enĩ adiacet mihi. ut faciã autem bonum 56
i⸗ quaꝗᷓ. Neq; enĩ quod uolo bonũ:ſed quod nolo malũ:hoc facio. Et denuo. Qui in carne ſũt: deo placerenon
ispat poſſũt. Vos autẽ nõ eſtis ĩ carne:ſed ĩ ſpũ.ᷣſi tñ ſpũs dei hĩtat ĩ uobis. Poſt cogitationũ diligẽtiſſimã cautionã
nent ieiunioꝶ tibi arma ſumẽda ſũt. & canẽdũ cũ Dauid. Huiliaui ĩ ieiunio animã meã. & cinerẽ tanqꝗᷓ panẽ mãdu
nein caui. & cũ moleſti erãt mihi ĩduebarcilicio. Eua ꝑ cibũ eiecta ẽ de paradiſo. Helias ꝗᷓdragita dieꝶ exercitatus ie
lend iunio: igneo curru rapit᷑ ĩ cæxlũ. Moyſes qᷓdragita diebus ac noctibus: familiaritate & mone dei paſcit᷑. In ſe
. ueriſſimũ probans quod dicitur. Nõ in ſolo pane uiuit homo. ſed in omniuerbo quod procedit deore dei.
M H Cxix.

Saluator generis humani: q uirtutẽ & cõuerſatiõis ſuæ nobis reliqt exẽplũ: poſt baptiſmũ ſtatim aſſumitur a
ſpũ: ut pugnet cõtra diabolũ: & oppᷣſſũ eũ atq; cõtritũ tradat diſcipulis cõculcãdũ. Vnde & apoſtolus loquit᷑ .
Deus aũt cõteret ſathanã ſub pedibus nĩis uelociter. Et tn hoſtis antiquus poſt. xl. dieꝶ ieiuniũ: ꝓcibũ molit᷑

iſidias. & dicit: Si filius dei es: dicut lapides iſti panes fiãt. In lege mẽſe. vii. poſtclãgorẽ tubarũ.x. die mẽſis: to

tius gẽtis hebreæ ieiuniũ ẽ. & exterminat᷑ aĩa illa de populo ſuo:ꝗᷓ ſaturitatẽ p̃tulerit cõtinẽtiæ. In Iob ſcriptũ
ẽ de Sracoe uirtus eius ĩ lubis eius: & fortitudo illius ſuꝑ umbilicũ uẽtris eius. Aduerſũ iuuenes & puellas æta
tis ardore hoſtis nr̃ abutit᷑: & ĩflãmat totã natiuitatis nr̃æ. & ĩplet illud ĩ Oſee:oẽs adulterãtes ꝗᷓſi clibanus cor
da eoꝶ: ꝗᷓ dei miicordia & ieiunoꝶ frigore reſtĩguutur. Hæc ſũt ignita diaboli iacula:ꝗᷓ ſimul & uulnerant &
iĩflãmãat. Et a Rege babylonio tribus pueris pᷣparãtur. qui ſuccẽdit fornacẽ. xlix. cubitoꝶ habẽs ipſe ſeptẽ heb
domadas ad pditionẽ: quas dñs obpuari iuſſeratad ſalutẽ.Sed quõ ibi ꝗrtus ſpeciẽ habẽs quaſi filii hoĩs ĩmẽ

ſos mitigauit ardores: & ĩter camini æſtuãtis ĩcẽdiũ docuit flãmas calorẽ amittere: & aliud oculis cõminari:ali

ud pᷣbere tactui: ſic & ĩ aĩo uirginali: rore cæleſti: & ieiunioꝶ frigore: calor puellaris extinguit :& humano cor
pore angeloꝶ ĩperat᷑ cõuerſatio. Quã ob rẽ & uas electiõis de uirginibus ſedicit dni nõ habere pᷣceptũ.qa con
tra naturã: ĩmo ultra naturã ẽ:nõ exercere: quod nata ſis. Interficere in te radicẽ tuã: & ſola uirginitatis poma
decerpere: neſcire thorũ: oẽm uiroꝶ horrere cõtactũ: & in corpore uiuere ſine corpore. Neq; uero ĩmoderata ti
bi ĩperamus ieiunia. & enormẽ ciboꝶ abſtinẽtiã ꝗbus ſtatim corpora delicata fragũtur. & ante ægrotare inci/
piũt:ꝗᷓ ſacte cõuerſatiõis iacere füdamẽta.philoſophorũq; ſententia eſt: ud Iac Iacçape Ia UiepοXαααα
ia6εεπαâ quod latinus ita poteſt ſermo reſonare moderatas eſſe uirtutes: excedentes modum atq; men/
ſurã inter uitia reputari. Vnde & unus de ſeptẽ ſapientibus. unAειραιοααν: ideſt ne quid ait nimis. Quod tã
celebre factũ ẽ: ut comico quoq; uerſu exp̃ſſũ ſit. Sic debes ieiunare ut nõ palmites. & reſpirare uix poſſis. &
comitũ tuaꝶ uel porteris uel traharis manibus. ſed ut fracto corporis appetitu: nec in lectiõe: nec in pſalmis:
nec in uigiliis: ſolito qd minus facias. Ieiuniũ nõ pfecta uirtus: ſed cæteraꝶ uirtutũ fundamẽtũ ẽ. & ſanctifica
tio: atq; pudicitia. ſine qua nemo uidebit deũ. gradus pᷣbet ad ſũma ſcãdẽtibus. nec tñ ſi ſola fuerit: uirginem
poterit coronare.legamus euãgeliuũ ſapiẽtiũ: & ſtultaꝶ uirginũ: quaꝶ aliæ cubiculũ ſpõſi ĩgrediũtur. aliæ bo/
noꝶ ope: oleũ nõ habẽtes: extinctis lãpadibus excludũtur. Latus eſt ſup ieiuniis campus: in quo & nos ſæpe
cucurrimus: & multoꝶ pprii habẽtur libri: ad quoꝶ te mittimus lectionẽ ut diſcas ꝗd boni habeat cõtinentia
& qd ecõtrario mali ſaturitas. Imitare ſpõſũ tuũ.Eſto auiæ matriq; ſubiecta. Nullũ uiroꝶ & maxĩe iuuenũ:
niſi cũ illis uideas. Nullũ ſcias: quẽ illi neſciãt. Sæcularis quoq; ſentẽtia ẽ: eadẽ uelle:& eadẽ nolle:ea demũ fir
ma amicitia ẽ: ut appeteres uirginitatẽ: ut Chriſti pcepta cognoſceres. ut ſcires quid tibi expediret: ꝗd eligere
deberes. illaꝶ te exẽpla docueruũt. ſancta domi inſtruxit cõuerſatio. Nò igit᷑ ſolũ putes tuũ eẽ: qd tuũ ẽ.ſed ea
rũ quæ ſuã ĩ te expᷣſſere pudicitiã. & honorabiliũ nuptiaꝶ.cubiliſq; ĩmaculati p̃cioſiſſimi germinauere te flo
rẽ.ꝗ pfectos affert fructus ſi humiliaueris te ſub potẽti manu dei: & ſcriptũ ſempꝑ memineris. ſupbis deus reſi
ſtit. humilibus autẽ dat gratiã. ubi autẽ gratia: nõ opeꝶ retributio: ſed donãtis ẽ largitas: ut ĩpleat᷑ dictũ apo/
ſtoli. Nõ ẽ uolẽtis neq; currẽtis: ſed dei mientis: & ti uelle & nolle noſtꝶ ẽ: ipſũq; qd noſtrũ ẽ: ſine dei miſe
ratione noſtrũ nõ ẽ. Eunuchoꝶ quoq; tibi & puellaꝶ ac puulorũ mores magis eligant᷑:ꝗᷓ uultuũ elegãtia. qa ĩ
oĩ ſexu & ætate & trũcatoꝶ corporũ uiolẽta pudicitia:animi cõſiderandi ſũt: qamputari niſi xp̃i timore non
oſſunt. Scurrilitas atq; laſciuia: te p̃ſente nõ habeat locũ. Nunꝗᷓ uerbũ inhoneſtũ audias: aut ſi audieris non
iraſcaris. Perditæ mẽtes hominũ uno frequẽter leuiq; ſᷣmone tẽtãt clauſtra pudicitiæ. Ridere & rideri ſæcula/
ribus derelinque. Grauitas tuã pſonã decet. Catonẽq; illũ dico Cenſoriũ: & ueſtræ quõdã urbis principẽ: ꝗ ex

trema ætate græcas litteras no erubuit Cenſor: nec deſperauit ſenex diſcere: &. M. Craſſũ ſemel in uita ſua ſcri

bit riſiſſe Lucilius:fueritilla affectata ſeueritas: & gloriã ꝗrẽs aurãq; popularem nos affectus & pturbationes
quãdiu in tabernaculo corporis huius habitamus: & fragili carne circũdamur: moderari & regere poſſumus:
amputare nõ poſſumus. Vnde & pſalmiſta dicit: iraſcimini & nolite peccare. Quod apoſtolus diſſerẽs: ſol i/
qt nõ occidat ſuꝑ iracũdiã ueſtrã: qa & iraſci hoĩs ẽ: & finẽ iracũdiæ ĩponere:chriſtiani. Supfluũ reor te mo/
nere cõtra auaritiã: cũ generis tui ſit & habere & calcare diuitias: & apoſtolus doceat auaritiã eẽ idoloꝶ cultũ.
Diſq; rndeat ſciſcitãti: magiſter bone quid boni faciẽs uitam æternã poſſidebo? Si uis eẽ pfectus: uade:& uẽ
de oĩa quæ habes & da paupibus: & hẽbis theſauꝶ ĩ cælis: & ueni ſeqᷓre me. Apoſtolici faſtigiiẽ pfectæq; uirtu

tis uẽdere oĩa:& Paupibu⸗ diſtribuere: & ſic leuẽ & expeditũ cũ xp̃o ad cæleſtia ſubuolare. Nobis ĩmo tibi dili
gens credita ẽ diſpẽſatio: qᷓ in hocoĩ ætate oĩq; pſonæ libertas arbitrii relicta ſit. Si uis inquit eẽ pfectus: non

omg pero: ſed ꝓpono palmã:oſtẽdo pᷣmia: tuũ ẽ eligere ſi uolueris ĩ agone atqʒ certamine coronari. Etcõ
ſideremus ꝗᷓ ſapiẽter ſapiẽtia ſit locuta: uẽde quæ hẽs. Cuiiſta pcipiunt᷑ Nẽpe illi cui dictũ ẽ: ſi uis eẽ pfectus
nõ partẽ bonoꝶ tuoꝶ uẽde: ſed oĩa. Cũq; uẽdideris qꝗd ſequit᷑ & da paupibus: nõ diuitibus: nõ Ppinꝗs:nõ ad

Iuxuriã:ſed ad neceſſitatẽ. Siue ille ſacerdos ſit ſiue cognatus & affinis:nihil ĩ illo aliud cõſideres ꝗ pauptatẽ.

Laudẽt te eſuriẽtiũ uiſcera nõ ructãtiũopulẽta cõuiuia. In actibus apoſtoloꝶ qn dñi nñi adhuc calebat cruor:
& feruebat recẽs in credẽtibus fides: uẽdebãt oẽs poſſeſſiones ſuas: & pcia eaꝶ ad apoſtoloꝶ deferebãt pedes:

utoſtẽdãt pecunias eẽ calcãdas: dabaturq; ſi ingulis ꝓut cuiq; opus erat. Ananias & Sapphyra diſpẽſatores ti

midi: ĩmo corde duplici: & ideo cõdẽnati: quia poſtuotum quaſiobtulerunt ſua: & non eius cui ſemel ea uo⸗

vetitpe
lickün⸗
Ut ſtulte
multoß⸗
uia uiu
hocillas
centerch
tuno ſe
ſenluſa
paupb
uürgind
poliun
uelkitü̃
cellana
noͤeag
4 nelo
releger

cagenn

trqui⸗

texaſũ
Etbil
uis t
ceteln
buslab
uizoe⸗
ulus
Peaar⸗
nire
polt
Pur.
ven
ſpi
pins.
Qu⸗
notit
nena
guid
der⸗
ini
co
ap
tet:
bat.
tanio
Um⸗
ile
dun
Pte
ior
ſel
te
gun
ma
bit⸗

inh

uerãt:partẽq; ſibi alienæ ſubſtãtiæ reſeruauerũt metuẽtes famâ: quã uera fides nõ timet: pᷣſentẽ meruereuen

umi
8 kar dicta: nõ crudelitate ſentẽtiæ: ſed correptionis exẽplo. Deniq; & apoſtolus Petrus nequaꝗᷓ ĩprecat eis mortẽ:
bümoli⸗ ut ſtultus philoſophus calũniat᷑: ſed dei iudiciũ ꝓphetico ſpiritu annũciat: ut pœna duoꝶ hominũ ſit doctria
meſiztt multoꝶ ex eo tẽpore quo uirginitati ppetuæ cõſecrata es: tua no tua ſũt.ĩmo uere tua:qa xpᷣi eẽ cœperũt: quæ
li auia uiuẽte uel matre ipſaꝶ arbitrio diſpenſanda ſũt. Sin autẽ obierit: & ſõno ſanctoꝶ requieuerint(ſcio enĩ
helue hoc illas optare ut te habeat ſupꝑſtitẽcũ ætas maturior fuerit: & uolũtas grauior: firmiorq; ſentẽtia: facies qd
– tibi uiſũ fuerit. ĩmo qd ns ĩperat: ſcitura nihil te habiturã: niſi qd in bonis operibus erogaueris. Alii ædifi/
W cent eccleſias: ueſtiãt parietes marmoꝶ cruſtis: colũnaꝶ moles aduehãt: earũq; deaurent capita: pcioſũ otna/
ſptiſeh tũ nõ ſentẽtia: ebore argẽtoq; ualuas: & gẽmis aurata diſtinguãt altaria. Nõ rephẽdo: nõ abnuo. Vnu ql. q; ĩ
hotii ſenſu ſuo abũdet. meliuſq; ẽhoc facere: ꝗ repoſitis opibus ĩcubare.ſed tibi aliud ppoſitũ . Chriſtũ ueſtire in
ni d paupꝑibus: uiſitare ĩ lãguẽtibus: paſcereĩ eſuriẽtibus: ſuſcipe in his ꝗ tecto ĩdigẽt: & maxiĩe in domeſticis fidei.
muod uirginũ alere monaſteria. buoꝶ dei: & paupeꝶ ſpũ habere curã:q diebus & noctibus fuiũt dño tuo. ꝗ in terra
ien poſitiimitant᷑ angeloy cõuerſationẽ. S& nihil aliud loquũtur: nili q d ad laudes dei ptinet. habẽteſq; uictuũ &
upom ueſtitũ: his gaudẽt diuitiis: plus habere nolũt:ſi tũ buãt ꝓpoſitũ. Alioꝗn ſi amplius deſe iderant: his quæ ne-
“— ceſſaria ſũt: pbãtur ĩdigni. Hæc ad uirginẽ diuitẽ & uirginẽ nobilẽ ſum locutus kNuc tm ad uirginẽ loquar.i.
—MNẽ nò ea quæ extra te ſed te ſi unt: Cõſiderãs ꝓpter pſalmoꝶ & orationis ordinẽ. qq tibi hora tertia: ſexta: nona:
Neu ad ueſpeꝶ media nocte & mane ſempꝑ E exercẽdu: ſtatue gd horis ſcãm ſcripturã ediſcere debeas: quaãto tẽpo
re legere. nõ ad laborẽ: ſed ad delectationẽ & ĩſtructionẽ aĩæ. Cũq; hæc finieris ſpatia: & frequenter te ad figen
Gnnen da genua ſollicitudo aĩæ ſuſcitauerit: habeto lanam ſemp ĩ manibus. uel ſtaminis police fila deducito: uel ad
lcti tftfteourquẽda ſubtegmina ĩ alueolis fuſa uertant᷑.alia rũq; neta: aut in globũ collige aut texenda compone. Quæ
⸗ ſäA texta ſũt reſpice.quæ errata rephẽde. quæ faciẽda cõſtitue. Si tãtis operũ uarietatibus fueris occupata:nunqᷓ di
alnis es tibi lõgi erũt. ſed quis æſtiuis tẽdant᷑ ſolibus: breues uidebãtur. in ꝗbus aliqd opis pᷣtermiſſũnõ ẽ. Hæc obſ
nctii uãs & teipſã ſaluabis. & alias: & eris magiſtea ſcẽ cõuerſatioõis. multarũq; caſtitatẽ lucrũ tuũ facies. ſcriptura di
uugnem cẽte: In deſideriis ẽ oĩs aĩa ocioſi. nec iccirco tibi ab ope ceſſãduũ ẽ:qa deo ꝓpitio nulla re indiges.ſed ideo cũ oĩ/
lebo pruus laborãdũ ẽ: ut poccaſionẽ opis nihil aliud cogites: niſi qd ad dñi ptinet ſuitutẽ. Simpliciter loquar. Quã
sſͤte uis oẽm cẽſũ tuũ in paupes diſtribuas. nihil apud xpᷣ̃m erit pcioſius:niſi qd manibus tuis ipſa cõfeceris: uel in
Cnens uſus ꝓprios. uel in exẽplũ uirginũcæteraꝶ. uel quod auiæ matriq; offeras: maiora ab eis in refectiõe pauperũ:
lunen pcia receptura pene pᷣterii:qd uel pᷣcipuũ ẽ. Dũ eſſes paruula:& ſãctæ & beatæ memoriæ Anaſtaſius epᷣs roma
kemüt nã regeret eccleſiã: de oriẽtis partibus hæreticoꝶ ſæua tẽpeſtas ſimplicitatẽ fidei: quæ apoſtoli uoce laudata ẽ
r volluere & labefactare conata ẽ. Sed uir ditiſſimæ pauptatis: & apoſtolicæ ſollicitudis ſtatim noxiũ pculit ca
lele put.& ſibilãtia hydræ ora cõpeſcuit. Et qa uereor:ĩmo rumore cognoui:in ꝗqbuſdã adhucuiuere: & pullulare
e teſt ueoenenata plataria: illud te pio charitatis affectu pᷣmonẽdã puto:ut ſãcti Innocẽtii:q apoſtolicæ cathedræ: &
ustel. uõè-ſuupradicti uiri ſucceſſor & filius ẽ: teneas fidẽ. nec pegrinã: quãuis tibi prudẽs callidaq; uidearis: doctrinã reci
japo/ pias. Solẽt enĩ huiuſcemodi p angulos muſſitare. & quaſi iuſticiã dei qᷓrere: cur illa aĩa in illa ẽ nata ꝓuincia.
ſcx Quid cauſæ extitit: ut alii de cariſtianis naſcãtur parẽtibus:alii ĩter feras & ſæuiſſimas natioes: ubi nulla dei
gi notitia ẽ. Cũq; hoc quaſi ſcorpionis ictu ſimplices quouſq; pcuſſerint: & fiſtulato uulnere locũ ſibi fecerĩt:ue
ndn mnena diffudut. Putaſne fruſtra ĩfaãs paruulus: & q uix matrẽ riſu: & uultus hylaritate cognoſcat: ꝗ nec boni ali
non quid fecit: nec mali: dæmõe corripit᷑ morbo opprimit᷑ regio? & ea ſuſtinet: quæ uidemus ĩpios hoĩes nõ ſuſti
cnla⸗ nere & ſuſtinere deo ſᷣuiẽtes? Sin autẽ iudicia ſũt inquiũt dũi uera: iuſtificata ĩ ſemetipſis:& nihil apud deum
eger iniuſtũ ẽ: ipſa rõne cõpellimur: ut credamus aĩas fuiſſe in cæleſtibus. & ppter qᷓdã antiqua peccata dãnatas ĩ
vaſen corporibus hũanis. &ut ita loquamur:ſepultas. noſ. ĩ ualle lachrymaꝶ pœnas luere ueteꝶ peccatoꝶ. Vnde
tones & ppheta dicit: pᷣuſqᷓ huiliarer ego peccaui. & educ de carcere aſam meã. & iſte peccauit ut cæcus ex utero naſce
ne . ret᷑: an parẽtes eius? & cætera his ſimilia. Hæc ĩpia & ſcelerata doctria olim ĩ ægypto & oriẽtis partibus uerſa/
loli bat᷑. & nuũc abſcõdite ꝗᷓſi ĩ foueis uiperarũ apud plæroſq;ʒ uerſat᷑.illarũq; partiũ polluit puritatẽ. & ꝗᷓſi hæredi
eno⸗/ tatio malo ſpᷣpit ĩ paucis: ut pueniat ad plurimos. Quãcertus ſũ: ꝙ ſi audieris: nõ recipias. habes enĩ apud deũ
alti. magiſtras. quaꝶ fides norma doctrinæ ẽ. Intelligis quid loquar. Dabit enĩ tibi deus in oĩbus ĩtellectu. nec ſta
„Aus tim aduerſũ ſeuiſſimã hæreſim: & multo his neqora quædixi:reſpõſionẽ ordinis flagitabis. ne nõ tm̃ phibu/
inn iſſe uidear: ꝗᷓ cõmouiſſe. cũ p̃ſtis opis ſit ĩſtruere uirginẽ: nõ hæreticis rãdere. Cæteꝶ oẽs fraudulẽtias eoꝶ: &

dicdi cuniculos quibus nitunt᷑ ſubuertere ueritatẽ: in alio opedeo adiuuãte ſi ubuertimus. Quod ſi uolueris: prom
pte libẽterq; mittemus. Vltroneas enĩ aiuũt putere merces: & pcia facilitate decreſcũt: quæ ſemp in raritate ma

mnon . . — „ . . . . . ..
lios iora ſũt. Solet ĩter plæroſq; eẽcertamẽ uti ſolitaria: an cũ multis uita melior ſit: quaꝶ prior pᷣfert᷑ ꝗdẽ ſecũdæ
eu ſed in uiris ꝗdẽ piculoſa ẽ. ne abſtracti ab hominũ frequẽtia ſordidis & ĩpiis cogitationibus pateant. & pleni

u arrogãtiæ: & ſupercilii cũctos deſpiciant: armentq; linguas ſuas: uel clericis uel aliis monachis detrahẽdo. De
quibus rectiſſime dicitur. fili hominum dentes eoꝶ arma & ſagittæ: & lingua eoꝶ gladius acutus. Quanto

8 magis in fœminis: quarum mutabilis fluctuanſq; ſentẽtia: ſi ſuo arbitrio relinquatur: cito ad deteriora dela
bit N oui ego in utroq; ſexu per nimiam abſtinentiã: cerebri lanitatẽ in quibuſdã fuiſſe uexatã. Præcipueq;
8 iiiin his: qui in humectis & frigidis habitauerunt cellulis: ita ut neſcirent: quid agerent: quo ue ſe uerterent:

quid loqui: quid tacere deberent. Certe ſi rudes ſæcularium litteraꝶ:de tractatibus hominũ diſertoꝶ quippi
am legerint: uerboſitatem ſolam diſcũt abſq; notitia ſcripturarum. Et iuxta uetus elogiu: cũ loqui neſciant:
tacere nõ poſſunt: docentq; ſcripturas: quas non intelligunt: & cũ aliis perſi uaſerint: eruditoꝶ ſibi aſſumunt
ſuperciliũ prius imperitorum magiſtri: ꝗ doctorum diſcipuli. Bonum eſtigitur obedire maioribus: parere e
ctis: & poſt regulas ſcripturarũ:uitæ ſuæ tramitẽ ab aliis diſcere: nec pceptore uti peſſimo.ſ.pᷣſũptione ſua. De
talibus fœminis & apoſtolus loquitur: quæ circũferũtur omni uẽto doctrinæ: ſemper diſcentes: & nunꝗᷓ ad
ſcientiã ueritatis peruenientes. Matronaruũ maritis a ſæculo ſeruiẽtiũ tibi cõſortia declinentur:ne ſollicitetur
animus: & audias: quid uel maritus uxori: uel uxor locuta ſit uiro. Venenatæ ſunt huiuſcemodi confabulati

ones. Super quarũ dãnationẽ ſæcularẽ uerſum aſſumens apoſtolus fecit eccleſiaſticum. Corrũpũt mores bo/

nos cõfabulationes peſſimæ. Cuius iãbici metrũ du uerbum ſeruat exuerbo: nequaꝗᷓ expᷣ̃ſſit latina tranſlatio.
Graues fœminæ & maxime uiduæ ac uirgines tibi comites eligatur: quarũ ꝓbata ẽ cõuerſatio:ſermo modera
tus: ſancta uerecũdia. Fuge laſciuiã puellarũ: quæ ornãt capita. crines a fronte demittũt: cutẽ poliũt: utuntur
pigmẽ tis: aſtrictas habẽt manicas: ueſtimẽta ſine ruga: ſoccoſq; criſpates: ut ſub noĩe uirginali uẽdibilius pere
ant. Mores enĩ & ſtudia dominarũ plærũq; ex ancillaꝶ & comitũ moribus iudicantur. Illa tibi ſit pulchrauilla

amabilis: illa habẽda ĩter ſocias: quæ neſcit eſſe ſe pulchrã: quæ negligit formæ bonũ: & procedẽs ad publicũ

nõ pectus & colla denudat:nec pallio reuolu to ceruices aperit: ſed quæ cælat faciẽ: & uixuno oculo:qui uiæ ne
ceſſarius eſt patente ĩgreditur. Dubito an loquar. Sed uelim: nolim: quia crebro fit: dicẽdũ eſt: non quo hæc in
te timere debeã: quæ iſta forſitã neſcias: nec unꝗᷓ audieris: ſed quo peroccaſionem tui cæteræ pᷣmonende ſint.
Cincinnatulos pueros & calamiſtratos: & peregrini muris olentes pellicula:de quibus illud Arbitri eſt: non be
ne olet: qui ſemper bene olet: quaſi quaſdã peſtes & uenena pudicitiæ uirgo deuitet: ut taceam de cæteris quo
rum importuna uiſitatio: & ſe infamat & alias:ut etiã ſi nihil mali perpetretur: tamẽ hoc ſit uel maximũma/
lum fruſtra patere maledictis: & morſibus ethnicorũ. Nechoc de omnibus dicimus: ſed de iis quos eccleſia ipᷣa
rep̃hendit: quos interdũ abiicit. In quos nõnunꝗᷓ epiſcoporũ & pᷣſbyterorũ cenſura deſæuit: ut prope periculo
ſius ſit laſciuis puellis ad loca religionis: ꝗᷓ ad publicum procedere: quæ uiuunt in monaſterio: & quarũ ſimul
magnus eſt numerus: nunꝗᷓ ſolæ: nunꝗᷓ ſine matre procedunt. De agmine colubarum crebro accipiter unam
ſeparat: quã ſtatim inuadat & laceret: & cuius carnibus & cruore ſaturet᷑. Morbidæ oues ſuum relinquũt gre
gem: & luporum faucibus deuorantur. Scio ego ſanctas uirgines quæ diebus feſtis propter frequẽtiã populo
rum pedẽ domi cohibent: nec tunc egrediũtur: quando maioreſt adhibẽda cuſtodia: & publicũ penitus deui/
tãduũ. Ante annos circiter. xxx. de uirginitate ſeruãda edidi librũ: in quo neceſſe ſuit mihi ire cõtra uitia: & pro
pter inſtructionẽ uirginis: quã monebã diaboli inſidias patefacere. Qui ſᷣmo offendit plurimos: dũ unuſqſq;
in ſe intelligens quod dicebatur: non quaſi monitorem libẽter audiuit. ſed quaſi criminatorẽ ſui operis aduc
ſatus eſt. Verũtamẽ quid profuit armaſſe exercitum reclamãtium: & uulnus conſcientiæ dolore mõſtraſſetli
ber manet: hoĩes pᷣterierunt. Scripſi ad plæraſq; uirgines ac uiduas ποA;αασ α & qcquid dici poterat: in il
lis opuſculis defloratũ eſt. ut aut ſuperfluo cads a nobis repetantur. aut nũc p̃ᷣtermiſſa plurimũ noceant. Cer
te & beatus Cyprianus egregiũ de uirginitate uolumẽ edidit. & multi alii ta latino ſermone:ꝗᷓ græco:omniũq;
gẽtiũ litteris atq; linguis pᷣcipui in eccleliis agminis uita laudataẽ. Sed hoc ad eas pertineat: quæ necdũ elege/
runt uirginitatẽ: & exhortatione indigent. ut ſciant quale ſit: ut eligere debeat. Nobis lecta ſeruãda ſũt: & qua
ſi ĩter ſcorpiones & colubros incedẽdũ: & accinctis lũbis: calciatis pedibus: & apprehẽſis manu baculis: iter per
Iſidias huius ſæculi: & inter uenena faciamus. poſſimuſq; ad dulces iordanis peruenire aquas: & terrã repro/
miſſionis intrare. & ad domũ dei aſcẽdere. ac dicere cũ ꝓpheta: domine dilexi decorẽ domus tuæ: & locũ habi/
tationis gloriæ tuæ. Et illud. Vnam petii adomino hanc requira: ut inhabitẽ in domo domini oĩbus diebus
uitæ meæ. Fœlix illa conſciẽtia: & beata uirginitas: in cuius corde pᷣter amorẽ xpᷣi: ꝗ eſt ſapientia: caſtitas: patiẽ
tia: atq; iuſticia: cæteræq; uirtutes nullus alius uerſaturamor. nec ad recordationẽ hominis aliqu ſuſpirat. nec
uidere deſiderat: quẽ cũ uiderit nolit dimittere. Sanctũ uirginũ propoſitũ: & cæleſtis angelorũq; familiæ glo
riã quarũdã non beneſe agentium nomẽ infamat. quibus apertedicendũ eſt: utaut nubant:ſi ſe non poſſunt
continere. aut contineãt: ſi nolũt nubere. Digna res riſu: ĩmo plãctu: incedentibus dominis ancilla uirgo pro
cedit ornatior. ut pro nimia cõſuetudine quã ĩcomptã uideris dominã ſuſpiceris. Nõnullæ ſeparatæ & abſq;
arbitris qᷓrũt hoſpitia: utuiuãt licẽtius: utant᷑ balneis: faciãtq; quod uolunt: & deuitẽt conſciẽtias plurimarũ.

Hæc uidemus & patimur & ſi aureus nũmus affulſerit ĩter bona oꝑa reputamus. Finẽ iungo pricipio: necſe

mel monuiſſe cõtentus ſũ. Ama ſcripturas ſanctas: & amabit te ſapientia. dilige eã: & ſeruabit te. honora illa:
& amplexabitur te. Hæc monilia in pectore & in auribus tuis hæreant. ninil aliud nouerit lingua: niſi chriſtũ.

Nihil poſſit ſonare:niſi quod ſãctũ eſt.Auiæ tuæ tibi ſem per ac matris in ore dulcedo uerſetur. Quaꝶ imita

tio forma uirtutis eſt.
¶ Uncipit alia epiſtola ad Demetriadem ſub nomine FHieronymi inſcripta de uirginitate & uita perfecta.
Argumentum.
Fficiũ ſuũ in cõmẽdatione uirginis exponẽs a temeritate & ambitiõe ſe purgat: & in ſtiturus uirginẽ
de bono naturæ ꝑtractat optimũ ĩcitamẽtũ: dicẽs debere aliquẽ id aſſeꝗ poſſe quod cupiat: hominẽ
. Sð ad imaginẽ

4

pitrer
tiller
notih
go
uta
ntſ
(eeie⸗
inßmo
lei
uali
fühnd
coss
autel
eatem
mecot

/.

eiul
Alal
wal
det

brot
.
eius
dim
ca
cat
lit
nen

ich
ec
.

ſor

guippi

lcant⸗

umunt
Urexe ſe
de
unq
äten
ulat
dres bo,
llao⸗
mollen
Ituntur
ius der
chrail
publici
nuirne
ohcin
deſin.
enonbe
ens⸗
nüma,
lelaißn
denau
üſimul
tunam
uütgre
vopu,
deu/
A pro
uſſq
e
ſſeli
tin il
(er
ge/
g
rper
Pro/
,
iebus
Pari
t. nee
go
ſſunt
opto
ab
nari,
necle
illi⸗
nſtü⸗
mita

1.

gin⸗
nine
jni

me contẽplatione æternitatis exhortans.

ad imaginẽ dei creatũ rõnis participẽ aſſerit in hoc pfectiorẽ effectũ: qd libeꝶ accipit arbitriũ: ut in eo eſſet iu/
ſticiæ bonũ uolũtariũ nõ coactũ: arguẽs illos qui opus dei rephendẽtes aſſerũt talẽ hoĩem fieri debuiſſe: ꝗ ma

lũ facere oĩno nõ poſſet. Effert aũt naturæ bonũ ex ĩſito dolore a rubore peccati: & læticia cũctis ĩnata ex cõſci
entia recte factoꝶ exẽpla ex ueteri teſtamẽto ꝓponẽs eoꝶ qui ſine lege iuſtificati ſũt. Probat quoq; teſtimoni
is ſcripturaꝶ peccatũ uolũtati peccãtis ĩpingi nõ neceſſitati naturæ. Exẽplis quoq; aſtruẽs in eadẽ natura me/
rita eſſe diuerſa: & per multa tpa hoĩes ꝓpterea ſine lege relictos. qa erat ad iuſticiã ſufficiẽs ſine lege natura: &
talibus dictis facillima uirgintex naturæ bono ꝓpoſita. ſuadet deũ & ſpõſi ſcrutãdã uolũtatẽ: oſtẽdens illam
quadrifarii partitione diſtingui: dũ qdã iubent᷑: phibent alia: & concedunt aliqua: & aliqua ſuadent᷑. aſſerẽs
uirginẽ quæ cõſiliũ amplexata eſt multo magis ſeruare debere pᷣceptũ: & deſpectis terrenis ſemp cæleſtia ſuſ/
pirare: aſum optimis rebus occupare: & uiã pfectionis in teneris annis quodã riſu & exercitatione in naturam
trãſſerre. Excitat deĩde uirginẽ ex domeſtica gloria: & quadã cõparatione ſui gñis uiris ac magiſtratibus pᷣfert:
nõ tm hoĩum oculos aſſerẽs in illã eſſe cõuerſos: ſed deũ cũ oĩ angeloꝶ militia ipſius pᷣſtolari certamẽ. Docet
quoqʒ; minima pcepta nõ negligẽda. & ſᷣm apoſtolicã ſnĩam: oĩa ſine murmuratione cõplẽda. Duo dicit eſſe
uitia quæ difficilius ſupant᷑: gulã atq; libidinẽ. Quæ cũ uirgo ſãcta calcauerit: facilius uincere debet quæ cruci

ant: ſpnere potuit quæ delectãt. Admonet illã ad ſãctitatẽ exduplici dignitate filiatiõis: ac deſpõſationis: do/
cẽs ea ex hoc debere eſſe pfectã: ſicut & pater pfectus eſt:neminẽ lædere:nulli detrahere:nec detrahẽtes audire:

in ſmone modeſtiã grauitatẽq; ſeruare. Docet deĩde uirtutes uitiaq; diſcernere: & qd inter uerã & fictã humi
litatẽ ĩterſit. Monet adulãti nõ credere:nec quenꝗᷓ adulatione deci pe: moderata ſeruare ieiunia: de dignitate

nataliũ nõ gloriari. Raro in publicũ pcedere. Inſtruit quoq; decõgruo or̃onis tꝑe: & modo lectionis ſcriptura

rũ. Inſinuat qualis debet eſſe ornatus in Xpᷣi ſpõſa. hortat ut cauta ſit atq; ſollicita cõtra callidi hoſtis ĩſidias:

docẽs qualia contra eũ ſint arma ſumẽda: ipſius in tẽtando aĩas ſimplices ꝓdens aſtutiam. Erudit quoq; ad

cautelã in diſcernẽdis cogitationibus & quæ cogitatio aſcribat᷑ culpæ: & qualiter pᷣmis motibus reſt iſtatur. Ad
extremũ ad oẽm laborẽ ferendũ illã conſideratione inſtabilitatis humanæ & futuri aduẽtu iudicii tamẽ maxi
YUB/ Q¶Aliud argumentu.
Ota ꝙ a plæriſq; hæc epiſtola dicit᷑ nõ eſſe Hieronymi: ſed alicuius pelagianiſtæ eo ꝙ nimis bonũ natu/
ibeꝶ pᷣdicet arbitriũ. Beda p̃ſbyterdicit eã eſſe Iuliani eius hæreſis ſectatoris in libro de gra dei contra eũ/
dẽ iulianũ. Nos plæraq; huius epiſtolæ ab auguſtino nouimus eſſe rephenſa tanꝗᷓ græ dei aduerſãtia. Vnde
& ſuſpicat᷑ illã a pelagiano perſcriptã ſicut ipſe ſcribit in epiſtola ad iulianũ Demetriadis matrẽ: quã ob hoc
ipſi libello ſubdidimus. Continet tñ multa ſalutaria monita: & coĩter in exẽplaribus ſub noĩe Hieronymi ha
bet᷑ inſerta: ideoq; & nos illã ĩſcripſimus.
I ſũmo ĩgenio pariq; fretus ſcia: officiũ ſcribẽdi facile me ĩplere poſſe crederẽ:tũ tã arduũ hoc opus
ingredi: ſine magno difficultatis timore nõ poſſẽ: ſcribendũ tñ eſt ad Demetriadẽ uirginẽ Xp̃i:uir/
ginẽ nobilẽ: uirginẽ diuitẽ: & qd his maius eſt: ardore fidei nobilitatẽ diuitiaſq; calcantẽ. Quã utiq;

pro tã ĩſignis admiratione uirtutis: ut laudare oĩbus facile: ita docere difficile eſt. Cui eni orĩo deeſſe poſſit: in
eius laude celebrãda: quæ ſũmo loco nata: in ſũmis opibus delitiiſq; nutrita: tãtis tãq; uariis huius uitæ blan
dimẽtis: uelut tenaciſſimis qbuſdã irretita uinculis ſubito erupit: cũctaq; ſimul corporis bona cũ uirtute mu

taueritquæ florẽ adhuc ipᷣm ineũtis ætatis: quodã fidei gladio: ideſt uolũtate ſucciderit? & crucifigẽs cũ Xpᷣo
carnẽ ſuã uiuã: ſanctãq; hoſtiã ſacrauerit deo? ac nobiliſſimis ſanguiĩs poſteritatẽ uirginitatis amore cõtẽpſe
rit? Prona aũt & facilis dicẽdi uia eſt: quæ ipſa ubertate materiæ curſũ or̃onis accẽdit: ſed alio nobis magis iti/
nere pgendũ eſt: ꝗbus ꝓpoſitũ eſt: iſtitutionẽ uirgĩs: nõ laudẽ ſcribere. nec tã paratas iã uirtutes eius expᷣmere
ꝗ parãdas: magiſq; reliquã ordinare uitã: ꝗᷓ ornare pᷣterita. Eit aũt difficillimũ: cũ eius pſona facere: in qua cu
piditas tãta diſcẽdi eſt tatuſq; ꝑfectionis ardor: ut ei quælibet ꝑpfecta doctrina: par eẽ uix poſſit. Meminit enĩ
recteq; meminit quas mudi opes: gloriãq; reſpuerit: ꝗbus uoluptatibus renũciauerit: quas deniq; cõtẽpſerit
uitæ pntis illecebras. Et ideo cõtenta nò eſt cõ hoc mediocriq; gne uiuẽdi. Et ꝙ facile ipſa multoꝶ ſocietate ui
leſcat:nouũ aliqd & ĩuſitatũ reqrit: pᷣcipuũ:ac ſingulare quoddã flagitat.nõ minus couerſationẽ ſuã:ꝗᷓ cõuer
ſionẽ uulteſſe mirabile. In ſæculo nobilis: apud deũ cupit eſſe nobilior. Tã pᷣcioſa reqrit in moribus: ꝗᷓ cõtem
pſit in rebus. Hũc itaq; tã deuote mẽtis ardorẽ: hãc tãtæ ꝑfectionis ſiti: qd unꝗᷓ ſatiabit flumẽ ingeni? Quæ
uis aliqñ oronis: quæ copia tantũ expᷣmere uerbis poterit: ꝗᷓtũ parata eſt uirgo rebus ĩplere? Nobis uero donã
da eſt uenia:qui ad orãdũ dñi tabernaculũ: ſᷣm uires nr̃as munus offerimus. Neueremur ne temere ſcribẽdo:
ad tãtæ nobilitatis uirginẽ: ultro nos morſibus tradamus ĩuidiæ. Scribimus eni petente ſancta mĩ̃e eius:ĩmo
iubẽteidq; a nobis trãſmarinis miro cũ deſiderio aĩ flagitãte: quæ facile oſtẽdit: quo ſtudio:ꝗᷓtaq; cura in filia
germẽ cæleſte plãtauerit: dũ illud tã ſollicite cupit abaliis irrigari. Remoti ergo a temeritate: & ab ambitiõe li-
beri: ꝓpoſito ĩſudemus opi: nec de mediocritate diffidamus ĩgenii: qd credimus: & fide mr̃is: & merito uirgis
adiuuari. Quotiẽs mihi d. ĩſſtitutiõe moꝶ: & ſãctæ uitæ cõuerſiõe:dicẽdũ eſt: ſoleo pᷣmo humanæ naturæ uĩ
qualitatẽq; mõſtrare: & qd effici poſſit: oſtẽdere: aciã ĩde audiẽtis aium ad ſpecies ĩcitare uirtutũ ne nihil ꝓſit
N c(ð Ccxxi.

ad ea uocari: quæ forte ſibi ĩpoſſibilia eſſe pſenſerit. Nunꝗᷓ enĩ uirtutũ uiã ualemus ĩgredi: niſi ſpe ducamur
comite. Siqdẽ appetẽdi oĩs conatus perit: cõſeqᷓndi deſpatione. Quẽ ego exhortatiõis ordinẽ cũ in aliis quoq;
opuſculis tenueri: tü hic maxime obſeruãdũ puto: ubi eo plenius naturæ bonũ declarari debet: quo ĩſtituẽda
eſt uita pfectior: ne tanto remiſſior ſit ad uirtutẽ aĩus ac tardior: ꝗto minus ſe poſſe credat: & dũ qd ineſſe ſibi
ignorat: id ſe exiſtimat nõ hr̃e. Proferẽda ſemp in notitiã ea res eſt:cuius uſus deſiderat G explicandũ cquid
bonũ natura põt: cũ ꝗcqd poſſe phbat᷑: iplendu eſt. Hxæcigit pᷣma ſãctæ ac ſpiritalis uitæ füdamenta iaciant᷑: ut
uires ſuas uirgo agnoicat: quas demũ bn exercere poterit: cũ eas ſe hĩ̃e didicerit. Optima enĩ ĩcitamẽta ſunt cũ
docet᷑ aliqs poſſe: qd cupiat. Nã in bello ea exhortatio maxima eſt: eaq; plurimũ auctoritatis habet: quæ pu/
gnatorẽ de uiribus ſuis admonet. Primũ itaq; debes naturæ humanæ bonũ de eius auctore metiri: deo ſcilicet

qui cũ uniuerſa mũdi & quæ ĩtra mũdũ ſũt: oꝑa bona: & ualde bona feciſſe referat᷑: ꝗto putas pᷣſtantiorẽ iſßᷣm
diſſe? quẽ dũ ad imaginẽ & ſimilitudinẽ ſuã facere diſpoſuit:

hoĩem fecit: ꝓpter quẽ oĩa etiã ĩtelligit᷑ illa cõdi dũ J
añ ꝗ faceret: qualẽ eſſet facturus oſtẽdit. Deĩde cũ ſubiecit ei uniuerſa aĩalia: cũq; etiã cõſtituit eoꝶ dnm:quæ
uel mole corporis: uel uiriũ magnitudine: uel armis dẽtiũ: multo ualẽtiora hoĩe fecerit: declarat: qto pulchrius
ſit homo ipᷣe cõditus.quẽ uel ex hoc uoluit naturæ ſuæ ĩtelligere dignitatẽ: dũ fortia ſibi ſubiecta mirat᷑ aĩalia
Neq; enĩ nudũ illũ ac ſine pᷣſidio reliquit: nec diuerſis periculis uelut expoſuit infirmũ.ſed quẽ inermẽ extrin
ſecus fecerat. melius ĩtus armauit,. rõne ſcilicet atq; prudẽtia: ut per ĩtellectũ uigorẽq; mẽtis: quo cæteris pᷣſta⸗
bat aĩalibus factorẽ oĩum ſolus agnoſceret: & ĩde ſeruiret deo: unde aliis dñabat᷑.quẽ tũ iuſticiæ dns uolũtari

um eſſe uoluit:nõ coactũ. Et ideo reliꝗt eũ in manu cõſilii ſui. Poſuitq; an eũ uitã & mortẽ: bonũ & malũ: &
qd placuerit ei: dabit᷑ illi. Vnde etiã in Deuteronomio legimus: uitã & mortẽ dedi añ faciẽ tuã: bndictionẽ &

maledictionẽ: elige tibi uitã: ut uiuas. Hinciã ꝓuidendũ eſt:ne forte illud remordeat te: in quo temere ĩperitũ

uulgus offedit. Et ideo nõ uere bonũ factũ hoĩem putes: qa is facere malũ põt. nec ipſa naturæ uiolẽtia aſtrin

git᷑ ad ĩmutabilis boni neceſſitatẽ. Nã ſi diligẽter retractes: & ad ſubtiliorẽ ĩtellectũ cogas aĩum. hinc tibi meli
or ſtatus hoĩs:ac ſupior apparebit: unde putat᷑ ĩferior. In hoc enĩ gemini itineris diſcrimie: ĩ hac utriuſq; par/
tis libertate rõnabilis aĩæ decus poſitũ eſt. Hinc inꝗᷓ totus naturæ nr̃æ honor cõſiſtit: hinc dignitas:hĩc deniq;
optimi quiq; laudẽ merent᷑: hinc p̃miũ.nec eſſet oĩno uirtus ulla in bono pꝑſeuerãtis: ſi is ad malũ trãſire non
potuiſſet. Volẽs naq; deus rationabilẽ creaturã uolũtarii boni munere: & liberi arbitrii ptãte donare: utriuſq;
partis poſſibilitatẽ hoĩ iſerẽdo: ꝓpriũ eius fecit eſſe: qd uelit: ut boni ac mali capax: naturaliter utrũq; poſſet:
& ad alterutrũ uolũtatẽ deflecteret.neq; enĩ aliter ſpotaneũ hr̃e poterat bonũ: niſi ea creatura quæ etiã malũ
hre potuiſſet. Vtrũq; nos poſſe uoluit optimus creator.ſed unũ facere: bonũ ſcilicet: qd & ĩperauit: maliq; fa
cultatẽ: ad hoc tm dedit: ut uolũtatẽ eius. ex nia uolũtate faceremus. qd cũ ita ſit:hoc quoq; ipᷣm: ꝙ etiã mala
facere poſſumus:bonũ eſt:bonũ inꝗᷓ: quia boni partẽ meliorẽ facit. Facit eni ipſã uolũtariã ſui iuris:no neceſ/

ſitate deuictã. ſed iudicio liberã. licet enĩ nobis eligere: refutare: probare: reſpuere: nec eſt quo magis rõnabilis

creatura cæteris pᷣferat᷑ niſi ꝙ cũ oĩa alia cõditionis tm ac neceſſitatis bonũ habeãt:hæc ſola habeat etiã uolũta
tis. Sed plæriq; ipie:nõ minus ꝗᷓ ĩperite cũ ſuꝑ ſtatu hoĩs qᷓrit᷑: uereor dicere: quaſi rephendentes opus dni: ta/
lIẽ illũ aiũt debuiſſe fieri: qui oĩno facere nõ poſſet malu. Vicit itaq; ei figmẽtũ:qui ſe finxit:ꝗd me feciſti ſic⸗
& ĩprobiſſimi hoĩum dũdiſſimulãt: idipſũ bn admiĩſtrare: quod facti ſũt: aliter ſe factos eſſe malũt: ut qui ui
tã ſuã emẽdare nolũt: uideant emẽdare uelle naturã. cuius bonũ ita gñaliter cũctis ĩſtitutũ eſt: ut in gẽtilibus
quoq; hoĩbus: qui ſine ullo cultu dei ſũt: ſe nõnunꝗᷓ oſtẽdat: ac pferat. Quã multos enĩ philoſophoꝶ & au/
diuimus: & legimus: & ipſi uidimus caſtos: patiẽtes: modeſtos: liberales: abſtinẽtes: benignos: & honores mũ
di ſimul & delitias reſpuẽtes: & amatores iuſticiæ: nõ minus ꝗᷓ ſciæ. Vnde qᷓſo homibus alienis a deo iſta: quæ
deo placẽt? Vnde aũt illis bona:niſi de naturæ bonoEc cũ iſta quæ dixi: uel oĩa in uno: uel ſingula ĩ ſingulis
hr̃i uideamus. Cũ oĩum natura una ſit: exẽplo ſuo: ſibi ĩuicẽ oſtẽdũt: oĩa in oĩbus eſſe poſſe:quæ uel oĩa moiĩ/
bus: uel ſingula in ſingulis ĩueniat᷑. Quod ſi etiã ſine deo hoĩes oſtendũt: quales a deo facti ſũt: uide qd xp̃ia⸗/
ni facere poſſũt: quoꝶ in melius per Apᷣm natura & uita ĩſtructa eſt:& quidiuinæ quoq; gr̃æ iuuant᷑ auxilio.
Age iã ad aĩæ nræ ſecreta ueniamus.ſeipᷣm unuſqſe q; attẽtius reſpiciat. Interrogemus ꝗd de hoc ſẽtiãt ꝓpriæ
cogitationes: ferãt ſnĩam de naturæ bono:ipᷣ̃a cõſcia inſtruamurdomeſtico magiſterio aĩ: & mẽtis bona non
aliũde magis quæq;: ꝗᷓ ab ipſa mẽtediſcamus. Quid illud obſecro eſt qd ad oẽ pctm̃ aut erubeſcimus: aut ti/
memus ?& culpã facti nunc rubore uultus: nunc pallore: mõſtramus ac trepidante aĩo: etiã in minimis deli/
ctis teſtẽ effugimusconſcĩa remordemur? Exdiuerſo aũt in oĩ bono læti: coſtantes: intrepidi ſumus? Idq; ſi
occultũ eſt: palã etiã fieri cupimus?& uolumus? niſi ꝙ teſtimonio ſibi ẽ ipſa natura: quæ hocipſo declarat bo
nũ ſuũ: quo ei malũ diſplicet: & dũ in bono ope cõfidit: qd ſolũ eã deceat oſtẽdit. Hincillud eit:qd frequẽter
carnifice occulto: in auctorẽ ſceleris conſciæ tormẽta deſeuiũt: & latentẽ reũ ſecreta mẽtis pœna pſequit᷑. Nec
ullus poſtculpã ĩpunitatis locus eſt: dũ fit reatus ipſe ſuppliciũ. Hinc eſt: ꝙ ecõtrario innocẽs etiã ĩter ipa tor
mẽta fruit᷑ cõſcĩæ ſecuritate: & cũ de pœna metuat: de innocentia gloriat᷑. Eſt enĩ inꝗᷓ in aĩs nris naturalis qᷓdã
(ut ita dixeriſctĩtas quæ uelut in arce aĩ pᷣſ.idẽs:exercet mali boniq; iudiciũ: & ut honeſtis:rectiſ. q; actibus fa⸗
uet:ita ſiniſtra opa cõdẽnat: atq; ad cõſciæ teſtimoniũ: diuerſas partes domeſtica quadã lege diiudicat. Necul
lo ꝓrſus ĩgenio: aut fucato aliquo argumẽtoꝶ colore decipit:ipᷣis nos cogitatiõibus fideliſſimis & ĩ tegerrimis
ſane

—

ſne e
lting
güchu

geteeis

gh

utkael

cutus:

litatet.
anoiun
clum
dmit
ſelip
cii
Meicl
gnuni
raulti/
gi e
wunt
lar
Unatt
nlle
ud
nate
deus
totl
aqb
ſuo:
aium
umh
wür
tedn
lic
And

Ucamut

1 quo
liid
eſſelbei
dantn
luntch
uxpu/,
lalte
driißn
doluit:
imque
Achtin
raiali
kertnn
isplt⸗
olütari
alüͦ:
oni &
ſpentiü
Aaſtnn
tbimel
Par/
tcenig
Uenon
tiuſ
pole
imii
giih⸗
limin
onecll⸗
nablls
volüta
ii:ta⸗
li ſic⸗
uiui
*
Kau/
tes mu
iqgie
inuls
oi
tyu,
nlo,
r
unon
un/
eln
lil
ratbo
gnirt
Ne
fawot
i
nsta⸗
Eeul
nmos
ſane

ſane teſtibus:aut arguiraut defendit. huius legis ſcribẽs ad romanos meminit apoſtolus: quã oĩbus ĩſitã: ue-

lut in qbuſdã tabulis cordis ſcriptã eſſe teſtat᷑. Cũ eni inqt: gẽtes quæ legẽ nõ hnt: naturaliter quæ legis ſũt fa
ciũt:huiuſmodi legẽ nõ hñtes: ipſi ſibi ſũt lex: qui oſtẽdũt opus legis ſcriptũ in cordibus ſuis teſtimoniũ red/

Qẽte eis cõſcia eoꝶ: & ĩter ſe ĩuicẽ accuſantiũ cogitationũ aut etiã defẽdẽtiũ. hac lege uſi ſũt oẽs: quos ĩter Adã
atq; Moyſẽ ſancte uixiſſe: atq; placuiſſe deo: ſcriptura cõmemorat. Quoꝶ tibi exẽpli cauſa aliq ꝓponẽdi ſũt:
ut facile ĩtelligas ꝗᷓtũ ſit naturæ bonũ:cũ eã legis uice docuiſſe iuſticiã ꝓbaueris. Abel pmus hanc magiſtrã ſe/
cutus: ita dĩm ꝓmeruit: ut dũ ei offerret hoſtiã: tã grate ſ- acrificiũ eius acceptũ deo fuerit: ut frem in ĩuidiã cõ/

citaret. Quẽ iuſtũ in euãgelio dns ipſe cõmemorans breuiter pfectionẽ eius expoſuit. Ois eni uirtutũ ſpecies
uno iuſticiæ noĩe cõtinet.· Beatũ Enoch ita placuiſſe deo legimus: ut eũ ex medio mortaliũ rapet: & in mundo
cõſumatũ de mũudi hitatione trãſſerret. Noe iuſtus in gnatiõe ſua: & pfectus aſſerit᷑: cuius ſactitas eo magis ẽ
admirabilis: quo prſus a iuſticia declinãte mũdo: ſolus iuſtus ĩuentus eſt: nec ab alio ſctitatis ꝗᷓſiuit exemplũ
ſed ipſe pᷣbuit.Et ideo totius orbis ĩminẽte naufragio: ſolus ex oĩbus meruit audire. Intra tu & domus tua in
arcã: quia te uidi iuſtũ in gnatione iſta corã me. Ante deũ aũt ille iuſtus ꝓbat᷑: qui corpore ſãctus eſt & corde.

Melchiſedech ſacerdos dei legit᷑: cuius meritũ facile ex hoc ĩtelligi põt:ꝙ; multo poſt futurũ dũi ſactẽ̃m:ante ſi/

gnauit ac ſacrificio panis & uini myſteriũ corporis & ſanguĩs expſſit ac ſacerdotii ſui typo Xp̃i ſacerdotiũ figu
rauit: cui a pre dr: tu es ſacerdos in æternũ ᷣm ordinẽ Melchiſedech. Nã & bndicit Abrahã pncipẽ pr̃iarcharũ

qui per circũciſionẽ pater iudæoꝶ: per fidẽ gentiũ: illius ſignat ſſime oſtẽdit figurã: qui per fidẽ ſuã iudæis do
nauit bndictionẽ: & gẽtibus. Loth quoq; ſancti Noe uirtutẽ ſecutus: inter tot peccãtiũ exẽpla iuſticiã non re/
liꝗt: & ut illũ totius mundi exẽplũ nõ uicit.ita hoc tota illa in qua hĩtabat regione peccãte: contra multitudis

uitia: tenuit ſctĩtatẽ. Qui ut beatus apoſtolus Petrus ait: uiſu & auditu iuſtus erat: & inter peſſimos poſitus:

mala eoꝶ & oculis aduerſabat᷑ & auribus: atq; ideo ſimili exemplo: utille diluuio: ita hic eſt ereptus incendio.

Quid Abrahã amicũ dei: qd Iſaac & Iacob memorẽ ꝗᷓ ꝑfecte ĩ pleuerũt dii uoluntatẽ: uel hinc poſſumus æſti
mare ꝙ familiari quadã & pcipua dignitate: eoꝶ ſe deu uoluit noĩari. Ego ſũ inꝗt deus Abrahã: deus Iſaac: &
deus Iacob:hoc nomẽ meũ ſempiternũ & memoriale in gñatiões gñationũ. Ioſeph fidelis dni famulus a pue
ro tribulationibus magnis iuſtus oſtẽdit᷑: qui pmu a fribus iſmahelitis in ſeruũ addictus eſt: ab eiſq; uẽditus:
a ꝗbus ſe uiderat ado rãdu:deĩde ægyptio dno traditus ſemꝑ tñ ingenuæ aĩæ tenuit dignita tẽ:docuitq; exẽplo
ſuo:& ſeruos liberos in nõ peccãdo:nõ cõditionẽ cuiꝗᷓ obelle: ſed mentẽ. Hic ꝗᷓ ſo remorare pauliſ p: & caſtum
aĩum ſollicite uirgo cõſidera. Cõcupiſcit᷑ a dna fœmia adoleſcẽs: nec ad cõcupiſcẽtiã reuocat᷑. Roga t: & fugit:

una hac in re & blandit᷑ & ſupplicat.quæ in cæteris ĩ perabat. Amator dei:mulieris amore nõ uincit᷑. Caſtũ ani

mũ nec ætas adoleſcẽtiæ pmouet: nec diligentis auctoritas. Cõtẽpta freqᷓnter dna ꝓpiores adoleſcẽti inſidias

tædit. In ſecreto ac ſine teitibus manuiĩ pudẽs apphendit: ac ꝓcatioribus uerbis hortat ad crimẽ. nec qdẽ hinc

uĩcit᷑: ſed ut uerba uerbis: ita res rebus refert. Nã qui freqᷓnter rogatus negauerat: nuc cõprehẽſt us aſtringit. &

ante ꝗ illud euãgelicũ diceret᷑ qui uiderit mulierẽ ad cõcupiſcendã eã: iã mœcchatus eſt eam in corde ſuo. Ille

nõaſpectu ſolũ ſed ipſo pene cõplexu puocatus a fœmia: fœminã nõ cõcupiuit. Caſtitatis uirtutem hucuſq;

mirata es. Nunc reſpice benignitatẽ: pus ꝗᷓ ꝓpheta diceret: unuſqſq; malitiã pximi ſui nõ reminiſcat in corde

ſuo: ille pro odio reddidit charitatẽ: & cũ uideret fres ſuos: imo inimicos ex fribus. Cũq; ab eis cognoſci uellet:

dilectionis afſectũ pro dolore: teſtatus eſt: deoſculabat ſingulos: & irriguis fletibus pauentiũ colla pfundens:

odiũ fratꝶ charitatis lachrymis abluebat. quos tã uiuo pre: ꝗᷓ mortuo: germano ſemper dilexit amore. Nec re

cordatus eſt illũ:in quo ob necẽ fuit deiectus lacũ: nõ cogitauit addictà germanitatẽ pcio:ſed pro malis bonũ

retribuẽs: apoſtolicũù pceptũ ſub naturæ adnuc lege cõpleuit. Quid de beato Iob dicã famoſiſſimo illo athleta

dei? qui poſtdireptas opes: & funditus deleta primonia: poſt filioꝶ ac filiaꝶ unũ ſubito ĩteritũ:ad ultimũ pro

prio cõtra diabolũ corpore dimicauit. Auferunt᷑ oĩa quæ extrinſecus poſſidebat: & extranea bona repẽte deci-

duũt: ut magis ppria clareſcant. Oibus ꝓrſus uelut ĩdumẽtis exuit᷑: ut expeditius & fortius nudus triũphet. &
hoſtẽ quẽ ferẽdo dãna an ſuꝑauerat: rurſus tolerãdo ſupplicia deuincat: de quo tale ipſius dñi teſtimoniũ ẽ.
Nunqd cõſideraſti pueꝶ meu lob? Nò eſtenĩ ſimilis ei quiſꝗᷓ in terris. hõ ſine qᷓrela: uerus dei cultor: abſtinẽs
ſe aboĩ malo: nec ĩmerito. Sẽper eni ſut ipſe ait)tanꝗᷓ tumẽtes ſup ſe fluctus timebat dnm: & pntiæ eius pon/
dus ferre nõ poterat: nec audebat aliqñ cõtẽnere: quẽ ſemꝑ aaell⸗ credebat: dicebatq; ſecurus ſũ: nõ eni rephẽ/
dit me cor meũ ĩ oĩ uita mea:qui an ꝗᷓ ds inimicos pᷣcipet eſſe diligẽdos: dicere poterat: ſi in malis inimici mei
gauiſus ſũ: ſi dixi in corde meo: bnfactũ eſt. Nec du euãgelicũ illud ſonuerat: oĩ petẽti te: tribue: & iã ille dice/
bat: ſi exire paſſus ſu inopẽ ianuã meã: fine uiatico: nõdu legerat illud apoſtoli: dni qd iuſtũ eſt & æquũ: pᷣuis
pᷣſtate. Et cõfidẽs clamabat ad dum: ſi ſeruo nocui: ſi ancillà læſi: oĩa tu ſcis dne. Prius ꝗᷓ idẽ apoſtolus pcipet:
diuitibus nõ ſublime ſapere: neq; ſpare in ĩcerto diuitiaꝶ: ſic habuit ille diuitias ut ſe alibi diuitẽ eſſe monſtra
ret. In diuitiis inꝗᷓ no cõfidebã: nec iĩ lapide pᷣcioſo:& hoc nõ uerbis tm: ſed ipſi quo q; rebus pbauit. dicebatq;
per ſingula: dũs dir. dis abſtulit: ſicut dno placuit: ita factũ eſt. ſit nomẽ dmi bndictũ in ſæcula. Nudus exi/
ui de utero mr̃is meæ: nudus redeã illuc. quo enĩ affectu poſſideamus aliqd: docemus: cũ id amiſimus. & cu/
piditatẽ fruẽdi: carẽdi dolor ꝓdit: quẽ qui in catẽdo nõ habuit: in poſſidẽdo quonã modo habuit? Ouiꝶ ante
euãgelia euãgelicũ: & apoſtolicũ. ante apoſtolica pᷣcepta diſcipulũ apoſtoloꝶ: qui aperiens occultas diuitias
ii. cxxii.

naturæ: & in mediũ pferẽs: ex ſe quid oẽs poſſimus: oſtẽdit. docuitq; ꝗᷓtus ſitille theſaurus aĩæ quem nos ſine

uſu poſſidemus: & qd ꝓferre nolumus: nec hr̃e nos credimus. poſt multa quæ de natura diximus: etiã ſ- ctõꝶʒ

exæẽplis bonu eius oſtẽdimus: ac ꝓbauimus. Et ne ecõtrario ad ipſius culpã ptinere putet᷑: ꝙ aliquii. niꝗ fuerit:
ſcripturaꝶ utar teſtimoniis: quæ peccates ubi crimĩe uolũtatis grauãt:nõ excuſant neceſſitate natu ræ. In ge⸗
neſi legimus. Symeon & Leui fres cõſumauerũt iniquitatẽ ſuã ex uolũtate ſua ad Hieruſalẽ dñs locutus eſt:

ꝓpter qd ipſi dimiſerũt uiã meã: quã dedi ante faciẽ eoꝶ: & nõ exaudierũt uocẽ meã: ſed abierũt poſt nolũta
tẽ cordis ſui mali. acrurſus idẽ ꝓpheta. Et peccaſtis deo: & nõ exaudiſtis uocẽ eius: & in madatis illius: & in le⸗
gitimis: & in teſtimoniis eius ambulare noluiſtis. Per Eſaiã quo ꝓphetã dis locutus eſt: ſi uolueritis: & audie

ritis me: quæ ſũt bona terræ: mãducabitis. Si aut nolueritis: neq; audieritis me:gladius uos cõſumet. Et rurſũ

oẽs uos occiſione decidetis: quia uocaui uos: & nõ exaudiſtis: locutus ſũ: & neglexiſtis: & feciſtis malũ an con
ſpectũ dñi: & quæ nolebã elegiſtis. Ipſe quoq; dns in euãgelio ait: Hieruſalẽ hieruſalẽ quæ occidis ꝓphetas: &
lapidas eos:qui ad te miſſi ſũt: quotiẽs uolui cõgregare filios tuos: quẽadmodu gallina cõgregat pullos ſuos:
ſubalis ſuis: & noluiſti? Vbi uelle uidemus: & nolle eligere: & refutare: ibi nõ uis naturæ: ſed libertas ĩ telligit.

Volũtatis plena ſũt utriuſq; teſtamẽti uolumĩa:ꝗbus tã bonũ eſſe:qᷓ malũ uolũtariũ ſemp aſcribit᷑: quæ nos
modo breuitatis cauſa omittimus: maxime cũ ſciamus te ſacræ lectioni deditã: de ipſo uberius fonte potare.

Neq; uero nos ita defẽdimus naturæ bonũ: ut eã dicamus malũ nõ poſſe facere: quã utiq; boni ac mali capa/

cẽ etiã pfitemur. Sed ab hac eã tmmodo iniuria uindicamus: ne eius uitio ad malum uideamur ĩpelli:quinec

bonũ ſine uolũtate faciamus uel malũ. & ꝗbus libeꝶ eſt: unũ ſem p exduobus agere:cum ſemputrũq; poſſi⸗/

mus.unde enĩ alii iudicaturi ſũt:alii iudicãdi? niſi ꝙ in eadẽ natura diſpar uolũtas eſt: & 1. cũ oẽs idem poſſi

mus diuerſa faciamus. Itaq; ut hoc ipᷣm clarius lucere poſſit: alia exẽpla ſũt pferẽda. Adã de paradiſo eiicitur.
Enoch de mundo rapit᷑. In utroq; dns libertatẽ arbitrii oſtẽdit. Vt enĩ placere potuit ille qui deliqt: ita potuit
peccare iſte:qui placuit. Nõ eniĩ a iuſto deo autille puniri meruiſſet: aut hic eligi: niſi uterq; utrũq; potuiſſet.
Hocde Cayn & Abel fribus: hoc etiã de Iacob & Eſau geminis ĩ telligenduũ eſt: ac ſciendũ ſolã uolũtatẽ cauſã
eſſe: ꝙ in natura eadẽ merita diuerſa ſint: & Sodomoꝶ crimina Loth ſactitas iudicauit. Nec illud eſt paruũ
argumẽtũ ad ꝓbandũ naturæ bonũ: ꝙ illi ᷣmi hoĩes per tot annoꝶ ſpatia abſq; ulla admonitiõe legis fuerũt:
nòutiq; qd deo aliqũ creaturæ ſuæ cura nõ fuerit: ſed ꝗa ſe talẽ ſciebat hoĩum feciſſe naturã ut eis pro lege ad
exercẽdã iuſticiã ſufficeret. Deniq; ꝗᷓ liu recentioris adhuc naturæ uſus uiguit: nec humanærõni uelut quan
dã caliginẽ: lõgus uſus peccandi obduxit:ſine lege dimiſſa eſt natura. ad quã dñs nimiis iã uitiis obrutam: &
quadã ignorãtiæ rubigine infectã: limã legis admouit: ut huius frenti admõitione expoliret᷑: & ad ſuũ poſ/
ſet redire fulgorẽ. Neq; uero alia nobis cauſa difſicultatẽ quoq; bñfaciendi facit: ꝗᷓ longa cõſuetudo uitiorum
quæ nos ĩfecit a paruo: paulatĩq; per multos corrupit annos: & ita poſtea obligatos ſibi: & addictos tenet: ut
uim quodãmodo uideatur hr̃e naturæ. Oẽ illud tp̃s: quo negligẽter edocti: ideſt ad uitia eruditi ſumus: quo
mali etiã eſſe ſtuduimus: cũ ad ĩcitamẽta neqtiæ ĩnocentia ꝓ ſtultitia duceret᷑: nũc nobis reſiſtit: cõtraq; nos
uenit: & nouã uoſũtatẽ ĩpugnat uſus uetus. Et miramur: cur nobis per ociũ atq; deſidias neſcientibus etiã ꝗſi
ab alio ſctĩtas cõferat᷑: qui nullã cõſuetudinẽ boni facimus: cũ malũ tã diu didicerimus. Hæc de naturæ bono
curſim:quaſi in alio ope dicta ſint: qd ideo nobis faciẽdũ fuit: ut tibi planiorẽ uiã ad pfecta iuſticiã ſternere/
mus: quã eo facilius currere poſſis: quo in ea nihil aſpeꝶ: nihil inacceſſibile eſſe cognoueris. Nã ſi etiã an legẽ:
ut diximus:& multo añ nr̃i ſaluatoris aduẽtũ iuſte ꝗdã uixiſſe: & ſãcte referant: ꝗto magis poſt illuſtrationẽ
agduæẽtus eius: nõ id poſſe credendũ eſt: qui ĩſtructi per Xpᷣi gẽ̃am: & ĩ meliorẽ hoĩem renati ſumus: qni ſaguĩe
eius expiati: atq; mundati: illiuſq; exẽplo ad pfecta iuſticiã ĩcitati: meliores illis eſſe debemus qui anñ legẽ fue/
rũt. meliores etiã ꝗᷓ fuerũt ſub lege dicẽte apoſtolo: peccatũ in uobis iã nõ dñabit᷑. Nõ eſtis enĩ ſub lege ſed ſub
gra. Et qm ſufficiẽter de his ut puto: diximus: nũc ĩſtituamus pfectã uirginẽ: quæ ex u troq; ſemꝑ accẽſa: & na
turæ ſimul & græ bonũ moꝶ ſanctitate teſtet᷑. Prima igit᷑ uirgis cura:pᷣmũq; ſtudiũ ſit:ſcire uolũtatẽ dni ſui:
& qd ei placeat:qd ue diſpliceat: diligẽter inꝗrere: ut m apoſtolũ rõnabile deo reddat obſequiũ. totũq; uitæ
ſuæ curſũ ex eius poſſit ordinari ſnĩ a. Impoſſibile ẽ enĩ ei quenꝗᷓ placere:cui qd placeat ign orat. fieriq; põt: ut
etiã obſeqᷓndi uoto offẽdat: qui quõ obſeq debeat: añ nõ didicit. & ut maius eſt: uoluntatẽ dñi facere:ꝗᷓ noſſe:
ita pus eſt noſſe:ꝗᷓ facere. Illud enĩ merito pcedit: hoc ordine. Vnde ppheta dicit: & tu iſrael noli ignorare. Et
btuũs Paulus: q aũt ignorat: ignorabit᷑. Itẽq; alibi. Propterea nolite fieri ĩprudẽtes: ſed ĩtelligẽtes: quæ ſit uolũ
tas dñi: initiũ obedientiæ eſt: qd pcipiat᷑: uelle cognolſcere. Et pars eſt obſequii: didiciſſe: qd facias. Scito itaq;
in ſcripturis diuinis: p quas ſolas potes plenã dei ĩtelligere uolũtatẽ: ꝓhiberi ꝗᷓdã:p̃cipi qᷓdã: cõcedi aliqua: nõ
nulla ſuaderi. phibent᷑ mala: p̃cipiunt᷑ bona:cõcedunt media:pfecta ſuadent᷑. In duobus illis quæ priori loco
ſũt:pctm̃ oẽ còcludit᷑. In utroq; enĩ dei cõtinet᷑ ĩperiũ:& nõ oh pcipere:ſed & ꝓhibere ipᷣm: iubẽtis eſt. Gñali
ter nãq; oĩbus mãdat᷑ iuſticia: quã Saluator in euãgelio breuiter ꝗdẽ: ſed pleniſſime cõprehẽdens ait: q̃cunq;
uultis ut faciãt uobis hoĩes bona:hæc & uos facite illis:hoc eſt: ut nihil mali ĩferamus aliis: & pᷣſtemus oẽ 3
bonũ eſt. quia uolumus hoc ab aliis in nos utrũq ſe eruari:hæc ſnĩa æquo iure pᷣcepti uniuerſos tenet:nec ulli
oino trãſgredi licet: qdoĩbus ĩperatũ eſt: apertuſq; cõtẽptus dei eſt: uel facere prohibita: uel iuſſa non facere.
Duo uero reliqua quæ ſequunt᷑: quoꝶ unũ cõcedit᷑: & ſuadet᷑ aliud: in nr̃a ptãte dimiſſa ſũt: ut aut cũ mĩori
gloria

g

nosſne
i li
Abueri

elnge,

tus elr
nolit
Ginle,
& ud
Rtnn
on
hetug
0⁵ lvor⸗
telg,
gueno
Potue,
1 capv/
quinet
poſſ
n poſſt
Mattut,
potut
tulle
auli
parmui
nerut:
ead
quun
m.&
apob
notum
netiut
igo

riiq
bono
nere/
alege
atone
ſigii
g ve
Aſub
AAnz
ui
uitr
orud
nole
ke. Ei
uolü
ig
uno
loco
inl

4

u
ete,
ſon
hna

gloria cõceſſis utamur:aut ob maius pᷣmiũ etiã ea:quæ nobis pmiſſa ſũt reſpuamus. Cõcedunt᷑ ꝗdẽ nuptiæ:
carniũ uſus:& uini.ſed hoꝶ oĩum abſtinẽtia cõſilio pfecnote ſuadet᷑. Ad uitgitatis honorẽ ptinet licẽtia nu⸗

ptiaꝶ: & eſcaꝶ ĩdulgẽtia uirtutẽ abſtinẽtiæ clariorẽ facit. Cõtẽpſiſti uirgo cõiugiũ licitũ tibi: pus ꝗᷓ contẽneret᷑

aioris pᷣmii amore flagrãs: uouiſti deo nõ ĩperatã: ſed laudatã uirgitatẽ. Et cõſilio apoſtoli legẽ tuã feciſti la
tiorẽ. Certamis ĩgreſſa cãpũ: nõ tã laborẽ curſus:ꝗᷓ brauiũ uictoriæ cogitaſti. Legeras credo illud euãgelicũ de

ppetua caſtitate pconiũ: & ipſius te dñi ſermo ad amorẽ ſeruãdæ uirgitatis accẽderat: qui Petri ſup hoc ſnĩiam
ipſa rei magnitudine acdifficultate laudauit: & uolutariis ſpadonibus regnũ cæloꝶ pmittẽs ait: qui põt cape
capiat. Rẽ itaq; tã magnãa: nõ ĩpero: nõ ĩpono: ſed offero. neq; quenꝗᷓ ad hoc cogo:ſed ꝓuoco. ꝗᷓꝗᷓ de uiris tm̃
ſonare uideat᷑: nõ ſolis tn uitis: ſed æqualiter utriq; ſexui uirgĩtatis palma ꝓmittit᷑. Et apoſtolus de uirgibus
p̃ceptũ quidẽ ſe dicit:nõ hr̃e dei:ſed dat cõſiliũ. Dicititaq;:an expimẽtũ qᷓritis eius:qui in me loquit᷑ Apᷣs Per
fectionis igit ſerua cõſiliũ. btĩtudinẽ ſpecialis aggreſſa ppoſiti: ſerua gñale mandatuũ. Dixi: idẽq; nunc repeto.
In cauſa iuſticiæ oẽs unũ debemus: uirgo: uidua: nupta:ſũmus: medius:& imus gradus: æqualiter iubemus
ĩplere pcepta. Neca lege ſoluit᷑: qui ſupra legẽ facere ꝓponit. quinĩmo nullus magis illicita uitare debet: ꝗᷓ ꝗ
reſpuit: quæ licebat. nec qſqᷓ ita a ſe madata pollicet᷑ ĩplẽda: ut ille qui amore pfectionis ſupra mãdata cõſcen/
dit. & cũ amplius ſtatuit facere: ꝗᷓ pceptũ eſt oſtẽdit minus ſibi pceptũ eſſe: ꝗᷓ potuerit. Deĩde qui tãtæ ſe obe/
diẽtiæ pfitet᷑: ut etiã conſiliũ diuimnu libẽter audiat: quõ nõ debet audire pᷣceptũ Illa enĩ res pfectionis eſt:iſta
neceſſitatis. De uirgitate dicit᷑: qui põt cape capiat. de iuſticia nõ dicit᷑: qui põt facere faciat. ſed oĩs atbor: quæ

nõ facit fructũ bonũ excidet᷑: & in ignẽ mittet᷑. Cõſidera ꝗᷓſo:ꝗᷓtu acõſilio diſtet ĩperiũ. Ibi aliquos excepit:hic

gñaliter oẽs cõprehẽdit.ibi pᷣmiũ ꝓponit:hic pœnã. Ibi ĩuitat ut facias: hic niſi feceris: cõminat᷑. Hæc igit᷑ opti

marone diſtinguẽs: aĩaduerte qd offeras: aſaduerte qd debeas. ĩmo qa utrũq; iã debes:& uirgĩtatẽ quã ultro

obtuliſti deo: & iuſticiã quã ipſe p̃cepit: ĩtegꝶ utrũq; pſolue. Ille ſeruus dno placet: qui ita aliqd ultro operis
exercet: ut tñ etiã ſperata pficiat. qui nõ facit aliud pro alio: ſed utrunq;. nec mutat: ſed addit obſequiũ. nec te
eaꝶ exẽpla decipiant: quæ ſibi in ſola caſtitate plaudẽtes ut poſt ſuas uolũtates eãt: dei uolũtatẽ abiiciũt. quæ
ppetuæ caſtitatis bonũ: nõ cũ iuſticia ſed pro iuſticia offerre uolũt. Et in cõpenſatione pctõꝶ pᷣmiũ uirgitatis
annumerãt: atq; pro pᷣmio ĩpunitatẽ petut: uel certe ĩpudẽtiori uecordia coronandas eſſe ſe putãt: & in regno
cæloꝶ cæteris pferendas: quæ ſibi trãſgreſſione mãdatoꝶ: aditũ clauſere cæloꝶ. no oĩs Xps inqt: qui dicit mi/
hidne dne: ĩtrabit in regnũ cxloꝶ. ſed qui facit uolũtatẽ pr̃is mei: qui in cælis eſt: ipſe ĩtrabit in regnũ cælorũ.
Meminerint ſtultas uirgines a ſpõſi ianuis repellendas: dicẽdũ eis: neſcio uos. Illiſq; iũgẽdas eſſe: de qbus dũs
ipſe ait: multidicẽt mihu in illa die: dne dne: nõne in noĩe tuo dæmonia eiecimus? & in noĩe tuo uirtutes mul/
tas fecimus? Et tũccõfitebor illis. Amẽ dico uobis neſcio uos: diſcedite a me oẽs: qui opamini iniqtatẽ. Tibi ue
ro lõge eſt alia uia ĩgrediendũ: quæ ſæculi amore calcato: ſemp cogitando: quæ dei ſũt: apoſtolicam te exhibere
uis uirginẽ: quæ tã ſpu ſancto: ꝗᷓ corpore dni pᷣſtolaris aduentũ: & aĩæ tuæ lãpadi ſctõꝶ iugiter operũ ĩfundis
oleũ:& ſapiẽtibus iuncta uirgibus in ſpõſi obuiã p̃pararis kugis-la tibi lata uia eſt: qᷓ multoꝶ ad mortẽ eunti
um comitatus terit. Et ad uitã æterna: anguſti illius itineris: qd pauci reperiũt: callis tenendus eſt. Depoſuiſti
iã ĩpedimẽta uel maxima: & oẽ ꝗcqd a ſpiritalis uitæ curſu uel retardat: uel reuocat: pᷣma ſtati cõuerſione uici
ſti. Reſpuiſti cõiugii uoluptatẽ: poſteritatis curã: illecebras delitiaꝶ: ſæculi põpã:diuitiaꝶ cupidinẽ. Et cũ Pau
lo pores dicere: mihi mũdus crucifixus eſt: & ego mudo. Cuius tale pᷣncipiũ eſt: qualis debet eſſe pfectio. Hãc
mihi tu uirtutẽ: hũc aĩum etiã in reliqs affer: eaq; ui mẽtis: qua uitioꝶ occaſiones depuliſti: uitia nũc ipſa reſ-
pue. Ornet᷑ moꝶ ſãctitate uirgĩtas: & pfectũ gradũ uitæ pfectio ſubſequat᷑. Certe ſi ſæcularis uita tibi placuiſ
ſet: dares operã: ne ꝗs tediuitus: neqs corporalibus ornamẽtis: neqs reꝶ oĩum copia: & honore pcederet: & nũc
dliuerſitas ſtudii diuerſã uita deſiderat. Cura neqs te in b uiuẽdo trãſcẽdat: neqs moꝶ ſctitate ſupet: neqs tibi
in uirtutibus pᷣferat᷑: & in illis quæ añ diximus:nõ erat tuũ ut tu aut oẽs uĩceres:aut nemo te. Cũcta enĩ illa fo/
ris petunt᷑: & qeqd aliunde ſpat᷑: alienũ eſt. Hæc uero in tua ptãte ſũt: & uere ppria: quæ nõ extrinſecus ueni/
unt: ſed in ipſo corde gñant᷑. Illa enĩ nec oĩs qui ꝗqᷓrit ĩuenit: nec qui fuenerit ſemp tenet. ut ea comodare: ita &

eripe:caſus põt. Hæc auũt & oĩs qui ꝗᷣit ĩuenit: & ꝗ ĩuenerit:eripi ſibi nunꝗᷓ timet. Iſta enĩ ſola bona ſũt: quæ
ſine uolũta enõ ſuenimus aliqn nec perdimus. Habes ergo hic: p quæ mihi pponaris aliis: imo hic magis. Nã

corporalis nobilitas atq; opulẽtia: tuoꝶ ĩtelligunt᷑ eẽ nõ tua: ſpiritales uero diuitias nullus tibi: p̃ter te: cõferre
poterit. In his ergo uere laudãda. In his merito cæteris pᷣferẽda es:quæ niſi ex te: & in te eſſe nõ poſſũt.An ſola
iſta uita eſt: quæ certamẽ nõ habeat de ꝓfectu Et in ꝗ unuſꝗſq; hoc tm debeat pmanere: qd cœpit. Nec ullo
augmẽti deſiderio ad maiora contẽdat:? Et cũ ĩ oĩbus mũdi ſtudiis ꝓfectu nõ ſatient hoĩes:hic tm cœpiſſe ſuf
ficiet Feruẽtiſſimi ĩ terrenis: frigidiſſimi in cæleſtibus ſumus:& ſumã in rebus paruis exhibẽtes alacritatẽ: ad
maiora torpeſcimus. Cõſiderare pudet: ꝗᷓtus ſit feruor in ſæculo: qua cura ſi ingula qu æq; ſtudia hoĩum quo/
tidie ad pſectiora nitant᷑: Ifaꝶ ardor nulla ꝓrſus ætate extinguit: imo ut ſæcularis auctoris utar ſnĩa: ipa ma/
gis ætate ĩflãmat᷑. Delitiaꝶ amor ĩſatiabilis eſt:expleri neſcit honoꝶ cupido:celerẽ habituræ res finẽ: ſine fine
ꝗ̃runt᷑. Nos diuinã ſapĩam: cæleſtes diuitias: imortales honores pigra ꝗᷓdã diſſimulatiõe negligimus: & ſpiri⸗

tales diuitias: aut ne attingimus ꝗdẽ: aut ſi leuiter deguſtauerimus:cõtimnuo nos putamus eſſe ſatiatos. Aliter

nos diuĩa ſapia ad ſuas ĩuitat epulas. qui eduũt me: inꝗtadhuc eſuniẽt: & ꝗ me bibũt: adhuc ſitiẽt. Nullus unꝗᷓ
H N uii. cxxiii.

So

.„

talibus explet epulis: nec aliq patit de ſatietate faſtiòiũ. Tãto unuſqſq; capatior: tãto auidior erit: ꝗᷓto inde

plus hauſerit. Dñns in euãgelio:bti ait:qui eſuriũt: & litiunt iuſticiã: qm ipſi ſaturabunt᷑᷑. Vult enĩ eſurire nos

hic ſemꝑ ac ſitire iuſticiã: ut in futuro iuſticiæ retributiõe ſatiemur. Cõſiderãda uis ipa uerboꝶ eſt: & ita nobis
deſiderãda eſt iuſticia: ut in fame: uel ſiti: cibus deſiderat᷑ ac potus: & in hoc cõe oĩbus eſt dicẽdũ his: ꝗq ĩmorta
lis uitæ pᷣmia deſiderãt.Iã tuũ eſt æſtimare ꝗᷓtũ aĩo pᷣſtare debeas: quæ maioris pᷣmii deſiderio plus facere ꝓpo .
ſuiſti: ꝗᷓ uel alios neceſſe eſt. Apoſtolus definiẽs Xp̃i uirginẽ: lõge eã ſeparauit a nupta: & diuerſis ſtudiis ‚ſin /
gularitatis meritũ: cõiugiiq; diuiſit. Innupta inꝗt & uirgo cogitat quæ dei ſũt: quõ placeat deo: ut ſit ſctã cor
pore & ſpu: quæ auũt nupta eſt: cogitat quæ ſũt mũdi: quõ placeat uiro ſuo: quæ corpore & ſpᷣu ſãcta eſt: neci
mẽbris nec in mẽte delinꝗt: delinꝗᷓre aũt nõ in cauſa caſtitatis tm eſſe põt: ſed etiã in quacunq; parte iuſticiẽæ.
ꝗuis enĩ uirgo corpore:uirgo ſit ſpu: & nihilominus aut manibus: aut oculis: aut auribus peccet: aut lingua:
quõcorpore ſãcta dicẽda eſt Deide ſi uel odio ĩfecta: uel ſuidia: uel auaritia: uel iracũdia ſit: quõ ſpu obtinet
ſctĩtatẽ Et ſi nupta quæ amore cõiugii:cogitat quõ placeat uiro ſuo ꝗᷓtũ liberis relinꝗᷓt: quæ uariis mũudi aſtri
cta curis:rarius ad uolũtatẽ dei reſpicit: t de peccatis excuſare ſe nõ põt: qd faciet uirgo:quæ ſoluta ab oibus
huius mũdi ĩpedimẽtis: ac libera ſcholã guaſe caſtitatis ĩgreſſa eſt? Si uis itaq; ꝓpoſiti tui magnitudinẽ æqᷓre

moribus: & ꝑ oĩa deo copulari: ſi leue ac ſuaue iugũ Apᷣi ſuauius tibi leuiuſq; uis facere: nũc maxime in bea ta

uita curã ĩpende: nũc ſtude. ut calẽtẽ recẽtis fidẽ cõuerſionis nouus ſemp ardor accẽdat. & in tenera adhuc æta
te facilius ſãctæ cõuerſationis uſus ĩoleſcat.ꝗcꝗd in te ᷣmũ ĩſtitueris:hoc manebit. Et ad initioꝶ tuoꝶ regulã
reliqua uita decurret. Finis in ipſo exordio cogitãdus eſt. qualis ad illũ ultimũ diẽ puenire cupis: talis nũciam
eẽ conare. Cõſuetudo eſt quæ aut uitia: aut uirtutes alit. quæq; in his plurimũ ualetecii ꝗbus ab ineũte ætate:
ſimul creuerit. Optimi ſũt ad ĩſtitutionẽ moꝶ pᷣmi qq; anni. hñt enĩ in ſelẽtũ ꝗqddã & molle: qd facile forma
ri qat:atq; ad arbitriũ uolẽtis trahi: & in cũctis fere rebus citius aſſueſcit᷑ oẽ qd teneꝶ eſt. nouellas adhuc& uiæ

firmæ radicis arbuſculas:dũ ad oẽm ductũ ſeꝗ̃ces ſũt in ꝗᷓlibet partẽ flecti facile eſt.quæ natura plerũq; curua
tecito ad atbitriũ colẽtis corrigunt᷑. Tenera adhuc & pᷣmæ ætatis aĩalia: ſine labore domari ſolẽt. ꝗᷓto citius a

uagãdi libertate diſſueta ſũt: tãto facilius: uel colla iugo:uel frenis ora ĩſueſcũt.Ipſa quoq; l̃aꝶ ſtudia teneris
melius ĩſerunt᷑ ingeniis. idq; penitus iĩhærere ſenſibus ſolet: qd pᷣus ſederit in mẽte. Hoc idẽ plurimũ etiã ĩ bũů
uiuẽdi rõne ualet:dũ adhuc mobilis eſt ætas: & aĩus duci facilis: exercẽda boni cõſuetudo: & iugi meditatione

cõfirmãda eſt. Occupãdũ eſt optimis rebus ĩgeniũ: & ſãctæ cõuerſatiõis uſus altius ĩſerẽdus eſt. Tucuero ad
pfectio nis faſtigiũ aĩus aſcẽdit. & lõgæ cõſuetudis bñficio utit᷑ ad buiuendi facultatẽ. & uirtutes ſuas ipᷣe etiã

miratus ſecũ quodaãmodo ĩ ſe putabit natũ eẽ: qd diſcit. reſpice obſecro ꝗtũ ad te ſctiĩtatis auia mrq; expectãt

quæ cũ te ꝗᷓſi nouũ & illuſtre quoddã lumẽ gñi ſuo natũ eſſe putãt:nũc in te ſolã oẽm curã aĩ traſtulerunt: &
ꝓpoſiti tui curſũ miris ſtudiis ac fauore ſuccẽdũt. Cũq; ipe te ad honeſtatẽ moꝶ ab ĩeunte ætate formauerit:
nũca te uĩci cupiũt: tuãq; uictoriã ſuã laudẽ eſſe putãt: quaꝶ egregia erga deũ fides in ꝓfeſſiõe tua maxime cla
ruit: cũ te iã nuptiis pᷣparatã: ſimulatq; aliud uelle didicerũt: mira cõtinuo aſſẽſus celeritate: ad id qdelegeras:

cohortatæ ſũt. & trepidã pro ætate ſnĩam uolũtatis ſuæ auctoritate firmauerũt: tuũq; uotũ cõe fecerunt: quæ

cũ multos ſuoꝶ in altiſſimo dignitatis gradu uiderĩt: de nullo ita ut de te aliqn lætatæ ſũt. nihil enĩ tã magnũ
nihil tã pclaꝶ in quoꝗᷓ uiderãt. Sola ꝗppe pᷣ̃ſtitiſti gñi tuo: qd lõga retro ætate nõ habuit: licet ediderit uirilis

ſexus memorabiles cõſulatus: & ampliſſimi ordis ſtatus illuſtris familiæ noĩa freꝗᷓns adierit. nihil unꝗᷓ tiĩ ge
nere ur̃o hoc tuo honore fuit pᷣſtãtius: qui nõ corporali aluo: ſed in libro memoriæ ĩmortalis ĩſertus eſt. Cum

exceperit illi theatrales toto orbe plauſus miraq; acclamãadi cõſpiratione inſignia conſulũ merita lætũ uulgus
expᷣſſerit: lõge tñ tui honoris eſt gloria maior: quæ gaudiũ in cælis fecit: angeliſq; læticiã. Per te enĩ nõ meretri/

culæ locupletant᷑: ſed alunt᷑ uirgies Xpi:nõ uenator & auriga ditant᷑: ſed ſuſtẽtant᷑ paupes Xpᷣi.Ad cõſulatũ

eoꝶ diuerſæ totius orbis ꝓuinciæ:ad quas domus uræ potẽtia extẽdit᷑: pegrinas feras: & ignota aĩalia trãſmi/

ſerũt: quæ crudelis arenæ ſolũ uel ſuo uel hoĩum ſãguiĩe cruẽtarẽt. Ad te uero electæ quæq; uirgĩes mittũtur:
quas tu pcioſiſſimũ munus offeras deo: tuoq; exẽplo ad ppetuã ꝓuoces caſtitatẽ: nõ tibi ſed tecũ deo fuituras

hæc ꝓfeſſiõis tuæ gloria rumore celebri uulgata eſt ꝑ cũctos: & ita ad cõuerſionẽ tuã totus exultauit orbis: ut
qd præ ĩgẽti gaudio uix adhuc hoĩes credere poterat:id ſemꝑ uideant᷑ optaſſe: multũ his initiis:multũ famæ

tuæ odore ſuſpẽſi:oẽs miꝶ de te neſcio qd audire deſiderãt. Et qui pꝓfeſſiõis tuæ cognouere uirtutẽ:nũc cõuer/

ſatiõis expectat. In te nũc puta cũctoꝶ ora oculoſq; cõuerſos: & ad ſpectaculũ uitæ tuæ totũ cõſediſſe mũdũ.
Caue nep te tãtoꝶ aĩ offẽdant᷑: nec minus in te ĩueniãt: ꝗᷓ reqrũt. Veꝶ ꝗd ego tecũ dehoĩbus ago eorũq; de te
expectationẽ ad cohortationẽ tuã traho:? Deus ipᷣe oĩum rectorac dns: cũ oĩ angeloꝶ militia certamẽ tuũ expe
ctat. tibiq; cõtra diabolũdimicãti parat æternitatis coronã & cæleſte pᷣmiũ ĩcitamẽtũ uictoriæ facit. huic tãto
ſpectaculo: uide quẽ aſum: quã debeas offerre uirtutẽ: & certamis magnitudinẽ de expectãtiũ dignitate meti/
re. Hæc tibi itaq; in hocagone ſubeudi pᷣcipua cura ſit: hic pᷣmus accictus ĩternitionis bellũ uirtute deuincere:
& aduerſũ diaboli caſtra in oĩa pcepta dei iurare: nec tmmodo declinare uetita: ſed iuſſa cõplere: Neq; enĩ tibi
ſufficita malis ocioſã eẽ: ſi ocioſa fueris a bonis: cũ lex dei duplici mãdatoꝶ gñe diſtincta ſit. & mala phibens:
bona ĩperet:atq;ʒ ab utraq; parte cõtẽptũ ſuũ uetet. Nõ eni ille uus cõtẽpſit dũm qui ꝓhibita fecerit: ſed ꝗq&
iuſſa nõ fecerit: dicta a nobis paulo an ſnia eſt. Ois atbor quæ no facit fructũ bonũ excidet: & in ignẽ mittet:
& bladimur

Allic
fuus

G ſeuia

Vübru
es ſicu
motem
etlach
ier⸗
neeh
M
n
ſtitut
ſut.l
ſrſtim
ſulapi
Llutd
.d
ſnite
nufta
Lcubi
düpu
t
murn
gier
ſplas
ſpoſl
l.
eoe
ſich
cut
enn
utſ.
tiont
uitio
luce
N
n
ter
tec
ſa⸗
lis⸗
nis.
ſuet
Ni
volt
dan
ſul
do
he
lr
in
ſe
hr
ni⸗
ni

tince

Ahobis
imorte

greppo

ſn,
ctäcor

eneri

ſtar,
ngna.
dbeinet
iln
dides
niri J

nbent
hnuczt

egli

mücian

tate:

efom
ucu
hanmm
ctins:
tenens
tiäibi
tatione
eto
peeti
Pectit
unt&
uetit:
nech
eras:
qur
gnu
nlis
ige
um
lgn
retn/
vlati
ilm'
tüut
ucs.
srut
ſunr
cone
idi.
er
jepe
ctito
met/
Nere:
ithi
bens⸗
el

ek:
mut

& blãdimur nobis ſi a malis fructibus no grauemur:ꝗ dãnãdi ſumus ſi a bonis ſteriles mãſerimus. Iuxta hãc

ĩtelligẽtiã abſcidet pr̃ oẽm palmitẽ fructũ nõ ferẽtẽ in filio: & qui acceptũ talẽtũ in ſudario abſcõdit qᷓſi ſutilis
5puus & neꝗᷓ dãnat᷑ a do: nec minuiſſe ſolũ: ſed nõ auxiſſe culpabile ẽ. nõ ideo aliqᷓ putes cõtẽnẽda eẽ mãdata:

a leuiora ſint. tã enĩ maxima illa ꝗᷓ mĩma a deo ĩperata ſũt: & cõtẽptus cuiuſcũq; pᷣcepti pᷣeipiẽtis iniuria eſt.
Vũ brũs Paulus clamat & docet. Oĩa facite ſine murmuratiõe & hæſitatiõe: ut ſitis irrephenſibiles & ſimpli/
ces ſicut filii dei ĩmaculati in medio natiõis prauæ & puerſæ: ĩter quos lucetis ſicut lumĩaria in hocmũdo. Re
moremur hæc uirgo pauliſp: & pcioſiſſimas margaritas ꝗbus exornada eſt ſpõſa Xpi 3 ſingula apoſtoli uer/
ba pẽſemus. Oia ĩqt facite. Nõ enĩ ꝗᷓſi ad arbitriũ nrjm qᷓdã ex mãdatis dei debemus eligere: ſed gñaliter uni/
uerſa cõplere. nec 33 pᷣcepta eius quaſi uilia munuſcula ac parua cõtẽnere:ſed ĩperãtis in oĩbus maieſtatẽ aſ/
icere. Nullũ ꝗppe mãdatu dei cotẽptibile nobis uideri põt: ſi eius ſẽper cogitemus auctorẽ ſine murmuratio

E

ne & hæſitatione. Viles & ignobiles dños palã cõtẽni uidemus a uulis: eiſq; ad mĩma quæq; pcepta in faciẽ

reſiſtimus: & hocin pſonas nobiles iã nõ admittit᷑: ꝗtoq; potẽtiores dni: tãto ᷣui ad obediẽtiã ꝓmptiores ſũt
Cũq; difficiliora pᷣcipiũt: libẽtius audiunt᷑. Certe ad regis ĩperiũ ita oẽs parati ſũt: & in ꝓcinctu obediẽtiæ con
ſtituti:ut etiã optẽt iuberi:& nõ ſolũ bñ merituros eẽ ſe credũt ſi iuſſa fecerit:ſed tanꝗᷓ iam meruiſſẽt:qd iuſſi

ſũt. Ita p dignitate pcipiẽtis puitiũ bnficii loco ducit᷑. Nobis uero deus ipᷣe æterna illa maieſtas: ineffabilis atq;

ĩæſtimabilis ptãs: ſacras lr̃as:& uere adorãdos pᷣceptoꝶ ſuoꝶ apices mittit: & nõ ſtatĩ cũ gaudio ac ueneratioe

ſuſcipimus. nec pro magno ducimus bnficio: ac ta illuſtris ptãtis ĩperiũ maximecũ nõ iubẽtis ꝗᷓrit᷑ cõmodũ:

ſed utilitas ſubſeꝗᷓntis. Veꝶ ecõtrario faſtidioſo ac remiſſo aĩo: ſupboꝶ ac neꝗᷓ Fuoꝶ more:in os dñi reclama/
mus: & dicimus: duꝶ eſt: arduũ eſt: nõ poſſumus:hoĩes ſumus: fragili carne circũdamur. O cæcã ĩſaniã. O pꝓ/
fanã temeritatẽ: duplici ignorãtia accuſamus deũ ſciẽtiæ: ut uideat neſcire qd fecit: neſcire qd iuſſit: q̃ſi obli/
tus fragilitatis humanæ cuius auctor ip̃eẽ. Impoſuerit hoĩ mãdata quæ ferre non poſſit. Simulq; proh nefas
aſcribimus: iniqtatẽ iuſto: pio crudelitatẽ: dũ cũ pᷣmo ĩpoſſibile aliqd pcepiſſe cõquerimur. Deide p his dãnã
dũ putamus hoĩem ab eo quæ uitare nõ potuit: ut qd etiã ſuſpicari ſacrilegiũ ẽ: uideat deus no tã ſalutẽ nrf̃am
qſiſſe:ꝗᷓ pœnã. itaq; apoſtolus ſciẽs a dño iuſticiæ ac maieſtatis nihil ĩpoſſibile eẽ pceptũ: aufert a nobis uitiũ

murmurãdi: qdtũc utiq; naſci ſolet cũ aut iniꝗᷓ ſũt quæ iubent: aut iubẽtis minus digna pſona eſſe. Quid ter

giuerſamur incaſſũ: & pcipiẽti opponimus naturæ fragilitatẽ? Nemo magis nouit mẽſurã uiriũ nr̃aꝶ: ꝗᷓ qui
ipſas uires nobis dedit. nec ꝗſꝗᷓ melius ꝗd poſſimus intelligit:ꝗᷓ qui ipſã uirtutẽ nobis ni poſſe donauit. Nec
ĩpoſſibile aliqd uoluit ĩperare: qui iuſtus eſt: nec dãnaturus hoĩem fuit pro eo: qd uitare nõ potuit: qui pius
eſt. Sequit ut ſitis irrephenſibiles: & ſimplices ad oẽm moꝶ pfectionẽ. Vnũ hoc ſufficere uerbũ põt:qd etiã ĩ
epᷣo eligendo deus ꝗᷓri ſubet. Quã enĩ circũſpecta uita eſt: ꝗᷓ ſãcta eſt: quæ nihil rephenſionis ĩcurrit?: Quis aũt
ſãctior põt eſſe: ꝗᷓ qui uere ſimplicitatis uirtutẽ tenẽs: nunꝗᷓ aliud corde ꝓmittit: aliud oreuultuq; mẽtitur: ſi/
cut filii dei ĩmaculati. Nõ eſt exhortatio uehemẽtior: ꝗᷓ quæ nos ſcriptura diuina filios dei uocat. Quis enĩnõ
erubeſcat: & metuat tãto pre agere aliqd ĩdignũ ut qui dicit dei filius: ipᷣe efficiat᷑ uitii fuus. Et iccirco adiũgit
ut ſimus ĩmaculati. Neq; enĩ couenit in filiis dei: qui ipe eſt fõs iuſticiæ: peccati maculã reperiri. In medio na/
tionis prauæ: & puerſæ. hoc eſtdicere. Quãuis ĩfinita uos cingat peccãtiũ multitudo: & innumera ſint exẽpla
uitioꝶ: uos tñ ita cæleſtis natiuitatis memores eſſe debetis: ut ĩter malos uiuẽtes: oẽ malũ uincatis. Inter quos
lucetis ait ſicut lumĩaria in hoc mũdo.& rurſũ in euãgelio legimus.tũc iuſti fulgebũt ſicut ſol ĩ regno pr̃is eo/
rũ. Cõparat᷑ uita pᷣmio.ut qui in futuro ſolis fulgore Enidi ſũt:hic iã ſimili iuſticiæ claritate rell Pledeſts⸗ ĩfi
deliũ cæcitatẽ opibus ſctitatis illuminẽt. huic loco ille ſẽſus aptãdus eſt: quẽ ad Corinthios idẽ apoſtolus defe
rens ait: alia claritas ſolis: alia claritas Iunæ: alia claritas ſtellaꝶ. Stella aũt a ſtella differt ĩ claritate. ſic & reſur
rectio mortuoꝶ. diſpares ſunt in regno cæloꝶ per ſinguloꝶ merita mãſiones. Diuerſitas enĩ opeꝶ diuerſitatẽ
facit pᷣmioꝶ:ꝗᷓtũq; aliq; hic in ſctĩtate fulſerit: tm ibi fulgebit in honore. Hũcergo ad oẽm moꝶ pfectionẽ mẽ
tis aciẽ ĩtende. & ad cæleſte pᷣmiũ cæleſtẽ uitã para. Reſplendeat oĩbus clariſſimi in modũ ſyderis ſctĩtas uirgi
nis. & futuri pᷣmii magnitudinẽ de nouitate cõuerſatiõis oñdat. Tibi facilior in bonis curſus eſt: ꝗqᷓ maloꝶ aĩ cõ

ſuetudo nõ retinet. Nec timemus ne tea uirtutibus uitia retardẽt: & maligna diaboli ſemĩa Xp̃i frugẽ necent
Naã ſi etiã illi qui lõgo peccãdi uſu: bonũ quodãmodo obruere naturæ: iſtaurari ꝗ pnĩam poſſũt: & mutata

uolũtate uiuẽdi:cõſuetudinẽ cõſuetudĩie extinguere: acoptimi qq; de peſſimis fieri: ꝗᷓto magis tu potes illa ſu
pare: a ꝗbus nõ ſupatus es: Cui nõ tã expellẽda ſũt uitia: ꝗᷓ teellech Jn utiq; nõ ſuſcipe facilius eſt: ꝗᷓ ſemel
ſuſcepta deponere. Necuero eoꝶ tãta dulcedo eſt: ut ea debeamus pᷣferre uirtutibus:cũ necĩ oĩbus ſit electa
tionis illecebra: & a plæriſq; ea etiã quæ uident᷑ dulciſſima: reſpuant᷑. Duo nãq; ſũt ex oĩbus uitia: quæ maxĩe
hoiĩes decipiut ſui uoluptate: gula ſcilicet ac libido: quæ deponere eo difficilius eſt: quo eis uti dulcius eſt. & tñ
hæc uitia tã moleſta: tãq; delectatioe ſui piculoſa: ita a multis calcari uidimus: ut tota ætate uirgĩes pmãſerĩt
in ſũma abſtinẽtia. ut de illis taceã: quæ poſt delitiaꝶ lõgũ luxũ:& ĩueteratũ uſũ libidis. caſtitati ac tẽperãtiæ
ſe dederit. & utrũq; uitiũ cõtraria ſibi uirtute mutauerit. Alioꝶ uero uitioꝶ eſt longe diuerſa rõ: quæ cũ nihil
habeãt iocũditatis tã multũ amaritudis hnt.quæq; cũ ad uitadũ multo ſint faciliora: raro a qbus uitent: iue
nies. Quid oro te ĩuide delectationis pᷣſtat ĩuidia?: quẽ ſecretis ꝗpuſdã cõſciæ ungulis liuor ipᷣe decerpit: & alie
nã fœlici tatẽ tormẽtũ eius facit. Quid uero alter ab odio mercedis accipit niſi horribiles aĩæ tenebras: & cõfu/

„ =

Siiij.

ſæ mẽtis horrorem?qui uult ſemꝑ aĩoq; mœrẽte: uoto quo alteri uult nocere:ſeipᷣm cruciat. Quid aũt iracun
do furor ſuus cõfert?:quẽ ſæuiſſimis exagitatũ ſtimulis cõſciæ: ita ab oĩ cõſilio ac mẽte detu rbat rut dũ iraſcit:
ĩſanire credat᷑. Similiter curre per ſingula. ĩuenies tot aĩæ tormẽta: quot uitia: quæ utiq; eo facilius uinci poſ/
ſut: quo nulla illiciũt nos uoluptate. Quãto illud difficilius: quãto durius ut de caſtitatis labore taceã: abſti⸗
nere a uino: carnibuſq; ipſo quoq; etiã oleo? & uilẽ ſine his cibũ poſt biduũ terdũ: triduũq; uix cape! Fracta
ieiunio mẽbra uigiliiſq; fomẽta balnei cõtẽnere neceſſarias res negare corpori& uim quãdã inferre naturæ?
Da tm in cæteris magnitudinẽ aĩ:& uide ꝗd nõ poſſis efficere. Sed nos (ph pudor) quadã dilectione peccati:cũ
in ꝗbuſdã oſtẽdimus quãdã uim naturæ nr̃æ: in aliis oĩno torpeſcimus. & qui uoluptates corporis uirtutum
amore cõtẽpſimus:rurſũ amore uitioꝶ tormẽta ſuſt Picimus: atq ita malis nf̃is credimus : ut ea nec putemus
poſſe deponi. Quod hocꝗſo cõliliũ tuũ? quænã hæc noua uiuẽdi rõ ẽ? Res difficiles & laboris plenas ſecurus
aggredior: & faciliora nõ poſſe fieri credo. uĩco maxima: uĩcẽdus a paruis Excelſa & ardua indefeſſit us exupo:
& cũ uenit᷑ ad plana:deficio. Libẽter fugio: qd delectat. &nõ uolo uitare: qd- cruciat. Veꝶ hæc eoꝶ ſũt: qui dei
uolũtate cõtẽpta: id ſolũ petũt: qd laudẽ facilius inuenit: qd cito exit in famã: moꝶ uero bona:quæ ſecretiora
ſut negligũt. Tu uero quæ calcaſti mũdũ & cõcupiſcẽtias eius: ut calcato eo gradũ tibi quẽdã aſcẽdẽdi ad cælũ
faceres: mũdi gloriã ne reqras. Illi tm placere ſtude: cui ſæpe diſplicet: qd hoĩbus placet. & qui ipſa hoĩum iu/
dicia iudicaturus eſt. Abſtinẽtia tua & ieiuniũ eo magis deo grata ſũt: quo cũ bonis moribus oflerunt᷑: ut quæ
in aliis ſunt umbracula uitioꝶ:’n te ſint ornamẽta uirtutũ. Reſpice obſecro ad ipſã qua apud deũ illuſtrata es
dignitatẽ. qua ꝑ baptiſmũ in dei filio renata es. Rurſũq; p conſecrationẽ uirgĩtatis ſponſa Xpi eſſe cœpiſti Ex
utroq; hic tuus honor te ad ſollicitudinẽ tui ꝓpoſiti admoueat. at nullus debet eſſe ibi negligẽtiæ locus ubi tã
pclara ſuãda ſunt:pᷣcioſior quæq; ueſtis diligẽtia timidiore cuſtodit᷑a macula. Multo ᷓſita auro gẽma maio
ri ſollititudine poſſidet᷑: & gñaliter grãdi cura magna quæq; ſeruant. Vñn & tu ſi te ipſã bñ cuſtodire cupis: de
bes honorẽ tuũ ſemp pᷣciũq; cogitare. Tãto enĩ ſe unuſqſq; negligẽtius utit᷑: ꝗᷓto ſe exiſtimat uiliorem. nõ ob
cauſã aliã magis nobis in ſcripturis diuinis tã freꝗnter filioꝶ dei nomẽ ĩponit᷑: ut illud qd dicit᷑ ꝑ ꝓphetas &
ego ero uobis in pr̃em: & uos eritis mihi in filios: dicit dñs oĩpotẽs: & apoſtolus: eſtote imitatores dei ſicut filii
chariſſimi. Et btũs Ioãnes inqt chariſſimi nũc filii dei ſumus. & nõdũ apparuit:qd erimus: ſcimus qmcũ ap/
paruerit:ſimiles ei erimus: qm uidebimus eũ:ſicuti eſt: ut qui habet hãc ſpeciẽ: ſactificet ſe:ſicut ille ſctũs eſt.
uult nobis doctrinæ cæleſtis dignitatẽ: ꝗᷓ donati ſumus: freqᷓnter ĩgerere. & honorẽ nr̃m: peccãdi pudorẽ face/
re. Vnde etiã dũs ipſe ad ꝑfectã nos benignitatẽ uocãs ait: diligite inimicos ur̃os: bnfacite his: qui oderũt uos:

& orate pro pſeqᷓntibus & calũniãtibus uos: ut ſitis filii pris ur̃i: qui in cælis eſt. Nõ eſt enĩ qd ſic hoĩes deo fa

ciat amabiles: ut pietas mẽtis: & bonitas quæ tota in xp̃iano eſſe debet: ut etiã in malis abũdet.deiq; imiter᷑ be
niuolentiã:qui ſolẽ ſuũ oriri facit ſu p bonos & malos:& pluit ſupꝑ iuſtos & iniuſtos. Hoc itaq; uel in pᷣmis ab
ſit: utnemini uel in uerbo etiã noceas: ut in oĩbus ꝗbuſcũq; pdeſſe ſtudeas:& ne uicẽ qdẽ mali reddẽs:bona
malis: apoſtolo docẽte reſtituas. Nunꝗᷓ detractio ex ore uirgis ꝓcedat: uiliũ ſatis hoĩum eſt: & ſuã laudẽ ꝗᷓren

tiũ: alios uiles facere: qa alterius uitupatiõe ſe laudari putant. Et qui ſuo merito placere nõ poſſut:placere uo/⸗

Iũt in cõparatione peioꝶ. Paꝶ diximus: nõ ſolũ ipſa nõ detrahas: ſed ne detrahẽti quidẽ aliqũ credas. Peſſimũ
eſt hoc uitiũ: qd alteꝶ uilẽ facit uideri.No minus auribus ꝗᷓ lingua fugias detractionẽ. Scripturæ memor eſto
quæ dicit: nõ eris cõſentaneus cũ derogãtibus aduerſus ꝓpximũ tuũ: & nõ accipies ſuꝑ illo pctm. Et alibi. Sepi
aures tuas ſpinis: & noli audire linguã neꝗᷓ. Accuſator eſt enĩ auditor: qui facit detractorẽ: qui ſi auertit aures:
& uultũ cõtrahat: acoculos abnuẽdo cõtineat: male loꝗntẽ etiã tacẽs arguit:ut diſcat nõ libẽter dicere: qd didi
cerit nõ libẽter audiri.ſollicitã ſatis ori tuo cuſtodiã pone.Nõ eſt qcꝗᷓ enĩ in nobis quo facilius peccare poſſu⸗
mus ꝗᷓ ĩ ligua. Vnde ſctũs Iacobus illũ eẽ pfectũ dicit: qui nõ offẽdit in uerbo. & ſcri ptura dicit: mors & uita ẽ
in manibus linguæ. Mæẽtiri aut maledicere & iurare:lingua tua neſciat: qa & os qdmẽtit᷑ occidit aĩam: & qui
maledicũt: regnũ dei nõ poſſidebũt iuxta apoſtolũ. Et iurare ipſe Aps phibuit: quidixit.Ego aut dico uobis:
nõ iurate oĩno. Et rurſũ. Sit aũt ᷣmo ueſter:eſt:eſt:noõ:nõ :qd aũt amplius eſt: a malo eſt. Apoſtolus breuiter
oris uitia reſecãs ait:oĩs pᷣmo malus exore ur̃o nõ ꝓcedat:ſed ſiqs bonus ad ædificationẽ fidei: ut det gram au/
diẽtibus. Sit aut ᷣmo uirgĩs prudẽs: modeſtus:& rarus. Nec tã eloqᷓntia pᷣcioſus:qꝗᷓ pudore. Mirent᷑ oẽs tuã te
tacẽte uerecũdia: te loqᷓnte prudẽtiã. Mite ac placidũ ſem p eloquiũ tuũ:ornet mixta cũ grauitate ſuauitas: cũ
pudore ſapĩa ſit certe atq; librata: ſuiq; opportunitate gratiſſimi ſilẽtii.uerbiq; ratio. nec unꝗᷓ oĩno uirgis os
loquat᷑: ut tacuiſſe melius ſit:cũ ĩgenti cautione debet loq:cui nõ ſolũ malus:ſed etiã ocioſus pᷣmo uitãdus ẽ.
Sũma tibi ſcia ſit:notitia ſũma:uitia uirtuteſq; diſtiguere:quæ ꝗᷓꝗᷓ ſemꝑ cõtraria ſibi ſint: aliqua tñ ex eis tã/
ta iungunt ſimilitudĩie: ut diſcerni oĩno uix poſſint. Quã multi enĩ ſi upbiã libertatis loco ducut. Adulationẽ
fee humilitate ſuſcipiũt: malitiã prudẽtiæ amplectunt uice: & ſtultitiæ ſimplicitatis nomẽ ĩponũt. Atq; fal/
aci ac peſſima decepti ſimilitudie: uitiis pro uirtutibus gloriant᷑. Et ꝗᷓꝗᷓ hæcoĩa ſubtiliſſima ĩtelligẽtia debeas
ſeparare: cũctaſq; uirtutes cũ ſuis lineis ĩſſeqᷓndo: nuſꝗᷓ prſus abſcedere: p̃cipue tn fictã humilitatẽ fugiẽs. illa
ſectare: quæ uera eſt: quã Ap̃s docuit:humilitatẽ:in qua nõ ſit ſupbia ĩcluſa. Multi enĩ huius uirtutis umbrã
ueritatẽ eius ſequunt᷑ pauci. Perfacile eſt enĩ aliqꝗᷓ ueſtẽ hr̃e cõtẽptã:ſalutare ſubmiſſius manus & genua deoſ-
eulari. Inclinato ĩ terrã capite oculiſq; deiectis: humilitatẽ ac mãſuetudinẽ polliceri: lẽta uoce: tenuiq; ſmones

ĩfringere:

tirnn
talat:
nel Pol⸗
aͤablti,
ran
naturx-
Catlci
ttutun
Ultetmugs
lecurns
erupo:
qulcki
cretior
Adcrli
lumin,
utqur
tlata es
ilti Be
ubiti
A mai
apoͤce
n.no
ſernc
urfli
cic/
us ett,
orekace
tütuos:
8deo n
mitetbe
Pmiseb
bomp
liin
ete u
orelto
Sepi
tautes
d
Lultꝛe
Agu
obes:
euitet
mau/
mäte
iasci
egls
esti⸗
anoni
1gl⸗
lebes
.Wi
mbti
deol
nones
gete:

ĩfringere:ſuſpirare crebrius:& ad oẽ uerbũ pctõrẽ ac miſeꝶ ſeclamare.Et ſi uel leui ſmone offẽſus ſit:cõtinu⸗
attollere ſupciliũ:leuare ceruicẽ: & delicatũ illũ oris ſonũ ĩſano repẽte clamore mutare. Aliã nos humilitatem
Xps docuit:qui nos ad exẽplũ ſuũ hortat᷑ dicẽs. Diſcite a me:qa mitis ſũ: & humilis corde. Qui cũ maledicere
turnõ maledicebat: cũ pateret᷑ nõ cõminabat᷑. Quã nobis humilitatẽ btus Petrus ĩſinuat: miſericordes inquit
& humiles nõ reddẽtes malũ ꝓ malo:nec maledictũ ꝓ maledicto: auferant᷑ oĩa figmẽta uerboꝶ:ceſſẽt ſimula⸗
ti geſtus. & añ occaſionẽ ſᷣmo placidus. Veꝶ humilẽ patiẽtia oſtẽdit iniuriæ. Nullus ergo unꝗᷓ in mẽte tua ul-
lius ſit uitii locus. nihil ĩ te ſupbũ:nihil arrogãs: nihil in te faſtidioſũ: apud deum nõ eſt qcꝗᷓ humilitate ſubli
mius. Ipe loquit᷑ per propheta. Sup quẽ aliu reſpiciã: niſi ſup humilẽ: & qetũ: & tremẽtem mones meos?!&
nunꝗ in irã exardeſcat aĩus: qd eſt ſemĩariũ odii. Tãtus mentẽ tuã repleat timor dei: ut ĩdignari oiĩno non au
deas. & irã metu uincas. Btũs apoſtolus mũdãs aĩam nr̃am: eãq; in hĩtaculum dei pparãs: clamat & dicit: oĩs

amaritudo & ira & ĩdignatio & clamor & blaſfemia: auferat᷑ a uobis cũ oĩ malitia. Adulatores ut inimicos ca/

ue.quoꝶ ſᷣmones ſupoleũ molles & ipſi ſũt iacula:corrũpũt uictis laudibus leues aĩas. & male credulis mẽti/

bus blandũ uulnus ĩfingũt. Creuit hoc in nia ætate uitiũ: & ĩ ultimo fine ſtetit. nec augeri põt. In hãcoẽs nos
ſcholã ſtudiũq; dedimus: ut officiũ putemus illudere. quodqʒ ipᷣi ab aliis libenter accipimus: id aliis ꝗ̃ſi quod
daã munus offerimus. Et ſpe recipiẽdæ laudis: eos a ꝗbus laudari uolumus: an laudamus. S æpe adulatiũ reſiſti

mus uerbis ad faciẽ: & ĩ ſecreto mẽtis fauemus. maximũq; fructũ cœpiſſe nos ducimus: ſi uel fictis laudibus

pdicamur. Neccogitamus qd ipſi ſumus: ſed qd alteris eſſe uidemus. Vnde eo pducta res eſt: ut neglecta ueri

tate meriti: de ſola opinione curemus:qui teſtimoniũ uitæ nræ nõa cõſcia nr̃a:ſed a fama petimus. beata mẽs
eſt: quæ ꝑfecte hoc uitiũ uincit: nec adular aliqn: nec adulãti credit. quæ nec decipit alteꝶ: necipſa decipitur:

tmq; hoc malũ nõ facit aliqn: nec patit᷑. Nihil End ĩte fictũ ſit:nihil oĩno fucatũ.Cõſciam tuã: quæ certe deo

ſeẽper patet:ĩ multitudie uerſari puta. Nunꝗᷓ aliud corde:aliud ore pCtẽdas. Quicqd pudet dicere: pudeat etiã
cogitare. Illud uero notũ iã oĩbus: atq; diuulgatũ eſt:ꝗᷓ utilis ꝗᷓq; huic ꝓpoſito neceſſaria eſt ieiunioꝶ & abſti/

nẽtiæ uirtus: maxime ĩ his annis:in ꝗqbus corpori maior æſtus ĩeſt.Nõ mãducare itaq; carnẽ:neq; bibere uinũ

apoſtolica uoce laudatũ eſt. Quicqd illud qd ĩflãmare corpus pot:qd fomentũ ſuggerit uoluptati: caſtitatis
amore fugiendũ eſt. Nec tñ ita magno huius rei labore grauari te uolumus: ut ſub ipſo ſtatĩ onere ſuccũbas.
p qd multi: dũ nimio feruore mẽtis rõnẽ ſuaꝶ uiriũ nõ haberẽt: ſubito cõciderũt: & pene añ debilitatẽ:ꝗᷓ ſãcti
tatẽ de ꝓpoſito ſuo cõſecuti ſũt. Optimus eſt in oĩ re modus: & laudabilis ubiq; mẽſura. Corpus nõ fragẽdũ:
ſed regendũ eſt. Sit ergo moderata & ſãcta: ſimplicia in oĩ mẽtis humilitate ieiunia: quæ ita attenuẽt corpus:
ne aĩum eleuẽt. ne res humilitatis gignat ſuꝑbiã. & uitia de uirtute naſcant᷑. Ego inqt cũ mihi moleſti eſſent:
ĩduebar cilicio:& humiliabã ĩ ieiunio aĩam meã. Veſtis abiectio:cibi uilitas:ieiunii laſſitudo:exti guere debẽt:
nõ nutrire ſuꝑbiã. Quis rẽ medicinæ uulnus faciat& ide ſane lædat quoq;:uñ iã læſa curãda ſũt(aut quæ ſu

pererit ſpes ſalutis: ſi iſta aĩiæ remedia ipᷣa ſint uenena? laborẽ ieiunii tui miſericordiæ opa cõmẽdẽt. & abſtinẽ

tia tua paupeꝶ refectione ſit auctor. Dns loquit᷑ p ꝓphetã. Miſericordiã uolo & nõ ſacrificiũ. In euãgelio Xpᷣi
uerba legimus. Bti miſericordes: qm ipſi miſericordiã cõſeqᷓnt᷑. Sed ꝗᷓſo hãc curã uitæ tuæ auia mrq; ſuſcipi/
ant. Illæ has partes pro te agãt. Illæ theſauꝶ tuũ in cælũ leuẽt. Illaꝶ ſit eſuriente alere cibo: ueſtire nudos: uiſi
tare ĩfirmos: pegrinos tecto ſuſcipe: & æterni ſpe pᷣmii xpo in paupꝑibus fœnerari: qui dixit. Quodcũq; feciſtis
uni ex his fribus meis minimis: mihi feciſtis. Tibi uero maxiĩe dũ ꝓpoſito matureſcat aĩus: aboĩbus occupatio
nibus recedẽdũ eſt:& oẽ ſtudiũ oĩſi q; cura in ornãdis moribus exhibẽda. Quibus ita uocare debes: & tota occu
Pare mẽtẽ: ut nõ diuitẽ te ſẽtias eſſe: necdñam nobilitatis. ad hoc tm̃ memineris: ut cũ claritate gñis moꝶ ſãcti

tate cõtẽdas.& cũ nobilitate corporis aĩ uirtute nobiliter pficias: magiſe q; illa nobilitate glo rieris: quæ filios dei

& cohæredes Xpi facit: ad quã ſi ſemꝑ ĩſpicias: dũ credis gaudiũ te hre: qd maius eſt: deſinis de eo:qd minus ẽ
loriari. Ois iſta pᷣclari gñis dignitas & illuſtris Auitii ſãguĩs decus ad aiĩam trãſſerant᷑. Ille clarus:ille ſublimis
ille ſit nobilis:ille tũc ĩtegrã nobilitatẽ ſuã ſuare ſe putet:ſi dedignet᷑ ᷣuire uitiis:ab eiſ. q; nõ ſupari.A quo eni
ꝗs ſupat᷑.huius & uus eſt, Quid enĩ hac ſeruitute aĩ ĩdignius? ꝗqd ue turpius?ꝗᷓ cũ in eo aut dnat᷑ odiũ: aut re

gnat fuidia?qᷓ cũ eũ:aut auaritia poſſidet:aut captũ ira tenet? uel certe cætera ſibi uitia uendicãt? Nò eſt ſibi
8 94 2

aliꝗs de nobilitate gñis blãdiat᷑:ſi ex meliore parte fit famulus. Multo ẽ ĩidignius mẽte pᷣuire q corpore. Super
fluũ arbitror te monere:ꝗᷓ parca ĩ ꝓcedẽdo debeas eẽ: ꝗᷓ rara: cũ te hoc etiã ſæcularis ab ĩfantia honeſtas docue
rit. Et facile ĩtelligas: id tibi multo magis ĩ hac uita eẽ uãdũ: quã maxie ſecretũ decet. Illud admoneo ut ipis
quoq; ſalutatiõibus quæ tibi in cubiculo tuo exhibẽdæ ſũt:certiſſimũ modũ ponas: nõ ſint nimiæ: neq; quo/
tidianæ: ne nõ tãtũ officiũ: qᷓ inꝗetudinẽ p̃ſtare uideant᷑. Et ꝗᷓqᷓ oẽ uitæ tuæ tpᷣs diuĩo debeas opi conſecrare: &
nullã ꝓrſus horãa ſpiritali pfectu uacuã eſſe cõueniat: cũ tibi ĩ lege di die ac nocte meditãdũ ſit: debet tn ali/
ꝗs eẽ determĩatus & cõſtitutus horaꝶ numerus: quo plenius deo uaces. & ꝗ te ad ſũmã aĩ ĩtẽtionẽ: uelut ꝗdã
lege cõtineat. optimũ ẽ ergo huic opi matutinũ deputari tps: ideſt meliorẽ diei partẽ:& uſq;ʒ ad horã tertiam
quotidie ĩ cæleſti agone certantẽ: hocuelut ſpiritalis quodã palæſtræ exerceri gymnaſio:his tu ꝑ ſingulos dies
horis ĩ ſecretiori domus parte ora: clauſo cubiculo tuo. Adhibe tibi etiã ĩ urbe ſolitudinẽ: & remota pauliſper
ab oĩbus ꝓpius deo iũgere: aſpectuiq; tuoꝶ reddita lectiõis fructũ & oronis oſtẽde. Nihil enĩ ĩ hoc ſecreto ma
gis agere debes: ꝗᷓ aſam diuis eloqis paſcere. Et ꝗᷓtũ ei ꝑ totã ſufficere poſſit diẽ: hoc eã ueluti cibo pĩguiore ſa/
N yv. cxxv.

tiare. Ita ſcripturas ſctãs lege: ut ſemp memferis:dei illa uerba eſſe: q legẽ ſuã nõ ſolũ ſciri: ſed etiã ĩpleri iuber.
Nihil eni ꝓdeſt faciẽda Leiſle⸗s nõ facere. Optime uteris lectiõe diuĩa: ſi eam tibi adhibeas ſpeculi uice: ut
ibi uelut ad imaginẽ ſuã aĩa reſpiciat: & uel fœda quæq; corrigat: uel pulchra plus ornet: lectionẽ freꝗnter ir-
rũpat or̃o:& aĩam iugiter adhærẽtẽ deo grata uiciſſitudo ſãcti oꝑis accẽdat. Nũc te igit᷑ ordo inſtruat cæleſtis
hiſtoriæ. Nũc ſctm Dauid oblectet cãticũ. Nũc Salomonis erudiat ſapia. Nũc ad timorẽ dni ĩcitẽt dicta pro
phetaꝶ. Nũc euãgelica & apoſtolica ꝑfectio te Xpo ĩ oĩum moꝶ ſctĩtate cõiungat: quæ paranda ſũt: memo/
riæ penitus ĩſere: eaq; iugi meditatione cõſerua: quæ maturãda ſũt: freᷓnter reuolue: ut diuinũ hoc ſtudiũ &
cæleſtis ſchola & mores ſimul uirgis ornẽt:& ſenſũ:tradantq; tibi cũ ſapia ſctĩtatẽ. Vñ ſcriptura dicit. Qui ꝗ/
runt deũ ĩueniũt ſapĩam: cũ iuſticia. Sit aũt ipſa lectio tẽperata:cui finẽ cõſiliũnõ laſſitudo ĩponat. Nã ut ĩ/
moderata ieiunia & ardor abſtinẽtiæ: & enormes ĩordinatæq; uigiliæ: ĩtẽperantiæ coarguunt᷑: idq; nimietate
pariũt: ut hæc ipſa poſtea qdẽ. nec mediocriter fieri poſſint: ita ſtudiũ lectionis in rephẽſionẽ intẽperãs cadit
quodq; laudabile eſt in gñe ſuo:fit de nimietate ſui culpabile. Gnaliter qdẽ ſtrictiq;: ſed breuiter dicẽdũ ẽ. In
bonis quoq; rebus: ꝗcqd modũ exceſſerit:uitiũ eſtrnagn eſt: magna inꝗᷓ: & quæ grãdi ſtudio cõſtat: pfectæ
uitæ rõ: cẽõſumatæq; ſapiæ eſt:ſcire ꝗd quo ĩſeqᷓris modo:& ad oẽm actũ pᷣferẽdo cõſiliũ: nihil facere:qd feciſ-
ſe pœniteat. Intra unius horæ ſpatiũ mutat hĩtus: ieiunare: abſtinere: plſallere: uigilare:nõ tã ſtudio opus hũt
ꝗᷓ uolũtate. Quilibet ĩcipiẽs:ſtatĩ ut uoluerit: ad iſta pfectus eſt.ĩmo illi hoc facilius facere poſſũt:qui recẽtis
corponis uires de ſæculo ad ꝓpoſitũ afferũt. mores uero mutare: ſingulaſq; uirtutes aĩ formare in ſe: atq; pfi⸗

cere:grãdis ſtudii eſt: & lõgæ Coſuetudis. Itaq; multi in hoc ꝓpoſito ſeneſcimus. Et ea ppter quæ ad ipᷣm ꝓppo/

ſitũ uenimus:no habemus. Tua uero cõuerſatio noua eſſe debet:mira grauitas: patiẽtia:mãſi uetudo: pietas.

qcqd ſãctius eſt: atq; pfectius. Quicqd magis deo te cõmẽdare põt: & maiorẽ in cælo facere: id ſemꝑ ſeq̃re: id

ſemp amplectere. Spõſa Xpi nihil debet eſſe ornatius Tãto maiore placẽdi ſtudio opus eſt:ꝗqᷓto maior Eille:

cui placẽdũ eſt. Sæculi uero uirgĩes: quæ ſe nuptiis præparãt:& ĩdulgẽtiã magis apoſtoli: ꝗᷓ conſiliũ ſequi ma/
lũt: magiſq; amplectunt᷑ incõtinẽtiæ remediũ:qᷓ pᷣmiũ cõtinẽtiæ: ut ſpõſis placeãt:eoſq; ĩ amorẽ ſui magis ĩci

tẽt mira ſe ſollicitudie formare ſtudẽt: & naturalẽ corporis pulchritudinẽ ornãdi arte cõmẽdãt. Hæceſtillis
dies ſingulos cura pᷣcipua: decẽtibus fucis colorare faciẽ: ĩplicare auro carnem: & ardẽtes cõchaꝶ lapides capitis
honorẽ facere:ſuſpẽdere ex auribus primonia: brachia ornare monilibus ac latera: & ĩcluſas auro gẽmas a col/
lo ĩ pectus demittere. Nõ miĩorẽ ſpõſus tuus reꝗrit ornatũ: q cũ uniuerſã eccleſiã ſalutaris aquæ lauacro puri/
ficatã ſine macula rugaq; reddiderit: quotidie cupit eã fieri pulchriorẽ. ut ſemel a uitiis pctiſq; mũdata ſemp
ornet᷑ decore uirtutum. Et ſi hoca tota reqꝗrit eccleſia: in qua & uiduæ còtinent᷑ & nuptæ: ꝗqᷓtũ putas expectat a
uirgĩe: quæ ex pulcherrimo hoc quodã eccleſiæ prato: uelut auguſtior qdã flos uidet᷑ electa. Aſſume ergo oẽm
illũ ornatũ: ꝑ quẽ placere Ap̃o potes. ſatis placere deo crede faciẽ tuã:ſi hoĩbus pulchra apparere nõ ſtudeas.
Iſtud ornamẽtũ fᷣua capitis: qd acqſiuiſti chriſmatis ſacr̃o:cũ tibi ĩ cæleſtis regni myſteriũ diadema quoddã
regalis unctiõis ĩpoſitũ eſt. Optima ornamẽta ſũt auriũ uerba dei:ad ea ſola paratus eſſe debet auditus uirgi
nis: eaq; pcioſiſſimis lapidibus anteferre. Oĩa prſus mẽbra decorent᷑ opibus ſctĩtatis: totaq; uirgĩalis aĩ puk⸗
chritudo gẽmati monilis ĩſtar: uario uirtutũ fulgore reſplẽdeat. Tũc uere cõcupiſcet rex decorẽ tuũ:dicetq; ti/
bi:tota formoſa es ꝓxima mea. & macula nõ eſt ĩ te. & hæc tibi ornamẽta quæ dixi: etiã erut munimẽta maxi
ma. & quæ teipſã ornare deo: & cõtra diabolũ armare poſſint. q p leue ĩterdũ quodcũq; uitiũ ad aĩam ĩgredit᷑
Et ſi uirtutũ ppugnacula nõ reſiſtãt: nr̃o nos repellit loco. Et continuo de hoſte fit dũs. Propter qd ſcriptura
nos adhortat᷑: & dicit. Si ſpũs ptãtẽ hñtis aſcẽderit ſuꝑ te: locũ tuũ ne dimiſeris. Ab eo iã tꝑe quo pᷣmũ p uirgi
nitatis ꝓfeſſionẽ dño cõſecrata es: aduerſarii in te creuit odiũ. Et q aliena lucra pro ſuis dãnis habet: ſeamiſiſſe
dicit: ꝗcqd te poſſeſſurã dolet. Grãdi tibi opus ẽ uigilãtia: grãdiq; cura. & tãto ſollicitius cauẽdus ẽ inimicus:
o apud eũ ditioreẽ cœpiſti. Vacuus uiator & nudus nõ timet latronis ĩſidias. Securus a nocturnis furibus:
ormit paup: etiã ſi cauſtra nõ muniat. Diuiti uero opes ſuæ latronis ſemꝑ imaginant occurſũ: & iugi ſollici
tudie noctiũ ſõnũ adimũt. Vñ tuæ quoq; diuitiæ: cæleſtis theſaurus: iſta cautiõe ĩdigẽt: atq; cuſtodia. ꝗto di⸗
tior es: tãto debes eſſe uigilãtior. Qui enĩ plus poſſidet:plus debet timere ne pdat. Inuidere nõ ceſſat auctorĩ/
uidiæ. Et ꝗ ſemel adeo ipᷣe piectus ẽ: tãto maiori liuore torquet᷑: ꝗto aliquẽ apud eũ uiderit clariorẽ. Qui ĩui/
dit Euæ paradiſũ: ꝗᷓto magis ĩuidet tibi regnũ cæloꝶ. Cũcta (mihi crede)ille nũccircuit: ut btũs Petrus ait: de/
uorãdi te cupidus in modũ rugiẽtis leonis ĩgredit᷑. uel more doloſi hoſtis uniuerſa pluſtrãs: explorat oẽs adi/
tus aĩæ tuæ: an ſit aliqd ĩfirmũ & minus tutuũ: p qd poſſit irrepe. Rimat nũc ille oĩa: & ſingula quæq; p̃tẽtas:
rit uulneri locũ:cuius tu ĩſidias ſollicite debes pᷣuidere: ut cũ paulo nõ ignores aſtutias eius. Qui tũ terribiles
diaboli ptãtes pncipatuſq; deſcribat: nos nihilominus hortat ad pugnã: hoſtiũq; uĩ pãdit: ut augeat ſollicitu
dinẽ militũ. Nõ enĩ uult nos eẽ timidos: ſed paratos. Deniq; nõ fugã ſuadet: ſed arma ſi uggerit. Propterea ĩꝗt
accipite arma dei: ut poſſitis reſiſtere ĩ die malo: & ĩ oĩbus pfecti ſtare. ac ſtati ĩiſtrumẽta ſingula ſpiritalis pu
gnæ tradẽs: addidit: & dixit. State ergo ſuccĩcti lũbos uros ĩ ueritate:& ĩducti lorica iuſticiæ: & calciati pedes ĩ
p̃paratione euãgelii pacis: in oĩbus aſſumẽtes ſcutũ fidei. in quo poſſitis oĩa tela neqſſimi ignea extiĩguere. &
Bsin ſpũs qd eſtuerbum dei:peroẽm or̃onem. Et qm̃ de hoc bello: licet etiam fœminis triumphare:ſuſcipe

æcarma Pauli: & tãti hortatiõe ducis certã pᷣſume uictoriã. hæceni ſi tu oĩa ĩſtrumẽta poſſideas ſecura ꝓce/

das ad

ol
ns tul
Eebot
ſtete ge
al
ſoötec⸗
nioht

Nella

ſelnit
ſeler.
iputa
lupat
eilar
ſite
ent.
utcde
nuctes

(tits

bli⸗
lrr.
Adu
Crar
nd
nez⸗
utp
gie⸗
Vn
ſate
n
1ul
nidi
neti
mou
miͤ
ſeuit
ud
gri
m⸗
uo
coc
te

P

title:
nimn⸗
gsii
kilsp
capins
a ol
opun,
iſeng
ectata
voim
udens,
oddi
lirgi
t/
mani
nedi⸗
un
pung.
milille
nicus:
nbus:
olleci
10 di⸗
nori⸗/
iiui /
tede /
zadi/
tetas:
abils
liau
eiigt
ispu
Alsi
ge
lape
ee
4

1l

das ad pliũ ſpiritale. nec pauebis diabolũ cũ toto exercitu ſuo. Cadẽt enĩ a latere tuo mille: & decẽ milia a dex-
tris tuis: a te aũt nõ appropinꝗᷓbũt. btũs quoq; Iacobus:ille xp̃i miles emeritus: nõ minore nobis auctoritate
de hoc bello uictoriã pollicet᷑. Subditi inꝗt eſtote deo:reſiſtite aũt diabolo: & fugiet a uobis. Oñdit quõ reſi/
ſtere debeamus diabolo: ſi utiq; ſimus ſubditi deo. Eiuſq; faciẽdo uolũtatẽ: ut diuinã etiã mereamur gr̃am.
& facilius neꝗᷓ ſpũi auxilio ſcti ſpũs reſiſtamus. Neq; uero apta contra nos pugnat acie: nec publica nobiſcũ
frõte cõgredit᷑. ſed dolo uĩcit ac fraude: nr̃aq; cõtra nos utit᷑ uolũtate. de cõſẽſu nr̃o aduerſarius uires accipit:
nr̃oq; nos: ut dici ſolet: iugulat gladio. Infirmus hoſtis ẽ:ꝗq nõ põt uĩcere:niſi uolẽtẽ. Procul a nobis deſpatio
ꝓcula nobis oĩs recedat pauor aduerſarioꝶ: nos adiuuemus: ſed uĩcamus aduerſarios. Dant illi ꝗdẽ cõſiliũ:
ſed nr̃jm ẽ uel eligere:uel reſpuere:qd ſuggerũt. Nõ enĩ cogẽdo ſed ſuadẽdo nocẽt: nõ extorꝗnt a nobis cõſẽſũ
ſed expetũt. Vn etiã Ananiæ dr: qᷓre tẽtauit cor tuũ ſathanas: mẽtiri te ſpũi ſctõ: qd utiq; illi apoſtolus nunꝗᷓ
ĩputaret:ſi id abſq;ipᷣius uolũtate diabolus feciſſet. Ipa etiã eua iõ cõdẽnat a dno:qa ab eo quẽ poterat ſupꝑare
ſupata ẽ:nec enĩ meruiſſet a dño iuſtitia puniri: quæ uicta ẽ: niſi uĩcere ip̃a potuiſſet. Huius neqſſimi hoſtis
eilauel pma calliditas: & ars doli plena: fatigare cogitatiõibus rudes aĩas: & nouellis in ꝓpoſito mẽtibus de
ipa ĩterdũ cõuerſatiõe afferre mœrorem: ut facile ab huius rei ꝓfectu deterreat᷑ aĩus: cuius initia amara cogno
uerit. Itaq; ſolet tã ſordidas nõnunꝗᷓ & ĩpias cogitatiões ĩſerere mẽti: ut ꝗ tẽtat᷑:dũ ſuũ illud putat eẽ: qd cogi
tat: deteriorẽ ſe ꝑ ſpiritũ ĩmũdũ ꝓpoſito ſuo arbitret᷑ effectũ: multoq; puriorẽ aiam habuiſt ſe credat:cũ ad/
huc res ſæculi amaret. Vuult eni iis ꝗbus ĩuidet: callidiſſimus inimicus horrorẽ ꝓpoſiti ex deſpatiõe facere ſã

Cctitatis: ut eos obſidęæéte triſtitia: etſi a pꝓpoſito nõ reuocat:certe retineat a ꝓfectu. Propter qd maxĩe ſãctaꝶ ti

bi ſcripturarũ ſtudiũ diligẽdũ ẽ: illuminada diuis eloqis aĩa: & coruſcãte dei uerbo diaboli repellẽdæ ſũt tene
bræ. Cito enĩ fugit ille ab ea aĩa: quã ſmo diuinus illumĩat: quæ cæleſtibus ſemꝑ cogitatioibus occupat᷑. In ꝗᷓ
aſſiduũ ẽ dei uerbũ: cuius uĩ neꝗᷓ ſpũs nõ põt ferre. Et iccirco btũs illud apoſtolus ſpiritalis belli ĩter cætera in
ſtrumẽta gladio cõparauit. Eſt aut tutiſſimũ: atq; pfectũ: ut aſſueſcat animus ſollicita ſemꝑ ꝑuigiliq; cuſto/
dia diſcernere cogitatiões ſuas: & ad pᷣmiaĩ mot uel ꝓbare: uel reprobare qꝗd cogitat: ut uel bonas cogitatio/
nes alat: uel ſtat extiguat malas. hic nãq; fõs ẽ boni: & qd origo peccãdi: oĩſq; ĩgẽtis delicti ĩ corde pᷣncipiũ ẽ
cogitatio: quæ unũquodq; opus uelut ĩ ꝗᷓdã cordis tabula depigat: añ ꝗᷓ faciat. nã ſiue ille actus: ſiue ſᷣmo ſit:
ut ꝓferat᷑: an diſpõit᷑:& cogitationũ cõſilio diſcernit᷑ qd futuꝶẽ.Vides ꝗᷓ breui ĩ terdũ momẽto:ꝗq; iſta ꝗs co
gitet: cogitataq; pficiat:nec ꝗcꝗᷓ oĩno uel ligua: uel manu: cæteriſq; mẽbris agit᷑ niſi cogitatiões ãte dictauerĩt.
Vñn & dns ĩ euagelio dicit: de corde hoĩs ꝓcedũt cogitatiões malæ: Adulteriũ: fornicatio: homicidia: furta: fal/
ſa teſtimonia: auaritia: neqtia: dolus: ĩpudicitia: oculus malus: blaſſemia: ſuꝑbia: ſtultitia. Hæc ſũt quæ coĩ
qnãt hoĩes. Ois ergo ſollicitudo tua oĩ ĩtẽtiõe debet eẽ ĩ cuſtodia. Ibi te maxime oportet obſuare ꝑeccatũ: ubi
naſci ſolet: ſtatĩq; ad pᷣmã tẽtatiõis repugnare faciẽ: & malũ añ ꝗᷓ creſcat extĩguere. Nec enĩ expectãdũ eſtaug
mẽtũ eius rei: quæ timeri debet a paruo: & quæ tãto facilius uĩcit᷑: ꝗto ei citius repugnat᷑. Ideo clamat ſcriptu
radiuĩia: oĩ cuſtodia ſᷣua cor tuũ. Ex his enĩ exitus uitæ. Diſtiguẽdũ ẽ aũt ĩter iſtas cogitatiões qbus uolũtas fa
uet:ꝗᷓs cũ dilectiõe amplectit᷑: & ĩter eas cogitatiões: quæ tenuis umbræ mõ pᷣteruolare mentẽ ſolẽt:ſeſeq; tm̃
mõ uel trãſeudo mõſtrare: ꝗᷓs græci typos uocãt uel certe ĩter illas: que repugnãti ac ĩuito aĩo ſuggerunt᷑: qbus
mẽs cũ horrore quodã remittit᷑: ac reſiſtit: ꝗbus ut cõtriſtat᷑ñ admiſſis: ita gaudet expulſis. In ꝗbus ꝗdẽ:quæ ſe
leuiter mẽti oſtẽdũt: & q̃ſi fugiẽdo demõſtrãt ſe: nec peccatũ oĩno: nec pugnaẽ. In his aũt cũ ꝗbus aliꝗdiu aĩa
luctat᷑: ꝗbus reſiſtit uolitas æqᷓle certamẽ ẽ. Aut enĩ cõſentimus & uĩcimur: aut reſpuimus & uĩcimus: & ac
qrimus de pugnatiõe uictoriã. In illa ergo tmmõ cogitatiõe pctmẽ: quæ ſuggeſtiõi cõſẽſũ mentis dedit: quæ
malũ ſuũ blãde fouet:quæ ĩ factũ geſtit irrũpe. Huiuſmodi cogitatio etiã ſi ex aliquo ĩpedita caſu: nõ ĩpleat
uolũtatẽ: nihilominus actiõe crimis cõdẽnat᷑ a dno: utillud ĩ euãgelio legimus: Qui uiderit inqt mulierẽ ad
cõcupiſcẽdũ eã: iã mœcchatus ẽ eã ĩ corde ſuo apud deũ: cui nota ſũt oĩa etiã an ꝗᷓ fiãt:uolũtas ꝑtecta faciẽdi:
reputat᷑ ꝓ ope facti. Qua de re debes (æpe enĩ repeto: qd fieri ſemꝑ nolo]ſctas ſcripturas ſine ĩtermiſſiõe me
ditari. hiſq; tuã replere mẽtẽ: & malis cogitatiõibus locũ auferẽs:diuinis aĩum ſẽſibus occupare:ꝗᷓtũq; deũ di
ligas: ex dilectiõe legis eius oſtẽdere. Vñ ſcriptura dicit. Qui timẽt dũm inꝗrẽt qd bnplacitũ ẽ illi:& ꝗ diligũt
eũ: replebunt lege eius. Tuũc ſẽties ꝗᷓtũ ad eius amorẽ adiuuet te ſapia: ꝗtũ ſit ĩ te diuĩæ legis auxiliũ: & dño cũ
Dauid læta cãtabis: ĩ corde meo abicõdi eloqa tua: ut nõ peccẽ tibi. Excitãdus ẽ eni ſpiritalibus ſtimulis ſemꝑ
aĩus: maiori quotidie ardore renouãdus. ofonis ĩſtãtia: illumĩatio lectiõis: ſollicitudo uigiliarum: & diurna:
& nocturna eius ĩcitamẽta ſũt. Nihil enĩ ĩ hoc ꝓpoſito ocio deterius ẽ.qd nõ ſolũmõ nõ acꝗrit noua:ſed etiã
parata cõſumit. Sãctæ uitæ rõ ꝓceſſu gaudet: & ceſcit: ceſſatiõe torpeſcit: & deficit. quotidianis & recẽtibusã/
cremẽtis mẽs ĩſtaurãda ẽ. & uiuẽdi nobis hoc iter:nõ de trãſacto: ſed de reliquo metiẽdũ. Quãdiu ſumus in
hoccorpore: nunꝗᷓ nos ad pfectũ ueniſſe credamus. Sic. n. melius puenit᷑. Iãdiu nõ relabimur retro qᷓdiu ad
pora cõtẽdimus. Aut ubi cœpimus ſtare: deſcẽdimus: nrjmq; nõ ꝓgrecdi: iã reuerti ẽ. Ceſſet oĩs ignauia: & ĩuti/
lis de pᷣterito labore ſecuritas. Si uolumus nõ redire: currẽdũ ẽ. Btũs apoſtolus de die ĩ diẽ uiuẽs deo.ne ꝗd an
feciſſet: ſed ꝗd facere deberet: ſp attẽdẽs: dicebat. Fres ego me nõ arbitror comphẽdiſſe aliqd. Vnũ auũt: ꝗᷓ qdẽ
ſũt retro obliuiſcẽs: ad ea uero ꝗᷓ ſũt ora:me extẽdẽs ad deſtiatũ pſequor brauiũ ſuꝑnæ uocatiõis dei. Si btũs
Paulus uas electiõis: ꝗ ita xpᷣm ĩdutus erat: ut diceret: uiuo aũtiã nõ ego: uiuit uero in me xp̃s: adhuc tñ ſe ex-
„QXxVI.

luten

tendit: creſcit: & ꝓficit. Quid nos facere debemus: ꝗbus optãdũ ẽ:ut ĩ fine nio Pauli pᷣncipio cõparemur? Er- epen
go tu hũc imitare: ꝗ dixit: imitatores mei eſtote: ſicut & ego xpi. Obliuiſcere oẽ p̃teritũ. & quotidie ĩcohare te oc
puta: ne ꝓ pnti die: quo debes ſᷣuire deo: pᷣteritũ ſputes. Optime ꝗſita cuſtodies: ſi ſemꝑ inqras. dãnũ parata
ſẽtiẽt: ſi parare ceſſaueris. Dicas forſitã gradis laborẽ. Sed reſpice qd ꝓmiſſũẽ. Oẽ opus leue fien ſolet: cum agcer
eius p̃ciũ cogitat᷑: & ſpes pᷣmii ſolatiũẽ laboris. Sicdurus agricola ĩaratũ diu cãpũ: & pĩguiores ocio glebas: ui iuiuce
olẽto uomere ſcidiſſe ſe gaudet: & mirũ ĩ modũ ipᷣa opis difficultate lætus: ſpẽ ſegetis de labore metit. Sic ne⸗ elbü
gociatorauidus maria ctẽnit: ſpectare auſus fluctuu ſpumas: rabiẽq; uẽtoß. duũq; ĩoĩ labore ac piculo lucri Aus
cogitat:& laſſitudinẽ ſimul obliuiſcit᷑: & timorẽ.Cõſi idera ꝗſo magnitudinẽ pᷣmii. tui⸗ ſi tñ cõſiderari põt: c href
qd ĩmẽſũ ẽ: poſt abſceſſũ aĩæ: poſt carnis ĩteritũ: poſt fauillas & cinerẽ: ĩ meliorẽ ſtatũ uirgo reparãda es. mã ſaien
datũ terræ corpus ĩ cælũ eleuãdũẽ. Poſt hæc angeloꝶ es donãda cõſortio: regnũ accepturacæloꝶ: & ĩ ppetuũ olt
regnatura cũ xpo:qd ergo retribues dno: ꝓ oĩbus quæ retribuit tibi? Quid tanto remuneratore dignũ facies! gli
Aut quẽ laborẽ duꝶ putabis: cuius tãta ſũt pᷣmia? Vñn btũs apoſtolus nullæ inqt ſũt cõdignæ paſſiões huius cit
tẽporis: ad futurã gloriã quæ reuelabit᷑ ĩ nobis. Quid eni dignũ uel facere: uel pati poſſumus:ĩ breui hoctpe ð
uitæ nr̃æ: cũ id ĩmortalitate ſit recõpẽſãdũ? Propter qd idẽ apoſtolus ait.Id enĩ qd in pnti ſæculo ẽ momẽta hop
neũ ac leue tribulatiõis nf̃æ: ſupra modũ ĩ ſublimitate æternũ gloriæ põdus opat nobis. Reſpuant honores:
deſpiciant᷑ diuitiæ. Ipa quoq; uita nr̃a martyrii amore cõtẽnat᷑: & hæc oĩa etiã ſi ꝓ æternitatis pᷣmio nõ daren nie
tur:eſſẽt tñ qũñq; pitura. Amittũt etiã hocilli ꝗ ſemꝑ cupiũt poſſidere. Quã multos memoria nra retinet ſ ma 4*
ximis honoribus ac diuitiis cõſtitutos repẽte de ſũmo iũllo potẽtiæ faſtigio cõcidiſſe: & eos: ꝗtumore elati: ali te
ud qddã: ꝗᷓ hoĩes eẽ putabãt:exitu tãdẽ ſuo docuiſſe nos:ꝗ fuerit. Quid enĩ ĩ hoc mũdo ſtabile? Quid uero Dũõ
firmũ ẽ qd porro nõ breue: & ĩcertũ: & caſui nõ ſᷣuiẽs:?qᷓle iſtud bonũẽ:qd ſemp timeas amittere?qd uel au nk
ferẽdũ abs te metuas? uel a te relinꝗndũ ſcias? nã etſi nullo eripiat᷑ caſu: uel morte certe pdẽdũ ẽ. Et ſi uita no le
ſtra tẽdat᷑ p mille ãnos:& ad extremũ illũ totius diẽ ætatis quotidiana delitiaꝶ uoluptate ueniamus: qle hoc En
ꝗᷓſo diu ẽ: qd fine delet᷑ Aut qs illius uoluptatis fructus ẽ: ꝗ ſtatĩ ut ceſſauerit:uidebit᷑ tibi non fuiſſe: Age iã Ete
trãſactũ uitæ tuæ tp̃s:aĩo reuolue. Nõne uidebit tibi umbra qᷓdã fuiſſe:qd trãſiit: & ĩſtar ſõnii tenuis incertu .
eſſe oẽ qd uidet᷑ Hoc idẽ & decrepitus ſenex ſentire põt. Cui cõuenit dicere:cũ ꝓpheta Dies mei ſicut umbra H
declinauerũt: & ego ſicut fœænũ arui. Quod ſi hæc etiã hic poſſumus dicere: ubi qᷓuis breuis: tũ quia pnñs ẽ uita i
iſta magnipẽdit᷑: ꝗd ĩ futuro dicturi ſumus: ubi maiori ætatis ſciẽtia: trãſactũ oẽ ꝓ nihilo ẽ Hæc tu tecũ dili
gẽter reuoluẽs & breuitatẽ uitæ huius æternitatis cõtẽplatiõe deſi piciẽs: ipſũ quoq; cõptẽtũ mũdi maiori cũ ſi
uirtute cõtẽne: & ad illũ tãtũ diẽ para te:ĩ quo mũdi gloria finiẽda ẽ:illũ ĩquã diẽ: quẽ Saluator diluuio cõpa
rauit: ꝗ multos fallaci ſecuritate deceptos: futuro ut ait apoſtolus: cõprehẽdet aduẽtu. Quem btũs quoq; Pe i⸗
trus deſcribẽs ait. Adueniet auũt dies dni ſicut fur: ĩ ꝗᷓ cæli magno ĩpetu trãſibũt: elemẽta uero a calore reſoluẽ m
tur. Cũ hæc oĩa diſſoluẽda ſint: ꝗqᷓles oportet nos eẽ ĩ ſctis cõuerſatiõibus & pietatibus expectãtes & ꝓperates
T aduẽtu dii dei:ĩ quo cæli ardẽtes ſoluent᷑: & elemẽta ignis ardore tabeſcẽt! Recẽs factũ ẽ:& qd ipᷣa audiſti:cũn% 8
ad ſtridulæ buccinæ ſonũ gotthoꝶ clamorẽ: lugubri oppᷣſſa metu dna orbis Roma cõtremuit. Vbi tũc nobili E
tatis ordo. Vbi certi & diſticti ullius dignitatis gradus! Permixta oĩa: & timore cõfuſa. oĩ domui planctus: & ðWB
æꝗlis fuit ꝑ cũctos pauor. Vnũ erat ſᷣuus & nobilis. Eadẽ oĩbus imago mortis: niſi qa magis eã timebãt illi: ꝗ 1)
bus fuerat uita iocudior. Si ita mortales timemus hoſtes & humanã manũ: ꝗd faciemus cũ clangore terribili mg
tuba ĩtonare de cælo cœpit: Etad illã archangeli uocẽ oĩ buccina clariorẽ: totus ſimul remugiet mũdus: cũ ui/ L
derimus ſuꝑ nos nõ manufacta arma concuti: ſed & uirtutes cæloꝶ cõmoueri: ſicut ꝓpheta dicit.Cũ uenerit N
dns ponere orbẽ terræ deſtũ: & pctõres pdere ex eo:qs tũc nobis pauor:quæ caligo: quæ tenebræ cũ uos ſæpi/ ik
us ac totiẽs admonitos: & tñ ĩparatos dies repperit? tũc inꝗt plangẽt ſe ſuꝑ ſe oẽs tribus terræ: & uidebũt filiũ Fi
hoĩs ueniẽtẽ ĩ nubibus cæli cũ uirtute multa & maieſtate. Tuc dicẽt mõtibus cadite ſuꝑ nos: & collibus opite ci
nos: & petris apite uos nobis. Veꝶ hæc eoꝶ ſint: ꝗ uariis huius mũdi detẽti curis de muùdi nõ cogitãt fine. Tu ie
uero cui aduẽtus xp̃i dierũ noctiũq; meditatio ẽ: cui ꝓ cõſcĩæ puritate dñi ẽ optãda pñtia: quæ cõſumationz- Nu
ſæculi ꝗᷓſi certũ pᷣmii tui tᷣs expectas:exultationẽ de cælo capies:nõ timorẽ. Tunc enĩ tu ſãctoꝶ mixta choris: luſe
& ſãctis comitata uirginibus ĩ ſpõſi obuiã ſubuolabis: & dices. Inueni quẽ ꝗᷓſiuit aĩa mea. Nec ullius iã tpis e
ſeparationẽ timebis: quæ ſemel ĩmortalitatis gloria:& ĩ corruptiõis ſplẽdore donãda es: & cũ xp̃o ſemꝑ futu/
ra es: Apoſtolo dicẽte qm ipᷣe dns in iuſſu: & in uoce archãgeli: & ĩ tuba dei: deſcẽdet de cælo: & mortui qui in lel⸗
xpᷣo ſũt: reſurgẽt pᷣmi. Deinde nos qui uiuimus: qui reliqmur: ſimul rapiemurcũ illis in nubibus obuiã dno unr
in aera:& ita ſ- emꝑ cũ xpᷣo erimus. Hæc ſit igit᷑ cura tua ſemꝑ:hoc ſtudiũ:hæc iugiter uirginis corde uoluant᷑. iul
In his totius diei uerſet᷑ labor. In his noctis ſõnue reponat᷑. In hoc aĩa rurſus euigilet. Eteni nullus labordu/ de
rus: nullũ tẽpus lõgũ uideri debet: quo gloria æternitatis acquirit᷑. ti
C Epiſtola bti Augu ſtini ad Iulianã Demetriadis uirginis matrẽ de pᷣ̃ori libello ad Demetriadẽ ſe cripto: ubi il at
lũ tanꝗ giæ dei aduerſatẽ: & bonũ uirgialis ſctitatis naturæ & libero arbitrio attribuentẽ carpit: & danat q̃dã eſl
ipius libelli. uerba ĩſerẽs & arguẽs: quẽ librũ ipᷣe ſuſpicat᷑a Pelagio ſcriptũ ad uirginẽ. Hãc aut epiſtolã uelut ue
antidotu quoddã ad uenenũ ip̃i libello ſubiecimus: maxie ut btm Hieronymũ hæreſis calũnia purgaremus. R
Ominæ debitis in xpo officiis honorãdæ & merito illuſtri filiæ Iulianæ Alipius Auguſtinus ĩ dno ſa uü

upar
Net
Ken
Aebaenl
*0.
k.Sene⸗
l⸗ lucri

rge

aes. mi
ippetui
ükciez
S huins
ihorte
momen
lonores:
nödaten
netima
elati:li
liduero
Auela
iuitano
iehoe
eAgeii
incerti
uumbtz
seuita
kcücli
iorici
iocip
vogbe
telolu⸗
pperits
diſtici
enobl
Ctus
itilig
tennhil
Erüu⸗
uenerit
slepi/
itfliü
opite
e,Iu
tone
hotis:
ips
futu/
guiin
idio
nant,
otdy

ubil
tii
Uelut
ns⸗
oſa

lutem. Grate admodũ nobis iocundeq; accidit ut ſimul nos conſtitutos apud Hipponẽ tuæ reuerẽtiæ litteræ
reperirent: quibus hæc ſcripta redderemus ueſtra ĩcolumitate cognita gaudentes: uiciſſimq; nram quam uo/
bis cordi eſſe cõfidimus:mutua dilectiõe nũciãtes Dna debitis ĩ xpᷣo officiis honorãda & merito illuſtris filia.
Scire aũt uos optime ſcimus ꝗtũ uobis debeamus religiõis affectu: ꝗtaq; nobis & apud deũ & ĩter hoĩes ſit cu
rade uobis. Licet enĩ uos ꝑ Iras pᷣmũ:deĩde etiã pñtia corporali pia & catholica hocẽ uera mẽbra xp̃i exiguitas
nr̃a cognouerit:tñ etiã ꝑ miſteriũ ur̃m cũ accepiſſetis uerbũ auditus dei ſicut dicit apoſtolus: Accepiſtis nõ ut
uerbũ hoĩum:ſed ſiẽ ẽ uerbũ dei:cuius miſterii ui adiuuãte gr̃a & miſicordia ſaluatoris ĩ domo ur̃a tãtus ſru
ctus exortus eſt: ut humanis nuptiis iã paratis ſcta Demetrias ſpaãlẽ ſpõſi illius pferret amplexũ cui ſy pecioſo
præ filiis hoĩum ad habendã ſpiritus uberiorẽ fœcũditatẽ: nec amittẽdã carnis ĩ tegritatẽ uirgines nubut. Ne/
ſciremus aũt quẽadmodũ nr̃a illa tũc exhortatio a fidei & nobili uirgĩe fuiſſet accepta: niſi nobis ꝓfectis cum
poſt Paulũ ꝓtfeſſa fuiſſet ſãctimoniã uirginalẽ: hoc inge dei donũ qd pfuos ſuos ꝗdẽ plãtat & rigat: ſed ꝑ ſe
ipſũ incremẽtũ dat nobis opariis ꝓueniſſe: uf̃arũ lr̃aꝶ Ixtiſſimo nũcio: & ueraci teſtimonio diceremus. Quæ
cũ ita ſint nemo nos ĩprobos dixerit: ſi ĩ uobis admonẽdis: ut cõtraria græ dei dogmata deuitetis neceſſitudie
ſumus ꝓpẽſiore ſolliciti. Nã licet nos apoſtolus nõ ſolũ opportune ueꝶ etiã ĩportune pᷣdicãdo uerbo inſtare
pcipiat: non tñ eoꝶ hoĩum numero hẽmus:ꝗbus ſᷣmo uel pagina nra ĩportuna uideat᷑: qn id qd ad ſanã do/⸗
ctrinã nõ Tilner uos ut uigilãter euitetis alloqmur. Hic ergo ẽ ꝙ admonitionẽ nr̃am tã grato aio ſuſcepiſtis
ut ĩ epiſtola tua ad quã nõ reſcribimus diceres ſane: ꝙ me hortat᷑ reuerẽtia ur̃a: ne indulgeã aures his oĩibus ꝗ
prauis tractatibus uenerãdã fidẽ ſæpe corrũpũt gras uberes ago tã piæ admonitiõi. Quod utiq; adiũgis: & di
cis ſed nouerit ſacerdotiũ ur̃m lõge me ac domũculã meã ab huiuſmodi pſonis eẽ diſcretã: oĩſq; familia nr̃a
adeo catholicã ſequit fidẽ utĩ nullã hæreſim aliqũ deuiauerit:nec unꝗᷓ lapſa & nõ dico ĩ eas ſectas quæ uix ex
piant᷑: ſed nec ĩ eas:quæ prauos hr̃e uident᷑ errores: hoc ẽ qc nos magis magiſq; cõpellit nõ tacere apud uos:
dehis ꝗ etiã illa quæ ſana ſũt uitiare conant. Domũ enĩ nt̃am nõ paruã xpᷣi eccleſiã deputamus. Hic prauus
ẽerror illoꝶ ꝗ putãt ex nobiſippis nos hre. Siqd iuſticiæ & cõtinẽtiæ: pietatis: caſtitatis ĩ nobis ẽ: eo ꝙ ita nos cõ
diderit deus ut ultra pᷣter qd; nobis reuelat ſcia nihil nos adiuuet: ut ea quæ faciẽda diſcẽdo nouimus etiã dili
gẽdo faciamus: naturã ſcilicet atq; doctrinã definiẽtes tmmõ eſſe dei gram & adiutoriũ: ut iuſte recteq; uiua/
mus & ipſa charitatẽ. Ad hndã uero uolũtatẽ bonã ubi ẽ hoc ipſũ qd iuſte uiuimus?& ipſã charitatẽ quæ in
oĩbus dei donis ita excellit: ut etiã deus dicta ſit:q una ĩplet ĩ nobis ſiqd diuinæ legis: & admonitiõis ĩplemus
nolut nos diuinitus adiuuari: ſed noſipos dicũt arbitrio ꝓprio nobis ad iſta ſufſicere. Nõ uobis uideat error
iſte mediocris ꝓfiteri uelle xpianos: nec uelle audire apoſtolũ xpi. ꝗqcũ dixiſſet. Charitas dei diffuſa eſt ĩ cordi
bus nr̃is: ne ꝗſꝗᷓ eã hr̃e nõ niſi ꝑ ꝓpriũ putaret arbitriũ cõtinuo ſubiũxit: Per ſpm̃ ſctm ꝗ datus ẽ nobis. Hanc
magnã eẽ grẽ̃am ſaluatoris ꝗ alcẽdit ĩ altũ: captiuauit captiuitatẽ: & dedit dona hoĩbus qſꝗs nõdũ cõfitet᷑: ꝗᷓ;
tũ: & ꝗᷓ exitiabiliter erret ĩtelligis. Quõ ergo a uobis ꝗbus tãtã dilectionẽ debemus admonẽdis ut talia cauea-
tis diſſimulare poſſemus: cũ legiſſemus librũ quẽ ad ſãctã Demetriadẽ ꝗſnã ſcripfit: uel utrũ ad uos puene/

rit: uſis potius reſcriptis noſſe uoluimus:iĩ quo libro ſi fas Elegat uirgo xpᷣi.unde credat uirgĩalẽ ſuã flẽs ſcti/

tatẽ oẽs ꝗᷓ ſpiritales diuitias nõ niſi ex ſeipᷣa ſibi eẽ: atq; ita pᷣus ꝗ ſit pleniſſime btã diſcat deo eẽ qd abſit ĩgra/
ta. Verba enĩ ad illã ſcripta ĩ eodẽ libro iſta ſũt. Habes ergo & hic inꝗt ꝑ quæ merito pᷣponaris aliis: ĩmo hinc
magis. Nã corporalis nobilitas atq; opulẽtia tuoꝶ ĩtelligunt᷑: nõ tua eẽ. ſpũales uero diuitias: nullus tibi pᷣter
te cõferre poterit. In his ergo iure laudãda: ĩ his merito cæteris pferẽda es:quæ niſi ex te & ĩ te eẽ nõ pñt. Cernis
nẽpe ꝗᷓta ĩ his uerbis ſit cauẽda pꝑnities. Nã utiq; qd dictũ ẽ nõ pñnñ̃ft eẽ bona niſi ĩ te:optiĩe & ueriſſime dictũ ẽ
iſte plane cibus eſt. Quod uero ait. Nõ niſi exte hoc oĩno uirus ẽ. Abſit ut hæc libenter audiat uirgo xpᷣi: quæ
pie ĩtelligit ꝓpriã paupꝑtatẽ cordis hũani: & deo niſi ſpõſi ſui donis neſcit ornari. Audiat ergo potius apoſtolũ
dicẽtẽ. Deſpoſaui uos uni uiro uirginẽ exhibere xpᷣo. Timeo aũt ne ſicut bpẽs Euã ſeduxit ĩ uerſutia ſua:ſic &
ueſtræ mẽtes corrũpant᷑ a caſtitate quæẽ ĩ xpo. Et pꝓpterea de his quoq; ſpiritalibus diuitiis nõ iſtũ qui dicit.
Nullus eas pᷣter te tibi cõferre põt: & niſi ex te & ĩ te eẽ nõ pñt. ſed illũ audiat ꝗ dicit:Hẽmus theſauꝶ iſtũ ĩ ua
ſis fictilibus: ut eminẽtia uirtutis dei ſit & nõ ex nobis. De ipᷣa quoq; ſacra cõtinẽtia uirgĩali:ꝙ nõ ſibi ſit ex ſe
ipſa: ſed ſit donũ dei ꝗuis credẽti nolẽtiq; collatũ: eũdẽ audiat ueracẽ piũq; doctorẽ ꝗ cũ hic ageret ait. Vellẽ
oẽs eẽ ſicut meipſũ.Sed unuſꝗſq; ꝓpriũ donũ habet a deo.alius ſic:alius aũt ſic. Audiat etiã ipſũ nõ tm ſuũ:
ſed uniuerſæ eccleſiæ unicũ ſpoſũ. De tali caſtitate atq; ĩtegritate dicẽtẽ. Nõ oẽs ca piut uerbũ hoc:ſed quibus
datũ eſtut ĩtelligat ex eo qd habeat tam magnũ bonũ atq; pclarũ ſe potius deo & duũo gr̃as agere debere: ꝗ cu
iuſq; uerba qd uel ex ſeſe ipſa id habeat: ut nõ dicamus aſſentãtis adulatoris: nede occultis hoĩum temere iu
dicare uideamur: certe erratis laudatoris audire. Omne ꝗppedatũ optimũ: & & donũ pfectũ deſurſũ ẽ: ſicut
etiã dicit apoſtolus Iacobus deſcẽdẽs a pr̃e luminũ. Hinc ergo & ſctã uirginitas ꝗᷓ te filia uolẽtẽ gaudẽtẽq; ui/
cit. Nã poſterior actu: por gñe: ex te honore: ex te ætate ſ ubſeqᷓns: ſctitate pᷣcedẽs ĩ qᷓ etiã tuũ eẽ cœpit qd ĩ te
eſſe nõ potuit. Illa qppe carnaliter nõ nupſit: ut non tm̃ ſibi ſed etiã tibi ultrateſt Pũaliter augeret: quoniã &
tu ea cõpẽſatiõe mĩorilla es qd ita nupſiſti ut naſceret᷑. Hæc dei dona ſũt: & ueſtra ꝗdẽ ſũt:ſed non ex uobis.
Habetis enĩ theſauꝶ iſtũ ĩ terrenis corporibus: & adhuc fragilibus tanꝗᷓ in uaſis fictilibus: ut eminẽtia uirtu/
tis ſit dei: & nõ exuobis. Nec miremini. qa dicimus: & ueſtra eſſe: &c uobis nõ eſſe. Nã & panẽ quotidianũ
.Cxxvii.

dicimus nrm:

ſed tũ addimus da nobis:ne putet᷑ ex nobis. Proĩde ſicut ſcriptũẽ ſine ĩtermiſſiõe orate:ĩ oĩbus
gras agite. oratis eni ut pſeueranter & pficiẽter hẽatis. gr̃as agitis: qa nõex uobis hẽtis. Quis enĩ uos ab illa ex
Adã maſſa mortis pditiõiſq; diſcernit? An uero qũ apoſtolo dicẽte audierit hõ. ꝗs eni te diſcernit: rñſurus eſt
bona uolũtas mea: fides mea: iuſticia mea: & nõ cõtinuo qd ſequit᷑ auditurus. Quid enĩ hẽs qd nõ accepiſti:!
Si aũt & accepiſti: qd gloriaris ꝗſi nõ accepis?! N olumus ergo ut diuitias: nullus tibi p̃ter te cõferre poterit. In
his iure laudãda: ĩ his merito pᷣferẽda es: quæ niſi ex te & ĩ te eſſe nõ pnt. Nolumus ꝓrſus ita gloriet ꝗſi nõ acce

perit. Dicat ꝗqdẽ. In me ſũt deus uota mea: quæ redda laudes tibi. Sed qꝗa ĩ illa nõ etiã ex i lla memjerit etiã di/

cere. Dñe ĩ uolũtate tua p̃ſtitiſti decori meo uirtutẽ. Nõne ille q uenit ꝗrere: & ſaluare qd pierat:qa etſi etiã ex

illa ppter arbitriũ ꝓpriũ ſine quo nõ opamur bonũ:nõ tamẽ ſicut iſte dixit: nõ niſi exilla ppriũ ꝗppe arbitri

um:nõ niſi dei gr̃a iuuatr nec ipa uolũtas eſſe ĩ hoĩe põt. Deus eni inꝗt apoſtolus ꝗ opat᷑ ĩ nobis:& uelle & ope

rari & ꝓ bona uolũtate.nõ ſicut iſti ſẽtiũt tmmõ ſciẽtiã reuelãdo: ut nouerimus ꝗd facere debeamus: ſed etiã

ĩſpirãdo charitatẽ: ut ea quæ diſcẽdo nouerimus: eti diligendo faciamus. Nã utiq; nouerat ille qᷓ magnũ bo

nũ eſſet cõtinẽtia quæ dicebat. Et cũ ſcirẽ qa nemo eſſe pot cõtinẽs niſi deus det. Nõ ſolũ ergo ſciebat ꝗᷣtũ eẽt

hoc bonũ & ꝗᷓ deſiderabiliter eſſet cõcupiſcẽdũ: uerũ etiã ꝙ niſi dãtedeo eſſe nõ poſſet. DHocuerat enĩ eũ ſapiẽ
tia. Nã hoc dicit: & hoc ipſũ erat ſapiẽtiæ ſcire cuius eſſet hoc donũ. Nec tũ ei ſnĩa iſta ſufficit: ſed ait Adii do

minũ: & pcatus ſũillũ. Nò igit᷑ tmmõ ĩ hoc nos adiuuat deus: ut ſciamus quid agẽdũ ſit: uerũ etiã ut amãdo
agamus: qcdiſcẽdo iã ſcimus. Nemo itaq; põt eẽ nõ ſciẽs ſolũ: ueꝶ etiã cõtinẽs niſi deus det. Vñ cũ ia ille hr̃et

ſciẽtiã pᷣcabat᷑: ut eſſet ĩ illo:qd ſciebat ꝗanõ eſſet ex illo. Aut ſi ꝓpter arbitriũ ꝓpriũ aliquãtulũ ex illo: nõtñ

.

no niſi ex illo: qa nemo põt eſſecõtinẽs niſi deus det. Iſte aũt de ſpũalibus diuitus ĩ ꝗqbus ẽ: utiq; etiã ipa lumi
noſa & ſpecioſa cõtinẽtia nõ ait ĩ te ex te eẽ pñt: ſed ait niſi exte te eẽ nõ pnt: ut quẽadmodũ nõ ei ſũt alibi ni/

ſi ĩ illa: ſicei nõ aliũde niſi ex illa eſſe poſſe credant᷑: & ob hoc qd miſat᷑. Ons a corde eius auertat ſic gloriet᷑ ꝗᷓ

ſinõ accepit. Et nos ꝗdẽ de ſãctæ uirginis diſci plina: & hũilitate xp̃iana: ĩ qua nutrita & educata ẽ: hoc exiſti/

mamus: qd illa uerba cũ legeret ſi tũ legit ĩgemuit. & pectus humiliter tutudit: ac fortaſſis & fleuit: deũq; cui
data a quo ſctificata ẽ fideliter orauit: ut quò illa nõ ſũt uerba ip̃ius: ſed uerba alterius: ita nõ ſit talis: & fides

eius ꝗᷓ ſe aliqd hr̃e credat: de quo ĩ ſe nõ ĩ dño gloriet᷑. Nã gloria ꝗdẽ eius ĩ ipa eſt: nõ ĩ uerbis alienis ſicut apo/
ſtolus dicit. Opus aũt ꝓpbet unuſquiſq;: & tũc gloriã hẽbit ĩ ſemetipo: & nõ ĩ altero: ſed abſit ut gloria ſua ipa

ſit: & nõ ille cui dicit᷑: gloria mea: & exaltãs caput meuũ. Ita ꝗppe ẽ mea ſalubriter gloria eius cũ deus ꝗĩ illa eſt
ipe ẽ gloria eius a quo habet oĩa bona ꝗbus ẽ bona: & hẽbit oĩa: ꝗbus melior erit ĩ quãtũ ĩ hacuita melior eſſe
poterit. Et qbus pfecta erit qn fuerit diuĩa gẽa nõ humana laude pfecta. ĩ do aũt laudabit aĩa eius ꝗſ⸗ atiauit
ĩ bonis deſideriũ eius: quia & hoc deſideriũ ipe ĩſpirauit: ne uirgo eius ſit ĩ aliquo bono gloriet᷑ qᷓſi nõ accepit.
De hoc ergo eius affectu utrũ nõ fallamurĩde nos fac potius reſcribẽdo certiores. Nã illud optime nouimus
cũ oĩbus ueſtris cultores uos eſſe: & fuiſſe indiuiduæ trinitatis. Sed nõ hic ſolũ error humanus obrepit: ut ali
qd ſecus ſentiat de ĩdiuidua trinitate. Sũt aũt & alia ĩ qbus pnitioſiſſime errat᷑. Sicuti hoc ẽ unde diutius for
taſſe: ꝗᷓ ſatis eẽt ueſtra fidelitas. tuæq; prudẽtiæ ĩ hac eiſtol⸗

mus. Abſit oĩno ut tale aliqd ĩ aĩo nõ dicimus tuo: uel ſacratæ uirginis filiæ tuæ: ſed in cuiuſꝗᷓ extremi meriti

familia uel familiæ ueſtræ liber iſte fecerit: ex quo nõnulla uerba: quæ facilius ĩtelligi poſſũt: ponẽda credidi/-

mus. Si aũt diligẽtius ĩtẽdatis etiam illa quæ ibi uidet᷑ uelut ꝓ gra ſiue adiutorio dei dicere: ſic ĩuenietis ambi/
gua: ut poſſint referri: uel ad naturã: uel ad doctri nã: uel ad remiſſionẽ pctõrũ. Nã & qd cõfiteri cogunt᷑ot
re nos debere: ne tremus ĩ tẽtationẽ: puᷣt ad hoc referre: ut hactenus nos rñũdeãt ad id adiuuari: quotiẽs orãti/
bus atq; pulſãtibus nobis apiat᷑ ĩtelligẽtia ueritatis: ubi diſcamus qd facere debeamus: nõ ut uires accipiat uo
lũtas nr̃a:qbus id qd dicimus faciamus. Et ꝙ uobis ĩ gr̃a uel adiutorio dei dicũt dũm xpᷣm bñ uiuẽdi ꝓpoſi tũ
exẽplũ. Ad eãdẽ doctrinã reuocãt: qa ſcilicet ĩ eius exẽplũ diſcimus ꝗadmodũ uiuere debeamus. Non auũt uo
Iũt ad hocnos iuuari ut qd diſcẽdo cognoſcimus:etiã diligẽdo faciamus. Aut certe in eodẽ libro ĩuenire aliqd

ſi poteſtis ubi excepta natura: excepto qd ad eãdẽ naturã ꝑtinet arbitrio uolũtatis: excepta remiſſiõe pctõꝶ &
reuelatiõe doctrinæ: tale dei & adiutoriũ cõfitet᷑: quale cõfitet᷑ & ille qui dixit. Cũ ſcirẽ quia nemo eſſe põt cõ/

tinẽs niſi deus det. Et hoc ipſũ erat ſapientiæ ſcire: cuius etiã hoc donũ. Adii dĩũm & depcatus ſũ illũ. neq; enĩ
iſte aut naturã peccãdo uolebat accipe:ĩ qua cõditus erat:aut de naturali uolũtatis arbitrio ſata ebat:cũ quo
cõditus erat: aut remiſſionẽ peccatoꝶ deſiderabat: q potius cõtinẽtiã ne peccaret optabat: uel ꝗ faciẽdũ eſſet

ſcire cupiebat: cũ iam ſe ſcire fateret᷑: cuius eſſet hoc donũ: ſed utiq; tãtas uolũtatis uires: tãtũ dilectiõis ardo

rem uolebat accipere ſpiritu ſapiẽtiæ: qui ſufficeret ad ĩ plẽdam magnitudinẽ cõtinẽtiæ. Si ergo aliqd tale in/
uenire potueritis: uberrimas gratias agimus ſi reſcribẽdo inſinuare dignemini. Satis enĩ dici nõ poteſt quãtũ

cupiamus in eorũ hominũ ſcriptis qui ꝓpter acrimonia atq; facundiã leguntura plurimis aperta confeſſio/

nem illius gratiæ reperiri: quã uehemẽter cõmẽdat apoſtolus: qui etiã mẽſurã fidei ſine qua ĩpoſſibile ẽ deo
placere: ex qua iuſtus uiuit. quæ ꝑ dilectionẽ operat᷑: ãte quã & ſine qua oĩno nulla cuiuſꝗᷓ opa bonaæſtimã
da ſũt. Quoniã omne quod nõ eſt ex fide peccatũ eſt deũ dicit unicuiq; partiũ. Nec ſola reuelatione ſcientiæ

nos diuinitus adiuuari: ut pie iuſteq; uiuamus ĩ hoc ſæculo quæ ſine charitate ĩflat.Verũ etiã ĩſpiratiõe cha/

a locuti ſumus: ꝗᷓꝗᷓ qbonũ qd exdeo ẽ negat eſſe
ex deo:neſcimus cui facit iniuriã niſi deo.ac ꝑ hoc illi utiq; trinitati: qd malũ abſita nobis:ſicut abeſſe credi/

ltats
ſipot
ubiun
lona
ſauber
necno⸗
ueltae
ituclu

embu

1
ol
wepit
uir
lin
ucert
bus
lchit
nitül
diu
ſubt
polt
ing⸗
aut
cöti

ſe
pel

uul

isn
u
en⸗
an
lo⸗
e⸗
tup

10 1

in ritatis ipius quæ plenitudo legis ẽ: & quæ cornĩmut ſciẽtia nõ ĩflet ædificat. Sed adhuc nuſꝗ tale aliꝗd ĩ eox
used Iis potuimus aliqꝗd ĩuenire. Maxime aut hoc iſto libro eſſe uellemus: exquo delerita ill poſi uimus uerba
h⸗ ubi uirginẽ xpi ita laudãs tanqᷓ ſpuales diuitias nullas ei niſi ex ip̃a eſſe nõpnt: nõ uulteã ñ dño gloriari: ſed ſic
nt h gloriari: qſi nõ accepit. In libro Juis nec ipᷣius: nec tuæ reuerẽtiæ nomẽ expſſerit: tñ a mr̃e uirginis: ut ad eam
“Rj ſcriberet ſe poſtulatũ eſſe cõmemorat. In ꝗdã uero epiſtola 1 ua idẽ Pelagius ubi & nomẽ ſr uu aptiſſime põit
tic, nec nomẽ ſacræ uirginis tacet dicit ad eã ſe ſcripſiſſe: & eiuſdẽ ſui oꝑis teſtimonio ꝓbare nitit ſegram dei quã
üin uel tacereuel negare aſſerit aptiſſime cõfiteri. Sed utrũ ipe ſit liber ĩ quo deſi pũalibus diuitiis illa uerba poſu
“ it uel utrũ ad ueſtrã puenit ſãctitatẽ reſcrip tis ueſtris petimus nos dignemini facere certiores.
acipit epiſtola ad matrẽ & filiam in gallia cõmorantes. Argumentũ in eandem.
KM N terpellatus a fre monacho ad matrẽ & filiã cõtinẽtiã ꝓfeiſas ſcribit: & utrãq; rephẽdit: ꝙ ſeparatĩ ha
A bitarẽt. filiã uero artius obiurgat: ꝙ mir̃e freq; relictis monacho extraneo cohæſiſſet: oſtendẽs qᷓtũ uirgi
nübe nibus ex delitiis uirorũq; cõſortio periculũ ĩmineat. ¶ Prologus.
liei Etulit mihi ꝗdã fratere gallia ſe hr̃e ſororẽ uirginẽ: matrẽq; uiduã: quæ ĩ eadẽ urbe diuiſis habitarẽt cel/
ſapi lulis: & uel ob hoſpitii ſolitudinẽ: uel ob cuſtodiẽdas arultatiilculis: pᷣſules ſibi quoſdã clericos aſſum
dich pſiſſet: ut maiore dedecore iũgerent alienis: ꝗᷓ a ſe fuerãt ſeparatæ. Cũq; ego ĩgemiſcerẽ: & multo plura tacen-
mich do: ꝗᷓ loqᷓndo ſignificarẽ: ꝗᷓſo te inꝗt: corripias eas lis tuis: & ad cõcordiã reuoces: ut miĩ filiã: & filia matrem
ſehie agnoſcat. Cui ego optimã inꝗᷓ mihi iniugis ꝓuĩciã: ut alienus conciliẽ: qs filius fraterq; nõ potuit. Quaſi ue/
notn ro epiſcopalẽ cathedrã teneã. & nõ clauſus cellula: ac ꝓcula turbis remotus: uelpᷣterita plãgã uitia: uel uitare
lum nitar pntia. ſed & ĩcõgruũ ẽ latere corpore: & ligua ꝑ totũ orbẽ uagari. Et ille nimirũ ait: formidoloſus es. ubi
bini⸗ illa quõdã cõſtãtia: ĩ ᷓ multo ſale orbẽ defricãs Lucilianũ qppiã detuliſti?: Hocẽ aio qd me fugat: & labra di
ierq⸗ uidere nõ ſinit. Poſtqꝗᷓ enĩ arguẽdo crimia factus ſũ crimiĩoſus:& iuxta tritũ uulgi ſᷣmone ꝓuerbiũ: iurganti/
S bus & negãtibus cũctis: nec aures me credo hie nec tãgo. Ipſiq; parietes ĩ me maledicta reſonarũt: & ĩ me pſal
igui lebãt ꝗ bibebãt uinũ. Coactus malo: tacere didici: rectius eſſe arbitrãs ponere cu ſtodiã ori meo: & oſtiũ mu/
Ahde nitũ labiis meis: ꝗᷓ declinare cor meũ ĩ uerba malitiæ: & dũ carpo uitia: ĩ uitiũ detractiõis ĩcurrere. Quod cum
1eo⸗ dixiſſe: nõẽinqt detrahere: ueꝶe dicere: nec puata correptio gnalẽ facit doctrinã. cũ aut rarus: aut nullus ſit: ꝗ
uli ſub huius culpæ reatũ cadat. Quæſo ergo te: ne me taãto itinere uexatũ fruſtra ueniſſe patiaris. Scit eni dns ꝙ
heock poſt uiſionẽ ſãctoꝶ locoꝶ hãc uel mavme cauſã habui: ut cũ tuis lris ſorori mederer ac matri. Et ego. Iã iam
vrche inꝗᷓ qd uis faciã: nã & epiſtolæ trãſmarinæ ſũt: & ſpaliter 'mo dictatus: raro põt inuenire quos mordeat. Ie
Ntiauit aũt obſecro: ut clã ſmonẽ hunc hẽas.cũq; portaueris eũ ꝓ uiatico:ſi auditus fuerit:collætemur pariter.ſi aut
wht cõtẽptus fuerit: qd; & magis reor: ego uerba pdideri: tu itineris lõgitudinẽ. ¶ Incipit Epiſtola.
Mümus Rimũ uos ſcire cupio ſoror & filia: me nõ iccirco ſcribere: qa aliquid de uobis ſiniſtru ſuſpicer: ſed ne
utali cæteri ſuſpicent᷑: ueſtrã me orare cõcordiã. Alioꝗn qd abſit: ſi peccatorũ uos exiſtimarẽ glutino ceſ-
usſot ſiſſe: nunꝗᷓ ſcriberẽ: ſcirẽq; me ſurdis narrare fabulã. Deinde hoc obſecro: ut ſi mordacius ꝗppiã ſcri-
telſe MHlſero: nõ tã mex credatis auſteritatis eſſe: ꝗᷓ morbi. putridæ carnes ferro curant᷑ & cauterio. uenena 'pentino
eh⸗ pellunt᷑ antidoto. Quod ſatis dolet maiori dolore expellit᷑. Ad extremũ hocdico: ꝙ ſi etiã hæc cõſcia criminis
eriti uuluus nõ hẽat: hẽt tn fama ignominiã. Mater & filia nomĩa pietatis: officioꝶ uocabula: uicula naturæ: ſecũ
d⸗ da poſt deũ fœderatio. Nõ ẽ laus: ſi uos diligitis. ſcelus ẽ: ꝙ odiſtis. Dũs Ieſus xps ſubiectus erat parẽtibus ſu-
Wbr is: uenerabat᷑ matrẽ: cuius erat ipe pr. Colebat nutritiũ: quẽ nutrierat: geſtatũq; ſe meminerat alterius utero:
atotd alterius brachiis. Vn & ĩ cruce pẽdẽs cõmẽdat parẽtẽ diſcipulo: quã nunꝗᷓ an crucẽ dimibat. Tu uero filia(iã
oriti enĩ deſino ad matrẽ loꝗ: quã forſitã & ætas Tbecillitas ac ſolitudo excuſabilẽ faciũt) tu inꝗᷓ filia: eius domũ
inr anguſta iudicas: cuius nõ tibi fuit uẽter anguſtus? Decẽ mẽſibus utero clauſa uixiſti: &uno die ĩ uno cubicu
wlii lo cũ mĩenõ duras: An oculos eius ferreno potes: Et quæ oẽs motus tuos utpote illa quæ genuit: quæ aluit:
ſuo & ad hãc adduxit ætatẽ facilius ĩtelligit: teſtẽ domeſticã fugis Si uirgo es: qd times diligentẽ cuſtodiã? Si cor-
rupta: cur nõ palã nubis: Secũda poſt naufragiũ tabula ẽ: ꝙ male cœpis: ſaltẽ hoc remedio tempare. Neq; ue
ro hoc dico ꝙ poſt pctm̃ tolla pœnitẽtiã: ut qd male cœpis: male ꝑſeueres: ſed deſperẽ ĩ iſtiulmodi copula
* diuulſionẽ. alioqn ſiad matrẽ migraueris poſt ruinã: facilius poteris cũ ea Plãgere: qd p illius abſẽtiã pdidiſti
2 ꝓſi adhuc ĩtegra es: & nõ pdidiſti: ua:ne pdas. Quid tibi neceſſe ĩ ea uerſari domo: ꝗᷓ neceſſe hẽs quotidie:
R⸗ aut pire: aut uĩcere: Quis unꝗᷓ mortaliu iuxta uiperã ſecuros ſõnos capit? quæ etſi nõ pcutiat:certe ſollicitat:
lr ſecurius ẽꝑire nõ poſſe:ꝗ iuxta piculũ nõ piſſe. In altero trãqllitas eſt: ĩ altero gubernatio. ibi gaudemus: hic
l euadimus. Sed forte rũdeas. Nõ bñ morata mr ẽ: res ſæculi cupit: amat diuitias: ignorat ieiuniũ: oculos ſtibio
ne linit: uult cõpta ꝓcedere: & nocet ꝓpoſito meo. nec poſſũ cũ huiuſcemodi uiuere.Primũ qdẽ etiã ſi talis ẽ: ut
dein caulſaris: maius hẽbit pᷣmiũ:ſi talẽ nõ deas: illa te diu portauit ĩ utero: diu aluit: & difficiliores infatiæ mores
i blada pietate ſuſtinuit. Lauit pãnoꝶ ſordes: & ĩmudo ſæpe fœdata ĩ ſtercore. Aſſedit ægrotãti: & quæ pro te
. ſua faſtidia ſuſtinuit: tua quoq; paſſa ẽ: ad hãc pduxit ætatẽ: ut xpᷣm amares:docuit. nõ tibi diſpliceat eius cõ
ui uekfatts- quæ te ſpõſo tuo uirginẽ cõſecrauit. Quod ſi ferre non potes: & delitias eius fugis: atq; ut hoc uul go
olet dici: ſæcularis ẽ mr: habes alias uirgines: habes ſãctũ pudicitiæ choꝶ. Quid matrẽ deſerẽs eũ eligis: qui
“ forſitã ſuã reliꝗt uxorẽ & matrẽ? Illa difficilis: ſed iſte facilis. Illa iurgatrix: ergo iſte placabilis. Quẽ qᷓro utrũ
.Cxxvlii.

uiꝶ ſecuta ſis:an poſtea ĩueneris Si eũ ſecuta es:manifeſtũ ẽ cur matrẽ reliq̃ris. Si poſtea reppiſti oſtẽdẽs ꝗd

ĩ mĩis hoſpitio nõ potueris ĩuenire. durus dolor: & meo mucrone meuulnerãs. ꝗ ambulat inqt ſimpliciter:

ambulat cõfidẽter. Lacerẽ ſi me nõ morderet cõſciẽtia mea: & ĩ aliis meũ crimẽ no rephẽderẽ:nec p trabẽ ocu/

li mei alterius feſtucã uiderẽ. Nuũc auũt cũ ĩter fres ꝓcul habitãs: eorũq; fruens cõtubernio honeſte ſub arbitris

& uideã raro: & uidear: ĩpudẽtiſſimũ eſt eius te uerecũdiã nõ ſeq: cuius ſeq̃ris exẽplũ. Quod ſi dixeris: & mi/
hi ſufficit cõſciẽtia mea: habeo deũ iudicẽ: ꝗ meæ uitæ ẽ teſtis: non curo:ꝗd loquant᷑ hoĩes:audi apoſtolũ ſcri

bẽtẽ: ꝓuidẽtes bona:nõ ſolũ corã deo: ſed etia corã oĩbus hoĩbus:ſiqs te carpit: ꝙ ſis xpᷣiana & uirgo: ne cures.
uod iõ dimiſis matrẽ: ut ĩ monaſterio ĩter uirgĩes uiueres: talis decractio laus tua ẽ. Vbi nõ luxuria in puel

la dei: ſed duritia carpit᷑: crudelitas iſta: pietas ẽ. Illũ eni pᷣfers mri: quẽ pᷣferre iuberis & aĩæ tuæ. Quẽ ſi & ipᷣa
pᷣtulerit: & filiã te ſẽtiet: & ſororẽ. Quid igit᷑ ſcelus ẽ ſãcti uiri he cõtuberniũ: Obtorto collo me ĩ ius trahis:
ut aut ꝓbẽ qd nolo: aut multoꝶ ĩuidiã ſubeã. Sctũs uir nunꝗᷓ a mĩe filia ſeiugit. Vtrãq; ſuſcipit: & utrãq; ue

nerat᷑. Sic ꝗᷓlibet ſãcta filia mris uiduæ ĩdiciũ caſtitatis ẽ. Si coæuus tuus ẽ ille neſcioꝗs: matrẽ tuã honoret ut

ſuã. Si ſenior te ut filiã diligat: & parẽtis ſubiiciat diſciplinæ. Non expedit amboꝶ famæ: plus te illum ama/
re: ꝗᷓ matrẽ: ne nõ uideat in te effectũ eligere: ſed ætatẽ. Et hoc dicerẽ ſi fratrẽ monachũ nõ haberes: ſi domeſti

cis careres pᷣſidiis. Nũc uero proh dolor ſter matrẽ atq; germanũ: & matrẽ uiduã: fremq; monachũ: cur ſe alie
nus ĩterſit: Bonũ ꝗdẽ ẽ:ut te & filiã noueris:& ſororẽ. Si aut utrũq; nõ potes: & mi qſi dura reſpuit᷑: ſaltẽ fra
ter placeat. ſi frateraſpior ẽ: mollior ſit illa: quæ genuit. Quid palles? qd eſtuas? Quid uultũ ĩfamiæ rubore
ſuffũdis & tremẽtibus labiis ĩpatiẽtiã pectoris coteſtaris Nõ ſupat amorẽ matris & fris: niſi uxoris affectus.
Audio pᷣterea te ſuburbana rura uillaꝶ amœnitates cũ affinibus & cognatis & iſtiuſmodi gñis hoĩbus circui /

re. Nec dubito ꝗn uel cõſobrina: uel ſoror ſit:ĩ quarũ ſolatiũ noui gñis ducaris aſſecla. Abſit quippe: ut ꝗuis

ꝓximi ſint & cognati: uiroꝶ te ſuſpicer captare cõſortia. Obſecro ergo te uirgo: ut mihi rndeas. Sola uadis in

comitatu ꝓpinquoꝶ: an cũ amaſio tuo: qᷓuis ſis ĩpudẽs: ſæculariũ oculis eũ ĩgerere nõ audebis. Si enĩ hoc fe/
ceris: & te: & illũ familia uniuerſa cãtabit. uos cũctoꝶ digiti denotabũt.ipᷣa quoq; ſoror aut affinis ſiue cogna
ta quæ ĩ adulationẽ tui ſãctũ nõnunꝗᷓ corã te uocãt: cũ ſe paululũ auerterit: portẽtuoſũ ridebũt maritũ. Sin

aut ſola ieris: qd & magis æſtimo: utiq; ĩter ſuos adoleſcẽtes:ĩter maritas fœmĩas atq; nupturas: ĩter laſciuas
uellas: & comatos lunatoſq; iuuenes furuarũ ueſtiũ puella gradieris. dabit tibi barbatulus qlibet manũ: ſu⸗/

ſtẽtabit laſſã. & pᷣſſis digitis aut tẽtabit᷑: aut tentabit. Erit tibi ĩter uiros matronaſ. q; cõuiuiũ: ſpectabis aliena

oſcula: pᷣguſtatos cibos.& nõ abſqʒ ſcãdalo tuo ĩ aliis ſericas ueſtes: aurataſq; miraberis. In ipo quoq; cõuiuio

ut ueſcaris carnibus: ꝗſi ĩuita cogeris. ut uinũ bibas: dei laudabit᷑ creatura. ut laues balneis: ſordibus detrahe-

tur. & oẽs te: cũ aliqd eoꝶ ſuadẽt: ſi retractas feceris: purã: ſimplicẽ: dĩam: & uere ĩgenuã: cõclamabũt. Perſo/

nabit ĩterĩ aliquis cãtor ad mẽſa: & ĩter pſalmos dulci modulamjĩe currẽtes: qm alienas nõ audebit uxores: te
quæ cuſtodẽ nõ hẽs: ſæpius reſpectabit. loquet nutibus. & ꝗcqd metuit dicere: ſignificabit affectibus. Inter
has & tãtas illecebras uoluptatũ:etiã ferreas mẽtes libido domat. quæ maiorẽ ĩ uirginibus patit᷑ famẽ: dũ dul
cius putatoẽ: qd neſcit. Narrãt gẽtiliũ fabulæ: cãtibus ſirenaꝶ nautas iſſe ĩ ſaxa pcipites. & ad Orphei citha/
rã arbores beſtiaſq;: ac ſilicũ dura mollita. Difficile ĩter epulas fuat᷑ pudicitia. Nitẽs cutis ſordidũ oſtẽdit ani

mũ. Legimus ĩ ſcholis pueri: & ſpirãtia ĩ plateis æra pſpeximus: aliquẽ oſſibus uix hærẽetẽ: illicitis arſiſſe amo
ribus. & an uita caruiſſe: ꝗᷓ peſte. Quid tu facies puella ſani corporis: delicata: piguis: rubens: æſtuãs inter car
nes ĩter uina? & balneas (iuxta maritas: iuxta adoleſcentulos?quæ etſi rogata nõ feceris: tũdeforme putes te

ſtimoniũ ſi rogeris. Libidinoſa mẽs ardẽtius honeſta pſeq uit᷑.& qd nõ licet:dulcius ſuſpicat᷑. Veſtis ipſa ui
lis & pulla animi tacẽtis ĩdiciũ eſt:ſi rugã nõ habet: ſi P terrã ut altior uidearis trahat᷑: ſi de ĩduſtria diſſura ſit

tunica:ut aliqd ĩtus appareat:opiatq; qd fœdũ e: & apiat qdᷣ formoſũ. Caliga quoq; ambulãtis nigella ac ni

tẽs ſtridore ad ſe iuuenes uocat: papillæ faſciolis cõprimunt᷑: & criſpãti cigulo anguſtius pectus arctat᷑. Capil
li uel ĩ frõtẽ:uel ĩ aures defluũt. palliolũ ĩterdũ cadit: ut cãdidos nudet humeros: & ꝗſi uideri noluerit: cælat

feſtina qd uolẽs detexerat. Et qñĩ publico q̃ſi p uerecũdiã opit faciẽ: lupanariũ arte id ſolũ oñdit: qd oſtẽ ſũb
magis placere põt. Rñdebis. Vn me noſti/ Et quõ tã lõge poſitus iactas ĩ me oculos tuos Fratris hoc tui mihi

—

narrauerũt lachrymæ: & ĩtolerabiles pmomẽta ſingultus. Atq; utinã ille mẽtitus ſit: & magis timens hoc: ꝗᷓ
arguẽs dixerit. Sed mihi crede. Nemo mẽtiẽs plorat:dolet ſi ibi platũ iuuenẽ: nõ qdẽ comatũ: nõ ueſtiũ ſerica
rũ:ſed roſulũ:& ĩ ſordibus delicatuũ: q ipᷣe ſacculũ ſignet: textrinũ teneat: pẽſa diſtribuat: regat familiã: emat

qcqd de publico neceſſariũ ẽ. Diſ pẽſator & dũs & pᷣueniẽs officia puuloꝶ: quẽ oẽs rodãt famuli: & qcqd dna
nõ dederit: illũ clamitẽt ſubtraxiſſe. Quærulũ ſuuloꝶ genus ẽ: & q̃tũcũq; dederis:ſ emp eis minus ẽ. Nõ eni
cõſiderãt de ꝗ to: ſed ꝗtũ det᷑. dolorẽq; ſuu ſolis: qd pnt detractiõibus cõſolant᷑.ille paraſitũ:iſte ĩpoſtorẽ:hic
hæredipetã: alius nouo quolibet appellat uocabulo. Ipſũ iactãt aſſidere lectulo: obſtetrices adhibere lãguẽti

portare mattulã: calefacere lĩtea: plicare faſciolas: facilius mala credũt hoĩes: G qu odcũq; domi fingit᷑: rumor

I publicũ fit. Nec mireris:ſi ancillæ & ſᷣuuli de uobis iſta cõfingãt: cũ m quoq; id ipſũ ꝗᷓrat᷑: & frater. Fac igit᷑

4 LBg „ . .. 4 . „— — = . 1 . . —.
qd; moneo: qq pcor: ut pᷣmũ mĩi: dehinc ſi id fierinõ põt: ſaltẽ fratri recõcilieris. Aut ſi iſta tam cara nomma
noſtiliter deteſtaris: diuidere ab eo quẽ tuis diceris p̃tuliſſe. Si aũt & hoc non potes reuertere ad tuos. ſi no po
tes deſerere alienũ: ue honeſtius ſodali tuo utere. Separentᷣdomus ueſtræ: diuidaturq; conuiuiũ: ne maledici

Pfin
nuclix
te fon
etueni
linsſe
Mnlen
letns
glile
ai
mona
potui
Viße
inqn
holem
nee
litn
Akar
ſcho⸗
Etn

Sy

le hoĩ es ſie ub uno tectulo uos manẽtes: lectulũ quoq; criminent᷑ hr̃e cõmunẽ. Potes & ad neceſſitates tuas quale
b: 4 uoluiſti hr̃e ſolatiũ: & aliqᷓ ex parte publica carere infamia. Quanꝗᷓ cauenda ſit macula: quæ nulla nitto m
ecar Hieremia: nulla fullonũ herba dilui põt. Quãdo uis ut te uideat & inuiſat: adhibe arbitros: amicos: liberos:
uben fuulos:bona cõſciẽtia nullius oculos fugit. Intret ĩ trepidus: ſecurus exeat. Taciti oculi: & ᷣmo ſilẽs: & totius
am, corporis habitus: uel trepidationẽ ĩterdu: uel ſecuritatẽ loquũtur. Aperi ꝗᷓſo aures tuas: & clamorẽ totius ciui
dliſe tatis exaudi. Iã pdidiſtis ueſtra uocabula: & mutuo ex uobis cognomina ſuſcepiſtis: tu illius diceris: & ille tu
lte, us. Hæc mater audit: & frater: paratiq; ſũt: & pcant᷑ uos ſibi diuidere: & puatã ueſtræ cõiũctiõis ĩfamiã laudẽ
nnpuel facere cõmunẽ. tu eſto cũ mre: ſit ille cũ fre. Audẽtius diliges ſodalẽ fris tui: honeſtius amabit mater amicũ fi
li lii:ꝗᷓ filiæ ſuæ. qd ſi uolueris: ſi mea monita rugata fronte cotẽpſeris: epiſtola tibi hæc uoce libera pclamabit.
taht⸗ H Quid alienũ ᷣuũ obſides: Quid miſtrũ xpᷣi famulũ tibi facis? Reſi pice ad populũ. ſinguloꝶ facies ĩtuere. Ille
iue uin eccleſia legit: & te aſpiciũt uniuerſi. niſi ꝙ pene licẽtia cõiugali de tua infamia gloriaris. Neciã ſecreto dede-
oretut⸗ core potes eſſe cõtẽta. pcacitatẽ: libertatẽ uocas. facies meretricis facta eſt tibi. neſcis erubeſcere. Iteg me mali
nam gnũ:iteꝶ ſuſpitioſũ: & rumigerulũ clamitas. Ego ne ſuſpitioſi us?ego ne maliuolus: q ut in pᷣncipio epiſtolæ
omell ffatus ſũ: ideo ſcripſi: qa nõ ſuſpicabar:an tu negligẽs: diſſoluta cõtẽptrix: quæ ãnos nata. xxv. adoleſcẽtem
leile necdũ bñ barbatulũ ita brachiis tuis ꝗᷓſi caſſibus incluſiſti? Optimũ re uera pædagogũ:ꝗ te moneat:q aſpita
ltifa te frõtis exerceat. Et ꝗᷓqᷓ in nullis ætatibus libido ſit tuta: t uel cano capite uel apta defẽdatignominia. Veni⸗
ubore ett ueniet tp̃s: dies enĩ allabit᷑ dũ ignoras: & iſte formoſulus tuus: qa cito ſeneſcũt mulieres: maxime quæ iuxta
ectus. uiros ſuũt: uel ditiorẽ repperiet: uel iuniorẽ. Tũc te Ppnitebit cõſilii tui:& tæ lebit ptinaciæ: qũ & rem & famã
ini⸗ anmiſeris: qũ qd male iũctũ fuerat: diuider᷑ bñ. Niſi forte ſecura es: & coaleſcẽte tãti tpis charitate: diſſidiũ nõ
tuis ereris. Tu quoq; mater quæ ppter ætatẽ maledicta nõ metuis: noli ſic uindicare: ut pecces. magis a te diſcat
Asin filia ſeparari: ꝗᷓ tu ab illa ſei ũgi. habe filiũ & filiã & geneꝶ: ĩmo & cõtubernalẽ filiæ tuæ. Quid ꝗᷓris aliena ſola
M tia: & ignes iã ſopitos ſuſcitas honeſtius ẽ tibi ſaltẽ culpã filiæ ſuſtẽtare: qᷓ occaſionẽ tui qᷓrere. Sit tecũ filius
n monachus: pietatis uiduitatiſq; p̃ſidiũ. qd tibi alienũ hoĩem qris: ĩ ea pᷣſertĩ domo:quæ filiũ & filiã cape nõ
Fn potuit? Eius iã ætatis es:ut poſſis nepotes hr̃e ex filia. Inuita ad te utrũq; Reuertat᷑ cũ uiro: quæ ſola exierat.
ſau Viꝶ dixi:nõ maritũ. Nemo calũniet᷑. ſexũ ſi, ignificare uolui: nõ cõiugiũ. Aut ſi erubeſcit & retractat: & domũ
“l in ꝗᷓ nata ẽ arbitrat᷑ anguſtã: uos ad eius hoſi pitiũ ꝑpgite.Quanuis arctũ ſit:facilius matrẽ & fratrẽ cape põt: ꝗᷓ
Alen hoſem alienũ: cũ quo certe ĩ domo una ſine cubiculo caſta manere nõ poterat. Sint in una domo duæ fœmi/
*“õ næ: & duo maſculi. Si aũt & tertius ille Tpi ſõ&σααtuus abirenõ uult: & ſeditiöes ac turbas cõcitat: ſit biga
nne ſit triga: frater ueſter ac filius & ſororẽ illis exhi bebit & matrẽ: alii ui tricũ & geneꝶ uocẽt: ille nutritiũ appellet
Dr & fratrẽ. Hæc ad breuẽ lucubratiũculã breui hmone dictaui: uolẽs deſiderio poſtulantis ſatiſfacere: & ꝗᷓſi ad
Recr ſcholaſticã materiã me exercẽs. Eadẽ enĩ die mane pulſabat oſtiũ ꝗ ꝓfecturus erat. ſimulq; ut oſtẽderẽ obtre
her ctatoribus meis: ꝙ & ego poſſẽ:quicqd ueniret ĩ huccã dicere. unde & ſcripturis pauca pſtrixi. Nec ofũonẽ me
inf am ut ĩ cæteris libris facere ſolitus ſũ: illaꝶ floribus texui. Hæc tẽporalis ẽ dictio: & tanta ad lumẽ lucernulæ
“Ä facilitate ꝓfuſa: ut notarioꝶ manus ligua pcurreret. & ſigna ac furta uerboꝶ uolubilitas ſermonũ obrueret.
4 Quod iccirco dixi: ut qui nõ ignoſcit ingenio: ignoſcat uel tẽpori.
x“ Epiſtola beati Hieronymi ad Marcella de laudibus Aſſellæ uirginis: ad eius exẽplũ reliquas ꝓuocãs.
. Emo rep̃hẽdat ĩ epiſtolis aliquos: aut laudamus laut carpimus. cũ & ĩ arguẽdis malis ſit correptio
H cæteroꝶ: & ĩ optimis pᷣdicãdis bonoꝝꝶ ad uirtutẽ ſtudia cõcitent᷑. N udiuſtertius de btã memoria Pau-
ui læ & Liæ aliqᷓ dixeramus. Ilico Pupigit aĩum: & mihi uenit ĩ mẽtẽ: nõ debere nos tacere de uirgine: q
. de ſecũdo ordine caſtitatis locuti ſumus. Igit Aſellæ noſtræ uita breuiter rpiradleſlcui ꝗſo ne hãc epiſtolã
8 legas Grauat quippe laudibus ſuis. Sed his potius quæ adoleſcẽtulæ ſüt: egeredignare: ut ad exẽplũ eius ſe
l ſſtituẽtes cõuerſationẽ illius pfectæ uitæ normã atbitrent Prætermitto ꝙ ĩ mĩis utero bndicit ei an ꝗᷓ naſca/
tur. ꝙ ĩ phiala nitẽtis uitri: &Qoĩ ſpeculo purioris br uirgo tradit᷑ p qetẽ. ꝙ adhuc ĩfãtiæ ſuoluta pãnis: & uix
n än decmũ ætatis excedẽs: honore futuræ btitudinis cõſecrat᷑. Sit græ oẽ qd an laborẽ fuit: licet deus pᷣſcius
gi futuroꝶ: & Hieremiã ſcti ſicetĩ utero: & Ioãnẽ ĩ aluo mr̃s faciat exultare: & Paulũ anconſtitutionẽ mũüdi ſe/
hi paret i euãgeliũ filii ſui.ad ea uenio: quæ poſt duodecimũ ãnũ ſudore pꝓprio elegit: arrip uit: tenuit:cœpit: ĩ/
q pleuit. Vnius cellulæ clauſa anguſtiis latitudine paradiſi fruebat. Idẽ terræ ſolũ & ofonis locus extitit: & qe⸗
a tis. Ieiuniũ pro ludo habuit: inediã pro refectiõe. Et cum eã non ueſcẽdi deſideriũ: ſed humana cöfectio:ad. ci⸗
bum traheret: pane & ſale: & aqua frigida cõcitabat magis eſuriẽ: ꝗᷓ reſtringebat. Et quia pene oblitus ſũqdĩ

cn principio debui dicere: cum primũ hoc propoſitum arripuit:aurum colliſ ui: quod murenulã uulgus uocat:
enl ꝗquod ſcilicet metallo in uirgulas lenteſcẽtes: quædã ordinis flexuoſi cathena cõtexitur: abſ- q; parentibus uen-

hi digdit: & tunicã fuſciorẽ: quã a matre ipetrare non poterat:pio induta negociationis auſpitio: ſe repente dno
en cõſecrauit:ut intelligeret uniuerſa cognatio: nõ poſſe aliud ei extorꝗᷓri: quæ iam ſæculũ dãnaſſer in ueſtibus.
not Sedut dicere cæperamu ita ſe ſemp moderate habuit: & ĩtra cubiculi ſui ſecreta cuſtodiuit: ut unꝗᷓ pedẽ p/
e ferret ĩ publicũ:nunꝗᷓ uiri noſſet alloquiũ.& qd magis ſit admirãdũ:ſororẽ uirginẽ amaret potius ꝗ uideret.
ne Odpabat manibus ſuis: ſciẽs ſcriptũ eſſe. Qui nõ opat᷑: nõ maducet. S põſo aut orãs loꝗᷓ bat᷑:aut pſallens. Ad
D martyrũ limina pene ĩuiſa ꝓPperabat.Et cũ gauderet ꝓpoſito ſuo:ĩ eo uehemẽtius exultabat: ꝙ ſe nullus co/

.„CXXIX.

4 2 5 . M . HW

„0

gnoſceret. Cũq; ꝑ oẽm qnũ iugi ieiunio paſceret᷑: biduo triduoq; ſic pmanẽs: tũ uero ĩ quadrageſima nauigii cem

ſui uela tẽdebat. oẽs pene hebdomadas uultu lætãte coniũgẽs Et qd ĩpoſſibile forſitã eſt hoĩ bus ad credẽdũ: Bele
deo aut pᷣſtãte poſſibile ẽ: ita ad ꝗqnꝗᷓgenariã puenit ætatẽ: ut nõ doleret ſtomachus.nõ uiſce cruciaret᷑ incu/ mi
ria: nõ ſicca humus iacẽtia mẽbra corrigeret: nõ ſacco aſpata cutis fetorẽ aliquẽ ſitũq; cõtraheret. ſed ſana cor ellet
pore:aĩo ſanior: ſolitudinẽ putarereeſſe delitias: & ĩ urbe turbida ĩueniret herem ũ monachoꝶ. Et hæc ꝗdẽ tu hteln
melius noſti a ꝗᷓ pauca didicimus. & cuius oculis duricies de genibus cameloꝶ ĩ illo ſacto corpuſe culo præ orã u
di freꝗntia obcaluiſſe ꝑſpecta eſt. Nos qd ſcire poſſumus: explicamus. Nihil illius ſeueritate iocũdiu 8. nihil rie
ſuauitate triſtius. nihil triſtitia ſuauius. Ita pallor ĩ facie ẽ: ut cũ cõtinẽtiã ĩdicet:nõ redoleat oſtẽtationẽ. Ser/ ani
mo ſilẽs & ſilẽtiũ loꝗᷓns. nec citus: nec tardus ĩceſſus. idẽ ſemꝑ habitus. neglecta mũdicies. & ĩculta ueſtis :cul 1. P
tus ipᷣe ſine cultu. Sola uitæ ſuæ æqlitate ꝓmeruit: utĩ urbe põpaæ: laſciuiæ delitiarũ: ĩ qua humilẽ eſſe mibia un
eſt: & boni eã pdicẽt: & mali detrahere nõ audeãt. Viduæ eã imitent᷑: & uirgines. Maritæ colãt. noxiæ timeẽt dil
ſuſpiciãt ſacerdotes. ume⸗
NVncipit ſextus liber ſiue tractatus tertiæ partis principalis de ſtatu accõtinẽtia cõiugali. H
d Gelãtiã de mõ recte uiuẽdi: in ꝗᷓ ill erudit ad obuãtiã mãdatoꝶ dei uidelicet illoꝶ duoꝶ qbus claudit᷑ ic .
tota iuſticia: quoꝶ unu ꝓhibet: alteꝶ iubet. Docet humilitatẽ: pacẽ: miſicordiã: cõtinẽtiãq;ʒ ſectari. Cõtraria un 4
uero ſuꝑbiã: mẽdaciũ: odiũ: detractionẽq; uitare. Et cõuenit hæc epiſtola oĩ ſexui gradui & ætati licet ſi paliter iin
Ncciugatæ. In qua illã hortat᷑ ad ꝓpoſitũ cotinẽtiæ ac uiduitatis: ondẽs qbus artibus ac ſtudiis inſcribat.· iun
. Etus ſcripturæ celebrata ſnĩa ẽ eſſe pudorẽ quo gloria ĩuenit & grẽa: & eſſe rurſus pudorẽ ꝗ ſolet .
9 u parere pctm: cuius dicti ueritas ꝗᷓꝗᷓ ſatis ad oĩum ĩtelli geẽtiã ipa ſui luceat claritate: mihi tamẽ ne 1 4
ſcio quõ ĩ pnñti cauſa ꝓpius ĩnotuit.Prouocatus enĩ a ſcribẽdũ lris tuis quæ miris hoc a me ob⸗
NMcratioibus flagitabat: diu fateor de riſiõe dubitaui: ſilẽtiũ mihi ĩperãte uerecũdia. Cui tñ for/ Uern
tiſſime reſiſtebat & uim faciebat pᷣcũ tuaꝶ fidelis ambitio. Pugnabatq; acriter cũ hæſitatiõe mea hũilitas ob/ funlu
ſecrãtis: & magna ꝗᷓdã fidei uiolẽtia oris clauſtra pulſabat. Cũq; ſic aĩum ĩ utroq; nutãtẽ cogitatio diuerſa li⸗ ninſi
braret pene pudor excluſit officiũ. Sed meilla quã ſupra poſui ſapiẽtis ſnĩa armauit ad depellẽdã ĩutilẽ uere neemo
cũdiã & dãnoſũ ſilẽtiũ reſoluẽdũ. Cũutiq; ipſa ſcribẽdi cauſã tã honeſtã uiderẽ eſſe tã ſãctã: ut peccare me oĩ Nuit
no crederẽ ſi tacerẽ. Illud mecũ ſcripturæ reputãs tpᷣs tacẽdi & tpᷣs loqndi. Et iteꝶ ne retineas uerbũ ĩ tpe ſalu⸗ ln
tis. Et illud bti Petri Parate ſemꝑ ad ſatiſfactionẽ oĩ poſcẽti uos rõnẽ. Petis nãq; & ſollicite ac uigilãter petis: litet
ut tibi certã ex ſcripturis ſctis pᷣtiniamus regulã: ad quã tu ordines curſũ uitæ tuæ. & cognita dni uolũtatein riin
ter honores ſæculi & diuitiaꝶ illecebras moꝶ magis diligas ſupellectilẽ: atq; ut poſſis in cõiugio cõſtituta: nõ tur
ſolũ cõiugi placere: ſed etiã ei ꝗ ĩdulſit cõiugiũ:cui tã ſactæ petitiõi tãq; pio deſiderio nõ ſatii ſacere qd aliud ẽ m
ꝗ pfectũ alterius nõ amare: Parebo igit᷑ pcibus tuis: teq; patatã ad ĩplẽdũ dni uolũtatẽ: ipius nitar ĩcitare ſen Ea
tẽtus. Idẽ eniĩ uerus oĩum dũs ac magiſter ꝗq nos & placere ſibi iubet: etiã docet quõ placere ei poſſumus. Ipſe Inte
itaq; te ĩformet: ipᷣe te doceat ꝗ ĩterrogãti ĩ euãgelio adoleſcẽti qd faceret: ut mererer uitã æternã: diuina cõti- Ml.
nuo mãdata ꝓponit ondẽs nobis eius uolũtatẽ eſſe faciẽdã a quo ſpamus & pᷣmia. ꝓpter qd alio teſtat᷑ loco. duz
Nõ oĩs ꝗ dicit mihi dne dne ĩtrabit ĩ regnũ cæloꝶ: ſed ꝗ facit uolũtatẽ pr̃is mei ꝗq ĩ cælis eſt: ipᷣe ĩtrabit ĩ regnũü ilols
cæloꝶ. Quo manifeſte oſtẽ lit᷑ nos nõ ſola dei cõfeſſione tãti pᷣmii magnitudinẽ ꝓmereri: niſi fidei & iuſticiæ ung
opa cõiucta ſint. Qualis ẽ eni illa cõfeſſio: quæ ſicdeu credit: ut ꝓ nihilo eius ducat ĩperiũ: aut ex aĩo:aut ue/ guie
redicimus dñe dne ſi eius quẽ dĩũm cõfitemur pcepta cõtẽnimus. Vnde ipe ĩ euãgelio dicit. Quid aũt uocatis murk
me dne dne & nõ facitis quæ dico: Et iteꝶ populus hic labiis me honorat: cor aut eoꝶ lõge ẽa me. Et rurſũ lo/ ub
quit᷑ p ꝓpheta: Filius honorificat patrẽ: & fuus dum ſuũ timebit. Et ſi pr ego ſũ: ubi ẽ honor meus? Et ſi dñs
ego ſu: ubi ẽ timor meus? Ex quo apparet: nec honorari ab eis: nec timeri: q eius pcepta nõ faciũt. Vnde ad Da lai⸗
uid expſſius dicit᷑: ꝗ pctm admiſat: & ꝓ nihilo duxiſti deũ. Et ad Heli fit ᷣmo dni:dicẽs.Qui honorificat me ini
honorificabo eu. Qui auũt ꝓ nihilo me hnt: ad nihilũ redigent᷑ Et nos ſecuro aĩo ſumus: ac bono:q ꝑ ſingula hon
quæq; peccata ĩhonorãtes deũ: clæmẽtiſſimũ dñm ad iracũdiã ꝓuocamus: eiuſq; ĩperia ſu biſſime cõtẽnẽdo ien
ĩ tãtæ maieſtatis imus iniuriã. Quid eniĩ unꝗᷓ tã ſupbũ: qd uero tã ingratũ uideri põt: ꝗᷓ adueil us eius uiuere beuin
uolũtatẽ: a quo ipſũ uiuere accepꝑis? ꝗᷓ illius pcepta deſpicere: ꝗ ideo aliqd ĩperat: ut cauſas habeat remuneran
di? Neq; eni obſequii nii deus idiget: ſed nos illius ĩdigemus ĩpetii. Mãdata eius deſiderabilia ſuꝑ aurũ: & la 4
pidẽ pcioſũ nimis & dulciora ſup mel & fauũ: quoniã in cuſtodiendis illis retributio multa. Et ideo nobis ira
icit᷑. Iccirco magis illa ĩmẽſitas: illa dei bonitas offendit᷑: quia eã pꝑ tãti etiã pᷣmii detrimẽta cõtẽnimus:nec ſo- dir
lũ ĩperia: ſed etiã pmiſſa illius ꝓ nihilo ducimus. Vnde ſæpe ĩmo ſemp: illa nobis dñi reuoluẽda ſentẽtia: ſi An
uis ad uitã uenire ſerua mãdata. Hoc eni tota nobiſcũ lege agitur. hoc ꝓphetæ: hoc apoſtoli docẽt: hoca no/- lcl
bis: & uox xpᷣi: & ſãguis efflagitat: qui ideo ꝓ oĩbus mortuus eſt: ut qui uiuũt: iam nõ ſibi uiuãt: ſed ei qui ꝓ hen
illis mortuus eſt. Viuere aute illi nò eſt aliud: ꝗᷓ eius pcepta ſeruare: quæ nobis ille: quaſi certũ dilectionis ſuæz Nu
pignus: ſeruaãda mãdauit: dicẽs. Si diligitis inꝗt me: mãdata mea Fᷣuate. Et qui habet mãdata mea: & ſeruat cum
ea: ille eſt ꝗq diligit me. Acrurſus. Siqs diligit me: monẽ meũ pᷣuabit: & pater meus diliget eũ: & ad eũ uenie⸗ nu
mus: & maãſionẽ apud eũ faciemus. Qui nõdiligit me: ſermones meos non ſeruat. Grandẽ uim obtinet uera lin
dilectio. Et qui pfecte amatur: totã ſibi amãtis uẽdicat uolũtatẽ. Nihilq; eſt ĩperioſius charitate. Nos ſi uere i⸗
.

nabigi
telici⸗
et incu⸗
n cot
qetu
Prroti
1s, nihll
ne.Ker
ſisrnl
emißi
timeit

chudi
Cötran
Pilin
f·
gſoler
mene
me, ob⸗
lſot,
itasob⸗
merlal⸗
tlleuere
Nemeol
peli⸗
berpens
lüttein
tutun
Aaluc’
iarlen
u lpe
nacot⸗
lhoo,
gnü
lllciz
utue/
ocaus
ülo⸗
tlici⸗
ex⸗
ſcume

ſugl

xpᷣm diligimus: ſi nos eius redẽptos ſãguĩe recordamur: nihil magis uelle: nihil oĩno debemus agere: ꝗᷓ qc il⸗
lũ uelle cognoſcimus. Duo aũt ſut genera mãdatoꝶ: in ꝗbus claudit᷑ tota iuſticia. ꝓhibẽdi unũ eſt: iubedi al/
terũ. Vt enĩ mala ꝓhibent᷑: ita pcipiunt᷑ bona. Ibi ociũ operat᷑:hic ſtudiũ. Ibi coercet᷑ animus: hic incitat᷑. hic
feciſſe: illic nõ feciſſe: culpabile eſt. Vnde ꝓpheta dicit: ꝗqs eſt hõ:q uult uitã: & cupit uidere dies bonos?- Pro/

hibe linguã tuã a malo: & labia tua ne loquant dolũ. Declina a malo & fac bonũ. Et btũs apoſtolus odientes

malũ: adherẽtes bono. Hoc itaq; duplex diuerſũq; pceptũ: ꝓhibẽdi ſcilicet & ĩperãdi: æquo oĩbus iure man/
datũ eſt. Nõ uirgo: nõ uidua: nõ nupta: ab hoc ĩperio libera eſt. In quouis ꝓpoſito.in quouis gradu: æquale
peccatũ eſt: uel ꝓhibita admittere: uel iuſſa nõ facere. Neq; uero eoꝶ te ſeducat error: ꝗ ex arbitrio ſuo eligũt:
quæ potiſſimũ dei mãdata cõtẽnãt: quæ ue qᷓſi uilia ac parua deſpiciãt. Nec metuut: ne ſᷣm diuinã ſenten tiã
minima cõtẽnẽdo: paulati decidãt. Stoicoꝶ ꝗdẽ eſt peccatoꝶ tollere difſerentiã: & delicta oĩa paria iudicare.
necullũ ĩter ſcelus & erratũ diſcrimẽ facere. Nos uero etſi multũ ĩter peccata diſtare credimus: qa & legimus.
tamẽ ſatis ꝓdeſſe ad cautionẽ dicimus: etiãẽ minima ꝓ maximis cauere. Tanto enĩ facilius abſtinemus a quo
cũq; delicto: ꝗto illud magis metuimus. Nec cito ad maiora ꝓgredit᷑: ꝗq etiã parua formidat. Et ſane neſcio:
an poſſimus leue aliqd peccatũ dicere: q in dei cõtẽptũ admittit᷑. Eſtq; ille prudẽtiſſimus: ꝗ non tm deſide

rat qd iuſſũ ſit: ꝗᷓ illũ ꝗ iuſſerit: nec quãtitatẽ ĩperii ſed ĩperãtis cogitat dignitatẽ. Aedificãti itaq; tibi ſpirita/

lẽ domũ:non ſupra leuitatẽ arenæ: ſed ſupra ſoliditatẽ petræ:ĩnocẽtiæ ĩ pᷣmis fũdamẽta ponant᷑: ſup quæ fa
cilius poſſis arduũ culmẽ iuſticiæ erigere. Maximã eniĩ partẽ æqtatis ĩpleuit: ꝗ nullo nocuit. Btũſq; ẽ ꝗq põt cũ
ſãcto Iob dicere:nulli nocui hominũ:iuſte uixi cũ oĩbus. Vnde audẽter & ſimpliciter loqbataddnm: ꝗs eſt il
le q iudicet᷑ mecũ: ideſt ꝗs tuũ aduerſũ me põt ĩplorare iudiciũ: ut ſe læſũ a me cõuĩcat!“ Puriſſimæ cõlciẽtiæ
eſt: ſecure canere cũ ꝓpheta: pambulabã in inocẽtia cordis mei: ĩ medio domus meæ. Vnde idẽ alibi dicit: nõ
fraudauit eos deus bonis:ꝗ ambulãtĩ ĩnocẽtia. Itaq; malitia: odiũ: atq; inuidiã: quæ uel maxima: uel ſola ſe/
mina ſũt nocẽdi: Chriſtiana a ſe ꝓpellat aĩa: neq; manu tm neq; ligua: ſed corde qu oqʒ; cuſtodiat ĩnocẽtiam:
nec mò ope:ſed uoto etiã nocere formidet. Quãtũ eniĩ ad peccati rõnẽ pertinet: nocuit: & q nocere diſpoſuit.
Multi noſtrorum illũ abſolute atq; ĩtegre definiũt ĩnocẽtẽ: qui ne in eo quod nulli noceat quidẽ ꝓdeſſe deſi/
ſtat. Quod ſi eſt uerũ: tum demũ lætare de ĩnocẽtiæ cõſcientia:ſi cũ potes adiuuare:nõ deſinas. Sin uero diui
ſaĩter ſe iſta atq; diſticta ſi ũt: aliudq; eſt non nocere:cũ ſemp potes:aliud pdeſſe cũ poſſis. aliud malũ nõ face
re: aliud opari bonũ: illud tibi rurſũ occurrat nõ ſufficere xpᷣiano: ſi partẽ unã iuſticiæ ĩpleat: cui utraq; pᷣcipi/
tur. Neq; enĩ ad multitudinis exẽpla decet reſpicere: quæ nullã haꝶ diſciplinã ſeqᷓns nullũ uiuẽdi tenẽs ordi/
nem: nõ tã rõne ducit᷑: ꝗᷓ quodã ĩpetu fert᷑. Nec imitãdi nobis illi ſũt: ꝗ ſub xp̃ᷣiano nomie gẽtilẽ uitã agunt.
Et aliud ꝓfeſſione: aliud cõuerſatione teſtant᷑: atq; ut apoſtolus ait:deũ cõfitent᷑ ſe noſſe: Setis aũt negant.
Inter xpianũ & gentilẽ nõ fides tm debet: ſed etiã uita diſtiguere: & diuerſaã religionẽ pdiuerſa opa mõſtrare.
Nolite ait apoſtolus iuguũ ducerecũ ĩfidelibus. Quæ enĩ participatio iuſticiæ cũ iniqtate? Aut quæ ſocietas lu
cis ad tenebras? Quæaut cõuẽtio xp̃i ad belial? Aut quæ pars fideli cũ infideli?/ Qui aũt cõſenſus tẽplo dei cũ
idolis? Sic ergo ĩter nos & illos maxima ſeparatio: diſtiguat᷑ certo diſcrimine error & ueritas. Illi terrena ſa pi/
ant: ꝗ cæleſtia ꝓmiſſa nõ habẽt. Illi breui huic ſe uitæ totos ĩplicẽt: ꝗq æterna neſciũt.Illi peccare nõ metuant:
qui peccatoꝶ ĩpunitatẽ putãt. Illi puiãt uitiis: ꝗ nõ ſperãt futura pᷣmia uirtutũ. Nos uero ꝗ puriſſima cõfite/
mur fide: oẽm hoĩem manifeſtãdũ eſſe añ tribunal xp̃i: ut recipiat unuſ. ꝗqſq; ꝓpria corporis ſui ꝓut geſſit: ſi
ue bonũ ſiue malũ: ꝓcul eſſedebemus a uitiis: dicẽte apoſtolo: ꝗq enĩ ſũt xpᷣi: carnẽ ſuã crucifixerut cũ uitiis &
cõcupiſcẽtiis. nec turbã ſequant errãtẽ: ꝗ ſe ueritatis diſcipulos cõfitent. Duas certe cõuerſatiõis uias: & diſti/
cta ĩ diuerſũ itinera uiuẽdi ſaluator ĩ euãgelio oſtẽdit: ꝗᷓ inꝗt ſpatioſa uia: quæ ducit ad mortẽ: & multi ſũt 4
ĩtrãt ꝑ eã. Et rurſũ: ꝗᷓ arcta uia & anguſtaẽ: quæ ducit ad uitã: & pauci ſũt: qui inueniũt eã. Vide quanta ĩter
has uias ſeparatio ſit: quãtũq; diſcrimẽ. Illa ad mortẽ:hæc tẽdit ad uitã. Illa celebrat᷑ & terit᷑ a multis: hæc uix
ĩuenit᷑ a paucis. Illa enĩ uitiis ꝑ cõſuetudinẽ ꝗᷓſi decliuioracmollior: & uelut quibuſdã amœna floribus uolu
ptatũ:facile ad ſe rapit cõmeãtiũ multitudinẽ: Hæc uero ĩſueto calle uirtutũ triſtior atq; horridior: ab his tm̃

eligit᷑: qbus nõ tã delectatio itineris cordis ẽ: ꝗᷓ utilitas mãſiõis. Aſperã eni nobis & ĩſuauẽ uirtutũ uiã nimia
ligt: 4 P

effecit cõſuetudo uitioꝶ: quæ ſi ĩ partẽ alterã trãſſerat᷑: iuenies ſicut ſcriptura dicit ſemitã iuſticiæ leuẽ. Pona
mus ergo iã rõnẽ uitæ ollra:* p quã potiſſimũ gradiamur uiã cõſciẽtia teſte diſcamus. Oẽ enĩ qd agimus:
oẽ qd loꝗmur:aut de lata aut dean guſta uia ẽ.Si cũ paucis anguſtũ iter:& ſubtilẽ quãdã ſemitã iuenimus:
ad uitã tẽdimus. Si uero multoꝶ comitamur uiã: m dni ſẽtẽtiã imus ad mortẽ. Si ergo odio atq; ĩuidia poſ

ſidemur ſi cupiditati & auaritiæ credimus: ſi pñtia cõmoda futuris pᷣferimus:p ſpatioſã uiã incedimus. Ha/

bemus enĩ ad hoccomitẽ multitudinẽ: & late ſimiliũ ſtipamuragmĩbus. Si iracũdiã libidinẽq; implere uolu
mus:ſi iniuriam uendicare: ſi maledicenti maledicimus: & aduerſum inimicũ inimico animo ſumus: que
cum pluribus ferimur. Si uel adulamur ipſi uel adulantem libẽter audimus. Si uero gratiam impẽdimus:&
magis offẽdere animos hominũ timemus ꝗᷓ non ex animo loqui: de multorum item uia ſumus. Tot noſtri
ſunt ſocii: quot extranei ueritatis. At econtrario ſi ab omnibus uitiis ſumus extranei: ſi purũ ac liberum ani/
mũ præſẽtamus: & omni cupiditate calcata ſolis ſtudemus diuites eſſe uirtutibus: per anguſtã uiã nitimur.
Couerſatio enĩ iſta paucorũ eſt. Eſtq; perrarũ atq; diflicile: idoneos huius itineris comites reperire. Quĩ etiã
Cxxx.

lo: & hoĩbus ad obediẽtiã inſuetis ꝑ Moyſẽ ĩ perat᷑ a dno: ut in ſignũ memoriæ: ꝗ

multi hacire ſe ſimulãt: & ꝑp diuerſa errorũ diuerticula ad uiã multitudinis reuertunt᷑. Ideoq; timẽdũ eſt: ne

quos duces recti huius itineris hr̃e nos credimus: eos comites habeamus erroris. Si igit ĩ ueniunt exẽpla: quæ

nos ꝑ hãc uiã ducãt ad uitã: & rectũ euãgelii tramitẽ teneãt: ſeqᷓnda ſũt. Sin uero ea: uel deficiũt: uel deficere

putant᷑: apoſtoloꝶ forma uniuerſis ꝓpoſita eſt. Camat uas electionis Paulus: noſq; q̃ſi ad anguſtũ hociter
cõuocãs: dicit. imitatores mei eſtote: ſicut & ego xpᷣi. Certe qd eſt amplius oĩbus:ipſius dni relucet exẽplũ:qĩ
euãgelio ait: uenite ad me oẽs: ꝗq laboratis: & onerati eſtis: & ego reqeſcere faciã uos. Tollite iugũ meũ ſuꝑuos
& diſcite a me: qa mitis ſũ: & humilis corde.Si piculoſũ ẽ imitarii los:de ꝗbus dubitas an imitadi ſint: hunc

certe imitari tutiſſimũ eſt: atq; eius ueſtigia ſeq: q dixit:ego ſũ uia: ueritas & uita. Nunꝗᷓ enĩ errat: ꝗ ſequit᷑ ue

ritatẽ. Vnde & apoſtolus Ioanes ait: dicit ſe in xp̃ᷣo manere: debet ſicut ille ambulabat: & ipſe ambulare: Et
beatus Petrus ait: xps ꝓ uobis paſſus eſt: uobis relinquẽs exẽplũ: ut ſeqᷓmini ueſtigia eius: ꝗ peccatũ nõ fecit.
nec eſt inuẽtus dolus ĩ ore eius. Qui cũ malediceret᷑: nõ maledicebat: cũ pateret᷑ nõ cõminabat᷑ Tradebat au⸗
tẽ iudicanti ſe iniuſte. Qui peccata nr̃a ipſe ptulit ĩ corpore ſuo ſuper lignũ: ut peccatis mortui: iuſtitiæ uiua
mus. Ceſſat oĩs excuſatio erroꝶ. Auferant᷑ peccãdi fœda ſolatia: nihil oĩno agimus: q nos p multitudinis exẽ
pla defẽdimus: & ad cõſolationẽ nr̃am aliena ſpe numerãtes uitia: deeſſe nobis dicimus: quos debeamus ſeq.

Adillius exẽplũ mittimur: quẽ oẽs fatemur imitandũ. Atq; ideo pᷣcipua tibi cura ſit:legẽ noſſe diuinã: p quã

poſſis ꝗᷓſi pſentia cernere exẽpla ſactoꝶ: qd faciẽdũ ſit: qd ue uitãdũ: illius cõſilio diſce. maximũ enĩ ad iuſti-

ciam auxiliũ ẽ: iplere diuinis eloqis animũ: & qd ope exequi cupias: ſemp corde meditari. Rudi adhuc popu
ꝗᷓ pcepta dni recordent᷑: ꝑ ſin
gulas ueſtimẽtorũ fimbrias habeãt cũ cocco hyacinthini coloris inſignia. Vt etiã caſu huc:illucq; reſpicienti/
Fus oculis mãdatoꝶ cæleſtiũ memoria naſcat᷑. De quibus fimbriis phariſæi redarguũtura dño: ꝙ eas puerſo
uſu:nõ ad cõmonitionẽ pᷣceptoꝶ dei: ſed ad oſtẽſionẽ ſui hr̃e cœperãt: ut ſcilicet qſi de maioris obᷣuatiõis di
ligẽtia ſãcti a populo iudicarent᷑. tibi uero fuãti: nõ iã litteræ pᷣcepta:ſe ed ſpũs: diuinoꝶ mandatoꝶ memoria
ſpecialiter excolẽda ſit. Cui nõ tã freqᷓnter recordãda ſũt pᷣcepta dni:ꝗᷓ ſemꝑ recogi tãda. Sint ergo diuinæ ſcri⸗
pturæ ſemꝑ in manibus tuis: & iugiter mẽte uoluant᷑. Nec ſi ufficere tibi putes mandata dei memoria tenere:
& opibus obliuiſci. ſed ideo illa cognoſcere: ut facias qcquid faciẽdũ didiceris. nõ enĩ auditores legis iuſti ſũt

apud deũ:ſed factores legis iuſtificabunt᷑. Latus ꝗdẽ & ĩmẽſus diuinæ legis cãpus extẽdit᷑: qdiuerſis teſtimo
niis ueritatis: uelut cæleſtibus ꝗbuſdã floribus uernãs: mira oblectatiõe legẽtis aĩum paſcit: ac refouet. Quæ

oĩa ſemp cognoſcere:ſecũq; reuoluere: ingẽs ad cõſeru ãdã iuſticiã bificiũ ẽ. Sed qᷓſi ad cõpẽdioſũ locũ:quod
dã cõmonitoriũ illa tibi euãgelii eligẽda ſentẽtia eſt: & ſu pſcribẽda cordi tuo: quæ ad totius iu ſticiæ breuiariũ
dni ore pfert᷑. Oia qcũq; uultis: ut faciãt uobis hoĩes: hæc & uos facite illis. Cuius pcepti uires expᷣmẽs: iungit
ac dicit. hæc eni lex& pphetæ. Infinitæ nãq; ſũt ſpecies: parteſq; iuſticiæ: quas nõ mõ ſtilo ꝓſe equi: ſed cogita

tione etiã cape difficillimũ eſt. Quas oẽs una ac breui ſentẽtia cõprehẽdit: & latẽtẽ hominũ cõſcientiã ſecreto

animi iudicio aut abſoluit: aut dãnat. Ad oẽm igit᷑ actũ: ad oẽ uerbũ: ad oẽm etiã cogitatũ hæc ſentẽtia retra-
£ 1. — — — . — — . — . „ .
ctet᷑: quæ tibi ꝗᷓſi ſpeculũ quoddã paratũ: & ad manũ ſemp poſitũ qualitatẽ tuæ uolũtatis oſtẽdat: acetiam
uel de iniuſto ope redarguat: uel de iuſto lætificet. Quotienſcũq; enĩ talẽ in alteꝶ habueris animũ: qualẽ ĩ te

ab altero Fuari cupis: æqtatis uiã tenes. quotiẽs uero talis erga alteꝶ fueris: qualẽ ĩ te uis neminẽ: iter iuſticiæ
dereliqſti. En totũ illud diuinæ legis arduũ totũq; difficile. En ob quã cauſã dura ĩperia duo reclamamus: &
dicimus nos uel difficultate: uel ĩpoſſibilitate madatoꝶ pᷣmi. Nec ſufficit ꝙ iuſſa nõ facimus: niſi etiã iuben

tẽ iniuſtũ pnũciemus: dũ ipſũ æꝗtatis auctorẽ: nõ mõ dura & ardua: ſed etiã ĩpoſſibilia pcepiſſe conꝗrimur.
Oiĩa inqt qᷓcũq; uultis ut faciãt uobis hoĩes:hæc & uos facite illis. Cõiũgi uult inter nos atq; cõnecti ꝑ mutua
bnficia charitatẽ.oẽſq; hoĩes uicario ĩter ſe amore copulari: ut id unoquoq; pᷣſtãte alteri: quod ſibi ab oĩbus
pᷣſtari uelit: tota iuſticia: & pᷣceptũ hoc dei cõmunis ſit utilitas hominũ. Et o mirã clæmentiã dni: o ineffabilẽ
dei benignitatẽ: pᷣmiũ nobis pollicet᷑: ſi nos inuicẽ diligamus: ideſt ſi nobis ea pᷣſtemus inuicẽ: quoꝶ uiciſſim
indigemus. Et nos ſupbiſſimo ſimul & ĩgrato aĩo: eius renitimur uolũtati:cuius etiã ĩperiũ bnficiũ eſt. Nul/
li unꝗᷓ oĩno detrahas: nec alioꝶ uitupatiòe te laudabilẽ uideri uelis. magiſq; uitã tuã ordinare diſce: ꝗᷓ alienã

carpe. Ac ſemp ſcripturæ memor eſto dicẽtis:noli diligere detrahere: ne eradiceris. Pauci admodũ ſũt: ꝗq huic

uitio renũciẽt. raroq; ĩuenies: qui ita uitã ſuã irrephẽſibilẽ exhibere uelint: ut hi nõ libẽter rephẽdãt alienam.
Tãtaq; huius mali libido mẽtes hoĩum ĩuaſit: ut etiã qui ꝓcul ab aliis uitiis receſſerũt: ĩ iſtud tñ quaſi ĩ extre
mũ diaboli laqueũ ĩcidãt. Tu uero hoc malũita eff uge: ut nõ mõi panõ detrahas: ſed ne alii qdẽ detrahẽti ali-
qñ credas. Nec obtrectatoribus auctoritatẽ de cõſẽſu tuo tribuas: ne eoꝶ uitiũ nutrias ãnuẽdo. Noli inqt ſcri
ptura cõſẽtaneus eſſe cũ derogãtibus aduerſus ꝓximũ tuũ: & nõ accipies p illos pctm. Et alibi: ſepi aures tuas
ſpinis: & noli audire lĩguã neꝗᷓ. Vñ & btũs Dauid diuerſas ĩnocẽtiæ ſpecies iuſticiæq; denũciãs: de hac quoq;
uirtute nõ nõ tacuit: dicẽdo: & obprobriũ nõ accepit aduerſus ꝓximos ſuos. Propter qd ipſe nõ ſolũ aduerſa
tur: ſed etiã pſequit᷑ detrahẽtẽ. Ait eni. Detrahẽtẽ ſecreto ꝓximo ſuo: hũc pſequebar. Eſt ſane tale hoc uitiũ:
qũ uel in pᷣmis extĩgui debeat. & ab eis ꝗ ſe ſãcte ĩſtruere uolũt: prorſus excludi. Nihil enĩ tã inqetat animũ:
nihil eſt qd ita mobilẽ mẽtẽ ac leuẽ faciat: ꝗᷓ facile totũ credere: & obtrectatoꝶ uerba temerario aſſẽſu mentis
ſequi.hinc enĩ crebræ diſſenſiòes: hinc odia iniuſta naſcunt᷑. hoc eſt qd ſæpe de amicis etiã inimicos f aelr
concordes

conca
no tet
nota
pene.
luge.
nozt
ſimii
negt
hocn
Ppn
onet
at⸗
necel
cüca
Verb⸗
etbis
*
nles:
tli
ihul
Pici
cumt
unufk
can
thus
ens
cbe⸗
m
iuen
6.
e

gul⸗

tupi
Ahu
ctlu

nod

nis
cla
bil
lita
neci
giat
cpi
ül⸗
ldn
-
Pbr
ani
ſin⸗
mon
loe⸗

ln

que

ſtcere
deiter
1pude
hune

re. REer.

eet,
tau,
Euiun
nise
us le
Pqui
popui
1 ſin
enty⸗
uerlo
osdi
mona
rrſen⸗
enete:
ſuſüt
ſlimo
gvol
euuni
zungt
logtn
ſecreno
natetnn
cetam
Ualeite
julnae
mi:⸗

jinuban

unu
mutua
oibus
Abile
iſlin

Wwfff õ

concordes ⸗ ſed credulas aĩas: maliloq lĩgua diſſociat. At cõtra magna ꝗes animi: magnaq; ẽ moꝶ grauitas
nõ temere de quoᷓ ſiniſtri ꝗd audire. btũſq; ẽ: ꝗ ita ſe cõtra hoc uitiũ armauit: ut apud eũ detrahere nõ aude
at. Quod ſi hæc nobis eſſet diligẽtia: ne paſſim obtrectatoribus crederemus: iam oẽs detrahere timerent: nec

nõ tã alios: ꝗᷓ ſeipᷣos uiles detrahẽdo facerẽt. Sed hoc ideo malũ celebre ẽ:iccirco ĩ multis feruet hoc uitiũ:quia

pene ab oĩbus libẽter audit᷑. Adulatoꝶ quoq; aſſẽtationes: & noxia blãdimẽta fallaciæ: uelut ꝗᷓſdã peſtes aĩæ
fuge. Nihilẽ: qd tã facile corrũpat mẽtes hoſum: nihilẽ qd tãdulci & molli uulnere aĩum feriat. Vñ & qdã

ſapiẽs ait. Verba adulatoꝶ mollia: feriũt aũt ĩteriora uẽtris. & dñs loqtur ꝑ ꝓphetã. Popule meus ꝗ btificant

uos: ſeducũt uos:& ſemitas pedũ ur̃orũ pturbãt.In multis iſto maxĩe tpe regnat hoc uitiũ.quodq; ẽ grauiſ/
ſimũ. humilitatis ac beniuolẽtiæ loco ducit᷑: & ita fit: ut qadulari neſcit: aut ĩuidus: aut ſupbus puter᷑. Eſt ſa
ne grãde & ſubtile artificiũ: laudare alteꝶ ĩ cõmẽdationẽ ſui: & decipiẽdo aĩum ſibi obligare decepti. Quodq;
hoc maxle uitio agi ſolet: fictas laudes certo p̃cio uẽdere. Quæ hæc tãta ẽ leuitas aĩ: quæ tãta uanitas: relicta
ꝓpria cõſcia alienã opinionẽ ſeq? Et ꝗdẽ fictã atq; ſimulatã. Rapi uẽto falſæ adulatiõis: gaudere ad circũuẽti
onẽ ſuã: & illuſionẽ ꝓ bñficio accipe. Tu ergo ſi uere laudabilis eſſe cupis: laudẽ hoĩum ne reqras. Illiq; præ-/
para coſciẽtiã tuã:q illumĩabitabſcõdita tenebraꝶ: & manifeſtabit cõlilia cordiũ:& tũc laus tibi erit a deo. Si
igit᷑ intẽtus ac uigilãs & aduerſus peccata ſemꝑ armatus aĩus tuus. Sermo ĩ oĩbus moderatus & parcus: & 4
neceſſitatẽ magis loqᷓndi ĩdicet: ꝗᷓ uolũtatẽ. Ornet prudẽtiã uerecũdia: quodq; pcipuũ in fœminis ſemp fuit

cũctas ĩ te uittutes pudor ſuꝑet. Diu añ cõſidera ꝗd loᷓndũ ſit: & adhuc tacẽs ꝓuide ne qꝗd dixiſſe pœniteat.

Verba tua põderet cogitatio: & lĩguæ officiũ aĩ libra diſpẽſet. Vñ ſcriptura dicit. argẽtum & auꝶ tuũ cõfla:
uerbis tuis facito ſtaterã: & frenos ori tuo rectos: & attẽde ne forte labaris in ligua. Nunꝗᷓ malũ uerbũ de ore
tuo ꝓcedat: quæ ad cumulũ benignitatis iuberis etiã maledicentibus bñdicere. Miicordes inqt: modeſti: hu
miles: nõ reddẽtes malũ ꝓ malo: neq, maledictũ ꝓ maledicto: ſed ecõtrario bũdicẽtes. Mentiti uero atq; iura

re ligua tua ꝓrſus ignoret: tãtuſq; ĩ te ſit ueritatis amor: ut ꝗcqd dixeris: iuratũ putes. De quo Saluator ad di

ſcipulos ait. Ego aut dico uobis: nõ iurate oĩno. Et paulo poſt. Sit aũt ſᷣmo ueſter eſt:eſt:nõ:nõ. qd autẽ his
abũdãtius ẽ:a malo ẽ.In oĩ igit᷑ actu atq; uerbo ꝗeta mens & placida ſᷣuet᷑.ſem qʒ cogitatiõi tuæ dei pñtia oc
currat:ſit humilis animus tuus:ac mitis: & aduerſus ſola uitia erectu s. Nunꝗᷓ ill aut ſuꝑbia extollat: aut aua
ritia ĩflectat: aut ira pcipitet. Nihil enĩ quietius: nihil purius: nihil deniq; pulchrius ea mẽte eſſe debet: quæ ĩ
dei habitaculũ p̃parãda ẽ: quẽ nõ auro tẽpla fulgẽtia: nõ gẽmis altaria diſticta delectãt: ſed aĩa ornata uirtu/
tibus. Ideo & tepla dei ſãctoꝶ corda dicunt affirmãte apoſtolo: ꝗ ait. Siqs tẽplũ dei uiolauerit: diſpdetillum
deus. Tẽplũ en dei ſãctũ ẽ: qi eſtis uos. Nihil hẽas humilitate pᷣſtãtius: nihil amabilius. Hæc eſt eni pᷣcipua
obſuatrix & qᷓſi cuſtos qᷓdã uirtutũ oĩum: nihilq; ẽ: qd nos ita & hoĩbus gratos & deo faciat: ꝗᷓ ſi uitæ merito
magni: humilitatis ĩfimi ſimus. Propter qd ſcriptura dicit: Quãto magnus es:humilia te ĩ oĩbus:& corã deo
ĩuenies gram. Et ds loꝗt ꝑ ꝓphetã. Suꝑ quẽ aliũ requieſcã: niſi ſuphumilẽ: & qetũ: & trementẽ manus me
as. Verutamẽ eã humilitatẽ ſeꝗᷓre: nõ quæ oſtendit᷑: atq; ſimulat᷑ geſtu corporis. aut fracta uoce uerboꝶ: ſed
quæ puro affectu corporis expᷣmit᷑. Aliud ẽ enĩ uirtutẽ hie: aliud uirtutis ſimilitudinẽ. Aliud ẽ reꝶ umbras ſe

qui: aliud uirtutẽ. Multo illa deformior ẽ ſupbia: quæ ſub quibuſdã humilitatis ſignis latet. Neſcio enĩ quõ

turpiora ſũtuitia: cũ uirtutũ ſpecie cælant᷑. Nulli te unꝗᷓ de gñis nobilitate pᷣponas: neq; obſcuriores quaſ.
& humiliore loco natas: te ĩferiores putes. Neſcit religio nr̃a pſonas accipe: nec cõditiões hoĩum: ſed aĩos ĩſpi
cit ſinguloꝶ. Seruũ & nobilẽ: de moribus ꝓnũciat: ſola apud deũ libertasẽ: nõ puire pctis. Sũma apud deũ ẽ
nobilitas clarũ eſſe uirtutibus. Quid apud deũ ĩ uiris nobilius Petro: qui piſcator & paup fuit?: Quid ĩ fœmi
nis btã Maria illuſtrius fuit: quæ ſpõſa fabri deſcribit᷑? Sed illi piſcatori & paupꝑi cæleſtis regni a xpo credunt᷑
claues. Hæc ſpõſa fabri meruit eſſe mr illius: a quo ipſæ claues datæ ſũt. Elegit enĩ deus ignobilia: & contẽpti
bilia huius mũdi: ut potẽtes ac nobiles ad humilitatẽ facilius adduceret. Nã & alias fruſtra ſibi aliꝗs de nobi/
lIitate gñis applaudit: cũ uniuerſi paris honoris & eiuſdẽ apud deũ pᷣcii ſint: qui uno xp̃i ſãguĩe ſũt redempti.
nec ĩtereſt qua ꝗs cõditiòe natus ſit: cũ oẽs ĩ xpᷣo æꝗᷓliter renaſcamur. Nam etſi obliuiſcimur: quia ex uno oẽs
gñati ſumus:ſaltẽ id ſempꝑ meminiſſe debemus: quia p unũ oẽs regnamur. Caue ne ſi ieiunare:aut abſtinere
cœpis te putes eſſe iã ſãctã. Hæc enĩ uirtus adiumẽtũ ẽ: noõ pfectio ſctitatis. magiſq;ʒ ꝓuidẽdũ eſt: ne tibi hoc
cũ licita cõtẽnas: ſecuritatẽ quãdã illicitoꝶ faciat. Quicqd ſupra iuſticiã offert᷑ deo: nõ debet ĩ pedire iuſticiã:
ſed iuuare. Quid aũt ꝓdeſt tenuari abſtinẽtia corpus: ſi animus ĩtumeſcat ſi upꝑbia! Quã laudem merebimur
de pallore ieiunii: ſi ſĩuidia liuidi ſumus? Quid uirtutis habet uinũ nõ bibere: & ira atq; odio ĩebriari? Tũcin/
quã pᷣclara ẽ abſtinẽtia:tũc pulchra atq; magnifica caſtigatio corporis:cũ eſt animus ieiunus auitiis. ĩmo qui
ꝓbabiliter ac ſciẽter abſtinẽtiæ uirtutẽ tenẽt:eo affligũt carnẽ ſuã: quo aĩæ frãgãt ſu pbiã Vt q̃ſi de quodã fa
ſtigio cõtẽptus ſui atq; arrogãtiæ deſcẽdãt ad ĩplẽda dñi uolutatẽ: quæ maxie ĩ humilitate perſpicit᷑.iccirco a
uariis ciboꝶ deſideriis mẽtẽ retrahũt. ut totã eius uĩ occupẽt ĩ cupiditate uirtutũ. Iãq; minus ieiunioꝶ & ab/
ſtinẽtiæ laborẽ caro ſẽtit:aĩa eſuriẽte iuſticiã. Nã & uas electiõis Paulus dũ caſtigat corpus ſuũ:& ĩ fᷣuitutẽ re
digit: ne aliis pdicãs ipe reprobus ĩueniat᷑: nõ ad ſolã ut ꝗdã ĩperiti putãt: hoc facit caſtitatẽ. Non eni huic tm̃
mõ: ſed oĩbus oĩno uirtutibus abſtinẽtia opitulat᷑. Neq; magna aut totaapoſtoli gloria eſt nõ fornicari. ſed
hoc agit ut caſtigatiõe corporis erudiat᷑ aĩus. Quãtoq; nil exuoluptatibus cõcupiſcit:tãto magis poſſit de uir
cxxxi.

tutibus cogitare: ne pfectionis magiſter impfectũ aliqd ĩ ſe oſtẽdat. Ne xp̃i imitator extra p̃ceptũ quicꝗᷓ: aut
uolũtatẽ xp̃i faciat. ne ue minus exẽplo ꝗᷓ uerbo doceat. Cũq; aliis pdicauerit ipſe reprobet a dno. audiatq; cũ
phariſæis. dicũt enĩ & nõ faciũt. apoſtolici uero. & pcepti ẽ & exẽpli: ut curemus rõnẽ nõ conſcĩæ tm̃: ſed etiã
famæ. Nõ ſupfluũ & a fructu uacuũ gẽtiũ magiſter hoc docet. Vult enĩ etiã extraneos ad fidẽ hoĩes: p fideli/
um opa ꝓficere: ut religionẽ ipſaã religiõis diſciplina cõmẽdet. Et iõ ſicut lumĩaria ĩ mũdo lucere nos iubet:in

medio natiõis prauæ & ꝑuerſæ: ut ĩcredulæ mẽtes errãtiũ:ex nr̃orũ actuũ lumiĩe: ignorãtiæ ſuæ tenebras depᷣ/

hẽdãt. Vñ ipᷣe ad romanos ait. Prouidẽtes bona nõ ſolũ corã deo: ſed etiã corã hoĩbus. Et alibi: Sine offẽſiõe
eſtote iudæis: & gẽtibus: & eccleſiæ dei: ſicut ego p oĩa oĩbus placeo:nõ ꝗrẽs qd mihi utile eſt: ſed qd multis.
Btũs ẽ qui ta ſãcte:tãq; grauiter diſpoſuit uitã ſuã: ut de eo ſiniſtri aliqd: ne fingi qdẽ poſſit: cũ aduerſus ob/
trectatoꝶ libidinẽ pugnat meriti magnitudo. ne fingere quiſꝗᷓ auſus ẽ: qd a nullo putat eẽ credẽdũ. Quod ſi
id aſſeꝗ difficile atq; nimis arduũ ẽ.ſaltẽ hãcadhibeamus uitæ nr̃æ diligẽtiã: ne malæ mẽtes occaſionẽ ĩueni/
antdetrahẽdi. Ne ex nobis ſcĩtilla ꝓcedat: per quã aduerſus nos ſiniſtræ famæ cõflent᷑. Alioꝗn fruſtra iraſci/
mur obtrectatoribus nr̃is: ſi eiſipis obtrectãdi materias miniſtramus. Si autẽ nobis diligẽter atq; ſollicite oĩa
ad honeſtatẽ ꝓuidẽtibus:cũctiſq; actibus nr̃is timorẽ dei p̃ferẽtibus:illi nihilominus ĩſaniũt: cõſolet᷑ nos con

ſciẽtia nr̃a: quæ tũc maxĩe tuta ẽ: tũc optĩe ſecura ẽ: cũ ne occaſionẽ ꝗdẽ male de ſe ſẽtiẽdi dedit.Illis enĩ ue di/

cit᷑ p ꝓphetã: ꝗq dicũt: ꝙ bonũ ẽ malũ: ꝗ lucẽ appellãt tenebras:& qd dulce ẽ: amaꝶ uocãt. Nobis ergo Salua
toris aptabit᷑ mo. Btĩ eſtis cũ uobis maledixerit hoĩes mẽtiẽtes. nos mõ id agamus ut male de nobis nemo lo
qui abſq; mẽdacio poſſit. Ita habeto ſollicitudinẽ domus: ut aliquã tamẽ uacationẽ aĩæ tribuas. Eligat᷑ tibi
opportunus: & aliquãtũ a familiæ ſtrepitu remotus locus.ĩ quẽ tu uelut ĩ portũ:ꝗᷓſi ex multa tẽpeſtate cura/
rũ te recipias: & excitatos foris cogitationũ fluctus ſecreti trãqllitate cõponas. Tãtũ ibi ſit diuĩæ lectionis ſtu
diũ: tã crebræ or̃onũ uices: tã firma & pᷣſſa de futuris cogitatio: ut oẽs reliq tpis occupatiões facile hac uacatio/

ne cõpẽſes. Nec hociõ dicimus: quo te retrahamus a tuis.ĩ mo id agimus ut ibi diſcas:ibiq; mediteris:ꝗlẽ tuis

pᷣbere te debeas. Familiã tuã ita rege: & cõfoue: ut te matrẽ magis tuoꝶ:ꝗᷓ dnam uideri uelis:a ꝗbus benignita
te potius ꝗᷓ ſeueritate exige reuerẽtiã. Fidelius & gratius ſemp obſequiũ 6: qd ab amore:ꝗᷓ qd a metu pcipit᷑ .
Præcipue aũt ĩ cõiugio uenerabili atq; ĩmaculato: apoſtolicæ regulæ ordo teneat᷑. Seruet᷑ ĩ pmis uiro auctori
tas ſua: totaq; a te diſcat domus:ꝗᷓtũ illi honoris debeat. tu illũ obſeqo tuo: tu magnũ illũ tua humilitate de/
mõſtra. tãto ipᷣa honoratior futura:qꝗᷓto illũ amplius honoraueris. Caput enĩ ut ait apoſtolus: mulieris ẽ uir.
Nec aliũde magis reliquũ corpus ornat᷑:ꝗᷓ ex capitis dignitate. Vn idẽ alibi dicit: mulieres ſubditæ eſtote uiris

ſicut oportet ĩ dũo. Sed & btũs Petrus ait: ſimiliter aut mulieres ſubditæ ſint uiris: ut & ſi ꝗqnõ credũt uerbo:

P mulieris cõuerſationẽ ſiue uerbo lucrifiãt. Si ergo etiã gẽtilibus maritis debet᷑ honor iure cõiugii:ꝗᷓto magis
teddẽdus ẽ xp̃ianis atq; ut ondat ꝗbus ornamẽtis etiã uiris iũctæ fœmiæ decorare ſe debeãt: ait. Quarũ ſi nõ
extrĩſecus capillatura: aut circũdatio auri: aut ueſtimẽtoꝶ cultus ſed q abſcõditus cordis ẽ hõ: ĩ ĩcorruptibili
tate qeti: & modeſti ſpũs: q ẽ ĩ cõſpectu dei locuplex. Sicut enĩ aliqũ & ſaãctæ mulieres ſperãtes ĩ dũo ornabãt
ſe: ſubiectæ ꝓpriis uiris ſicut Sara obediebat Abrahæ. dum ſuũ uocãs. hæc aũt pcipiẽs nõ eas iubet ſquallere
ſordibus: & horrẽtibus pãnoꝶ aſſumẽtis tegi: ſed ĩmoderato cultui: & nimis exqſito ĩterdicit ornatui: ſimpli
cẽq; cõmẽdat ornatũ:atq; habitũ. De quo & uas electiõis ait: ſimiliter aũt & mulieres ĩ hĩtu ornato: cũ uerecũ
dia & ſobrietate ornãtes nõ ĩtortis crinibus: aut auro: margaritis: uel ueſte pcioſa: ſed qd decet mulieres pro/
mittẽtes caſtitatẽ: poꝑa bona. Reppi uero te miræ fidei ardore ſuccẽſã: aliquot iã añ ãnos cõtinẽtiã ꝓpoſuiſ/
ſe: & reliquũ uitæ tuæ tps pudicitiæ cõſecraſſe. Magni hocaĩ ſignũ: & pfectæ uirtutis ĩdiciũẽ: renũciare ſubi/
to exptæ uoluptati: fugere notas carnis illecebras: & calẽtis adhuc ætatis flãmas fi lei amore reſtrĩgere. Sed il/
lud quoq; ſimul didici: quod me non mediocriter angit: ac ſtimulat: te uidelicet tm hoc bonum abſq; cõſen/
ſu & pacto uiri ſuare cœpiſſe: cũ hoc apoſtolica oĩno ĩterdicat auctoritas: quæ ĩ hac dũtaxat cauſa nõ mõ uxo
rẽ uiri: ſed etiã uirũ uxoris ſubiecit ptãti: Vxor inqt ſui corporis ptãtẽ nõ habet: ſed uir. Similiter aũt uir ptã/
tẽ nõ habet ſui corporis: ſed mulier. Tu uero ꝗᷓſi oblita fœderis nuptialis: pactiq; huius aciuris ĩmemor: ĩcõ/
ſulto uiro uouiſti dno caſtitatẽ. ſed piculoſe ꝓmittit᷑:qd adhucĩ alterius ptãte eſt. Et neſcio ꝗᷓ ſit grata dona
tio ſi unus offerat rẽ duoꝶ. Multa ia 3 huiuſmodi ignorãtiã: & audiuimus & uidimus ſciſſa cõiugia. quodq;

recordari piget occaſiõe caſtitatis adulteriũ ppetratũ. Nã dũ una pars ſe etiã a licitis abſtinet: altera ad illicita

delapſaẽ. & neſcio ĩ tali cauſa ꝗs magis accuſari ꝗs amplius culpan debeat. Vtꝶ ille ꝗq repulſus a cõiuge forni
cat᷑: an illa quæ repellẽdo a ſe uiꝶ: fornicatiõi quodãmõ obiecit. Atq; ut ſup haccauſa: qd ueritas hẽat agno/
ſcas: pauca mihi de diuĩa auctoritate ponẽda ſũt. apoſtolicæ doctrinæ regula. ne cũ Iouiniano æquet cõtinẽ/
tiæ opa nuptiaꝶ: ne cũ Manichæo cõiugia cõdẽnet: ita uas electiõis ac magr̃ gẽtiũ ĩter utrũq; tẽperatus ĩcedit:
ac medius:ut remediũ ĩcõtinẽtiæ ĩdulgeat.& ad pᷣmiũ ꝓuocet cõtinẽtiã. Iotuſqʒ ĩ hac cauſa eius hic ſẽſus eſt
ut ex utriuſq; ſnĩa pᷣponat᷑ caſtitas. aut certe ab utroq; debitũ cõmune ſaluat᷑. Sed ipᷣa iã apoſtoli uerba pona
mus:totãq; hãc cauſã a ſui pᷣncipio retractemus. Loquit᷑ eni ad corĩthios.de qbus aũt ſcripſiſtis mihi:bonũ ẽ
hoĩ mulierẽ nõ tãgere. Et ꝗᷓꝗᷓ hic laudauerit caſtitatẽ: tñ ne aliqbus uideat ꝓhibere cõiugia: ſubiungit: ꝓpter
fornicationẽ aũt unuſqſq; ſuã uxorẽ hẽat. Vxori uir debitũ reddat. Similiter aũt & uxor uiro. Mulier aũt ſui
corpo ris ptãtẽ nõ hẽt:ſed uir.& uir ſui corporis ptãtẽ nõ hẽt:ſed mulier. Nolite fraudari inuicẽ. Ac rurſus:ne

.

tiap
Ee ſtat
ppter
lebere
lirge
ſaide

mauet

zmnbo⸗

ne hu⸗
pöth

terut
enit
exut
ueto
inim
luce
luoc
ſitat
ce
leni
monn
ſaer
nedi
o
eni
erüt
tüir

obl

aut
ſatq
uberin
tuchep,
ollehie
multi,
tlusob,
odſ
iueni⸗
taitalch
icitegin
noscon
niued,
oSalen
nemolo
g tbi
atecuta/
onisſtu
lacatoo⸗
limus
enignit
aucktoni
ittede⸗
nseuit.
hteuins
uetbo:
mags
üſino
publi
nabit
Alere
npli
recu
po⸗
ſuil/
ſobi⸗
Seli
cölen⸗
nöndo
irpti⸗
dr:ico/
1dona
vohh
licta
elotni
agno⸗
oͤund⸗
eclt
luselt
han⸗
onue
Ppte
itſuu
usene
tita

nnnnn

tãta ꝓ nuptiaꝶ parte dicẽdo: uideret᷑ excludere caſtitatẽ ſequit᷑: niſi forte ex cõſenſu ad tp̃ᷣs: ut uacetis or̃oni.
Et ſtati ꝗᷓſi recuſat hoc:qd dixit:ad tpᷣs ne nõ tã ppetuã ꝗᷓ tẽporalẽ ac breuẽ cõtinẽtiã docere uideat᷑. Ait enim
ꝓpter ĩcõtinẽtiã ueſtrã. hoc aũt dico ᷣm ĩdulgẽtiã nõ ſᷣm ĩperiũ. Vñ hoc qd; dixit ad tp̃s: docet meditationẽ
debere fieri caſtitatis: ut ꝑ certa ĩterualla tẽpoꝶ: ꝗᷓſi exploratis cõtinentiæ ſuæ uiribus: ſine piculo utriq; ꝓmit
tãt:qd ſẽperẽ ab utroq; puãdũ. Quid uero abſolute uelit: manifeſte dicit. uolo aũt oẽs hoĩes eſſe ſicut meip
ſũ:ideſt ĩ iugi ac ꝑpetua caſtitate uiuere. Vides ne ꝗᷓ caute:ꝗᷓ ꝓuide:ꝗᷓ ſine ullius occaſiõe ſcãdali: magiſter fir/

mauerit de caſtitate ſentẽtiã? nolẽs tm bonũ ĩ unius temeritate nutare: qd ligare & cõfirmare debet cõſenſus

amboꝶ. Et re uera qd ea caſtitate firmius ẽ: ꝗd ue tutius:ꝗᷓ quæ ex duoꝶ cœpta ſniaẽ: ab utroq; uelut ĩ cõmu

ne Fuat᷑. Nec de ſe tm pats altera ſollicita:mutuo ſe ad uirtutis aĩet pſeuerãtiã. Hoc eniĩ ſicut alia quoq; bona
nõ tm cœpiſſe: ſed pfeciſſe laudãdũ ẽ. Iidudũ utĩtelligis ſcopuloſodifficiliq; ĩ loco uerſat᷑ or̃o:nec audet in al

terutrã declinare partẽ: dũ æꝗᷓliter utrũq; formidat. ſed ex nr̃a difficultate tuũ agnoſce diſcrimen. Maluimus
enĩ te cõtriſtare forſitã: tibi uera dicẽdo ꝗᷓ ficta adulatiõe decipe. Duplex ut uides malũ æqᷓle & ãceps piculũ ẽ.
ex utroq; arctaris: ex utroq; cõſtrĩgeris. Cõtẽnere oĩno uiꝶ atq; deſpicere apte cõtra apoſtoli ſentẽtiã ẽ. pdere
uero tãti tpis caſtitatẽ: & deo nõ reddere qd ꝓmiſas: timẽdũ atq; metuendũ ẽ: ut uulgo dicit᷑: facile ex amico
inimicũ facies: cui pmiſſa nõ reddas. ſicut enĩ ſcriptura dicit: ꝙ ſi uoueris uotũdño deo: nõ moreris reddere il

lud: qa qrẽs ꝗrit illud dñs deus abs te. Erit en ĩ peccatũ. Ait ergo debitã hononſicẽtiã uiro exhibe: ut ex utroq;

dno debitũ qd' uouiſti: reddere poſſis: de cuius cõſcĩa nõ diffidimus: ſi paululũ expectaſſes: nõ ꝙ te a bono ca
ſtitatis retrahamus: ſed huius aĩum ad caſtitatis oraculũ totis uiribus incitemus: ut uolũtariũ ſacrificiũ offe
rat deo: ĩ odorẽ ſuauitatis: ut exuta mẽs a cũctis retinaculis mũdanis: atq; corporalibus uoluptatibus ualeas

plenius ĩhærere dnicis pceptis. Quod tũ ne qd a nobis negligẽter eſſe dictũ arbitreris: diuiĩaꝶ ſcripturaꝶ teſti/

moniis edocuimus. Sicut etiã apoſtolus dicit: & erũt duo in carne una: iam non unacaro: ſed unus ſpũs. noc

ſacramẽtũ magnũ ẽ:arduũq; ẽ iter caſtitatis ſed magna ſũt pᷣmia. Vocatq; nos dns ĩ euãgelio dicẽs: uenite be
nedicti pris mei: poſſidete pᷣparatũ uobis regnũ ab origine mũdi. Idẽ ipᷣe dñs dicit: uenite ad me oẽs: ꝗq labora/

tis & onerati eſtis: & ego uos reficiã: tollite iugũ meũ ſuꝑuos: & diſcite a me qa mitis ſũ: & humilis corde:& ĩ/
uenietis requiẽ aĩabus uĩis. Iugũ enĩ meũ ſuaue ẽ: & onus meũ leue. Dicit enĩ idẽ dus his: qui ad ſiniſtrã eius
erũt. Diſcedite a me maledicti ĩ ignẽ æternũ: quẽ pparauit pater meus diabolo & ãagelis eius: neſcio uos opera
rii iniqtatis. erit ibi fletus: & ſtridor dẽtiũ.Illi utiq; oẽs plãgẽt:illi lugebũt:q ita curis ſe uitæ pntis iuoluũt: ut
obliuiſcant᷑ futurã. Quos ſõno quodã ignorãtiæ: & malæ ſecuritatis oppᷣſſos fluctibus dñi cõprehẽdet aduẽ⸗

tus. Vn ipᷣe ĩ euãgelio ait:Attẽdite uobis:ne forte grauent᷑ corda ufa ĩ crapula & ebrietate:& curis huius uitæ:

ne forte ſupueniat ĩ uos repẽtina dies illa. tanꝗᷓ laqus enĩ ſupueniet in oẽs: ꝗ ſedẽt ſuꝑ faciẽ oĩs terræ. & rurſũ
uigilate & orate: neſcitis enĩ qn tpᷣs ſit. Bti ſũt:q ita expectãt:ita illũ ſpeculant᷑ diẽ: ut ſe ad eũ quotidie pᷣparẽt.
q nõ depterita ſibi iuſticia blãdiẽtes: 'm apoſtolũ ꝑ dies ſingulos in uirtute renouant᷑. Iuſticia enĩ no pderit
ei a ꝗᷓ die iuſtus eſſe deſierit. ſicut etiã iniquo nõ nocebit iniꝗtas ſua a die quo ſe ab iniqtate cõuerterit. Nec ſã

ctus ergo ſecurus eſſe debet: qdiu ĩ huius uitæ agone uerſat᷑.nec deſi pare peccator:ꝗ ſᷣm pᷣdictã ꝓphetæ ſentẽ

tiã: una die iuſtũ ſe efficere pot. Sed totũ quo tẽdit᷑ ſpatiũ uitæ tuæ: ut pagere poſſis iuſticiã: nec de pᷣterita iu
ſticia cõfidẽs: remiſſior efficiaris: ſed ſicut dicit apoſtolus: poſteriora obliuiſcẽs: ad ea aũt quæ añriora ſũt extẽ
dẽs: ad deſtinatũ pſequar brauiũ ſuꝑna uocatiõis ſciẽs ſcriptũ eẽ: cordis ĩſpectorẽ deũ.Et iccirco ſatagit: ut ani
mã mũdã hẽat a pctõ. ꝓpter qd ſcriptũ ẽ.Oĩ cuſtodia ſᷣua cor tuũ.Et iteꝶ. Diligit dñs mũda corda. Accepti
aũt ſũt ei:oẽs ĩmaculati. iccirco age ut ordines reliquũ tẽpus uitæ tuæ ſine offenſa. ut põſſis ſecure canere cũ ꝓ
pheta. Perambulabã ĩ ĩnocẽtia cordis mei: ĩ medio domus mexæ. Et iteꝶ. introibo ad altare dei: ad deũ ꝗ læti
ficat iuuẽtutẽ meã. Quia nõo ĩcohaſſe ſufficit: ſed pfeciſſe iuſticia eſt.
¶ Ad Innocẽtiũ papam de muliere ſepties percuſſa: quæ ad exemplũ cõtinentiæ coniugalis iſtic inſcribitur.
¶ Argumentum in eandem.
Eſcribit grãde miraculũ:qd in Vercellẽſiũ urbe cõtigerat de muliere falſo de adulterio accuſata:quæ eo
qui dicebat adultero cõfitẽte tormentis ſuperari nõ potuit: & capite uix ſeptimo ictu trũcato diuinitus
uitæ reddita: ĩperiali tãdẽ reſcripto reddita eſt libertati.
Aepe a me Innocẽti poſtulaſti: ut de eius rei miraculo quæ nĩ̃a ætate acciderat: non tacerẽ. Cũq; ego
id uerecũde & uere ut nũc expior: negarẽ: meq; aſſeq poſſe diffiderẽ ſiue ꝗa oĩs ſᷣmo humanus ĩtrerior
B eẽt laude cæleſti:ſiue qa ociũ: ꝗqᷓſi qᷓdã ĩgenii rubigo: paruulã licet facultatẽ pᷣſtini ſiccaſſet eloquii:tu
ecõtrario aſſerebas:ĩ dei rebus nõ poſſibilitatẽ ĩſpici debere: ſed aiĩum. neq; poſſe eũ uerba deficere:q credidiſ
ſet ĩ uerbo. Quid igit᷑ faciã?qd ĩplere nõ poſſũ: negare nõ audeo. Sup onerariã nauẽ rudis uector ĩponor. Et
hõ ꝗ necdũſcalmũ ĩ lacu rexi: Euxini maris credor frago ribus. Nũc mihi euaneſcẽtibus terris:cælũ undiq;: &
undiq; põtus:nũc unda tenebris ĩho rreſcẽs:& cæca nocte nimboꝶ ſſ pumei fluctus caneſcũt.hortaris ut tumi
da malo uela ſuſi pẽdã:rudẽtes explicẽ: clauũ regã: pareo iã iubẽti. Et qa charitas oĩa põt:ſpũ ſctõ curſũ ꝓſeqᷓn
te cõfidã: habiturus in utraq; parte ſolatiũ.ſi me adoptatos portus æſtus attulerit: gubernator putabor infir
mior. Si ĩter aſpos or̃onis anfractus ĩpolitus ſᷣmo ſubſtiterit: facultatẽ forſitan ꝗᷓres: uolũtatẽ certe flagitare
nõ poteris. Igit᷑ Vercellæ Liguꝶ ciuitas haud ꝓcula radicibus alpiũ ſita oli potẽs: nũcraro ẽ hĩtatore ſemiru/
O uüi. Cxxxii.

ta.hãc cũ ex more cõſularis ĩuiſeret oblatã ſibi quãdã mulierculã una cũ adultero(nã hoccrimẽ maritus ĩ pe/
gerat) pœnali carceris horrore circũdedit. neq; multo poſt: cũ liuidas carnes ungula cruẽta pulſaret: & ſulcatis
lIateribus dolor ꝗqreret ueritatẽ ĩfœliciſſimus iuuenis: uolens cõpẽdio mortis lõgos cruciatus uitare:duũ in ſuũ
mẽtit᷑ ſãguinẽ: accuſauit alienũ: ſoluſq; oĩum miſerrimus merito uiſus ẽ pcuti: qa nõ reliqt ĩnoxiæ unde poſ
ſet negare. At uero mulier ſexu ĩfirmior: uirtute fortior: cum æculeus corpus extẽderet: & ſordidas fœtore car

ceris manus poſt tergũ uĩcula cohiberẽt: oculis: quos tãtũ tortor alligare nõ poterat: ſuſpexit ad cælũ: & euo

lIutis p ora lachrymis: tu ĩ quit teſtis es dñe Ieſu: cui occultũ nihilẽ: ꝗq es ſcrutator renis & cordis: nõ iõ me nega
re uelle: ne pereã: ſed iõ mẽtiri nolle ne peccẽ. At tu miſerrime hõ: ſi ſterire feſtinas: curduos interimis ĩnocen/
tes Eqdẽ & ipᷣa cupio mori: cupio ĩfirmũ hoc corpus exuere: ſed nõ ꝗſi adultera:pᷣſto iugulũ.micãtem ĩ trepi
da excipio mucronẽ: ĩnocẽtiã tm mecũ ferã. Nõ morit᷑ quiſꝗs uicturus occidit᷑. Igit᷑ cõſularis paſtis cruorellu
minibus: ut fera: quæ guſtato ſemel ſãguĩe ſemp ſitit: duplicari tormẽta iubet: & ſæuis dẽtibus frẽdẽs: ſimilẽ
carnifici minatus ẽ pœnã: niſi cõfiteret᷑ ſexus ĩ firmior: qd nõ poterat robur uirile reticere. Succurre dne lIeſu:
ad unũ hoĩem tuũ ꝗᷓ plura ſũt ĩuẽta ſupplicia. Crines ligant ad ſtipitem: & toto corpore ad æculeũ fortius al/
ligato uicinus pedibus ignis apponit᷑: utrũq; latus carnifex fodit: nec papillis dant᷑ ĩduciæ: ĩmota mulier ma⸗
net: & a dolore corporis: ſpũ ſeparato: dũ cõſciæ bono fruit᷑: uetuit circa ſe ſæuire tormẽta. Iudex crudelis qſi
ſuꝑatus attollit᷑. Illa deũ dep̃cat᷑. Soluũtur mẽbra cõpagibus. illa oculos ad cæluũ tẽdit: ꝗſi de cõmuni ſcelere
alius cõfitet: illa ꝓ cõfitẽte negat: & piclitãs ipa:aliũ uẽdicat pꝑiclitãtẽ: una ĩterĩ uoxẽ: Cæde: ure:lacera:nõ feci.
Si dictis tollit᷑ fides:ueniet dies: quæ hoc crimẽ diligenter diſcutiat: hẽbo iudicẽ meũ. Iã laſſus tortor ſi uſpira
bat ĩ gemitu: nec erat nouo uulneri locus. Ia uicta ſæuitia: corpus qc; laniarat horrebat: extẽplo ira excitus cõ
ſularis: qd miramini inqt circũſtãtes: ſi torri mulier mauult: ꝗᷓ pire? Adulteriũ certe ſine duobus cõmitti no
potuit: & eſſe credibilius reor: noxiã reã negare de ſcelere: ꝗᷓ ĩnocẽtẽ iuuenẽ cõfiteri. Pari igit᷑ ꝓlata ĩ utrũq; ſen
tẽtia dãnatos carnifex trahit: totus ad ſpectaculũ populus effũdit᷑: ut prorſus ꝗſi migrare ciuitas putaretur.
Stipatis ꝓruẽs portis turba dẽſat᷑. Et ꝗdẽ miſerrimi iuuenis ad pᷣmũ ſtatĩ ictũ amputat᷑ gladio caput:trũcũq;
in ſuo ſãguĩe uolutat cadauer.Poſtꝗᷓ uero ad feæminã uẽtũ ẽ: & flexis ĩ terra poplitibus ſuꝑ tremẽtẽ ceruicem
micãs eleuatus ẽ gladius: & exertã carnifex dexterã totis uiribus cõcitauit. ad pᷣmũ corporis tactũ ſtetit mucro
lethalis: & leuiter pſtrĩgẽs cutẽ raſuræ modicæ ſãguinẽ aſi pſit. Sine bello imbellẽ manũ pcuſſor expauit:& ui
Ctã dexterã gladio marceſcẽte miratus ĩ ſecũdos ĩpetus torq̃t. Lãguidus rurſus in fœminã mucro delabit᷑: &
ꝗſi ferrũ eã timeret attĩgere circa ceruicẽ torpet ĩnoxiã. Itaq; furens & anhelans lictor paludamẽto ĩ ceruicẽ re
torto: dũ totas expetit uires: fibulã quæ clamydis mordebat oras ĩ humũ excuſſit: ignaruſq; rei enſẽ librabat
uulnus. En tibi ait mulier ex humero aurũ ruit collige: multo ꝗſitũ labore: ne pereat. Proh rogo quæ eſt iſta
ſecuritas? Impẽdẽtẽ nõ timet mortẽ: lætat᷑ pcuſſa: camnifex pallet: oculi gladiũ nõ uidẽtes: tm fibulã uidẽt. Et
ne parũ eſſet:ꝙ nõ formidabat ĩteritũ:pᷣſtabat bnficiũ ſæuiẽti. Iã igit᷑ & tertiũ ictũ ſacramẽtũ fruſtrauerat tri
nitatis. Ia ſpiculator exterritus & nõ credẽs ferro: mucronẽ aptabat ĩiugulũ:ut ꝗ ſecare nõ poterat:ſaltẽ pᷣmẽ/
te manu corpori cõderet᷑. O oĩbus ĩaudita res ſæculis: ad capulũ gladius reflectitur: & uelut dũm ſuũ uictus
aſpiciẽs: cõfeſſus ẽ ſe ferire nõ poſſe. Huc huc mihi exẽpla triu pueroꝶ:q ĩter frigidos flãmaꝶ globos hymnos
edidere ꝓ fletibus: circa quoꝶ ſerabula: ſãctãq; cæſariẽ: inoxiũ luſit ĩcẽdiũ. Hic beati Danielis reuocet hiſto/
ria: iuxta quẽ adulãtibus caudis pdã ſuã leonũ ora timuerũt. Nũc Suſãna nobilis fide:mentes oĩum ſubeat:
quæ iniquo dãnata iudicio: ſpiritu ſãcto pueꝶ replẽte: ſaluata ẽ. Ecce nõ diſpar in utraq; mĩicordia dni. Illa
liberata p iudicẽ ne iret ad gladiũ: hæc a iudice dãnata abſoluta p gladiũ ẽ. Tãdẽ ergo ad fœminã uĩdicãdam
populus armat᷑. Omnis ætas: oĩs ſexus carnificẽ fugat:& cœtu ĩ circulũ coeũte exclamat:nõ credit pene unuſ
ꝗſq;: qd uidet. Turbat᷑ tali nuncio urbs ꝓpinꝗᷓ: & tota lictoꝶ caterua glomerat᷑. Eqbus medius: ad quẽ dãna
torũ cura ꝑtinebat erũpẽs: & caniciẽ imũdã pfuſo puluere turpãs: meuũ in qt o ciues petitis caput: me illi uica/
riũ date. Si eſtis miſicordes: ſi clæmẽtes eſtis: ſi uultis ſuare dãnatã: ĩnocẽs certe pire nõ debeo. Quo fletu uul
icoõcuſſus ẽaius. mœſtuſq; ſe ꝑp oẽs torpor ĩſinuat: & miꝶ ĩ modũ uolũtate mutata: utcũ pietatis fuiſſet:qd
añ defederãt: pietatis uiſũ eſt genus: ut paterent occidi. Nouus igit enſis:nouus pcuſſor apponit᷑.Stat uicti/
ma: xpᷣo tm fauẽte munita ſemel ꝑcuſſa concutit᷑: iteꝶ repetita quaſſat᷑: tertio uulnerata ꝓſternit᷑. Odiuinæ
Potẽtiæ ſublimãda maieſtas: quæ pᷣus fuerat q̃rto pcuſſa: nec læſa:iõ poſt paululũ uiſa ẽ mori: ne ꝓ ea piretĩ
noxius. Qlerici ꝗbus id officii erat: cruẽtũ linteo cadauer obluũt. & foſſa humo lapidibus cõſtruẽtes ex more
tumulũ parãt. Feſtinato ſol curſu occaſũ petit. & miſ̃icordia dni celeriore curſu naturæ nox aduenit. Subito
fœmiĩæ palpitat pectus: & oculis ᷓrẽtibus lumẽ corpus aĩatur ad uitã. Iã ſuſpirat:iã uidet:iã ſubleuat᷑: & lo/
ꝗtur. I ſ illã põt uocẽ erũpere: dns deus auxiliator meus: nõ timebo qd faciat mihi hõ. Anus interĩ qᷓda: quæ
eccleſiæ ſuſtẽtabat᷑ opibus: debitũ celo ſpm reddidit. & ꝗᷓſi de induſtria ordine currẽte reꝶ: uicariũ tumulo cor
pus operit᷑. Dubia adhuc luce:ĩ lictore diabolus occurrit.ꝗᷓrit cadauer occiſæ. ſepulchrũ ſibi mõſtrari petit: ui
uere putat:quã mori potuiſſe mirat. Recẽs a clericis ceſi pes oſtẽdit᷑. & dudũ ſupiecta humus cũ his uocibus ĩ
gerie ſtagitati. Nue ſcilicet oſſa iam cõdita. Infer nouũ ſepulchro bellũ:& ſi hocpaꝶ ẽ: auibus feriſq; laniada
mẽbra diſcerpe. ſepties pcuſſa debet aliqd plus morte ppeti. Tali ergo ĩuidia carnifice cõfuſo:clã domi muli/
er reforcillat᷑. & ne forte creber medici ad eccleſiã cõmeatus ſuſpitiois pãderet uiã: cũ quibuſdã uirginibus ad
L ſecretiorẽ

tustu.
it.
Heli

uide

uk ſecretiorẽ uillulã ſe cto crine trãſt mittit .ibi paulatĩ uirili habitu ueſte mutata:ĩ cicatricẽ uulnus obduci Et
inſi uere ius ſũmũ: & ſi uma læticia:poſt tãta miracula adhuc ſæuiũt leges. En quo me geſtoꝶ orco ptraxit. Iã enĩ
nlen ad Euagrii nri nomẽ puenimus. Cuius ego laborẽ ꝓ po: ſi arbitrer ame dici poſſe: nõ ſ. apiã ſi penitus tace-
idn re uelim: uoce i gaudiũ erũpẽtenõj poſſi ũ. Quis eni ualeatdigno canere pᷣconio: Auxẽtiũ mediolan i incũbãtẽ
*“R/ huius excubiis ſepultẽ pene ante ꝗᷓ mortuũ Romanũ epiſcopũ iam pene factionis laqueis irretitũ: & uiciſſe
de 0 aduerſarios & non nocuiſſe ſuperatis:
i N Verum hæcipſe equidem ſpatiis excluſus iniquis
detn⸗ Prætereo:atq; alis poſt me memoranda relinquo.
hürnt Præſentis tantũ rei fine cõtentus ſũ. Imperatorẽ de induſtria adiit: præcibus flagitat: merito lenit: ſollicitudi
holu ne promerert᷑. ut reditam uitæ: redderet libertati.
lle Incipit ſeptimus tractatus de ſtatu & continentia uiduali.

iele

4
4

tins⸗. . *
lerrm
el Cd
nſllee .

möſeaii. 0
lilin .

atusco

Ppiſtola beati Hieronymi ad Furiam de uiduitate ſeruanda. Argument in eandem.
Vriam ad monogamiã uiduitatẽq; uãdã p domeſtica hortat exẽpla: monẽs ut magis fœmĩaꝶ ſui gñis
æmulet᷑ uirtutẽ: ꝗᷓ pr̃is cõſiliũ ĩſequat᷑.Inſtruit ꝗbus artibus & ſtudiis cõtinẽtiã ᷣuare poſſit:etiã quæ ſe
quẽda quæq; declinãda ſint: moleſtias illi ſecũdi mrimonii & exẽpla ſãctaꝶ uiduaꝶ utriuſq; teſtari ꝓponẽs.
Bſecras litteris: & ſuppliciter depcaris: ut tibi reſcribã ĩmo ſcribam quõ uiuere debeas. & uiduita
tis coronã illæſo pudicitiæ nomiĩe: cõſeruare. Gaudet aĩus: exultãt uiſcera: geſtit affectus: hoc te
cupe eſſe poſtuiꝶ: qd ſãctæ memoriæ miĩ tua Titiana multo tpe fuit ſub marito.Exauditæ ſũt
pces: & of̃ones eius. Impetrauit: ut adipiſceret ĩ unica filia: qd uiuẽs ipſa poſſederat. Habes pᷣte

rea gnis tui grãde pᷣuilegiũ:qd exide a Camillo: uel nulla uel rara ueſtræ familiæ ſcribit᷑ ſecũdos noſſe cõcubi/

.
.

ttIR
iſen tus: ut nõ tã laudãda ſis: ſi uidua pſeueres: ꝗᷓ execrãda:ſi id xpᷣiana nõ ſᷣues: qd ꝑ tãta ſæcula gentiles cuſtodie
etut, Eit. Iaceo de Paula & Euſtochio: ſtirpis ueſtræ floribus:ne ꝑ occaſionẽ exhortatiõis tuæ illas laudare uidear.
nit Bleſillãq; pᷣtereo: quæ poſt maritũ ſuũ: tuũ ſortita germanu:in breui uitæ ſpatio: tpa uirtutũ multa cõpleuit
uien Arltq; utinã pconia fœminaꝶ imitarent uiri & rugoſa ſenectus redderet: qd ſpõte offert adoleſcẽtia. Sciẽs &
no uideris in flãmam mitto manũ: adducent᷑ ſupercilia: extendetur brachium.
it Ani Iratuſq; Chremes tumido deſæuiet ore.
lbit Cõſurgẽt ꝓceres aduerſũ me & epiſtolã meã: turba prtia detonabit: me magnũ me ſeductorẽ clamitãs: & in
tuicite terras ultimas aſportãdũ. Addãt ſi uolũt & Samaritẽ: ut dni mei titulũ recognoſcã. Certe filiã a parẽte nõ di/
brabat uido:nec dico illud de euãgelio: ſine mortui ſepeliãt mortuos ſuos. Viuit enĩ qcũq; credit ĩ xpᷣm. Et qĩ illum
eſtida credit:debet utiq; quõ ille ambulauit: & ipᷣe ambulare. Faceſſat ĩuidia:quã nomini xpᷣiano maledicorũ ſemꝑ
let. Ei genus ĩ figit: ut dũ ꝓbra metuũt:ad uirtutes ꝓuocẽt: exceptis epiſtolis ignoramus alterutrũ. Solaq; cauſa pie
ttri tatis ẽ: ubi nulla carnis notitia ẽ. Honora patrẽ tuũ: ſed ſi te a uero pf̃e nõ ſeparat. Tãdiu ſcito ſãguĩs copulaã:
zm⸗ qdiu ille ſuũ nouerit creatotẽ. Alioqꝗn Dauid ꝓtinus tibi canet: audi filia: & uide: & inclina aurẽ tuã: & obliui
ctus ſcere populũ tuũ:& domũ pr̃is tui: &cõcupiſcet Rex decorẽ tuũ.qmi pſe ẽ dñs tuus. Grãde pᷣmiũ parẽtis obli
nos ti: cccupiſcet Rex decorẽ tuũ. Quia audiſti: qa uidiſti: ꝗa ĩclinaſtiaurẽ tuã: & populi tui domũq; pris tui obli
ſo⸗ ta es. Iccirco cõcupiſcet rexdecorẽ tuũ: & dicet tibi. Tota pulchra es amica mea: & macula nõẽ ĩ te. Quid pul/
ear chrius aĩa: quæ dei filia appellat & nullos extrĩſecus ꝗᷓrit ornatus? Credit ĩ xpᷣm: & hac ambitiõe ditata: pgit
Ia ad ſpõſũ: eudẽ hũs dũm: quẽ & uiꝶ. Quid anguſtiaꝶ hẽant nuptiæ: didiciſti ĩ ipis nuptiis: & qᷓſi coturnicum
nn carnibus uſq; ad nauſeã ſaturata es: amariſſimã colerã tuæ ſenſere fauces. Egeſſiſti aceſcẽtes: & mo rbidos ci⸗/
* bos. Reuelaſti eſtuãtẽ ſtomachũ. Quid uis rurſũ ĩgerere: qd tibi noxiũ fuit? Canis reuertẽs ad uomitũ: & ſus
lin lota ad uolutabrũ luti. Bruta quoq; aĩalia & uagæ aues:ĩ eaſdẽ pedicas retiaq; nõ incidũt. An uereris: ne ꝓles

ia⸗ Furiana deficiat: & exte parẽs tuus nõ hẽat puſionẽ: ꝗ reptet ĩ pectore: & ceruices eius ĩ ſtercore linat? Quippe
ne hi oẽs hñt filios ꝗq habuere mfimonia & ꝗbus nati ſũt liberi: ſuo gñi rũderũt. Exhibuit Ciceronis filius pa/

i trẽ ĩ eloquẽtia? Cornelia nr̃a pudicitiæ ſimul & fœcũditatis exẽplar: Gracchos ſe genuiſſe lætata ẽ. Ridiculũ ẽ
4, ſpare ꝓ certo qd multos nõ hr̃e uideas:& cũ habuerit: pdidiſſe. Cui dimittes tatas diuitias? Apo:qui mori
nõ põt:quẽ hẽbis hace bſil u⸗ Sdum Contriſtabit Pater: ſed lætabit᷑ xps: lugebit familia: ſed angeli gra
i tulabunt᷑. Faciat pater q uult de ſubſtatia ſua: nõ es eius cui nata es: ſed cui renata. Et qui te gradi pᷣcio rede/
mit ſanguine ſuo. Caue nutrices & gerulas: & iſtiuſmodi uenenoſa aĩalia: quæ de corio tuo ſaturari uentrem
ore ſuũcupiũt: non ſuadent quod tibi: ſed quod ſibi proſit. Et ſæpeillud obganniũt.
bio Sola ne perpetua mœrens carpere iuuenta:
/ Nec dulces natos ueneris:nec præmia noris?:
ir Vbi pudicitiæ ſctitas: ibi frugalitas ẽ. Vbi frugalitas: ibi dana ſeruoꝶ. Quicqd nõ tulerint: ſibi ablatũ putãt.
co nec cõſiderãt de ꝗᷓto: ſed qᷓtũ accipiãt. Vbicũq; uiderĩt xpᷣianũ:ſtati illũde triuio uocãt ĩpoſtorẽ:detrahut.
tun NIirumores turpiſſimos ferũt. Et qd ab ip̃is egreſſũ eſt: ab aliis audiſſe ſe ſimulãt. iidẽ auctores & ex
Gi aggeratores. Exiit ĩfamia de mẽdacio: quæ cũ ad matronas puenerit: & eaꝶ liĩguis fuerit uẽtilata: puĩcias pe/
icr netrat. Videas plæraſq; rabido ore ſæuire: & ticta facie uiperinis coloribus: dẽtibus pumicatis carpe xpianos.
bli Hic aliqua cui circa humeros hyacinthina læna eſt.

r

5

Rancidulum quiddam balba de nare locuta
Perſtrepit: ac tenero ſupplantat uerba palato.
Ois cõſonat chorus:& latrãt uniuerſa ſubſellia. Iũgunt᷑ nf̃i ordines:q & rodunt᷑:& rodũt.Aduerſus nos loqᷓ/
ces: p ſe muti:ꝗqſi & ipſi aliud ſint: qᷓ monachi: & nõ ꝗcquid ĩ monachos dicit᷑: redũdet ĩ clericos q pr̃es ſũt mo
nachoꝶ. Detrimẽtũ pecoris paſtoris ignominia ẽ: ſicut e regione illius monachi uita laudãda eſt: queneratio
ni habet ſacerdotes xp̃i: & nõ detrahit gradui: p quẽ factus ẽ xpᷣianus. Hæc locutus ſũ ĩ xpo filia nõ dubitans
de ꝓpoſito tuo. Nunꝗᷓ enĩ exhortatorias lIr̃as poſtulares: ſi ambigeres de bono monogamiæ. ſed ut neqtiam
Fſᷣuuloꝶ: ꝗq te uenalẽ portãt: & inſidias affiniũ: ac piũ parẽtis errorẽ rel getesrui ut amorẽ ĩ te tribuã: amoris
ſciẽtiã nõ cõcedo. dicẽs aliqd cũ apoſtolo. Cõfiteor: zelum dei habẽt: ſed nõ m ſciẽtiã. Imitare potius (crebro
eni idipſũ repetã) ſactã matrẽ tuã: cuius ego quotiẽs recordor: uenit ĩ mẽtẽ ardor eius ĩ xpᷣm. Palor exieiuniis.
Elemoſynæ ĩ paupes. obſequiũ ĩ uos dei. humilitas ueſtiũ: & cordis. atq; ĩ cũctis pᷣmo moderatus. Pater tu/
us: quẽ ego honoris cauſa nomino: nõ qꝗa còſularis & pfitius: ſed ꝗa xp̃ᷣianus ẽ: ĩpleat nomen ſuũ. Læter filiã
genuiſſe xpo: nõ ſæculo. qn potius doleat: ꝙ & viepinurare fruſtra amiis: & fructus pdideris nuptiaꝶ. ubi eſt
maritus:quẽ tibi dedit? Etiã ſi amabilis:ſi bonus fuiſſet: mors fuiſſet oĩa:& copulã carnis ſoluiſſet interitus.
Arripe ꝗᷓſo occaſionẽ: & fac de neceſſitate uirtutẽ.nõ ꝗᷓrunt in xpᷣianis initia: ſed finis. Paulus male cœpit:ſed
bñ finiuit. Iudæ laudant᷑ exordia: ſed finis ꝓditiõe dãnat᷑. Lege Ezechielẽ. Iuſticia iuſti nõ liberabit eũ: in qua
cũq; die peccauerit. & ĩ pietas ĩpii nõ nocebit ei:ĩ qᷓcũq;die cõuerſus fuerit ab ĩpietate ſua.Iſta ẽ ſchala Iacob:
quã angeli cõſcẽdũt: & deſcẽdũt. Cui dñs ĩnitit᷑: laſſis porrigẽs manũ:& feſſos aſcẽdẽtiũ gradus ſui cõtẽplati⸗
one ſuſtẽtãs. ſed ſicut nõ uult mortẽ peccatoris tãtũ: qtũ ut cõuertat᷑ & uiuat:ita tepidos odit: & cito ei nauſe
am faciũt. cui plus dimittit᷑: plus diligit. meretrix illa in euãgelio baptizata lachrymis ſuis: & crine quo mul/
tos ante decepat: pedes dñi tergẽs: ſaluata ẽ. Nõ habuit criſpates mitras: nec ſtridentes calceolos: nec orbes ſti
bio fuliginatos. Quãto fœdior: ꝗto pulchrior. Quid faciat ĩ facie xpᷣianæ purputiſſus:& ceruſſa? Quoꝶ alte/

rũ ruborẽ genaꝶ: labiorũq; mẽtit᷑. alteꝶ cãdorẽ oris & colli. Ignis iuuenũ: fomẽta libidinũ:ĩ pudicæ mẽtis ĩdi/

cia. Quomò flere põt ꝓ pctis ſuis: ꝗ lachrymis cutẽ nudas:& ſulcos ducit ĩ faciẽ? Ornatus iſte nõ dni ẽ. Vela/
mẽ iſtud antixp̃i ẽ. Qua fiducia erigit ad cælũ uultus: quos cõditor nõ agnoſcitFruſtra oſtẽdit adoleſcẽtia: &
ætas puellaris aſſerit᷑. Vidua quæ marito placere deſinit: & iuxta apoſtolũ uere uidua eſt: nihil hẽt neceſſariũ:
niſi pſeuerãtiã. Meminit pᷣſtinæ uoluptatis. Scit qd amiſerit: quo delectata ſit. Ardẽtes diaboli ſa gittæ ieiuni
orũ & uigiliarũ frigore reſtiguẽdæ ſũt. Aut loq̃ndũ nobis ẽ: utueſtiti ſumus. aut ueſtiẽdũ: ut loqmur. Quid
aliud pollicemur: & aliud oſtẽdimus? Ligua pſonat caſtitatẽ: & totũ corpus pfert ĩ pudicitiã. hoc qᷓtũ ad ha/
bitũ ꝑtinet: & ornatũ. Cæteꝶ uidua quæ ĩ delitiis eſt(nõ eſt meũ ſed apoſtoli)uiuẽs mortua ẽ. Quid ſibi uult
hoc qd ait: uiuẽs mortua ẽ? Viuere qdẽ uidet᷑ ignorãtibus: & nõ eſſe peccato mortua. ſed xpo: quẽ ſecreta nõ

fallũt: mortua ẽ. Ala quæ peccauerit: ĩa moriet᷑. Quorũdã hoĩum peccata manifeſta ſũt p̃cedẽtia ad iudici/

um: quoſdã aũt & ſubſequũtur. Similiter & facta bona manifeſta ſũt: & quæ aliter ſe habẽt abſcodi nõ pnt.
Quod dicit iſtiuſmodi ẽ. Quidã tã libere & palã peccãt: ut poſtꝗᷓ eos uideris: ſtati intelligas peccatores. Alios
aũt ꝗ callide occultãt uitia ſua: ex ſequẽti cõuerſatiõe agnoſcimus. Similiter & bona apud aliquos ĩ ꝓpatulo
ſũt. In aliis lõgo uſu diſcimus. Quid ergo neceſſe ẽ nos iactare pudicitiã: quæ ſine comitibus & appẽditiis ſu/
is cõtinẽtia & parcitate fidẽ ſui facere nõ põt? Apoſtolus macerat corpus ſuũ: & aĩæ ſubiicit ĩperio: ne q aliis
pcipit:ipᷣe nõ ᷣuet.& adoleſcẽtula feruẽte cibis corpore:de caſtitate ſecura eſt. Neq; uero hæc dicẽs condẽno ci
bos: quos deus creauit ad utẽdũ: cũ gr̃arũ actiõe: ſed iuuenibus: & puellis ĩcẽtiua aſſero uoluptatũ. Nõ etnei
ignes: nõ uulcania tellus:nõ ueſeuus & Olympus tatis ardoribus æſtuant: ut iuueniles medullæ uino plenæ:
& dapibus ĩflãmatæ. Auaritia calcat a plæriſq;. & cũ marſupio deponit᷑. Maledicã lĩguã ĩdictũ emẽdat ſilen
tiũ. Cultus corporis: & habitus ueſtiũ: unius horæ ſpatio cõmutat᷑. Oĩa alia peccata extrinſecus ſũt: & qc fo
ris eſt: facile adiicit᷑. Sola libido ĩſita a deo ob liberoꝶ ꝓcreationẽ: ſi fines ſuos egreſſa fuerit: redũdat ĩ uitiũ. &
quadã lege naturæ ĩ coitũ geſtit erũpere. Grãdis igit᷑ uirtutis eſt: & ſollicitæ diligẽtiæ: ſu pare q nata ſis.ĩ car/
ne nõ carnaliter uiuere. tecũ pugnare quotidie. & cluſũ hoſtẽ Argiſ(ut fabulæ ferũt) cẽtũ oculis obpuare. Hoc

eſt q apoſtolus uerbis aliis loqbat᷑. oẽ peccatũ qd fecerit hõ: extra corpus ẽ. ꝗ aũt fornicat᷑ in corpus ſuũ pec

cat. Aiũt medici & qui humanoꝶ corporum ſcripſere naturas: pcipueq; Galienus in libris: quoꝶ titulus non
eo vyivo pueroꝶ: & iuuenũ: ac pfectæ ætatis uirorũ: mulierũq; corpora inſito calore feruere: & noxios il
lis eſſe cibos ætatibus:q calorẽ augeãt. Sanitatiq; cõducere frigida quæq; ĩ eſu & potu ſumere. Sicut ecõtrario
ſenibus: ꝗ pituita laborãt: & frigore calidos cibos: & uetera uina pdeſſe. Vnde & ſaluator. Attendite inqt uo
bis: ne forte grauent᷑ corpora ueſtra ĩ crapula: & ebrietate: & curis huius uitæ. Et apoſtolus. Vinũ ĩ quo eſt lu/
ria. Nec mirũ hoc figulũ ſenſiſſe de uaſculo qc ipe fabricatus ẽ: cũ etiã Comicus cuius finis eſt humanos mo
res noſſe: atq; deſcribere: dixerit: ſiue cerere & libero friget Venus. Primũ igitur ſi ſtomachi firmitas patit᷑: do
donec puellares ãnos trãſeas: aquã ĩ potu ſume: quæ natura frigidiſſima eſt. Aut ſi hoc ĩbecillitas ꝓhibet au/
di cũ Timotheo. uino modico utere ꝓpter ſtomachum: & freqᷓntes tuas ĩfirmitates. Deinde ĩ ipis cibis calida
quæq; deuita. Nõ ſolũ de carnibus loquor: ſup qbus uas electiõis ꝓfert ſentẽtiã: bonũẽ uinũ nõ bibere: & car
nẽ nõ mãducare: ſed etiã ĩ ipis leguminibus ĩflãtia quæq;: & grauia declinãda ſunt. nihilq; ita ſcias cõducere
D xpᷣianis

ne uen
cihui
ii
nocde
laſia
ctlen
mali,
mius
ſibtie
tuiſe
Ner
inui
fera
ciio
pice
guor
nico
lome
micli
must
nsi⸗
reui⸗
put
tan
dich
ti⸗

is

08 l⸗
lütmo
neratio
bitin
amort
Crebto
euniis,
Ater tu/
tekſli
ubieck
teritus,
ditilel
inqu
xob
iplatſ⸗
naule
mul⸗
beſti
Palte⸗/
tisidi⸗
Welxy
cerir
ellini
bieiuni
adhi
biuult
etano
uchia⸗
püt,
Alos
tulo
la/
Alis
noc
ewei
lenx:
tllen⸗
ſo
itiũ&
,icar/
e.Hoe
nüpee
snon
wosil
trario
gt lio
eltl⸗
smo
itido
etal/
l
cat
ucete
anis

xpᷣianis adoleſcẽtibus: ut eſũ holeꝶ. Vnde & ĩ alio loco: qĩfirmus ẽ ait:holera mãducet. ardorq; corpoꝶ frigi
dioribus epulis tẽperãdus ẽ. Si aũt tres pueri & Daniel leguminibus ueſcebant᷑: pueri erant: necdũ ad ſartagi
nẽ uenerãt:ĩ qua rex babylonius ſenes iudices frixit: nobis nõ corporis cultus: qĩ illis excepto puilegio græ dei
ex huiuſcemodi cibis enituerat: ſed aĩæ uigor ꝗᷓrit᷑: quæ carnis ĩfirmitate fit fortior. Inde ẽ ꝙ nõnulli uitã pu/

dicã appetẽtiũ: ĩ medio itinere corruũt: dũ ſolã abſtinẽtiã carniũ putãt:& legumibus onerãt ſtomachũ: quæ

moderate parceq; ſũpta ĩnoxia ſũt. Et ut qd; ſentio loquar: nihil ſic ĩflaãmat corpora: & titillat mẽbra genita/
lia ſicut ĩdigeſtus cibus: ructuſq; cõuulſus. Malo apud te filia uerecũdia parũper: ꝗᷓ caſu piclitari. Quicqd fa
cit ſemĩariũ uoluptatũ uenenũ puta. Parcus cibus & uẽter ſemp eſuriens triduanis ieiuniis pferat᷑. Et multo
melius eſt quotidie parũ: ꝗᷓ raro ſatis ſumere. Pluuia illa optimaẽ: que ſenſim deſcẽdit ĩ terras. Subitus & ni/
mius ĩber impceps arua ſubuertit. Quãdo comedis: cogita ꝙ ſtatĩ tibi orãdũ: ilico & legẽdũ ſit. De ſcripturis
ſãctis habeto fixũ uerſuũnumeꝶ:iſtud pẽſũ dño tuo redde.Nec an qeti mẽbra cõcedas: ꝗᷓ calathum pectoris
tui ſub tegmie ĩpleueris. Poſt ſcripturas ſãctas: doctoꝶ hoĩum tractatus lege: eoꝶ dutaxat quoꝶ fides nota ẽ.
Nõ neceſſe habes aurũ ĩ luto qᷓrere. Multis de margaritis uẽditis unã redime margaritã. Sta iuxta Hieremiã

in uiis pluribus: ut ad illã uiã quæ ad patrẽ ucl pueni Amorẽ moniliũ atq; gẽmaꝶ ſericarũq; ueſtiũ trãſ

fer ad ſciẽtiã ſcripturaꝶ. Ingredere terrã repromiſſiõis lacte & melle manantẽ. Comede ſimilã & oleũ: ueſtire
cũ ioſeph uariis ĩdumẽtis: pforent᷑ aures tuæ cũ hieruſalẽ ᷣmonẽ dei: ut pcioſa exillis nouaꝶ ſegetũ grana de⸗
pẽdeãt. Habes ſãctũ Exuperiũ ꝓbatæ ætatis & fidei: ꝗ te monitis ſuis freqᷓnter ĩſtituat. Fac tibi amicos de ini
quo mãmona: qte recipiãt ĩ æterna tabernacula. Illis tribue diuitias tuas: ꝗ nõ phaſides aues: ſed cibariũ pa/
nẽ comedãt: ꝗ famẽ expellãt: nõ ꝗ augeãt luxuriã. Intellige ſupegenũ & pauperẽ. Oĩ petẽti tibi da: ſed maxĩe
domeſticis fidei. nudũ ueſti: eſuriẽtẽ ciba: ægrotãtẽ uiſita. Quotiẽſcũq; manũ extendis: xpᷣm cogita. Cauene
mẽdicãte dño deo tuo:alienas diuitias augeas. Iuuenũ fuge cõſortia. Comatulus: comptus: atq; laſciuus: do/
mus tuæ tecta nõ uideãt. Cãtor pellat᷑ ut noxius. Fidicinas & pſaltrias & iſtiuſmodi choꝶ diaboli: qſi mortife

ta Sirenaꝶ carmia deuita: ac pturba ex edibus tuis. Noli ad publicũ ſubide pcedere: & ſpadonũ exercitu p̃eũ

te uiduarũ circũferri libertate. peſſimæ cõſuetudinis ẽ: cũ fragilis ſexus & imbecilla ætas ſuo arbitrio abutit᷑ &
putat licere: qd libet. Oĩa ꝗdẽ licent: ſed nõ oĩa expediunt. Nec ꝓcurator calamiſtratus: nec formoſus colla/
ctaneus: nec cãdidulus & rubicũdus aſſecla adhæreat lateri tuo. Interdũ aĩus dnaꝶ ex ancillarũ hiĩtu iudicat᷑.
Sãctaꝶ uirginũ & uiduaꝶ ſocietatẽ appete. Et ſi pmocinãdi cũ uiris ĩcubuerit neceſſitas: arbitros nõ deuites.
tãtaq; cõfabulãdi fiducia ſit: ut ĩtrãte alio: nec paueas: nec erubeſcas. Speculũ mẽtis ẽ facies: & taciti oculi cor
dis fatent᷑ arcana. Vidimus nup ignominioſũ ꝑ totũ oriẽtẽ uolitaſſe: & ætas & cultus & habitus & inceſſus &
ĩdiſcreta ſocietas: exqſitæ epulæ: regius apparatus: Neronis & Sardanapalli nuptias loqᷓbant᷑. Alioꝶ uulnus
noſtra ſit cautio. Peſtilẽte flagellato ſapiẽs ſapiẽtior erit. Sãctus amor ĩpatientiã nõ habet. falſus rumor cito
opprimit᷑: & uita poſterior iudicat de pore. Fieri ꝗdẽ non põt: ut abſq; morſu hoĩum uitæ huius curricula ꝗs
ptrãſeat. Malorũq; ſolatiũ ẽ bonos carpe:dũ peccãtiũ multitudine putãt culpã minui pctõrũ.Sed tamẽ cito
ignis ſtipulæ cõqeicit: & exundãs flãma deficiẽtibus nutrimẽtis paulati emorit᷑. Si ãno pᷣ̃terito fama mẽtita
eſt: aut ſi certe ueꝶ dixit: ceſſet uitiũ: ceſſabit & rumor. Hæcdico: nõ ꝙ de te ſiniſtrũ ꝗd metuã: ſed ꝙ pietatis
affectu etiã quæ tuta ſũt: ptimeſcã. Oſi uideres ſororẽ tuã: & illud ſacri oris eloquiũ corã te audire cõti geret:
cerneres ĩ paruulo corpuſculo ĩgẽtes aĩos. Audires totã ueteris & noui teſtamẽti ſupellectilẽ exillius corde fer
uere. Ieiunia ꝓ ludo hẽt: of̃onẽ ꝓ delitiis. Tenet tympanũ ĩ exemplũ Mariæ: & Pharaone ſubmerſo uirginũ
choro pcinit. Cãtemus dno: glorioſe enĩ magnificatus ẽ. æquũ & aſcẽſorẽ deiecit ĩ mare. Has docet pſaltrias
xpo: has fidicinas erudit Saluatori. Sic dies ſic nox ducit᷑. & oleo ad lãpades p̃parato: ſpõſi expectat᷑ aduẽtus:
imitare ergo & tu cõſãguineã tuã: hẽat Roma: qd anguſtior urbe romana poſſidet Bethleẽ. hẽs opes. facile ti
bieſt ĩdigẽtibus uictus ſubſidia miĩſtrare. Quod luxuriæ parabat᷑: uirtus ĩſumat. nulla nuptias cõtẽptura ti/
meategeſtatẽ. redime uirgĩes: qᷓs ĩ cubiculũ regis ĩducas. Suſcipe uiduas: qᷓs ĩter uirginũ lilia & martyꝶ roſas
ꝗqſi qſdã uiolas miſceas. ꝓcorona ſpinea ĩ qᷓ xpᷣs mũdi delicta portauit: talia ſerta copone. lætet᷑ & adiuuetur
nobiliſſimus pr̃ tuus: diſcata filia: qd didicerat ab uxore. Iã ĩcanuit caput: tremũt genua: dẽtes cadũt: & frõte
obſcœna rugis arata uicina ẽ mors ĩ fo ebustdelignarte gus ꝓpe: uelimus: nolimus ſeneſcimus: paret ſibi uia/
ticũ. qd lõgo itineri neceſſariũ ẽ. Secũ portet: qd ĩuitus dimiſſurus ẽ. ĩmo pᷣmittatĩcælũ. Quod ſi negauerit
terra ſũptura ẽ. Solẽt adoleſcẽtulæ uiduæ: ꝗqᷓrũ nõnullæ abierũt retro poſt ſathanã: cũ luxutiatæ fuerit: ĩ xpᷣo
nubẽtes dicere. Pfimoniolũ meũ quotidie pit: maioꝶ hæreditas diſſipat᷑: uus cõtumelioſe locutus ẽ: ĩ periũ
ancilla neglexit. Quis ꝓcedet ad publicũ? qs rũdebit ꝓ agroꝶ tributis Paruulos meos quis erudiet& uernu
las ꝗqs educabit?⸗ Et hãc proh nefas cauſã opponũt mrimonii: quæ uel ſola debuit nuptias ĩpedire. Supꝑducit
mr filiis nõ nutritiũ: ſed hoſtẽ. nõ parẽtẽ: ſed tyrãnũ: ĩfllãmata libidine obliuiſcit uteri ſui. & ĩter paruulos ſu
as mißias neſciẽtes: lugẽs dudũ: noua nupta cõponit᷑. Quid ondis prfimoniũ/ Quid ſu pbiã ſᷣuuloꝶ Cõfitere
turpitudinẽ. Nulla iccirco maritũ ducit: ut cũ marito nõ dormiat. Aut ſicerte libido no ſimulat: quæ tãta in
ſania ẽ:ĩ morẽ ſcortoꝶ pſtituere caſtitatẽ: ut au gran diuitiæ?&τ ppter rẽ uilẽ atq; piturã pudicitia quæ pᷣcio/
ſa & æterna ẽ: polluat᷑ Si hẽs liberos: nuptias qd reqris? Si nõ hẽs: quare exptã nõ metuis ſterilitatẽ: & rẽ ĩcer
tã certo p̃fers pudori?:Scribunt᷑ tibi nũc ſpõſales tabulæ: ut poſt paululũ teſtamẽtũ facere cõpellaris. Simula
—r’ O uii. cxxxiiii.

bit᷑ mariti ĩfirmitas. & qd te moriturã facere uolet:ipᷣe uicturus faciet. aut ſi euenerit: ut ex ſecũdo marito ha
beas filios. domeſtica pugna: ĩteſtinũ p̃liũ: nõ licebit tibi amare liberos: nec æquis aſpicere oculis : quos genui
ſti: clã porriges cibos. iuidebit mortuo: & niſi oderis filios: adhuc eoꝶ amare uidebenis patrẽ. ꝙ ſi de pore uxo
re ſobolẽ habẽs te domũ ĩtroduxerit: ætiam ſi clæmentiſſima fueris: oẽ genus cœæmediæ & mimographi & cõò
munes thetoꝶ loci ĩ nouercã ſæuiſſimã declamabũt. Si puignus lãguerit: & cõdoluerit caput: ĩfamaberis: ut
uenefica: ſi nõ dederis cibos: crudelis. ſi dederis: malefica diceris. Oro te ꝗqd habẽt tantũ boni ſecũdæ nuptiæ:
ut hæc mala ualeãt cõpẽſare? Volumus ſcire: quales eſſe debeãt uiduæ. Legamus euãgeliũ Fm Lucã. Et erat
inquit Anna prophetiſſa filia Phanuelis de tribu Aſer. Anna interpretatur gratia. Phanuel in lingua noſtra

reſonat uultũ dei. Aſer uel in beatitudinẽ: uel in diuitias uertitur. quia igitur ab adoleſcentia uſq; ad octogin
. taquatuor ann os: uiduitatis onus ſuſtinuerat: & nõ recedebat de tẽplo dei: diebus ac noctibus inſiſtẽs ieiu/
niis & obſecratiõibus: iccirco meruit gr̃am ſpiritalẽ: & nũcupatur filia uultus dei: & a Dauid beatitudine di/
uitiiſq; cẽſetur. Recordemur uiduæ Sareptenæ: quæ & ſuæ & filiorũ ſaluti Heliæ p̃tulit famẽ: & ĩ ipſa nocte
moritura cũ filio ſupſtitẽ hoſpitẽ relinꝗᷓ bat. malẽs uitã pdere:ꝗᷓ elemoſynaã. & ĩ pugillo farris ſeminariũ ſibi

meſſis dnicæ pparauit. farina ſerit᷑ & olei capſaces irrigatus naſcit᷑. In iudæa frumẽtiẽ penuria. granũ enĩ triti

ci ibi mortuũ fuerat: & ĩ gẽtiũ uidua olei fluẽta manabãt. Legimus ĩ Iudith: ſi cui tũ placet uolumẽ recipe:ui

duã cõfectã ieiuniis: & hĩtu lugubri ſordidatã: quæ nõ lugebat mortuũ uirũ: ſed ſquallorẽ corporis ſpõſi ꝗᷓre
bat aduẽtũ Video armatã gladio manũ: cruẽtã dexterã. Recognoſco caput Holofernis de mediis hoſtibus re
portatũ. Vicit uiros fæmĩa: & caſtitas trũcat libidinem. hĩtuq; repẽte mutato ad uictrices ſordes redit: oĩbus
ſæculi cultibus mũdiores. Quidã ĩperite & Delborã ĩter uiduas numerãt: ducẽq; Barach arbitrant᷑ Delboræ
filiũ: cũ aliud ſcriptura cõmemoret: nobis ad hoc nomĩabit᷑ ꝙ ꝓphetiſſa fuerit: & in ordine iudicũ ſupputer᷑:
& qa dicere poterat:ꝗᷓ dulcia gutturi meo eloqa tua: ſuꝑ mel & fauũ ori meo: apis nomẽ accepit ſcripturaꝶ flo
ribus paſta: ſpũs ſãcti odore pfuſa: & dulces ambroſiæ ſuccos ꝓphetali ore cõponẽs Noemi quæ nobiſcũ ſo/
nat ααααααιÜνεοι: quã iterptari poſſumus cõſolatã: marito & liberis pegre mortuis pudicitia reportauit ĩ
patriã: & hoc ſuſtẽtata uiatico:miꝶ Moabitidẽ tenuit: ut illud Eſaiæ uãticiniũ cõpleret᷑: Emitte agnũ dñe do

minatorẽ terræ de petra deti:ad mõtẽ filiæ ſ yõ. Venio ad uiduã de euãgelio: uiduã pau perculã oĩ iſraelitico

populo ditiorẽ: quæ accipiẽs granũ ſinapis: & mittẽs fermẽtũ in farinæ ſatis tribus pf̃is & filii cõfeſſionẽ ſi pũs
ſcti gr̃a tẽperauit:& duo minuta miſit ĩ gazophylatiũ:qcqd hr̃e poterat ĩ ſubſtatia ſua. Vniuerſaſq; diuitias
ĩutroq; fidei ſuæ obtulit teſtamẽto. Hæc ſut duo ſeraphin ter glo rificãtia trinitatẽ. & ĩ theſauros eccleſiæ cõ.

dita. Vñ & forcipe utriuſq; teſtamẽti ardẽs carbo cõprehẽſus: purgat labia pctõris. Quid uetera repetã: & uir
tutes fœmiĩaꝶ de libris ꝓferã: cũ poſſis multas an oculos tibi ꝓponere ĩ urbe:ĩ ꝗᷓ uiuis: qᷓrũ imitari exẽplũ de
beas? Et ne uidear adulatiõe ꝑ ſingulas currere: ſufficit tibi ſctã Marcella: quæ ridens gñi ſuo: aliqd nobis de

euãgelio retulit. Anna ſeptẽ anis a uirginitate uixerat cũ marito. Iſta ſeptẽ mẽſibus.Illa xp̃i expectabat aduẽ
tũ dñi. Iſta tenet: quẽ illa ſuſcepat. Illa uagientẽ canebat: iſta pdicat triũphatẽ. Illa loꝗᷓ bat de eo oĩbus:q expe
ctabãt redẽptionẽ iſrael. Hæc cũ redẽptis gẽtibus clamitat: frater nõ redimit: redimet hõ. Et de alio pſalmo.
Homo natus eſt ea:& ipᷣe fũdauit eã altiſſimus. Scio me hoc ferme an biẽniũ edidiſſe libros cõtra Iouinianũ

gꝗbus ueniẽtes ecõtrario qᷓſtiões: ubi apoſtolus cõcedit ſecũda mrimonia ſcripturaꝶ auctoritate cõtriui. Et nõ

neceſſe ẽ eadẽ ex ĩtegro ſcribere:cũ poſſis ĩde quæ ſcripta ſũt mutuari. Hoc ti: ne modũ ægrediar epiſtolæ:ad
monitã te uolo. Cogita te quotidie eſſe moriturã: & nunꝗᷓ de ſecũdis nuptiis cogitabis.
¶ Ad Saluinam de morte Nebridii. ¶Argumentum in eandem.
luinã illuſtrẽ fœæminã de Nebridio uiro defũcto cõſolatur in pᷣncipio epiſtolæ ambitiõe & aſſentatiõe
ſe purgãs defunctũ Nebridiũ ipſũ magnis pᷣconiis ſed maxime bñficẽtiæ in paupes effert: ſanctoꝶ diui

tũ qui in diuitiis: & ſæculi gloria dno placuerũt ꝓponẽs exempla. Saluinã uero ad uidualẽ cõtinẽtiã exhorta
tur: eã de piculo tẽtationũ: de obſuatiòe ieiunii: de ſtudio ſacræ religiõis ĩſtruẽs ac docẽs digamiã mulieribus

ab apo

ſtolo ĩdulgẽtia quadã & declinãdæ fornicatiõis cauſa eſſe cõceſſã. ¶Epiſtola. .
Ereor ne officiũ putet᷑ ambitio: & ꝙ illius exẽplo facimus:q ait. Diſcite a me qa mitis ſũ: & hũilis cor

de: gloriæ facere appetitõe dicamur: & nõ uiduã alloq ĩ anguſtia cõſtitutã: ſed aulæ noſſinuare rega-

onã paupis nõ accipies ĩ iudicio: ne ſub pᷣtextu mificordiæ qd iniuſtũ ẽ: iudicemus. Vnuſqſq; enĩ non ho

cit ſi ſter ſordes & ĩopiã pctã nõ caueat. De utriſq; nobis teſtimoniũ & Abrahã priarcha & quotidiana exẽpla
ſuppeditãt: quoꝶ alter ĩ ſũmis diuitiis amicus dei fuit. Alii quotidie ĩ ſcelenibus depᷣhenſi pœnas legibus ſol-

minũ ſed reꝶ põdere iudicãdus ẽ. Nec diuiti obſũt opes:ſi eis bu utat᷑: nec mauper egeſtas cõmẽdabiliorẽ fa/

uũt. Alloꝗqmur igit pauperẽ diuitẽ: ita ut neſciat ipſa quæ poſſidet. Neq; eni marſupiũ eius diſcutimus: ſed

aĩæ puritatẽ. Loqmur ad eã cuius faciẽ ignoramus: & uirtutes nouimus. quã nobis fama cõmẽdat: cuius ue-
nerabiliorẽ pudicitiã adoleſcẽtia facit. quæ mortẽ iuuenis mariti ſic fleuit: ut exẽplũ cõiugii dederit. ſic extulit
ut eũ ꝓfectũ crederet: nõ amiſſũ. Orbitatis magnitudo religiõis occaſio fuit. N ebridiũ ſuũ ſic ꝗrit abſẽtẽ:ut ĩ

xpo pᷣſẽtẽ nouerit. Cur ergo ad eã ſcribimus: quã ignoramus? Triplex nimiꝶ cauſa ẽ. Pria qᷓ ꝓ officio ſacerdo
tii oẽs xpianos filioꝶ loco diligimus: & ꝓfectus eoꝶ nia ẽ gloria. Altera ꝗᷓ piĩ defucti ĩtima mihineceſſitudine

copulatus

„.

li& ſub occaſiõe bᷣmõis:amicitias potẽtiũ quærere.Quod liqdo non putabit:qui ſcierit eſſe pᷣceptũ

.

to ha
Lenui
e N
i
tsut
ipr.
ternt
doltra
kogen
iei⸗
necht⸗
nocte
müſibe
nitni
iperi
iqre
buste
oibus
lbore
utet:
ifo
cüſo⸗
tauiti
iecdo
linio
ſpus
niti
leci.
Kuit
lüde
iͤde
dus
pe
1o,
u

d

oe
diui
orti
ibes

scot
tepr,
eptun
n ho
e
gloh⸗
ſah
sue
tulit
zuti
edo
ine
tus

copulatus fuit. Extrema quæ & ualidior ꝙ filio meo Auito rogãti: negare nihil potui:qui crebris Ir̃is ĩterpella
tricẽ duri iudicis ſuperãs & multorũ mihiad quos añ ſup eadẽ materia ſcripſerã: exẽpla ꝓponẽs: ita ſuffudit
pudorẽ negãtis: ut plus cõſiderarẽ: qd ille cupet:ꝗᷓ ꝗd me facere cõueniret. Alius forſita laudet Nebridiũ: de
ſorore gnatus Auguſtæ: & ĩ mr̃teræ nutritus ſinu: ĩui ctiſſimo p̃ncipi ita marus fuit: ut ei coiugẽ nobiliſſimã
reret: & bellis ciuilibus africã diſſidẽtẽ hacuelut obſide ſibi fidã redderet. Mihi a p̃ncipio ſtati illud ẽ p̃dicaãdũ
ꝙ qᷓſi uicinæ mortis pᷣſcius ĩter fulgorẽ palatii & honoꝶ culmiĩa: ꝗᷓ etiã anteibãt: ſic uixit ut ſe ad xpᷣm crederet
ꝓfectuꝶ. Sacra narrat hiſtoria Corneliũ cẽturionẽ cohortis Italicæ tãtũ acceptũ deo: ut angelũ ad eũ mitteret

& oẽ myſteriũ quo Petrus de circũciſiõis aruſi trãſſerebat᷑ ad pᷣputii latitudinẽ:ad illius merita ptineret.q

pᷣmus ab apoſtolo baptizatus: ſalutẽ gẽtiũ dedicauit. Scriptũq; ẽ de eo. Erat uir qdã ĩ Cæſarea nomĩe Corneli
us: cẽturio cohortis: ꝗᷓ dicit Italica: religioſus: & timẽs deũ: cũ oĩ domo ſua. faciẽs elemoſynas multas plæbi:&
orãs deũ ſemp. Quicqd de illo dicit hoc nomĩe cõmutato: ĩ Nebridio meo uẽdico. Sic religioſus fuit & ama/
tor pudicitiæ: ut uirgo ſortiret᷑ uxorẽ: ſic timẽs deũ cũ oĩ domo ſua: ut oblitus dgaiatisd' cõſortiũ cũ mona
chis hret & clericis: tãtaſq; elemoſynas faceret ĩ populis: ut fores eius paupeꝶ acdebiliũ obſiderẽt examiĩa. cer⸗
te ſic ſemꝑ orãs deũ: ut illi qd optimũ eẽt eueniret. Raptus ẽ: ne malitia mutaret mẽtẽ eius.qa placita erat aĩa
illius deo. Vñ & ego poſſũ ſup eo uere abuti apoſtoli uoce dicẽtis. In ueritate cognoui: qm nò eſt ꝑpſonaꝶ acce
ptordeus. Sed ĩ oĩ ꝓpoſito ꝗ timet deũ & opat᷑ iuſticiã: acceptus ẽ illi. Nihil nocuit militãti paludamentũ &
baltheus & apparitoꝶ cateruæ: qa ſub hiĩtu alterius alteri militabat. Sicut ecõtrario aliis nihil ꝓdeſt uille pal/

liolũ: furua tunica: corporis illuuies: & ſimulata pauptas: ſi nomĩs dignitatẽ opibus deſtruãt. Legimus & in

euãgelio de alio cẽturiõe dñi teſtimoniũ. Nec ĩ iſrael tãtã fidẽ iueni. Et ut ad ſupiora redeamus loſeph qĩ ege
ſtate & ĩ diuitiis dedit expimẽta uirtutũ: ꝗ ſeruus & dñs docuit aĩæ libertatẽ: nõne poſt Pharaonẽ regiis orna-
tus ĩſignibus ſic deo carus fuit: ut ſuꝑ oẽs priarchas duaꝶ tribuũ pf fieret: Daniel & tres pueri ſic pᷣerãt baby⸗
loniæ opibus: & erãt ĩter pᷣncipes ciuitatis ut hĩtu Nabuchodonoſordeo mẽte ſᷣuitẽt. Mardocheus & Heſter
ĩter purpurã ſericũ: & gẽmas ſupbiã hũilitate uicerũt. tãtiq; fuere meriti ut captiui uictoribus ĩperarẽt. Hæc

TI. —2 1* —„ — 55 . ℳ₰. „ — . —„—„ — . „ „ . . .. — . „ —
illuc tẽdit or̃o: ut oñdã iuuenẽ meũ cõiũctionẽ ſaguĩs regalis & affluẽtiã diuitiaꝶ atq; ĩſignia ptãtis materiã

habuiſſe uirtutũ: dicente eccleſiaſte: Sicut ꝓtegit ſapia: ſic ꝓtegit & pecunia. Nec ſtati illud huic teſtimonio

putemus aduerſũ. Amẽ dico uobis: diffſicile diues ĩtrabit ĩ regnũ cæloꝶ: & rurſũ dico uobis facilius ẽ Camelũ

p foramẽ acus trãſire: ꝗᷓ diuitẽ ĩtrare ĩ regnũcæloꝶ. Alioqn Zacheus publicanus quẽ ditiſſimũ cõmẽorat ſcri

ptura: cõtra hãc ſẽtẽtiã ſaluatus uidebit᷑: ſed quõ qd apud hoĩ̃es ĩpoſſibile ẽ:apud deũ poſſibile fiat:apoſtoli
cõſiliũ docet ſcribẽtis ad Timotheũ: diuitibus huius ſæculi pcipe: nõ ſupbe ſape: nec ſpare ĩ ĩcerto diuitiaꝶ ſu
arũ: ſed ĩ deo uiuo ꝗ pᷣſtat nobis oĩa abũdãter ad fruẽdũ.Bnfaciãt:ſint diuites in opibus bonis:ſacile tribuãt.
Cõmunicẽt theſaurizẽt ſibi bonũ fũdamẽtũ ĩ futuꝶ:ut apphẽdãt uerã uitã. Didicimus quõ Camelus ĩtroire
poſſit ꝑ foramẽ acus: quõ aĩal tortuoſũ depoſito põdere ſarcinaꝶ:aſſumat ſibi pẽnas colũbaꝶ: & reqeſcatĩ ra
mis arboris: quæ de ſinapis ſemẽte ſuccreuit. Legimus ĩ Eſaia Camelos madiã & gepthã & Saba aue & thus
ad urbẽ dũi deportãtes ĩ typo cameloꝶ hoꝶ iſmahelitæ negociatores ſtactẽ & thymiama: & reſinã ꝗᷓ naſcit᷑ in
galaad: & cutes uulneribus obiicit ægyptiis deferũt: tãtæq; fœlicitatis ſũt: ut emãt & uẽdant Ioſeph: & merci/
moniũ eoꝶ mũdi ſalus ſit. Docet & Eſopi fabula plenũ muris uẽtrẽ p anguſtũ foramẽ egredi nõ ualere. Ergo
Nebridius meus quotidie illud reuoluẽs. Qui uolũt diuites fieri iciclai in tẽtationẽ & laqueũ diaboli: & deſi/
deria multa. Quicqd & ĩperatoris largitio & honoris ĩfulæ dederãt: ĩ uſus pauperũ cõferebat. Nouerat eniĩ a
dũo eẽ p̃ceptũ: ſi uis pfectus eẽ:uade & uẽde uniuerſa ꝗᷓ hẽs & da paupibus: & ueni ſeꝗre me. Et qa hãc ſẽtẽtiã

ĩplere nõ poterat: hns uxorẽ: & paruulos liberos: & multã familiaã: faciebat ſibi amicos de iniquo mãmona:

ſe reciperẽt ĩ æterna tabernacula. Nec ſemel abiiciebat ſarcinã: qd fecerũt apoſtoli patrẽ: rete: & nauiculã relĩ
ꝗᷓntes: ſed & ĩæꝗlitate: alioꝶ inopiæ ſuã abũdãtiã cõicabat: ut poſtea illoꝶ diuitiæ huius ĩdigẽtiã ſuſtẽtarẽt.
Scit ipacui libellus hic ſcribit᷑ me nõ nota: ſed audita narrare. nec exaliquo ĩ me bñficio ſcriptoꝶ more græco
rũ: gratiã ligua reddere. Procul a xpianis iſta ſuſpitio. Hñtes uictũ & ueſtitũ: his cõtẽti ſumus: ubi uile holu/
ſculũ: & cibarius panis & cibus potuſq; moderatus: ubi diuitiæ ſuꝑuacuæ: ibi nulla adulatio: ꝗᷓ uel p̃cipue fru
ctũ reſpicit. Ex quo colligit᷑: fidele eẽ teſtioniũ:qd cauſas nõ hẽt mẽtiẽdi.Ac ne ꝗs putet: me ſolas ĩ Nebridio
pᷣdicare elemoſynas:ꝗᷓꝗᷓ & has exercuiſſe ſit magnũ:de ꝗbus dr̃: ſicut aqᷓ extĩguit ignẽ: ita elemoſyna extiguit
pctm̃.ad uirtutes eius cæteras ueniã: ꝗᷓs ſingulas ĩ paucis hoĩbus depᷣhẽdimus. Quis fornacẽ regis babylonii:
ſine aduſtiõe ĩgreſſus ẽ/ Cuius adoleſcẽtis ægyptia dña palliũ nõ tenuit?qᷓ uxor Eunuchi nullos creat liberos
uoluptate trãſacta Quẽ hoĩum diſputatio illa nõ terreat? Video aliã legẽ ĩ mẽbris meis repugnãtẽ legi men
tis meæ & captiuũ me ducẽtẽ ĩ lege pcti. qd õ ĩ mẽbris meis. Miꝶ dictu ẽ, nutritus ĩ palatio bernal & cõ
diſcipulus Auguſtoꝶ quoꝶ mẽſæ miĩſtrat orbis: & terræ ac maria fuiũt: itra reꝶ oĩum abũdãtiã ĩ pᷣmo ætatis
flore:tãtæ uerecũdiæ fuit: ut uirgĩalẽ pudorẽ uĩceret. Et ne leuẽ qdẽ ĩ ſe obſcœni rumoris fabulã daret. Deĩde
purpuratoꝶ ꝓpĩquus ſocius: cõſobrinus: iiſdẽ cũ aäbobus ſtudiis eruditus: ꝗᷓ res etiã externoꝶ mẽtes ſibi cõci
liat:nõ ẽ ĩflatus ſupbia:nec cæteros hoĩes adducta frõte cõtẽpſit: ſed cũctis amabilis: ipos pncipes amabat ut
fres: uenerabat᷑ ut dnos:& ĩ illoꝶ ſalute:ſuã ſalutẽ poſitã fatebat᷑. Mĩſtros aut eoꝶ & uniuerſũ ordinẽ palatii
quo tegalis freꝗntat᷑ ãbitio:ſic ſibi charitate ſociaret: ut qui merito ĩferiores erãt: officiis ſe pares arbitrarent᷑.
VvVD. „EXXXV.

.

Difſicile factu ẽ gloriã uirtute ſupare: & ab his diligi: quos p̃cedas.quæ uidua nõ huius auxilio ſuſtẽtata eſt:

Quis pupillus nõ ĩ eo reppit prfem? Totius orniẽtis epi ad hũc miſorũ pᷣces: & laborãtiũ deſideria cõferebant.
Quicqd ab ĩperatore poſcebat elemoſyna ĩ paupes:pᷣciũ captiuoꝶ: miᷣicordia ĩ afflictos erat. Vn & ipᷣi pnci/
pes libẽter pᷣſtabat: qd ſciebãt: nõ uni ſed plunibus ĩdulgeri. Quid ultra differimus: Oĩs caro fœnũ & oĩs lo

ria eius ꝗ̃ſi flos fœni. Reuerſa ẽ terra ĩ terrã ſuã:dormiuit ĩ dno:& appoſitus ẽ ad pr̃es ſuos: plenus dieꝶ ac luę-

minis & nutritus in ſenectute bona. Cani eni hois ſũt ſapiẽtia eius. in breui ætate tẽpora multa cõpleuit. Te
nemus ꝓ eo dulciſſimos liberos. Vxor hæres pudicitiæ pᷣciũ ẽ. Nebridius puſio patrẽ quærẽtibus exhibet. Sic
oculos: ſic ille manus: ſic ora ferebat. Scintilla uigoris prni lucet ĩ filio: & ſimilitudo moꝶ ꝑ ſpeculum carnis
erũpẽs. Ingẽtes aĩos anguſto ĩ pectore uerſat. Iugit ei germana: roſaꝶ & lilioꝶ calathus ebonis floris: oſtriq;
chereiu⸗ ⸗ refert ĩ ore patrẽ: ut ad uenuſtatẽ ꝓpẽſior ſit. Sic matrẽ mixta ſimilitudine pĩgit: ut in uno cor
pore utrũq; cognoſcas. Ita ſuauis ẽ: & mellicula ut honor ſit oĩ um ꝓpĩquoꝶ. Hãc tenere no dedignat᷑ Augu
ſtus. Hãc fouere ĩ ſinu regina lætat᷑. Certati ad ſe oẽs rapiũt. Pẽdet ex collo:hæret ĩ brachiis ſinguloꝶ. Garru/
la atqʒ balbutiẽs linguæ offenſiõe fit dulcior. Habes igit᷑ Saluina quos nutrias:ĩ quibus uiꝶ abſẽte tenere cre/
das. Ecce hæteditas dñi filii merces: fructus uẽtris. Pro uno hoĩe duos filios recepiſti: auctus ẽ numerus chari
tatis. quicqd debebas marito redde filiis. Amore pntiũ abſẽtis deſideriũ tẽpera. Nõẽ parui apud deũ meriti:
bñ filios educare. Audi apoſtolũcõmonẽtẽ. Vidua eligat᷑nõ minus ãnoꝶ.Ix.quæ fuerit unius uiri uxor: ĩ bo
nis opibus hũs teſtimoniũ: ſi filios educauit:ſi hoſpitalis fuit:ſi ſãctoꝶ pedes lauit: ſi afflictis abũdãter pᷣbuit
ſi oẽ opus bonũ ſubſecutaẽ.Didiciſti catalogũ uirtutũ tuaꝶ: ꝗd debeas nomini tuo: ꝗbus meritis ſecũdũ pu
dlicitiæ gradũ poſſideas. Nec te moueat ꝙ ſexagenaria eligat᷑ ĩ uiduã: & putes adoleſcẽtulas ab apoſtolo repro
bari. Et te crede eligi ab eo ꝗ diſcipulo dixerat: nemo adoleſcẽtiã tuã cõtẽnat: nõ cõtinentiã: ſed ætatẽ. Alioqn
oẽs ꝗᷓ an.Ix.ãnos uiduatæ ſũt: hac lege accipiẽt maritos. Sed ꝗa rudẽ xp̃i ĩſtituebat eccleſiã: & oĩ ordini puide
bat: pcipueq; paupibus: quoꝶ ei cura cũ Barnaba fuerat demadata: illas uult eccleſiæ opibus ſuſtẽtari. ꝗᷓ ꝓpri
is manibus nõ ꝗᷓ ant laborare: ꝗᷓ uere uiduæ ſũt: ꝗᷓs & ætas ꝓbat: & uita. Heli ſacerdos offẽdit deũ ob uitia libe
roꝶ: ergo ecõtrario placat᷑ deus uirtutibus eoꝶ: ſi pmãſerit ĩ fide & charitate & ſctitate cũ pudicitia. O Timo
thee teipᷣm caſtũ cuſtodi: abſit ut ſiniſtrũ ꝗppiã mihi de te ſuſpicari liceat: ſed ex abũdantia lubricã ætatẽ mo
nuiſſe: pietatis ẽ. Quæ dicturus ſũ: nõ tibi ſed puellaribus ãnis dicta ĩtellige. Vidua qꝗᷓ ĩ delitiis eſt: uiuẽs mor

tua ẽ. Hoc uas electiõis loquit᷑. & de illo ꝓfert᷑ theſauro: ꝗ cõfidẽter aiebat: an expimẽtũ ꝗᷓritis eius:q ĩme loq

tur xpᷣs? Hocille Znbriat: libere ſub pſona ſua fragilitatẽ humani corporis fatebat᷑. Nõ eni qd uolo:bonũ
hoc opor:ſed qd nolo: malũ. Et ꝓpterea ſubiicio & redigo ĩ uitutẽ corpus meũ: ne aliis pdicãs: ipᷣe reprobus
ĩueniar. Si ille timet:ꝗs noſtrũ pòt eẽ ſecurus: Si Dauid amicus dñi:& Salomõ amabilis eius uicti ſũt ꝗſi ho/⸗
mines: ut & ruinæ nobis ad cautionẽ: & penitudinis ad ſalutẽ exẽpla pᷣberẽt: qs ĩ lubrica uia lapſũ non metu
at? Procul ſint a cõuiuiis tuis phaſides aues:craſſæ turtures: attagen ionicus: & oẽs aues: qbus ampliſſima pfi
monia auolãt. Neciò te carnibus ueſci nõ putes: ſi ſuũ: lepoꝶ: atq; ceruoꝶ: & quadrupedu aĩantiũ eſculẽtias
reprobes. Nõ enĩ hæc pedum numero: ſed ſuauitate guſtus iudicant. Scimus ab apoſtolo dictũ: oĩs creatura
dei bona ẽ. & nihil reiiciẽdũ:qd cũ gfarũ actiõe pcipit᷑. Sed idẽ loqtur. Bonũ ẽ uinũ nõ bibere: & carnẽ nõ mã
ducare. Et ĩ alio loco. Nolite ſebriari uino:ĩ quo ẽ luxuria. Ois creatura dei bona ẽ.Audiãt hæc mulieres qᷓ ſol
licitæ ſũt: quõ placeãt uiris. Comedãtcarnes:ꝗᷓ carnibus ᷣuiũt: quaꝶ feruordeſpumat ĩ coitũ:ꝗᷓ ligatæ maritis
gñatii ac liberis dãt operã: quaiꝶ uteri portàt fœtus eaꝶ: & ĩteſtina carnibus ĩpleant᷑. Tu uero quæ in tumu
lo mariti ſepeliſti oẽs pariter uolupꝑtates:ꝗᷓ litã purpunſſoo & ceruſſa faciẽ ſuꝑ feretrũ eius lachrymis diluiſti:
quæ pullã tunicã nigroſq; calceolos: cãdid æ ueſtis: & aurati ſocci depoſitiõe ſũpſiſti: nihil hẽs neceſſe aliud:
niſi pſeuerare ĩ ieiunio. Pallor & ſordes gẽmæ tuæ ſint. plumaꝶ mollicies iuuenilia mẽbra nõ foueat. Balnea
rũ calor nouũ adoleſcẽtulæ ſãguinẽ nõ incẽdat. Audi ꝗd ex pſona uiduæ cõtinẽtis ethnicus Poeta decãtet.
Ille meos primus qui me ſibi iunxit: amores Aruſtulit. ille habeat ſecum: ſeruetq; ſepulchro.
Si tanti uiliſſimũ uitrũ:quãti pᷣcioſiſſimũ margaritũ:Si cõmuni lege naturæ dãnat oẽs Fentiles uidua uolu/
ptates: quid expectandũ eſta uidua xpᷣiana: quæ pudicitiã ſuã nõ ſolum ei debet:qui defunctus eſt: ſed & ei:
cũ quo regnatura eſt? Quæſo te ne generalia monita & cõueniens puellari ſermo pſonæ:ſuſpitionẽ tibi iniu/
riæ moueant: & arbitreris me obiurgãtis aĩo ſcribere nõ timentis: cuius uotũ eſt: te neſcire: quæ metuo. Tene

ra res in (œæminis fama pudicitiæ ẽ: & quaſi flos pulcherrimus cito ad leuẽ marceſſit aurã: leuiq; flatu corrũpi

tur: maxime ubi & ætas cõſẽtit ad uitiũ. & maritalis deeſt auctoritas: cuius umbra tutamen uxoris ẽ. Quid fa
cit uidua ĩter familiæ multitudinẽ? Inter mĩſtroꝶ greges quos nolo contẽnat: ut famulos: ſed ut uiros erube
ſcat. Certe ſi ambitioſæ domus hæcofficia flagitãt: pficiat his ſenẽ honeſtis moribus: cuius honor duũæ digni
tas ſit. Scio multas clauſis ad publicũ foribus: nõ caruiſſe ĩfamia puuloꝶ: quos ſuſpectos faciebat:aut cultus
ĩmodicus:aut craſſi corporis nitor:aut ætas apta libidini:aut ex cõſcia amoris occulti ſecurus aĩ tumor.qꝗ etiã
bñ diſſimulatus freqᷓnter erũpit ĩ publicũ: & cõſeruos ꝗᷓſi uos deſpicit. Hoc exabũdãtia dictũ ſit: ut oĩ diligẽ
tia cuſtodias cor tuũ: & caueas ꝗcqd de te fingi põt. Non ãbulet iuxta te calamiſtratus ꝓcurator: nõ hiſtrio fra
tus ĩ fœminã:nõ cãtoris diabolici uenenata dulcedo:no iuuenis uolſus & nitidus. nihil artiũ ſcœnicaꝶ: nihil
tibi in obſeꝗis molle iungatur. Habeto tecũ uiduaꝶ & uirginũ choros. Habeto tui ſexus ſolatia: ex ancillarũ

uoc

—

ſerh
tern
ui⸗
ti⸗
uin
M

6

quoq; moribus dnæ iudicant᷑. Certe cũ tecũ ſãcta ſit mr̃: & lateri tua amita hæreat uirgo ppetua nõ debes picu

loſe externoꝶ cõſortia ꝗᷓrere: de tua ſocietate ſecura. Sẽper in manibus tuis ſit diuĩa lectio. & tã crebræ ofones:
utoẽs cogitationũ ſagittæ qbus adoleſcẽtia ꝑcuti ſolet: huiuſcemodi clypeo repellant᷑. Difficile eſt ꝗqn potius
0 * R]11 . K„

ĩpoſſibile pturbatiõis uitiis carere quẽpiã qꝗ̃s ſignificãtius græci Tortpoαπ½ uocantinò ut uerbũ uertamus e
1 uerbo: an paſſiones poſſu mus dicere:eo ꝙ ĩcẽtiua uitioꝶ oĩum titillẽt aĩos.& qſi ĩ meditullio nrm iudiciũ ſit
le— el abiicere cogitata: uel recipe. Vn & naturæ dũs in euãgelio loq bat᷑:de corde exeut cogitatiões malæ: homici

sr dia: adulteria: fornicationes: furta: falſa teſtimonia: blaſſemiæ. Ex quo pſpicuũ eſt iuxta alterius libri teſtimo
en niũ: ꝓcliuius eſſe cor hoĩs a pueritia ad malũ: & inter opa carnis & ſpũs: quæ apoſtolus enumerat: mediã ani
inc mã fluctuare: nũc hæc nũcilla capientẽ. Nã ſine uitiis nemo naſcit᷑.optimus ille eſt: qui mimis urget᷑: uelut
dcdt ſi egregio ĩſpſos rephendas corpore neuos. hoceſt: qd aliis uerbis ꝓpheta ſignificat: turbatus ſũ: & nõ ſũ locu
faun tus. & in eodẽ uolumie:iraſcimini: & nolite peccare. Et illud Architæ Tarẽtini ad uillicũ negligentẽ. Ia te uer/
unn beribus enecaſſẽ: niſi iratus eſſẽ. Ira eni uiri iuſticiã dei nõ opat᷑. Quod de una pturbatiõe dictũ eſt: referamus
“S ad cæteras. Sicut iraſci hoĩs ẽ: & irã nõ pficere xpᷣiani: ſic oĩs caro cõcupiſcit ꝗqdẽ ea quæ carnis ſũt: & ꝗbuſdaã il
lecebris ad mortiferas aĩſam uoluptates trahit. Sed nẽm eſt uoluptatis ardorẽ maiore Ap̃i amore reſtiĩguere: &
enn: laſciuiæ iumẽtũ frenis ĩediæ ſubiugare: ut nõ libidinẽ: ſed cibos ꝗᷓrat: ac deſideret & ſeſſorẽſy pm ſcm moderato
ibe atq; cõpoſito portet inceſſu. Quorſũ iſta? ut hoĩem eſſe te noueris:& paſſiõibus humanis niſi caueris: ſubiace
ut re. de eodẽ cũcti facti ſumus luto: iiſdẽ cõpacti exordiis. In ſerico & in pãnis eadẽ libido dnat᷑. Nec regu purpu
üp ras timet: nec mẽdicãtiuũ ſꝑnit ſquallorẽ. Multoq; melius ẽ ſtomachu te dolere: ꝗᷓ mẽtẽ. Im pare corpori:ꝗᷓ ſai
dpe te. greſſu uacillare: ꝗᷓ pudicitia. Nec ſtati nobis pniæ ſubſidia blãdiant᷑: que ſuũt ĩfœliciũ remedia. Cauẽdu eſt
lonn uulnus:qd dolore curat᷑. Aliud eſt ĩtegra naue: & ſaluis mercibus portũ ſalutis ĩtrare:aliud nudũ hærere tabu
Nie lx: & crebris fluctuũ recurſibus ad aſprima ſaxa collidi. Neſciat uidua digamiæ ĩdulgentiã: nec nouerit illud
apoſtoli. Melius eſt nubere ꝗᷓ uri. Tolle qd peius eſt uri: & per ſe bonũ nõ erit nubere. ꝓcul ſint hæreticoꝶ ca⸗
lr lũniæ. Scimus honorabiles nuptias: & cubile ĩmaculatũ. Etiã de paradiſo expulſus Adã unam uxorẽ habuit.
ind Primus Lamech maledictus & ſãguinarius: & de Cayn ſtirpe deicẽdẽs: unã coſtã diuiſit ĩ duas: & plàtariũ di/
emo gamiæ ptinus diluuii pœna ſubuertit. Vn illud apoſtoli: qd fornicariois metu ĩdulgere cõpellit᷑: ſcribẽs ad Ti
mot motheũ: uolo adoleſcẽtulas nubere:filios pcreare: mreſfamilias eẽ: nullã occaſionẽ dare aduerſario maledicti
log cauſa: & cur ĩduſerit: ſtatĩ ſubiecit. Iã enĩ ꝗᷓdã declinauerũt poſt ſathanã: ex quo ĩtelligimus: illũ nõ ſtatibus
onil coronã ſed iacẽtibus manũ porrigere. Vide ꝗᷓlia ſint ſecũda mrimonia: quæ lupanaribus pᷣferunt᷑: qa decliaue
bus rũt ꝗᷓdã poſt ſathanã. Ideo adoleſcẽtula uidua quæ ſe nõ põt cõtinere: uel no uult: maritum potius accipiat ꝗᷓ
ho/ diabolũ. Pulchra nimiꝶ & appetẽda res: quæ ſathanæ cõparatiõe ſuſcipit᷑. Pornicata ẽ quõdã && hieruſalẽ: & di
etu uaricauit pedes ſuos oĩ trãſeũti. In ægypto pᷣmũ deuirgiata eſt:& ibi fractæ ſũt mãmæ eius. Cũqʒ; ad deſta ue/
ii niſſet: & moraꝶ Moyſi ductonis ĩpatiẽs qᷓſi oeſtro ideſt aſillo libidis furibũda dixiſſet: iſti ſũt dii tui iſrael:ꝗ te
1 eduxerũtde terra ægypti: accepit pcepta nõ bona: & iuſtificatiões peſſimas: ĩ ꝗbus nõ uiueret: ſed puniretur.
4 Quid ergo miꝶe ſi & laſciuiẽtibus uiduis:de qbus in alio loco apoſtolus dixerat:dũ luxuriatæ fuerĩtin Xpᷣo nu
bere uolut: hntes danationẽ: ꝗa pᷣmã fidẽ irritã fecerũt: cõceſſit digamiæ pᷣcepta nõ bona:& iuſtificatiões peſſi
mas: ita ſecudũ ĩdulgẽs maritũ: ut & tertiũ ſi liberet: etiã uiceſimuũ: ut ſcirẽt ſibi nõ tã uiros datos: ꝗᷓ adulteros
amputatos? Hæc filia in Apo chariſſima ĩculco: & crebrius repeto: ut pᷣteritoꝶ oblita ĩ pora te eteaschus tui
ordis qᷓs ſequaris: Iudith de hebræa hiſtoria: & Annã filiã Phanuelis de euãgelii claritate: quæ diebus & nocti/
: bus uerſabant᷑ ĩ tẽplo: & or̃onibus atq; ieiuniis theſauꝶ pudicitiæ cõſeruabãt. Vñ & altera ĩ typo eccleſiæ dia⸗
”ÿM bolũ capite trũcauit:altera Saluatorẽ mũdi pᷣma ſuſcepit: ſacioꝶ cõſcia futuroꝶ. Illud in calce ᷣmonis q̃ſo ut
de breuitatẽ libellitnoõ de ĩopia eloqi:uel de materiæ ſterilitate: ſed de pudoris magnitudine æſtimes accidiſſe. dũ
uereor me ignotis diu ĩgerere auribus: & occultũ legẽtiũ iudiciũ ptimeſco.
L ¶X² Gerutiam de monogamia. — . Agumentumin eãdem.
lx Erũtiã ad monogamiã ac uiduitatẽ cohortat᷑ exponẽs ill apoſtoli ad Timotheũ. Volo aũt iuniores nu
ld;G bere: filios pcreare &c. Oñdens apoſtolũ ſᷣm ĩdulgẽtiã dixiſſe: nõ ſᷣm ĩperiũ.typos & figuras adducẽs q/
i Bus monogamia cõprobat. ac docẽs ꝗᷓ re magis ĩ nouo ꝗᷓ ĩ ueteri teſtõ cõmẽdet Et ad extremũ. ut oẽ pcidat de
4 ſideriũ n iag: calamitatẽ ſuoꝶ tpm: belloꝝꝶ clades: romanæ urbis uaſtationẽ ꝗſi tragico dolo re pſeqt᷑) Epi.
i Juetere uia nouã ſemita qrimus. Et antiꝗᷓ detritaq; materia rudẽ artis excogitemus elegãtiã: ut nec ea
3 . dẽ ſint: & eadẽ ſint. Vnũ iter ad pueniẽdũ quo cupias: multa cõpẽdia hẽt. Sæpe ad uiduas ſcripſimus: &
he . exho atiõibus eatʒ multade ſcriptunis ſctis exẽpla repetẽtes: uarios teſtionioꝶ flo res ĩ unã pudicitiæ coronã
n texuimus. Nũc ad gerütiã nobis pᷣmo eqᷓ quodã uaticinio futuroꝶ ac dei p̃ſidẽtis auxilio nomẽ accepit. Quã
autx m̃̃s: amitæ Phataꝶ Xp̃o fœmiat nobilis turba circũſtat.q̃rũ auia Metronia Pxl ãnos uidua pſeue-/
ei rãs Ann nobis filia Ehanucu cle euãgelio rerul.Lenicni mi qrtũ & decimũ uiduitatis ples ãnũ: cẽtenario
. uirginũ choro cĩgit Soror celerini pĩis gerũtiæ: ꝗᷓ paruulã nutriuit ĩfãtẽ. & ĩ ſe uo natã ſit nlcepi. gremio: ꝑ ãnos
4 xx. mariti ſolatio deſtitu ta:erudit neptẽ qd a mĩe didicit. hæc breui Fmõe pſtrixiut oñca adoleſcẽtulã meã no
i4 pᷣſtare monogamiã gñi ſuo:ſed reddere. nec ta laudãda eẽ: ſi tribuat ꝗᷓ oĩbus execrãdã: ſi negare tẽtauerit: pᷣſerti

cũ poſthumus eius Simplicius nomẽ pũ̃s referat. & nulla fit excuſatio deſtæ: ac ſine hærede domus: ſub quo

rü
.Cxxxyvi.

rũ pr̃ocinio ĩterdũ ſibi libido blãdit᷑: ut qd ꝓpter ĩtẽperantiã ſuã faciũt: uideant᷑ facere deſiderio liberoꝶ. Sed
qd ego quaſi ad retractantẽ loquor:cũ audiã eã multos palatii ꝓcos eccleſiæ uitare p̃ſidio: quos certati diabo
lus iflãmat? ut uiduæ niæ caſtitatẽ ꝓbẽt: quã & nobilitas & forma: & ætas: & opes faciũt cũctis appetibilẽ. ut
ꝗto plura ſũt: quæ ĩpugnãt pudicitiã: tãto uictricis maiora ſint p̃mia. Et quia nobis de portu egrediẽtibus: qſi
qdã ſcopulus opponit᷑: ne poſſimus ad pelagi tuta decurrere: & apoſtoli Pauli ſcribentis ad Timothe ũ ꝓfer/
tur auctoritas. in qua de uiduis diſputãs ait: uolo aũt iuniores nubere: filios pcreare: mreſfamilias eſſe: nullã
occaſionẽ dare aduerſario maledicti gra. Iã enĩ ꝗᷓdã abierũt retro poſt ſathanã. Oportet me pᷣmũ ſenſũ tracta
re pᷣcepti:& oẽm loci huius cõtinentiã diſcutere. atq; ita apoſtolicis ueſti giis ĩſiſtentẽ:ne trãſuerſũ qd ẽ: ut dici

ſolet unguẽ ĩ partẽ alterã declinare. Supra ſcripſerat: qlis uidua eẽ deberet unius uiri uxor: quæ libero s educa

uit: quæ ĩ bonis opibus habuit teſtioniũ: quæ tribulatiõibus de ſua ſubſtãtia ſubmiſtrauit: cuius ſpes deus ẽ
& quæ pmanet ĩ obſecratiõibus: & oronibus nocte ac die.Poſt quæ iũgit cõtraria: Quæ aũt ĩ delitiis ẽ: uiuens
mortua ẽ. Statiĩq; ĩfert:ut diſcipulũ ſuũ muniat oĩ arte doctrinæ. adoleſcẽtiores aũt uiduas deuita: quæ cũ la/
ſciuerĩt:in Apo nubere uolũt: hñtes dãnationẽ. ꝙ pmã fidẽ irritã fecerũt. Propter has igit᷑: quæ fornicatæ ſũt
ĩiniuriã uiri ſui Apᷣi. Hoc enĩ xa Iole pnyi Azoοσνgræcus mo ſignificat: uult apoſtolus alteꝶ mrimoniũ p̃fe
rẽs digamiã fornicatiõi: m ĩdulgẽtia dũtaxat: nõ m ĩperiũ: ſimulq; ſingula teſtimonii uerba tractãda ſũt.
Volo inꝗt adoleſcẽtulas nubere. Cur ꝗᷓ ſo ? qanolo adoleſcẽtulas fornicari: ꝓcreare filios.quã ob cauſã? ne me
tu partus ex adulterio filios necare cogant᷑. Mreſſamilias eẽ: ꝗre obſecro? qa multo tolerabilius eſt digamã eẽ:
ꝗᷓſcortũ: ſecũdũ hr̃e uiꝶ:ꝗᷓ plures adulteros. In altero enĩ miiaꝶ cõſolatio: ĩ altero pœna pcti ẽ. Seqtur: nullã
occaſionẽ dare aduerſario maledicti gr̃a: In quo breui accĩctoq; pᷣcepto multa ſi imul monita cõtinent᷑.ne ꝓpo
ſitũ uiduæ exqſitiorcultus ĩfamet. ne oculoꝶ nutibus: & hilaritate uultus iuuenũ poſt ſe greges trahat. ne ali/
ud uerbo: aliud habitu polliceat᷑. & cõueniat ei uerſiculus ilie uulgatus.
Riſit. & arguto quiddam ꝓmiſit ocello. 3.
Atq; ut oẽs nubẽdi cauſas breui ᷣmone cõcluderet: cur hoc pᷣcepiſſet oñdit: dicẽs. Iã enĩ ᷓdã abierũt retro poſt
ſathanã. Ideo ergo ſecũda: & ſi neceſſe eſt tertia: icontinẽtibus aperit mr̃imonia: uta ſathana abſtrahat: urma
gis mulierẽ qlicũq; uiro iũctã facit eẽ: ꝗ diabolo. Sed & ad corĩthios tale qd loquit᷑. Dico aũt ĩnuptis: & uiduis
bonũ eſtillis: ſi ſic pmãſerĩt. ut ego. St aũt nõ ſe cõtinẽt: nubat. melius eni eſt nubere ꝗᷓ uri. Cur apoſtolus ſta/
ti tulit. melius eſt nubere:niſi qa peius eſturi? Alioqn abſolutũ bonũ eſt: & ſine cõparatiõe peioris: eſſe id: qd
apoſtolus ait: ideſt ſolutũ nõ ligatũ: nec Puũ:ſed libeꝶ: cogitantẽ ea: quæ dei ſũt: nõ ea quæ uxoris. Et ꝓtinus
in cõſeqᷓntibus. Mulier inꝗt alligata eſt uiro: ꝗliu uir eius uiuit. ꝙ ſi dormierit uir eius liberata ẽ. cui uult nu/
bat tm̃ in dno. Beatior aũt erit: ſi ſic pmãſerit ᷣm meũ cõſiliũ. Puto aũt ꝙ & ego ſpm̃ dei habeã. & in hoc idẽ ſẽ/
ſus eſt: qa idẽ & ſpũs. diuerſæ epiſtolæ: ſed unus auctor epiſtolaꝶ. Viuẽte uiro mulier alligata eſt: & mortuo
ſoluta. Ergo mrimoniũ uĩculũ eſt. & uiduitas ſolutio. Vxor alligata eſt uiro: & uir uxori alligatus eſt ĩ tãtũ:ut
ſui corporis nõ hẽat ptãtẽ: & alterutrũ debitũ reddãt. Nec poſſint hĩe pudicitiæ libertatẽ: q fuiunt dũatui nu/
ptiaꝶ. Quodq; addidit: tm̃ in dũo amputat ethnicoꝶ cõiugia. de ꝗbus & in alio loco dixerat. Nolite iugũ du/
cere cũ ĩfidelibus. Quæ enĩ participatio iuſticiæ cũ iniꝗtate? Aut quæ ſocietas luci cũ tenebris/ Quæ cõuentio
Xp'i ad Belial? Aut quæ pars fideli: cũ ĩfideli?/ Qui cõſenſus tẽplo dei: cũ idolis?ne.ſ.aremus in boue: & aſino:
ne tunica nuptialis uario ſit texta ſubtegmiĩe. Extẽploq; tollit: qd cõceſſerat: & qſi pœniteat eũ ſnĩæ ſuæ re tra
hit. Beatior erit: ſi ſic pmãſerit: ſuiq; hoc magis dicit eſſe cõſilii. qd ne cõtẽnat ut hoĩs: ſpũs ſctĩ auctoritate cõ/
firmat: ut nõ ĩdulgẽs hõ fragilitati carnis humanæ. Sed apoſtolus ſctõ ſpu pᷣcipiẽs audiat᷑. Nec ſibi ĩ eo amoꝶ
puellariũ debet uidua blãdiri. ꝙ nõ minus ſexagenariã electionẽ pᷣcipit: neq; enĩ ĩnuptas: uel iuuẽculas cogit:

ut nubãt: q de nuptis quoq; loquit᷑ ꝛtpᷣs breue eſt. Supeſtut & ꝗq hit uxores: ſic ſint: ꝗᷓſi nõ habeãt. Sed de his

uiduis diſputat quæ ſuoꝶ nutriunt᷑ alimẽtis: quæ filioꝶ & nepotũ ceruieibus ĩponunt᷑. qbus ĩperat: ut diſcãt
domũ ſuã colere: & remunerare parẽtes. & ſufſiciẽter ei tribuere: ut nõ grauetur eccleſia: & poſſit certis uiduis
mĩſtrare. de ꝗbus ſcriptũ eſt. Honora uiduas: quæ uere uiduæ ſũt. hoceſt quæoĩ ſuoꝶ auxiio ſũt deſtitutæ: ꝗᷓ
manibus ſuis laborare nõ poſſũt: qᷓs pauptas debilitat: ætaſq; cõficit: qbus deus ſpes ẽ. &o& opus or̃o.Ex quo
dat ĩtelligi adoleſcẽtulas uiduas exceptis his ꝗᷓs excuſat ĩfirmitas. uel ſuo labori uel liberoꝶ ac ppinquoꝶ mi-

niſterio delegari. honor aũt impũtiaꝶ: uel pro elemoſyna: uel pro munere accipit᷑. ut eſt illud: p̃ſbri duplici ho

nore digni habeant᷑. maxime ꝗ laborãt in uerbo & doctrina. & in euãgelio dus diſſerit mãdatũ legis:ĩ quo drtf᷑:·

Honora pr̃em tuũ:& mr̃em tuã:nõ eſt uerboꝶ ſono q ĩopiã parẽtũ caſſa pot adulatiõe fruſtrari: ſed inuictus
neceſſariis miniſtradis debere ĩtelligi. iubẽte enĩ dno: ut filii alerẽt parẽtes paupes: & redderẽt bñficia ſenibus:
quæ paruuli acceperãt. Scnbæ & Phariſæi ecõtra docebãt filios: ut parẽtibus rnderẽt. Corban. hocẽ donũ qd;
altari pollicitus ſũ: & in tẽpli dona pmiſi: ſi tu a me acceperis cibos: uertet in refrigeriũ tuũ. Atq; ita fiebat: ut
egẽtibus pr̃e & mre: ſacriſiciũ offerrẽt filii:qd ſacerdotes ſcribæq; cõſumerẽt. Si ergo apoſtolus pauperes uidu
as: eas tamẽ quæ adoleſcẽtulæ ſunt & nulla debilitate frangunt᷑: cogit ſuis manibus laborare: ne grauet eccle/
ſia: & poſſit anus uiduas ſuſtẽtare: qua excuſatiõe utit᷑: quæ opibus mũdi affluit?quæ põt etiã aliis miſtrare
& de iniquo mãmona ſibi facere amicos: qui poſſint eã in æterna tabernacula recipere/ Simulq; conſidera: ꝙ
uidua non eligatur niſi unius uiri uxor: & nos putabamus ſacerdotum hoc tantum eſſe priuilegium: utnon

rrrrereee

Ani

nol

lus
lias

co

ſu:

dent

cot
zuti⸗
Mleli
ſic
deni
lcop
ſaluea

teltan

mil

ſieri

rte
Wwot.
Dian
8s 1

dſ

ſcen
nete
thu
uns
mie

t

ln.
lie
ſal
We⸗
ualn
fün
u
n
Ut
lon
nn
en
wbi

. ded
Idube
le ,ur
sii
üper
enull;
trach
zut dic
educ
deus
uiuens
eci
tx ſüt
llit.
ine me
miee:
enulli
nepp

neal/

w
utN
uidus
usſty
lg
tinus
ltnu
deſe⸗
rtuo⸗
iut
inu⸗
gu⸗
tio
to:
tla
/
non
ogi
lehis
llcit
iduis
tri
quo
Am
aho
0 di
ictus
bus:
igl
trut
idu
e⸗
ar

nont

admittat᷑ ad altareniſi qunã habuerit uxorẽ. Nõ ſolũ enĩ abofficio ſacerdotii digamus excluditur: ſed abele/
moſyna eccleſiæ dũ ĩdigna putat᷑ ſtipe: quæ ad ſecũda cõiugia deuoluta eſt: qꝗᷓ in lege ſacerdotali teneat᷑ & lai/

cus: qui talẽ pᷣbere ſe debet: ut poſſit eligi in ſacerdotiũ. Modo enĩ eligit᷑: ſi digamus fuerit. Porro eliguntur ex

laicis ſacerdotes. Ergo & laicus tenet᷑ madato: p qd ad ſacerdotiũ peruenit. Aliud eſt: qd uult apoſtolus: aliud
qcdcogit᷑ uelle. Vt cõcedat ſecũda mr̃imonia: mex eſt ĩcontinẽtiæ: nõ illius uoluntatis. Vult eſſe oẽs ſicut ſeip

ſũ: & ea cogitare quæ dei ſũt: & ſolutos nequaꝗᷓ ultra alligari. Sed ſi labẽtes ꝑ ĩcontinẽtiã ad baratrũ ſtupri ui

derit puenire: digamie porrigit manũ. ut cũ uno magis: ꝗ cũ pluribus uolu tent᷑. Quod nequaꝗᷓ amare dictũ:

& cõtra apoſtoli regulã ſecũdus nuptiator exaudiat. Duæ enĩ ſũt apoſtoli uoluntates. Vna qua pcipit. Dico
aũt ĩnuptis: & uiduis: bonũ eſtiillis: ſi ſic pmanſerit: ſicut ego: Altera qua ĩdulget. ſi aũt nõ ſe cõtinẽt: nubãt.
Melius eſt enĩ nubere:qꝗᷓ uri.Primũ qd uelit: deĩde qd cogat᷑ uelle:demõſtrat. Vult nos remanere poſt nupti/
as:ſicut ſeipſũ. Et ppoſitæ btĩtudis apoſtolicũ ponit exẽpluũ. Sin aut nos uiderit nolle: qd ipſe uult: ĩcontinen

tiæ nræ tribuit ĩdulgentiã. Quã ex duabus eligimus uolũtatẽqd magis uult: & qd per ſe bonũẽ Aut qd ma

li cõparatione fit leuius: & quodãmodo nec bonũ eſt:qa pᷣfert᷑ malo? Ergo ſi eligimus: qd apoſtolus nõ uult:

ſed uelle cõpellit᷑: imo acqꝗeſcit deteriora cupiẽtibus:nõ apoſtoli: ſed nr̃am facimus uolũtatẽ. Legimus ĩ ueteri
teſtamẽto: Põtifices ſemel maritos: & filias ſacerdotũ: ſi uiduæ fuerĩt: ueſci debere de Ccerdotalius cibis:mor
tuiſq; ſicut prñ: & mĩi: ſic exhibendũ ĩferiaꝶ officiũ. Sin aũt alios uiros accepint: alienas eas a pr̃e & a ſacrificiis
fieri: & ĩter externas debere reputari. Quod ꝗdẽ obſᷣuat & gẽtilitas in cõdẽnationẽ nii: ſi hocnõ exhibeat ueri/
tas Xpo: qd tribuit mẽdaciũ diabolo: qui & caſtitatẽ reppit ꝑditricẽ. Hierophanta apud athenas euitat uirũ:

& æterna debilitate fit caſtus. Flamẽ unius uxoris ad ſacerdotiũ admittit᷑: Flaminica quoq; unius mariti eligit᷑
uxor. Ad tauri ægyptii ſacra ſemel maritus aſſumit᷑: ut omittã uirgĩes Veſtæ & Apollis Iunoniſq; Achiuæ &
Dianæ ac Mineruæ quæ ppetua ſacerdotii uirgĩtate marceſcũt. Stringã breuiter reginã carthaginis: quæ ma/

gis ardere uoluit: ꝗᷓ Hiarbæ regi nubere. & Haſdrubalis uxorẽ: quæ apphenſis utraq; manu liberis:in ſubie/
Ctüũ ſe pcipitauit ĩcẽdiũ: ne pudicitiæ dãna ſẽtiret. Et Lucretiã quæ amiſſa gloria caſtitatis noluit pollutæ con/

ſciẽtiæ ſupuiuere. Acne multa lõgo mone cõtexã: quæ potes de pᷣmo cõtra louinianũ uolumĩe in ædificatio/
nẽ tuã ſumere: unũ tm: qd in pria tua geſtũ eſt: repetã: ut ſcias pudicitiã etia barbaris ac feris: & ſãguĩariis gẽ/
tibus eſſe uenerabilẽ. Gens Teutonũ ex ultimis Galloꝶ oceani atq; germaniæ pfecta littoribus: oẽs gallias in
undauit: ſæpiuſq; cæſis romanis exercitibus: apud aquas ſectias: Mario pugnãte: ſupata eſt. Quoꝶ trecentæ
mr̃onæ: cũ aliis ſe uiris captiuitatis cõditione tradẽdas eſſe didiciſſẽt: pmũ cõſulẽ depcatæ ſũt ut tẽplo Cæreris
ac Veneris in ᷣuitiũ traderent. Quod cũ nõ ĩpetrarẽt: ſubmouẽte eas lictore paruulis c?ſis liberis: mane mor
tuæ ſũt reptæ:ſi uffocatis laqᷓo faucibus: & mutuis cõplexibus ſe tenẽtes. Quod igit᷑ harbaræ caſtitati nõ potu/
it ĩferre captiuitas: hoc mr̃ona nobilis faciet! & expiet alteꝶ uiꝶ: quæ porẽ aut bonũ ꝑdidit. aut malũ expta ẽ:
ut rurſũ cõtra iudiciũ dei facere nitat᷑: Quid ſi ſtatĩ ſecũdũ pdiderit?ſociet᷑ & tertio! & ſi ille dormierit: in qrtũ

qntũq; ꝓcedat: ut nihil ſit quo a meretricibus differat: Oi rõne uiduæ ꝓuidẽdũ eſt ne caſtitatis pᷣmos excedat

limites. Quos ſi exceſſerit: & uerecũdiã ruperit mronalẽ:ĩ oẽm debacchabit᷑ luxuriã: ita ut pphetã mereat᷑ au

dire dicentẽ: facies meretricis facta eſt tibi. Impudorata es tu. Quid igit᷑ dãnamus ſecũda mr̃imonia mĩme

ſed prima laudamus. Abiicimus de eccleſia digamos abſit.ſed monogamos ad cõtinentiã ꝓpuocamus. In arca
Noe:nõ ſolũ munda: ſed & ĩmunda fuerũt aĩalia. habuit & hoĩes: habuit & ſerpẽtes. In domo quoq; magna
uaſa diuerſa ſũt. aliaĩ honorẽ:alia ĩ cõtumeliã. Et & crater ad bibendũ: eſt & matula ad ſecretiora naturæ. Nã
cũ in ſemẽte terræ bonæ cẽteſimũ & ſexageſimũ & trigeſimũ fructũ euãgelia doceãt: & cẽtenarius pro u irgĩta
tis corona pᷣmũ gradũ teneat: ſexagenarius pro labore uiduaꝶ in ſecũdo ſit numero. Tricenarius fœdera nu/
Ptiaꝶ ipſa digitoꝶ cõiunctiõe teſtet᷑: digamia in quo erit numero: ĩmo extra numeꝶ. Certe in bona terra non
orit᷑: ſed in uepbus: & ſpinetis uulpiũ quæ Herodi ĩpiiſſimo cõparant᷑: ut in eo ſe putet eſſe laudabile ſi ſcor/
tis melior ſit: ſi publicaꝶ libidinũ uictimas ſupꝑet:ſi uni ſit ꝓſtituta:nõ pluribus. Rẽ dicturus ſũ ĩcredibilẽ: ſed
multoꝶ teſtioniis approbabo. An annos plurnimos:cũ in chartis eccleſiaſticis iuuarẽ Damaſũ Romanæ urbis
epᷣm: & oriẽtis atq; occidẽtis ſynodicis cõſie ultationibus rñũderẽ: uidi duo ĩter ſe paria uiliſſimoꝶ e plæbe hoĩum
cõparata. unũ q.xx. ſepeliſſet uxores: alterã quæ uiceſimũ ſ. ecũdũ habuiſſet maritũ. Et extremo ſibi: ut ipſi pu
tabãt mñimonio copulatos ſũma oĩum expectatiõe: uiroꝶ piter ac fœminaꝶ: poſt tantas rudes ꝗs quẽ pus ſe
pulturæ efferret: uicit maritus. & totius urbis populo cõfluẽte coronatus & palmã tenẽs: adorãſq; p ſingulos
ſibi acclamãtes: uxoris multinubæ feretrũ p̃cedebat. Quid dicemus tali mulieri? Nẽpeillud: qd dns ſamarita
næ uigintiduos habuiſti maritos: & iſte a quo nunc ſepelieris: nõ eſt tuus. Itaq; obſecro te religioſa ĩ Xpo filia:
ut teſtionia ipſa nõ noueris: ꝗbus ĩcontinẽtibus: & misis ſi ubuenit᷑: ſed illa potius lectites: qbus pudicitia co/
ronat᷑. Sufficit tibi ꝙ pdidiſti pᷣmũ uirgitatis gradũ: & per tertiũ ueniſti ad ſecũdũ: ideſt ꝑ officiu cõiugale: ad
uiduitatis cõtinentiã. Extrema ĩmo abiecta: ne cogites: nec aliena: & lõge poſita exẽpla pquiras. habes auiam:
mĩem: & amitã. quaꝶ tibi abũdans imitatio: atq; doctrina: & præcepta uiuẽdi: norma uirtutum eſt. Si enim
multæ in cõiugio uiuentibus adhuc uiris intelligunt illud apoſtoli. omnia licent: ſed non omnia expediunt &
caſtrant ſe propter regna cælorum: uela ſecũda natiuitate poſt lauacrum exconſenſu: uel poſt nuptias ex ar/

dore fid ei cur uidua: quæ iudicio dei uirum habere deſinit: non illud lætabuda congeminet. Dominus dedit:

Cxxxvii.

Sevrvij

dũs abſtulit: & oblatã occaſionẽ arripiat libertatis: ut ſui corporis hẽat ptãtem. nec rurſũ ancilla fiat hominis.
. . —— . „ — » ₰ . . . — — * — ₰
Et certe multo laborioſius eſt nõ frui eo: qd hẽas:ꝗᷓ deſiderare qd amiſeris. Vnde & uirgĩtas ĩ eo faciliorẽ: qd

carnis incẽtiua nõ nouit: & uiduitas in illo ſollicitior: ꝙ pᷣteritas aĩo recolit uoluptates: maxime ſi ſe uiꝶ putet

didiſſe nõ pᷣmiſiſſe. quoꝶ alteꝶ doloris: alteꝶ gaudii eſt. Prima hoĩum creatura nos doceat plures nuptias re
futare. Vnus Adã: & una Eua: imo una ex eo coſta ſeparat᷑ ĩ fœminã: rurſũq; qd diuiſũ fuerat nuptiis copula
tur: dicẽte ſcriptura:erũt duo in carne una: nõ in duas: nec in tres. Propter qd relinqᷓt homo pr̃em & mr̃em: &
adhærebit uxori ſuæ: certe nõ uxoribus. Quod teſtimoniũ Paulus ediſſerẽs ad Ap̃m refert & ad eccleſia: ut pri

mus Adã in carne: ſecũdus ĩ ſpu monogamus ſit. Sit una Eua mĩ cũctoꝶ uiuẽtiũ: & una eccleſia parẽs ofvſum

xpᷣianoꝶ. Sicut illã maledictus Lamech in duas diuiſit uxores: ſichãc hæretici in plures eccleſias lacerãt: quæ

iuxta Apocalypſim Ioannis ſynagogæ magis diaboli appellãdæ ſũt: ꝗᷓ Xpi cõciliabula. Legimus in carminũ li

bro.Ix. ſunt reginæ: &. lxxx. cõcubinæ: & adoleſcẽtulæ quaꝶ nõ eſt numerus. Vna eſt colũba mea: pfecta mea:
una eſtmr̃is ſuæ electa genitricis ſuæ. Ad quã ſcribit idẽ Ioãnes epiſtolã. Senior electæ dñæ: & filiis eius: ſed &
in arcã quã Petrus apoſtolus ſub typo interpᷣtat᷑ eccleſiæ: Noe cũ tribus filiis ſingulas nõ binas uxores ĩtrodu/
xit. Etiã de ĩmundis aĩalibus bina ſumunt᷑: maſculus & fœmina:ut ne in beſtiis qdẽ: ſerpẽtibuſq;: crocodilis
ac lacertis: digamia habeat locũ.ꝙ ſi deĩmundis ſeptena ponunt ideſt ĩparia: & in hoc uirgĩtatis ac pudicitiæ

palma mõſtrat᷑. Egreſſus enĩ de arca Noe:deo uictimas ĩmolauit: nõ utiq; de pani ſed de ĩpari numero: qa al/

teꝶ fœtibus atq; cõiugio: alteꝶ ſacrificio pparatũ eſt. At qui pr̃iarchæ nõ ſingulas habuerũt uxores. ĩmo & cõ

cubinas habuere plurimas. Et ne hoc paꝶ ſit: Dauid multas: & Salomò habuit innumerabiles: Iudas ad Tha

mar: quaſi ad ſcortũ ĩgredit & iuxta occidentẽ lr̃am Oſee ꝓpheta nõ ſolũ meretrici: ſed etiã adulteræ copulat᷑

Quod ſi & nobilis iure cõcedit᷑:adhĩniamus ad nos fœmĩas: & in exẽplũ Sodomæ & Gomorræ ab ultimo die

depᷣhendamur uẽdentes: & emẽtes. nubẽtes: & nuptui tradẽtes. ut tũc ſit finis cõiugii: q terminus uitæ. ꝙ ſi
& poſt diluuiũ: & an uiguit iſta ſnĩa: creſcite: & multiplicamini: & replete terrã: qd ad nos in quos fines ſæcu/
loꝶ deuenerũt ꝗbus dicit᷑: ts breue eſt: & iã ſecuris ad radices arboꝶ poſita eſt: quæ ſiluã legis & nuptiaꝶ euã
gelica caſtitate ſuccidat? Ipᷣs amplexãdi: & tps lõge fieri ab amplexibus. Hieremias captiuitate ꝓpinqua uxo/
rẽ ꝓphibet᷑ derbe⸗ Eechiel in babylone mortua eſtinꝗt uxor mea: & aptũ eſt inqt os meũ. Nec ducturus uxo
rẽ: necille qui duxerat: poſſũt ĩ ope cõiugali libere ꝓphetare. Oliĩ gloriæ erat illũ audire uerſiculũ. Filii tui ſicut
nouellæ oliuaꝶ in circuitu mẽſæ tuæ: & uideas filios filioꝶ tuoꝶ. Nuc de cõtinentibus dicit᷑: qui adhæret dno
unus ſpũs eſt. Et adhæſit aĩa mea poſt te: me ſuſcepit dextera tua. Tũcoculũ pro oculo. nũc uerberãti maxillã
pᷣbemus & alterã. illò tpe bellatoribus dicebat᷑: accingere gladio tuo: ſup femur tuũ potẽtiſſime. modo audit

Petrus cõde gladiũ tuũ in uaginã ſuã. Qui eni gladio pcutit gladio moriet᷑. Hæc dicimus nõ ſeparãtes legẽ &

euãgeliũ:ut Martion calũniat᷑: ſed unũ atq; eundẽ ſuſcipientes deũ. qui pro uarietate tẽpoꝶ atq; cauſaꝶ pᷣnci
pio & fine ſerit: ut metat. plãtat: ut habeat: qd ſuccidat.iacit fundamentũ:ut ædificio cõſumato culmẽ impo
nat. Alioqn ſi ad ſacr̃a uentamus: & futuroꝶ typos: nõ nro arbitrio: ſed apoſtolo diſſerente: Agar & Sara: uel
mons Sina & Syon duo teſtamẽta ſignificãt. Lia lippiẽtibus oculis: & Rachel quã Iacob amabat plurimũ:ſy
nagogã eccleſiãq; teſtant᷑. Vnde & Anna půus ſterilis: feruẽte ubertate fœcũdior eſt. Licet & monogamia nos
in Iſaacac Rebeccaq; pceſſerit: cuius ſolius partus dni reuelatio eſt. Neculla alia fœæmiĩaꝶ deũ per ſeipſã conſu
luit. Quid loquar de Thamar quæ Eſron: & Phares geminos fudit infantes? In quoꝶ natiuitate diuiſa mate/
ria: duos populos ſeparauit. Et ligata manus coccino cõſciam iudæoꝶ: iã tũc Ap̃i paſſione reſpſit. Ac de ſcor/
to ꝓphetico cuius ſimilitudo uel eccleſiã ſignificat de gẽtibus cogregatã: uel qd ipſi loco cõuenit magis: ſyna/
gogã pᷣmũ aſſũptã de idolatris per Abrahã: & Moyſẽ. Deĩde poſt adulteriũ: & negationẽ Saluatoris: ſedẽtem
plurimo tpe ſine altari: ſacerdotibus & ꝓphetis: & uiri & p̃ſtini cõſortiũ pᷣſtolantẽ: ut poſtꝗᷓ ſubintrauerit ple
nitudo gẽtiũ: tũcoĩs iſrael ſaluus fiat. Quaſi in breui tabella latiſſimos terraꝶ ſitus oſtẽdere uolui. ut ꝑgã ad
alias quæſtiunculas: quaꝶ prima de Annæ cõſilio eſt.
Sola ne perpetua mœrens carpere iuuenta:
Nec dulces natos ueneris:nec pᷣmia noris:
Id cinerẽ:aut manes credis curare ſepultos Cui breuiter rũdit eaipſa quæ paſſa eſt.
Tu lachrymis euicta meis: tu pᷣma furentẽ:
His germana malis oneras: atq; obiicis hoſti.
Nõ licuit thalami expertẽ ſine crimine uitam.
Degere more feræ: tales nec tangere curas.
Non ſeruata fides cineri promiſſa ſichæi.

Proponis mihigaudia nuptiaꝶ: ego tibi opponã pyrã gladiũ & ĩcẽdiũ. Nõ tãtũ boniẽ ĩ nuptiis:qd ſpamus:

ꝗtũ mali:qd- accicere põt:& timẽdũ ẽ. Libido enĩ trãſacta ſemp ſui relinꝗt pœnitudinẽ: nun ꝗq; ſatiat᷑.& exti
Cta iten reaccẽdit Vſu creſcit:& deficit.nec rõni paret:quæ ĩpetu ducitur.ſed dices.Amplæ opes & diſpẽſatio
rei familiaris egẽt auctoritate uiri. ſ. & perierunt domus cælibũ. Et niſi cũ ſᷣuulis tuis ipſa ſᷣuieris: familiæ tuæ

ĩperare nõ poteris. Auia tua:mi:& amita nõne auctoritatis pᷣſtinæ:honoriſq; maioris ſũt:dũ eas & tota pꝓuĩcia
& eccleſiaꝶ pncipes ſuſcipiũt: ergo milites & pegrinãtes ſine uxoribus ſua hoſpitalia nõ regũt? & nec ĩuitãt ad

Gi
ſinte
turil
gine
here
mot
leg
heas
1
ren

mi
uich
li
tĩ
mnus
i
cbi
in
tha
hab⸗

bem

titi

dici

minis,
terg
LPuter
Ptuagte
copola
tem:.
iutpti
0ium
it: qux
minült
kimen
s:ſe
itrodu⸗
Cocliis
udicinr
o:gaal
no c
ad The
copule⸗
imode
tr
slecu/
takeni
uauro-
rusno
tuiſicut
etetuo
mauli
aucit
lepio⸗
n
unpo
aruel
nos
nſu
nate
ſot /
na
detem
utple

i

ms!
Keri
beſatio
irtus
puic

titad

cõuiuia nec ĩuitant᷑ quaſi nõ poſſis ꝓbatæ ætatis hr̃e famulos uel liberos: in quoꝶ nutrita es manibus: ꝗq præ
ſint domui: uel ad publicũ rñdeant: tributa pſoluant. qui te ſuſcipiant: ut patronã: diligãt: ut aluũnã: uenerẽ/
tur: ut ſanctã? Quære pᷣmũ regnũ dei: & hæc oĩa opponent tibi. Si de ueſte cogitaueris: Iilia tibi de euangelio
ꝓponunt᷑. Si de cibo: remittenis ad aues: quæ nõ ſerũt: neq; metunt: & pr̃ tuus cæleſtis paſcit illas. quãtæ uir/
gines & uiduæ abſq; ulla ſorde rumoris: ſuã ſubſtantiã gubernarũt? Caue ne iungaris adoleſcẽtulis. ne his ad
hæreas: ꝓpter quos apoſtolus cõcedit ſecũda mr̃imonia: & ſuſtineas in media traquillitate naufragiũ. Si Ti/
motheo dicit adoleſcẽtiores uiduas deuita. Et iteꝶ. Ama anus: ut mr̃es adoleſcẽtulas: ut ſorores cũ oĩ caſtita⸗
te: quare tu me cõmonẽtẽ nõ audias Fuge ꝑſonas: in ꝗbus põt male cõuerſationis eẽ ſuſpitio. Nec paratũ ha
beas illud e triuio. Sufficit mihi cõſcia mea:nõ curo 93 deme loquant᷑ hoĩes. Et certe apoſtolus ꝓuidebat bo/
na:n õ ſolũ corã deo:ſed etiã corã hoĩbus.ne pillũ nomẽ dei blaſfemaret᷑ in gẽtibus. habebat utiq; ptãtẽ ſoro
res mulieres circũducẽdi. ſed nolebat ſe iudicari ab ĩfideli cõſcia. & cũ poſſet de euangelio uiuere diebus acno/
ctibus laborabat manibus ſuis: ne quẽ grauaret credẽtiũ. Si ſcandalizat inqt eſca fratrẽ: in æternum carnẽ nõ
mãducabo. Dicamus & nos: ſi ſcandalizat inqt ſoror illa: & ff: non unũ: & alteꝶ: ſed totã eccleſiã: nec ſororẽ
uidebo:nec fr̃em. Melius eſt rẽ ſamiliarẽ minui:ꝗᷓ ſalutẽ aĩæ pire. Melius eſt amittere qd uelimus: nolimus:
aliqn pituꝶ eſt. Melius eſt ſponte dimittere ꝗᷓ id amittere: pro quo oĩa dimittẽda ſũt. Quis nrm: nõ dicã cubi
tũ: ckenorme eſt: ſed unius unciolæ decimã partẽ adiicere põt ad ſtaturã ſuã Et ſollicitæ ſi umus: qd maduce
mus: aut ꝗd bibamus? Ne cogitemus ergo de craſtino. Sufficit diei malitia ſua. Iacob frem fu giẽs: magnis in
pr̃is domo diuitiis derelictis: nudus pgitin meſopotamiã. & ut nobis fortitudis ſuæ pᷣberet exeplũ:lapide ca/
piti ſuppoſito ſuo: uidit ſchalã ad cælũ uſq; ſubrectã: & dũm ĩnitentẽ ſuꝑ eã.ꝑ quã aſcẽdebãat angeli: & deſcẽ
debat: ut nec pctõr deſpet ſalutẽ: nec iuſtus de ſua uirtute ſecurus ſit. Atq; ut multa pᷣterea (neq; eni tpᷣs eſt:ut

aſſũpti teſtimonii oĩa diſſerã)poſtannos. xx. diues dũs & paterditior: qui dudũ iordanẽ in baculo traſierat cũ

tribus turmis gregũ in priam reuertit᷑. Apoſtoli toto orbe pegrini: no æs in zona: nõ uirgã in manu: nõ caligas
habuere in pedibus: & tñ dicere poterãt: nihil hũtes: & oĩa poſſidẽtes. & auꝶ & argẽtũ nõ eſt nobis:qd auũc ha

bemus: in noĩedni nri Ieſu xpᷣi damus: ſurge: & ambula. Nõ eni erãt diuitiaꝶ ſarcina p̃grauati. Et ideo ſtãtes

cũ Helia in foramie petræ ꝑ anguſtias acus traãſire poterãt. & poſteriora dni cõtẽplari. Nos uero ardemus aua

ritia: & cõtra pecunias dilt putãtes: auro ſinũ expãdimus. Nihilq; nobis ſatis eſt. Et illud: qd de Megarenſibus

dicit᷑:iure mibis coaptari põt. Aedificãt quaſi ſempꝑ uicturi:uiuut quaſi altera die morituri. Et hæc facimus ga
dñi uerbis nõ credimus.Et qa ætas optata cũctis nõ uiciniã mortis: quæ debet᷑ mortalibus lege naturæ:ſed caſ

ſa ſpe annoꝶ nobis ſpatia pollicet᷑. Nemo enĩ tã fractis uiribus: & ſic decrepitæ ſenectutis eſt: ut non putet ſe

unu adhuc annu eſſe uictuꝶ. Vñ ſi ubrepit obliuio cõditionis ſuæ: ut terrenũ aĩal: & iã iãq; ſoluendu erigatur
in ſuꝑbiã: & aĩo cælũ teneat. Veꝶ qd ago? fracta naui de mercibus diſputo. Qui tenebat: de medio fit: & no in
telligimus Antixpᷣm appropinꝗre quẽ dns leſus xpᷣs ĩterficiet ſpu oris ſui. Ve pᷣgnãtibus: & nutriẽtibus ĩ illa
die: quoꝶ utrũq; de fructibus nuptiaꝶ eſt. Præſentiũ miſeriaꝶ pauca pcurrã:ꝙ rari hucuſq; reſidemus nõ nr̃i
meriti ſed dni miſericordiæ eſt. Innumerabiles & ferociſſimæ natiões uniuerſas gallias occuparũt. ꝗcqd inter
alpes & pyrenæũ eſt: qd oceano & rheno icludit᷑: Quadus: Vandalus: Sarmata: Halani: Gipedes: Heruli: Sa
xones: Burgudiones: Alemani: & o lu gẽda reſpublica:hoſtes pãnonii uaſtarũt. Etenĩ Aſſur uenit cũ illis. Ma
gontiacũ nobilis quondã ciuitas capta: atq; ſubuerſa eſt: & in eccleſia multa hoĩum milia trucidata. Vagiões
lõga obſidione deleti. Remoꝶ urbis pᷣpotẽs Ambiani: Atrebatæ: extremiq; hoĩum morini: Tornacũ: Nemete
Argẽtoratũ: trãſlatæ in germaniã. Aqtaniæ: nouẽq; populoꝶ Lugdunẽlis: & Narbonenſis ꝓuinciæ pᷣter pau
cas urbes populata ſũt cucta. Quas & ipſas foris gladius: ĩtus uaſtat fames. Nõ poſſũ abſq; lach rymis Tolo/
ſæ facere mẽtionẽ: quæ ut hucuſqʒ nõ rueret: ſancti ep̃i Exuperii merita p̃ſtiterũt. Ip̃æ Hiſpaniæ iã iãq; peritu
ræ quotidie cõtremiſcũt: recordãtes irruptionis Ambricæ. Et ꝗcqd alii ſemel paſſi ſut: illæ ſemꝑ timore patiũ/

tur. Cætera taceo ne uidear de dei deſpare clæmẽtia: oli a mar potico: uſq; ad alpes Iulias: nõ erãt nfa: quæ nr̃a

ſũt. Et ꝑannos.xxx.fracto Dãnubii limite in mediis romani ĩ perii regionibus pugnabat᷑. Aruerunt uetuſtate
lachrymæ:pᷣter paucos ſenes:oẽs in captiuitate: & obſidione gñati. Nec deſiderabãt: quã nõ nouerãt libertatẽ

Quis hoc crederet: quæ digno ſᷣmone hiſtoriæ cõprehendẽt: Romã ĩ gremio ſuo:nõ pro gloria: ſed pro ſalute
pugnare imo ne pugnare quidẽ: ſed auro & cũcta ſupellectile uitã redimere? Quod non uitio pncipũ qui uel

religioſiſſimi ſũt: ſed ſcelere ſemibarbari accidit pditoris: qui nr̃is cõtra nos opibus armauit inimicos: æterno
quondã dedecore romanũ laborabat iĩ periũ: ꝙ gallis cũcta uaſtãtibus: fuſoq; apud Italiã exercitu: Romã Brẽ/
nius ĩtrauit. Nec pᷣſtinã poterat abolere ignominia donec & gallias genitale galloꝶ ſolũ & gallogræciã: ĩ qua
cõſederãt oriẽtis occidẽtiſq; uictores: ſuo ĩperio ſi ubiugaſſet. Annibal de hiſ paniæ finibus orta tẽpeſtate cum
uaſtaſſet Italiã:uidit urbẽ: nec auſus ẽ obſidere. Pyrrhu tãta tenuit romani noĩs reuerẽtia: ut deletis oĩ bus: e
ꝓpinquo recederet loco:nec audebat uictor aſj picere:quã regũ didicerat ciuitatẽ:& tñ pro hac iniuria:non eni
dicã ſuꝑbia: quæ bonos exitus habuit: alter toto orbe fugitiuus: tandẽ Bithyniæ mortem ueneno repperit. Al
ter reuerſus in priam ſuã in ſuo regno occubuit. Et utriuſ. ꝓuiciæ romanis populi uectigales ſũt. Nuc ut oĩa
vſßo fine eueniãt: p̃ter nr̃a quæ amiſimus:nõ habemus qd uictis hoſtibus offeramus. Potẽtiã romanæ urbis
ardẽs Poeta deſcribẽs ait. Quid ſatis ẽ: ſi roma paꝶ ẽqc;nos alio mutemus elogio. Quid ſaluũẽ ſi roma pit:
. „QXXXVIII.

Rxvüſ.

Non mihi ſi linguæcentum ſint: oraq; centum:
Ferrea uox: omnes captorum dicere pœnas:
Omnia cæſorum percurrere nomina poſſum.
Echæcipſa quæ dixi piculoſa ſũt: tã loq ntibus: ꝗᷓ audientibus: ut necgenitus qdẽ liber ſit nolẽtibus: ĩmo nec
audiẽtibus nobis flere: quæ patimur. Rñde mihi chariſſima in Xpo filia: inter iſta nupturaes? quẽ acceptura
uiꝶ Credo fugituꝶ:aut pugnatuꝶ. Quid utrũq; ſequat intelligis .Et pro Feſcẽnino carmi e: terribilis tibi rau
co ſonitu: buccina cõcrepabit: ut quas habes pnubas habeas forte lugentes: aut ꝗbus delitiis affluas: quæ poſ/
ſeſſionũ tuaꝶ redditus pdidiſti: quæ obſeſſã familiolã tuã morbo & famecernis cõtabeſcere? Sed abſit: ut de
te talia ſẽtiã: ut ſiniſtꝶ ꝗppiã ſuſpicerde ea: quæ ſuã dño aĩam cõſecrauit. Nõ tã tibi ꝗᷓſ ub tuo noĩe aliis ſum
locutus: quæ uitioſæ: aut curioſæ: aut uerboſæ domos circũeunt mionaꝶ: quaꝶ deus uẽter eſt: & gloria in cõ/
fuſione eaꝶ: quæ nihil aliud de ſcripturis: niſi digamiæ p̃cepta nouerũt: quæ in aliaꝶ corpore ſua deſideria cõ
ſolant᷑:ut qd ipſæ fecerũt: alias facere uideãt: & malaꝶ ſocietate palpent᷑: quarũ cũ ĩ pudentiã & ꝓpoſitiones
apoſtolicaꝶ ſnĩaꝶ interpretatione cõtriueris.ᷣ legito quõ tibi in uiduitate ſi eruanda uiuendũ ſit librũad Euſto
chiũ de uirginitate ſeruãda & alios ad Furiã atq; ſaluinã: quaꝶ altera Probi quondã cõſe ulis nurus: altera Gil-
donis. qui Africã tenuit filia eſt. Hic libellus de monogamia ſub noie tuo titulũ poſſidebit.

—.ẽ—— —

*

¶Ad Principiã uirginẽ deobitu & uita Marcellæ: cuius illuſtre uiduitatis exẽplũ mento poſt pcepta ſubiicit.
Argumentum.
rcellã illuſtrẽ fœminã uidualis caſtimoniæ decus miris effert p̃coniis: quæ uiro ſeptimo mẽſe ſi ublato

petuo ſe pudicitiæ dedicauit: ipſius ſtudiũ in ſcripturis cõtinẽtiã grauitatẽ reliquaſq; uirtutes enarrãs:

&£ 2 ma illuſtriũ fœminaꝶ monaſticã ꝓfeſſã uitã ſua imitatione plurimas uirgines excitarit. Refert ſua illa

doctrina in ſcripturis edoctã: & tã curioſe ipᷣm ĩterrogaſſe: ut qcqd longa meclitatiõe pᷣceperat hæc pene totũ

didicerit atq; poſſederit. Tantæ fidei fuiſſe affirmat: ut hæretica tẽpeſtas Romæ exorta eius inſtinctu & conſi

lio deleta ac dãnata ſit: ubi & gotthicã cladẽ: & romanæ urbis recenſet excidiũ: in quo dura perpeſſa & ſodalis
uirgĩtate ſeruata poſt menſes aliquot beato fine quieuit. Epiſtola.
Aepe & multũ flagitas uirgo Xpi Principia: ur memoriã ſanctæ fœmiĩæ Marcellæ lt̃is recolã. & bo/
nũ. quo diu fruiti ſumus: etiã cæteris noſcẽdũ imitandũq; deſcribã. ſatiſq; doleo: ꝙ hortaris ſpõte
currentẽ. & me arbitraris ĩdigere pcibus: qui ne tibi quidẽ in eius dilectione cõcedã: multoq; plus ac
cipiã:ꝗᷓ tribuã bũficii: tataꝶ recordatione uirtutũ. Nã ut hucuſq; reticerẽ: & biẽniũ pᷣterirẽ ſilẽtio: nõ fuitdiſſi
mulationis: ut male æſtimas: ſed triſtitiæ incredibilis: quæ ita meũ oppᷣſſit a‚ĩum: ut melius iudicarẽ tacere in
pñtiaꝶe: ꝗᷓ nihil dignũ illius laudibus dicere. Neq; uero Marcellã tuã ĩmo meã: & ut uerims loqt nram: oĩumq;
Ictõgꝶ: & pprie romanæ urbis ĩclytũ decus: ĩſtitutis rhetoꝶ pdicabo: ut exponã illuſtrẽ familiã: alti ſanguis de
cus: & ſtemmata per cõſules & pᷣfectos pᷣtorio decurrẽtia. Nihil in illa laudabo: niſi qd;' ꝓpriũ eſt: & eo nobili/
us ꝙ opibus & nobilitate cõtẽpta: facta ẽ paupꝑtate & humilitate nobilior: orbata pris morte: uiro quoq; poſt
nuptias ſeptimo mẽſe pᷣuata eſt. Cũq; eã Cærealis: cuius claꝶ ĩter cõſules nomẽ eſt: ꝓpter ætatẽ & antiquitatẽ
familiæ: & inſignẽ: qd maxime uiris placere cõſueuit: decorẽ corporis: ac moꝶ tẽperantiã: ambitioſus peteret:
ſuaſq; longæuus polliceret᷑ diuitias: & nõ quaſi in uxorẽ: ſed quaſi in filiã uellet donationẽ trãſſundere. Albi/
naq; mater tã clau pᷣſidiũ uiduitate domus ultro appereret illa ridit: ſiuellẽ nubere: & non æternæme cuperẽ

pudicitiæ dedicare: utiq; maritũ ꝗᷓrerẽ nõ hæreditatẽ. Iloq; mãdante: poſſe & ſenes diu uiuere: & iuuenes cito

mori: elegãter luſit. Iuuenis ꝗdẽ põt cito mori: ſed ſenex diu uiuere nõ põt. Qua ſnĩa repudiatus: exẽplo cæte
ris fuit: ut eius nuptias deſperarẽt. Legimus in euãgelio ᷣm Lucã. & erat anna ꝓphetiſſa filia Phanuelis de tri
bus Aſſer: & hæc puectæ ætatis in diebus plurimis. uixeratq; cũ uiro ſuo annis ſeptẽ a uirgitate ſua. & erat ui/
dua annis. lxxxiiii. nec recedebat de tẽplo. ieiuniiſq; & obſectatiõibus dño ſeruiẽs nocte ac die. nec miꝶ ſi uide/
re meruit Saluatorẽ: quẽ tanto labore ꝗᷓrebat. Cõferamus. vii. annos. ſeptẽ mẽſibus ſpare Apᷣm & tenere natũ
cõfiteri: & in crucifixũ credere: & paruulũ nõ negare: & uiꝶ gaudere regnantẽ. Nõ facio ullã inter ſctas fœmi-
nas differentiã. qdnõnulli inter ſãctos uiros & eccleſiaꝶ pᷣncipes ſtulte facere cõſueuerũt. ſed illo tendit aſſer/
tio: ut quaꝶ unus eſt labor:unũ & pᷣmiũ ſit. Difficile eſt in maledica ciuitate. & in urbe in qua orbis quõdã po
pulus fuit palmaq; uitioꝶ:ſi honeſtis detraherẽt: & pura ac mũda macularẽt: nõ aliqua ſiniſtri rumoris fabu/
lã trahere. Vnde quaſi rẽ difficillimã: & pene ĩpoſſibilẽ: optat ꝓpheta potius ꝗᷓ p̃ᷣſumit dicẽs.bti ĩmaculati in
uia:qui ambulãt in lege dũi. Immaculatos in uia huius ſæculi appellat quos nulla obſcœni rumoris aura ma
cularit: qui obprobriũ nõ acceperint aduerſus ꝓximos ſuos. De ꝗbus ſaluator in euãgelio eſto inꝗt beniuolus
ſiue bñ ſentiens deaduerſario tuo: dũ es ĩ uia cũ illo.qs unꝗᷓ de hac muliere: qd diſpliceret: audiuit: & crederet:
Quis credidit ut nõ magis ſeipᷣm malignitatis & ĩfamiæ cõdẽnaret? Ab hac pᷣmũ còuſa gẽtilitas ẽ: dũ oĩbus pa
tuit:quæ eẽt uiduitas xpᷣiana: quã & cõſciĩa & hĩtu pmittebat. Illæ eni ſolẽt purpuriſſo & ceruſſa ora depigere
ſericis nitere ueſtibus: ſplẽdere gẽmis: auꝶ portare ceruicibus: & aunibus pforatis rubri maris pcioſiſſima gna
ſuſpẽdere. Fragrare muſco mure:maritos plãgere. ut tãdẽ dnatu eoꝶ ſe caruiſſe lætent.ꝗᷓrã tq; alios: nõ ꝗbus
iuxta dei ſnĩam ᷣuiãt: ſed ꝗbus ĩperẽt. uñ & paupes eligũt.ut nom̃ tm̃ uiroꝶ hrĩe uideant᷑.ꝗ patiẽter ri uales ſu
ſtieãt.ſi muſſitauerit:ilico ꝓiiciẽdi.dra uidua talibus uſa ẽ ueſtibus: ꝗqbus obſtaret frigus: nõ mẽbra nudaret

mo nee
deptura
ubi tau
uepoh⸗
inut de
lisſu n
iainco,
deniac
litiones
d Eudto

tera Cll⸗
☚

eſublato

enattag:
tſuali

ene totu
A conl

Alocdis

li bo/
to ſooͤr
Pplusa
futdlli
tacetein
oiumg,
guͤce
nobil/
Obol
utate
betet:
Abin
Sato
0 (ℳe
sde ui
eratui/
gemnui
lon⸗
Arrlen
oiſe
nolaov⸗
culaunn
zutama
niuolis
eert⸗
ibust
epigee
ma nn
s
isli
ucuel

Auꝶ uſq; ad annuli ſignaculũ repudiãs. & magis in uẽtribus egenoꝶ: ꝗqᷓ in marſupiis recõdens. Nuſꝗᷓ ſinema
tre. Nullũ clericoꝶ: aut monachoꝶ qd amplæ domus interduũ exigebat neceſſitas: uidit abſq; arbitris. Sẽper iĩ
comitatu ſuo uirgĩes: ac uiduas ac ipſas graues fœmias habuit. ſciens ex laſciuia puellaꝶ:ſæpe dednaꝶ mori/
bus iudicari. Et qualis quæq; ſit taliũ cõlortio delectari. Diuĩaꝶ ſcripturaꝶ ardor ĩcredibilis ei. Semperq; cãta
bat in corde meo abſcondi eloquia tua: ut nõ peccẽ tibi. Et illud de pfecto uiro: & in lege dni uolũtas eius: & in
lege eius meditabit᷑ die acnocte. Meditationẽ legis nõ in replicando: quæ ſcripta ſũt: utiudæoꝶ æſtimãt pha/
riſæi: ſed in ope ĩtelligens: iuxta illud apoſtolicù ſiue comeditis: ſiue bibitis: ſiue qdagitis: oĩa in gloria dni fa/
cientes. Et ꝓphetæ uerba dicẽtis: a mãdatis tuis ĩtellexi: ut poſtq mãdata cõpleſſet: tũc ſe ſciret mereri ĩtelligẽ/
tiã ſcripturarũ. Quod & alibi legimus: qa cœpit Ieſus facere & docere. erubeſcit enĩ ꝗᷓuis pᷣclara doctrina quã
ꝓpria rephẽdit conſcia. Fruſtraq; eius lingua pᷣdicat pauptatẽ: & docet elemoſynas:qui Crœſi diuitiis tumet.
Viliq; optus pallio:pugnat cõtra tineas ueſtiũ ſericaꝶ. Moderata ei ieiunia: carniũ abſtinẽtia. Vini odor ma/
gis ꝗᷓ guſtus: ꝓpter ſtomachũ & fteꝗᷓntes ĩfirmitates. Raro pcedebat ad publicũ:& maxime nobiliũ mr̃onaꝶ
uitabat domos: ne cogerer᷑ uidere: qdcontẽpſerat: apoſtoloꝶ & martyꝶ baſilicas ſecretis celebrãs or̃onibus: &
quæ populoꝶ freqᷓntiã declinarẽt. Miri in tãtũ obediẽs: ut ĩterdũ faceret: qd nolebat. nã cũ illa ſuũ diligeret ſã
guinẽ & abſq; filiis ac nepotibus: uellet in ffis liberos uniuerſa cõferre:iſta paupes eligebat:& tũ mii contraire
nõ poterat. Monilia: & ꝗcqd ſupellectilis fuit:diuitibus pitura cõcedẽs: magiſq; uolẽs pecuniã pdere:ꝗᷓ parẽ/
tis aĩum cõtriſtare. Nulla eo tpe nobiliũ fœmiĩiaꝶ uouerat romæ ppoſitũ monachoꝶ: nec audebat propter rei
nouitatẽ: ignominioſũ: ut tũc putabat᷑: & uile: in populis nomẽ aſſumere. Hæc ab Alexãdrinis ſacerdotibus:
papaq; Athanaſio: & poſtea Petro: qui pſecutionẽ Arrianæ hæreſeos declinãtes: ꝗᷓſi ad tutiſſimũ coĩonis ſuæ
portũ romã cõfugerant:uitã btĩ Antonii adhuc tũc uiuentis: monaſteriaq; in Thebaide pachonii: & uirginũ
ac uiduaꝶ didicit diſciplinã. Nec erubuit ꝓfiteri: qd Xpo placere cognouerat. Hanc multos poſt annos imi/
tata eſt Sophronia: & aliæ: qbus rectiſſime illud Ennianũ aptari põt: utinã ne in nemore pelio: huius amiciti

is fruita eſt Paula uenerabilis. in huius cubiculo nutrita Eu ſtochium: uirgitatis decus:ut facilis æſtimatio ſit:

qualis magra: ubi tales diſcipulæ. Rideat forſan ĩfidelis lector me in mulierculaꝶ laudibus ĩmorari: ꝗſi recor
det᷑ ſãctas fœminas comites dii ſaluatoris: quæ mĩſtrabãt ei de ſua ſubſtãtia: & tres Marias ſãctas añ crucem:
Mariãq; ꝓpriæ Magdalenæ: quæ ob ſedulitatẽ & ardorẽ fidei turritæ nomẽ accepit: & pᷣma añ apoſtolos xpᷣm
uidere meruit reſurgentẽ ſe potius ſuꝑbiæ:qᷓ nos cõdẽnabit ĩeptiaꝶ:q uirtutes nõ ſexu ſed aĩo iudicamus:con
tẽptæq; nobilitatis:ac diuitiaꝶ maiorẽ gloriã ducimus. unde & Ieſus loannẽ euãgeliſtã amabat plurimũ:qui
ꝓpter gũis nobilitatẽ: erat notus põtifici: & iudæoꝶ ĩſidias nõ timebat: in tãtũ ut Petrũ ĩtroduceret in atriũ: &
ſtaret ſolus apoſtoloꝶ an crucẽ:ma trẽq; Saluatoris in ſuã recipet: ut hæreditatẽ uirgis dni: uirginẽ mr̃em fili/
us uirgo ſuſcipet. Annis igit᷑ plurimis ſic ſuã trãſegit ætatẽ: ut an ſe uetulã cerneret: ꝗᷓ adoleſcẽtulã fuiſſe me-
miniſſet. Laudãs illud platonicũ :·ꝗq philoſophiã meditationẽ mortis eſſe dixiſſet. Vnde & ni apoſtolus: quo
tidie morior per ur̃am ſalutẽ. Et dns iuxta antiqua exẽplaria. Nilſi qs tulerit crucẽ ſuã quotidie:& ſecutus fue
tit me: nõ poòt meus eſſe diſcipulus. Multoq; añ ꝑ pphetã ſps ſctũs: ꝓpter te mortificamur tota die:æſtima/
ti ſumus ut oues occiſionis. & poſt multas ætates illa ſnĩa. Memẽto ſemp diẽ mortis:& nunꝗᷓ peccabis. Diſer
tiſſimiq; pceptũ Satyrici.Viue memor læti: fugit hora: hoc qd loquor ĩde eſt. Sic ergo: ut dicere cæperamus:
ætatẽ duxit: & uixit: ut ſempꝑ ſe crederet eſſe moriturã. Sic ĩduta eſt ueſtibus:ut meminiſſet ſepulchri:offerens

hoſtiã rõnabilẽ: uiuã: placẽtẽ deo. Deniq; cũ & me romã: cũ ſctis põtificibus Paulino & Ephiphanio eccleſia/

ſtica traxiſſet neceſſitas: quoꝶ alter Antiochenã Syriæ: alter ſalaminiã Cypri rexit eccleſiã: & uerecũde nobiliũ
fœmiĩaꝶ oculos declinarẽ: ita egit ̃m apoſtolũ ĩ portune: opportune:ut pudorẽ meũ ſua ſupꝑaret ĩduſtria. Et
qa alicuius tũc noĩs eſſe æſtimabat ſuꝑ ſtudio lr̃aꝶ: nunꝗᷓ cõuenit:qn de ſcripturis aliqd ĩterrogaret: nec ſtati
acqeſceret: ſed moueret ecõtrario ꝗᷓ ſtiones. nõ ut cõtẽderet: ſed ut ꝗrendo diſceret eaꝶ ſolutiones quas opponi
poſſe ĩtelligebat. Quid in illa uirtutũ:ꝗqd ĩgenii:qd ſctitatis: qd puritatis ĩuenerĩ: uereor dicere:ne fidẽ creduli
tatis excedã: & tibi maiorẽ dolorẽ ĩcutia: recordãti ꝗᷓto bono carueris: hoc ſolũ dicã: qcqꝗd in nobis lõgo fuit
ſtudio congregatũ: & meditationediuturna quaſi in naturã uerſũ hocilla libauit: didicit: atq; poſſedit: ita ut
poſt ꝓfectionẽ nr̃am: ſi in aliquo teſtimonio ſcripturaꝶ eſſet oborta cõtentio: ad illã iudicẽ pgeret᷑. Et qa ual/
de prudẽs erat: & nouerat illud: quod appellant philoſophi Io penoy ideſt docere: qd facias: ſic ĩterrogata
rũdebat: ut etiã ſuo nõ ſua diceret. ſed uel mea uel cuiuſſibet alterius: ut in eoipſo: qd docebat:ſe diſcipulã fa/
teret. ſciebat enĩ dictũ ab apoſtolo. Docere aũt mulieri nõ permitto: ne uirili ſexui: & interdũſ: acerdotibus: de

obſcuris & ambiguis ſciſcitantibus: facere uideret᷑ iniuriã. In noſtrũ locũ ſtatim audiuimus te illius adhæſiſſe

cõſortio: & nunꝗᷓ ab illa:ne tranſuerſum quidẽ unguis: ut dicit᷑: receſſiſſe. eadẽ domo:eodẽ cubiculo uſam: ut
omnibus in urbe clariſſima notum fieret: & te matrẽ: & illã filiam reperiſſe. Suburbanus ager uobis pro mo/
naſterio fuit:& rus electum ꝓpter ſolitudinẽ. M. ultoq; ita uixiſtis tem pore:ut imitatione ueſtri:& conuerſio
nemultarum gauderemus romã factam hieroſolymã. Crebra uirginum monaſteria: monach oꝶ innumera/
bilis multitudo: ut pro frequentia ſeruientiũ deo: quod pᷣus ignominiæ fuerat: eſſet poſtea gloriæ. Interĩ ab/
ſentiã noſtri mutuis ſolabamur alloquiis. & quod carnenõ Poteramus: ſpiritu reddebamus. ſemper ſe obuia
te epiſtolis: ſupareofficiis: ſalutationibus puenire. Nõ multũ pdebat abſẽtia: quæ iugibus ſibi lĩs iungebat᷑.
.Cxxxix.

In hac tranqllitate: & dni ſeruitute hæretica in his puinciis exorta tẽpeſtas cũcta turbauit: & in tantã rabiem
cõcitata eſt: ut nec ſibi neculli bonoꝶ parceret. Et quaſi paꝶ eſſet: hic uniuerſa mouiſſe nauem plenã blaſfe/
miaꝶ romano ĩtulit portui. Inuenitq; ꝓtinus Patella operculũ: & romanæ fidei puriſſimũ fontẽ lutoſa coœ-
no pmiſcuere ueſtigia: nec miꝶ:ſi in plateis: & in foro reꝶ uenalium fictus ariolus ſtultoꝶ uerberet nates: &
obtorto fuſte dentes mordentiũ quatiat: cũ uenenata ſpurcaq; doctrina romæ ĩuenerit: quos ĩduceret. Tũc
libroꝶ neplαι infamis ĩterpretatio: tunc diſcipulus oαο ideſt locuplex: uere nois ſui ſi in talẽ magi/
ſtru nõ impegiſſet. Tũc nroꝶ AiAαh ikcαν cõtradictio: & phariſæoꝶ turba eſt ſchola. Tunc ſancta Marcel/
la quæ diu cohibuerat: ne per æmulationẽ ꝗppiã facere uideret᷑: poſtꝗᷓ ſenſit fidẽ apoſtolico ore laudatã: in
plæniſq; uiolari ita ut ſacerdotes quoq;: & nonullos monachoꝶ: maximeq; ſæculi hoĩes in aſſenſũ ſui trahe/
ret: ac ſimplicitati illuderet epᷣi: qui deo ſui ĩgenio cæteros æſtimabat: publice reſtitit: m alẽs deo placere: ꝗᷓ ho
minibus. Laudat Saluator in euãgelio uillicũ iniqtatis: ꝙ cõtra dñm quidẽ: attamẽ pro ſe prudẽter fecerit.
Cernẽtes hæretici de parua ſcintilla maxima ĩcendia concitari:& ſuppoſitã dudũ flãmã: iã ad culmina perue
niſſe nec poſſe latere: qd multos deceperat: petũt & impetrãt eccleſiaſticas epiſtolas: ut coĩcantes eccleſiæ di/
ſcedere uiderent᷑. nõ multũ tpᷣs in medio:ſuccedit in pontificatũ uir ĩſignis Anaſtaſius: quẽ diu roma habe
re nõ meruit. ne orbis caput ſub tali epo truncaret᷑: ĩmo iccirco raptus atq; trãſlatus eſt: ne ſemel latã ſnĩam
pcibus ſuis flectere conaret᷑. Dicente duũo ad Hieremiã. Ne oraueris pro populo iſto: neq; depceris in bonũ:
quia ſi ieiunauerint: nõ exaudiã pces eoꝶ: & ſi holocauſta & uictimas obtulerint: non ſuſcipiã eas. In gladio
eni & fame & peſtilentia ego conſumã eos. Dicas qu id hoc ad laudẽ Marcellæ? Dãnationis hæreticorũ hæc
fuit pᷣncipium. dũ adducit teſtes qui pus ab eis eruditi: & poſtea ab hæretico fuerãt errore correpti. dum oſtẽ
dit multitudinẽ deceptoꝶ: dũ impia reραιαπαπ ingerit uolumina: quæ emẽdata manu ſcorpii mõſtraban
tur: dũ acciti frequẽtibus liis hæretici: ut ſe defenderẽt uenire nõ auſi ſũt: tantaq; uis conſciẽtiæ fuit: ut magis
abſentes dãnari: ꝗᷓ p̃ᷣſentes coargui maluerint. Huius tã glorioſæ uictoriæ origo Marcella eſt:tuq; caput ho/
rũ es:& cauſa bonoꝶ: quæ ſcis me uera narrare: quæ noſti uixde multis pauca dicere: ne legenti faſtidium faci
at odioſa replicatio: & uideas apud maliuolos ſub occaſione laudis alterius ſtomachũ meuũ digerere. Pergam
24 reliqua de occidentis partibus ad orientẽ tu rbo trãſgreſſus minitabat plurimis magna naufragia. Tuc im
pletũ eit. Putas ueniens filius homiĩs fidẽ inueniet ſuꝑ terrã? Refrigerata charitate multorum: pauci quiama
bant fidei ueritatẽ: noſtro lateri iungebant᷑: quoꝶ publice petebat᷑ caput: cõtra quos opes oẽs parabantur: ita
ut Barnabas quoq; duceret in illã ſimulationẽ: iĩmo apertũ parricidiũ: quod nõ uiribus: ſed uolũtate cõmiſit.
Et ecce uniuerſa tempeſtas dũño flãte deleta eſt: expletũq; uaticiniũ ꝓphetale: auferes ſpm̃ eoꝶ: & deficiẽt:& in
puluerẽ ſuũ reuertent᷑. In illa die peribũt oẽs cogitationes eoꝶ. Et illud euãgelicũ. Stulte hac nocte auferetur
aſa tua a te: quæ aũt pᷣparaſti cuius erunt? Dũ hæc agunt in lebus: terribilis de occidẽte rumor affert obſideri
romã: & auro ſalutẽ ciuiũ redimi: ſpoliatoſq; rurſũ circũdari. ut poſt ſubſtantiã: uitã quoq; amitterẽt. hæret
uox: & ſingultus intercipiũt uerba dictantis. Capit᷑ urbs: quæ totũ cœpit orbẽ: ĩmo fame perit: anteꝗ gladio:
& uix pauci: qui caperent᷑:inuẽti ſũt. Ad nefandos cibos erupit eſurientiũ rabies:& ſua inuicẽ mẽbra laniarũt
dũ mater nõ parcit lactanti infantiæ: & recipit utero: quẽ paulo ante effuderat. Nocte Moab capta eſt: nocte
cecidit murus eius. Deus uenerũt gẽtes in hæreditatẽ tuã: polluerũt tẽplũ ſctm tuũ. poſuerũt hieruſalẽ in po
moꝶ cuſtodiã: poſuerunt cadauera ſctõꝶ tuoꝶ eſcas uolatilibus cæli: carnes ſctõꝶ tuoꝶ beſtiis terræ. Effude/
rũt ſãguinẽ eoꝶ: ſicut aquã in circuitu hieruſalẽ: & nõ erat qui ſepeliret. Quis cladẽ illius nr̃is: qs funera fãdo
explicet aut poſſet lachrymis æꝗᷓre dolorẽ? Vrbs antiqᷓ ruit: multos dita per annos. Plurima pq; uias ſpar
gunt᷑ inertia paſſim Corpora: pq; domos: & plurima mortis imago. Cũ ĩterim: ut in tãta confuſione rerum:
Marcellæ quoq; domũ cruẽtis uictor ĩgredit᷑. Sit mihi fas audita loq ĩmo a ſctis uiris uiſa narrare: qui ĩterfue-
re pntes: qui te dicũt in piculo quoq; ei fuiſſe ſociatã: ĩtrepido uultu excepiſſe dicit᷑ introgreſſos. Cũq; poſcere
tur auꝶ: & defoſſas opes uili excuſaret tunica: nõ tamẽ fecit fidẽ uolũtariæ pauptatis. Cæſam fu ſtibus flagel/
liſq; aiunt nõ ſenſiſſe tormẽta: ſed hoc lachrymis hoc pedibus eoꝶ egiſſe ꝓſtratã: ne te a ſuo cõſortio ſepara/
rẽt: ne ſuſtineret adoleſcẽtia: qd ſenilis ætas timere nõ poterat. Aps dura corda molliuit: & inter cruẽtos gladi
os ĩuenit locũ pietas. Cũq; & illã: & te ad beati apoſtoli Pauli baſilicã barbari deduxiſſẽt: ut uel ſalutem uobis
oſtẽderẽt: uel ſepulchꝶ: in tantã læticiã dicit᷑ erupiſſe: ut gras ageret deo: ꝙ te ĩtegrã ſibi reſeruaſſet: ꝙ paupe/
rẽ illã nõ feciſſet captiuitas: ſed ĩueniſſet: qd egeret quotidiano cibo: ꝙ ſaturata Xpo: non ſ. entiret eſuriẽ: ꝙ &

uoce & ope loꝗ̃rer. Nuda exiui de utero mris meæ: nuda redeã: ſicut dno uiſũ eſt: ita & factũ eſt. Sit nomẽ do

mini benedictũ: poſt aliquot dies ſana: integra: uegetoq; corpuſculo obdormiuit: & te paupertatulæ ſuæ:im
mo per te pauperes reliquit hæredes: claudens oculos in manibus tuis: reddens ſpm in tuis oſculis: dũ inter la/
chrymas tuas illa rideret cõſcia uitæ bonæ: & pᷣmiis futuroꝶ. Hæc tibi Marcella uenerabilis & hæc tibi Princi/
pia filia: una& breui lucubratiõe dictaui:nõ eloquii uenuſtate: ſed uoluntate in uos animi gratiſſimi: & deo:
& legentibus placere deſiderãs.
¶ Incipit tractatus octauus tertiæ partis pncipalis epiſtolaꝶ beati Hieronymi: qui inſcribit᷑ de contẽptu mun
di & uita contẽplatiua ac laude heremi.
¶¶ Incipit epiſtola beati Hieronymi ad Eliodorum nondum epiſcopum exhortatoria: quia illum hortatur: ut

ns
usquid
cueel ſe
naluicqt
ſopat
mathe
ueut
Pope
ſa.Qun
ubitoſt
matuse
tudeun
molleoe
ltſon
Aus:no
mlitatn
eltibu⸗
lü aucl
miqu
tuiseiu
cede
piſtat
nos bu
cuino
goft
kaale
edsl
pter
fuit.
enin.
euige
celüͤ⸗
inmn
Ul
the⸗
lu
e,
1
Eenc
un⸗
1 4
un
lh
N
1ad

tabien
black,
a (E
lates:.
t. Ti⸗
Alacel,
lti rin
Utrahe,
teiq ho
kecert,
apere
na habe
iſniam
boni:
1glado
tü hee
umolte
ſtraban
tmags
putho⸗
umfa
Pergan
Tucim
luiama
tur:iti
omlſt.
et din
leretur
hætet
laco:
natüit
locte
n Po
uce⸗/
ſiado
et
ketumm:
tetkue⸗
olcete
hee)
ſepan/
05 Nl
nuobs
pauhe/
nega⸗
onec
ſurzim
nteth,
Pun/
Adeoo:

1 nvn

eut

domo cognatis diuitiiſq; relictis ad heremũ deo militaturus accedat: pericula hĩtationis in urbibus ſeruis dei
& dæmonũ tentamẽta deſcribẽs: ubi etiã ambitũ repᷣmit ſacerdotii ac epatus: de ꝑiculo illius ſtatus ediſſerens:
& heremũuac ſolitudinẽ efferẽs: ad extremũ futuꝶ iudiciũ repᷣſentans.
Vãto amore & ſtudio cõtẽderĩ: ut pariter ĩ heremo moraremurcõſciũ mutuæ charitatis pectus agno
ſcit: ꝗbus lamẽtis: quo dolore: quo gemitu: te abeũte pſecutus ſim: iſtæ quoq; læ teſtes ſũt: qᷓs lachry
mis rnis ĩterlitas. Veꝶ tu quaſi paruulus Eelicatus cõtemptũ rogantis per blandimẽta fouiſti: & ego incau/

tus:quid tũc agerẽ neſciebã. Facerẽ: Sed qd ardenter uolebã: moderate diſſimulare nõ poterã. Impẽſius obſe

crarẽ!ſed audire nolebas: quia ſimiliter nõ amabas. qd unũ potuit:ſpreta charitas fecit.quẽ pñtẽ retinere non
ualuit:ꝗrit abſentẽ. Quoniã iit & tuipᷣe abiẽs poſtularas: ut tibi poſtꝗᷓ ad deſerta migraſſem: ĩuitatoria ad te
ſcripta trãſmitterẽ: &ego me factuꝶ ꝓmiſerã: Inuito: iã ppera. Nolo pᷣſtinaꝝꝶ neceſſitatũ recorderis. Nudos
amat heremus. nolo te antiquæ pegrinationis terreat difficultas. quæ in Apᷣm credis: & eius crede ſ monibus.
Quærite pᷣmũ regnũ dei: & hæc oĩa opponent᷑ uobis. nõ pera tibi ſumẽda:non uirga eſt. Afſatĩ diues eſt:ꝗ cũ
Xpo paup eſt.Sed qd ago Rurſus ĩ prouidus obſecro. Abeãt pces: blandimẽta diſcedãt: debet amor læſus ira
ſci. Qui rogantẽ contẽpſeras: forſitan audias obiurgantẽ. Quid facis in pr̃na domo delicate miles? ubi uallũ:
ubi foſſa? ubi hyẽs acta ſub pellibus. Ecce de cælo tuba canit. Ecce cũ nubibus debellaturus orbẽ. Impator ar/
matus egredit᷑. Ecce bis acutus gladius ex regis ore ꝓcedẽs: obuia quæq; metit: & tu mihi de cubiculo ad aciem
tu de umbra egrederis ad ſolẽ: corpus aſſuetũ tunica: loricæ onus nõ fert. Caput optũ linteo: galeam recuſat:
mollẽ ocio manũdurus exaſpꝑat capulus. Audi edictũ regis tui: qui nõ eſt mecũ: cõtra meeſt: & ꝗ mecũ no col
ligit ſpargit. Recordare tyrocinii tui diẽ: quo Xpo in baptiſmate cõſepultus:in ſacri uerba iuraſti: pro nomĩe

eius: nõ te prfi parcituꝶ eſſe: nõ mr̃i. Ecce aduerſarius in pectore tuo Xpᷣm conat᷑ occidere. Ecce donatiuũ: qd

militaturus accepas:hoſtilia caſtra ſuſpirãt. Licet paruulus ex collo pendeat nepos:licet ſparſo crine & ſci ſſis
ueſtibus ubera: qbus te nutrierat: mater ondat:licet ĩ limĩe pater iaceat: pcalcato pge pr̃e: ſiccis oculis ad uexil/

lũ crucis euola. Solũ pietatis genus eſt:ĩ hac re eẽ crudelẽ. Veniet: ueniet poſtea dies: quo uictor reuertaris ĩ pa

triã: quo hieroſolymã cæleſtẽ uix fortis coronatus ĩcedas. Tuc municipatũ cũ Paulo capies:tunc & parẽtibus

tuis eiuſdẽ ciuitatis ius petes: tũc & pro me rogabis:qui te ut uĩceres:ĩcitaui.Neq; uero neſcio qua te dicas nũc
copede pᷣpediri: nõ ẽ nobis ferreũ pectus: nec dura pcordia:nõ ex ſilice natos Hyrcanæ nutriere tigrides: & nos

p iſta trãſiuimus. Nũc tibi blandis uidua ſoror hæret lacertis: nũcilli cũ ꝗbus adoleuiſti uernaculi aiunt. Cui
nos buituros relinꝗsnũc& gerula quõdã: iã anus: & nutritius ſecũdus poſt naturalẽ pietatis pr̃em clamitãt:
cui nos morituros relinꝗs? expecta pauliſꝑ & ſepeli: cras forſitã morituros: & laxis ubeꝶ pellibus mĩ̃ arata ru
gis frõte antiquũ referẽs mãma lallare cõgeminet. Dicãt ſi uolũt & grãmatici. In te oĩs domus ĩclinata recũbit
facile rũpit hæc uĩcula amor Xpi: & gehẽnæ timor. Atcõtra ſcriptura pcipit. parentibus obſeq̃ndũ:ſed ꝗcũq;
eos ſuꝑ Apᷣm amat: pdit aĩam ſi uã. Gladiũ tenet hoſtis: ut me pimat: & ego de mũs lachrymis cogi tabo? Pro/
pter pr̃em militia Xpi deſerã: cui ſepulturã Xp̃i cauſa nõ debeo- dno paſſuro timide Petrus cõſulẽs ſcãdalum
fuit. Paulus retinẽtibus ſe fribu : ne hieroſolymã pgeret: rndit.qd facitis plorãtes:& cõturbaãtes cor meũſego
eni nõ ſolũ ligati ſed & mori in hieruſalẽ paratus ſũ pro noĩe dñi nr̃i Ieſu xp̃i. Aries iſte pietatis quo fides tit᷑
euãgelii retũdẽdus eſt mucrone. Mater mea & ffes mei hi ſũt: ꝗcũq; faciũt uolũtatẽ pris mei: ꝗ in cælis eſt. Si
credũt in Ap̃ᷣm: faueãt mihi pro eius noĩe pugnaturo Si nõ credũt mortui ſepeliãt mortuos ſuos.ſed hoc ais
in martyrio. Erras fr:erras:ſi putas unꝗᷓ xpᷣianũ pſecutionẽ nõ pati:& tũc maxime oppugnaris: ſi teoppugna
ri neſcis. Aduerſarius nĩ tanꝗᷓ leo rugiẽs: aliquẽ deuorare ꝗᷓrẽs: circuit: & tu pacẽ putas? Sedet in ĩſidiis cũ diui
tibus: ut in occultis terficiat ĩnocẽtẽ. Oculi eius in pauperẽ reſpiciũt. Inſidiat᷑ in occulto ſicut leo in ſpelunca
ſua.ĩſidiat᷑ ut rapiat pauperẽ: & tu frõdoſæ arboris tectus umbraculo molles ſõnos futurus p̃da: carpis. Inde
me pſequit᷑ luxuria. Inde auaritia conat᷑ irrũpere. Inde uẽter meus uult mihi deus eſſe pro Xpo. Cõpellit libi/
do ut habitantẽ in me ſpm̃ ſctm̃ fugem: ut tẽplũ eius uiolẽ. Perſequit᷑ inꝗᷓ me hoſtis. Cui noĩa mille:mille no/
cendi artes. Et ego ĩfœlix uictorẽ me putabo:dũ capior: Nolo ego te frchariſſime examiĩato pòdere delictorũ:
minora credas idolatriæ crimĩa eſſe: quæ diximus: ĩmo apoſtoli diſce ſnĩam: qui ait. Hoc enĩ ſcitote ĩtelligen/
tes: quia oĩs fornicator: aut imundus: aut auarus: aut fraudator: qd eſt idoloꝶ ſeruitus:nõ habẽt hæreditatẽ
in regno Xpi: & dei: Et ꝗᷓꝗᷓ gñaliter aduerſũ deũ ſapiat ꝗcquid diaboli eſt: & qd diaboli eſt: idolatria ſit: cui oĩa
idola mancipant᷑: tamẽ & in alio loco ſpeciatim: nominatiq; determinat dicẽs: mortificate mẽbra ur̃a:quæ ſũt
ſuꝑ terrã: deponẽtes fornicationẽ: ĩ munditiã: & concupiſcentiã malã: & cupiditatẽ: & auaritiã: quæ ſut idolo
rũ ſeruitus: ꝓpter quæ uenit ira dei in filios diffidentiæ. Nõ eſt tm in eo ſeruitus idoli:ſiqs duobus digitulis tu
ra compſſa in buſtum aræ iaciat:aut auſtũ patera poculũ fundat merũ. Neget auaritiã eſſe idolatria: qui põt
xxx. argenteis dĩũm uenditum appellare iuſticiã. Neget ſacrilegiũ eſſe: qui in libidine ſedet: qui membra Xp̃i
& hoſtiã uiuã plancentẽ deo:cũ publicaꝶ libidinũ uictimis nefaria colluuione uiolauit. Nõ fateat᷑ fraudẽ ido
latriã eſſe: ſed ſimiles eoꝶ: qui in actibus apoſtoloꝶ ex primonio ſuo partem pcii reſeruantes pnti periere uin/
dicta. Animaduerte frater: nõ tibi licere de tuis quicꝗᷓ habere rebus. Ois inquit dñs: qui nõ renũciauerit oĩbus
quæ poſſidet:nõ poteſt meus eſſe diſcipulus. Cur timido animo chriſtianus es Reſpice cũ Petro relictũ rete.
Reſpice ſurgentem de theloneo publicanũ ſtatĩ apoſtoluũ.Fillius hominis non habet ubi caput ſuum reclinet:

& tñamplas porticus: & ingentia tectoꝶ ſpatia metiris: hæreditatẽ expectans ſæculi: cohæres Api eſſe nõ pote

ris. Interptare uocabulũ monachi: hoc eſtnomẽ tuũ. Quid facis in turba qui ſolus es: Et hoc ego nõ ĩtegris: ra

te uel mercibus: nec quaſi ignarus fluctuũ doctus nauta pᷣmoneo: ſed quaſi nuꝑ e naufragio eiectus: in littus

timida nauigaturus uoce denũcio. In illo æſtu charybdis luxuriæ ſalutẽ uorat. Ibi ore uirgieo: ad pudicitiæ p/
petrãda naufragia: ſcyllæũ renidẽs libido blãdit᷑: hic barbaꝶ littus: hic diabolus pirata cũ ſociis portat uĩcula
capiẽdis: nolite credere: nolite eſſe ſecuri. Licet in modũ ſtagni fuſũæquor arrideat:licet uix ſumma iacẽtis ele
mẽti ſpᷣu terga criſpentur: magnos hic cãpus mõtes habet intus ĩcluſos. Intus eſt ꝑiculũ: intus eſt hoſtis. Expe
dite rudẽtes: uela ſuſpendite. Cruxantemnæ figat᷑ in frõtibus:trãquillitas iſta tẽpeſtas eſt. Sed forſitan dictu
rus es: qd ergo Quicũq; in ciuitate ſũt xpᷣiani nõ ſũt: Nõ eſt tibi eadẽ cauſa: quæ cæteris. Auſculta dnim dicen
tẽ. Si uis pfectus eſſe: uade uẽde oĩa tua: & da pauperibus: & ueni ſere me. Iu auũt pfectũ te eſſe pollicitus es.

Na cũ derelicta domo: & militia te caſtraſſes ꝓpter regna cæloꝶ: qd aliud ꝗᷓ pfectã ſectatus es uitã? Perfectus
auũt ſeruus Xp̃i nihil pᷣter n habet. Aut ſiꝗd præter p̃ᷣm habet: pfectus nõ eſt. Et ſi pfectus nõ eſt: cũ ſeꝑ/

fectũ fore deo pollicitus ſit: deo ante mẽtitus eſt. Os aũt qd mentit᷑: occidit aĩam. Igit᷑ ut cõcludã: ſi perfectus
es:cur bona pr̃na deſideras? Si pfectus nõ es: dũm fetelliſti:diuinis euãgeliũ uocibus tonat: non poteſtis duo

bus dnis uire. Nõ enĩ poteſtis deo ſeruire & mãmonæ: & audet qſꝗᷓ mẽdacẽ Apᷣm facere: mãmonæ: & dño ſer

uiendo? Vociferatille ſæpe: ſiqꝗs uult poſt me uenire: abneget ſemetipᷣm & tollat crucẽ ſuã: & ſequatur me: &
ego onuſtus auro: arbitrorme Xp̃m ſeq. Qui dicit ſe in Apm credere: debet quõ ille ambulauit: & ipe ambula
re. ꝙ ſi nihil habes: ut te rũſuꝶ ſcio: cur ta bene paratus ad bella non militas? niſi forte in pfria tua te arbitraris

hoc facere: cũ in ſua dũs ſigna nõ fecerit. Cur id cũ auctoritate ſũma defẽdis? Sume rõnẽ. Nemo/ꝓpheta in pa

tria ſua honorẽ habet. Nòõ q̃ro inqes honorẽ. ſufficit mihi cõſcia mea. Neq; dñs ꝗᷓ rebat:qppe ꝗ nea turbis rex
cõſtitueret᷑: aufugit: ſed ubi honor nõ eſt: ibi cõtẽptus ẽ. Vbi aũt cõtẽptus:ibi freqᷓnter iniuria. ubi aũt iniuria:
ibi & ĩdignatio. Vbi ĩdignatio ibi & qes nulla. ubi ꝗes nulla: ibi mẽs a ꝓpoſito ſæpe deducit᷑. Vbi autẽ alicui ꝑ
inqetudinẽ aliqd aufert ex ſtudio: minus fit ab eo qd tollit᷑. Et ubi minus eſt:pfectũ non põt dici. Ex hac ſup/
putatione illa ſũma naſcit᷑:monachũ pfectũ in pfia ſua eſſe nõ poſſe. pfectũ aũt eſſe nolle delinꝗᷓ re eſt. Sed de
hoc gradu pulſus: ꝓuocabis ad clericos. An de his aliqd audeã dicere: qui certe in ſuis urbibus cõmorant᷑? Ab/
ſit aũt ut qcꝗᷓ de his ſiniſtrũ loquar:qui apoſtolico gradui ſuccedẽtes: Ap̃i corpus ſacro ore cõficiũt.ꝑ quos &
nos xpᷣiani ſumus. Qui claues regni cæloꝶ hntes:quodãmodo ante iudicii diẽ iudicãt. qui ſpõſã dni ſobria ca
ſtitate cõſeruãt: ſed & alia ut ante ꝑpſtrinxi: monachoꝶ eſt uita: alia clericoꝶ. Clerici oues paſcũt: ego paſcor.Il
li de altario uiuũt. mihi quaſi ĩfructuoſæ arbori: ſecuris ponit᷑ ad radicẽ.ſi munus ad altare nõ defero:nec poſ
ſũ obtendere pauptatẽ cũ in euãgelio anũ uiduã: duo quæ ſola ſibi ſuperãt: æra mittẽtẽ in gazophylatiũ lau/
datdns. Mihi ante p̃ſbẽm ſedere nõ licet. Illi ſi peccauero: licet tradere me ſathanæ in ĩteritũ carnis: ut ſpũs ſal
uus ſit:in die dui Ieſu. Et in ueteri ꝗqdẽ lege: quicũq; ſacerdotibus nõ obtẽperaſſet: aut extta caſtra poſitus la⸗
pidabat᷑ a populo: aut gladio ceruice ſubiecta cõtẽptũ expiabat cruore. Nuũc uero ĩobediens ſpiritali mucrone

truncat᷑: aut eiectus de eccleſia rabido dyæmonũ ore diſcerpit᷑. ꝙ ſi te quoq; ad eundẽ ordinẽ pia fratꝝ blãdimẽ

ta ſollicitãt: gaudebo de aſcẽſu:timebo de lapſu. Qui epᷣatũ deſiderat: bonũ opus deſiderat. ſcimus iſta: ſed iũ
ge: qd ſequit᷑ Oportet aũt huiuſmodi irrepnenſibile eſſe: unius uxoris uiꝶ: ſobriũ: pudicũ: prudentẽ: ornatũ
hoſpitalẽ: docibilẽ: nõ uinolentũ: nõ pcuſſorẽ. ſed modeſtũ: & cæteris quæ de eo ſequunt᷑ explicitis: nõ mino/
rẽ in tertio gradu adhibuit diligentiã dicẽs. Diaconos ſimiliter pudicos. nõ bilingues: nõ multo uino deditos:

nò turpis lucri appetitores. hntes miſteriũ fidei in cõſcia pura. Et hi aũt pbent᷑ mu. Et ſic miĩſtrẽt nullũctimẽ

hñtes. Ve illi hoĩ qui ueſtẽ nõ habens nuptialẽ ingredit ad cœnã. Nihil ſupeſt: niſi ut ſtatĩ audiat: amice quõ
huc intraſti: nõ hns ueſtẽ nuptialẽ?& illo obmuteſcente dicat᷑ miĩſtris. tollite illũ: ligatis pedibus & manibus:
& mittite eũ in tenebras exteriores: ubi erit fletus & ſtridor dentiũ. Ve illi hoĩ qui acceptũ talentum in ſudario
ligãs: cæteris lucra facientibus: id tm qd acceperat: reſeruauit: ilico ĩdignantis dni rnſione: ac clamore ferietur.
Serue neꝗᷓ: quare nõ dediſti pecuniã meã ad mẽſam: & ego ueniens cũ uſuris exegiſſẽ eã ideſt depoſuiſſes ad
altare: qd ferre nõ poteras. dũ enĩ tu ignauus negociator denariũ tenes: alterius locũ qui pecuniam duplicare
poterat: occupaſti. Quã ob rẽ ſicuti qui bene miniſtrat bonũ opus ſibi acqrit: ita q indigne ad calicẽ dni acce/
dit: reus erit corporis & ſanguĩs dñi. Nõ oẽs epi: epi ſũt. Attẽdis Petrũ: ſed & Iudã cõſidera. Stephanũ ſuſpicis
ſed & Nicolaũ reſpice: quẽ dis ut Ioannes teſtat᷑ in apocalypſi ſua dãnat ſnĩa. Qui tã turpia: & nefanda com
mentus eſt: ut Nicolaitaꝶ hæreſis ex illa radice naſcat᷑. Probet ſe unuſqſq;: & ſic accedat: nõ facit eccleſiaſtica
dignitas xpᷣianũ. Cornelius cẽturio adhuc ethnicus dono ſancti ſpũs mundat᷑: preſ br̃os Daniel puer iudicat.
Amos ſycomoꝶ mora deſtringẽs: repẽte ꝓppheta effectus eſt. Dauid paſtor eligit᷑ in regẽ. Minimũ diſcipulũ
lIeſus amat plurimũ. Inferius frater accũbe: ut minore adueniente: ſurſũ iubearis aſcẽdere. Suꝑ quẽ dũs requie
ſcit:niſi ſuꝑ humilẽ & quietũ: & tremẽtẽ uerba ſua:cui plus cõmittit᷑:plus ab eo exigitur:potẽtes potẽter tor/
mẽta patient᷑. Nec ſibi quiſꝗᷓ de corporis tm̃ mundi caſtitate ſupplaudat:cũ de oĩ uerbo ocioſo: quodcũq; lo/
cuti fuerint hoĩes reddituri ſint pro eo rationẽ in die iudicii: cũ etiã cõuitiũ in fratrẽ: homicidii ſit reatus. Non
eſt facile ſtare loco Pauli: tenere gradũ Petri:iã cũ Apo regnantiũ: ne forte ueniat angelus qui ſcindat uelũ tẽ/
pli tui: & candelabrũ tuũ de loco moueat. ædificaturus turrim futuri opis ſumptus ſupputa. Infatuatum ſal
ad nihil

ſai⸗

o?

ui
ll
ſa
ti⸗

ipote
en
ituus aad nihil eſt utile:niſi ut piiciat foras: & a porcis cõculcet. Monachus ſi ceciderit: rogabit pro eo ſacerdos. Pro ſa
tir cerdotis lapſu: ꝗs rogaturus ẽt Sed qm de ſcopuloſis locis enauigauit oro: & ĩter cauas ſpumeis fluctibus cau
Uicla tes fragilis in altũ cymba ꝓceſſit:expãdẽda uela ſũt uẽtis. & qᷓſtionũ ſcopulis trãſuadatis:lætantiũ more nau/
etslle taꝶ: epilogi celeuma cãtandũ eſt. O deſertũ Xp̃i uernãs.o ſolitudo in qua illi naſcunt lapides:deqbus ĩ Apo
„Bye calypſi ciuitas magni regis cõſtruit᷑. O heremus familiarius deo gaudens. Quid agis fr in ſæculo: qui maior es
idiau mundo:ꝗdiu te tectoꝶ umbræ pᷣmunt:ꝗᷓdiu fumoſaꝶ urbiũ carcer includit. Crede mihi: neſcio qd plus lucis
ndich aſpicio. libet ſarcina corporis abiecta ad puꝶ ætheris uolare fulgorẽ. Pauptatẽ times: ſed btõs paupes Aps ap/
isse, pellat. labore terreris: Nemo athleta ſine ſudore coronat᷑. De cibo cogitas: ſed fides famẽ nõ timet. Supra nu/
tſec dã metuis humũ exeſa ieiuniis mẽbra collidere: ſed dũs tecũ iacet. Squallida capitis horret ĩculta cæſaries ſed
üle, caput tuũ AXps eſt. Infinita heremi uaſtitas terret?ſed tu paradiſũ mẽte deãbula. Quotiẽſcũq; illuc mẽte con/
tlec ſcẽderis: totiẽs in heremo nõ eris. Scabra ſine balneis attrahit᷑ cutis: ſed qui in po ſemel lotus eſt: non habet
do neceſſe iteꝶ lauare. & ut breuiter ad cũcta audias apoſtolũ rudentẽ nõ ſũt cõdignæ inꝗt paſſiones huius ſæcu
dioſa liad ſupuẽturã gloriã quæ reuelabit᷑ in nobis. Delicatus es fr ſi & hicuis gaudere cũ ſæculo: & poſtea regnare
tneg cũ Xpᷣo. Veniet: ueniet illa dies qua corruptiuũ hoc & mortaleĩcorruptionẽ ĩduat & ĩmortalitatẽ. Btũs Puus
mmbel quẽ dis ĩuenerit uigilantẽ. Tũcad uocẽ tubæ pauebit terra cũ populis tu gaudebis. Iudicaturus cũdũo lugu/
ditrn bre müdus ĩmugiet:& tribus ad tribus pectora feriẽt. Potẽtiſſimi quondã reges nudo latere palpitabũt. Exh i
ninn bebit᷑ cũ ple ſi ua uenere. tũc ignitus Iupiter adducer᷑ & cũ ſuis ſtultus Plato diſcipulis Ariſtotelis argumẽtanõ
ndar ꝓderunt. Tũc tu ruſticanus & exultabis & ridebis & dices. Ecce crucifixus deus meus: ecce iudex ꝗobuolutus .
Rü/ Pãnis in pᷣſepio uagiit. Hiceſt ille oparii & ꝗſtuariæ filius: hic qui mũs geſtatus ſinu hoĩem deus fugit in egy
liain ptũ: hic ueſtitus coccino: hic ſeẽtibus coronatus: hic magus dæmoniũ his & ſamarites. Cerne manus iudææx s .
urli⸗ fixeras: cerne latus romanæ qò foderas. Videte corpus an idẽ ſit Ic. dicebatis clã nocte ſuſtuliſſe diſcipulos. Di
ele lectio tua me cõpulit: ut hæc tibi frater dicerẽ: & ut his tereſſe cõtingat ꝗbus nũc labordu rus eſt. .
ki (Ad Luciniũ bethicũ hortatoria ut in ſãcta cõuerſatioe pmaneat nec retro reſ piciat. Et in line ĩcidẽter de opu
guns ſculis ſuis & duabus ꝗſtionibus. Vtrũ ſabbato ieiunãdu ſit: & euchariſtia ſu mẽda quotidie.
D On opinãti mihi ſubito Iæ tuæ redditæ ſut: quæ qꝗᷓ̃to ĩſperatæ: tã to gaudioꝶ plenæ geſcentẽ aĩam
Leol . luſcitarũt: ut ſtati amore cõplecterer quẽ oculis ignorabã: & illud mecũ tacitus muſitarẽ. Quis da’
bit mihi pennas ſicut colũbæ: & uolabo: & reqeſcã: ut ĩueniã quẽ diligit aĩa mea? Vere nũcĩ te dni/
necho cus ſᷣmò cõpletus eſt. Multi ab oriẽte & occidẽte ueniẽt:& recũbent in ſinu Abrahæ. Cornelius cẽturio cohor/
güln s ſtalicæ: iã tunc Luciniimei pᷣfigurabat fidẽ. Apoſtolus Paulus ſcribẽs ad R :cũ inꝗt in hiſpaniã p/
D tis italicæ: iã tunc Luciniimei pfigurabat fidẽ. Apoſtolus Paulus ſcribẽs ad Romanos: cũ inꝗt in hiſpaniã p
pil ficiſci cœpo: ſpero ꝙ p̃teriens uideã uos: & a uobis deducar illuc: tantis fluctibus approbauit qd de illa puicia
nuh⸗ ꝗreret: in breui tpe ab hieroſolymis uſq; ad Illyricũ euãgelii iaciẽs fundamẽta romã uinctus ĩgredit᷑:ut uĩctos
ronc ſi upſtitionis erroribus liberos faciat. Manet in hoſpitio cõducto per biẽniũ: ut nobis utriuſq; ĩſtrumẽti æter/
in⸗ nãa reddat domũ. Piſcator hoĩum: miſſo rete apoſtolico te quoq; quaſi pulcherrimũ Auratã ĩter ĩnumera pi/
aliu ſciũ gña traxit ad littus:reliqſti amaros fluctus:ſalſos gurgites: ſciſſuras montiũ: & leuiatan regnantẽ in aqs:
natl cũ Ieſu deſerta expetẽs cõtẽpſiſti: ut poſſis illud ꝓpheticũ canere:in terra deſerta: & in ĩuio: & ĩaquoſo ſic in ſã
no⸗ to apparui tibi. Et iteꝶe. Ecce elõgaui fugiẽs: & mãſi in ſolitudĩe: expectabã eũ qui ſaluũ me fecit a puſillanimi
i tate ſpũs: & tẽpeſtate. Obſecro ergo te: & moneo parẽtis affectu: ut qui Sodomã reli quiſti ad montana feſti/
cimn?

. nãs poſt tergũ ne reſpicias: ne aratri ſtiuã: ne fimbriã Saluatoris: ne ciĩcĩnos eius noctis rore madefactos: quos
ceglo. ſemel tenere cœpiſti: aliqĩ; dimittas. Ne de tecto uirtutũ pᷣſtina qᷓrẽs ueſtimẽta deſcẽdas:ne de agro reuertaris

niba domũ:ne cãpeſtria cũ Loth & amœna hortoꝶ diligas: quæ nõ irrigant᷑ de cælo ut terra ſãcta: ſed de turbinoſo
tuchno flumĩe Iordane:poſtꝗᷓ dulces aquas maris mortui cõmixtione mutauit. Cœpiſſe multoꝶ eſt: ad culmẽ perue
etietlt, niſſe paucoꝶ. Qui in ſtadio currũt: oẽs ꝗqdẽ currũt:ſed unus accipit coronã. At ecõtra de nobis dicit᷑. Sic curri
Alesal te ut apphendatis. Nõ eſtĩuidus Agonitheta nr: nec alteri palmã: alteri parat ignominiã. Oẽs arhletas ſuos
pliar deſiderat coronare. Gaudet aĩa mea: & magnitudine læticiæ: rẽ mœroris patior.Ruth in lachrymis uerba pro
miace/ rũpant. Zacheus publicanus ad unius horæ cõuerſationẽ hoſpitẽ hre meruit Saluatorẽ. Martha & Maria cõ
uſcs uiuio pparato dũm ſuſcepꝑe. Meretrix lauat fletibus pedes: & unguẽtis bonoꝶ opeꝶ dnici corporis dedicat ſe/
dacom pulturã. Simõ leproſus ĩuitat magiſtꝶ cũ diſcipulis: & nõ cõtẽnit᷑. Abrahæ dicit᷑. Egredere de terra tua: & de
ſiaſtia cognatiõe tua: & dedomo pr̃is tui: & uade in terrã: quã mõſtrauero tibi. Relinqt Chald eã: relinꝗt Meſopota
ucicn, miã: ꝗrit qd neſcit: ne ꝑdat qd ĩuenerat.nõ enĩ arbitratus eſt ſimul ſe hr̃e poſſe:& pr̃iam:& dñm. ſed iã tũcil/
ſäpuli lud ꝓphetæ Dauid ope cõplebat: aduena ego ſũ apud te: & pegrinus ſicutoẽs pr̃es mei. Hebræus ideſt perotes
tegbi atq; trãſitor: dũ nõ eſt in pñti uirtute cõtentus: ſed pᷣteritoꝶ obliuiſcẽs: in futuꝶ ſe extẽdit: & ſcitilludiibũt de
tet oNH uirtute in uirtutẽ. myſticũ ſortitus eſt nomẽ: & uiã tibi aperuit quõ nõ ꝗᷓras ea quæ tua ſũt: ſed quæ aliena: &
cig lo illos putes parẽtes: pres: atq; affines: ſeu cognatos: qui tibi in Apo copulati ſũt. Mater inqt mea: & fres mei hi
Nn ſiit: qui faciũt uolũtatẽ pr̃is mei. Habes tecũ pus in carne:nũc in ſpᷣu: ſociã de coniuge germanã: de fœmina ui
elüätk,/ rũ: de ſubiecta parẽ: quæ ſub eodẽ iugo ad cæleſtia ſimul regna feſtinet. cauta rei familiaris diſe penſatio: & ad
unad calculos rediẽs: nõ cito deponit᷑ Ioſeph cũ tunica ægyptiæ fugere nõ potuit. Adoleſcẽs ille: qui optus ſindone
Anihl ſeꝗᷓ bat᷑ leſũ:quia tentus fuerat a miniſtris: terrenum abiiciẽs opimentum:nudus euaſit. Helias igneo curru

P 4. cxli.

ƷoyꝗJfne

utſa

ſo (0
aptus ad cælui: meliorerliquitin terris. Heliſæus boues & iuga poris opis uertit in uota. Loqui t ſapientiſſi gve
mus uir: qui tãgit picẽ inqnabit ab ea.ꝗdiu uerſamur in rebus ſæculi: &aĩa nra poſſeſſionũ: ac reddituũ ꝓcu iduc
ratione deuĩcta eſt: de deo libere cogitare nõ poſſumus. quæ enĩ participatio iuſticiæ cũ iniqtate aut quæ ſo nere
cietas lucis ad tenebras?. Qui cõſenſus Apᷣi ad Belial/ Quæ pars fideli cũ ĩfideli. Nõ poteſtis inquit dñs deo lo
ſeruire: & mãmonæ. Auꝶ deponere ĩcipiẽtiũ eſt:nõ pfectoꝶ.fecit hoc Thebanus Crates: fecit Antiſthenes. ſtra
ſeipᷣm offerre deo: ꝓprie xpᷣianoꝶ eſt: & apoſtoloꝶ: qui duo cũ uidua pauptatis ſuæ in gazophylatiũ æra mit tuns
tẽtes: totũ cẽſũ: quẽ habuerunt dño tradiderunt: & merent audire: ſedebitis fu⸗ duodeci ſolia: iudicãtes duo ent
decim tribus iſrael. Hæc & ipſe ĩtelligis quo aĩo replicẽ: & ꝙ ſub aliis uerbis te ad ſctõꝶ locoꝶ ĩuitẽ habitaculũ r
abudantia tua multoꝶ ĩopiã ſuſtentauit: ut & hoꝶ diuitiæ in tuã indigentiã redũdarẽt: feciſti tibi amicos de lep
iniquo mãmona: qui te reciperẽt in æterna tabernacula. Laudanda res: & apoſtolicoꝶ tempoꝶ uirtutibus co/ al
æquancda: qnu ẽditis poſſeſſionibus ſuis credẽtes afferebãt pecunias ſuas: atq; fundebãt ante pedes apoſtolo/ i
rũ: oſtendentes auaritiã eſſe calcandã: ſed dñs magis ꝗᷓrit aĩas credentiũ ꝗᷓ opes. Legimus redẽptio aĩæ uiri pro
prie diuitiæ. Poſſumus qdẽ diuitias ꝓprias intelligere: quæ nõ de alieno: nõ de rapinis ſũt: iuxta illud. Hono h0
ra deũ de tuis iuſtis laboribus: ſed melior eſt ĩtelligẽtia ut diuitias ꝓprias cognoſcamus theſauros abſcõditos: il
quos nec fur poſſit ſuflodere: nec latro uiolẽtus eri e. Opuſcula mea quæ nõ ſui meritotſed tua bonitate deſi
derare te dicis: ad deſcribendũ hoĩbus tuis dedi: & deſcripta uidi in chartaceis codicibus: ac frequentermonui: P“
ut cõferrent diligentius: & emẽdarent. Ego enĩ tanta uolumĩa præ frequẽtia cõmeantiũ: & pegrinoꝶ turbis re
legere nõ potui: & ut ipſi ꝓbauere pñ̃tes:longo tẽtus ĩcommodo:uixdiebus quadrageſimæ ꝗbus ipſi ꝓficiſce i⸗
bant᷑:reſpirare cœpi. Vnde ſi pagrammata reppereris: uel minus aliqua deſcripta ſut: quæ ſenſũ legẽtis impe wi
ur

diant: nõ mihi debes ĩputare: ſed tuis. & ĩperitiæ notarioꝶ librariorũq; ĩcuriæ: qui ſcribũt:nõ qd ĩueniũt: ſed Wò
qdyĩtelligunt. & dũ alienos errores emẽdare nitunt᷑:oſtendũt ſuos. Porro Ioſephi libros: & ſctõꝶ Papiæ & Po kxku
lycarpi uolumĩa falſus ad te rumot ptulita me eſſe trãſlata:quia nec ocii nec uiriũ eſt: tantas res eadẽ in alterã

linguã expᷣmere uenuſtate. Origenis & ſancti Didymi pauca tranſtulimus uolẽtes expte nĩis ondere: qd græ/ ,t
cadoctrina retineret. Canonẽ hebraicæ ueritatis excepto octatheuco: quẽ nunc in manibus habeo: pueris tuis t
& notariis dedi deſcribendũ. Septuaginta ĩterpretũ editionẽ: & te hr̃e nõ dubito: & ante annos plurimos dili/ l
gẽtiſſime emẽdatã: ſtudioſis tradidi: nouũ teſtamẽtũ græcæ reddidi auctoritati. Vt enĩ ueteꝶ libroꝶ fides de ́M
hebræis uolumĩbus examinanda eſt: ita nouoꝶ græci ̃monis normã deſiderat. De ſabbato qd ꝗᷓris: utrũ ieiu l
nandũ ſit: & de euchariſtia: an accipiẽda quotidie: qd romanæ eccleſiæ & hiſpaniæ obuare phibent. Scripſir ðM
ꝗqdẽ & Hippolytus uir diſertiſſimus: & carpti diuerſi auctores in uariis auctoribus edidere: ſed ego illud te bre m
uiter admonẽdũ puto: traditiones eccleſiaſticas: pᷣſertĩ quæ fidei nõ officiãt: ita obſeruãdas ut maioribus tra⸗
ditæ ſũt. nec alioꝶ conſuetudinẽ: alioꝶ cõtrario more ſubuerti: atq; utinã oĩ tpe ieiunare poſſemus qd ĩ acti/ 6
bus apoſtoloꝶ diebus Pentecoſtes: & die dñico: apoſtolũ Paulũ & cũ eo credẽtes feciſſe legimus: nec tũ Mani/ —
chææ hæreſeos accuſandi ſunt: cũ carnalis cibus pferri nõ debuerit ſpiritali. Euchariſtiã quoq; abſq; condẽna
tionẽ nr̃i:& pungente conſcĩa: ſem accipe: & pſalmiſtã audire dicẽtẽ: guſtate & uidete:qm̃ ſuauis eſt dus: & —
cũ eo canere: eructauit cor meũ uerbũ bonũ. Nec hæc dico: ꝙ dñicis diebus ieiunandũ putẽ: & cõtextas. Ix. die Ae
bus ferias auferã: ſed unaquæq; ꝓuincia abũdet in ſenſu ſuo: & peepta maioꝶ leges apoſtolicas arbitret᷑. Duo ”èZRM
palliola: & amphimallũ de tuis uſibus uel utẽda: uel ſãctis dãda ſuſcepi. Ego inſignia pauptatis: & quoticdia/
ni ſymboli acpnĩæ tibi & ſorori tuæ miſi: quatuor ciliciola apta ꝓpoſito: & uſibus ueſtris: & codicẽ. hoceſtui/
ſionis Eſaiæ: ualde obſcuriſſimas: quas nup hiſtorica explanatione diſſerui ꝗᷓſtiões: ut quotiẽſcũq; mea opu/ 1
ſcula uideris: totiens amici dulciſſimi recordatus: nauigationẽ quam parũper diſtuleras pares. Et quia nõ eſt
in homiĩe uia eius: & a dũo greſſus hominis dirigunt᷑: ſi forte: quod ꝓcul abſit:aliquid fuerit ĩpedimẽto:ꝗᷓſo:
ut quos charitas iungit: terraꝶ longitudo nõ ſeparet: & abſentẽ Luciniũ noſtrum: ſemꝑ præſentẽ: litterarum ””M
uiciſſitudine ſentiamus. U
Ad Marcellã ſcribit & ſæculariũ occupationũ æſtus & humanæ mutabilitatis uices deſcribẽs: ad ſecedẽdũ ex n
be & relinꝗndũ ſæculũ exhortat᷑: bethleẽ & locũ ortus dñici magnis pᷣconiis efferẽs. d
Mbroſius quo chartas: ſumptus: notarios miĩſtrante: tã inumerabiles libros uere Adamãtiuse& nr
Chalcẽterus: explicauit in quadã epiſtola quã ad eũdẽ de Athenis ſcripſerat: refert: nunꝗᷓ ſecibum: 8
Origene pnte: ſine lectione ſũpſiſſe. nunꝗᷓ ueniſſe ſõnũ:niſi unus e fratribus ſacris Iris pſonaret: hoc
.) diebus egiſſe: uel noctibus ut & lectio oronẽ ſuſciperet: & or̃o lectionem. Quid nos uẽtris aĩalia: tale unꝗᷓ feci/
( mus?quos ſi uel ſecũda hora legẽtes ĩuenerit oſcitamus: manu faciẽ defricantes: cõtinemus ſtomachũ: & ii
oſt multũ laborẽ labimur: & mũdialibus rurſũ negociis occupamur. p̃termitto prãdia: qbus mẽs onerata pᷣ/-
mir. pudet dicere frequentiã ſalutandi: qua aut ipſi quotidie ad alios pgimus: aut ad nos ueniẽtes cæteros ex 4
pectamus. Deinceps itur ad uerba: ſermo terit᷑· lacerant abſentes: uita aliena deſcribit᷑: & mordentes inuicem
conſumimur ab inuicẽ. Talis nos cibus occupat: & dimittit. Cũ uero amici receſſerit: ratiocinia ſupputamus.
Nunc ira pſonam leonis nobis ĩducit:nunc cura ſuperflua in annos plurimos duratura pᷣcogrtat: nec recorda
mur euangelii dicẽtis: ſtulte hac nocte auferent aĩam tuam a te: quæ aũt pparaſti: cuius erunt? Veſtes non ad .

aſus tm̃: ſed ad delitias conquirunt. Vbicũq; compendiũ eſt: uelocior pes:citus ſᷣmo:auris attẽtior. Si damnũ
ut ſæpe

sl

ut ſæpe in re familiari accidere ſolet:fuerit nũciatũ: uultus mœrore depᷣmit᷑:lætamur ad nummũ amiſſo obo

Mtiſli lo cõtriſtamur.unde cũ in uno hoĩe aĩoꝶ: tã diuerſa ſit facies: ꝓpheta dnim depcat᷑ dicẽs:dne ĩ ciuitate tua ima
üpen ginẽ eoꝶ diſſipa. Cũ eniĩ ad imaginẽ & ſimilitudinẽ dei cõditi ſimus: ex uitio nro pſonas nobis plurimas ſu p
uxſo ĩducimus. Et quò in theatralibus ſcænis unus atq; idẽ hiſtrio nũc Herculẽ robuſtus oſtẽdit: nũc mollis in ue⸗
dsSdo nerẽ frangit᷑: nunc tremulus imbecilẽ: ita & nos: qui ſi de mũdo nõò eſſemus: odiremur a mũdo: tot habemus
enes, pſonaꝶ ſimilitudies: quot peccata. Quapropter:quia multa iã uitæ ſpatia trãſiuimus fluctuãdo:& nauis no
amit ſtra nunc pcellaꝶ cõcuſſa turbine: nũc ſcopuloꝶ illuſionibus pforata eſt: ꝗᷓprimũ licet qᷓdã portus ſecreta ꝗᷓ̃ſi
sduo ruris ĩtremus. En tibi cibarios panes: & holus nris manibus irrigatu: & lac delitiæ ruſticanæ uiles qdẽ: ſed ĩno/
aculii centes cibos pᷣbent: ita uiuẽtes:nõ ab of̃one ſomnus: nec ſaturitas a lectione reuocabit. Si æſtus eſt: ſecretũ ar/
cos de poris umbra pᷣbebit. Si autunus: ipſa aeris tẽperies & ſtrata ſubter folia: locũ ꝗetis oſtẽdit. Vere ager floribus
usco⸗ depingit᷑: & inter querulas aues pſalmi dulcius cantabunt᷑. Si frigus fuerit & brumalis nix: ligna nõ emam: &
tolo⸗ calidius uigilabo: uel dormia. Certe qd ſciã: uilius non algebo. Habeat ſibi roma ſuos tumultus: arena ſæuiat
iipt⸗ circus inſaniat: theatra luxurient. Et quia de nr̃is dicendũ: quotidie mr̃onaꝶ turba uiſitet᷑ ſenatus. Nobis ad/
Hono hærere dno bonũ eſt: ponere in dno deo ſpem nr̃am: ut cũ pau Prare iſtã cæloꝶ regna mutauerint: erũpamus ĩ
Aitos: uocẽ. Quid enĩ mihi eſt in cælo: & a te qd uolui ſuꝑ terrã ꝙ ſcilicet cũ tanta repiamus in cælo: parua & caduca
tedefſd ꝗſiſſe nos doleamus ĩ terra. Velle ueꝶ ut ad uillã & ad Mariæ diuerſoriũ ueniamus(Plus eni laudat unuſqſq;
onit. qd poſſidet)quo ſᷣmone: qua uoce:tibi ſpelũcam Saluatoris exponã?& illud pᷣſepe in quo infantulus uagiit:
tbiste ſilẽtio magis: ꝗᷓ infirmo ᷣmone honorandũ eſt. Vbi ſũt latæ porticus? Vbi aurata laq aria? Vbi domus miſero
lee⸗ rũ pœnis & danatoꝶ labore ueſtitæ? ubi ĩſtar palatii puatoꝶ extructæ baſilicæ: ut uile corpuſculũ hois pcioſi
inde us inambulet: & quaſi mũdo ꝗcꝗᷓ poſſit eſſe ornatius tecta ſua magis uelint aſpicere ꝗᷓ cælũ. Bethleẽ ecce ĩ hoc
aſel paruo terræ foramĩe cæloꝶ conditor natus eſt. hic ĩuolutus pãnis: hic uiſus a paſtoribus: hic demõſtratur ab
Ado⸗ ſtella: hic adorat᷑ a magis: & puto ſanctior locus eſt rupe tarpeia: quæ decælo ſæpius fulminata oſtẽdit᷑ deo diſ
Ateri plicere. Eſt quidẽ ibi ſancta eccleſia: ſunt trophœa apoſtoloꝶ & martyꝶ. Eſt Xpi uera cõfeſſio: & apoſtolorũ
lgrr⸗ pᷣdicata fides: & gẽtilitate calcata in ſublime quotidie erigituocabulũ xpᷣianũ. ſed ambitio: potẽtia: magnitu/⸗
Etus do urbis: uideri & uidere: ſalutari & ſalutare: laudare & detrahere: uel audire: uel ꝓloqui: & tantã hoĩum fre/
dll⸗ quẽtiã uidere a ppoſito monachoꝶ & a gete aliena ſunt. Aut enĩ uidemus ad nos ueniẽtes: & ſilentiũ pdimus
les e aut ſi nõ uidemus ſupbiæ arguimur. Interdũ ut uiſitantibus reddamus uicẽ: ad ſupbas fores pgimus. ĩter lin
ülaun guas rodentiũ miniſtroꝶ poſtes ingredimur deauratos In Xp̃i ergo uilla:ut ſi upra diximus: tuta ruſticitas ẽ.
rit extra pſalmos ſilentium eſt: quocunq; te uerteris: arator ſtiuam retinẽs alleluia decantat. Sudãs meſſor pſal/
eber mis ſe aduocat: & curua falce attondeẽs uites uinitor: aliqd dauiticuũ canit. Hæc ſũt in hac ꝓuincia carmina. hæ
t ut uulgo dicit᷑: amatoriæ cantiones. ðWðDB

.

⸗ QAd Exuperantiu exhortatoria: ut abiecta militia ſæculi ac ſpreto conubio deo militet.
¶NNter oĩa quæ mihi ſancti fris tui Quintiliani amicitiæ p̃ſtiterunt: hoc uel maximum eſt: ꝙ te mihi

/
ignotũ corpore:mẽte ſociarunt. Quis eni nõ diligat eũ: qui ſit ub paludamento & hĩtu militari agat
opꝑa,pphetaꝶ & exteriorẽ hoĩem aliud ꝓmittentẽ uincat interiori hoĩe qui formatus eſt ad imagi/
die nẽ creatotis: Vnde & por ad offici ũ puoco lr̃aꝶ: & pcorut mihi occaſionẽ tribuas ſæpius reſ. cribẽdi quo de cæ
M tero ſcribã audacius .illud aũt prudẽtiæ tuæ breuiter ſignificaſſe ſufficiat : ut memineris apoſtolicæ ſt nix. iun/
H ctus es uxori: ne ꝗras ſolutionẽ: ſolutus es ne ꝗras uxorẽ:ideſt alligationẽ: quæ ſolu tioni cõtraria eſt. Qui igit
Ri ſeruit officio cõiugali: uinctus eſt. qui uinctus eſt ſpuus eſt. Qui aũt ſolutus eſt: liber eſt. cũ ergo XApᷣi gaudeas

odar libertate & aliud agas:aliud repromittas: ac ppemodũ in A,αιααπúâ cõſtitutus ſis: nõ debes ad tollẽdã tunicã te
le cta deſcẽdere: nec reſpicere poſt tergũ: necaratri ſemel arrepti ſtiuã dimittere: ſed ſi fieri põt: imitare Ioſeph: &
ægyptiæ dnæ palliũ derelinque: ut nudus ſequaris dĩũm Saluatorẽ: qui dicit in euãgelio. Niſi ꝗs dimiſerit oĩa

eöſo: . „ . . „ — .. — . — . . .
48 & tulerit crucẽ ſuã: & ſecutus me fuerit: non põt meus eſſe diſcipulus. Proiice ſarcinã ſæculi: ne qᷓras diuitias:
quæ cameloꝶ prauitatibus cõparant᷑. Nudus & leuis ad cælũ uola: ne alas uirtutũ tuaꝶ auri depᷣmant ponde
ſier ra. Hxæcaũt dico: non quo te auaꝶ didiceri. ſed ſubintelligam iccirco adhuc te militiæ operã dare: ut ĩpleas ſac
dͤ

culũ: quẽ euacuare dns pcepit. Si igit᷑ qui habẽt poſſeſſiones & diuitias: iubẽtur oĩa uẽdere & dare pauperibus
. & ſic ſequi Saluatorẽ:dignatio tua aut diues eſt: & debet facere: qd p̃ceptũ eſt: aut adhuc tenuis: & non debet

G rere: qd erogatura eſt. Certe Apᷣs pro animi uoluũtate oĩa in acceptũ refert. Nemo apoſtolus paupior fuit: &
bum: nemo tantũ pro dño dereliqt. Vidua illa in euãgelio pauꝑcula: quæ duo minuta miſit in gazophylatiũ: cun/
thoc ctis pᷣfert᷑ diuitibus: quia totũ qd habuit: dedit. & tu igit᷑ erogãda nõ ꝗ ras.ſed ꝗᷓſita iã tribue. ut fortiſſimũ ty⸗
Ifn runculũ ſuũ Xpᷣs agnoſcat. ut lætus tibi de lõgiſſima regione ueniẽti occurrat pater.ut ſtolã tribuat:ut donet
vĩ annulũ: ut ĩmolet ꝓ te uitulũ ſaginatũ: ut expeditũcũ ſãcto fre Quintiliano ad nos cito faciat nauigare: pul/
atap; ſaui amicitiaꝶ fores: ſi aperueris: nos crebro habebis hoſpites.
wer CAd Præſidiu diaconũde rõne cærei paſchalis pcunctantẽ ſcribit: & ſolutione dimiſſa ad cõtẽptũ ſæculi & he
leen remiticã uitã hortat᷑: ſollicitudines ſæculi & detractoꝶ deſcribẽs calũnias: ac de naturis ꝗqrũdã feraꝶ ediſſerẽs.
mnus⸗ Ieronymus Præſidio ffi ſalutẽ. Nulla res uetus inꝗt comicus: ta facilis eſt: ꝗqn difficilis fiat: quã inui
nt Ny facias. Quod ſi ille rẽ facilem difficulter fieri ĩuito aĩo putauit:ꝗd me facere poſſe æſtimas in re
1 P ii. cxlii.
Nu
ſepe

maxima: & nullius unꝗᷓ ediſerta eloqᷓntia? Nã his ꝗqcũq; uoluerint de laudibus cærei dicere:pleniſq; ut aiunt i
uẽtis ĩgenii ſui intẽdere uela: & quaſi quædaã pelagi alta penetrãtes: uicina abſcondere littora:ſtatĩ in or̃onis 4
foribus renidet clamor foꝶ: pratorũq; deſcriptio: & in modũ ſonantis aure molliteruerba cadentia: dũ deſcri/ i⸗
bunt apes: ꝙ ſine coitu gnant᷑: & gñant:qd ſolæ a cõcubitu liberæ natos ore legunt: arte cõponũt: & quadam ſi
rõne uitali: aĩas apiculis: nõ de ſuis ſſerunt. Præterea Virgilii totus Georgicoꝶ liber ꝓfert in mediũ. Rex aduo le⸗
lans agmẽ inducit:tãtoq; ſtrepitu diuerſa narrant᷑ munia: ut militaribus caſtris ĩtereſſe te credas. Sed cũ hæc lil
audieris: ſiue legeris ludabis oratoris eloꝗᷓntiã: & ut breuiter ſignẽ: puta te Quintiliani cõtrouerſiã recordari ie
in qua aur cauſat᷑:dolens ob interitũ apuũ: flores ab ĩpotentiſſimo diuite uenenatos. Eſto hæciocũda ſint: & o
aurẽ cõpoſito pede mulceãt: qd addico? Nunqd ad eccleſiæ ſacra Nunqd ad tps paſchæ: cũ agnus occiditur?⸗ nmn
Cũ accinctis lũbis carnes cũ oſſibus deuorant᷑ Cũ tacente epᷣo: pᷣſoris ĩ plæbeiũ quodãmodo cultũ:redactis goa
leuita loquit᷑ docetq; qd pene nõ didicit? & feſtiſſimo p̃dicans tpe: toto dehinc anno iuſtitiũ uocis eius indi/⸗ Eer
cit᷑. Vides ne ꝗᷓ grãdia ſint? Intelligis te difficilia poſtulare- In eodẽ ꝗppe momẽto: & pᷣdicanda cõſcribere: & iſ
cur ita pdicta ſint docere:oĩum difficillimũ eſt. Nam illud qd pene me p̃teriit: diuinis magis ꝗᷓ humanis uoci i⸗
bus diſſerendũ eſt: lege Pentateucũ. inſtrumentũ uetus pcurre. Nuſqᷓ in dei ſacrificiis mella: nuſꝗᷓ cæræ uiſũ: ti
ſed lucernaꝶ lumĩa: & oleo fotos uidebis igniculos. Quid cauſer de ueteri teſtamẽto? Nouos pcurre libros. hi =ð
ut opinor: ſunt euãgelia quatuor: apoſtoloꝶ actus epiſtolæ Ioannis: Apocalypſis. Nihil p̃ter iſta: nunqd ali/ llu
cubi cæreus? Nõne in fine euãgelii cktonaniis inter ſeptẽ cãdelabra: & lucernas aureas ſpéſus reuelat in cælis? nus
Ad hæc rñdebis: & ego a te iccirco fieri poſtulaui quia ſciui eſſe difficile: qd peteba. Breuiter oĩs ſoluit᷑ ꝗᷓſtio: & lr
par pari refert᷑ ſnĩa: & ego me iccirco facere debere nõ putabo: quia rẽ difficillimã poſtulaſti:attamẽ ne cauſan ne
do differã: ſi corã pariter fuetimus. audies uniuerſa quæ ſẽtiã: ut ſiqd forte neſcimus: in tua aure moriat᷑. Nã ihn
qui ſcribit: multos ſumit iudices: alius in alterius liuet ac craſſatingeniũ: ille ſi unus ᷣmo defuerit: quaſi clau on
. dã oratiunculã diffugiet. Alius ſi paululũ ſe eloqntis cothurnus extulerit: nõ pᷣſbrm latrabit eſſe: ſed rhetorẽ. cerl
itaq; ſi uis te mihi hoc obligari munere: placẽtinas delitias deſere: ſectare Abrahæ habitũ: relinque natale ſolũ ti⸗
ſpretiſq; urbibus ad deſerta ſecede: ut poſſis orare cũ Apo: erit ꝗdẽ durus? & mucidus: & hordeacius forte pa/ ib
nis. ſed delicatũ militẽ rexnõ amat hieruſalẽ. Quæ ſimilã: & mella:oleũ mãducauit: fornicationis arguit᷑: nõ ſo
ꝙ mali ſint cibi: quos pr̃na ĩdulget clæmẽtia ſed ꝙ mollis pliaterad pᷣmã ſtatĩ aciem concidat: & poſtumbrã u
ſolẽ ferre neꝗᷓant:poſt ſudariũ galeã oneri potius reputet: qua tutamini: ꝙ ſi exire cupiẽti mater obſiſtit in li/ 4
mine: loq re ei uerbis dni: mater mea & fres mei hi ſunt:qui faciũt uolũtatẽ pr̃is mei: qui in cælis eſt.Si uerna⸗/
culæ: cũ ꝗbus nutritus es: flere. & pr̃ni ruris memoria: ipſius quoq; domus anguli: & ſecreta retinere te cœpe/
rit: in quibus infãs uolutatus es: luſiſti puer: adoleſcẽtulus laſciuiſti: recordare oẽs qui nũc accolæ heremi ſũt
cæleſtes illos choros: per eoſdẽ erupiſſe tramites: iiſdẽ inſtitiſſe ueſtigiis: & ut longã or̃onẽ cõpendio breuiem:
epiſtola quippe librũ redolerenõ debet aut parua. aut magna ſũt: quæ tibi deferẽda ſuademus. ſi parua nõ dif
ficile putes parua cõtẽnere. ſi magna maiora magis pᷣmia pparant᷑.ſed dicis: Volo pus pr̃nũ rus uẽdere: & exi- 1
guis ſuptibus congregatis: ſiue uiaticũ uiæ ſternere: ſiue in paupeꝶ uſus me alimoniã pparare. & hic euãgeli⸗ n
cã audi ſnĩam. Si uis pfectus eſſe uade uẽde oĩa quæ habes: & da paupibus: & ueni & ſeꝗre me. Plures iã anni H
ſunt quo cœpiſti ſuiredeo: mens Apᷣm ſeꝗᷓns nõ diu ſæculi ſuſtinet onus:nec ſe patit iſtius mundi uinculis al
ligari: qn potius eſt timendũ ne dũ occaſio diſtribuẽdi prfimonii pᷣtendit᷑:dũ nõ uis rẽ maioris pᷣcii minoris uẽ P

dere:ſit ĩpedimẽtũ in ꝓpoſito tuo. Decẽ aliqd emptũ eſt nũmulis uel unũ libẽter accipiã: dũ me ad pᷣliũ feſti/
nantẽ nullæ pᷣpediant moræ. Matthæus ſedẽs ad telonæũ audit. ſeꝗ̃re me. nunquid pus ratiocinia ſupputa/
uit: & reuerſus domũ ſuoꝶ paſſus eſt lachrymas: p̃diorũq; actione licita: nequaꝗᷓ potuit dñi ſeq ueſtigia niſi
mũdi ſe pᷣus onere liberaret? Ille diſcipulus qui renunciare parẽtibus ante cupiebat: uoce Saluatoris arguitur-
Et certe multũ eſt inter eũ: cuius breuis ad domũ recurſus ſtati uẽturi: rephendit᷑: & te: qui tanto iã tpe autnõ
uẽdis tua: qd cito potes facere: aut nõ facile cõtẽnis: ſed uides multa tibi ĩpedimẽto eſſe ne facias. Cũ hæc lege-
ris: ad aſylũ Romuli fugiens: & comœdiæ conſcẽdens arã: uerbere diñi ſæuientis eludis eccleſiã. Totũ deſerere
nõ poſſũù. Vereor ne ĩcurram ſacrilegiũ:ſi altaria derelinꝗᷓ. Euge meus plus de te exacturus ſũ: ſi ad uitã mona
chi elerici aliꝗd dignitatis accedit: ſi in apoſtolico ſtans ordine: quotidie Xpi corpus pia plæbi famulatione di
ſtribuis. Sed còſidera obſecro: ſatis eſſe difſicile locũ Stephani ĩplere: uel Pauli: in angelico ſtare miniſterio: &
populos ſubiacentes candenti deſupꝑ ueſte deſpicere. Præcioſũ eſt margaritũ ſed cito frangit᷑: fractũq; nõ põt
inſtaurari. Nauis us ſit rudis: & ſolidis cõfixa clauis tumẽtes fluctus tabulata nõ ſentiant: cito ti ſi ꝑpiculoſe
nauigat: ꝑforat᷑: & licet plenis uẽtis lucroſius ad optata pueniat: tñ magis ſecuræ ſũt aquæ trãquillæ: & utaꝑ-
tius loquar:plus te ꝗdẽ dicis hr̃e mercedis:ſi ĩ media urbe cõſiſtẽs: monachoꝶ uitã uictites: hæc ſũt uera: quæ

—

dicis: ſednõ tã facile explent᷑ ope: ꝗᷓ dicto. Vt enĩ cætera pᷣtermittã quæ nos ab auſteriori uita retrahunt: illud
ĩferã: ad cuius cõparationẽ: etiãẽ quæ diſſimulaueri:ĩmo timuerĩ dicere: ĩtelliges: Alius barbã cædit æqualiter
& hilaritatẽ frontis nitẽti deſuꝑp coma ꝓtegit. Tu ſi paululũ ut nos ſolemus facere ruſticani capillũ uſq; ad cu
tẽ pſequeris: riſũ pᷣbebis oĩ bus. Quod ſi pulla fuenit tunica: etiã p̃teruntium digitis denotaberis. Caue inꝗᷓ: ut
nò ſtrictæ ſint caligæ: ne crura nõ cadeant.niſi formoſus fueris: ſanctus eſſe nõ poteris. Aliꝗs ĩuitat de optima
tibus ad prãdiũ: oẽs uotiuis ꝑgũt ferus: certe aut eũdũ tibi eſt:aut neganduũ.Si ieris: aut eiſdẽ cibis ueſceris:aut
aliis.

iunt
konis
elcri⸗
dan

Adu

ihre
rdani
nt⸗
itur
cti
te: &
uoci
uiliͤ⸗
os.hi
dali,
lis
lot
uſan
Ni
lau
tore.
elolu
tepa/
1

nbri

inh⸗
tma/
iſüͤt

em:

l

ʒ ᷑᷑esx4 rS—r—-—--

aliis. Si aliis cõuiuarum offendent᷑ oculi. Si iiſdẽ: perit abſtinẽtia. ꝙ ſi ire nolueris: tũc miſer in prãdio comede
ris. ad ſingulas quaſq; phialas & delibuta mellis uina potaberis. Alius in tuũ uultũ cauillabit ille inceſſũ ride
bit: hic habitũ. & imitatores forſitã iudæoꝶ nõne hiceſtĩquiẽt filius fabri Nõne fres eius & ſorores apud nos
ſũt Ego illũ memini ante tot ferme annos:illud feciſſe turpe:dixiſſe turpius: alius furẽ clamabit & mœcchũ.
ſeq; ſceleris finget fuiſſe participẽ. Oĩa pariter prãdia cõſonabũt: & ĩ te temulẽtiũ cõuiuiũ diſſoluet. Quod
ſi fuillis abſtinueris carnibus: & nõ crebro balneas freꝗntaueris: tũc uere p omnes colũnas Manichæi titulus
aſcribetur. Si uolucrum edulium refutaueris: & tenellas columbas: craſſoſq; turtures expetenti gutturi duri/
ordominus denegaueris: ſacrilegii crimen affigetur. Statimq; aient: hi ſunt qui creatorem mundi contem/
nunt:in uſus nr̃os facta ſũt oĩa. Audiui dũo teſte non mẽtior: quendã in ſuã gulã diſertũ:cũ me rumore co/
gnouiſſet eſculẽtioribus cibis abſtinere: dicere: nunqd porcellus ideo factus eſt: ut togatus in ſenatu ſnĩam di
ceret? ꝙ uidelicet me ſtultitiæ condẽnaret: qui putaret: ea quæ ſũt in hoĩum uſus creata:non ſumere. Hæc &

iſtiuſmodi:cũ uitã in urbibus laceret bonã: quid facies fr̃ in medio Caut uitiis:aut anathemati colla ſubmittes

ideſt aut ſectaberis quæ ſũt aduerſa cõtinẽtiæ: aut ſi facere nolueris: ipſe dãnaberis: pᷣtermitto crebras ſaluta/
tiones: obſeqa mr̃onaꝶ: uariaſq; illecebras: qbus etiã rigidiſſimi emolliunt᷑ animi: & ſireneo cãtu ad naufra⸗
gia ptrahunt᷑. ꝙ ad ſpecioſas quaſq; formas oculus ſæpe ĩuitus abſtrahit᷑. ꝙ aures obſcœna dicta feriũt: nũc
illud affirmo: ꝙ etiã ſi iſta nõ eſſent: ad cõparationẽ tñ ingẽtis boni: minora diſerere debueras. Adde ꝙ diaco/
nus es: & abſceſſũ tuũ eccleſiæ dãna nõ ſentiẽt. Helias uixit in heremo: Heliſæũ ꝓphetaꝶ ſecutus eſt chorus.

Praæcurſor dui Ioannes nutritus in ſolitudine: ad hoc tmdeſcẽdit ad iordanis ripas: ut populos argueret cõfſlu

entes: & phariſæos ĩtelligeret clericos iudæorũ: & gñationes uipereas denotaret. Nuꝑ ægypti deſerta uidiſti.

Intuitus es angelicã familiã. Quãti ibi flores ſũt?ꝗᷓ ſpiritalibus gẽmis prata uernãtia? Vidiſti ſerta: ꝗbus dis

coronat.Ille tibi in pectore ignis æſtuet. llla quotidie cogita: tracta: deſidera: & quaſi quodã carcere detentus
exclama heu me qa pegrinatio mea ꝓlongata eſt. Et in paradiſũ mẽte conſcendẽs: totiẽs in terra nõ eris: quo/
tiẽs terrã deſpexeris. Eadẽ nobis certe: cũ his qui habitant per deſerta:cõditio eſt.iiſdẽ ĩfirmitatibus uel uirtu/

tibus ſubiacemus. Si te aquæ potus uexat.ꝗᷓti nobiliores:nõ dicã uina neſciũt:& carniũ ignorat cibos: ſed ĩfu

ſo tm̃ legumĩe ſuſtentant Si balneaꝶ te lauacra ſollicitãt: ꝗᷓti ncipes ciuitatũ: ſiue ob culpã ꝓpriã: ſiue ob in

uidiã: ad ĩſulas deportati: ſine pᷣmio futuraq; mercede abſq; balneis pſeuerant? Nemo id neceſſitate pati nõ

põt: qꝗ pro deo uolũtate pati detractat. habebis cellulã: quæ te ſolũ capiat. ĩmo nò eris ſolus angelica tecum
turba uerſabit. Tot ſocii:quot ſancti. Leges euãgeliũ: fabulabit᷑ tecũ Ieſus. Replicabis apoſtolos: uel prophe

tas. Nunqd poteris talẽ aliũ tuis pᷣmonibus hr̃e cõſortẽ? Terra ſumus:& cinis:& peroĩa momẽta de nr̃a ſalu/

te ſupẽſi:cõtinuo in puluerẽ diſſoluẽdi: qd retractamus facere de neceſſitate uirtutẽ? Certe qnq; moriẽdũ eſt:
ſtercoribus plena uitalia. quæ nos quotidie niæ cõmonent uilitatis: in ſimilẽ putredinẽ oẽ ſecũ tractura ſunt
corpus. qᷓcito relinquamus mũdi anguſtias: & ſi forte ob cõtinẽtiã (qd tñ raro accidit) dolere ſtomachũ: æſtua
re febribus cœperimus: ppetuæ uitæ ianuã morbũ putemus: plenãq; uictoriã: quia ſcriptura docẽte cognoſci
mus: nullũ ante uitæ huius finẽ: plene beatũ eſſe dicendũ. Quãti in mediis opibus & ĩter inſulas cõſulatus re
pẽtina morte ſubtracti ſũt: Nup ĩperator Valentinianus:cũ aduerſus Sarmatas qnq; ꝓpter Illyrii uaſtatio/
nẽ in cõſiſtorio ſæuus ĩfremeret: & totius gẽtis excidiũ rigidus minaret᷑: ſanguine erupente diſcrepuit. Quid

lo quar de fre eius:quẽ cõtra regale faſtigiũ Thraciæ ignis abſorbuit: Necdũ annus cõpletus eſt: quo pᷣncipem

Gratianũ ꝓdente exercitu ſuo añ fœda captiuitas: dehinc miſerabilior oppᷣſſit interitus. Etut iſta tacea: etiã ꝗ
cõi fine perierũt: poſt mortẽ pari cũ oĩbus cõditione ſociant᷑. Quod neqſꝗ eoꝶ quidẽ in die iudicii minimo de
monachis cõparabit᷑. Sectemur ſaltẽ mulierculas: ſexus nos doceat ĩfirmior. Quantæ diuitiis pariter & nobi/
litate pollentes (nolo enĩ uocabula dicere ne adulari uidear)relictis faculatibus: pignoribuſq; contẽptis:id fa/
ctu facile iudicauerũt:qd tu ꝓprio putaſti more difficile?- Id de cærei carmĩe diſce.Illud tibi de uaris floribus
Iumẽ exorna.Eſto & ipſe apis Delboræ: uictoriã imitare: Barach tecũ Siſarã pſequat᷑: & liberato iſrael iudicũ

carmẽ ingemĩes: & Xp̃i mella cõponas. Si ſic lampadẽ pᷣpares:ſponſo ueniẽte no dormies: ſed cubiculũ regis

ĩtrabis. Plura cũ dicere uellẽ: & te mecũ tali exhortatione retinere:ſubito nunciatũ eſt aſellos eſſe cõductos g
me romã uſq; ptraherent. Itaqʒ inuitus placentiã te remitto. Pelicani cũ ſuos a ſerpẽte filios occiſos:mortuos

Tueniũt:lugent:& ſe & ſua latera ꝑcutiũt: & ſãguine excuſſo ad corpora mortuoꝶ:ſie reuiuiſcunt. Aqla qñ ſe/

nuerit grauãtur ipſius pẽnæ & oculi: quæritq; fontẽ: & erigit pẽnas: & colligit in ſe calorẽ: & ſic oculi eius ſanã
tur: & in fontẽ ſe ter mergit: & ita ad iuuẽtutẽ redit. Phoœnix auis eſt in ĩdia: & per ꝗngentos annos de libano ĩ/
plet ſe aromatibus: & ſic nidificat. Et ĩdicat ſacerdoti Heliopolitano menſæ Famenoth aut Farmuth. Im plet
arã ſacerdos ſarmẽtis: & ibi cõfert Phœnix aromata: & electrũ aræ ĩponit. Et pᷣmo ſolis ortu Phœnix ꝗdẽ mo
uet pẽnas: ſolis uero calore accẽdit᷑ electrũ: & ſic exurunt᷑ aromata: & ipa Phœnixincẽdit᷑. Craſtino die de cine
re gignit᷑ uermis: ſecũdo pẽnas affert: tertio ad antiquã redit naturã: & ſicad ſua loca reuertitur. Anguis qũ ſe
nuerit pdit aſpectũ. Et ſi uoluerit redire ad iuuẽtutẽ: ieiunat quadraginta diebus: ut laxet᷑ pellis eius. & ſic an/
guſtũ foramẽ inqrit: ut dũ nitit᷑ exire inde:pellẽ ſenectutis dimittat. Coluberad bibẽdu ueniẽs: in aqua uene/
nũ deponit: ne eũ uenenũ aquacõcretũ occidat. Nuduũ hoĩem timet:ueſtitũ pſequit᷑:caput tñ ſuũ cælat: qñũ
pcutit᷑: ubi ſcit eſſe mortẽ ſuã: Serpẽs quidẽ ſi ſemel calamo ꝑcutiatur: moritur: ſin uero iterum percutiatur:

nili

cõfirmatur: Brumali tpe infirmior efſicitur: & a ſoricibus deuincit᷑. Igitur ante hyemẽ circa ſecolligit ſegetes: om
ut illis eſcã pbeat. Viperæ per os coitũ faciũt: maſculi mortẽ contẽnũt: ſed feœmiĩa ĩ ipſo coitu: ſiue magna dul rii
cedine exagitata: ſiue futuri pᷣſciens pꝑiculi dũ abſorbet ſemẽ: caput maſculi excidit: & ſic eũ occidit. Sed cũ con iic
cepit: uiſcera illius ab ipſis quos cõcepit: comedunt᷑: & ſic matrẽ occidũt. Formicæ quæ nil portãt: nõ rapiunt bu⸗
onera eagꝑ: quæ portãt: ſed cũ depoſuerint triticũ: diuidũt grana: tim ẽtes:ne ſi fuerit pluuia floreſcãt. Vulpes h
ſi diu eſurit: uolutat ſe in puluere: & fingit ſe mortuã: ergo uolatilia ueniũt:& dũ uolũt illam comedere come ume
dunt᷑.Vulpecula cũ leporibus ludit:& ſic illos occidit. Panther pardo ſimilis eſt: & eſt uarii coloris: & mitis.Si ſil
ſaturatus fuerit: tribus diebus dormit. Poſt tertiũ diẽ lauat ſe: & clamat: & ſicodorẽ ſuauẽ emittit: & cõuocat dis
oẽs feras:quæ odore ducunt᷑. Et eſt oĩbus feris amicus: pᷣter draconẽ & aſpidẽ. Teſtudo marina quæ eſt grãdis ſe
ut ĩſula: dũ emergit de alto: oſtẽdit ſe in ipſo mari tanꝗᷓ petrãa: nec ſe mouet ĩde quoaduſq; hoĩes naues ligent: mil
& cũ hæc ſenſerit trahitſe in altũ:ſed cũ eſurierit apit os: & bonũ odorẽ reddit: ad quẽ piſces cæteri colliguntur nni
Perdix aliena oua calefacit:ifuratis ſuis.ſed cũ creuerint in nido pulli euolant: & ad parẽtes ſuos redeũt:mẽtitũ ſie
parentẽ omittẽtes. Perdices ſibi ĩſidiant᷑. & ſi afferãt illos ad ſiluã: qui eos hñt: uocẽ emittũt abſcõſi: & ſic cæte
ri ueniũt: & retibus capiunt᷑: plus pedibus ꝗᷓ pẽnis fugiũt aucupãtes. Et ſi ad hoc fuerĩt: ut capiant: ſimilẽ ſibi be
colore lapidẽ qᷓrunt: & ibi ſe ſupinos ponũt. Vultur cũ cœperit oua edere: pmũ de terra Indiæ Euſtochium ſu
mit: & eſt tanꝗᷓ nux. & intus habet aliꝗd qd mouet᷑: & ſonũ reddit. & hoc ſibi apponit: & multos ꝗdẽ facit feæ 15
tus: unus uero remanet. Myrmicoleon ab añ leo: retro formica: de duabus feris naſcit᷑: eſca uero ipius in ᷣmis um
eſt lac mr̃is:ideſt formicæ:nmutrit enĩ mater legumine tanꝗᷓ formica:ſub ea cõditione quã noſti.o quotiẽſcũq; unn
hanc epiſtolã legeris totiens te ſcias:qd pollicitus es:eſſe uẽtuꝶ. 2
Beati Hieronymi p̃ſbr̃i ad ruffinũ preſbyteꝶ cuius ad orientẽ gratulat aduentũ: cui uitam uirtuteſq; Bonoſi i
quondã contubernalis ſui deſcribit. qui ſæculo contẽpto ad heremũ uolauerat: ubi plura de laudibus heremi a
7 & uitæ cõtemplatiuæ ponunr. =
Lus deũ tribuere ꝗᷓ rogat᷑: & ea ſæpe cõcedere: quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit:mec in cor hoĩs ”
aſcẽderũt: licet ex ſacroꝶ mĩſterio uoluminũ ante cognoueriĩ: tñ in cauſa ꝓpria nunc ꝓbaui Ruffine n
8 Mchariſſime. Ego enĩ qui audaci fieri ſatis uoto credebã: ſi uiciſſitudine lr̃aꝶ imaginẽ nobis pñtiæx me 4
tiremur: audio te Aegypti ſecreta penetrare: monachoꝶ inuiſere choros: & cæleſtẽ ĩ terris circuire familia. O ſi 6
mihi nuncdñs Ieſus xpᷣs uel Philippi ad Eunuchũ: uel Abacuch ad Danielẽ trãſlationẽ repẽte cõcederet: ꝗᷓ ego

nũc tua arctis ſtringerẽ colla cõplexibus.ꝗᷓ illud os qd mecũ uel errauit aliqn: uel ſapuit: ĩpreſſis figerẽ labiis.
Veꝶ quia nõ tã te ſic ad me uenire:ꝗᷓ ad te ſic ire nõ mereor:& ĩualidũ etiã cũ ſanũ eſt:corpuſculũ crebri frege/
re morbi: has mei uicarias: & tibi obuias mitto. quæ te copula amoris ĩnexũ ad me uſq; pducãt. Prima ĩopina
ti gaudii ab Heliodoro fre mihi eſt nũciata fœlicitas: nõ credebã certũ: qd certũ eſſecupiebã: pᷣſertim cũ & ille
abalio ſe audiſſe diceret: & rei nouitas fidẽ ſᷣmonis auferret. Rurſũ ſuſpẽſã uoto nutãte mentẽ ꝗdã Alexandri
nus monachus: qui ad ægyptios cõfeſſores: & uolũtate iã martyres: pio plæbis fuerat traſmiſſus obſeqo: ma/
nifeſtus ad credulitatẽ nuncii auctor ĩpulerat. fateor & in hoc meã labaſſe ſniam. Nã cũ & pr̃iam tuã ignora
ret & nomẽ: in eo tñ plus uidebat᷑ afferre: ꝙ eadẽ aſſerebat: quæ iã alius ĩdicauerat. Tandẽ plenũ & ueritatis põ
dus erupit. Ruffinũ enĩ nitriæ eſſe: & ad beatũ prexiſſe Macchariũ: crebra cõmeãtiũ multitudo referebat. Hic
uero tota credulitatis frena laxaui. & tunc uere ægrotũ eẽ me dolui: & niſi me attenuati corporis uires quadã
cõpede pᷣpediſſent: nec mediæ feruor æſtatis: nec nauigantibus ſemp incertũ mare: pia feſtinatione gradienti:
ualuiſſet obſiſtere. Credas mihi ff: nõ ſic tẽpeſtate iactatus portũ nauta pſpectat: nõ ſic ſitiẽtia ĩbres arua deſi
derãt: nõ ſic curuo aſſidens littore anxia filium mater expectat. poſtꝗᷓ me a tuo latere ſubitus turbo cõuulſit:
J poſtꝗᷓ glutino charitatis hærentẽ ĩpia diſtraxit auulſio.
Tũc mihi cæruleus ſupra caput aſtitit imber.
Tunc maria undiq;: & undiq; cælũ. Tandẽ in ĩcerto pegrinationis errãti:cũ me Thracia Potus atq; Bithynia
totũq; Gallatiæ & Cappadociæ iter: & feruido Cilicum terra fregiſſet æſtu: Syria mihi uelut fidiſſimus naufra
go portus occurrit. ubi ego ꝗeqd morboꝶ eſſe poterat exptus:ex duobus oculis unũ pdidi. Innocentiũ enĩ pa
trẽ alæ meæ repentinus febriũ ardor abſtraxit.nunc uno & toto mihi chariſſimo lumiĩe Euagrio nro fruor:cui
ego ſemp infirmus quidẽ ad laborẽ cumulus acceſſi:Erat nobiſcũ & Helias ſancti Melanii famulus: qui puri
tate moꝶ maculã ᷣuitutis abluerat:& hic necdũ obductã reſcidit cicatricẽ. Veꝶ qui de dormiẽtibus cõtriſtari
apoſtoli uoce phibemur: & nimia uis mœroris læto ſupueniente nuncio tẽperata eſt: ĩdicamus hæc tibi: ut ſi
neſcis diſcas:ſi ante cognouiſti pariter gaudeamus. Bonoſus tuus ĩmo meus & ut uerius dicã noſter: ſchalam
pᷣſagatã Iacob ſõniante iã ſcandit:portat crucẽ ſuã: nec de craſtino cogitat:nec poſt tergũ reſpicit.ſemĩat in la
chrymis: ut in gaudio metat. & ſacr̃o Mloyſi ſerpentẽ in heremo ſuſpẽdit. Cædant huic ueritati tã græco ꝗᷓ ro/
mano ſtilo mẽdaciis ficta miracula. Ecce puer honeſtis ſæculi nobiſcũ artibus ĩſtitutus: cui opes affati: digni/
tas appᷣme inter æquales erat: cõtẽpta mr̃e: ſororibus: & chariſſimo ſibi germano ĩſulam pelago circũſonante
naufragã: cui aſperæ cautes & nuda ſaxa & ſolitudo terrori eſt: quaſi qdã nouus paradiſi colonus ĩcedit. Nul-
lus ibi agricolaꝶ:nullus monachoꝶ: nec paruulus ꝗdẽ quẽ noſti Oneſinus: quo uelut fre in oſculo fruebat᷑:ĩ
tãta uaſtitate adhæret lateri comes. ſolus ibi ĩmo iã Apo comitãte nõ ſolus: uidet gloriã dei: quã etiã apoſtoli
niſi in

—

11 .
ten niſi in deſerto nõ uiderãt. Nõ ꝗdẽ cõſpicit turritas urbes:ſed in nouæ ciuitatis cẽſu dedit nomẽ ſuũ:horrẽt ſac
idul co mẽbradeformi. ſed ſic melius obuiã Xpo rapiet᷑ in nubibus. Nulla euripoꝶ amœnitate pfruit᷑: ſed de late/
con re dñi aquã uitæ bibit. Proponat tibi añ oculos amice dulciſſime: & in pñtiã rei totus aĩo ac mẽte conuertere.
iunt tũc poteris laudare uictoriã:cũ laborẽ pᷣliantis agnoueris. Totã circa inſulã fremit ĩſanũ mare: & furioſis mõ
lbes tibus illiſũ ſcopulis æquor reclamat. Nullo terra gramiĩe uiret: nullis uernãs cãpus dẽſatur umbraculis. abru .
me ptæ rupes quaſi quẽdã horroris carcerẽ claudũt. Ille ſecurus: ĩtrepidus: & totus de apoſtolo armatus: nũc de
Si um audit dũ diuĩa relegit: nũc cũ deo loquit᷑ cũ dum rogat.& fortaſſe ad exẽplũ Ioannis aliqd uidet: dũ ĩ in
toca ſula cõmorat᷑. Quas nũc diabolũ nectere credis trichas? quas parare arbitraris ĩſidias Forſitã antiquæ frau/
didcd dis memor famẽ ſuadere tẽtabit: ſed iã illi riſũ eſt: nõ in ſolo pane uiuit homo. Opes forſitã gloriãq; ꝓponet
: ſed dicet illi: qui cupiũt diuites fieri: icidũt in muſcipulas & tẽtationes. Et mihi gloriatio oĩs in Apo eſt. Feſſa
ntur mẽbra ieiuniis morbo grauãte cõcutiet: ſed apoſtoli reꝑcutiet᷑ eloꝗo.qñ eniĩ ĩfirmor:tũc fortior ſũ. & uirtus

in ĩfirmitate pficit᷑. Minabit mortẽ: ſed audiet: Cupio diſſolui: & eſſe cũ Xp̃o. Ignita iacula uibrabit: ſed exci
ient᷑ ſcuto fidei. Et ne multa replicẽ: ipugnabit ſathanas. ſed tutabit᷑ Ap̃s. Gfas tibi dne Ieſu: ꝙ in die tuo ha
Feorqui pro me te poſſit rogare. Scis ipſe(tibi enĩ patẽt pectora ſinguloꝶ: qui cordis arcana rimaris: ꝗ tantæ
beſtiæ aluo ĩcluſũ ꝓpheta in pfundo uides)ut ego & ille pariter a tenera ĩfantia ad florẽtẽ uſq; adoleuerimus

ititü
(Cæte

ilbi

umſu 101. EEX II, P . . ——“ ——† .
ctſe ætatẽ: ut iidẽ nos nutricũ ſinus: iidẽ amplexus fouerint baiuloꝶ. & dũ poſt romana ſtudia adirem ſemibarba
— ras ripas: eodẽ cibo pari frueremur hoſpitio: ut ego pᷣmus cœperi uelle te colere. Memẽto q̃ſo hũc bellatorẽ tu
ð um mecũ quondã fuiſſe tyronẽ. habeo ꝓmiſſũ maieſtatis tuæ: Qui docuerit & nõ fecerit: minimus uocabit᷑

in regno cæloꝶ. Qui aũt docuerit & fecerit: maximus uocabit᷑ in regno cæloꝶ. Fruat᷑ ille uirtutis corona: & ob
quotidiana martyria ſtolatus agnũ ſequat᷑. Multæ eni ſũt mãſiones apud pr̃em: & ſtella a ſtella differt in cla
ritate. Mihi cõcede ut inter ſctõꝶ caput poſſim leuare calcanea. ut cũ ego uolueri: ille ꝓfecerit. mihi ignoſcas:

S qa ĩplere nõ potuiiilli tribuas pᷣmiũ qd;'meret᷑. Plura fortaſſe ꝗᷓ epiſtolæ breuitas patiebat longo ᷣmone ptra/
H xeri: qd mihi ſemp accidere cõſueuit: q aliqd de Bonoſi nĩi laude dicẽdũ . Sed ut ad illud redeã: unde diſceſ/ „*
ſir ſerã: obſecro te: ne amicũ ꝗ diu ꝗᷓrit᷑: uix ĩuenit᷑ rdifficile Fuat᷑: pariter cũ oculis mẽs amittat: fulgeat qlibet au/
ro: & põpaticis ferculis coruſca ex ſarcinis metalla radiẽt. Charitas nõ põt cõparari. Dilectio pᷣcium nõ habet.
i micitia quæ deſinere põt: uera nunꝗᷓ fuit. Vale in Apo.
i Paulinus & Theraſia ad Sebaſtianũ heremi cultorẽ: cuius uitã Heliæ & Heliſæo ac filus cõparat ꝓphetarũ.
ſcg & miĩſteriũ laudat Monachi fris: illi uictũ miĩſtratis. & utrorũq; oronũ ſuffragiũ poſtulat.
bi, Ancto & merito dilectiſſimo fri Sebaſtiano Paulinus & Theraſia in Xpo dno ſalutẽ. Bũdictus eſt
nge⸗ dũs deus iſrael qui elegit te: & aſſũpſit in uas electionis ſuæ: & ſegregauit ab utero mr̃is antiquæ: &
Dinn dedit tibi pẽnas colũbæ. ut ab huius ſæculi ſtrepitu ꝓcul auolãs diceres: ecce uolaui fugiẽs: & manſi
eile in ſolitudie: quaſi ſolitudo nõ tua ſit:quæ nõ debta eſt: ſed ſecreta & ab huius mũdi tenebris deſolata: a dei lu
hi mine freqᷓntet: & a dæmoniis furẽtibus fugiat᷑: atq; ab angelis gaudentibus excolat᷑. Ipe dñs deus nr̃ donauit
nobis: licet longo ĩteruallo diſtantibus appropinquare tibi in dilectione ꝑ odorẽ bonũ notitiæ tuæ: quã ꝑ fra/
trẽ in dño chariſſimũ Victorẽ accepimus. qui nobis & opus ꝓpoſiti tui: & ſecretu tabernaculi nunciauit: quia
9 ueteꝶ ſctõꝶ ſtrenuus æmulator ſuꝑ torrentẽ tibi gratiſſimũ ſicut illi quondã filii ꝓphetaꝶ Heliſæo duce ſuꝑ
e lIordanẽ pacificã mãſionẽ & ſpiritalia caſtra poſi uſſſes: & diaconus tibi ff Bñdictus Sareptenæ illius Sunami-
i tibis obſeꝗo miĩſtraret. Btũs ille: cui mãdauit dũs ſicut uni uolatiliũ cæli: ut te ſicut Heliã ad torrentẽ ſecreto
u: ſedentẽ: panibus pietatis paſceret: & ad cellulã tuã aſſiduis ſuꝑ hac mĩſtratione ueſtigis uelut ad arcam Noe
eli fructifeꝶ pii germinis ramũ afferẽs colũba reuolaret. Bñdicti uos a dno: qui facit unius moris hĩtare ĩ domo:
lit & qui germanitatis uinculũ duplicauit in nobis: quos in eccleſiæ utero fres fecit: & ſub una fide uaris diſtixit
officiis: ut ſub diuerſo munere alter alteꝶ paſceretis. Tu illũ ſpiritalibus armis ieiunãs & orãs iuuares: & ille ĩ
te cæleſtia ſibi bona ſereret: dũ carnalia tibi alimẽta ſuppeditatnõ idigenti ꝗdẽ peuntis eſcæ ſũptu: qa fames
u tuã iuſticiã & regnũ dei eſurit: ſed t idẽ dñs: qui fecit q intus eſt: fecit qd foris eſt.ſpũs quidẽ ꝓmptus ẽ: ca⸗
uln ro aũt ĩfirma: ideo uiuentẽ licet alam in uerbo dei:qdeſt Aps: qui uerus & uiuus panis eſt: tali emunerar ob/
ip ſeqo: ut corpori tuo: ideſt terrenæ in te fragilitati fuiat cibis modicis: & ipe ieiunioꝶ tuoꝶ abudantia ſaginet᷑.
raui J Ideo enĩ dixit nõ in ſolo pane uiuit hõ: ſed & in oĩ uerbo dei: ꝗqa ut ĩfirmioris ſubſtãtiæ nr̃æ rõnem ne eſuriret
pui, L Hapuitzinde & carni panẽ ipſe creator oñdit. Sed ne corporis curã aiæ pᷣponeremus: quæ uerbo dei paſcitur:
lai nõ in ſolo pane uictũ hoĩs coſtitutũ docuit: quẽ etſi aĩæ cura nõ ꝗᷓrat: t corporis natura depoſcit.Ideo bnñdi/
tſi ctus ille: cui ad opes aĩæ ꝓficit neceſſitas cõditionis tuæ. qa adhuc hõ: & iſto uiſibili pane paſcẽdus es: & ſi inte
lum rius æterno illo pane ſatureris. Nõ enĩ ꝓficeret ſpiritalis uirtus: niſi ſubeſſet carnalis ĩfirmitas. nec eſſet potẽs
nnl fideliũ miſtratio: niſi materiã mĩſtrandi plærũq; ĩopia frna pᷣberet. Vn & apoſtolus ait: in ſãcto cõpẽſationẽ
futurã cũ eccleſiã dei ad cõſolationẽ iſtius bñdictionis hortat᷑: & dicit abũdãtia ur̃a ſit ad illoꝶ ĩopiã: & ut illo
4 rũ abũdantia ur̃æ ſopiæ ſupplemẽtũ fiat: adhuc audio dicere in utroq; ueſtꝶ diuerſa Ioãnis & dni forma cõſi/
nr⸗ ſtit. loãnis in deſto uox clamãtis: & dñi in tẽplo docẽtis. & unus ur̃m in pᷣuitutẽ mĩſterii uocatus ẽ: alter ĩ mo
“2 nachi libertatẽ: ſed utriq; in unũ dei regnũ & gloriã cõuocati. & ambo liberi: qa ambo ſub gra. & ambo ſerui:
ü49 ꝗ ambo ſub lege fidei. ambo liberi a ꝑcto: ambo Fui iuſticiæ. & ambo in ieiuniis dno diẽ ſapitis: & ambo ĩ epu/
ol P iii. .CxXliiii.
in .
„
„ 2 MUU =B *

lis ſincæritatis dno gr̃as agitis: dat eſcã oĩ carni: & dat eſcã uiuã eſuriẽtibus uerã uitã. Vnus ueſtꝶ audiuit ut

dicat ĩtroibo ad altare dei: ad deũ q lætificat iuuẽtutẽ meã. Et alter ab eodem ꝓpheta didicit dicere: ſingulariter
ego ſũ:donec trãſeã. Ergo quia ſic electi eſtis:& dilecti dnño: ut alter alterius onera portetis & charitate pfecta
qua inuicẽ uos paſcitis: ſuſtinetis:ĩſtruitis:locu pletatis: adĩpletis legem Xp̃i:orate pro nobis. cõſerite ualidas
oronũ manus: ut ſupetis multitudinẽ pctõꝶ nr̃oꝶ.Ob hoc enĩ mivicors & miſatordns pctõribus ſuis ſctõꝶ
notitiã charitatẽq; ꝓcurat: & donat: ut etia ſexcuſabiles reos pᷣpotẽs aduocatio meritis dãnatiõis abſoluat. Ma
neatis in regno dni: qd intra uos fecit eſſe per inhabitantẽ in uobis arabonẽ ſpũs ſãcti. in quo clamatis Abba
pr: Bndicti dño filii pietatis & pacis & lIuminis.
Militẽ hortat᷑:ut relicta ſæculi militin Nen⸗ diſcrimis æterno regi ĩcipiat militare: perẽne pᷣmiũ ſuſcepturus:
nec eũ aut auri cupiditas: nec flos retardet ætatis: quæ tanꝗᷓ fœnu ſũt occaſura.

mihi religio ſã uitã tuã:fecit ut te ꝗᷓuis abſentẽ cognoſcerẽ: & ſicut cõſortẽ futuꝶ in Xpᷣo diligere ĩci/

tui fuerit. Vnde magis pᷣſumpſi ſcribere ad te per ipᷣm. Spo etenĩ te exeadẽ uia ad uiã nr̃am eſſe uẽtuꝶ.qũqui

dẽ iſtũ de tuis ſociis ad nos pᷣmiſiſti: quẽ pro pignore tuo eccleſia tenet. ut te poſteũ capiat. Nihil enĩ ẽ benedi

cte fili: qd poſſit aut debeat pᷣferri ei qui eſt uerus dũs & uerus pr̃& ĩperator æternus.cui enim rectius uitã no
ſtrã ĩpendimus: ꝗᷓ illi a quo accepimus: & cui eã uſq; in finẽ debemus? qa ipſius bñficio uiuimus. Si ti in hoc
ſæculo ipſi militauerimus: tũc ad ipᷣm traſire merebimur. ꝙ ſi magis dilexerimus hoc ſæculũ: & maluerimus
Cæſari militare: ꝗᷓ Xpo. poſtea nõ ad Apᷣm:ſed ad gehenna traſferemur: ubi pncipũ huius ſæculi uertit᷑ cauſa
Ideo necaffectu: nec pf̃iam: nec honores: nec diuitias deo p̃ferre debemus: qa ſcriptũ eſt. Præterit huius mũdi
figura. & qui hũc mũdũ dilexerint: cũ ipſo & pibũt. Ideo ipſe dñs in euãgelio cõteſtat᷑ & dicit. Qui amat pr̃em
aut mr̃em plus ꝗᷓ me:nõ eſt me dignus. & qui nõ accipit crucẽ ſuã: & ſequit᷑ me: nõ põt meus eſſe diſcipulus.
De diuitiis aũt ſæculi huius: quas qdã pro ſũmo bono & neceſſario amplectunt᷑: & diligũt: ita dicit. Quia nõ
ꝓderũt theſauri iniqs: iuſticia aũt eripit a morte. Et iteꝶ per ꝓphetã dicitur. Exterminati ſũt oẽs:qui exaltati
fuerãt auro & argẽto. In euãgelio quoq; clamat:atq; pᷣdãnat diuites ſæculi dicẽs. Ve uobis q ſaturati eſtis: qa

eſurietis. Ve uobis ꝗ ridetis nũc:qa lugebitis & flebitis. Noli ergo diutius diligere hũc mũdũ neq; militiã eius:

ꝗa ſᷣm ſcripturæ auctoritatẽ inimicus dei eſt. qcũq; eſt amicus ſæculi. & qui militat gladio: mortis miſter eſt.
Qui aũt ſuũ uel alienũ ſanguinẽ fũdit: hic recipiet fructũ ſtipẽdioꝶ. Aut enĩ exitu mortis tenebit reus:aut cri
mine.qa neceſſe eſt ut miles in bello:in quo tñ nõ tã pro ſe ꝗᷓ pro alio dimicat: aut ſuã mortem uictus ĩueniat:
aut mortis cauſã uictor acqꝗrat.qa uictor eſſe nõ poterit:ſi effuſor ſanguĩs añ nõ fuerit. Ideo dicit dũs. Nõ po
teſtis duobus dñis uire. Sed ꝗa uni deo uiẽdũ eſt: facile puto poſſe diſcerni:cui potius uiri debeat: deo an

mãmonæ: Apo an Cæſari:cũ ipſe Cæſar Xpᷣi ßuus ſtudeat eſſe: utaliquaꝶ gentiũ rex eſſe mereat᷑. Neq; enĩ q
cCcũq; rex terrenus totius terræ qns eſt. Ap̃s aũt totius mũdi rex eſt: ꝗa oĩa per ipᷣm facta ſũt:& ſine ipᷣo factũ eſt

nihil: & ipſe eſt rex regũ: & dns dnantiũ. ipſe in terris:in mari:in abyſſis oĩa quæ uult facit. Nũc igit ſeꝗmur:

huic militemus: cui cõiunctus nunꝗᷓ diſiungit᷑ miles:qui militãtibus ſibi gloria uitæ æternæ: honorẽ regni cæ

leſtis: & diuitias hæreditatis ſuæ: & diuinæ cognitionis cõſ. ortiũ perẽne largit᷑. Scriptũ eſt aũt.qui pecuniã di/
ligit:nõ iuſtificabit᷑.& ꝗ terrenas poſſeſſiones cõcupilſcit:in illis ſicut ſcriptũ eſt ĩ planabit᷑. Nã in eccleſiaſtico
per Salomonẽ loquit᷑ diuina ſapĩa. qa multũ ditati ſũt in auri cauſa: & facta eſt in facie illius pditio ipoꝶ. Li/

gnũ inqt offenſionis eius eſt auꝶ: & deiicit illos qui ſectant᷑ illud: ſed nõ oĩs niſi ĩprudẽs diſperiet in illo. quã

ob rẽ fuge ab illo fili:ſicut a facie ſerpentis:credẽs Apo: qui in euãgelio teſtat᷑ oĩbus hoĩbus.qꝗa nõ in abũdãtia
cuiuſꝗᷓ uita eſt ex his quæ poſſidet. Sed te forſitã ætatis tuæ fiducia: & ſtipes dignitatũ uel diuitiaꝶ augmenta
ſollicitãt. Velut dicas: adhuciuuenis ſũ: & ĩ tpe licet ut parũper militẽ: & uxorẽ ducã: & filios habeã: & poſtea
deo fᷣuiã. Ad hæc tibi rũdet nõ ego: ſed dñs: qui loquit in ꝓphetis & apoſtolis ſuis. & ꝓpheta dicit: ne tardaue/
ris cõuerti ad dũm: nec differes S. die in diẽ: ne ſubito ueniat ira illius. In euãgelio aũt quo ardore pperandũ ſit
ad cõuerſionẽ oſtẽdit. Ag diebus aũt Ioãnis uſ. q; ad hodiernũ diẽ uĩ patit᷑regnũ cæloꝶ:& qui uĩ faciũt: rapiũt
illud. Talis uiolẽtia grata eſt: quæ neminẽ cõcutit: nullius dãno committit᷑. In hãc rapinã manus tuas uerte:
quæ crimẽ nõ habet & cõfert ſalutẽ. Et qd tibi militariũ ſtipẽdioꝶ curatiões: cũ ĩuidia uiolẽtiæ curare?cũ forſi
tan pro tua honeſtate etiã debitoꝶ moderatus exactor ſis: cũ ſine cuiuſꝗᷓ ĩuidia: & cũ dei gra poſſis eſſe uiolen
tus: ut rapias regnũ cæloꝶ. qd ſi patit᷑ & gaudet Apᷣs ĩuadi: qui pro abũdãtia charitatis & potẽtiæ ſuæ capaxẽ
largiendi qd tenet: & qd donauerit obtinẽdi:nã qn ſanctis ſuis in regno ſuo regnare cõceſſerit: ip̃e regnabit in
illis quos cõſortes regni cæleſtis aſſupſerit. Scriptũ eſt enĩ & regnũ dei cũ ſctis fore:& ipſos ſctõs eſſe regnum
dei. Quod ꝓpitio deo cũ cõuerſus fueris: & legẽdo cognoſces: & credẽdo intelliges. De ætatis aũt flore pᷣmo qs
audeat gloriari? Admonet diuina ſcriptura dicens: Oĩs caro fœnũ eſt: & oĩs claritas eius ut flos fœni: aruit fœ
nũ: & flos decidit. Sermo aũt dñi manet in æternũ. Ideo ꝓpheta:illa potius in ꝗbus æterna corporis rediuiui
gloria poſt reſurrectionẽ poſſit manere deſiderãs clamat:ꝗᷓ amabilia ſũt tabernacula tua dñe uirtutũ: cõcupi/
ſcit & deficit aĩa mea in atrio dñi: & de uĩculis cõiugalibus & cæteris tpaliũ reꝶꝝ tã ſpinoſis:ꝗᷓ ĩanibus curis apo

ſtolus: in quo Aps loquit᷑: admonet ne in longũ huius ſæculi tps irrita uota mittamus: & cognoſcere nos iu/

bet: qa

Tſi ignotus tibi ſim facie:iã tn de corde cognoui: qa filius meus in dño chariſſimus Victor referens

perẽ. Retulit enĩ mihi quõ & in militia ſæculari: in qua adhuc tu teneris: ſocius & ſecutor cõtubernii

zue
nat⸗
ſita
hl
ape

nos

— — —

dinitur
ulun bet:qa tp̃s breuiatũ eſt: & dicit: Reliquũ eſt: ut qui hñtuxores tanꝗᷓ nõ hũtes ſint: & ꝗ flent tanꝗᷓ nõ flẽtes:& q
pkech gaudẽt tanꝗᷓ nõ gaudẽtes: & ꝗ emũt tanꝗᷓ nõ poſſidẽtes: & qutunt hoc muũdo tanꝗᷓ nõ utẽtes. Quod cũ dicit:
ualidg oſtẽdit liberos non debere ĩplicari. qñquidẽ liberari ſuadeat ĩpeditos. Si ergo iã forſitã alligatus es uxori: noli
ſai ꝗrere ſolutionẽ. Quod ſi adhuc liber es ab uxore:noli ꝗrere ĩplicationẽ. Nòeni apoſtolus ꝓpter cõiugii condẽ
Uat au nationẽ hoc dicit: qũquidẽ huius fœderis religionẽ magno AXpi & eccleſiæ ſacr̃o cõparat: ſed ꝓpterĩ ſtãtẽ neceſ
Abb ſitatẽ bonũ eſſe aſſerẽs hoĩem ſic eſſe quẽadmodũ ipſe erat. Volo ĩquit uos ſine ſollicitudĩie eſſe:hoc eſt ut ni/
hil p̃terdeũ & ſalutẽ nr̃am cogitemus. Nã uxor & filii ꝗᷓᷓ & ipſa dimittimus: nobis pignora data ſũt. Vn idẽ
ptun apoſtolus ait. Quia tribulationẽ carnis habebũt: qa neceſſitudis nr̃æ carnes ꝗᷓto cariores nobis ſũt: tãto magis
nos diſcruciãt & fatigãt. Nã uxore accepta pᷣmũ optant᷑ filii. & ſi nõ ſuſcipiunt᷑: ſterilitas luget᷑. ſi ſuſcipiunt᷑:
telee orbitas timet᷑. Ac pinde nunꝗᷓ in carnalibus affectiõibus ita reqeſcit aĩus: ut cruciatu careat: dũ neceſſitudines

erein ſuas aut bonas amat cũ amittẽdi metu: aut malas odit cũ amittẽdi uoto. In utroq; miſiis ſi uſtinẽdis ſemꝑ ob
tubemii noxius. Miſerẽ enĩ quxorẽ bonã pdit: miſerior qui malã poſſidet. Inter hæc accidẽtia ſatis fœliciorẽ: qutrũq;
gii nõ nouit.S imiliter & de filiis. ſ. xpiſſime enĩ ſũt miſerrimi parẽtes: uel qui amabiles hit: qbus orbant :ꝛuel qui
benel tales hnt: ut nõ hntibus ſuidere cogant᷑. Audi ergo fili mi & ĩclina aurẽ tuã mihi: & dirũpe oĩa uĩcula tua quæ
cũq; in hoc ſæculo te ĩplicatũ tenet. Cõmuta in melius militia: ut æterno regi ĩcipias militare. Et nũc ut audio

iün qui adiutor & tutator es ciuiũ fias comes Xpi. deĩde in hac militia ſoletis in uotis hre hãc officii † motionẽ: ut
Kiing ꝓPtectores efficiamini. Si aũt deo te ꝓbaueris: im deũ ĩcipies hre ptectorẽ. Vide ad qualẽ militia te ĩuito colle
ltang gã: ut qc hoĩum eſſe optas: hoc tibi deus ſit. quẽ ſi cœperis ſeꝗ: & in eius comitiua ĩcœpꝑis militare: finis mili/
BNii tixæ tuæ erit regnũ nõ terræ & tpis: ſed æternitatis & cæli. — . MM
hin Epiſtola beati Hieronymi de teſtamẽto Gerũtii. monet quaſdã uirgines deo dicatas a pr̃e Serũtio in teſta⸗
pin mẽto exhætedatas quæ cũ ſororibus in teſtamẽtania cauſ. a ipᷣm arbitrũ delegerant: ut repudiatã ꝓpter Apum
nnu Pf̃is hæreditatẽ Ano reqrant: cu fuerint ſepultæ cũ Apo: dicẽs duplexeſſe ſepulchrũ. unu quo corpus cõditur: .
lui aliud quo uetus hõ cũ actibus ſuis ſpoliatus exuX.
Ancti mei ſenſus affectu uobis uaco: & ſi ĩterim loco ſegregor.nã & uidere uos mihi uideor & audi/
re: tã me occupatũ habet ura dilectio. Quod ſi uos ĩ ĩuicẽ faciatis: tũ illud ĩpoſſibile per carnẽ poſſi/
4 bile reddit᷑ ex ſpu: ut fiat duoꝶ hoĩum corpus unũ. Nã ut ꝓbẽ etiã ur̃a mecũ uigilare colloqa: accipi-
kr dir te ꝗ. ehæreditate:qd ſuggeſſiſtis cogitanti altius uideat᷑: qm me etiã in carnaliũ arbitrũ per ſpiritalia delegi-
tel is. poſſẽ quidẽ dicere ꝗs me cõſtituit iudicem aut diuiſorẽ inter uos:ſi nõ ad infideles pceſſiſſet iſta ſnĩa. Iu/
krlitc dæoꝶ enĩ ĩcredulitas hacdni reſpõſione repcutit᷑: non ferit᷑. Nã ipſi aliqũ iudæi in ipo Moyſeuiſtt itationẽ illã
Np Ani nõ uidẽtes: qua ægyptiũ fris liberator occiderat. ſeᷓntiq; die fratrũ diſcordias rixaſq; uolẽs ſedare: auſi ſũt
na dicere: Quis te cõſtituit pncipẽ aut iudicẽ ſuꝑ nos? Ac pinde ſuo illis dns ore reſpondit: quo amplius confuta
ig⸗ rent᷑: ſi pderent᷑ falſo ſe ꝗᷓrere: quẽ ſpreuiſſẽt: dicẽte ipſo: Si credidiſſetis Moyſi: credetis utiq; & mihi. Sed qm
iekt & ego ueſter ſũ: & uos uere ſcio ꝗᷓſiſſe iudiciũ eius q Aegyptiũ gaudẽter occidit: & cũ aduerſario dũ in uia eſtis:
u mittatis cito cõfœderare cõcordiã:apud iudæos ſibi ſuã ſniam relinquemus ſuꝑ ipſos: qui eã ꝓtulere uiuentẽ
Nos humilibus de dũi lenitate dicemus: Nobis datũ eſt ſcire myſteriũ. ac ꝓinde ut ad exordium diuerticuli re
4 uertamur: hæreditatẽ illa uobis arbitror contẽnendã: nec aliqd a iudice ſæculi poſtulandũ. Quò enĩ nobis il/
c los licet adire: qui etiã ſuo iudicio neſciũt ueritatẽ: Quidogd Pilatus ex ipoꝶ curia ſic loquat᷑ ad dĩm. Quid
i, eſt ueritas Nempe hic iudex erat: & negocia cauſaſq; litigantiũ libripendæ iuſticiæ tanto ſtatuto iure ſolue/
ua bat. Et quid hic ualebat facere: ſi nõ nouerat ueritatẽ? Certe euãgeliſtæ adeo iuſtũ fuiſſe Pilatũcõmemorant:
ina ut ĩnocentẽ mallet abſoluere ꝗᷓ punire: & tamẽ ueritatẽ quaſi diſcere cupiat ĩquirit. Nã ueritatis ignoratio in
enna terrogationis eſt actio. Quid ergo dicemus Inanes ſine dubio mortaliũ curas: & uniformẽ mundialiũ reꝶ p/
ta didit falſitatẽ. Ibiq; iudicia uera nõ eſſe: ubi ſint mẽtita negocia: ſeq; in rebus carẽtibus ueritate: carere uero iu/
aue⸗ dicio iudicat. Quid enĩ quaſi nrjm apud illa tribunalia repetemus: ſi reſcribẽte apoſtolo nihil ĩtulimus ĩ hunc
üſit mundu: ueꝶ nec auferre quid poſſumus: Si enĩ nihil ĩitulimus in hũc mundũ ueniendo: & nihil auferre pote
biüͦt rrimus abeuũdo: falſo aliquid nr̃m hic eſſe dicimus: ubi nobis totus pene mũdus alienus eſt. De quo nobis ꝗd
er: iudex ſæculi tribuere poterit: ſi nihil natura donauit? Quid Pilatus ueritatis ĩterrogator potius ꝗᷓ ꝓlator? ꝗd
gn in niſi Baraba quẽ ideo iudæi deo cæli pferunt: quia ad iudicẽ ſæculi conuolarũt. In quo utiq; pfidus popu
len lus nõ reũ ſed reatũ accepit. Sed hæc de iudicio ſint dicta nõ de negocio. Cæteꝶ quod ad cauſã pertinet: nõ ſo/
dNů lũ moneo: ſed obteſtor: ut ſi Geruntiũ pro Xpo offendiſtis: in ea offeſione duretis. Qui enĩ pſeuerauerit uſq;
Ith in finẽ: hic ſaluus erit. Nã ſi cauſa offen ſionis eſt Ap̃s:amplexandũ eſt ĩpii pris elogiũ: nõ dolendũ. Ne receda⸗
un mus a Xpᷣo: cui nõ illa exhæredatio recõmendat: ſicut ſcriptũ eſt. Beati eſtis cũ ꝑſecuti uos fuerint: & maledi/
oG xeerint nomini ur̃o ut neꝗᷓ ꝓpter filiũ hoĩs. gaudete in illa die & exultate: ecce merces ur̃a multa eſt ĩ cæx-lo. Hãc
He mercedẽ offenſio illa ꝓuidit: cuius ꝑœnitet ueritatis. Quod ſi uocatæ ad dñm in imagine leuitaꝶ ſpiritalibus
uauu gladiis corporeos occidiſtis affectus: quẽ pr̃em deſideratis? Vnus eſt enĩ pr nr qui in cælis eſt: ac pindedns hæ/
⸗ reditas nr̃a. In Xpᷣo eni poſſidendũeſt quod cũ Apᷣo eſt poſſidenduũ. Ne reuertamini ad mortuũ: qui ſequimi
o ni uiuentẽ: mortui inquit ſepeliant mortuos ſ̃ uos. Ac ſi iãpridẽ dixiſtis: pater nõ nouimus te: ut teſtamẽtũ do
u/ mini fuaretis: quid adhuc repudiati patris quæritis teſtamẽtũ? Hic eſt ille gladius: qui a dno per terras: pr̃em
4 P v. .cxlv.

. .. .

a filio ſeparaturus: ĩmiſſus eſt. Hoc eſt uere circũcidere naturã: qd iudæi forma nõ ueritate cuſtodiunt:& cir
cũcidere cultro petrino. Petra aũt erat Apᷣs. Is utiq; qui dixit: Siqs amauerit pr̃em aut mr̃em ſuꝑ me nõ ẽ me
dignus. Hoc uos gladio utentes illos imitare leuitas ab anteriore hoĩe ꝓfectoris nr̃i caſtra curtẽtes: obuios af
fectus pro dni amore iugulate: &ta legiſlatoris ĩperiũ ptranſeunte pmũ uirtutũ exercete cũ reditu: uideli/
cet ut pᷣterita trãſeuntes: nec ſæculi mirabilibus iĩhærentes: ubi pᷣmũ ad eũ qui nos miſit in mũdũ cũ fœmorali
gladio redeamus:reſiſtentes nobis: remoranteſq; nos ꝓpinquũ: ꝓximũ:fratrẽq;ʒ:ne per hos elonget᷑ nr̃a pere/
grinatio perimamus: & hæc a porta faciamus ad portã: ideſt ne cũ in porta oculi fr̃em fuero pſecutus: portã
fortaſſe auris obſideat: & per aliã portã pᷣtermiſſus occurrat. Hæ ſiquidẽ ſũt portæ aĩæ nr̃æ: per quas ad illam
ſæculi blandimẽta deſcendũt: & per quas ſenſus carnis ĩtroeũt: per quas niſi ate ſtrage factauiam uirtutibus

quadã ĩpietate fecerimus: nunꝗ ad regẽ ueræ pietatis puenire poterimus. Quod ubi pro nr̃a deuotione fueri/
tis utiliter executæ: ſtatĩ uobis ab io Moyſe talis facti laudatore dicet᷑: ĩpleſtis hodie manus dño. Hoc eſt ſæ⸗

culũ: qui uobis cõditione carnalis ſubſtantiæ ꝓpinquus eſt: & pximos occidentes actus ur̃os: qui manus ſũt:
ĩpleſtis dno: cũ illis̃ter ꝗᷓ dĩs imperatnõ annuiſtis. Sic Abrahã duo dexterã ſuã dum parricidiũ facere nõ re/
cuſat:ĩpleuit. qui filii ſui:dũ illa deo armat. oblitus eſt. & in pcepti reſpiciẽs maieſtatẽ: atrocitatẽ opatiõis nõ
dignatus eſt retractare. Implent᷑ naq; manus dno: cũ dni occupant imperiis: cũ dni traditæ uolũtati: nõ hoĩs
ĩcipiũt eſſe:ſed dei.qñ nõ affectui carnis obtẽperãt:ſed diuinæ ſᷣuiunt iuſſioni. Sic Iudith ob libertatẽ ciuiũ
uel ſalutẽ: ſe ſub ſpecie fornicationis ĩpleuit deo: & ĩermis armatum: & uiꝶ mulier occidit. Sic uos dño plenæ
carnis affectibus triumphatis: nõ queratis refugam: qui a uobis etiã ſi recurreret: foret occidendus. Remittite

palliũ tunicã detrahenti. Pecunia eoꝶ cũ ipſis ſit in interitũ: qui Xpo pecuniam p̃tulerũt. Exeuntes ſemel de
ſodoma cũcta relinquamus ĩcendiis. Videt Lothuxoris exemplũ irã dñi: quæ in iram quia reſpexit: incurrit,

Noluit uobiſcũ Gerũtius in cæleſtibus habere partẽ: cur uos partẽ ex cenſu eius deſideratis in terris? Quod ſi
ille ur̃a glorioſa tantope contẽpſit: cur nõ uos illius inhonora contẽnitis Ferte oro uos patienter fidei notas
ſtigmata xpᷣiana eccleſiæ paupꝑtatẽ. Ferte inꝗᷓ ĩpudicoꝶ elogia: uirginitatis hæredes. Viſitatas uos eſſe cogno/
ſcite: & tãta uiſitatione clarificatas:ne partẽ cu ĩfidelibus habeatis. Mundus iſte uos cũ ur̃o dũo nõ agnouit: ſi
de ſæculo eſſetis: ſeæculũ uos amaret. Reges ſæculia filus ſuis tributa nõ poſcũt. In domibus regũ ſũt: quimol
libus ueſtiuntur. OZebedeus Iacobũ & lIoannẽ nõ ſequit᷑. Sinite Geruntiũ in nauicula remanere cum retibus:
duũmodo cũ apoſtolis: Apᷣi iaceatis in pectore. Ve diuitibus: qm receperunt cõſolationẽ ſuã. Vobis aũt filiæ in
futuro conſolatio ur̃a debet᷑:uobis exhæredatio illa futuræ hæreditatis in cæleſtibus fecit augmentum. uobis
ſua mundus ipſe ſubduxit: ubi uos nõ ſuas eſſe cognouit. ĩmo diris diuss ardoribus Lazaro in ſinu pris Abra

hæ recũbente torquet᷑. Et quid miꝶ ſi pauꝑculus & peregrinus ĩ terra quidẽ aliena ſepulchrũ emit Abrahãa

filiis Heth? O ueritas. nequeo enim tẽperare qui exclamẽ. Oaltitudo ſapiæ & ſciæ dei- Sepulchꝶ ſibi patriar
cha peregrinus emit. Quid eſt ſepulchrum? Locus eſt quietis: ubi iuxta mundi rationẽ defũctoꝶ corpora col/
locant᷑. uera ergo intelligentia locũ ſibi requietionis pater Abrahã fide ſua & contẽptu pecuniæ comparauit.
Iſtud ſibi ſepulchrum & Paulinus noſter nuper ipſe diuitis cũ ſua matrefamilias cõparauit: qui a couerſatio
ne ſæculi morientes: a mundialibus opibus iam quieſcunt: dicente apoſtolo. Mortui enim eſtis: & uita ur̃a ab
ſcondita eſt cũ Xpo in deo. Et iteꝶ. St autem mortui ſumus cũ Xpo: credimus quia ſimul uiuemus cum ipᷣo.
hoceſtillud duplex ſepulchrum: exterioris homiĩs & ĩterioris quies una. Nam ſi homo ex duabus ſubſtantiis
cõſtat: merito & ſepulchꝶ duplex hr̃e debebit: ut cũ alterutra ſubſtantia in ſuã naturã diſſociata remeauerit:
requies utriq;nõ deſit.qm cũ ex corpore & aĩa homo ſit: tamẽ nec aĩa ſine corpore homo dici põt: nec corpus
ſine aĩa homo eſt: cũ tamẽ aĩa & corpus ſit homo. Sed ubi hoc nomen qd ex duobus noibus ſuis pprie tertiũ
duoꝶ cõmixtione pficit᷑: eoꝶ diſſidio fuerit uacuatũ: ſua ſingulis loca ad requiẽ recenſent᷑: qm̃ utrũq; uiuit:&
morit᷑ utrũq;. Nam ſicut pᷣter hãc uitam alia uita eſt beatoꝑꝶ:ita pᷣter hancmortẽ mors eſt alia impioꝶ. Sed in
ter hãc uitam & mortẽ atq; illã uitã & mortẽ intereſt hoc: ꝙ iſtæ naturæ ſunt:illæ ſũt meritoꝶ:atq; ita duplex
ſepulchꝶ naturæ debet᷑ & meritis. Hoc ſ. epulchꝶ ſibi duplex patrefamilias iſti de quibus locuti ſumus ꝓuide
runt:quiſenatũ:honores: diuitias: relinquẽdo mortui illis uidebant᷑: quibus nati eſſe uidentur etiã dũ uiuũt
mortui.Ecce unũ ſepulchꝶ: in quo cõuerſatio ueteris hoĩs: cum crepũdiis ſuæ nobilitatis abſconditus. Illud
erit aliud: cũ ipᷣm corpus quod naturæ lege caducũ eſt:diſſolutũ reuertet᷑ ĩ terram:de qua ſcriptũ eſt.terra es:
& in terram ibis.anima tamen in refrigerio requieſcente. Nam qui duplex ſibi ſepulchrũ uoluerit compara/

re:habebit forſitan iuxta conditionẽ naturæ: ubi corpus mortale cõdatur: qn habebit iuxta meriti legem ubi

aĩa requieſcat. Quod quidem ita conſtitutũ eſt: ut mors iſta: quæ per diſſolutionẽ aiæ generatur & corporis:
media ſit: & duaꝶ uitaꝶ. Bis enĩ hoĩem neceſſe eſt mori: & bis ei uita debetur. Nã & beatus Paulus duas breui
ter uitas deſignauit: dicendo. Pietas autem ad omnia ualet: peemiſſionẽ habens uitæ. Et eius quæ nunc eſt&
futuræ. Et beatus Ioannes in a pocalypſi duas mortes oſtendit dicẽdo. In eos mors ſecũda non habet poteſta/
tem. Secundã enĩ dixit: quia eſt & pᷣma. ſed illud nobis magna ratione tractandũ: & diligenti circũſpectione
ꝓuidendum eſt: an ante iſtam mortẽ: quæ ſeparatione ut dixi aĩæ co rporiſq; gñat᷑:mori ſæculo huic anathe/
matizatis:ſi põt dici oĩbus eius uolu ptatibus: quæ nobis extra lineã uitalis ſubſtantiæx mundi copiis ſuggerũ
tur malimus: an poſt naturalẽ interitũ: qui aĩam corpuſq; diſcernit. unde & ĩteritus dicit᷑: ꝙ ĩter ipᷣa eat:ac me
dium ſe

dun
ſubl

tete⸗

chri

A
deme
iosaf
uideli
moralt
1pere,
Porti
illen
tibus
fuen⸗⸗

eltle⸗

usfüt:

note/
jos no
öhois
teiuii
pplene
mtnte
ulce
unt,
holi
hotas
o/
huiſt
uimol
tbos:
lirin
uobis
Abta
hia
Atiar
co
lut,
no

15

dium ſe inter duas ſubſtantias quæ hominẽ ſui coniugatione faciebãt: tertiũ illũ gradũ perfectæ ſubſtantiæ

ſublaturus ĩmergat. quoniã qui hic mortuus fuerit: mudi uoluptatibus nõ utendo: & corporis ſtimulos ob/
terẽdo cõſepultus eſſe uidet᷑ cũ chriſto: & ſi cõſepultus utiq; in ſepulchro: ſine quo eſſe nõ pot ſepultura. Hu
ic & mors alia cõmunis illa debet᷑: quæ aĩam a uinculis corporis ſoluit & liberat: cui corporis æque ſuũ ſepul⸗/
chrũ & ſua ſepultura debet᷑. His duabus mortibus poſt geminũ ſepulchrũ beata illa & ppetua uita ſuccedit.
Cæterũ qui totũ mũdũ hic lucrifecerit ambiẽdo:rapiẽdo: qm hic facta carnis mortificare cõtẽpſit poſt iſtã na

turalẽ mortẽ:quã trãſire nõ poſſumus:dicit᷑ merito uno & ſimplici ſe epulchro eſſe cõditus: uel potius eſſe cõ/

mẽdatus: & ſecũdã mortẽ miſer ĩcurrit: quæ plena eſt & doloꝶ æternitate & lachrymaꝶ ppetuitate. Hæc ſũt
itaq; duo ſepulchra: quæ ſibi & Paulinus uir ſingularis ad imaginẽ patriarchæ ſollicitiſſimus requiſiuit. unũ
ubi& ueterẽ hoĩem cũ actibus ſuis ſpoliatus occuleret: & licet necdũ corpus depoſuiſſet: carnalia nõ haberet
in carne.aliud ubi corpore ipſo cũ uenerit dñs cõfringere terram eius: expoſito aĩam collocet ĩ quiete: ut fidei
tũc paterille hæc filiis: cõtẽptu ut diximus pecuniæ cõparauit: in quo diues cũ paupere non potuit recubare.
Huc oẽs peregrinos mũdi: hucegẽtes: hucetiã exheredatos xpo ſæcularibus recipiet teſtamentis. ideoq; nec
ueſtigiũ habuit in hac terra: qm nemo qui eũ ſequeret inuẽtus eſt. At nũc uos filiæ cõfidite: quæ ex eo ueſtigi
um Abrahæ eſtis: exquo de terra nõ eſſe cœpiſtis. Obſeqmi uoluntati patris ueſtri: cuius corruptelæ obſecu
tæ nõ eſtis: qui uobis a filiis Heth ſepulchrũ emit. quod ſibi & cæteris ſuis uoluit cõparare: apud quos utiq;

mortuæ eſtis: quado cũ eis id quod uiui in mudo poſſederiĩt nõ tenetis. Gratiaſq; illi ſempꝑ agite: qui uos hoc

fecit ueſtigiũ nõ habere:ut ibi cũ Lazaro ſinũ Abrahæ haberetis. Poſſideat ergo ille pecunia: uos ſepulchrũ.

ille imagines eſcarũ: uos requiem prophetarum.

¶ Vide ad hunc tractatũ ptinentẽ aliã epiſtolã ad Iulianũ de pignoribus. In qua illũ de amiſſis liberis conſo

latur ad cõtẽptũ muũdi: & chriſti militiã cohortat᷑: quæ habet᷑ prima ĩter funebres epiſtolas: ubi melius cadit.

Quoniã poſt pᷣcepta ꝗmaxime cõducit ſãctorũ uiroꝶ exẽpla pponere: quibus religioſa mẽs ad imitationem
uirtutis feruentius excitet: ideo poſt ſupꝑiores epiſtolas de mudi cõtemptu & heremi laudibus pcipui heremi
cultoris Pauli pnimiheremitæ uita a beato Hieronymo còſcripta ſubucit᷑.
NVita Pauli primi heremitæ præcipui heremi cultoris.
Nter multos ſæpe tractatũ eſt: a quo potiſſimũ monachoꝶ heremus habitari cœpta ſit. Quidã enĩ
Itius repetẽtes: a btõ Hlelia & Iloane ſũpſere pncipiũ. Quoꝶ & Helias plus nobis uider fuiſſe ꝗᷓ mo/

nachus: & Ioãnes an ꝓphetare cœpiſſe ꝗᷓ natus eſt. ad quà opinionẽ uulgus oẽ cõſentit. Alii aſſerũt Antoniũ

huius ꝓpoſiti fuiſſe caput: qd exparte uerũ ẽ. Nõ enĩ tã ipᷣe an oẽs fuit: ꝗ ab eo oĩum ĩcitata ſũt ſtudia. Ama
tus uero & Maccharius diſcipuli Antonii:quoꝶ ſuꝑior magiſtri corpus ſepeliuit: etiã nũcaffirmãt Paulum
quẽdã Thebeũ pᷣncipẽ iſtius rei fuiſſe: qd nõ tã nomie ꝗopinione nos quoq; cõprobamus. Nõnulli & hæc
& alia put uoluũtas tulit iactitãt: ſubterraneo ſj pecu crinitũ calcaneo tenus hoĩem fuiſſe: & multa quæ pſequi
ocioſũ ẽ:ĩcredibilia fingẽtes. Quoꝶ ꝗa iĩpudẽs mẽdaciũ fuit:nec refellẽda ꝗdẽ ſnĩa uidet᷑ Igit᷑ qa de Antonio
tã græco ꝗᷓ romano ſtilo diligenter traditũ eſt: pauca de Pauli pncipio & fine ſcribere diſpoſui: magis quia res
omiſſa erat: ꝗ fretus ĩgenio. Quõ aũt ĩ media ætate uixerit: & quas a ſathana ptulerit ĩſidias: nulli hoĩum cõ/
pertũ habet᷑. Sub Decio & Valeriano pſecutoribus quo tpe Cornelius Romæ & Cypᷣanus Carthagine fœlici
cruore dãnati ſunt: multas apud ægyptu& thebaidã eccleſias tẽpeſtas ſæua populata eſt. Votũ tunc xpᷣianis
erat ꝓxpᷣi nomĩe gladio pcuti. Veꝶ hoſtis callidus tarda ad mortẽ ſu pplicia cõquirẽs: aĩas cupiebat iugulare
nõ corpora: & ut ipe ꝗ ab eo paſſus ẽ Cypanus ait uolẽtibus mori:nõ pmittebat᷑ occidi. cuius ut crudelitas no
tior fiat: duo memoriæ cauſa exẽpla ſubiecimus. Perſeuerãtẽ igit ĩ fide martyrẽ: & inter eculeos laminaſ. ui
ctorẽ iuſſit melle pungi:& ſub ardẽtiſſimo ſole ligatis manibus poſt tergũ reſupinari: ſcilicet ut muſcaꝶ acu
leis cederet: ꝗq ignitas ſartagines ãtea ſ upaſſet. Aliũ ĩ iuuenili ætate florẽtẽ ĩ amœniſſimos hortulos pᷣcepit ab/
duci. Ibiq; ĩter lilia cãdẽtia & rubẽtes roſas: cũ leui iuxta murmure aquaꝶ ſerpet riuus:& molli ſibillo arborũ
folia uẽtus cõſtriĩgeret: ſi upextructũ plumis lectũ reſupinari: & ne ſe ĩde poſſet excutere: blãdis ſᷣtoꝶ nexibus
irretitũ relinꝗ. Quo cũ recedẽtibus cũctis: ad eũ meretrix ſpecioſa ueniſſet: cœpit delicatis cõſtrin gere colla cõ
plexibus: & qd dictu quoq; ſcelus ẽ: manibus attrectare uirilia: ut corpore ĩ libidinẽ cõcitato: ſe uictrixĩ pudi
ca ſupꝑiaceret. Quid ageret miles xpi: & quo ſe uerteret: neſciebat. quẽ tormenta nõ uicerãt ſu pabat uoluptas
Tãdẽ cælitus iſpiratus pᷣciſã liguã morſu oſculatis ſe faciẽ expuit:ac ſic libidinis ſẽſũ ſuccidẽs:doloris magni
tudo occupꝑauit. Per ide ergo tps quo talia gerebant᷑ apud ĩferiorẽ thebaidã cũ ſorore iã uiro tradita:poſt mor
tẽ amboꝶ parẽtũ ĩ hæreditate locupleti Paulus relictus ẽ ãnoꝶ circiter. xvi. lris tã græcis:qꝗᷓ ægyptiacis appᷣme
eruditus: mãſueti ai: deũ ualde amãs. Et dũ pſecutiõis ꝓcella detonaret: ĩ uillã remotiorẽ & ſecretiorẽ ſeceſſit.
Veꝶ qd nõ mortalia pectora cogit auri ſacra fames? Sororis maritus cœpit ꝓdere uelle: quẽ cælare debuerat.
nõ illu ſororis lachrymæ: nõ cõmunio ſãguis: nõ ſpectãs cũcta ex alto deus ab ſcelere reuocauit. Ad hæc inſta
bat crudelitas: quæ pietatẽ uidebat᷑ imitari.qd ubi prudẽtiſſimus adoleſcẽs ĩtellexit. ad mõtiũ debta cõfugiẽs
dũ finẽ ꝑſecutiois pᷣitolaret᷑: neceſſitatẽ ĩ uolũtatẽ cõuertit: ac paulati ꝓgrediẽs: rurſi uſq; ſubſiſtens: atq; hoc

idem ſæpius faciẽs: tãdem repperit ſaxoſum mõtem. ad cuius radices haud ꝓcul erat grandis ſpelunca: quæ
lapide claudebatur: quo remoto ut eſt cupiditas hoĩum occulta cognoſcere: auidius explorãs aĩaduertit itus

grãde ueſtibulũ:qd apto deſuꝑ cælo pataulis diffuſa ramis uetus palma cõtexerat: fõtẽ Iucidiſſimũ oſtẽdens:
cuius riuũ timmodo foris erũpẽtẽ ſtatĩ modico foramĩe eadẽ quæ aquas genuerat: terra ſo rbebat. Erãt pᷣterea
exeſũ mõtẽ: haud pauca habitacula: in ꝗbus erant ſcabræ iã incudes & mallei: qbus pecuniæ oli ſignatæ ui
ſebant᷑. Hũc locũ ægyptioꝶ litteræ ferũt furtiuæ monetæ officinã fuiſſe ea tẽpeſtate qua Cleopatræ Antoni/
us iũctus ẽ. Igit᷑ adamato: quaſi q a deo ſibi offerret᷑: habitaculo oẽm ibidẽ in oronibus & ſolitudine duxit
ætatẽ. Cibũ & ueſtimẽtũ ei palma pᷣbebat:qd ne cuiĩ poſſibile uideat᷑: Ieſũ teſtor & ſãctos angelos eius in ea
heremi parte quæ iuxta Syriaã ſaracenis iũgit᷑ uidiſſe me monachos: de ꝗbus unus trigita ꝑãnos clauſus hor/
deaceo pane & lutulẽta aqua uixit. Alter in ciſterna ueteri quã gẽtili ſermone Syri cubã uocãt: qnq; caricis ꝑp
ſingulos dies ſuſtẽtabat᷑. Hæc igit ĩcredibilia eſſe uidebunt iis: ꝗq nõ crediderĩt: quia oĩa poſſibilia ſũt credẽti/
bus. Sed ut ad id redeã: unde digreſſus ſũ:cũ iam cẽtũ tredecĩ annos btũs Paulus uitã cæleſtẽ ageret ĩ terris: &
nonagenarius ĩ alia ſolitudine Antonius moraret᷑: ut ipᷣe aſſerere ſolebat:hæc ĩ mẽtẽ eius cogitatio icidit: nul
lũ ultra ſe pfectũ monachũ in heremo còſediſſe. At illi p noctẽ geſcẽti reuelatũ eft eſſe aliũ ulterius multo ſe
meliorẽ: ad quẽ uiſendũ deberet ꝓficiſci. Ilico erũpẽte luce uenerabilis ſenex ĩfirmos artus baculo regẽte ſuſtẽ
tãs:cœpit ire uelle:quo neſciebat. Et iã media dies coquẽte iã ſole deſi up feruebat: nec tamẽ accepto itinere ab/
dqucebat᷑ dicẽs. Credo ĩ deũ meũ: ꝙ ſeruũ quẽ mihi ꝓmiſit:oſtẽdet. Nec plura his cõſpicit hominẽ equo mix
tũ: cui opinio poetarũ cẽtauro uocabulũ indidit. quo uiſo ſalutaris ĩpreſſione ſigni armat frõtẽ: & heus tu in
quit: quanã in parte hic ſeruus dei habitat? At ille barbarũ neſcio qd frendẽs: & frãgens potius uerba ꝗᷓ prolo
quẽs:ĩter horrẽtia ore ſenis blãdũ ꝗſiuit eloquiũ:& cũ dexteræ ꝓtenſione manus cupitũ indicat iter: & ſic pa/
tẽtes cãpos uolucri trãſmittẽs fuga: ex oculis miratis euanuit. Verũ hæc utrũ diabolus ad terrtẽdũ eũ ſimula/
uerit: an ut ſolet heremus mõſtruoſoꝶ aĩaliũ ferax iſtã quoq; gignat beſtiã: ĩcertũ hẽmus. Stupẽs itaq; Anto
nius: & de eo qd uiderat ſecũ reuoluẽs: ulterius ꝓgredit᷑: nec moraĩter ſaxoſã cõuallẽ nõ grãdẽ homũculũ ui
det: adũcis naribus: frõte cornibus aſpata: cuius extrema pars corporis ĩ capraꝶ pedes deſinebat. Et hoc Anto
nius ſpectaculo ſcutũ fidei & loricam ſpei bonus p̃liator arripuit. Nihilominus memoratũ aĩal palmaꝶ fru/
ctus eidẽ ad uiaticũ quaſi pacis obſides ferebat. Quo cognito greſſũ p̃ſſit Antonius: & qſnã eſſet ĩterrogans:
hoc ab eo reſpõſũ accepit: Mortalis ego ſũ: & unus ex accolis heremi: quos uario deluſa errore gẽtilitas faunos
ſatyroſq; & ĩcubos uocãs colit. legatiõe fũgor gregis mei:pcamur utꝓ nobis cõmunẽ deũ depceris: quẽ ꝓ ſalu
te mũdi olĩ ueniſſe cognouimus: & ĩ uniuerſãa terrã exiit ſonus eius. Talia eo loꝗnte lõgæuus uiator ubertim
faciẽ lachrymis rigabat: quas magnitudine læticiæ indices effuderat. Gaudebat quippe de xpᷣi gloria: & de ĩte
ritu ſathanæ. ſimulq; admirãs: ꝙ eius poſſet ĩtelligere ſmonẽ: & baculo humũ ꝑcu tiẽs aiebat: Ve tibi alexan
dria: quæ ꝓ deo portẽta ueneraris. Ve tibi ciuitas meretrix: ĩ qua totius orbis dæmonia cõfluxere. Quid nũc
dictura es? Beſtiæ xp̃m loquũtur: & tu ꝓ deo portẽta ueneraris. Necdũ uerba cõpleuerat: & qſi pẽnigero uola
tu petulcũ aĩal aufugit. Hoc ne cuiꝗᷓ ob ĩcredulitatẽ ſcrupulũ moueat:ſub rege Cõſtãtino uniuerſo mũdo te
ſte defẽdit᷑. Na alexãdriã iſtiuſmodihõ uiuus pductus magnũ populoſ pectaculũ p̃buit. & poſtea cadauer
exanime ne calore æſtatis diſſiparet᷑: ſale infuſũ antiochiã ut ab ĩperatore uideret᷑ allatũ ẽ. Sed ut ꝓpoſitũ ſe/

quar Antonius cepta regiõe pgebat: feraꝶ tm ueſtigia intuẽs & heremi latã uaſtitatẽ. Quid ageret: quo uerte
ret gradũ neſciebat: iam altera effluxerat Aies:tellaat unũut deſeri ſea xpo nõ poſſe cõfideret. Pernox ſecun
das in oratione exegit tenebras: & dubia adhuc luce pcul intuet lupam ſitis ardoribus anhelantẽ ad radicem
montis irrũpere: quã ſecutus oculis & iuxta ſpelũcã cũ fera abiiſſet accedẽs ĩtro cœpit aſpicere: nihil curioſita-

te proficiente tenebris arcẽtibus uiſũ. Verũ ut ſcriptura ait pfecta dilectio foras mittit timorẽ: ſuſpẽſo gradu

& anhelitu tẽperato callidus explorator ĩgreſſus: ac paulati ꝓgrediẽs ſæpiuſq; ſubſiſtẽs ſonũ aure captabat.

Tandẽ per cæcæ noctis horrorẽ ꝓcul lumẽ intuitus: dũ auidius ꝓperat offenſo pede lapidẽ in ſtrepitũ conci/
tauit:poſt cuius ſonitũ beatus Paulus oſtiũ quod patebat occludẽs ſera obfirmauit. Tũc uero Antonius pro
foribus corruẽs uſq; ad ſextã & eo amplius horã aditũ p̃cabat᷑: dicẽs ꝗ ſim unde cur uenerĩ noſti. Scio me nõ
mereri cõſpectũ tuũ uidere: tñ niſi uidero nõ recedã. ꝗ beſtias recipis: hoĩem cur repellis:ꝗᷓſiui & inueni. pul/
ſo ut aperiatur. quod ſi non ĩpetro:hic moriar ante poſtes tuos:certe ſepelies meũ cadauer:
Talia perſtabat memorans: fixuſq; manebat. .
Ad quem reſponſum paucis ita reddidit heros.
Nemoſic petit ut minet᷑: nemo cũ lachrymis iniuriã uel calũniã facit:& minaris ſi non recipiã: cũ moriturus
adueneris ſepeliã te. Sic arridẽs Paulus patefecit ingreſſũ. Quo apto dũ ĩ mutuos miſcent᷑ amplexus: ꝓpriis
ſe ſalutauere nomĩbus:gratiæ dno in cõmune referunt᷑. Et poſt ſecũdũ oſculũ reſidẽs Paulus cũ Antonio ita
exo rſus eſt: En quẽ tãto labore ꝗᷓſiſti putridis ſenectute mẽbris operit ĩculta canicies: en uides hominẽ pulue/
rẽ mox futurũ.uerũ ꝗa charitas oĩa ſuſtinet:narra mihi ꝗᷓ ſo quò ſe Rẽat humanũ genus. an ĩ antiꝗs urbibus
noua tecta cõſurgãt: quo mũüdus regat᷑ imperio.an ſupſint aliquitqui dæmonũ errore rapiant᷑. Inter has ſer-
mocinationes conſpiciũt alitem coruũ in ramo arboris conſediſſe: qui inde leuiter ſubuolabat: & integrũ pa/
nem ante ora mirantiũ depoſuit. Poſt cuius abſceſſum: eia inquit Paulus: ds nobis prãdiũ miſit: uere pi us:
uere miſericors. Sexaginta iam anni ſut quo accipio dimidii ſemper panis fragmentũ: uerum ad aduentum
tuũ mulitibus ſuis duplicauit annonã. Igitur domino gratiaꝶ actione celebrata: ſuper uitrei marginẽ fontis

uterc
ſpiti
,
lobe
ſocut
toni
nill⸗
neſe⸗
ena.
poe
oc
titit
ctus
umt
ſteni
iunin
lenit
lerc
uidi
ſout
lume
di
tou
iin
ee⸗

Ne
Dol

en uterq; cõſedit. Hicuero qs frãgeret panẽ oborta cõtentio penediẽ duxit ad ueſperũ. Paulus more cogebat ho
Meten ſpitii: Antonius iure refellebat ætatis. Tandẽ cõſiliũ fuit ĩter illos: ut apphẽſo pane e regione: dũ ad ſe ꝗſq; ni
eui tit᷑ pars ſua remaneret in manibus. Dehinc paululũ aquæ cõcauis manibus ꝓno ore ĩ fote libauerũt: & imolã
Won. tes deo ſacrificiũ laudis: noctẽ trãſegere ĩ uigiliis. cũq; iã eſſet terræ redditus dies: btũs Paulus ad Antoniũ ſic
Cunt locutus ẽ. Olim te frater ĩ iſtis regionibus habitare ſciebã:olĩcõſeruũ meũ mihi ꝓmiſerat deus. ſed qa dormi
inen tionis tẽpus aduenit: & qd ſempꝑ cupiebã diſſolui: & eſſe cũ vpo: pacto curſu ſupeſt mihi corona iuſticiæ: tu
hor⸗ miſſus es a dno: ꝗqꝗ humo corpuſculũ meũ tegas: ĩmo terræ terrã reddas. His Antonius auditis flẽs & gemens
cis ne ſe deſereret: atq; ut comitẽ talis itineris accipet:p̃cabat᷑. Et ille nõ debes inqt qrere: quæ tua ſũt: ſed quæ ali
eden/ ena. Expedit tibi ſarcina carnis abiecta agnũ ſequi.Sed & cæteris expedit fratribus: ut tuo adhuc ĩſtruant exẽ/
ts: & plo. Quã ob rẽ qſo pge:niſi moleſtũ ẽ: & palliũ qd tibi Athanaſius ep dedit:ad ĩuoluẽdũ corpus meũ defer.
tenul Hoc aũt btũs Paulus rogauit.non ꝙ magnopere curaret: utrũ tectũ putreſceret cadauer: aut nudũ: quippe q
looſe tãti tẽporis ſpatio cõtextis palmaꝶ foliis ueſtiebatur: ſed ut a ſe recedẽti mœror ſuæ mortis leuaret᷑. Stupefa/
lute ctus ergo Antonius: ꝙ de Athanaſio & pallio eius audierat: ꝗqᷓſi xpᷣm in Paulo etiã uideret: & ĩ pectore eius de
teab⸗ um uenerãs: ultra reſpõdere nihil auſus ẽ. ſed cũ ſilẽtio lachrymãs:oſculatis eius oculis: manibuſq; ad mona
mi-⸗ ſteriũ qd poſtea a ſaracenis occupatũ ẽ: regrediebat᷑. Neq;ʒ; uero greſſus ſeꝗᷓ bat᷑ aĩum: ſed ꝗᷓuis corpus ĩane ie
Stuin iuniis ſeniles ãni fregerãt:tñ aĩo uĩcebat ætatẽ.tandẽ fati gatus & anhelus ad habitaculũ ſuũ cõfecto itinere P
prolo uenit. Cui cũ duo diſcipuli ꝗ lõgæuo uiatori miĩſtrare cõſueuerãt occurriſſẽt dicẽtes: ubi tãdiu moratus es pa
leb- ter? Reſpõdit ille & ait: ue mihi peccatori ꝗ falſi monachi nomẽ fero. Vidi Heliã uidi Ioãnẽ ĩ deſerto: & uere
a , uidi Paulũ ĩ paradiſo: & ſicore cõpreſſo manu uerberãs pectus: ex cellula palliũ ptulit. R ogãtibuſq; diſcipu
Anto lis: ut plenius ꝗdnã rei eſſet exponeret: ait tẽpus tacẽdi: & tẽpus loꝗᷓndi. Tũc egreſſus foras: & nihil quidẽ cibi
Elück— ſumẽs: p uiã qua uenerat regreſſus eſt:illũ ſitiẽs: illũ uidere deſiderãs: illũ oculis ac mẽte amplectẽs. timebat
,Ann enĩ quod euenit: ne abſẽte ſe xpo debitũ ſanctus ſpiritũ redderet. Cũq; iã dies alia illuxiſſet: & triũ horaꝶ ſpa .
gtn tio uiã remeauiſſet: uidit ĩter angeloꝶ choros: ĩter ꝓphetaꝶ & apoſtoloꝶ populos niueo cãdore paulũ fulgẽ
Gf tẽ in ſublime aſcẽdere. & ſtatim in faciẽ ſuã ꝓcidẽs: ſabulũ capiti ſupiaciebat plorãs atq; eiulãs: cur me Paule
Big dimittis? Cur ĩſalutatus abis? Tã tarde notus: tã cito recedis. Referebat poſtea btũs Antonius tãta ſe uelocita
ꝰ te gc⸗ reliquũ erat uiæ cucurtiſſe: ut iſtar auis ꝑuolaſſet. nec ĩmerito: nã ĩ trogreſſus ſpeluũcã uidit genibus cõ/
nin plicatis erecta ceruice: extẽſiſq; manibus ĩ altũ: corpus exanime. Ac pᷣmũ & ipᷣe uiuere eũ credẽs pariter orabat.
lein Poſtꝗ uero nullaut ſolebat ſuſpiria p̃cãtis audiuit: in flebile oſculũ ruẽs ĩtellexit: ꝙ etiã cadauer ſacti dũi:cui
n oĩa uiuũt: officio geſtus pcabat Igit obuoluto & ꝓlato foras corpore hymnos quoq; & pſalmos de xpᷣiana
Ani traditione decãtãs cõtriſtabat᷑ Antonius: ꝙ larculuũ quo terrã foderet:no hfet: fluctuãſ. q; uario mẽtis xſtu: &
oe ſecũ multa reputãs dicebat: ſi ad monaſteriũ reuertar: ꝗtriduanũ iter eſt: ſi hic maneã: nihil ultra ꝓficiã. Mo/
lote riar ergo: ut dignũ eſt: & iuxta bellato rẽ tuũ xp̃e ruẽs: extremũ alitũ fũdam. Talia eo aĩo uolente: ecce duo leo/
6 nes ex interioris heremi Parte currẽtes: uolã tibus quaſi P colla iubis ferebant Quibus aſpectis exho rruit: rur-
l⸗ ſuſq; ad referẽs mẽtẽ ꝗ̃ᷓ ſi colũbas uideret: maſit ĩtrepidus. Et illi quidẽ directo curſu ad cadauer heati ſenis
ſubſtiterũt:adulãtibuſq; caudis circa eius pedes accubuere: fremitu ingẽti rugiẽtes: prorſus ut ĩtelligeret eos
plãgere quomõ poterãt: deinde haud ꝓcul cœperũt humũ pedibus ſcalpere: arenãq; certati egerentes: unius
8 hominis capacẽ locũ foderũt: ac ſtatĩ quaſi mercedẽ pro opere poſtulãtes cũ motu auriũ ceruice reiecta ad An
toniũ perrexerũt: manus eius pedeſq; lingẽtes. At ille aĩaduertit bndictionẽ eos a ſe pᷣcari: nec mora in laudati
⸗ onẽ chriſti effuſus: ꝙ muta quoq; aĩalia deũ eſſe ſentirẽt ait. Dñe ſine cuius nutu nec foliũ arboris defluit: nec
An unus paſſerũ ad terrã cadit: da illis ſicut tu ſcis.& manu annusẽs ut abirẽtĩ perauit. Cuq; illi receſſiſſẽt: ſancti
bu, corporis onere ſeniles curuauit humeros: & depoſito eo in foſſã deſuper humũ cõgregas: tumulũ ex more cõ
c/ poſuit.Poſtꝗᷓ autẽ alia dies illuxit:nequid pius hæres ex inteſtati bonis non poſſideret: tunicã eius ſibi uendi
NO. cauit quã in ſportarũ modũde palmæ foliis cõtexerat. Ac ſicad monaſteriũ reuerſus: diſcipulis cũcta ex ordi-
dend ne replicauit: diebuſq; ſolẽnibus paſchæ uel pentecoſten ſemꝑ Pauli tunica ueſtitus eſt. Libet in fine opuſcu
u lieos ĩterrogare: qui ſua patrimonia ignorãt: qui domos marmoribus ueſtiũt: qui uno filo uillaꝶ inſuut præ⸗
dia: huic ſeni nudo quid unꝗᷓ defuit: Vos gẽma bibitis:ille cõcauis naturæ manibus ſatiſſfecit. Vos in tunicis
auꝶ texitis: ille nec uiliſſimũ quidẽ ĩdumẽtũ habuit mãcipii ueſtri. Sed ecõtrario illi paupculo paradiſus pa/
tet:uos auratos gehẽna ſuſcipiet. Ille ueſtẽ xp̃i licet nudus tamẽ ſeruauit: uos ueſtiti ſericis indumentũ chriſti
ns pdidiſtis. Paulus uiliſſimo puluere cooptus iacet:reſurrecturus in gloriã: uos operoſa ſaxis ſepulchra pᷣmũt:
pns cü ueſtris opibus arſuros. Parcite ꝗᷓ ſo uos: parcite ſaltẽ diuitiis ꝗ;s amatis. Cur & mortuos ueſtros auratis ob/
oir uoluitis ueſtibus? Cur ambitio ueſtra inter luctus lachrymaſq; nõ ceſſat? An cadauera diuitũ niſi ĩ ſerico pu/
lue, treſcere neſciũt: Obſecro ꝗcũq; hæc legis: ut Hieronymi peccatoris memineris: cui ſi dũs optionẽ daret: mul/
is to magis eligeret tunicã Pauli cũ meritis eius: ꝗᷓ regu purpurã cũ pœnis ſuis.
N Tractatus nonus tertiæ partis pᷣncipalis Epiſtolaꝶ bti Hieronimi de uita: ſtatu: & regula monachoꝶ.
2 ¶ Epiſtola beati Hieronymi ad Paulinũ hortatoria ad cõuerſationẽ monaſticã & ſtudium ſcripturaꝶ. .
42 — ¶Argumentum in eandem.
aq Audatus a Paulino Flieronymus ꝓpter ætatẽ & ſãctorũ locoꝶ incolatũ utrũq; refellit: dicẽs ſapiẽtiam

.

non in canis: ſed in ſapiẽtia canos exiſtere. nec hieroſolymis cõmorari: ſed hieroſolymis ſancte & pie cõuerſa⸗- nd
ri eſſe laudabile. Paulinũ uero cõmẽdat: ꝗ ſæculo diuitiiſq;ʒ calcatis: nudã crucẽ nudus fuerat ĩſecutus. Diſſu gn
adet hieroſolymã accedere: ubi ex toto orbe cõcurrit᷑: ſed magis ſolitudinẽ petere: ut uerus monachus cẽſeat: ige
& auctores ac duces eius propoſiti ĩſequat᷑: quos aueteri teſtamẽto repetitos enumerat. Dehic illũ qᷓdiu ĩ ſæ/ aſi⸗
culo ĩplicitus teneat᷑. monet freqᷓntiã & ſalutatiões atq; cõuiuia fugere: uilioribus cibis parcius uti: frequẽter ikn
legere & orare:aſſẽtationẽ fugere: paupibus erogare: diſpenſationẽ alienæ recuſare pecuniæ: hre ſimplicitatẽ
colũbæ: ſerpẽtis aſtutiã: & ĩ erogãdo moderationẽ ᷣuare:nec ꝗcꝗᷓ effũdere. Cõmẽdat libellũ panægyricũ: quẽ olo
pꝓ Theodoſio pᷣncipe ſcripſerat: efferẽs genus eloquii. hortat illũ ſacris ſᷣmonibus condiat ſciẽtiã.ſcripturarũ
ſciẽtiã ab eo ꝗ hẽt clauẽ Dauid cẽſẽs eſſe qᷓrẽdã. & inde occaſione ſuſceptade ꝗbuſdã tractatoribus & eoꝶ ſcri Oðð
ptis ediſſerit:illũ dicẽs ad apicẽ peruentuꝶ: ſi ingenio & eloquẽtiæ ſciẽtia & ſtudiũ acceſſerint ſcripturarum. O”URòèR
Qualis autẽ & cuius ſanctitatis fuerit iſte Paulinus: ꝗ poſtea fuit nolanæ epiſcopus urbis btũs Gregorius i

libro dialogorũ oſtendit: qui etiã aliqua ſui ingenii monumẽta reliquit: ſicut Gennadius teſtatur libro uiro n
rum illuſtriũ.ex quo excerptum eſt ſubſcriptum argumentum.
P Aulinus Nolæ cãpaniæ ep̃s compoſuit uerſu breui:ſed multa: & ad celſũ quẽdã epithalamiũ uitæ cõſo
latoriũ libellũ ſuꝑ morte xpᷣiani: & baptizati infatis ſpe xpᷣiana unitũ: & ad Seuerũ plures epiſtolas: ad
Theodoſiũ ĩperatorẽ ante epatũ panægyricũ:cũ ſuꝑ uictoria tyrãnoꝶ eo maxĩe ꝙ fide & or̃one plus ꝗᷓ armis
uicerit: fecit & ſacramẽtosꝶ & hymnoꝶ: ad ſororẽ quoq; epiſtolas multas decõtẽptu mũdi dedit: & de diuerſis
cauſis diſputatiões diuerſas tractatus edidit. pcipuus ti oĩum opuſculorũ eius ẽ liber de pœnitẽtia & de lau-/ X

de gñali ofĩum martyrũ. Claruit tẽporibus Honorii & Valentiani nõ ſolũ obſeruatione & ſãctitate uitæ: ſed

nus hõ quõdã ditiſſimus: cũ ad philoſophãdũ Athenas pgeret: magnuũ aun pondus abiecit: nec putauit ſe ſi
mul poſſe: & uirtutes & diuitias poſſidere. Nos ſubſarcinati auro xpᷣm pauperẽ ſeꝗmur: & ſub pᷣtextu elemo
ſynæ pᷣſtinis opibus ĩcubãtes: quõ poſſumus aliena fideliter diſtribuere: qnr̃a timide reßuamus? Plenus uen
ter facile de ieiuniis diſputat. Nõ hieroſolymis fuiſſe: ſed hieroſolymis bn uixiſſe laudãduẽ. Illa expetẽda eſt
ciuitas: nõ quæ occidit ꝓphetas: & xpi ſãguinẽ fudit: ſed quã flumĩs impetus lætificat. quæ ĩ mõte ſita:cælari
nõ põt: quã matrẽ ſctõrũ apoſtolus clamitat. In ꝗᷓ ſe municipatũ cũ iuſtis lætat hr̃e. Neqʒ uero hoc dicẽs me
metipſũ incõſtãtiæ redarguo: dãnoq; qd facio: ut fruſtra uidear ad exẽplũ Abrahã & meos & patriã reliꝗſſe:
ſed nõ audeo dei oĩpotẽtiã ãguſto fine cõcludere: & coartare paruo terræ loco: quẽ nõ capit cælũ. Siguli quiq;
credẽtiũ nõ locoꝶ diuerſitatibus: ſed fidei merito põderant᷑. & ueri adoratores neq; ĩ hieroſo lymis: neq; ĩ mo
te Garizin adorãt pr̃em: qa deus ſpũs ẽ: & adoratores eius ĩ ſpũ & ueritate adorare no oportet. Spũs aũt ſpirar
ubi uult. Dñi ẽ terra & plenitudo eius. Poſtꝗᷓ ſiccato Iudæ uellere uniuerſus orbis cæleſti rore pfuſus ẽ: & mul
ti deoriẽte & occidẽte ueniẽtes recubuerũt ĩ ſinu Abrahæ: deſüit notus eſſe tm in iudæa deus: & ĩ iſrael magnũ
nomẽ eius: ſed in oẽm terrã exiuit ſonus apoſtoloꝶ: & in fines orbis terræ uerba eorũ. Saluator ad diſcipulos
loquẽs:cũ eſſet in tẽplo: Surgite inqt abeamus hinc.Et ad iudæos. Relinquet uobis domus ur̃a deſta. Si cæ/⸗
lũ & terra trãſibũt: utiq; trãſibũt oĩa quæ terrena ſũt. Et crucis igit᷑: & reſurrectiõis loca ꝓſũt his: ꝗ portãt cru
cẽ ſuã: & cũ xpᷣo reſurgũt quotidie: qdignos ſe tãto exhibẽt hĩtaculo. Cæterũ qui dicũt: tẽplũ domini: tẽplũ
dũi: audiãt ab apoſtolo: uos eſtis tẽplũ domini: & ſpũs ſãctus habitat in uobis. Et de hieroſolymis: & de Ber⸗
tãnia æqliter patet aula cæleſtis. Regnũu eniĩ dei ĩtra nos ẽ. Antonius: & cũcta ægypti: & Meſopotamiæ: Põti:
Cappadociæ: & Armeniæ exaĩa monachoꝶ nõ uidere hieroſolymam: & patet illis abſq; hac urbe paradiſi ia-

nua. Btũs Hilariõ cũ palæſtinus eẽt: & ĩ palæſtina uiueret: uno tm die uidit hieroſolymã: ut nec cotẽnere loca

& ꝑœnitentia aduerſum dæmones. (Epiſtola.
Onus hõ de bono cordis theſauro ꝓfert ea: quæ bona ſunt. & ex fructibus arbor cognoſcit᷑. Metiris
— nos uirtutibus tuis: & paruos magnus extollis: ultimãq; partẽ cõuiuii occupas: ut patriſſamilias iu/ .
. dicio ꝓueharis. Quid enĩ ĩ nobis aut quaãtulũ eſt: ut doctæ uocis mereamur pᷣconiũ: ut illo ore quo “
religioſiſſimus pᷣnceps defẽdit humiles modiciq; laudemur? Noli igit᷑ frater chariſſime annoꝶ æſtimare nos k⸗
numero: nec ſapiẽtiam canos reputes: ſed canos ſapiẽtiã Salomone teſtaãte:cani hoĩs prudẽtia eius. Nam & 1
Moyſes ſeptuagĩta pᷣſbyteros iubet eligere: quos ipſe ſciret eſſe pᷣſbyteros utiq; nõ æuo: ſed prudẽtia iudican
dos. Et Daniel adhuc puer lõgæuos iudicat atq; ĩpudicos: ſenes ætas laſciua codẽnat. Noli inꝗᷓ fidẽ pẽſare tẽ/ .
poribus: nec me iccirco meliorẽ putes: ꝙ por ĩ xpᷣi exercitu cœperi militare. Paulus apoſtolus ĩ uas electiõis de du
pſecutore mutatus: nouiſſimus ĩ ordine: pᷣmus ĩ meritis ẽ. qa extremus liceplus oĩbus laborauit.Iudas qui
quõdã audierat: Tu aũt hõ dux meus & notus meus:ĩ domo dei ambulauimus cũ cõſẽſu: ꝓditor amici magi
ſtri Saluatoris arguit᷑ uoce: & nodũ ĩformis lethi trabe nectit ab alta. Ecõtrario latro crucẽ mutat paradiſo:& n
facit homicidii pœna martyriũ. Quãti hodie diu uiuẽdo portant funera ſua: & q̃ſi ſ. epulchra dealbata plena
ſũt oſſibus mortuoꝶ Subitus calor lõgũ uĩcit teporẽ. deniq; & tu audita ſententia Saluatoris: ſi uis pectus
eſſe: uade & uẽde oĩa quæ hẽs: & da paupibus: & ueni ſeꝗᷓre me: uerba uertis ĩ opa: & nudã crucẽ nudus ſeꝗᷓns
expeditior & leuior ſcandis ſchalã lacob. Tunicã mutas cũ aĩo: nec pleno marſupio glorioſas ſordes appetis: .
ſed puris manibus & cãdido pectore pauperẽ te & ſpũ & opibus gloriaris. Nihil ẽ eni grãde triſti & lunda fa/
cie uel ſimulare uel oſtẽtare ieiunia: poſſeſſionũ redditibus abũdare: & uile iactare palliolu. Crates ille theba/
1

.

tlu⸗
eat:
l ſe⸗
beter
tati
di
rari.
ſeri
um,
ius
uin

coͤlo
8ad
tmas
etſs
lun⸗

ſ

as
in⸗

ſancta ꝓpter uiciniã: nec rurſus dũm loco claudere uideret᷑. Ab Hadriani tẽporibus uſq; ad ĩperiũ Cõſtãtini

annos circiter cẽtũ octogĩta: in loco reſurrectiõis ſimulacrũ Iouis: in crucis rupe:ſtatua ex marmore ueneris

àA gẽtibus poſita colebat᷑:æſtimãtibus pſecutiõis auctoribus: ꝙ tollerẽt nobis fidẽ reſurrectionis & crucis:ſi lo

caſãcta ꝑ idola polluiſſent, Bethleẽ nuc noſtrã: & anguſtiſſimũ orbis locũ: de quo pſalmiſta canit: ueritas de
terra orta eſt:lucus inumbrat Bathamuco:ideſt Adonidis. Et in ſpecu: ubi quodã xpᷣs paruulus uagiit: Vene
ris amaſius plãgebat᷑. Cur inqes hæc tã lõgo repetita proemio? uidelicet ne ꝗcꝗᷓ fidei tuæ deeſſe putes: qa hie/
roſolymã nõ uidiſti: nec nos iccirco meliores æſtimes: ꝙ huius loci habitaculo fruimur: ſed ſiue hic ſiue alibi
æqualẽ te ꝓ opibus tuis apud dñm noſtrũ hr̃e mercedẽ. Re uera ut ſimpliciter motũ mẽtis meæ fatear: cõſi. ide
rãs & ꝓpoſitũ tuũ: & ardorẽ quo ſæculo renũciaſti: differẽtias ĩ locis arbitror: ſi urbibus & frequẽtia urbiu de
relicta ĩ agello habites: & xp̃ᷣm ꝗᷓras in ſolitudine: & ores ſolus ĩ mõte cũ Ieſu: ſanctorũq; tm locoꝶ uicinitati/

bus pfruaris: ideſt ut urbe carean& ꝓpoſitũ monachi nõ amittas. Quod loquor nõ de epis: nõ de pᷣſ byteris:

nò de clericis loquor: quoꝶ aliud ofſiciũ ẽ: ſed de monacho:& monacho quõdã apud ſæculũ nobili: qui iccir/
co pᷣciũ poſſeſſionũ ſuarũ ad pedes apoſtoloꝶ poſuit docẽs pecuniã eſſe calcãdã: ut hũiliter & ſecreto uictitãs
ſemp cõotẽnat qd ſemel cõtẽpſit. Si crucis & reſurrectiõis loca nõ eſſẽt ĩ urbeceleberrima: ĩ qua curia:ĩ qua au
la militũ:ĩ qua ſcorta mimi:ſcurræ: & oĩa ſũt:quæ ſolẽt ĩ cæteris urbibus: uel ſi monachoꝶ turbis ſolũmo fre
quẽtaret᷑:expetẽdũ re uera huiuſcemodi cũctis monachis eſſe habitaculũ. nũc uero ſũmæ ſtultitiæ ẽ: reuũcia/
re ſæculo: dimittere patriã: urbes deſerere: monachũ ꝓfiteri: & inter maiores populos pegre uiuere melius: ꝗᷓ
eras uicturus ĩ patria. De toto huc orbe cõcurrit᷑. plena ẽ ciuitas uniuerſi gñis hominũ: & tãta utriuſq; ſexus
cõſtipatio:ut qd alibi ex parte fugiebas:hic totũ ſuſtinere cogaris. Quia igit᷑ me frater ĩterrogas: ꝑ quã uiã in
cedere debeas: reuelata tecũ facie loquar. Si officiũ uis exercere pᷣſbyterii: ſi eatus te uel opus uel onus forte de
lectat: uiue ĩ urbibus & caſtellis: &alioꝶ ſalutẽ fac lucrũ aĩæ tuæ. Sin aũt cupis eẽ: qd diceris monachus:ideſt

ſolus:qd facis ĩ urbibus?quæ utiq; no ſunt ſoloꝶ habitacula: ſed multoꝶ. Habet unũquodq; ꝓpoſitũ pᷣnci/

pes ſuos. Romani duces imitent᷑ Camillos: Fabritios: Regulos: Scipiones. Philoſophi ꝓponat ſibi Pythago/
rã: Socratẽ: Platonẽ: Ariſtotelẽ. Poetæ æmulent᷑ Homeru: Virgiliuũ: Menãdrũ: Terentiu. Hiſtorici Thucydi

dẽ: Saluſtiũ: Herodotũ: Liuiũ. Oratores Lyſiã: Gracchos:Demoſthenẽ: Tulliũ. Et ut ad nr̃a ueniamus Epᷣi

& pᷣſbyteri hẽant ad exẽplũ apoſtolos & apoſtolicos uiros:quoꝶ honorẽ poſſidẽtes hr̃e nitant & meritũ.Nos
aũt hẽamus ꝓpoſiti nr̃i pncipes Pauluũ: & Antoniũ: Iulianũ: Hilarionẽ: Maccharium. Et ut ad ſcripturaꝶ au
ctoritatẽ redeã: nr̃ pnceps Helias: noſter Heliſæus: nii duces filii ꝓphetarũ: ꝗ habitabãt ĩ agris & ſolitudine:
& faciebat ſibi tabernacula ꝓpe fluẽta Iordanis. De his ſũt & illi filii Rechab:ꝗ uinũ & ſicerã nõ bibebãt: qui
morabant in tẽtoriis:q dei ꝑ Hieremiã uoce laudant᷑: & ꝓmittit᷑ eis:ꝙ nõ deſiciat de ſtirpe eorũ uir ſtans corã
dno. Hoc reor & ſeptuageſimi pſalmi titulũ ſignificare filioꝶ Ionadab: & eorũ ꝗ pᷣmi ĩ captiuitatẽ ducti ſũt.
Iſteẽ Ionadab filius Rechab: q in regnoꝶ libro ſcribit᷑ currũ aſcẽdiſſe cũ Hieu. & huius filii ſũt qui in taberna
culo ſemp habitãtes ad extremũ ꝓpter irruptionẽ chaldaici exercitus hieroſolymã ĩtrare cõpulſi: hãc pᷣmi ca/
ptiuitatẽ ſuſtinuiſſe dicunt᷑:ꝙ poſt ſolitudinis libertatẽ urbe quaſi carcere ſũt recluſi. Obſecro itaq; tetut qm̃
ſãctæ ſororis tuæ ligatus es uĩculo: & nõ penitus expedito pgis gradu: ſiue hic: ſiue ibi multitudines hominũ
& officia & ſalutationes & cõuiuia ueluti quaſdã cathenas fugias uoluptatũ. ſit uilis & ueſptinus cibus hole

ra & Egumia:iterdu piſeiculos p ſümis duuas deliris. Guixpm deſtderans illo pane ueſcit᷑: nõ quæritma
e ede ꝗᷓpræcioſis cibis ſtercus cõſi

ciat. Quicqd poſt gulã nò ſentit᷑: idẽ tibi ſit qdᷓ panis & legumina. Ha/

¼ —

es aduerſũ Iouinianũ libros decõtẽptu uẽtris & gutturis plenius diſſerẽtes. Sẽper ĩ manu tua ſacra ſit lectio

Freqᷓnter orãdũ: flexo corpore mẽs erigẽda ad dñm. Crebræ uigiliæ: & uẽtre uacuoſ. xpius do rmiendũ. Rumu
ſculos & gloriolas & palpantes adulatores quaſi hoſtes fuge. Pauperibus & fratribus refrigeria ſumptuũ ma

nu ꝓpria diſtribue. Rara eſt in hoĩbus fides. Non credis uerũ eſſe qd dico? Cogita Iudæloculos:humilitatem

ueſtiũ timẽti animo nõ appetas. Sæculariũ & maxime potẽtiũ cõſortia deuita. Quid tibi neceſſe eſt ea uidere
crebrius: quorũ cõtemptu monachus eſſe cœpiſti? Soror pᷣcipue tua matronaꝶ: declinet colloqa: nec ĩter ſeri/

cas ueſtes & gẽmas circũſedẽtiũ fœminaꝶ ſe ſordidatã aut doleat aut tmiret᷑ ꝗa alteꝶ ꝓpoſiti pœnitẽtia: alte⸗

rũ iactãtiæ ſeminariũ eſt. Caue ne qᷓſi fidelis & famoſus tuoꝶ quõdã diſpẽſator alienã pecuniã diſtribuendã
accipias. Intelligis qd loquar. dedit enĩ tibi ds ĩ oĩbus intellectuũ. Habeto ſimplicitatẽ colubæ:ne cuiꝗᷓ machi

neris dolos: & ſerpẽtis aſtutiã: ne alioꝶ ſupplãteris inſidiis. Nõ multũ diſtat in uitio: uel decipe poſſe: uel de

cipi. Chriſtianũ quẽ ſenſeris tibi aut ſemp aut crebro de nũmis loquẽtẽ: excepta elemo ſyna quæ indifferẽter

omnibus patet:ſtitorẽ potius habeto:qᷓ monachũ. Præter uictũ & ueſtitum & manifeſtas neceſſitates nihil
cuiꝗᷓ tribuas: ne filiorũ panem canes comedant. Verum chriſti templũ anima credentis eſt.illã exorna: illam
ueſti: illi offer donaria: in illa chriſtũ ſuſcipe. Quæ utilitas eſt parietes fulgere in gẽmis: & chriſtũ in paupere
fame mori? Iam nõ funt tua quæ poſſides:ſed diſpenſatio tibi credita eſt. Memento Ananiæ & Saphiræ. Illi
ſua timide ſeruauerũt: tu cõſidera nechriſti ſubſtãtiã imprudẽter effudas: ideſt ne ĩmoderato iudicio rẽ pau/
perũ tribuas nõ pauperibus:& ſᷣm dictum prudentiſſimi uiri liberalitate liberalitas pereat. Noli reſpicere ad
phaleras & nomina uana Catonũ. Ego te inqt intus & in cute noui. eſſe xpᷣianũ grãde eſt: nõ uideri. Et neſcio

quomõ plus placent mũdo: qui chriſto diſpꝑlicẽt. Nec nũc ſusut aiũMineruam: ſed ingredientem pelagus

amicus amicũ monui: malẽs a te facultatẽ meã ꝗ̃ti:qᷓ uolũtatẽ: ut ĩ quo ego lapſus ſũ:tu firmo pgeres gradu.
Librũ tuũ quẽ ꝓ Theodoſio pᷣncipe prudẽter otnateq; cõpoſitũ trãſmiſiſti: libẽter legi: & p̃cipue mihi in eo
ſubdiuiſio placuit. Cũq; ĩ pmis partibus uĩcas alios: ĩ penultimis teipᷣm ſupas. ſed & ipſũ genus eloquii pᷣſſũ
eſt & nitidũ. & cũ Tulliana luceat puritate: crebrũ ẽ in ſẽtẽtiis. Iatet enĩ ut ait ꝗqdã or̃o:ĩ qua tm uerba laudã
tur. Præterea magna ẽ rerũ cõſeꝗᷓntia: & alteꝶ pẽdet ex altero. quicqd aſſũpſeris uel finis ſ upioꝶ: uel initiũ ſe/
quẽtiũ ẽ. Fœlix Theodoſius: ꝗ a tali xpᷣi oratore defẽdit᷑. Illuſtraſti purpuras eius: & utilitatẽ legũ futuris ſæ-/
culis cõſecraſti. Macte uirtute: ꝗ talia habes rudimẽta: qlis exercitatus miles eris? O ſi mihi liceret iſtiuſmodi
iĩgeniũ nõ ꝑ aonios mõtes & helicones uertices ut poetæ canũt:ſed p ſyõ & itabiriũ & ſinã & excelſa ducere ſcri
pturaꝶ. Si cõtigeret docere quæ didici: & quaſi ꝑ manus myſteria tradere ꝓphetaꝶ: naſceret nobis aliqd: qd
docta græcia nõ hret. Audi ergo mi cõſerue: amice: germane: auſculta pauliſp quo ĩ ſcripturis ſctis calle gradi
eris? Iotũ qd legimus ĩ diuinis libris nitet qdẽ: & fulget etiã ĩ cortice: ſed dulcius ĩ medulla ẽ. Qui edere uult

nucleũ: fragat nucẽ. Reuela inꝗt Dauid oculos meos: & cõſiderabo mirabilia de lege tua. Si tantus ppheta te

nebras ignorãtiæ cõfitet᷑: ꝗᷓ nos putas paruulos & pene lactẽtes iſciẽtiæ nocte circũdari? Hoc aũt uelamẽ nõ
ſolũ ĩ facie Moyſi:ſed & ĩ euãgeliſtis & ĩ apoſtolis poſitũ eſt. Turbis Saluator ĩ parabolis loꝗ bat᷑. & cõteſtãs
myſticũ eſſe qd dicebat᷑:aiebat. Qui habet aures audiẽdi audiat. Niſi apta fuerit uniuerſa quæ ſcripta ſũt:ab
eo ꝗ habet clauẽ Dauid:ꝗ apit & nemo claudit: claudit & nemo apit:nullo alio reſerãte pãdent᷑. Si hẽres hoc
fũdamẽtũ: ĩmo ſi quaſi extrema manus ĩ ope tuo duceret᷑: nihil pulchrius:nihil doctius: nihilq; latinius: tu-
is haberemus uolumiĩbus. Tertullianus creberẽ in ſentẽtiis: ſed difficilis ĩ loqᷓndo. Brũs Cypanus ĩſtar fontis
puriſſimi dulcis ĩcedit & placidus: & cũ totus ſit ĩ exercitatiõe uirtutũ occupatus: pſecutionũ anguſtiis de ſcri
pturis diuinis nequaꝗᷓ diſſeruit. Inclyto Victorinus martyrio coronatus: qd ĩtelligit eloq nõ põt. Lactatius
quaſi qdã fluuius eloꝗntiæ tullianæ utinã tã nia affirmare potuiſſet: ꝗᷓ facile aliena deſtruxit. Arnobius ĩæꝗᷓ
lis & nimius: & abſq; opis ſui partitiõe cõfuſus. Sãctus Hilarius gallicano cothurno attollit᷑. & cũ græciæ flo
ribus adornet᷑: lõgis ĩterdũ piodis ĩuoluit᷑: & a lectiõe ſimplicioꝶ fratrũ ꝓculẽ. Taceo de cæteris uel defũctis
uel etiã adhuc uiuẽtibus: ſuꝑ ꝗbus in utrãq; partẽ poſt nos alii iudicabũt. Ad teipſũ ueniã ſymmiſten: ſoda/
lẽ & amicũ: meũ inꝗᷓ amicũ ante ꝗᷓ notũ:& pᷣcabor ne aſſentationẽ in neceſſitudine ſuſpiceris: ꝗn potius uel er
rare me æſtimato: uel amore labi: ꝗᷓ amicũ adulatiõe decipe. Magnũ hẽs ingeniũ: & infinitã ſᷣmonis ſupelle/
ctilẽ: & facile loꝗris & pure:facilitaſq; ipſa & puritas mixta prudẽtiæ ẽ. Capite quippe ſano oẽs ſenſus uigẽt.
Huic prudẽtiæ & eloꝗntiæ ſi accederet uel ſtudiũ uel ĩtelligẽtia ſcripturarũ: uiderẽ te breui artẽ tenere noſtro
rũ: & aſcẽdẽtẽ cũ Iacob tectũ ſyõ canere in domatibus: qd in cubilibus cognouiſſes. Accigere ꝗſo te accigere:
nihil ſine magno labore uita dedit mortalibus. nobilẽ te eccleſia hẽat: ut pus ſenatus habuit. Præpara tibi di-
uitias: quas quotidie eroges: & nunꝗᷓ deficiãt: dũ uiget ætas: dũ adhuc canis ſpargit᷑ caputante ꝗᷓ ſubeãt mor
bi: triſtiſq; ſenectus & labor: & diræ rapiat iclæmẽtia mortis. Nihil ĩ te mediocre eſſe cõtentus ſũ:totũ ſũmũ:
totũ pfectũ deſidero. Sãctũ Vigilantiũ pᷣſbyterũ qua auiditate ſuſceperĩ melius eſt: ut ipᷣius uerbis ꝗᷓ meis di
ſcas lris. ꝗ cur tã cito a nobis ꝓfectus ſit: & nos reliꝗ rit: nõ poſſũ dicere ne lædere quẽpiã uidear. tñ ꝗᷓſi pᷣtereũ
tẽ & feſtinãtẽ paululũ tenus.& guſtũ ei noſtræ amicitiæ dedi: ut ꝑ eũ diſcas ꝗd ĩ nobis nõ deſideres. Sãctam
coſeruã tuam & tecum dño militantẽ per te ſalutari uollo.
Epiſtola Beati Hieronymi ad Ruſticũ monachũ de uita monaſtica. ¶ Argumentũ in eandem.
Vſticũ gallũ ꝗq adhuc adoleſcẽs cœpat xpo militare ad uita cõuerſationẽq; monaſticã ĩſtituit. Docet cal
are auaritia: & oẽm occaſionẽ cõcupiſcẽtiæ declinare. Monet ut pᷣus ſe monaſticæ diſciplinæ ſubiiciat:
ꝗᷓ migret ad heremũ: ſolitariæ uitæ deſcribẽs picula ac tẽtamẽta. De ope manuũ erudit: ſui ipius ĩ hebræis liis
diſcẽdis ſtudiũ laborẽq; cõmẽorãs. De ieiunio quoq; & lectiõe ĩſtruit: illud pᷣcipue mãdãs ĩ detrahẽdo liguæ
& auriũ uitare pruriginẽ: & ad extremũ ꝓbatiſſimoꝶ Galliæ eporũ Proculi & Exupii monet ſectari ueſtigia.
Ihil chriſtiano fœlicius: cui ꝓmittit regnũ cælorũ. nihil laborioſius: qui quotidie de uita periclitatur-
n nihil fortius: qui uĩcit diabolum. nihil imbecillius: quia carne ſuperat᷑. Vtriuſq; rei exẽpla ſũt plu
rima. Latro credidit in cruce: & ſtatĩ meret audire: Amẽ dico tibi: hodie mecũ eris in paradiſo. Iudas
eapo latus faſtigio in pditionis tartaꝶ labit᷑: & nec familiaritate cõuiuii: nec intictione bucellæ: necoſcu
li gratia frangitur: ne quaſi hoĩem tradat:quẽ filiũ dei nouerat. Quid Samaritana uilius? Non ſolũ ipſa cre/
didit: & poſt ſex uiros unũ inuenit dominũ: meſſiãq; cognouit ad fontem: quẽ iudæoꝶ populus ignorabat:
ſed auctor fit multorũ ſalutis. Et apoſtolis ementibus dos eſuriẽtem reficit:lapſumq; ſuſtentat. Quid Sa/
lomone ſapientius attamen infatuatur amoribus mulierũ.Bonũ eſt ſal:nullũq; ſacrilciũ abſq; huius aſper
ſione ſuſcipitur. Vnde & apoſtolus præcipit. Sermo ueſter ſale ſit cõditus. Quod ſi ĩfatuat᷑: foris proiicit᷑: in
tãtũq; percdlit nomĩs dignitatẽ: ut necin ſterqlinio quidẽ utile ſit: quo ſolẽt credẽtiũ arua cõdiri: & ſterile aĩaꝶ
ſolu pingueſcere.Hæc dicimus: ut pma te fili Ruſtice frõte doceamus: magna cœpiſſe: excelſa ſectari: & adole
ſcẽtiæ ĩmo pubertatis ĩcentiua calcãtẽ: pfectæ ꝗdẽ ætatis gradũ ſcãdere: ſed lubricũ ꝗdẽ iter eſſe: ꝑ qd ĩgrede/
ris: nec plus ſequi gloriæ poſt uictoriã ꝗᷓ ignominiæ poſt ruinã. Nõ mihi nũcꝑ uirtutũ prata ducẽdus ẽ riuu
lus:nec laborãdũ utoſtendã tibi uarioꝶ pulchritudinẽ florũ:qd in ſe lilia hẽant puritatis: quid roſa uerecũ/
diæ poſſideat: quid uiolæ purpura ꝓmittat ĩ regno: qd rutilãtiũ ſpondeat pictura gẽmaꝶ. Iam eni propitio

„2

*

Ech

— — — = ⏑ — — „ —... —

t:
lis
r
gun⸗

Plu
cus
ſeu
cte
ut
da/

Bjr Dr

dno ſtiuã tenes. Iã tectũ atq; ſolariũ cũ Petro apoſtolo còſcẽdiſti. qui eſuriẽs ĩ iudæis Cornelii ſaturat᷑ fide:&
famẽ ĩcredulitatis eoꝶ gẽtiũ cõuerſione reſtinguit: atq; ĩ uaſe euãgelioꝶ lnsgrlo⸗ qqd; de cælo deſcẽdit ad ter
ras docet᷑: & diſcit oẽs hoĩes poſſe ſaluari: ruriũq; qd uidet᷑ in ſpeciecãdi iſſimi linteaminis ĩ ſupꝑna trãſſert᷑
& credẽtiũ turbas de terris ad cælũ rapit: ut pollicitatio dñi cõpleat᷑. Bti mũdo corde:qm ipᷣi deũ uidebũt. To⸗/

tũ qd apphẽſa manu ĩſinuare tibi cupio: qd quaſi doctus nauta poſt multa naufragia rudẽ conor inſtruere

uectorẽ: illud eſt: utĩ quo littore pudicitiæ pirata ſit noueris: ubi carybdis & radix oĩum maloꝶ auaritia: ubi
Scyllæi obtrectatoꝶ canes: de ꝗbus apoſtolus loꝗtur. Ne mordẽtes ĩuicẽ mutuo cõſumamini: quomõ ĩ me/

dia trãqꝗllitate ſecuri: Lybicis ĩterdũ uitiorũ ſyrtibus obruamur: quid uenenatorũ aĩantiũ deſta huius ſæculi
nutriãt. Nauigãtes rubrũ mare: ĩ quo odtäd nobis eſt ut uerus Pharao cũ ſuo mergat᷑ exercitu: multis diffi
cultatibus ac piculis ad urbẽ maximâ puenit᷑. Vtroq; ĩ littore gẽtes uagæ: ĩmo beluæ habitãt ferociſſimæ. ſẽ/
per ſolliciti:ſemꝑ armati totius ãni uehũt cibaria. latẽtibus ſaxis uadiſq; duriſſimis plena ſũt oĩa: ita ut ſpecu
lator & doctorĩ ſũma arbore ſedeat: & ĩde regẽdæ & circũflectẽdæ nauis dictata pdicet. Fœlix curſus ẽ:ſi poſt
ſex mẽſes ſupradictæ urbis portũ teneãt: a quo ſe ĩcipit apire oceanus:p quẽ uix ãno ppetuo ad Indiã pueni/
tur: & ad Gagem fluuiũ: quẽ phyſon ſãcta ſcriptura cõmemorat: ꝗqcircuit totã terrã eiulath: & multa genera
pigmẽtorũ de paradiſi dicit fote deuehere. ubi naſcit᷑ carbũculus & ſmaragdus: & margarita cãdẽtia: & unio/-
nes ꝗbus nobiliũ fœminaꝶ ardet ambitio: mõteſq; aurei: quos adire ꝓpter gryphas & dracones & ĩmenſorũ
corpoꝶ mõſtra hoĩbus ĩpoſſibile eſt iutoſtẽdat᷑ nobis qles cuſtodes hẽat auaritia. Quorſũ iſta? pſpicuũ eſt.
ſi negociatores ſæculi tãta ſuſtinẽt: ut ad ĩcertas pituraſq; diuitias pueniãt: & ſ uẽtcũ aĩæ diſcrimĩe quæ mul
tis piculis ꝗſierũt: qd xpᷣi negociatori faciẽdũ ẽ:q uẽditis oĩbus q̃rit pᷣcioſiſſimã margaritã?ꝗ totis ſubſtantiæ
ſuæ opibus emit agrũ: ĩ quo repiat theſauꝶ: quẽ nec fur effodere: nec latro poſſit auferre- Scio me offẽſuꝶ eẽ
ꝗplurimos: ꝗq gnalẽ de uitiis diputationẽ ĩ ſuã referũt cõtumeliã. & dũ mihi iraſcunt᷑:ſuã ĩdicãt cõſciẽtiam:
multoq; peius de ſe ꝗᷓde me iudicãt. Ego enĩ neminẽ nomiabo: nec ueteris comœdiæ licẽtia certas pſonas eli-
gã atq; pſtrigã. prudẽtis uiri ẽ ac prudẽtiũ fœmĩarũ diſſimulare ĩmo emẽdare qd ĩ ſe ĩ telligãt: & ĩ dignari ſibi
magis ꝗᷓ mihi: necĩ monitorẽ maledicta cõgerere: ꝗ etſi iiſdẽ teneat᷑ crimĩbus:certe ĩ eo meliorẽ: ꝙ ſua ei mala
nõ placẽt, Audio religioſã te hr̃e matrẽ multoꝶ ãnoꝶ uiduã: quæ aluit: quæ erudiuit ĩfãtẽ: ac poſt ſtudia gal
liaꝶ: quæ uel florẽtiſſima ſũt: miſit Romã: nõ parcẽs ſũptibus: & abſentiã filii ſpe ſuſtinẽs futuroꝶ: ut uber/
tatẽ gallici nitorẽq; pᷣmonis grauitas romana cõdiret: nec calcaribus ĩ te: ſed frenis uteret᷑: qd'& i diſertiſſimis
uiris græciæ legimus: ꝗ aſianuũ tumorẽ attico ſiccabãt ſale: & luxuriãtes flagellis uineas falcibus repᷣmebãt: ut
eloqᷓntiæ torcularia no uerboꝶ pãpinis: ſed ſẽſuũ qᷓſi uuarũ expᷣſſionibus redũdarẽt. Hãc tu ſuſcipe ut paren

tẽ: ama ut nutricẽ: uenerare ut ſãctã. nec alioꝶe imiteris exẽplũ: ꝗ reliquũt ſuas: & alienas appetũt: quoꝶ dede

cus ĩ ꝓpatulo eſt: ſub nomĩbus pietatis qᷓrentiũ ſuſpecta cõſortia. Noui ego quaſdã iã maioris ætatis: & plæ
raſq; gñis libertini adoleſcẽtibus delectari: & filios ꝗᷓrere ſpiritales: paulatiq; pudore ſupato ꝑ ficta matrũ no
mina erũpũt ĩ licẽtiã mari talẽ. alii ſorores uirgĩes deſerũt: & externis uiduis copulant᷑.Suũt quæ oderũt ſuos:
& nõ ſuoꝶ palpant affectu: quaꝶ ĩ patiẽtia ĩdex aĩ nullã recipit excuſationẽ: & caſſa pudicitiæ uelamẽta qua/
ſi araneaꝶ fila dirũpũt. Videas nonullos accictis renibus pulla tunica barba plixa a mulieribus non poſſe di
ſcedere: ſub eodẽ manere tecto: ſimul inire cõuiuia: ancillas iuueues hr̃e ĩ mĩſterio: & pᷣter uocabula nuptiarũ
oĩa eſſe mrfimonii. Necculpa ẽ xpᷣiani nomĩs:ſi ſimulator religiõis ĩ uitio ſit.ꝗnĩmo cõfuſio gẽtiliũ: cũ ea ui/
dẽt eccleſiis diſplicere: quæ hoĩbus bonis nõ placẽt. Tu uero ſimonachus eſſe uis: & nõ uideri: habeto curam
nõ rei familiaris cui renũciãdo hoc eſſe cœpilti: ſed animæ tuæ. Sordidæ ueſtes cãdidæ mẽtis indicia ſut. uilis
tunica cõtẽptũ ſæculi pᷣbet: ita dutaxat: ne aius tumeat: ne hitus ſermoq; diſſẽtiat. Balnearũ fomẽta nõ quæ/
rat: qui calorẽ corporis ieiunioꝶ cupit frigore extinguere. Quæ & ipſa moderata ſint: ne nimia debilitent ſto
machũ: & maiorẽ refectionẽ poſcẽtia erupãt in cruditatem: quæ parens libidinũ eſt. Modicus ac tẽperatus ci
bus & carni & animæ utilis eſt. Matrẽ ita uide: ne per illã alia uidere cogaris:quarũ uultus cordi tuo hæreant:

& tacitũ uiuat ſub pectore uulnus. Ancillas quæ illi ĩ obſeꝗo ſunt: tibi ſcias eſſe in inſidiis. quia quãto uilior

earũ cõditio eſt: tãto facilior ruina eſt. Et Ioannes Baptiſta ſãctã matrẽ habuit: põtificiſq; filius erat: & tamẽ
necmatns afſectu: nec patris opibus uincebat᷑: ut in domo parentũ cũ periculo uiueret caſtitatis: uiuebat in
heremo: & oculis deſiderãtibus xpᷣm nihil aliud dignabat aſpicere. Veſtis aſpera: zona pellicea: cibus locuſtæ
melq; ſilueſtre: omnia uirtuti & cõtinẽtiæ p̃parata. Filii ꝓphetarũ quos monachos in ueteri teſtamento legi
mus: ædificabãt ſibi caſulas pre pter fluenta iordanis: & turbis urbiu derelictis: polẽta & herbis agreſtibus ui/
ctitabant. Quãdiu in patria tua es: habeto cellulã pro paradiſo: uaria ſcripturaꝶ poma decerpe: his utere de/-
litis:harum fruere complexu. Si ſcandalizat te oculus: pes: manus tua: proiice ea. nulli parcas: ut ſoli parcas
animæ tuæ. Qui uiderit inquit dũs mulierẽ ad cõcupiſcendũ eam: iam mœcchatus eſt eã in corde ſuo. Quis
gloriabitur caſtu ſe habere cor? Aſtra non ſunt mũda in conſpectu domini: quãto magis homines: quoꝶ ui/
ta tentatio eſt? Ve nobis:qui quotiẽs cõcupiſcimus: totiẽs fornicamur. Inebriatus eſt inquit gladius meus in
cælo:multo amplius ĩ terra: quæ ſpinas & tribulos generat. Vas electiõis in cuius ore xpᷣs reſonabat: macerat
corpus ſuũ:& ſubiicit ſeruituti: & tamẽ cernit naturalem carnis ardorem ſuæ repugnare ſententiæ: ut quod
non uult agere cõpellat᷑: & quaſi uim patiẽs uociferat᷑: & dicit. Niſer ego homo: quis me liberabit de corpore
Cxlix.

mortis huiusEt tu te arbitraris abſq; lapſu uiuere poſſe? Niſi oĩ cuſtodia ſeruaueris cor tuũ: & cũ Saluatore
dixeris: mr mea & fres mei hi ſũt: ꝗ faeiũt uolũtatẽ pris mei. Crudelitas iſta pietas ẽ.ĩmo ꝗd tã piũ ſactæ mĩi:

qᷓ ſãctũ filiũ cuſtodirxe- Optat & illa te uiuere:& nõ uidere ad tpᷣs:ut ſẽper cũ xpᷣo te uideat. Anna non ſibi Sa/

muelẽ ſed tabernaculo genuit. Filii Ionadab: ꝗ uinũ & ſicerã nõ bibebãt: q hĩtabãt in tẽtoriis: & ꝗᷓs nox cõpu/
lerat ſedes habebãt: ſabunt ĩ pſalmo ꝙ pᷣmi captiuitatẽ ſuſtinuerit: qa exercitu Chaldeoꝶ uaſtate iudæã: ur
bes ĩtroire cõpulſi ſũt. Viderit ꝗd alii ſentiat. Vnuſqſe q; enĩ ſuo ſenſu ducit᷑. Mihi oppidũ carcer:& ſolitudo
paradiſus ẽ. Quid deſideramus urbiũ freꝗntiã: q de ſingularitate cẽſemur?⸗ Moyſes ut pᷣeſſet populo iudæo/

rũ. xl. ãnis erudit᷑ in heremo: paſtor ouiũ hoĩum factus ẽ paſtor. Apoſtoli de piſcatione lacus genezareth: ad

piſcationẽ hoĩum traãſierũt. Iũc habẽtes patrẽ rete nauiculã ſecuti ſũt dĩm: protinus oĩa reliqrũt: portantes
quotidie crucẽ ſuã: & ne uirgã qdẽ ĩ manu habẽtes. hoc dico: ut etiã ſi clericatus te titillat deſideriũ diſcas: qc
poſſis docere:& rõnabilẽ hoſtiaã offeras xpo:ne miles añ ꝗᷓ tyro: ne pus magiſter ſis ꝗ diſcipulus. Nò ẽhumili/
tatis meæ neq; menſuræ iudicare de cæteris: & de miĩſtris eccleſiaꝶ ſiniſtrũ quippiã dicere. Hẽant illi ordinẽ &
gradũ ſuũ: quẽ ſi tenueris quõ tibi ĩ eo uiuẽdum ſit:editus ad Nepotianũ liber edocere te poterit. Nũcmona
chi ĩcunabula moreſq; diſcutimus: & eius monachiꝗ liberalibus ſtudiis eruditus: in adoleſcẽtia iugũ xpᷣi col/
lo ſuo ĩpoſuit. Primũq; tractãdũ ẽ: utrũ ſolus an cũ aliis in monaſterio uiuere debeas. Mihi placet ut hẽas ſa/
crũ cõtuberniũ: necipe te doceas: & abſq; doctore ĩgrediaris uiã: quã nunꝗᷓ ĩgreſſus es: ſtatiq; tibi ĩ partẽ alte/

dormias. In ſolitudine ſubrepit ſuꝑbia: & ſi parũperieiunauerit: hoſemq; nò uiderit: putat ſe alicuius eẽ mo

mẽti. Oblituſq; ſui unde & quo uenerit:tus corde:foris ligua uagat᷑. Iudicat cõtra apo ſtoli uolũtatẽ alienos
Fuos.quo gula popoſcerit porrigit manũ:dormit ꝗᷓtũ uoluerit: nullũ ueret᷑: facit qd uoluerit: oẽs ĩferiores ſe
putat:crebriuſq; ĩ urbibus ꝗ cellula ẽ: & ĩter ffes ſimulat uerecũdiã: q plateaꝶ turbis collidit. Quid igi· So
litariã uitã rephendimus? Minime: qppe quã ſæꝑe laudauimus. Sed de ludo monaſterioꝶ huiuſcemodi uo
lumus egredi milites: quos heremi dura rudimẽta nõ terreãt: ꝗ ſpecimẽ cõuerſationis ſuæ multo tẽpore dede
rint: ꝗ oĩum fuerit mimi: ut ᷣmi oĩum fierẽt: quos nec eſuries aliquãdo nec ſaturitas ſupauit: ꝗ pauptate læ
tant᷑: quoꝶ habitus: pmo: uultus: inceſſus: doctrina uirtutũ eſt: qq neſciũt m quoſdã ineptos hoĩes dæmonũ

pugnatiũ cõtra ſe portẽta cõfrĩgere. ut apud ĩperitos & uiles hoĩes miraculũ ſui faciãt: & exinde lucra ſecten/
tur. Vidimus nuß & plãximus Crœſi opes unius morte dep̃hẽſas: urbiſq; ſtipes ꝗᷓſi ĩ uſũ paupeꝶ cõgregatas

ſtirpi & poſteris derelictas. Tuc ferrũ qd latebat ĩ ꝓfudo: ſupnatauit aquæ: & inter palmaꝶ arbores myrrhæ
amaritudo mõſtrata ẽ. Nimirũ talẽ & ſociũ & magiſtrũ habuit. q egẽtiũ famẽ ſuas fecit eẽ diuitias: & miſeris
derelicta ĩ ſuã miſeriã detinuit. Quoꝶ clamor tãdẽ puenit ad cælũ: & patiẽtiſſimas dei uicit aures: ut miſſus

angelus peſſimus Nabal Carmelo diceret: Stulte hac nocte auferẽt aĩam tuãa te:quæ autẽ præparaſti:cuius

eruũt? Volo ergo te & ꝓpter cauſas quas ſupra expoſui:nõ hiĩtare cũ mr̃e:& pᷣcipue ne aut offerentẽ delicatos ci
bos renũciãdo cõtriſtes:aut ſi accepis: oleũ igni adiicias: & ĩter freqᷓntiã puellaꝶ pꝑ diẽ uideas: qd; noctibus co/

. — † . .— — „ . — .P. . .
gites. Nunꝗᷓ de manu & oculis tuis recedat liber: diſcat᷑ pſalteriũ ad uerbũ: ofo ſine ĩterm iſſione: uigil ſenſus:

nec uariis cogitatioibus patẽs: corpus pariter & aius tendat ad dnm. Irã uĩce patiẽtia. ama ſcientia ſcriptura⸗

rũ: & carnis uitia n amabis: nec uacet mẽs tua uariis pturbatiõibus. quæ ſi pectori inſederit: dũabunt᷑ tui: &

te deducẽt ad delictũ maximuũ. Fac & aliqd operis: ut te ſemꝑ diabolus ĩueniat occupatũ. Si apoſtoli habẽtes
poteſtatẽ de euãgelio uiuere laborabãt manibus ſuis: ne quẽ grauarẽt: & aliis tribuebãt refrigeria: quorũ pro
ſpititalibus debebãt metere carnalia: cur tu in uſus tuos ſucceſſura nõ ppares ? uel fiſcellã texe iunco: uel cani/
ſtrũ lentis plecte uiminibus. ſerat humus: areolæ æquo limite diuidant᷑: in ꝗbus cũ holerũ iactata fuerint ſe/
mina: uel plantæ perordinẽ poſitæ:aquæ ducant irriguæ: ut pulcherrimoꝶ uerſuũ ſpectator aſſiſtas.
Ecce ſupercilio cliuoſi tramitis undam
Elicit. illa cadens raucum per leuia murmur
Saxa ciet:ſcatebriſq; arentia temperat arua.
Inſerant᷑ infructuoſæ arbores uel gẽmis uel ſurculis: ut paruo poſt tẽpore laboris tui dulcia poma decerpas.
Apum fabricare aluearia: ad quas te mittãt Salomonis ꝓuerbia & monaſterioꝶ ordinẽ:ac regiam diſciplinã
in paruis diſce corporibus. Texant᷑ & lina capiendis piſcibus: ſcribant᷑ & libri: ut & manus operent᷑ cibum: &
animus lectione ſaturet᷑. In deſideriis eſt oĩs ocioſus. ægyptioꝶ monaſteria hũc morẽ tenent: ut nullũ abſq;
operis labore ſuſcipiant: nõ tam ꝓpter uictus neceſſaria: ꝗᷓ propter animæ ſalutẽ. Ne uaget pernitioſis cogita
tionibus mens: & inſtar fornicantis hieruſalẽ omni trãſeunti diuaricet pedes ſuos. Dum eſſem iuuenis: & ſo

„

litudinis me deſerta uallarẽt: incentiua uitiorũ draorech naturæ ferre nõ poteram: quẽ cum crebris ieiuniis frã

gerem: mens tamẽ cogitationibus æſtuebat. Ad quã edomandã: cuidã fratri: qui ex hebræis crediderat: me in
diſciplinã dedi: ut poſt Quitiliani acumĩa:Ciceroniſ. q; fluuios: grauitatẽq; Frõtonis: & lenitatẽ Plinii: alpha
betũ diſcerẽ: ſtridentia anhelantiaq; uerba meditarer. Quid ibi laboris inſuũpſerim: quid ſuſtinuerim difficul
tatis: quotiens deſperauerim: quotienſ q; ceſſaueri: & contẽtione diſcendi rurſus incœperim: teſtis eſt cõſcien

—

tia tam mea qui paſſus ſum: ꝗᷓ eorum qui mecũ duxerũt uitã. Et gratias ago domino: ꝙ de amaro ſemine lit/

teraꝶ dulces fructus capio. Dicã & aliud: quod in ægypto uideri. Græcus adoleſcẽs erat in cœnobio qui nulla

1

rã declinãdũ ſit:& errori pateas. nõ plus aut minus ambules ꝗᷓ neceſſeẽ:ut currẽs laſſeris: moraſ. q; faciens ob

——-—-

—

õ

4

couine
wi.
in
jeuelt⸗
mult
Alqll
Nlal
rape

(ato ret

oleim
bellaße,
bitatie
oſpt
netis
gaiali
mpate
v
Loni:
rid ey
Cocrite
out⸗
l
ſſge⸗
lelme
eje
Umme
Gob
(N
ſetͤ
p⸗
ſute
Uhit
nsa
ſone⸗
age⸗
lrate
catu.
pud
gim
noft
dort

E⸗
o

lan .
Emii⸗
lbi , cõtinẽtia: nulla opis magnitudine flãmã poterat carnis extiguere. Hunc piclitãtẽ pr̃ monaſterii hac arte ſᷣua
Nrcöpu, uit. Impat cuidã uiro graui:ut iurgiis atq; conuitiis inſectaret᷑ hoĩem: & poſt irrogatã iniuriã pᷣmus uenit ad
dri qᷓrimoniã. Vocati teſtes ꝓ eo loqbant᷑:q cõtumeliã fecerat: flere ille cœpit cõtra mẽdaciũ. Nullus alius crede
oltuch re uere ueritati. ſolus pr̃ defẽſionẽ ſuã alide ſtuduit opponere. ne abũdãtiori triſtitia abſo rberet᷑ frater. Quid
iucey, multa?ita ãnus ductus ẽ. Quo expleto interrogatus adoleſcẽs: ſupꝑ cogitatiõibus pᷣſtinis: an adhuc moleſtiæ
etle aliqd ſuſtineret. Pape inꝗt uiuere mihi non licet: & fornicari libet? O ſi ſolus fuiſſet: quo adiutore ſuꝑaſſet:
Ctens Philoſophi ſæculi ſolẽt amorẽ ueterẽ amore nouo quaſi clauũ clauo expellere. Quod & Aſſuero regi ſeptem
ug p̃ncipes fecere pſaꝶ: ut Vaſthis reginæ deſideriũ aliaꝶ puellaꝶ amore cõpeſcerẽt. Illi uitiũ uitio: pctmq; pec/-
utnli⸗ cato remediant᷑: nos amore uirtutũ uitia ſupamus. Declina a malo: & fac bonũ.qꝗᷓre pacẽ: & pſeqᷓre eam. niſi
li : oderimus malũ: bonũ amare nõ poſſumus.ꝗn potius faciẽdũ ẽ bonũ:ut declinemus a malo. Paxꝗrẽda ẽ: ut
iemom bella fugiamus. nec ſufficit eã ꝗᷓrere: niſi ĩuẽtã fugiẽtẽq; oĩ ſtudio pſequamur: quæ exupat oẽm ſeſũ:in ꝗᷓ ha/
irfial bitatio dei eſt: dicẽte ꝓpheta: & factus ẽ ĩ pace locus eius. Pulchreq; pſecutio pacis dicit᷑: iuxta illud apoſtoli.

tlea, Hoſpitalitatẽ pſeqᷓntes: ut nõ leui uſitatoq; ſᷣmone: &ut ita loquar: ſũmis labiis hoſpites ĩuitemus: ſed toto
mẽtis ardore teneamus quaſi auferẽtes ſecũ de lucro nro & cõpẽdio. Nulla ars abſq; magiſtro diſcit. etiã mu

Ntealte, . 1. — . = = .
ta aĩalia & feraꝶ greges ductores ſequũtur ſuos. In apibus pᷣncipes ſũt. Grues unã ſequuũtur ordine litterato.

ne Impator unus. Iudex unus ꝓuĩciæ. Roma ut cõdita e:duos ffes ſimul reges hr̃e nõ potuit: & parricidio dedi/
lins cat᷑ In Rebeccæ utero Eſau & lIacob bella geſſerũt. Singuli eccleſt iate epi: ſinguli archipᷣ ſbyteri: ſinguli arch idi
Rraſ⸗ aconi: & oĩs ordo eccleſiaſticus ſuis rectoribus nitit In nauiunus gubernator: in domo unus dũs in quouis
grãci exercitu unius ſignũ expectat Et neplura replicãdo faſtidiũ legẽti faciã: p hæcoĩa ad illud tẽdit or̃o: ut
üm doceã te nõ tuo arbitrio dimittẽdũ: ſed uiuere debere ĩ monaſterio ſub unius diſciplina pr̃is conſortioq; mul
Nct toꝶ: ut ab alio diſcas hũilitatẽ: ab alio patiẽtiã. Hic te ſilẽtiũ: ille doceat mãſuetudinẽ. nõ facias qd uis: come/ .
das qd iuberis: hẽas ꝗᷓtũ accepis: opis tui pẽſa perſoluas: ſubiiciaris cui non uis: laſſus ad ſtratũ uenias: ambu
dunle lãſq; dormites. & necdũ expleto ſono ſurgere cõpellaris. dicas pſalmũ in ordine tuo:in quo nõ dulcedo uocis
rMcul ſed mẽtis affectus ꝗᷓrit᷑: dicẽte apoſtolo. Bſallã ſpũ: pſallã & mẽte. Et cãtantes ĩ cordibus ueſtris. Legerat eniĩ
ſckn eſſe p̃ceptũ: pſallite ſapiẽter. Seruias ffibus: & hoſpitũ pedes laues. paſſus iniuriã taceas. pᷣpoſitũ monaſterii
Negats timeas ut dĩñm: diligas ut parẽtẽ. Credas tibi ſalutare qcqd ille p̃cepit: necde maioris ſnĩa iudices: cuius officii
muh eſt obedire & ĩplere quæ iuſſa ſũt: dicẽte Moyſe:Audiiſrael & tace. Tantis negociis occupatus: nullis uacabis
mlatd cogitatiõibus: & dũ ab alio trãſis ad aliud: opuſq; ſuccedit opi: illud ſolũ mente tenebis: qd agere cõpelleris.
miliis Vidi quoſdã:q poſtꝗᷓ renũciauere ſæculo: ueſtimẽtis dũtaxat & uocis ꝓfeſſiõe nõ rebus nihil de pᷣſtina cõuer
cnus ſatiõe mutaſſe. Res familiaris magis aucta ꝗᷓ iminuta: eadẽ mĩſteria ſuuloꝶ: idẽ apparatus cõuiuii. In uitro
tosl & patella fictili aurũ comedit᷑: & ĩter turbas & examĩa mĩſtroꝶ nomẽ ſibi uẽdicãt ſolitari. Qui uero paupes
usco) ſũt & tenui ſubſtãtiola: uidẽturq; ſibi ſcioli:põpaꝶ ferculis ſimiles ꝓcedũt ad publicũ: ut caninã exerceãt fa/
nlus: cũdiã. Alii ſublatis ĩ altũ humeris: & ĩtra ſe neſcio qd coruicãtes: ſtupẽtibuſq; ĩ terra oculis tumẽtia uerba tru
ͤ tinãt: ut ſi pconẽ addideris: putes ĩcedere p̃fecturã. Sũt q humore cellaꝶ ĩmoderatiſq; ieiuniis: tædio ſolitudi
nis ac nimia lectiõe: dũ diebus ac noctibus auribus ſuis pſonãt: uertunt᷑ ĩ melãcholia: & Hippocratis magis
ites fomẽtis ꝗᷓ nr̃is monitis ĩdigẽt.Plæriq; artibus & negociatiõibus pᷣſtinis carere nõ pnñt:mutatiſq; noĩbus inſti/
bo toꝶ eadẽ exercẽt cõmercia: nõ uictũ & ueſtitũ qd apoſtolus pcipit: ſed maiora ꝗᷓ ſæculi hoĩes emolumenta ſe
rau ctãtes. & pus ꝗdã ab ædilibus quos πσιονρναανονͤονgræci appellãt uẽdẽtiũ coercebat rabies: nec erat ĩpune pec/
ntleęx catũ. Nũc aũt ſub religiõis titulo exercẽt iniuſta cõpẽdia: & honor noĩs xpᷣiani fraudẽ magis facit ꝗᷓ patit᷑: qd
. pudet dicere. Sed neceſſe ẽ: ut ſaltẽ ſic ad noſtrũ erubeſcamus dedecus publice extẽdẽtes manus: pãnis auꝶ te
gimus. & cõtra oĩum opinionẽ plenis ſacculis morimur diuites:q quaſi paupes uiximus. Libi cũ in monaſte
rio fueris: hæc nõ licebit: & inoleſcẽte paulatĩ cõſuetudine: qd pᷣmũ cogebaris uelle ĩcipies: & delectabit te la/
bor tuus: oblituſq; p̃teritoꝶ ſemp pora ſectaberis: nequaꝗᷓ cõſiderãs qd alii mali faciãt: ſed qd boni tu facere
. debeas. Neq; uero peccãtiũ ducaris multitudine: & te pᷣtereuntiũ turba ſollicitet: ut tacitus cogites. Quid:er
pini go oẽs pibũt:qĩ urbibus habitãt? Ecce illi fruũturſuis rebus: mĩſtrãt eccleſiis:adeũt balneas: unguẽta nõ ſpr SDSSð
kAI— nũt: & tiĩ oĩum flore uerſant᷑. Ad qd & añ rãdi: & nũc breuiter rũdebo: me ĩ pñti opuſculo: nõ de clericis diſ
ccGq— putare: ſed monachũ ĩſtituere. Scti ſũt clerici: & oĩum uita laudabilis. Ita ergo age: & uiue in monaſterio: ut
n clericus eſſe merearis: ut adoleſcẽtiã tuã nulla ſorde cõmacules: ut ad altare xpi q̃ſi de thalamo uirgo pcedas: P5
ſo & hẽas de foris bonũ teſtimoniũ: fœæmiĩæq; nomẽ tuũ nõ nouerit: & uultũ tuũ neſciat.Cũ ad pfecta ætatẽ ue/ 4 ſemnmnae uog qu nome tiuudtd
6i. neris ſi tũ comes uita fuerit: & te uel populus uel põtifex ciuitatis ĩ clericũ elegerit)agito quæ clerici ſũt: & iter nouernſt vultu n eſeant.
nen iſen ſectare meliores: qa ĩoĩ cõditiõe & gradu optimis mixta ſ unt peſſima. ne ad ſcribẽdũ cito ꝓpſilias: & leui
n ucaris ĩſania. Multo t ediſce: qd doceas. ne crecdlas laudatoribus tuis imo irriſoribus aurẽ ne libẽter accom
Fau modes: qcũ te adulatioibus fouerĩt: & quodãmõ ĩpotẽ mẽtis effecerĩt: ſi ſubito reſpexeris: aut ciconiaꝶ dep̃/
un4 hẽdes Poſt te colla curuari: aut manu aures agitari aſini: aut æſtuãtẽ canis ꝓtẽdere liguã. Nulli detrahas: nec
ℳ% in eoſſãctũ putes: ſi cæteros laceres. Accuſamus ſæpe: qd facimus: & cõtra noſmetipᷣos diſerti: ĩ noſtra uitia ĩ
S uehimur: mutide eloquẽtibus iudicãtes. Teſtudineo Grũnius incedebat ad loquendũ gradu: & per interual
la quædã uix pauca uerba carpebat: ut eü putares ſingultire nõ proloqui. Et tamẽ cũ menſa poſita librorum

—

expoſuiſſet ſtruem: abducto ſupꝑcilio cõtractiſq; naribus: ac frõte rugata: duobus digitulis cõcrepabat: hoc ſi
gno ad audiẽdũ diſcipulos ꝓuocãs: tũc nugas meras fudere: & aduerſũ ſingulos declamare. Creticũ diceres eẽ
Lõginũ. Cẽſorinũq; romanæ facũdiæ notare quẽ uellet: & de ſenatu doctorum excludere. Hic bñ nũmatus
plus placebat ĩ prãdiis: nec miꝶ: ꝗq multos ĩ eſca reſolutus: ĩcrepare ſolitus erat. factoq; cuneo circũſtrepentiũ
garruloꝶ ꝓcedebat ĩ publicũ: intus Nero: foris Cato: Totus ambiguus: ut excõtrariis diuerſiſq; naturis unũ
monſtrũ nouamq; beſtiam diceres eſſe compactam: iuxta illud poeticum. .
Prima leo:poſtrema draco:media ipſa chimæra. B
Nunꝗᷓ ergo tales uideas: nec huiuſmodi hoĩbus appliceris: nec declines cor tuũ in uerba malitiæ: & audias:ſe/
dens aduerſus fratrẽ tuũ loꝗᷓ baris: & aduerſus filiũ mr̃is tuæ ponebas ſcãdalũ. Et iteꝶ. Filii horum dẽtes eoꝶ
arma ſagittæ. Et alibi: molliti ſũt ᷣmones eius ſuꝑ oleũ & ipi fũt iacula. Et apertius ĩ Eccleſiaſte: ſicut mordet
Fpẽs ĩ ſilẽtio:ſicꝗ frfi ſuo occulte detrahit: ſed dicis: ipe nõ detraho: aliis non loqᷓntibus qꝗd facere poſſũ? Adex
cuſãdas excuſatiões ĩ pctis iſta pᷣtẽdimus. Chriſtus arte nõ illudit᷑. Nequaꝗᷓ mea: ſed apoſtoli ſnĩa eſt. Noli/
te errare: deus nõ irridet᷑. Ille ĩ corde: nos uidemus ĩ facie. Salomõ loquit in puerbiis: uẽtus aqlo diſſipat nu/
bes: & uultus triſtis liguas detrahẽtiũ. ſicut enĩ ſagitta ſi mittat᷑ cõtra durã materiã: nõnunꝗᷓ ĩ mittẽtẽ reuer/
tit᷑: & uulnerat uulnerãtẽ. illudq; cõplet᷑: facti ſũt mihi ĩ arcũ prauu. Et alibi: Qui mittit ĩ altuũ lapidẽ: recidet
ĩcaput eius:ita detractor cũ triſtẽ faciẽ uiderit audiẽtis:ĩmo ne audiẽtis ꝗdẽ: ſed obturãtis aures ſuas ne audi
at iudiciũ ſãguĩs: ilico cõticeſcit: pallet uultus: hærẽt labia: ſaliua ſiccat᷑. Vñ idẽ uir ſapiẽs cũ detractoribus ĩ/
quit ne cõmiſcearis. qm repẽte ueniet pditio eoꝶ: & ruinã utriuſq; ꝗs nouit! Tam ſcilicet eius ꝗloquit᷑:ꝗᷓ illi/
us ꝗ audit loꝗᷓntẽ. Veritas angulos nõò amat: nec ꝗᷓrit ſuſurrones. Iimotheo dicit᷑. aduerſũ pᷣſbyteꝶ accuſati/
onẽ cito nõ recepis.peccãtẽ aũt corã oĩbus argue: ut cæteri metũ hẽant. Nõẽ facile de pfecta ætate credẽdum:
. quã uita pᷣterita defẽdit: & honorat uocabulũ dignitatis. Veꝶ qa hoĩes ſumus: & ĩterdũ cõtra ãnoꝶ maturi/
tatẽ pueroꝶ uitiis labimur: ſi me uis corrigere delinꝗᷓntẽ: apte ĩcrepa. tm ne occulte morcdeas. corripiet me iu/
ſtus in miſicordiã: & ĩcrepabit me. Oleũ aũt Percats ris nõ ĩpinguet caput meũ. Quẽ eniĩ diligit dns corripit:
caſtigat aũt oẽm filiũ quẽ recipit. Et ꝑ Eſaiãclamat dũs: populus meus ꝗ btõs uos dicũt ſeducũt uos: & ſemi/
tas pedũ ueſtroꝶ ſuppꝑlãtãt. Quid enĩ mihi ꝓdeſt:ſi aliis mala referas mea ſi me neſciẽte pctis meis ĩmo de/
tractiõibus tuis alteꝶ uulneres: & cõcertatĩ oĩbus narrãs ſic ſingulis loq̃ris quaſi nihil dixeris alteri? hoc ẽ nõ
emẽdate: ſed uitio tuo ſatiſſfacere. Præcipit dñs peccãtes ĩ nos argui debere ſecreto: uel adhibito teſte: & ſi au/
dire nolueriĩt: referri ad eccleſiã:hñdoſq; ĩ malo ptinaces quaſi ethnicos & publicanos. Hæc expᷣſſius loquor:
ut adoleſcẽtẽ meũ & liguæ & auriũ prurigine liberẽ: ut renatũ ĩ xpo ſine ruga & macula quaſi pudicã uirginẽ
exhibeã caſtũ tã mẽte ꝗᷓ corpore:ne ſolo nomĩe gloriet: & abſq; oleo bonorũ operũ extincta lapade excludat᷑
a ſpõſo. Habes ibi ſãctũ doctiſſimũq; põtificẽ Broculũ:ꝗ uiua & p̃ſenti uoce nr̃as ſchedulas ſi upet:quotidia/
niſq; tractatibus iter tuũ dirigat: nec patiat te in partẽ alterã declinando uiã relinꝗre regia: p quã iſrael ad ter
rã repromiſſiõis ꝓperãs: ſe trãſiturũ eſſe ꝓmittit. Atq; utinã exaudiat uox eccleſiæ ĩ plorãtis: Dne pacẽ tuam
da nobis. Oia enĩ dediſti nobis. Vtinã qd renũciamus ſæculo uolũtas ſit: nõ neceſſitas: & pauptas hẽat expe
tita gloriã: nõ illata cruciatũ. Cæteꝶ iuxta miias huius tpis & ubiq; gladios ſæuiẽtes ſatis diues ẽ: ꝗpane noĩ
diget: nimiũ potẽs eſt: ꝗ fuire nõ cogit᷑. Sãctus Exuperius Toloſæ eps: uiduæ Sareptenis imitator eſuriẽs pa/
ſcit alios: & ore pallẽte ieiuniis: fame torꝗᷓtur aliena: oẽmq; ſubſtãtiã xpᷣi uiſceribus erogauit. nihil illo ditius:
qui corpus dñi caniſtro uimineo ſanguinẽ portabat ĩ uitro. q auaritiã eiecit etẽplo: q abſ q; funiculo & ĩcrepa
tione cathedras uẽdẽtiũ colũbas: ideſt dona ſacti ſpũs mẽſaſq; ſubuertit mãmonæ: & nümularioꝶ æra diſp/
ſit: ut domus dei domus uocet᷑ oronis: & nõ latronũ ſpelũca. Huius euicino ſectare ueſtigia: & cæterorũ qui
uirtutũ illius ſimiles ſunt:quos ſacerdotiũ humiliores facit & paupes. Aut ſi pfecta deſideras: exi cũ Abrahã
de pr̃ia tua & cognatiõe tua: & pge quo neſcis.ᷣ ſi hẽs ſubſtãtiã uẽde: & da paupibus.ſi nõ hẽs:grãdi onere libe
ratus es: nudũ xpᷣm nudus ſeqre. Durũ: grãde: difficile: ſed magna ſũt præmia.
Vigilioxa Auctovitate Ayei⸗ C8S ermo beati Hieronymi ad fratres de uigiliaꝶ ſanctitate: ubi in eos inuehẽs qui ſacras uigilias ſuperfluas
at er o ii litate ac infructuoſas putãt illarũ antiquitatẽ auctoritatẽ atq; utilitatem teſtimoniis & exemplis ſcripturaꝶ oſten
P dit: quæ qm ad oẽm ſed p̃cipue ad monaſticã ptinet diſciplinã: huic tractatui inſerunt᷑. J

Ignũ eſt fratres aptũq; prorſus ſatiſq; eõueniẽs de ſãctis uigiliis nũc dicere: & ꝓferre ſermonẽ: qn ipa
lucubratio exigit᷑ a ſollicitis. Nox ecceẽ caligo corporis: quæ nõ ſolũ hoĩ̃es: ſed etiã cũctos ſõno deti/
net aĩantes: ut reformatis uiribus pꝑ ſoporẽ poſſit diuturnos labores ſuſtinere uiuentes. Bonus deus:
quui ita proſpexit: ita conſtituit: ut hõ exiturus ad opus ſuũ & ad operationẽ ſuamuſe q; ad ueſperã haberet ui
cariũ tempus: in quo duris laboribus & multa fatigatione requieſcere præſtitit. Nouimus aut multos homi
nũ ut aut maioribus ſuis placeant: aut ſibi aliquid peculiariter proſint noctis particulã ad aliquod opuſculũ
ſegregare id pro lucro ducere quod furati de ſopore ſuo operari potuerint. a Salomone uero laudatur & fœ/
mina: quæ penſa & lanificium & lucernam uigilanter exercet. Addidit etiã ꝙ ex hoc laus uiro eius in portis &
gloria magna naſcatur. Quod ſi in carnalibus inſtrumentis: ideſt uictui aut ueſtitui neceſſariis: qui uigilat
nõ reprehenditur immo laudatur: & mirari me fateor eſſe aliquos qui ſacras uigilias tam ſ pirituali opere fru
ctuoſas orationibus hymnis lectionibuſa q; fœcundas: aut ſuperfluas eſtimant: aut ocioſas: aut quod his eſt

deterius

leri
han⸗
ki⸗
ſe nes
ſe lias
Gea
nel
ntuig
luuene
lekeb⸗
cuyn
guo⸗
rega
won
Kaien
lütu
umic
unmg
ſtitui
uat⸗
li.u
geis
occul
ntare
nutu
Den
ung
non
ſuß
ſü
e-
ſt
(t
le
nr.
nü

Athock deterius importunas: & quidẽ ſi ſũt hoĩes a religiõe noſtra alieni qui iſta ſic ſentiãtnõ eſt miꝶ. Quõ enĩ pro/
eree: hanis religioſa placere pnt:quibus ſi placerẽt noſtri eẽnt:qa ſumus utiq; xpᷣiani. Si uero noſtri ſũt quos uigi
üman “ ſalutifer actus defẽdit: ut nihil de his deterius ſuſpicer: aut pigri ſũt: aut ſõniculoſi: aut qdhis eſt ꝓpximũ
repenüh ſenes uel infirmi. Si pigri fũt: erubeſcãt: qa illis inſonãt uerba Salomonis. Vade ad formicã o piger: & æmula-
urisund re uias eius. Si ſõniculoſi ſũt expergiſcant: ſcriptura ꝓclamãte O piger quouſq; dormis?qn aũt de ſono ſur/

ges: paululũ quidẽ dormis: modicũ ſedeas: puſillũ aut dormitas: puſillũ uero cõplecteris manibus pectus. De
inde ſupueniet tibi tanꝗᷓ uiator pauptas: ĩopia tanꝗᷓ bonus & leuis curſor cito ueniet. Si ſenex es: qs te cõpellit
clas:ſe, ut uigilesXquanꝗᷓ & nõ copulſus pro ætate tn uigilas. Et ſi ſtarenõ potes: & tuã cogitas ĩpoſſibilitatẽ: nõ debes
iuuenes & ualẽtes ad tuũ reuocare torporẽ: ꝙ ꝓpter uarias tẽtationes iuuẽtutis ſeipſos ꝓpenſioribus macera

ite
“ re debent uigiliis. Si uero ĩfirmus es mẽbris: qd facere nõ potes noli rephẽdere. ĩmo riga & tu m ꝓphetam la⸗
lüedden chrymis ſtratũ tuũ: Et dic ſicmemor fui tui ſuꝑ ſtratũ meũ.iniũge etiã uigilãtibus ut teſuis præcibus iuuent:
ſt Nei , quo adiutus adno ſupꝑ lectũ doloris tui canere poſſis. Et tu aliqn merearis dicere: in matutinis meditabor in
patnu, te qa fuiſti adiutor meus. Alioqn ſtultũ & ſatis extraneũ eſt:ut ga ipſi currere no ualemus bene currẽtibus de-
eieteuet rogamus. Nã & ſi nõ poſſumus debemus tögrarutar potẽtibus. Sic enĩ ut de cõſenſu malitiæ participat᷑ cũ
teler faciẽtibus pœna: ſic participatio gloriæ ſperãda eſt decvᷣſenſiõe bonitatis. Alios enĩ effectus coronat: alios uo/
Sneadd lũtas pia lætificat. nec ſane oneroſũuel difficile uideri debet etiã delicatis corporibus ĩſe eptimana duaꝶ nocti/
otibui um:ideſt ſabbati atq; dñicæ portionẽ aliquã dei miniſterio deputare. Iſta eni q̃ſi purificatio ẽdiegꝶ. v. uel nocti
itaſil um: ꝗbus ſtupore carmali ĩgraueſcimus: aut mũdanis actibus oſcitamus. Nec erubeſcãt aliq in bono ſtudio ſã
Autn⸗ ctitatis: cũ nõ erubeſcãt in Ppetrãdo ope fœditatis. Merito ergo ſcriptura in uerbiß ingerit. Eſt ꝓfuſio quæ
R ducit ad pctm.In bono enĩ ope cõfũdi pctm̃ . ſicut in malo faciẽdo nõ cõfũdi ꝑnities ẽ. Si ſãctus es: ama uigi/
mau lias. ut theſauꝶ tuũ uigilãdo cuſtodias: ipſe ĩ ſcĩtate fueris. Si pctõr es: magis curre: ut uigilãdo & orãdo pur/ .
amein geris: duũ tũſo pectore frequ ẽtius clamas. Ab occultis meis muüda me: & ab alienis parce bᷣuo tuo. Qui eni iã ab
nnor occultis deſiderat emũdari: neceſſe eſtut eũ no delectetiſtis miſeriis inqnariſRes exigit chariſſimi: ut de ucto 3
M ritate uigiliaꝶ & antiqtatedeq; ipſa utilitate paucadicamus. Nlagis enĩ qlibet labor ſuſcipit᷑: ſi añ oculos ppo
nc naturutilitas Antiqua eſt uigiliaꝶ deuotio familiare bonũ oĩbus ſãctis. Hſaias deniq; ꝓpheta clamat ad deu:
ncd: De nocte uigilat ſpus meus ad te deus: qm lux præcepta tua ſup terrã. Dauid regio & ꝓphetico ſanctificatus
loceno. unguẽto ita canit: One deus ſalutis meæ in die clamaui & nocte corã te. Et in alio pſalmo: Memor fui nocte
ala noĩs tui dñe: & cuſtodiui legẽ tuã. Sed forſitan in lectulo ſuo poſitus hæc cantabat. Quod aliquãti pigriores
cnot. ſuffſicere putauerũt. ſi tantũ in ſtratu ſuo aut ore unuſqſq; aut pſalmũ forte ſubhmurmuret. Quod ꝗdẽ & ip/
npe ſũ bonũ eſt dei ſemp:& ubiq; meminiſſe ſalutare eſt. ec qd ſit melius exurgẽtẽ cõſpectui diuino aſſiſtere ac
lur cipe eiuſdẽ pphetæ aliã uocẽ: quæ & tẽpus & locũ & habitũ depræcãtis oſtẽdit. In noctibus extollitemanus ue
gida ſtras ĩ ſãcta: & bñdicite dĩũm. & ne ueſptinas tãtũ horas noctis æſtimes appellatas: occurrit & dicit: Media no
der cte ſurgebã: ut cõfiterer tibi ſup iudicia iuſticiæ tuæ. Habes & tẽpus expreſſũ exurgẽdi: & ſollicitudinem quõ
lam deo cfitearis oſtẽſã. Adhuccõſiderãti mihi ĩtẽſionẽ ſãctoꝶ maius aliqd & laborioſus occurrit: & ultra huma
Ape næ naturæ cõditiõe ſuggerit᷑: cũ eudẽ audio ꝓphetã alio pſallẽtẽ. Si aſcẽdero in lectũ ſtrati mei.ſi dedero ſom
hot nuoculis meis & palpebris meis dormitationẽ & requiẽ tpibus meis: donec inueniã locũ dño tabernaculũ deo
Iacob. Quis enĩ tm̃ ſtupeat dei amorẽ: aĩ deuotionẽ: ut ſonũ ſibi ſine quo humana utiq; corpora deficiãt peni
us: tus ĩterdixerit: donec locũ ad tẽplũ dño fabricãdũ rex & ꝓpheta repiret?: Quæ res nos debet firmiter admonere
teha ut ſi ipſi locus dni eſſe uolumus: & tabernaculũ eius ac tẽplũ cupimus haberi ppetuũ: ſicut Paulus aſſerit dicẽs
1d . Vos eſtis tẽplũ dei uiui:inquãtũ poſſumus exemplo ſanctoꝶ uigilias diligamus: ne de nobis dicat᷑ ut pſallit᷑:
tün dormierũt ſõnũ ſuũ: & nihil ĩuenerũt. Quin potius gratulabũdus unuſqſq; iã dicat in die tribulationis meæ
brhi deu exquiſiui manibus meis nocte corã eo:& nõ ſũ ceceptus Qui⸗ bonũ eſt cõfiteri dno:& pſallere noĩ tuo al
telbe tiſſime: ad annũciãdũ mane miſericordiã: & ueritatẽ tuã per noctẽ. Hæc & huiuſmodi tãta ac talia iõ ſãctiilli
cecinerũt: & ſcripta reliquerũt: ut nos eoꝶ poſteri patribus excitaremur exemplis ad celebradas etiã noctibus
tfluas ſalutis nr̃æ excubias Sed a ueteribus ueniamus ad noua:de miſtris legis ad mĩſtros euãgelii: de nouo etiã teſta
oſten mẽto uigiliaꝶ gratia cõſignet᷑. Anna Phanuelis filia uidua cõtinuis orationibus & ieiuniis dno ſeruiẽs:nõ di/
ſceſſiſſe de tẽplo die ac nocte in euãgelio legit᷑ Paſtores illi ſãctiſſimi dũ ſup greges ſuos nocturnas exercẽt ui/
i ͤö filng⸗ angelos & Apᷣm natũ in terris primũ audire meruerũt. Iam uero ĩſtituto ſaluatoris noĩe tota ad uigi/
odeni⸗ andũ auditores exuſcitat:ſiue parabola boni ſeminatoris dicẽdo:Dũ dormirẽt hoĩes uenit malus:& ſupſemi
geus nauit ꝛizania in triticũ: & abiit: quod ſi nõ dormiſſẽt nec malus fortaſſe zizania ſemĩare potuiſſet: ſiue cũdi/
etui cit: Sint lũbi ueſtri præcicti: & lucernæ ardentes in manibus ueſtris: & uos ſimiles hoĩbus expectantibus duũm
homni ſuũ quãdo reuertat᷑ a nuptiis. Beatiſerui illi quos cũ uenerit dñs ĩuenerit uigilantes. Et ſi ueſptina hora uene/
ſNi rit:ſi media nocte:ſi galli cãtu: & ĩuenerit eos uigilãtes bti ſũt.lllud aũt ſcitote qa ſi ſciret pr̃familias:qua hora
lü2, fur ueniret: uigilaret utiq;: & nõ ſineret pfodi domũ ſuã. Itaq; & uos eſtote parati: qa qua hora nõ putatis fili/
a4 us hoĩs uenturus eſt. Nec uerbis ſolũ docuit uigilias: ſed etiã docuit exemplo. nãq; teſtat᷑ in euangelio. Quia
erat Ieſus pnoctãs in oratione dei. Pernoctabat dñs nõ ſibi ſed ut ſcirẽt ſerui inopes & infirmi qd agere debe/

iu rẽt quãdo dominus diues in orationibus nec ullius indigens ꝗfortiſſimus per noctẽ in oratione duraret: ſic &

lius

S

.
inerepat Petrũ in tpe paſſionis dicẽs Nõ potuiſti una hora uigilare mecũ. Et ad oẽs iã dicit. Vigilate inquit & nil
orate: ne intretis in tẽtationẽ. Hæc uerba & eiuſmodi exempla oro uos quẽ nõde ꝓfundo etiã ſõno & morti ſi pp
millimo ualeãt ſuſcitare:His ĩſtructi ſermonibus: his cõfirmati documẽtis btĩ apoſtoli & ipſi uigilarũt: & ui/
giilias ĩperarũt. Petrus ab angelo in carcere ſuſcitat᷑: & ipſo reſerãte portã ferreã in domum Mariæ puenit: ubi tusi
erãt multi cõgregati nõ ſtertẽtes utiq; ſed orantes. Idẽ ĩ ſua epiſtola ponit ac dicit. Sobrii eſtote:ac uigilate: qa
aduerſarius ueſter diabolus tanꝗᷓ leo rugiẽs circuit quærẽs quẽ deuoret. Paulus & Syllæas in cuſtodia publica le⸗
circa mediũ noctis orãtes hymnũ audiẽtibus uinctis dixiſſe memorant᷑. Vbi repẽte terræmotu cõcuſſis carce/ an
ris fundamẽtis & ianuæ ſpõte aptæ: & oĩum uincula ſut ſoluta. Idẽ btũs apoſtolusa Troade pfecturus ſermo inn
nẽ ducebat uſq; ad mediã noctẽ accẽſis layternis ꝗpluribus in cœnaculo. Ex qua Euthycus adoleſcẽs ſommno o
oppᷣſſus diſputãte Paulo prolixius a feneſtra deductus cecidit de tertio tecto: & ſublatus & mortuus eſt: quo mi
ſtati reddito uitæuſq; ad lucẽ ſermocinatus deo gubernãte ꝓfectus eſt:qᷓplene idem ꝗᷓq; copioſe ſu pexercen)/ lti
dis uigiliis adhortatus Theſſalonicẽſibus ſe cribẽs ait. Itaq; nõ dormiamus ſicut cæteri: ſed uigilemus & ſobrii den
ſimus. Nã ꝗ dormiũt nocte dormiunt: & ꝗ ĩebriant᷑ nocte ebrii ſũt. Nos auũt ꝗdei ſumus:ſobrii ſimus. Mire neo
cõcludit ſiue uigilemus ſiue dormiamus ſimul cũillo uiuamus. Ad Coriĩthios aut: Vigilate ſtati ĩ fide: cõforta n
mini uiriliter agite. Sic& ad Epheſeos ſcribit orãtes ĩ oĩ tpe ĩ ſpũ & ĩ ipſo uigilãtis quoq; exẽplũ ponẽs ĩ cata ni
logo uirtutũ ſuaꝶ fũctũ ſe uigiliis multis apud Corĩthios gloriat᷑. Hæc ſufficiãt de antiqtate & auctoritate 3
uigiliaꝶ Eupeſt ĩ ſecũdũ ꝓmiſſũ ordinẽ de eaꝶ utilitate aliqd cõferamus:ꝗqꝗᷓ ſẽtiri magis poſſit p exercitiũ ip- de
ſa utilitas: ꝗᷓ loquẽtis ſermo narrare. Guſtanduũ enĩ uidet᷑ qa ſuauis eſt dominus ſicut ſcriptũ eſt. Qui ergogu ke
ſtauit intelligit: & ſentit quãtũ põdus pectoris uigilãdo deponit᷑:quãtus mẽtis ſtu por excutit᷑: quãta lux ani “””M
mã uigilãtis & orãtis illuſtrat gra:quæ uiſitatio mẽbra uniuerſa lætificat. Vigilãdo timor oĩs excludit᷑: fiducia en
naſcit᷑: caro macerat᷑: uitia tabeſcũt: charitas roborat᷑: recedit ſtultitia: accedit prudẽtia: mẽs acuit᷑: error obtũ/ mo⸗
* dit᷑: criminũ caput diabolus gladio ſpũs uulnerat᷑. Quid hac utilitate magis neceſſariũ? qd iſtis lucris commo gen
dius?qd hac dilectiõe ſuauius? qd hac fœlicitate beatiusteſte aũt ꝓpheta qui ĩ principio pſalmoꝶ ſuoꝶ btm̃ dut⸗
uiꝶ deſcribẽs ſummã btĩtudinẽ eius in hoc uerſiculo collocauit: Si in lege dñi meditat die ac nocte. Bona eſt g (a
dẽ diuturna meditatio: ſed efficacior eſt nocturna: quia per diẽ neceſſitudines uariæ obſtreput: occu pationes me
diſtrahut mẽtẽ: ſenſũ duplex cura diſpgit. Nox qeta: nox ſecreta opportunã ſe præbet or̃onibus: aptiſſimam me
uigilãtibus du carnalibus occupationibus expeditũ collectũ ſenſũ in tãt hominẽ diuinis cõſpectibus ſiſtit. A
Inde diabolus diuinaꝶ ſemp reꝶ callidus æmulator ſicutieiunia & uirginit atẽ uana baptiſmata & inania ſu S
is cultoribus dedit: ita & hoc ſãctũ æmulatus officiũ nocturna & uigiliis ſuis cũ miſerationibus addidit. Vnde 1
iã noſtri ſide ſuoꝶ ĩſtitutiõe nõ excitant᷑ ad hndas uigilias ſacras uel in aduerſa uarietatis uſi urpatiõe cernẽtes .
alienas ad dei rebus nõ eé fateat᷑: qs niſi æmularet᷑ iniquus ad deceptionẽ: niſi deo placitas eſſe cognoſceret ad .
celebrãtiũ bũdictionẽ. In chariſſimi fres ꝗuigilat oculis uigilet & corde:q orat ſpũ oret & mẽte:qa ualdeĩuti KW
leẽ oculis uigilare aĩo dormiẽte. Cũ ecõtrario ex pſona eccleſiæ ſcriptura teſtat᷑. Ego inqt dormio:& cor meũ .
uigilat. Curãdũ ẽ etiã ne nimietate cibi uel potus uigilaturi pectus oneret᷑:necruditates eructãtes & crapulam
nõ ſolũ ipi nobis ĩſuaues ſimus: ſed græ ſpũs ĩdigni iudicemur. Quidã nãq; uir ĩter paſtores eximius Sicut fu .
mus inꝗt fugat apes:ſici digeſta tractatio auertit & abiicit ſ pus ſci chariſmata. Ergo tanꝗᷓ diuĩo fùcturi mĩ
ſterio ãte nos ꝑ abſtinẽtiã parare debemus: ut ingrauati expeditius uigilare poſſimus Cogitatio quoq; mala P

pellat᷑: ne male uigilantis or̃o fiat ſicut legit᷑ in peccatũ. Sunt enĩ ex maligno uigiliæ ſicut in ꝓuerbiis legit᷑: qᷓ
re ablatũeſt ſõnus ab oculis eoꝶ. Nõ enĩ dormiut inqt niſi male fecerint. Abſint fratres: ablint ab hoc conuẽ
tu tales uigiliæ. Sit potius uigilantiũ clauſũ diabolo: apertũ Xp̃o: ut quem labiis ſonamus: corde teneamus.
Tũcacceptabiles noſtræ uigiliæ: tũc pnoctatio ſalutaris erit:ſi cõpetenti diligẽtia & deuotiòe ſincæra miniſte
riũ noſtrũ & diuinis obtutibus offerunt᷑. Hæc de uigiliaꝶ auctoritate antiqtate: necnõ utilitate dicta ſuffici/
ant Gratia dñi noſtri leſu Api cũ oĩbus nobis amẽ.
U Sequit᷑ regula monachoꝶ ex uariis epiſtolis atq; tractatibus bti Hieronymi excerpta:& per quẽdã Lupũ de .
oliueto hiſpanũ monachu in certis capitulis rubriciſq; diſticta: quà Martinus ꝗntus põtifex maximus appro S
bauit. Et ſua bulla ſcripta ipſius ordinis pfeſſonibus obſeruandam tradidit ſicut exem plum bullæ infra ſubie
ctũ oſtendit. “ .
Artinus eps ſeruus ſeruoꝶ dei ad ppetuã rei memoria: & ſi pro cũctoꝶ Xpi fideliũ ſequit᷑ ꝗbus curã
apoſtolatus officii gerimus ſtatu ſalubriter dirigẽdo & ampliaãdo diligenter abhibeas ſolitudinis no
MAſtræ partes. Illos tibi affectuoſiori ꝓſeqmurcharitate qui mudanis abiectis illecebris in humilitatis
ſpũ ſedulo uirtutũ dño famulant᷑. Vnde ea quæ pro illoꝶ ſub uera rel igionis obſeruãtia ſtabiliẽdo ꝓpoſito p
uide emanaſſe cõòperimus: ut firma illiba taq; pmaneãt libẽter apoſtolico munimie roboramus. Nup ſiqdẽ
pro parte dilecti filii Lupi de oliueto ordinis monachoꝶ heremitaꝶ ſacti Hieronymi generalis præpoſiti no/
bis expoſito ꝙ dudũ ipſe & plæriq; alii pfeſſores ordinis eiuſdẽ ſancti Hieronymi ſub regula ſãcti Auguſtini
tũc uiuẽtis ⁊elo deuotiõis accẽſi ob frugẽ uitæ melioris arctius & pfectius qua regula diſtaret huiuſcemodi: &
in uero ſtatu monachali: quem ipſe ſãctus Hieronymus cu ſuis monachis & fratribus pfeſſus fuiſſe & in con
mune obſeruaſſe perhibet᷑ uiuere: & ut nomẽ gerebat eiuſdẽ ſãcti: ſiceius uitã regulã & opa deſiderabãt imita
1I.

— — ðð

—T

eeõ

quit
nortiſt
Kui,

t:i

atee
ublia
(arce/
ſermo
Omno
lequo
Lercen,
ſobti
Mire

icat
oritate
itii
rpogt

urane

fduca
obtuͤ/
omtno
bin
elg
tiones
mam
llbi,
niaſu
Vnde,
netes
etad
juti
neu

uti

no

atls
top
ci
no/
lni
on
ita
li⸗

rnm ——=

ri. Iccirco ad huiuſmodi ordinis ſtabile potius fundamẽtũ pro ĩſtitutione regulæ¶ monachoꝶ heremitaꝶ ordi
nis ſancti Hieronymi ex diuerſis epiſtolis & tractatibus per dictũ ſanctũ Hieronymũ editis: & per eccleſiam
approbatis:nonnullã uerã religionis doctrinã uitãq; monachalẽ: quã idem ſanctus cũ ſuis monachis & fratri
bus in eius uita in coĩ quo ad ea quæ principalia ſũt ſtatus & uitæ monachalis per multa & uſq; ſui tpa obli/
tus obſeruauit:& aliquos alios obſeruare mouit cõtinentia: Lupus ipſe cõtraxerat: cõpilauerat: & uelut in unũ
corpus ſub certis titulis reduxerat: ſub quibus ipſe & plæriq; alii monachi & fratres dicti ordinis ex tunc in an
tea degere: & pmanere:acilla in regulã ſuſcipere ꝓponebãt & affectabãt. Nos tũc huiuſmodi ꝓpoſitũ codignũ
& rationi cõſonũ recenſentes huiuſcemodi regularẽ & monachalẽ obſeruantiã per ipſũ ſanctũ Hieronymum
in uita eius obſeruanda merito laudantes & approbãtes. Illamq; in dei eccleſia in ordinẽ monachalem attolli
& obſeruari intenſis deſideriis affectantes eidẽ Lu po doctrinã & ĩſtituta monachalia eiuſdẽ ſancti Hierony
mi ex eiſdẽ epiſtolis & tractatibus prout per ipſum Lupum extracta cõpilata & reducta fuerãt loco regulæ ſa/
cti Auguſtini in regulam monachalem ordinis monachorum heremitarum dicti ſancti Hieronymi& eiuſ/
dem ſancti uitam præfatam in ordinem huiuſmodi ſuſcipiendam: acipſam regulam dicti ſancti prioribus
monachis fratribus & perſonis prædictis ſub ea uiuere cupientibus: quos etiam acipſum Lupum poſtꝗᷓ ſecun
dum eandem regulam uota ſua principalia emiſiſſent a regulædicti ſancti Auguſtini obſeruantia extunc pe/

nitus abſolutos eſſe uolumus: & decreuimus obſeruandam tradendi & publicandi plenam & liberam per ali/

as noſtras litteras quas & earũ tenores præſentibus haberi uolumus pro expreſſis: conceſſimus facultatem ac
per eaſdem litteras uoluimus. quod poſtꝗᷓ idem Lupus regulam huiuſmodi tradidiſſet & publicaſſet: ut præ
fertur extuncipſe:ac priores: monachi: fratres: & perſonæ prædicti ſecundu illam uota ſua principalia religio/
nis huiuſcemodi emittere profiteri & uiuere tenerentur. Ipſaq; regula ſic tradita & publicata robur obtineret
perpetuæ firmitatis. Cum autem ſicut exhibita nobis nuper pro parte eiuſdem Lupi petitis:licet ipſe poſt/
modum ad ſalutarẽ dicti ordinis monachalis inſtitutionem eiuſq; ſoliditatem & incrementum prouide intẽ/
dens præfatam uitam dicti ſancti Hieronymi monachalem in ordine huiuſcemodi eiuſq; doctrinam & inſti/
tuta monachalia: prout ex epiſtolis & tractatibus prædictis per ipſum Lupum extracta compilata & reda/

cta fuerunt: ut præfertur dictarum litterarum uigore loco dictæ regulæ ſancti Auguſtini in regulam ordinis
monachorum heremitarum huiuſcemodi aſſumpſerit & erexerit atq; ſuſceperit:ipſamq; regulam prioribus:

monachis: fratribus: & perſonis huiuſmodi ordinis ſub ea uiuere cupientibus iuxta illius continentiam inuio
labiliter obſeruandam tradiderit publicauerit ac obſeruari decreuerit. Ipſi iq; pores monachi& fratres uota ſua
principalia ſecundum regulam huiuſcemodi in manibus dicti Lupi profeſſi fuerint: Illaq; decætero utentes
ſecundum eam regantur & gubernentur: ac ipſam in regulam eorum tanꝗᷓ ueram doctrinam monachalem
ſancti Hieronymi laudantes & approbantes acceptarunt: & ſecundum eam etiam monaſteria eiuſdem ordi/
nis monachorum regunt atq; gubernant. Idem tamen Lupus aſſumptionem erectionem ſuſceptionem tra/
ditionem publicationem & decretum aliaq; præmiſſa excertis cauſis dubitat uiribus non ſubſiſtere pro par/
te dicti Lupi nobis fuit humiliter ſuppllicatum: ut aſſumptioni erectioni ſuſceptioni & publicationi ac aliis

præmiſſis pro illorum ſubſiſtentia firmiori robur apoſtolicæ confirmationis aducere de benignitate apoſto/

lica dignaremur. Nos igitur qui religionis propagationem & diuini cultus augmentum noſtris uigere tempo
ribus intenſis deſideriis affectamus huiuſcemodi ſu pplicationibus inclinati aſſumptionem erectionem ſu/
ſceptionem & publicationem & alia præmiſſa: ipſamq; regulam prout inferius deſcribitur: ac omnia & ſingu
la ĩ ea cõtẽta ac inde ſecuta rata hũtes & grata: ea auctoritate apoſtolica ex nr̃a cetta ſcientia confirmamus: &
præſentis ſcripti patrocinio communimus: ſupplẽtes omnes defectus: ſiqui forſitan interuenerint in eiſdem.
Statuentes nihilominus harum ſerie: & etiam ordinantes ꝙ de cætero Lupus ipſe eiuſq; ſucceſſores præpo
ſiti generales priores monachi fratres & profeſſores ac conuentus & monaſteria dicti ordinis monachorum
heremitarum ſancti Hieronymi: quæ nunc ſunt & erunt in poſterum profiteantur uota ſua tria principalia

religionis: acetiam regantur & gubernentur per dictum Lupum eiuſq; ſucceſſores præpoſitos:ac uiuere te/

neantur ſecundum regulam huiuſmodi eiuſq; continentiam & effectum: ac ipſius ſuſceptionem traditionẽ
& publicationẽ præfatas aliaq; inſtituta ordinis huiuſmodi regularia. Volumus inſuꝑ atq; cõcedimus ad ſe/
renandas conſcientias pfeſſorum huius ordinis: & pro ipſorũ maiori quiete animoꝶ. Quod ſiqui ꝓfeſſorũ

huiuſmodi dictã regulamn ſeu aliqua de cõtentis in ea humana fragilitate aut infirmitate cauſante ſeu alias

tam exacte ꝓut tradit᷑ in eiſdem nò obſeruauerint: non propterea mortalis peccati uinculo ſunt ligati:ſed ſu/
per ſuos ſuperiores pro eorum exceſſu & trãſgreſſione ac modo culpæ iniũgi ualeat pœnitentia ſalutaris:quã
ſuſcipere & adimplere teneant᷑: non obſtantibus conſtitutionibus apoſtolicis: ac prædicti & aliorum quorũ

cunq; ordinum ſtatutis & conſuetudinibus etiam iuramento confirmatione apoſtolicauel quacunq; firmi/
tate alia roboratis cæteriſq; contrariis quibuſcunq;: Tenor uero regulæ huiuſmodi de uerbo ad uerbum ſequi

tur:& eſt talis.

C⸗ ii. cli i. .

¶ Capitula regulæ beatiſſimi Hieronymi excerptæ exepiſtolis &opuſe culis ſuis:

Exhortatio. De obecdientia.
De caſtitate. De paupertate.
De correctione & doctrina præſidentis.
De laudibus & utilitate heremi.
De periculo habitandi in urbibus. =
De abſtinentia philoſophoꝶ antiquoꝶ: ſacerdotũ: aliorũq; ſanctorum.
De temperatis ieiuniis.

De tribus generibus monachorum.
De utilitate paupertatis.
De ſolitudine.
De periculo uitæ ſolitariæ.
De abſtinentia præcipue a carnibus.

De cõtemplatione:oratione:& lectione.

De uigiliis. Deueſtibus. De laboribus manuũ.
De laude religionis & inductione ad eam.
De laude & detractione uitanda & periculis huius uitz.
De iuramento:uindicta:mendacio:ſtultiloquio prohibendo.
De patientia:recõciliatione:& mortuis non lugendis.
De tribulationibus & obprobriis pferendis. De timore ultimi iudicii & defectu huius uitæ.
De uirtute humilitatis & ſimplicitate & timenti animo uitando.
De humilitate Ap̃i:quem imitari debemus. De iuſticia & uitæ rectitudine.
De fide ſpe& timore. Decharitate & pace. De ĩfirmis & pau peribus recreandis.
De pœnitentia & miſericordia dei. Concluſio & finis regulæ.

0 Incipit exhortatio ad capeſcendam monaſticam diſciplinam ex uariis epiſtolis beati Hieronymi excerpta.
¶ Cap. i.
Ratres chariſſimi nõ queo quẽ mente cõcepi ore proferre ſermonẽ: & cordis læticiã lingua nõ expli/
cat. Hoc aũt nõ ſolũ ego patior qui cupio narrare quæ ſentio: ſed etiam & uos mecũ patimini: plus
exultantes in cõſcientia ꝗᷓ in elo quio proferentes. Cum itaq; nihil ſit xpᷣiano fœlicius: cui promittũ/
tur regna cæloꝶ. nihil laborioſius: qui de uita quotidie periclitat᷑: nihil eo fortius: qui uincit diabolum. nihil ĩ
pecillius: qui a carne ſuperat᷑. Vtriuſq; rei exempla ſũt plurima. Latro credidit in cruce:& ſtatim meret audire
Amen dico tibi: hodie mecũ eris in paradiſo. Iudas de apoſtolatus faſtigio in pditionis tartaꝶ labit᷑: & nec fa/
miliaritate cõmuni: nec intinctione bucellæ: nec oſculi gratia frangit᷑ ne quaſi hominẽ tradat: quẽ filiũ dei no/
uerat. Nos quidẽ parua dimiſimus: gradia poſſidemus. Cẽtuplicato fœnore Ap̃i ꝓmiſſa reddunt᷑. Hæc dici⸗/
mus non tã tibi ꝗᷓ aliis ſub tuo noĩe:ut prima te fili fronte doceamus magna co piſſe: excelſa ſectari: & adole/
ſcentiæ ĩmo pubertatis ĩcentiua calcantẽpfectæq; ætatis gradũ ſcandere. Scis eni dogma noſtrũ humilitatis
tenere ueſtigiũ: & per ima gradientes ad ſuma nos aſcendere. Igit᷑ ſanctus mihi ĩuocandus eſt ſpiritus: ut hoc
ſuo ſenſu ore meo defendat. Nõ quidẽ campũ rhetorici deſideramus eloquii: non dialecticoꝶ tẽdicula & Ari/
ſtotelis ſy pineta cõquirimus ſed ad ſanctaꝶ ſcripturaꝶ grauitatẽ cõfugimus: ubi uulnerũ uera medicina eſt:
ubi doloꝶ certa remedia. Veꝶ quia memoria labit᷑: oĩum quæ dixerimus deſideras comentariolu fieri: ut obli
uionẽ lectio cõſolet᷑. Ideo pauca quæ tibi reor fore neceſſaria: credidi ſubnectẽda. Illo enĩ noſtra tẽdit oratio:
ut quoꝶ unus eſt labor:unũ & præmiũ ſit. Nauigantes nãq; rubꝶ mare: in quo optandũ nobis eſt: ut uetus
Pharao mergat᷑ cũ ſuo exercitu: multis difficultatibus atq; piculis ad urbẽ maximã perueniũt: utroq; littore gẽ
tes uagæ ĩmo beluæ habitant fœrociſſimæ: ſemp ſolliciti: ſemꝑ armati: totius anni cibaria. latẽtibus ſaxis ua/
diſq; duriſſimis plena ſunt oĩa. Quorſum iſtaperſpicuũ eſt. Nam ſi ſæculi negociatores tanta ſuſtinent: ut
ad incertas perueniãt perituraſq; diuitias: & ſeruẽt cũ aĩæ diſcrimine: quæ multis periculis quæſierũt: ꝗd Xp̃ᷣi
negociatori faciendũ ẽ: qui uenditis oĩbusquærit præcioſiſſimã margaritã? ꝗ totis ſubſtãtiæ opibus emit agꝶ
quo reperiat theſauꝶ:quẽ nec fur effodere: & latro nõ poſſit auferre. Noſſe igit᷑ oportet quid iuſſũ ſit: quidue
prohibituũ: ut ſcientes utrunq; ſeruemus. Alioquin ante ſcientiã mandati ĩpoſſibile eſt noſſe quid fiat. Et hæc
ergo nõ integris rate uel mercibus quaſi ignaros fluctuũdoctus nauta præmoneo: ſed quaſi nup e naufragio
eiectus in littus timida nauigaturis uoce denũcio. Cuncti tamẽ mei ſẽſus affectu uobis uaco. ſed obſecro uos
ut conatus meos orationibus adiuuetis: ut ds & ſaluator pro cauſa ſua reſpõdeat. Veſtrũ itaq; eſt ut uolun/
tatẽ ſequat effectus. Meũ eſt ut uelim obſecrationũ ueſtraꝶ eſt: ſed ipſum meũ ſine dei ſemp auxilio non erit
meũ.deus ſem p largit᷑: ſempq; donaturus eſt.nec mihi ſufficit quod ſemel dedit:niſi ſempꝑ dederit. Si enĩ du/
ri iudicis ſententiã crebra mulieris flexit petitio: quãto magis paterna uiſcera ĩterpellatione ſedula molliunt᷑:
Scitote tñ ante oĩa nobis eſſe nihil antiquius:ꝗqᷓ Api iura ſeruare:nec patrũ trãſferre terminos: ſemꝑpq; memi/
niſſe romanã fidẽ apoſtolico ore laudatã.
¶ Deobedientia. ¶ Cap̃.ii.
N Ccipe ergo fili doctrinã noſtrã ea ſimplicitate & ueritate: quã dicimus: qa nõ quærimus hoĩum glori
am: deus teſtis eſt. Necad hoc loquimur: ut humanas amicitias aucupemur: ne noſtræ adulatiõis ſer
mone & nos & alios decipiamus. Nec ut nos apud homines aliqd uideamur: ſed ut apud deum ho/
lagna mereant᷑. Hoc eſtitaq; totũ quod apprehenſa manu inſinuare tibi cupio: & ut ſim pliciter mo/
tum

tum mentis meæ fatear: nũ monachi ĩcunabula moreſq; diſcutimus. Si uis igit᷑ aduitã ingredi: ſerua præce/
ta: hoc eſt ab omni præcepto illicito quo phiberis recedas. & ad oẽ bonũ quod iuberis proptus accedas. Reſ/
pice ſanctũ uirũ Pãmachiũ: & feruentiſſimæ fidei Paulinũ pᷣſbyteꝶ:qui nõ ſolũ diuitias: ſed ſeipſos dno ob/
tulerũt. Qui cõtra diaboli tergiuerſationẽ nequaꝗᷓ pellẽ pro pelle: ſed carnes & oſſa & aĩas ſuas dño ſuo conſe
crarut: qui te & exemplo & eloquio: ideſt & opere & lingua poſſint ad maiora pducere. Nobilis es & illi. ſed in
Xpo nobiliores diues & honoratus & illi ĩmo de diuitibus pauperes & inglorii. & iccirco ditiores & magis ĩcly-
ti: quia pro Xpo pauperes & ihonorati. Cõtẽnis auꝶ: cõtempſerũt & multi philoſophi. Nõ enĩ ſatis eſt pfecto
& cõſumato uiro opes cõtẽnere: pecuniã diſſipare: & piicere quod in momẽto & pdi & inueniri pòt: fecit hoc
& Antiſthenes: fecerũt plurimi: quos uitioſiſſimos legimus. Plus enĩ deber Api diſcipulus præſtare: qᷓ mundi
philoſophus gloriæ aĩal & popularis auræ atq; rumoris uenale mãcipiũ. Tibi nõ ſufficit opes cõtẽnere: niſi &
Xp̃m ſequanis.teipſũ uult dominus hoſtiã uiuã placẽtem deo:te inꝗᷓ nõ tua: & deo uariis tentationibus com
monet: quia multis plagis & doloribus erudit᷑ iſrael. & quẽ diligit dñs corripit. flagellat aũtoẽm filium quem
recipit. & ꝙ ſi teipſũ domino dederis: & apoſtolica uirtute pfectus ſequi cœperis Saluatorem: tuc ĩtelliges ubi
fueris: & in exercitu Xpi ꝗᷓ extraneũ tenueris locu. Vnde& præpoſitũ monaſterii timeas ut dũm: diligas ut pa/
rentẽ. Credas tibi ſalutare ꝗcqd ille præceperit: nec de maioris ſnĩa iudices: cuius officii eſt obedire & implere
quæ iuſſa ſũt: dicente Moyſe. Audi iſrael & tace. neq; ipſe tedoceas. Nulla ars abſq; magiſtro diſcit᷑. Etiam
muta aĩalia & feraꝶ greges ductores ſequunt᷑ ſuos. In apibus principes ſũt. Grues quoq; unã ſequunt᷑ ordine
litterato. Imperator unus. Iudex unius prouinciæ. Roma ut cõdita eſt duos fratres ſimul reges hre nõ potuit:
& fratricidio dedicat᷑. In Rebeccæ utero lacob & Eſau bella geſſerũt. Singuli eccleſiaꝶ epi: ſinguli archipᷣſbyte

ri: ſinguli archidiaconi: & oĩs ordo eccleſiaſticus ſuis rectoribus utit᷑. In naui unus gubernator. In domo unus

dns. In quouis grandi exercitu unius ſignũ expectatur. Et ne plura replicando legenti faſtidium faciaã:per hæc

omnia ad illud tendit oratio:ut doceam te nò tuo arbitrio relinquẽdum:ſed uiuere debere in monaſterio ſub

unius diſciplina patris conſortioq; multorũ: ut ab alio diſcas humilitatem: ab alio patientiã. hic te ſilentiũ: il/
le tedoceat mãſuetudinẽ. nõ facias qcuis:comedas qd; iubenis habeas quãtũ acceperis: & illud opis tui penſa
pſoluas: ſubiiciaris cui nõ uis: laſſus ad ſtratum uenias: necdũ expleto ſomno ſurgere cõpellaris. Tantis occu/
patus negociis nullis uacabis cogitationibus. & dũ ab alio tranſis ad aliud: opuſq; ſuccedit operi: illud ſolum
mẽte retinebis: quod agere cõpelleris. Nã oĩ oblatione & hoſtia præcioſior eſt obtemperãtia mãdatoꝶ. dicẽte
ꝓpheta. Ecce obediẽtia melior eſt ꝗᷓ ſacrificiũ: & ambitio ꝗᷓ adeps arietum. Et alibi Initiũ bonæ uitæ facere: iux
ta quæ præcepta ſũt apud deũ magis ꝗᷓ ĩmolare hoſtias. Et alibi: qui cõſeruat legem: multiplicat oblationẽ. Sa
crificiũ ſalutare eſt attẽdere mãdatis: & diſcedere aboĩ iniquitate. Nec nobis blãdiri debemus in factis iuſſorũ
ſi in ꝓhibitoꝶ traſgreſſione peccemus: cũ trãſgreſſionis crimen bñfacti meritũ tollat. Quod nõ mei ſenſus aſ-
ſertio: ſed utriuſq; teſtamẽti exempla probãt: ubi ĩuenimus etiam dei amicus ob unius cõtemptus errorem bo
noꝶ retro factoꝶ munificẽtiã pdiciflt. Sic Adã facile cum diabolo credidit ſeducenti poſt familiaritatẽ & col/
loquiũ dei unius pomi cupiditate ſupatus pdidit paradiſũ. Et quia per trãſgreſſionẽ unũ hr̃e præſũpſit:mul
ta ſimul bona amuſit. Sicuxor Loth poſt angeloꝶ colloquia cõtra ĩteritũ retro aſpiciens: in figmentũ ſalis re/
pente cõuerſa eſt. Quis hic præſumptionis ſpũs: qui tãtã in aĩo noſtro operat᷑ audaciã: ut cũ ſanctos hoĩes de
leuibus etiã culpis uideamus punitos eſſe: & nos quotidie ĩ maioribus & pluribus delinquẽtes intactos in me
dia dãnatione fore credamus: ꝗᷓꝗᷓ leue nunꝗᷓ ſit deũ etiam in exiguo cõtemnere: qui nõ tantũ ad qualitatẽ pec
cati reſpicit: ſed etiã ad pſonæ cotemptũ. ꝓpter quod nõ ſolũ hoĩ intẽdẽdũ qle ſit quod iubet᷑: ſed quãtus ſit
ille qui iubet. Excludit᷑ hoc loco uulgaris illa ſnĩa: qua mihi ſuo iudicio religioſi & qui ſapientes ſibimet uidẽ/
tur dicere ſolẽt:Sufficitnobis ut nõ criminalia pctã & maiora faciamus. facilis eſt enĩ omiſſio minorũ delicto
rum. qui dũ aĩali ſapientia occupãt aĩos: ſpiritalẽ intelligẽtiã: & cõſuetudinẽ diuinæ legis ignorant: quæ ſæpe
eccatũ oſtendut:quod nobis nõ uidet᷑ eſſe peccatũ: & quæ illic ĩpietatẽ facit: ubi nos pietatis opus oſtẽdimus
Saul & lIoſaphat reges fuerũt iſrael:& dũ miſericordiã his quos deus oderat præſtiterũt dei offenſã ĩ opere pie/
tatis ĩcurrũt. Ecõtrario Phinees filiiq; Leui gratiã dei humana cæde & ſuoꝶ parricidio meruerũt. Vides quaen
tũ ab humanis ſenſibus per noſtrã ĩperitiã increpat diuina ſentẽtia: ut nobis ĩterdũ cæleſtis iudicis diſpẽſatio
ne neſcientibus iniuſta uideant: quæ per cauſaꝶ ſcientiã iuſte & ſatis recte facta pbant᷑. Et rurſũ ea quæ no/
ſtro iudicio recte pbant᷑: apud deum plærũq; reproba & ingrata uident᷑. quis hodie patris Abrahæ exem plo in
noxiũ uolẽs filiũ trucidare humano iudicio nõ crederet᷑ inſanusEcõtra quis in tactu arcæ dni imitatus Ozam
hoĩum iudicio cõdẽnaret᷑? Cõſideremus igit quãtus caſus ſit temere cotẽnentis: cum tãta ruina eſſe dicit᷑ in ne
g igentia obſequentis: uel quã dãnationẽ excepturos credimus ĩdeuotos: cũ tantã reprobationẽ deuoti exce/
perint. Tepidũ diſcipulũ nõ amat Ap̃ᷣs. Quiuult meus eſſe diſcipulus ait: abneget ſemetipſũ:& tollat crucẽ
ſuã: & ſequat᷑ me. Beatæ itaq; ſũt ilæ aĩæ: quæ dorſũ ſuũ curuauerũt: ut ſuſcipiant ſuper ſe ſeſſorem: & frena
eius patiant᷑.ut quocũq; uoluerit flectat eas. Quãdo enĩ magiſter præcipit obediẽtis indiciũ eſt:ſi dimiſſo ad
uerſus eum audiat capite. ſi aut uertat tergũ ſignũ eſt cõtẽnẽtis.
De tribus generibus monachoꝶ in ægypto cõmorantiũ. ¶ Cap.iii.
quia monachoꝶ fecimus mentionẽ: & te ſcio libenter audire quæ facta ſunt: aurẽ pauliſper accom

Qui. liii.

91

moda. Tria ſũt in ægypto monachoꝶ genera: Cœnobitæ quos illi anſes gentili lingua uocãt: quos nos in com
mune uiuẽtes poſſumus appellare. Anachoritæ qui ſoli habitãt per deſerta: & ab eo ꝙ ꝓcul ab hoĩbus receſſe
rũt nũcupant᷑. Tertiũ genus ẽ quod ipſi remeboth dicũt: teterrimũ atq; neglectũ: quod in noſtra puincia aut
ſolũ aut primũ eſt. Hi bini uel trini nec multo plures ſimul habitãt: ſuo arbitrio ac ditione uiuentes. & de eo
uod laborauerũt in mediũ partes cõferũt: ut hẽant alimenta coĩa. Habitãt aũt ꝗᷓplurimi in urbibus & caſtel/
Iis.& quaſi ars ſit ſãcta nõ uita:qcquid uendiderint maioris eſt precii. Inter hos ſæpe ſunt iurgia: quia ſuo ui/
uentes cibo nõ patiunt ſe alicui eſſe ſubiectos. Re uera ſolẽt certare ieiuniis: & rẽ ſecreti uictoriæ faciũt. Apud
hos affectata ſũt oĩa: laxæ manicæ: caligæ follicãtes: ueſtis craſſior: crebra ſuſpiria: uiſitatio uirginũ: detractio
clericoꝶ. & ſiquãdo dies feſtus aduenerit: ſaturant᷑ ad uomitũ. His igit quaſi quibuſdã peſtibus exterminatis
ueniamus ad eos ꝗ plures ſũt: & in cõmune habitat: ideſt quos uocari cœnobitas diximus. Prima apud eos con
fœderatio obedire maioribus: & quicquid iuſſerint facere: Diuiſi ſint per decurias atq; centurias: ita ut nouẽ
hoĩbus præſit decimus. & rurſum præpoſitos ſub ſe centeſimus habeat. maneãt ſeparati: & ſeiunctis cellulis
uſq; ad horã nonã ut inſtitutũ eſt nemo pergatad alium: exceptis his decanis quos diximus. ut ſi cogitationi
bus forte quis fluctuet: illius cõſolet alloquiis. Poſt horã nonã in cõmune cõcurrit᷑: pſalmi reſonant: ſcripturæ
recitant ex more: & cõpletis orationibus cũctiſq; reſidentibus: medius quẽ patrẽ uocãt: incipit diſputare. quo
loquẽte tantũ ſilentiũ fit:utnemo aliũ reſpicere: nemo audeat excreare. dicentis laus eſt in fletu audientium:
tacitæ uoluunt᷑ per ora lachrymæ: & nec in ſingultus quidẽ erũpit dolor. Cum uero de regno Xpᷣi & de futura
beatitudine & de gloria cœperit annuũciare uentura: uideas cũctos moderato ſuſpirio & oculos ad cælũ leuãtes
inter ſe dicere: quis dabit mihi pennas ſicutcolumbæ: & uolabo & requieſcam. Poſt hæc cõſiliũ ſoluit: & una/
quæq; decuria cum ſuo parente pergit ad menſã: quibus per ſingulas hebdomadas uiciſſim miniſtrant. nul/
lus in cibo ſtrepitus eſt: nemo comedẽs loquit᷑: Viuit᷑ pane & leguminibus: & holeribus quæ ſolo ſale condiũ/
tur. Vinũ tantũ ſenes accipiunt: quibus cũ paruulis ſæpe fit prandiũ: ut alioꝶ ætas feſſa ſuſtẽtet᷑: alioꝶ no frã

gatur incipiens. Dehinc conſurgunt pariter: & hymno dicto ad præſepia redeunt. ibi uſq; ad ueſperücum ſuis

unuſꝗſq; loquit᷑ &dicit: Vidiſtis illum & illum quãta in ipſo gratia ſit? quantũ ſilentiũ?ꝗᷓ moderatus ĩceſſus?:

Si infirmũ uiderint cõſolant᷑: ſi in dei amore feruentẽ cohortant ad ſtudiũ. & quia nocte extra ſuas orationes

publicas in ſuo cubili uigilant: circũeunt cellulas ungulogeee aure appoſita quid faciant diligenter explorant.
quẽ tardiorẽ deprehẽderint nõ ĩcrepant: ſed diſſimulato quod norùt eũ ſæpius uiſitant: & prius incipientes ꝓ
uocant orare ꝗᷓ cogant. Opus diei ſtatutũ eſt: quod decano redditũ fert᷑ ad æconomũ:qui & ipſi per mẽſes pa
tri oĩum cũ magno reddit timore rationẽ. a quo etiã cibi cum facti fuerint deguſtant᷑. Ieiuniũ totius anni x
le eſt excepta ꝗᷓdrageſima: in qua ſola concecht diſtrictius uiuere. Apentecoſte cœnæ mutant in prandia: quo
& traditioni eccleſiaſticæ ſatiſfaciãt:& uentrẽcibo nõ onerẽt duplicato. Ad tertiũ ueniaã genus: quos anachori
tas uocãt: & qui de cœænobiis exeuntes excepto pane & ſale amplius ad deſerta nil deferunt. Huius uitæ auctor
Paulus:illuſtrator Antonius: & ut ad ſuperiora cõſcendã princeps Ioãnes Baptiſta fuit. Talẽ uero uirũ Hiere/
mias quoq; ꝓpheta deſcribit dicens: Bonũ eſt uiro cũ portauerit iugũ dni ab adoleſcẽtia ſua: ſedebit ſolitarius:
& tacebit:quia ſuſtulit ſuꝑ ſe iugũ: & dabit percutiẽti ſe maxillã: ſaturabit obprobriis:qa nõin ſemepiternum
abiicietdũs horum laborẽ: & cõuerſationẽ in carne nõ carnis alio tẽpore ſi uolueris explicabo. Nũc ad ꝓpoſitũ

redeã: bonũ eſt obedire maioribus: parere pfectis: & poſt regulas ſcripturaꝶ uitæ tuæ tramitẽ ab alius diſcere:

nec præceptore uti peſſimo ſcilicet præſũptione tua.
¶De Caſtitate. ¶ Cap.iiii.
Ortificate inqt apoſtolus mẽbra ueſtra:quæ ſunt ſupterrã. Vnde ipſe poſtea cõſiderãs aiebat. Viuo
aũt iã nõ ego. Viuit uero in me Apᷣs. Qui mortificauerit membra ſua:& in imagine noctis perambu
lauerit: nõ timebit dicere: factus ſum ſicut uter in pruina. Vnde idem apoſtolus caſtigabat corpus ſu
um: & in ſeruitutẽ redigebat: ne aliis prædicans ipſe reprobus inueniret᷑. corporiſq; expſona generis humani
inflatus ardoribus loquebat᷑: Miſer ego homo: quis me liberabit de corpore mortis huius Etiteꝶ ſcio quoniã
nõ habitat in me hoc eſtin carne mea bonũ.Velle enĩ adiacet mihi: ut faciam aũt bonũnequaꝗᷓ. neq; quoduo
lo bonũ:ſed qd nolo malũ illud facio. Et denuo: Qui in carne ſũt:deo placere nõ pnt. uos autẽ nõ eſtis ĩ carne
ſed in ſpiritu:ſi tamẽ ſpũs dei habitat in uobis. Vnde poſt cogitationũ diligentiſſimã cautionẽ ieiunioꝶ ti bi
arma ſumẽda ſũt: & canendũ cũ Dauid Humiliaui in ieiunio animã meã. Matrẽ ita uide:ne per illã alias uide
recogaris: quaꝶ uultus cordi tuo adhæreant: & tacitũ uiuat ſub pectore uulnus. Ancillulas quæ illi in obſeqo
ſunt: tibi ſcias eſſe ĩ ĩſidiis.quia quãto uilior eaꝶ cõditio: tãto facilior ruina eſt. Volo ergo te ꝓpterhas cauſas
nõ habitare cũ matre. & præcipue ne ipſã offerentẽ delicatos cibos renuẽdo cõtriſtes: aut ſi acceperis oleũ igni
adiicias: & ſter frequẽtiam puellaꝶ per diẽ uideas quod noctibus cogites: adoleſcentiã tuã nulla ſorde cõma/
cules: ut ad altare Ap̃i quaſi de thalamo uirgo procedas: & habeas de foris bonũ teſtimoniũ: licet de cæteris uir
tutibus ut ſapientia: fortitudine: iuſticia: humilitate: mãſuetudine & liberalitate poſſunt & alii iudicare. pudi
citiã ſola nouit cõſcientia: & humanioculi huius rei certi iudices eſſe nõ poſſunt. Fœminæ quoq; quæ nomen
tuum nouerint: uultũ neſciant. nã Ioannes Baptiſta ſãctam matrẽ habuit: põtificiſq; filius erat: & tamen nec
matris affectu: nec patris opetibus uincebat᷑.ut in domo parentũcũ periculo uiueret caſtitatis. Viuebat in he
remo

— —

—
—

l
ceſſe remo oculis deſiderantibus Xp̃ᷣm: nihil aliud dignabatr aſpicere: ueſtis aſpera:zona pellicea: cibus locuſtæ: &
Ar mel ſilueſtre:oĩa uirtuti & cõtinentiæ præparata. unde martyrẽ quẽdam tormẽta no uicerãt:ſed ſ upabat uolu
deen ptas. Tandẽ cælitus inſpiratus præciſã mordicus linguã in oſculantis ſe faciẽ expuit: & ſic libidinis ſenſũ ſuc⸗
Aſtel, cedens doloris magnitudo præripuit. Nã quò qui ignẽ tetigerit ſtatim adurit᷑: ita uiri tactus & fœmiĩæ ſentit
o ui⸗ naturã ſuã: & diuerſitatẽ ſexus ĩtelligit. Itẽ quõ poterit libidinẽ refrenare: qui nec manũ ualet cohibere nec lin
Apl d guã: Sed & hoſpitiolũ tuũ nunꝗᷓ mulierũ pedes terãat. Videas ne ſi ub eodẽ tecto mãſites: nec in præterita ca/
O0 ſtitate cõfidas. qa nec Dauid ſanctior: nec Sampſone fortior: nec Salomone potes eſſe ſapientior. memẽto ſẽ/
nans per ꝙ paradiſi colonũ de poſſeſſione ſua mulier eiecerit: ergo tãti ſibi ſãctus quilibet fr aſſiſtat. Nã ſcio quoſ/
8con dã corpore cõualuiſſe: &aĩo ægrotare cœpiſſe. Periculoſe tibi miniſtrat: cuius uultũ frequẽter attẽdis. Si tñ ui
nous dquuaa te uiſitat aut uirgo:nunꝗᷓ domũ ſolus introeas. ſolus cũſola & abſq; arbitro uel teſte nõ ſedeas tantaq
lluli cõfabulandi fiducia ſit: ut intrãte alio nõ paueas: nec erubeſcas. Speculũ enĩ mẽtis facies eſt: & taciti oculi cor
tioni dis fatent᷑ arcana. Tales quoq; habeto ſocios: quoꝶ cõturbernio nõ ĩfameris. nõ ueſte ſed moribus ornent᷑:&
dttr pudicitiã hĩtu polliceant᷑. Corrũpunt mores bonos cõfabulationes peſſimæ. Caueto oẽs ſuſpitiones.& ꝗcqd
q ꝓbabiliter fingi pot:ne fingat᷑ ante deuita. Crebra munuſcula & ſudariola & faſciolas & ueſtes appllicitas &
iun. oblatos ac deguſtatos cibos blãdaſq; & dulces litterulasſãctus amornõ habet. Audi me:mel meũlumẽ meum
us meuũq; deſideriũ Xps eſt. Oẽs delitias & lepores & riſu dignas urbanitates & cæteras ineptias amatoꝶ in comœ
e diis erubeſcimus: & in ſæculi hoĩbus deteſtamur: quãto magis in clericis & monachis: quoꝶ & ſacerdotiũ pro
ä poſito & ꝓpoſitũ ſacerdotio ornat᷑? Nec hoc dico: ꝙ aut in te aut in ſanctis uiris iſta formidẽ: ſed ꝙ in oĩ ꝓpo/
l, ſito & gradu & ſexu boni & mali reperiant᷑: malorũc; cõdẽnatio laus bonoꝶ ſi it. Vide quid poſſint frena: ui/
uö⸗ tiis nos retrahũt: ĩtroducũt ad uirtutũ choros: in Apoq; mõte pulchertimo habitare nos faciũt. Quãdiu in pa-

t tria tua es: habeto cellulã pro paradiſo: uaria ſcripturaꝶ poma decerpe. his utere delitiis: haꝶ fruere complexu.
Si ſcãdalizatte pes oculus manus tua: proiice ea. nulli parcas: ut ſoli parcas aĩiæ tuæ. Qui⸗ uiderit inqt dns mu/
lierẽ ad cõcupiſcendũ eã:iã mœcchatus eſt eã in corde ſuo. Quis gloriabit᷑ caſtũ ſe habere cor? Atranõ ſũtmũ

. ſ
ſus

da in cõſpectu dñi: quãto magis hoĩes quoꝶ uita tẽtatio eſt? Ve nobis miſeris: quotiẽs cõcupiſcimus: totiens
. fornicamur. Inebriatus eſt inꝗt gladius meus in cælo: multo amplius in terra: quæ ſpinas & tribulos generat.
Vas electionis in cuius pecto re Ap6s reſe onat: macerat corpus ſr uũ: & tamẽ cernit naturalẽ carnis ardorẽ ſuæ re/
. pugnare ſnĩæ: ut quod nõ uult hoc agere cõpellat᷑: & tu te arbitraris abſq; lapſu & uulnere poſſe trãſire:niſi oĩ
i cuſtodia ſeruaueris cor tuũ: maxime cũ plurimi etiã ſi cõtinentes iracũdi ſunt: ebrioſi: ꝓcaces:ſupꝑbi ex cõtinẽ/
tia magis inflati: pcuſſores: maledici: cupidi: timidi: multũ ſibi placẽtes ut iudices cõtinentiã: qua ſi præferũt ĩ
cötinẽtiæ ſubminiſtraſſe materiã. ſed illecotinẽs uere ẽ qui uniuerſa mẽbroꝶ officia a malis affectibus ſubtra
or, hit: & cogitatũ a tota neqtia cõpeſcit: quãto plura ti ſũt præmia:- Nã & ego cũ eſſem iuuenis: & ſolitudinis me
or deſerta uallarẽt: incentiua uitioꝶ ardorẽq; naturæ ferre nõ poterã. quæ cũ crebris ieiuniis frãgerem: mẽs cogita
tionibus æſtuabat: ad quã edomãdã cuidã me fratri qui ex hebræis crediderat in diſciplinã dedi:ut poſt Qui
tliliani acumina: grauitatẽq; Frõtonis: Ciceroniſq; fluuios: & lenitatẽ Plinii alphabetu diſcerẽ: ſtridentia anhe
lãtiaq; uerba meditarer: quid ibi laboris ĩſumpſerim: quotiẽſq; ceſſauerĩ:& cõtentione diſcẽdi rurſus incœpe
. rim: teſtis eſt cõſcientia tã mea qui paſſus ſum: ꝗᷓ eꝶ qui mecũ duxerũt uitã: & gras ago dño: ꝙ de amaro ſemi
ne litteraꝶ dulces fructus capio. Prima igit᷑ tentamẽta clericoꝶ ſũt mulieꝶ acceſſus. nociuũ genus fœmiĩa: ia/
nua diaboli: uia iniqtatis: ſcorpionis pcuſſio: cũ proximat ſtipula accẽdit ignẽ: flãmineo igne pculit fœmĩa cõ
ſcientiã pariter habitantis: exuritq; fundamẽta mõtiũ. Ego iudico ſi cũ uiris fœmĩæ hitent uiſcariũ nõ deerit
uo diaboli. Si alligauerit ꝗs ignẽ in ſinu ſuo: & ueſtimẽta ſua nõ cõburent᷑: Mihi crede no põt toto corde cũ dũo
bu habitare: qui fœmiĩaꝶ acceſſibus copulat᷑. Sed dicis qui ambulat ſimpliciter: ambulat cofidenter. bene & argu
u— te:ſed oportet bonũ hĩe teſtimoniũ ex his qui foris ſũt. licet corã deo recte ambulas: tũ corã hoĩbus bona ꝓui
denda: quia aſtutiores ſũt filii lucis filiis tenebraꝶ. Cũ ergo a te hoc genus nõ amputat᷑: das rephẽdẽtibus te lo
43 cũ:ipſe te detrahẽtiũ morſibus tradidiſti. Nã inter illecebras uoluptatũ etiã ferreas mẽtes libido domat:quæ
0 maiorẽ in uirginibus patit᷑ famẽ: dũ dulcius putat oẽ quod neſcit. Narrãt gentiliũ fabulæ cãtibus ſirenaꝶ nau
ne tas in ſaxa præcipites: & ad Orphei citharã arbores: beſtias: ac ſilicũ dura mollita. Difficile quoq; ĩter epulas ſer
hDH uat᷑ pudicitia. nitens cutis ſordidũ oſtẽdit aĩum: licet ꝗqdã putẽt maioris eſſe uirtutis præſentẽ cõtẽnere uolu/
e ptatẽ: tũ ego ſecurioris arbitror cõtinentiæ neſcire qd quærat. Remotio igit uiri caſtitatis collocat arma: cõſtru
it in melioribus caſtra pudoris. Tecla poſt tentationẽ paſſionis Antiochiæ cũ Paulo phibet᷑ pariter pgere. ne/
„ mo miles cũ uxore pergit ad bellũ. Germinãt fœmiĩæ ſpinas cũ uiris hĩtãtes: arcana mẽtiũ acuto mucrone con
i cutiũt. Nemo igit inter ſerpẽtes & ſcorpiones ſecurus ingredit᷑. Libido enĩ ſemꝑ ſui relinꝗt plenitudinẽ. nunꝗᷓ
ſatiat᷑: & extincta reaccẽdit᷑:uſu creſcit & decreſcit: nec rõni paret: quæ ĩpetu ducit᷑. Vnde uirginitas in eo fœli/
cior eſt ꝙ carnis incẽtiua nõ nouit:& uiduitas in eo fœlicior eſt ꝙ præteritas nõ recolit uoluptates. Viro enĩ lu/
xurioſo uerbũ caſtitatis offenſio eſt. Qui uiuut in monaſterio: & quoꝶ ſimul magnus eſt numerus:nunꝗᷓ ſo/

li extra ꝓcedũt. De agmine colũbaꝶ crebro accipiter unã ſeparat: quã ſtati ĩuadat & laceret: & cuius carnibus
& cruore ſaturet᷑. Morbidæ oues ſuũ relinquut gregẽ: & luporũ faucibus deuorant᷑. Rarus igit᷑ tibi ſit egreſſus
in publicũ: martyres tibi quærant in cubiculo tuo. nunꝗᷓ tibi cauſa erit ꝓcedẽdi: ſi ſemp neceſſarie ꝓceſſurus

Q iiii. Cluüi.

ſis. Alioꝶ uulnus noſtra ſit cautio. Peſtilente flagellato ſtultus ſapiẽtior erit. Nã etiã quæ hoĩes æſtimãt ſi/
bi ſalutaria deo uolẽte uerti uidemus in pnitiem. in trãquillitate eni tẽpeſtas orit᷑. nihil deo aduerſãte ſ. ecuꝝ
eſt. naturale quoq; eſt unũquẽq; in ſuo ꝑpiculo de alio plus ſj perare.ſiqn ſenſeris exteriorẽ hoĩem florẽ adole/
ſcentiæ ſuſpirare: & accepto cibo cũ te in lecto poſitũ dulcis libidinũ põpa cõcuſſerit: arripe ſcutũ fidei: in quo
ignitæ diaboli extinguunt᷑ ſagittæ. Oẽs enĩ adulterãtes quaſi clibanus corda eoꝶ:licet difficile eſthumani ani
mã aliqd nõ amare: utin quoſ. cũq; mẽs noſtra trahat᷑ affectus Carnis igit᷑ amor ſi piritus amore ſupet᷑: deſide
riũ deſiderio reſtringat᷑.qcqd inde minuit᷑ hic creſcat. Nõ ſinas ergo cogitationẽ creſcere:dũ paruus eſt hoſtis
ĩterfice: neqtia elidat᷑ in ſemine. Audi pſalmiſtã: Beatus qui allidet paruulos ſuos ad petrã.Impoſſibile eſt in
ſenſũ hoĩs nõ irruere motũ & medulſlaꝶ calorẽ. Ille tu laudat᷑: ille prædicat beatus: qui ſtatĩ cũ cœperit cogita/
re: ſterficit cogitatus: & allidit eos ad petrã. petra aut erat Aps. nã fides pura morã nõ patit᷑. cũ apparuerit ſcor
pio ilico cõterendus ẽ: Ardẽtes igit᷑ diaboli ſagittæ ieiunioꝶ & uigiliaꝶ frigore reſtinguẽdæ ſũt. Erras nãq; fra/

ter erras:ſi putas unꝗᷓ xpᷣianũ pſecutionẽ nõ pati. Tuũc enĩ maxime oppugnaris:ſi te oppugnani neſcis. Nemo

eni eſt tãta firmitate ſuffultus: ut de ſtabilitate debeat eſſe ſecurus: dicẽte apoſtolo. Qui ſtat uideat ne cadat:
qm nullus hoſtili exercitu obſidente ſecurus eſt. Nã aduerſarius noſter tanꝗᷓ leo rugiẽs aliqd deuorare quærẽs
orcuit: & tu pacẽ putas: ſedet in inſidiis cũ diuitibus & in occultis: ut interficiat innocẽtem. Quod de libidine
diximus: referamus ad auaritiã & ad oĩa uitia quæ uitant ſolitudine. & iccirco urbiũ frequẽtiã declinamus: ne
facere còpellamur: quæ nos nõ tã natura cogit facere ꝗᷓ uoluntas.

De Paupertate. . ¶ Cap̃. v.

— 4*

Vondã diues adoleſcẽs oĩa quæ in lege præcepta ſũt ſe ĩpleſſe iactabat.ad quẽ dũs in euãgelio. Vnũ

tibi inqꝗt deeſt. Si uis pfectus eẽ: uade uẽde oĩa quæ hẽs: & da paupibus: & ueni ſequære me. Quioĩa
ſe dicebat feciſſe: in primo certamine diuitias uincere non põt. Vnde difficile intrãt diuites regna cæ/⸗
loꝶ: quæ expeditos & alaꝶ leuitate ſubnixos hĩtatores deſiderãt. Vade inꝗt uẽde nõ partẽ ſubſtãtiæ: ſed uni/
uerla quæ poſſides: & da nõ amicis: nò cõſanguineis:nõ ꝓpinquis:nõ uxori: nõ libens: plus aliqd addã: nihil
tibi ob metũ inopiæ reſeruabis: nec cũ Anania dãneris & Saphyra:ſed da cũcta paupibus: & facamicos de ini/
quo mãmona: qui te recipiãt in æterna tabernacula: ut me ſequaris utdnm. Nã oĩs qui reliquerit domu uel
fratres aut ſorores aut patrẽ aut matrẽ aut uxorẽ aut filios aut agros ꝓpter nomẽ meu: centuplũ accipiet: & ui/

tã æternã poſſidebit. O quãta beatitudo pro paruis magna recipere: æterna pro breuibus: pro morituris ſemp

uiuẽtia:& hr̃e deũ debitorẽ. In actibus apoſtoloꝶ qndni noſtri adhuc calebat cruor: & feruebat recẽs in creden
tibus fides: uẽdebãt oẽs poſſeſſiones ſuas: & precia eag ad apoſtoloꝶ ꝓferebãt pedes: ut onderent pecunias eẽ
calcandas: dabaturq; ſingulis put opus erat. Vnde Ananias & Saphyra diſpẽſatores timidi ĩmo corde dupli/
ci: & ideo cõdenati:quia poſt uotũ abſtulerũt ꝗqᷓſi ſua:& non eius cui ea uouerãt. partẽq; ſibi iã alienæ ſubſtan
tiæ reſeruarũt: metuẽtes famẽ: quã uera fides nõ timet: & præſentẽ meruere uindictã nõ crudelitate ſniæ: ſed
cotrectionis exẽplo. Vẽde ergo oĩa quæ habes:& da paupibus: no diuitibus:nõ ad luxuriã ſed ad neceſſitatem
ſiue ille ſacerdos ſit: ſiue cognatus: ſiue afſinis: nihil aliud in eo cõſideres niſi paupertatẽ.quodq; in ægyptiis
& ſyriis monaſteriis moris eſt: ut qui ſe deo uouerit ſæculo renũciantes oẽs ſæculi delitias cõculcarint: led ut
nõ quod ſæculo renuciamus uolũtas ſit nõ neceſſitas: ut pauꝑptas hẽat expeditã gloriã:nõ illata cruciatũ. Cæte
rũ iuxta miſerias huius tpis & ubiq; gladios ſæuientes ſatis diues eſt: qui pane no indiget: & nimiũ potens eſt
qui ſeruire nõ cogit᷑. Multi enĩ ædificãt parietes: & colũnas eccleſiæ ſubſtruũt: marmora nitent auro: & ſi plen/
dẽt laquearia: & gẽmis altare diſtinguit᷑: & miniſtroꝶ dei nulla eſt electio. Nũcuero mihi aliquis opponat di/
ues in iudæa templũ & mẽſas lucernas thuribula ſeyphos & alia ex auro fabricata: tüchæc ꝓbabant᷑ a dno: qũ
ſa erdotes hoſtias ĩmolabãt: & ſanguis pecoꝶ erat redẽptio pctõꝶe: ꝗᷓ hæc oĩa præceſſerũt in figura. Nũc uero
cũ paupꝑtatẽ domus ſuæ paup ns dedicauerit: cogitemus crucẽ: & diuitias lutu putabimus. ſed nunqd tp̃s ut
hitetis in domibus laqueatis ideſt ornatis & cõpoſitis: & quæ nõ tã ad uſũſũt ꝗᷓ ad delitias inqt ꝓpheta. Nam
habitaculũ meũ in quo fuerũt ſancta ſanctoꝶ & cherubin & mẽſa ꝓpoſitiõis pluuiis rigabit᷑: ſquallebit ſoli/
tudine:& ſole torrebit. quæ aũt utilitas fulgeregẽmis: & Xpᷣm in paupe fame mori:Iam nõ ſũt tua quæ poſſi/
des: diſpẽſatio tibi credita eſt. Caue ne qſi fidelis & famoſus quõdã tuoꝶ diſpẽſator alienã pecunia diſtribuẽ
dã accipias. nã cũ Crates ille thebanus hõ quodã diſertiſſimus ad philoſophãduũ athenas pꝑgeret: magnũ auri
põdus abiecit: nec putauit ſe poſſeuirtutes ſimul & diuitias poſſidere: & nos ſuffarcinati auro Apᷣm pauperẽ
ſeqmur: ſub prætextu elemoſynæ priſtinis opibus cubantes.Nã quõ poſſumus aliena fideliter diſtribuere:
nĩa timibũde reſeruamus Intelligis qd loquor. Dedit enĩ tibi dũs ĩ oĩbus ĩtellectũ: præter uictũ & ueſtitũ &
manifeſtas neceſſitates nihil cuiꝗᷓ tnbuas: ne filioꝶ panẽ canes comedãat. Tu ergo cõſidera:ne Xpi ſubſtãtiam
ĩprudẽter effũdas: ideſt ne ĩmoderato iudicio rẽ paupeꝶ tribuas nõ pauperibus:qd pars ẽ ſacrilegii:& ſecũdũ
dictũ prudẽtiſſimi uiri liberalitate liberalitas peat.Sũt quoq; qui paupibus paꝶ tribuũt: & ſub prætextu ele/
moſynæ diuitias quærũt: quæ magis uenatio ꝗ elemoſyna dicẽda Encbeſtiarſi⸗ aues: ſic& capiunt᷑ piſces. mo
dicũ in hamo eſcæ ponit᷑: ut matronaꝶ in eo ſacculi ꝓtrahant.nos aũt humiles atq; paupculi nec hẽmus diui
tias nec oblatas dignamur accipe. balſamũ piꝑ:& poma palmaꝶ ruſtici nõ emũt. Qui enĩ uolũt diuites fieri:
Iciduũt in tẽtationes: laqueũ dhaboli & deſideria multa. Et præſerti ꝗa ætas optata cũctis nõ uicinã mortem
quæ

4n
8

— — 2 A.

— —

guernis
biclne

nsne

Mi
loi⸗
ace/
uni/
nnhl
eini⸗

Uuel

/

— — —

quæ debet᷑ mortalibus ĩ naturæ lege:ſed caſſa ſpe annoꝶ ſpatia pollicet᷑. nemo enĩ tã fractis uiribus & ſicdecre

pitæ ſenectutis ẽ:ut nõ ſe putet adhuc unũ annũ eẽ uictuꝶ. Veꝶ qd ago:fracta naue de mercibus diſputo. nõ ĩ
telligimus antichriſtũ appropinꝗᷓre: quẽ dns Ieſus ĩterficiet ſpũ oris eius. Iuuenis qdẽ põt moricito: ſed ſenex
diu uiuere nõ põt: maxime qa ad cõparationẽ æternitatis oẽ ꝙ in mũdo patimur una dies appellari põt: non
hiĩtationis ſed ꝑpegrinationis. Nã quotidie cõmutant᷑: tñ æternos nos credimus. Hoc ipſũ quod dico qd ſcribo
quod lego: qd emẽdo:de uita mea trahit᷑. Quot pũcta notarii:tot meoꝶ dãna ſũt tẽpoꝶ. Oẽs nã q; diu itiæ de
iniquitatedeſcẽdut: niſi alter ꝑdiderit: alter ĩuenire nõ põt. Vnde uulgata ſnĩa mihi uidet᷑ eẽ ueriſſima: ꝙ di/
ues: aut iniquus: aut iniqui hæres. Vides enim hoĩes maria trãſire: ante potentũ excubare fores: pati oĩa quæ
ſeruoꝶ cõditio uix patit᷑: ut diuitias cõgregent: ut aliquã accipiãt dignitatẽ: &poſtꝗᷓ hoc fuerint cõſecuti: tra/
dere ſe luxuriæ & uoluptatibus & oĩ iniqtati: ut qd auaritia cõgregat: luxuria cõſumat. Iſti ergo pro laboribus
ſuis efficiunt᷑ hoſpitiũ dæmonũ.q tẽplũ dei eẽ debebãt:fiũt tabernacula æthyopũ.Poſtꝗᷓ enĩ ditati fuerint: &

. fas & nefas ad altiſſimũ cõſcẽderint:tũc cõſciẽtia peccatoꝶ ſuoꝶ ſemꝑ mortẽ: ſemp iudiciũ formidabũt:& ad
e

uẽ febritiũculã ꝗᷓſi latrones ĩ carcere de æternis ſuppliciis ſuſpirabũt. Diuites aũt quiingreſſi fũt regna cæloꝶ

ipſis diuitiis ad bona utentes opa diuites eẽ deſierũt: & diſpẽſatores magis dei ꝗᷓ diuites appelladi. Obſecro er/
go te:ne lucra mũdi in Xp̃i quæras militia. Negociatorẽ clericũ: & ex inope diuitẽ factũ: ex ignobili glorioſũ:

quaſi quãdã peſtẽ fuge. & præſerti cũ ſciã te toto renũciaſſe mũdo: & abiectis calcatiſq; diuitiis or̃oni lectioni
ieiuniis uacare quotidie: ꝓcuratores quoq; & diſpẽſatores domoꝶ alienaꝶ atq; uillaꝶ clerici eſſe nõ pnt: qui ꝓ
prias iubent cõtẽnere diuitiaꝶ facultates. Auaritiæ itaq; malu tibi oĩno uitãdum eſt: nõ quo aliena nõ appetas
Hoc enĩ & publicæ leges puniũt)ſed quo tua quæ tibi ſũt: aliena nõ ſerues. Si in alieno inqt fideles nõ fuiſtis:
quod ueſtrũ eſt ꝗs dabit uobis? Sed dicis iuuenis ſũ delicatus: & manibus meis laborare no poſſum:ſi ad ſene
ctã uenero:ſi ægrotare cœpero: ꝗs mei miſerebit᷑ Audi ad apoſtolos loquẽtẽ Ieſũ. Reſpice uolatilia cæli & cæ/
tera. Si ueſtis defuerit: lilia pponant᷑. Si eſurieris beatos audies paupes & eſurientes. Si aliqꝗs afflixerit dolor: le
gito illud apoſtoli ꝓpter hoc cõplacebo mihi in ĩfirmitatibus meis. Illud aut ꝙ derelicta militia caſtraſti te ꝓ/
pter regna cæloꝶ: qd aliud ꝗᷓ pfectã ſecutus es uitã? Perfectus aũt ſeruus Xpᷣi nihil præter Apᷣm habet. aut ſi/
ꝗd præter Apᷣm habet: pfectus nõ eſt. Igit᷑ ut cõcludã ſi ꝑfectus es: cur bona paterna deſideras Dns euangeliũ
uocibus tonat: nõ poteſtis duobus dnis ſeruire: & audet qſquã mendacẽ Apᷣm faceremammonæ & Xpo ſer/

uiẽdo: qui dicit ſe in Apᷣm credere:debet quò ille ambulauit: ſic ambulare. Affatim diues eſt qui cũ Xp̃o pPaupꝑ

eſt. Nã ſerui dei qui diebus & noctibus ſeruiũt dño ſuo: qui in terris poſiti angeloꝶ imitant᷑ cõuerſationẽ: &
nihil aliud loquunt᷑: niſi quod ad laudes dei ptinet: habẽtes uictũ& amictũ his cotẽti ſũt diuitiis: qui plus ha
bere nolũt:ſi tũ ſeruãt ꝓpoſitũ. Alioꝗn ſi amplius deſiderãt his quoq; quæ neceſſaria ſũt ꝓbant᷑ ĩdigni. Quic
qd tamẽ corpora nr̃a defẽdere põt:& humanæ ſuccurere ĩbecillitati:quos nudos natura ꝓfudit: hæc una appel
lãda eſt tunica. Si ergo uis l quod ꝓpheta eſt: qd Xpᷣs eſt:da pauperibus quo neceſſitas ſuſtentet᷑: nõ quo
opes augeant᷑. Quodq; ſiqd plus hẽs ꝗᷓtibi ad uictũ ueſtitũq; neceſſariu eſt: illud eroga: in illo debitorẽ te eſſe
noueris. Nã aliena rapere cõuincif᷑ qui neceſſaria ſibi retinere conat᷑. Clerici quoq; qui de bonis parẽtũ ſuſtẽ/
tari pnt:ſiqd paupeꝶ accipiũt ſacrilegiũ ꝓfecto cõmittũt. Scit enĩ hoſtis antiquus magis cõtinẽtiæ ꝗᷓ nũmoꝶ
eſſe certamẽ. facile nãq; abiicit ꝙ hæret extrinſecus: ĩteſtinũ bellũ piculoſius eſt. Zacheus diues erat: apoſtoli
paupes:& quãtũ ad diuitias nihil:quãtũ ad uolũtatẽ totũ mũdũ reliquerũt Si offeramus xpᷣo opes cũ aĩa nia
libẽter ſuſcipiet: Si aut quæ foris ſũt deo: quæ intus diabolo demus:nõ eſt æqua partitio. Nolo igit᷑ ꝙ ea tan/
tũ offeras quæ põt fur rape:hoſtis ĩuadere: ꝓſcriptio tollere: & quæ ad ĩſtar undaꝶ & fluctuũa ſuccedentibus
ſibi dñis occupant᷑:& quæ nolis uelis in morte dimiſſurus es: illud offer quod nullus tibi poſſit hoſtis auferre
Nã aurũ deponere ĩcipiẽtiũ ẽ:nõ pfectoꝶ:ſeipſũ offerre deo ꝓpᷣe xpᷣianoꝶ ẽ. Nec enĩ imaginẽ crucifixi põt ni
ſi qui in hocſæculo ſe nudũ mortuũq; reddiderit. Infinita nanq; de ſcripturis exempla ſuppeditãt: quæ aua
ritiã doceãt eſſe fugiendã. Veꝶ quod nõ ante plures annos geſtum ſit referã. Quidam ex fratribus parciorꝗᷓ
auarior neſciens. xxx. denariis dominũ uenditum centum ſolidos quos lina texẽdo acqſierat moriens dereli/
quit. Initũ eſt ĩter monachos cõciliũ(nam in eodẽ loco circiter quinq; milia diuiſis cellulis habitabant)quid
facto opus eſſet. Alii paupibus diſtribuẽdos eẽ dicebat: alii dãdos eccleſiæ: nõnulli parẽtibus remittẽdos. Mac

charius uero & Panthomius & Iſidorus & cæteri quos patres uocãt:ſãcto in eis loquẽte ſpũ decreuerũt ĩfodiẽ

dos eſſe cũ eodẽ dicẽtes: pecunia tua tecũ ſit in pditione. Neq; hoc crudeliter ꝗſꝗᷓ putet eſſe factũ. Tãtus quoq;
cũctos per totã ægyptũ terrorĩuaſit: ut unũ ſolidũ dimiſiſſe ſit criminis. Radix oĩum maloꝶ eſt auaritia:iõq;
& ab apoſtolo idoloꝶ ſᷣuitus nũcupat᷑. Nõ qdẽ occidet aĩam iuſtã dñs:iunior fui & ſenui: & nõ uidi iuſtũ de
relictũ: nec ſemẽ eius quærẽs panẽ. Helias coruis paſcit᷑ miniſtrãtibus. Vidua Sareptena ipſa cũ filiis ſuis peri
tura ꝓphetã paſciteſuriẽs: & miꝶ in modũ Capſace repleto: q alẽdus uenerat:alit. Petrus apoſtolus ait argẽtũ
& auꝶ nõ eſt mecũ. quod aũt habeo hoc tibi do. ſurge & ambula in noĩe Ieſu. at nũc multi licet ſermone tace
ant: ope loquunt᷑.fidẽ & miſericordiã no habeo. quod aũt hẽo auꝶ & argẽtũ: hoc tibi nõ do. Audi Iacob qd
in ſua epiſtola poſtulet. Si fuerit dũs meus mecũ: & ſeruauerit me in uia: per quã ego iter facio:& dederit raihi
panẽ ad maducandũ:& ueſtẽ ad ueſtiẽdũ.tãtũ neceſſaria depræcatus eſt. Vnde & latrones ad ſãctũ Hilario/
nẽ: Quid faceres ſi latrones ad teuenirẽt: Quibus reſpondit: Nudus lattones non timet. At illi: occidi poſſes.

1

Poſſũ inqt:ſed nõ timeo:qui ſum mon paratus:cuius qui mirant᷑ ſigna & portenta quæ facit:mirent᷑ & incre
dibilẽ abſtinentiã: ſcientiã: & humjĩlitatẽ. Ego aũt nil ita ſtupeo: ꝗᷓ gloriã & honorẽ calcare potuiſſe. qa factu
eſt difſicile gloriã uirtute ſuperare: & ab his diligi quos præcedis. Cũ ergo Ap̃i gaudeas libertate: ac ꝓpemodũ
in dogmate cõſtitutus ſis:nõ debes ad tollendam tunicã tecta deſcẽdere: nec reſpicere poſt tergũ: nec aratri ſe/
mel arrepti ſtiuã capere.ſed ſi fieripõt: imitare Ioſeph. & ægyptiæ dominæ palliũ derelinque: ut nudus ſequa
tis dominũ Saluatorẽ: qui dicit in euangelio: niſi ꝗs tulerit crucẽ ſuã: & ſecutus me fuerit: nõ põt meus eſſe di
ſcipulus. ꝓiice ſarcinã ſæculi:ne quæras diuitias: quæ cameloꝶ prauitatibus cõparant᷑.nudus & leuis ad cælũ
uola: ne alas uirtutũ tuaꝶ auri deprimãt. põdera ut ĩpleas ſacculũ.quẽ dominus euacuare præcipit. Si igit᷑ qui
habẽt poſſeſſiones & diuitias iubent᷑ oĩa uendere: & dare paupibus: & ſic ſequi Saluatorẽ: dignatio tua nõ de/
bet quærere quod erogaturus es. Vidua illa in euãgelio paupcula: quæ duo minuta miſit in gazophylatiũ:cũ⸗
ctis præfert᷑ diuitibus.quia totũ quod habuit dedit. & tuigit᷑ eroganda nõ quæras: ut fortiſſimũ tyrũculũ ſuũ
Xp̃s agnoſcat.ut lætus tibi de longiſſima regione ueniẽti occurrat pater:ut ſtolã tribuat & annulũ:ut ĩmolet
pro te uitulũ ſaginatũ. L
De utilitate paupertatis. ¶ Cap̃.vi.

illi ſit utiliter ꝓuiſũ. Præſciuit enĩ deũ ĩfirmitatẽ eius coſideraſſe: & Gie⸗ diuitiaꝶ ſarcinã & ſolitu
dinẽ portate nõ poſſet. Deinde ſciat quãtas tẽtationes: quãta pericula trãſiuerit noĩe pauptatis:ſi af/

fluentia deeſt: quæ frequẽter cõtraria eſt. ad aĩ diuitias quãtotius ſine ĩpedimẽto in pauptatetrãſit᷑. certe quã

tis malis caruit cõſideret. Caret inuidia: vmulatiõe: inſidiis: dolo: ſupbia: cõtentione: & his quæ hoĩbus in hoc
ſæculo diuitiæ ſolẽt cõflare.fluxu enĩ reꝶ & ubertate copiaꝶ aĩus ſaluie uigor mẽtis infringit᷑: uirtus corporis
eneruat᷑. At in paupertate nõ laſciua cõuiuia:nõ turpes potationes. oĩa ſobriatoĩa rigida:oĩa humilia:nõ abie
cta:qm cõſcientia pura & uirtute ſũt plena. nõ eſt abũdans extraneis facultatibus: n facile ad diuitias aĩ:ideſt

ad uirtutes huius mũdi diues accedit. filius enĩ dei difficilius dicẽs diuitẽ introire in regnũ cæloꝶ: utiq; intelli
git pauperẽ facilius: ne ſe ob pauꝑtatẽ alienũ eſſe a cura dei exiſtimet: ꝓphetæ teſtat᷑ dicẽs & pauperẽ & diuitẽ

ego feci: & pro oĩbus æqualis eura mihi eſt. Nõ eſt enĩ deus pſonaꝶ acceptor:nec pro illo tantũ curã gerere pro

fitet᷑: qui in ſæculi diuitiis pollet: ſed pro oĩbus & pro pauperibus curã ſuſtinet: remuneraturus quẽ inuenerit

aut in diuitiis humilẽ: aut in paupertate patiẽtẽ: diſtributi ueluti totius corporis humani & miniſteriũ quæri/
tur ſinguloꝶ. Cõſideret hoĩs corpus eſſe unũ qdẽ corpus:ſed plurima mẽbra. Nunqd oĩa ſunt oculus aut pes
aut reliqua mẽbra? Sed ſicuti ait apoſtolus doctor gentiũ in fide & ueritate: quæ ĩferiora ſũt mẽbra maiorem
his tribuimus honorẽ. Et quẽadmodũ uirtus ſinguloꝶ mẽbroꝶ in ſuo ordineatq; officio demõſtrat᷑: ita in to
tius generis humani corpore uelut minor paupꝑtas & diuitiæ collocãtur: utdiuitiis humanitas dei examĩe cõ/
probet᷑. Exultare debet paup:deo gras agere:ꝙ multis primonii nexibus liberatus: in die ꝓphatiõis nõ grauat᷑ cõ
pedibus facultatũ: facilius liber ſequit᷑ diſcipulus dũm nullis nexibus ĩplicatus. Nõ deſit etiã ab ipſo in quãtũ

põt miſicordia iuſta ĩ egenos: qa ſicut iuſtus efficit de frugalitate ĩferioribus:& nõ hñtibus ꝓrogator nõ uerea
tur: nec ipſe deficiat: cũ in uſu ſãctæ admiſtratiois hẽat prõptiſſimã uolũtatẽ. Nihil enĩ ſibi deerit: nõ cupiatin

ſæculo diues fieri: ne mala ſibi plurima acqꝗrat dicẽte ac monẽte glorioſo Paulo hñtes uictũ & ueſtitũ his cõtẽ
ti ſimus. Immo ſi uera fide & ꝓpter ſalutẽ credere cæleſtes ſibi diuitias cooptet: & cõparet: ꝗᷓs unuſqſq; & mibi/
cordia & reliqs actibus bonis cõparat & aſſumit. Tpalibus enĩ æterna ſũt præponẽda: caducis ſtabilia: ſollici/

tis ſecuriora: piculoſis libera:ihonorificis clariora. Igit cũ Xp̃ᷣs dixerit Primũ quærite regnũ dei:& hæc oĩa ap/

ponent uobis: nulli dubiũ fore credo his copiã neceſſariã reꝶ in terris nõ defecturã: qbus cæleſtia præparant᷑.
Vñ his monitis & diues tẽperet᷑: & paup ſubleuet᷑. Difficile potẽtes & nobiles & diuites & multo his difficilius
eloquẽtes credũt deo. Occæcat᷑ nãq; mẽs eoꝶ diuitiis: opibus: atq; luxuria: circũdati uitiis nõ pñt uidere uirtu/
tes. Fœlix ergo ꝗ nõ ĩ diuitiis: nõ ĩ ſapĩa:nõ ĩ potẽtia ſæculari & eloquẽtia: ſed ĩ xpᷣi paſſiõibus gloriat᷑.Acnihil
miſius:ꝗᷓ deu ꝓpter numũ cõtẽnere. Iõ quẽ ſẽſeris ſempꝑ aut crebro de numis loquẽtẽ: ſtitorẽhabeto potius ꝗᷓ
monachu. ¶ Decorrectione & doctrina præſidentis. Laßp-vi.
Ector quoq; honore ſuppᷣſſo æꝗᷓlẽ ſubditis b uiuẽtibus & erga puerſos iura rectitudinis exercerenõ
formidet. Nã liquet ꝙ oẽs hoĩes natura ĩgenuit æquales: ſed uarietate meritoꝶ ordie alios aliis culpa

— . . . . . . „ . — ⸗ 1f — —
cũ nec ĩ meditatiõe legis diuinæ:nec cultu pietatis: nec ĩ ſacraꝶ uirtutũ exercitio laborare conent᷑. Tũc etenĩ do

ctrina doctoꝶ ſuauitas ẽ: cũ doctrĩa pariter & uita cõſẽtiãt. Sed nec putãt ſua ſcĩa & ſapĩa ſed dei auxilio pacẽ

eccleſis ſuis redditã: q ſi ſuũ ſeruauerĩt gradũ: ſũt qᷓſi domus dei & ꝗᷓſiangelus dñi. Sed ſi plus cupiunt uideri
noſſe ꝗᷓ cæteri: quãdoq; patẽt ueritatis regulã nõ tenere. Magiſter quoq; diſcipulũ corrigit quẽ ardẽtioris cer/
nit ingenii. Nã medicus ſi ceſſauerit curare deſperat: qm nõ eſt parui apud deũ meriti bñ filios educare. Recto
rũ quoq; ẽ ut laborãtiũ nouerit ſudorẽ:uel lapſis manũ porrigere:uel errãtibus uiã oñdere. Sed ne glorieris ꝙ

multos diſcipulos hẽas filius dei docuit ĩ iudæa: & duodeci illũ tãtũ apoſtoli ſequebant᷑ phariſæoꝶ aũt doctri

næ oĩs populus applaudebat. Lædit diſcipulus magrm ſi ꝑ negligẽtiã ſuã p̃cepta eiuſq; laborẽ diſpdat.Iõ nõ
ſitĩ eis pœnæ diuerſitas ĩ ꝗbus paria ſũt pctã. Nullius pſonãa accipias quãtũcũq; ſit potẽs uel nobilisiff pecca
uerit

Auper uero ita cõſolandus eſt: ut ſciat in pauptate magis bona cõſiderãda. Et primo quidẽ ꝙa deo

oſtpoſuit: ſed & arguũt negligẽtes rectores eccleſiæ dei: ob quoꝶ ĩcuriã pit oĩs decor populi xp̃iani:

incte
lacti
emodli
tadnſe⸗
8 ſegun
eſleck
dcrli
gitui
no de/
tici⸗
nlüſui
imoler

.
gadeo
Aloli
disſtab
tequi
bsinhoe
ons
nohe
aiiſ
güͤli
Lchuic⸗
erpe⸗
lenenit
qurn
utpes
lotem
ninto
eco/
tco
itu

cer⸗

69
n
no
Cca
it

uerit corripe eũ: nã cõfuſionẽ ſeꝗtut ignominia: ignominiã correctio: correctionẽ cõſolatio: cõſolationẽ ſalus
Vera enĩ amicitia qd ſẽtit: ſimulare nõ debet.nõ ẽ crudelitas pro deo crimina punire:ſed pietas. nihil t cru/
delius: nihilq; miius ĩueniri põt:ꝗᷓ ut timore mortis ꝓpriæ: ne ſalutẽ filioꝶ audeãt defẽdere. Docẽte aũt te ĩ ec
cleſia:nõ clamor populi: ſed gemitus ſuſcitet᷑. lachrymæ audiẽtiũ laudes tuæ ſint. Sermo pᷣſbyteri ſcripturarũ
lectioe cõditus ſit. Vnde & apoſtolus p̃cipit: Sermo ueſter ſit ſale cõditus.qd ſi ĩfatuet: foras piicit᷑:& pdit no
minis dignitatẽ. Nã ſicut uictoria dni triũphus ẽ puoꝶ: ſic magii eruditio diſcipuloꝶ pꝓfectus. Niſi enĩ caput
ſanũ ſit:oĩa mẽbra ſũtĩ uitio. Quãdo doctrĩa nõ erit ĩ eccleſiis: ĩtelligimus pire pudicitiã:caſtitatẽ mon: & oẽs
obire uirtutes: qà nõ comederũt uerbũ dni. Tũc ſcriptura utilis ẽ audiẽtibus:cũ abſq; xpᷣo nõ diſcit:cũ ſine pr̃e
nõ ꝓfat᷑. Cũ enĩ ſine ſpũ ſcõ:nõ iã ĩſinuat ille ꝗ pᷣdicat:ſed difficile dignus pᷣco uirtutũ xpᷣi ĩueniri põt:q in an
nũciãdis illis nõ ſuã: ſed eius ꝗᷓrat gloriã quẽ p̃dicat. Cõfuſio quoq; & ignominia ẽ Ieſũ crucifixũ & pauperem
& eſuriẽtẽ fartis pdicare corporibus: & ieiunioꝶ doctrinã ꝑ rubẽtes buccas tumẽtiaq; ora ꝓferre. Nõ cõfũdãt
ergo opa ſᷣmonẽ tuũ: ut cũ ĩ eccleſiis loqᷓris: tacitus ꝗſq; rũdeat. Cur hæc quæ dicis ipſe nõ facis? Accuſare auari
tiã etiã latro põt. Sacerdotis uox cũ mẽte cõcordet. Nã quõ põt pᷣſes eccleſiæ malũ auferre de medio eius qĩ de
lictũ ſimile corruerit?: Acꝗᷓ libertate corripit peccãtẽ:cũ tacitus ipᷣe ſibi rndeat eadẽ admiſiſſe quæ corripit: Per/
dit enĩ auctoritatẽ docẽdi: cuius ope ſᷣmo deſtruit᷑. Et illud Tullii Caput artis ẽ docere qd facis. Veneratiõi mi
hi ſemp fuit nõ uerboſa ruſticitas: ſed ſãcta ſimplicitas. Qui enĩ in ſᷣmòe ſe dicit apoſtolos imitari: prius imite
tur uirtutes & uitã illoꝶ: in ꝗbus loquẽdi ſimplicitatẽ excuſabat ſãcti noĩs magnitudo. Nõ eni facit eccleſia/
ſtica dignitas chriſtianũ: nec ẽ facile ſtare loco Pauli: tenere gradũ Petri iã cũ xpᷣo regnãtiũ: ne forte ueniat ange
lus dñi:q ſcindat uelũ tẽpli tui:q cãdelabrũ tuũ de loco moueat. Igit᷑ ædificaturus turrim futuri operis ſũptus
cõputa. Sicuti nõ hieroſolymis fuiſſe: ſed hieroſolymis bene uixiſſe laudãdũ ẽ. Prius ergo faciamus:& ſic do/
ceamus:ne doctrinæ auctoritas caſſis opibus deſtruat᷑. Nã de eloquẽtibus & ꝓnũciatibus plenus ẽ orbis. Lo/
quũtur quæ neſciũt: docẽt quæ nõ didicerũt. magiſtri fiũt: cũ ante diſcipuli nõ fuerint. Sed nec ad ſcribẽdũ ci/
to ꝓſilias: & leui ducaris inſania: Multoq; tẽpore diſce qd doceas: & ſicnõ temeritate quorũdã doceas qd ne
ſcias: ſed ante diſce qd dicturus es. Nã ꝗ ſapiẽtis uerba crebro audire & ĩtelligere negligit: uitã ſuã gubernare
nõ nouit: quãto magis nec alioꝶ regimini ꝓficit? Igit᷑ ſeruũ ſeruis te eſſe conuenit. Atq; ita in oĩbus haarre
ut qcũq; audiũt cõuerſatione tua magis qꝗᷓ mone ꝓficiãt. Quoniã quidẽ nõ in moneẽ regnũ dei:ſed in uirtu
te. Sed ne ſtatim multitudis acqeſcamus iudicio: ſed electi in prĩcipatũ noſcamus mẽſurã noſtrã: & humilie/
mur ſub potẽti manu dei. Reuera nil fœdius pᷣceptore furioſo: cũ debeat eẽ mãſuetus & eruditus: ecõtra toruo
uultu: tremẽtibus labiis: rugata frõte: effrenatis cõuitiis: facie ĩter pallorẽ ruborẽq; uariata clamore pſtrepit:&
errãtes nõ tã ad bonũ trahit ꝗᷓ ad malũ ſæuitia ſua pcipitat: licet nõ ꝗ iraſcit᷑ iracũdus ẽ: ſed ille ꝗq crebro hac paſ
ſione ſupat᷑. Sũtq; multi docẽtes ea quæ noò oportet turpis lucri gratia: q totas domus ſubuertut: & putãt quæ
ſtũ eſſe pietatem. quod plærũq; accidit ut habeamus pugnas legis nõ ob deſideriũ ueritatis: ſed ob iactãtiam
gloriæ: dũ apud audiẽtes docti uolumus æſtimari. Feſtino igit᷑ gradu pgamus ad magiſtros: & eorũ teramus
limina, & pcepta uirtutũ ac myſteria ſcripturarũ uincula putemus æterna.
e ſolitudine. ¶Cap̃. viii.
Euera ut ſimpliciter motũ mẽtis meæ fatear:cõſiderãs ꝓpoſitũ tuũ & ardorẽ quo ſæculo renũ ciaſti:
differẽtias ĩ locis arbitror. Si urbibus & frequẽtia urbiũ derelicta ĩ agello habites: & xpᷣm ĩ ſolitudine

iĩtũ monachi nõ amittas. Loquor nõ de epis: nõ de pᷣſpyteris: nõ de clericis: quoꝶ alia cauſa ẽ alia monachi. Cle
rici oues paſcũt ego paſcor: ſed de monacho loquor ꝗ pciũ poſſeſſionũ ſuaꝶ ad pedes apoſtoloꝶ poſuit:docẽs
pecuniã calcãdã:& humiliter & ſecreto uictitãs ſemꝑ cõtẽnat qd ſemel cõtẽpſerit. Na ſũmæ ſtultitiæ ẽ renũ

ciare ſæculo: dimittere patriã: urbes deſerere: monachu ꝓfiteri: & ſter maiores populos pegre uiuere. Quia igit᷑

frater me iterrogas ꝑ quã uiã ĩcedere debeas: reuelata tecũ facie loquar. Si officiũ uix exercere pᷣſbyteri:ſi epiſco
patus te uel opus uel onus forte delectat: uiue ĩ urbibus & caſtellis: & alioꝶ ſalutẽ lucrü fac aiæ tuæ. Sin aũt cu
pis eſſe qd diceris monachus ꝗd facis ĩ urbibus? quæ utiq; nõ ſũt ſoloꝶ hĩtacula:ſed multoꝶ. Habet unum/
quodq; ꝓpoſitũ prĩcipes ſuos.Romani duces imitẽtur Camillos: Fabritios: Regulos: Scipiones. Philoſophi
ꝓponãt ſibi Pythagorã: Socratẽ: Platonẽ: Ariſtotelẽ. Poetæ æmulẽtur Homeꝶ: Virgiliũ:Menãdrũ: Terẽtiũ.

Hiſtorici Thucydidẽ: Saluſtiũ: Herodotũ: Liuiũ. Oratores Lyſiã: Gracchos: Demoſthenẽ: Tullium. Et ut ad

noſtra ueniamus Epiſco pi & pᷣſbyteri habebant ad exẽplu apoſtolos & apoſtolicos uiros:quorũ honorẽ poſ/
ſidẽtes habere mereãtur & meritũ. Nos autẽ habemus ꝓpoſiti nii prĩcipes Paulũ: Antoniũ:Iulianũ:Hilario
nẽ: Macchariũ.Et ut ad ſcripturarũ auctoritatẽ redeam noſter princeps Helias: noſter princeps Heliſæus: no

ſtri duces filii ꝓphetarum: qui habitabãt in agris & ſolitudine: & faciebãt ſibi tabernacula prope fluẽta iorda

nis. De his ſunt & illi filii Rechab: q uinũ & ſicerã non bibebant: & morabãtur in tentoriis. qui dei per Hliere/
miã uoce laudãtur: & pmittitur eis ꝙ non deficiat de ſtirpe eoꝶ uir ſtans corã dno. Interpretare igit uocabulũ
monachi hoceſt nomen tuũ. quid facis in turba qui ſolus es? non tibi eadem cauſa ſed quæ cæteris: Quodq;
nemo ꝓpheta in patria ſua honorẽ habet. Nã ubi honor nõ ẽibi cõtẽptus ẽ. ubi cõtẽptus ẽ: ibi frequẽter iniu/

ria. ubi iniuria: ibi indignatio. ubi indignatio: ibi quies nulla. Vbi quies no eſt: ibi mẽs ſæpe a ꝓpoſito deducit

clvi.

ꝗras: & ores ſolus ĩ mõte cũ Ieſu: ſcõrũq; locoꝶ tãtũ uicinitatibus pfruaris.i.ut & urbe careas & ppo

Vbi autẽ per inꝗetudinẽ aliqd aufert᷑ ex ſtudio: minus fit ab eo qd tollitur.& ubi minus ẽ pfectũ nõ põt dici.
Ex hac ſupputatiõe illa ſũma naſcit᷑: Monachũ perſectũ ĩ pattia ſua eſſe nõ poſſe: pfectũ autẽ eſſe nolle dereli
quere eſt. Vbi autẽ ego nũc ſũ:nõ ſolũ ꝗd agit᷑ in patria:ſed an patria pſiſtat ignoro:immo nec mihi cõcedi
unus angulus heremi. quotidie expoſcor fidẽ quaſi ſine fide renatus ſim.
¶ De laudibus & utilitate heremi. C Cap̃. ix.
NVi igitur agis tu frater in ſæculo:qui maior es mũdo pauptatẽ times: beatos pau pes Chriſtus ap/
pellat. labore terreris: ſed nemo athleta ſine ſudoribus coronat᷑.de cibo cogitas: ſed uera fides famem
non timet. ſuꝑ nudã metuis humũ exeſa ieiuniis mẽbra collidere: ſed dnis tecũ iacet. Squallidi capitis
horret ĩcuilta cæſaries: ſed caput tuũchriſtus ẽ. ĩfinita heremi uaſtitas terret: ſed tu paradiſũ mente deambula.
quotiẽs illuc cõſcẽderis: totiẽs in heremo nõ eris. O detũ xp̃i floribus uernans. O ſolitudo in qua illi naſcunt᷑
lapides:de ꝗbus in apocalypſi ciuitas magni regis extruit᷑. O heremus familiaris deo gaudẽs & cætera. Ad quæ
etiã illud apoſtoli. Nõ ſũt condignæ paſſiones huius tẽporis ad futurã gloriã: quæ reuelabitur in nobis. Cur
enim timido aĩo xpᷣianus es:filius hoĩs nõ habet ubi caput ſuũ reclinet: tu amplas porticus & ingentia tectoꝶ
ſpatia metiris: hæreditatẽ expectãs ſæculi cohæres chriſti eẽ nõ poteris. Nudos amat heremus. Corpus aſſue/
tũ tunicæ loricæ onus nõ fert. Caputo ptũ linteo galeã recuſat:molẽ ocio manũ durus exaſperat capulus. Sed

cur inqt pgis ad heremũ uidelicet ut te nõ audiã: nõ uideã:ut tuo furore nõ mouear:ut tua bella nõ patiar: ne
me capiat oculus meretricis: ne forma pulcherrima ad illicitos ducat amplexus. Reſpondebis hoc non eſt pu/

gnare:ſed fugere. Sta in acie:aduerſariis armatus obſiſte: ut poſtꝗᷓ uiceris coroneris. Fateor ibecillitatẽ meam.
Nolo ſpe pugnare uictoriæ: ne pdã aliquãdo uictoriã. Si fugero aut uincẽdũ mihi ẽ: aut cadẽdũ. Quid autẽ
neceſſe ẽ certa dimittere:& incerta ſectari aut ſcuto aut pedibus mors uitãda ẽ. Tu qui pugnas & ſuꝑari po/

tes & uincere. Ego cũ fugero nõ uincor in eo qd fugio: ſed ideo fugio ne uincar. Nulla ſecuritas ẽ uicino ſerpẽ
te dormire: põt fieri ut me nõ mordeat:tamẽ põt fieri ut aliquãdo me mordeat. Fuga enim nõ infidelitatis ſed

prudẽtiæ indiciũ ẽ: ne fruſtra nos offeramus piculis. Sed nuꝑ ægypti deſerta uidiſti: ſtuitus es angelicã famili
am: quãti ibi flores ſunt:ꝗᷓ ſpiritualibus gẽmis prata uernãtia? Vidiſti ſerta ꝗbus dñs coronat᷑. Ille tibi ignis ĩ
pectore exæſtuet:& illa quotidiecogita: tracta: cõſidera: & quaſi quodã carcere tentus exclama. Heu me quia
prolõgata ẽ peregrinatio mea: & in paradiſũ mẽte conſcẽdẽs totiẽs in terra nõ eris: quotiẽs terrena deſpexeris.
Eadẽ nobis certe cũ his qui habitãt per deſerta cõditio ẽ. iidẽ oculi:totidẽ & manus:iiſdẽ ĩfirmitatibus uel uir
tutibus ſubiacemus. Si te aquæ potus uexat: quãti nobiles nõ dicã uina neſciunt:ſed carnes ignorant:& fuſo
tãtum legumine ſuſtentantur? Si balnearum te lauacra ſollicitant: quanti principes ciuitatum ſiue ob cul
pam propriam ſiue ob inuidiam ad inſulas deportati ſine æterno præmio perpetuaq; mercede abſq; balneis
perſeuerant? Nemo id neceſſitate pati non poteſt: quod pro deo pati uoluntate detrectat. Habebis cellu/
lam quæ te ſolum capiat. Immo nò eris ſolus. Angelica turba uerſabit᷑: tot ſocii:quot ſancti. Leges euã geliũ:
fabulabit᷑ tecũ Ieſus. Replicabis apoſtolos uel ꝓphetas. Nunqd poteris talẽ aliũ tuis vmonibus habere coſor
tẽ? erra ſumus & cinis: & peroĩa momẽta de noſtra ſalute ſuſpẽſi cõtinue in puluerẽ diſſoluẽdi. Quid retra
ctamus facere de neceſſitate uirtutẽcerte quãdoq; moriẽdũ eſt. ꝗᷓcito mundi derelinquamus anguſtias: & ſi

forte ob continẽtiã(quod tn raro accidit) dolere ſtomachũ:æſtuare febribus repperimus:ppetuæ uitæ ingeſſu

riianuã morbũputemus. Quanti enĩ in mediis opibus & inter infulas cõſulatus repentina morte ſubtracti

ſũt? Quid ergo deſideramus urbiũ frequẽtia: qui de ſingularitate cenſemur? Mihi enĩ oppiduũ carcer: & ſolitu
do paradiſus ẽ. Sæculariũ quoq; maxime potẽtũ conſortia deuita. Quid tibi neceſſe ẽ illa læpius uidere: quoꝶ
cõtẽptu monachus eſſe cœpiſti? Nã monachũ ſolitudo facit:nõ publicũ.
De periculo uitæ ſolitaræ. ACapx.
Onachi etiã nũc mores diſcutimus:ꝗq iugũ xp̃i collo ſuo ĩpoſuit:primũq; tractãdũ ẽ utrum ſolus aut
cũ aliis in monaſterio uiuere debeas. Mihi placet ut habeas ſanctoꝶ cõtuberniũ: nec abſq; ductorein
grediaris uiã: quã nunꝗᷓ ingreſſus es: ſtatiq; tibi in partẽ alterã declinandũ ſit: ut errori pateas: pluſq;
aut minluis ambules ꝗᷓ neceſſe ẽ᷑: & currẽs laſſeris:morãq; faciẽs obdormias. in ſolitudine cito ſurrepit ſuꝑbia.

& ſi parũper ieiunauerit:hominẽq; nõ uiderit putat ſe alicuius eſſe momẽti. Oblituſq; ſui unde quo uenerit:

ĩtus corde:foris lingua uagat᷑. Iudicat cõtra uolutatẽ apoſtoli alienos ſᷣ uos.quo gula popoſcerit porrigit ma/
nus: dormit quãtuũ uoluerit: neminẽ ueret᷑: oẽs ſe ĩferiores putat:crebriuſq; ĩ urbibus ꝗᷓ ĩ cellula ẽ: & ĩter fres ſi
mulat uerecũdiã: ꝗ plateaꝶ turbis collidit᷑. Quid igit ſolitariã uitã rephẽdimus Minime:qppe quã ſæpe lau
dauimus licetutp̃fert᷑ ſolitaria uita piculoſa ẽ:neabſtracti ab hominu frequẽtia ſordidis & ĩpiis cogitatiõibus
areãt: & eni arrogãtia & ſupcilii cũctos deſ piciãt: armẽtq; liguas ſuas uel clericis uel monachis detrahẽdo.
Sedde ludo mòaſterioꝶ uolumus huiuſcemèi egredi milites: quos heremi dura rudimẽta nõ terreãt:q ſpeciẽ
cõuerſatiõis multo e dederĩt: qoĩum fuerit minimi: ut pᷣmi oĩum fierẽt. quos nec eſuries aliqũ nec ſaturitas
ſuꝑauit: ꝗ pauptate lætant᷑: quoꝶ hĩtus: ᷣmo:uultus:ĩceſſus doctria ẽ.O quotiẽs ĩ heremo cõſtitutus ĩ illa ua
ſta ſolitudie:qᷓ exuſta ſolis ardoribus horridũ monachis pᷣſtat hĩtaculũ.putaui me romanis ĩtereẽ delitiis ſede
bã ſolus qa amaritudi erepletus erã. Horrebãt ſacco mẽbra deformia: &ſ. q̃llida cutis ſitũ æthiopicæ carnis ob
duxerat. quotidie gẽitus. & ſiq me repugnãtẽ ſõnus ĩminẽs opp̃ᷣſſiſſet nuda humo uixoſſa hærẽtia collidebã

tche.
ei De cibis uero & potu taceã:cũ etiã lãguentes monachi ibi aqua frigida utãtur: & coctũ aliqd accepiſſe luxuria
kalie ſit. Ille igit᷑ ego ꝗ ob gehẽnæ metũ tali me carcere dãnauerã: ſcorpionũ tãtũ ſocius & feraꝶ ſæpe choris ĩtererã L
puellarũ:pallebat ora ieiuniis: & mẽs deſideriis æſtuabat. In frigido corpore & ante hoĩem ſicca iã carne pᷣmor
tua ſola libidinũ incẽdia bulliebãt. Itaq; oĩ auxilio deſtitutus: ad ieſu iacebã pedes: rigaba lachrymis: crine ter
a / gebã: repugnãtẽcarnẽ edomuerã: inedia ſubiugabã. Nõdepudeſco infœlicitatis meæ: ꝗn potius plãgo menõ
mem eſſe quod fueri.memini me clamatẽ & diẽ crebro iuũxiſſe cũ nocte:nec prius a pectoris ceſſare uerberibus: ꝗᷓ re
pis diret dno increpãte trãqllitas. Ipſã quoq; cellulã quaſi cogitationũ meaꝶ cõſciã ptimeſcebã: & mihimet ira/
bulr. tus & rigidus ſolus deſerta penetrabã. Sicubi cõcaua ualliũ: aſpera mõtiũ: rupiũ p̃ruptacernebã. Ibi meæ erat
cunt orationis locus:ibi illud miſerrimæ carnis ergaſtulũ collocabã. & ut mihi teſtis ẽdñs poſt multas lach rymas:
gur poſtcæli oculos ihærẽtes nõnunꝗᷓ uidebarmihi ĩtereſſe agminibus angeloꝶ: & lætus gaudẽſq; cãtabã: poſt te
Cur in odorẽ unguẽtorũ tuoꝶ curremus. Dicã & aliud quod in ægypto uiderim. Græcus eratadoleſcẽs in cœnobio
cto q nulla cõtinẽtia: nulla operis aeytrulline flamã carnis poterat extinguere. Hũc pater monaſterii periclitãtẽ
ſlue, hac arte ſᷣuauit. Imperat uiro cuidã graui: ut iurgiis atq; cõuitiis inſectet᷑ hominẽ: & poſt irrogatã iniuriã pri
§el mus ueniret ad qᷓrimonias. Vocati teſtes pro eo loquebaãtur q cõtumeliã fecerat. falſe ille cõtra mẽdacium cœ
rne pit ſolus pater defenſionẽ ſuã: callide opponere ſtuduit: ne abũdãtiori triſtitia obſorberet᷑ frater. Quid mul/
tpu⸗ ta? Ita annus ductus ẽ: quo expleto interrogatus adoleſcens ſupꝑ cogitationibus priſtinis: an adhuc moleſte ali
m. qd ſuſtineret. Pape inqt: mihi uiuere nõ licet: & fornicari libet. Hic ſi ſolus fuiſſet quo adiutore ſupaſſet? Sũt
ut, eni meliores duo ꝗᷓ unus: & ſi alter ceciderit ab altero fulciret: funiculus triplex nõ facile rũpit᷑: & frater fratrẽ
do⸗ adiuuãs exaltabit᷑. Vidi ego quoſdã qui poſtꝗᷓ renunciauerũt ſæculo: ueſtimẽtis dũtaxat & uocis pmiſſione
. nõ rebus nihil de priſtina cõuerſatione mutarũt: res familiaris magis aucta ꝗᷓ ĩminuta. Eadẽ miniſteria uulo

i rũ: idẽ apparatus cõuiuii:& nomẽ ſibi uẽdicãt ſolitarii. Quidã uero pauperes ſũt & tenui ſubſtãtiola: uiden/ .
turq; ſibi ſcioli: põpaꝶ ferculis ſimiles ꝓcedũt in publicũtut caninã exerceãt facũdiã. Sũt etiã qui humore cel
lulaꝶ ĩmoderatiſq; ieiuniis tædio ſolitudinis acnimia dilectiõe dũ diebus ac noctibus auribus ſuis pſonant
uertunt᷑ in melãcholiã: & Hippocratis magis fomẽtis ꝗᷓ nris monitis indigẽt. plæriq; artibus & negociationi/
bus priſtinis carere nõ poſſũt: mutatiſq; noĩbus inſtitoꝶ eadẽ exercẽt mercimonia. nõ uictũ & uehi qd am
plius pᷣcipit: ſed maiora ꝗᷓ ſæculi hoĩes emolumẽta ſectãtes: & ſub religiõis titulo exercẽtur iniuſta cõpendia:
& honor chriſtiani noĩs magis fraudẽ facit ꝗ patitur. Quæ pudet dicere: ſed neceſſe ẽ: ut ſaltẽ ſic ad noſtrũ eru
beſcamus dedecus publice extẽdẽtes manus: pãnis auru tegimus: & cõtra oĩum opinionẽ plenis ſacculis mori
mur diuites: ꝗ quaſi paupes uiximus. Tibi cũ in miniſterio fueris hoc facerenõ licebit: & inoleſcẽte paulatĩ cõ
ſuetudine qd primũ cogebaris uelle ĩcipies: & delectabit te labor tuus. oblituſq; p̃teritoꝶ ſemp priora ſectabe
tis: nequaꝗᷓ cõſiderãs quid alii mali faciãt: ſed quid boni tu facere debeas. Neq; uero peccãtiũ ducaris multitu
M dine: nec te pereũtiũ turba ſollicitet: ut tacitus cogites. qd ergo oẽs peribũt ꝗ in urbibus habitaãt? Ecce illi fruũ
FIIItur ſuis rebus: miniſtrãt eccleſiæ: adeũt balneas: unguẽta nõ ſpernunt: & tamen in omni ore uerſãtur. Ad qc
ante reſpondi: & nunc breuiter reſpondeho: in pᷣſenti opuſculo non me de clericis diſputare ſed monachum
inſtruere.
¶ De periculo habitãdi in umbibus. Cap. .
Onſidera obſecro ſatis eſſe difficile locum Stephani implere uel Pauli: & in angelico ſtare miniſterio
pᷣcioſum margaritum: ſed cito frãgitur.fractumq; inſtaurari non poteſt. Nauis ꝗᷓuis ſit rudis & ſoli
dis cõfixa clauis: tumẽteſq; fluctus nõ ſentiat: cito ſi piculoſe nauigat pforat᷑: & licet plenis uentis lu
croſius adoptata pueniat: tamẽ magis ſecura ſũt quæ & traägi ſũt: & ut apertius loquar plus te quod dicis:
habere mercedẽ ſi ĩ media urbe cõſiſteres monachoꝶ uictites: & ſũt uera: quæ dicis: ſed nõ tã facile explent᷑ ope
ꝗᷓ dicto. Nã ſi aliꝗᷓ te de optiatibus ĩuitet ad prãdiũ:certe aut eũdũ ẽ aut negãdũ.Si ieris aut iiſdẽ cibis ueſceris

mlli
ui
ui
n.
uir
iſo
cul
eis
u/

n aut aliis. Si aliis cõuiuaꝶoffẽdunt᷑ oculi. Si iſdẽ perit abſtinẽtia. Quod ſi ire uolueris miſer comederis in prã
3 dio ad ſingulas ꝗᷓſq; phialas: & delibuta melle uina potaberis: alius tuũ uultuũ cauillabit᷑: ille inceſſũ irridebit.
1 hic habitũ: & imitatores forſitã iudæoꝶ nõne ĩ quiẽt: nic ẽ fabri filius? nõne fratres eius apud nos fũt! ego illũ
. memini ante tot ferme annos illud feciſſe turpe: dixiſſe turpius. alius furẽ clamabit: & tecũ ſe ſceleris finget eſ
/ ſe participẽ. oĩa prãdia pariter cõſonabũt: ĩ te temulẽtũ cõuiuiũdiſſoluet᷑. Quod ſiullis abſtinueris carmibus
i & nõ crebro balnea frequẽtes: tũc uero ꝑp oẽs calũnias manichæi titulus aſcribit᷑. Si uolucrũ eduliũ refutaueris
u & tenellas colũbas craſſoſq; turtures expetẽti gutturi durior dũs dene aueris: ſacrilegii crimẽ aflicit: ſtatim
8 aiũt. Hi ſũt ꝗ creatorẽ mat cõdẽnãt:ĩ uſus noſtros facta ſũt oĩ Aucluf dno teſte nõ mẽtior quẽdã ĩ ſua gule
. diibtũ cũ rumore cognoſceret me cibis eſculẽtioribus abſtinere:ſe dicere: Nũqd ꝓcellus ideo factus ẽ ut rogatus
. ſenatu ſẽtẽtiã diceret? Quo uidelicet me ſtultitiæ cõd ẽnaret:q me putaret ea quæ ſũt ĩ uſus creata non ſume
D re. Quod ſi pulla fuerit tunica etiã prætereuntium digitis denotaberis. Ac ſicniſi formoſus fueris ſãctus eſſe

non poteris. Hæc & iſtiuſmodi cum uitam lacerent bonam: quid facies frater in medio? aut uitiis autanathe
mati colla ſummittes: ideſt ſectaberis ea quæ ſunt aduerſa cõtinentiæ. aut ſi facere nolueris tempore damna
B beris. prætermitto crebras ſalutationes: obſequia matronarum: uariaſq; illecebras: quibus etiam rigidiſ/
ſimi molliuntur: cum & ſirenæo cantu ad naufragia pertrahuntur. Nunc autemillud affirmo: ꝙ etiam

—— — —

ſiita nõ eſſent: ad cõparationẽ tamẽ ingẽtis boni maiora deſerere deberes. Cũ eni tãta reperimus in cælo: par-
ua & caduca nos ꝗᷓ ſiſſedoleamus in terra. Ambitio nãq; potẽtia: magnitudo urbis uideri & uidere: ſalutare &
ſalutari: laudare uel detrahere uel audire uel ꝓloqui: & tãtã hoĩum frequẽtiã ſaltẽ inuitũ uidere monachorũ
ꝓpoſito & a qete ſũt alienæ. Aut enĩ uidemus ad nos ueniẽtes & ſilẽtiũ perdimus. Aut ſi nõ uidemus ſupbiæ
arguimur. ĩterdũ:ut uicẽ reddamus ad ſupbas fores pgimus:ĩter lĩguas rodẽtiũ miniſtroꝶ poſtes ĩ gredimur
deauratos. In chriſti uero uilla ut dicimus totũ ruſticitas. Itaq; ꝓpter occupatiões aut nobis claudẽdũ ẽ oſtium
aut ſcripturaꝶ ꝓpter quas aperiẽdæ ſũt fores ſtudia relinquẽda. His igit᷑ rénibus ĩuitati multi philoſophoꝶ
reliquerũt frequẽtias urbiũ: & hortulos ſuburbanos. Vbi ager irriguus: arboꝶ comæ: & ſuſurrus auiũ: fontis
ſpeculũ ĩmurmurãs: & multæ oculoꝶ auriũq; illecebræ: ne ꝑ luxũ & per abũdãtiã copiarũ aĩæ fortitudo mol/
leſceret: & eius pudicitia cõſtupraret᷑. Inutile ꝗqppe ẽ crebro uidere p quæ captus aliqᷓdo ſis: & eoꝶ te expimen/
to cõmittere: qbus difficulter careas. Nã quos ſæculi carcerĩcludit: nũc ira nũc auaritia nũc alioꝶ incẽtiua uiti/
orũ ptrahit ad ruinã. Ideoq; obterẽdæ ſũt animi uoluptates: relinquẽda delectationũ ſtudia: quoniã hæc eſt
circũciſionis ueritas:nõ figura. Nitẽdũ in ſũma: ut naturalibus amputatis cõuerſatio noſtra tẽdat ad cælũ.q
fiet ſi ludi: ſi iocus:ſi cõuiuia:ſi ſmo pene familiarũ deſerat᷑: & quæ circũcidũtur areſcãt:non uiſu:non auditu
non tactu: non ſapore: aut capiet in natura corporis naturã corporeã non habere. Nam ſi uelimus deſpicere
quod ſumus meremur melius eſſe.ꝗᷓ igitur non temere offeramus nos periculis: ſed quantũ in nobis eſt inſi/
dias declinemus. =
De abſtinentia & p̃cipuea carnibus. ¶ Cap̃.xii.
Aluator noſter attẽdite inquit uobis ne forte grauẽtur corda ueſtra crapula & ebrietate & curis huius
uitæ. Modicus enĩ ac tẽperatus cibus & carni & aĩæ utilis ẽ. Balneaꝶ fomẽta ne qᷓras: ꝗ calorẽ corporis
ieiuniorũ cupis frigore extinguere:quæ & ipſamoderata ſint: ne nimiũ debilitẽt ſtomachũ: & maio/
rẽ refectionẽ poſcẽtia erũpant in cruditatẽ: quæ parẽs libidinũ ẽ. Aiũt enĩ medici ꝗ de humanoꝶ corporũ ſcri⸗
pſere naturis pᷣcipue Galienus in libris: quoꝶ titulus ẽ yſicion pueroꝶ & iuuenũ ac pfectæ ætatis uiroꝶ mulie

rũq; corpora inſito calore feruere: & noxios his eſſe ætatibus cibos: qui calorẽ augẽt: ſanitatiq; cõducere frigida

quæq; in cibo & potu ſumere:ſieut ecõtrario ſenibus qui pituita laborãt & frigore calidos cibos & uetera uina
deſſe: & etiã comicus cuius finis eſt humanos mores noſſe atq; deſcriberedixit. Sine cerere & libero friget ue
nus. Nihil itaq; ſcias cõducerechriſtianis adoleſcẽtibus ut eſũ holerũ. nã ardor corpoꝶ frigidioribus epulis tẽ
perãdus ẽ. Nobis enĩ nõ corporũ cultus ſed aĩæ uigor qᷓritur quæ carnis infirmitate ſit fortior. Inde eſt ꝙ non
nulli uitã pudicã appetẽtiũ in medio itinere corruũt: dũ ſolã abſtinẽtiã putãtcarniũ: & leguminibus onerãt
ſtomachũ: quæ moderate parceq; ſũpta ĩnoxia ſũt: & ut quod ſentio loquar: Nihil ſic inflãmat corpora & ti
tillat mẽbra genitalia ſicut indigeſtus cibus ructuſq; cõuulſus. Quod enim ſeminariũ uoluptatũ eſt uenenũ
puta. Eſt autẽ eſus carniũ ſeminariũ libidinis: & nõ ſolũ de carnibus loquor: ſed in ipſis leguminibus inflantia
& grauia declinãda ſunt. Parcus cibus & uẽter eſuriẽs triduanis ieiuniis pfert᷑. Multo enĩ melius ẽ quotidie pa
rũ:ꝗqᷓ raro ſatis ſumere. Pluuia illa optima ẽ: quæ ſenſim deſcẽdit ĩ terras:ſubitus & nimius ĩber pᷣceps arua ſub
uertit. Refectio itaq; ſaturitatẽ fugiat. Nihil prodeſt biduo triduoq; trãſmiſſo uacuũ portare uẽtrẽ: ſi pariter
obruat᷑:ſi cõpẽſet᷑ ſaturitate ieiuniũ. Ilico mens repleta torpeſcit: & irrigata corporis humore ſpinas germĩat
libidinũ.Plures quoq; ſũt qui cũuino ſunt ſobrii:ciborũ tamẽ largitate ſunt ebnii. Oẽs enĩ qui ebrietatẽ ſectã
tur filii belial uocãtur. nã uẽter mero æſtuãs facile deſpumat ĩ libidinẽ. Vnde Noe nudauit ebrietate femora.
Loth quẽ ſodoma nõ uicerat uina uicerũt. Vẽter quoq; plenus facile de ieiuniis diſputat. Qui enĩ chriſtũ de
ſiderat: & illo ueſcit᷑ pane: nõ ꝗᷓrit magnope de ꝗᷓ cioſis cibis ſtercus cõficiat. Quicqd poſt gulã nõ ſentit᷑ idẽ
ſit quod panis & legumĩa. Oẽ enĩ quod in hoc mundo laborant homines:ore quaſi conſumitur: & attritũ dẽ
tibus uẽtri traditur digerẽdũ: & tãdiu tribuit uoluptatẽ: qᷓdiu gutture detinet᷑. cũ uero in aluũ trãſierit deſinit
ĩter cibos eſſe diſtantia. Nec hoc dicimus: ꝙ negemus piſces. ſed quõ nuptiis uirginitatẽ: ita ſaturitati ieiunia
p̃ferimus. Sed nũc ideo te carnes ueſci nõ putes:ſi ſuum leporũ atq;ceruorũ& quadrupedũ animãtiũ eſculen
tiã reprobes. Nõ enĩ hæc pedũ numero: ſed ſuauitate guſtus cõprobãtur. Scimus ab apoſtolo dictũ. Oĩs crea
tura dei bona: quæ cũ gratiarũ actione pcipit᷑. Sed idẽ loquit᷑: Bonu ẽ carnẽ nõ mãducare. comedãt cames:qui
carnibus ſeruiunt. quoꝶ feruordeſpumat in coitu: eoꝶ & inteſtina carnibus repleantur. Tu uero nihil habeas
tã neceſſe: ꝗᷓ ieiuniũ perſeuerare. pallor & ſordes tuæ gẽmæ ſũt. Igitur cũ mihi dixeris cur porcuscreatus ẽ ſta
tim tibireſpõdebo pueroꝶ more certãtiũ: Cur uipere & ſcorpii? nec deu ſupfluoꝶ iudicabis artificẽ: cum pluri
mæ & beſtiæ & uolucres ſint: quas tuæ fauces recuſant. Sed ne cõtẽtioſũ hoc& pugna magis uideat eſſe ꝗᷓ ue
rũ:audi iccirco ſues & apros & reliquas animãtes creatas: ut milites & athletæ nautæ metallorũq; foſſores: cæ
teri duro operi mãcipati haberẽt cibos: qbus fortitudo corporũ neceſſaria ẽ: qportãt arma & cibaria. q pugnis
& calcibus ſua ſuicẽ mẽbra debilitãt:qui remos trah ũt:quoꝶ latera ad clamãdũ dicẽdũq; ualida: ꝗ ſubuertũt
mõtes: & ſub ſudore & ibribus dormiuũt. Sed ꝗd ad nos: quoꝶ cõuerſatio in cælis ẽ/ Cæteꝶ nĩa religio nõ athle
tã:nõ nautas: nõ milites: nõ foſſores: ſed ſapiẽtiæ erudit ſectatorẽ: q ſe dei cultui dedicauit: & ſcit cur creatus
ſit: quo uerſet᷑ in mũdo: quo abire feſtinet. Vnde & apoſtolus loquitur quando infirmor: tunc potens ſum:
& ſi exterior noſter homo corrumpitur: ſed interior renouat᷑ de die in diem: & cupio diſſolui & eſſe cum Chii/

= — — —-- —G——U

— ,0—

n ſto. & carnis curã ne feceritis: quod ꝙ; ſine qᷓtuor ſeſibus uiuere poſſmus.i.ſine aſpectu:auditu: odoratu: atq;
tare cõplexu. Abſq; guſtu autẽ & cibis ĩpoſſibileẽ humanũcorpus ſi ubſiſtere. Adeſſe ergo debet rõ: ut tales & tãtas
hori ſumamus eſcas: ꝗbus nõ oneret᷑ corpus: nec libertas aĩæ p̃grauet᷑.qa & comedẽdũ ẽ:& deãbulãdũ:& dormiẽ/
pbir dũ:& digerẽdũ: & poſtea ĩflatis uenis ĩcẽtiua libidis ſuſtẽtãtur. Sũt qdẽ ſenſus nr̃i portæ: p q̃s ad aĩam noſtrã
Gnr ſeæculi blãdimẽta deſcẽdũt: & pꝗᷓs ſenſus carnis ĩtroeũt. p quas niſi late ſtrage facta uiã uirtutibus potius ꝗᷓ im
ſtiin pietate fecerimus: nunꝗᷓ ad regẽ pietatis puenire poterimus. Dicat enĩ unuſꝗſq; quo dolet:ego loquor cõſcien
Dhon tiã meã. Scio mihi abſtinẽtiã & nocuiſſe ĩtermiſſam: & pfuiſſe repetita. nec tales ergo accipiam us cibos: quos
ſons aut difſiculter digerere. aut comeſtos magno partos & pditos labore doleamus. Holeꝶ & pomorũ ac legumi
omok nũ & facilior apparatus ẽ: & arte ĩpẽdiiſq; coquoꝶ nõ ĩdigẽt: & ſine cura ſuſtẽtãt humanũ genus: moderateq;
men cõſũptus: qa necauide deuorat᷑: qd irritamẽtũ gulæ nõ habet:leuiori digeſtiõe decoꝗtur. Neq; enĩ uno & duo
Ai, bus cibis hiſq; uilibus uſq; ad ĩflationẽ uẽtris oneret᷑: quæ diuerſitate carniũ & ſaporis delectatiõe cõcipit᷑: &
ed ad eſũ ſui expleta eſurie ꝗᷓſi captiuos trahũt. Vnde & morbi ex ſaturitate nimia cõcitant᷑. Multiq; ĩpatiẽtiam
ldd gulæ uomitu remediãtur: & qd turpiter ĩgeſſerũt: turpius egerũt. Poſtꝗᷓ enĩ uenit xpᷣs in fine tẽpoꝶ: & reuol/
udetu uit o ad alpha.i.finẽ ad prĩcipiũ: ut ĩ prima ætate nõ orcũcidimur: nec repudiũ dare pmittimur: nec carnes co
ſpicere medimus. Hippocrates ĩ amphoriſmis docet craſſa & obeſa corpora: quæ creſcẽdi mẽſurã ĩpleuerit: niſi cito
kin⸗ ablatione ſanguinis minuãtur: paralyſim & peſſima morboꝶ genera parere. & iccirco eſſe neceſſariã dẽptionẽ

ut rurſus habeãt ĩ quæ poſſint creſcere.no enĩ manere in uno ſtatu naturã corpoꝶ:ſed aut creſcere aut decre/
ſcere:nec poſſe uiuere aĩal niſi creſcẽdi capax ſit. Vnde & Galienus ille doctiſſimus Hippocratis ĩterpres Ath/
letas quoꝶ uita & ars ſagina ẽ:dicit in exhortatiõe medicinæ:mec uiuere poſſe diu:nec ſanos eſſe:aĩaſq; eoꝶ ita

nimio ſãguĩe & adi pibus ꝗſi luto ĩuolutas: nihil tenue: nihil cæleſte:ſe ed ſem de camibus & ructu & uẽtris in
Lidn gluuiæ cogitare. Diogenes tyrãnos & ſir ubuerſiões urbiũ bellaq hoſtilia uel ciuilia nõpro ſimplici uictu holetꝶ
Wõ pomorũq;: ſed pro carnibus epularũq; delitiis aſſerit excitau. quodq; mirãdũ ſit Epicurus uoluptatis aſſertor .
ie oẽs libros ſuos repleuit holeribus & pomis & uilibus cibis dicẽs ita eſſe uiuendu: qa cames & exqſitæ epulæ in
gik gẽti cura acmiſia pparãtur: maiorẽq; Pœnã habeãt inquirẽdo ꝗ uoluptatẽ in abutẽdo . bibere g& comecere nõ
in delitiaꝶ ardorẽ debet excitare: ſed ſitim famẽq; reſtĩguere. Qui carnibus ueſcutur: ĩdigẽt etiã his quæ ſũt car/
kue niũ · ꝗ autẽ ſimplici uictu utũtur: eos carnes no recipe. Sapiẽ tiæ ergo operã dare nõ poſſumus:ſi mẽſæ abun⸗
lsti dãtiã cogitemus: quæ labore nimio & cura indigent: cito expler naturæ neceſſitas: frigus ſi implici ueſtitu: & fa
mes cibo expelli põt. Delitiæ & epulaꝶ uarietas fomẽta ſut auaritiæ: qd ſiqs exiſtimat ſe abudãtia ciboꝶ po
Nn tionũq; pfrui: & uacare poſſe ſapiẽtiæ: hoc ẽ uerſari ĩter delitias: delitiarũ uitiis nõ teneri ſeipſũ decipit. Senſus
* noſterillud cogitat: qd uidet: audit: odorat᷑: guſtat: attrectat. & ad eius trahit᷑ appetitũ: cuius capit᷑ uoluptate
a Difficile ĩmo ĩpoſſibile ẽ diuitiis & uoluptatibus affluẽtes nõ ea cogitare quæ gerimus.fruſtraq; qdã ſimulat
euuu ſalua fide & pudicitia & ĩtegritate mẽtis ſeabuti uoluptatibus. Cuũ cõtra naturã ſit corpus uoluptatũ ſine uo/
14 luptate pfrui. Sẽſus corpoꝶ quaſi equi ſũt ſine rõne currẽtes. Aĩa uero ĩ aurigæ modũ retinet frena currentiũ
1 Grãdis exultatio aĩæ ẽ:cũ paruo cõtẽtus fueris:muũdũ habere ſub pedibus:& oẽm eius potẽtiã:epulas:libidĩes
ꝓpter quæ diuitiæ cõparãtur uilibus mutarecibis: & groſſiori tunica cõpẽſare. Tolle epulaꝶ & libidis luxuriã
4 nemo qret diuitias: quaꝶ uſus aut in uẽtre aut ſub uẽtre ẽ. Qui ægrotat nõ aliter accipit ſanitatẽ:niſi tenui ci
1 bo & caſtigatiõe uictus. qbus ergo cibis recipit᷑ ſanitas: his & uari põt: ne ꝗs putet morbos holeribus cõcitari.
i Si autẽ uires holera nõ miniſtrãt: quæ naſcũtur & aluturin carnibus: qd ẽ ſapiẽti uiro & philoſopho Chriſti
2 tãtã habere fortitudinẽ? quæ athletis & militibus neceſſaria ẽ: quã cũ habuerit ad uitia puocet. Illi arbitrant᷑
i⸗ carnes ſanitati cõgruas: ꝗq uolũt abuti libidine: & in cænũ demerſi uoluptatũad coitũ ſemp exæſtuãt. Chriſti
ſi ano ſanitas abſq; uiribus eximiis neceſſaria ẽ. nec turbare nos debet: ſi rari ſũt huius ppoſiti ſectatores:qa rari
S ſũt & amici boni & fideles & pudici & cõtinẽtes:ſemꝑq; uirtus rara ẽ. Legimus quoſda morbo articulariorum
ni & podagræ humoribus laborãtes ꝓſcriptiõe bonoꝶ ad ſimplicẽ mẽſã & ad paupꝑes cibos redactos coualuiſſe.
2 caruerãt eni ſollicitudie diſpẽſandæ domus: & epulaꝶ largitate: quæ & corpus frãgũt & aĩam. Irridet Hora
n tius appetitũ ciboruũ: q cõſũpti relĩquũt pœnitẽtia: ſed etiã exuiliſſimis cibis uitãda ſatietas. Nihil eniĩ ita obru
e it animũ: ut plenus uenter & æſtuãs:& huc illuc ſe uertẽs:& in ructus & increpitus uẽtoꝶ efflatiõe reſi pirans.
ui Quale autẽ illud ieiuniũ aut qualis refectio poſt ieiun iũ:cu pridianis epulis diſtẽdimur: & guttur noſtrũ me
5 ditatoriũ efficit᷑ laterinarũ. Dũq; uolumus ꝓlixioris inediæ famẽ quærere: tãtũ uoramus: quãtuũ uix alterius
ſta diei nox digerat. Itaq; nõ tã ieiuniũ appellãdu eſt: ꝗᷓ crapula ac fetens & moleſta digeſtio.
uti ¶ De abſtinẽtia philoſophoꝶ antiquorum ſacerdotũ aliorũq; ſanctoꝑꝶ. ¶ Cap̃.xiii.
ve Icearchus in libris antiquitatũ & deſcriptione Græciæ refert ſub Saturno cum omnia humus funde
c — ret: nullum comediſſe carnes: ſed uniuerſos uixiſſe frugibus & pomis: quæ ſpõte terra gignebat. Che
nis remon quoq; ſtoicus uir eloquentiſſimus narrat de uita antiquorum ægypti ſacerdotũ: q omnibus
t muũdi negociis curiſq; poſtpoſitis ſemper ĩ templo fuerint: & reꝶ naturas cauſaſq; rõneſq; ſydeꝶ contẽplati
e ſint:nunꝗᷓ ſe mulieribus miſcuerint: nunꝗ cognatos & propinquos nec liberos quidẽ uiderint: & ex eo tem
6 pore quo cœpiſſent diuino cultui deſeruire: carnibus & uino ſemper abſti nuerint propter tenuitatem ſen/

1 ſus:& maxĩe ꝓpter appetitus libidinis: quæ ex his cibis & ex hac potiõe naſcũtur. pane uero nõ ueſcebãtur: ne

onerarẽt ſtomachũ: & ſiquãdo comedebãt tõſũ pariter iſopũ ſumebãt in cibo: ut eſcã grauiorẽ illius calore de
coꝗrẽt. Oleũ tm ĩ holeribus nouerãt. Verũ & ipſũ parũ ꝓpter nauſeã & aſ peritatẽ guſtus leniẽdã. Quid loq̃r
inꝗt de uolatilibus: cũoua quoq; pro carnibus uitauerint & lac? quoꝶ alterũ carnes liqdas: alterũ ſi ãguinẽ eſſe
dicebãt colore mutato. Cubile eis de foliis palmarũ cõtextũ erat: Scabelluũ accliue ex una parte obli quũ in ter/

ra pro puluillo capiti ſupponebãt: bidui triduiq; inediã ſuſtinẽtes: & humores corporis ꝗ naſcũtur ex ocio &

ex màſioe unius loci nimia uictus caſtigatione ſiccabãt. Itẽ Ioſephus ĩ ſecũda iudaicæ captiuitatis hiſtoria & ĩ
decimo octauo antiquitatũ libro tria deſcribit dogmata iudæoꝶ: Phariſæos: S aducæos. Eſſæos: quoꝶ nouiſſi
mos miris effert laudibus: ꝙ & uxoribus uino & carnibus ſemp abſtinuerint: & quotidianũ ieiuniũ uerterintĩ
naturã. Sup quoꝶ uita & cibo Philo uirdoctiſſimus ꝓpriũ uolumẽ edidit. Eubulius narrat apud pſas tria ge
nera magoꝶ. quoꝶ primos ꝗ ſũt doctiſſimi & eloquẽtiſſimi excepta farina & holere nil amplius ĩ cibo ſume/
re. Orpheus quoq; in carmine ſuo eſum carniũ penitus deteſtat᷑. Pythagoræ etiã Socratis Antiſthenis & reli

quoꝶ frugalitatẽ referrẽ in cõfuſionẽ noſtrã:niſi & lõgũ eſſet: & ꝓprii opis ĩdigeret. Vt ꝗ pauptatẽ apoſtolosꝶ

& crucis duriciẽ aut neſciũ aut contẽnũt: imitẽtur ſaltẽ gẽtiliũ pauptatẽ. Ad ea uenio quæ Aſella poſt duode
cimũ annũ ſudore pprio elegit:arripuit: tenuit: cœpit: ĩpleuit: unius cellulæ clauſa anguſtiis latitudine paradi

ſi fruebat᷑. Idẽ terræ ſolũ & oratiõis locus extitit & qetis. Ieiuniũ habuit pro ludo: inediã pro refectiõe.& cũ eã
9 P P

nõ ueſcẽdi deſideriũ: ſed humana cõfectio ad cibũ traheret: pane & ſale & aqua frigida cõcitabat magis eſunẽ
ꝗ reſtrĩgebat: & opabat᷑ manibus ſciẽs ſcriptũ eſſe: Qui nõ laborat nõ mãducet. & ita ad ꝗnquagenariã pue/
nit ætatẽ. ut nõ doleret ſtomachus: nõ uiſcerũ cruciarer incuria: nõ ſic ea humus iacẽtia mẽhra cõſtrĩgeret:non

ſacco aſperata cutis fetorẽ aliquẽ ſitũq; cõtraheret: ſed ſana corpore: animo: ſanior ſolitudinẽ putabateſſe de
litias: & in urbe turbida ſueniret heremũ monachoꝶ. Paulo quoq; cibũ & ueſtimẽta palma pᷣbebat: &ne cuii/
poſſibile uideat᷑: Ieſũ teſtor & an gelos eius ꝙ in parte heremi: quæ iuxta Syriã ſaracenis cõiũgit᷑: monachũ ui

di: ꝗ ꝑ triginta annos incluſus hordeaceo pane & lutulẽta aqua uiuebat. Alter in ciſterna ueteri P dies ſingulos

qnq; caricis ſuſtẽtabat᷑. Vnde ſi mihi dũs optionẽ daret:multo magis eligerẽ tunicã Pauli cũ meritis:ꝗᷓ regum

Purpuras cũ regnis ſuis. Quid ti nos uẽtris animalia tale unꝗᷓ fecimus: quos ſi uel ſecũda hora legẽtes inuene
rit oſcitamus:manu faciẽ defricãtes:coõtinemus ſtomachũ:& quaſi poſt mult laborẽ mũdialibus rurſus ne

gociis occupamur. Prætermitto prãdia: qbus mẽs onerata pᷣmit᷑. Pudet dicere prudẽtiã ſalutãdi: qua aut ipſi

quotidie ad alios pgimus: aut ad nos ueniẽtes cæteros expectamus. Deinceps iturad uerba:ſermo terit᷑: lacera
mur abſentes: uita aliena deſcribit᷑: & mordẽtes cõſumimurabĩiuicẽ. Tales nos cibus occupat & dimittit. Cũ
uero amici receſſerint: ratiocinia ſupputamus. Nũc ira pſonã leonis nobis inducit: nuũc cura ſi upflua in annos
plurimos duratura pcogitat. Nec recordamur euigeliidi
p̃paraſti cuius erũt: Necuero noc dicẽs cõdẽno cibos: quos deus creauit ad utẽduũ cũ gratiaꝶ actiõe: ſed iuueni

bus ĩcẽtiua eſſe aſſero uoluptatũ. Nõ ætnæi ignes: nõ uulcania tellus:nõ ueſeus olympuſq; tantis ardoribus

æſtuãt: ut iuueniles medullæ uino plenæ dapibus ĩflãmatæ. Auaritia calcatura plæriſq;: & cum marſupio de

ponit᷑. Maledicã linguã ĩdictũ ſilẽtiũ emẽdat: cultus corporis:& habitus ueſtiũ unius horæ ſpatio cõmutatur
Oia alia peccata extrinſeca ſũt:& qd foris ẽ facile abiicit᷑. Sola libido inſita ẽ: & quadã lege naturæ in coitum
geſtit erumpere. Grandis igitur uirtutis eſt & ſollicitæ diligẽtiæ ſuperare quod natus ſis: & in carne non carna

liter uiuere. —=
¶De temperatis ieiuniis. Cap.xiiii.
Antũ tibi ieiunioꝶ aſſume: quãtũ ferre potes. diuerſus ẽ enĩ hoĩum ſtomachus. Alii amaris: alii dul
t cibus: alii auſterioribus: alii leuibus delectãtur cibis. Ideo nõ tibi ĩmoderata ĩ peramus ieiunia & enor

mẽ ciboꝶ abſtinẽtiã: ꝗqbus corpora delicata frãgunt᷑ Philoſophoꝶ quoq; ſententia ẽ moderatas eſſe
uirtutes:excedẽtia modũ atq; mẽſurã ĩter uitia reputari. Vnde & unus de ſeptẽ ſapientibus Neqd ait nimis.

Noui eni ego in utroq; ſexu propter nimiã abſtinẽtiã cerebn ſanitatẽ in ꝗbuſdã fuiſſe uexatã:p̃ᷣſertĩ q in hu
midis & frigidis habitauere cellulis. ita ut neſcirẽt qd agerẽt: quo ue ſe uerterẽt: qd loqui: qd tacere deberent.
Sic ergo debes ieiunare: ut nõ palpites: & reſpirare uix poſſis. ſed ut fracto corporis appetitu: nec in lectione:

nec in pſalmis: nec in uigiliis ſolito qd minus facias. In ieiunio nõ pfecta uirtus: ſed cæterarũ uirtutũ fũlamẽ
tũẽ & ſanctificatio atq; pudicitia: & ſine qua nemo uidebit deũ. Nachriſtus pro animi uoluntate omnia ĩ ac
ceptum refert. Diſplicent nãq; in teneris maxime ætatibus longa & immoderata ieiunia: ꝗqbus iungutur heb

domades: & in oleũ cibo ac pomauetantur. Experimento didici aſellũ in uia cũ laſſus fuerit diuerticula quæ
rere. Hoc eni in ppetuo ieiunio pᷣceptũẽ: ut lõgo itinere uires ppetes ſu pent᷑:ne ĩ pᷣma mãſiõe currẽtes corrua
mus ĩ mediis. Cæteꝶ in qᷓdrageſima cõtinẽtiæ uela pãdẽda ſũt: & tota aurigæ retinacula equis laxanda pꝓpe/
rãtibus: ꝗqᷓꝗᷓ alia ſit cõditio ſæculariũ: alia monachoꝶ. Sæcularis homo in quadrageſima uentris ingluuiẽ deco
quit: & in coclearũ morem ſucco uictitãs ſuo futuris dapibus ac ſaginas aliquãtulũ parat. Monachus ĩ qua

drageſt ima ſuos dimittat equos: ut ſibi mem inerit ſem p eẽ currẽdũ. Finitus labor: ĩfinitus moderator ẽ. Ibi

enĩ reſpiramus: hic Feperud intedimus. Sictũ comedas: ut ſtati poſt cibũ poſſis legere orare & pſallere. Ideo
ſint tibi caſta ſimplicia moderata & nõ ſuperſtitioſa ieiunia. Sed ꝗd ꝓdeſtoleo nõ ueſci: & moleſtias quaſdã
difſicultateſq; ciborũ ꝗᷓrere: Caricas: piper: nuces: palmaꝶ fructus: ſimilã: & mel: & tota hortoꝶ cultura ue/

n

icẽtis: Stulte hac nocte auferẽt aĩſam tuã a te:quæ aũt

gu⸗
te.
ſoe

— — KR.0/4—

in xat᷑: ut cibario pane nõ ueſcamur: & dũ delitias ſectamura regno cæloꝶ retrahimur. Nec ſi bid uo eur triduo
ini “S ieiunaueris putes te nõ ieiunãtibus eſſe meliorẽ. Tui iunas & iraſceris: ille comedit & forte blãdit᷑. Iu uexati
nie onẽ mẽtis & uẽtris eſuriẽ ieiunãdo digeris: ille moderatus alit᷑: & gratias agit deo Vnde quotidie clamat Eſai/
ntt, as: Nõ tale ieiuniũ elegi dicit dñs. Et iteꝶ in diebus ieiunioꝶ ueſtroꝶ ſĩueniũtur uolũtates ueſtræ: & oẽs qui ſub
aA poteſtate nia ſũt ſtimulatis: ĩ iudiciis & litibus ieiunatis: & pcutitis pugnis humilẽ: ut ꝗd mihi ieiunatis Qua
S le illud põt eſſe ieiuniũ: cuius irã nõ dicã nox occupat: ſed luna integra derelinqt? Teipſũ cõſiderãs noli in alte
nouſt rius ruina: ſed in tuo ope gloriari: nec illoꝶ tibi exẽpla ꝓponas: qcarnis curã faciẽtes poſſeſſionum redditus &
tennti quotidianas domus ipẽſas ſupputãt. Nec enĩ undecim xpi apoſtoli Iudæ ꝓditiõe ſũt fracti. nec Philegio &
age Arlexãdro naufragiũ faciẽte cæteri a curſu fidei ſubſtiterũt. Cõuiuia quoꝙ; tibi ſũt uitãda ſæculariũ: maxime
ſume/ eoßᷣ ꝗ honoribus tumẽt. Nã pinguis uenter nõ gignit ſenſũ tenuem. Docet Eſopi fabulã pplenũ nimis uẽtrẽ
6Ai p anguſtu foramẽ egredi nõ ualere. Quoſcũq; nãq; formoſos: calamiſtratos: crine cõpoſitos: uel buccis rubẽ
ſelg tibus uideris: de armẽto Iouiniani ſũt: iter quos gruniũt ſues. De noſtro grege triſtes: pallidi: ſordidati: & qua-
ucd. ſi pegrini huius ſæculi licet ſmone careãt: habitu loquũtur & geſtu. Heu mihi: qa pegrinatio mea ꝓlõgata eſt
NeI uunge ſaccus & ieiuniũ arma ſũt pœni tẽtiæ: & alia peccatoꝶ. & ſi eduobus neceſſariis unũ eſt ſubtrahẽdũ: ma/
Acüei giꝛs eligã ieiuniũ abſq; ſacco:ꝗᷓ ſaccũ abſq; ieiunio. At uero hi ꝗbus pœnitẽtia pᷣcipit᷑ cõſequẽter ad ieiuniũ ſac⸗
eſurni cũ copulãt. Nõ ꝗdẽ ſanat oculũ quod calcaneo adhibet᷑. Ieiunio paſſiones corporis:oratiõe peſtes ſanãdæ ſũt
ipue⸗ mnẽtis. Igit pieiuniũ oſtẽdit᷑ nos poſſe ire in paradiſu: unde ꝑ ſaturitatẽ fueramus eiecti. Nã ieiuniũ curat uul
tnon: nera deßnqustiscutatoſqh ſanctificat.
ſede OWYSU De contẽplatione oratione & lectione. (C apᷣ. xv.
eci ⸗ . monachus eſſe uis: nõ uideri: habeto curã nõ rei familiaris: cui renũciãdo hoceſſe cœpiſti: ſed animæ
cnün tuæ. ama ſcientiã ſcripturaꝶ: & carnis uitia nõ amabis. corpus pariter animuſq; tẽdãtur ad dñm. ſic
neule teipſũin cælo aĩo geſtiẽte procures: ut dũ corpore moraris in terrã: iã ad chriſtũ mẽte puenias. Aſſue-/ .
ngun ſcas quoq; ad oratiões & pſalmos nocte cõſurgere: mane hymnos canere: T ertia: ſexta: nona hora ſtare in acie
Nee quaſi bellatorẽ chriſti: accenſaq; lucerna reddere ſacrificiũ ueſpertinũ. Sic dies tranſeat: ſic nox inueniat laborã
Se tẽ. Orationi lectio: lectioni ſuccedat oratio. pcipue ea quæ ſancti faciunt: in cõſpectu dei faciut: & pleniorem
ti ſcientiã dei accipiũt:& plenius diuinis ĩbuti ſunt diſciplinis. Si tamẽ ægrotus & æſtuãs febribus aquã frigidã
ean poſtulet: & dicat ad medicũ: Vim patior: crucior: exanimor uſq;quo mediceclamabo: & nõ exaudies& reſpõ
,Ci deat ſapiẽtiſſimus & clæmẽtiſſimus medicus. Scio quo tẽpore debeã dare quod poſtulas: nõ miſereor modo:
nos quia mißicordia iſta crudelitas ẽ:& uoluũtas tua cõtra te petit. Ita dns noſter ſciẽs clæmẽtiæ ſuæ põdera atq; mẽ
“Wü ſuras ĩterdũ nõ exaudit clamãtẽ: uteũ ꝓbet:& magis ꝓuocet ad rogãduũ: & quaſi igne excoctu iuſtiorẽ & purio
* rẽ faciat. Ad orationẽ nocte cõſurgẽtẽ nõ indigeſtio cibi ructu faciat: ſed inanitas. Nã quidã uir ĩter paſtores
W eximius: Sicut fumus inqt fugas apes:ſic indigeſta ructatio auertit ſpũs ſancti chanſmata. Ructus autẽ dicit᷑

e⸗ proprie digeſtio cibi: & cõcoctaꝶ eſcaꝶ in uẽtũ efflatio. Quomò ergo iuxta qualitatem ciboꝶ de ſtomacho ru
ctus erũpit: & uel boni uel mali odons flatus indiciũ ẽ: Ita ĩterioris hoĩs cogitatiões uerba ꝓferũt: & ex abũdan

n . tia cordis os loqtur. Iuſtus comedẽs replet aĩam ſuã. cũq; ſacris doctrinis fuerit ſatiatus: de boni cordis theſau
4 ro ꝓfert ea quæ bona ſũt. Crebrius lege & diſce ꝗᷓplurima: & tenẽte te codicẽ ſõnus obrepat: & cadẽtẽ faciẽ pagi
na ſãcta ſuſcipiat.& ꝗᷓᷓ apoſtolus ſemper orare nos iubeat: & ſanctis etiã ipſe ſõnus oratio ſit: tamen diuiſas
orãdi horas debemus habere: ut ſi aliquo fuerimus ope detẽti: ipſũ nos ad officiũ tẽpus admoneat. nec cibi an
l te ſumãturniſioratiõe pᷣmiſſa. nec recedat᷑ a mẽſa: niſi referãtur gratiæ creatori. Egrediẽtes hoſpitiũ armet ora
tio: & egrediẽtibus occurratoratio ante ꝗᷓ ſeſſio. nec prius corpuſculũ reqeſcat ꝗᷓ aia pauſeat. Ad oẽm actũ:ad
not oẽm ĩceſſũ manus pingat crucẽ.Dominicis diebus orationi & lectiõi uacet᷑.quod qdẽ in omni tẽpore cõpletis
ſe opuſculis faciãt. Quotidie de ſcripturis ſãctis aliquid dicat᷑. Prouidẽdũ etiã ut diẽ ſolẽnẽ nõ ta ciboꝶ abũdan
n / tia ꝗᷓ ſpiritus exultatiõe celebremus. ꝗa ualdeabſurdũ ẽ nimia ſaturitate uelle martyrẽ honorare: quẽ ſcias deo
u prlacuiſſe ieiuniis. Sacerdotes quoq; pro oĩbus orare debẽt: & ſolẽt: quoꝶ elemoſynas oblationeſq; recipiunt.
Nt. Sope ĩ manibus tuis diuina ſit lectio & crebræ orationes: ut omnes cogitationum ſagittæ: quibus adoleſcen/
nee tiea percuti ſolet: huiuſcemodi clypeo repellãtur. quoniam difficile immo ĩpoſſibile ẽ pturbationũ uitiis ca/
me rere quẽpiã. Nã frequẽs lectio & quotidiana meditatio ſolet magis labor mẽtis eſſe ꝗᷓ carnis. Quò enĩ qd ma
lar nu & corpore fit: manus & corporis labore cõplet᷑: ita qd ad lectionẽ ptinet magis mentis ẽ labor. litteræ nãq;
neb marſupiũ nõ ſequunt᷑: ſudoris tñ comites ſunt & laboris: ſociæ ieiunioꝶ nõ ſaturitatis: cõtinẽtiæ nõ luxuriæ.
ur Vñ ꝗdã Origenis diſcipulus dixit nunꝗᷓ ſe cibũ Origenepſente ſine lectione ſũpſiſſe: nunꝗᷓ eueniſſe ſõnũ niſi
I unus e fratribus ſacris litteris perſonaret. Edentes autẽ cucullis capita ſua uelent: ne alter alterum aſpiciat mã
d/ ducantem: ne loqui quicꝗᷓ liceat dum manducãt. Igitur quando comederis: cogita ꝗ ſtatim ubi orandumaili
MxM0 co legendum ſit. De ſcripturis ſanctis habeto fixũ uerſuum numerum. Iſtud penſum domino tuo redde. nec
1242 ante membra quieti concedas:ꝗᷓ palladium pectoris tui hoc ſub tegmine compleueris pe ſt ſanctas ſcripturas
EKE doctorum hominum tractatus lege: eorum dumtaxat: quoꝶ fides nota eſt. quoniam eruditio timorem cre
do t: im peritia confidentiam. Sed tunc ſcriptura proderit legenti: ſi quod legerit opere compleatur. Illorum
2 igitur tractatibus: illorum delecteris ingeniis & libris: quorum pietas fidei non uacillat. Cæteros ſic lege

ut magis iudices ꝗᷓ ſequaris. Caueas oĩ apocrypha:& ſiquãdo ea nõ ad dogmati ueritatẽ legere uolueris: ſcias
nõ eoꝶ eẽ quoꝶ titulis p̃ᷣnotãtur. multaq; ĩ his & mixta uitioſa. & grãdis prudentiæ ẽ auꝶ ĩ luto qᷓrere. Quid
enĩ facit cũ pſalterio Horatiuscũ euãgeliis Maro?cũ apoſtolo Cicero?: Quæ ſecuritas Iꝰcis ad tenebras? Neer
go legas philoſophos: oratores: poetas: ne in eoꝶ lectione reqeſcas. ne nobis blãdiamur. Si his ſcripta ſunt nõ
credimus: cũ alioꝶ cõſciẽtia uulneret᷑: & putemur ꝓbare:quæ du legimus nõ reprobamus. Abſit ergo ut de ore
chriſtiano ſonet Iuppiter oĩpotẽs:& me Hercule:& me Caſtor: & cætera magis portẽta qᷓ numĩa. At nũc etiã
ſacerdotes dei omiſſis euãgeliis & ꝓphetis uidemus comœdias legere: amatoria bucolicoꝶ uerſuũ uerba cãtare

tenere Virgiliũ:& id qd in pueris neceſſitatis ẽ: crimẽ in ſe facere uoluũtatis. Sciẽtia autẽ pietatis eſt noſſe egere

ſcripturas: ꝓphetas ĩtelligere: in euãgelio credere: apoſtolos nõ ignorare. Nec putemus in uerbis ſcripturaꝶ eẽ
euãgeliũ: ſed ĩ ſẽſu.nõ ĩ ſupficie: ſed ĩ medulla.nõ in ßmonũ folus:ſed in radice rõnis. Si qd autẽ ignoras:ſiqd
de ſcripturis dubites: ĩterroga eũ quẽ uita cõmẽdat: excuſat ætas: fama no reprobat. aut ſinõ ẽ q poſſit expone
re: melius ẽ aliqd neſcire: ꝗᷓ cũ piculo diſcere. Memẽto qa ĩ medio laqoꝶ ambulas. Malo enĩ apud te uerecũdiã
parũper ꝗᷓ cauſã piclitari.ꝗ tñ quod nouit ĩterrogat nõ modo diſcẽdi:ſed ſtudio co gnoſcẽdi an nouerit ille
reſpõſurus ẽ i ſimilitudinẽ phariſæoꝶ: no quaſi diſcipulus ſed quaſi tẽtator accedit.plæriq; etiã detractorum
dũ uerba ſacri eloquii plus ꝗᷓ debẽt diſcutiũt:ĩ carnalẽ ĩtellectũ cadũt. Indiuinis autẽ ſcripturis & libris melius
ẽobſcura relinqꝗre ut ſũt: ꝗᷓ aliquid temere uel praue imitari quod neſcias. Sũt quoq; nõnulli ꝗ ru gata fronte:
demiſſo ſupcilio: uerbiſq; trutinatis auctoritatẽ doctoꝶ ſibi uendicãt.nõ ꝙ ipſi dignum aliqd arrogãtia no/
uerint: ſed ꝙ ſimplices fratres qᷓdã uidẽtur ſui cõparatiõe neſcire. Euenit etiã ĩterdũ: ut cũ modicũ ſcientiæ qs
habuerit:elatus in ſupbiã diſcere deſiſtat: & paulatim eo ꝙ nihil addit᷑ ſubtrahit᷑: ut uacuũ diſciplinis penitus
remaneat: ferrũq; qd acutũ erat hebetet᷑. Sed & iã ꝓpheta horrere eloquẽtis ẽ:nõ xpᷣm ſape ſapiẽtis: iniuriã fe
ciſſe uirtutis: aliena poſſidere potẽtiæ: ĩnocẽtẽ circuenire aſtutiæ: humilẽ deſi pexiſſe nobilitatis. Sic erroribus
plena ſũt oĩa: & ad hoc uſq; ueritas obſcurat᷑: ut ĩ mortis gremio iacuiſſe beatitudo dicat.. Nobis uero nil pla
cet niſi quod eccleſiaſticũ ẽ: & qd publice ĩ eccleſia nõ timemus. in his tñ ita facere ſolemus. Quãdo enĩ philo
ſophos legimus: quãdo ĩ manus noſtras libri ueniũt ſapiẽtiæ ſæcularis: ſiqd in eis utile reperimus:ad noſtrũ
dogma cõuertimus. Siqd uero ſi upfluũ de idolis: de amore: de cura ſæculariũ reꝶ hæc radimus: his caluitium
iducimus: hæc unguiũ ferro acutiſſimo deſecamus. Referã tibi nãq; meæ ĩfœlicitatis hiſtoriã. Cũ ante annos

plurimos domo:parẽtibus: ſororibus: cognatis: & ꝙ his difficilius ẽ cõſuetudine lautioris cibi: ꝓpter cælorũ
me regna caſtraſſẽ: & hieroſolymã militaturus pgerẽ: bibliotheca quã mihi ſũmo ſtudio cõfecerã carere nõ po

terã. Itaq;ʒ miſer ego lecturus Tulliũ ieiunabã: & poſt noctiu crebras uigilias: poſt lachrymas quæ pᷣteritorum

recordatide peccatoꝶ ex ĩtimis uiſceribus fluebat: Plato ſumebat᷑ in manus. ſiqn in me metipo reuerſus ꝓpphe

tã legere cœpiſſẽ mo horrebat ĩcultus. & quia lumẽcæcis oculis nõ uidebã: nõoculoꝶ putabã cul pã eẽ ſed ſo
lis. Hũq; ita me antiquus ſpẽs illuderet:ĩ media ferme qdrageſima medullis ĩfuſa febris corpus ĩuaſit exhau
ſtũ: & ſine ulla reqe qd dictu quoq; ĩcredibile ſit: ifœlicia mẽbra depaſta ẽ: ut oſſibus uix hærerẽ interim pa/⸗
rãtur exeqæ: & uitalis aĩæ calor toto iã corpore frigeſcẽte in ſolo tepẽte pectuſculo palpitabat. Tũc ſubito ra
ptus in ſpũ ad tribunal Chriſti ptrahor. ubi tãtũ lumis erat: ut excircuſtãtiũ claritate fulgoris ſic piectus ĩ ter
rã ſurſũ aſpicere nõ au derẽ. Interrogatus cõditionẽ: chriſtianũ me eſſe reſpõdi. & ille ꝗ pᷣſidebat mẽtiris ait. Ci
ceronianus es nõ chriſtianus. Vbi enĩ eſt theſaurus tuus:ibi & cor tuũ. Ilico obmutui: & ĩter uerbera quibus
iã cædi me iuſſerat: ego conſcientiæ magis igne torquebar: illum mecũ uerſiculũ repetens: In inferno quis con
fitebitur tibi? Clamare tñ cœpi: & eiulãs dicere. Miſerere mei dne miſerere mei. Hæc uox ĩter flagella reſonabat
Tãdẽ ad pᷣſidẽtis genua prouoluti ꝗ aſtiterant pᷣcabantur: ut ueniã tribueret adoleſcẽtie: & errori locum pœ/
nitẽtiæ daret: exacturus deĩde cruciatũ: ſi gẽtiliũ aliquãdo litteraru libros legiſſẽ. Ego ꝗ in tãto conſtrictus ar-
ticulo uellem etiã maiora promittere: deierare cœpi: & nomẽ eius obteſtãs chreie⸗ omine ſi unꝗᷓ habueto co
dices ſæculares: aut ſi legero te negaui. In hæc ſacramẽti uerba dimiſſus reuertor ad ſuperos:& mirantibus cũ
ctis oculos aperui tãto lachrymaruũ ibre perfuſos: ut incredulis fidẽ facerẽ exdolore. Nec uero ſ. opor ille fuerat
aut uana ſomnia:quibus ſæpẽ deludimur. Teſtis eſt tribunal illud: ante quod iacui: iudiciũ teſte eſt quod ti/
mui. ultra mihi nunꝗᷓ talẽ cõtingat incidere quæſtiõem. nam fateor uulneribus habuiſſe plenas ſcapulas: pla
gas ſenſiſſe poſt ſõnu. & tanto dehinc ſtudio diuina legiſſe: quanto mortalia ante non legeram. quodq; præ
ter pſalmorum & orationis ordinem quod tibi hora tertia ſexta nona ad ueſperum media nocte & mane ſem
per exercendum: ſtatue quot horis ſcripturã ſanctam ediſcere debeas: quato tempore legere: nõ ad laborem
ſed ad delectationem & inſtructionẽ animæ. Cũq; hæc finieris ſpatia: & frequẽter ad figenda genua ſollicitu/
do animi ſuſcitauerit. aut texenda cõpone: aut quæ ſunt texta reſpice: quæ errata rephende: que ſunt faciẽda
cõſtitue. Si tantis operum uarietatibus fueris occupatus: nunꝗᷓ tibi dies longi erunt. Sed quãuis æſtiuis tendã
tur ſolibus. breues uidebuntur quibus aliquid operis prætermiſſum eſt. Hæc obſeruans teipſum ſaluabis &
alios: & eris magiſter ſanctæ conuerſationis: multorumq; caſtitatem lucrum tuum facies. Dicas pſalmum
in ordine tuo: in quo non dulcedo uocis ſed mentis quæratur: ſcribente apoſtolo Pſallam ſpiritu: pſallam &
mente. Legat enim præceptum pſallite ſapiẽter. Nã clamorin ſcripturis nõ ẽ uocis ſed cordis. ſed nunqd uer
borum multitudine flecti deus uthomo poteſt. Nõ enim uerbis ſed corde orãdus eſt deus. Melior eſt ſeptem

l
nn
t
cie⸗
pu
min
nati
min
ſten

piti

nu
gei⸗
doe

ſui

iurſiis
e⸗Quic
Neer
ſuntnz
tde ore
nüetii
acätare
leleger
urage
brſigl
expone
recüdii
tileg
ctonum
melius
fionte
tin no⸗
tix 6
enitus
nnite
nbus
lpha
Phio
oſtrüä
tium
innos
lori
öpo
drum
phe
ecſo
hau
A
t2
ter

pſalmoꝶ decãtatio cũ puritate & ſerenitate & ſpirituali hilaritate: ꝗᷓ totius pſalterii modulatio pſalterii cum
anxietate cordis & triſtitia. Cãtor quoq; pellat᷑: ut noxius ac fidicinas & pſaltrias: & iſtiuſmodi quaſi mortife
ra ſyrenaꝶ carmĩa ꝓ turba ex ædibus. Sic autẽ erudiẽda ẽ aĩa:quæ futura ẽ tẽplũ dei: qd/ nihil aliud diſcat au
dire:nihil loqui niſi qd ad timorẽ dei ptinet: turpia nõ ĩtelligat: cãtica mũdi ignoret.nõ ſut cõtẽnenda quaſi
parua ſint:ſine ꝗqbus maiora cõſtare nõ poſſuũt. Græca narrat hiſtoria Alexãdrũ potẽtiſſimu regẽ orbiſq; do/
minatorẽ & ĩ moribus & ĩ inceſſu Leonidis pædagogi ſui nõ potuiſſe carere uitiis: ꝗbus adhuc paruulus fue/
rat ĩfectus. Dæmonuitaq; cibus ẽ carmina poetaꝶ: ſæculariũ ſapiẽtia: rhetoricoꝶ põpa uerboꝶ. Hæc ſua ho
mines ſuauitate delectãt: & dũ aures dulci modulatiõe currẽtibus capiũt: aſam quoq; penetrãt: & pectoris
ĩterna deuincũt. Verũ ubicũq; ſũmo ſtudio fuerint ac labore plecta:nihil aliud niſi inanã ſinũ & pᷣmonũ ſtre
pitũ ſuis lectoribus tribuũt. nulla ibi ſaturitas ueritatis: nulla iuſticiæ refectio repit᷑. Studioſi uero in fame ue
ri uirtutũ penuria ꝑſeuerãt. Mihi autẽ curæ nõ quid Ariſtoteles: ſed quid Paulus doceat. Ornat enĩ doctrinã
dei: ꝗq ea quæ cõditioni ſuæ apta ſũt facit: & ecõuerſo cõfũdit illã: cui cõditio ſua diſplicet. Monachus autẽnõ
doctoris ſed plãgẽtis habet officiũ:ꝗ uel ſe uel mũdũ lugeat: & dñi pauidus pᷣſtolat᷑ aduẽtũ: q ſciẽs ĩbecillitatẽ
ſuã: & uas fragile qd portat timet offẽdere: ne ĩpingat & corruat: & frãgat᷑: ſeq; monachũ eſſe nõ loquẽdo &
diſcurſãdo: ſed tacẽdo & ſedẽdo nouerit. Sit quoq; tibi mo ſilẽs: & ſilẽtiũ loquẽs: nec citus nec tardus ĩceſſus.
acunuſqſq; qn ad cõmunionẽ ĩgredit᷑:cũ cuculla tãtũ accedat. Habeãt qui uolunt ſuas oues: uaſe gẽmaro bi
bant:ſerico niteãt:plauſu populi delectẽtur: & p uarias uolũtates diuitias uincere nequeãt. nr̃æ diuitiæ ſũt ĩ le
ge dei meditari die ac nocte:pulſare ianuã: & ſæculi peũte calcare. Præparemus igit᷑ nobis fortitudinẽ: aſſuma
mus nobis pfectũ robur: ut ĩter erroꝶ tenebras & cõfuſionẽ in noctis ſciẽtia xp̃i lumẽ appareat.dieſq;nr nubẽ

habeat ptegẽtẽ: ut his ducibus ad terrã ſanctã puenire ualeamus. Quid enĩ eruditiõe melius?ꝗqd ſuauius di/

ſciplina?qꝗd dulcius domĩo? Si autẽ cõuiuiũ xp̃s:lectio xp̃s:qes xpᷣs:cogitatio xpᷣs. Quæ enĩ põt eſſe uita ſine

ſciẽtia ſcripturaꝶ: p quã etiã ipſe xps agnoſcit᷑ ꝗ cibi quæ mella ſũt dulciora: ꝗᷓ dei ſcire prudẽtiam? Sapiens

quoqʒ; nunꝗᷓ ſolus ẽ:habet ſecũ oẽs ꝗ boni ſũt & fuerũt:& animũ liberũ quocũq; uult trãſfert.qd corpore nõ
põt: cogitatiõe cõplectit᷑. & ſi hominũ inopia fuerit: loqturcũ deo:nec unꝗᷓ ẽ minus ſolus:ꝗᷓ cũ ſolus fuerit.Pri
ma nãq; ſapiẽtia ẽ caruiſſe ſtultitia: ſed ſtultitia caruiſſe nõ põt:niſi q ĩtellexerit illã. ſed uera qdẽ ſapientia eſt

nup factũ ſe noſſe: & ut ſic loquar in carne iuſtoꝶ ĩperfecta pfectio ẽ. Parũ tñẽ ſcire qd neſcitis: ſed prudentis

hominis ẽ noſſe mẽſurã ſuã: quã ꝗ ignorauerit ꝗᷓto ampliora ꝗᷓſierit: tãto magis ad ĩferiora collocabit᷑. Diſca
mus igitur in terris:quoꝶ nobis ſcientia perſeueret in cælis.
¶De uigiliis. M ¶ Cap̃. xvi.
Wagnũ ẽ fratres aptũq; prorſus ſ. atiſq; cõueniẽs de ſanctis uigiliis nuc dicere & pferre ſmonẽ:qũ ipſa lu
cubratio exigit᷑ a ſollicitis. Nox ecce ẽ caligo corporibus:nõ ſolũ hoĩ̃es:ſed etiã cunctos ĩ ſõno detinet
animãtes:ut reformatis niribue ſoporẽ poſſintdiuturnũ ſuſtinere laborẽ uiuẽtes. Bonus deus: qui

ita ꝓſpexit: ita cõſtituit: ut nõ exiturus ad opationẽ ſuã uſq; ad ueſperũ haberet uiſcariũ tẽpus:ĩ quo a duris

laboribus & multa fatigatiõe reqeſcere pᷣſtitit. Nouimus autẽ multos hominuũ: ut aut maioribus ſuis placeãt

aut ſibi aliqd peculiariter proſint noctis particulã ad aliquod opuſculum ſegregare:id pro lucro dicere quod
furati de ſopore ſuo operari potuerint. ASalomone uero laudat᷑ & fœmiĩa: quæ pẽſa & lanificium ad lucernã
uigilãter exercet. Addidit etiã quod ex hoc laus uiro eius ĩ portis & gloria magna naſcat᷑: quod ſi in carnalibus
inſtrumẽtis. i.uictui & ueſtitui neceſſariis quigilat nõ rephẽditur ĩmo laudat᷑: & mirari me fateor eẽ aliquos
q ſacras uigilias tã ſſ pirituali ope fructuoſas orationibus hym nis lectionibuſq; fœcudas aut ſupfluas æſtimãt
aut ocioſas: aut qꝗ his deterius ẽ ĩportunas. & qdẽ ſi ſũt hoĩes a nr̃a religiõe alieni: q iſta ſic ſentiãt nõ eſt miꝶ
Quomodo enim prophanis religioſa placere poſſunt: quibus ſi placerent noſtri eſſent: quia ſumus utiq; chri
ſtiani. Si uero noſtri ſunt quos uigiliarum ſalutifer actus offendit: ut nihil de his deterius ſuſpicer: aut pigri

ſunt aut ſomniculoſi:aut quod his eſt proximum ſenes uel infirmi. Si pigri ſunt erubeſcant:quia illis inſo/
nãt prouerbia Salomonis: uade ad formicã o piger: & æmulare uias eius. Si ſõniculoſi ſunt expergiſcant᷑ ſcri/

ptura proclamante Opiger quouſꝙ dormis? quãdo autẽ de ſomno ſurges?paululũ quidẽ dormis: modicũ
ſedes: puſillũ autẽ dormitas: puſillũ uero cõplecteris manibus pectus. Si ſenex es: quis te compellit ut uigiles

ꝗᷓꝗᷓ & nõ cõpulſus pro ætate uigilas. & ſi ſtare nõ potes: ſed tuã cogitas ĩpoſſibilitatẽ: nõ debes iuuenes & ualen

tes ad tuũ reuocare torporẽ: quos ꝓpter uarias tẽtatiões iuuẽtutis ſeipſos ppẽſioribus macerare decet uigiliis.
nã athletæ ſuis ĩcitatiõibus fortiores ſunt:& tũ monet debilior: pugnat ille ꝗ fortior ẽ: maxĩe quia & ſacti cor

ruũt: ſi fuerint negligentes. & peccatores priſtinũ recipiũt: ſi ſordes fletibus lauerint. hoc ideo dico: ut te nõ ter
reant deſcẽdẽtes: ſed/ ꝓuocẽt aſcedẽtes. Nihl tã facile ꝗᷓ ocioſũ & dormiẽtẽ de alioꝶ labore & uigiliis diſputare.
Si uero ĩfirmus es mẽbris:quod facere potes:noli repᷣhẽdere ĩmo riga & tu ſecũdum ꝓphetãa lachrymis ſtratũ
tuũ:& dic:Sic memor fui tui ſi: up ſtratũ meũ. Iniũge etiã uigilãtibus: ut te ſuis pᷣcibus iuuẽt: quo adiutus a do
mino ſup lectũ doloris tui canere poſſis:& tu quãdoq; merearis dicere: In matutinis meditaborin te: qa fuiſti
adiutor meus. Alio quin ſtultũ & ſatis extraneũ ẽ: ut quia ipſi currere nõ ualemus:bene currẽtibus derogemus

nã etſi nõ poſſumus debemus cõgratulari potẽtibus. Sicut en de cõſenſu malitiæ participat᷑ cũ faciẽtibus px

na: ſic participatio gloriæ ſperãda eſt de cõſẽſu bonitatis. Alios enĩ efſectus coronat: alios uolũtas pia lætificat

clx.

nec ſane oneroſũ uel difficile uideri debet etiã delicatis corporibus in ſeptimana duarũ.i. ſabbati atq; domini/
cæ portionẽ aliquã dei miniſterio diſputare. Iſta enĩ quaſi purificatio ẽ dieꝶ ꝗnq; uel noctium: ꝗbus ſtupore
carnali ĩgraueſcimus: ac mundanis actibus aſſolitamur. necerubeſcat aliquis in bono ſtudio ſancti atis cum
non erubeſcant improbi in perpetrãdo opere fœditatis. Merito ergo ſcriptura in prouerbiis ingerit: eſt confu
ſio quæ ducit ad peccatum. In bono enim fe cõfũdi peccatũ ẽ: ſicut ĩ malo faciẽdo nõ cõfũdi ꝑnities ẽ. Si ſan
ctus es:ama uigilias: ut theſaurũ tuũ uigilãdo cuſtodias: & ipſe ĩ ſcĩtate ueris. Si peccator es: magis cura:ut ui

gilãdo & orãdo purgeris: dũ tũſo pectore freqᷓntius clames: Aboccultis meis muda me: & ab alienis parce ſfuo

tuo. Guſtãdũ enĩ uidet᷑: qa ſuauis ẽ dñs ſicut ſcriptũ ẽ. Qui ergo guſtauit:ĩtelligit & ſentit:qᷓtũ põdus pecto
ris uigilãdo deponit᷑: quãtus mẽtis ſtupor excutitur: quata luxanimãà uigilãtis & orãtis illuſtrat: quæ gratia:
quæ uiſitatio mẽbra uniuerſa lætificat. Vigilãdo oĩs timor excludit᷑:fiducia noſcit᷑: caro macerat᷑:uitia tabe/
ſcũt: charitas roborat᷑ recedit ſtultitia: accedit prudẽtia: mẽs acuit᷑: error obtũdit᷑: criminum caput diabolus gla
dio ſpũs uulnerat᷑. Quid hac utilitate magis neceſſariũ? qd iſtis lucris cõmodatius?qd hac dilectione ſuauius
qᷓ̃d hac fœlicitate beatius?teſte ẽt ppheta qĩ prĩcipio pſalmoꝶ ſuoꝶ beatũ uirũ deſcribẽs ſũmã btĩtudinẽ eius
T hoc uerſiculo collocauit. Si in lege dei meditat᷑ die ac nocte: bona ẽ qdẽ diurna meditatio:ſed efficacior eſt no
cturna:qa p diẽ neceſſitates obſtrepũt: occupatiões diſtrahũt mẽtẽ:ſeſũ duplex cura diſpergit. nox autẽ ſecre/
ta:nox ꝗeta opportuna ſe p̃bet orãtibus: aptiſſima uigilantibus: dũ carminibus: occupatiõibus: expeditũ col/
lectũ ſenſũ ĩ totũ hominẽ diuinis cõſpectibus ſiſtit. Curãdũ ẽ etiam ne nimietate cibi uel potus uigilaturi pe/
ctus oneret᷑: ne crudelitates eructãtes & crapulã nõ ſolũ ipſi nobis: ſed etiã gratiæ ſpiritus indigni iudicemur.
Ergo tanꝗᷓ diuino fũcturi myſterio ante nos pabſtinẽtiã parare debemus: ut ĩgrauati expeditius uigilare poſ
ſimus. Cogitatio quoq; mala pellat᷑: ne male uigilantis oratio fiat: ſicut legit᷑ in peccatũ. Sunt enĩ & ex mali/
gno uigiliæ: ſicut in prouerbiis legit᷑. Ablatus ẽ ſõnus ab oculis eoꝶ. nõ enĩ dormiunt inquit niſi malefecerint

Abſint abſint ab hoccõuẽtu tales uigiliæ: ſit potius uigilãtibus pectus clauſũ diabolo: aptũ xp̃o: ut quẽ labiis

ſonamus: corde teneamus. Tũc erunt acceptabiles noſtræ uigiliæ: tũc pnoctatio ſalutaris: ſed competenti dili
gentia & deuotione ſincæra miniſteriũ noſtrũ diuinis obtutibus offeratur.

¶ Deueſtibus. ¶Eap. vii.

¶EVſca tunica ueſtiaris:uilis tunica cõtẽptũ mundi probet:Ita dũtaxat ne animus tuus tumeat:ne ha/

bitus ſᷣmoq; diſſẽtiãt. nã ueſtis ipſa uilis & pulla animi tacẽtis ĩdiciũ ẽ. Qui enĩ mollibus ueſtiũtur: ĩ
Aoymibus regũ ſunt. Tales nãq; ueſtes habeas:nõ ꝗbus ueſtita corpora nudent᷑:quæ nec ſint mundæ
ec ſordidæ: & nulla diuerſitate notabiles: qa nec affectatæ ſordes: nec exqſitæ muũditiæ cõueniũt chriſtiano.
ſed ne hoc ipſũ iactãtiã tibi generet: ꝙ ſæculi iactãtiã cõtẽpſiſti: nec cogitatio tacita ſubrepat.ut qa forſitã in

auratis ueſtibus placere deſiſti: placere coneris in ſordibus. Nihil enĩ ĩtulimus in hũc mũdũ:nec auferre quid

poſſumus. At nũc plæroſq; uideas armaria ſtipare ueſtibus: tunicas mutare quotidie: & tñ tineas nõ poſſe ſu
perare: & q te religioſior ẽ unũ exerit ueſtimẽtũ: & plenis arcis pãnos trahit: ĩficiunt᷑ mẽbranæ colore purpu/
reo: aurũ liquefcit in litteras: gẽmis codices ueſtiũtur: & nudus ante fores eorũ chriſtus moritur. puella enĩ tu
nica minus cũ humi iacuerit ſordidat᷑. Siccingulũ laneũ cũ tota ſimplicitare puriſſimũ:& q poſſit abſtrin/
gere ueſtimẽta magis ꝗᷓ ſcindere: idem ſemp habitus: neglecta mundicies: incultaueſtis: & cultus ipſe ſine cul
tu:plumarũ quoq; mollicies iuuenilia mẽbra non foueat.
De labonibus manuum. ¶ Cap.xviii.
Ec uacet mẽs tua uariis pturbatiõibus: quæ ſi pectori inſederint dominabũtur tui: & deducent te ad
n delictuũ maximu. Facito aliqd opis: ut ſemp tediabolus ĩueniat occupatũ. Si apoſtoli habentes pote/
B ſtatẽ de euãgelio uiuere:laborabãt manibus ſuis ne quẽ grauarẽt: & aliis tribuebãt refrigeria: quoꝶ p
ſpirituàlibus debebãt metere carnalia: cur tu in uſus tuos ſucceſſura nõ p̃paras? uel fiſcellã texe iũco:uel cani/
ſtrũ lẽtis texe uiminibus. Sera ᷑ humus: areolææquo limite diuidãtur: in ꝗbus cũ holeꝶ iactata fuerint ſemi
na:uel plãtæ poſitæ ꝑordinẽ aquæ ducãtur irriguæ. ĩſerãtur fructuoſæ arbores uel gẽmis uel ſurculis: ut par
uo poſt tẽpore dulcia poma decerpas: apũ fabricare aluearea: ad quos te mittũt Salomonis puerbia: & mona
ſteriorũ ordinẽ acegregiã diſciplinã in paruis diſce corporibus. texãtur & lina pro capiẽdis piſcibus. ſcribãtur
& libri:ut & manus operet᷑ cibũ:& aĩa lectiõe ſaturet᷑.nã in deſideriis ẽ oĩs ocioſus.Aegyptioꝶ mõaſteria hũc
ordinẽ tenẽt: ut nullũ abſq; labore atq; ope ſuſcipiant: nõ tã ppter uictus neceſſaria ꝗᷓ ppter aĩæ ſalutẽ: ne ua
get᷑ pnitioſis cogitatiõibus ad ĩſtar fornicãtis hieru ſalem: oĩ trãſeũti diuaricet pedes ſuos. Nec iccirco tibi ab
ope ceſſãdũ ẽ: qa deo ꝓpicio nulla re ĩdiges.ſed ideo cũ oĩbus laborãdũ ẽ: ut ꝑ occaſionẽ opis nihil aliud cogi/
tes:niſi qd ad dñi ptinet Fuitutẽ.ſimpliciter loquar:qᷓuis oẽm cẽſũ tuũ ĩ paupes diſtribueris: nihil apud xpᷣm

erit pᷣcioſius:ꝗᷓ qd manibus tuis ipe cõfeceris. Sudore enĩ & labore nimio ad ubertatẽ fructuum pueniemus.

¶ Delaude religionis & de inductionead eam. ¶ Cap̃. xix.
Xterius ꝗdẽ monaſteria multus a te p iſulas dalmatiæ ſcõꝶ numerus ſuſtẽtat᷑: ſed melius faceres ſi &
ipſe ſãctus ĩter ſcõs uiueres. Difficile iĩmo ĩpoſſibile ẽ: ut & pᷣſẽtibus ꝗs & æternis fruat bonis: & ut hic
luẽtrẽ: ibi mẽtẽ ĩpleat: & dedelitiis trãſeat ad delitias: ut in utroq; ſæculo primus ſit: & in cælo & in ter

ra glorioſus appareat. Quod aũt aſſeris eos melius facere qutunt᷑ rebus ſuis: & paulatim fructus poſſeſſionũ

pauperibus

–☛m = =— — — — —

— — —

–—⏑

dmini
upor
18 lum
conku
Siln
Autui
ce no
pecto
gratin
tabe/
uegl
Uanibs
nöeins
teſt A
ſear,
ti col⸗
unpe,
emur,
rpol
mali/
lennt
labis
ticli

eha/
itunt
unde
zwno.
ti in
guid

leſu
pu/

n/
ul

eal
ote⸗
Kp
tani/
emi
par
ona
itut
hu
eva

paupꝑibus diuidãt: ꝗᷓ illi qui poſſeſſiõibus uẽditis ſemel oĩa largiant: nõ a me ſed a dño reſ põdeat᷑. Si uis pfe/
ctus eẽ & cætera. Nec a ſuo ſtudio monachi retrahẽdi ſũt linguis uipæ: morſu ſæuiſſimo: ꝗqbus argumẽtaris &
dicis. Si oẽs ſe clauſerint & fugerit in ſolitudinẽ: qʒ celebrabit in eccleſiis ꝗs ſæculares hoĩes lucrifaciet?ꝗs pec
cãtes ad uirtutes poterit cohortari? Hocenĩ mõ ſi oẽs tecũ fatui fuerĩt: ſapiẽs eſſe ꝗs poterit: Si uirgĩes oẽs fue
rint: nuptiæ nõ erũt: ĩteribit genus humanu. ſed rara eſt uirtus: nec a pluribus appetit᷑. Et utinã hoc oẽs eſſẽt
quod pauci ſũt.de ꝗbus dicit᷑: Multi ſũt uocati: pauci uero electi. ideo licet paruulus ex collo pẽdeat nepos: li/
cet ſparſo crine & ſciſſis ueſtibus ubera qbus te nutrierat materoſtẽdat: licet in limine pater iaceat: pealcato
pge patre: ſiccis oculis ad uexilũ crucis euola: pietatis genus eſt in hac re eſſe crudelẽ. Gladiũ tenet hoſtis ut me
perimat: & ego de mattis lachrymis cogitabo? Delicatus es frater chariſſime: ſi hic uis gaudere cũ ſæculo: & po
ſtea regnare cũ Xpo. Multa nos facere cogit effectus. & dũ propi quitatẽ reſpicimus corpoꝶ: & corporis & aĩæ
oſtẽdimus creatorẽ. Qui amat patrẽ aut matrẽ ſuꝑ Apᷣm: nõ eſtdeo dignus. Vnde diſcipulus ad ſepulturã pa
tris ire deſiderãs: ſaluatoris ꝓhibet᷑ imperio. Quãti monachoꝶ dũ patris matriſq; miſerent᷑: ſua aĩas pdiderũ t
Supꝑ patre & matre pollui nõ licet: quãto magis ſup fre: ſororibus: cõſobrinis: familia: ſeruulis Genus regale
& ſacerdotale ſumus. illũ attẽdamus patrẽ: qui nunꝗᷓ monit᷑: & qui iõuiuẽs mortuus eſt: ut nos mortuos uiui
ficaret. Sola cauſa pietatis eſt: ubi nulla carnis notitia eſt. Honora patrẽ tuũ: ſi te a uero patre nõ ſeparat. tãdiu
ſcito carnis copulã: quadiu ille ſuũ noueritcreatorẽ. Alioquin Dauid protinus tibi canet. Obliuiſcere populũ
tuũ & domũ patris tui: & cõcupiſcet rex decorẽ tuũ: qm ipſe eſt dñs deus tuus. Grãde præmiu eſt parẽtis obliti
qa cõcupiſcet rex decorẽ tuũ. Solẽt etenĩ miſeri parẽtes & nõ plenæ fidei chriſtiani deformes & aliquo mẽbro
debiles filios: qa dignos matrimonio nõ inueniũt: religioni tradere. ſed ſi tu ꝑfecta eſſe deſideras: exi cũ Abra

hã de patria tua:& de cognatiõe tua: & pge quo neſcis & ſi habes ſubſtãtiã uende:& da paupibus. ſi nõ habes

rãdi onere liberatus es: nudus Apᷣm nudũ ſequere.Duꝶ:grãde:difficile:ſed magna ſüt præmia. magis enĩ q/
ibet labor ſuſcipit᷑: ſi ante oculos præponat ipſius laboris utilitas. ſed & nauigãtibus lõge ſerenitas ſ[pem pol
licet᷑: nauis ualida & diuturna tẽpeſtas. Sectemur ergo nos mulierculas: ſexus nos doceat ĩfirmior. quãtæ di
uitiis pariter ac nobilitate pollentes (nolo eaꝶ uocabula dicere: ne uidear adulani relictis facultatibus pignori-
buſq; cõtẽptis)hoc factu facile iudicarũt: quod tu putas ꝓprio timore difficile? Vnde habeto in ſimplicitatẽ
colũbæ: ne cuiqꝗᷓ machineris dolos: & ſerpẽtis aſtutia ne alioꝶ ſupp lanteris ĩſidiis. Nõ multũ diſtat in uitio uel
decipere: uel decipi poſſe xpianũ. At illa tibi ad hocde uariis floribus lumẽ exornẽt. Coluber ad bibendu ueniẽs
in aqua uenenũ deponit:ne eũ uenenũ aqua cõcretũ occidat. nudũ hoĩem timet: caput tamẽ ſuũ cælat quãdo
pcutit᷑:ubi ſcit eſſe mortẽ ſuã. Serpẽs ꝗdem ſi calamo pcutit᷑ morit᷑:ſi uero iteꝶ pcuciat᷑ cõfirmatur. Hyemali
tpe infirmior efficit᷑: & a fõtibus deuincit᷑igit᷑ an hyemẽ circa ſe ſegetes colligit: ut illis eſcam præbeat. Anguis

qin ſenuerit pdit aſpectũ: & ſi uoluerit redire ad iuuẽtutẽ ieiunat.xl. diebus: ut laxet pellis. & ſic anguſtũ fora/

men perqrit: ut dũ nitit᷑ de exire: pellẽ ſenectutis dimittat. Pellicani cũ ſuos a ſerpẽte filios mortuos ſĩueniunt
lugẽt: & ſe & ſua latera pcutiunt:& ſãguine excuſſo ad corpora mortuoꝶ ſic reuiuiſcũt. Agꝗla quoq; cũ ſenue/
rit grauant᷑ eius pẽnæ & oculi: & quærit fontẽ: & erigit pẽnas: & colligit in ſe calorẽ: & ſic oculi eius ſanant᷑: & ĩ
fontẽ ter ſe mergit: & ita ad iuuentutẽ redit. Multa dicunt᷑ in ſcripturis: quæ uident ĩpoſſibilia: & tn uera ſunt.
nihil enĩ dicas ĩpoſſibile: ubi eſt uirtus altiſſimi. nihil de humana fragilitate cogites: ubi plenitudo adeſt deita
tis. Sed qd te ad iugũ dñi præſẽtis uitæ puocare exẽplis conor: cũ nullũ pene ſcamus fuiſſe ſãctoꝶ: qui procel
loſũ huius tpis agonẽ abſq;ʒ tribulatiõe & tempeſtate traſierit: Sic etenĩ bellator uulneris dolorẽ aut cõtẽnit:
aut neſcit: dũ uiuacitatis ſeſibus ſolã uidet᷑ cogitareuictoriã. Et qui hyemis tpe uadit ad balnea: prius alpitatẽ
frigoris nudus patiẽter excipit: qa eũ futuri calefactio cõſolat᷑: ofĩumq; creaturaꝶ difficile ꝓpter deũ exultatio
aliqᷓ niſi mœrore præeũte ſuccedit. Sit ergo in nobis tãta futuroꝶ fides: ut ad modũ nõ ſẽtiamus nos illa ſuſti
nere quæ patimur: ſed ea potius arbitremur nos obtinere quæ credimus. Quãta auũt apuddeũ merces: ſi ĩ præ
ſenti hoĩes pᷣciũ nõ ſparẽt?: Quãtis ſudoribus hæreditas caſſa expetit᷑ minori pᷣcio margaritũ Ap̃i emi poterit.
Finis militiæ tuæ erit regnũ nõ terræ & tpis: ſed æternitatis & cæli. Nihil eſt fili quod poſſit aut debeat præfer-/
ri ei: qui eſtuerus dñs & uerus pr̃ & ĩperator æternus. Cui enĩ rectius uitã noſtrã ipẽdimus:ꝗᷓillia quo ipſã ac/
cepimus? & cui eã debemus uſq; ad finẽ: qa ipſius bnficio uiuimus? Vñ ſi maluerimus Cæſari militare ꝗᷓ Apo:
poſtea nõ ad Xpᷣ̃m ſed ad gehẽnã trãſferemur.Igit᷑ nec affectũ nec patriã nec honores nec diuitias præferre de
bemus:qa ſcriptũ eſt Præterit huius mũdi figura. & qui hũc mũdũ dilexerint: cd mũdo pibunt. Illi ergo milite
mus: qui militãtibus ſibi gloriã uitæ æternæ: honorẽ regni cæleſtis: diuitias hæreditatis ſuæ: & diuinæ cogni⸗/
tiõis cõſortiũ perẽne largit᷑. Nã nullus rex terrenus totius orbis dũs eſt. Apᷣs aũt totius mũdi rex eſt: qa oĩa per
Xpᷣm facta ſũt.Et qa regnũcæloꝶ uim patit᷑: & uiolenti rapiũt illud: talis uiolẽtia deo grata eſt: quæ neminẽ
cõcutit: nullius dãno iĩnitit᷑. in hãcrapinã manus tuas mitte: quæ crimẽ nõ habet:& cõfert ſalutẽ. Sollicitudi/

nes enĩ nr̃æ carnales quãto cariores ſũt: tãto plus nos diſcruciãt & fatigãt. ac proĩde nunꝗᷓ in carnalibus affe/

ctionibus ita reqeſcit aĩus: ut cruciatu careat: dũ neceſſitudines ſuas aut bonas amet cũ amittẽdi metu: aut ma

las odit cũ amittẽdi uoto: in utroq; ſuſtinẽdis miſeriis ſemꝑ obnoxius eſt. Cõmuta ergo in melius uitã tuã: ut

æterno deo ĩcipias militare: & deũ hẽas ꝓtectorẽ. Sũt tñ multi qui nõ metu pœnaꝶ: ſed bñdictionũ & repro/
miſſionnm deſiderio ueniẽt ad ſalutem. Nihil enĩ eſtdignius ꝗᷓ ut hõ ſit auctoris imitator & ſecũdũ modũ p/
R .clxi.

riæ uolũtatis diuini ſit operis executor. nã qui edere uult nucleũ: frãgat nucẽ. Apoſtolus ait rectius enĩ fuerat
hoĩem ſubiſſe cõiugiũ: & ambulaſſe per plana: ꝗᷓ ad altiora tendẽtẽ in ꝓfundũ inferni cader.
De laude & detractiõe uitanda: & piculis huius uitæ. AAllCaßp. xx.
QOncredas laudatoribus tuis: ĩmo nec irciſoribus aurẽ libenter accõmodes. Ois falſa prædicatio ſecta
n tur lucra: & gloriã quærit humanã. ut per gloriã naſcant᷑ cõpẽdia: laudẽt te eſurientiũ uiſcera: no ru/
Actuantiũ opulẽta cõuiuia. Adulator ꝗppe bladus inimicus eſt: naturali ducimur malo. adulatoribus
nris libenter fauemus: ꝗꝗᷓ nos rudeamus ĩdignos: calidus ruborora pfundat: tñ ad laudẽ ſuã ĩtrinſecus aĩa læ/
tat᷑. ſed ueritas angulos no amat: nec quærit ſuſurrones. Laus ꝗppe iuſtos cruciat: iniquos exaltat. ſed iuſtos
dũ cruciat purgat: iniquos dũ lætificat: reprobos mõſtrat. nulli detrahas: nec in eo te ſanctu putes: ſi cæteros la
ceras. Accuſamus ſæpe quod facimus: & cõtra nos metipſos diferti in nr̃a uitia ĩuehimur: mutide eloquenti/
bus iudicantes.nunꝗᷓ huiuſcemodi hoĩbus appliceris: ne declines cor tuũ in uerba malitiæ: & audias. Sedens
aduerſus fr̃em tuũ loquebaris: & aduerſũ filiũ matris tuæ ponebas ſcãdalũ. & apertius i eccleſiaſte: Sicut mor
dert ſerpẽs in ſilentio: ſic & fratri ſuo in occulto detrahit. Sed dicis: ipſe nõ detraho aliis loquẽtibus: quid facere
oſſũad excuſãdas excuſationesin peccatis iſta prætendimus: Aps arte non deludit᷑: nequaꝗᷓ mea ſed apoſto
li ſnĩa eſt: Nolite errare:deus nõ irridet᷑.ille in corde:nos uidemus in facie. Salomon loquit in ꝓpuerbiis. Ven/
tus aqlo diſſipat nubes: & uultus triſtis linguas detrahẽtiũ. Sicut enĩ ſagitta ſi mittat᷑ cotra durã materiã: non
nunꝗᷓ in mittẽtẽ reuertit᷑: & uulnerat uulnerãtem. iuxta illud facti ſũt mihi in arcũ prauũ. & alibi: Qui mittit
in altũ lapidẽ recidit in caput eius. Ita detractor cũ triſtẽ uiderit faciẽ audientis: ĩmo nõ audiẽtis ꝗdem ſed ob/
turãtis aures ſuas:ne audiat iudiciũ ſanguinis ilico cõticeſcit: pallet uultus: hærent labia: ſaliua ſiccat᷑. Vñ idẽ
uir ſapiẽs cũ detractoribus inqt ne miſcearis: qm repẽte ueniet pditio eoꝶ: & ruinã utriuſq; ꝗs nouit?tã.ſ.eius
qui loquit᷑ ꝗᷓ illius qui audit loquẽtem. & Timotheo dicit᷑: Aduerſus pᷣſbyteꝶ accuſationẽ ne acceperis. peccan
tẽ aut corã oĩbus argue:ut eæteri metũ hẽant:nõ eſt facile de pfecta ætate credẽdũ quã & uita præterita defẽdit
& honorat uocabulũ dignitatis. Si me igit᷑ uis corrigi delinquẽtem aperte ĩcrepa:tãtũ occulte ne mordeas: cor
ripiet me iuſtus in miſericordia & increpabit. oleu aut pctõris nõ ĩpinguet caput meu.nã in cõparatione duoꝶ
maloꝶ leuius malũ eſt apte peccare: ꝗᷓ ſimulare & fingere ſãctitatẽ. Quid uulneribus tuis ꝓdeſt: ſi & ego fue/
ro uulnetatus:an ſolatiu pcuſſi eſt amicũ ſecũ uidere morientẽ?. Quid enim mihi ꝓdeſt:ſi aliis mala mea refe
ras ſi me neſciente peccatis meis ĩmo detractioibus tuis aliũ uulneres? & cũ certatĩoĩbus narres:ſic ſingulis lo
quaris ꝗᷓſi nulli alteri dixeris: Hoc nõ ẽ me emẽdare:ſed uitio tuo ſatiſfacere.præcepit enĩ dñs peccãtes ĩterdũ
arguere debere ſecreto uel adhibito teſte. & ſi audire noluerit referri ad eccleſiã: hndoſq; ĩ malo ptinaces quaſi
ethnicos & publicanos. nã ingenia liberaliter educata facilius uerecũdia ꝗᷓ metus ſupat: & quos tormẽta nõ uĩ
cunt: interdũ uincit pudor: licet multo melius eſt timore pœnaꝶ emẽdare peccata: ꝗᷓ ſpe ꝓſperorũ diuinæ ſub
iacere ſnĩiæ. Qui enim nõ ſenſerit deũ per beneficia: ſentiat perſupplicia. Cæteꝶ grãde peccatũ eſt odiſſe corri⸗/
pientẽ: maxime ſi te nõ odio ſed amore corripiat. Cõtra nos auũt oĩs conſonat chorus: & latrant uniuerſa ſubſel
lia. Iungunt᷑ & noſtri ordinis: qui & rodunt᷑ & rodũt: aduerſũ nos loquaces pro ſe muti:ꝗᷓſi ipſi alii ſint qᷓ mo/
nachi. & nõ quicqd in monachos dicit redundet in clericos: qui patres ſũt monachoꝶ. Detrimẽtũ pecoris pa/
ſtoris ignominia eſt: ſicut e regione illius monachi uita laudada eſt: qui ueneratiõi habet ſacerdotes Api & nõ
detrahit gradui: per quẽ factus eſt xpᷣianus. Nã quãdo & inimicis præbemus bnficia:ipſoꝶ malitia nr̃a boni/
tate ſupamus: & mollimus duritiã: & iratũ animu ad beniuolẽtiã flectimus. Sed nec ille abſq; ĩuidiæ ĩfectiõe
eſſe poterit:qui ſoli deo placere geſtierit. Inuidia enĩ nõ tam humanas amicitias ꝗᷓ ſolã iuſticiã pſequit᷑. Qui
inuidus eſt aliena fœlicitate torquet᷑: qmuirtus ſemꝑ inuidiæ patet. Difficile quoq; euadit obprobria: cui eſt
amicaiuſticia: ĩmo ſiqs pie uiuere uoluerit: iniqui protinus irriſione blaſfemãt. Hæc quoq; eſt cõſuetudo de/
trahentis: ut malũ ſuu ſemp uelit negando geminare: & dicere aut nõ feciſſe quod fecit: aut bono operatũ cæ/
lo. Nil mirũ ergo ſi contra me paruũ homuculũ ĩmũc ſues grunniũt: & pedibus margaritas cõculcẽt: meq;
procul ab urbibus:foro:litibus: turbiſq; remotuũ:ſicq; latentem repperit inuidia. Iãtum enĩ me diligũt hære/
tici: ꝙ ſine me eſſe nõ poſſunt. Omittã pſonas: Rebus tãtum & criminibus eſt reſpõdendũ. Nihil cauſæ pro/
deſt maledicẽtibus maledicere: & aduerſarios talione mordere: cum præceptũ ſit malũ pro malo nõ reddi. Vñ
nõ de aduerſario uictoriã: ſed cõtra mẽdaciũ quærimus ueritatẽ. Sed nectimeamus odia ſi ubire quorũdã. Nõ
enim hoĩbus debemus placere: ſed deo. At ſcitote me nunꝗᷓ hæreticis peperciſſe: ſed oĩ ſtudio pegiſſe ut hoſtes
eccleſiæ mei fierẽt hoſtes. Vnde meã iniuriã patiẽter tuli: ipietatẽ cõtra deũ ferre nõ potui. Latrãt canes ꝓ dñis
ſuis.tu nõ uis me latrare ꝓ Xpofalſus rumor cito opprimit᷑: & uita poſterior ĩdicatde pore. Fieri ꝗdẽ nõ põt:
aut abſq; morſu hoĩum uitæ huius curricula ꝗs ptraſeat. Malorũq; ſolatiũ ẽ bonos carpe: dũ peccãtiũ multi/
tudinẽ putãt culpã minui peccatoꝶ. Sed ti cito ignis ſtipulæ cõquieſcit: & exdans flãma deficientibus nutri
mentis paulatim emorit᷑. Nã ſi ante anno præterito fama mẽtita eſt: aut ſi certe ueꝶ dixit ceſſet uitiũ:ceſſabit
& rumor. Primanãq; uirtus monachi eſtcòtemnere hoĩum iudicia. Igit᷑ nõtimebo hoĩum iudiciũ: hĩturus iu
dicẽ meũ. Cupiũt eni uicini nõ ſuã: ſed alienã diſcutere uitã. Sed qui amicus eſt etiã praua recta iudicat. Inuẽ/
ti ſũt enĩ ſcioli tantũ ad detrahẽdũ:qui eo ſe doctos oſtẽtare uolut:ſi cũctoꝶ uitã lacerẽt. Sed nihil deo clauſũ
eſt: & tenebræ lucẽt apud eũ. Fuge tũ in ꝗbus põtmalæ cõuerſatiõis eſſe ſuſpitio: nec paratũ hẽas illud: ſufficit
4 mihi

—

„

mi
eti
dal
ic
w
N
lud⸗

luen
X.
ſech
n0 ru⸗
onbus
i le,
uuſtos
rosl
enti/
edlens
tmor
lxere

poſto

4
44

Ven/
Inon
nittit

dob,
nice
Leius
ccrn
ſat
c
og
fue⸗
teke
islo
erdüͤ
ual,
ui
eſub
omn/
lbſel

no/

,

no
ni/
e
di
elt
de⸗/
cæ/
e
1e
0/
n.
les

0t:
/
in
bit

lll
le/

4
11

mihi cõſcientia mea: nõ curo qd de me loquant᷑ hoĩes: certe apoſtolus ꝓuidebat bona nõ ſolũ coram deo: ſed
etiã corã hoĩbus: ne per illũ nomẽ dei blaſfemaret in gẽtibus: nec uolebat ſe iudicari ab ĩfideli cõſcientia. Si ſcã
dalizat inqt eſca fratrẽ: in æternũ carnẽ nõ mãducabo. Tolle igit᷑ occaſionẽ uolẽtibus occaſionẽ. Nã caſtigare
uidet aliũ quiſqꝗs ab eius cõuerſationediſſentit. Sic & nos in iſta puidẽtia ædificato monaſterio & diuerſorio
prope ſtructũ:ne forte & mõ Iloſeph cũ Maria bethleẽ ueniẽs nõ ĩueniat hoſpitiũ. Tãtis de totoorbecõfluenti
bus turbis obruimurmonachoꝶ: ut neccœptũ opus deſerere: nec ſupra uires ferre ualeamus. Vñ quia nobis il
lud de euãgelio cõtigit: ut futuræ turris nõ ante cõputaremus impẽſas cõpulſi ſumus fratrẽ Paulinianũ ad pa
triã mittere: ut ſemirutas uillulas quæ barbaroꝶ manus effugerũt: & parentũ cõmuniũ cineres uẽderet: ne cœ
ptũ ſãctoꝶ miniſteriũ deſerẽtis riſũ maledicis & æmulis præbeamus. Vnde oĩa plena piculis: oĩa plena ſũt la/
queis. Incitãt cupiditates: inſidiant᷑ illecebra: blandiunt᷑ lucra: dãna deterrẽt. Amaræ ſut obloquentiũ na⸗
nec ſemp ueracia ſũt ora laudantiu. Inde ſæuit: odit: Hinc decipit officiũ: & facilius eſt uitare diſcordẽ: ꝗᷓ decli/
nare fallacem: Silua ſuccreſcit ut poſtea recidat᷑. Ideo ager ſerit᷑: ut metat᷑. Iã plenus eſtorbis: terra nos nõ ca/
pit: quotidie bella ſecant: morbi ſubtrahũt: naufragia abſorbẽt: & nihilominus detrahimus & litigamus. Vi/
des quoq; ĩ eccleſia ĩperitiſſimos quoſq; florere. & ꝗa nutrierũt frõtis audaciã: & nobilitatẽ lĩguæ cõſecuti ſũt
dũ nõ recogitãt quid loquant᷑ prudẽtes ſe & eruditos arbitrant᷑:maxime ſi uulgi fauorẽ habuerint: qui magis
dictis leuioribus cõmouent᷑. Et ecõtrario uides eruditum uirũ in obſcuro latere: & ꝑſecutiones pati: & nõ ſolũ
in populo gratiam non habere:ſed inopia & egeſtate tabeſcere. Hæc autem fiunt:quia non eſt meritorum re/

tributio:ſed in futuro.
¶ De iuramẽto uindicta mẽdacio ſtultiloquio prohibẽdo. ¶Cap̃.xxi.

Ixiſti enĩ ni falloriure te mala malis reddere: & cũ iurãtibus iurare debere:qa aliquando iurauit dũs:
ut mala malis reſtituit. Scio primũ nõ oĩa nobis cõuenire ſeruis: quæ dno cõueniũt: ne in cõparatiõe
famuloꝶ dni uideat iniuria. Aloꝗn forſitã reclamare ĩcipimus. Curnõ e uirgibus ſed de aliis mulie-
ribus generamur? aut cur mortui nii tertia die nõ reſurgũt? Iurauit ſcio ſæpe dñs qui nos iurare ꝓhibuit. Nec
ſtatĩ ex hoc temere blaſfemaredebemus:ꝙ alios uetuerit dũs: qd ipſe faciebat. qa dici nobis põt: Iurauit dis qᷓ
ſi dñs:quẽ iurare nemo ꝓhibebat. Nobis ꝗᷓſi ſeruis nõ licet: qui dñi noſtri lege iurare uetamur. Veꝶ ne in eius

exẽplo ſcãdalũ patiamur:ex quo tpe nos iurare noluit: nec ipſe iurauit. & ꝗᷓliter de iuramẽti cauſa breui ſermo

ne ſatiſfactũ eſt. Ita enĩ ad uindictæ negociũ huc eũdẽ ſenſũ: facie pſpici poſſe ſufficere: qꝗa aliud ẽ nũc tp̃s gra

tiæ: in quo plenitudo pfectiõis aduenit. Aliud fuit legis. aliud ꝓphetaꝶ dicẽte dno audiſtis ꝗa dictũ eſt antiqs

ne occiderẽt. Ego auũt ꝓfecto præcipio: quæ in ordine euãgelii digeſta ſuo loco lectorĩueniet. Ex quo enĩ filius
dei filius hoĩs factus eſt: ex quo uetus fermẽtũ iudaicæ traditionis eſt factũ noua cõſperſio: ex quo agnus non
in figura ſed in ueritate comedit᷑. Ex quo ſecũdũ apoſtolũ uetera trãſierũt: & facta ſũt oĩa noua:ex quo iuſſũ
eſt imaginẽ terreni hoĩs deponere:& aſſumere formã cæleſtis:ex quo cõmortui ſumus:ex quo uirtutibus con
ſurreximus in xp̃o iurare nõ diſcas: mẽtiri ſacrilegiũ putes.Admonẽdi itaq; ſũt oẽs ut diligenter piuriũ caueãt
nò ſolũ in altari:ſeu ſãctoꝶ reliquiis: ſed etiã in cõmuni loquela. Oẽ enĩ quod nõ ædificat audientes in pericu
lũ loquẽtiũ uertit.ueritas ꝗqdẽ claudi & ligari põt:uinci nõ põt:quæ & ſuoꝶ paucitate cõtenta eſt:& multitudi
ne hoſtiũ nõ terret᷑: pnt hoĩes qᷓuis iuſtialiqᷓ ſimulare pro tpe ob ſuã aliorũq; ſalutẽ. Cõſideremus ergo qd lo
quamur: qa pro oĩ uerbo ocioſo reddituri ſumus rõnẽ in die iudicii. Verbũ ꝗdẽ ocioſũ eſt quod ſine utilitate
dicẽtis & audiẽtis ꝓfert᷑. Stultiloquiũ aũt æſtimo nõilloꝶ tantũ qui aliqꝗᷓ turpia narrant unde riſũ moueãt: &
fatuitate ſimulata magis illudãt illis ꝗbus placere deſiderant: ſed etiã illorum qui prudentes ſæculi putant᷑:
& de rebus phyſicis diſputantes dicunt ſe arenas littoꝶ: guttas oceani: & cæloꝶ ſpatium: terræq; punctum li/
—

quido comprehendiſſe.
e patientia recõciliatione & mortuis nõ lugendis. 4 Cap. xii.
Vnc iã nobis de patiẽtia & eius bonis loquẽdũ ẽ. Eſt igit᷑ patiẽtia oĩum iniuriaꝶ & paſſionũ tolerãtia:
& expectationũ oĩum ſine præcipitatiõe ſufficiẽtia: quã ſiqs ĩtellexerit & hũerit cõtraria uitæ grauia
Abaiulat:bona oĩa cõtinet:ſororẽ habet ſpem: & affines eius ſũt res bonæ oẽs. patit᷑ enĩ libẽter qa ſpat:
ſperando tolerat. Impatiẽter enĩ fert᷑ quod nõ ſperat᷑. Oĩ aũt uirtute patiẽtia pfert:quod ſpe præute dignoſci
tur.aut ſi ſpes fructus patiẽtiæ ſubſequit᷑. Hæc matre gaudet fide:& gubernaculũ habet deu: cõſciẽtiã: genus:

& ꝓpinꝗtatẽ:inde glorioſi teſtes efficiunt᷑:dũ fide pleni:idu dei timore ſolliciti: dũ cõtinentiæ diſcipuli:dũ filii

ſpeiduce patiẽtia reperiunt᷑.deinde cohæredes Api:dũ illũ uſq; ad mortẽ patiẽtiæ uirtutibus imitant᷑. Vn tu
paſſus iniuriã taceas: Irã uince patiẽtia, Sãctus enĩ amor ĩpatientiã nõ habet. Mãſuetudo nãq; nulla paſſiõe
turbat᷑: & ſpecialiterira & furore nõ rumpit᷑: quã qui hũerit btĩtudinẽ cõſequet᷑ uoce dñi promiſſã:ut terram
poſſideat ideſt ĩperet & dnet᷑ corpori ſuo. Nulla eni res ita ĩebriat ut aĩ pturbatio.ẽ triſtitia quæ ducit ad mor
tẽ: eſt quædã ira quæ iuſticiãdei nõ operat᷑:& furori proximæ mẽtis ſuæ ĩpotẽ facit in tãtũ ut labia tremant
dentes cõcrepent: uultus quoq; pallore mutet᷑. Animi uera læticia ĩterdũ dolores corporis mitigat. quod ſi ad
ægrotationẽ accedat ægritudo aĩ:duplicat᷑ infirmitas. Dicit quoq; apoſtolus Sol nõ occidat ſupꝑ iracundiã ue/
ri Aid agemus in die iudicii quoꝶ ira no unius diei: ſed tãtoꝶ annoꝶ ſol teſtis erit? Igit miteſcat ſæuitia:
mãſueſcat iracũdia: remittãt ſibi ĩuicẽ culpas ſuas:nec ſit exactor uindictæ qui ꝑetitor eſt ueniæ. Grãdis offen

. . 3

ſa eſt nolle placare offenſũ:quanꝗᷓ affectus & pturbatiões quãdiu in tabernaculo huius corporis hĩtãtis & fra
gili carne circũdamur moderari & regere poſſumus: amputare non poſſumus. Ideo pſalmiſta dicit iraſcimini
& nolite peccare.quia iraſci hoĩs eſt:& finẽ iræ ponere xpᷣiani.unde ꝗdã ait:Iã te uerberibus enecaſſẽ niſi iratus
eſſem. ĩde eni iuſti dicunt᷑:dũ oĩa opera patiẽter opant᷑.multo quoq; melius eſt ſtomachũ te dolere ꝗᷓ mentẽ
greſſu uacillare:ꝗᷓ pudicitia. nec ſtatim nobis pœnitẽtiæ remedia blãdiatur: quæ ſunt ĩfœliciũ remedia. Cauẽ
dũ eſt uulnus quod dolore curat᷑: nec ſcire poſſumus ægrotatiõis mala niſi cũ fuerit ſanitas ſubſecuta:& quã
tũ boni uirtus hẽat uitia demõſtrant: clariuſq; fit lumẽ cõparatione tenebraꝶ. Sed cõſideremus ꝗd ethicus ille
pſalmus ſonet Iuſtus es dñe:& rectũ iudiciũ tuũ:hodie nõ põt dicere nili ille qui ad uniuerſa quæ patit᷑ magni
ficat dũm:& ſuo merito ĩputãs in aduerſis de eius clæmẽtia gloriat᷑.Neceſſe eſt enĩ ut qui ſe credere dicit ĩ xpᷣo

in oĩbus Api iudiciis gaudeat:dicẽs ſanus ſum: gratias refero creatori. langueo: & in hoc laudo duni uoluntatẽ.

Quãdo enĩ infirmor:tũc fortior ſũ: & uirtus ſpũs in carnis ĩfirmitate pficit᷑. Na fortitudo corporis ĩbecillitas
aĩæ eſt: patit & apoſtolus aliquid quod nõ uult. pro quo ter dũm depræcat᷑. ſed dicit ei: ſufficit tibi gratia mea.
Nã uirtus in inſirmitate ꝑficit᷑. Cur igit᷑ durũ ſit quod aliqñ patiẽdũ eſt.dolemus aũt quenꝗᷓ mortuũ.ad hoc
enĩ nati ſumus: ut maneamus æterni. Iugeat᷑ mortuus:ſed ille quẽ gehenna ſuſcipit: quẽ tartarus deuorat: in
cuius pœna æternus ignis exæſtuat. Nã mors noſtra pctmeſt. nos uero quoꝶ exitũ angeloꝶ turba comitat᷑:
ꝗbus Apᷣs occurrit obuiã:grauamur magis ſi in tabernaculo iſto mortis hĩtemus. Cæteꝶ none uereris ne tibi
ſaluator dicat: Iraſceris ꝗa frater tuus meus factus eſt filius: Indignaris de iudicio meo: & rebellibus lachrymis
facis iniuriã poſſidẽti. Cibũ tibi negas nõ ieiunioꝶ ftudio ſed doloris. nõ amo frugalitatẽ iſtã: ieiunia iſta ad/
uerſarii mei ſũt:nullã animã recipio:quæ me nolente ſeparat᷑ a corpore. Tales ſtulta philoſophia habeatmar
tyres: habeat Zenonẽ & Catonẽ. Si uiuentẽ crederes fratrem: nunꝗᷓ plãgeres:ad meliora migraſſe. Nam ſicut

præter hãc uitã:eſt uita alia beatoꝶ:ita præterhane mortẽ: eſt mors alia ĩpiorũ. Aduerſũ mortis ergo duritiam

& crudeliſſimã neceſſitatẽ:hoc ſolatio erigimur: quod in breui uiſuri ſumus eos quos dolemus abſentes. neq;
enĩ mors ſed dormitio & ſõnus appellat᷑. Nos dolẽdi magis:qui quotidie ſtamus in prœlio: & peccatoꝶ uitiis
ſordidamur:& accipimusuulnera. Abſit tña fide niautalnqus plagã dicã eſſe quæ no hẽatcõſolationẽ:cũ pro
pheta ꝓelamet. Nunꝗd medicus nõ eſt in galaad: deus enĩ permiſit te iſtius ſæculi fluctibus uentiſqʒ iactari
ut expertus naufragiũ de cætero ſimiliter piclitari caueris. Ita cũcta quæ paſſus es ſicut ĩtelligis uulnera corpo

tis tui:ſic animæ remedia ſũt.breuis enĩ uitæ ſpatiũ æterna memoria cõpenſabit.
4 De tribulationibus & obprobriis pferendis. . Capᷣ.xxiii.

Portet nos per multas tribulatiões ĩtroire ĩ regnũ cæloꝶ. Beati eſtis cũ uos maledixerint hoĩes:& pſe/

. . . . — — £ . . ☚ .
uti fuerint: & dixerint oẽ malũ aduerſũ uos. Gaudete ergo & exultate: ꝗa merces ueſtra copioſa eſt in

cxlis: futuræ uitæ gloria præſẽtis uitæ ĩcõmodis cõparat᷑: præcipue quia nõ q patit᷑ ſed qui facit iniu
riã miſer eſt. unde & xpᷣianis uexilla crucis ſũt delitiæ trophœa: noſtræ uitæ nõ põpis ſed miſerũs reportant᷑: in
noſtra claſſe uiri fortes obprobria ſciũt portare nõ munera. nã Api uincula uolũtaria ſũt: & uertuntin ample
xus. Siqs aũt corpore ĩbecillis eſt:ſi adſit ſapiẽtia: nõ aduerſarii certamĩa uincit. maxime qm liberi arbitriũ ſu/
mus: ſed ipſũ dei nutrit᷑ auxilie: quode; pauptati nõ nobilitati futuroꝶ beatitudo ꝓmittit᷑: retrahit quidẽ ue/
recũdia ſenatoꝶ ne ſequat paupem Xpᷣm: ſed audiat a Apo: Qui me cõfeſſus fuerit: & mea uerba in generatio
nehac adultera & peccatrice: & filius hoĩs cõfitebit eũ in gloria pris ſui cũ angelis ſãctis. Turpe eſt inter parẽtes
ſenatores pro xpo uolũtaria humilitatedeiectũ. Diſplicet amicis ſi poſt ambitioſi hĩtus cultũ plæbeia & igno
biliaueſtimẽta mutent᷑: ſed ſi hoĩbus placere uellẽ ait apoſtolus: Xpi ſeruus nõ eſſem. Et ꝓpheta in pſalmo:
Quoniã deus diſſipat oſſa eoꝶ:qui hoĩbus placentcõfuſi ſũt: q̃ deus ſpreuit eos:quãtũ bona & humanaof
fenſio per quã ĩuenit᷑ ſeruitus Api:tantũ pnitioſa eſt amicitia quæ dei præſtet offenſã ſicut ſcriꝑtũeſt: Qui uo
Iuerit amicus fieri huius muũdi:inimicus dei cõſtituet᷑. Dicat unuſꝗſq; quod uelit:ego ĩterim deme pro ſẽſus
mei: paruitate iudicaui melius eſſe cõfũdi corã pctõribus ſup terrã: ꝗᷓ corã angelis ſanctis in cælo uel ubicune
iudieiũ ſuũ uoluerit demõſtrare, un Eſaias uir ſua gente nobiliſſimus: qui ſocer regis Ezechiæ fuiſſe refert᷑ iul⸗
ſu dei depoſito cilicio nudus:nũc tũ ardui præcepti pudore pterritus eſt: quo minus dei impiũ ſequeret᷑: qa ni
hil honeſtius eſſe hoĩ ꝗᷓ ſuo creatori parere iudicabat. Ioãnes quoq; baptiſta nobilis & in carne & in ſpũ natus
ciliciũ a pueritia ĩ hĩtũ elegit: & locuſtas ĩ cibũ: ꝗq nec pcti cõſciẽtia: nec pauptatis ĩopia ad huius gloriã oneris:
ſed ſoli ſæculi btĩtudine trahebat᷑. Vñ & apoſtoli ſtulti & ſutiles & tenuis fidei arguunt᷑. Inde Paulũ apoſtolũ
ꝓferã:quẽ quotiẽs lego uideor mihi nõ uerba audire:ſed tonitrua: qui oculo mẽtis futura cõtẽplans dicebat:
ꝗs nos ſeparabit a charitate AXpi? tribulatio an anguſtia: an pſecutio? an famesan nuditas? an periculum?an
gladius? Illos picula nõ ſeparãt: nos uero uoluptates. Illi cathenas baiulãt ĩnocẽtes: nos auꝶ circũferimus cri
minoſi. Illi in earceribus uincti: nos in tricliniis delicatis. Illi in neruo poſiti deũ puro corde & ſincæra cogitatio
ne laudantes: nos forte in ipſa eccleſia de forẽſibus calũniis cogitamus: & cũ oĩbus æꝗᷓliter legis data gra gehen
na ſeu regula ꝓmiſſa ſũt. alii de diuitiis: alii de uirtutibus meditant. Cũq; dictũ ſit generaliter oĩbus dũm deũ
tuũ adorabis: & illi ſoli ſeruies. Alii ĩnocẽtia: miſericordia: caſtitate: ieiuniis deo fideliter & ſine fine ſeruiẽtibus
nos nobis adulteros eligimus: quibus ſeruire uolumus. Siqdẽ iuxta euãgelii ſnĩam: Ois qui facit ptm̃ ſeruus
eſt ꝑcti: reuera ſi amator pecuniæ ſũ: ſi gloriæ: ſi ſupbiæ: ſi ambitiõis aut põpæ: dũ illi oẽ ſtudiũ meæ uolũtatis
impendo

et
inin
iratus
ments
(us
Aqui
cus lle
magni
tti öo
untaté,
dlllitas
1 mea,
ahoe
dratein
mitxt;
netbi
nynni
lial,
Amar
nlout
ttum
ne
Huitis
kioro
cari
oro

le⸗
eſtin
lmuu
n
Nle
u/

no.
no:

of

1 *
68.
„

lu
at:

impẽdo: dño ſeruirenõ poſſũ: ꝗa duobus dñis neminẽ ſeruire poſſe ſcriptũ eſt. Nõ eſtis uri:dicit apoſtolus:
Empti eſtis precio magno.glorificate & portate deũ in co rpore uro. Clæmẽter ſpũs ſãctus iure noſtro nos cõue
nit: ſciẽs hoc in uſu publico apud oẽs hoĩ̃es cuſtodiri: ut tãto ſeruus in ope dii eſſet cautior: quãto maior pecu
lio eẽt cõparatus: ut intelligamus ꝗᷓ ſtrenui eſſe debeãt in opedñi:q redẽpti ſũt ſãguine Api: uel ꝗᷓ criminoſi de

beãt iudicari: qui cũ ſciãt pro precio ſuæ ſalutis Xpi ſanguinẽ eſſe datũ alteri: qui nihil præſtitit:magis præbeãt

ſeruitutẽ. Rogo quo pudore obſeqi aut laboris ſui mercedẽ ſpabit a cælo: cuius fuerit ſollicitudo oĩs in terra?
Mercẽnarius ſæculi nõ põt accipe Ap̃i mercedẽ. Ois miles ĩ caſtris iure ſpectat annonã: qfortiter in prœlio pro
ciuibus laborauerit. Et dignus ẽ ꝗdẽ mercẽnarius mercede ſua. Nemo tn militãs deo ĩ Plicat ſe negociis ſæcula
ribus: ut placeat ei cui ſe ꝓbauit. Apoſtoliuox ampelectẽda eſt igit᷑: triſtitia quæ gaudiũ parit:nec eis cõſiderã/
da materia: quia ſæpe per dulcedinẽ fructus placet quoꝶ amaꝶ horruit ĩ radice: & ꝗ litteraꝶ ſnĩam hre deſide
rat: ſi diſcẽdinõ ſuſceperit tædia pitiæ gaudia adipiſci nõ poterit: nec cuiuſꝗᷓ eruditiõis qſq habere ſufficiet glo
riã niſi æſtus fuerit ante ppeſſus. Cũq; nos dei auxilio deſtitutos hoſtis ĩuaſerit:duxeritq; captiuos:nõ deſpe
remus ſalutẽ: ſed iteꝶ armemur ad prœliũ. põt fieri ut uincamus ubi uicti ſumus: & in eodẽ loco triũphemus
ubi fuimus aliqũ captiui. Nã ſi iuuatdũs miſeros: habemus ſalutẽ. Si deſpicit pctõres: hẽmus ſepulchꝶ: mul
to grauiorexpectata mors ꝗᷓ illata. Ad hoc enĩ laboremus & ĩ ſæculi piclitemur militia: utĩ futuro ſæculo coro
nemur. Nec miꝶ hoc de hoĩbus credere: cũ dñs ipſe tẽtatus ſit. Et de Abrahã ſcriptura teſtet᷑: ꝙ deus tẽtauerit
eũ. Quã ob cauſã apoſtolus loꝗtur. Gaudẽtes in tribulatioe: & ſciẽtes ꝙ tribulatio patiẽtia opat᷑:patiẽtia pba/
tionẽ: ꝓbatio ſpem. Spes aũt no cõfundit. Scriptũ eſt etiã quia ꝓpter te mortificamur tota die:& æſtimati ſu
mus ut oues occiſionis. Sed magnæ miſeriæ cõſolatio eſt: q in tormẽtis quis poſitus ſcit proſpera ſecutura.

— ⏑ (etimore ultimi iudicii & defectu huius uitæ. ¶Capᷣ.xxiiii.

Nꝗe ſatis timeo:ne in illa tribulationis die:quãdo ante tribunal Xpᷣi unicuiq; ſecũdũ ſua facta red/
dendũ eſt his qui in terrenis magis negociis ꝗᷓ in cæleſtibus laborarut: iuſti iudicii reſi ponſione dicat᷑:
ite ſi poteſtis:& ille ubi tota deuotione ſeruiſtis mercedem exigite. Talis cauſa uirginũ eſtin euange⸗/
inq; ſtultaꝶ: quæ dũ ſollicitudine ſæculariũ uanitatũ ſe cõtra profeſſionis ſuæ ordinem occuparẽt:oleũ
unde uerũ lumen accẽderent non habẽtes in tenebris remãſerũt. Ecceenĩ ſi umbrato repente cæli ſolis claritas
noſtris aſpectibus deneget: & ꝓductæĩ noſtrã humilitatẽ pluuiæ terris ĩmineãt: ſi cõmotis ut aſſolẽt elemẽ/
tis ut in rotã ſui currus tonitrua cõcitent᷑: & dehĩc fulguꝶ iacula palpebris terribiliter obiecta coruſcẽt: quanꝗᷓ
& conſuetudie iſta cõtigãt: pauemus: cõtremiſcimus: & ꝓni ad terrã depoſita ſupꝑbia ſũmittimus. Quid fa
ciemus ĩ illa die mifi qũ reuoluto cælo cũ angelicis uirtutibus igneus dis totus adueniet qn cadẽtibus deſu
ſtellis ſol in tenebras: & in ſãaguinẽ luna mutabit᷑ qn mõtes ſicut cæra liqueſcẽt?:qũ terra ardebit:& areſcẽt flu⸗/
mina: & maria ſiccabunt᷑ cõtra reꝶ natura inſũpto diuinitus humore ariditatẽ in aquis ignis opabit᷑ qũ pctõ/
res dicẽt motibus cadite ſuꝑnos: & collibus tegite nos? qñ uocabũt hoĩes mortẽ: & uocata nõ ueniet: qn diſcri
mina uertent᷑ in uota:& quod ſemꝑoderũt hoĩes cõcupiſcent? qn illud ĩplebit t̃s: quod lugubri Hieremias
dicit affectu dicẽs Reſpexi in terra: & ecce nõ erãt luminaria: uidi motes: & ecce erãt tremẽtes: & uniuerſos col-
les turbari. Intẽdi aerẽ: & ecce nõ erathomo:& oẽs uolucres cæli pauebãt.uidi & ecce carmelus deſertus: & oẽs
ciuitates ſuccẽſæ igni a facie dñi & a facie iræ ĩdignationis eius: & ĩterierũt uniuerſa. Veꝶ ne ex ſuggeſtiõe dia-
boli hæc ad terrorẽ dicta nõ ad ueritatẽ credant᷑: de præteritis futura ꝓbant᷑: q talia in diluuio: in ſodomis: in
ægypto:in hieroſolymis: ſæpe ob delicta hoĩum facta referant. Sed ueniet illa dies q corruptiuũ hoc & morta
le incorruptionẽ ĩduet & ĩmortalitatẽ. Tunc ad uocẽ tubæ pauebit terra cũ populis:& tu gaudebis iudicaturo
dno lugubræ mũudus ĩmugiet: tribus ad tribus feriẽt pectora: Potẽtiſſimi quõdã reges nudo pectore palpita/
bũt. Exhibebit tũccũ ple ſua ignitusiupiter: abducet᷑ & cũ ſuis ſtultus Plato diſcipulis: Ariſtoteli argumẽtanõ
ꝓderũt:tũc ruſticanus & paup exultabis & ridebis & dices: Ecce crucifixus deus deus meus: ecceiudex qui ĩuo/
lutus pãnis in præſepio uagiit. Hic eſt ille oparii & quæſtuarii filius. Hic qui matris geſtatus ſinu hõ deus fu
git ĩ ægyptuũ. Hic eſt ueſtitus coccino: & hic quiſentibus coronatus. Cerne manus iudæe quas fixeras:cerne la/
tus romane:quod foderas: uidete corpus an idem ſit quod dicebatis clã nocte tuliſſediſ cipulos. O quot uirgi-
nes & quãtoꝶ ĩfamata pudicitia a deo iudice coronabit᷑. O quãtis ĩ illa die expediſſet ſi mẽbroꝶ ſenſu & uiſce
rũ uigore in hac uita caruiſſet: & quãti illicelingues & muti fœliciores loquacibus erũt: & quãti paſtores philo/
ſophis: quãti ruſtici oratoribus: & quãti hebetes argumẽtis præferẽdi ſũt Ciceronis. Ibi enĩ cũ añ tribunal xp̃i
uenerimus: ſcimus nec Iob: nec Danielẽ: nec Noe rogare poſſe ꝓ quoꝗᷓ: ſed unu ũquẽq; portare onus ſuũ. Igi
tur ſiue leges: ſiuedormies: ſiue ſcribes: ſiue uigilabis: Amos tibiſemꝑ buccina in auribus ſonet. & apoſtoliꝗq
hũc horrẽdũ diem ĩpiis & pctoribus præuidere meruerũt:humiles erãt: mortuos ſuſcitãtes: & nos ſup oẽs eri⸗
gimur: qui peccãdo quotidie noſmetipſos occidimus: nõ reſpiciẽtes flebilẽ infirmãq; naturã: quæ in aduerſis
fortis: & nec in ꝓſperis aliqũ ſecura. Si enĩ ĩtemperate cibus ſũptus aut ĩmoderate potus acceptus leuẽ corpori
febritiunculã cõcitauerit: deiicimus aĩam: affligimur: ſuſpiramus. Nulla cura tũc ſæculi eſt: nulla uillarũ ne/-
mo deprimonio cogitat: nemo de foro. oẽs calũniæ: oĩa lucra ĩ piculo corporis conqeſcũt. currũt ad medicos:
& pro remedio carnali promittunt muneraauꝶ & argẽtũ: ĩterdũ & mãcipia tradunt᷑: & pene totũ pr̃moniũ

aut negligit᷑ aut donat᷑: ut cõſulat᷑ uitæ qñꝙ; pituræ.& pro æterna ſaluteoĩs admodũ ho negligẽs eſt: oĩs aua/

rus: illic oĩs frugalitas largitoris aĩ tenacitate cõſtringit᷑ Vbi promptior uoluntas copioſior & largitas deberet

opari. &cum ſcriptura dicat: Nolite diligere mũdũ: neq; ea quæ in mũdo ſũt: Sic humana cocupiſcimus: ſic
amamus quaſi aliqd naſcentes ĩ tulerimus in ſæculũ: aut recedẽtes de ſæculo nobiſcũ auferre poſſimus. Ne-
mo ad breuitatẽ tpis: nemo ad naturæ reſpicit cõditionẽ: nemo cõſiderat:nemo retractat uana eſſe oĩa quæ ali
quo fine claudunt᷑. Labunt enĩ tpe: & præterita relin quẽtia ad futura feſtinat. Sed & dñs ſcit cogitatiões ho/⸗
minũ:qm̃ uanæ ſũt.Cũq; oĩa cogitauerint per triginta annos una febritiũcula uenit: & tollit oẽs cogitationes
eoꝶ. Nam ſieut mane uitẽs herba florẽs delectat oculos cõtemplãtiũ: paulatimq; marceſcẽs pulchritudinẽ p/
dit: & in fœnũ qdcõterendũ eſt tranſit: ita ſpẽs hoĩum uernat in paruulis: floret in iuuenibus: uiget in pfectæ
ætatis uiris: & repẽte dũ ſeneſcit incaneſcit caput:rugat facies: cutis prius extenſa cõtrahit᷑. Hoc etiam langor
facit & inedia: ut uultus primo pulcherrimus ad tãtã trãleat fœditatẽ: tũ qui quotidie recordat᷑ ſe eſſe moritu
rũcõtẽnit præſẽtia: & ad futura feſtinat. Sed quãto in hoc ſæculo pſecutionibus:pauptate:inimicoꝶ potẽtia:
uel morboꝶ cruciatibus fuerimus aftlicti: tanto poſt reſurrectionẽ in futuro maiora præmia conſequæmur.
Igit᷑ in die iudicii ſecurus inueniet᷑: ſi nulla dei offẽſa repiat᷑. De his ergo tantũ ſollicitudinẽ hre debemus. Am
biant terrena gẽtiles: ꝗbus cæleſtia nõ debent᷑. Cõcupiſcãt præſẽtia:qui futura nõ credũt.
De uirtute humilitatis & ſimplicitatis ac tumẽti aĩo uitado. ¶ Cap.xxv.
Aue ne rumuſculos hoĩum aucuperis: utoffenſã dei populoꝶ laude cõmutes per bonã & malam fa
mã. Adextris & a ſiniſtris Xpi miles gradit: nec laude extollit᷑: nec uituperatiòe frãgit: nõ diuitiis tu
et: nõ cõtrahit᷑ pauptate: & læta cõtẽnit & triſtia. na iuſti & fortis uiri eſt: nec aduerſis frangi:nec ꝓ
peris ſubleuari: ſed in utroq; eſſe moderatũ. Nolo orare te in angulis plateaꝶ:ne rect iter præcũ tuaꝶ fraãgat
aura popularis. Nolo te dilatare fimbrias: & oſtẽtui hr̃e philateria: & cõſciẽtia repugnãte pharſaica am bitione
circũdari. & fidelis mecũ lector ĩtellige qd taceã: & qd tacẽdo magis loquar. Quanto melius erat hoc in corde
portare: ꝗᷓ in corpore?& deũ hre fautorẽ: nõ aſpectus hoĩum? Quãuis enĩ aliis uitiis carere poſſumus: hypo/
criſeos tu maculã nõ hie aut nulloꝶ: aut paucoꝶ eſt. ſed ſicut depræcãtis humilitas meret᷑ præmia: ita ſupbia
cõfidẽtis dei auxilio deſerit. Iu aut frater inferius accube: ut minore ueniẽte ſurſũ iubearis aſcẽdere. Supꝑ quẽ
enĩ ait ds reqeſcit ſpũs meus: niſi ſup humilẽ & ꝗetũ & tremẽtẽ uerba mea? Sed uis ſcire quales ornatus dñs
quærathẽto prudẽtiã: iuſticiã: tẽperantiã: fortitudinẽ. his plagis cæli ĩcludere:hæc te qᷓdriga uelut auriga Apᷣi
ad metã concitũ ferat. Nihil hoc monili præcioſius: nihil hac gẽmarum uarietate diſtinctius: & oĩ parte decori
& ornamẽto tibi ſũt: & tutamini philoſophoꝶ ſnia eſt ſibi hærere uirtutes. & apoſtoli lacobi: cui una defuerit
oẽs deeſſe.& ſicut quatuor ſũt uirtutes qbus pugnamus & tegimur:ſic quatuor uitia ſüũt: ꝗbus ab hoſte pꝑcuti
mur:ſtultitia: iniqtas: luxuria: formido. ſed malitia finẽnõ habet. Cognatæ quoq; ſibi ſũt uirtutes rectitudo
& ſimplicitas: nec ab ĩuicẽ ſeparari quæut. Simplex & humilis & ruſticus qui arcana ſapiæ cõprehẽdere neꝗt:
ſi tũ ſapiẽtũ exẽpla in uiuẽdo ſectet᷑: iure ĩter ſapiẽtes cõnumerabit᷑. Melius eſt enĩ parua bona cũ charitate fa
cere ſine ſcia: ꝗᷓ magis effulgere uirtutibus cũ admixtiõe diſcordiæ. Excelſa nãq; piculoſius ſtant. & citius cor/
ruũt quæ ſublimia ſũt. ſed pſpicuũ eſt: oẽm creaturã ꝗqᷓuis ad pfectionẽ uenerit: ti ĩdigere miſericordia dei: &
plenã pfectionẽ ex gratia dei nõ ex merito poſſidere. Nihil ſic placet deo:ſicut ſimplicitas & ĩnocẽtia. Vn ſpũs
ſcũs in uolatilibus nõ apparuit niſi in colũba ꝓpter ſimplicitatẽ: in quadrupedibus in oue ꝓpter mãſuetudi/
nẽ. Illud quoq; tibi uitãdũ eſt cautius: ne uanæ gloriæ ardore capiaris. C facis elemoſynã deus ſi olus uideat.
cũ ieiunas: læta ſit facies tua. nec ad te obuia prætereũtiũ turba cõſiſtat: ut digito demõſtreris: ne ſatis religio/

ſus uelis uideri: & ne plus humilis ꝗᷓ neceſſe eſt: nec gloriã fugiendo quæras. plures enĩ pauptatis miſericordiæ

ac ieiunii arbitros declinãtes in hoc ipſo placere cupiũt: quod placere cõtẽnunt: & miꝶ in modũ laus dũ uitat᷑
appetit᷑. Cæteris pturbationibus ꝗbus mens gaudet: & ægreſcit: ſperat & metuit: plures ĩuenio extraneos. hoc
uitio pauci admodũ ſũt: qui caruerint. Igit᷑ nõ quæras gloriã: & cũ ĩglorius fueris nõ dolebis. Qui eniĩ uerbaĩ/
crepãtis humiliter recipit: iã ppinquã habet ueniã reatus: quẽ geſſit. Grauius eſt enĩ pficere malũ ꝗᷓ facere. Nõ
eſt tũ tãtæ uirtutis ab aliis factã inturiã ſuſtinere: quãtæ gratiæ dñi eſt mitẽ atq; tranqllũ iniuriã facere nõ poſ
ſe. Neq; uero te moneo ne de diuitiis glorieris: ne de generis nobilitate iactes: nec te cæteris præferas. Scio hu/
militatem tuã: ſcio ex affectu te dicere: One nõ eſt exaltatũ cor meũ: neq; elati ſũt oculi mei. Stultiſſimũ ꝗppe
eſt docere quod nouerit ille quẽ doceas. Vox ex ĩduſtria ꝗᷓſi cõfecta ieiuniis tenuis nõ ſit & deficiẽs. Sut qppe
nõnulli exterminãtes facies ſuas: ut appareãt hoĩbus ieiunãtes: qui ſtatim cũaliquẽ uiderint ĩgemiſcũt:demit
tunt ſupciliũ: & opta facie uix librãt unũ oculũ ad uidendũ. Veſtis pulla:cingulũ ſacceũ: & ſordidis manibus
pedibuſq;:uẽter ſolus quia uideri nõ põt: æſtuat cibo. his quotidie pſalmus ille cãtat᷑:Deus diſſipauit oſſa ho
minũ ſibi placentiũ. Triſtitiã ſimulãt: & qᷓſi longa ieiunia furtiuis noctiũ cibis ꝓtrahũt. Pudet reliqua dicere:
ne uidear potius ĩuehi qᷓ monere: oĩa hæcargumẽta ſũt diaboli. Imitare igit᷑ eũ potius: cuius pallor ex ieiuniis
elemoſynæ in paupes: obſequm in ſeruos dei: humilitas & cordis & ueſtiũ: acin cũctis ſermo moderatus. Tra
de quoq; te illi: cuius ſermo & hĩtus & ĩceſſus doctrina uirtutũ eſt. nõ cothurnatã affectes eloquẽtiã:nec mo/
re pueroꝶ argutas ſentẽtiolas in clauſulis ſtrues. Hæc præteriẽs tetigi: ut eruditis cõtẽtus auribus nõ magnope
cures qd ĩperitoꝶ de ĩgenio tuo rumuſculi iactitat: ſed ꝓphetaꝶ quotidie medullas bibas. quo & ſi pritii gnis
ĩter monaches eẽ cœpiſti: nõ tibi ſit tumoris ſed humilitatis occaſio: ut imiteris filiũ hoĩs:qui noõ uenit min
ri:ſe

Kn
tun

mkt
iis tu
,
rigt
tlone
bnt⸗
n
pi
gle
is
Nßi
cori
enit
cuti

do

t:
1

dir
. 4
tat
hoc

bai⸗

nis coce

ri: ſed mĩſtrare. Nã quãto humilior: tãto ſublimior es. lucet margarita ĩ ſordibus. Quãtũcũq; eni te deieceris
humilior Apo nõ eris. Ideo qᷓᷓ mihi multoꝶ ſũ cõſcius delictoꝶ: & quotidie in orone flexis genibus loq̃r. Deli
cta iuuẽtutis meæ ne memineris dũe. Iñ ſciẽs dictũab apoſtolo: Ne ĩflatus in ſupbia ĩcidat in iudiciũ diaboli
& in alio loco ſcriptũ eſt Supbis deus reſiſtit:humilibus aũt dat gratiã. Nihil ita pueritia uitare conatus ſuũ: ꝗᷓ
tumẽtẽ aĩum & erectã ceruicẽ dei cõtra ſe odia ꝓuocantẽ. Noui enĩ magiſtrũ dnm & deũ meũ in carnis humi
litate dixiſſe. Diſcite a me: qa mitis ſum & humilis corde. & ante per os Dauid ceciniſſe: Memẽto dne Dauid
& oĩs mãſuetudinis eius. & in alio loco legimus Ante gloriã humiliat᷑ cor uiri: & añ ruinã eleuat᷑. Nihil enĩ ut
crebro diximus tã piculoſũ eſt ꝗᷓ gloriæ cupiditas & iactantia: &Q tumẽs aĩus cõſcia uirtutu. Iccirco plus ẽ aĩum
depoſuiſſe ꝗᷓ cultu. difficilius arrogãtia ꝗᷓ auro caremus & gẽmis. Nil itaq; ꝓdeſt uile palliolum: furua tunica:
corporis illuuies: ſimulata pauptas: ſi noĩs dignitatẽ opibus deſtruas: ſi ĩter ſordes & ĩopiã peccata nõ caueas.
Fidele nãq; teſtimoniũ eſt: ſi nò habet cauſas mẽtiẽdi. Cui enĩ plus credit᷑: abeo plus exigit᷑. potẽtes potenter
tormẽta patient᷑.· Nec ſibi qſqᷓ de corporis tmmõ caſtitate ſupplaudat: cũ etiã couitiũ ĩ fratrẽ homicidii ſit rea
tus. Cadit qdẽ mũdus: & ceruix erecta nõ flectit᷑. peunt diuitiæ: & nequaꝗᷓ ceſſat auaritia. Cõgregare ꝗᷓ multi fe
ſtinãt: quæ rurſus ab aliis occupent᷑.
¶ De humilitate Ap̃i quẽ imitari debemus. Cap̃. xxyi.
Hriſtus baptizat a ſeruo: & a deo filius appellat᷑.ĩter publicanos meretrices & pctõres ad lauacrũ ue/
nit: & ſãctior ẽ Baptiſta ſuo: ꝗq de cælo uenit in uteꝶ:de utero ĩ pᷣſepe de pᷣſepeĩ crucẽ:de cruce ĩ ſepul
chꝶ: de ſepulchro ad inferos: de inferis uictor remeauit ad cælos. Imitemur ergo ſaluatorẽ noſtrũ: qa
ipe mitis & humilis paſtor agnus & aries appellat: qui pro nobis ĩmolatus eſt: qui ab Iſaac cornibus tenet ſẽ
tibus. Ex quo nil hac humilitate ſublimius: qui bethleẽ ĩ hoc paruo foramĩe cæloꝶ cõditor natus ẽ. hic ĩuolu
tus pannis: hic uiſus a paſtoribus: hic mõſtratus a ſtella: hic adoratus a magis. In baptiſmo humilitas xpi nr̃a
ſublimitas: illius crux nr̃a uictoria: illius patibulũ nr̃ triũphus ẽ. Cũigit᷑ lauacꝶ & crucis ſignũ ĩ frõtibus dæmõ
aſpexerit cõtremilcit. q aurea capitolia nõ timẽt. crucẽ timẽt. ꝗcõtẽnũt ſceptra regalia & purpuras cæſaꝶ & da
pes xpᷣianoꝶ: ſordes tñ & ieiunia ptimeſcũt. Iubet enĩ Aps ne ꝗs diſcipuloꝶ dicat: qꝗ ipſe eſt Ap̃s. Mira rõ nõ
uult pᷣdicari.ꝗ gaudet ĩtelligi:agnoſci amat: & odit oñdi:magis uult ſe ĩuẽtũ eẽ ꝗᷓ ꝓditũ:ut uirtus ſua illũnõ
fauor oñderet alienus. Quæ aũt maior põt eẽclæmẽtia: ꝗᷓ ut filius dei filius hoĩs naſceret᷑: decẽ mẽſiũ faſtidia
ſuſtineret: partus expectaret aduẽtũ:ĩuolueret᷑ pãnis: ſubiiceret᷑ parẽtibus:p ſingulas adoleret ætates: & poſt cõ
tumelias uocũ alapas & flagella: crucis quoq; nobis fieret maledictũ: ut nos a maledicto legis abſolueret. pfi.
factus ẽ obediẽs uſq; ad mortẽ: ut id ope ĩpleret: quod añ ex pſona mediatoris fuerat depræcatus dicẽs pr̃ uo/
lo: ut quõ ego & tu unũ ſumus:ita iſti in nobis unũ ſint. Ergo qa ad hoc uenerat: ut qd ĩpoſſibile legi:qa nemo
iuſtificabat ĩeffabili miicordia uinceret: publicanos & pctõres ad pœnitẽtiã puocabat. Vn nouũ & mirabile ẽ
apud nos. Dñs ſolus petẽtes ſe amat: ſolus iraſcit᷑ niſi petat᷑. Illo enĩ tpe quo ſupplicia mereant deus argumẽtũ
ſaluatiõis oſtẽdit᷑: ĩtelligere poſſumus ꝗᷓtũ ualeret præſtare nõ læſus: qui tãtũ donaret iratus. Amemus & nos

Xpm: eiuſq; ſe emp queramus amplexus: & facile uidebit᷑ oẽ difficile. breuia putabimus uniuerſa quæ lõga ſũt

quodq; btã dei genitrix a filio ſuo nõ didicit cælos fabricare: angelos creare: mira deitatis ĩſignia opari: ſed tm̃
humiliari:cæteraq; uirtutũ documẽta ĩtra hu militatis cuſtodiã aggregare.
¶ De Iuſticia & uitæ rectitudine. ¶ Cap̃.xxvii.
J Tiã de iuſticia diſſeramus quæ eſt ſingulaꝶ reꝶ & pſonaꝶ æqſſima diſtributio: quã ꝗs obtinens & cui
adhærẽs uitã ſuã diſpoſite & ſine turbatiõe cõſeruat: cuſtodit ĩ oĩbus æꝗtatẽ:ſcit ꝗd deo debeat:qd ſcĩs
d æqualibus reddat: qd nõ deneget ptãtibus huius ſæculi: qd ſibi retineat: qd ꝓxĩo cõpetat: qd alie/

coæꝗᷓles honorare: & tributa ĩpendere ptãtibus: ſupbũ nõ eẽ: ſed magis mitẽ & humilẽ: pxĩos tanꝗᷓ ſe diligere:
alienos & inimicos nõ pſeq odio: ſed amare: ſubiectũ eẽ prioribus uel ætate maioribus: qa & dns du eſſet ofĩ um
dis a Ioãne qui maior eſt in natis mulieꝶ: qa prior illo in natiuitate hoĩum erat baptizator: & ſic adipleri oẽm
iuſticiã pteſtat᷑: ex hac miſericordia naſcit᷑ obſequm deificũ: generat᷑ in his oĩbus qſq; ĩuenit᷑: nõ immerito in

Xpo ĩuenit᷑ pmanere: qm hæc oĩa ipſe Aps eſt. Paulus nos glorioſus ĩformat & ĩſtruit de Apo dicẽs:qui eſt no
bis a deo iuſticia & ſãctificatio & redẽptio. Itẽ ĩalio loco Qui & miſericordia & pax & dei lectio: quẽ agapẽ uo

cãt. Iniquus enĩ ſi ſequit᷑ iuſticiã: negat iniqtatẽ. Stultus ſi ſequat dei ſapĩam negat ſtultitiã. Quodq; ſapia

fortitudo tẽperãtia & caſtitas ſolũ ꝓdeſt hntibus: Iuſticia uero aliis & miſeris ꝓdeſt: quæ patrẽ uel fratrẽ non
nouit: ſed nouit ueritatẽ: pſonã nõ accipit: & deũ imitat᷑. Diſcite ergo bñfacere. Virtus enĩ diſcẽda eſt. Nec na/

turæ tãtũ bonũ ſufficit ad iuſticiã: niſi ꝗs erudiat᷑ cõgruis diſciplinis. Diſcẽda eſt ergo iuſticia: & magr̃oꝶ terẽ/⸗
da ſũt limina. Sæcularis auũt iudex acceptis muneribus cõdẽnat ĩſontẽ: & reũ liberat. quod interdũ de eccleſiæ
principibus dici põt: ꝙ ꝓpter munera lacerẽt legẽ:& nõ pducũt iudiciũ ad finẽ.
efide ſpe & timore. Cap.xxviii .
Iaũut fides ut inqt apoſtolus Paulus ẽ ſubſtãtia ſpandaꝶ reꝶ ꝗqᷓs ſpamus: & index reꝶ ꝗᷓs nõ uidemus:
Credere & fide q; debet:ꝙ deus ea quæ ꝓmittit potẽsẽ adiplere: & ſpẽ ſuã ĩ futuꝶ trãſferre:& tũc ple
na fide poterit ad ea quæ ꝓmiſſa ſũt facillime ꝑpuenire. hæc nobis uniuerſa ĩuiſibilia añ oculos ponit:
R iiii. .clxiũiii.

ſtaut côgruit. Iuſtũ ẽ enĩ deũ colere & diligere ex toto corde:& ex tota aĩa:& ex tota uirtute.Sãctos &

ad hac ingreſſi diaboli & poteſtatũ huius mũdi & haꝶ tenebraꝶ uniuerſa deſerimus: deo cum fiducia pxima X
mus. Credere enim & ſperare neceſſe eſt: quæ deus iuſſit: cũ quæ diabolus in ſe ruerat abnegamus. fidẽ ſpe⸗ 1
ſequit᷑: itaq; de ipſa loqꝗᷓmur. Eſtigit᷑ expectatio rerũ oĩum futuraꝶ: ꝗᷓ ſaluamur Paulo ſcribẽte apoſtolo.ſpe
eni ſalui fe ſumus. ſpes aũt quæ uidet᷑ nõẽ ſpes.qd enĩ uidet ꝗs ſpat.ſi aut qd nõ uidemus ſpamu 2 patiẽtiã .
. expectamus. Hæcĩ ſe habet timorẽ:nõ illũ cuius obliuiſci: & quẽ foras mittere glqꝗs ĩ fide uiui t: Sed ꝗq unus ẽ l⸗
de ſpiritibus qbus ĩpletus Eſaias teſtat᷑ Exiet uirga de radice ieſſe: & flos de radice eius aſcẽdet: & reqeſcet ſuꝑ n
euũ ſpiritus ſciæ & pietatis: & replebit eũ ſpũs timoris dni: illũ ſpm̃ quẽ Dauid canit dicens. Timete dñm iuſti W
eius. Vñ & btĩ efficiunt eodẽ ꝓteſtãte & dicẽte:Btuũs uir qui timet dñm:illũ dicit timorẽ qui caſtus eſt & pudi⸗
cus. Quoniã timor dmi caſtus inꝗt Dauid manet in ſæculuũ ſæculi: ergo eſt duplex timor: unus appetẽdus:ali/ 4 HD
us fugiẽdus eſt:igit᷑ appetẽdus timor admonitio & cuſtodia oĩ um reꝶ: qua credimus & ſi pamus. Timemus i
eni iudiciũ:ꝗa ſpamus:& metuimus dñm:qa fortẽ illũ iudicẽ credimus. Vera nãq; uita eſt deũ noſſe:timere odl.
eius potẽtiã: amare pietatẽ. Timor nãq; uirtutũ ẽ cuſtos:ſ. ecuritas ad lapſũ facilis. Si pauorẽ hũueris ſollicitus nen
eris: & ſi ſollicitus fueris leo in caulas ouiũ tuaꝑꝶ ĩtrare nõ poterit. qd ad præpoſitos eccleſiaꝶ uel ad aĩæ cuſto/ .
. dẽ ptinet. Qui cautus eſt & timidus põt ad tpᷣs uitare pctã: qui ſecurus eſt de iuſticia repugnat:illiuſq; auxilio
deſtitutus ĩſidiis hoſtiu paret. Nunꝗ tuta eſt humana fragilitas. & quãto magis uirtutibus creſcimus: tanto M
magis timere debemus:ne de ſublimibus corruamus. Si iuxta eccleſiaſtẽ radix ſapĩæ eſt timere deũ: fructus
ſapiæ qs eſt niſi uidere deũ bonũ:aut diligit qui nõ ĩuitus aut neceſſitate aut legũ metu facit bonu:ſed iccirco I
bonũ eſt: ut mertedem bonã opis habeat. .V ”
(Pe Charitate & pace. ¶ Cap̃. xxix. an
Dcharitatẽ nũc trãſitũ faciamus: ꝗa oĩ bus maior eſt:ĩter cætera ſic fatet᷑ Paulus. Manẽt aũt tria hac 1
A ffigdes Spes & Dilectio:ſed maior his dilectio eſt. Eſt ergo dilectio uinculũ aĩoꝶ caſta & ſincæra & ſine “
. ( Saæymulatioe: charitas cõſumatio ofĩum mãdatoꝶ breuis oĩum præceptoꝶ: quã cũ qs hũerit oĩa habet ſe
“ ine hacin aliis remanet ĩperfectus. & ut cognoſcat uia prudẽtia ꝗtücharitas ualear: legimus rũſũ dñi ĩ euãge q ᷑ j
lio dicẽtis cũ ĩ terrogaret᷑: Diliges dim deũ tuũ extoto corde tuo:& ex tota aĩa tua:& ex tota uirtute tua.& dili/ de
ges ꝓximũ tuũ tanꝗᷓ teipſũ. in his duobus præceptis pẽdet lex & pphetæ. Vides in hac ſola uniuerſa legis cau dQ
da pẽdere. uere qſqꝗs hãc habet: iã dei filius dici põt: ex hac ſola poterit deo ſimilis eẽ. Conſidera qui deũ diligit u
nunqd ſpat: nunqd timet:nunqd fidit?nõ: ſed tm diligit. Deus inꝗt Paulus cũ dilexiſſet muũdũ: miſit unicũ fi ðͦJM
liũ ſuũ in ſimilitudinẽ carnis pcti:ut de pctõ cõdẽnaret pctm in carne: qui præponit eã rebus oĩbus dicens. & m
ſi locutus ſũ linguis horĩum & angeloꝶ: chatitatẽ aũt nõ hẽam: factus ſũ ſicut æramẽtũ tĩniens: aut cimbalus 0
cõcrepãs. Et ſi hũero ꝓphetiã:& cognouero oĩa myſteria & oẽm ſciam.& ſi hũero fidẽ ita ut mõtes trãſferam ”ð
& ſi tradidero corpus meũ ita ut ardeã: Charitatẽ aũt nõ hẽam nihil ſũ. Charitas magnanima eſt: charitas be/ 8
nigna eſt: charitas nõ æmulat᷑: nõ ĩflat᷑: nõ agit pperã: nõ irritat᷑:nõ cõfũdit:nõ quærit quæ ſua ſũt:nõ cogitat
malũ:nõ gaudet ſup iniu ſticia: gaudet aũt ueritate. Ola ſuſtinet: oĩa credit: oĩa ſpat:charitas nunꝗᷓ excidit. Ni B
hilenĩ amãtibus duꝶ eſt. nullus difficilis ẽ cupiẽtibus labor. Solus tñ ille amor ꝓbabilis eſt: qui deo & uirtuti
bus aĩæ coaptat᷑.· Nihil eſtenĩ qd nõ toleret qui pfecte diligit. Qui aũt clæmẽtiã nõ habet: nec ĩdutus eſt uiſce .
ra mificordiæ & lachrymag: quis ſpiritualis ſit: nõ adipleuit legẽ Api. Vñ legit᷑ ꝙ btus Ioãnes euãgeliſta cum
Epheſi ſenex uix ĩter diſcipuloꝶ manus deferret᷑:nihil aliud p ſingulas ſolebat pꝓferre collectas niſi Filioli mei 1
diligite alterutrũ. Diſcipulis aũt petẽtibus qᷓre ſemp id diceret:rũdit ꝗqa præceptũ dni eſt: & ſi fiat ſolũ ſufficit.
ſed obſecro ne amicus qui diu quærit᷑ uix ĩuenit᷑: difficile ſuat᷑: pariter cũ oculis mẽs amittit: nã amicitia quæ Ne
deſinere põt nunꝗᷓ uera fuit. Vera nãq; amicitia nullo liuore ĩ ꝗto: auget᷑ numero:tãto creſcit & robore. Declia n
igit᷑ a malo & fac bonũ:inqre pacẽ & pſequere eã. Niſi oderimus malũ: bonũ amare nõ poſſumus.qn potius HW
faciẽdũ eſt bonũ: ut declinemus a malo. pax querẽda eſt: ut fugiamus bella:nec ſufficit eã quærere:niſi ĩuentã ⸗
fugiẽtẽq; oĩ ſtudio pſeqᷓmur: quæ exupat oẽm ſẽſũ.in ꝗᷓ hĩtatio dei eſt ꝓpheta dicẽte. Et factus eſt in pace lo/ nüä
cus eius. Infernus itaq; ĩter fres diuidit. Quicqd igit᷑ ſeparat ĩter fres ĩfernus dicẽdus eſt. Concordia enĩ paruæ ir
res creſcunt: ſic & diſcordia maxime dilabunt᷑. Pulchre igit᷑ pſecutio pacis dicit᷑: iuxta illud apoſtoli:Hoſpita N
litatẽ pſequẽtes:ut nõ leui uſitatoq; ſermone: & ut ita loꝗr ſũmis labiis hoſpites ĩuitemus: ſed toto mẽtis ardo
re teneamus: ꝗſi auferẽtes ſecũ de lucro noſtro atq; cõpendio. 8
(Se infirmis & pauperibus recreandis. L Caß. xxx.
Iꝗs cœpit ægrotare trãſferat᷑ ad exedrã latiorẽ: & tãto ſenũ mĩſterio cõfoueat᷑: ut nec delitias urbiũ: 4
ec mũis quærat affectũ: nec liceat dicere cuiꝗᷓ tunicã & ſagũ textaq; tunicis ſtrata nõ hẽo. Ita œæcono/ in
micus uniuerſa moderet᷑ ut nemo qd poſtulet: nemo dehæreat: uias fratribus:hoſpitũ laua pedes: .
paupibus & fribus refngeria exhibe: ſũptũ manu ꝓpria diſtribue: qm ꝗcꝗd hint clerici paupeꝶẽ: & domus eo/
rũoĩbus debẽt eẽ ces. ſuſceptiõi enĩ pegrinoꝶ & hoſpitũ ĩuigilare debẽt. Docet Salomõ miſericordiæ opibus li⸗
ſſiſtẽdũ:nec niis fidẽdũ uiribus: ſed a deo eẽ auxiliũ flagitãdũ.ſed eſto ꝙ æqueris paupibus: inopũ cellulas di/
gnanter iĩtroeas: manus debiliu ſis:aquã portes:ligna concidas: focũ extruas. ſed ubi uĩcula:ubi alapætubi ſpu
ta: ubi flagella: ubi patibulũ: ubi mors?Cũ hæc oĩa quæ dixi feceris:ab Euſtochio Paulaq; uiceris. Hæc dico nõ l
quo de atdoremẽtis tuæ ꝗcꝗᷓ dubitẽ: ſed quo currentẽ ĩpellã:& acriter dimicãti feruorẽ auge.. hl

De poœnitẽtia

.

nus
lexe
itus
ſto⸗
lio
nto⸗

0

nae

ſ

ig⸗
Ul
dau
git
ifi

lus
am
be⸗
tt

+— — —

—
—

—

.
3

¶ De penitẽtia & miſericordia dei. . ¶Cap. xxxi.
Rripe quæſo occaſionẽ:& fac de neceſſitate uirtutẽ.nõ quærunt ĩ xpᷣianis initia:ſed finis.Paulus ma
le cœpit:ſed bñ finiuit. Iudæ l audant initia: ſed finis ꝓditiõe danat᷑.& licet deus nõò uelit mortẽ pctoò/
Aris: ſed utcõuertat᷑: & uiuat: tũ tepidos odit: & cito ei nauſeã faciunt. Cuiq; plus dimittit plus diligit.
n meretrix illa Api dilectrix in euãgelio baptizata lachrymis: & crine quo multos an cœpat pedes dñi tergẽs

ſaluata eſt.no ꝗdẽ huit criſpãtes mitras:nec ſtridẽtes calceolos:nec orbes ſtibio fultginatos nã quãto fœdior:
tãto pulchrior: quæ demũ plorat ad crucẽ: unguẽta parat:quærit in tumulo: hortulanũ ĩterrogat:pgit ad apo

ſtolos:reptũ nũciat.Illi dubitãt:iſta cõfidit.nõ enĩ tã pcti crimẽ arguit: ᷓ uelox cõuerſio in pœnitẽtiæ celerita

te laudat᷑.nec deus cogeret pœnitere:ſi nõ eſſet pœnitẽtibus ueniã cõceſſurus. Nihil enĩ tã repugnat deo: ꝗᷓ cor
ĩpœnitẽs. hoc ſolũ crimẽ eſt:qd ueniã cõſequi nõ põt:præcipue ꝗa nõ iniuſtus ut ꝓptermulta mala paucorũ
obliuiſcat᷑ bonoꝶ:ĩmo de nullo ſic iraſcit᷑ deus:qu ſi pctõr ſuꝑbiat: & erectus & rigidus non flectat᷑ in fletu:
nec miſericordiã poſtulet pro delicto. nihilq; ſicoffẽdit deũ: ſicut erecta ceruix poſt pctã: & ex deſperatiõe cõtẽ
tus. Vn & uos nõdeſpetis ueniã ſceleꝶ magnitudine: qa magna pctã magna debebit pœnitẽtia. Nãdeus nõ
uult ĩferre ſupplicia:ſed terrere paſſuros. Ipſeq; ad pœnitẽtiã ꝓuocat:ne faciat qd cõminatus ẽ. Dæmonũ eni
nullus ẽ qn pereat. oẽs ad prædã feſtini ueniẽt: an faciẽ ipſoꝶ uẽtus urẽs:& ꝗcquid aſpexerĩt:qcqd uultui eoꝶ
obuiũ fuerit: urere deſiderabũt & pdere:ſed nec ꝗſꝗᷓ ꝑ patiẽtiã bonitatis dei de pctõꝶ ſuoꝶ ĩpunitate cõtẽnat:
nec illumnon æſtiet offẽſũ:qa necdũ exptus reatũ. Immo magna ẽ ira:qñ peccãtibus nõ iraſcit᷑ deus.Vñ ĩ Eze
chiele ad hieruſalẽ: Iã nõ iraſcar Ebirrelus tuus receſſit a me. ſed re uera deus hoĩbus nõ iraſcit᷑: ſed uitiis: quæ
cũ in hoĩe nõ fuerint: nequaꝗᷓ punit. Habet aũt ira dei mẽſuras quãtũ & quãato tꝑe:& ob ꝗᷓs cauſas & ꝗbus ĩfe
rat᷑: iuxta illud qd ſcriptũ eſt. Cibabis nos pane lachrymaꝶ in mẽſura. Miſericordiã igit᷑ a deo cõſequit᷑: qui ſe
putateẽ miſeꝶ. nã deus quinullis uiribus ſupari põt: publicani tn præcibus uicit᷑. Quãto ergo tpe te errare no
ſti: quãto tpe deliqſti: tãto tpe humilia te ipſũ deo: & ſatiſfacito ei in cõfeſſione pœnitẽtiæ. qm̃ qui pctõr ẽ ali
qua ſorde maculatus:de ercleſia Xp̃i nõ põt appellari:nec Apᷣo ſubiectus dici. Igit᷑ qa errauimus iuuenes:emẽ
demur ſenes: iungamus gemitus: & lachrymas copulemus: culpa ſimpliciter cõfitẽdo. nã qui poſt lapſum pec
catorũ ad ueram pœnitentiã ſe cõuertit: cito a miſericordiæ iudice ueniã ĩpetrabit: quoniã apud deũ non tam
ualet menſura tpis ꝗᷓ doloris: necabſtinẽtia tm ciboꝶ ꝗᷓ mortificatio uitioꝶ: ſed & magnũ peccatũ magnis diu/
turniſq; cruciatibus luit᷑: culpaq; leuis præſenti ſupplicio cõpenſata ſit. & ſicmagnuũ peccatũ magna indiget
miſericordia. Cõcluſit enĩ deus omnia ſub peccato: ut omnibus miſereat. ſed fruſtra uoce aſſumit᷑: ſi pmanet
opera. ſed ne & diutius pertraham: habeto pauca pro pluribus: in quibus non tam ordo quærit᷑ ꝗᷓ profectus.

Age ergo tu: caue: curre:feſtina. Age ut in hac ſpiritualitate perficias. cauene quod accepiſti bonum: incautus

& negligens cuſtos amittas. curre: ut nõ negligas. feſtina: ut cælerius comprehendas. Nam cœpiſſe multorũ
eſt: ad culmen perueniſſe paucorum. Tribuat tibi Chriſtus: ut audias: & taceas: & intelligas: & ſic loquaris.
¶ Cap̃ᷣ.xxxii.
¶ Finis cõcludens in regula.
I quoniã ita ſe natura habet: ut amara ſit ueritas: & blanda uitia exiſtiment᷑: ut Paulus ait apoſtolus
Inimicus uobis factus ſum uerum dicens. Vnde & quia ſaluatoris dura uidebant᷑ eloquia: plurimi
diſcipulorum retrorſum abierunt: nõ mirum eſt ſi & nos ipſi uitüs detrahentes offẽdimus plurimos.
diſpoſui tamen naſum ſecare fetentẽ: timeat qui ſtrumoſus eſt. Quid tamen ad te qui intelligis innocentem?
Nemo reprehẽdat quod aliquos aut laudamus aut carpimus: cũ & in arguendis malis ſit correptio cæteroꝶ:
& in optimis prædicandis boni ad uirtutum ſtudia concitent᷑. Nos enim ut ſcitis hebræoꝶ lectione detẽti: in
latina lingua rubiginem induximus: in tantum ut loquentibus quoq; ſtridor quidã non latinus interſtrepat.
Vnde ignoſce ariditati. & ſi imperitus ſum ſermone inquit apoſtolus ſed non ſcientia. illi utrũq; nõ deerat: &
unũ humiliter renuebat. nobis utrũq; deeſt: quia & quod pueri plauſibile habueramus amiſimus: nec ſcien/
tiam quam nolebamus cõſecuti ſumus: iuxta eſopionã fabulãdum magna ſectamuretiam minora perdẽtes:
Nõ ꝓlongabunt ultra ſermones mei quoſcũq; loquor. Ea ꝓpter moneo: & flens gemenſq; cõteſtor:utdum
huius mũdi uitã currimus. nõ duabus tunicis ideſt duplici aio ueſtiamur: nõ calciamentoꝶ pedibus uidelicet
opibus prægrauemur: nõ diuitiaꝶ onera ad terrà præmãt:nõ uirgæ hocẽ potẽtiæ ſæcularis quærat᷑ auxiliũ:nõ
pariter e& pᷣ̃m uelimus hr̃e & ſæculũ: ſed ꝓ breuibus & caducis æterna ſuccedant: Sed & præcor uos ꝗ fideles
eſtis: ut ita uitã urjam & cõuerſationẽ fuetis:ne ĩ ipo uel ip̃ᷣi ſcãdalũ patiamini: uel aliis ſcãdalu faciatis:ſed ſitĩ
uobis ſũmi ſtudii ſummæq; cautelæ: ne quis in hãc ſãctoꝶ cõgregationẽ pollutus ĩtroeat: ne quiſqs lebuſeus
habitet in nobis. Dns Ieſus cõterat ſathanã ſub pedibus ueſtris: & ĩcolumes uos & ꝓlixa ætate florentes Xp̃s
deus noſter tueat᷑ oĩpotẽs. Sed & ſpũs ſactus nobis præſtare dignet᷑: & in hoc ſæculo factores mãdatoꝶ ſuo/

rũ effecti ĩ huius uitæ agone pbati: & fideles inuẽti ſpiritualibus fructibus dilatati his cõtinentihus mereamur

adiungi. Ipſi gloria & mperium cum eodem ſpiritu ſancto in cuncta ſæcula ſæculorum. Amen.-

¶ Quoniã ad humanã inſtitutionẽ ualidiora ſunt exẽpla ꝗᷓ uerba:& planius põtope docere ꝗqᷓuerbo: merito ĩ

ſtituta ac ꝑræcepta monachoꝶ ſupioribus epiſtolis digeſta beatorum Hilarionis & Malchi monachoꝶ exem

plaſubdunt :quoꝶ uitas ac res geltas beatus Hieronymus cõſcripſit.

R— ¶ Incipiunt Capitula deuita ſancti Hlilarionis.
N prologo materiæ magnitudo ad laudem geſtoꝶ præſcribitur.
De ortu beati uiri ſituq; genitalis loci & prima indole mirandoꝶ.

ſubſtantia ilico ad heremũ cõuolauerit.
De admirabili abſtinentiæ eius principio.
De primis aduerſus eum d?ymonum Iudibriis.
De uariis diaboli præſtigiis eo orante oſtenſis.
De breuiſſima habitationis eius cellula.
Detotius uitæ eius abſtinentia ſtupenda.
Delatronibus ad terrendu eù uenientibus.
De muliere Hleutheropolitana quæ prima illũ pro ſterilitate ſua interceſſit.
De Ariſtenete Helpidii præfecti cõiuge pro tribus filiis infirmâtibus depræcante

+

De muliere cæca uirtute eius illuminata.
De auriga Gazenſi & merſica & iuuene adæmonio liberatis.
De Orione a peſſimo dæmone liberato. L
De Gazano a paralyſi ſubleuato.
De Italico circenſes equos nutriente. J
Deuirgine dei quam iuuenis adamauerat: & diſſoluto maleficio.
De Candidato Cõſtantii imperatoris a dæmone ſaluato.
De Bactro camelo enormis magnitudinis a dæmone pleno.
De honore illi a ſancto Antonio delato.
De ſtudio ipſius: qui erga oĩum curam ſollicitus erat.
De auan fratris deminutione: & largiiterum augmentatione.
De uirentis faſce ciceris:in cuius fetorem fratris qui miſerat auaritiã deteſtatus eſt.
De fletu uiri dei qui ſe mirabiliter lamentabat: & beati Antonii nũciaro deceſſu.
Qu ob frequẽtãtiũ multitudinẽ monaſterii locu deſerẽs ad ſolitudines cõuolauit.
Deſcriptio habitationis beati Antonii: & de miraculo in eius ortu facto.
De pluuiis præcibus beati Hilarionis ĩpetratis: & multitudine ſerpentũ depulſa.
Quod inde etiam honores fugiens deceſſit: & de præuiſo aduentu Gazenſium.
De Hadriano eius diſcipulo: & cõtumacia eius iuſte punita.
De Hauderii filio adæmone curato dum nauigaret Siciliam.
Quõ ad mediterranea loca fugerit ſub penuria & ſcutario quodã a dæmone liberato⸗
De quodã a morbo intercutis curato:& Heſitio diſcipulo ipſũ quærente.
De dracone magnitudinis miræ apud Epidaurũ dalmatiæ oppidũ igne crematũ.
De impetu mani ab eo compreſſo.
De piratis quos dum fugaret obuios habuit.
Deimmudis ſpiritibus hincinde cum inter cicladas nauigaret coclamantibus.
De hortulo cypri:ubi quinq; annis ante obitum hitauit: & paralytico ibidẽ curato.
De teſtamento breui:quod ipſe manu propria ſcripſit Heſitio.
De ultimis ipſis ad aiam ſermonibus & ſepultura eius.
De Heſitio qui corpus eius cum maximo diſcrimine furatus eſt.
LDe Conſtantia deuota muliere: quæ corpus eius furatũ audiẽs expirauit.

Cap. vi.

———

ualiter ſancto Antonio iũctus habitũ mutauerit: pſpectoq; eius uitæ tenore ad patria rediens

0 Prologus in uitã ſancti Hilarionis a ſancto Hiero nymo fœliciſſime editã. Cap.i.
Cripturus uitã beati Hilarionis: habitatorẽ eius ĩuoco ſpm̃ ſãctũ: ut qui illi uirtutes largitus eſt:mihi
ad narrãdas eas ſermonẽ tribuat: ut fcã dictis exæquent᷑. Eoꝶ eni ꝗ fecere uirtutes: ut ait Criſpus:tãta
auctoritas: quãtũ eã uerbis potuere extollere pclara ĩgenia. Alexãder magnus Macedo: quẽ uel arietẽ uel
pardũ uel hircũ capraꝶ Daniel uocat:dũ ad Achillis tumulũ pueniſſet: fœlicẽ te ait iuuenis: q magno frueris

Cap̃.i.
Cap:ii.
diſpartita oĩ

Cap̃.v.

Cap̃. x.
Cap. xi.
Cap.xii.
Caßp.xiii.

Cap.xvi.

Cap.xyvii.
Cap̃.xviii.
Caß. xix.
Capᷣ.xxi:
Capᷣ.xxiii
Caßp. xxv.
Capᷣ.xxvi.
Cap̃.xxviie

Cap. xx.

Cap̃. XXXI.
Capᷣ.xxxii.

Capᷣ.xxxiii.
Caßp̃. xxxiiii.

Cap.xxxv.
Capᷣ.xxvi.

Cap.xxxviii.

Capᷣ.xxxix.

pᷣcone meritoꝶ:Homeꝶ uidelicet ſignificãs. Porro mihi tãti ac talis uiri cõuerſatio uitaq; dicẽda ẽ: ut Home
rus quoq; ſi adeſſet: uel ĩuideret materiæ: uel ſuccũberet. Quanꝗᷓ enĩ ſcũs Epiphanius Salamiæ Cypri eps: q
cũ Hilatſone plurimũ uerſatus eſt: laudem eius breui epiſtola ſcripſerit: quæ uulgo legit: tamen aliud eſt lo/
cis cõmunibus laudare defunctũ: aliud defuncti ꝓprias narrare uirtutes. unde & nos fauore magis illius ꝗᷓ in/

iuria cœptum ab eo opus aggredientes: maledicoꝶ uoces contẽnimus. qui olim detrahentes Paulo meo: nũc

forte detrahent & Hilarioni.illum ſolitudinis calumniati: huic obiicientes frequentiã. ut qui ſemꝑ latuit nõ
fuiſſe: qui a multis uiſus eſt: uilis æſtimet᷑. Fecere hoc & maiores eoꝶ quondã phariſæi: ꝗbus nec Ioãnis here/
mus ac eiuniũ: nec dñi ſaluatoris turbæ: cibi: potuſq; placuerũt. Verũ deſtinato operi imponã manũ: & ſcyl

leos canes obturata aure trãſibo.

De natiuitate

ſo
he

ö
i⸗
P mii
a
Cn.
1N
.i
ui,
il.
.
W.
anii,⸗
ir.

¶ De natiuitate & uita beatiſſimi Hilarionis heremitæ ſãctiſſiii ¶Cap. ii.
lIlarion ortus uico Thabatha: ꝗᷓ circiter quinq; milia a Gaza urbe Palæſtinæ ad auſtrũ ſitus ẽ: cũ ha-
beret parẽtes idolis deditos: roſa(ut dicit de ſpinis floruit. Aꝗbus miſſus alexãdriã Grãmatico tra
ditus ẽ. Ibiq; quãtũ patiebat illa ætas magna ĩgenii & moꝶ documẽta pᷣbuit: in breui carus oĩbus &
quẽdiarte gnarus. Quodq; his maius ẽ oĩbus: credẽs in dũm lIeſuũ: nõ cyrci furoribus: nõ arenæ ſanguine:nõ
heatri Ilaæuria delectabat᷑: ſed tota illi uolũtas ĩ eccleſiæ erat cõgregatiõe. ¶ Cap.iüi.
Vdiẽs autẽ tũc celebre nomẽ Antonii qd ꝑoẽs ægypti populos ferebat᷑ incẽſus: uiſendi eius ſtudlio per/
rexit ad heremũ. & ſtatim: ut eũ uidit: mutato priſtino habitu duobus fere mẽſibus iuxta eũ mãſit:con/
tẽplãs Ordinẽ uitæ eius:morũq; grauitatẽ.ꝗᷓ creber in oratide:ꝗᷓ humilis in ſi uſcipiẽdis fratribus: ſeuerus in cor/
nipiẽdis: alacer ĩ exhortãdis eſſet. & ut cõtinẽtiã cibiq; eius aſpitatẽ nulla unqᷓ infirmitas frangeret. Porro fre/
quẽtiã eoꝶ:ꝗ ad eũ ob uarias paſſiões: aut ĩpetus dæmonũ cõcurrebãt: ultra nõ ferẽs: nec cõgruũ eẽ dicẽs: pati
in heremo populos ciuitatũ. ſicq; ſibi magis ĩcipiẽdũ eſſe: ut cœpiſſet Antonius: illũ quaſi uirũ fortem uicto
riæ armaaccipe: ſe necdũ militare cœpiſſe: reuerſus ẽ cũ ꝗbuſdã monachis ad patriã. & parẽtibus iã defunctis:
partẽ ſubſtãtiæ fratribus: partẽ paupibus largitus ẽ: nihil ſibi oĩno fuãs: timẽs illud de actibus apoſtolorum
Ananiæ & Saphyræ uel exẽplũ uel ſuppliciũ: maximeq; dominicæ ſentẽtiæ memor dicẽtis: Qui nõ renũciaue
rit oĩbus quæ habet: nõ põt meus eſſe diſcipulus. Erat autẽ annoꝶ. xv. ſic nudus & armatus ĩ Chriſto:ſolitudi
nẽ quæ ĩ ſeptimo miliario a Maionia Gazæ emporio ꝑ littus eutibus ægyptũad læuã flectit᷑: igreſſus ẽ. Cũq;
eſſent cruẽta latrociniis loca & ppinqui amiciq; eius ĩminẽs piculũ denũciarẽt:cõtẽpſit mortẽ:ut mortẽ euade
ret. Mirabãtur oẽs animũ: mirabãtur ætatẽ:niſi ꝙ flãma qᷓda pectoris & ſcintilla fidei in oculis relucebant. Le
nes erant genæ: delicatum corpus & tenue: & ad omnem iniuniã ĩpatiens:quod leui uel frigore uel æſtu poſſet

affligi. .——

Cap̃.iiii.
Git᷑ ſacco tantũ mẽbra coopertus:& pelliceũ habẽs epẽditen: quẽ illi beatus Antonius proficiſcẽti dede/
ſnt:ſagum ꝙ ruſticũ inter mare & paludes uaſta & terribili ſolitudine fruebat᷑: quindecim tantũ caricas
poſt ſolis occaſũ comedẽs. Et qꝗa regio latrociniis ĩfamis erat:nunꝗᷓ in eodẽ loco mãſitãs. Quid faceret diabo/
lus? quo ſe uerteret? qui gloriabatur ante dicens: in cælum aſcendam: ſuper ſydera cæli ponam thronum meũ
& ero ſimilis altiſſimo:cernebat ſe uinci a puero:& prius ab eo calcatum fuiſſe: quã per ætatem peccare potuiſ
ſet. Titillabat itaq; ſenſus eius & pubeſcẽdi corpori:ſolita uoluptatũ incẽdia ſuggerebat. Cogebat tyrunculus
xpᷣi cogitare:qd neſciebat:& eius rei aĩo põpã uoluere: cuius expimẽta non nouerat. Iratus itaq; ſibi: & pectus
pugnis uerberãs:quaſi cogitatiões ceſſiõe manus poſſet excludere:ego te inquit aſelle faciã ut nõ calcitres: nec
te hordeo alã: ſed paleis: fame te cõficiã & ſiti: graui onerabo põdere: p æſtus ĩdagabo & frigora:ut cibum poti
us ꝗᷓ laſciuiã cogites. Herbaꝶ ergo ſucco & paucis caricis: poſt triduũ uel quatriduũ deficiẽtẽ animã ſuſtenta
bat:orãs frequẽter: & pſallẽs:& raſtro humũ fodiẽs: ut ieiunioꝶ laborẽ labor opis duplicaret.ſimulq; fiſcellas
iuũco texẽs: æmulabat᷑ ægyptioꝶ monachoꝶ diſciplinã: & Apoſtoli ſentẽtiã dicẽtis. Qui autẽ nõ opat᷑: nõma
ducet. Sicattenuatus: & ĩ tãtũ exeſo corpore: ut oſſibus uix hæreret. ¶ Cap̃. v.
qVadã nocte cœpit ĩfãtũ audire uagitus: balatus pecoꝶ: mugitus boum: plãctus ꝗᷓſi mulierũ:leonũ rugi
tus: murmur exercitus: & rurſus uariaꝶ portẽta uocũ: ut ante ſonitu ꝗᷓ aſpectu territus cederet. Intelle/
xit & monũ ludibria: & puolutus genibus xp̃i: crucẽ ſignauit ĩ frõte: taliq; armatus caſſide:& lorica fidei circũ
datus iacẽs fortius pᷣlibat᷑: quodãmò uidere deſiderãs quos horrebat audire: & ſollicitis oculis huc illucq; circũ
ſpiciẽs. Cũ ĩterĩ ex ĩprouiſo:ſplẽdẽte luna:cernit rhedã feruẽtibus equis ſupꝑ ſe irruere. Cũq; ĩclamaſſet lIeſũ:an
te oculos eius repẽtino terræ hiatu põpa oĩs abſorpta 6. Tũc ille ait: Equũ & aſcẽſorẽ proiecit in mare. Et hi in
curribus: &hi ĩ equis: nos autẽ ĩ noĩedei nri magnificabimur. ((CQ. vi.
Vltæ ſũt tẽtatiões eius:& die noctuq; uariæ dæmonũ inſidiæ: quas ſi oẽs narrare uelim modũ excedã uo
Iumiĩs. Quotiẽs illi nudæ mulieres cubãti: quotiẽs eſuriẽti largiſſimæ apparuere dapes? Interdũ orãtẽ
lIupus ullulãs: & uulpecula ganiẽs trãſiliuit: pſallẽtiq; gladiatoꝶ pugna ſpectaculũ pᷣbuit:& unus ꝗſi interfe
ctus & ante pedes eius corruẽs: ſepulturã rogauit. Orabat ſemel fixo ĩ terrã capite: & ut natura fert hoĩum ab

ducta ab orone mẽs neſcio ꝗd aliud cogitabat. Inſiliit dorſo eius feſtinus gladiator: & latera calcibus: ceruicẽ

flagello uerberãs:eia ĩqt curdormitas? Cachĩnaſq; deſup:ſi defeciſſet: an hordeũ uellet accipe ſciſcitabat C. vii
Git᷑ a ſextodecĩo uſq; ad uiceſimũ ſuæ ætatis annũ æſtus & pluuias breui tuguriunculo declinauit: qd;
Aiũco & carice texerat. Extructa deĩceps breui cellula: quæ uſq; hodie pmãet: latitudie pedũ qᷓtuor: altitu
dine pedũ qnq;:hoc ẽ ſtatura ſua hũiliore: porro lõgitudie paulo ampliore: ꝗᷓ eius corpuſculũ patiebat᷑: ut ſe/
pulchꝶ potius ꝗᷓ domũ crederes. Capillũ ſemel ĩ anno die paſchæ to tõdit.Suꝑ nudãhumũ ſtratumq; iũceũ:
uſq; ad mortẽ cubitauit. Saccũ quoq; ſemel fuerat ĩdutus:nunꝗᷓ lauãs & ſupfluũ eẽ dicẽs:mũditias in cilicio
ꝗᷓrere. Nec mutauit alterã tunicã: niſi cũ por penitus ſciſſa eſſet. Scripturas quoq; ſcãs memoriter tenẽs:poſt
ojiones & pſalmos ꝗᷓſi deo pᷣſete recitabat: & qꝗa lõgũ ẽ ꝑ diuerſa tpa carpti aſcẽſũ eius edicere:cõprehẽdã breui
ter:ante lectoris oculos uitã eius pariter exponẽs: & deiceps ad narrãdi ordinẽ regrediar. Cas wii.
ceſimoprimo anno uſq; ad uiceſimũſeptimũ: tribus annis dimidium lẽtis ſextariũ madefactum aqua
frigida comedit. & aliis tribus panẽ aridũ cũ ſale & aqua. Porro a uiceſimoſeptio uſq; ad triceſimũ herbis agre
H cclxvi.

ſtibus: & uirgultoꝶ quorũdã radicibus crudis ſuſtẽtatus eſt. Atriceſimo aut primo uſq; ad triceſimũqntũ ſex

uncias hordeacei panis & coctũ modice holus: abſq; oleo in cibo habuit. Sẽtiẽs autẽ caligare oculos ſuos: & to
tũ corpus ĩ petigſe:& pumicea ꝗqᷓdã ſcabredie cõtrahi:ad ſupiorẽ uictũ adiecit oleũ & uſq; ad ſexageſimũtertiũ S .
uitæ ſuæ annũ hoccõtinẽtiæ cucurrit gradu: nihil extrĩſecus aut pomoꝶ: aut leguminibus?aut cuiuſſibet rei
guſtãs. Inde cũ ſe uideret corpore defatigatũ: & ppĩquã putaret ĩminere mortẽ:a ſexageſimoquartoanno uſq; w
ad octogeſimũ pane abſtinuit: ĩcredibili feruore mẽtis: ut eo tpe ꝗᷓſi nouus accederet ad ᷣuitutẽ dñi:quo cæte/ nno⸗
ri ſolẽt remiſſius uiuere. Fiebãt autẽ ei de farina & cõminuto holere ſorbitiũculæ: cibo & potu uix quinq; unci tige
as appẽdẽtibus: ſicq; cõplẽs ordinẽ uitæ: nunꝗᷓ ante ſolis occaſũ: nec in diebus feſtis: necĩ grauiſſima ualitudie uol
ſoluit ieiuniũ. Sed iã tẽpus ẽ ut ad ordinẽ reuertamur ¶ Cap̃. ix. J *
Vm hitaretadhuc in tuguriũculo annos natus decẽ & octo: latrones ad eũ nocte uenerũt: uel æſtimãtes ſin
re aliꝗd qd tollerẽt: uel in cõtẽptũ ſui reputãtes fieri: ſi puer ſolitarius eoꝶ ĩpetus non pertimelceret. Mo
Itaq; ĩter mare & paludẽ a ueſ pe uſq; ad ſolis ortũ diſcurrẽtes: nunꝗᷓ locũ cubiculi eius ſĩuenire potuerũt.Por⸗ los
ro clara luce repto puero quaſi ꝑ iocũ: ꝗd inquiũt faceres: ſi latrones ad te uenirẽt? Quibus ille rũdit: nudus la “WJ
. trones nõ timet. Et illi certe aiũt occidi potes: poſſũ inqt poſſũ. & ideo latrones nõ timeo: ꝗa mori paratus ſũ. o
Tunc admirati cõſtãtiã eius & fidẽ:cõfeſſi ſut noctis errorẽ cæcatoſq; oculos: correptionẽ deinceps uitã pollie 6
cẽtes. Cap̃. x.
Igĩti & duos iã in ſolitudĩe habebat annos: Fama tãtũ notus oĩbus: & ꝑ totas palæſtinæ uulgatus urbes 72
rĩterĩ mulier ꝗᷓda Eleutheropolitana cernẽs deſpectui ſe haberi a uiro ob ſterilitatẽſiã enĩ ꝑp annos qn ⸗
ecĩ nullos coniugii fructus dederat) prima irrumpe auſa ẽ ad beatũ Hilarionẽ: & nihil tale ſuſpicatis:repente H
genibus eius aduoluta ignoſce inꝗtaudaciæ: ignoſce neceſſitati meæ. Quid auertis oculos?qd rogantẽ fugis? ,
Noli me mulierẽ aſpicere: ſed miſerã. hicſexus genuit Saluatorẽ. Nõ hnt ſani opus medico: ſed ꝗ mali habẽt. ſ
. Tadẽ ſubſtitit:& poſt tãtũ tẽpus uiſa muliere ĩterrogauit cauſã aduẽtus eius acfletuũ. & poſtꝗ didicit: leunun⸗ il
tis ad cælũ oculis recedere iuſſit: eütẽq; lachrymis pſecutus: exacto anno uidit cũ filio. aß. zu. 2ð?èUM
Otc ſignoꝶ eius pricipiũ fuit. Aliud magis ſignũ eunobilitauit Ariſtene Helpidii:ꝗ poſtea pᷣfectus pᷣto/ ſu⸗
rio fuit uxor ualde nobilis ĩter ſuos: & ĩter chriſtianos nobilior: reuertẽs cũ marito & tribus liberis a beato —
Antonio: gazæ ꝓpter eoꝶ ĩfirmitatẽ remorata ẽ. Ibi eni ſiue ob corruptũ aerẽ:ſiue ut poſtea claruit: ꝓpter glo i
riã Hilarionis ſerui dei Hemetriteo pariter arrepti oẽs a medicis deſperati ſũt. Iacebat ullulãs mater: & ꝗſi ĩter ðð
tria filioꝶ diſcurrẽs cadauera: quẽ prius plageret: neſciebat. Agnito autẽ qd eſſet ꝗqdã monachus in uicina ſo i
litudie:oblita matronalis põpæ ꝗa ſe matrẽ nouerat:uadit comitata ancillulis & eunuchis. uixq; a uiro ſuaſũ
ẽ: ut aſello ſedẽs pgeret. Ad quẽ cũ pueniſſet: p ego te ait leſũ clæmẽtiſſimũ deũ noſtꝶ obteſtor: p crucẽ eius & ”MB

ſanguinẽ: ut reddas mihi tres filios: & glorificet᷑ in urbe gẽtiliũ nomẽ dni ſaluatoris. & ĩgrediat᷑ uus eius Gazã
& Marnas corruat. Renuẽte illo & dicẽte nunꝗᷓ ſe egreſſũ de cella: nec habere cõſuetudinẽ: ut nõ tãtum ciuita
tẽ: ſed ne uillulã ꝗdẽ ĩgrederet᷑: ꝓſtrauit ſe humi crebro clamitãs. Hilariõ ᷣue xpᷣi: redde mihi filios meos quos
Antonius tenuit in ægypto: a te uent᷑ in Syria. Flebat cũcti ꝗ aderãt. ſed & ipſe negãs flebat. Quid multa?nõ
prius mulier receſſit: ꝗ ille pollicitus ẽ:ſe poſt ſolis occaſũ Gazã ĩtroituꝶ. Quo poſtꝗᷓ uenit:ſinguloꝶ lectulos
& ardẽtia mẽbra cõſiderãs ĩuocauit Ieſũ.Eto mira uirtus:qꝗ̃ſi de tribus fõtibus ſudor pariter eru pit. Eadem ho
ra acceperũt cibos: lugẽtẽq; matrẽ cognoſcẽtes & benedicẽtes deũ: ſãcti manus oſculati ſũt. Quod poſtꝗᷓ audi
tũ ẽ: & lõge lateq; pcrebruit:certatim ad eũ de Syria & ægypto cõfluebãt:ita ut multi crederẽt in chriſtum:& ſe
mõachos ꝓfiterent᷑. Necdũ enĩ tũc monaſteria erãt ĩ palæſtina:nec ꝗſꝗᷓ monachos ante ſãctũ Hilarionẽ ĩ Sy
ria nouerat. Ille füdator & eruditor huius cõuerſationis & ſtudii ĩ hac ꝓuĩcia fuit. Habebat dũs Ieſus ĩ ægypto
ſenẽ Antoniũ: habebat in palæſtina Hilarionẽ iuniorẽ. Cap̃. xii .
. cidia uicus ẽ Rinocoruræ urbis ægypti: de hoc decẽ iã annis cæca mulier abducta ẽ ad beatũ Hilarionẽ
oblataq; ei a fratribusſiã enĩ multi monachi cũ eo erãt)oẽm ſe ſubſtãtiã expẽdiſſe ait in medicos. Cui re
ſpõdit. Si quæ in medicis pdidiſti: dediſſes paupibus: curaſſet te uerus medicus leſus. Clamante autem illa: &
miſericordiam depræcante: expuit in oculos eius: ſtatiq; ſaluatoris exẽplo uirtus eadẽ proſecuta ẽ. Cap̃.xiii.
. Vriga quoq; Ga⁊ẽſis in curru ꝑpcuſſus adæmõe totus obriguit:ita ut manũ agitare:necceruicẽ poſſet re
ectere. Velatus ergo in lecto:cũ ſolã liguã moueret ad pces:audiuit nõ prius poſſe ſanari:ꝗᷓ crederetĩ Ie
ſũ: & ſpõderet ſe arti pſtinæ renũciaturũ. Credidit: ſpopõdit: ſaluatus ẽ. Magiſq; de aĩæ ꝗᷓ de corporis ſalute ex
ultauit. Præterea fortiſſimus iuuenis noĩe Eſycas de terri torio Hieroſolymæ tãtũ ſibi applaudebat in uiribus
ut. xv. frumẽti modios diu lõgeq; portaret: & hac haberet palmã fortitudis ſuæ: ſi aſinos uĩceret. Hic afflictus
peſſimo dæmone nõ cathenas: no cõpedes: nõ clauſtra oſtioꝶ ĩ tegra patiebat᷑: multoꝶ naſũ & aures mordens
amputauerat. Hoꝶ pedes: illo gula fregerat. Tãtũq; terrorẽ oĩbus ĩcuſſerat: ut oneratus cathenis & funibus
ĩdiuerſa nitẽtiũ qᷓſi ferociſſimus thaurus ad mõaſteriũ ptraheret᷑. quẽ poſtꝗᷓ fratres uidere pterriti (erat enim
miræ magnitudis)nũciauerũt patri. Ille ſicut ſedebat iuſſit eũ ad ſe ptrahi & dimitti. Solutoq; ĩclina ait caput
c& ueni. Tremereille: & ceruicẽ flectere: nec aſpicere cõtra auſus: oĩq; ferocitate depoſita: pedes ſedẽtis lãbere.
Arcdiuratus itaq; dæm:& extortus quiiuuenẽ poſſederat:ſeptima die egreſſus ẽ. ¶ Cap.xiiii.
Ed necillud tacẽdũẽ: Otiò uir ᷣmarius & duriſſimus Ailæurbis quæ mari rubro ĩminet a legiõe poſ

— —

—⏑ — —

— —

ſeſſus dæmonũ:ad eum adductus eſt. Manus: ceruix: latera: pedes ferro onerata erãt: furoriſꝗ; ſæuitiã torui
. » —— —„— — ⸗ 5 7 .* * 7—* — — ₰ »— 2 S
oculi minabant᷑. Cũq; deabularet ſcũs cũ fratribus: & de ſeripturis neſcio ꝗd ĩterpᷣtaret: erupit ille de manibus

ſe tenẽtiũ:& amplexus eũ poſt tergũ iĩ ſublime eleuauit. Clamor ortus ab oĩbus. timebãt enĩ ne cõfecta ieiuni/

is mebra collideret. Et ſcũs arridẽs: Iinite inquit: & mihi meũ palæſtritã dimittite. ac ſic reflexa ſup humeros

manu caput eius tetigit: apphẽſoq; crine ante pedes adduxit: ſtringẽs e regione ambas manus eius:& plantas
utroq; calcãs pede:ſimulq; igeminãs: torqre d?monũ turba. Cũq; ille eiularet: & reflexa ceruice terrã uertice
tãgeret: dñe inqt Ieſu ſolue miſerũ: ſolue captiuũ.ut unũ: ita & plures uincere tuũẽ. Rẽ loquor inauditã. ex
uno hoiĩs ore diuerſæ uoces: & quaſi cõfuſus populi clamor audiebat᷑. Curatus itaq; & hicnõ poſt multũ tem
poris cũ uxore & liberis uenit ad monaſteriũ: plurima quali gratiã redditurus dona afferẽs. Cui ſcũs: Nõ legi/
ſti ait qd Giezi:qd Simon paſſi ſũt? quoꝶ alter accepit pcrũ: alter obtulit: ut ille uẽderet gratia ſpũs ſãcti: hic
mercaret᷑ Cũq; Oriõ flẽs diceret: accipe & da paupibus: rdit tu melius potes tua diſtribuere: ꝗ p urbes ambu
las:& noſti pauꝑes.ego ꝗ mea reliq:cur aliena appetã: Multis nomẽ paupeꝶ occaſio auaritiæ eſt.mibicordia
uero artẽ nõ habet. Nemo melius erogat: ꝗᷓ ꝗ ſibi nihil reuat: Triſti autẽ & ĩ terra iacẽti: noli inquit cõtriſtari
fili. qd facio: ꝑ me & pro te facio.ſi enĩ hæcaccepo:ꝙ; ego offẽdã deũ. & ad te legio reuertet. ¶ Cap.xv.
) Vis uero poſſit ſilẽtio p̃terire:qd Gaaanus Maramites haud lõge a mõaſterio eius lapides ad ædificã dũ

de ora maris cudẽs: totus paralyſi diſſolutus: & ab operis ſociis delatus ad ſãctu: ſtatim ad opus reuerſus
Eteni littus quod palæſtinæ ægyptoq; ptẽdit: per naturã molle arenis in ſaxa dureſcẽtibus qſperat᷑. paula

ohæreſcẽs ſibi glarea pdit tactũ: eu nõ pdat aſpectũ. M ap. xvi.
BEd & italicus eiuſdẽ oppidi municeps chriſtianus aduerſũ Gazẽſẽ duꝶ uiꝶ Marnæ idolo deditũ circen
ſes equos nutriebat. Hoc ſiqdẽ in romanis urbibus iã exinde ſuat᷑ a Romulo:ut pꝓpter fœlicẽ Sabinarũ
raptũ ab ipſo quaſi conſiliorũ deo quadrigæ ſepteno currãt circuitu: & equos partis aduerſæ fregiſſe uictoria

tim

ſit. Hic itaq; æmulo ſuo habẽte maleficũ:q dæmoniacis ꝗbuſdaã impcationibus & huius ĩpediret equos:& il/

lius incitaret ad cu rſũ: uenit ad beatũ Hilarionẽ: & nõ tã aduerſarium lædi ꝗᷓ ſe defẽdi obſecrauit. Ineptum ui
ſuẽ uenerãdo ſeni in huiuſcemodi nugis pdere. Cũ ꝙ ſubrideret: & diceret: cur enĩ nõ magis equoꝶ pᷣciũ ꝓ ſa/

lute aĩæ tuæ paupibus erogas:Ille reſpondit: fũctionẽ eſſe publicã: &hoc nõ tã ſe uelle ꝗᷓ cogi. nec poſſe homi

WWira uulgi expectatio. Nã & aduerſarius hoc ipſũ irridẽs diffamauerat: & fautores Italici ſibi uictoriã polli/

tro Circẽſibus: plurimis fidei occaſio fuit.

nẽ chriſtianũ uti magicis artibus: ſed a uo potius xpᷣi auxiliũ petere: maxĩe cõtra Gazenſes aduerſarios dei:&
nõ tã ſibi eccleſiæxp̃i ſultãtes. Rogatus autẽ a fratribus qui aderãt:ſcyphũ fictilẽ quo bibere coſueuerat: aqua
iuſſit ĩpleri: eiq; tradi. quẽ cũ accepiſſet Italicus: & ſtabulũ & equos & aurigas ſuos carcerũq; repagula aſperſit

cẽtes exultabãt. Igit᷑ dato ſigno hi aduolãt: iſti ppediũtur. Sub hoꝶ curru rotæ feruẽt: illi pteruolãtium terga
uixcernũt. Clamor fit uulgi nimius: ita ut ethnici quoq; ipſi cõcreparẽt. Marnas uictus a Xpo ẽ. Porro furen/
tes aduerſarii Hilarionẽ maleficũ chriſtianoꝶ ad ſuppliciũ poſcũt. Indubitataergo uictoria & illis & multis re
S —MU ¶ Cap̃.xvii.
Eeodẽ Gazẽſis emporii oppido uirginẽ dei uicinus iuuenis depibat. Qui cũ frequẽter tactu: iocis: nuti/
bus:ſibilis:& cæteris huiuſmoi quæ ſolẽt morituræ uirginitatis eſſe principia: nihil ꝓfeciſſet:prexit Mẽ

phim: ut cõfeſſo uulnere ſuo magicis artibus rediret armatus ad uirginẽ. Igit᷑ poſt annũ ductus ab æſculapii

uatibus nõ remediãtis aĩas: ſed pdẽtis: uenit pᷣſũptũ aĩo ſtuptꝶʒ geſtiẽs: & f⸗ ubter limẽ domus puellæ quẽ tormẽ
tauerboꝶ: & portẽtoſas figuras ſculptas ĩ æris cypri lamĩa defodit. Ilico inſanire uirgo: & amictu capitis abie/
cto rotare crinẽ: ſtridere dẽtibus: ĩclamare nomẽ adoleſcẽtis. Magnitudo qppe amoris ſe ĩ furorẽ uerterat. Per
ducta ergo a parẽtibus ad monaſteriũ ſeni tradit᷑ ululãte ſtatim & cõfitẽte dæ—mone: uim ſuſtinui:iĩ uitus ab
ductus ſũ: ꝗᷓbene Mẽphis ſõniis hoĩ̃es deludebã. Ocruces: o tormẽta quæ patior. exire me cogis: & ligatus ſub
ter limẽ teneor. Nõ exeo:niſi me adoleſcẽs qui tenet: dimiſerit. Tũc ſenex grãdis ait fortitudo tua:qui licio &
lamĩa ſtrictus teneris. dic qᷓre auſus es ĩgredi puellã dei? Vt ſeruarẽ inqt uirginẽ. Tu ſeruares pditor caſtitatis
cur nõ potius in eũ ꝗte mittebat ĩgreſſus es: Vt qd rñdit ĩtrarẽ ĩ eu: ꝗq habebat collegã meũ amoris dæmonẽ?:
Noluit autẽ ſcũs anteꝗᷓ purgaret uirginẽ uel adoleſcẽtẽ: ſigna iubere pquiri:ne aut ſolutis ĩcãtationibus receſ/
ſiſſe dæmõ uideret᷑: autipſe ſᷣmoni eius accõmodaſſe fidẽ. aſſerẽs fallaces eſſe dæmoes:& ad ſimuladqũ eſſe cal
lidos & magis reddita ſanitate ĩcrepuit uirginẽ: cur feciſſet taliatꝑ quæ dæmõ ĩtrare potuiſſet. aeſle ii.
n QOn ſolũ aut ĩ palæſtia & ĩ uicinis urbibus ægypti uel ſyriæ: ſed etiã ĩ lõginꝗs puĩciis fama eius pcrebrue
rat. Nãq; Cãdidatus cõſtãtii Impatoris rutilus coma: & cãdore corporis ĩdicãs ꝓuĩciã:Inter ſaxones ꝗp

pe & alemanos gẽs eius nõ tã lata ꝗᷓ ualida: apud hiſtoricos Germania: nuc uere fracia uocat᷑: antiquo hoc ẽ ab

ĩfãtia poſſeſſus adæmõe ꝗ noctibus eũ ululare: ĩgemeſcere: fremere dẽtibus cõ pellebat: ſecreto ab Impatore
euectionẽ petiit: cauſã ei ſimpliciter ĩdicãs. Et acceptis ad conſularem quoq; palæſtiæ Ir̃is: cum ingenti hono
re & comitatu Gazam deductus eſt. Qui cuma decurionibus loci illius queſiſſet: ubi abitaret Hilarion mo
nachus: territi Gazenſes: & putantes eum ab imperatore miſſum: ad monaſterium perrexerunt: ut & hono
rem cõmendato exhiberent. & ſiquid ex præteritis iniuriis in Hilarionem eſſet offenſæ:nouo ofſicio delere
tur. Deambulabat tunc ſenex in arenis mollibus: & ſecum de pſalmis neſcio quid ſubmurmurabat. Vi⸗
denſq; tantam turbam ueniẽtẽ ſubſtitit. & reſalutatis oĩbus:manu quoq; eis benedicens: poſt horã cæteros
cclxyvii.

abire pcepit: illũ uero cũ ſeruis ſuis & apparitoribus remanere. ex oculis enĩ eius & uultu: cur ueniſſet agnouit.
Statim ergo ad interrogationẽ ſuſpẽſus homo:uixterrã pedibus tãgẽs: & ĩmane rugiẽs:Syro quo interrtoga/
tus fuerat ſermone: reſpodit. Videres de ore barbaro: & qui Frãcã tãtũ: & Latinã linguã nouerat:Syra ad puꝶ:
uerba reſonare: ut non ſtridor:mon aſpiratio: nõ idioma aliquod palæſtini deeſſet eloquii. Confeſſe us eſt itaq;
quo in eũ intraſſet ordine. Et ut ĩterp̃tes eius ĩtelligerẽt:q Græcã tantũ & Latinã linguã nouerãt: græce quoc;
eu interrogauit. quo ſimiliter & uerba eadẽ reſpõdẽte: multaſq; incãtationis occaſiones: & neceſſitates magica
rũ artiũ obtẽdente: nõ curo ait quõ intraueris: ſed ut exeas in noĩe dni n ieſu chriſti ĩpero. Cũq; curatus eſſet:
ſimplicitate ruſtica decem auri libras offerens: hordeaceum ab eo accepit panẽ. audiens ꝙ qui tali cibo alerent᷑
aurũ pro luto ducerent. Cap̃. xix.
p x Arũ eſt de hominibus loqui. Bruta quoq; animalia quotidie ad eũ furẽtia ptrahebãtur. in ꝗbus Bactrũ
camelũ enormis magnitudinis: qui iãẽ multos obtriuerat. xxx. & eo amplius uiri diſtẽtũ ſolidiſſimis funi
us cũclamore abduxerũt. Sãguinei erãt oculi: ſpumabat os: uolubilis lingua urgebat. & ſup oẽm terrorẽ ru/
gitus pſonabat ĩmanis. Iuſſit igit᷑ eũ dimitti ſenex. Statim uero & qui abduxerãt: & ꝗ cum ſene erant uſq; ad
unũ oẽs defugere. Porro ille ſolus prexit obuia: & ſmone Syro nõ me inquit terres diabole tãta mole corpo/
ris. & in uulpecula: & in camelo unus atq; idẽ es. Et ĩterim porrecta ſtabat manu. Ad quẽ dũ furens: & quaſi de
uoratura eũ belua pueniſſet: ſtatim corruit. ſubmiſſumq; caput terræ coæquauit.mirãtibus cũctis ꝗ aderant:
poſt tantã ferociã tantã ſubito mãſuetudinẽ. Docebat autẽ ſenex hominũ cauſa diabolũ etiã iumẽta corripe:
& tãto eoꝶ ardere odio: utnõ ſolũ ipſos: ſed & ea quæ ipſoꝶ eſſẽt: cupet ĩterire. Huiuſq; rei ꝓpõebat exẽplu:q
ante ꝗᷓ beatũ Iob tẽtare pmitteret᷑: oẽm ſubſtatiã eius interfecerit. Nec mouere quẽpiã debere ꝙ dñi iuſſione
duo milia porcoꝶ adæmonibus interfecta ſunt. Siquidem eos qui uiderãt: nõ potuiſſe aliter credere exiſſe de
homine tãtã dæmonum multitudinem: niſi grandis porcorum numerus: & quaſi a multis actus pariter cor/
ruiſſet. 8 V ap.xx. =
Empus me deficiet:ſi uoluero uniuerſa ſigna: quæ ab eo perpetrata ſunt dicere. In tantã enĩ a dũo eleua
tus fuerat gloriã: ut beatus quoq; Antonius audiẽs couerſationẽ eius ſcriberet ei: libẽterq; eius epiſtolã
ũmeret. ac ſiquãdo de Syriæ partibus ad ſe lãguẽtes perrexiſſent: diceret eis: quare uos tã lõge uexare uoluiſtis
cũ habeatis ibi filiũ meũ Hilarionẽ Exẽplo autẽ eius p totã palæſtinã ĩnumerabilia monaſteria eſſe cœperũt:

—

&& oẽs ad eu monachi certatim currere. quod ille cernẽs laudabat dni gratiã: & ad pfectũ aĩæ ſingulos cohorta⸗ n
.„ bat᷑: dicẽs pᷣterire figurã huius mũdi. & illã eſſe uerã uitã: quæ pᷣſetis uitæ emeret᷑ ĩcõmodo. ¶ Capᷣ.xxi. S
K r autẽ exéplũ eis dare& humilitatis & officii: ſtatutis diebus ante uindemiã luſtrabat cellulã mona/ n
choꝶ. qd poſtꝗᷓ cognitũ ẽ a fratribus: oẽs ad eũ cõfluebãt: & comitati tali duce circuibãt monaſteria:ha⸗/ di
bẽtes uiaticũ ſuũ: qa interdũ uſq; duo milia hominũ cõgregabãtur. Sed & pcedẽte tẽpore: unaquæq; uillula ð
uicinis monachis ad ſuſceptionẽ ſanctoꝶ gaudẽs cibos offerebat. Quãtũ autẽ fuerit in eo ſtudii: nullũ fratrẽ? ⸗
quãuis humilẽ: qᷓuis paupem phterire: uel ilſud indicio ẽ:ꝙ uadẽs in deſtũ Cades:ad unũ de diſcipulis ſuis uiſẽ
du: cũ ĩfinito agmĩe monachorũ puenit Peluſiũ: eo forte die quo anniuerſaria ſolẽnitas oẽm oppidi populũ ĩ e
tẽplũ Veneris cõgregauerat. Colũt autẽ illu ob Luciferũ. cuius cultui ſaracenoꝶ natio debita ẽ. Sed & ipſũ op ſ

noꝶ arreptos a dæmone frequẽter curauerat) gregatim ei cũ uxoribus & liberis obuiã ꝓceſſere: ſubmittẽtes col
la:& uoce ſyra Barach.i. benedic: inclamãtes. Quos ille blade humiliterq; ſuſcipiẽs obſecrabat: ut deũ magis ꝗᷓ
lapides colerẽt. Simulq; uberrime flebat: ad cælũ ſpectãs & pollicẽs:ſi chriſto crederẽt:ad eos ſe crebro eſſe uen
turũ. Mipa dui gratia: nõ prius abire paſſi ſũt: ꝗᷓ futuræ eccleſiæ lineam mitteret. & ſacerdos eoꝶ: ut coronatus
chriſti ſigno denotaret᷑. Capᷣ.xxii.
Liquo quoq; anno cũ exiturus eſſet ad uiſẽda mõaſteria: & digereret ĩ ſchedula: apud quos maneredebe
ret: ſciẽtes mõachi quẽdã de ffibus parciorẽ: ſimulq; cupiẽtes uitio eius mederi: rogabant utapud eũ ma/
neret. It ille qd inqt uultis & uobis iniuriã: & fratri uexationẽ facere?qd poſtꝗᷓ frater ille parcus audiuit: & an
nitẽtibus cũctis: uix ab ĩuito ĩperauit: ut ſuũ quoq; monaſteriũ ĩ mãſionẽ poneret. Poſt diẽ ergo.x. uenerũt ad
. eũ: cuſtodibus iã ĩ uinea:ꝗſi uillæ cuſtos eſſet depoſitis ab eo: q cũ lapidibus & glebaꝶ iactu fũdæq; uertigĩe ac
cedẽtes deterrerẽt. ſine eſu uuæ mane oẽs pfecti ſũt: uidẽte ſene: & diſſimulãte ſcire: qd euenerat. Porro ſulce
pti ab alio monacho: cui Sabas uocabulũ ẽ. debemus qppe parci tacere uocabulũ: largi dicere: qa dũica erat di
es: inuitabant᷑ ab eo uniuerſi ĩ uinea: ut ante horã cibi uuaꝶ paſtu: laborẽ uiæ ſubleuarẽt. Et ſcũs: maledictus
ait: ꝗ prius refectionẽ corporis ꝗᷓ aĩæ ꝗſierit. Oremus: pſallamus: reddamus dno officiũ: & ſic ad uineã ꝓpera
bitis. Cõpleto itaq; miſterio: ĩ ſublimi ſtãs bndixit uineæ. & ſuas ad paſcẽdũ dimiſit oues. Erãt aũt ꝗ ueſcebã
turnõ minus tribus milibus. Cũq; cẽtu lagenas æſtimata fuiſſet ĩtegra adhuc uinea: poſt dies uiginti trecẽtas
fecit. Porro ille parcus frater multo minus ſolito colligẽs: etiã id qd habuerat: uerſũ in acetũ ſero doluit. hoc
multis fratribus ſenex ante futurũ dixerat. ¶ Cap.xxiii. .
Eteſtabatur autem præcipue monachos: qui infidelitate quadam in futurum ſeruarent ſua: & diligen
tiam haberent: uel ſumptuum uel ueſtitum: aut alicuius rei earum quæcum ſæculo tranſeunt. De/
niq; unum de fratribus in quinto fere a ſe miliario manentem: quia comperiebat hortuli ſui nimis cautum

pidũ ex magna parte ſemibarbaꝶ ẽ ppter loci ſitũ. Igit᷑ audito ꝙ ſanctus Hilarion pᷣteriret(Multos enĩ ſarace

—. — ——–à —,,,5¶ -0——

— — —

11s

/

timidumq;cuſtodem: & pauxillum habere nummorum abiecerat. qui uolens ſibi reconciliari ſenem: frequẽ
ter ueniebat ad fratres: & maxime ad Heſitium: quoille uehementiſſime delectabat᷑. Quadam igit᷑ die cice/
ris faſcẽ uirẽtis ſicut in herbis erat: detulit. quẽ cũ Heſitius poſuiſſet in menſa ad ueſpeꝶ: exclamauit ſenex ſe
utorẽ eius ferre no poſſe. ſimulq; unde eſſet: ĩterrogauit. Rñdẽte autẽ Hieſitio: ꝙ frater qdã primitias agelli
ſui fratribus detuliſſet: nõ ſentis inquit putorẽ deterrimuũ: & in cicere fetere auaritiã! Mitte bobus: mitte bru/
tis animalibus: & uide an comedãt. Quod cũ ille iuxta pceptũ in p̃ſepe poſuiſſet: exterriti boues: & plus ſolito
mugiẽtes: ruptis uinculis in diuerſa fugerunt. Habebat enĩ hãc gratiã: ut ex odore corpoꝶ ueſtiũg & eaꝶ ret
quas ꝗs tetigerat: ſciret cui dæmoni: uel cui uitio ſubiaceret. ¶ Cap. xiiii.
1Git ſexageſimotertio uitæ ſuæ ãno cernẽs grãde mòaſteriũ & multitudinẽ fratꝶ ſecũ hitãtiũ: turbaſq;
eorũ:qui diuerſis lãguoribus & ĩmũdis ſpiritibus occupatos ad ſe deducebãt: itaut oĩ genere hominũ
ſolitudo per circuitũ repleret᷑ flebat quotidie: & ĩcredibili deſiderio cõuerſatiõis antiquæ recordabat᷑. Inter/
rogatus a fratribus: qd haberet: cur ſe conficeret: ait rurſũ ad ſæculũ redii: & recepi mercedẽ meã ĩ uita mea. En
hoĩes Palæſtinæ & uicinæ puinciæ æſtimãt me alicuius eſſe momẽti: & ego ſub pᷣtextu monaſterii ad diſpen/
ſationẽ fratrũ: uilẽ ſupellectilẽ habeo. Seruabat᷑ autẽ a fratribus: maxime ab FHleſitio: ꝗ miro amore ueneratio
ni ſenis deditus erat. Cũq; ita uixiſſet: lugẽs biẽniũ: Ariſtenete illa: cuius ſupra fecimus mẽtionẽ: Præfecti tũc
uxor:ſed nil de habitu p̃fecti habẽs uenit ad eũ: uolẽs etiaã ad Antoniũ pgere. Cui ille flens ꝛuellẽ ait ipſe quoq;
ire: ſi nõ carcere huius monaſterii clauſus tenerer: & ſi eundi fruétus eſk et. biduũ enĩ hodie eſt: ꝙ totus mun/
dus tali parente orbatus eſt. Credidit illa: & ſtetit. & poſt paucos dies u eniente nũcio Antonii dormitionem
audiuit. ¶Cap. xxv.
Irẽtur alii ſigna: quæ fecit. Mirẽtur incredibilẽ abſtinẽtiã: ſciẽtiã: humilitatẽ. Ego nihil ita ſtupeo: ꝗᷓ glo
riã illũ & honorẽ calcare potuiſſe. Cõcurrebãt epiſ. copi: p̃ſbyteri: clericoꝶ & monachoꝶ greges: matro/
oq; chriſtianoꝶ grãdis tẽtatio: & hinc & inde exurbibus & agris uulgus ignobile. ſed & potẽtes uiri: &
iudices ut benedictũ ab eo panẽ uel oleũ acciperẽt. Et ille nihil aliud niſi ſolitudinẽ meditabat᷑: in tantũ ut qua
dã die ꝓficiſci ſtatuerit. & adducto aſello (nimis qppe exeſus ieiuniis)uix egredi poterat. ut iter arripere conare/
tur. qd cũ pcrebruiſſet: & quaſi uaſtitas & iuſtitiũ palæſtinæ ĩdiceret᷑: plus ꝗᷓ decẽ milia hominũ diuerſæ æta/
tis. & ſexus ad retinẽdũ eũ cõgregata ſũt. Immobilis illead pces: & baculo arenas diſcutiẽs loqᷓbat᷑: fallacẽ do/
minũ meũ nõ faciã. nõ poſſũ uidere ſubuerſas eccleſias: calcata xpᷣi altaria: filioꝶ ſ anguinẽ. Vniuerſi autẽ qui
aderãt: ĩtelligebãt reuelatũ ei ꝗddã eſſe ſecreti: q & nollet cõfiteri. & nihilominus cuſtodiebat eũ: ut ꝓficiſcere
tur. Decreuit ergo publica oẽs uoce cõteſtãs: nõcibi ſe: nõ potus quicꝗᷓ ſumere:niſi dimitteret᷑. Et poſt ſeptem
dies inediæ tãdẽ relaxatus: ac uale dicẽs plurimis: cũ ĩ finito agmine uenit Betiliũ:ubi ſuaſis turbis:ut reuerte/
rẽtur: elegit quadraginra monachos: ꝗ haberẽt uiaticũ: & poſſent ieiunãtes ĩgredi.i. poſt ſolis occaſũ cibũ ſu/
mere. Quinto igit᷑ die uenit Peluſiũ. uiſitatiſq; fratribus: q in uicina heremo erãt: & ĩ loco ꝗ dicit᷑ Lichnos mo
rabãtur: prexit triduo ad caſtrũ Theubaton: ut uideret Dracontiũ epiſcopũ & cõfeſſorẽ: ꝗ ibi exulabat. quo in
credibiliter cõſolato tãti uiri pſentia: poſt aliud triduũ multo babylonẽ labore puenit. ut uideret Philonẽ epi
ſcopum & ipſum cõfeſſorem. ¶ Cap.xxvi.
Onſtantius autem rex Arrianorũ fauẽs hæreſi: utrunq; in ea loca deportauerat. Inde egrediens poſt tri
duũ: uenit ad oppidũ Aphroditon: ubi conuento diacono Baiſane qui locatis camelis & dromedis: ob
aquæ in heremo penuriã: cõſueuerat eutes ad Antoniũ ducere: cõfeſſus eſt fratribus inſtare diem dormitiõis
beati Antonii: & peruigilẽ noctẽ in ipſo quo defũctus fuerat loco: a ſe ei debere celebrari. Tribus igit᷑ diebus ꝑ
uaſtã & horribilẽ ſolitudinẽ: tãdẽ ad mõtẽ altiſſimũ ꝑuenerunt: reptis ibi duobus monachis: Iſaac & Peluſia/
no.quoꝶ Iſaac ĩterpres Antonii fuerat. Et qꝗa ſe pᷣbet occaſio: & ad id loci uenimus:dignũ uidet᷑ breui ſermone
habitaculũ tãti uiri deſcribere. Saxeus & ſublimis mons per mille circiter paſſus ad radices ſuas aquas expri-
mit. quarum alias arenæ ebibunt: aliæ ad inferiora delapſæ: paulatim riuũ efficiunt: ſuper quẽ ex utraq; ripa
palmæ ĩnumerabiles: multũ loco & amenitatis &cõm odi tribuunt. Videres ſenẽ hucatq; illuccũdiſcipulis
beati Antonii diſcurrere. Hic aiebant pſallere: hic orare: hic opari: hic feſſus reſidere ſolitus erat. has uites: has
arbuſculas ipſe plãtauit. illã areolã manibus ſuis ipſe cõpoſuit. hãc piſcinã ad irrigãdũ hortulũ multo ſudore
fabricatus ẽ. Iſtũ ſarculũ ad fodiẽdã terrã pluribus annis habuit.iacebat in ſtratu eius: & quaſi calẽs adhuc cu
bile deoſculabat᷑. Erat autẽ cellula nõ plus menſuræ cellulæ per quadrũ tenẽs: ꝗq homo dormiẽs extẽdi poterat
Præterea in ſublimi mõtis uertice: puaſi p cochleã aſcẽdẽtibus: & arduæ ualde: duæ mẽſuræ cellulæ uidebent᷑.
in quibus ueniẽtiũ frequẽtiã: & diſcipulorũ ſuoꝶ cõtuberniũ fugiens moratus eſt. Verũ hæ in uiuo exciſæ ſa/⸗
xo oſtia tantũ addita habebant. Poſtꝗᷓ autẽ ad ho rtulũ uenerant: uidetis inquit Iſaac hic pomariũ arbuſculis
cõſitum: & holeribus uirens: ante hoc ferme trienniũ cũ onagrorum grex uaſtaret: unum e ductoribus eorum
ſtare iuſſit: baculoq; tondens latera: quare inquit comeditis quod no ſeuiſtis?& exinde acceptis aquis: ad ꝗᷓs

potandas uentitabant: nunꝗᷓ eos nec arbuſculã: nec holera contigiſſe. Præterea rogabat ſenex: ut ſibi locũ tu/

muli eius oſtẽderent. Qui cũ ſeorſũ eũ abduxiſſent: utrũ nemõſtrauerint: ignorat᷑. cauſã occultãdi iuxta pᷣce
ptũ Antonii fuiſſe referẽtes: ne Pergamius: ꝗ in illis Iocis ditiſſimus erat: ſublato ad uillã ſuã ſancti corpore
martyriũ fabricaret᷑. ”MUMDW ¶ Capᷣ.xxvi.
.clxviii.

Chviij.

—

/

Gir᷑ reuerſus ad Aphroditõ: duobus ſecũ tãtũ retẽtis fratribus: in uicina heremo moratus ẽ:tãta abſtinẽ
Htia & ſilẽtio: ut tũc primũ ſe cœpiſſe xpo uire diceret. Porro iã triẽniũ erat: ꝙ clauſũ cælũ illas terras arefe
cerat: ut uulgo dicerẽt Antonii mortẽ etiã elemẽta lugere. Non latuit fama Hilarionis incolas quoq; illius lo R*“
ci: & certatim uirilis ac muliebris ſexus ore luridi:& attenuati fame:pluuias a ſuo xpᷣi.i.a beati Antonii ſucceſ/
ſore deprecabãtur. Quos ille cernens mire doluit. eleuatiſq; in cælũ oculis: & utraſe q; in ſublime erigẽs palmas 1
ſtati ĩpetrauit qd rogauerãt. Ecce autẽ ſitiens arenoſa regio: poſtꝗᷓ pluuiis irrigata ẽ: tãta pẽtũ & uenenatoꝶ 1
animaliũ ex iprouiſo ebulliuit multitudĩe: ut percuſſi ĩnumerabiles: niſi ad Hilarionẽ cõcurriſſent: ſtatim in
terirent. Benedicto itaq; oleo uniuerſi agricolæ atq; paſtores tangentes uulnera certam ſalutem reſumebant.
¶ Cap̃. xxviii. 4
u Idẽs etiã ſe ibi miris honoribus affici: perrexit Alexãdriã. inde ad interiorẽ Oſa heremũ trãſiturus. Et ga “ 4
unꝗᷓ ex quo cœperat eſſe monachus in urbibus manſerat: diuertit ad quoſdã fratres notos ſibi in Bru/ .
Mo: haud ꝓcul ab Alexãdria: qui cũ miro gaudio ſuſcepiſſent ſenẽ: & iã uicina nox eſſet: repẽte audiuit diſcipu
los eius aſinũ ſternere:illũ parare ꝓficilſea ci. Itaq; aduoluti pedibus rogabant:ne hoc facerẽt:& ante limẽ pſtra

. ti citius ſe mori ꝗᷓ tãto carere hoſpite teſtabãtur. Quibus ille reſpõdit. Iccirco abire feſtino: ne uobis moleſtiã .
generẽ. Certe ex poſterioribus cognoſcetis:nõ ſine cauſa me ſubito ambulaſſe. Igit᷑ altera die Gazẽſes cum li/ .
ctoribus ꝓfecti (nã pridie eũ ueniſſe cognouerãt)intrãtes monaſteriũ cũ illĩũ minime inueniſſent:inuicẽ loque .
bãtur. Nõne uera ſunt: quæ audiuimus magus ẽ: & futura cognoſcit. Vrbs autẽ Gaza poſtꝗᷓ ꝓfecto de palæ
ſtina Hilarione Iulianus in ĩperiũ ſucceſſerat: deſtructo monaſterio eius:pᷣcibus ad imperatorẽ datis & Hilari .
onis & Heſitii mortẽ ĩpetrauerat: amboq; ut qᷓrerẽtur: toto orbe ſ. criptũ erat. Egreſſus ergo de Brutio: p inuiã .
ſolitudinẽ intrauit Oſã:ibiq; anno plus minus exacto: qa illuc quoq; ſua fama peruenerat: quaſi iã in oriente 4
latere non poſſet: ubi multi illũ & opinione & uultu nouerat:ad ſolas nauigare inſulas cogitabat: ut quẽ terra ”M
. uulgauerat:ſaltẽ maria cælarẽt. Sö.zri.
Odẽ ferme tẽpore Hadrianus diſcipulus eius de palæſtina ſi uperuenit: dicẽs Iulianũ occiſũ: Chriſtianũ .

8 imperatorẽ regnare cœpiſſe: reuerti eũ debere ad monaſterii ſui reliquias. qc; ille audiẽs deteſtatus eſt:&
cõducto camelo puaſtã ſolitudinẽ puenit ad maritimã urbẽ Libyæ Paretoniũ: ubi Hadrianus ĩfœlix uolens
Palæſtinã reuerti: & priſtinã ſub noĩe magiſtri ꝗrẽs gloriã: multas ei fecit iniurias. ad extremũ cõuaſtatis quæ
a fratribus ei miſſa detulerat neſciẽte illo profectus ẽ. Super hoc quia alter locus referendi nõ ẽ:hoc tãtũ dixe/
iim: terrorẽ eoꝶ ꝗ magiſtros deſpiciũt: qd poſt aliquãtulũ tẽporis cõputruerit morbo regio. oß r
Abẽs igitur ſenex Zananũ ſecũ aſcẽdit claſſẽ: quæ Siciliã nauigabat.cũq; uenũdato euangelioꝶ codice:
quem manu ſua adoleſcens ſcripſerat: dare naulũ diſi poneret: hadriæ naucleri filius arreptus a dæmo
le: ckmare cœpit & dicere: Hilarion ſerue dei: cur nobis per te & in pelago tutos eſſe nõ licet? da mihi ſpatium
donec ad terrã ueniã: ne hic eiectus pᷣ̃cipiter in abyſſos. Cui ille:ſi deus meus ait tibi cõcedit:ut maneas:mane.
Sin autẽ ille te eiicit: ꝗd mihi ĩuidiã facis homini peccatori atq; mẽdico? Hoc autẽ dicebat:ne nautæ aut nego 1
ciatores: qin naui erãt ſe cũ ad terrã perueniſſẽt: ꝓderẽt. Nec multo poſt purgatus ẽ puer:patre fidẽ dãte & cæ 1/
teris ꝗ aderãt:nulli ſe ſup nomẽ eius locuturos. Ingreſſus autẽ pachynũ ꝓmòtoriũ Siciliæ: obtulit nauclero
euãgeliũ pro ſubuectiõe ſua & Zanani. Qui nolẽs accipe: maxĩe cũ uideret illos:excepto illo codice & his ꝗbus

ueſtiti erat amplius nihil habere: ad extremuũ iurat ſe noò acceptuꝶ. Sed & ſenex aſſenſus ẽ fiducia aupis con/ .
ſciẽtiæ: & in eo magis lætabat᷑: ꝙ nihil haberet ſæculi: & ab accolis illius loci mẽdicus putaret᷑: a. .
P Orro recogitãs ne negociatores de oriẽte ueniẽtes ſe notũ facerẽt:ad mediterranea ſu git loca.i.in uiceſi/
Amo a mar miliario.lbiq; ĩ quodã deſto agello lignoꝶ quotidie faſcem alligãs ĩponebat dorſo diſcipuli
uo ĩ ꝓxĩa uilla uenũdato: & ſibi alimoniã: & his ꝗ forte ad eos uẽiebãt: pauxillulũ panis emebãt.Sed uere iu—
ta qd ſcriptũ ẽ:nõ põt ciuitas latere ſuꝑ mõtẽ poſita: Scutarius ꝗqdã cũ ĩ baſilica beati Petri Romæ torqueret᷑

clamauit ĩ eo ĩmũdus ſpũs: ante paucos dies Siciliã ĩgreſſus Hilarion ſuus xpᷣi:æ nemo eũ nouit:& putat ſe
eſſe ſecretũ: ego uadã: & prodã illu. Statimq; cũ ſeruulis ſuis aſcenſa in portu naue appulſus ẽ pachynũ.& de
ucẽte ſe dæmone:ubi ante cõſpectũ ſenis ſe ꝓſtrauit:ilico curatus ẽ. AAEap̃.xxxii.
Oc initiũ ſignoꝶ eius ĩ Sicilia: inumerabilẽ ad eũ deĩceps ægrotãtiũ: ſed & religioſoꝶ hominũ adduxit
multitudinẽ. in tantũ: ut de primoribus uiris tumẽs qdã morbo ĩtercutis: eadẽ die qua ad eum uenerat:
chrtus ẽ. Qui poſtea offerẽs ei ĩfinita munera: audiuit dictũ ſaluatoris ad diſcipulos: gratis accepiſtis: gratis
date. Dũ hæc ita gerũtur in Sicilia: Heſitius diſcipulus eius toto ſenẽ orbe ꝗrebat. Luſtrãs littora: deſerta pene
trãs.& hãc tãtũ habẽs fiduciã:qa ubicũq; eſſet:diu laterenõ poſſet. Irãſacto igit᷑ iã triẽnio: audiuit mothonæ
a quodã iudæo uilia populis ſcuta uẽdẽte pphetam xpᷣianoꝶ apparuiſſe in Sicilia: tãta miracula & ſigna faci
entem: utde ueteribus ſanctis deputaret᷑. Interrogatus itaq; habitũ eius:ĩceſſũ & lingu ã: maximeq; ætatẽ di/
cere nihil potuit. Ille enĩ ꝗ referebat: famã ad ſe tãtũ ueniſſe hominis teſtabat᷑. Ingreſſus ergo Adriam: ꝓſpe/
ro curſu uenit pachynu & in quadã curui littoris uillula famam ſenis ſciſcitans: cõſona omniũ uoce cognouit
ubi eſſet: quid ageret: nihil in eo ita cunctis admiratibus: ꝗᷓ poſt tanta ſigna atq; miracula nec fragmẽ qdẽ pa
nis a quoquam in illis locis accepiſſet. Et ne longum faciã: ſãctus uir Heſitius ad magiſtri genua prouolutus
plãtaſq; eius lachrymis rigãs: tadẽ ab eo ſubleuatus poſt bidui triduiq; ßmonẽ audit a Zanano: nõ poſſe ſe/

— —. — ——

in;
s reke
ccel/
Palm
chato
atim 4
ebant,

8. Et
in Ben
nöpſin
leſhii
umli⸗
loqe
epale
n
nuui
lente
terta

kimi
elk
olens
qur
,
.
cce:
emo
ium
me.

ſi⸗
lli
tux
et
ſe

e

it
t:

nẽ iã illis habitare regionibus. ſed uelle ad barbaras ꝗᷓſdã pergere natiões: ubi & nomen & rumor ſuus ĩcogni
tus fieret. ¶ Capᷣ.xxxiii.
Vxit itaq; illũad Epidaurũ dalmatiæ oppidũ: ubi paucis diebus in uicino agello mãſitãs non potuit ab
ſcõdi.Siquidẽ draco miræ magnitudis quos gẽtili mone boas uocãt: ab eo ꝙ tã grandes ſint: ut boues
glutire ſoleãt: oẽm late uaſtabat ꝓuinciã. & nõ ſolũ armẽta & pecudes: ſed agricolas quoq; & paſtores tractos
ad ſe ui ſpiritus abſorbebat. Cui cũ Pyrã iuſſiſſet p̃parari & oratiõe ad xpᷣm miſſa euocato pcepiſſet ſtruẽ ligno
rũ ſcãdere:ignẽ ſuppoſuit. Tũ itaq; cũcta expectãte plæbe ĩmanẽ beſtiã cõcremauit. Vnde æſtuãs d faceret:
quo ſe uerteret: aliã parabat fugã: & ſolitarias terras mẽte pluſtrãs merebat ꝙ tacẽte de ſe lingua miracula lo/
quebãtur. Cap.xxxiiii.
Atẽpeſtate terræmotu totius orhis: ꝗ poſt Iuliani mortẽ accidit: maria egreſſa ſũt terminos ſuos:& qua
ſirurſus deus diluuiũ minaret᷑: uel in antiquũ chaos redirẽt oĩa:naues ad p̃rupta de latere mõtiũ pepen
Quod cũ uiderẽt epidauritani fremẽtes fluctus & undarũ moles: & mõtes gurgitũ littoribus ĩferri: ue/
rentes q iã eueniſſe cernebãt: ne oppidu fũditus ſubuerteret᷑: ĩgreſſi ſũt ad ſenẽ: & q̃ſi ad pliũ ꝓficiſcẽtes po/
ſuerũt eũ ĩ littore. Qui cũ tria crucis ſigna pinxiſſet ĩ ſabulo:manuſq; cõtra tẽderet: ĩcredibile dictu ẽ ĩ quãtã al
titudinẽ intumeſcẽs mare ante eũ ſteterit. ac diu fremẽs: & qᷓ̃ſi ad obicẽ ĩdignãs:paulatim in ſemetipſũ relapſũ
ẽ. Hoc Epidaurus & oĩs illa regio uſq; hodie p̃dicat. Matreſq; docẽt liberos ſuos ad memoriã in poſteros trãſ⸗/
mittẽdã. Vere illud qd ad apoſtolos dictũ ẽ:ſi credideritis: dicetis huic mõti trãſi in mare: & fiet: etiã iuxta litte
rã ĩpleri põt. Si tñ ꝗs habuerit apoſtoloꝶ fidẽ: & talẽ qualẽ illis habẽdã Ans perauit. Quid enĩ ĩtereſt utꝶ mõs
deſcẽdat ĩ mare:an ĩmẽſi undaꝶ mõtes repẽte obriguerĩt: & ante ſenis tantum pedes ſaxei ex alia parte molli/
ter fluxerint. Cap̃.xxxv.
Irabat᷑ oĩs ciuitas: & magnitudo ſigni Salonis quoq; pcrebruerat.qd ĩtelligẽs ſenex in breui lẽbo clã no
Cte fugit: & ĩuẽta poſt biduũ oneraria naui prexit Cyprũ.Cũq; ĩter Maleas & cythera: pyratæ derelicta
claſſe in littore quæ nõ antẽna ſed cõto regit᷑: duobus aut paruis myoparonibus occurriſſẽt: & denuo hĩcinde
fluctus occurrerẽt remiges oẽs ꝗ ĩ naue erãt trepidare: flere: diſcurrere: pparare cõtos: & ꝗᷓſi nõ ſufficeret unus
nũcius: certati ſeni pyratas adeſſe dicebãt. Quos ille ꝓcul ĩtuẽs: ſubriſit: &cνrſus ad diſcipules: dixit: modi
cæ inꝗꝛt fidei: qᷓre trepidatis Nũquid plures ſũt ii:ꝗᷓ Pharaonis exercitus tñ oẽs deo uolẽte ſubmerſi ſũt. Loꝗ;
bat᷑ hic: & nihilominus ſpumãtibus roſtris hoſtiles carinæ ĩminebãt iactu tãtum lapidis medio. Stetit ergo ĩ
ora nauis: & porrecta cõtra ueniẽtes manu hucuſq; ait ueniſſe ſufficiat. O mira reꝶ fides: ſtatim reſiluere na/
uiculæ: & ĩpellẽtibus cõtra remis: ad puppim ĩpetus redit. Mirabãtur pyratæ poſt tergũ ſe redirę uolentes: to/
toq; corporis nixu: ut ad nauigiũ pueniret: uelocius multo: ꝗᷓ uenerãt: ad littus ferebãtur. Cas wyi⸗
P Rætermitto cætera:ne uideari narratione ſignoꝶ uolumẽ extẽdere.hoc ſolũ dicã ꝙ ĩter cycladas naui/
gãs hĩcide clamãtiũde urbibus & uicis & ad littora cõcurrẽtiũ ĩmũdoꝶ ſpirituũ uoces audiebat. Ingreſ/⸗
us ergo Paphũ urbẽ Cypri nobilẽ carminibus poetaꝶ: quæ frequẽter terræmotu lapſa: nũc ruinaꝶ tãtu ueſti
giis qd oli fuerit oſtẽdit. In ſecũdo ab urbe miliario habitabat ignobilis gaudẽſq;: ꝙ paucis diebus gete uiueret
Veꝶ nõ plus uigiĩti trãſiere dies:cũ p oẽm illã ĩſulã ꝗqeũq; ĩmũdos habebat ſpũs:clamare cœperũt: ueniſſe Hi
larionẽ Fuũ xpᷣi:& ad eũ ſedebere pperare. Hoc Salamĩa:hoc Cyrrũ:hoc lapytha:& urbes reliquæ cõclamabãt
plæriſq; aſſerẽtibus ſcire ſe ꝗdẽ Hilarionẽ. & uere illũeſſe famulũ dei:ſed ubi eſſet ignorare. Intra triginta igit
nec multo amplius dies: ducẽti ferme: tã uiri ꝗqᷓ mulieres ad eũ cõgregati ſũt. Quos cũ uidiſſet:dolẽs ꝙ ſe nõ pa
terent᷑ ꝗqeſcere: & quodãmõ ĩ ultionẽ ſui ſæuiẽs: tãta eos inſtãtia flagellauit: ut ꝗqdã ſtati:alii poſt biduũ:tridu
umue: oẽs uero ĩtra unã hebdomadã curarẽtur. Capᷣ.xxxvii.
Anẽs itaqʒ ibi biẽnio:& ſempꝑde fuga cogitãs: Heſitiũ ad ſe ueris tẽpore reuerſuꝶ:Palæſtinã ad ſalutati
nẽ fratꝶ:& monaſterii ſui cineres en os miſit. Qui cũ reuertiſſet: cupiẽti rurſũad ægyptũ nauigare
ocad ea loca: quæ uocãtur Bucolia: eo ꝙ nullus ibi xpᷣianoꝶ eſſet: ſed barbara & ferox natio: ſuaſit ut in ip̃a
magis ĩſula ad ſecretiorẽ locũ cõcederet. Quæ cũ diu luſtrãs oĩa reppiſſet: pduxit eũ.xii.milibus a mari: ꝓcul
ĩter ſecretos:aſpoſq; mõtes. & quo uix reptãdo manibus genibuſq; poſſet aſcẽdi.q ĩtrogreſſus:cõtẽplatus qdẽ
e:terribilẽ ualde & remotũ locũ:arboribuſq; hĩcĩde circũdatuũ. habẽtẽ etiã aqᷓs de ſupcilio collis irriguas: & hor
tulũ ꝑamœnũ: & pomaria plurĩa: quoꝶ fructũ nunꝗᷓ cibo ſũpſit ſed antiqſſimi iuxta tẽpli ruinã: ex quo ut
ipſe referebat: & eius diſcipuli teſtabãtur: tã ĩnumerabiliũ p noctẽ & diẽ dæmonũ uoces reſonabãt:ut exercitũ
crederes. Quo ille ualde delectatus ꝙ. ſ. tãtos agoniſtas haberet ĩ ꝓxio: hĩtauit ibi pannos. v. & ſæpe ĩuiſẽte ſe
Heſitio ĩ hoc extremo iã uitæ ſuæ tpe refocillatus ẽ:iꝙ ppter aſpitatẽ: difficultatẽq; loci & umbraꝶ ut ferebat᷑
uulgo multitudinẽ: aut nullus: aut rarus ad ſe uel poſſet uel auderet aſcẽdere. Quadã aut die egreſſus hortulũ
uidit hoĩem toto corpore paralyticũ iacẽtẽ ante flores. Interrogauitq; Heſitiuũ: qſnã eſſet:uel quõ fuiſſet addu
ctus: ꝗqrñdẽs ait pcuratarẽ ſe fuiſſe uillulæ: ad cuius cõfinia hortulus quoq;: ĩ quo ipſi erãt: ptineret.Et ille cũ
lachrymis tẽdẽs ad iacẽtẽ manũ.tibi inꝗt dico: In noĩedni ni ieſu xpi ſurge: & ambula. Mira uelocitas. Adhuc
uerba ĩ ore loquẽtis uoluebãtur:& iã mẽbra ſolidata ad ſtãdũ hoĩem ſurrigebãt. Quod poſtꝗᷓ auditũ ẽ etiam
difficultatẽ loci. & iter ĩuiũ plurimoꝶ uicitneceſſitas. nihil ꝑ circuitũ cũctis uillis obuãtibus ꝗᷓ ne quomõ la
berer (diſſeminauerat enim hoc de eo rumor diu eũ in codéloco manere nõ poſſe) quod ille nõ leuitate ad
.clxix.

tel
,„H. * * . ₰ — .„ „ „ * . dim
aut puerili ſenſu uictus faciebat:ſed honorem fugiẽs: & ĩportunitatem. Semꝑ enĩ ſilentiũ & uitã ignobilem i
deſiderabat. ¶ Cap.xxxviii. mo
Gir octogeſimo ætatis ſuæ anno cũ abſens eſſet Heſitius: quaſi in teſtamẽti uice breuẽ manu ꝓpria ſͤͦc
i ſcripſit epiſtolã: oẽs diuitias ſuas ei derelinquẽs. Euãgeliuũ. ſ. & tunicã ſacceã: cucullã: & palliolu. Nã l

miniſter eius ante paucos dies obierat. Venerũt itaq; ad ægrotãtẽ de Papho multi religioſi uiri:ma⸗- *

xime ꝙ; eũ dixiſſe audierãt: iã ſe ad dĩm migratuꝶ. & de corporis uinculis liberãdũ. Sed & Cõſtatia ꝗqᷓdã ſãcta mei
fœmina: cuius ggnerũ & filiã de morte liberauerat unctiòe olei: quos oẽs adiurauit:ut ne pũcto quidem horæ r6
poſt mortem reſeruaretur:ſed ſtatim eũ in eodẽ hortulo terra operirent ſicut ueſtitus erat: in tunica cilicina & “
cuculla:& ſago ruſtico. ¶ Capᷣ.xxxix.
Amq; modicus calor tepebat ĩ corpore.nec p̃ter ſẽſũ ꝗcꝗᷓ uiui hoĩs ſuꝑerat & tamẽ aptis oculis loq̃ba
tur. Egredere qd timesegredere aĩa mea: qd dubitas? Septuagĩta ꝓpe annis ſeruiſti xpᷣo & mortem ti R
. 2 mes.ᷣ In hæc uerba exhalauit ſpũm. Statimq; terra obrutum ante urbi ſepultum: ꝗ mortuum nun/ el⸗
. cLciauerunt. CCp.al. bi 1
Vod poſtꝗᷓ Palæſtinæ ſanctus uir audiuit Heſitius:prexit ad Cyprũ. & ſimulans ſe uelle habitare in o
eodẽ hortulo: ut diligẽti cuſtodia ſuſpitionẽ oculis tolleret: cũ ingenti uitæ ſuæ pꝑiculo:poſt decẽ fere in
mẽſes corpus eius furatus ẽ. qd in aſina deferẽs:totis monachoꝶ & oppidoꝶ turbis proſequẽtibus: in anti /· u
quo monaſterio cõdidit illæſa tunica cuculla & palliolo: & toto corpore quaſi adhuc uiueret ĩtegro: tantiſq; n
flagrante odoribus:ut delibutũ unguẽtis putaret. Capᷣ.xli. ul
On mihi uidet᷑ in calce libri tacẽda cõſtãtiæ illius ſanctiſſimæ mulieris deuotio: quæ plato ad ſe nũ/ 14141
cio: ꝙ corpuſculũ Hilarionis palæſtinæ eſſet: ſtatim exanimata ẽ: uerã ĩ ſeruũ dei dilectionẽ etiam in
* Amorte cõprobãs. Erat enĩ ſolita ꝑuigiles in ſepulchro eius noctes ducere:& quaſi cũ pᷣſente ad adiu/ 6
uãdas oratiões ſuas ſermocinari. Cernas uſq; hodie mirã ĩter palæſtinos & cyprios cõtẽtionẽ. His corpus Hi 11
larionis:illis ſpiritũ ſe habere certãtibus.& tamẽ in utriſq; locis magna quotidie ſigna fiunt: ſed magis in hor 4
tulo cypri:forſitan quia plus illũ locum dilexerit. Auxiliante domino lIeſu chriſto: qui uiuit & regnat in ſæcu/ RM
la ſæculoꝶ. tu

¶ Epiſtola beati Hieronymi pᷣſbyteri de uita captiui monachi. “
Vi nauali pᷣlio dimicaturi ſũt:ante ĩ portu & in tranqllo mari flectũt gubernacula:remos trahũt:fer
reas manus & uncos p̃parãt:diſpoſitũq; ꝑ tabulata militẽ: pẽdẽte gradu & labẽte ueſtigio ſtare firmi
ter cõſueſcũt: ut qd in ſimulacro pugnæ didicerint: in uero certamĩe nõ perhorreſcãt. Ita & ego ꝗdiu l

tacui (Silere qppe me fecit mẽs:cui ſᷣmo ſuppliciũ ẽ)prius exerceri cupio in paruo ope:& ueluti quãdã rubigi/ i
nẽ linguæ abſtergere: ut uenire poſſim ad latiorẽ hiſtoriã. Scribere enim diſpoſui:ſi tñ uitã dñs dederit & ſiui
tupatores mei ſaltẽ fugiẽtẽ me & clauſũ ꝑſeq deſierint ab aduẽtu ſaluatoris uſq; ad noſtrã ætatẽ.i.ab apoſto u⸗
lis uſq; ad nii tpis fæcẽ.quõ & ꝑ quos xpᷣi eccleſia nata ſit: & adulta pſecutiõibus creuerit: martyribus corona/ .
ta ſit. Ht poſtꝗᷓ ad xp̃ianos prĩcipes uenerit potẽtia quẽadmodũ diuitiis maior: ſed uirtutibus minor facta ſit. dN
Veꝶ hæc alias. Nũc qd ĩminet explicemus. Maronias. xxx. ferme milibus ab Antiochia urbe Syriæ haud grã d
dis ad oriẽtẽ diſtat uiculus. Hic poſt multos uel dnos uel patronos: dũego adoleſcẽtulus morarer in Syria:ad à1
papæ Euagrii neceſſarii mei poſſeſſionẽ deuolutus ẽ: quẽ iccirco nũc noĩaui:ut oñderẽ unde noſſẽ:qd ſcriptu .
rus ſũ. Eratillic ꝗqdã ſenex noĩe Malchus: quẽ nos latine regẽ poſſumus dicere: Syrus natiõe & ligua:& re uera
eiuſdẽ loci ĩdigena. Anus quoq; ĩ eius cõtubernio ualde decrepita: & iã morti ꝓxĩa uidebat᷑ ꝛtã ſtudioſe ambo HM
religioſi: & ſic eccleſiæ limẽ terẽtes:ut Zachariã & Heliſabeth de euãgelio crederes: niſi ꝙ Ioannes ĩ medio nõ ð
erat. De his cũ curioſe ab accolis qᷓrerẽ quæ nã eſſet eoꝶ copula:matrimonii: ſanguinis: an ſpus: oẽs uoce cõſo
na ſãctos & deo placitos: & mira neſcioqua reſpõdebãt cupiditate illectos. Adorſus ſũhoĩem: & curioſius ſci r
ſcitãs reꝶ fidẽ:hoc ab eo accepi. Ego inꝗt mi nate Maroniaci agelli colonus: ſed ſolus parẽtibus fui. ꝗ cũme qꝗᷓſi 4
ſtirpẽ generis ſui: & hæredẽ familiæ ſuæ ad nuptias cogerẽt: monachũ potius uelleeſſe reſpõdi. Quantis pater

minis: quãtis mater blãditiis pſecuti ſũt: ut pudicitiã pderẽ. hæc res ſola ĩdicio ẽ:ꝙ & domũ & parẽtes fugi. Et
qa ad oriẽtẽ ire nõ poterã ꝓpter uicinã Perſidẽ: & romanoꝶ militũ cuſtodiã: ad occidẽtẽ uerti pedes: pauxillu/
lũ neſcioqd portãs uiatici: qdᷓ me ab inopia defeſaret. Quid multa: Perueniuicinã tãdẽ ad heremum Calchi
dos:quæ ĩter Imas & Eſſã magis ad auſtꝶ ſita ẽ. ibi reptis monachis:eoꝶ me magiſterio tradidi:manuũ labo/
re uictũ ꝗᷓritãs: laſciuiãq; carnis refrenãs ieiuniis. Poſt multos ĩcidit mihi cogitatio: ut ad priã ꝑgerẽ. & dũ ad

huc uiueret materſiã enĩ patrẽ mortuũ audierã ſolareruiduitatẽ eius. & exide uenũdata poſſeſſiũcula: partẽ
erogarẽ paupibus: & ex parte monaſteriũ còſtruerẽ. Quid erubeſco cõfiteri infidelitatẽ meã:! & partẽ ĩ ſupti
meoꝶ ſolatia reuarẽ. clamare occepit abbas meus diaboli eẽ tẽtationẽ: & ſub honeſtæ rei occaſiòe latere antiq
hoſtis ĩſidias: hoc eẽ iteꝶ reuerti canẽ ad uomitũ ſuũ. Sic multos monachoꝶ eẽ deceptos: nuſq̃ diabolũ apta 9
frõteſe pdere. Proponebat mihi exẽpla de ſcripturis pluria.ĩter quæ illud ab initio ꝙ Adã quoq; & Euã ſpe di J”YMZM:
uinitatis ſupplãtauerit. & cũ pſuadere nõ poſſet: ꝓuolutus genibus obſecrabat:neſe deſerẽ:ne me pderẽ:nec g.
aratzꝶ tenẽs poſt tergũ reſpicerẽ. Ve miſo mihi: uici monitorẽ peſſima uictoria: reputãs illũnõ meã uoluptatẽ

ſed ſuũ ſolatiũ ꝗᷓrere. Proſecutus ergo me de monaſterio ꝗᷓſi funus efferret: & ad extremũ uale dicẽs uideo ait

blen

Dpti
.Ni
lma/
lich
thorr
Dl

tenti
hun/

rein
ilee
nti/
nſa⸗

ni⸗
nin
li⸗
Hi
hot
l/

ſer
tmi
diu
ig⸗
lui
lo
/

— — —

te fili ſathanæ caute rio notatũ. Nõ qᷓro cauſas: excuſatiões nõ recipio. Ouis quæ de ouilibus egredit᷑: lupi ſta/

tim morſibus patet. De Beria ad Eſſã pgẽtibus uicina ẽpublico itineri ſolitudo: p quã ſaraceni ĩ certis ſedibus
hucatq; illucſemp uagãtur. quæ ſuſpitio frequẽtiã in illis locis uiatoꝶ cõgregat: ut ĩminẽs piculũ auxilio mu
tuo declinet᷑. Erãt ĩ comitatu meo uiri: fœmiĩæ: ſenes: iuuenes: paruuli numero circiter. lxx. & ecce ſubito equo
rũ camelorũq; ſeſſores Iſmaelitæ irruũt: crinitis uittatiſq; capitibus ac ſeminudo corpore: pallia & latas cali/
gulas trahẽtes: pẽdebãt ex humero pharetræ: laxos arcus uibraãtes: haſtilia lõga portabãt. Nõ eni ad pugnãdũ

uenerãt. rapimur: diſrapimur: in diuerſa trahimur. Ego enĩ longo poſtliminio hæreditarius poſſeſſor: & ſero

mei conſilii pœnitẽs cũ altera muliercula in unius heri uitutẽ ſortitus uenio: ducimur iĩmo portamur ſubli/
mes in camelis: & ꝑ uaſtã heremũ ſemp ruinã timẽtes: hæremus potius ꝗᷓ ſedemus. Carnes ſemicrudæ cibus:
& lac cameloꝶ potus erat. ãdẽ grãdi amne trãſmiſſo peruenimus ad ĩteriorẽ ſolitudinẽ: ubi dominam libe/
roſq; ex more gentis adorare iuſſi: ceruices flectimus. Hoc quaſi clauſus carcere mutato habitu. i. nudus am/
bulare diſco. nã aeris quoq; ĩtẽperies nihil aliud pᷣter pudẽda uelari patiebat᷑. Tradũtur mihi paſcẽdæ oues:S
in maloꝶ cõparatiõe hoc fruor ſolatio: ꝙ dominos meos & cõſeruos rarius uideo. Videbar mihi aliquid habe
re ſancti Iacob. Recordabar Moy ſi: ꝗ & ipſi ĩ heremo quõdã fuere paſtores. ueſcebar recẽti caſeo & lacte. ora/
bã iugiter. canebã pſalmos: quos in monaſterio didicerã. delectabat me captiuitas mea. agebã dei iudicio gra
tias: monachũ quẽ in patria fuerã pditurus: in heremo inuenerã. O nihil unꝗᷓ tutũapud diabolũ. O multi
plices & ineffabiles eius inſidiæ. Sic quoq; latẽtẽ me inuenit ĩuidia. Dominus uidẽs gregẽ ſuũ creſcere:nihilq;
in me dephẽdẽs fraudulẽtiæ ſciebã enĩ apoſtolũ pcepiſſe: dominis ſic quaſi deo fideliter ſeruiẽdũ)& uolẽs me
remunerare: quo fidũ ſibi magis faceret: tradidit mihi illã cõſeruã meã aliquãdo captiuã. Et cũ ego refutarem
& dicerẽ me chriſtianu: nec licere mihi uxorẽ uiuẽtis accipe. Siquidẽ captus nobiſcũ uir eius ab alio dno fuerat
abductus: herus ille ſplacabilis in furorẽ euaginato me cœpit petere gladio. Et niſi cõfeſtim brachiũ tenere mu
lier poccupaſſet: ilico effudiſſet ſanguinẽ. Ià uenerat tenebroſior ſolitudo: & mihi nimiũ matura nox: duco in
ſpelũcã ſemirutã nouã cõiugẽ:& ꝓnubãte nobis triſtitia uterq; deteſtamur alteruũ: nec fatemur. ITucuere ſen/
ſi captiuitatẽ meã:proſtratuſq; humi monachũcœpi plãgere:quẽ pdebã dicẽs: Huccine miſer ſeruatus ſum?⸗
Ad hoc me mea ſcelera perduxerũt: ut incaneſcẽte iã capite uirgo maritus fierẽ. Quid mihi ꝓdeſt parentes:pa

triaã:tẽ familiarẽ cõtẽpſiſſe pro dno: ſi hoc facio: qd ne facerẽ illa cõtẽpſi:niſi ꝙ forte ꝓppterea hæc ſuſtineo: qa

rurſũ patriã deſideraui? Quid agimus aĩa? perimus an uincimus? Expectamus manus dñi: an proprio mucro
ne cõfodimur? Verte in te gladiu:tua magis mors timẽda eſt:ꝗᷓ corporis. Habet & Fuata pudicitia ſuũ marty/
riũ.iaceat ĩſepultus chriſti teſtis in heremo: ipſe mihi ero ꝑſecutor & martyr. Sic fatus duxi in tenebris quoq
micãtẽ gladiũ: & acumine cõtra me uerſo: uale inꝗᷓ infœlix mulier: habeto me martyrẽ potius ꝗᷓ maritũ. Tunc
illa pedibus meis ꝓpuoluta: pcor te inꝗt per leſũ chriſtũ: & p huius oræ neceſſitatẽ rogo:ne effudas ſanguinem
tuũ in ſanguinẽ meũ.uel ſi mori placet:in me primũ uerte mucronẽ:ſic nobis potius cõiũgamur.etiã ſi uir me
us ad me rediret: ſeruarẽ caſtitatẽ: quã me captiuitas docuit: uel ĩrerirẽ potius ꝗᷓ ꝑderẽ. Cur moreris ne mihi iũ
garis Ego morerer: ſi mihi igi uelles. Habeto me coniugẽ pudicitiæ & magis aiæ copulã amato: ꝗᷓ corporis.
Sperẽt dñi maritũ:xpᷣs nouerit fratrẽ.facile ſuadebimus nuptias:cũ nos uiderit ſic amare.Fateor:ſtupui.& ad
miratus uirtutẽ fœmiĩæ cõiugæ plus amaui. Nunꝗᷓ tn illius nudũ corpus ĩtuitus ſũ: & nunꝗᷓ eius carnẽ tetigi:
timẽs ĩ pace pdere quæ ĩ plio ſuauerã. rãſeũt in tali matrimonio dies plurimi: amabiliores nos dominis fece
rãt nuptiæ. nulla fugæ ſuſpitio: ĩterdũ & mẽſe toto aberã fidus gregis paſtor ꝑ ſolitudinẽ. Poſt grãde interual
lũ dũ ſolus in heremo ſedeo: & pᷣter cælũ terrãq; nihil uideo: cœpi mecũ tacitus uoluere: & inter multa quoq;
cõtubernia monachoꝶ recordari: maximeq; uultũ patris mei: ꝗ me erudierat: tenuerat: pdideratq;. Sicq; cogi
tãs aſpicio formicarum gregẽ anguſto cal le feruere:ferre onera maiora ꝗcorpora. Aliæ herbarum quædam ſe
mina forcipe oris trahebat: aliæ egerebãt humũ de foueis: & aquarũ meatus aggeribus excludebant. Illæ uentu
ræ hyemis memores: ne madefacta humus in herbã horrea uerteret: illata ſemina p̃cidebãt. Hæ luctu celebri
corpora defũcta deportabãt. Quodq; magis mirũ eſſet in tanto agmĩe egrediẽs nõ obſtabat intrãti. Quin po
tius ſi quã uidiſſẽt ſub faſce & onere cõcidiſſe:ſuppoſitis humeris adiuuabãt Quid multa? Mihi ſi pectaculũ
dies illa pbuit. Vnde recordatus Salomonis ad formicaꝶ ſolertia nos mittẽtis: & pigras mẽtes a tali exẽplo ſu
ſcitãtis cœpi tædere captiuitatis: & monaſterii cellulas qᷓrere: ac formicaꝶ illaꝶ ſimilitudinẽ deſiderare: ubi la/
borat᷑ ĩ mediũ.cũ nihil cuiuſꝗᷓ ꝓpriũ ſit:oĩa oĩum ſũt. Regreſſo ad cubile:occurrit mulier.triſtitiã animi diſſi/
mulare nõ potui. Rogat curita exanimatus ſim: audit cauſas: hortat᷑ fugã: no effrenat᷑: nõ aſpnat᷑.peto ſilẽti
um: fidẽ tribuit: qn & iugi ſuſurro ĩter ſpem & metũ medii fluctuamus. Erãt mihiĩ grege duo hirci miræ ma
gnitudis: ꝗbus occiſis utres facio: eorũq; carnes uiaticũ p̃paro. & pᷣmo ueſ pi putã tibus nos dñis ſecreto cubita
re ĩuadimus iter: utres & partes carniũ portates. Cũq; pueniſſemus ad fluuiũ(nã decẽ milibus aberat) inflatis
aſcẽſiſq;ʒ utribus aqs nos credimus: paulati pedibus ſubremigãtes: ut deorſũ nos flumĩe deferẽte: & multo lõ
gius ꝗᷓ cõſcẽderamus: ĩ alterã nos exponẽte ripa: ueſtigiũ ſequẽtes pderẽt. Sed ĩter hæc madefactæ carnes: & ex
parte lapſæ:uix tridui cibũ pollicebãtur. bibimus uſq; ad ſacietatẽ: futuræ nos ſiti pparãtes. Currimus poſt ter
gũ ſemp aſpicimus: & magis noctibus promouimus: uel propter inſidias latæ uagãtiũ ſaracenoꝶ: uel ppter
ardorẽ ſolis nimiũ. Paueſco miſer etiã referẽs. & ſi tota mente ſecurus: toto tũ corpore perhorreſco. Poſt diem
(Ccclxx.

5. Spoſe

uero tertiũ dubio aſpectu pcul aſpicimus duos camelis ſedentes uenire concite. Starĩq; mẽs mali pᷣſaga: puta

re cœpit dominũ: meditari mortẽ:ſolẽ cernere nigreſcẽtẽ. Dũq; timemus:& ueſtigiis nos proditos per arenas
ĩtelligimus: offertur ad dexterã ſpecus: longe ſub terrã penetrãs. Igit᷑ timẽtes uenenata aĩalia (nã ſolent uipæ

reguli: & ſcorpiones: cæteraq; huiuſcemodi: feruorẽ ſolis declinaãtia: umbras petere) Intrauimus qdẽ ſpelũcã.

Sed ſtatim in ipſo introitu ſiniſtræ nos foueæ credimus: nequaꝗᷓ ultra pgrediẽtes: ne dũ mortẽ fugimus: ĩcur
ramus ĩ mortẽ.Illudq; nobiſcũ reputãtes: ſi iuuat dũs miſeros habemus ſalutẽ. Si deſpicit peccatores: habe/
mus ſepulchrũ. Quid putas fuiſſe nobis animi? qd terroris: cũ ante ſpecũ haud ꝓcul ſtaret dñs & cõſeruus: &
ueſtigio ĩdice iã ad latebras pueniſſent? Omulto grauior expectata ꝗᷓ illata mors: rurſus cũ timore & labore li
gua balbutit: & quaſi clamãte domino mutire non audeo. Mittit ſeruũ ut nos de ſpecu trahat: ipe camelos te
net: & euaginato gladio noſtrũ expectat aduentũ. Interea tribus fere uel quatuor cubitis introgreſſo famulo
nobis ex occulto tergũ eius uidẽtibus (nã oculorũ iſtiuſmodi naturaẽ: ut poſt ſolẽ umbrã intrãtibus:cæca ſint
oĩa)nox per antrũ ſonat: exite furciferi:exite morituri.ꝗd ſtatis! d moramini?exite:dominus uocat:patiẽter
expectat. Adhuc loꝗᷓ bat᷑: & ecce per tenebras aſpicimus leænã inuaſiſſe hominẽ: & gutture ſuffocatũ cruentũ
intra trahere. Ieſu bone: qd tũc terroris nobis? qd gaudii fuit?: Spectabamus: domino neſciẽte: hoſtẽ noſtrũ pe
rire. Qui cũ uideret illũ moras facere: ſuſpicatus ẽ duos uni reſiſtere. ſed irã differre nõ ualẽs: ſicut tenebat gla/
diũ ad ſpelũcã uenit: & furore rabido ſerui ĩcrepãs ſocordiam: prius a fera ẽ tentus:ꝗᷓ noſtras latebras p̃ᷣteriret.
Qui ſũt:q hoc crederẽt:ut ante os noſtrũ beſtia pro nobis dimicaret: Sublato autẽ illo metu: ſimilis ante ocu/
los noſtros uerſabat᷑ interitus:niſi ꝙ tutius erat rabiẽ leonis:ꝗᷓ irà hominis ſuſtinere. Pauemus intrinſecus: &
ne mouere quidẽ nos auſi: pᷣſtolabamur euẽtũ rei. Inter tãta picula:pudicitiæ tãtũ conſciẽtia pro muro ſepti:
leæna inſidias cauẽs: & uiſã eſſe ſe ſẽtiẽs:apprehẽſũ mordicũ catulũ mature effert: nobiſq; cedit hoſpitio.neq;
tamẽ ſatis creduli ſtatim erupimus: ſed expectãtes diu: & egredi cogitãtes: illius nobis figurabamus ĩcurſum.
Sub tali ergo terrore: & alia tranſacta die exegimus ad ueſperã: uidimuſq; camelos: quos ob nimiã uelocitatẽ
dromecdarios uocant: p̃teritos cibos in ora uoluere:& in aluũ miſſos iterũ detrahere. Quibus aſcenſis: & noua
ſitarcia.i. annona refocillati: decima tadẽ die ad romana per deſertũ caſtra uenimus. oblatiq; tribuno rẽ ordĩe
pãdimus. Inde trãſmiſſi ad Sabinũ meſopotamiæ ducẽ: camelorũ pᷣciũ accepimus. Et quia iã abbas ille meus
obdormiuerat ĩ domino: ad hæc delatus loca me monachis reddo. hãc trado uirginibus: diligens eã ut ſororẽ
nõ tamẽ me ei credens ut ſorori. Hæc mihi ſenex Malchus adoleſcentulo retulit. Hæcego uobis narraui ſe/

nex caſtis:& hiſtoriã caſtitatis expono. Virgines uirgini tatẽ cuſtodire exhortor. Vos narrate poſteris:ut ſciant

inter gladios: & inter deſerta & beſtias pudicitiã nunꝗᷓ eſſe captiuã. & hominẽ chriſto deditũ poſſe mori: non
poſſe ſuperari.
Tractatus decimus tertiæ partis principalis de amicitia: quæ poſt ſingulos ſtatus ĩſerit: qa oĩ ſtatui coue
nit & ætati: ubi & familiares qᷓdã ad amicos iſerũtur epiſtolæ.
Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Florẽtiũ de ortu amicitiæ: ubi illius effert uirtutes & miſerationẽ in paupe
res. Ruffinũ quoq; ſanctitatis extollit. .
Vãtus beatitudinis tuæ rumor diuerſa populoꝶ ora cõpleuerit: hinc poteris æſtimare: ꝙ ego te
ante incipio amare ꝗᷓ noſſe. Vt enim ait apoſtolus: quorundam hominũ peccata manifeſta ſũt:
pᷣcedentia ad iudiciũ: ita ecõtrario tuæ dilectiõis fama diſpergit᷑: ut nõ tãtũ laudãdus ſit ille:ꝗ te

taſti: pauiſti: ueſtiſti: uiſitaſti: Heliodori fratris a te adiuta neceſſitas: multoꝶ etiã põt ora laxare:
gratiis: quo ille pconio pegrinatiõis ĩcõmocda ate fota referebat? Ita ut ego ille ardẽtiſſimus:quẽ ĩtole

rabilis lãgor pẽnatisſut aiunt pedibus: certa charitate & uoto te ſalutauerim: & etiam cõplexus ſim. Gratulor

itaq; tibi: & naſcẽtẽ amicitiã utdominus cõfœderare dignet᷑ pcor. Et qa frater Ruffinus: qui cũ ſancta Mela/
nia ab ægypto hieroſolymã ueniſſe narratur: indiuidua mihi germanitatis charitate cõnexus eſt: quæſo ut epi
ſtolã meam huic epiſtolæ tuæ copulata: ei reddere nõ graueris. Noli nos eius æſtimare uirtutibus. In illo con/
ſpicies expᷣſſa ſanctitatis inſignia: & ego cinis & uiliſſima pars luti:etiã fauilla:dũ uertor: ſatis habeo:ſi ſplẽdo

rẽ morũillius ĩbecillitas oculoꝶ meoꝶ ferre ſuſtineat. Ille modo ſe lauit: & mundus eſt: & tanꝗᷓ nixdealbatus

ego cũctis peccatorũ ſordibus inquinatus: diebus an noctibus opperior cũ tremore reddere nouiſſimum qua
drantem. ſed tamẽ quia dominus ſoluit cõpeditos: & ſup humilẽ & tremẽtem uerba ſua requieſcit: forſitan &
mihi in ſepulchro ſcelerũ iacẽti dicat: Hieronyme ueni foras. Sanctus preſ byter Euagrius plurimum te ſalu

tat: & Martinianum fratrem iuncto ſalutamus obſequio. quem ego uidere deſiderans: cathena langoris in/

nector.

Beati Hieronymi p̃ſ byteri ad Florentium de uiciſſitudine litterarũ inuitãs: & libros quoſdã trãſcribi & ſi

bi mitti depoſcens.

ti. Nũcigit᷑ quõ ualeo pro me tibi litteras repᷣſẽto.& ſi corpore abſes ſũ:amore tñ& ſi pũ uenio:i pẽdio
mne naſcẽtes amicitias: quæ xp̃i glutino cohæſerũt: aut tẽporis aut locorum magnitudo diuellat: quin
potius

amat ꝗᷓ ſcelus putet᷑ facere ille qui nõ amat. Prætermitto ĩnumerabiles: in quibus chriſtũſuſten

Neea mihi parte heremi cõmorãti: quæ iuxta S i ſaracenis iũgit᷑: dilectiõis tuæ ſcripta plata ſunt.
bus lectis: ita reaccẽſus ẽ aĩus Hieroſolymã ꝓficiſcẽdi: ut pene nocuerit ꝓpoſito: qd ꝓfuerit charita

bte

on⸗
le

be

— *8

e
be
lot
l,

4/

potius fœderemus eas reciprocis epiſtolis.ᷣ Illæ inter nos currãt:illæ ſe obuient:illæ nobiſcũ loquant᷑.Nõ mul
tũ pditura erit charitas: ſi tali ſecũ ſermone fabulet᷑. Rufſinus aut fraterut ſcribis: necdũ uenit. & ſi uenerit: nõ
multũ proderit deſiderio meo: cũ eũ iam uiſurus non ſim. Ita enĩ & ille longo interuallo ſeparatus eſt: ut huc
nõ poſſit currere: & ego arreptæ ſolitudinis terminis arceor: ut cœpit iam mihi non licere quod uolui. ob hoc
& ego obſecro: & ut tu petas plurimũ quæro: ut tibi beati Rhetitii Auguſtudunẽſis ep̃i cõmentarios ad ſcribẽ
dũ ſargiat᷑: in quibus canticũ cãticoꝶ ſublimi ore diſſeruit. Scripſit mihi & quidã de patria ſupradicti fris Ruf
fini Paulus ſenex Tertulliani ſuũ codicẽ apud eum eſſe: quẽ uehemẽter repoſcit: & ex hoc quæſt: ut eos libros
quos me nõ habere breuis ſubditus edocebit: librarii manu in charta ſcribi iubeas. Interpretationẽ quoq; pſal
moꝶ dauiticoꝶ & prolixũ ualde librũde ſynodis ſancti Hilarii: quẽ ei apud Treuiros manu mea ipſe deſcri/
pſerã: ut mihi trãſferas peto. Noſti hoceſſe aĩæ pabulũ: ſi in lege dni meditet᷑ die ac nocte. Cæteros hoſpitio
recipis: ſolatio foues: ſumptibus iuuas. mihi ſi rogata præſtiteris: multa largitus es. & qm tribuẽte dño multis
ſacræ bibliothecæ codicibus abundamus: ĩpera uiciſſim quodcũq; uis mittã. nec putes mihi graue eſſe ſi iube/
as. Habeo enĩ alũnos: qui me antiquæ artis erudiũt. Neq; uero bnficiũ: pro eo quod poſtulo: polliceor. Helio/
dorus frater mihi indicauit: te multa de ſcripturis quærere:nec ſic inuenire. aut ſi oĩa habes ĩcipiet ſibi charitas
uendicare: plus petere. Magiſtrũ aut pueri tui: de quo dignatus es ſcribere: quẽ plagiatorẽ eius eſſe non dubiũ
eſt:ſæpe Euagrius pᷣſbyterdũ adhuc Antiochiæ eſſem me præſẽte corripuit. Cui ille rndit: Ego nihil timeo. di
cit ſe adũo ſuo fuiſſedimiſſum: & ſi uobis placet ecce hiceſt: dimittite quo uultis. In hoc arbitror me nõ pecca
re: ſihoĩem uagũ nõ ſinã lõgius fugere. Quapropter ꝗa ego in hac ſolitudine cõſtitutus nõ poſſũ agere qd iuſ
Ere chariſſimũ mihi Euagriũ: ut tã tui: ꝗᷓ mei cauſa ĩſtanter negociũ pſequat᷑. —
Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Marcellã de muneribus acceptis: quæ myſtice ĩterpᷣtat᷑. ubi de ceraſis uerecũdia
rubẽtibus ſibi hräſmiſtis loquit᷑: Inſinuãs qꝗs id genus pomi Romã primus ĩuexerit. .

mel in dei ſacrificiis nõoffert᷑: nimia dulcedo arte mutata eſt. & quadã(ut ita dicã)pipis auſteritate cõ/

eritatis. Paſcha Ap̃i cũ amaritudinibus mãducat᷑. Feſtus eſt dies: & natalis beati Petni feſtius eſt ſolito cõcinẽ/
dus: ita tamẽ ut ſcripturaꝶ cardinẽ iocularis ſermo nõ fugiat: nec apᷣſcripto palæſtræ niæ longius euagemur.
Armillis in Ezechiele armat Hieruſalẽ. Baruth epiſtolã ſuſcepit ab Hieremia. In colubæ ſpecie ſpũs ſãctus al
labit᷑. Itaq; ut te aliquid & pipis mordeat: & priſtini libelli etiã nũc recorderis: caue ne operis ornamenta dimit
tas:quæ ueræ armillæ ſũt brachioꝶ: ne epiſtolã pectoris tui ſcindas: quã a Baruth traditã nouacula rex ppha
nus incidit. ne ad ſimilitudinẽ Effrem per Oſee audias: facta es ĩſipiẽs ut coluba. Nimiũ rndebis auſtere:& qc
feſto nõ cõueniet diei. Talibus ꝓuocaſti:dum dulcibus amara ſociata ſũt: &a nohis paria recipies:laudẽ ama/
ritudo comitabit᷑. Veꝶ ne uidear dona minuiſſe: accepimus & caniſtru ceraſis refertũ talibus: & tam uirginali
uerecũdia rubẽtibus: ut ea nũc a Lucullo delata exiſtimarẽ. Siqdẽ hocgenus pomi: Põto & Armenia ſi ubiuga⸗
tis:de Ceraſũto primus Romã ptulit. uñ & de patria arbor nomẽ accepit. Igit᷑ ꝗa in ſcripturis caniſtrũ ficis ple
nũ legimus: Ceraſa uero nõ inuenimus: in eo quod allatũ eſt: id quod nõ allatũ eſt prædicamus Optamuſq;
te de illis pomis fieri: quæ cõtra tẽplũ dei ſũt. & de ꝗbus deus dicit. ꝗa bona:bona ualde. Nihil ꝗppe Saluator
mediũ amat. & ſicuti frigidũ nõ refugiẽs: calidis delecla tc᷑:ita tepidos in apocalypſi euomere ſe loquit᷑. uñ no/
bis ſollicitius ꝓuidendũ eſt: ut ſolẽnẽ diẽ nõ tã ciboꝶ abũdãtia: ꝗᷓ ſpuũs exultatioe celebremus. qa ualde abſur/
dum eſt nimia ſaturitate honorare uelle martyrẽ: quẽ ſcias deo Puil ieiuniis.ita tibi ſemꝑ comedẽdũ ẽ: ut

cibũ & oratio ſequatur & lectio. Quod ſialiquibus diſplicet: apoſtoli uerba cãtato.ſi adhuc hominibus place

rem: Xpi ancillla non eſſem.

Bear Hieronymi p̃ᷣſbyteri ad Marcellã de muneribus Slatli agẽs: quæ ad laudẽ dãtis myſtice interpretat.
T ablſẽtiã corpoꝶ ſpũs cõfabulatiõe ſolemur: facit unuſqſq; quod præualet. uos dona trãſmittitis:

nos epiſtolas remittimus gratiaꝶ. ita ti: ut ꝗa uelataꝶ uirginũ munus eſt: aliqᷓ in ipſis munuſculis eẽ
myſteria demõſtremus: Saccus oronis ſignũatq; ieiunii eſt. Sella ut foras pedes uirgo nõ moueat. Ce
. „— — % ₰ . . F. . „— „ — — . *
rerut accenſo lumie ſpõſi expectet᷑ aduẽtus. Calices mortificationẽ carnis ondũt: & ſemp aĩum ad martyrium

—

præparatũ. Calix ꝗppedñi inebriãs Iprecdlar eſt. Quod aũt & matronis offertis muſcaria paruis aĩalibus uẽ

tilãdis: elegãs ſignificatio eſt: debere luxuriã cito reſtinguere: qa muſcæ morituræ oleũ ſuauitatis exterminãt.
Hic typus ſit uirginũ.hæc figura matronaꝶ. In puerſu nõ licet munera ur̃acõueniant. Sedere aptũ eſt ocioſis
In ſacco iacere pœnitẽtibus. Calicẽ hr̃e licet potatibus:licet & ꝓpter nocturnos metus: & aĩos ſem pmalũ con
ſcientiæ formidãtes Cereos accendiſſe quoq; ſit gratũ. K
eati Hieronymi preſbyreri ad Iulianũ diaconũ ſe excuſãs de ſilẽtio litteraꝶ: pollicẽs præteritam negli ctiã
futura frequẽtia cõpenſare. S
¶ Ntiquus ſermo eſt: mẽdaces faciut: ut necuera dicentibus credat᷑. Quod mihi a te e go obiurgatus de
ſilentio litteraꝶ accidiſſe uideo. Dicã: Sæpe ſcripſi: ſed negligentia baiuloꝶ fuit. Ridebis: oĩum non
— ribẽtiũ uetus iſta excuſatio eſt Dicã:nõ repperi qui epiſtolas ferret. dices: hinc illinc iſſe ꝗplurimos.
Cõtẽdã: me etiã his dediſſe. At illi ꝗa nõ reddiderũt: negabũt: & erit ĩter abſetes incerta cognitio. Quid igirt᷑ fa/

Arua ſpecie ſed charitate ſũt magna: munera accepiſſe a uirgine armillas: epiſtolã: & colũbas. & qmů

dita. Apud deũ enĩ nihil uoluptuoſũ: nihil tantũ ſuaue placet: niſi quod in ſehabet mordacis aliqd

ciã:? Sine culpa ueniã poſtulabo: rectius arbitrãs pacẽ loco motus petere:ꝗᷓ æquo gradu certamĩa concitare: ꝗᷓꝗᷓ
ita me iugis tã corporis ægrotatio ꝗᷓ aĩæ ægritudo cõſũpſerit: ut morte ĩminẽte necmei pene memor fuerim.
Quod ne falſũ putes:oratorio more poſt argumenta teſtes uocabo. Scũs fr̃ Heliodorus hic affuit: ꝗ cũ mecũ
heremũ uellet incolere: meis ſceleribus fugatus abſceſſit. Veꝶ oẽm culpã præſens uerboſitas excuſabit. Nã ut
ait Flaccus in ſatyra. 8
Omnibus hoc uitium eſt cantoribus:inter amicos. =
Rogati ut nunꝗᷓ cãtẽtiniuſſi nunꝗᷓ deſiſtãt. Ita te deĩceps faſcibus obruã lr̃aꝶ: ut ecõtrario ĩcipias rogare: ne
ſcriba. Sororẽ filiã ĩ Apo tuã gaudeo te pᷣmũ nũciate: in eo pmanere qd cœpat. Hic enĩ ubi nucſũ: nõ ſolũ ꝗd
agat᷑ ĩ pr̃ia: ſed an ipſa pria pſtet ignoro. Et licet me ſiniſtro Hiberia ex Cetraꝶ ore dilaniet: nõ timebo hoĩum
iudiciũ: hĩturus iudicẽ meu: iuxta illud:qd ꝗdã ait: Si fractus illibat᷑ orbis: ĩpauidũ feriẽt ruinæ. Quapropter
quæſo: ut apoſtolici memorp̃cepti: quo docet opus nrj̃m pmanere debere: & tibi a dño pᷣmiũin illius ſalute pa
res: & me de cõmuni in Xpo gloria crebris reddas ſermonibus lætiorẽ:

¶ Beati Hlieronymi p̃ſbyteri ad Niciã hypodiaconũ Aqlegiæ de uiciſſitudine lr̃aꝶ: cõquerens illaꝶ intermiſſio
. ne ſcindi amicitiã. Vbi docet unde tabellarii & librarii nomẽ ſumpſit originem. ⸗
V463(d Vrpilius Comicus tractãs de uiciſſitudie lr̃aꝶ: ſola inꝗt res ẽ: quæ hoĩes abſẽtes pᷣſẽtes facit.nec falſã
dechr i in re nõ uera ſnĩam. Quid eniĩ ẽ ut ita dicã: ta pᷣſẽs ĩter abſetes:qᷓ p epiſtolas & alloq:& audire
9 quos dei Nã & rudes illi italiæ hoĩes:quos Caſcos Ennius appellat: ꝗ ſibi utĩ rhetoricis Cicero ait
ritu ferino uictũ reꝗrebãt:an chartæ & mẽbranaꝶ uſũ:aut in dedolatis e ligno codicillis: aut in corticibus arbo
rũ mutuo epiſtolaꝶ alloqa miſſitabãt. Vñ & portitores eaꝶ tabellarios: & ſcriptores a libris arborũ librarios
uocauere. Quãto igit᷑ nos expolito iã artibus mũdo:id nõ debemus omittere: qd illi ſibi p̃ſtiterũt: apud quos
eerat cruda ruſticitas: & qui humanitatẽ quodãm neſciebãt Ecce btũs Chromatius cũ ſcõ Euſebio nõ plus na
tura ꝗᷓ moꝶ ſibi æꝗᷓlitate germano:litterario me ꝓuocauit officio. Tu mò a nobis abiẽs recẽtẽ amicitiã ſcidis po
tius: ꝗᷓ diſſuis. qd prudẽter apud Ciceronẽ Lælius uetat: niſi forte ita tibi exoſus ẽ oriẽs: ut las quoq; tuas huc
uenire formides. Expgiſcere: expgiſcere: euigila de ſõno: præſta unã chartæ ſchedulã charitati: iter delitias priæ
& cõmunes quas habuimus peregrinatiões aliquãdo ſuſpira. Si amas: reſcribe obſecranti. ſi iraſceris: iratus li/
cet ſcribe. Magnũ & hoc deſiderii ſolamẽ habebo:ſi amicilitteras uel indignantis accipiã.
¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Chromatiũ Iouinianũ & Euſebiu de epiſtola accepta cõgratulãs: de cuius breui
tate cõquerit᷑.ubi docet quãdo pgamenoꝶ uſus ac nomẽ incœperit. Bonoſũ quaſi iã pfectũ effert: ſe quaſi ia/
centẽ deprimit: matrẽ & domũuilloꝶ attulit. . —
. On debet charta diuidere: quos amor mutuus copulauit:nec p ſingulos officia mei ſũt partiẽda ſᷣmo
nis: cũ ſic ĩuicẽ uos ametis: ut nõ minus tres charitas iũgat:ꝗᷓ duos natura ſociauit:ꝗqn potius ſi rei cõdi
NMNAtid pateret᷑: ſub uno litterulæ apice noĩa ĩdiuiſa cöchudertuſis quoq; ita me Iris ꝓuocãtibus:ut & in
uno tres & tres ĩ uno: & ĩ tribus unũ putarẽ. Nã poſtꝗᷓ ſcõ Euagrio trãſmittẽte: in ea ad me heremi partedela/
tæ ſũt: quæ ĩter Syros ac Saracenos uaſtũ limitẽ ducit: ſicgauiſus ſũ:ut illũ diẽ romanæ fœlicitatis: quo primũ
NMarcelli apud Nolã prœlio poſt Cãnẽſẽ pugnã Hãnibalis agmĩa cõciderĩt: ego uiceri. Et licet ſupradictus fi
ſæpe me uiſitet:atq; me ita ut ſuaĩ xpᷣo uiſcera foueat:tñ lõgo a me ſpatio ſeiũctus: nõ minus mihi dereliquit
abeũdo deſideriũ: ꝗ atulerat ueniẽdo læticiã. Nũccũ ur̃is lr̃is fabulor.illas ãplexor:illæ mecu loquunt᷑: illæ hic
tm latinæ ſciunt. Hic enĩ aut barbarus ſemiſmo dicẽdus ẽ:aut tacẽdũ. Quotiẽſcũq; chariſſimos mihi uultus
notæ manus referũt impſſa ueſtigia: totiẽs aut ego hic non ſũ: aut uos hic eſtis. credite amori uera dicẽti: & cũ
has ſcriberẽ uos uidebà. Quibus hoc pmũ qᷓror: cur tot ĩteriacẽtibus ſpatiis maris atq; terraꝶ tã paruã epiſto/
lã miſeritis: niſi ꝙ ita merui: ꝗq uobis ut ſcribitis añ nõ ſcripſi. Chartã defuiſſe nõ puto ægypto mĩſtrãte cõmer/
cia. Etſi alicui Ptolemæus maria clauſiſſet: t rex Attalus mẽbranas a pgamo miſerat: ut penuria chartæ pelli
bus pẽſaret᷑. uñ pgamenaꝶ nomẽ ad hãc uſq; diẽtradẽte ſibi ĩuicẽ poſteritateſeruatũ ẽ. Quid gi atbirter ba
iulũ feſtinaſſe? ꝗquis lõgæ epiſtolæ una nox ſufficit. An uos aliqᷓ occupatiõe detẽtos? Nulla neceſſitas maior eſt
charitate. Reſtãt duo: ut aut uos piguerit: aut ego nõ merueri. in ꝗbus magis uolo uos ĩceſſere tarditatis: ꝗᷓ me
condẽnare nõ meritu. Facilius enĩ negligẽtia emẽdari põt: ꝗqᷓ amor naſci. Bonoſus ut ſcnbitis: ꝗſi filius eοο
ideſt piſcis aquoſa petit:nos pᷣſtina cõtagiõe ſordẽtes:ꝗᷓſi reguli & ſcorpiões arẽtia quæq; ſectamur. Ille iã cal/
cat ſup colubti caput: nos ſerpẽti terrã exdiuina ſnĩa comedẽti adhuc cibus ſumus. Ille iã poſt ſũmũ graduũ
pſalmũ ſcãdere: nobis adhuc in pᷣmo aſcẽſu fluẽtibus:neſcio an dicere aliqñ cõtingat:Leuaui oculos meos in
mõtes: uñ ueniet auxiliũ mihi?Ille ĩter minaces ſæculi fluctus in tuto ĩſulæ hoc ẽ eccleſiæ gremio ſedẽs ad exẽ/
plũ Ioãnis libꝶ forte iã deuorat: ego in ſcelerũ meoꝶ ſepulchro iacẽs: & pctõꝶ uĩculis colligatus: dnicũ deeuã
gelio expecto clamorẽ: Hieronyme ueni foras. Bonoſus inꝗᷓ qa ſecũdũ pphetã oĩs diaboli uirtus ĩ lũbo ẽ: trãs
euphratẽ tulit lũbare ſuũ:ubi illud ĩ foramĩe petræ abſcõdẽs: & poſtea ſciſſũ repiẽs: cecinit: dñe tu poſſediſti re
nes meos. Dirupiſti uĩcula mea:tibi ſacrificabo hoſtiã laudis. Me uero Nabuchodonoſor ad babylonẽ.i.cõfu
ſionẽ mẽtis meæ cathenatũ duxit. ibi mihi captiuitatis iugũ ĩpoſuit: ibi ferri circulũ ĩnectẽs: de cãticis S yõ can
tare pcepit. cui ego dixi. Dns ſoluit cõpeditos: ds illum ĩat cæcos. ut breuiter cœptã diſſimilitudinẽ finiã:ego
ueniã depcor: ille expectat coronã. Soror mea ſcĩ Iuliani ĩ xpo fructus ẽ. Ille plãtauit: uos rigate: dũs ĩcremẽtũ

dabit.

.
ut

dabit. Hãc mihi leſus p eo uulnere: qd diabolus ĩflixerat: pſtitit: uiuã reddẽdo p mortua. Huicego ut ait gẽti-
lis poeta oĩia etiã tuta timeo.Scitis ipſi lubricũ adoleſcẽtiæ iter:ĩ quo & ego lapſus ſũ:& uos nõ ſine timore trä
ſiſtis. Hocilla cũ maxiĩe ĩgredit᷑:oĩum ẽ fulciẽda pᷣceptis:oĩum ẽſuſtẽtãda ſolatiis.i.crebris ur̃æ ſcĩtudis epiſto⸗
lis roborãda. Et qa charitas oĩa ſuſtinet: obſecro ut etiã a papa Valeriano ad eã cõfortãdã lIr̃as exigatis. Noſtis
uellares aĩos his rebus plærũq; ſolidari: ſi ſeĩtelligãt curæ eẽ maioribus. In mea enĩ pria ruſticitas uernacula:
deus uẽter eſt: & dedieĩ diẽ uiuit᷑: & ſãctior ẽ ille: q ditioreſt. Acceſſit huic patellæ iuxta tritũ pop uli monẽ ꝓ/
uerbiũ: dignũ opculũ: Lupicinus ſacerdos. Secũdũ illud quoq;: de quo ſemel in uita Craſſu ait riſiſſe Lucillius
ſimilẽ hit labra lectucã: aſino carduos comedẽte: uidelicet ut ꝑ foratã nauẽ debilis gubernator regat: & cæcus
cæcos ducat in foueã. taliſq; ſit rector: ꝗᷓles illi ꝗq regunt᷑: Matrẽ cõem: quæ cũ uobis ſcĩtate ſociet᷑: in eo uos p/
uenit: qa tales genuit: cuius uere uẽter aureus põt dici:eo ſalutamus honore:quo noſtis:unaquæq; ſuſcipien/
das cũctas ſorores: quæ ſexũ uicere cũ ſæculo: quæ oleo ad lãpadas largiter pᷣparato:ſpõſi o periunt᷑ aduẽtũ.O
btã domus:in qua morant᷑ Anna uidua: uirgines ꝓphetiſſæ: geminus Samuel nutritus in tẽplo. O tecta fœli-
cia:in ꝗbus cernimus Machabæoꝶ martyꝶ coronis cinctã martyrẽ matrẽ. Nã licet quotidie Apᷣm cõfiteamini
dũ eius pcepta ſeruatis: tũ ad priuatã gloriã publica hæc acceſſit uobis & apta cõfeſſio: ꝙ ꝑpuos aburbe ufa Ar-
riani quõdãdogmatis uirus excluſũ eſt. Et miramini forſitã:ꝙ in fine iã epiſtolæ rurſus exorſus ſim. qd facia:!
Vocẽ pectori negare nõ ualeo: epiſtolæ breuitas cõpellit tacere: deſideriũ ueſtri cogit loqui: præpropus ſermo.
Cõfuſa turbar᷑ oratio:amor ordinẽ neſcit.
eati Hieronymi p̃ᷣſpyteri ad Chryſogonũ monachũ aquilegiæ: quærẽs ĩ ipſo ortu amicitiæ conſuetudinẽ
ſilentio litteraꝶ eſſe neglectã.
Vicirca te afſectus meus ſit: chariſſimus ambobus Heliodorus tibi potuit fideliter nũciare.ꝗ nõ mſo
re te diligit amore: ꝗᷓ ego diligo. ut ego ſemp in ore meo nomẽ tuũ ſonẽ:ut ad primã quãq; cõfabula/ .
tionẽ iocũdiſſimi mihi cõſortii recorder: & humilitatẽ admirer: uirtutẽ effera: pdicẽ charitatẽ. Veꝶ tu
q natura lynces ĩſitũ hñt: ne poſt tergũ reſpiciẽtes meminerĩt prioꝶ:& mẽs ꝑdat qd oculi uidere deſ iderant?
ita nræ neceſſitudinis penitus oblitus: illã epiſtolã: quã ĩ corde xpianoꝶ ſcriptã apoſtolus refert: nõ parua litu
ra: ſed imis aut aiũt cæris eraſiſti. Et illæ ꝗdẽ ꝗqᷓs diximus feræ ſub frõdẽte captãtes arboris ramo fugaces capᷣas:
aut timidu ceruos aĩal cõprehẽdũt. currẽtẽq; fruſtra p̃dã:dũ hoſtẽ ſuũ ſecũ uehit:rapido deſupꝑ ore dilaniat. &
tãdiu meminere pᷣdãdi:ꝗᷓdiu uẽter uacuus ſiccũ fame gutt᷑ exaſpat. ubi uero ſaãguine paſta feritas uiſcera diſtẽ
ta cõpleuerit: cũ ſaturitate ſuccedit obliuio: tã diu neſcita ꝗqd capiat:donec memoriã reuocauerit eſuries.tu nec
dũ ſatiatus enobis: cur finẽ iũgis exordioſcuramittis an ꝗᷓ teneas:niſi forte negligẽtiæ ſempꝑ excuſatiõe ſocia:aſ
ſeras te nõ habuiſſe qqd ſcriberes: cũ hoc ipſũ debueris ſcribere: aliud no habuiſſe quod ſcriberes.

¶ Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Antoniũ Monachũ:illi ſuperbiæcrimẽ ĩpingẽs: ꝙ decẽ interpellatus epiſtolis

nõ reſpõderit:ubi quædã de humilitate & cõtrario ſupbiæ uitio deſcribit.
Ominus nr̃ humilitatis magr:diſceptãtibus dedignitate diſcipulis: unũ apphẽdit e paruulis dicẽs:ꝗ
ũq; ur̃m nõ fuerit cõuerſus ſicut ĩfas:n põt ĩtroire ĩ regnũcæloꝶ. Quod ne tm docere:nec facere ui/
NMeret: ĩpleuit exẽplo:dũ diſcipuloꝶ pedes lauat: dũ traditorẽ oſculo excipit:duũ loquit᷑ cũ Samaritana
dũ ad pedes ſibi ſedẽte Maria: de cæloꝶ diſputat regno dũ ab inferis reſurgẽs primũ mulierculis appareſcit. Sa
thanas aut ex archãgelico faſtigio nõ aliã ob cauſã niſi cõtrariã humilitati ſupbiã ruit: & iudaicus populus pri
mas ſub cathedras & ſalutatioes in foro uẽdicãs: deputato ãtea in ſtillã ſitulæ gẽtiũ populo ſuccedẽte deletus
7. Cõtra ſophiſtas quoq; ſæculi & ſapiẽtes mũdi Petrus & Iacobus piſcatores mittunt. Cuius rei cauſa ſcriptu
ra ait. Supbis deus reſiſtit: humilibus dat gr̃am. Vides fr qᷓle malũ ſit: qd aduerſariũ habet deũ. ob qd in euã/
gelio & phariſæus arrogãs ſpnit᷑: & humilis publicanus audit᷑. Decẽ iã niſi fallor epiſtolas plenas ta officii ꝗᷓ p
cũ miſi:cũ ne motũ ꝗdẽ facere dignaris: &dno loquẽte cũſᷣuis: fr cum fre. nõ loꝗris. nimis inqes cõtumelioſe.
Crede mihi:niſi ſtili uerecũdia phiberet:tãta læſus ĩgererẽ: ut ĩcipes mihi reſcribere uel iratus. Sed qm̃ & iraſci
hoiĩs eſt: & iniuriã nõ facere xp̃iani: ad antiquũ morẽ reuertẽs: rurſus præcor: ut & diligẽtẽ tediligas: & cõſeruo
ſermonẽ cõſeruus impartias. Vale in domio.

*

¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Theodoſiũ & cæteros anachoritas ſuffragiũ orationũ ĩ plorans: ut ex ſæculi te

nebris liberet᷑ ubi de ſe humillime loquit᷑.
ã uellẽ nũc uro ĩtereſſe cõuẽtui:& admirãdũ cõſortiũ:licet iſti oculi nõ mereant᷑ aſpicere: tota cũ ex/
ultatione cõplecti. Spectarẽ deſertũ oĩ amœnius ciuitate: uiderẽ deſolata ab accolis loca: ſi ad quod
dã paracdiſi ĩſtar ſcõꝶ cœtibus obſideri. Veꝶ qa hoc mea fecere delicta: ne cõſortio btõtʒ ĩſereret᷑ obſeſſũ oĩ cri/
mie caput: Iccirco obſecro: qa uos ĩperare poſſe nõ ambigo: ut me ex iſtius tenebris ſæculi ur̃o liberetis oratu.
Et an dixerãpᷣſẽs:& nũc ꝑ lr̃as uotũ ĩdicare nõ ceſſo:ꝙ mẽs mea oĩ adid ſtudiũ cupiditate rapiat᷑. Nũc ur̃m eſt:
ut uolũtatẽ ſequat᷑ effectus. Meũ ẽ:ut ueli.obſecrationũ ur̃aꝶẽ:ut uelĩ & poſſim. Ego ita ſũ:qᷓſi a cũcto grege
morbida aberrãs ouis. Quod niſi me bonus paſtorad ſua ſtabula humeris ĩ poſitũ teportarit: lababũt grclne
& ſipſo conamine ueſtigia cõcidẽt aſſurgẽtis. Ego ſũ ille ꝓdigus filius:qoĩ quã mihi pr crediderat: portiõe p
fuſa:necdũ me ad genitoris genua ſubmiſi: necdũ cœpi pᷣoris a me luxuriæ blãdimẽta depellere. Et qa paululũ
nõ tã deſiui a uitiis: ꝗᷓ cœpi uelle deſinere. nũc me nouis diabolus ligat retibus. nũc noua ĩpedimẽta ꝓponens:

—

maria undiq; circũdat: & undiq; pontũ.nũc in medio cõſtitutus elemẽto:nec regredi uolo:nec ꝓgredi p oſſum

ſupeſt: ut oratu ueſtro:ſãcti ſpiritus aura me prouehat:& ad portũ optati littoris pſequat᷑.

Vide in hoc genere ſiue tractatu ad Ruffſinũ epiſtolã:in qua illu tũc amicũ dulcibus affat᷑ eloqis: exhor/

—

tãs ad pſeuerãtiã charitatis. qm amicitia quæ deſinere põt: uera nunꝗᷓ fuit:Incipit Plus deum: quã Iter epiſto

lasde cõtẽptu mũdi & laudibus heremi iſeruimus. ꝗa de uita Bonoſi heremitæ ptractat.
¶ Incipit tractatus. xi. tertiæ partis principalis de fictis amicis & detractoribus.

¶ Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Aſellã de fictis amicis: q cora blãdiebant᷑: & poſt tergũ detrahebãt: ſãctaꝶ Pau

læ & Melaniæ illi cõſortiu ĩputantes: quã enaui Hieroſolyma pergẽs cõſcripſit.

uabat. Alius ĩceſſũ meũ calũniabat᷑ & riſũ:ille uultui detrahebat: hic ĩ ſimplicitate aliud ſuſpicabat᷑: pene cer/

te triẽniũ cũ eis uixi. Multa me uirginũ crebro turba circũdedit.diuĩos libros ut po tui:nõnullis ſæpe diſſui.le⸗

ctio aſſiduitatẽ: aſſiduitas familiaritatẽ: familiaritas fiduciã fecerat. Dicãt: ꝗd unꝗᷓ ĩ me aliter ſẽſerit:ꝗᷓ xpianũ
decebat?-Pecuniã cuiuſ. ꝗ accepi: Munera uel parua: uel magna nõ ſpreui? In manu mea æs alicuius ĩſonuit?:

Obliquus ſᷣmo:oculus petulãs fuit:? Nihil mihi obiicit᷑: niſi ſexus meus: & hoc nunꝗᷓ obiicit᷑: niſi cũ Hieroſoly
mã Paula ꝓficiſcit᷑. Iſti crediclerũt mẽtiẽti:curnõ credũt negãti? Idẽ ẽ hõ ipe:q fuerat. fatet iſõtẽ:q dudũ noxiũ

—

loquebat᷑. & certe ueritatẽ magis exprimũt enr riſus: niſi ꝙ facilius credit᷑: qd aut fictũ libenter audit᷑:

aut nõ fictũ: ut fingat᷑: ĩpellit᷑. Añ ꝗᷓ domũu ſãctæ Paulæ noſſẽ: totius ĩ me urbis ſtudia cõſonabãt: oĩum pene

iudicio dignus ſũmo ſacerdotio decernebar. Beata memoriæ. Damaſus meus bmo erat. dicebar ſcũs: dicebar
humilis & diſertus. Nunꝗd domũ alicuius laſciuioris ĩgreſſus ſũſnunqd me ueſtes ſericæ: nitẽtes gẽmæ:pi/
cta facies: auri rapuit ambitio? Nulla fuit aliꝗᷓ romæ mronaꝶ quæ meã poſſet edomare mẽtẽ: niſilugens atq;
ieiunãs: ſꝗllẽs ſordibus: fletibus pene cæcata: quã cõtinuis noctibus dñi miſericordiã depcãtẽ ſol ſæpe dephẽ
dit. cuius caticũ: pſalmi ſũt: ſermo: euãgeliũ: delitiæ: cõtinẽtia: uita:ieiuniũ. nulla me potuit aliꝗᷓ delectare:ni
ſi illa quã mãducãtẽ nunꝗᷓ uidi. ſed poſtꝗᷓ eã ꝓ ſuæ merito caſtitatis:uenerari:colere: ſuſcipere cœpi: oẽs me ili
co debuere uirtutes. Oĩ uilia primũ lnorgas tui.O ſathanæ calliditas ſempꝑ ſcã pſequens.nullæ aliæ romanæ

urbi fabulã pᷣbuerũt: niſi Paula & Melania: quæ cõtẽptis facultatibus: pignoribuſq; deſertis: crucẽ dri: quaſi

quoddã pietatis leuauere uexillũ. Si balneas peterẽt:unguẽta eligerẽt: diuitias & uiduitatẽ hẽrẽt. materies luxu

riæ: libertatis duæ uocarent᷑ & ſãctæ. Nuc ĩ ſacco & cinere formoſæ uolũt uideri: & ĩ gehẽnã ignis cũ ieiuniis &

fetore deſcẽdere: uidelicet nõ licet eis applaudẽte populo perire cũ turbis. ſi gẽtiles hacuitã carperẽt: ſi iudæi hẽ
rẽt ſolatiũ nõ placẽdi eis: ꝗbus diſplicet Ap̃s. Nuc uero proh nefas:noĩe xpᷣianæ: pᷣtermiſſa domo ſuoꝶ cura:
& ꝓprii oculi trabe neglecta: in alieno oculo feſtucã quærũt. Lacerãt ſcm̃ ꝓpoſitũ: & remediũ pœnæ ſuæ arbi/
trant᷑. Si nemo ſit ſcũs: ſi oĩbus detrahat᷑: ſi turba ſit peuntiũ: multitudo peccãtiũ: tibi placet lauare quotidie.
Alius has mũdities ſordes putat. Tu attagenẽ ructas: & de comeſto accipẽſere gloriaris: ego faba uẽtrẽ impleo.
Te delectãt cachĩnãtiũ greges: me Paula Melaniaq; plãgẽtes. Iu aliena deſideras: illæ coõtẽnũt ſua. Te delibu
ta melle uina delectãt: Illæ potãtaquã frigidã ſuauiorẽ. Iu te pdere exiſtimas ꝗqcqd ĩ pñti nõ huũeris: comede
ris: deuoraueris. Illæ futura deſiderãt: & credut uera eẽ: quæ ſcripta ſũt. Eſto ĩepte & inaniter ꝗbus reſurrectio

corpoꝶ pſuaſit: qd ad te? Nobis ecõtrario tua uita diſplicet. Bono tuo craſſus ſis: me macies delectat& pallor
tu tales miſeros arbitraris.nos te miſerabiliorẽ putamus:par pari refert᷑ ſnĩa: & ĩuicẽ nobis uidemur ĩſanire.

Hæc mi dna Aſella cũ iã nauẽ cõſcẽderẽ rapti flẽs dolenſq; cõſcripſi. & gr̃as ago deo meo: ꝙ dignus ſim quem
mũdus oderit. ora aut ut de babylone hieroſolymã regrediar ne mihi dnet᷑ Nabuchodonoſor: ſed leſus filius
Ioſedech. Veniat Eſdras:q ĩterpᷣtat᷑ adiutor: & reducatme ĩpatriã meã. Stultus ego quolebã cãtare cãticũ dñi ĩ

terra aliena: deſto mõte Syna ægypti auxiliũ flagitabã. Nõ recordabar Euãgeliſtæ: qa q de hieruſalẽ egredit
ſtati ĩcidit ĩ latrones: ſpoliat᷑: uulnerat᷑: occidit᷑. Sed licet ſacerdos deſpiciat atq; leuites. Samaritanus ille miſe
ricors eſt: cui cũ diceret᷑: ſamaritanus es:& dæmoniũ hebes: dæmoniũ renuẽs: Samaritẽ ſenõ negauit.qa quẽ?
nos cuſtodẽ: Hebræi Samaritẽ uocãt. Maleficũꝗqdã me garriũt: titulũ fidei ſeruus agnoſco. Maguũ uocat: & iu
dæi dũm meũ. Seductor & apoſtolus dictus ẽ. Iẽtatio me nõ appᷣhẽdit:niſi humana. quotã partẽ anguſtiaꝶ

peſſus ſũ: qui cruei milito? Infamiã falſi crimis ĩportarũt.ſed ſcio p bonã & malã famã pueniri ad regna cæ
c. Saluta Paulã & Euſtochiũ: uelit nolit muũdus in Xpᷣo meas. Saluta matrẽ Albinã: ſororẽq; Marcellam.
Marcellinã quoq; & ſanctã Fœlicitatẽ: & die eisan tribunal Xpi ſimul ſtabimus: ibi parebit: qua mente quis
ixerit. Memẽto mei exẽplũ patiẽtiæ & uirginitatis ĩſigne: fluctuſq; maris tuis præcibus mitiga.
(Beati Hieronymi preſbyteri ad uirgines hemonẽſes: quaꝶ ſcripta precatur licet ſe fateatur indignũ.ubi & cõ

Itibi putẽ gras a me referri poſſe:nõ ſapiã. Potẽs eſt deus ſup pſona mea ſãctæ aĩæ tuæ reſtitue
e qd merer᷑. Ego enĩ ĩdignus nec æſtimare unꝗᷓ potui: nec optare: ut mihi tãtũ in Apo largireris
affectuũ. Et licet me ſceleratũ ꝗdã putãt: & oĩbus flagitiis obrutũ: & pro pctis meis etiã hæc parua
ſint: tũ tu bnfacis: ꝙ ex tua mẽte etiã malos bonos putas. Periculoſù ꝗppe ẽ de ſuo alterius iudica
re: & ſo facilis uenia: praua dixiſſe de rectis. Veniet illa dies:ĩ ꝗᷓ & mecũ dolebis ardore nõ pauco. Ego ꝓbroſus
ego uerſipellis & lubricus: ego mẽdax & ſathanæ arte decipiẽs: Quid enĩ ẽ tutius:hæc uel credidiſſe: uel finxiſ
Ae de ĩſõtibus:an etiã de noxiis credere noluiſſe? Oſculabant᷑ mihi manus qda: & ore uipeo detrahebãt. & dole
bãt labiis:corde gaudebãt. Videbat dñs:& ſubſanabatillos:& miſeꝶ me ſeruũ ſuũ futuro cũ eis iudicio teſet/

tt

— 2 — ——

— — aN ——

—

tra liuorẽ hominũ de occultis indicãtium loquitur.

Hartæ exiguitas indiciũ ſolitudis eſt: & iccirco lõgũ ſmonẽ breui ſpatio coartaui:qa & uobiſcũ uole/
bã ꝓlixius loq:& anguſtia ſcedulæ cogebat tacere. Nũcigit ĩgenio ẽ uicta paupies. Minutæ qdẽ liæ:
ſed cõfabulatio lõga ẽ. Et t ĩ hoc neceſſitatis articulo araduertite charitatẽ: cũ nec penuria ſcriptionis
ualuit ꝓhibere:ne ſcriberẽ. Vos auũt ignoſcite obſecro dolẽti. dico enim læſus:dico lachrymãs:neunũ qdẽ api
cẽ totiẽs uobis tribuẽti officiũ pᷣſtitiſtis. Scio ꝗa nulla coĩo luci & tenebris ẽ:nulla cũ ancillis dei:& pctõre ſocia

tio. Attñ & meretrix dno pedes lachrymis lauit: & dednoꝶ micis canes edũt: & ipſe Saluatornõ uenit iuſtos

uocare ſed pctõres. nò enĩ egẽt ſani medico. Et magis uult pœnitẽtiã pctõris ꝗᷓ mortẽ: & errãtẽ ouiculã ſuis hu
meris refert: & pdigũ filiũ reuertẽtẽ excipit lætus pr: Quĩ potius Apoſtolus ait: Nolite iudicare añ tps. tu enĩ ꝗs
es: ꝗq alienũ ſeruũ iudices? ſuo dno ſtat: aut cadit. Et ꝗ ſtat uideat ne cadat. Et ĩuicẽ onera ura portate. Aliter ſo
rores chariſſimæ hoĩum liuor: aliter Aps iudicat. Nõ eadẽ ẽ ſnĩa tribunalis eius ſedis: & ãgulis ſuſurronũ. Mul
tæ hoĩbus uiæ uident᷑ iuſtæ: quæ poſtea repient᷑ prauæ. & ĩ teſtaceis uaſculis theſaurus ſæpe recõdit᷑. Petrũ ter
negantẽ amaræ ĩ ſuũ locũ reſtituere lachrymæ. Cui plus dimittit᷑: plus amat. De toto grege ſilet᷑: & ob unius

morbidæ pecudis ſalutẽ angeli lætant᷑ in cælo. Quod ſicui uidet᷑ indignũ: audiata dño. Amice: ſi ego bonus:

quare oculus tuus nequã eſt:

¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad Marcellã de Onaſo: ubi ĩuehit cõtra detractores: & eos qui oẽ quod Hierony

mus reprehẽdebat in uitiis: cõtra ſe dictũ putabãt.
Edici quos uocãt chirurgicos:crudeles putant᷑: & miſeri ſũt.An nõ eſt miſeria alienis nõ dolere unlne
) ribus? &mortuas carnes ĩclæmẽti ſecare ferro: nõ horrere curãtẽ: quod horret ipſeꝗq patit᷑: & inimicũ

ræ:nuds nõ erubeſcit ĩcedere. Hieremias de media Hieruſalẽ ad Euphratẽ fluuiũ Meſopotamiæ mittit᷑: ut

ĩiter inimicas gẽtes: ubi ẽ Aſſyrius & caſtra ſũt Chaldæoꝶ ponat e1 αα.. lũbare corrupẽdũ. Exechiel ſter/

core primũ humano:deĩde bubulo: panẽde oĩ ſemẽte cõſperſũ edere iubet᷑: & uxoris ĩteritũ ſiccis oculis uidet.
Amos de Samaria pellit᷑. Curquæſo Nẽpe iò pellit᷑: ꝗa chirurgici ſpiritales ſecãtes uitia pctõꝶ ad pœnitẽtiã
coartant᷑. Paulus apoſtolus Inimicus inqt uobis factus ſũ: ueꝶ dicẽs: & qa Saluatoris dura uidebant eloquia:
plurimidiſcipuloꝶ retrorſũ abierũt. Vñ nõ miꝶ eſt ſi & nos ipſi uitiis detrahẽtes offẽdimus plurimos. Diſpo
ſui naſũ ſecare fetẽtẽ: timeat ꝗ ſtrumoſus ẽ. Volo corniculæ detrahere garriẽti:rãcidulã ſe ĩtelligat cornix. Nũ
quid unus in urbe Romanaẽ: qui hẽat trũcas ĩhoneſto uulnere nares? Nũquid Onaſus ſegeſtanus caua uer
ba & ĩ modũ ueſicaꝶ tumẽtia buccis trucinat᷑ inflatis: Dico quoſdã: ſcelere: piurio: falſitate: ad dignitatẽ ne/
ſcioquã pueniſſe. Quid ad te: ꝗ te ĩtelligis ĩnocẽtẽ Rideo aduocatũ ꝗq prono egeat: quadrãte ĩdignã eloquẽtiã
nare ſubſãno. qd ad te: ꝗ diſertus es? Volo ĩ numarios ĩuehi ſacerdotes. tu ꝗ diues es qd iraſceris? clauſũ cupio
ſuis ignibus ardere Vulcanũ. Nunqd hoſpes eius es aut uicinus:ꝙ a delubris idoli niteris ĩcẽdia ſubmouere:
Placet mihi de laruis: de bubone: de noctua. de niliacis ridere portẽtis ꝗcꝗd dictũ fuerit: in te dictum putas. In
quodcũq; uitiũ ſtili mei mucro cõtorquet᷑:te clamitas deſignari: Cõſerta manu in ius uocas: & ſatyricũ ſcripto
rẽ in ꝓſa ſtulte arguis. An iõ tibi bellus uideris: ꝗa fauſto uocaris noĩe:ꝗᷓſi nõ & lucus iõ dicat᷑ ꝙ minime luce
at. & parcæ ꝙ nequaꝗᷓ parcãt: & Eumenides furiæ ꝙ nõ ſint benignæ: & uulgo æthiopesuocant᷑ argẽtei. Quod
ſi in deſcriptiõe fœdoꝶ ſẽper iraſceris: iã tibi cũ Perſio cãtabo.
Formoſum te optent generum rex & regina: puellæ

*

Te rapiant: quicquid calcaueris hoc roſa fiat.

Dabo tamẽ cõſiliũ:ꝗbus abſcõditis poſſis pulchrior apparere:naſus nõ uideat in facie: ſermo non ſonet ad lo

nag ita & formoſus & diſertus uideri poteris.

Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Marcellã cotra detractores: qui eũ temeritatis accuſabãt ꝓpter emẽdationem
euãgelioꝶ ſcripturaꝶ: & ꝙ uirginũ cũ maribus cõſortia reprehẽderat.

Oſt priorẽ epiſtolã:ĩ qua de hebræis uerbis pauca pſtrixerã: ad me repẽte platũ ẽ quoſdã homũculos
ihi ſtudioſe detrahere: cur aduerſũ auctoritatẽ ueteꝶ & totius mũdi opinionẽ aliqᷓ ĩ euãgeliis emẽ/
dare tẽtaueri. Quos ego cũ poſſẽ meo iure cõtẽnere(Aſino ꝗppe lyra ſuꝑflue canit)tũne nos ſupbiæ

probat᷑:ad græcã originẽ: un & ipſi trãſlata nõ denegãt uoluiſſe reuocare. Quibus ſi diſplicet fõtis unda puriſ
ſimi: cœnoſos riuulos bibãt: & ligertai auiũ ſaliuas & cõchaꝶ gurgites norũt: ĩ ſcripturis legẽdis abiiciant.
Sintq; in hacre tãtũ ſimplices: & Xpi uerba exiſtimẽt ruſticana:in ſbus p tãta iã ſæcula tãtoꝶ ĩgenia ſudaue
rũt ut rõnẽ uerbi uniuſcuiuſq;ʒ magis opinati ſint ꝗᷓ expᷣſſerit. Apoſtolũ arguãtiĩ peritiæ: ꝗob multas lr̃as ĩ ſa/
nire dicat᷑. Scio te cũ iſta legeris: rugare frõtẽ: & libertate aĩ rurſũ ſemĩariũ timere rixaꝶ: ac meũ ſi fieri põt: os di
Firo uelle cõprimere: ne audeã dicere: quæ alii facere nõ erubeſcũt. Rogo: qd a nobis libere dictũeſt? Nunqd ĩ
ãcibus idola cælata deſcripſi. Nunqd ĩterepulas xpianas uirginalibus oculis bacchaꝶ ſatyrorũq; cõplexus ĩne
vuiſaut unꝗᷓ aliquẽ amarior ſermo pulſauit?. Nũquid ex mẽdicis diuites fieri uoluimus?N ũquid repᷣhẽdi hæ
S ii. .clxxiii.

putari:ita ſe natura hẽt: ut amara ſit ueritas: blãda uitia exiſtiment᷑. Hſaias ĩ exẽplũ captiuitatis futu/

lut facere ſolẽt)arguãt:ita rũſũ hẽant:nõ adeo me hẽtis fuiſſe cordis: & tã craſſæ ruſticitatis: quã illi ſolã pſci-
tate hnt: piſcatoꝶ ſe diſcipulos aſſerẽtes: ꝗᷓſi iccirco iuſti ſint: ſi nihil ſcierĩt: ut aliqd de dnicis uerbis aut corrigẽ
dũ putauerimus: aut nõ diuinitus inſpiratu. ſed latinoꝶ codicũ uitioſitatẽ: quæ ex diuerſitate libroꝶ oĩum cõ

„

nõ pœ

reditarias bulrure WVnũ miſer locutus ꝙ uirgines ſæpius deberẽt cũ mulieribus eẽ:ꝗ c maſculis. totius ocu

los urbis oflẽdi:cũctoꝶ digitis notor. Multiplicati ſũt ſup capillos capitis mei: qoderũt me gratis: & ſactus ſũ
eis ĩ parabolã: tu putas aliqd me deĩceps locutuꝶ? Veꝶ ne Flaccus de nobis nideat: amphora cœpit inſtitui

currẽte rota: cur urceus exit? Reuertimur ad nr̃os bipedes aſellos: & illoꝶ aure buccina magis ꝗᷓ cythara concre

pamus. Illi legãt: ſpe Rucheeeepi ſeruiẽtes: nos legamus: ſpegaudẽtes: do ſeruiẽtes. Illi aduerſus pᷣſbyteꝶ ac/

cuſationẽ oĩno nõ putẽt reeipiẽdã: nos legamus: aduerſus pᷣſbyteꝶ accuſationẽ ne recepis:niſi ſub duobus aut
tribus teſtibus peccãtes aũt corã oĩbus argue. Illis placeat humanus ſermo & oĩ acceptioedignus: nos cũ græ/
cis.i.cũ apoſtolo: q græce locutus ẽ: erremus: fidelis ſermo & oĩ acceptiõe dignus. Adextremũuilli gaudeãt galli
cis cauteriis: nos ſolutis uiculis & ĩ Saluatoris myſteriũ p̃paratis: Zachariæ aſellus ille delectet.ꝗ poſtꝗᷓ dũo
terg brebuitrerhit Eſaiæcõſonare uaticinio. Btũs ꝗ ſeminat ſecus oẽm aquã: ubi bos & aſinus calcant.
Tractatus. xii. tertiæ partis principalis: in quo cõſolatoriæ in aduerſis ad amicos ĩſerunt᷑ epiſtolæ
Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Caſtrutiuũ: ubi cõſolatureũ de cæcitate: quæ ei cõtigerat: docẽs ægritudĩes aliqũ
na peccati: ſed ꝓhationis cauſa obuenire. & in fine quõ btus Antonius Didymũ de cæcitate fuerit cõſo⸗
terſerit. . ”MV
Anctus filius meus Heraclitus diaconus mihi retulit ꝙ cupiditate nii Aediſſã uſq; ueniſſes: &
Rõ pãnonius. i. terrenũ aĩal nõ timueris hadriatici maris æſtus & ægæi atq; ionii ſubire diſcrimi/
na. Et niſi te prius fratꝶ retinuiſſet affectus: uolũtatẽ ope cõpleuiſſes. Hẽo itaq; gras: & ĩ acceptũ
tteero. In amicis enĩ nõ res quærit᷑: ſed uolũtas.qa alteꝶ ab inimicis ſæpe pᷣbet᷑: alteꝶ ſolacharitas
Buſt. Simulq; obſecro: ne ĩbecillitatẽ corporis quã ſuſtines: de pctõ tibi æſtimes eueniſſe. Quod ꝗdẽ & apo
ſtoli ſuſpicãtes de eotꝗ natus erat cæcus ex utero: ĩterrogãteſq; dũm ſaluatorẽ: iſte peccauit an parẽtes eius: ut
cæcus ſic naſceret᷑ audiunt. Neq; hic peccauit: nec parẽtes eius: ſed ut manifeſtent᷑ opa dei. Quãtos enim cer/
nimus ethnicos: atq; iudæos:hæreticos: atq; diuerſoꝶ dogmatũ hoĩes uolutari ĩ hoc cœno libidinũ?madere
ſãguĩe feritate po erapzeitate miluos uĩcere? & nihilominus flagellũ nõ appro pinq̃re tabernaculis eoꝶ: nec
eos cũ hoĩbus uerberari. & iccirco ſupꝑbire cõtra deũ:& trãſire uſq; ad cælũ os eoꝶ: cũ ſactos ecõtrario uiros ſcia
mus ægrotatiõibus: miſeriis: & egeſtate torqueri:q forſitã dicũt: ego fruſtra ſci ficaui aiam meã: & laui ĩterĩno
cẽtes manus meas. Et ſtatĩ rephẽdẽtes aiũt. Si narrauero ſic: ecce nationẽ filiorum tuoꝶ reprobaui. Si cæcitatis
cauſã putas eẽ pctm: & id dei ĩferre irã: ccrebro medici remediant᷑: ĩſimulabis Iſaac:q ĩ tãtũ lucis iſtius exꝑs

lat

fuit: ut etiã cui nollet deceptus errore bndiceret. Referes crimẽ ĩ Iacob: cuius caligauerat acies: & cũ ĩterioribus

oculis & ſpũ ꝓphetali lõge poſt futura pſpiceret: & Apᷣm caneret de ſtirpe regia eẽ uẽtuꝶ: Effraĩ & Manaſſem
uidere nõ poterat. Quid ĩter reges Ioſia ſãctius?& tũ ægyptio mucrone ĩterfectus eſt. Quid Petro:ꝗd Paulo
ſublimius: Neronianu gladiũ cruẽtauerũt. Et ut de hoĩbus taceã: dei filius ſuſtinuit ignominiã crucis: & tu pu
tas btõs ꝗ fœlicitate iſtius ſæculi & delitiis pfruunt᷑. Magna ira ẽ:qñ peccãtibus nõ iraſcit᷑ deus. Vñ & ĩ Eze/
chiele ad hieruſalẽ: Ia inꝗt non iraſcar tibi:zelus meus receſſita te. Quẽ eni diligit dñs corripit: & caſtigat oẽm
filiũ: quẽ recipit. Nõ erudit pr:niſi quẽ amat.Nõ corripit magr diſcipulũ: niſi eũ quẽ atdẽtioris cernit igenii.
Medicus ſi ceſſauerit curare:deſpat. Quod ſi rũderis: quõ Lazarus recepit mala ĩ uita ſua: libẽter nũc tormẽta
patiar: ut futura mihi gloria repuet᷑. Nõ enĩ iudicabit dus bis ĩ idipſũ.lob uir ſcũs & ĩmaculatus & iuſtus ĩ gene
ratiõe ſua cur tãta ppeſſus ſit: iius uolumĩe cõtinet᷑. Et ne ueteres replicãdo hiſtorias: lõgã faciã: & excedã mẽ
ſurã epiſtolæ: breuẽ tibi fabulã referã: quæĩfãtiæ meæ tpibus accidit. Btũs Antonius cũ a ſcõ Athanaſio Alexã
driæ epo ꝓpter cõfutationẽ hæreticoꝶ ĩ urbẽ ẽ accitus: & iſſet ad eũ Didymus uir eruditiſſimus: captus oculis:
ĩter cæteras mocinatiões ꝗᷓs de ſcripturis ſcĩs hẽbãt: cũ eius admiraret᷑ igeniũ: & acumẽ aĩ collaudaret: ſciſcitãs
ait: Nũ triſtis es: ꝙ oculis carnis careas? Cũ ille pudore reticeret: ſecũdo tertioq; ĩterrogãs: tadẽ elicuit: ut mœro/
rẽ aĩ ſimpliciter fateret᷑. Cui Antonius: Miror ait prudẽtem uiꝶ eius rei dolere dãno: quã formicæ & muſcæ &
culices hñt: & nõ lætari illius poſſeſſiõe: quã ſci ſoli & apoſtoli meruerũt. Ex quo uides ꝙ; multo melius ſitſpũ
uidere ꝗᷓ carne: & illos oculos poſſidere: ĩ quos pcti feſtuca nõ poſſit ĩcidere. Ad nos licet hoc ãno nõ ueneris:tñ
non deſpamus aduẽtũ tuũ. Quod ſi ſcũs diaconus portitor lr̃aꝶ tuis amplexibus fuerit irretitus:& illo comi⸗/
tãte huc ueneris: libenter ſuſcipiã diſpenſationis morã magnitudine fœnoris duplicatãa.

¶ Beati Hieronymi p̃ſbyteri ad Marcellã de ægrotatiõe Bleſillæ quã ꝑ flagellũ ægritudinis muliebrẽ fucũ: acſæ

rahã tẽtat᷑ ĩ filio: & fideliorĩ uenit᷑. Ioſeph ĩ Ae ypto uendit᷑: ut patrẽ paſcat: & ffes. Exechias uicina
morte terret᷑: & fuſusĩ lachrymas ꝗndeci annoꝶ ſpatio ꝓ telat᷑ ad uitã. Petrus apoſtolus dũi paſſiõe cõ

cularia cõtãpſiſſe: ac in timore dei cœpiſſe profitere gloriat᷑.

¶utit᷑: & amariter flẽs audit: paſce oues meas Paulus lupus rapax: & Beniami adoleſcẽtior ĩ extaſi cæ/
cat ut uideat: & repẽtino tenebraꝶ horrore circũdatus dnm uocat: quẽ dudũ ut hoĩem pſeꝗᷓ bat. Ita & nũc mi
Marcella: Bleſilla nr̃am uidimus ardore febriũ p.xxx.ferme dies iugiter æſtuaſſe:ut ſciret reiiciẽdas delitias cor
poris:qd paulopoſt uermibus exarãdũ ſit. uenit & ad hãcdũs lIeſus:tetigitq; manũ eius. & ecce ſurgẽs miĩſtrat
ei. Redolebat aliqd negligẽtiæ: & diuitiaꝶ faſciis colligata: in ſæculi iacebat ſe pulchro. Sed ĩfremuit lIeſus: & cõ
turbatus in ſpu clamauit dicẽs: Bleſilla exi foras. quæ uocata ſurrexit cũ dño: & egreſſa ueſcit᷑. Iudæi minent᷑ &
tumeãt: quærãt occidere ſuſcitatã: ſoli apoſtoli glorient᷑. Scit ſe uitã ſuã ei debere: ꝗq reddidit. Scit ſe eius imple

XarI

— — —

xari pedes: cuius paulo añ iudiciũ ptimeſcebat. Corpus pene iacebat exaĩe: & anhelos artus mors uicia qᷓtiebat.
Vbi tũc erãt auxilia ꝓpinquoꝶubi uerba inaniora fumo? Nihil tibi debet o ĩgrata cognatio: quæ mũdo piit:
& Xpo reuixit. ꝗ xp̃ianus ẽ gaudeat.ꝗ iraſcit᷑: nõ ſe eẽ indicat xpᷣianũ. Vidua quæ ſoluta ẽ uĩculo maritali: ni/
hil neceſſe habet niſi pſeuerare. At ſcãdalizat quẽpiã ueſtis fulcior: ſcãdalizat Ioãnẽ: quo inter natos mulieꝶ
maior nullus fuit: q angelus dictus ipm quoq; dnm baptizauit: qa cameloꝶ ueſtitus tegmine zona pellicea ci
gebat᷑. Cibi diſplicẽt uiliores? nihil uilius ẽ locuſtis. Illæ xpᷣianos ſcãdalizẽt potius:quæ purpuriſſo & ꝗbuſdã

fucis ora oculoſq; depĩgũt. qᷓre facies gypſeæ & nimio cãdore deformes idola mẽtiunt ꝗbus ſi forte ĩprouidis

lachrymaꝶ ſtilla eruꝑit. ſulco defluit:q̃s nec numerus ãnoꝶ põt docere ꝙ; uetulæ ſint:quæ capillis alienis uerti
cẽ ſtruũt: & pᷣteritã iuuẽtutẽ ĩ rugis anilibus poliũt:quæ deniq; añ nepotũ gregẽ tremẽtes uirgũculæ cõponun
tur. Erubeſcat mulier xp̃iana:ſi naturæ cogit decorẽ: ſi carnis curã facit ad cõcupiſcẽtiã: ꝗqᷓ ꝗ ſũt ſecũdũ apoſto
lũ Xpᷣo placere nõ pnt. Vidua nia añ monilibus ornabat᷑: & die tota ꝗd ſibi deeſſet ꝗᷓrebat ad ſpeculũ. Nuũc lo/
uit᷑ cõfidẽter: Nos aũt oẽs reuelata facie gloriã dñi ſpeculãtes ĩ eãdẽ imaginẽ trãſformamur a gloria ĩ gloriã ꝗᷓ
ſia dni ſpũ. Tũc crines ancillulæ diſponebãt: &uittellis criſpãtibus uertex artabat inoxius. nuc neglectũ caput
ſibi ſcit tm̃ ſufſicere: ꝙ uelat᷑.Illo tpe plumarũ quoq; dura mollicies uidebat᷑: & in extructis thoris iacere uix
poterat. Nũcad orãdũ feſtina eõſurgit. & hymnula uocecæteris alleluia p̃ripiẽs:prior ĩcipit laudare dũm ſuũ.
Hectunt᷑ genua ſup nudã humũ: & crebris Pehrymmit facies ceruſſa añ ſordidata purgat᷑. poſtorationẽ pſalmi

ccrepãt: & laxa ceruix poplites uacillãtes: ĩ ſõnũq; uergẽtes oculi: nimio mẽtis ardoreuix ĩpetrãt: ut geſcant.

Pullaẽ tunica:minus cũ humi iacuerit ſordidat᷑. Soccusẽ uilior: auratoꝶ p̃ciũ calceoꝶ egẽtibus largit Cigulũ
nò auro gẽmiſq; diſtinctũ ẽ: ſed laneũ & tota ſimplicitate puriſſimũ: & ꝙ poſſit magis aſtrĩgere ueſtimenta S
ſciĩdere. Si huic ꝓpoſito ĩuidet ſcorpius: & ſermone blãdo de uetitarurſũ arbore comedere ſuadet:illidat᷑ ei ꝓ
ſolea anathema: & ĩ ſuo morniẽti puluere dicat᷑: Vade retro ſathana:qdĩ terp̃tat aduerſe. Aduerſarius ꝗppe xp̃i
ẽ antixps:cui pcepta diſplicent Api. Oro te qd tale unꝗᷓ: qle apoſtoli fecimus: ut merito ſcaãdalizent᷑ patrẽ ſe/⸗
nẽ cũ nauicula & reti dimittũt. Publicanus a theloneo ſurgit: & ſequit᷑ ſaluatorẽ uolẽs diſcipulus reuerti do/
mũ: & ſuis añ nũciare:magri uoce phibet᷑ſepultura nõ dat᷑ pri: & pietatis genus eſt ĩpiũ eẽ ꝓ dno: Nos ga ſeri
ca ueſte nõ utimur: monachi iudicamur. qa ebrii nõ ſumus: nec cachĩno ora diſſoluimus: cõtinẽtes uocamur
& triſtes. Si tunica nõ cãduerit. ſtatĩ illud e triuio ĩpoſtor & græcus ẽ. Cauillent uafri ora licet: & pingui aqua-
liculo farſos circũferãt hoĩes: Bleſilla nr̃a ridebit:nec dignabit᷑ loquaciũ ranaꝶ audire eõuitia: cũ dominus eius
dictus ſit belzebub.

¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Marcelli in aduerſis ꝓbatã:ĩſtituẽs ad tolerãtiã paſſionu: illas oſtẽdẽs nõ eſſe

cõdignas ad futurã gloriã: quæ reuelãda erat in ea.
Agnã humilitati ntæ ficluciã ſcribẽdi ad uenerationẽ tuã xp̃icharitas dedit: quæ te fecit humilẽ corde
pietatis: & diuitẽ oꝑibus bnᷣdictiõis: Lalis eni de ſcis fidei tuæ diuitiis fama ꝓceſſit: ut ad nos quoq; in
lõginquo poſitos penetrauerit: & auditu græ dei tanꝗᷓ oleo læticiæ ĩpinguauerit oſſa nr̃a. Notũ enĩ fa

Ctũ ẽ nobis bonũ tuũ :qm̃illumĩauit deus uultũ ſuũ ſup te. Segregauit te ex utero cognatiõis & terræ tuæ: non
regiõe ſed ſpũ bonæ uolũtatis: ut de terrenis opibus fidelẽ ſibi coſtituat ĩ cæleſtibus eaꝶ participẽ: de ꝗbus ſcri

ptũ ẽ. Mulieres ſapiẽtes ædificauerũt ſibi domos. FHæc aũt audiẽtes de tua fœlicitate cæleſti: effudimus coram
deo corda nr̃a: & ĩ uoce exultatiõis epulãtis diximus. Ons mortificat: ds uiuificat: deducit ad ĩferos: & reducit.
Dus diuites paupes facit: humiles exaltat: qa calixĩ manu dniẽ. Quod ſi & ad oẽ myſteriũ regni ꝑtinere uidet᷑
attñ & ad tuã ſpecialiter gratiã referri pot: quæ magno dni miſerãtis cõſilio exaltata es:ut humilieris: & humi
liata ut exalteris. Nõ enĩ ignoramus uenerabilis ſoror: & bndicta filia tuã pᷣteritã ĩ hoc ſæculo gloriã. Nã etiã
uidimus te ĩ tpe illo: quo domũ tuã regalis affinitas ambiebat eminẽtẽ ĩ his honoribus ꝗ deſtruunt᷑: qa & ſiip
ſi quoq; a dño altiſſimo tribuunt᷑: qa oĩs ptãs a dño deo ẽ: attñ caduci & fragiles ſũt:ꝗ ſub hoc mũdo agunt᷑:

cuius figura ut umbra pterit. Vñ ĩpẽſius admiramurgratiã: quæ tibi data ẽ: & magnificamus ĩ tedũm: ꝗte ĩ la

boribus hoĩum poſuit: & ſalutifero pr̃næ pietatis uerbere uiſitauit: ut in paucis uexatã:in multis bn diſpone
ret:teſte Apoſtolo.In hoc mũdo corripimur:ne cũ hoc mũdo dãnemur. Vn & Dauid ait. Corripiet me iuſtus
cũ miſericordia: & ĩcrepabit me. oleũ aut pctõris nõ ĩpinguet caput meũ. Ita & ĩ Salomone ſcriptũ eẽ ſine du
bio ĩ ſtudiis ſpiritalibus poſita didiciſti. Quoniã dñs quẽ diligit: corripit: & flagellat. caſtigat aut oẽm filium:

quẽ recipere dignat diſponẽdũ aduitã æternã. De eo & apoſtolus nõ cõfũdit᷑: nec atterit᷑: ſed magis gloriat᷑: &

potẽs fit ĩfirmitatibus ſuis: ꝗ ut nos ſuo cõfortet exẽplo: fat et & pᷣdicat ſibiipſi: cui etiã uſq; ĩ tertiũ cælũ pa/
tuerat aſcẽſus: & quẽ neq; ignea illa rüphea ab auditu paradiſi potuerat excludere: ubi etiã ĩeffabili oĩ linguæ

audierat arcanũ: ſed tñ ne extolleret᷑ ꝓpter excellẽtiã reuelationũ:ita ſe ipſius a quo ĩ tãtũ glorificabat᷑ dñi mo

deramiĩe gubernatũ refert: ut appoſito angelo Sathanæ ĩ ſtimulũ camis ſuæ ideſt ĩ tribulatiõe corporea depᷣ/
meret ſalubriter: neĩflarer inaniter. Propter qd inqt ter dim rogaui: ut recederet a me: &dixit mihi. Sufficit ti
bi gr̃a mea. nã uirtus ĩ ĩfirmitate pficit᷑. Quã ob rẽ cũ tali magro & auctore ĩſtructa ad uirtutẽ p atiẽtiæ & ſpẽ
gloriæ æternæ cofidẽs: eſto filia ſicut eẽ cœpiſti & gloriare ĩ pᷣ̃teritis paſſiõibus tuis: recolens & illa & eiuſdẽ do/
ctoris eloqa. Fideliter enĩ ut cõſcius arcanoꝶ cæleſtiũ cõteſtat᷑:nõ eẽ cõdignas paſſiões huius tpis ad futurã glo
riã quæ reuelabit᷑ ĩ nobis. Tribulatio inꝗt patiẽtiã opat᷑. patiẽtia aũt ꝓbationem. ꝓbatio uero ſpem. ſpes aũt
iiii. .clxxiiii.

nõcõfũdit: ꝗa charitas dei diffuſa eſtin cordibus nr̃is. In charitate radicati oĩa ſuſtinemus. Propterea & Da
uid ait: Diligã te dñe uirtus mea. Dilectio enĩ dñi uirtus ſalutis ẽ: qa deus dilectio eſt. & ꝗ manet in dilectione:
in deo manet. Sciens autem & ꝓpheta: qa momẽtaneũ tribulatiõis ĩ hoc ſæculo ĩmẽſũ pennis gloriæ: ut apo/

ſtolus ait:põdus opat᷑. Scũs ille Rexĩ pſalmo: ut dignus hẽat᷑ igniri tẽtationũ examiĩie dicit. Proba medne:& tẽ

tame. Vñ & iteꝶ idẽ pſalmographus nr qᷓſi pœnitẽs mũdi huſus gloriæ cõfitet: cum dicit. Prius ꝗᷓ humiliarer
ego deliꝗͥ: & qa humiliatiõe curatus ſit: ſtati dicit. Propterea eloquiũ tuũ cuſtodiui. Ob hoc rurſus ꝓpheta:da

nobis ait auxiliũde tribulatiõe: & uana ſalus hoĩs ẽ. Eſtenĩ uana ſalus hoĩum:quæ putat ĩ hac tãtũ uita mor/⸗

tali eẽ:de qᷓ hoĩ dicit᷑: hõ ſicut fœnũ dies eius: & ꝗdẽ tu ſcã filia etiãẽ documẽtis edocta es ꝓbare ſnĩam: qa oĩs ca
ro fœnũ: & oĩs gloria eius ꝗᷓſi flos fœni. Aruit fœnũ: & flos decidit. uerbũ auũt dmi: & ꝗ fecit illud manet in æter/
nũ. Ob hoc uere dictũ ẽ uana ſalus hoĩs:qa oĩa uana ſubcælo. Vñ & ĩ pſalmis hẽs: uniuerſa uanitas oĩs hõ ui
uẽs. Sed de quo gñe hoĩum iſta dicat: ĩ cõſequẽtibus docet: de eis ſcilicet ꝗ uane cõturbant amore diuitiaꝶ ſua
rũ: qᷓs ſicut bæluæ cæcæ inhiãt ſine fine cupiẽdi:& cõgerẽdi theſaurizãtes ĩ terra:& ignorãtes cui cõgregẽt eas.
Relinquẽt inꝗt alienis diuitias ſuas: & poſtꝗᷓ ĩ uanitatedefeceritdies eoꝶ: rapti ĩ ĩfernũ oẽs nõ dnmi: ſed ſerui di/
uitiaꝶ ſuaꝶ: nihilillicſuenient ĩ manibus ſuis: qa nihil pᷣmiſerũt: niſi æternaꝶ merita pcenan. Illa aũt nõẽua
na ſalus hoĩs:de ꝗᷓ dicit. Dñi ẽ ſalus: & ſuꝑ populũ tuũ bñdictio tua. Et iteꝶ. Salus auũt iuſtoꝶ a dño ẽ. Ideo &
ſpes in deo poſita non cõfundet: ſicut ſalus uana nõẽ: quæ ſpat in Apo: & cõfert᷑ a Xpo. Ergo qa accepiſti auxi
liũ de tribulatiõe:ne cõcupiſceres humanã diẽ:& uana ſalute hoĩs gauderes:gloriare ĩ dũo: & bndic eum.ꝗ tibi
tribuit ĩtellectu: ne in uia pctõꝶ ſtare pſiſteres: neq; ĩ filiis gnationis iſtius pmaneres: qbus nõ ẽ ſalus:qa pua/
leſcũt ĩ uanitates ſuas: uenitatis ĩmemores: qa dũ cõfidũt ĩ multitudine diuitiaꝶ ſuaꝶ nõ ponũt deũ adintots
ſuũ. Tibi aũt fcã ẽ ſors ĩ hæreditate Iacob: & illumĩattſũt oculi tui ĩ agnitionẽ ueritatis: ut ĩ telligeres: quia me-/
lius ẽ modicũ iuſto ſuꝑ diuitias pctõꝶ multas.Ideo enĩ miſericors & miſerator dñs: qa talibus ſuis p̃parat ad
inuẽtiones ſuas ad uitã horum ꝓpagãdã. Permiſit te iſtius ſæculi fluctibus uẽtiſq; iactari: ut expta naufragiũ
de cætero ſimiliter piclitari caueres. Itaq; cũcta quæ paſſa es: ſicut ĩtelligis uulnera qdẽ corporis tui: ſed & aĩæ
remedia fuerũt. In circũciſiõe cordis opa tua:ut gloria tua nõ eẽt ex Roibus ſed exdeo: ꝗ deponit potẽtes de ſe
de: & exaltat humiles. & eſuriẽtes ĩplet bonis. & diuites dimittit inanes. Deus ſciẽtiaꝶ dns: uide quanta gloriã
tuã repẽſatione mutauit: ꝗq te maluit participẽ reꝶ cæleſtiũ fieri: ꝗᷓ ad finẽ terreſtriũ pmanere: ut ab humana
dignitate trãſires ĩ regnũ dei. Et ꝗdẽ multis hoĩbus huius ſæculi uanitate captiuis ſimilia deus auxilia pcipien
dæ ĩ æternũ ſalutis offerre dignat᷑. ſed plæriq; ſupantibus ſana cõſilia ſollicitudinibus diuitiaꝶ ac delectatiõi
bus corpoꝶ: nolut ĩtel bger ut bi agãt: & malũt lata uia ꝑditiõis ſpatiari cũ multis:ꝗᷓ anguſtã ſemitã ĩuenire
cũ paucis. Vñ & tu btiſſima:cui donatũ ẽ nõ induraripia caſtigatiòe: ſed corrigi:neq; gloriari ĩ diuitiis:ſed ſpẽ
& rẽ ĩ deo ponere:& a ſorte diuitũ pctõꝶ diuidi: quoꝶ cor ut cœnũ ẽ: ꝗqa & cor ſicut theſauꝶ fuũ iĩ terra demer
gũt: trãſi ad btõꝶ paupeꝶ ſortẽ: quoꝶ formã AXps accepit: & fcus ẽ refugiũ paupi. Neq; diuites ſed paupes btĩ
quoꝶ eẽ ꝓnunciat regnũ cæloꝶ. Tuũ ẽ ergo nũc ĩ magna graꝶ actiõe cõfiteri: & pſallere dño:quæ ita ut audi
uimus: hĩtu & corde humilitatis honorata es: ut linguæ & mẽti tuæ dauitica uerba cõueniãt. Bonũ mihi eſt: ꝙ
humiliaſti me: ut diſcerẽ mãdata tua. Adiicereetiã qd ſtati ſequit uere poteris: Bonũ mihi eſt lexoris tui:ſuꝑ
milia auri & argẽti. Elegiſti enĩ theſauros tuos ponere ĩ pceptis altiſſimi. Dicimus & nos cõgratulãtes tibi ĩ uer
bis ꝓphetæ. Gaude filia ſio: lætare filia hieruſalẽ: &obliuiſcere maloꝶ: quæ tibi de huius ſæculi bonis orta ſũt:

quæ elegiſti tibi bonã partẽ:quæ nõ auferet᷑ tibi. Nemo enĩ põt auferre theſauros repoſitos in ſinu Apᷣi : neq;

euertere domũ ipſo angulari lapide fudatã. Nõ eni ligno putribili neq; ſtipula fragili aut fœno areſcẽte infir
mũ ſup arenã ædificiũ collocaſti ĩmobilis fũdamẽti qd Aps:pᷣter qd aliud fũdamẽtũ nemo põt ponere incõ /
ſ maäcfi⸗Aogt & auro & lapidibus pᷣcioſis extruere ccepiſti in po. & ꝗa pficis hoc ædificiũ dei enĩ ædifica⸗/
tio eſt)ille ſapiẽs architectus ĩſiſtitopi tuo:ut doceat te peurrere curſũ bonũ:obliuiſci quæ retro ſũt:& extẽdi
ad brauiũ ſuꝑnæ uocatiõis: ut apphẽdas ĩ quo apphẽſa es: & accipies coronã iuſticiæ: & diadema gloriæ de ma
nu dñi. Cũq; magna dies illa in igne cœpit reuelari:non concremer᷑ opus tuũ ſapiẽtis ignis examĩe:ſed ꝓbet᷑.
nec extinguat᷑ lumẽ tuũ:ſed ĩter ſtellas clariores emicet:ĩter illos ꝗ fulgebũt ſicut ſol in regno dei:& ſicut luna ĩ
æternũ pfecta: quos iã pdiẽ ſol nõ uret: neq; luna ꝑ noctẽ. Erũt enĩ ĩ hieruſalẽ urbe illacæleſti pmanẽtes: cum
ipſe dns ut ſcriptũẽ: erit & nomẽ & lumẽ. Vidẽtes ergo & puidẽtes ĩ ſpũ reuelatiõis magnãtibi gaudioꝶ meſſẽ
floreſcere: exultamus ĩ dno: & gaudẽtes fruétibus tuis ĩ uoce exultatiõis pſalmi canimus. Magna opadñi: exꝗ
ſita ſter oẽs uolũtates eius: qa multũ abũdauit bonitas eius: ſupabũdare tribulatiõibus tuis.qñ aick te in eoꝶ
ſorte uocauit perẽni leticia: & hæreditate cæleſti: & ĩ honore regali & in cõceſſu ſi npiudiclali. Tolerädæ ſunt in
hoc ſæculo humilitates paſſiõis: quæ tibi a deo recompẽſabunt᷑. & tu bñdicta ſimiliter ĩter hæc uerba cõſola/
re ut & ueteꝶ doloꝶ obliuiſcaris: & in pñti ꝓpoſito quo ado pa ſalutaria eleuaſti manus tuas corde pfecto fir
mata: fiducialiter futuroꝶ bonoꝶ tibi ppetuã fœlicitatẽ feſtiua meditatiõe promittas: teq; ipſã aſum geſtan/
tẽin cælum ꝓcures: utdũ corpore moraris in terra:iã ad Apᷣm mente puenias. dumq; Apᷣm conaris imitari: &
uſtigio eius afſigeris depoſitis oneribus & ĩpedimentis atq; cõpedibus: ꝗqbus ſæculi huius diuites attinent᷑: ſe
dates in tenebris & in umbra mortis: tu iam liberata expedita comiteris dũm maieſtatis crucifixũ: cuius ima
ginẽ nõ põtportare: niſi qui in hoc ſæculo nudũ ſe reddit & mortuũ: ut ſecundũ ipᷣm dũm dicat. Venit enim
princeps

nnnnnnmmmmuntenmmumm n

princeps mũdi huius: & ĩ me nihil iuenit: uel ſecũdũ ꝓphetã Dauid: Factus ſũ ĩter uiuentes qᷓſi mortuus: ut

ſicĩter mortuos libera poſſis iuxta apoſtolũ dicere: Viuo auũt iã nõ ego: uiuit aũt in me Xps. quia facta es ſi/

cut glo rioſa Iudith ĩter uirtutes pudicitiæ meritis uiduitatis ĩcorruptæ po tẽs:ſicut & Anna uenerabilis in ieiu
nioꝶ caſtimonia orationi inſtãs nocte ac die.

¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad uirginẽ exulẽ cõſolatoria: oſtẽdẽs mala pntia ſpem certã eẽ futuroꝶ:& ĩ cũctis

pene rebus humanis diffſicile ſeq læticiã: niſi triſtitia añ pceſſerit: &oë pene ſcos tribulatioe pbatos ab Abeliu
ſto exordiẽs: & per ueteris teſtamenti exempla recurrens bonos & iuſtos maloꝶ pſecutionẽ ſemꝑ ſuſtinuiſſe
demonſtrat.
Ideus ac dñs nr̃ Apᷣs Ieſus ſecuritatẽ: pacẽ: tranqllitatẽ: quietẽ: pſi peritatẽ: læticiã:& quæcũq; alia eſſe
iocũditatũ genera pñt: ſeruis & cultoribus ſuis: tã in pnti ꝗᷓ in futuro ꝓmitteret: eẽt nobis nõ ĩmerito
dolendũ atq; flẽdu: ſiqᷓ in pñti uita cõtraria pateremur: eo ꝙ præter ĩſperatũ dolorẽ: cuius eo ſemper
acerbior uis ẽ: quo magis repẽtinus acciderit: futura quoq; ꝓmiſſio eẽt am bigua pñtis ſpei ſj poliatiõe fruſtra/

ta. At uero cũ ecotrario ſollicitudines: bella: tẽpeſtates: inqetudines: miſerias: triſtitias: odia: ac alia quæcũq; in

cõmodoꝶ: atq;ʒ erũnaꝶꝝ genera eẽ credunt᷑ ĩ pnti nos paſſuros eẽ pdixerit cõtra pᷣdictæ cõmonitiõis tædiũ: de p/
miſſa nõ eritqs ꝓſperitateſecurus. Si uero cõmotus fueris: ĩ ipſa cõmotiõe habebis ſolatiũ: & qᷓuis ex prædicto
malo aduerſæ ualitudinis ꝗſpiã acerbiſſime pturbet᷑: pturbationẽ tũnõ abſq; cõſolatiõe ſuſcipiet:ꝗ ĩ eo pro/
miſſæ ſanitatis ſigna eẽ cognoſcit:pari rõne nos quoq; iocũdos eẽ: ac lætos: dũ ſpei nræ ſigna cõſpicimus: com

probationẽ eius ſumimus: cũ ꝑ mala pñtia: futura bona ĩdubitatæ fidei manibus iã tenemus: ſiqdẽ ut dictũ

eſt: ſalus nr̃a ĩ tpe tribulatiõis: nullã ergo debet generare triſtitiã: qualecũq; illud ẽ:qd maxima uidet᷑ ſignifi/

care læticiã. Eſt eni ille ſupbus ac ĩuidus:aut ſui faſtidioſus boni:quẽ eius ꝓbatio reddit triſtiorẽ. Dicit enĩ in

euãgelio dũs. Vos lugebitis & flebitis: mũdus aũt gaudebit: uos cõtriſtabimini: ſed triſtitia ur̃a uertet᷑ ĩ gaudi
um. Amplectẽda ẽ ergo triſtitia: quæ gaudiũ parit: & nõ eius materia cõſiderãda:qa ſæpe ꝑ dulcedinẽ fructus
lacet: qe horruit ĩ radice: Et iteꝶ ait dñs. Hæc locutus ſũ uobis: utĩ me pacẽ hẽatis. In hoc aũt mũdo p̃ſſurã
hẽbitis. Quid hoc ẽ ꝙ dicit: ut ĩ me pacẽ habeatis:ĩ hoc mũdo pᷣſſurã hẽbitis? niſi ut tata ĩ nobis ſit eius credlu/
litas pollicitatiõis: ut cũ mũdi mala patimur: futuræ ſpei fiducia ĩ ſüma pace nos eſſe credamus: tãtaq; ĩ nobis
ſpes futuroꝶ ſit: ꝙ oĩno nõ ſẽtiamus nos ſuſtinere quæ patimur: ſed ea potius arbitremur iã obtinere quæ cre
dimus. ſiqdẽ dicfũ ẽ. Vñ totũ nos ĩ futuro hr̃e cognoſcimus: ſæpe ſalui facti ſumus. ſpes aũt quæ uidet᷑ non
ẽſpes. Ad hæc ergo tãtã ĩ nobis fidei ſtabilitatẽ dis eẽ deſiderat: ut & certius eẽ qd credimus: ꝗᷓ qd patimur iu/
dicemus: & uerius hẽamus ſperãda ꝗᷓ ſẽſibilia: & pntes anguſtias nõ ſetiamundi ĩfuturã ſpem tota aĩ ĩtẽtiõe
ꝓtẽdimur. Ac ſi bellator aliqs dolorẽ uulneris: aut cõtẽnat: aut neſcit dũ oĩbus uiuacitatis ſẽſibus ſolã uidet᷑ co
itare uictoriã. Nã & ꝗ tpe byemis uadit ad balneas: prius aſpitatẽ frigoris nudus patiẽter excipit: qa eũ ſecu/

tura calefactio cõſolat᷑. Ita certa ſpes rẽ uĩcit ĩſtãtẽ: ut illud quodãmõ eẽ ĩcipiat qd futuꝶ ẽ:& deſinat eẽ quod

pñs ẽ. Vt ĩ me inꝗtdus pacẽ habeatis:hoc dicere ẽ firmius:ſit uobis qd ĩ me ẽ:ꝗ ſempꝑ ſũ:qᷓ qd in tpali gerit mũ
do: ꝗqa mũdus trãſibit: & malitia quæcũq; agit᷑ ĩ ipſo finiet᷑. Pax uero mea nulla unꝗ defectiõe tpis ſoluet᷑. Et
alibidicit. Mulier cũ parit: triſtitiã habet: qm uenit dies eius. Cũ aũt pepit pueꝶ: non meminit ia pᷣſſuræ ꝓpter
gaudiũ: ꝗa natus ẽ hõ in mũdo.& uos nũc gdẽ triſtitiã habetis:ſed triſtitia ur̃a uertet᷑ in gaudiũ. Iteꝶ auũt uide
bo uos: & gaudebit cor uĩjm: & gaudiũ ur̃Um nemo tollet a uobis. Aptiſſimũ nãq; ad cõparationẽ tribulationũ
pᷣſentiũ & futuroꝶ gaudioꝶ pᷣgnãtis mulieris ĩduxit exẽplũ:quæ quãuis cauſã partus nõ abſq; ĩgẽti ſciat do/⸗
lʒore trãſire: qa auiditate nimia liberos cupit: dolores ſpernit: dũ qd ſatis diligit cõcupiſcit: & an gaudet ex ꝓle
ꝗcõtriſtet ex partu: nec recuſat fœcũditatis exordia: quãuis certa ſit ea nõ abſq; magnis angoribus euẽtura: qm̃
S maius gaudiũ cogitat: triſtitiæ cauſas amplectit᷑.ſi & ĩ omnibus pene rebus humanis difficile põt eẽ læticia
niſi triſtitia añ p̃ceſſerit: & amaritudo pᷣeũtis doloris cõmẽdat amplius gaudia ſecutura. Sic ꝗdẽ pᷣcioſior ſalu
britas ẽ᷑:quæ poſt langoris recupat mcomodũ: & a qᷓlibet parte ex maiore ſæpe laboris neceſſitate ad ampliorẽ
ſolet fœlicitatẽ ueniri: ſic quiliæ ſcĩam deſiderat hr̃e:ſi diſcẽdi nõ ſuſcepit tædia:peritiæ gaudia adipiſci nõ po
terit. Nec cuiuſſibet eruditiõis ꝗqſꝗᷓ hie poterit gloriã: niſi aĩ æſtus an fuerit ppefſus. Agricola quoq; de uberta

te frugũ lætari nõ poterit. niſi prius terrã multo labore cõfecerit: & tãto magis ꝓſperitatis ſpem cõgerit: quäato
ſe amplius deſudaſſe cognouerit: & de labore ĩpenſo ſperat ubertatis augmẽtũ. Quid qd in creaturis pene oĩ
bus ita eſſe cognoſcimus:illic maiorẽ fructũ gigni: ubi oneroſæ acerbitatis cauſa pᷣceſſerit?nã & æſtatis & au/
tumni tpis: quæ tpa miſtra ſũt frugũ:ſterilitatẽ nimiã nõnunꝗᷓ hyemis lenitas intulit: cũ fœcũditatẽ maximã

frigoris læpe pᷣſtiterit auſteritas.Et ꝗcꝗqd clæmẽtia ueris reſoluit:ſ pem ubertatis amiſit. Arbores uero ipſæ tan

to numeroſiore grauant᷑ fructu: quãto acerbioris frigoris uiolẽtia reprimunt᷑.cũ p̃coces flores opportuna ca/

ſtigatio refrenando ad piculũ feſtinare nõ patit᷑ utile ĩpedimẽtũ pruinæ. & quod reprimit nõ obfocat: ſed ĩclu
dit. At uero ſi paulo clæmẽtior uis extiterit ĩbriũ: quãto luxuriãt prius ĩdiſciplinata feſtinatiõe: tãto poſt fru/
ctibus deſerunt᷑:cũ futuræ uires ĩportuno tpe cõſumunt᷑.Semina quoq; ipſa terræ iacta arn commiſſa:quæ

glaciali frigore arcente tardius ſurgũt ĩ frugẽ: utili radice ꝓficiũt: ac tãto poſtmodũ amplioribus fructibus p/

grauata curuant᷑. Nauigantibus quoq; ipſis longæ ſerenitatis ſpem pollicet᷑ nimis ualida & diuturna tempe
ſtas. Sic & oĩum fere creaturaꝶ ſpem: difficile exultatio aliqua: niſi mœrore præeũte ſuccedit. Quæ cũita ſint:
S v. clxxv.

xæaquanimiter ferre cõuenit etiã ſi nos tribulationũ acdoloꝶ aſpioris hyemis ꝓcella cõcuſſerit: tãto ampliorem
æſtatis fructũ delaturi: quants pñti frigore uitã hre cõtigerit acriorẽ. Digerit enĩ auſteritatẽ: quã poterat reſer
uare ꝗcqd primo ĩpetu erupit in exitũ. Nec ulla nos ĩſurgẽtis pelagi debet terrere tẽpeſtas: cum uẽtura nĩa ſit

etiã nunꝗᷓ finiẽda tranqllitas. Dmi ẽ enĩ uoxilla dicẽtis. Beati eſtis cũ uos maledixerint hoĩes: & ꝑpſecuti uos fue

nnt: & dicẽt oẽ malũ aduerſus uos. gaudete & exultate: qa merces ur̃a copioſa eſt ĩ cælis. Quiſꝗs enĩ mercedis

& beatitudinis ſuæ cauſas nò tũ ĩgenti gaudio ſuſcipit:certũ eſt eũ aut ĩfidelitate:aut ĩperitia laborare:optãdũ
eſt etiã ꝗuis ſiramaꝶ: qd lucrũ parit:& cũlæticia maiore ſumẽdũ:ꝗcꝗd ampliorẽ generat mercedẽ. Nec cõge/
ſtio laboris uitãda eſt: quæ ẽ augmẽtatio cõmodoꝶ. Sic nãq; negociatoꝶ auiditas amplioris quæſtus cauſa:

nec maria ptimeſcit: nec terrena diſcrimina:quæ ĩterdũ etiã cauſæ ſolẽt eẽ dãnoꝶ. & ꝓpter maioris lucri ſpem
nauigatiõis & pegrinatiõis incõmoda libẽter aſſumit: ꝗa qᷓuis magnus facile cõtẽnit᷑ labor: ubi nõ tam laboris
quãtitas: ꝗᷓ eius utilitas cogitat᷑. & ſi id fieri ꝓpter tpalia & ĩcerta lucra cõſpicimus: qd nobis ꝓpter æterna & ſi
ne ulla ambiguitate uẽtura: ſit agẽdũ: cogitemus. nã cũ illoꝶ lucra ĩſidiæ uel picula pᷣcedãt: ſimiliternrja com

moda diſpẽdiis cumulant᷑: & ſub periculo fœliciora cõtingũt: quæ cõmoda in tãtũ tribulationẽ nõ metuũt: ut
etiã mors poſſit ꝓpter illa cõtemni. Siqdem p̃cioſa ĩ cõſpectu dũi mors ſãctoꝶ eius. ſed ego te cur ad tribula/
tiõis patiẽtiã humanis aut pntis uitæ ꝓpuocare conor exẽplis:cũ nullũ pene ſciamus fuiſſe ſanctoꝶ:q ꝓcelloſũ
huius tpis agonẽ abſq; tribulatiõis tẽpeſtate trãſierit? & tãtoꝶ odia ĩſectationẽq; ptulerit:ꝗᷓtos uitæ ſuæ diſ/
ſimilitudine caſtigarit: Caſtigare enim aliũ uidet᷑:qſꝗs ab eius cõuerſatiõe diſſentit. Nõne ſcũs Abel:ꝗq in hoc
mũdo primus ĩnocentiã conſeruaſſe reperit᷑ atq; iuſticiã cũ illibata deo obtuliſſet munera: mox utmuneꝶ re/
ſpectu deo placuit: uſq; ad mortis illationẽ: humanũ: uel quod ſceleratius ẽ: fraternũ ſtatim ĩuenit᷑ odium ĩui
diãq; fenſiſſe! & fratris eius:q illi & pro germanitatis neceſſitudine: & ꝓ ſolatii cauſa:qa ſoli adnuc pᷣter huma
ni generis principes ĩ uniuerſo mũdo erant: maiorẽ debebat charitas affectũ: ſed iniuſticia maluit oĩ coſolatio
nedeſtitui:ꝗᷓ iuſti cuiuſpiã ſocietate diſſona cõfoueri: ſi tũ cõſolatio recte dicẽda eſt: ubi tantum diſſidet aĩus:
quantũ uitadiſcordat. OQ Cain miſerande ꝗd agis? Cur in fraterni & innoxii ſanguinis effuſionẽ crudeli ſatis
odio furioſoq; prorũpis Quid tibi ſolitarius cõmeruit frater quã uim ĩtulitX: quã fecit iniuriã? Sed quæ ma/
ior iniuſto iniuria eſſe põt:ꝗᷓ uita iuſticiæ In hoc tibi tm diſplicuit ſolitarius ff: ꝙ deo placere geſtiuit:? Fuiſſes
& tu deo placẽs. nunquid & te ille excluſerat:an tã parcã dei charitatẽ eẽ cognoueras: utuos ſimul amarenon

poſſet Sed qñũ hoc amens ſentit inuidia quæ cõtra bonũ ſemp laborat & nõ uidet:Deniq; qc iuſtũ ẽ uidẽdo

nõ paſſa eſt mouẽdo magis accepta uilefacit. Erubeſceo nimis miſerãde: liuore teſtaris: meliorẽ te eẽ: cuicũq;

te exchibes nociturũ. Quæ igit᷑ hæc tanta crudelitatis duritia fuit ut nõ uel ſolitudinem tuam recogitares quo

animo poſtmodũ parricidali illi cãpo reuerſus es? qualiter poſtea ab ſq; unico fratre ſolus in toto muũdo uixi/
ſti?non tam in fratre lucrans hæreditatẽ: ꝗᷓ ꝙduo eratis auxiliu ſolitudinis perdens. Quid enĩ intra cogitatio/
nis tuæ ſecreta uoluebas? quando tecũ illum ſolum familiarem: quem ſolum collegã habere cõſueueras nõ ui

debas?non ſanius fuerat ſi ita te furor inuidiæ copuliſſet: ut ipſe in te ſceleratas uerteres manus? & arma parri
cidalia tua ꝗᷓ fratris uita ſenſiſſet?: Nullus ram crudelis homicida eſt:ꝗᷓ qui ita erga alterũ ſæuit: ut non parcat
ſibi. Quid ꝙ miſer facinus tuum interroganti deo negas & dum excuſare credis accuſas: ut nulla tibi nec con

feſſiõis: nec mendacii poſſit ratio ſubuenire. Nam niſi ſciuiſſes malũ eſſe parricidiũ non negaſſes.ſed hæc cõ/
ſuetudo peccantis eſt: ut malum ſemper uelit negando geminare: & dicere: aut ſe nõ feciſſe quod fecit:aut bo/

no operatum eſſe zelo:quod eum conſtat malo geſſiſſe liuore. Et putas miſer ꝙ illum facinus latuerit tuum:

quem indigni muneris tui cauſa non latuit! Non ergo quia illum quicꝗᷓ lateat: interrogat: ſed ne tibi ignorã

tiæ excuſationem relinquet. nam cum fratrem negas te ſcire quid geſſeris cõfiteris: & aſperitatem criminis ſup

preſſa cõfeſſione confirmas. Hoc ideo paulo latius executi ſumus: ut tam inuidiæ malũ cuius æſtimari crude/

litas nõ poteſt: ꝗᷓ in præſenti uita cõditionẽ iuſticiæ pãderemus: quæ ſtatim cum odio ſui cœpit: quæ nec tunc

quidẽ abſq; ultima ꝑſecutione eſſe potuit: cũ unum tantũ heberet inimicũ. Sed ſi tam graue odiũ ab uno ho
ſte ppeſſa eſt: ut uſq; ad uitæ interẽptionẽ ueniret: nõ hõ quicũq;: ſed frater: ꝗd ex ea tũc ſuſtinere poſſe creden
dũ eſt eũ: qui hoſtes tot extraneos habet? & niſi per molẽ auctæ prauitatis a multis põt audire ſocioꝶ: quiſq;
iuſticiæ cultoꝶ: uenite circũueniamus iuſtũ: quoniã inutilis & cõtrarius eſt opibus noſtris. Sed dicit aliquis:
quiſquis uitare inuidiã cupit:timeat pluribus ĩnoteſcere uel placere. Ecce iuſtus Abel nullos habuit ꝗbus ĩno
teſceret uel placeret: & tamẽ inuidiæ odiũ uitare nõ potuit. Errat enĩ qcũq; abſq; hoĩum amicitiis cõtrahi non

poſſe opinat᷑ inuidiã:cũ illa nõ tam humanas amicitias: ꝗᷓ ſolã dei amicitiã pſequat᷑. Vñ ne ille ꝗdẽ abſq; ĩui

diæ infeſtatiõe eſſepotuit: qui uel ſoli deo placere geſtierit. ſufficit enim ad ĩuidiæ ſtimulos incitados: ſi te illi
placere cognouerit: ultra quẽ alius eẽ nõ põt. Sed nec ſãctũ Noeĩ præſẽti uita ĩcõcuſſe ſecuritatis qetẽ habuiſ
ſe cognouimus: dũ iniqs exiſtẽtibus cũctis ſolus in uniuerſo orbe nitit cuſtodire iuſticia: dũ arcã fabricat repa
rãdi orbis ſemĩa cõtinẽtẽ: dũ ſe futuro diluuio præparat:& fidẽ uẽturæ ĩundatiois ſedula cura denuciat.dũ tã
ſibi ꝗᷓ ſuis ꝗq; cũctis animãtibus alimẽta cõquirit: iuſticiæ merito uitã mortis tpe reſeruaturus: dũ poſt tãtã

hominũ numeroſitatẽ: ſolũ ſe cũ ſuis remãſiſſe ſupſtitem dolet:& ſolatium nõ pdit deſolata iuſticia:cui con

ſortiũ deus eſt: omni celebtitate feſtiuus. Ecce & ille rem paſſus exilii:pemptahominũ frequentia: & ſi nõ oĩ
ſolatio deſtitutus pris: tũ pene ſolus relictus: agnouit ſe dno ualde Fuire. Vñ nõ magnope exꝗrebat uanã ho/
minũ

ler
ſit
ve

is

1
,

ſaturare.

minũ conſolantiũ gratiã: ꝗq iocũdiorẽ ac pleniorẽ hẽbat in deo fiduciã. Scũs quoq; Abrahã:quæ uel qᷓ̃ta ppeſ/
ſus ẽ:dũ fidẽ ſolus ĩter ciclo Fuat ĩcredulos?- dũ patriã & ppiquos deſerit dũ uxoris ſterilitatẽ doletX:du pro/
ptereſcæ inopiã mõ ĩ ægypto: mõ in terra geraris pegrinatiõis ſẽtit iniurias?dũ mori ꝓpteruxoris pulchritudi
nẽ timet? dũ ſibi ereptã mœret:duũ ꝓferre eã nõ metuit:qd æqſſimi iudicis dei nõẽ paſſa iuſticia? dũ corpori
uulnus iuber᷑ circũciſiõis ĩferre: dũ filiũ cũ mr̃e eiicit?dũ in Iſaac dilecto tẽtat᷑:dũ religioſus parricida eſſe pᷣci/⸗
pit᷑: ſed facile ad oẽm iacturã conſetit fidelis:cui magis ac magis:ac maxia ſuccreſcũt. Quãdoqdẽ etiã cẽtuplũ
receptura ꝓmittit᷑. Ipſe uero Iſaac ꝗbus tẽtationũ generibus qtit᷑:dũ eſcæ ĩopiã patit᷑:dũ pegriatiõis expit᷑ la/
bores? dũ ꝓpter uxoris ſpeciẽ nimia ipᷣe metuit:qa ãxietate cõficit᷑: & eo ipo quo oblectabat᷑ affligit᷑ cũ illi for
ma cõiugis quæ ĩ ſecuritate placuerat:ĩ formidĩe diſplicebat dũ regis æmulationẽ patit᷑ dũ eã ꝗqdẽ poſſidere
illi abſq; inuidia nõ licet. Sactus quoq; Iacob ꝗᷓ multa patitur. Primũ cũ fratris ſui Eſau: propter collatam ſibi
benedictionem: mortiferam ſibi inuidiã cõtrahit: dũ eius odium: indignationemq; declinans ad Laban ſolus
pergit:cũ ꝓpter uxorẽ ſuit: cũdilectæ ſponſæ ſoror nõ amata ſupponit᷑: cũ prioris amoris dãno matrimonia
illi fraude geminantur: & rurſũ pro non optato cõnubio ſeptẽni uitio ſubiugat᷑: cũ fraudẽ patitur de merce/
de:cum poſt. xx. annorũ mercenariã ſeruitutẽ occulta magis fuga:ꝗᷓ libera ꝓficiſcẽdi expeditione diſcedit. dũ
Labã perſecutionẽ timet: cũ fratris ſui formidat curlu di deluſã filiã ſuã Dinã phorreſcit: cũ dilectiſſimæ
uxoris Rachel funus deflet: cũ dilectiſſimũ filiũ Ioſeph acerbo funere cõſũptũ a beſtiis dolet ſine ſolatio ſepul
turæ:dũ Beniamin etiã cõſũptũ odioſe putabat: quẽ cõtulerat charitatẽ:& quẽ nõ amplius eſſe uiſurũ metu
ebat. defeſſus iã tã annis ꝗᷓ laboribus ſenex & pater iuſtiſſimus ĩgemiſcit. Sãctiſſimus etiã Ioſeph de tẽtatio/
nũ generibus cõflictat: & ꝗtit᷑:cui acſi tribulationũ ſemiĩa ſpecies uidẽtur fuiſſe iuſticiæ. Nã quotiẽs aliqd ſã/
cte uel pie geſſit: totiẽs ĩtolerabiliũ tẽtationũ diſcrimĩa ſubire cõpulſus ẽ iuſticiæ: cõſẽtiẽs & ſpe cõfortãte per
durãs: ut laborãdũ nobis ſit: qꝗd ĩ eo laudãdo pᷣmo debeamus aſſumere: iuſticiæ ſcitatiſq; pſeuerãtiã an patien
tiæ eqᷓnimitatis uirtutẽ! Nã cũ fr na dilectiõe ſõniũut fr fribus ĩdicaret:ĩuidiã eoꝶ odiũq; cõtraxit: ꝗſi autipᷣe
ſe ſõniaſſe finxiſſet: aut uiſionẽ illã ad ſubiugãdoꝶ ac terrẽdoꝶ idiciũ nũciaſſet. Inde cũ ad ipſos cognoſcendæ
ſalutis eoꝶ cauſa fuiſſeta pre directus iniũctũ ſibi iter feſtinus aggreſſus eſt: quo celerius eorum poſſet odia
Beati Hieronymi ad amicũ ægrotũ còſolatoria: ꝗᷓ docet hominẽ a deo p flagella curari: ꝗ ĩſtar parẽtis amo
rẽ pꝑ diſciplinã ĩpẽ dit: & ad ſimilitudinẽ medici medelã ꝑ tormẽta largit᷑: & melius eſſe ſupnæ diſciplinæ iudi
cio hũiliari: ꝗᷓ cũ mũdo dãnari: p̃ſertiĩ cũ ipſe fidelis moderator ſarcinã ſecũdũ uires ĩponat: das ĩ tẽtatiõe puẽtũ
ut ſuſtinere poſſimus.qd beati Iob exẽplo declarat:cuius patiẽtiã effert & cõparat.
Vanꝗᷓ certiſſime nouerĩ erpiet tuã alieni cõſolamĩs leuamibus atq; remigiis nõ ĩdigere:cũ lãgores
erũnaſq; lãguidi corporis ſtuporẽq; mẽbroꝶ rigẽtiũ ni rle calẽtiſq; animi fœlicitate ipſe confoueas:
dac medica rone cures: atq; cõponas: tn ĩter aduerſa pᷣſidiũ:ĩter motbos remediũ:ĩter curas ſolatiũ: in
fluctibus alienæ manus remigiũ ſemꝑ ꝗrit᷑ & optat᷑. Pars ẽ eni ꝓculdubio maxĩaꝶ medelaꝶ frni cõſolaminis
fructus:& fomes dictogemußedlie conſolatiõe leua mẽ feſſis animis ĩtroducit. Etſi nõ corporeis in mẽbris: re
ceſſibus aĩ tñ & abditis ſpiritali ſtudio cõponit hoĩem: & ĩſerit ut medicus ſoſpitatẽ: iuuatq; conamina exhau
ſtaꝶ uiriũ ſub lõgaꝶ ſarcina pᷣſſuraꝶ: maxĩe cũ ſcriptũ ſit: fr fratrẽ adiuuãs exaltabit᷑. Ob hoc igit᷑ qm dnicarũ
reꝶ religioſa neceſſitas ita me detinet occupatũ: ut freᷓntatu corporalis acceſſus erũnas tuas illuſtrare nõ det᷑
facultas. Placuit ſicut petiſti: ut ꝗᷓlicũq; ſolatio lr̃aꝶ lenirẽ tã lõga tẽtamẽta uirtutis: ĩmo potius ſalutis cõmo
duũ uiſitarẽ: & aſum xpiana uirtute fũdatũ ĩ robur maximũ ꝓmouerẽ Qui regnoꝶ cæleſtiũ pᷣdã cẽſt uq; mune
ris ſẽpiterni cõtẽdimus occupare:eſſe nõ poſſumus ſine aliꝗᷓ cõgreſſiõe uictores. Nunꝗᷓ enĩ delicata ac ignara
certamis uirtus uictoriæ palmifeꝶ culmẽ aſcẽdit: aut pᷣmiũ de ſubactis aduerſis accipit: ꝗ uictoria cariorẽ uiliſ
ſimã ĩdicat ſui corporis uitã. Nec mortis enĩ cõcutit᷑ metu: cui de morte uita naſcit᷑. Precioſũ ẽ illi & ſã guinẽ fũ
dere. fœlicitatis ẽ cũ ĩfœlicitate pugnare. Sũmæ ſanitatis ẽ acerba uulnera ſuſtiĩere. Iacturaã quoq; ferre mẽbro
rũ opiat᷑ maximũ lucꝶ. Et ut qd ẽultimũ dicãip̃claꝶ ẽ illi ĩ io certamĩe palmiferã creditori afam reuocare.
Melius eniĩ ſie rõ termiat᷑: ſi qd naturæ debet᷑: uirtute ſoluat᷑. Ferẽda ſũt fr: ferẽda ſũt igit᷑ cũcta: p quæ te dns
afflictiõe lõgiſſima uoluit expiri: & ĩ magna pᷣmia deſtinari.INFIR. Quis aiſti nõ iam ſũmiſſis uiribus ferat
iſtos ĩuetabiles caſus & pnitioſæ calamitatis ĩcurſi/ us: atq; morbos ĩfectos:ꝗᷓtũ uideo iã cũ ipſo corpore moritu
ros. HIERO. Cum periculis iam neceſſe eſt congrediatur: & certet: quẽ tẽpeſtas inter fluctus inuenit. Et quis
nemo libẽs periculũ patiaturaut ferat: tamẽ ſub põdere pꝑiculi cogente neceſſitate durat᷑.INIR. Sed alia mi
hi anxietas acce dit: quæ mœroribus duplicatis meos ſẽſus ĩuoluat: & mordacibus curis ĩexplicabiles curas im
ponat. Mouet enim me ꝙ cũ talibus tẽtamẽtis & cũ tã obſtinati morbi certamĩe mihi ſoli cõtigerit dimicare:
cum alios mouerim & mitior ibus plagis eſſe correctos: & cõpẽdioſo luctamine extitiſſe uictores. Cur mihi
dominus nõ cũ cæteris certamẽ ĩdixit? Cur me nõ ſicut cæteros caſtigauit: HIERO. Primo enĩ nõ debes in tã
arduo certamĩe conſtitutus de humilibus cogitare. Inferiora ſũt enĩ pᷣmia inferioribus pugnis. Vbi deniq; for
tia fortibus ĩperant᷑: fortiorẽ fortior mũeris ſeqtur cẽſus.& iõ ignominiã iudicat: fortis cũ ĩferiore cõponi. Ma
gnus ẽ enĩ qui uicerit magna. Deuotiõis ẽ maximæ: maxima ſuſtinere. Ingẽtis uirtutis ẽ:ingẽtia ſu pare. nãq;
meritis eminẽtioribus excellit a cæteris accedẽs apud Regẽ: quẽ plurimũ turbauerit cauma belloꝶ: & reddide/
clxxvi.

Cexvj

rint ſupata uictorẽ. Adeſt deniq; pda:ĩ ipſo cõflictu cõgruẽs qualitati certaminis merito deſtinata uictoris.
Numero caſtrẽſi põdera pro uiribus Reges ĩ ponũt: medici pro cauſis medelas ĩpẽdũt. Qui curãdus ẽ: nõ dicit
medico qua lege curet᷑. nec miles eligit quo mittat᷑: nec ſeruus quo uerbere caſtiget. Quod enĩ ex maioris pẽ/
det arbitrio: no eſt in poteſtate ſubiecti. Ergo ꝗq ſuperna regimur poteſtate & ĩter mũdi miſerias mille formes
corrigẽdi uerſamur: nec noſtrũẽ de poteſtate dni: aut plagas eligere: aut alia certamĩa quæ ferẽdo uincamus:ſi

cut nec puoꝶ ẽ eligere de dñis genera flagelloꝶ. Nunꝗᷓ enĩ exarbitrio pẽdẽtis pẽdet licẽtia uerberãtis. Poteſta-

tis ẽ emẽdare: cõditiõis ẽ ſubiacere. Regis ẽ onus ĩponere: & militis ẽ ſuſtinere. Quippe cũ& ab ipſo Rege nihil
gerat᷑ iniuſtũ: ꝗ ſuis legionibus pro uiriũ qualitate bellicos ſudores ĩponẽs: fortes mittit ad fortia: ĩferioribus

coõpetẽtia iubet: ut nec ĩferior cõtra ꝓprias uires certamĩe potẽtioris arceat᷑: nec potẽtiorĩferioris certamine de

gradatis meritis humiliet᷑. & dũ hoc agit᷑: ut nullus in alieno minoret᷑: aut certe ſuccũbat: oẽs cupit eſſe uicto

res: nec inimicus ẽ medicus q ferit: ut piculũ tollat: & uulnereuulnus excludat. Necaduerſatur paternus affe/
ctus ſi liberos doceat amplexibus flagelloꝶ. Paterna eniĩ flagella exercitia ſũt ĩnoxiæ pietatis. ergo qm caſtiga
tio corrigẽtis: amoris ẽ cauſa: cũ de pietate deſcẽdat: ama medicũ pcuſſorẽ:cuius plaga mater ẽ medicinæ. Ni/
hil enĩ impiũ pietas parit: ut uirtutibus amplexis: fructũ pietatis ſpiritaliter curatus ĩcludat. Ego inqt dũs ne/
cabo: & uiuere faciã: pcutiã & ego ſanabo. INEFIR. Sed aiſti. Ergo ferit pietas/IE. Ferit utiq; ne ĩpietas iudi/
cet᷑: ſi nõ corrigat delĩquẽtẽ. Cũ enĩ nò deſit ĩ hoĩe: qd curet᷑: ferit ut curet: ut ſũt manus medici:quæ multa læ
dẽdo cõferũt ſanitatẽ: nõ ſine murmure patiẽtis: hoc mõ & nos ſub cura ictus medẽtis ĩter ipſas mœroris an/
guſtias: ſicĩ dominũ murmuramus:ũt in medicũ uulnerati: q curãtur & dolẽt. Aggredere igit᷑ frater: aggrede/
re ſuſtinẽtiæ remediũ tuũ:quo ualeas grauidã tẽtationibus ſarcinã leuigare: & picula dũ pateris ſupare. Iacen
tia mẽbra animus rigidus cõſolet᷑ & curet. Regnũ teneat uirtus intra corpus anxietatibus apeinatnur anima
incluſa piculis uigeat ipſius libertate uirtutis. quæ in cõflictu tẽtationis uariæ legalibus tubis iã dudũ uiſa ẽ
pparari:& in ipſo ueſtibulo dñicæ ſuitutis cõtra ĩfeſtas calamitates armari. Fili inquit accedẽs ad ſuitutẽ dei:
ſta in iuſticia & timore: & ppara aĩam tuã ad tẽtationẽ. Ergo cũ tẽtatio noſtris utilitatibus p̃roget: nõẽ miran
dũ ſi nobis eius ardor accidat: ſicut beatiſſimus Petrus in epiſtola ſua monet: ac dicit. Nolite mirari ardorẽ ac-
cidẽtẽ uobis: ꝗq ad tẽtationẽ ueſtrã fit: ne excidatis inter uarios ſæculi fluctus. Frequẽtibus pcellis chriſtiana ui/
ta quatit᷑ atq; tẽtat᷑: & pſſuris ĩnumeris lætat᷑ & creſcit. Quod Salomõ beatiſſimus ꝓpheta:& ſatis illuſtris te
ſtat& phbat. Cõiũgere inquit dño: & ſuſtine: ut creſcat in nouiſſimo uita tua. Nauigiũ uitæ niæ agitationibus
gaudet: ſola trãquillitate turbat᷑. Stupet enĩ curſus ceſſatibus uẽtis. piclitat: ſi ꝑiculis nõ prober᷑. Incertum ẽ
enĩ utꝶ ad dum ptineat: quẽ pᷣſſura mater gloriæ uẽtilãdo nõ purgat:pᷣmẽdo nõ nutrit:caſtigãdo nõ ꝓbat:cæ
dẽdo nõ curat. nã cũ uerbera nobis atq; uania tẽtamẽta amor diuinus ĩpẽdat: ac ſicut medicus cõferat remedi/
um de cõtrariis: & torquẽdo ſuccurrat: nõ ſe pbat ad amorẽ ptinere dñi: ꝗ plagis medicinalibus nõ meruit ſub
iacere. Sed forſitã dicis. Si meus ẽ amator deus: cur me igit amatoris mei flagella graui laceratiõe moœ ſtificãt:
& lædẽdo cõturbãt? Si me amplexibus flagelloꝶ torquet: ꝗ amat: iã partes odii falſus amor exercet: iam malo
oderit ne torqueat: ĩmo caue ne oderit: roga ut amare dignet᷑. Amor enĩ emẽdat:odiũ uero ſuppliciũ cõmina
tur. Amor diſciplinã cõſueuit ĩpẽdere: odiũ uero dictãte ſẽtẽtia reatũ recitare. Quod odiũ natiuitate humani
generis ex deo in hominẽ ꝓpagat᷑. Et ideo eſt hoĩs ꝙ odit: aut iraſcit᷑ deus: odit dũ offendit: iraſcitur dũ nõ ro/
gat᷑ offenſus. In odiũ enĩ ſui puocat dũm: ꝗ factis odibilibus ſe odibilẽ facit: & offẽſũ rogare contẽnit. Cæterũ
amatdeus hominẽ: ut artifex fabricã: ſed odit mala opa quibus fabrica uerget᷑ in lapſũ: & cogitur ĩ labinã. Et
ꝗ mala opera odit: malorũ operũ non poteſt amare factorẽ:ſicut Salomon ſanctiſſimus protulit. Odiũ ſunt
inquit deo ĩpius & ĩpietas eius. Ergo melius eſt in hoc mundo annis uergentibus perituro: cuius ſenectutem
p̃mit ac ſorbet occaſus ex amoredomini medicinalia ſuſtinere uerbera: ꝗᷓ exodio expectare inſanabilẽ plagam
& ſub fulmine ſentẽtiæ ducere dãnabilẽ uitã. Melius ẽ inter manus medici trãſituꝶ ac modicũ ſuſtinere tor/
mẽtũ:ꝗᷓ renũciare medico: & incurrere ſuppliciũ æternis tortoribus uexatiiũ. Aut ſi adhuc miraris amatoris
noſtri medicinã per flagella conſtare: illud quoq; debes mirari: ꝙ torqueãt remedia: quos medicus amat: qui
nocendo quod nocet excludit. Vtiq; qui nocentia ꝗrit excludere: non põt non nocere: & ideo nocẽdo curat: ut
carior ſit ſanitas pparata mœroribus. Si enim medicina nõ laceraret ſanãdũ meritũ ſanitatis ire ſemp delecta
ret in uolũtariũ uulnus. Si nõ mordacibus adiumentis nocẽtiũ medelaꝶ cura pcioſa cõſtaret: curãdũ cauſa nõ
cogeret ĩ mœrorẽ. Et iõ remediis nocẽtibus cura pficit᷑: ut mœroris pᷣcio redẽpta ſanitas carior hẽat᷑ & grata. Er
go q amãdus ẽ: quolibet examine nõpõtnõ emẽdari. Qui corrigẽdus ẽ: nõ põt nõ flagellari amatoris uerbere.
ꝗcurãdus ẽ medẽtis mordacitate: nõ põt nõ noceri. Quid miraculo ſtupes: de piculis expectat auxiliũ:quẽ cu
rat ignis & ferrũ. Multa ſũt enĩ quæ nõ niſi pcuſſa ſanãtur. Multi ſũt quos medici ſine ferro curare non poſ/
ſũt. Qui ſanitatẽ diuerſa ꝑ tormẽta rogati cõcedũt: amariſſima pocula exigẽte morbo remedii cauſa nõ ſitien
tibus ſæpe ppinãt: quænoò ſine frõtis rugoſitate ſorbẽtur. Nã ſi uultũ bibẽtis attendas: triſtis & anxius bibit:

ut lætus & ĩcolumis uiuat. O ratiõabilis & ĩcõmodis cõmoda ſatis puerſitas mediciæ. Verget᷑ hõ bibere qd nõ

ſitit: cui remediũẽ aliqũ qꝗ ſitit. Nã qa ĩterdũ ciboꝶ abſtinẽtiã p̃cipiunt: indicta ieiunitate corpus exonerãt
ut de ipſa laſſitudine refectũ atq; fortiſſimũ reddãt. Repẽtina uulnera quæ caſus in caſtris aduexit: fouent: li/
gãt: ſarciut: curãt: mœſtificando lætificant: fatigando confortant: lædẽdo medẽtur. nã dum patulo uulneri cõ

tinuata partiũ cute ꝗbuſdã fibulis inferũt ſanitatẽ: uitã conſoldo pollicẽtur: quã curãdo cõponũt. Sed leuio
ra ſũt iſta quædiximus: apud quos nõẽ remecdiũ ſine ſcalpello demere putredines eneruatas: & amputare de
hoĩe uiuo mortuas partes: icet unũ mẽbroꝶ nõ ſine ſenſu totius corporis amputet᷑: hõ tñ ſuis dãnis cõſentit:
ut uiuat. Apud illos aliquotiẽs detractis cutibus & ipſa oſſa radũtur: ne totus hõ periens eradat᷑. Apud ipſos
nõnunꝗᷓ collectio uerminãs & æſtuãs tumor medicinali ferro ſulcat᷑ Apud ipſos ignis urit: ut refrigeret. mor
det & lacerat puluis: ut ſanet. Quid plura: Sub medica pietate plurimũ torꝗ tur: ut plurimũaniuat. Ecce neceſ
ſariũ ꝑiculũ: in quo beneficiũ ẽ fidele tormẽtuũ. Periclitat᷑ pro certo: quẽ medicus curat: ſed periit & decipit᷑:cui
renũciat. Huic enĩ ſub tormẽto uita ꝓmittit᷑: alii uiuẽdi ſpes denegat᷑. Ergo ubi neceſſitas exigit: periclitari me
lius ẽ ꝗᷓ ꝑpire.Incõmodis nocere cũ fructu cõmodius puto:qᷓ negatis ĩcõmodis ĩterire.i.ſãctius remedio ſibino
ceri ꝗᷓ nõ poſſe curari. Hoc ſecũdũ cæleſtẽ medicũ loquor: & curã magis refero ſpiritalẽ: non illã ſolã quæ arte
moritura mortalibus uerſat᷑ in mẽbris. Nobis ẽ ergo melius adño redargui: caſtigari: & ſub eius plaga curari:
ꝗᷓ ab eius medicina ĩcurabiles remoueri. Arcet enĩ a ſuis ulceribus deus: quos uidet ĩcurabilis morbiiniqtate ue
xatos: & ſicut puluerẽ aut paleã ĩpetu turbinis ꝑ uitia diſſipatos atq; diſperſos: ſicut ĩpſe in ſua uoce loꝗtur di
cens. Recedãta me iniqui: uias enim illoꝶ ſcire nolo: qm lucerna eoꝶ extinctaẽ: & gemitũ habebũt in uita ſua
Erũt enĩ ſicuti paleæ:quæ a uẽto uolãt.& ſicut puluis: ꝗqa tẽpeſtatibus tollit᷑. Eoꝶ uias nõ uult ſcire: qa unam
oĩno nolũt tenere ꝑ dura ĩ ardua ſublimitate. Ad unũ enĩ dũm una uia in xpᷣo tenẽda ẽ: quæ anguſtãtibus tẽ/
tamẽtis in ſpatio longæ ſecuritatis ĩducat. Huic ſoli uiæ patet palatiũ eæli. Cæteræ uero uoluptatũ anfracti/
bus tortuoſæ regionẽ flaãmiferã petũt.De ꝗbus Salom ſic ppria uoce teſtat᷑ & dicit.Sũt uiæ quæ uidẽtur ho
minibus iuſtæ: & in fine illarũ triſtitia & dolor, Et p has uias illi pcipites gradiũtur: qbus curſus inimicæ uitæ
blãdimẽtis fallacibus adulat᷑: quos fallit ſurdũ tẽpus & decipit: recipit ĩteritus: & ĩcludit: quos ſicut in ſcopu/
los periturã nauẽ tẽpeſtas ĩpellit:ſicĩfœlix fœlicitas in ĩteritũ ꝓnos & laudabiles ducit. Et ſicuti aliquẽ ſecuris
ĩceſſibus gradiẽtẽ repẽtino caſu aut marmoris lenitas aut labina pauimẽtiſubuerſa pedu tutela contorſit:ita
quos in fœliciter ducit ſecũdarũ reũ iter ĩcertũ uitaq; male iocũda: neceſſe ẽ in irreuocabilẽ lapſũ ſubitaneus ca
ſus ĩpingat.ſicuti Salomõ ſanctiſſimus teſtat᷑: & clamat. ſicuti inquit ꝗq in pauimẽto cadit: ſiccaſus maloꝶ fe
ſtinãter ueniet. Hi ſũt proculdubio ꝗnõ merẽtur alicuius miſeriæ uẽtilatis flagitationibus agitari: ꝗbus æter-
na ægritudo nutrit᷑: nec uerberari cũ ſanctis dno caſtigãte:cũ quo poſt flagella regnet᷑: quoꝶ Dauid hoc car/
mine flagitat mẽtionẽ. In cogitationibus hoĩum nõ ſũt:& cũ hoĩbus nõ flagellabuũtur. ideo tenuit eos ſupbia
eoꝶ. Cernis igit᷑ medicinali flagello ĩmeritos deſpici: & meritos amicabiliter caſtigari⸗Parens enĩ oĩum deus:
utẽ medicus fidelis erga ſuſceptos & genitor circa liberos ſi uos: quos amat ſic ferit: utcorrigat: non ut occidat.
Ergo fœlix ẽ ꝗ uapulat: ubi amoris ẽ plaga. Beatus quẽ ſu pni uerberis remecdliũ curat:corrigit: emẽdat atq; cõ/
pPonit:cũ Dauid beatus ꝓpheta & ſatis illuſtris ſiccõcionet & clamitet dicẽs. Fœlix quẽ tu emẽdaueris domĩe:
& de lege tua docueris eũ.Ergo quoniã exdiuino pmiſſu diuerſæ mordacitatis anguoribus ſubiacemus: ac lõ/
ga calamitate curãdã gerimus uitã:ĩ examẽ noſtræuirtutis pᷣdictas olim miſerias æquanimirer pferamus. In
foœlices autẽ multiplices caſus: anxietates & fletus: quos ĩcurrimus nati:mẽtis fœlicitate portemus. Nec mirã
dũ ẽ enĩ ꝙ maloꝶ frequẽtiũ ſtragibus uariis ſic mortaliũ uita populet᷑ in mũdo:in quo nemo naſcit᷑ ridẽs:in
quo nemo lumẽ uitæ niſi cũ lachrymis auſpicat᷑. Cũ nos deniq; maternæ uuluæ tẽtoriũ oſtẽderet mundo:flẽ
tes didicimus mũdũ: ut ꝗᷓſi maloꝶ gmitias in primis lachrymis guſtaremus: Salom ꝓpheta hac ꝓnũciatiõe
teſtat᷑. Ego inqt natus accepi cõmunẽ ætatẽ: & in ſimiliter Rcti Keidi terrã: primã uocẽ ſimilẽ oĩbus emiſi plo
rãs. In emolumẽtis nutritus ſũ & curis magnis. Nemo enĩ ex regibus aliud habuit natiuitatis initiũ. Vnus eſt
ergo oĩbus ĩtroitus ad uitã: & ſimilis exitus. Neceſſe ẽ enĩ ut ꝗ uenerit: trãſeat: ubi uitã gerit pegrinã: maxime
cũitaalomon ꝓteſtet᷑: unus inquit introitus ad uitã:& ſimilis exitus. Quid ergo ꝓſperitatis aut læticiæ põt
nobis occurrere: ubi pᷣmo di flere: &cter ipſa cunabula naſcẽtis ĩfãtiæ: & in ipſo uitæ ueſtibulo:nihil aliud mi/
hi de mũdo ꝗᷓ fletus occurrit. Limina mũdi cũ fletu calcamus eqdẽ trãſituri. O anguſtũ & ſatis anxiũ tẽpus ui
tæ mortalis: ubi cũ initio noĩatur & finis:initiũ noſtrũ cũ fineſi uſcipimus. I captus ẽ morte ꝗ natus ẽ. Teſtes
ſũt mortui: cũ nõ negãt ſe morituri. Ergo qm ituri uenimus: pegrinãtiũ more quod acciderit ĩtra mũdi hoſi pi/
tiũ: qſi trãſeũtes ferẽdo mala ĩpoſita:bona deuotiõe portata uĩcamus. Peius enĩ nocet malũ:ſi male portet᷑.læ

dũt & ipſa bona:ſi male portẽtur. Ibi ꝓfecto ſolamẽ uirtutis opus ẽ:ſub cõtẽplatiõe.ſ.ſupnæ mercedis:ubi ſic

deſiderat᷑ finis & exitus uitæ: ſicut in pelago tutela portuẽſis optat᷑. Quis eni ĩter anxietates uagientis ſæculi
erũnaſqʒ morboꝶ lædẽtiũnõ magis mortẽ deſideret:ꝗᷓ lõgã ſatis & lãguidã uitã Dicẽte Salomone. Melior eſt
mors ꝗᷓ uita amara: & requies æterna ꝗlangor perſeuerans. Et alibi. Melius eſt tibi mori:qᷓ uiuere.mors enim
omni homini dat requiem. Pro certo intra mala graſſantia neceſſario exitus ſitienter optatur. Sed ſicutnec no
ſtrũ fuerat naſci:itanec poteſtatis nr̃æ ẽ mori. Alioqn ſi in nr̃a poteſtate mori cõſiſteret:eſſet in poteſtare non
mori. Ad hoc inter noſtras anguſtias mortis requiem flagitam us: qa inter mala de bono ſolamen eſt nõ tacere
nauigantium more quibus refrigerium eſt inter infeſtos atq; ſollicitos curſus loqui de ſecuritate portuẽſi:ad
quam etſi non liceat quantum animus cupit celerius peruenire: iuuat tamẽ: & ſatis pulchrum ẽ: meliores par
tes optare. Sed quoniã nec noſtræ poteſtatis ẽ potiri melio ribus: qu æ de morte naſcũtur: expectãtes meliora

–—

bonũ ĩterĩ geramus ĩter mala certamẽ. Bonũ autẽ certamẽ ẽ: malis nõ cedere:ſed mala uirtutis bono portare

.clxxvii 6

Qrvij

X

4

per quæĩ meliora de morte naſcẽtia morbis atq; morte carẽtia ſublimati portemur. Sine ducatu enĩ atq; mor
fu ĩfcœlicitatis ĩ triũphos ĩmortalis gloriæ nõ puenit᷑: qa ꝑ diſcrimĩa cõficit᷑ curſus ĩ portu. Primo triũphator
nõ põt dici:niſi cui uictoriã uirtus ĩuenit:quæ oẽ qd timet᷑: ſub ſe cernit eliſũ:trahitq; ĩuicta captiuũ. Eſt in/
terea ſæculũ ut ẽ mare ĩpatiẽs natura & ſine uẽtis ĩflatũ: erigẽs.ſ. in ipſa tranqllitate minaces atq; terribiles flu
ctus: qd licet ſeſſores nõ noceat ſuos. habet tñ aliqd formidinis etiã ĩnoxia magnitudo: nec nauigantibus de/
ſũt formidĩes fraquẽter & ictus undarũ. Nunꝗᷓ deniq; gubermnator totos ſinus ſecurus explicuit. & in hocmũ
do ꝗ fragoſũ uitæ huius & turbidu ꝗqrimus curſũ: maloꝶ tãgimur nimis frequẽter & cauſis: maxĩe qu os intra
regia caſfra militia cæleſtis ſignatos Icluſit. Iã diximus ſæculũ pelago cõparari:in quo rara ſũt ꝓſi pera:dẽſa ſũt
turbulẽta: expaueſcit᷑: timet᷑: morbi quoq; nõ deſũt:ſolus exitus ſecuritatis ẽ portus.hiĩc atq; illinc ingruũt ca
lamitatis ĩcurſus ĩfeſtæ:ſed uſq; ad portũ.i.ad exitũ uirtutis ẽ tolerare. Inter picula gubernatornauem tuet᷑ &
ſeruat. Inter calamitates aĩus rector animã gubernat & regit:ꝗᷓuis aliqs piculis paululũ tẽperatis nauigiũ tra/⸗
ctabile ducat: ſed potius illa expectat᷑: atq; triũphis maioribus excipit᷑ nauis:quæ turbido flamĩe coactos ĩ uer
ticẽ fluctus potẽter excuſſit. Hãc accipit ꝓfũdo cũ gaudio turba portuenſis. Hãc excipit ſecuritas triũphalis.
Specioſus ẽ miles ĩ exercitu cõſtitutus armoꝶ. Squallet uero deformi uirtute ſegnis & uacuus:qin cãpo necſi
bi ẽ cognitus:nec alteri notus. Caret enĩ laudibus: caret & pᷣmiis. & ideo nociuũ debet eſſe piculũ : ubi naſcitur
p̃miũ.nec debet miles reuocari: aut pati formidinẽ. ubi ſeqtur palma uictoriæ: Sua enĩ fœlicitate miſer ẽ:q cũ
ĩfœlicitatibus: ꝗbus gloria gignit᷑:nunꝗᷓ meruit habere cõflictũ. nec ſuã uirtutẽ didicit: quẽ calamitas non ex/
cuſſit. Sempꝑ deniq; inertibus mẽbris ſuaꝶ uiriũ iacet miles ignarus & ignotus ſibi: ꝗq nunꝗᷓ belloꝶ calẽtiũ glo/
rioſis æſtibus anhelauit: nunꝗᷓ ſudoribus triũphos inuenit.nec eũ ſeꝗtur fœlicitas pᷣmioꝶ:q ſarcinã geſtarenõ
uult armoꝶ. Etideo in uſu debet eſſe qd pᷣmiũ generat: & optabile qd gloriã parit. Ergo qm cũ diuerſis tẽtatio
nũ iaculis dimicãdu ẽ nobis: ſi ꝗd emerſerit: quod uires examinet: qd mẽbra cõcutiat: qd animũ ꝓbet: quaſi oc
caſionẽ muneris arripiamus amplexu uirtutis: Ita debet eſſe animi in nobis uirtus atq; mẽtis ĩcõcuſſæ robur
inuictũ: ut ẽ petra ĩ mari: quã ĩter fluctus natura fũdauit: quæ undaꝶ tumẽtiũ colliſiõe frequẽti uapulat nec
mouet᷑. Itaq; ubi hominẽ aduerſa in pliũ ꝓpuocãt:& ĩ certamẽ calamitatis urget & cogit: animus fœlixuirtutis

—

clypeũ produ cat amarũ: p̃ſtetq; ĩter picula tutũ & ſecurũ:ĩteri foœlicia oſtẽdat fœlicẽ: ĩter angores exhibeat læ-/
tũ:ĩter morbidas ægritudĩes ſaii lciarg- ſuſtinẽtiæ iaculo uicta clamitate uictorẽ. Supat᷑ enĩ morbus ĩ cor
pore: ſidiſcat aĩus ſuſtinere. Et ideo ubi corpus iacet ĩfirmũĩ receſſibus maior alẽda ẽ uirtus: parãdũq; qd nec
laſſitudo decutiat: aut ætas inclinet. Tene ig: t᷑ frater: tene fidei robur ĩuictũ: tene munimẽ ĩmobile chriſtianũ
ſupni uigoris firmitate fundatũ. Inter laguẽtia mẽbra ſatiſq; rigẽtia incolumẽ ualidũq; gere fidei aĩæq; ſcutũ:
& pigrũ uiceris morbũ niriolu lãgorẽ. Arietãtibus malis obicibus occurre uirtutis: uince dum uapulas. Sic
enĩ potẽtia chriſtiana alit᷑ ĩcõmodis: malis mouet aduerſis. Militiæ cõuenit chriſtianæ excuti calamitatibus &
probari. ſpſius ẽ ſub ĩfœlicitatibus & anguſtiis fœlliciter ampliari: ſub pᷣſſuris adoleſcere: & p̃ſſuras pubeſcẽdo
calcare. Ipſius ẽ exercitatiõibus crebris propriũ nutrire munimẽ:& cũ periculis habere certamẽ. Ipſius ẽ ad por
tũ pberuæ fœlicitatis furẽtia mũdi diſcrimĩa nauigare. & ſub ictibus diſciplinæ medicinalis potẽter ipſa ne/
ceſſitate regnare. Noſtrũ eſt inꝗᷓ calamitatis exercitio in gloriæ faſtigiũ ſublimari: & malis pᷣmentibus in bona
p̃ᷣmia ꝓmoueri. Apud nos ĩfirmitas uel qᷓlibet pᷣſſura argumẽtũ ẽ potẽtiæ: & mater pro certo palmatæ uirtutis
ſicuti beatiſſimus apoſtolus Paulus ĩter uarios ictus: diuerſaq; uerbera: & ĩpetus procelloſos in morboꝶ pᷣlio
cõſtitutus: ut cæleſtis armiger ĩ ĩfirmitatibus otẽs gloriat᷑ & dicit. Libẽtiſſime itaq; magis gloriabor in ifirmi
tatibus: ut inhabitet ĩ me uirtus xpᷣi. ꝓpter ꝗ libet mihi gloriari in ĩfirmitatibus: ĩ cõtumeliis: - neceſſitatibus
ĩꝑpſecutiõibus:ĩ anguſtiis ꝓpterxpᷣm. Cũenim ĩ firmor: tũc potẽs ſũ. Etiteꝶ. Quotiẽs inqꝗt ĩfirmor: tũc uerius
ꝓbor:& placeo mihi in ĩfirmitatibus meis.ᷣ Et iteꝶ cũ a ſe ſtudiũ carnis rogaret auferri: didicit in ĩfirmitate uir
tutẽ poſſe nutriri. Datus ẽ inꝗt mihi ſtimulus carnis an elus ſathanæ: qme colaphizæet: ut nõ extollar. ꝓpter
qd ter dũm rogautn diſcederet a me: & dixit mihi. Sufficit tibi gratia mea. nã uirtus in ĩfirmitate pficit᷑. Nũ
qd igit᷑ uirtus documẽtis erudit᷑ mollioribus? Cũ perierĩt maximaꝶ exẽpla uirtutũ: nauigiũ noſtru agitationi.
bus gaudet. Cũ in turbinibus erigit᷑: cũ inſanis fluctibus uerberat᷑: cũ hoc iter aduerſis emergẽtibus cõfragoſũ
nõ parcit: ĩ aſſiduũ certamẽ deuotã laceſſendo uirtutẽ. Secus enĩ apud dũm haud poſſumus eſſe fœlices: niſi
cCcotigerit ĩfœlicitatibus & terreno ſquallore purgari. Ille porro iudicãdus ẽ miſer & æger: q uoluptatibus mar
daie illecebras uolutat᷑ & iacet. Ille ſe nouerit ĩfœlicẽ: quagat᷑ ĩter oblectamẽta uitioꝶ eneruata fœlicitate
cõfoſſus. Miſer & ĩfœlixẽ ꝗ nõ fuerit ĩ fœlicitate tẽtatus. Caret enĩ munere: ꝗ caret & certamĩe. Qui tela formi
dauit aduerſi certamĩs: nunꝗᷓ meruit nomẽ ſortiri uictoris. ꝓculdubio iacentis caĩ formidoloſa timere:hũilis
& ĩertis ẽ tuta ſectari.ĩperfectũ ac lãguẽdũ bonũ ẽ ĩociũ ſine certamĩe piecta uirtus. Iacet enĩ uigor eneruatus
ac debilis: iacet aĩus Eireieter cãdor obſcurus. & iõ a fortiſſimo milite ſempꝑ ĩ acie ſtãdũ ẽ: & ꝗrẽda occaſio: q̃ᷓ
uirtus eniteſcat excuſſa. Amatori eniĩ plioꝶ ornamẽta ſũt uulnera. Ergo ad contẽnẽdos labores: & ad uirtutis
notitiã expimẽti opus ẽ uſu: eligẽdaꝶ.ſ. uiriũ nutritore. Solidũ enĩ corpus ẽ: moleſq; robuſta mẽbrorũ: quã
freqᷓns uſus agitauerit. Agricolis deniq; frequẽtiopꝑe lacertoſæ ſũt uires: tritæ ſũt manus: dũ ĩter ſẽtes ac tribu
los curuato corpore ſudonibus ꝗrit᷑ fructus. Ars nautica: cuius nauigiũ ſæpe ꝓcella cõtorſit:dũ ĩter Rianch tẽdit

ĩ portũ:didicit fluctus trãſmittere & cũ tẽpeſtate pugnare. Ad excutiẽda tela laceratus exereitus ualet & uicto

»

0t

— ☛⏑ 2 —

—1 —

—

rias ĩter uulnera qᷓrit: regi proprio placiturus. Agilia ſũt mẽbra curſoribus: & hos uſus magiſter docuit: & ĩſtru

xit. Quid pluribus?nemo nõ acceſſiõe tẽtationũ pfectiores partes aſcẽdit: & primũ uictor ĩuaſit. Itaq; nos dũ

primũ exigua ſuſtinemus: & mediocria: neceſſe ẽ: ut ampliora uel maxima ferre pdiſcamus. Noſtræ eni mili⸗/

tiæ ſpecimẽ ẽ lucidũ ꝑ ardua cõponere gradũ: p dura uectari: & miſeriaꝶ durã duris uiribus pferre cẽſurã. Ad
cælũ nobis ꝑ aſpa: p anguſta: per duros anfractus & loca ſita ẽ uia: quã uiã nõ tenuit ꝗ tẽtari noluit.Ad cæluũ
deus fortiſſimũ militẽ uocat:quẽ comitãtibus gloriis pᷣſſuræ deducũt: pᷣmiaq; uictorẽ ſuſcipiũt regnaturum.
Nũ quid nobis ĩterea aliqd ĩponit abruptũ: c excedat liberati põderis qualitatẽ?: Nuũquid ĩgerit qd exceſſu
trãſcẽdat idoneitatẽ noſtræ uirtutis Fideliſſimus moderator ſarcinã pro uiribus iubet ĩponi. Hoc Paulus p̃co
niũ teſtat᷑ & ꝓbat. Fidelis inquit deus: ꝗ nõ uos patiet᷑ tẽtari ſupraid qd poteſtis ſufferre. Ita nos a dño agi:re
q; credamus. A pceptoribus ludoꝶ regutur diſcipuli: eis plurimũ laborẽ ĩgerũt & ĩponũt: quos uiderint ſol/
ertibus ĩgeniis cæteris eminere: & nos aĩalibus dño nio ſubiectis onus pro qualitate uiriũ tẽperamus. Impo

nimus fortioribus fortia. & exilibus parua:qbus ulle nutritor ille uirtutis ĩ iuuẽtutis maximũ robur erigat &

ꝓmoueat uires. Hoc mõ nr̃a rudimẽta leuibus uerberãtur: ut exĩde grauioribus ex amore.ſ. diuiĩæ uirtutis uſi
tatas pparet uires. Quæ rõ ꝗᷓuis diuinis redũdet pluribus documẽtis: tũ aliquo & de mũdanis utamur exẽplo.
Nõ enĩ nocet alienis uti ea parte ꝗᷓ nra ſũt. Nunqd tu ĩuiſos eẽ Lacedæmoniis liberos ꝓprios opinaris:? quorũ
ĩdoles & artus teneros adhhc.ſcaboris ignaros expiũtur: & admotis uerberibus publicis ipſa illos paterna pie/
tas adhortat᷑: ut ictus flagelloꝶ fortiter ferãt: & laceratos & ſemianimes depᷣcãtur & rogat: ut pſeuerẽt uulne/
rapᷣbere uulneribus. Quid mirũ?ſi te deus & generoſos liberos ꝓpriãq; familiã ob nitorẽ lsche uirtutis duræ
tẽtari ꝑmittat regna ppetuauictoribus collaturus: ꝗ ſic laboris pcia cõtra ꝗᷓcũq; mala pollicet᷑: & dicit. Qui per
ſeuerauerit uſq; in finẽ:hic ſaluus erit.& iteꝶ:uenite ad me oẽs ꝗ laboratis: & onerati eſtis: & ego uobis requiẽ
dabo. Exitiũ tẽporis perituri æternitatis ẽ pciũ. Deuotio tribulatiõis reddet ſempiternis fructibus fœcundata.
apud nos fœcuda captiuitate regnũ ꝗrit᷑: ſecuritas piculis emit: ſudoribus reqes cõparat᷑. Nã uirtus inꝗt apo
ſtolus in ĩfirmitate pficit᷑. Cõmodius ẽꝓfecto affectibus lãguidis carnaliter agitari:ꝗᷓ ſanis artubus ſupplicio
cæco cõſciẽtiã portare uexatã. Plæriq; enĩ peccatis ægrotãt ex ipſa inanitate mẽbroꝶ. Dũ eni ab ĩfirmitatibus
uacãt: morbida laxitate fluat neceſſe ẽ corpus: atq; lethali morbo ſoluat᷑: hoĩemq; ꝑ uitia ac ſiluas erroꝶ neq/
ter ſanũ pcipitẽ ducat. Liberos tu iudicas: aut a morbis alienis: quos uoluptates barbaræ deuĩ xerũt. Nõ habẽt
cathenã: ſed eos luxuria ferali mordacitate ĩ uĩculis tenet. Ita inciderũt in laqos feraliũ uoluptatũ:ſicut aues au
cupali fraude captiuæ: quæ quo magis conãtur euadere: eo ĩnumenis ſe nexibus illigãt: & in ꝓpfũdiores ſinus de
mergũt. Profecto illi ſani ſũt: quos morbus ĩuoluit: atq; iactat ſſanus. Incolumis uero ẽ: quẽ quolibet uerbere
corrigit deus: ꝗ ſe hoĩs amatorẽ caſtigãdo teſtat᷑. Quos diligo inꝗt ds: redarguo: & caſtigo. Et ideo ſe ſanum
nõ iudicet: ꝗq aut morbis aut ſordibus caret: nec ĩfirmitatis remedio cõfouet᷑. Illi uero ſũt miſeri: ꝗ nimiæ fœli/
citatis inerti trãquillitate torpeſcũt: qbus fucata ſanitas ut fallat & decipiat: adulatur: quos uidelicet æterna te-
nuit ægritudo: æterno tortore cotũ hoĩem poſtmodũ uexatura. His tantæ ſũt uiæ: quãtæ ſuccurrerĩt uolupta
tes: his iter ẽ: qd/ comes libido piculis dictauerit peritura. Arrepti enĩ anfractibus uitioꝶ trahẽtiũ uario lapſu

rotãtur in ĩteritũ miſeri ĩ certiſſimã uiã nõ reddituri:in exteriora tẽduũt animũ: more quoꝶ nunꝗᷓ regreſſus ẽ ĩ

ꝓprio fõte.Siqdẽ hãc uitã cui finis ẽ comes: utipſi opinantur: proſperis curſibus ducunt: ſed gradus ĩ ultimis
male oĩno finit᷑: & dureĩ nouiſſimo ſtat᷑. Et qd ꝓderit perdiſcrimina cucurriſſe: ſi poſt curſũ contigerit interi
re Fruſtra deniq; nauis ꝑ ſuperbũ pelagus & inſanũ amicis fluctibus cõmoda proſperitate cucurrit in portũ:
ſi cũ naufragio peruenit: & piturã portus accipit. Cõmodius igit᷑ ẽ cuiuſlibet ducatu pᷣſſuræad portũ nauigio
puenire:qᷓ nauigio morbidæ laxitatis pacto curſu in pœnas exire. Sæpe itaq; potior ẽ pauꝑtas opibus:deformi
tas forma: cõtumelia laudibus: puitus poteſtate: ĩbecillitas uiribus: libertate captiuitas: humilitas dignitate-
Dauid illuſtris ꝓpheta huiuſmõi carmẽ expᷣſſit:Bonũ ẽ inꝗt mihi dne:qa hũiliaſti meut cognoſcã iuſtificati/⸗
ones tuas. Ergo melius ẽ ſuꝑnæ diſeiplinæ iudicio humiliari:ꝗᷓ cũ mũudo dãnari:dicẽte apoſtolo:cũ iudicamur

a dno corripimur: ne cũhoc mũdo dãnemur. Ergo qd ex amore dni nr̃is utilitatibus p̃rogatur: ſine murmure

ſufferamus. Impẽdit᷑ ut a medico remediu: a dno diſciplina: artis ẽ medicinæ aliquotiẽs ignibus & ferro cura/

re. Quid mirum ſi dominus noſtraꝶ medicus animaꝶ turbinibus excutiat: morbis examinet: calamitatibus
purget?Fortitudinis eſt noſtræ quaſi perignes & flãmas uaſorum more purgari. Quod ſcriptuta teſtatur &

probat. Vaſa inquit figuli probat fornax: & homines iuſtos tentatio tribulationis. Et alibi inquit. Aurum
& argẽtum & ferrum & plumbũ: & omne quod per ignem tranſierit emundabitur. Nunqd uaſa dicunt figu/

lo:cur nos arbitrio flãmarum examinas? & incendiis coquẽtibus uris & probas: quæ niſi arbiter ignis iudicio

ſuo aptiſſima pronũciauerit: in uſu eſſe nõ poſſunt. Nos quoq; niſi tentationum purgauerit iudiciũ: uel exa
mẽ noſtroꝶ figulo mẽbroꝶ inutiles ĩuenimur: q nos urit ut curet: tẽtatut liberet: uexat ut ſaluet. Nihil enĩ tã
inqnatũ ta ſordidũ:qd nõ a uitiis purgationibus expief᷑. Sæpe deniq; uidimus ſordidatos ĩproperio ueniſſe
in cãdorẽ: ferrũq; ſitu obductũ in antiquã faciem ſplendeſcere. Vidimus aurum argentumq; diſciplina flã/
mæ purgati: & arbores truncatas cultu lætiſſimo reuiuiſcere: amœniſq; uirgultis ornari. Vidimus infœcun/
ditatem ſterilia reuocari: & exhauſto ſtipite exire radicẽ: & frugem maximã comitari. Itaq; in nobis quod for-
te peccatis pᷣminẽtibus æſtuabat qcꝗd macula ſquallẽtis uetuſtatis obſta bat: hoc ægritudinis luce excluſum
clxxviii.

eſt:ideo te ſanũ frater medica reddit ægritudo mẽbroꝶtſola ĩ te materia carnis indiget uirium ſanitatis: acne te
forte uexaret: utili mõ uexat᷑ & morbo.hæc ẽ quã ĩ oĩbus pcutit canicula ſenectutis: & ſicut fœnũ areſcit florẽ
ꝓpriũ pditura:ſicut ſcriptũ ẽ. Oĩs caro fœnũ:& oĩs claritas eius ut flos fœni. aruit fœnũ:& cecidit flos: uerbũ
aũt dñi manet ĩ æternũ. Aequanimiter igit᷑ pferamus: ſi corpus ſicut fœnũ legimus caſuris floribus periturũ
lædẽtibus malis iactet᷑ exhauſtũ: cuius ſanitas aĩſæ morbũ cõſueuit ĩferre: & cõtra cõmoda ſpũalia ferales ac
barbaras elicere uoluptates. Sæpe deniq; caro milites caſtitatis effrenata diſtinxit. pro nobis ẽ igit᷑: ſi lõgis fla/
gellis & mordacibus caſtigemur: cuius tn ſanitate ĩpugnamur. Amamus carnẽ ſtolidi: haud dolemus aĩæ car/
cerẽ & ſepulturã. Theſauꝶ itaq; ipſius carnis fragilitate cõtẽpta:qd acciderit deuotiõis amplexibus rapiamus
Meticuloſũ ẽ enĩ xpᷣianũ militẽ uelle lætãtiũ mõ ĩ trãquilla cõſiſtere. Deiectæ mẽtis ẽ turbinẽ formidare:cõtra
riũ uero ĩter cõtraria trepidare. Infœlicitatis ẽ aduerſa neſcire. Fœlicitatis ẽ cũ aduerſis noſſe cõgredi: & ſcire pu
are. Nã cũ oẽs ictus utiã diximus ꝗbus quatimurdiuino gignantur ex munere: exterũ ſe nouerit ab amore
dei ꝗ neſcit tẽtatiõibus uectitari: cũ legalis tuba multiplici carmie auditui nr̃o ĩculcet & dicat. Tẽtat inꝗt domi
nus nr̃ uos: ut ſciat ſi diligitis eũ ex toto corde ueſtro: & ex tota aĩa ueſtra. Et alibi: fili inqꝗt ne neglexeris diſci/
plinã dei: & ne defeceris ab eo correptus. Quẽ enĩ diligit deus corripit. Et iteꝶ. Correptionẽ inꝗt dni noli cõtẽ/
nere. Ipſe enĩ dat dolorẽ: & ipſe refrigeria. Percutit: & manus eius ſanitatẽ pᷣſtãt. Sed forſitã dicis.INFIR. Vti
nã ut cæteris:ſub ſpe ſanitatis daret᷑ p ĩterualla tẽtari. Vtinã ſoſpitatem ĩtercapedinis qualiſe cũq; ſucceſſus:
liceret paululũ deguſtare. qd hoc ẽ: ut morbus ĩ mẽbris ita uerſet᷑: & degat ĩcluſus: ut excluſerit ſanitatẽ nõ re/
diturã? Vt pnitioſus comes uſq; ad terminũ uitæ cõcuſſa mẽbra deducat:deducat᷑ quoq; ipſe morte cum mẽ
bris excludẽdus: Quid ẽ hoc: ut ſanitatis cẽſu ꝑ oẽ ſpatiũ uitæ fruſtrati ſint artus inducto frigore uenaꝶ cali/
dus uigor euanuit ĩ algorẽ. Inceſſus quos natura dederat: torpor ĩcluſus excluſit. Nõ deniq; ad exercitũ tabidi
corporis iter: uel paululũ deguſtat᷑. Nõ genua ſolitas flectũtur in pces. Digitoꝶ ĩpar ordo ĩterno ſtupore tur
batus arcet᷑ ſolita cõtrectare. Quid pluribus? oẽ officiũ corporis ſtationibus quõdã ſolitũ neruoꝶ adeſſe ſical
et ĩcluſũ: Proh dolor ſolus ſic debui caſtigari? Solus tã pnitioſis ictibus ſubiacere:& diuturnis malis ĩuolui:
HIERO. Quælo te frater: ut hæc murmura patiẽtiæ frenis arceas: & ſilẽtio qᷓruloſas uoces ĩcludas: cũ te ſola
mẽ ꝓpheticũ ſic alloquat & dicat. Cõiũgere inqt deo: & ſuſtine: ut creſcat ĩ nouiſſimo uita tua. Oẽ qd tibi ap
plicitũ fuerit accipe: & ĩ dolore ſuſtine: & in humilitate tua patiẽtiã habe: qm igne ꝓbat᷑ auꝶ & argẽtũ. Hoĩes
uero receptibiles ĩ camino humiliatiõis. Cũ legalia iura atq; carmina recẽſeo ꝓphetaꝶ.auctoritatis quoq; mũ
danæ egregias ſentẽtias cõcipit auditus:niſi fMorecuina epis furtiuas: quæ neceſſe ẽ p̃ceptis legalibus ĩſeran
tur. Nò enĩ nocet alienis uti ea parte qua nra ſũt. Hæc prima ſciẽtia ẽ.Auꝶꝶ inqt ꝓbat ignis: & miſeria bonos ui
ros. Et alibi. Nihil inꝗt eo uidet᷑ ĩfœlicius: cui nihil unꝗᷓ euenit aduerſi. Nõ licuit illi ſe expiri: ubi oĩa illi ex uo
to fluxerũt. Et alibi. Miſerũ inqt te iudico: ꝙ nõ fuiſti miſer: trãſiſti ſine aduerſario uitã. nemo ſciet qd potue/
ris: nec tu qdẽ. Opus ẽ enĩ ad notitiã ſui expimẽto. Quid ꝗſq; poſſit: niſi tẽtatus nõ didicit. Etalias. Diu enĩ eẽ
fœlicẽ: & ſine morbo animi trãſire uita: ignorare ẽ reꝶ naturæ alterã partẽ. Ergo miias emergẽtes quibus igno
ta diſcũtur& fœlicitas naſcit᷑: uirtus quoq; excuſſa purgat᷑: fœlici aio pferamus: ſiue qa pati nos oportebat: ſi
ue qa captiui iã detinemur. Auro niſi addiderit flãma fulgorẽ uilitatẽ patitur purgamẽtis obſcuꝶ.Ita ꝗ nõ fue
rit miſeriaꝶ tẽtamẽtis excuſſus: iacet partiũ fœlicitatis: acſuæ uirtutis ignarus. Merito Salomõ hac uoce teſtat᷑
Qui tẽtatus in aliquo nõ ẽ: neſcit qualis ſit. Benedic ergo dũm tpe tribulatiõis: quẽ laudaſti tpe ſanitatis. Vte
re carmibus uocis ꝓpheticæ. Benedicã inꝗt dũm ĩ oĩ tpe: ſemp laus eius ĩ ore meo. Vox illa quoq; maximi Sa
lomonis ex tecõſtãti pconio depromat᷑: qua defectæ uires ĩgeti nutrimẽto lactãtur: & ĩ nouella talia reparatæ
cõſurgũt.Si bona ſuſcepimus de manu dni: quare autẽ mala no ſuſtineamus: Dns dedit: dns recepit:ut dño
uiſũẽ: ita factũ ẽ.ſit nomẽ dñi bñdictũ.Aduerſũ igit᷑ ſatiſq; cõtrariũ ẽ: pbatiõis tpe ĩ dĩũm murmurare:ꝗ aut

uitæ nr̃æ peſtiferã laudẽ erũnaꝶ iactatioòe uexat: ut liberet: aut iuſticia uẽtilat: ut coronet: ac uexatiõe mẽbrorũ

aut delictũ uapulat. aut iuſticia ꝓpbat᷑ utuicat. Nq; ut ad ſolamẽ paſſionũ tuaꝶ ꝓbatiõis antiquæ palmæ tu
um meritũ reuoluamus: iuſtiſſiſſimis utamur exẽplis. Quanꝗᷓ notũ ſit pſonaꝶ merita lõgis gradibus diſcre-
pare:nõ ẽ iniquũ:ſi hoĩs chriſtiani certamẽ uictricis iuſticiæ cõgreſſiõibus cõparemus. Mediocria ſũt quæ ui/
deris ĩ hoc mũdo pferre: ſi recẽſueris qd Iob familiaris dñi querit pmittẽte dno ſuſtinere. Iẽperauit deus: ut cõ
grueret atq; cõpeteret uiribus tuis. Primo ne potes ꝗ ĩparis es iuſticiæ titulus eſſe ſuccedentibus æqualis? Mi/
nus autẽ uiro iuſto ꝗᷓteris: ſed grauius a cæteris uulneraris. Illius ſũt magna: ſed nec minora ſũt tua. nãq; ipſe
magnus es: qui ſeqᷓris magnũ. Vnus hic fuit Iob patriarcha maieſtatis cultor ĩuictus: æqualitatis cẽſibus opu
lẽtus & diues: cuius illuſtriũ meritoꝶ pco extitit dñs:cũ inimicæ factiõis ĩſtrumẽta feralia laudis pᷣconio pᷣueni
ret. Animaduertiſti pueꝶ: meu Iob: quia non eſtei ſimilis quiſꝗᷓ in tertis: homo ſine querela: uerus dei cultor
abſtinens ſe ab omni opere malo: & permanens in innocentia ſua: & in ſimplicitate cordis. Igit᷑ cum exdiuino
pmiſſu hoſtilibus iaculis quateret: eũq; frequẽs latrõis ĩſinuatio truculẽta pulſaret. emergẽtes ictus patiẽtiæ
clypeo debellauit: malorũq; ĩgruẽtiũ ſiluã feralẽ ſagittis atq; crucibus plena obicibus iuſticiæ robuſtus occur
rit. Ille inimico turbineadẽptis opibus nõ ſentit aliquod dãnũ ꝗ lucru in danis inuenit: qui dominũ pectoris
ſinibus portabat incluſum. Ille cum ædificium concuſſis angeci uis repentina torqueret: in lapſum liberis
ſubductis orbat᷑: & ſide ſtabilis & ĩmobilis pdurabat. Cuius & ĩnoxia mẽbra atq; dno plena cũ beſtiaꝶ legio/

nibi
tatet
tii
tüͤf
el
ſide
b⸗
unt
ia⸗
iſt
tat
zol

ſic
neg

tut

lor⸗ nibus uerminarent: & plagatũ feſtis ictibus corpus: & uermiũ globus cuniculos cõfoſſæ carnis pnitioſus er
bi raret: ĩtra uulnera iuſtus ĩcolumis militabat: & quẽ peſtilẽtibus plagis rabies ĩfeſta carpebat: hoſtiles turbies
ui trãquillitate mẽtis ut cederẽt pferebat. Iuſtus uapulãdo uicit: inimicus cædẽdo defecit. Huic ſuoꝶ negat᷑ Fui/
8sa tiũ famuloꝶ:circa te tui fũgũtur ſeruilibus miniſtroꝶ. Te amici frequẽti acceſſu cõſolãtur & dolẽt: ut ſi natu
fla/ ra pmitteret: hoc onus tecũ portarẽt. Vnaẽ frater una ẽ animi uirtus: quæ nos ex huius uitæ tu rbinibus qua
at⸗ ſi de pelago eruẽs ĩ portũ trãqllitatis ĩducat. En dies ꝓnis lapſibus accelerat in occaſũ. ecce mdus ĩmudus ſor
mus dibus ſenectutis rotat᷑ ĩ lapſũ.ecce nos ſuffragio mortis uictores ſuſcipit cælũ. Cũcta nobis euadẽtibus pere-
ötra unt:& occaſu iã finitimo nõ reditura ſorbẽtur. Apud nos poſt perditũ mũdũ: poſt corporis mortẽ ſanata ſũt
en oĩa. lætabimur ĩcolumitate mẽbroꝶ: ubi uita nullo morbo uexabit᷑. Iõĩ te frater offſicia corporis ĩpedita pſtan
ote tiſſimus aĩus illuſtri ducatu ita gubernet & regat: ut hæc calamitas corporis ſit occaſio uotiua uirtutis. Non
otmi enĩ ẽ arbor ſolida nec robuſta niſi quæ aſſidui turbinis ĩcurſioe ſtipitibus cõcuſſis huc atq; illuc inclinata ten
iſ⸗ tat᷑:in qua ſæpe uẽtoꝶ turbinũ flamẽ ĩcurrat. Ipſis enĩ uexationibus coſtrĩgit: pᷣmit᷑: fiſſiſq; radicibus citius
ts/ roborat᷑. Ita nos mordacibus flagellis maloꝶ frequẽtiũ munimur extẽſi: corrigimur uerberati:cõſtrigimur cæ- .
V ſi:caremus ſqualloribus: dũ lõgis caſibus uẽtilamur. Ergo ĩter erubeſcẽtes: ĩmanibuſq; miſeriis affectos artus
lus: regnet cæleſti uigore robuſta atq; ĩcolumis uirtus:qua ferãtur cõtraria:& illa cõmoda quæ uocãtur aduerſa.
e, Inter ipſas anguſtias ſapiens adminiculo ſolaminis pari lætatur: & pubeſcit: & am bitioſa ratione amplia/
m tur & uiuit. Ignorat deniq; quæ patitur: qui memor eſt inuictæ uirtutis: qui ducatu rõnis plæroſq; comperit
al⸗ fuiſſe malis oppᷣſſos: & malo ſuo magiſtra rõne auctos atq; nutritos. Ergo tibi patẽt ſe olatia ronis: ut iã pro cõ/
didi modis habeat᷑ calamitas corporis: quæq; iacet totius corporis maſſa captiua. Sed ueniet te ĩcolumẽ redditura
tur quæq; tota ĩ te mẽbra ſũt occupata. Sed ligua ĩ laudes dni quotidiano nutriat᷑ argumẽto: copiã laudis ĩ regnis
cal cæleſtibus narratura. Dominus te medicina cæleſti confoueat: & ſub tali pondere inflexibili uirtute durare .
it permittat.
la ¶ Beati Hieronymi p̃ᷣſbyteri epiſtola hortatoria de perferẽdis obprobriis: quæ ĩ ꝗbuſdã exẽplaribus ad Oce

anũ ĩſcribit᷑: qua docet teſtimonio ſe cripturaꝶ beatos eſſe ꝗq uariis tẽtationibus cõprobãtur. Illos ĩfœlices ꝗq hu

3 manã laudẽ aucupãtur: ſed multo ĩ fœliciores ꝗ iuſtos uiros ſæculũ cõtẽnẽtes irridẽt illos cõſideratiõe ſaluato
i ris: ꝗ nobis tãta ſuſtinuit: ad tolerãtiã paſſionu ac detractionũ inuitans. H
ę Iuerſoꝶ obprobrii tribulatiões multiplices qbuſdã ĩſidiãtibus te ſuſtinere cognoui. Cuius rei cauſa
. nõ tãtũ ſi hæc refellas doleo: quãtuũ gratulor ſi libẽter excipias. In hoc enĩ nobis xpi oſtendit᷑ fides: ti/
x mor cernit: & manifeſtat᷑ mors:ſi obprobriis & tẽtatiõibus pro ſuo nos grataãter ſubiugemus nomie.
H Et hoc nobis nõ cõtrariũdebeat eſſe: ſed gratũ pro eo uel parua perpeti: ꝗq maiora pro noſtra ſanne ppeſſus ẽ:

pᷣſertĩ cũ ſciamus regnũ cæloꝶ nõ ſine uariis tẽtatiõibus adipiſci:ut ſcriptũ ẽ. Oportet nos ꝑ multas tribulati
ones ĩtroire ĩ regnũ dei. Si ergo p multas tribulatiões cæleſtis ꝗbuſdã regni aditus apit᷑: illis utiq; claudit: qui
nolũt ſuſtinere uel pauca. Oportet ergo nos diuerſa tẽtationũ genera & tribulationũ æquo aĩo ppeti: p quæ
nobis cæleſtis ianua ꝓmittit᷑ apiri. Beatus apoſtolus Iacobus nos hortat᷑ & docet quales in tribulatiõibus eſſe
debeamus: cũ dicit. Oẽ gaudiũ exiſtimate fratres mei: cũ ĩ tẽtationes uarias ĩcideritis.Vnde ſatis pᷣpoſterũ & cõ
trariũ ẽ nos ĩ huiuſmodi rebus mœ ſtitia aliqua fatigari:in ꝗbus gaudiũ potius iubemur habere ꝗᷓ luctum. Et
alibi idẽ apoſtolus dicit: Beatus uir ꝗ permanet ĩ tẽtatiõibus: qm cũ ꝓbatus fuerit accipiet coronã uitæ:quã re
promiſit deus diligẽtibus ſe. Vide ergo quãtũ homini tẽtatio ꝓſit: p quã beatitudinẽ cõſequit᷑ & coronã. Sed
illud ĩtelligẽdũ ẽ: cũ ita dicit: qm cũ ꝓbatus fuerit accipiet coronã uitæ: quã repromiſit deus diligẽtibus ſe. Illos
inqt ꝓbatos: & ab his deũ diligi: ꝗ ob noĩs eius cauſã tẽtatiõe pſtiterĩt: qeus merito corona ꝓmittit᷑: illos uero
reprobos & nullius uitæ pᷣmio dignos:quos nulla tẽtationũ cauſa uexarit. Quapropter & nos gaudere in tẽta
tiõibus & portare debemus: p quas & ꝓbati æternæ uitæ pᷣmio coronemur. Hoc etiã ipᷣe dũs ĩ euãgelio ſuo de
clarauit dicẽs. Beati eſtis cũ uos maledicẽt & pſequẽtur: & dicẽt oẽ malũ aduerſũ uos: ꝓprter iuſticiã: gaudete &
exultate: qm merces ueſtra copioſa ẽ in cælis. Quis ergo poſt huiuſmodi uocẽ tẽtari ſe nõ ſinat?: Quis abhomi
nibus pſequi ſe iuſticiæ cauſa nõ optet?: Quis non tribulari uellet! Quis ſe non maledici deſideret?ut mereat᷑
xp̃iuoce laudari:& cæleſti copioſaq; mercede munerari. Vtinã ob dni mei nomẽ: atq; iuſticiã cũcta ĩfidelium
turba me ꝑſequat᷑ & tribulet. Vtinã ĩ obprobriũ meũ ſtolidus hic mũdus exurgat tãtũ: ut ego merear a chri⸗/
ſto laudari: & ſuæ pollicitatiõis ſperare mercedẽ. Grata itaq; & deſiderãda tẽtatio ẽ: cuius pᷣmiũſ perat a ch ri/
ſto in cælo: nec maledictio grauis ẽ: quæ diuina laude mutatur. Suſtineamus ergo nos paululũ in hacuita ten
tari: ut æternam poſtmodũ poſſimus pro tẽporali capere tentatione mercedẽ. Hoominuũ quoq; obprobria de/
tractioneſq; patiẽter: & leuiter toleremus: ut domini laudibus digni eſſe poſſimus. Nã ſihumanam laudem
ꝗrimus diuinã amittimus. Quiſqs enĩ ab hoĩbus tatũ laudat᷑:culpat᷑ axpᷣo:ſicut ſcriptum ẽ. Ve uobis diuiti
bus qui conſolationẽ ueſtrã habetis. Ve uobis qui ſaturati eſtis: quia eſurietis. Ve uobis qui ridetis: & iocatis
nũc: quia lugebitis & flebitis. Ve cum benedixerint uobis oẽs homines. Vide ergo ꝗᷓ grauis & moleſta ſit hu/
mana laudatio: cui ita dominus comminatur⸗Homines enim animales atqꝙ terreni: non niſi quæ tempora⸗
lia & terrena ſunt diligunt: & quæ diligunt hæc laudare uidentur. De illis ſcriptũ ẽ. Oẽ animal dil igit ſimileſi
hiit,: & ſicomnis homo ſecundum genus ſuum laudat opes: epulas: & diuitias: & eos qui præcioſis & mollibus
Clxxix .

gloriant᷑ ĩ ueſtibus: quæ oĩa lex ſancta ꝓhibet atq; cõdẽnat. Eos uero q dilectiõe & timore dñi cogẽte: abiiciũt

hæc oĩa: & ſcõs ſecũdũ legis ordinẽ ſe exhibẽt:irridẽt atq; ſubſanãt:ĩ fœlices atq; miſeri ſuoꝶ malorũ nimieta/

tecæcati: qbus nõ ſufſicit ꝙ ꝓpria nolut lugere peccata: adhucĩſuꝑ eos ꝗ lugere uidẽtur irridẽt:& ĩ ſubſãnatio
ne habẽt: quos debuerãt imitari. Sed ueniet tẽpus: ut eoꝶ riſus uertat᷑ in luctũ: ꝗbus nũcnĩ plãctus ẽ riſus: &
ut ſe fuiſſe diuites lugeãt ꝗ nũc xpᷣi paupibus ĩprudẽter inſultãt. De qbus ſcriptura dicit. Iũc ſtabũt iuſti ĩ ma
acõſtãtia aduerſus eos ꝗ ſe anguſtiauerũt: & ꝗ abſtulerũt labores eoꝶ. Vidẽtes turbabũtur timore hornibi/
i: & ſubitatiõeĩſ peratæ lucis dicẽt intra ſe pœnitẽtiã agẽtes: & præ anguſtia ſpus gemẽtes. Hi ſunt quos aliqũ
habuimus in deriſũ: & ĩ ſimilitudinẽ ĩproperii. Nos ĩſẽſati uitã illoꝶ æſtimabamus ĩſania:& finẽ eoꝶ ſine ho
nore. Quomõ ergo nũccõputati ſũt ĩter filios dei: & ĩter ſcõs ſors illoꝶ ẽ Ergo nos errauimus a uia ueritatis: &
iuſticiæ lumẽ néLuct nobis: & ſol nõ ẽ ortus nobis. Laſſati ſumus ĩ iniqtatis uia & pditiõis:& ambulauimus
ĩ ſolitudies difficiles: uiã autẽ dñi ignorauimus. Quid ꝓfuit nobis ſuꝑbia: aut qd diuitiarũ iactatio cõtulit no
bis trãſierũt oĩa iſta tanꝗᷓ umbra. O ſi hæc nũc glorioſi & diuites lugerẽt: & ꝗ alios irridẽt:dũ tẽpus ẽ: & ipſi ſe
Herẽt: & nõ neceſſe haberẽt eo tẽpore gemere:quo nullus iã gemitus fletuſq; ꝓficiet. Cuius tẽporis iudiciuũ bea
tus apoſtolus lacobus cerni᷑ memorare: dũ diuites ut ĩ pſẽti ſe lugeãt: hortat᷑ & cõmonet dicẽs. Agite nũc diui
tes: plorate ululãtes ĩ miſeris quæ adueniẽt uobis. Diuitiæ ueſtræ putrefactæ ſũt: & ueſtimẽta ueſtra a tineis
comeſta ſũt. Aurũ & argẽtũ ueſtrũ eruginauit: & erugo eoꝶ in teſtimoniũ uobis erit: & m anducabit carnes ue
ſtras ſicut ignis. Epulati eſtis: & i luxunis nutriſtis corda ueſtra in die occiſiõis. Sciebat enĩ ꝙ ꝗſqs ſe in pᷣſẽti tẽ
pore fleſſet: ĩ futuro nõ fleret. Hoc & ipſe dñũs dicit. Beati q lugẽt: qm ipſi cõſolabũtur. Qui lugẽt inꝗt hoc tpe:
ipſi poſtmodũcoſolabũtur a xpo. Ridẽtibus uero dr. Ve uobis ꝗ ridetis nũc: ꝗa lugebitis. Sed nequis putet:
dis generaliteroĩbus ridẽtibus cõminet᷑: cũ alibi dicat ſcriptura. Vir autẽ ſapiens tacitus ridebit. Eſt ergo ſine
crimine riſus: & riſus ĩ crimĩe. Sapiẽtis riſus nihil ĩ ſe criminis habet. Ille uero indignus ẽ ꝗ ſãctos: & eos ꝗq ſe
deo exhibẽt irridet: de quo dictũ eſſe puto. Qui irridet inopẽ: ad iracũdiã ꝓuocat eũ q fecit illũ. Sed quis ẽ iſte
inops:cuius ſi ubſãnatiõis cauſa dñs ꝓuocat᷑ ad irã: niſi ille qhumanas terrenaſq; opes iccirco cõtempſit:ut illi
placeret aupen difficile opulẽs placere potuiſſet? Merito illis iraſcit᷑ ds: ꝗ ꝓpter ſe pauperẽ factũ irridere nõ
metuũt. Irridebãt enĩ ſcribæ & phariſæi xpᷣm:qa diuitias cõtẽpſit: ſicut ſcriptũ ẽ. Hæc audiẽtes ſcribæ & phari
ſæi: q erãt auari irridebãt eũ. Habemus & nos entbasthabemus etiã phariſæos: ꝗq nũc diſcipulos xpᷣi ſpernẽtes
diuitias irridẽt: ſicut illi irriſere dĩũm ac magiſtrũ. Sed dicẽdũ ẽ eis:ꝙ tũc tẽporis dictũ ẽ illis. Vos eſtis qui iuſti

ficatis uos corã hoĩbus. quod enĩ hoĩbus altũ ẽ: abominatio ẽ apud deũ. Nõ oportet ergo nos quorũdã riſu &

ſubſãnatiõe terreri:cũ etiã ipſũ dñm atalibus nõ ignoremus irriſu. ſed exultare potius & gaudere debemus: ſi
& nos illa oĩa quæ & dñs noſter ante ptulit: pferamus: recepturi etiã pro ipſa ſubſãnatiõe mercedẽ. qa nihil eſt

qũd nobis pro xp̃i noĩe ſine pᷣmio nrogen Vide ergo ꝗᷓ beati ſint atq; fœlices: quibus etiã incipiẽtiũ riſus profi

cit ad ſalutẽ. Ita eteni dñs diligẽtes ſe diligit: ita ſe timẽtes honorat: ut nec irrideri eos gratuito ſinat: quibus &
pro ſubſãnatiòe retribuit ultionẽ. Hæcigit ſapiẽs ſcãq; aĩa uide:ne inſipiẽtiũ & ĩfideliũ fabulis terrearis: quo

minus ea: quæ ſũt legis: facias. Neq; enĩ de gehẽnæ ignibus nos hominũ fabulæ poterut liberare uel riſus: ſed

xpᷣi timor atq; iuſticia. Nolo te nec in hac parte confundi:ſi tibi pro chriſti noĩe uel opere a perituris & uanis
hoĩbus deroget᷑: quibus & interitum fœlicitas p̃ſtat. Sed gaude potius & lætare: ſciens tibi repoſitã etiã pro
ipſa derogatione mercedẽ. Nã ſatis iniquũ & ĩpiũẽ: ſi tu tibi pro eius noĩe nec detrahi patiaris: qui propter te
tãta perpeſſus ẽ.ꝗqᷓ uero graueẽ pro dno nõ ſuſtinere oĩa quæ aduenerit in hac uita: ſiue dãna: ſiue derogatio/

nes: ſi uſpitiões: detractiões: uel cætera:quãdo ille cũ deus & dei filius eſſet: pro tua ſalute obprobria hominum

iniuriaſq; ſuſtinuit: Valde ab eo alienus ẽ:qui nec detractiones ſaltẽ ſuſtinere contentus ẽ. Nã quõ eũ amare
dicimus: ſi pro eo nihil ſuſtinere parati ſumus? Quod ſi in nobis ẽ ipſius uera dilectio: ꝗcũq; pro eius nomi/
ne quãuis grauia irrogentur: exiguacẽſemus: & dicimus. Parua ſunt iſta: quæ patimur: maiora ille pro uita no
ſtra pertulit. Nihil nobis dignũ pro eius noĩe irrogat᷑. Quod ſi ſententiæ ipſius memores ſumus: ĩ telligimus.
Ait eni. Nõẽ diſcipulus ſup magiſtrũ: nec ſeruus ſupdñm ſuũ. Si patrẽfamilias belzebub uocauerũt: quan/
to magis domeſticos eius: Et nos ergo diſcipuli ſi domeſtici chriſti ſumus: debemus obprobria detractiõeſq;
amplecti: ſuſtinere libẽter: & æquo animo ea oĩa ferre: quæ pro nobis & dominus ptulit noſter. Qui uero hæc
ſuſtinere non uult:nec diſcipulum eius ſe depromat eſſe: nec ſeruum: nec filium: nec domeſticum. Ille enĩ in
nocens: ĩmaculatus: ĩtactus: in quo nulla potuit peccati macula repiri: de quo ꝓpheta p̃dixerat. Qui peccatũ
nõ fecit. necdolus ĩuentus ẽ ĩ ore eius ꝓ nobis ſacrilegis & peccatoribus: & æterno ſupplicio maãcipatis: tanꝗᷓ
atrociſſimus reus ab iniqs iudicio ſiſtitur: flagellis cædit: ſputaminibus irritat᷑: & nos ꝓpter eũ cõfundimur &
erubeſcimus:ꝗ ꝓpter nos tãta ppeſſus ẽ. Ille eni ꝓ ſalute nr̃a dorſũ uerberibus: ſputaminibus faciẽ: maxillas
palmis nõ cõfudit᷑ parare: & nos ꝓ eo leue etiã cofũdimur audire cõuitiũ. Qua de re gaudeamus potius & læ/
temur: ſi p tã magnis eius: & ꝓ nia ſalute paſſisibus: uel parua ſuſtineamus. Cæteꝶ quæ ſpes nobis ẽ: ſi ob eũ
audire blaſfemiã: aut ſuſtinere cofũdimur: qnr̃i cauſa de cælis deſcẽditad terras? & ut nos exaltaret hũiliauit
ſe. & cũ ĩmortalis eſſet: mori cõtẽtus ẽ. ut nos de æterno mortis laqꝗᷓo liberaret. Coronatus ẽ ſpinis: ut nos ꝗ an
te ſpinei & ĩfructuoſi ſteteramus:fructũ bonæ arboris apportaremus. Felle & aceto potatus ẽ: ut ĩ nobis iã nec
fellis amaritudo: nec aceti eſſet aſperitas. Filius hominis factus ẽ:ut nos filios dei faceret. Vide ergo ſi pro iſto

eta/

atio .

:&
m
bi⸗
gi
ho
nus

tno
liſe

diui
neis
e
tite
pe:
tig
lie
gle
iſle
lli

no

cõfundi debemus aliqd ſuſtinere. Vere illa ẽ aĩa fœlix & angelis æquãda: quæ pro noie & ope xp̃i tãta: quãta
pro nobis ille ſuſtinuit: uoluerit ſuſtinere. Cæterũ grãde piculũ ẽiuſticiæ: eius erubeſcere exẽplo uiuere:q no/

ſtrã iniuſticiã nõ erubuit ſuſtinere. Deĩde ſi æquo aio pſtamus:idipſũ quo nohis ꝗs detrahere uidet᷑ iniuſte.

laudari nos potius qꝗᷓ accuſari probamus. Nã qd aliud faciũt: cũ uera de ſanctis dicũt:niſi ut ea dicãt quæ faci
mus :ieiunos:abſtinẽtes:ſobrios: ꝗq iã delitiis nõ delectamur & epulis: q diuitias ſpernimus: & pcioſis nõ glo/

riamur in ueſtibus: ꝗ auri cupiditate minime captiuamur: ꝗ nõ adipiſcimur: argẽtu: & qᷓcũq; humana uani/

tas uidet᷑ amplecti cõtẽnimus. Nullus hiccõfuſionis ẽ locus: nullus uerecũdiæ aditus. Illi magls erubeſcere de
bẽtatq; cõfũdi:q ea quæ ſãctis diſplicẽt cõcupiſcũt. Erubeſcãt igit᷑ ebrioſi:uoraces:iniuſti: raptores:adulteri:&
qcũq; ſuis gloriãtur ĩ malis:quos gehẽnæ ignis expectat: & qbus ſupplicia p̃parãtur æterna. Facientes aũt dñi
uolũtatẽ cõfũdi nõ debẽt:ĩ ꝗbus nulla cõfuſiõis ſũt opa.Oꝗᷓ ĩdignũ ẽ atq; ppoſterũ:ut iuſti cõfũdãtur ĩ bonis
& peccatores glorient᷑ ĩ malis. Videat ergo aĩa deo deuota: ne ĩſipiẽtiũ riſus eã: aut ſtultoꝶ hoĩum uaniſſimus
ſᷣmo confundat: & a ſuo ppoſito retrahat:ĩ quo magis p dies ſingulos ꝓficere debet ĩ melius. Videat ne qs a ti

more xpi ſe reuocet: ne qs ab eius dilectiòe diuellat:pp quẽ oẽm ſæculi gloriã: põpãq; cõtẽpſit:cui nihil dignũ

pnĩæ cõparauit:quẽ parẽtibus filii:quẽ liberis pr̃es:quẽ cõiugis pᷣferũt cõtinẽtes. Creſcat ĩ nobis quotidie amor

xpi: creſcat fides: qamagna nos pro dei amore merces expectat: tãtũ ne ab eius cultura: uel ope ſemel deuota
mmss ſe retrahat: ne ei dicat᷑. Habeo aduerſũ te pauca: ꝙ charitatẽ priorẽ reliqſti. Vnde certũẽ nõ hoĩbus place/

ri: ſed xpo: nec humanã laudem ꝗri debere: ſed diuinã. Quid nobis pdeſt: ſi illi nos laudẽt: quibus placere pec
catũ ẽ? Quid ue obeſt:ſi uituperẽt ii quoꝶ nõ plus uitupatio ꝓd eſt:ꝗᷓ obeſt laudatio! Audiamus magis quid

ille uas electiõis doctor gẽtiũ dicat: & quo nos ne hoĩbus placere uellemus: hortet᷑ exẽplo. Si hoĩbus ĩquit pla

cere uellẽ: xpᷣi puus nõ eſſem. Vnde nulli dubiũ ẽ eos xpo ſᷣuire nõ poſſe:qui hoĩbus optãt potius ꝗᷓ xp̃o place

re. Cõtẽti ergo ĩterim ſimus hoĩbus diſplicere tãtũ: ut xpᷣo placeamus: nec eoꝶ laudibus delectemur: qui non

alios ꝗᷓ ſibi ſimiles laudãt. Nos potius laudẽt ꝓphetæ & apoſtoli: laudet in euãgelio ſuo xp̃s. Tũc erimus uere
fœlices:ſi a talibus laudari digni erimus. Oĩum enĩ hoꝶ uoce laudabimur:ſi ꝗcũq; dñs ꝑ apoſtolos uel ꝓphe-/
tas uidet᷑ pcepiſſe puauerimus. Nos igit᷑ detrahẽtibus cũctis & uitupantibus uniuerſis ſimus ſobrii: ſacti: hu
miles: & pudici: & deũ ſemp fideli corde p̃cemur: ut ipſe ſempꝑ ĩ nra mẽte ſit: & lex eius nio ſempꝑ in pectore: ut

poſſimus ꝓphetica loq uoce: pro eo utme diligerẽt: detrahebãt mihi: ego autẽ orabã pro eis. Et alibi. Humilia
ui ĩieiunio aſam meã:& factũ ẽ mihi ĩ obprobriũ:Et poſui ueſtimẽtũ meũ ciliciũ:& factus ſũ illis in parabolã

Et iterũ. Genua mea ĩfirmata ſũt ieiunio: & ĩfirmata ẽ caro mea ꝓpter oleũ.Et ego factus ſũ obprobriũ illis.ui
derũt me & mouerũt capita ſua. Adiuua medñe deus meus. Vides ergo oẽs ꝓphetas & ſactos: ꝓpter hoc ſemꝑ
hoĩum ſubſãnatiões ptuliſſe. ꝗq deo uellent fideliter ſuire. Hoc & apoſtolus ait. Fidelis ſmo: in hoc enĩ labora
mus & maledicimur: qa ſperamus ĩ deũ uiuũ: ꝗ ẽ ſaluator oĩum maxie fideliũ. Quid plura? niſi ut ſæpe iã di

ximus:curſũ quẽ ĩ timore dei cœpimus cõſumemus. Simus cæteris in amore dei formã cuſtodiẽtes: ne quis

ĩnobis aliquid ſcurrilitatis rephẽdat:aut uanitatis: ſed magis quicquid eſt grauitatis & modeſtiæ: quia xp̃iani

uita oĩbus ĩ ſpeculo poſita ẽ. Qui etiã ſi ꝗppiã titubauerit iã cecidiſſe iactat᷑: & amplius etiã dicit᷑ ꝗ uidet᷑. Si

mus ergo ſapiẽtes: graues:qeti:nunꝗᷓ uanitatẽ: nunꝗᷓ opa hominũ lingua nia loquat᷑: ſed ſine ĩtermiſſione le
gẽ dei ueſtri mediter. Tũc ſiqs ſteterit ſuæ ſalutis inimicus: q ſubſãnet & detrahat & derideat:hæc nõ ſolũ nõ
metuamus:ſed potius gaudeamus: & hĩc nos aliquatenus cõſolemur ſi mereamur odio magis ſæculi uiuere
xpᷣi. Caueamus quoq; ambulare indecẽter & ĩ quiete: ſicut & ſãctus apoſtolus monet dicens. Rogo autẽ uos
ut ſubtrahatis uos ab oĩ fratre ambulãte ĩordinate: & nõ ſecũdũ traditionẽ quã acceperut a nobis cũ hæc a no

bies oĩa oĩno nr̃a uirtute fuerit cuſtodita:qcũq; pu tauerit derogãdus nobis ꝓpheticæ ſimus ſẽtẽtiæ memores:

quã dns ſui noĩs cauſa tribulãtes hortat dicẽs. Et tu fili hoĩs ne timueris eos:neq; paueas a facie eoꝝꝶ:qm ĩſa

niẽt & cõueniẽt aduerſus te. In gyro & ĩ medio ſcorpionũ tu habitas: uerba eoꝶ ne timueris: & a facie eoꝶ ne pa

ueas. Et alibi dicit. Audite me qui noſtis iudiciũ populus meus:ĩ quoꝶ corde lex mea ẽ. Nolite timere obp ro/
bria hominũ:& blaſfemias eoꝶ ne metuatis: quia ſicut ueſtimẽtũ ita p tẽpus deſiciẽt: & ut lanã comedet eos ti
nea. Iuſticia aũt mea ĩ æternũ manet. Saluta re uero meũ ĩ ſæculũ ſæculi.Seruãdũ præ oĩbus:ne alterius lau/

dẽ uelimus ſeruare ꝗᷓ xpi: ut & nos cũ ppheta poſſimus dicere. Apud te laus mihii eccleſia magna. Et iterum.

Tanꝗᷓ pdigiũ factus ſũ multis: & tu adiutor fortis. Et iteꝶ. Maledicẽt illi: & tu benedices. Qui ĩſi urgüti me cõ
fũdant᷑.puus aũt tuus lætabit᷑ ĩ te. Hæc ad cõſolationẽ:ĩ dei timore:deuotis mẽtibus: put ĩgenii tenuitas po/
tuit: ꝓſecutus ſũ breuiter. Nũc ſupeſt: ut aliquid amplius faciat mẽs deuota: ꝗᷓ nra paruitas ſufficit admone-
re. Salutate oẽs qui diligũt dum noſtrũ Ieſũ chriſtũ: cui cũ patre oĩpotẽte ſit laus uirtus & gloria cũ ſy piritu ſan
cto & nũc & ſemper & in oĩa ſæcula ſæculoꝶ Amen.
Tractatus.xiii.tertiæ partis principalis: in quo funebres epiſtolæ & epitaphia defũctoꝶ inſi erunt᷑: quibus
& eoꝶ uita laudatur: & ſuperſtites conſolant᷑. 8

Beati Hieronymi p̃ſbyteri epitaphiũ Nepotiani pſbyteri ad Heliodorum epiſcopũ:ĩ- quo illius uita ante

& poſt ſacerdotiũ religioq; deſcribit᷑: de uiciſſitudine quoq; reꝶ humanaꝶ: de repentino & infœlici principũ

exitu: de calamitate tẽpoꝶ: clade exercituum romanoꝶ: & uaſtatiõe puinciaꝶ: quaſi tragicus ſermo perſcribit᷑

& ad extremum Heliodorus epiſcopus Nepotiani auunculus conſolatur.

cClxxx.

.

*

Ranges materias ĩgenia parua nõ ſufſerũt: & ĩ ip̃oconatu ultra uires auſa ſuccũbũt. ꝗtoq; magis fue⸗
2 rit: quod dicẽdũẽ: tãto magis obruit᷑: ꝗ magnitudinẽ reꝶ nõ põt explicare. Nepotianus meus: tuus:
nrimmo xpᷣi: & qa xpi iccirco plus noſter: reliqt ſenes: & deſiderii ſui iaculo uulneratos ĩ tolerabili do
lore cõfecit. quẽ hæredẽ putauimus: funus tenemus. Cui iã meũ ſudabit ĩgeniũ? Cui litterulæ placere geſtiẽt:
Vbiẽ ille? Xa1οοα 11 noſter: & cygneo canore uoxdulcior: Stupet animus: manus tremit: caligãt oculi: & Iĩ
gua balbutit. qcqd dixero: qa ille no audit: mutũ uider ſtilus ipſe quaſi ſẽtiẽs: & cæra ſubtriſtior: uel rubigine
vel ſitu obducit. quotiẽſcũq; nitor ĩter uerba prorumpe: & ſup tumulũ eius epitaphii huius flores ſpargere:

totiẽs ĩplẽtur oculi: & renouato dolore totus ĩ funere ſũ. Monis quõdã fuit: ut ſupra cadauera defũctoꝶ ĩ co/
cione pro roſtris laudes liberi dicerẽt: & ĩſtar lugubriũ carminũ ad fletus & gemitus audiẽtiũ pectora cõcitarẽt
En reꝶ in nobis ordo mutatus ẽ: & ĩ calamitatẽ noſtrã pdidit ſua iura natura. quod exhibere ſenibus iuuenis
debuit: hoc iuueni exhibemus ſenes. Quid igit᷑ facia? iũgã tecũ lachrymas Sed apoſtolus phibet:chriſtiano
rũ mortuos dormiẽtes uocãs. Et ds in euãgelio. Nõ ẽ inquit mortua puella: ſed dormit. Lazarus quoq; quia

dormierat:ſuſcitatus ẽ: læter & Hauden: raptus ẽ: ne malitia mẽtẽ eius mutaret: qa placuerat deo aĩa illius.

Sed ĩuito & repugnati ꝑ genas lachrymæ flùut: & ĩter pᷣcepta uirtutũ reſurrectioniſq; ſpẽ credulã mẽtẽ deſide
rii frãgit affectus. OQmors quæ fratres diuidis: & amore ſociatos crudelis ac dura diſſocias. Adduxit urẽtẽ uẽtũ
dũs de deſto aſcẽdẽtẽ.ꝗ ſiccauit uenas tuas:& deſolauit fõtẽ tuũ. Deuoraſti ꝗdẽ Ionã: ſed & ĩ utero tuo uiuus
fuit. portaſti quaſi mortuũ: ut tẽpeſtas mũdi cõquieſceret: & niniue nia illius pᷣconio ſaluaret᷑ .ille te uicit: ille

te iugulauit: fugitiuus ꝓpheta ꝗqreliꝗt domũ ſua: dimiſit hæreditatẽ ſuã:dedit dilectã aſam ſuã in manibus

ꝗrẽtiũ eã: ꝗq per Oſee quõdã tibi rigidus minabat᷑. Ero mors tua o mors: ero morſus tuus ĩferne.illius morte tu
mortua es: illius morte nos uiuimus. deuoraſti: & deuorata es. Dũq; aſſumpti corporis ſollicitaris illecebra: è&
auidis faucibus p̃dã putas: ĩteriora tua adũco dẽte cõfoſſa ſũt. Gratias tibi xpᷣe ſaluator tua agimus creatura:
tã potẽtẽ aduerſariũ noſtrũ:dũ occideris: occidiſti. Quis ante te mifior hoĩe:q æternæ mortis terrore ꝓſtratus

uiuẽdi ſenſũ ad hoc tãtũ accepat: ut piret. Regnauit enĩ mors ab Adã uſ. q; ad Moyſẽ etiã ſup eos:ꝗ nõ pecca

uerũt ĩ ſimilitudinẽ pᷣuaricatiõis Adæ. Si Abrahã: Iſaac: & Iacob in ĩferno: ꝗs in cæloꝶ regno Si amici tui ſub

pœna offedẽtis Adã: & ꝗ nõ peccauerat alienis peccatis tenebãtur obnoxii: qd de his credẽdũ ẽ:q dixerũt in cor
dibus ſuis: nõ ẽ deus?ꝗ corrupti & abominabiles facti ſũtin uolũtatibus ſuis: ꝗ declinauerũt ſimul: iutiles fa/
cti ſũt: nõ ẽ q faciat bonũ:nõ ẽ uſq; ad unũ. Quod ſi Lazarus uidet᷑ in ſinu Abrahæ locoq; refrigerii: qd ſimile

ĩfernus & regna cæloꝶ? Ante Apᷣm Abrahã apud ĩferos: poſt Apᷣm latro in paradiſo: & iccirco in reſurrectione

eius multa dormiẽtiũ corpora ſurrexerũt: uiaſq; ſũt in cæleſti hieruſalẽ. Tucq; cõpletũ ẽ illud elogiũ:S urge ꝗ

dormis: & eleuare: & illumĩabit te xp̃s.Ioãnes baptiſta ĩ heremo pſonat. Pœnitẽtiã agite. appropĩ quabit eni

regnũ cæloꝶ. a diebus Ioãnis baptiſtæ regnũ cæloꝶ uim paſſũ ẽ: & uiolẽti diripiut illud. Flamea illa romphea
cuſtos paradiſi: & pᷣſidẽtia foribus cherubin: xpᷣi reſticta & refata ſũt ſãguine. Nec miꝶ hoc nobis ĩ reſurrectio
ne ꝓmitti:cũ oẽs ꝗ ĩ carne:nõ ſecũdũ carnẽ uiuimus: municipatũ habeamus ĩ cæ lo: & hicadhuc poſitis d icat᷑
terra. Regnũ dei ĩtra uos ẽ. Adde qd ante reſurrectionẽ xpᷣ: notus tãtũ in iudæa erat deus: in Iſrael magnum
nomẽ eius: & ipſi ꝗq nouerat eũ: tn ad ĩferos trahebãtur: ubi tũc totius orbis hoĩes ab India uſ. q; ad Britãniã: a
rigida ſeptẽtrionis plaga:uſq; ad feruores atlantici oceani: tam innumerabiles populi: & multarum gentium
multitudines.
uã uariæ linguis habitu tam ueſtis & armis. J
Piſciũ ritu:& locuſtaꝶ:& uelut muſcæ: & culices cõterebant᷑.Abſq; notitia etenĩ ſui creatoris oĩs hõ pecus eſt.

Nũc uero paſſionẽ xpᷣi: & reſurrectionẽ eius cũctaꝶ gẽtiũ uoces: & litteræ ſonãt. taceo de hebræis: græcis: & lati
nis: ꝗᷓs natiões fidei ſuæ ĩ crucis titulo dns dedicauit. Immortalẽ anima: & poſt diſſolutionẽ corporis ſubſiſten
tẽ & Pythagoras ſõniauit. Democritus nõ credidit: ĩ cõſolationẽ dãnatiõis ſuæ Socrates diſputauit in carcere.

Indus:pſa:gotthus:ægyptius philoſophã tur. Beſſoꝶ feritas: & pellitoꝶ turba populoꝶ: q mortuoꝶ quondã

iferis hoĩes ĩmolabãt: ſtridorẽ ſuũ ĩ dulce crucis fregerut melos: & totius mudi una uox xp̃s ẽ. Quid agimus
aĩa? quo nos uertimus: ꝗd primũ aſſumimus? qd tacemus? Exciderũt ne tibi pcepta rethorum & occupata llu
ctu oppᷣſſa lachrymis pᷣpedita ſingultibus: dicẽdi ordinẽ nõ tenes? Vbi illud ab ĩfantia ſtudiũ litteraꝶ: & Ana-/,ſ
agota-a Telamonis ſemper laudata ſententia? Sciebam me genuiſſe mortalem: legimus Crantorem: cuuus
uolumen ad fouendum dolorem ſuum ſecutus eſt Cicero. Platonis: Diogenis: Clitomachi: Carneadis: Poſſi/
donii ad ſedandos luctus opuſcula percurrimus: qui diuerſis ætatibus diuerſorum lamẽta: uel libris: uel epi

ſtolis minuere ſunt conati: ut etiam ſi noſtrum areret ingenium: de illorum poſſet fontibus irrigari. propo
nũt innumerabiles uiros: & maxime Periclen & Xenophontem Socraticũ: quoꝶ alter amiſſis duobus filiis co
ronatus in cõcione diſſeruit. Alter cũ ſacrificãs filium in bello audiſſet occiſũ:depoſuiſſe coronã dicit᷑: & eadẽ

capiti repoſuiſſe. eſt fortiter in acie dimicãtẽ repperitcõcidiſſe. Quid memorẽ romanos duces? quoꝶ uir/

tutibus ꝗᷓſi ꝗqbuſdã ſtellis latinæ micãt hiſtoriæ: Puluillus capitoliu dedicãs mortuũ ut nũciabat᷑: filiũ ſubito
ſe iuſſit abſente ſepeliri. L. Paulus ſeptẽ diebus: inter duoꝶ exeqas filioꝶ triuphãs urbẽ ingreſſus ẽ. Prætermit
to Maximos Catones: Caios: Piſones: Brutos: Scæuolas: Metellos: Scauros: Marios: Craſſos: Marcellos: atq;

Aufidos:quorum non minor in luctu ꝗᷓ in bellis uirtus fuit: & quoꝶ orbitates in conſolationis libro Tullius
explicauit:

explicauit: ne uidear potius aliena ꝗᷓ noſtra ꝗᷓſiſſe: qñ & hæcin ſigillationẽ noſtri breuiter dicta ſũt: ſi nõ pot
fides qd exhibuit ĩfidelitas. Igit᷑ ad nr̃a ueniamus. Nõ plãgã cũ Iacob: & Dauid filios in lege moriẽtes: ſed cũ

xpᷣo ĩ euãgelio ſuſcipiã reſurgẽtes. Iudæoꝶ luctus xpᷣianoꝶ gladiũ ẽ:ad ueſperũ demorabit᷑ fletus:& ad matu
tinũ læticia. Noxpceſſit: dies aũt appropiquauit. Vnde & Moyſes moriens plangir᷑. Ieſus abſq; funere & la
chrymis in nocte ſepelit. Quicqd de ſcripturis ſuꝑ lamẽtatiões dici põt: ĩ eo libro quo Paulã Romæ cõſolati

ſumus: breuiter explicauimus. Nũc nobis ꝑ aliã ſemitã ad eũdẽ locũ pueniẽdũẽ: ne uideamur pᷣterita & abo/

lita quõdã ueſtigia calcare. Scimus qdẽ Nepotianũ eſſe cũ xp̃o: & ſãctorũmixtũchoris: qd hienobiſcũ emi/
nus rimabat in terris: & æſtimatione qꝗᷓrebat: ibi uidẽtẽ cõminus dicere. ſicut audiuimus: ſic & uidimus: ĩ ciui
tate dni uirtutũ: in ciuitate dei nr̃i: ſed deſideriũ abſẽtiæ eius ferre nõ poſſumus: nõ illius: ſed noſtrã uicẽ dolẽ
tes: quãto ille fœlicior: tato amplius nos ĩ dolore ꝙ tali caremus bono. Flebãt & ſorores Lazarũ: quẽ reſurre/
cturũ nouerant. Et ut uerus hoĩs expᷣmeturaffectus: ipſe ſaluator plorauit:quẽ ſuſcitaturus erat.Apoſtolus
quoq; eius ꝗ dixit: Cupio diſſolui & eſſe cũ xp̃o. Et alibi. Mihi uiuere xpᷣs eſt: & mori lucrum gr̃as agit: ꝙ Epa
phras de morte ſibi uicinia redditus ſit:ne hret triſtitiã ſup triſtitiã: nõ ĩcredulitatis motu: ſed deſiderio chari
tatis:ꝗᷓto magis tu & auũculus: & ep̃s:hoc ẽ & in carne & in ſpũ pr᷑:doles abeſſe uiſcera tua: & ꝗſi a te diuiſa ſu

ſpiras! Sed obſecro ut modũ adhibeas in dolore:memor illius ſentẽtiæ: ne qd nimis: obligato q; parũper uul

nere audias laudes eius: cuius ſemp uirtute lætatus es. Nec doleas ꝙ talẽ amißis: ſed gaudeas ꝙ; talẽ habueris.
Et ſicut hi qĩ breui tabella terraꝶ ſitus pĩgũt: ita ĩ paruo iſto uolumĩe cernas adũbrata nõ expᷣſſa ſigna uirtu/
tũ: ſuſcipiaſq; a nobis nõ uires ſed uolũtatẽ. Præcepta ſũt rhetorũ: ut maiores eius:q laudãdus ẽ: & eoꝶ geſta
altius repetant.ſicq; ad ipſũ ꝑ gradus ſᷣmo pueniat: ꝙ uidelicet auitis paterniſq; uirtutibus illuſtrior fiat: &
aut nõ degnaſſe a bonis aut mediocres ipſe ornaſſe uideat᷑. Ego carnis bona: quæ ſemꝑ & ipſe cõtẽpſit: in ani
mæ laudibus nõ reqra. Nec me iactabo de gne: & de alienis bonis: cũ Abrahã & Iſaac ſcti uiri Iſmaelẽ & Eſau
pctõres genuerit: & e regione Ieptæ in catalogo iuſtoꝶ apoſtoli uoce numeratus: de meretrice ſit natus. Aĩa ĩ
quit quæ peccauerit ip̃a moriet᷑. Ergo & que nõ peccauerit: ip̃a uiuet. Nec uirtutes: necuitia parẽtũ liberis im
putant᷑.ab eo tẽpore cẽſemur ex quo ĩ xpᷣo renaſcimur. Paulus pſecutor eccleſiæ: & mane lupus rapax Benia/
min:ad ueſperã diuidit eſcã: Ananiæ oui ſubmittẽs caput. Igit᷑ & Nepotianus ni ꝗᷓſi ĩfãtulus uagiẽs: & rudis

puer:ſubito nobis de Iordane naſcit᷑. Alius forſitã ſcriberet:ꝙ ob ſalutẽ illius oriẽtem heremũq; dimiſeris: &

mechariſſimũ ſodalẽ tuũ redeũdi ſi pe lactaueris. ut pᷣmũ ſi fieri poſſet ſororẽ cũ paruulo uidua:deĩde ſi cõſili
umilla reſpuerit: ſaltẽ nepotẽ dulciſſimũ cõſeruares. Hic ẽ enĩ ille de quo tibi quõdã uaticinatus ſũ:licet par-
uulus ex collo pẽdeat nepos. Referet inꝗᷓ alius: ꝙ ĩ palatii militia ſub clamyde & cãdẽti lino corpus eius ciſicio

tritũ ſit. ꝙ ſtãs añ ſæculi ptãtes lurida ieiuniis ora portauerit: ꝙ adhuc ſub alterius ĩdumẽtis alteri militauerit

& ad hoc habuerit cingulũ:ut uiduis: pupillis: oppᷣſſis: miſis ſubueniret. Mihi nõ placẽt dilatiões iſtæ imper/
fectæ ſᷣuitutis dei: & Cẽturionẽ Corneliũ ut lego iuſtũ: ſtatĩ audio baptizatũ. Verũtũ uelut ĩcunabula qᷓdam
naſcẽtis fidei cõprobemus: ut ꝗ ſub alienis ſignis deuotus miles fuit: donãdus laurea ſit: poſtꝗᷓ ſuo regi cœpe
rit militare. Balteo poſito hĩtuq; mutato: ꝗcqd caſtrẽſis peculii fuit: ĩ paupes erogauit. Legerat eni. Qui uult
pfectus eſſe: uẽdat oĩa quæ hẽt:& det paupibus:& ſequat᷑ me.Et iteꝶ. Nõ poteſtis duobus dnis fuire: deo &
mãmonæ. Excepta uili tunica: & opimẽto pari: quo tecto tm̃ corpore frigus excluderet: nihil ſibi amplius re/

ſeruauit. Cultus ip̃e ꝓuiĩciæ morẽ ſequẽs: nec muditiis nec ſordibus notabilis erat. Cũq; arderet quotidie aut
ad ægypti monaſteria pgere: aut Meſopotamiæ ĩuiſere choros: uel ĩſulaꝝ Dalmatiæ: quæ Altino tm freto di-

ſtãt: Iolitudines occupare: auũculũ põtificẽ deſerere nõ audebat: tota ĩ illo cernẽs exẽpla uirtutũ: domiq; hñs
unde diſceret: In uno atq; eodẽ & imitabat᷑ monachũ: & epᷣm uenerabat᷑. Nõut plæriſq; accidere ſolet aſſidui
tas familiaritatẽ: familiaritas cõtẽptũ illius fecerat. ſed ita eũ colebat: qᷓſi parẽtẽ.ita admirabat᷑: ꝗᷓſi quotidie

nouũ cerneret. Quid multa?fit clericus: & ꝑ ſolitos gradus pᷣſbyter ordinat᷑. Ieſu bone ꝗ gemitusquiq; eiula

tus? quæ ſibi ĩterdictio? quæ fuga oouloꝶ oĩum? Tu pᷣmũ & ſolũ auũculo iratus ẽ. Querebat ſe ferre non poſ

ſe: & iuuenilẽ ætatẽ ĩcõgruã ſacerdotio cauſabat᷑. Sed ꝗᷓto plus repugnabat: tãto magis ĩ ſe ſtudia oĩum conci
tabat: & merebat᷑ negãdo qd eſſe nolebat. eoq; dignior erat: quo ſe clamabat indignũ. Vidimus Timotheũ

nñ tẽporis: & canos ĩ ſapiẽtia: electũq; a Moyſe pᷣſbyteꝶ: quẽ ipſe ſciret eſſe pᷣſbyterũ. Igit clericatũ nõ hono/

rẽ ĩtelligẽs ſed onus pᷣmã curã habuit: ut humilitate ſuparet iuidiã. Deinde ut nullã curã nobis obſcœniĩ ſe

rumoris fabulã daret. ut q mordebant ad ætatẽ eius: ſtuperẽt ad cõtinẽtiã: ſubuenire pauperibus: uiſitare lan

guẽtes: ꝓuocare hoſpitio: lenire blãditiis: gaudere cũ gaudẽtibus: flere cũ flẽtibus: cxcoꝶ baculus: eſuriẽtiũ ci-

bus. ſpes miſorũ:ſolamẽ lugẽtiũ fuit. Itaĩ ſingulis uirtutibus eminebat: ꝗqᷓſi cæteras nõ hret. Inter p̃ſi byteros
& coæqᷓles pᷣmus ĩ ope:extremus ĩ ordine. qcquid boni fecerat: ad auũculũ referebat. ſiqd forte aliter euenerat
ꝗ putarat:illũ neſcire ſe erraſſe dicebat:ĩ publico uenerabat epᷣm: domi patrẽ nouerat: grauitatẽ morũ hylari/-
tate frõtis tẽperabat: gaudiũ ĩ riſu: nõ cachinnũ ĩtelligeres. Virgines & uiduas xp̃ᷣi honorare ut mr̃es: hortari
ut ſorores: cũ oĩ caſtitate. Iã uero poſtꝗᷓ domũ ſe cõtulerat: & relicto foris clerico duritiæ ſe tradiderat mona-
chorũ:creber in or̃onibus: uigilãs ĩ pdicãdo. Lach rymas deo nõ hoĩbus offerebat. Ieiunia in au rigæ modũ
laſſitudine & uiribus corporis moderabat᷑: mẽſæ auũculi ĩtererat:& ſicappoſita quæq; libabat: ut & ſupſtiti
onẽ fugeret: & cõtinẽtiã reſeruaret. Sermo eius & oẽ cõuiuiũ:de ſcriptutis aliqd ꝓponere:libẽter audire:tũde/
.clxxxi.

Chvj.

re uerecũde: recta ſuſcipe:praua nõ acriter cõfutare. Diſputãtẽ cõtra ſe magis docere ꝗᷓ uĩcere. & ĩgenuo pudo
re ꝗ ornabat ætatẽ qd cuius eſſet ſimpliciter cõfiteri: atq; ĩ hũc modũ eruditiõis gloriam declinãdo eruditiſſi/

mus hẽbat᷑. Illud aiebat Tertulliani:iſtud Cypᷣani: hoc Lactantii: illud Hilarii eſt. ſicMinutius fœlix:ita Vi⸗

ctorinus:ĩ hũc modũ eſt locutus Arnobius. Me quoq; ꝗa ꝓ ſodalitate auũculi diligebat: ĩterdũ ꝓferebat in

mediũ. lectioneq; aſſidua & meditatiõe diuturna: pectus ſuũ bibliothecã fecerat xp̃i. quotiẽs ille traſmarinis

epiſtolis depᷣcatus ẽ: ut aliqd ad ſe ſcriberẽ? quotiẽs nocturnũ de euãgelio petitorẽ: & interpellatricẽ duri iudi
cis mihi uiduã exhibuit Cũq; ego ſilẽtio magis ꝗᷓ l̃is denegarẽ: & pudore reticẽtis pudorẽ ſuffũderẽ poſtulã

Feci ergo qd uoluit: & breui libello amicitias nr̃as æternæ memoriæ conſecraui. Quo ſuſcepto Crœſi opes: &
Darii diuitias ſe uiciſſe iactabat.Illũ oculis:illũ manibus:illũ ſinu:illum ore retinebat. Cũq; ĩ ſtatu freqᷓnter
euolueret: ſæpe ſup pectus ſoporati dulcis pagina decidebat. Si uero pegrinoꝶ: ſi amicoꝶ quiſpiã uenerat: læ
tabat᷑ ſuꝑ ſe nro teſtimonio. Et ꝗcquid minus ĩ opuſculo erat diſtictiõe moderata: & ꝓnũciationis uarietate
pẽſabat: ut ĩ recitãdo illo ipᷣe uel placere quotidie uel diſplicere uideret᷑. Vñ hic feruor:niſi ex amore dei? Vñ le
gis xpi ĩdefeſſa meditatio: niſi exdeſiderio eius ꝗ legẽ dedit? Alii nũmũ addat nũmo: & marſupiũ ſu ffocãtes:
mrĩ̃onaꝶ oe⸗ uenent᷑ obſeqis: ſint ditiores mõachi: ꝗᷓ fuerãt ſæculares. poſſideãt opes ſub xp̃o paupe:ꝗᷓs ſub
locuplete diabolo nõ habuerãt: & ſuſpiret eccleſia eos diuites: quos tenuit mũdus añ mendicos. Nepotianus
noſter auꝶ calcãs: ſchedulas cõſectat᷑. Et ſicut ſui in carne cõtẽptor ẽ: & pauptate ĩcedit ornatior:ita totũ aĩæ
iueſtigat ornatũ. Ad cõparationẽ ꝗdẽ ſupiorũ modica ſũt quæ dicturi ſumus:ſed ĩ paruis idẽ aĩus oſtẽditur.
Vt enĩ creatorẽ nõ ĩ cælo tm̃ miramur & ĩ terra:ſole:oceano:elephãtis:camelis:equis: bobus:pardis:urſis:leo
nibus. Sed & ĩ minimis quoq; aĩalibus formica: culice: uermiculis: & iſtiuſmodigñe: quoꝶ magis ſcimus cor
pora ꝗᷓ nomĩa: eãdẽq; ĩ cũctis ueneramur ſollertiã: ita mẽs xpo dedita:æque ĩ maioribus & ĩ minoribus inten
ta ẽ: ſciẽs etiã ꝓ ocioſo uerbo reddẽdã eſſe rõnẽ. Erat eni ſollicitus: ſi niteret altare: ſi parietes abſq; fuligine: ſi
pauimẽta terſa: ſi ianitor creber ĩ porta: uela ſemꝑ in hoſtiis: ſi ſacrariũ mũdũ: ſi uaſa lucẽtia: & in oẽs cerimo
nias pia ſollicitudo diſpoſita: nõ minus: nõ maius negligebat officiũ: ubicũq; eũ ĩ eccleſia qᷓreres ĩuenires. No
pilẽ uirũ. Q..Fabiũ mirat antiqtas:ꝗ etiã romanæ ſcriptor hiſtoriæ ẽ: ſed magis ex pictura ꝗᷓ ex l̃is nomẽ in/
uenit: & Beſelehel noſtrũ plenũ ſapiẽtia: & ſpũ dei ſcriptura teſtat᷑. Hyrã quoq; filiũ mulienis Tyriæ: ꝙ alter
tabernaculi: alter tẽpli ſupellectilẽ fabricati ſint. Quò eni lætæ ſegetes & uberes agri interdũ culmis: ariſtiſq;
luxuriat: ita pclara ĩgenia & mẽs plena uirtutibus ĩ uariaꝶ artiũ redũdat elegãtiã. Vñ & apud græcos philoſo
phus ille laudat᷑: qoẽ quo uteret᷑ uſq; ad palliũ: & annullũ manu ſua factũ gloriatus ẽ. Hoc idẽ poſſu mus &

de iſto dicere: 4 baſilicas eccleſiæ: & martyꝶ cõciliabola diuerſis floribus & arboꝶ comis: uitiũq; pãpinis adũ/

prarit: ut ꝗcqd placebat ĩ eccleſia: tã diſpoſitiõe ꝗᷓ uiſu laborẽ p̃ſbyteri & ſtudiũ teſtaret᷑: macte uirtute:cuius
talia pᷣncipia erãt: qᷓlis finis erit: O miᷣabilis humana cõditio: & ſine xp̃o uanũ oĩno oẽ qd uiuimus. Quid te
ſubtrahis: qd tergiuerſaris of̃o?qſi enĩ mortẽ illius differre poſſimus: & uitã facere lõgiorẽ: ſic timemus adul
timũ puenire. Oĩs caro fœnũ: & oĩs gloria eius ꝗſi flos fœni. Vbi nũc decora illa facies ubi totius corporis di/
gnitas: quo ueluti pulchro ĩdumẽto pulchritudo aĩæ ueſtiebar: Marceſſebat proh dolor flãte auſtro liliũ:&
purpurea uiola ĩ pallorẽ ſenſim migrabat. Cũq; æſtuaret febribus: & uenaꝶ fõtes hauriret calor: laſſo anheli
tu triſtẽ auũculũ cõſolabat᷑. Lætus erat uultus:& uniuerſis circa plorãtibus ſolus ipᷣe ridebat:proiicere palliũ
manus extẽdere: uidere qd alii no uidebãt: & quaſi ĩ occurſũ ſe erigẽs: ſalutare ueniẽtes. Intelligeres illũ non
emori: ſed migrare. & mutare amicos: nõ relinꝗᷓre. Voluũtur ꝑ ora lachrymæ: & obfirmato aĩo nõ queo dolo
rẽ diſſimulare: quẽ patior. Quis crederet ĩ tali illũ tpe niæ neceſſitudinis recordari: & luctãte aĩa ſtudioꝶ ſcire
dulcedinẽ? Apphẽſa auũculi manu: hãc inꝗt tunicã quã utebar in miĩſterio xpᷣi:mitte dilectiſſimo mihi: æta
te pir̃i: fratri collegio. Et ꝗſquis a te nepoti debebat᷑ affectus: illũ trãſſer: quẽ mecũ pariter diligebas: atq; in ta
lia uerba defecit: auũculũ manu: me recordatiõe cõtrectãs. Scio ꝙ nolueris amorẽ ĩ teciuiũ ſic ꝓbare:& affe/
ctũ pr̃iæ magis ꝗſiſſe ĩ ꝓſpis. Sed huiuſcemodi officiũ in bonis iocũdius eſt: ĩ malis gratius. Tota hũcciuitas:
tota plãxit Italia. Corpus terra ſuſcepit: aia xpo reddita eſt. Tu nepotẽ ꝗᷓrebas: Eccleſia ſacerdotẽ. Præceſſit te
ſucceſſor tuus: qd tu eras: ille poſt te iudicio oĩum mærebat᷑. Atq; ita ex una domo duplexpõtificatus egreſſa
eſt dignitas: dũ ĩ altero gratulatio ẽ qd tenuerit: ĩ altero moœror qd raptus ſit ne teneret. Platonis ſentẽtia eſt
oẽm ſapiẽtiũ uitã meditationẽ eſſe mortis. Laudãt hoc philoſophi: & ĩ cælũ ferũt. ſed multo fortius apoſto/
lus: Quotidie inꝗt morior ꝓpter gloriã ueſtrã. Aliud eſt enĩ conari: aliud agere. aliud uiuere moriturũ: aliud
mori uicturũ. Ille mortuus ẽ ex gloria: iſte mortuus ſemp ad gloriã. Debemus igit᷑ & nos aĩo pᷣmeditari: ꝙ ali
qũ futuri ſumus: & ꝙ uelimus nolimus abeſſe lõgius nõ põt. Nã ſi nonĩgẽtos uitæ excederemus ãnos: utañ
diluuiũ uiuebat hũanũ genus: & Mathuſalẽ nobis tẽpora donarent᷑: tũ nihil eſſet p̃terita lõgitudo: quæ eſſe
deſiſſet. Eteniĩ ĩter eũ: q decẽ uixit ãnos: & eũ ꝗ mille: poſtꝗᷓ idẽ finis uitæ aduenerit: & irrecuſabilis mortis ne
ceſſitas: tranſactũ omne tantũdẽ eſt: niſi ꝙ magis ſenex onuſtus peccatorum faſce proficiſcir.
Optima quæq; dies miſeris mortalibuſæui ”
Prima fugit:ſubeunt morbi:triſtiſq; ſenectus:
Et labor: & duræ rapit inclæmentia mortis.
Neuius

tis: auũculũ mihi oppoſuit præcatorẽ: ꝗq & liberius,p alio peteret: & ꝓ reuerẽtia ſacerdotii facilius impetraret.

—— n — — — —. ——————————ʒ——ẽ

udo
tiſſt
Wi,
atin
rinis
iud
tuli
aet,
es,
inter
Nele
etate
Väle
ites⸗
lub
Anus
lair
iur⸗
leo
cot
ten
eſt
mo

in⸗
ſter
olo
8
du⸗
lus
te

„ – — —— -— —

Neuius poeta pati inqt neceſſe eſt mortalẽ multa mala. Vñ & Niobã qa multũ fleuerit: ĩ lapidẽ & diuerſas
beſtias cõmutatã finxit antiquitas. & Heſiodus natales hoĩum plãgẽs: gaudet ĩ funere. prudenterq; Ennius
Plæbs ait in hoc regi antiſtat loco. Licet lachrymare plæbi:regi honeſte non licet. Vt regi: ſic eo: ĩmo minus
regi ꝗᷓ epo. Ille enĩ nolẽtibus pᷣeſt: hic uolẽtibus. Ille terrore ſubiicit: hic Fuituti donatur. Ille corpora cuſtodit
ad mortẽ: hic aĩas ſᷣuat ad uitã. In te oculi oĩum dirigũtur: domus tua & cõuerſatio quaſi ĩ ſpeculo conſtitu
ta: magiſtra ẽ publicæ diſciplinæ. Quicqd feceris: id ſibi oẽs faciẽdũ putãt. Caue ne cõmittas: qd aut q rephẽ
dere nolũt: digne laceraſſe uideant᷑: aut q imitari: cogant delinꝗre. Vice ꝗtũ potes: imo plus potes molliciẽ
aĩ tui. & uberti affluẽtes lachrymas repᷣme: ne graãdis pietas ĩ nepotẽ: apud ĩcredulas mentes deſperatio depu
tet᷑ in deũ: deſiderãdus ẽ tibi quaſi abſẽs: nõ quaſi mortuus: ut illũ expectare: non amiſiſſe uidearis. Verũ ꝗd
ago ? medẽs dolori: quẽ iã reor & tẽpore & rõne ſedatũ? ac non potius replico tibi uicinas regũ miſias: & nii tẽ
poris calamitates: ut nõ tã plãgẽdus ſit: q hac luce caruerit: ꝗcõgratulãdũ ei:ꝗ de tãtis malis euaſerit. Cõſtãti
us arrianæ fautor hæreſeos: du cõtra inimicos parat᷑: & cõcitus fert ad pugnã i Mopſi uiculo moriens magno
dolore hoſti reliqt ĩperiũ. Iulianus ꝓditor aĩæ ſuæ: & xpiani iugulator exercitus: xpᷣm ſẽſit ĩ Mœdia: quẽ pri/
mũ ĩ Gallia denegarat.dũq; romanos ꝓpagare uult fines: pdidit ꝓpagatos. Iouinianus guſtatis tm regalibus
bonis: fetore prunaꝶ ſufſocatus ĩteriit: ondẽs oĩbus ꝗd ſit hũana potẽtia. Valẽtinianus uaſtato genitali ſolo
& multa ĩ patriã delinquens: uomitu ſãguĩs extĩctus ẽ. Huius germanus Valẽs gotthico bello uictus ĩ Thra
cia eũdem locũ & mortis habuit & ſepulchri. Gratianus ab exercitu ſuo ꝓditus: & ab obuiis urbibus non rece
ptus:ludibrio hoſti fuit: cruẽtatæq; manus ueſtigia parietes tui Lugdune teſtant᷑. Adoleſcẽs Valẽtinianus &
pene puer poſt fugã: poſt exilia: poſt recupatũ multo ſãguine ĩperiũ:haud ꝓcul ab urbe frnæ mortis conſcia
necatus ẽ: & cadauer exanime ſuſpẽdio ĩfamatũ. Quid loquarde Procopio: Maximo: Eugenio: ꝗqutiq; dũ re

rũ potirent᷑: terrori gẽtibus erãt? Oẽs capti ſteterũt an ora uictorũ: & qd potẽtiſſimis quodã mibrimuẽ: pᷣus

ignominia Fuitutis:ꝗᷓ hoſtili mucrone cõfoſſi ſũt. Dicat aliꝗs regũ talis cõditio ẽ. feriũtq; ſũmos fulgura mõ
tes. Ad puatas ueniã dignitates: nec de iis loquar: ꝗ biẽniũ exceduũt: atq; ut cæteros pᷣtermittaã: ſufficit nobis tri
um nup cõſulariũ diuerſos exitus ſcribere. Abũdatius egẽs pitimitæ exulat. Ruffini caput pilo cõſtãtinopoli
geſtatũ ẽ: & abſciſſa manus dextera ad dedecus ĩſatiabilis auaritiæ: hoſtiati ſtipes mẽdicauit. Timaſius pcipi
tatus repẽte de altiſſimo dignitatis gradu euaſiſſe ſe putat: ꝙ aſſæ uiuit ĩglorius. Nõ calamitates miforu: ſed

fragilẽ humanæ cõditiõis ſtatũ narro: horret aius tẽpoꝶ nr̃orũ ruinas ꝓſeq. Vigiti & eo amplius anni ſũt ꝙ

ĩter cõſtãtinopolĩ & alpes Iulias quotidie romanus ſãguis effũdit᷑: Scythiã: Thraciã: Macedoniã: Dardania:
Daciã: Theſſalonicã: Achaiã:Epiros:Dalmatiã:cũctaſq; pãnonias:go tthus: ſarmatha: quadus: alanus: hhu/
ni:iuãdali:marcomãni uaſtãt:trahũt: rapiũt. Quot matronæ:quot uirgines dei:& in genua nobiliaq; corpo
ra his bellis fuere ludibrio? Capti epi: interfecti pſbyteri: & diuerſoꝶ officia clericoꝶ ſubuerſæ eccleſiæ ad alta
ria xpᷣi ſtabulati equi: martyrũ effoſſæ reliqæ. Vbiq; luctus: ubiq; gemitus: & plurima mortis imago. Roma
nus orbis ruit: & tñ ceruix nra erecta nõ flectit. Quid putas nũcaĩ hre corithios: athenienſes: lacedæmones:
arcadas: cũctãq; græciã:ꝗbus ĩperat barbari Et certe paucas urbes nomĩaui: in ꝗbus oli fuere regna nõ modi
ca, Immunis ab his malis uidebat᷑ oriẽs: & tm nũciis cõſternatus. Ecce tibi ãno pᷣterito ex ultimis caucaſi rupi/
bus ĩmiſſi in nos nõ iã Arabiæ: ſed ſeptẽtrionis lupi tãtas breui ꝓuincias ꝑcurrerũt. Quot monalſteria capta:
ꝗtæ fluuioꝶ aquæ hũano cruore mutatæ ſũt: obſeſſa Antiochia: & urbes reliquæ: quas Halis: Cydnus: Orõ
tes: Euphrateſq; pᷣterfluũt: tracti greges captiuoꝶ: Arabia: phœnix: palæſtina: ægyptus: timore captiuæ.-
Non mihi ſi linguæ centum ſint oraqʒ; centum. Ferrea uox:
Omnia pœnarum percurrere nomina poſſim.
Neq; enĩ hiſtoriã ꝓpoſui ſcribere: ſed nr̃as breuiter flere mipias. Alioqn ad hæc merito explicãda: & Thucydi
des: & Saluſtius muti ſũt. Fœlix Nepotianus ꝗq hæc nò uidit: fœlix ꝗq hæc nõ audit. nos miſeri: ꝗ aut patimur:
aut patiẽtes fres noſtros tãta perſpicimus: & tamẽ uiuere uolumus: eoſq; qui his carẽt: flendos potius ꝗᷓ brõs
putamus: olĩ offẽſũ ſẽtimus: nec placamus deũ. Noſtris pctis Barbari fortes ſũt. nris uitiis Romanus ſupat᷑
exercitus: & quaſi nõ hæc ſufficerẽt cladibus: plus pene bella ciuilia ꝗᷓ hoſtilis mucro cõſũpſit. Miſeri iſraelitæ
ad quoꝶ cõparationẽ Nabuchodonoſor Fᷣuus deſcribit᷑. Infœlices nos ꝗ tãtũ diſplicemus deo: ut ꝑ rabiẽ Bar
baroꝶ illius ĩ nos ira deſæuiat. Ezechias agit pœnitẽtiã: & cẽtũ octoginta ꝗnq; milia Aſſyrioꝶ ab uno angelo
una nocte deleta ſũt. Ioſaphat laudes dni cõcinebat: & dñs ꝓ laudaãte ſupabat. Moyſes cõtra Amalech no gla
dio: ſed of̃one pugnauit. Si erigi uolumus: ꝓſternamur. Proh pudor: & ſtolida uſq; ad ĩcredulitatẽ mens fu/
git romanus exercitus: uictor orbis & dus. Abhis uĩcit᷑: hos pauet: horũ teret᷑ aſpectu: qui ĩgredi nõ ualẽt: ꝗ
ſi terrã tetigerĩt ſe mortuos arbitrant᷑: & nõ ĩtelligimus ꝓphetaꝶ uoces. Fugiẽt mille uno pſeqᷓnte. nec ampu
tamus cauſas morbi: ut morbus pariter auferat᷑: ſtatiq; cernamus ſagittas pilis: tyaras galeis: caballos eqs ce-
dere. Exceſſimus cõſolãdi modũ: & dũ unius mortẽ flere phibemus: totius orbis mortuos plaximus. Xerſes
ille rex potẽtiſſimus: ꝗ ſubuertit motes: maria cõſtrauit: cũ de ſublimi loco infinitã hominũ multitudinẽ: &
ĩnumerabilẽ uidiſſet exercitũ fleſſe dicit᷑ ꝙ poſt cẽtũ ãnos nullus eorũ: quos tũccernebat ſuperfuturus eſſet.
O ſi poſſemus ĩ talẽ aſcẽdere ſpeculã:de qua uniuerſã terrã ſub nr̃is pedibus cerneremus: iã tibi oſtẽderẽ toti
us orbis ruinas. gẽtes gentibus: & regnis regna colliſa: alios torꝗᷓ ri: alios necari: alios abſorberi fluctibus. alios
T u. clxxxii.

Cyiſ

ad ſeruitutẽ trahi: hic nuptias: ibi plãctum: illos naſci: iſtos mori: alios affluere diuitiis: alios mẽdicare: & nõ
Xerxis tm̃ exercitũ:ſed totius mũdi hoĩes qui nũc uiuũt in breui ſpatio defuturos. Vincit᷑ ſermo rei magnitu
dine: & minus ẽ oẽ qd dicimus. Redeamus igit᷑ ad nos: & qᷓſi e cælo deſcẽdẽtes pauliſꝑnra uideamus. ſetis ne
obſecro te: qñ infãs: qũ puer:qñ iuuenis: qũ robuſtæ ætatis: qũ ſenex factus ſis? quotidie morimur: quotidie
cõmutamur: & tñ æternos nos eſſe credimus: hoc ipſũ qd dicto: qd ſcribit᷑: qd relego: qd emẽdo de uita mea
trahit᷑:quot pũcta notarii: tot meorũ dãna ſũt tẽporũ:ſcribimus atq; reſcribimus:trãſeũt maria epiſtolæ: &
ſcindẽte ſulcũcarina ꝑ ſingulos fluctus æratis noſtræ momẽta minuũtur. Solũ habemus lucri: qd xp̃ᷣi nobis
amore ſociamus. charitas patiẽs ẽ: benigna eſt. charitas nõ zelat᷑:no agit ꝑperã:nõ inflat᷑: oĩa ſuſtinet: oĩa cre
dit: oĩa ſperat: oĩa patit᷑. Charitas nunꝗᷓ excidit: hæc ſẽper uiuit ĩ pectore: ob hãc Nepotianus noſter abſẽs p̃/
ſens eſt: & ꝑ tãta terraꝶ ſpatia diuiſos utraq; cõplectit᷑manu. Habemus mutuæ obſidem charitatis:iũgamur
ſpiritu: ſtringamur affectu: & fortitudinẽ mẽtis quã btũs papa Chromatius oſtẽdit in dormitione germani:
nos imitemur in filio. Illũ noſtra pagella decãtet: illũ cunctæ litteræ ſonẽt. Quẽ corpore nõ ualemus: recorda
tione teneamus. & cũ quo loqui nõ poſſumus: de eo loqui nunꝗᷓ deſinamus. =
¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad Paulã cõſolatoria ſuper dormitione Bleſillæ filiæ ſuæ exemplis & auctori/
tatibus cõprobans defunctos non eſſe lugẽdos: nec mouere quenꝗᷓ exẽpla debere eoꝶ qui in ueteri teſtamẽto
ſuos ꝑlanxere: quoniã ad inferos nouerãt ante chriſti aduentũ deſcẽſuros. Paulã quoq; dolore nimio cõſter/
natam arguit: & conſolat᷑: filiã inducens loquentẽ: & matrẽ flere prohibentem.
Vis dabit capiti meo aquã:& oculis meis fõtẽ lachrymaꝶ& plorabo non ut Hieremias ait uulnera/
tos populi ſui: necut Ieſus miſerã Hieruſalẽ: ſed plorabo ſãctitatẽ: mibicordiã:ĩnocẽtiã: caſtitatem:
plorabo oẽs pariter ĩ unius morte defeciſſe uirtutes:nõ ꝙ lugẽda ſit illa quæ abiit:ſed ꝙ nobis ĩpatiẽ
tius ſi dolẽdũ: ꝙ; talẽ uidere deſiuimus. Quis enĩ ſiccis oculis recordet᷑.xx. annoꝶ adoleſcẽtulã tã ardẽti fide
leuaſſe crucis uexillũ: ut magis amiſſã uirginitatẽ: ꝗᷓ mariti doleret interitũ? Quis ſine ſingultibus trãſeat orã
di inſtãtiã: nitorẽ linguæ: memoriæ tenacitatẽ: cacumẽ ĩgenii? Si græce audiſſes eã loꝗᷓntẽ: latine eam neſcire
putares.ſi ĩ romanũ ſonũ liĩgua ſe uerterat:nihil oĩno pegrinus ſᷣmo redolebat. Iã uero qd ĩ Origene miror:

quodq; illo græcia tota mirat᷑: in paucis nõ dicã mẽſibus: ſed diebus ita hebrææ linguæ uicerat difficultates:

utĩ diſcẽdis canẽdiſq; pſalmis cũ miĩe cõtẽderet. Humilitas ueſtiũ non utĩ plæriſq; ſolet tumẽtes aĩos argue/
bat: ſed cũ ĩteriori ſe mẽte deiecerat. Inter ancillaꝶ uirginũ cultũ do minãq; nihil mediũ: niſi ꝙ eo facilius di

gnoſcebat᷑: ꝙ negligẽtius ĩcedebat. Vacillabat ægrotatione feſſa: & pallẽtẽ ac tremẽtẽ faciẽ uix collũ tenue ſu/

ſtinebat: & tamẽ aut ꝓphetã aut euãgeliũ ſemꝑ in manibus tenebat. Lachrymis ora cõplent᷑: ſingultus occu
pat uocẽ: hærẽtẽ linguã uiſcera cõmota nõ laxãt. Cũ ſãctũ corpuſculũ febriũ ardor excoꝗ̃ret: & ſemianimẽ
in lectulo uallaret circulus pꝓpinquoꝶ:hæc ĩ extrema uerba mãdabat: Orate dnm lIeſũ:ut mihi ignoſcat:qa ĩ
plere nõ potui qd uolebã. Secura eſto o mi Bleſilla: cõfidimus ꝓbantes uera quæ dicimus.nunꝗᷓ ẽ ſera cõuer

ſio. Voxhæc pᷣmũ dedicata eſt ĩ latrone. Amẽ dico tibi: hodie mecũ eris ĩ paradiſo. Poſtꝗᷓ aũt ſarcina carnis ab

iecta ad ſuũ aĩa reuolauit auctorẽ & in antiquã poſſeſſionẽ diu peregrinata cõſcẽdit:ex more parant᷑ exequiæ
& nobiliũ ordine peunte aureũ feretro uelamẽ obtendit᷑. Videbant᷑ mihi tũc clamare de cælo. Nõ agnoſco ue
ſtes: amictus iſte nõ meus: hic ornatus alienus ẽ. Sed qd agimus? Matris phibituri lachrymas ipſi plãgimus.
Cõfiteor affectus meos: totus hic liber fletibus ĩſcribit᷑. Fleuit & Ieſus Lazaꝶ: qa amabat illũ. Nõ eſt optimus
cõſolator: quẽ proprii uĩcũt gemitus: cuius uiſceribus mollitis fracta ĩ lachrymis uerba deſudant. Teſtor mi
Paula Ieſũ: quẽ Bleſilla nũc ſequit᷑: teſtor ſãctos angelos: quoꝶ cõſortio fruit: eadẽ me doloꝶ ppeti tormẽta:
quæ pateris: patrẽ eſſe ſpũ: nutritiũ charitate: & ĩterdũ dicere:pereat dies illa:in qua natus ſũ.& heu mihi pa
ter: ut qd genuiſti me uirũ: q dicerer diſcrimen oĩ terræ Et illud. Iuſtus es dne: uerũtamẽ iudicia loquar ad te.

qd eſt ꝙ uiæ peccatoꝶ pſperant᷑& mei pene moti ſũt pedes:pene effuſi ſũt greſſus mei:qa zelaui ĩ peccatori

bus:pacẽ peccatoꝶ uidẽs. Et dixi. Quõ cognouit deus & ſi ẽ ſciẽtia ĩ excelſo?! Ecce ipſi peccatores & abüudãtes ĩ
ſæculo obtinuerũt diuitias. Sed rurſus illud occurrit. Si narrauero ſic: ecce grauationẽ filioꝶ tuoꝶ p̃uaricatus
ſu. Nuquid & ĩ meã mẽtẽ nõ hic ſæpius fluctus illidit᷑ quare ſenes ĩpii ſæculi diuitiis pfruũtur:quare adole
ſcẽtia rudis & ſine peccato pueritia ĩmaturo flore metit᷑ qd cauſæ ẽ: ut ſæpe bimuli trimuliq; & ubera mĩ̃na
lactẽtes adæmonio corripiant᷑ ?repleant lepra! morbo regio deuorent᷑ & ecõtrario ĩpi:: adulteri: homicidæ:
ſactilegi: uegeti: atq; ſecuri: de ſua ſanitate ĩ deũ blaſſemẽt?p̃ſerti cũ iniuſticia pris nõredũdet ad filium: & aĩa
quæ peccauerit ipſa moriet᷑. Aut ſi manet uetus illa ſnĩa: peccata patrũ ĩ filios oportere reſtitui:iniquũ ſit l6/
gæui pris ſnumera delicta ĩ ĩnocẽte infãtiã repẽſare. & dixi: Ergo ſine cauſa iuſtificaui cor meũ: & laui ĩter ĩno
cẽtes manus meas: & factus ſũ flagellatus tota die. Sed cũ hæc cogitarẽ: ſtati didici cũ ꝓpheta:& ſuſcepi ut co
gnoſcerẽ. hic labor eſtĩ cõſpectu meo: donec ĩgrediar ſãctuariũ dei: & intelligã ĩ nouiſſima eoꝶ. Iudicia enim
dni abyſſus multa. Et o ꝓfũdum diuitiaꝶ ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ dei:qᷓ ĩſcrutabilia ſũt iudicia eius: & ĩ ueſtigabiles
uiæ eius? Bonus eſt deus: & oĩa quæ bonus facit bona ſint neceſſe eſt. mariti orbitas irrogat᷑: plãgo qd accidit
ſed qa ſic placet dũo: æquo aĩo ſuſtinebo. Vnicus raptus ẽ filius: durũ ꝗdẽ: ſed tolerabile: qa ſuſtulitille qui
dederat. Si cæcus fuero: amici me lectio cõſolabit᷑. Si auditũ quoq; ſurdæ aures negauerit: uacabo a uitiis: ni
hil aliud niſi dĩm cogitabo. Imminebit ſu phoc & dura paupies: frigus: langor: & nuditas: tremj. expecta-
. 0morte

i — — „„ — — — ——

no
itu
he
die

lea

bi

dte

ut
di

c

dt
to
tet/

i
e
ti
ire
r:

bo mortẽ: & breue putabo malũ:qd filius melior ſubſequat᷑. Cõſideremus ꝗd ethicus ille pſalmus ſonat. Iu

₰ .

ſtus es dñe: & rectũ iudiciũ tuũ:hoc nõ põt dicereniſi ille qad uniuerſa quæ patit᷑: magnificat dĩm: & ſuo me
rito ĩputãs: ĩ aduerſis de eius clæmẽtia gloriat᷑. Exultauerũt eni filiæ iudæ in oĩbus iudiciis dni. ſi Iuda cõfeſ⸗
ſio ĩterpᷣtat᷑: cõfitẽs aũt oĩs aĩa credẽtis eſt:neceſſe ẽ:ut q ſe credere dicit in xpᷣo ĩ oĩbus xpᷣi iudiciis gaudeat.Sa
nus ſũ? gratias refero creatori. Lãgueo.& ĩ hoc laudo dñi uolũtatẽ. Quãdo eni ĩfirmor:tũc fortior ſũ: & uir/
tus ſpũs ĩ carnis ĩfirmitate pficit᷑. Patit᷑ & apoſtolus aliꝗd qd nõuult: ꝓ quo terdñm depcat᷑: ſed dicit᷑ ei.ſuf
ficit tibi gr̃a mea: qa uirtus in infirmitate pficit᷑. Et ad reuelationũ humiliãdã ſupbiã:monet᷑ Adẽ hũanæ ĩbe
cillitatis: &apponit in ſimilitudine triũphãtiũ: ꝗbus ĩ curru retro comes acherebat, p ſingulas acclamatiões
ciuiũ dicẽs:hoĩem te eſſe memẽto. Cur aũt durũ ſit: ꝙ qñq; patiẽdũ eſt? & curdolemus quenꝗᷓ mortuũ? Ad
hoc enĩ nati ſumus:ut maneamus æterni? Abrahã: Moyſes: Eſaias:Petrus:Iacobus:Ioãnes:Paulus electiõis

uas: & ſup oĩa filius dei morit᷑: & nos ĩdignamur aliquẽ exire de corpore: ꝗ ad hoc forſitã raptus ẽ: ne malitia

ĩmutaret ĩtellectũ eius.placita enĩ erat deo aĩa eius. ꝓpter hoc ꝓperauit educere eã de media iniqtate:ne lon/
ga uita in itinere deuiis obrueret anfractibus. Lugeat᷑ mortuus: ſed ille quẽ gehenna ſuſcipit: quẽ tartarus de
uorat:ĩ cuius pœna æternus ignis æſtuat. Nos quoꝶ exitũ angeloꝶ turba comitat᷑: ꝗbus obuiã xpᷣs occurrit:
grauemur magis ſi diutius ĩ tabernaculo iſto mortis hĩ temus: qa ꝗᷓdiu hic moramur pegrinamur a dno. Illa
illa nos cupido teneat. Heu mihi qa pegrinatio mea plõgataẽ a me: hitaui cũ hitãtibus Cedar: multũ ꝑegri
nata ẽ aĩa mea. Si Cedar tenebræ ſut: & mũdus ipſæ ſut tenebræ: qa lux lucet ĩ tenebris: & tenebræ eã nõ cõpre
hẽderũt: faueamus Bleſillæ noſtræ: quæ detenebris migrãs ad lucẽ: ĩter fidei ĩcipiẽtis ardorẽ cõſumati operis
pcepit coronã. Re uera ſi ſæculare deſideriũ: & qd deus a ſuis auertat: delitias uitæ huius cogitantẽ mors ĩma

tura rapuiſſet: plãgẽda erat: & oĩ lachrymarũ fote plorãda. Nũc uero cũ ꝓpitio chriſto an quatuor ferme mẽ
ſes ſecũdo quodãmõ ꝓpoſito ſe baptiſmi lauerit: & ita deĩceps uixerit: ut calcato mudo ſemꝑ monaſteriũ co/

itarit: nõ uereris ne tibi Saluator dicat: iraſceris Paula: qa tua filia mea fctã ẽ filia. Indignaris de iudicio meo
& rebellibus lachrymis facis ĩuidiã poſſidẽti. Scis enĩ qd de te: qd de cæteris tuis cogitẽ. Cibũ tibi denegas: nõ
ieiunioꝶ ſtudio: ſed doloris: nõ amo frugalitatẽ iſtã. Ieiunia iſta aduerſarii mei ſũt. nullam aĩam recipio quæ
me nolente ſeparat a corpore: tales ſtulta philoſophia hẽat martyres: hẽat Zenonẽ: I heombrotũ: uel Cato/
nẽ. Suꝑ nullu reqeſcit ſpũs meus: niſi ſup humilẽ: & quietũ: & tremẽtẽ uerba mea. Hocẽ qdᷓ mihi in mona
ſterio ꝓmittebas? ꝙ hĩtu a mr̃onis cæteris ſeparato tibi ꝗᷓſi religioſior uidebaris? mẽs iſta quæ plaãgit ſericarũ
ueſtiũ eſt. ĩterciperis & emoreris: & qᷓſi nõ ĩ meas manus uẽtura ſis:crudelẽ iudicẽ fugis. Fugerat quõdã & Io
nas aĩoſus ꝓpheta: ſed ĩ ꝓfũdo maris merſus fuit. Si uiuẽtẽ crederes filiã: nunꝗᷓ plãgeres ad meliora migraſſe
hocẽ qd per apoſtolũ meũ iuſſerã:ne ꝓdormiẽtibus in ſimilitudinem gẽtiũ triſtaremini. Erubeſce Ethnice:
cõparatiõe ſuꝑaris: melior diaboli ancilla: ꝗᷓ mea ẽ? Illa ĩfidelẽ maritũ trãſlatũ fingit ĩ cælũ: tu mecũ tuã filiã
cõmorãtẽ: aut nõ credis: aut nõ uis. ſed dicis: Quò lugere me ꝓhibes:cũ & Iacob Ioſeph ĩ ſacco fleueritcõgre

gatiſq; ad ſe ꝓpinꝗs noluit cõſolari: dicẽs: Deſcẽdã ad filiũ men. lugẽs ĩ infernũ.& Dauid Abſalõ repto capi/

te plãxerit: repetẽs: Filius meus Abſalõò:ꝗs dabit ut moriar ꝓ te fili mi Abſalõ? Moyſi quoq; & Aarõ cæteriſq;

ſãctoꝶ ſolẽnis ſit luctus exhibitus. Perfacilis ad iſta riſio ẽ: luxiſſe Iacob filiũ quẽ putabat occiſum: ad quẽ &

ipe erat ad ĩferos deſcẽſurus dicẽs: Deſcẽdã ad filiũ meũ lugẽs ĩ ĩfernũ: qa necdũ paradiſi ianuã xps effregerat:
necdũ flãmeã illã rõpheã & uertiginẽ pᷣſidẽtiũcherubin ſãguis eius extixerat. Vn & Abrahã licet ĩ loco refrige
rii: tũ apud ĩferos cũ Lazaro ſcribit᷑. Et Dauid iuſte fleuiſſe filiũ parricidã: ꝗ aliũ paruulũ poſtꝗᷓ uidit: qa ut ui
ueret ĩpetrare nõ potuit: qa ſciebat nõ peccaſſe: nõ fleuit. De Moyſe uero & Aaron ꝙ eis ex ueteri more ſit plã
ctus exhibitus: nõ mirãdũ ẽ: cũ & ĩ actibus apoſtoloꝶ iã euãgelio coruſcãte Stephano fecerĩt Hiero ſolymæ

frfes plãctũ magnũ: & utiq; plãctus magnus nõ ĩ plãgẽtiũ examinatiõe: ut tu æſtimas: ſed in põpa funeris: &
exequiaꝶ freꝗᷓntia ĩtelligẽdus ſit. Deniq; de Iacob ſcriptura ſic loquit᷑. Etaſcẽdit Ioſeph ſepelire patrẽ ſuũ: &

aſcẽderũt cũ eo oẽs pueri Pharaonis: & ſeniores domus eius: & ſeniores oĩs terræ ægypti: & oĩs domus Ioſeph
& fratres eius.Et poſt paululũ.Et aſcẽderũt cũ eo Aaadleige & equites: & facta ſũt caſtra grãdia nimis. Ac dei
de. Et plãxerũt eũ plãctu magno & forti nimis. Plãctus iſte ſolẽnis nõ longas ægyptiis ĩperat lachrymas: ſed

funeris monſtrat ornatũ. Iuxta quẽ modũ Aaron quoq; & Moyſem fletos eſſe manifeſtũ eſt. N eꝗᷓo ſatis ſcri

pturæ laudare myſteria & diuinũ ſenſũ:i uerbis licet ſimplicibus admirari: qd ſibi uelit: ꝙ Moyſes plangit᷑:

& Ieſus Naue uir ſãctus ſepultus refert᷑: & tñ fletus eſſe nõ ſcribit᷑. Neq; illud qdᷓ in Moyle:ideſt ĩ lege ueteri

ſub peccato Adã oẽs tenebant᷑ elogio. & ad ĩferos deſcẽdẽtes cõſeqᷓnter lachrymæ ꝓſeꝗᷓbant᷑ ᷣm apoſtolũ: qui
ait. Et regnauit mors ab Adã uſq; ad Moyſẽ: etiaã ſuꝑ eos qui nõ peccauerũt.In Ieſu uero:ideſtĩ euãgelio:per
quẽ paradiſus ẽ aptus: mortẽ gaudia ꝓſequũtur: flenteſq; hodie iudæi: & nudatis pedibus ĩ cinere uolutati:
ſacco ĩcubãt. Acne qd deſit ſuꝑſtitioni ex ritu uaniſſimo phariſæoꝶ: pᷣmũ cibũ lentis accipiũt: uidelicet oſtẽ/
dẽtes qli edulio pᷣmogenita perdiderit: & merito: qa ĩ reſurrectionẽ dñi nõ credẽtes: antixpi parant᷑ aduentui.
Nos uero ꝗ xpᷣm induimus: & facti ſumus iuxta apoſtolũ genus regiũ & ſacerdotale:non debemus ſuꝑ mor

tuos cõtriſtari. Et dixit inqt Moyſes ad Aarõ & Eleazar & Ithamar filios eius:ꝗ relicti erãt: Caput ueſtrũ non

denudabitis: & ueſtimẽta ueſtra nõ ſcidetis: ne moriamini: & ſuper omnẽ ſynagogã ueniat ira. Nolite ĩ quit
ſcindere ueſtimẽta ueſtra: & luctũ exhibere gẽtilẽ: ne moriamini. Mors ueſtra peccatũ eſt: & quod forſitã cru
J T üi. ClxXXIIt.

rii

anã. Cũ uero ſciã toto te renunci

dele alicui uideat᷑: ſed fidei neceſſariũ eſt. In eodẽ Leuitico ſcribit᷑: quomò ſacerdos magnus ad patrẽ matrẽ

fratrẽq; uel liberos mortuos ꝓhibeat᷑ accedere: ne uidelicet aĩa dei ſacrificiis uacãs: & tota in illius mĩſteriis oc⸗

cupata aliquo ĩpediat᷑ affectu. None aliis uerbis idipſũ ĩ euãgelio pcipit᷑: ut renũciet dñni diſcipulus? ut mor
tuo patri nõ exhibeat ſepulturã? Et de ſactis inqt nõ exiet: & nõ cõtamĩabit ſãctificatio dei eius:qa ſactũ ole/
um unctiõis a deo ſuꝑ eũ eſt. Certe poſtꝗᷓ credimus in xpᷣm: & oleo unctiõis eius accepto illũ portamus in no/
bis: nõ debemus exire de tẽplo: ideſt de ꝓpoſito xpiano: nõ foras egredi: ĩcredulitati uidelicet gẽtiliũ cõmilſce
xi: ſed eſſe ſem ꝑ ĩtrĩſecus:ideſt uolũtati dni mĩſtrare. Hæc iccirco dieimus:ne ignorãtia ſcripturaꝶ auctorita
tẽ tibi pᷣberet ĩ luctu: & uidereris rõnabiliter errare: & adhuc ſic locutus ſũ quaſi unã de turbis cõuenerĩ chriſti
laſſe mũdo: & abiectis calcatiſq; delitiis ſæculi: or̃oni:ieiuniis:lectioni uacare
quotidie: cũ ad exẽplũ Abrahã cupias exire de terra tua & de cognatiõe tua: ut&, chaldæis & Meſopotamia de
relictis: terrã repromiſſiõis ĩtroeas: cũ oẽm ſi ubſtantiolã aut paupibus dei largita ſis: aut filiã an mortẽ mũdo
mortuã dederis: miror te ea facere: quæ ſi fecerit cæteræ rephẽſione dignæ uiderent᷑. Redit tibi ĩ memoriã cõ/
fabulatio eius:blãditiæ: ſermo: cõſortiũ. & ꝙ his careas pati nõ potes. Ignoſcimus matris lachrymis:ſed mo/
dũ qᷓrimus ĩ dolore. Si parẽtẽ cogito: nõ rephẽdo qd plãgis. Si chriſtianã & monachã ab his nomĩbus mr ex
cludit᷑: recẽs uulnus eſt: & tactus iſte quo blãdior: nõ tã curat ꝗᷓ exaſpat. Attamẽ qd tẽpore mitigãdũ eſt: cur

roõne nõ uincit᷑ nã & Noemi famã fugiẽs ĩ terrã Moab: & maritũ pdidit: & filios. Et cũ ſuoꝶ auxlio eſſet de/

ſtituta: Ruth alienigena ab eius latere nõ recedit. Vide quãti meriti ſit deſtæ pᷣſtitiſſe ſolatiũ. Ex eius ſemine
xps orit᷑. Reſpice Iob quãta ſuſtinui: & uidebis te nimiũ delicatã. Illũ erectis ĩ cælũ oculis ĩter ruinã domus:

pœnas ulceris ĩ numeras orbitates: & ad extremũ uxoris inſidias: inuictã tenuiſſe patiẽtiã.Scio ꝙ reſ ponſura

ſis: hoc illi qᷓſi iuſto ad ꝓbationẽ ueniſſe. Et tu eduobus elige qd uelis: aut ſãcta es: & ꝓbatis,. aut peccatrix: &
iniuſte ꝗreris: minora ſuſtinẽs ꝗᷓ mereris. Quid uetera replicẽ p̃ſentia exẽpla ſectare. Sãcta Melania nii tpis

ĩter xpᷣianos uera nobilitas: cũ qua tibi dñs:mihiq; cõcedat ĩ die ſua hr̃e partẽ. Hæc calẽte adhuc mariti corpu

ſculo: & necdũ humato:duos ſimul pdidit filios. Rẽ ſũ dicturus ĩcredibilẽ: ſed teſte xpᷣo nõ falſã. Quis illam
nõ putaret more lymphatico ſparſis crinibus: ueſte cõſciſſa lacerũ pectus inuadere! Lachrymæ gutta nõ flu/
xit: ſtetit ĩmobilis: & ad pedes aduoluta xpi: quaſi ipſũ teneret arriſit. Expeditius inꝗt tibi ſeruitura ſũdomi/
ne: qa tanto me onere liberaſti. Sed forſitã ſuperat᷑ in cæteris:ꝗnĩmo qua illos mẽte contẽpſerit: in unico po/
ſtea filio ꝓbat: cui oĩ qua habebat cõceſſa poſſeſſione:ĩgruẽte iam hyeme hieroſolymã nauigauit. Parce ꝗᷓſo
tibi: parce filiæ cũ xpᷣo iam regnãti: parce ſaltẽ Euſtochio tuæ: cuius parua adhuc ætas: & rudis pene infãtia te
magiſtrate dirigit᷑. Sæuit nũc diabolus: & ꝗa unã cernit de tuis liberis triũphãtẽ:obrutũ ſe eſſe cõdolẽs: quæ/

rit ĩ remanẽte uictoriã: quã ĩ peũte iam pdidit. Grãdis in ſuos pietas: ĩpietas in deũ eſt. Abrahã unicũ filiũ læ
P P P P

tus ĩterfecit: & tu unã de pluribus ꝗreris coronatã. Nõ poſſũ ſine gemitu eloqui qd dicturus ſũ. Cum de me
dia põpa funeris te exanimẽ referrẽt: hoc ĩter ſe populus muſitabat. none illud eſt qd ſæpius dicebamus: do/
let filiã ieiuniis interfectã: ꝙ nõ uel de ſecũdo eius matrimonio tenuerit nepotes: Quouſq; genus deteſtabile
monachorũ nõ urbe pellit᷑?nõ lapidibus obruitur? non pcipitatur in fluctibus: Matronã miſerabilẽ ſeduxe/
runt. quæ quia monacha eſſe noluerit: hinc ꝓbatur ꝙ nulla gentiliũ ita ſuos unꝗᷓ fleuerit filios. Qualẽ putas
ad iſtas uoces chriſtũ habuiſſe triſtitiã! quomòõ exultaſſe ſathanã? qui nũc tuã aĩam eripere feſtinãs: & pie ti/
bi ꝓponẽs doloris illecebrã: dũ ante oculos tuos filiæ ſemꝑimago uerſat᷑: cupit matrẽ ſimul necare uictricis:
& ſolitudinẽ ſororis iuadere derelicta. Nò ut tereã loquar: ſed ut mihi teſtis eſt dus: quaſi ante tribunaleius
aſſiſtẽs in hæc te uerba cõuenio. Deteſtãdæ ſũt iſtæ lachrymæ plenæ ſacrilegio crudeli: quæ nõ habẽt moduũ:
quæ uſq; ad uiciniã mortis accedũt. Vlulas & exclamitas: & quaſi ꝗbuſda facibus accẽſa: ꝗqtũ in te eſt:tui ſem
per homicida es. Sed ad talẽ clæmẽs ĩgredit Ieſus: & dicit. Quid ploras? Nõ eſt mortua puella: ſed dormit. Ir
rideãt circũſtãtes: iſta ĩfœlicitas iudæorũ eſt. Te quoq; ſi ad ſepulchrũ filiæ uolueris uolitare angelus increpa
bit · quid ꝗᷓris uiuẽtẽ cũ mortuis? Quod ꝗa Maria fecerat Magdalenæ: poſtꝗᷓ uocẽ dni ſe clamãtis agnouit: a
eius ꝓuoluta pedes audit ne tetigeris me: necdũ enĩ aſcẽdi ad patrẽ meũ: ideſt nõ mereris tangere reſurgẽtem
uẽ mortuũ æſtimas in ſepulchro. Quas nũcæſtimas Bleſillã noſtrã pati cruces/ quæq; ferre tormẽta ꝙ tibi
chriſtũ uideat ſubiratũ? Clamat nuũcilla uoce lugenti. Si unꝗᷓ me amaiti mater: ſi tua ubera ſi uxi: ſi tuis inſti/
tuta ſum monitis: ne inuideas gloriæ meæ: nec hoc agas uta nobis in perpetuũ ſeparemur. Putas eſſe me ſo/
lã? Habeo pro te Mariã matrẽ dni.multas hic uideo: quas ãtea neſciebã. O qᷓ meliorẽ iſte comitatus. Habeo
Annã quòdã in euãgelio ꝓphetãtẽ: & quo magis gaudeas tantoꝶ annoꝶ laborẽ ego in tribus mẽſibus conſe
cuta ſũ. unã palmã caſtitatis accepimus. Miſereris mei: quia & mũdũ reliqui: at ego ueſtri ſortẽ doleo. quos
adhuc ſæculi carcer includit: quos quotidie in acie pᷣliantes: nũcira: nũc auaritia: nũc libido: nũc uarioꝶ incen
tiua uitiorũ pertrahũt ad ruinã. Si uis ut mater mea ſis: cur placerechriſto nõ uis? Non agnoſco matrẽ meo
domino diſplicentem. Loquiturilla & alia multa: quæ taceo: & pro te dominũ rogat: mihiq; ut de eius men-/
te ſecurus ſum: ueniã impetrat peccatorũ: qd monui: qd; hortatus ſũ:qd inuidiã propinquoꝶ ut ſalua eſſet
excepi.Itaq; dũ ſpũs hos artus regit: dum uitæ huius fruimur cõmeatu ſpõdeo:promitto: polliceor: illã mea
lingua reſonabit: illi mei dedicabunt labores: illi ſudabit ingeniũ. N ulla erit pagina quæ non Bleſillã ſonet.
Quocũq; ſermonis noſtri monumẽta peruenerint: illa cum meis opuſculis peregrinabitur: hãc mea menn
efixã

„☚ — — ,„⸗ mmmmn

Oxxxiiij

te

dN. defixã legent uirgines: uiduæ:monachi: ſacerdotes. Breuis uitæ ſpatiũ æterna memoria cõpenſabit. Quæcũ
or chriſto uiuitĩ cals:in hominũ quoq;ʒ ore uictura eſt. Trãſeat & pᷣſens ætas:ſequent᷑ ſæcula poſt futura: quæ
ke⸗ ſin e amore:ſine inuidia iudicabũt. Inter Paulæ Euſtochiiq; nomẽ media ponet᷑. Nunꝗᷓ in meis moritura eſt
⸗ libris. Audiet me ſemper loquentẽ cum ſorore: cum matre. Amen. ̊
e C Beati Hieronymi preſbyteri ad Tyraſiũ de obitu filiæ cõſolatoria: ubi docet gratulãdũ: ꝙ dñs depoſitũ re-/
itn poſcere dignatus eſt ſuũ:qd mũdi periculis caſibuſq; ſubtraxerit: qd ex labore ad requiẽ: ex erũna ad cõſerua
ſi tionẽ gaudiorũ adduxerit. Vbi docet dũm Lazarũ plãxiſſe nõ mortuu: ſed ad uitæ huius miſeriã ſulcitãdũ.
le oſtẽdit quoq; hoĩes nõ tam pro orbitate & ſolitudine ꝗᷓ iudicio diffidẽtiæ lugere defüuctos.
de Enedicto & dilectiſſimo parẽti Tyraſio H0ieronymus. Charitatis tuæ ſcripta pcepi: ĩ quibus animũ
do tuũ dolore cõmotũ de filiæ dormitiõe cognoui. Non aliud pᷣncipaliter admiratus ſũ:ꝗᷓ chriſtiani pe/

ctoris in te ablatã uirtutẽ fuiſſe: ut aĩum flecteres ad dolorẽ. Stupeo murũ fidei penetratũ uulneri/
bus orbitatis: quẽ ſepire debuerat ſpes reſurrectiõis & regni cæleſtis. Nunꝗᷓ ſpes cũ dolore cõcordat: nec fides
aliqñ ſentit quãcũq; iacturã. Reſurgere credimus noſtros & plãgimus: qd faceremus ſi mori tmmõ pcipet de
us: Volũtas eius ſola ſufſiceret ad ſolatiũ:cui nullũ pᷣponere iubemur affectũ. Quod dederat:abſtulit ꝗ crea
. uerat. Quis eſt alius ꝗ plãgat: qd ad tẽpus accepat? Cõmodauerat: ut hẽres qᷓtocũq; tẽpore uoluiſſet: & cũ uel
let rurſũ auferret. Nihil abſtulit tuũ: qui dignatus eſt recipere ꝓptiũ. Creditũ ſuũ recipe decuit creditorem: &
nihil aliud decet: ꝗᷓ creditori ſuo gr̃as agere mutuãtẽ. Sic lob legimus quã ſequamur deuotiſſimã uocẽ dicen
tis. Dñs dedit: dus abſtulit. ſicut dño Plruittita factũ eſt: ſitnomẽ dñi benedictũ. Parũ ergo nõ erat hæc con⸗
ę“ ſolatio contra luctũ: ꝙ nemo lugere debeat: cũ aliquid reddiderit alienũ: quia fas non erat apud aliũ retineri:
uod dñno ſuo fuerat neceſſariũ. Addit᷑ cõſolatiõis alia ꝓuidẽtia: quæ iaculis orbitatis occurrat. plãgere debui
mus de ſæculo recedẽtes:ſi ſæculi inimicitias cõtra nos minime ſentiremus: & plãgimus dni benelicia: qui no
uit infirmitati noſtræ quid p̃ſtet. periclitari uolebat adhuc qui dolet aliquẽ dormiẽtẽ: & inter fluctus uitæ p̃⸗ .
ſentis uidere cupiebat miſerũ laborare talibus ac tãtis tẽpeſtatibus uitæ:tot ĩpugnationes diaboli: tot corpo⸗
ris bella: tot ſæculi clades euaſit. & lachtymas fũdis: quaſi neſcias: quid in teipſo quotidie patiaris. ꝓpter q
admonet dis apoſtolos ſuos dicens. Si diligeretis me: gauderetis: ꝗqa uado ad patrẽ. Plane Lazarũ fleuit mor
tuũ: ſed nõ tuas lachrymas fudit. Reſurrectiõis ꝓmiſſor dolorẽ docere nõ poterat: ne fidẽ ꝑfidiã faceret: quã
docebat. doluit Lazarũ nõ dormiẽtẽ: ſed potius reſurgẽtẽ. & flebat: quẽ cogebat᷑ ꝓpter ſaluãdos alios ſæculo
k reuocare. Hãcuitã dãs dñs ĩgemiſcebat: quam tu dok eſſe ſublatã. Cõtra lachrymas eius pugnãt lachrymæ
tuæ: & amor tuus amori eius nõ cõuenit. Hic fletus nõ habet pietatẽ. Ille nolebat reddere laboribus: quẽ dile
xerat: & tu amare credebas te:cui laborũ uolebas adhuc pᷣſtare tormenta. Cæterũ ſi putas eũ Lazarũ doluiſſe:
ãte nõ pmiſiſſet exire: qui repellere poterat mortẽ: aut certe nõ fleret: qui mortuũ ſuſcitare poſtmodũ habue/
S rat poteſtatẽ. Vnde apparet ſola eum cauſa fuiſſe cõmotũ: ꝙ ad hoſtilẽ uitã chariſſimũ reuocare denuo: & ꝓ
pter credulos aliquos: & cõfũdendos incredulos urgebatur. Deniq; ſic ſubſecutus eſt dicẽs. Ergo pater ut cre-
dant: quia tu me miſiſti: ait clara uoce: Lazare prodi foras: & factũ eſt. Gaude ergo unde ille conatus elſt flere:
netu ſaltẽ uidearis dormiẽtis fœlicitatibus inuidere. ab aliena mũdi prouĩcia trãſiuit ad dũm: & de hoſtili pa
tria migrauit ad cælũ. Cõtra ſic apoſtolus cõmemorat dicẽs. Quãdiu ſumus in hoc ſæculo pegrinamura do⸗
mino. Nò ergo nobis luctũ debet ĩcutere quiſꝗᷓ: cũ a peregrinatiõe redire meruerit ad ꝓpriã regionẽ: maxime
cũ nõ inanis & uacuus redire noſcat᷑: qui chriſtianitatis mercatus eſt lucrũ: ꝓ pter qd deſcẽdit ad mũdicõmer
ciũ. Et ego inꝗes nulla ꝓmiſſionũ cæleſtiũ dubitatione cõturbor: ſed ſola ſeparatiõe dormiẽtis æſtuãs deſola
M tus ſolatio pii pignoris iactor. Excuſatio ẽ hæc Benedicte ſine dubio fragilitatis hũanæ: quæ procinari nõ po
. teſt diffidẽtiæ. Si enĩ deſolatiões hoĩes ferre nõ ualerẽt: nunꝗᷓ prorſus parẽtes a ſe ſua pignora dimiſiſſẽt. De⸗
ſtitutos ſea moriẽtibus cõquerunt᷑: & uiuos filios: aut ꝓpter honores: aut ꝓpter negocia pegrinis regiõibus .
credũt: & gaudẽt tota uita ſine affectibus cõmorari:dũmodo capiãt: qd cupiũt de ſuis pignoribus adipiſci:Qc
ut ad palatia pergãt peregrinant᷑. ad ſtudia dignitatis nauigãt acqrenda: uel ad cauſas patrimonii aliquas ex-
plicãdas cũ labore & periculo: proficiſcẽtes oẽs ĩpellũt: nec ſecũ uacare quos diligũt patiunt᷑.· Et ut ad palatia
cæli: ad ſtudia xp̃i:ad honorẽ uitæ: & patrimoniũ poſſeſſiõis æternæ cũ ſecuritate ualeãt puenire:nemo filios
ſuos a ſe libenter gratulat abſcedere. Ad cõparãda peccata gaudẽt tã parẽtes a filiis: ꝗᷓ filii a parẽtibus: prouo⸗
cãte diabolo ſeparari. ad indulgẽtiã percipiendã: nolũt ab inuicẽ deo uocãtediſcerni: ut appareat: nõ pro nfr̃a
tatione nos dolere quẽcũq; vicemur amittere:ſed indiciũ magis oſtẽdere diffidẽtiæ. Mihi crede ſola in oĩbus
ĩcredulitas mœret: & ſicut nõ põt fides noſſe qd doleat: ſic diffidẽtia ſola doloribus ſĩuenitur ancilla. Nam ſi
dormiẽtes dicimus:dormiẽtes utiq; credere debemus: & non mortuos: ſed reqeſcẽtes ᷣm uocẽ dũi. Omnis in
quit qui credit in me: licet moriat᷑: uiuet. Si tibi medicus hoc ꝓmitteret quiſqᷓ: nullã ſine dubio promiſſioni
eius negare poteras oĩno licẽtiã. nũc quia chriſtus fabricator & reſuſcitator ꝓmittit: nõ timeas eã plãgere: ut
fideliorẽ chriſto pariter: & potẽtiorẽ medicũ uidearis in ꝓmiſſione iudicare. Sed deſtitutã dicis doleo ſenectu
tẽ meam: qui debuerã liberos meos potius ancedere: ne in laboribus remanerẽ. Quãdo deſ piritalibus bonis
quodcũq; tractat᷑: nihil ẽ oĩno de carnalibus ante oculos ꝓponẽduũ. Ego tibi m elius ꝓfiteor eueniſſe: qui non
carnalẽ: ſed ſꝑiritalẽcirca te conſidero fœlicitatem. Iu te dicis de pignonis tui obitu in ſenectute cõfectũ: ego
HJ Tiii. clxxxiiii.

.

18:

econtra probo ſubleuatũ. Senectuti tuæ amputauit dñs magis ſollicitudinẽ: quæ torqᷓ bat de uiua fila ne peri

ret. Melius utiq; nũc mortuã ſæculo credis eſſe apud deũ uiuã:ꝗᷓ hic uiuã mortuã. Gaude tibi ꝙ filiã chriſtia
nã mereberis ſequi: quã ſecutus in cælo gaudeas. Nõ te deſeruit: ſed pceſſit. Miſiſtinutrimẽta tua xpᷣo. Si lu
ctũ horrueris: & te obtuliſſe pignus deo deputari poteris. Secũdũ uotũ tuũ habe poſt Abrahã: ſi nõ potes pri
mũ: ut q ille nõ dubitauit offerre: tu ſaltẽ uidearis de ſublato gaudere. Ab illo dñs poſtulauit: a te tulit. ille
iuſſioni paruit: tu uolũtati cõſẽti. Illũ ꝑ illicitã legẽ naturæ ꝓbauit ſibi deuotũ: te ſaltẽ ꝑ licitã cõditionẽ mor

talitatis ãnotes religioſũ. In qua parte xpᷣianũ te poteris approbare. Erubeſcat ĩcredulitas nr̃a: quæ nec cũ gẽ/

tilibus deo uult eſſe ſubiecta. Cõmunis eſt nobis cũ illis exitus mortis: & dolores illoꝶ ſuperamus doloribus
nris. Quid ageremus: ſi peculiare alic exigeret a nobis? Quod ad dedecus noſtrũ ptinet: gẽtiles dolores ſæpe
cõtẽnũt: cũ nõ ad ꝓmiſſa cæleſtia: ſed ad pœnas tartari rapiant: & nos plangimus euntes ad cælũ. Conſideta
chriſtianus talis quid merebit᷑ deinceps: qui nec imitari cõtẽdit exẽpla ſãctorũ: nec contẽptũ hr̃e gentiliu?Illi
luctus deſperãdo deſpiciũt: nos & ſperãdo deſpicere nõ conamur. lli ſeruire ĩtrepidãter filios ſuos mortali/
bus tradũt: & nos deo nio ſimul: & ſuos liberos: & nr̃os liberãdos dimittere ſacrilega mẽte cunctamur: ꝗᷓſi tu

tius apud hoĩes iudicemus magis ꝗᷓ penes deũ cõdẽnari. Aliquẽ filioꝶ chriſtiani nolũt uel gratulatiõe ſua de/

ducere ad bona: gẽtiles tradere nõ cuctant᷑ ad mala. Poſtremo uel cũ ipſa fœlicitate nrẽ̃orũ moriẽtiũ cogamur
animũ flectere: ne deſideriis eorũ deſideria noſtra incipiãt reluctari. Eſto religioſus: uel uoto eius qui euaſit.
Si nõ potes exulta: quia placuiſſe cognoſcis: tui participiũ ſanguiĩs chriſto: maxime qqc de occaſione debeas

tolerare:cui nõ potes cõtradicere. Etxũ ſit oĩbus cõmunis hic caſus:uanus dolor eſt: qui nec pᷣmus uider᷑ eſſe:

nec ſolus. Poſtremo uide ſi aliqd debeat dolori cõcedi: ubi ſine aliquo remedio põt animus fatigari. Sapiẽter

debet dolere qui dolet.ne HW ſine cauſa qd dolet. Nũc aũt cõtra luctũ ſumenda ſunt arma: ut ſpes nr̃a poſ

ſit habere uictoriã: pncipaliter quod uoluit deus ſuſcipe gratulemur. Deinde qa hoc nobis in mũdo cõmune
eſt: addit᷑ nobis peculiare noſtrũ: qd ad requiẽ deducamur. Sequit᷑ cõſumatio omniũ gaudiorũ: ꝙ in reſur/
rectione inuicẽ nobis dno reformãte reddemur. qd apoſtolus pollicet᷑: Nolo uos ignorare fratres de dormiẽ/
tibus: ut nõ cõtriſtemini: ſicut & cæteri ꝗ ſpem nõ habẽt. Si enĩ credimus ꝙ lIeſus mortuus eſt: & reſurrexit:

ita & deus eos qui dormierũt ĩ xpo: adducet cũ illo. Hæc tibi Benedicte ꝓ charitate cõmuni traſmiſi. Cæterũ

ſcio te ualere alios cõſolari. Tũc te orbitas nõ ĩueniet penetrabilẽ: ſi alios cõtra illã nõ ceſſes amare.
¶ Beati Hieronymi preſ byteri ad Iulianũ coſolatoria de filiis & uxore defunctis: dicens illum in comparati
one lIob umbram quãdam & ludum ſuſtinuiſſe certaminis: quem etiam euãgelicis ſermonibus & apoſtolo/
tum exemplo ad contẽptum ſeculi & chriſti militiam exhortatur.
lus meus frater tuus Auſonius in ipſo iã profectiõis articulo cũ mihi p̃ſentiã ſui tarde dediſſet: &
cito abſtuliſſet: atq; ĩ pũcto tẽporis ſalue pariter ualeq; dixiſſet: uacuũ ſe redire arbitratus ẽ: niſi mea
rũaliqd ad te nugarũ tumultuario ſermone portaret:iam dimiſſo ſ ynthemate equus publicus ſter⸗
ebat᷑: & nobi iuuenẽ punicea ĩdutũ tunica balteus ambiebat. & tamẽ ille appoſito notario cogebat loqui:
quæ uelociter edita: ueloxcõſeqᷓret manus: & linguæ celeritatẽ frenderẽt ſigna uerborũ. Itaq; nõ ſcribẽtis dili
gẽtia:ſed dictãtis temeritate:lõgũ ad te ſilentiũ ruũpo: offerens tibi nudã officii uoluntatẽ. Extẽporalis eſt epi
ſtola:abſq; ordine ſenſuũ:ſine lenocinio: & cõpoſitione ſermonũ: ut totũ in illa amicũ: nihil de oratore reperi
as. In ꝓcinctu effuſã putes: & abire cupiẽti ingeſtũ uiaticũ. Diuina ſcriptura loquit᷑: muſica in luctu intẽpe/
ſtiua narratio. Vñ & nos leporẽ artis rhetoricæ cõtẽnẽtes: & puerilis atq; plauſibilis eloquii uenuſtatẽ: ad ſan
ctarũ ſcripturaꝶ grauitatẽ cõfugimus: ubi uera uulnerũ medicina eſt: ubi dolorũ certa remedia. In quibus re
cipit unicũ filiũ mater ĩ feretro. ubi turbæ dicit᷑ circũſtãti: nõ eſt mortua puella: ſed dormit. ubi & quatridua
nus mortuus ad uocẽ inclamãtis dni ligatus egredit᷑. Audio te in breui tẽpore duas uirgũculas filias iũctis pe
ne extuliſſe funeribus: & pudiciſſimã ac fdiſlima cõiugẽ tuã Fauſtinã: ĩmo fidei calore germanã:in qua ſola
poſt amiſſos liberos acqeſcebas:ſubita tibi dormitiõe ſubtractã. quaſi ſi n naufragiis in littore latrones repe
riat: & iuxta eloquia ꝓphetarũ fugiẽs urſũ incidat in leonẽ. extẽdenſq; manũ ad parietẽ: a colubro mordeat.

Coſecuta rei familiaris dãna: uaſtationẽ totius barbaro hoſte prouĩciæ: & in cõmuni depopulatione priua/

tas poſſeſſionũ tuaꝶ ruinas: abactos armẽtoꝶ & pecoꝶ greges: uĩctos occiſoſq; ſeruulos: & in unica filia quã
tibi crebræ orbitates fecerãt chariorẽ: electũ nobiliſſimũ generũ. Ex quo ut oĩa taceã: plus meroris ꝗᷓ gaudii ſu
ſcepiſti. Hic ẽ catalogus tentationũ tuaꝶ:hæc cũ Iuliano tyrũculo xp̃i pugna hoſtis antiq. quæ ſi ad te reſpici
as: gaudia ſũt. ſi ad bellatorẽ fortiſſimũ:ludus & umbræ certaminis. Btõò Iob poſt malorũ examina uxor peſ
ſima reſeruata eſt: ut pꝑ eã diſceret blaſfemare. tibi ſublata eſt optima: ut miſeriarũ ſolatiũ ꝑderes. Aliud ẽ aũt
ſuſtinere quam nolis: aliud deſiderare quam diligis. Ille in tot mortibus filiorum domus ſuæ ruinã unũ ha/
buit ſepulchrũ: & ſciſſis ueſtibus: ut parẽtis mõſtraret affectũ: ꝓcidẽs ĩ terrã adorauit: & dixit. Nudus exiui
de utero matris meæ: nudus & redeã. dñs dedit: dñs abſtulit. ſicut dno placuit: ita factũ eſt: ſitnomẽ dñi bene
dictũ. Tu ut parciſſime dicã: inter multorũ officia propĩquoꝶ: & cõſolantes amicos: tuoꝶ exequias proſecu/-
tus es. Perdidit ille ſimul oẽs diuitias: & ſuccedẽtibus ſibi maloꝶ nũciis ad ſingulas plagas feriebat ĩmobilis:
cõplẽs ĩ ſe illud de ſapiẽte p̃coniũ. Si fractus illibat orbis:ĩpauidũ ferient ruinæ. Tibi maior pars derelicta eſt
ſubſtãtiæ: & tantũ tẽtaris quãtũ ferre potes. Necdũ enĩ ad eũ pueniſti gradũ: ut totis aduerſuũ te cuneis dimi/
Ccetutr.

— — —

— — ☚– = C — —

—— m. ——

—AA——

cetur. Diues quõdã dis: & ditior pr̃e: ſubito orbus & nudus ẽ. Cũq; ĩ oĩbus his quæ cõtigerãt ei: nõ peccaſſet

corã dño: nec ꝗcꝗᷓ locutus ẽ ĩſipiẽs: exultãs deus ĩ uictoriã famuli ſui: & illius patiẽtiã ſuũ ducẽs triũphũ:di/

xit ad diabolũ. Aĩaduertiſti famulũ meũ Iob: qa non ẽ qſqᷓ ei ſimilis ſuꝑ terrã hõ ĩnocẽs: uerax: dei cultor:ab
ſtinẽs ſe ab oĩ malo: & adhuc pſeuerãs ĩ ĩnocẽtia. Pulchre addidit. Et adhuc ꝑſeuerãs ĩ ĩnocẽtia: qa difficile ẽ

p̃ſſſam malis ĩnocẽtiã nõ dolere. Et ĩ hoc ipſo fide ꝑiclitari: ꝙ ſe uideat iniuſte ſuſtinere ꝗd patit᷑. Ad quæ rũ
dẽs diabolus dño ait. Coriũ ꝓ corio: & oĩa quæ habuerit dabit ꝓ aĩa ſua. Sed extẽde manũ tuã: & tãge oſſa: &

carnes eius: niſi ĩ faciẽ bdixerit tibi. Calidiſſimus aduerſarius & ĩueteratus dieꝶ malorũ: nouit alia eſſe quæ

extrĩſeca ſint: & a philoſophis quoq; mũdi a diaphora: hoc ẽ ĩdifferẽtia nominent᷑:ĩ eorũq; amiſſione: atq;

cõtẽptu pfectã nõ eſſe uirtutẽ: alia quæ ĩtrĩſecus & deſiderara cogãt dolere pdẽtẽ. Vñ audacter dei renuit pᷣdi

cationẽ: & dicit nequaꝗᷓ eũ debere laudari: qui nihil de ſe: ſed totũ extra ſe dederit: qui ꝓcorio ſuo coria obtu/-
lerit filiorũ: & depoſuerit marſupiũ: & fruat᷑ corporis ſanitate. Vn ĩ telligat prudẽtia tua uſq; ad hũc terminũ
pueniſſe tẽtationes tuas: & dediſſe te coriũ ꝓ corio: pellẽ pro pelle:oĩa quæq; hẽs: parũ eſſe re ꝓ anima tua.
Necdũ aũt extentã in te manũ dei: nec tactas carnes: nec oſſa cõfracta. ad quoꝶ dolorẽ diffſicile ẽ nõ ingemiſce

re: & in faciẽ dei bdicere ꝓ eo qd eſt maledicere. Vnde & Nabuta ĩ regũ libris dicit᷑ bdixiſſe deũ & regem: &

iccirco lapidat᷑ a populo. Sciẽs aũt dus athletã ſuũ ĩmo uirũ fortiſſimũ: etiã ĩ iſto èxtremo pfectoq; certamĩe

poſſe ſuꝑare. Ecce inqt trado illũ tibi: tm aĩam illius cuſtodi. Caro uiri ſãcti dat᷑ in diaboli poteſtatẽ: & aĩæ ſa
nitas reſeruat᷑: ne ſi illud pcuſſiſſet: in quo ſenſus eſt mẽtiſq; iudiciũ:nõ eſſet culpa peccantis: ſed eius qui ſta
tũ mẽtis euerterat. Laudẽt te alii: & tuas contra diabolũ uictorias panegyricis ꝓſequant᷑ laudibus: ꝙ læto uul

tu mortes tuleris filiarũ:ꝙ in quadrageſimo die dormitiõis earũ: lugubrẽ ueſtẽ mutaueris: & dedicatio oſſiũ

martyris cãdida tibi ueſtimẽta reddiderit: ut nõ ſẽtires dolorẽ orbitatis tuæ: quẽ ciuitas uniuerſa ſentiret: ſed

ad triũphũ martyris ultaresne. ſãctiſſimã cõiugẽ tuã nõ quaſi mortuã: ſed quaſi ꝓficiſcẽtẽ deduxeris. Ego

te nequaꝗᷓ adulatiõe decipiã: ne lubrica laude ſupplãtẽ. Loquarq; illud potius qꝗ tibi audire cõdecet. Fili ac/
cedẽs ad ſeruitutẽ dei ppara aĩam tuã ad tentationẽ: & cũ oĩa feceris dicito: Seruus ĩutilis ſũ:nõ feci qd facere
debui. tuliſti liberos: quos ip̃e dederas. recepiſti ancillã quã mihi ob breue ſolatiũ cõmodaueras. nõ cõtriſtor
ꝙ recepiſti: ſed ago gr̃as ꝙ dediſti. Quod quõdã diues adoleſcs oĩa quæ ĩ lege pᷣcepta ſũt: ſe ĩpleſſe iactabat:
ad quẽdis in euãgelio. Vnũ inqt tibi deeſt: ſi uis ꝑfectus eſſe: uade uẽde oĩa quæ habes: & da Paupihutts- ue
ni ſequere me. Qui oĩa ſe feciſſe dicebat: ĩ pᷣmo certamiĩe diuitias uĩcere nõ põt. Vnde & difficile intrãt diuites
in regna cælorũ: quæ expeditos: & alaꝶ leuitate ſubnixos hitatores deſiderãt. Vade inqt & uẽde nõ partẽ ſub/
ſtãtiæ: ſed uniuerſa quæ poſſides. & da: nõ amicis: nõ cõſãguineis: nõ ꝓpinꝗs: nõ uxori:nõ liberis. Plus aliqd
addã: nihil tibi exoĩbus metu inopiæ reuabis: ne cũ Anania dãneris: & Saphyra: ſed da cuncta paupibus: &
fac tibi amicos de iniquo mãmona: qui te recipiãt ĩ æterna tabernacula: ut me ſequaris ut duim. Mudi poſſeſ
ſionẽ nõ hẽas:ut poſſi canere cũ ꝓpheta. Pars mea dns: & ut uerus leuita nihil de terræ hæreditate poſſideas

Et hochortor ſi uis eſſe pfectus:ſi apoſtolicæ dignitatis culmẽ cupis: ſi ſublata cruce xpᷣm ſequi: ſi apprehẽſo

aratro nõ reſpicere poſt tergũ: ſi in ſublimiſſimo tecto poſitus pᷣſtina ueſtimẽta cõtẽnis: & ut euadas ægyptiã
dñam: ſæculi palliũ derelinꝗs. Vnde & Helias ad cælorũ regna feſtinãs: nõ põt ire cũ pallio: ſed mũdo ĩmun
do ueſtimenta dimittit. Sed hocais apoſtolicæ dignitatis eſt: & eius qui uelit eſſe pfectus. Cur aũt & tu nolis
eſſe pfectus? Cur qui in ſæculo pᷣmus es:non in chriſti familia primus ſis: an quia uxorẽ habueris? habuit &
Petrus: & tamẽ cũ reti eam & nauiculã dereliquit. Prouidẽtiſſimus dũs: & omniũ ſalutẽ deſiderans: malẽſq;

paonitentiã peccatoris ꝗᷓ mortẽ: abſtulit tibi hanc excuſationẽ: ut non illa te retrahat ad terras: ſed tu eam ſe/
quaris ad paradiſi regna tendentem. Bona liberis paras: qui te ad dominũ præceſſerũt: ut partes earũ non in

diuitias ſororis pficiant: ſed in redẽptionẽ animæ tuæ: atq; alimenta miſerorũ. Hæc monilia filiæ tuæ a te ex

petunt: his gẽmis ornari capita ſua uolũt. Quod periturũ erat in ſerico: in uilibus pauperũ tunicis reſeruer᷑.

Repetüũt a te partes ſuas. Iunctæ põſo nolũt uideri pauperes & ignobiles: propria ornamẽta deſiderãt. Nec
eſt ꝙ te excuſes nobilitate & diuitiarũ põdere. Reſpice ſanctũ uirũ Pãmachiũ: & feruentiſſimæ fidei Paulinũ
preſbyterũ: qui nõ ſolum diuitias: ſed ſeipſos domino obtulerũt: qui contra diaboli tergiuerſationẽ nequaꝗᷓ
pellem pro pelle: ſed carnes & oſſa & animas ſuas domino còſecrarũt. Qui te & exẽplo & eloquio: ideſt & ope
re & lingua poſſũt ad maiora perducere. Nobilis es? & illi: ſed in illis chriſto nobiliores. Diues & honoratus?:
& illi:ĩmo ex diuitibus pauperes & inglorii: & iccirco ditiores & magis inclyti: quia pro chriſto pauperes & in
honorati. Et tu quidẽ bene facis: ꝙ ſãctorũdiceris uſibus miniſtrare: fouere monachos: eccleſus oflerre ꝗplu
rima. Sed hæc rudimẽta ſũt militiæ tuæ. cõtẽnis aurũ: cõtẽpſerunt & multi philoſophi. Equibus unus utcæ
teros ſileam: multaꝶ poſſeſſionũ præciũ proiecit in pelagus: abite dicẽs ĩ profũdũ malæ cupiditates. ego uos
mergã: ne ipſe mergar a uobis. Philoſophus gloriæ animal & popularis auræ uile mãcipiũ: totam ſimul ſarci
nam depoſuit: & tu te putas in uirtutũ culmine conſtitutũ: ſi partẽ ex toto offeras. Teipſũ uult dũs hoſtiam

uiuã placentẽ deo. te inꝗᷓ: non tua. & ideo uariis tentationibus cõmonet: quia multis plagis & doloribus eru

dituriſrael. & quem diligit dns corripit. flagellat autẽ omnẽ filiũ: quem recipit. Paupcula uidua duo æra mi
nuta miſit in gazophylatiũ:& quia totũ obtulit: quod habebat: omnes dicitur in oblatione munerũ dei ſupe

raſſe locupletes: quæ nõ pondere ſui: ſed offerentiũ uoluntate penſatur. Cũ multis erogaueris cenſum tuuũ:

T v. clxxxv.

Qhv.

& quidã tua gaudeãt liberalitate: tamen multo plures ſũt quibus nihil dediſti. Neq; enĩ Darii opes: & Crœſi
diuitiæ ualẽtexplere pauperes mũdi. Quod ſi teipſũ dno dederis: & apoſtolica uirtute perfectus: ſequi cœpis
Saluatorẽ:tũc ĩtelliges ubi fueris:& in exercitu xpᷣi quẽ extremũ tenueris locũ.Non plãxiſti filias mortuas:&
paternæ in genis lachrymæ xpᷣi timore ſiccatæ ſũt: Quãto maior Abrahã:qui unicũ filiũ uolũtate iugulauit:
& quẽ hæredẽ mũdi futurũ audierat: nõ deſperat etiã poſt mortẽ eſſe uicturũ. Iepte obtulit uirginẽ: & iccirco
in enumeratiõe ſanctorũ ab apoſtolo ponit᷑. Nolo tmea offeras dno: quæ põt fur rapere:hoſtis ĩuadere: pro/
ſcriptio tollere: quæ & accedere poſſũt: & recedere: & inſtar undarũ & fluctuũ a ſuccedẽtibus ſibi dũñis occupã
tur. Atq; ut uno cũcta ſermone cõprehendã: quæ uelis nolis ĩ morte dimiſſurus es. Illud offer qd tibi nullus
hoſtis poſſit auferre: nulla eripere tyrãnis: qd tecũ pgat ad ĩferos: ĩmo ad regna cæloꝶ: & ad paradiſi delitias.
Extruis monaſteria: mults a te p inſulas Dalmatiæ ſanctoꝶ numerus ſuſtentat. ſed melius faceres: ſi & ipſe
ſanctus ĩter ſãctos uiueres. Sãcti eſtote: qm ego ſanctus ſũ dicit ds. Apoſtoli gloriant᷑: ꝙ oĩa dimiſerĩt: & ſe
cuti ſint Saluatorẽ. & certe pᷣter retia & nauẽ nihil legimus eos dimiſiſſe: & tamẽ teſtimonio futuri iudicis co/
ronant᷑. quia ſe offerẽtes totũ dimiſerãt: qd habebãt. Hæc loquor nõ in ſigillationẽ operũ tuorũ: uel ꝙ exte-
nuẽ liberalitatẽ & elemoſynas tuas: ſed quo te nolim inter ſæculares eſſe monachũ: & inter monachos ſecula
rẽ. Totũq; a te expetã: cuius audio mẽtẽ diuino cultui deditã. Si huic cõſilio nr̃o uel amicus uel aſſecla uel pr
pinquus renitit: & te ad delitias ſplẽdẽtis mẽſæ reuocat: ĩtelligito eũ nõ de tua aĩa ſed de ſuo uentre excogita/
re & oẽs opes lautaq;ʒ cõuiuia ſubita morte finiri. Octo & ſex ãnorũ ĩtra.xx. dies duas filias amiſiſti: & arbitra
ris ſenẽ diu uiuere. cuius ut ætas lõga tẽdat᷑: audi & Dauid. Dies uitæ niæ. Ixx. anni: ſi aũt amplius. lxxx. & ꝗc
quid ſupeſt labor & dolorẽ. Fœlix & oĩ dignus btiĩ tudine: quẽ ſenectus xpᷣo occupat ſeruiẽtẽ:quẽ extrema di/
es Saluatori ĩuenerit militãtẽ: qui nõ cõfudet᷑ cũ loquet᷑ inimicis ſuis ĩ porta: cui ĩ ĩtroitu paradiſi dicet᷑. Rece
piſti mala ĩ uita tuatnũc aũt hic lætare. Nec enĩ uleiſcet᷑ bis dũs in eadẽ re. Diuitẽ purpuratũ gehẽnæ flãma ſu
ſcepit. Lazarus paupꝑ & plenus ulceribus: cuius carnes putridas lãbebant canes: & uixde micis mẽſæ locuple/
tis miſerã ſuſtẽtabat aĩam: in ſinu Abrahæ recipit᷑: & tãto priarcha parẽte lætat᷑. Difficile: ĩmo ĩpoſſibile eſt:
ut & pᷣſentibus quis & futuris fruat᷑ bonis.ut & hic uẽtrẽ:& ibi mẽtẽ ĩpleat. ut de delitiis trãſeat ad delitias:ut
in utroq; ſæculo primus ſit: ut in cælo & in terra appareat glorioſus. Quod ſi tibi tacita cogitatio ſcrupulum
mouerit: cur monitoripſe nõ talis ſim: qualẽ te eſſe deſidero? Et noõnullos uideris in medio itinere corruiſſe?
Illud breuiter reſpõdebo:nõ mea eſſe quæ dico:ſed dni Saluatoris.nõ monere quid ipſe poſſim: ſed quid de/
beat facere: qui ſeruus futurus eſt xp̃i. & athletæ ſuis ĩcitatoribus fortiores ſũt. & tamẽ monet debilior: ut pu
gnet ille:qui fortior eſt. Noli reſpicere Iudam negantẽ: ſed Paulũ reſpice cõfitẽtẽ. Iacob ditiſſimi patris filius
ſolus & nudus in baculo ſuo ꝑgit Meſopotamiã: iacet laſſus in itinere: & ꝗ delicatiſſime a Rebecca matre fue
rat educatus: lapide ad caput ꝓ puluillo utit᷑. Vidit ſchalã de terra uſq; ad cælũ: & aſcẽdẽtes peã angelos: & de
ſcẽdẽtes. & deſup ĩnitentẽ dominũ ut laſſis manũ pornigeret: ut aſcẽdẽtes ſuo ad laborem puocatet aſpectu.
Vnde & uocatur locus ipſe Bethel: ideſt domus dei: in qua quotidie aſcẽdit & deſcendit᷑. Et ſancti enĩ corru⸗
unt: ſi fuerint negligentes: & peccato inũ recipiunt gradũ: ſi ſordes fletibus lauerint. Hocideo dico: ut
non terreant deſcẽdẽtes: ſed prouocẽt aſcẽdentes. Nunꝗᷓ exẽplũ a malis ſumitur: etiam in ſæculi rebus ſem
a meliori parte incitamenta uirtutũ ſunt. Oblitus ꝓpoſiti: & epiſtolaris breuitatis plura dictare cupiebã. Ad
materiæ quippe dignitatẽ: & ad meritum perſonæ tuæ parum eſt omne quod dicit᷑. Et ecce tibi noſter Auſo/
nius cœpit ſchedulas flagitare: urgere notarios: & hinnitu feruentis equi ingenioli mei feſtinus arguere tardi/
tatem. Memento igitur noſtri: & cura ut in chriſto ualeas. Atq; ut cætera taceam: domeſtica ſanctæ ueræ exẽ
pla ſectare: quæ uere ſecuta xpᷣm peregrinationis moleſtiã ſuſtinet: & ſit tibi tanti dux fœmina facti. Tribu/
at tibi chriſtus: ut audias: ut taceas: ut intelligas: & ſic loquaris.
Beati Hieronymi preſbyteri ad Pammachium conſolatoria de dormitione Paulinæ uxoris: ubi eius con/-
uerſationem monachalem erogationem elemoſynarũ: generis dignitatem: & Paulæ ac Euſtochii affinitatẽ

A⸗

præcipuis effert præconiis. —ôòẽßG
Anato uulneri: & in cicatricem ſuperductæ cuti: ſi medicina colorẽ reddere uoluerit: dum pulchritu
dinem corporis quærit: plagaã doloris inſtaurat. Ita & ego ſerus conſolator qui ĩportune per biẽniũ
tacui: uereor nenunc importunus loquar: & attrectãs uulnus pectoris tui quod tempore & ratione
curatum eſt: cõmemoratione exulcerem. Quæ enĩ aures tam duræ: quæ de ſilice exciſa præcordia: & hyrcana/
rum tigriũ lacte nutrita poſſunt ſine lachrymis Paulinæ tuæ audire nomẽ? Quis parturientẽ roſã: & papilla
tũcorymbũ: ante ꝗᷓ in calathũ fundatr orbis & tota rubentiũ foliorũ pandatur ambitione: ĩmature demeſſũ:
equis oculis marceſſere uideat Fractũ eſt pcioſiſſimũ margaritũ. Virẽs ſmaragdi gẽma cõtrita eſt. Quid bo
ni habeat ſanitas: langor oſtendit: plus ſenſimus: qd habuimus: poſtꝗᷓ habere deſiuimus. In agro terræ bo/
næ tres fructus legimus. Centeſimũ: ſexageſimũ: & triceſimũ. In tribus mulieribus & ſanguine & uirtute cõ/
inctis: tria chriſti præmia recognoſco. Euſtochiũ uirginitatis flores metit. Paula laborioſã uiduitatis areã te-
rit. Paulina caſtum matrimonii cubile cõſeruat. Tali filiarum mater fulta comitatu: totum ſibi in terris uen
dicat: qd chriſtus promiſit in cælo. Et ut qu adrigã domus una emitteret ſanctitatis: & fœminarũ uirtutibus
tũdetent uiti: addit comes Pãmachius. Verũ Ezechielis cherubin: frater: cognatus: gener: maritus: ĩm alrer
amãtiſtimus

— — —

—

amãtiſſimus:qa ſancta cõſortia ſj pũs: uocabula nõ tenẽt nuptiaꝶ:huic rigæ Ieſus pᷣſidet. De his eꝗͥs & Aba

cuch canit. Aſcẽde ſuꝑ equos tuos: & eqtatio tua ſalus. Impari curru: pari aĩo ad palmã tẽdit᷑. Diſcolores equi

ſed uolũtate cõcordes unũ aurigæ iugũ trahũt: nõ expectantes flagelli uerbera: ſed ad uocis hortamẽta feruen
tes. Dicamus aliqd de philoſophis. Quatuor uirtutes deſcribũt Stoici: ita ſibi ĩuicem nexas: & mutuo cohæ/
rẽtes: ut qui unã nõ habuerit oĩbus careat:prudẽtiã: iuſticiã: fortitudinẽ: tempantia. Has oẽs ſic habetis ſingu

li:ut tũ emineatis in ſingulis. Prudentia in te:in miĩ̃e iuſticia: in uirgine fortitudo:in nupta tempantia pᷣdicat᷑
Quid eni eo ſapiẽtius qui contẽpta mũdi ſtultitia Apᷣm ſecutus eſt:dei uirtutẽ:& dei ſapiam Quid mrĩ̃e iu/⸗

ſtius? quæ inter liberos opibus diſtributis docuit diuitias contẽnendo: qd filii amare deberẽt? quid Euſtochio

fortius? quæ nobilitatis portas: & arrogantiã gñis cõſularis uirginali ppoſito fregerit: & in urbe pᷣma pᷣmũ ge/

nus ſubiugauerit pudicitiæ? Quid Paulina tempantius? quæ legẽs illud apoſtoli. Honorabiles nuptiæ: & cu

bile ĩmaculatũ: nec ſororis fœlicitatẽ: nec mr̃is cõtinentiã auſa appetere: maluit in humilioribus tuta pgere: ꝗ
pẽduli gradu in ſublimioribus fluctuare:qᷓꝗᷓ illa ſemel inito mrimonio:nihil aliud diebus ac noctibus cogita/

uerit: niſi ut reddito fructu nuptiaꝶ: ſecũdũ caſtimoniæ gradũ arriperet. & tãti dux fœmia facti: uiꝶ ppoſito

ſuo iungeret: nõ relinꝗns ſaluti ſuæ comitẽ: ſed expectãs! Dũq; crebrius abortiuis: & expta fœcũditate conce/
ptuũ:nõò deſperat liberos: & ſocrus auiditatẽ: miiq; triſtitiã pᷣponit ĩbecillitati ſuæ paſſa eſt aliqd de Rachelis
exẽplo:ac pro filio doloris:ac dexteræ: uiꝶ deſiderii ſui pepit hæredẽ. Certiſq; auctoribus didici illã: nõ pᷣmæ ſẽ

tẽtiæ dei. Creſcite & multiplicamini: & replete terrã. nec officio coiugali uire uoluiſſe: ſed ad hoc optaſſe fili/

os: ut Apo uirgines pareret. Legimus & uxorẽ ſacerdotis Phinees auditacaptiuitate arcæ dũi ſubito uteri do/
lore correptã edidiſſe filium Hichabod:& inter manus & officia fœmĩaꝶ aĩam emiſiſſe cũ ple. De pᷣma proles
Beniamin hoc eſt filius uirtutis ac dexteræ: De ſecũda ĩclytus ſacerdos dei ex arcæ cognomine naſcitur. Nobis
poſt dormitionẽ ſomnũq; Paulinæ:Pammachiũ monachũ eccleſia pepit poſthumũ & pr̃is & cõiugis nobilita

te pritiũ: elemoſynis diuitẽ: humilitate ſublimẽ. Apoſtolus ſeribit ad Corĩthios. Videte ffes uocationẽ ur̃am:
quia nõ multi ſapientes: non multi nobiles. Hoc naſcẽtis eccleſiæ rudimẽta poſcebãt: ut granũ ſinapis paula/

tim in arborem creſceret: ut ſenſim euangelii fermẽtum totã eccleſiæ maſſam altius eleuaret. Noſtris tempo/

ribus Roma poſſidet: quod mũdus ante neſciuit. Tuncrari ſapientes: potentes: nobiles: xpiani. Nunc multi
monachi: ſapientes: potentes: nobiles. Quibus cunctis Pammachius ſapientior: potẽtior: nobilior: magnus

in magnis: pᷣmus in pᷣmis: ρ1ιπα Iνοος monachog. Tales Paulina morte ſua nobis liberos dedit: quos ui

uens cocupiuerat poſſidere. Lætare ſtenilis: quæ nõ paris: erumpe & clama quæ nõ parturis. qm quot Romæ
ſunt pauperes: tot filios repẽte genuiſti. Ardentes gemmæ: quibus antea collũ & facies ornabant᷑: egentiũ uen

tres ſaturant. ueſtes ſericæ & au& in fila lenteſcens in mollia lanaꝶ ueſti menta mutata ſunt: quibus repellat᷑

frigus: non quibus nudet᷑ ambitio. Delitiaꝶ quondã ſupellectilẽ uirtus inſumit. Ile cæcus extendẽs manum

& ſæpe ubi nemo eſt: clamãs hæres Paulinæ cohæres Pammachii eſt. Illũ trucũ pedibus: & toto corpore ſe tra/

hentem teneræ puellæ ſuſtentat manus. Fores quæ pus ſalutantiũ turbas uomebãt: nunca miſeris obſiden/

tur. Alius tumenti aqᷓliculo mortẽ parturit: alius elinguis & mutus: & ne hoc ꝗdẽ hnjs unde roget: magis rogat
dũ rogare nõ poteſt. Hic debilitatus a paruo: non ſibi mendicat ſtirpem. Ille putrefactus morbo regio: ſuper/
uiuit cadaueri ſu.
Non mihi ſi centum linguæ ſint:oraq; centum:
Omnia pœnarum percurrere nomina poſſim.

Hoc exercitu comitatus incedit: in his Apᷣm confouet: hoꝶ ſordibus dealbat᷑. Munerarius paupeꝶ: & egenti/
um candidatus ſic feſtinat ad cælũ. Cæteri mariti ſuper tumulos coniugũ ſpargunt uiolas: roſas: lilia: floreſq;
purpureos:& dolorẽ pectoris his officiis conſolant᷑. Pammachius noſter ſanctã Fauillam oſſaq; uenerãda ele
moſynæ balſamis rigat. His pigmẽtis atq; odoribus fouet cineres quieſcẽtes: ſciẽs ſcriptũ: Sicut aqua extĩguit
ignẽ: ita elemoſyna pctm̃. Quantas uires habeat miſericordia: & quibus donãda ſit pᷣmiis: beatus Cyprianus
randi uolumiĩe executus: & Danielis cõſiliũ ꝓbat: qui regẽ ĩpiiſſimum ſi ſe audire uoluiſſet: ſcit paupeꝶ ſu/

ſtentatione ſaluandũ. Gaudet huiuſcemodi filia & mater hærede: nõ dolet o pes ad aliũ perueniſſe: quas cer/

nit üſdẽ ꝗbus ipſa uoluerat erogari. quin potius gratulat abſq; labore ſuo ſua uota cõpleri.nõ enĩ ſubſtantiæ
diĩminutio: ſed operarii commutatio eſt. Quis enĩ hoc crederet: ut conſulum ꝓnepos: & Furiani germinis de/

cus inter purpuras ſenatorum fuſca tunica pullatus ĩcederet: & non erubeſceret oculos ſodalium: ut deriden/

tes ſe ipᷣe derideret!/ Eſt cõfuſio:quæ ducit ad mortẽ. & eſt confuſio: quæ ducit ad uitã. Prima uirtus eſt mona
chi contẽnere hoĩum iudicia:& ſemp apoſtoli recordari dicẽtis. Si adhuc hoĩbus placere uellẽ: Ap̃i fuus nõ eſ
ſẽ. Tale ꝗd & dũñs loquit᷑ ad ꝓphetas: ꝙ poſuerit faciem eoꝶ: quaſi urbẽ æneã: & lapidẽ adamantinũ: & colum
nam ferreã: ne pauerẽt ad iniurias populi: ſed ĩprudentiã ſubſannantiu frontis rigore cõtererent. Ingenia libe
raliter educata facilius uerecũdia: ꝗᷓ metus ſupat. & quos tormẽta nõ uincunt: interdũ uincit pudor. Non eſt
paꝶ uiꝶ nobilẽ: uiꝶ diſertũ:uirũq; locupletẽ:potentiũ in plateis uitare comitatũ: milſcere ſe turbis: adhærere
paupibus:ruſticis copulari:de pᷣncipe uulgũ fieri. Sed ꝗᷓto humilior: tãto ſublimior. Lucet margaritũ in ſor/
dibus: & fulgor gẽmæ puriſſimæ etiã in luto radiat. Hoceſt qddũs repromiſit: glorificantes me glorificabo.

Alii hoc intelligant de futuro: qĩ mœror uertetur in gaudium: & tranſeunte mundo ſanctorum corona non

.clxxxyvi.

Chxvj.

tranſiit. Ego & ĩpræſentiaꝶ uideo ſctõꝶ ꝓmiſſa cõpleri. Añ ꝗᷓ Xpo tota mẽte Fᷣuiret:notus erat in ſenatu: ſed
multi alii habebãt ĩfulas ꝓcõſulares. Totus orbis huiuſcemodi honoribus plenus eſt. Primus erat ĩter pᷣmos
Præcedebat alios dignitate: ſed & alios ſeqᷓbat᷑. ꝗᷓuis clarus honor uileſcit in turba. & apud uiros bonos: indi/
gnior fit ipa dignitas:ꝗᷓ multi ĩdigni poſſidẽt. Vnde egregie de Cæſare Tullius cũ quoſdã ait ornare uoluit.nõ
illos honeſtauit: ſed ornamẽta ipſa turbauit. At nũc oẽs Ap̃i eccleſiæ Pãmachiũ loquunt᷑. Mirant᷑ urbes pau
perẽ:quẽ hucuſq; diuitẽ neſciebãt. Quid cõſulatu illuſtrius-/ Annuus honor eſt: & poſtꝗᷓ alius ſucceſſerit pᷣor
deſinit. Latẽt in multitudie laureæ: & triũphi interdũ triũphantiũ ſordibus polluunt᷑. Quod añ ꝑ manus pa
tritias tradebat᷑: & ſola nobilitas poſſidebat: quo cõſul Marius uictor Numidiæ: & Teutonũ: atq; Cymbroꝶ
ob ignobilitatẽ familiæ putabat᷑ indignus:qd Scipio ultra annos pro uirtute meruit:nũc ſola militia poſſidet
& agreſtia dudũ corpora:fulgẽs palma circũdat. Plus ergo accepimus ꝗdedimus parua dedimus: parua dimi
ſimus: & grãdia poſſidemus. Cẽtuplicato fœnore Xpi ꝓmiſſa reddunt᷑. In tali agro & Iſaac quondã ſeuerat:
qui paratus ad mortẽ an Guigelinieragelica Dortauit crucẽ. Si uis inꝗt pfectus eſſe:uade & uẽde oĩa quæ hẽs:
& da pauꝑibus: & ſeqᷓre me. Si uis pfectus eſſe: ſemꝑ gradia in audiẽtiũ ponunt arbitrio. Et ideo uirgĩtatẽ apo
ſtolus nõ ĩperat: qadns diſputãs eunuchis: qui ſe caſtraſſẽt ꝓpter regna cæloꝶ: ad extremũ intulit. qui põt
cape capiat. Nõ eſt enĩ uèlẽtis neq; currẽtis: ſed miſerẽtis dei. Si uis Ftctus eſſe:nõ tibi ĩponitur neceſſitas: ut
uoluütas pᷣmiũ cõſequat᷑. Si uis ergo eſſe ꝑpfectus: & deſideras eſſe: qd ꝓphetæ: qd apoſtoli:qd Ap̃s eſt. uende
nõ partẽ ſubſtãtiæ: ne timor penuriæ ĩ fidelitatis occaſio ſit. & cũ Anania & Saphyra pereas: ſed uniuerſa quæ
poſſides. Cũq; uẽdideris: da paupibus: nõ locupletibus: nõ ſupbis. Da quo neceſſitas ſuſtentet᷑: & nõ quo au/
geant᷑ opes. Cũq; legeris illud apoſtoli. Boui triturãti os nõ alligabis: & dignus eſt oparius mercede ſua. Et qui
altario miĩſtrant: de altario participant᷑. Memẽto quoq; huius ſnĩæ: hũtes uictũ & ueſtitũ his contẽti ſimus:
ubi uideris fumare patinas: & Phaſides aues lentis uaporibus diſcoqui: ubi argẽti põdus: feruẽtes buricos: mã

mos: comatulos pueros: pcioſas ueſtes: picta tapetia: ubi ditior eſt largitore: cui largiendũ eſt: pars ſacrilegii ẽ:·

r paupeꝶ dare nõ paupibus. & tñ nõ eſt ſatis pfecto: & cõſumato uiro: opes cõtẽnere: pecuniã diſſipare: & pii
cere qd in momẽto: & F & ĩueniri põt.Fecit hoc Crates thebanus: fecit Antiſthenes: fecerũt plurimi: quos ui
tioſiſſimos legimus. Plus debet Xpᷣi diſcipulus præſtare: ꝗᷓ mũdi philoſophus gloriæ aĩal: & popularis auræ:
atq; rumoꝶ uenale mãcipiũ. Tibinõ ſuffnicitopes cõtẽnere: niſi Apᷣm ſequaris. Apᷣm aũt ſequit᷑: ꝗ peccata di/
mittit & uirtutũ comes eſt: Xpᷣm ſcimus ſapiam: hic theſaurus in agro ſcripturaꝶ noſcit᷑: hæc gemma multis
emit᷑ margaritis. Sin aũt adamaueris captiuã mulierẽ: ideſt ſapiam ſæcularẽ: & eius pulchritudiĩe captus fue/
tis: decalua eã: & illecebras criniũ: atq; ornamẽta uerboꝶ: cũ emortuis unguibus ſeca. Laua eã ꝓphetali nitro:
& rũc reqeſcẽs cũilla dicito. Siniſtra eius ſub capite meo: & dextera illius amplexabit᷑ me. Et multos tibi fœtus
captiua dabit: ac de Moabitide efficiet᷑ Iſraelites: Xps ſctificatio eſt: ſine qua nemo uidebit faciẽ dei. Aps redẽ
ptio: ideſt redẽptor & p̃ciũ: AXps oĩa: ut qoĩa ꝓpter Apᷣm dimiſerit: unũ ĩueniat pro oĩbus: & poſſit libere pcla
mare: pars mea diñs. Sẽtio te diuĩs ardere doctrinis: nec temeritate quorũdã docere: qc;neſcias: ſed ante diſcere
qd docturus ſis. Sĩplices epiſtolæ tuæ olent ꝓphetas: apoſtolos ſapiũt. nõ coturnatã affectas eloᷓntiam: nec
more pueroꝶ argutas ſentẽtiolas in clauſulis ſtruis. Cito turgẽs ſpuma dilabit᷑: & qᷓuis grãdis tumor contrari
us ſanitati eſt. Scitũ eſtillud quoq; Catonis: ſat cito: ſit ſat bene. qd nos quondã alole estuli cũ a ꝑpfecto Ora
tore in p̃fatiũcula diceret᷑ riſimus. Meminiſſe te puto erroris mutui: qũ oẽ Atheneũ ſcholaſticoꝶ uocibus con
ſonabat. Sat cito: ſit ſat bi. Fœlices inꝗt Fabius eſſent artes: ſi deillis ſoli artifices iudicarẽt. Poetã nõ põt noſ/
ſeniſi qui uerſũ põt ĩſtruere. Philoſophos nõ ĩtelligit: niſi ꝗ ſcit dogmatũ uarietates. Manufacta & oculis pa
tẽtia magis ꝓbant artifices. Nra ꝗᷓ dura ſit neceſſitas: hinc potes aĩaduertere: ꝙ uulgi ſtãdũ eſt iudicio: & ille ĩ
turba metuẽdus: quẽ cũ uideris ſolus deſpicias. Hoc pᷣteriens tetigi: ut eruditis cõtẽtus auribus: non magnope
cures: qd ĩperitoꝶ de ĩigenio tuo rumuſculi iactitẽt: ſed ꝓphetaꝶ quotidie medullas bibas Ap̃i myſtes: pfiar/
chaꝶ ſymmiſtes. ſiue legas: ſiue ſcribas: ſiue uigiles: ſiue dormias: Amos tibi ſemper buccina in auribus ſonet
hic lituus excitet aſĩam tuam: hoc amore furibundus quære ĩ lectulo tuo quẽ deſiderat anima tua. Et loquere
confidenter ego dormio & cor meum uigilat. Cũq; inueneris eũ: & tenueris nõ dimittas. Et ſi pauxillũ dormi
tanti elapſus fuerit emanibus: noli ꝓtinus deſperare. Egredere in plateas: adiura filias hieruſalem: reperies eã
cubantẽ in meridie: laſſum: ebrium: noctis rore madefactũ: inter greges ſodaliũ: in aromatũ uarietatibus: ĩter
poma paradiſi. Ibi ei daẽ mãmillas tuas: ſuggat de erudito pectore: requieſcat inter medios cleros pẽnæ colũbæ

deargentatæ: & interiora eius in fulgore auri. Paruulus iſte & puer: qui butyro & melle ſaginat᷑: qui ĩter caſea/

tos nutritus eſt montes: cito creſcit in iuuenẽ: uelociter in te hoſtes ſpoliat: mature pᷣlatur Damaſcũ: & regẽ
uincit aſſyriũ. Audio te Nenodotiũ in portu feciſſeromano: & Bügi de arbore Abrahã in auſonio plãtaſſe lit/

tore: quaſi Aeneas noua caſtra metaris: & ſup undã Tyberis: ubi illecogẽte quondã penuria cruſtis fatalibus

& quadris patulis non pepercit: tu uiculum nẽjm: ideſtdomum panis ædificas: & diuturnã famem repẽtina ſa
turitate compenſas. Euge noſter initia tranſgrederis: ſtatũ ſummũ tenens: de radice puenis ad cacumen: pri⸗/
mus ĩter monachos:in pᷣma urhe pᷣmus ſequeris priarchã Loth: qd interpᷣtat᷑ declinãs: cãpeſtria eligat: & iux-
ta Pythagoræ lĩam. Y. facilia magis & ſi iniſtta ac peritura ſectet᷑ 8 in arduis & ſaxoſis cũ Sara tibi monumẽ
tũ para:ut iuxta ſit ciuitas lĩaꝶ. DHeletiſq; gigantibus filiis Enachim: hæreditatẽ tuã gaudiũ & tiſus excipiat.

—k . — —

d
0
1
no

r
da
d
ler

at:
.
do
zut
de
ll
/

Diues erat Abrahã auro: argẽto:pecore:poſſeſſione: ueſtibus: tantãq; hẽbat familiam: ut ad ſubitos nuncios
iuuenibus electis armare poſſet exercitũ: & quatuor reges: quos qnq; reges fugerãt: in dan cõſecutus occideret
& tñ poſt tã crebra hoſpitalitatis officia: dũ nõ refutat hoĩes: ſuſcipe meruit deũ. Nõ ſeruis & ancillulis ĩpera
bat: ut miſtrarẽt hoſpitibus. nec bonũ qd exercebat: p alios minuit: ſed qᷓſi repta pᷣda cũ Sara ſua humanitati
ſolus ĩcubuit..ipſe pedes lauit: ipſe pinguẽ uitulũ portauit humeris de armẽto. Stetit ut puus pegrinis pran/
dentibus: & Saræ manibus coctos cibos ieiunaturus appoſuit. Hæc moneo fr chariſſime pietate qua te diligo
ut nõ ſolũ pecuniã: ſed teipᷣm Xpo offeras hoſtiã uiuã: ſanctã: placẽtẽ deo: rõnabile obſequiũ tuũ: & imiteris
filiũ hoĩs: qui no uenit miĩſtrari: ſed miſtrare. Et qd priarcha alienis: hoc diſcipulis & ſeruis magiſter exhibuit
& dũs. Coriũ pro corio & oĩa quæ homo poſſidet: dare põt pro aĩa ſua. Sed tange inqt diabolus carnes eius: ni
ſi in faciẽ bũdixerit tibi. Scit hoſtis antiquus maius cõtinentiæ ꝗᷓ nũmoꝶ eſſe certamẽ. facile abiicit᷑: qd hæret
extrĩſecus. Inteſtinũ bellũ piculoſius eſt. Cõiuncta diſglutinamus: unita diſſuimus. Zacheus diues erat: apo
ſtoli paupes. reddidit ille quadruplũ qd rapuerat: diuiſitq; paupibus medietatẽ ſubſtãtiæ ſuæ: quæ remãſe/
rat. ſuſcepit Ap̃ᷣm hoſpitẽ: ſalus facta ẽ domui eius. & tñ qa paruulus erat: & apoſtolicæ ꝓceritati ſe nõ potue/
rat coextẽdere nõ fuit in. xi. numero apoſtoloꝶ. Apoſtoli aũt ꝗᷓtũ ad diuitias nihil: ꝗᷓtũ ad uolũtatẽ totũmũ/
dũ pariter reliqᷓrunt. Si offeramus Xpo opes cũ aĩa nr̃a: libẽter ſuſcipiet.Si aũt quẽ foris ſunt deo: quæ intus
ſũt diabolo demus:nõ ẽ æqua pattitio. & dicit᷑ nobis: Nõne ſi recte offeras: & recte nõ diuidas peccaſti?/ Quod
patritii gñis pmus ĩter pᷣmos monachos eſſe cœpiſti: nõ tibi ſit tumoris: ſed humilitatis occaſio: ſciẽti filiũ dei
factũ filiũ hoĩs. Quãtũcũq; te deieceris:humilior Apo nõ eris. Eſto ĩcedas nudis pedibus: fuſca tunica ueſtia-
ris: æqueris paupibus: iopu cellulas dignãter ĩtroeas: cæcoꝶ oculus ſis: manus debiliũ: pes claudoꝶ: ip̃e aquã
portes: ligna cõcidas: focũ extruas: ubi uincula ſũt: ubi alapæ ubi ſputa? ubi flagella? ubi patibulũ ubi mors

Et cũ oĩa quæ dixi feceris: ab Euſtochio tua Paulaq; uinceris: ſi nõ opeat certe ſexu. Ego qdẽ Romæ nõ erã: &

tuncme tenebat heremus. Atq;ʒutinã ptenuiſſet: q ſocero tuo uiuẽte Toxotio ſæculo ᷣuiebãt. Sed tũ audio
quæ ĩmũditias plateaꝶ ferre nõ poterãt: quæ eunuchoꝶ manibus portabant᷑: & iæquale ſolũ moleſtius tran
Icendebãt: ꝗbus ſerica ueſtis oneri erat: & ſolis calor incẽdiũ: nunc ſordidatæ & lugubres & ſui cõparatiõe for/
miculæ: uel lucernas cõcinnunt: uel ſuccendũt focũ: pauimẽta uerrut: mundãat legumĩa: holeꝶ faſciculos ĩ fer
uentẽ ollã deiiciũt: apponũt mẽſas: calices porrigunt:effudũt cibos:hucillucq; diſcurrũt. & certe magnus uir/

ginũ chorus cũ illis habitat. nü huiuſcemodi miĩſteria aliis: ĩperare nõ poterãt: Sed nolũt uinci ab his labore:

corpoꝶ: quaſi ipæ ſupantuirtute aĩ. Hæc dico: nõ quo de ardore mẽtis tuæ qcꝗᷓ dubitẽ: ſed ꝙ currentẽ ĩpellã:
& acriter dimicati feruorẽ feruore augeã. Nos in iſta puincia ædificato monaſterio: & diuerſorio propterea ex
tructo: ne forte & modo lIoſeph cũ Maria in bethleẽ ueniẽs: nõ ĩueniat hoſpitiũ: tãtis de toto orbe còfluenti/
bus turbis obruimur monachoꝶ: ut nec cœptũ opus deſerere: nec ſupra uires ferre ualeamus. Vn ꝗa pene no
bis illud de euãgelio cõtigit: ut futuræ turris nõ añ cõputaremus expẽſas: cõpulſi ſumus frem Paulinianũ ad
pf̃iam mittere: ut ſemirutas uillulas: quæ barbaroꝶ effugerüt manus: & parentũ cõmuniũ hũt cineres: uẽde/
ret: ne cœptũ ſctõꝶ mĩſteriũ deſerẽtes: riſũ maledicis & æmulis pbeamus. In calce epiſtolæ recordatus ſũ qua
drigæ ur̃æ: & ꝓpoſito quintã deeſſe Bleſillã pene oblitus de ea loqui: quæ pᷣma de uobis pᷣceſſerit ad dũm. Ve
re nunc ꝗnq; in tres: ac duas uidemus eſſe diuiſas. Illa cũ ſorore Paulina dulci ſõno fruit᷑: tu duaꝶ medius ad
AXpm leuius ſubuolabis. l
Epitaphiũ Fabiolæ ad Oceanũ: ubi de diuortio & repudio poris uiri: & ſecũdo mrimonio illo ſuꝑſtite purga
tur: ac narrat᷑ quali & qta pnia crimẽ diluerit: eius deĩde cõuerſio: ero gatio totius pr̃imonii: Miatio in paupe
res:ſtudiũ ſcripturaꝶ: pegrinatio hieroſolymæ: & in pr̃̃am ꝓpterirruptionẽ hũnoꝶ in oriẽtẽ coacta cõuerſio:

& ad extremũ fœlixexitus celebri exeqaꝶ excurſu illuſtratis: miris laudibus pdicat᷑.

Lures anni ſũt: ꝙ ſuꝑ dormitione Bleſillæ Paulã uenerabilẽ fœminã recẽti adhuc uulnere conſola/
tus ſũ. Quartæ æſtatis eirculus uoluit᷑: ex quo ad Heliodoꝶ epᷣm: Nepotiani ſcribẽs epitaphiũ: ꝗc/
qd hr̃e potui uiriũ:in illo tũc dolore cõſumpſi. An hoc ferme bienniũ Pãmachio meo pro ſubita pe
regrinatiõe Paulinæ breuẽ epiſtolã dedi: erubeſcẽs ad diſertiſſimũ uiꝶ plura loq: & ei ſua ĩgerere: ne nõ tã cõſo
lari amicũ uiderer:ꝗᷓ ſtulta iactãtia docere pfectũ. Nũc mihi fili Oceane uolenti: & ultro appetẽti debitũ mu/

nus ĩponis: qd ꝓ nouitate uirtutũ: ueterẽ materiã nouã faciat. In illis enĩ uel parẽtũ affectus: uel mœror auũ/
culi: uel deſideriũ mariti tẽperandũ fuit: & pro diuerſitate pſonaꝶ: diuerſa de ſcripturis adhibere medicamĩa
Imßſentiaꝶ tradis mihi Fabiolã: laudẽ xpᷣianoꝶ: miraculũ gentiliũ: luctũ paupeꝶ: ſolatiũ monachoꝶ. Quic

qd pᷣmũ arripuero ſeqᷓntiũ cõparatiõe uileſcit. Ieiuniũ pᷣdicẽ? ſed pualeſcũt elemoſynæ. Humilitatẽ laudẽ?ſed

maior eſt fidei ardor. Dicã appetitas ſordes:& in cõdẽnationẽ ueſtiũ ſericaß plæbeiũ cultũ:& fᷣuilia ĩdumẽta

̃ſita:plus eſt aĩum depoſuiſſe:qᷓ cultũ. Difficilius arrogãtia ꝗᷓ auro caremus & gẽmis. His enĩ abieſtis ĩterdũ
glorioſis tumemus ſordibus: & uẽdibilẽ pauꝑtatẽ populari aure offerimus. Cælata uirtus: & cõſciæ fota ſecre

to:deũ ſolũ iudicẽ reſpicit. Vñ nouis mihi eſt efferẽda p̃coniis: & ordie rhetoꝶ pᷣtermiſſo: tota de cõuerſatiõis

ac pniæ ĩcunabilis aſſumẽda. Alius forſitã ſcholæ memor. Qu.M.
Vnum qui nobis cunctando reſtituit rem:
Et totã Fabioꝶ gentẽ ꝓłerret in mediũ: diceret pugnas: deſcriberet prœlia: & per tãtæ nobilitatis gradus Fabio
.clxxxvii.

lIã ueniſſe iactaret:ut ꝙ in uirga nõ poterat:in radicibus demõftraret. Ego diuerſorii Bethleemitici: & p̃ſepis
dñi amator: in quo uirgo puerpera deũ fudit ĩfantẽancillã Api:nõ de nobilitate ueteris hiſtoriæ: ſed de eccle-
ſiæ humilitate ꝓducã. Et ꝗa ſtati ĩ pncipio ꝗᷓſi ſcopulus ꝗdã: & ꝓcella mihi obtrectatoꝶ eius opponit᷑: ꝙ ſe⸗
cũdũ ſortita mr̃imoniũ pᷣus reliꝗrit:nõ laudabo cõuerſã:niſi pᷣus reã abſoluero:tãta por maritus uitia habu

iſſe narrat᷑: ut ne ſcortũ qdẽ & uile macipiũ ea ſuſtiere poſſet. Quæ ſi uoluero dicere pdã uirtutẽ fœmiæ: quæ
maluit culpã ſubire diſſidii: ꝗᷓ corporis ſui ĩfamare partẽ: & maculas eius detegere. Hoc ſolũ ꝓferã: ꝙ uerecũ-

dæ mr̃onæ: & xianæ ſatis ẽ. Præcepit dñs uxorẽ nõ debere dimitti: excepta cauſa fornicatiõis: & ſi dimiſſa fue
rit manere innuptã. Quicqꝗd uiris iubet᷑: hoc cõſeqᷓnter redũdat in fœæmias. N eq; enĩ adultera uxor dimitten
da eſt: & uir mœcchus tenẽdus. Siꝗs meretrici iũgit᷑ unũ corpus facit. Ergo & quæ ſcortatori: ĩpuroq; ſociat᷑:
unu cũ eo corpus efficit᷑. Aliæ ſũt leges Cæſaris: aliæ Api: aliud Papinianus: aliud Paulus nr̃ pcipit. Apud il/
los in uiris pudicitiæ frena laxant᷑: & ſolo ſtupro: atq; adulterio cõdẽnato: paſſim ꝑ lupanaria & ancillulas li⸗/
bido ꝑmittit᷑: ꝗq̃ſi culpã dignitas faciat: nõ uolũtas. Apud nos: qd nõ licet fœmiĩs:æque nõ licet uiris: & eadem
Fuitus pari cõditione cẽſet᷑. Dimiſit ergo (ut aiũt)uitioſũ: dimiſit illius & illius crimis noxiũ:dimiſit pene di⸗
xi qd clamãte uicinia: uxor ſola nõ pdidit. Sin aũt redarguit᷑: quare repudiato marito nõ ĩnupta pmanſerit:
facile culpã fatebor:dũ tñ teferã neceſſitatẽ: melius eſt inꝗt apoſtolus nubere ꝗᷓ uri. Adoleſcẽtula erat: uiduita
tẽ ſuã ſuare nõ poterat. Videbat aliã legẽ in mẽbris ſuis repugnãtẽ legi mẽtis ſuæ: & ſe uictã & captiuã ad coi/
tũ trahi. melius arbitrata eſt apte cõfiteri ĩbecillitatẽ ſuã: & umbrã quãdã miabilis ſubire cõiugii:ꝗᷓ ſub glo/

ria unius uiri opa exercere meretricũ.Idẽ apoſtolus uult uiduas adoleſcẽtulas nubere:filios ꝓcreare:nullã da/

re occaſionẽ aduerſario maledicti gra. Et ꝓtinus cur hoc uelit exponit.Iã enĩ qᷓdã abierũt retro poſt ſathanã.
Igit᷑ & Fabiola: qa pſuaſerat ſibi: & putabat a ſe uiꝶ iure dimiſſũ: nec euãgelii uigorẽ nouerat: in quo nubẽdi
uniuerſa cauſatio uiuẽtibus uiris:fœmiĩs ãputat᷑:dũ multa diaboli uitat uulnera:unũ ĩcauta uulnus accepit.

Sed qd ego in abolitis & antiꝗs moror: ꝗrẽs excuſareculpã: cuius pnĩam ipſa cõfeſſa eſt? Quis hoc crederet: ut

poſt mortẽ ſecũdi uiri ĩ ſemetipſã reuerſa:quo tpe ſolẽt uiduæ negligẽtes: iugo ſuitutis excuſſo:agere ſe liberi
us: adire balneas: uolitare p plateas: uultus circũferre meretricios: ſaccũ ĩdueret: ut errorẽ publice fateret᷑: & to
ta urbe ſpectante romana anñ diẽ paſchæ in baſilica quõdã Laterani: qꝗ Cæſariano trũcatus eſt gladio: ſtaret in
ordine pœnitẽtiũ: epo: pᷣſbis: & oĩ populo collachrymãtibus: ſparſũ crinẽ: ora lurida: & ſqllidas manus: ſordi

da colla ſubmitteret? Quæ peccataſfletus iſte nõ purget? Quas ĩueteratas maculas hæc lamẽta no abluãt? Pe-

trus trinã negationẽ trina cõfeſſione deleuit. Aarõ ſacrilegiũ & cõflatũ ex auro uituli caput: frnæ correxere pᷣ⸗
ces. Dauid ſctĩ & mãſuetiſſimi uirihomicidiũ pariter & adulteriũ. vii. dieꝶ emẽdauit fames. iacebat in terra:
uolutabat᷑ in cinere: & oblitus regiæ ptãtis lumẽ qᷓrebat in tenebris. Illũq; tm reſpiciẽs: quẽ offenderat:lachry/⸗
mabili uoce dicebat. Tibi ſoli peccaui: & malũ corã te feci. & redde mihilæticis ſalutaris tui:& ſpᷣu pᷣncipali cõ
firma me. Atq;ʒ ita factũ eſt: ut ꝗ me pᷣus docuerat uirtutibus ſuis quõ ſtãs nõ caderẽ: doceret p pnĩam quõ ca/
dẽs reſurgerẽ. Quid tã ĩpium legimus ĩter reges: ꝗᷓ Achab: de quo ſcriptura dicit: Nõ fuit alius talis ut Achab
quenũdatus ẽ: ut faceret malũ ĩ cõſpectu dni: Hiccũ ppter ſanguinẽ Nabuthæ correptus fuiſſet ab Helia:&
audiſſet irã dñi per ꝓphetã: occidiſti: & ĩſuꝑ poſſediſti: & ecce ego ĩducã ſi uꝑ te malũ: & demetã poſteriora tua

& reliꝗᷓ: ſcidit ueſtimẽta ſua: & opuit cilicio carnẽ ſuã: ieiunabatq; in ſacco: ambulabat demiſſo capite. Tũc

factus eſt ſmo dei ad Heliã Thelſ bitẽ dicẽs. None uidiſti Achab humiliatũ corã me? qa ergo humiliatus eſt ti
moris mei cauſa:nõ iducã malũ in diebus eius. Ofœlix pnia:quæ ad ſedei trahit oculos:quæ furẽtẽ ſnĩam dei
cõfeſſo errore mutauit. Hoc idẽ & Manaſſen ĩ Paralipomenõ: & Niniuẽ feciſſe legimus ĩ ꝓpheta. Publicanũ
quoq; in euãgelio. Eꝗbus pᷣmus nõ ſolũ indulgentiaã: ſed & regnũ recipe meruit. Alius ĩpendentẽ dei fregit irã
Tertius pectus uerberãs pugnis: oculos nõ leuabat ad cælũ. Et multo iuſtificatior receſſit publicanus humili
còfeſſione uitioꝶ: ꝗᷓ phariſæus ſupha iactatione uirtutũ. Nõ eſt loci huius ut pnĩam pᷣdicẽ:& qᷓſi cõtra Mõta/
nũ Nouatũc;ʒ ſeribẽs dicã illã hoſſia dno eſſe placabilẽ: & ſacrificiũ deo ſpm cõtribulatũ.& malo pnĩam pec/
catoris ꝗᷓ mortẽ. & exurge exurge hieruſalẽ. & multa alia: quæ ꝓphetaꝶ clangũt tubæ. Hoc unũ loquar: qd &
legentibus utile ſit: & pnti cauſæ cõueniat. Nõ eſt cõfuſa dũm in terris: & ille eã no cõfundet in cælo. Aperuit
cũctis uulnus ſuũ: & decolorẽ in corporetcicatricẽ flẽs Roma cõſpexit. Diſſuta habuit latera: nudũ caput clau
ſũos. Nõ eſt ingreſſa eccleſiã qni:ſed extra caſtra cũ Maria ſorore Moyſi ſeparata cõſedit: ut quã ſacerdos eie-
cerat: ipſe reuocaret. deſcẽdit de ſolio delitiaꝶ ſuaꝶ. accepit molã: fecit farinã: & diſcalciatis pedibus tranſiuit
fluẽta lachrymaꝶ. Sedit ſup carbones ignis. Ii ei fuere in adiutoriũ. Faciẽ per quã ſecũdo uiro placuerat: uerbe
rabat. oderat gẽmas: linteamina uidere nõ poterat: ornamẽta fugiebat. Sic dolebat quaſi adulteriũ cõmiſiſſer
& multis ĩpendiis medicaminũ unũ uulnus ſanare cupiebat. Diu morati ſumus in pniĩa. in quauelut ĩ uado⸗
ſis locis reſedimus: ut maior nobis & abſq; ullo ĩpedimento ſe laudũ eius campus aperiret. Recepta ſub oculis
oĩs eccleſiæ cõmunione: quid fecit? ſcilicetin die bona: maloꝶ nõ oblita eſt. & poſtnaufragiũ rurſũ tẽtare no⸗
luit pericula nauigãdi: qn potius poſboẽm cenſũ quem hr̃e poterat(erat aũt ampliſſimus: & rũdens gñi eius)
dilapidauit: acuendidit: & in pecuniã cõgregatũ uſibus paupetꝶz: præparauit: & primo omnium OαοοHιw—wtν
ideſt languẽtium uillã inſtituit. In quo ægrotantes colligeret de plateis: & conſũpta languoribus: atq; inedia
miſeroꝶ mẽbra refoueret. Deſcribã ego nunc diuerſas miſeroꝶ homium calamitates: truncas nares: efloſſos

Axxxvij.

4

oculos: ſemiuſtos pedes: luridas manus: tumẽtes aluos: exile fœæmur: crura turgẽtia: & de exeſis ac putridis car-
6 nibus uermiculos bulliẽtes. Quotiẽs morbo regio & fetore cõfectos humeris ſuis ip̃a portauit: Quotiẽs lauit
purulentã uulneꝶ ſaniẽ: quã alius aſpicere nõ audebat: p̃bebat cibos ꝓpria manu: & ſpirãs cadauer ſorbitiun/
culis irrigabat. Scio multos diuites & religioſos ob ſtomachi anguſtiaã exercere huiuſcemodi miſericordiã: per
ä aliena miĩſteria: & clæmẽtes eſſe pecunia:nõ manu: quos eqdẽ nõ reprobo: & teneritudinẽ aĩ nequaꝗᷓ ĩterpᷣtor
x ftigdelitatẽ: ſed ſicut ĩbecillitati ſtomachi ueniã tribuo: ſic pfectæ mẽtis ardorẽ: cælũ laudibus fero. Magna fi/
e des iſta nõ cõtẽnit. Scit ꝗd in Lazaro diues purpuratus aliqñ nõ fecerit: quali ſupba mẽs retributiõe damnata
n ſit. Ille quẽ deſpicimus: quẽ uidere nõ poſſumus: ad cuius ĩtuitũ nobis uomitus erũpit: nii ſimilis ẽ. De eodẽ
nobiſcũ formatus eſt luto: iſdẽ cõpactus eſt elemẽtis. Quicqd patit᷑: & nos pati poſſumus. Vulnera eius æſti-
, memus ꝓpria: & oĩs aĩ in alteꝶ duritiaclæmẽti in noſmetipſos cogitatione franger.
Non mihi ſi linguæ centum ſint: oraq; centum: Ferrea uox:
n Omnia morbortum percurrere nomina poſſum.
l⸗ Quæ Fabiola in tãta miſeroꝶ refrigeria cõmutauit: ut multi paupeꝶ ſani lãguẽ tibus ĩuiderent: ꝗᷓꝗᷓ illa ſimili
8 liberalitate erga clericos & monachos ac uirgies fuerit. Quod monaſteriũ nõ illius opibus ſuſtẽtatũ eſt? Quẽ
t nuduũ & paralyticũ: & clunicũ nõ Fabiolæ ueſtimẽta texerut? In quo ſe ĩdigentiũ nõ Hudit pᷣceps & feſtina lar
⸗ gitio? Anguſta miſericordiæ eius Roma fuit. Peragrabat ergo ĩ ſulas:& totũ Ethruſcũ mare: Volſcorũq; puin
. ciã: & recòditos curuoꝶ littoꝶ ſinus: in qbus monachoꝶcõſiſtũt chori: uel ꝓprio corpore: uel traſmiſſa per ui
, ros ſctõs ac fideles munificẽtia circuibat. Vñ repẽte & cõtra opinionẽ oĩum hieroſolymã nauigauit: ubi mul/

toꝶ excepta cõcurſu nro parump uſa ẽ hoſpitio: cuius ſocietatis recordãs uideor mihi adhuc uidere quã uidi.
4 Ieſu bone:quo illa feruore:quo udio ĩtẽta erat diuĩs uolumibus?& ueluti quãdã famẽ ſatiare deſiderãs:per
ꝓphetas:euãgelia: pſalmoſq; currebat: ꝗᷓſtiones ꝓponẽs: & ſolutas recõdẽs in ſcriniolo pectoris ſui. Nec uero
ſatiabat᷑ audiẽdi cupidie:ſed addẽs ſciam: addebat dolorẽ: & qᷓſi oleũ flãmæ adiiciens maioris ardoris fomẽta
capiebat. Quadã die cũ in manibus Moyſi numeros teneremus: & me uerecũde rogaret: qd ſibi uellet noĩum
tãta cõgeries: cur ſingulæ tribus in aliis atq; aliis locis uarie iũgerent᷑:quõ Balaã ariolus ſic futura xpᷣi myſteria
ꝓphetaret: ut nullus ꝓpe modũ ꝓphetaꝶ tã apte de eo uaticinatus ſit: Ridi ut potui: & uiſus ſũ ĩterrogatiõoi
eius ſatiſfacere. Euoluẽs ergo libꝶ puenit ad eũ locũ ubi catalogus deſcribit᷑ oĩum mãſionũ: ꝑ quas de ægypto
eegrediẽs populus puenituſq; ad fluẽta iordanis. Cũq; cauſas ꝗᷓreret & rõnes ſinguloꝶ in ꝗbuſdã hæſitaui: In
aliis ĩoſteſo cucurri pede: in plæriſq; ſimpliciter ignorãtiã cõfeſſus ſi ũ. Tũc uero magis cœpit urgere: & ꝗᷓſi nõ
mihi liceret neſcire qd neſcio poſtulare: ac ſe ĩdignã tatis myſteriis dicere. Quid plura: Extorſit mihi negandi
uerecũdiã: ut ꝓpriũ ei opus huiuſcemodi diſputatiũculæ pollicerer: qd uſq; in pns tp̃s & nunc intelligo dni
uoluütate dilatu: reddet memoriæ illius: ut ſacerdotalibus poris ad ſe uolumiĩs ĩduta ueſtibus: p mundrhuius
ſolitudinẽ gaudeat ſe ad terrã repromiſſionis aliqn ueniſſe. Veꝶ qd cœpimus ꝓſeqᷓmur. Quærentibus nobis
4.. dignũ tãtæ fœmiæ hĩtaculũ: cũ illa ita ſolitudinẽ ciber tdiuerſorio Mariæ carere nollet: ecce ſubito diſcurrẽ
Z tibus nũciis: oriẽs totus ĩtremuit: ab ultima Mæotide: inter glatialẽ Tanain: & Maſſagetaꝶ ĩmanes populos:
ubi Caucaſi rupibus feras gẽtes Alexãdri clauſtra cohibẽt: etupiſſe Hũnoꝶ examia: quæ richus eqs: huc il/
lIucq; uolitãtia cædis pariter ac terroris cũcta cõplerẽt. Aberat tũc romanus exercitus: & bellis ciuilibus in Italia
tenebat᷑. Hãc gentẽ Herodotus refert ſub Dario rege Mædoꝶ uigiti annis oriẽtẽ tenuiſſe captiuũ:& ab ægy/
ptiis atq; Ethiopibus annuũ exegiſſe uectigal. Auertat leſus ab orbe romano tales ultra beſtias. Inſi pati ubiq; .
aderãt: & famã celeritate uincẽtes: nõ religiõi: nõ dignitatibus: nõ ætati: nõ uagiẽtis miſebant᷑ infaãtiæ. Coge/
bant᷑ mori: quiuere nõdũ cœperãt. & neſciẽtes malũ ſuũ: ĩter hoſtiũ manus ac tela ridebãt. Cõſonus inter oẽs
rumor petere eos hieroſolymã: & ob nimiã auri cupiditatẽ ad hãc urbẽ currere: neglecta pacis ĩcuria ſartiebat
antiochia. Tyrus ſe uolẽs a terra abrũpere: ĩſulã ꝗᷓrebat antiquã. Tũc & nos cõpulſi ſumus parare naues: eẽ in
littore. aduentũ hoſtiũ pᷣcauere: & ſæuientibus uẽtis magis barbaros metuere ꝗᷓ naufragiũ: nõ tã ppriæ ſaluti .
ꝗ uirginũ caſtimoniæ ꝓuidentes. Erat in illo tpe quædã inter nos diſſenſio: & barbaroꝶ pugnam domeſtica
H bella ſuꝑabant. Nos in oriente iã tenuit fixa files d inueteratũ locoꝶ ſctõꝶ deſideriũ. Illa quæ tota ĩ ſarcinis
.— erat: & in oĩ urbe pegrina: reuerſa eſt ad pr̃iam: ut ibi pauꝑ uiueret: ubi diues fuerat. manẽs ĩ alieno: quæ mul
tos pᷣus hoſpites habuit. Et ne ſmonẽ lõgius trahã:in cõſpectu romanæ urbis paupibus erogaret: qd illa teſte
uendiderat. Nos hoc tm dolemus: ꝙ pcioſiſſimũ in ſãctis locis monile pclldim us, Kecepir roma:qd amiſerat:
ac ꝓcax & maledica lingua gentiliũ oculoꝶ teſtimonio cõfutata eſt. Laudẽt cæteri miſericordiã eius: humilita/
tẽ: fidẽ: ego ardorẽ plus animi laudabo. Librũ quo Heliodoꝶ quondã iuuenẽ ad heremu cohortatus ſũ: tene/
bat memoriter: & romana cernens mœnia: incluſã ſe eẽ plangebat. Oblita ſui ſexus: fragilitatis ĩmemor:ac ſo
litudis tm cupida: ibi erat: ubi aĩo morabat᷑. Nõ poterat teneri cõſiliis amicoꝶ:ita ex urbe ꝗſi de uĩculis geſtie/
bat erũpere. Diſpẽſationẽ pecuniæ & cautã diſtubutionẽ: genus ĩfidelitatis uocabat. Nã aliis diſtributionẽ ele
moſynaꝶ tribuere: & ſuis pariter effuſis ipſa pro Apo ſtipes optabat accipe. Sic feſtinabat: ſic ĩpatiẽs erat mo
rarũ: ut illã crederes pfecturam. Itaq; dũ ſemper paratur: mors eã inuenire nõ potuit ĩparatã. Inter laudes fœ
minæ ſubito mihi Pammachius meus exorit᷑. Paulina dormit: ut iſte uigilet. præcedit maritum: ut Chriſto
famulu derelinquat. hic hæres uxoris: & hæreditatis alu poſſeſſores. Certabãt uir& fœmia ꝗs in portu Abra/
clxxxyviii.

——

hæ tabernaculũ figeret. & erat hæc inter utrũq; contẽtio:ꝗs humanitate ſuꝑaret. uicit uterq;: & uterq; ſupera
tus eſt. Ambo ſe uictos & uictores fatent᷑: dũ qd alter cupiebat: uterq; pfecit. Iungũt opes: ſociant uolũtates
ut qd æmulatio diſſipatura erat:cõcordia creſceret. N ecdi, dictũ:iã factũ. Emit᷑ hoſpitiũ:& ad hoſpitiũ tur/
ba cõcurrit. Nõ eſt enĩ labor in Iacob: nec dolor in iſrael. Adducũt maria: quos in gremio ſuo terra ſuſcipiat.
Mittit Roma nauigãtes: quos nauigaturos littus molle cõfoueat. Quod Bublius ſemel fecit in inſula Mileta
erga unũ apoſtolũ. Et ne cõtradictioni locũ tribuã:in una naui: hæciſti & freqᷓnter faciũt: & in plures: nec hoc
ſolũ ĩopum neceſſitas ſuſtẽtat᷑: ſed ꝓna in oĩbus munificentia aliꝗd & hñtibus ꝓuidet. Xenodotiũ ĩ portu ro
mano ſitũ totus pariter mundus audiuit.ſub una æſtate didicit Britãnia: qd ægyptus & Parthus nouerãt ue
re. Quod ſcriptũ eſt timẽtibus dum oĩa cooperant in bonũ:in obitu tãtæ fœmĩæ uidimus cõprobatũ. Quo/
dã pᷣſagio futuroꝶ ad multos ſcripſerat monachos: ut uenirẽt: & ſe graui onere laborãtẽ abſe oluerẽt: faceretq;
ſibi de iniquo mãmona amicos: ꝗ eã reciperẽt in æterna tabernacula. uenerũt: amici facti ſũt: dormiuit illa:
qd uoluit:& depoſita tãdẽ ſarcina leuior uolauit ad cæxlũ. Quantũ hr̃et uiuentis Fabiolæ Roma miraculũ: in
mortua demòſtrauit. necdũ ſpm̃ exhalauerat: necdũ debitã Xpo reddiderat aĩam.
Et iam fama uolans tanti prænuncia luctus.
Totius urbis populũ ad exeqas cõgregabat. Sonabant pſalmi: & aurata tecta tẽploꝶ reboãs in ſublime qua/
tiebat alleluia. hic iuuenũ chorus. illic ſenũ: qui carmĩe laudes fœmineas & facta ferãt. Nõ ſic Fuluius de gal
lis:nõ Papyrius de Samnitibus: nõ Scipio de Numãtia:nõ Põpeius de Põti gentibus triũphauit. Illi corpora
uicerãt:hæc ſpiritales neꝗtias ſubiugauit. Audio ꝓcedẽtiũ turmas: & cateruati ĩ exeqis eius multitudinẽ flu/
ctuantẽ. Nõ plateæ: nõ porticus: nò ĩminẽtia deſuꝑ tecta cape poterãt pſpectãtes. Tũc ſuos in unũ populos
Roma cõſpexit. Fauebãt ſibi oẽs in gloria pœnitẽtis. Nec miꝶ ſi de eius ſalute hoĩes exultarẽt: de cuius cõuer-/
ſione angeli lætabant᷑ in cælo. Hoc tibi Fabiola ĩgenii mei ſenile munus: has officioꝶ inferias dedi. Laudaui/
mus ſæpe uirgines: uiduas: ac maritatas: quaꝶ ſupfuere cãdida ueſtimẽta: quæ ſequunt᷑ agnũ quocũq; uadit
Fœlix pconiũ: qd nulla totius uitæ ſorde maculat᷑. Procul liuor: faceſſat ĩuidia. Si prfamilias bonus eſt: qua/
re oculus noſter malus eſt? Quæ ĩciderat in latrones: Xpi humeris reportata eſt. Multæ mãſiones ſunt apud
prem. ubi abũdauit pctm: ſupabundauit gra. Cui plus dimittit᷑: plus amat.
Beati Hieronymi preſbyteni ad Marcella de exitu Leæ: cuius ſanctã cõuerſationẽ deſcribit: & ipſius trãſitũ
purpurati cõſulis ꝓxime ante defuncti funeri pfer.
Vm hora ferme tertia hodiernæ diei. xxii. pſalmũ: ideſt tertii libri p̃ncipiũ legere cœæpiſſemus:& do
cere cogeremur: tituli ipſius partẽ ad finẽ ſecũdi libri: partẽ ad pᷣncipiũ tertii libri ptinere: ꝙ ſcilicet
& defecerũt hymni Dauidi:filii leſſe: finis eſſet poris. Pſalmus uero Aſaph pᷣncipiũ ſequẽtis: & uſq;
ad eũ locũ pueniſſemus: in quo iuſtus lo quit᷑. Dicebã:ſi narrabo ſic:ecce gñationẽ filioꝶ tuoꝶ pᷣuaricatus ſũ:
qd in latinis codicibus nõ ita habemus expᷣſſũ: repẽte nobis nunciatũ ẽ: ſactiſſimã Leã exiſſe de corpore. Ibiq;
ita te palluiſſe cõſpexi: ut fere aut paucæ:aut nulla ſit aĩa: quæ fracto uaſe teſtaceo nõ triſtis erũpat. Et tu ꝗdẽ
nõ ꝙ futuri ĩcerta eſſes dolebas: ſed ꝙ triſte funeri obſequiũ nõ dediſſes. Deniq; in mediis fabulis rurſũ didici
mus reliqas eius iã hoſtiã fuiſſe delatas. Quæras quo ptineat illa replicatio? rndebo tibi uerbis apoſtoli:mul/
tũpoẽm modu.pᷣmũ ꝙ uniuerſoꝶ gaudiis ꝓſequẽda ſit: quæ calcato diabolo: coronã iã ſecuritatis accepit. ſe
cũdo ut eius uita breuiter explicet᷑. tertio ut deſignatũ cõſulẽ de ſuis ſæculis detrahẽtẽ: eſſe doceamus in tarta/
ro. Et ꝗqdẽ cõuerſationẽ Leæ nr̃æ: qs poſſit digno eleuare pconio? ita eã totã ad dũm fuiſſe cõuerſã: ut monaſte
rii pnceps: mr uirginũ fieret. poſt molliciẽ ueſtiũ ſacco mẽbra triuiſſe. Inſõnes or̃onibus duxiſſe noctes:& co⸗
mites ſuas plus exẽplo docuiſſe ꝗᷓ uerbis. humilitatis fuit tãtæ: tãq; ſubiectæ: ut quõdã dña plurimoꝶ: ancilla
hoĩs putaret᷑: niſi ꝙ eo Xpᷣi magis eſſet ancilla:dũ dña hoĩum nõ putat᷑. Inculta ueſtis:uilis cibus:neglectũ ca
put ita tñ: ut cũ oĩa faceret: oſtẽtationẽ fugeret ſinguloꝶ: ne recipet in pnti ſæculo mercedẽ ſuã. Nũcigit᷑ pro
breui labore æterna beatitudine fruit᷑: excipitangeloꝶ choris: Abrahæ ſinibus cõfouet᷑: & cũ pauꝑe quõdã La
zaro diuitẽ purpuratũ: & nõ palmatũ cõſulẽ: ſed atratũ ſtillã digiti mĩoris cernit inqrere. O reꝶ ꝗta mutatio:
Ille quẽ an paucos dies dignitatũ oĩum culmĩiĩa pᷣcinebãt:qui qᷓſide ſubiectis hoſtibus triũpharet:capitolinas
aſcẽdit arces: quẽ plauſu quodã & tripudio populus romanus excepit: ad cuius ĩteritũ urbs uniuerſa cõmota
eſt: nũc deſolatus eſt nudus: nõ in lacteo cæli palatio: ut ipſius uxor cõmẽtat᷑ ĩfœlix: ſed in ſordẽtibus tenebris
cõtinet᷑. Hæc uero quã unius cubiculi ſecreta uallabãt: quæ paup uidebat᷑ & tenuis: cuius uita pu tabatamen
tia: Ap̃m ſequit᷑ & dicit. Quæcũq; audiuimus: ita & uidimus: in ciuitate dei nñi: & reliꝗᷓ. Quapropter moneo:
& flẽs gemẽſẽ q; cõteſtor: ut dũ huius mũdi uiã currimus:nõ duabus tunicis. i. duplici ueſtiamur fide.nõ calcia
mẽtoꝶ pellibus mortuis uidelicet opibus p̃grauemur. nõ diuitiaꝶ nr̃aꝶ onera ad terrã pᷣmãt.nõ uirgæ.i.potẽ
tiæ ſæcularis qᷓrat᷑ auxiliũ: nõ pariter & Xpᷣm uelimus hr̃e & ſæculũ ſed ꝓ breuibus & caducis æterna ſuccedãt
& cũ quotidie ſᷣm corpus loquor:pᷣmoriamur:in cæteris nõ nos ppetuos æſtimemus: ut poſſimus eẽ ppetui.
Beati Hieronymi p̃ſbri ad Theodorã uiduã Hiſpanã de morte Lucinii quẽ ex mundi erũna gloriat᷑ ad pacẽ
requiẽq; trãſiſſe: cuius fidẽ in deteſtãda Baſilidis hæreſi laudat: eius hæreſeos deſcribẽs originẽ ᷣm Herenæũ
lugdunẽſẽ epᷣm dicẽs in gallia exortã: & a fœmis fotã ad hiſj panias uſq; ſerpſiſſe. Studiũ quoq; ipᷣius in ſuis li
bris trãſcribẽdis enarrat: pro ꝗbus ſex notarios illũ Hieroſolymã emiſiſſe.

– — ◻ —

—◻ £ͤ

— — — —

Pera
Ates
tur,
iat.
letn
hoe
r.
tue
lo,
et
Uln
bin

re potui.nõ quo eius uicẽ doleã: quẽ ſcio ad meliora tranſiſſe: dicẽte Moyſe: trãſiẽs uidebo uiſionẽ
hãc magnã: ſed quo torꝗar deſiderio: nõ meruiſſe me eius uiri uidere faciẽ: quẽ in breui tpe huc eẽ
uẽtuꝶ credebã. Veꝶ eſtillud ſuꝑ neceſſitate mortis pphetale uaticiniũ: ꝙ fres diuidat & chariſſima ĩter ſe no
mina crudelis & dura diſſociet: ſed hẽmus cõſolationẽ: ꝗa dni uoce iugulat᷑: per quẽ ad eã dicit᷑. Ero mors tua
o mors: ero morſus tuus ĩferne. & in cõſeqᷓntibus. Adducet urẽtẽ uẽtũ dñs de deſerto aſcendẽtẽ: q ſiccabit oẽs
uenas eius: & deſolabit fontẽ illius. Exiuit enĩ uirga de radice ieſſe: & flos de uirgĩali fruticæ pullulauit: ꝗ loqᷓ/
ret᷑ in cãtico cãticoꝶ. Ego flos cãpi: & liliũ cõualliũ. Flos nr̃ mortis ĩteritus: ideoq; & mortuus eſt: ut mors illi/
us morte moreret᷑. Quod aũt de deſerto dicit᷑ adducẽdus: uirgĩalis uterus demòſtrat᷑: ꝗ abſq; coitu & ſemine

uiri deũ nobis fudit ĩfantẽ: q calore ſpũs ſancti exiccaret fontes libidinũ: & caneret in pſalmo: In terra deſerta
& ĩuia & ĩaquoſa: ſic in fancto apparui tibi. Aduerſũ mortis ergo duritiã & crudeliſſimã neceſſitatẽ hoc ſola

tio erigimur: ꝙ reuiſuri ſumus eos quos dolemus abſentes. Neq; enĩ mors: ſed dormitio & ſõnus appellatur.
Vnde & btũs apoſtolus Paulus uetat de dormiẽtibus cõtriſtari.ut quos dormire nouimus: ſuſcitani poſſe cre
damus:& poſt digeſtũ ſoporẽ uigilare cũ ſactis: & cũ angelis dicere. Gloria in excelſig deo: & in terra pax homi

nibus bonæ uolũtatis. In cælo ubi nõ eſt pctm̃: gloria eſt: & ꝑpetua laus: & ĩdefeſſa pᷣconia. In terra aut ubi ſe/
ditio & bella atq; diſcordiæ pax ĩpræcaãda eſt: & paxnõ in oĩbus:ſed in his qui bonæ uolũtatis ſũt: & ſalutatio

nẽ audiũt apoſtolicã. Gr̃a uobis & pax a deo pr̃e & dño Ieſu xpᷣo multiplicet᷑: ut in pace ſit locus eius: & habi/
tatio eius in ſyon:ideſt in ſpelũca:in ſublimitate dogmatũ atq; uirtutũ: ih aĩa credẽti:scuius quotidie angelus
uidet faciẽ dei: & reuelato uultu gloriã dei cõtẽplat᷑. Vnde obſecro te:quã currentẽ (ut aiũt)ĩpello: ut Luciniũ

tuũ deſideres quidẽ ut ffem: ſed gaudeas regnare cũ Apo. qa raptus eſt: ne malitia ĩmutaret mẽtẽ eius.placita

enĩ erat deo aĩa illius: & in breui ſpatio tpa multa cõpleuit. Nos dolẽdi magis ſumus:qui quotidie ſtamus in
pᷣlio: & uitiis pctõꝶ ſordidamur. Accipimus uulnera: & de ocioſo uerbo reddituri ſumus ronẽ. Ille iã ſecurus
& uictor te cõſpicit de excelſo: & fauet laboranti: & iuxta ſe locũ pᷣparat eodẽ amore & eadẽ charitate: ꝗᷓ officii
oblitus cõiugalis: in terra quoq; ſororẽ te hr̃e cœpat: ĩmo frem: qa caſta cõiunctio ſexũ non hẽt nuptialẽ. Etſi
adhuc in carne poſiti & renati in Ap̃o:nõ ſumus græcus & barbarus: uus & liber: maſculus & fœmia: ſed oẽs

in eo unũ ſumus ꝗ̃to magis cũ corruptiuũ hoc ĩduerit ĩcorruptionẽ:& mortale hoc ĩduerit ĩmortalitatẽ: non

nubẽt: neq; nubent᷑: ſed erũt ſicut angeli in cælis? Quãdo dicit nõ nubẽt: neq; nubent᷑: ſed erũt ſicut angeli in
cælis: nõ natura & ſubſtãtia corpoꝶ tollit᷑: ſed gloriæ magnitudo mõſtrat᷑. Neq; enĩ ſcriptũ ẽ:erũt angeli: ſed
ſicut angeli. ubi ſimilitudo ꝓmittit: ueritas nõ denegat᷑.erũt inqꝗt ſicut angeli: ideſt ſimiles angeloꝶ. Ergo ho
mines eſſe nõ deſinẽt. ĩclyti qdẽ & angelico ſplẽdore decorati. ſed tũ hoĩes: ut & apoſtolus apoſtolus ſit: & Ma
ria Maria. & cõfundant hæreſes: quæ ideo ĩcerta & magna ꝓmittũt: ut quæ certa & moderata ſũt: auferãt. Et
quia hæreſeos ſemel fecimus mẽtionẽ: ꝗᷓ Lucinius nr digna tuba eloqᷓntiæ p̃dicari põt?ꝗ ſpurciſſima ꝑ hiſpa/

nias Baſilidis hæreſi ſæuiẽte: & ĩſtar peſtis & morbi totas ĩter Pyrenæũ & Oceanũ uaſtante puĩcias fidei eccle/

ſiaſticæ tenuit puritatẽ: nequaꝗᷓ ſuſcipiẽs Armazel: Barbelõ: Abraxã: Balſamo: & ridiculum Leuſeborã: cæte
raq; magis portẽta ꝗᷓ noĩa: quæ ad iperitoꝶ & mulierculaꝶ aĩos cõcitãdos: qſi de hebraicis fõtibus hauriunt:
barbaro ſimplices quoſq; terẽtes ſono: ut quẽ nõ ĩtelligũt plus mirent᷑. Refert FHlerenæus uir apoſtolico ꝶ tẽ/
poꝝꝶ: & Papiæ auditoris euãgeliſtæ Ioanis diſcipulus: epſq; eccleſiæ lugdunẽſis: ꝙ Marcus ꝗdam de Baſilidis
Gnoſtici ſtirpe deſcẽdens pᷣmũ ad Gallias uenerit & eas partes p quas Rhodanus & Carõna fluũt: ſua doctri⸗/
na maculauerit: maximeq; nobiles fœmĩas: ꝗᷓdã in occulto mylteia repromittẽs: hoc errore ſeduxerit magicis
artibus & ſecreta corpoꝶ uoluptateamorẽ ſui cõciliãs. Inde Pyrenæũ trãſiẽs hiſpanias occuparit: & hoc ſtudii
habuerit: ut diuitũ domus: & in ipſis fœmĩas maxime ſibi appeteret: quæ ducunt᷑ uariis deſideriis ſem p diſcẽ
tes: & nunꝗᷓ ad ſcſam ueritatis pueniẽtes. Hocille ſcripſit añ annos circiter trecẽtos: & ſcripſitĩ his libris: quos
aduerſus oẽs hæreſes doctiſſimo & eloᷓntiſſimo mone cõpoſuit. Ex quo ppẽdat prudentia tua:ꝗᷓ Lucinius
nr̃ laude ſit dignus. qui clauſit aurẽ: ne audiret iudiciũ ſãguĩs:&oẽm ſubſtãtiã ſuã diſꝑſit:& dedit paupibus:
ut iuſticia eius maneret in æternũ. nec priæ ſuæ largitate cõtentus: miſit hieroſolymã & alexãdriã tantu auri:
ꝗtũ multoꝶ poſſit ĩopiæ ſubuenire. Quod cũ multi mirent᷑:& pᷣdicẽt:ego in illo magis laudabo feruorẽ & ſtu
diũ ſcripturaꝶ:quo ille deſiderio opuſcula nĩa flagitauit:& miſſis ſex notariis (qa in hac puĩcia latini pmonis

ſcripto rũq; penuria eſt) deſcribi fecit ꝗᷓcũq; ab adoleſcẽtia uſq; in pnñs tpᷣs dictauimus. Nõ nos honorãt:q par/

uuli & minimi xp̃ianoꝶ hoĩum ſumus: & obcõſciam pctõꝶ bethleemitici ruris ſaxa ĩcolimus: ſed Xpm qui
honorat᷑ in uis ſuis:& apoſtolis repromittit dicẽs: Qui uos recipiũt: me recipiũt: & ꝗ me recipiũt:recipiũt eũ:
ꝗ miſit me. Itaq; chariſſima filia hãc epiſtolã amoris mei in illũ hẽto epitaphiũ: & quicqd poſſe me ſcieris in
ope ſpiritali audacter ĩ pera: ut ſciãt ſæcula poſt futura eũ ꝗ dicit ĩ Eſaia. Poſuit me ut ſagittã electã: in phare
tra ſua abſcondit me:duos uiros tantis maris atq; terraꝶ inter ſe ſpatiis ſeparatos ſuo acumine uulneraſſe: &
cũ mutuo in carne ſe neſciant:amore ſpũs copulent᷑ Subſcriptio.Sanctã te corpore& ſj piritu ſeruet ille ſama
ritanus: ideſt Saluator & cuſtos:de quo in pſalmo ſcribit᷑. Nõ dormitabit: neq; dormiet qui cuſtodit iſtael:ut
iſrael au interpretatur uigil qui deſcẽdit ad Daniel: ad te quoq; ueniat:& poſſis dicere: ego dormio: & cor me
um uigilat. H

.clxxxix.

Vgubri nuũcio cõſternatus ſi up ſãcti & uenerabilis mihi dormitiõe Lucinii uix breuẽ epiſtolã dicta/

Chen

—

N¶ Beati Hieronymi preſ bi in uitã obitũ: ac res geſtas Paulæ ſanctæ: acadmirabilis fœmĩæ: cuius gñis dignita/
tẽ: & poſt uiri obitũ: monaſticã conuerſationẽ: deſertionẽ priæ: ꝓfectionẽ Hierſolymæ magnis efſert pconi/
is: cunctã eius pegrinationẽ per loca ſancta deſcribẽs. Deinde ipſius humilitatẽ: cõtinentiã: clæmentiã pꝓfuſa:
in pauperes bnficentiã: patientiã: ĩcredibilẽ inſtitutionẽ: & ordinẽ monaſterii: hoſpitalitatẽ: fidẽ: & cõſtantiã
aduerſus hæreticos: ad extremũ fœlicẽ exitũ eius: & in exequiis ſanctoꝶ: concurſũ atq; freᷓntiã narrat. & Eu/⸗
ſtochiũ filiã: ac uirtutis hæredem conſolat᷑.
VNcũdta mei corporis mẽbra uerterent᷑ in linguas: & oẽs artus humana uoce reſonarẽt: nihil dignum
ſãctæ ac uenerabilis Paulæ uirtutibus dicerẽ. Nobilis gñe: ſed multo nobilior ſctitate: potẽs quon/
daã diuitiis: ſed nunc Ap̃i pauptate inſignior: græcoꝶ ſtirps: ſoboles Scipionum: Pauli hæres: cuius
uocabulũ trahit: Martiæ papyriæ miĩ̃is Africani: uera & germana ꝓgenies: Romæ pᷣtulit Bethleẽ: & auro tecta
fulgentia: ĩ formis luti uilitate mutauit. Nõ meremus ꝙ talẽ amiſimus: ſed gras agimus: qd habuimus: ĩmo

habemus. deo enĩ uiuũt oĩa: & ꝗcqd reuertit᷑ ad dũm in familiæ numero computar᷑:ꝗꝗᷓ amiſſio illius cæleſtis

domus hitatio ſit: quæ ꝗᷓdiu in corpore fuit: pegrinata eſta dio: & uoce ſemp flebili ꝗᷓrebat dicens. Heu mihi
ꝗa ꝑegrinatio mea ꝓlongata eſt: hĩtaui cũ hĩtantibus Cedar: multũ ꝑegrinata eſt aĩa mea. Nec miꝶ ſi planxe
rit ſe uerſari in tenebris (hoc enĩ Cedar ĩterpretat᷑ )cũ mundus in maligno poſitus ſit: & ſicut tenebræ illius ita
& lumẽ eius. Luxq; in tenebris luceat: & tenebræ eã nõ cõprehenderũt. Vnde & illud crebrius inferebat. Adue-
na ſũ & pegrina ſicut oẽs pr̃es mei.Et iteꝝ. Cupio diſſolui & eſſe cũ Apᷣo. Quotiẽs autẽ ĩfirmitate corpuſculi:
quã ĩcredibili abſtinentia: & duplicatis cõtraxerat ieiuniis uexabat᷑: hoc in ore uoluebat. Subiicio corpus meũ
& in pᷣuitutẽ redigo:ne aliis p̃dicans: ipſa reproba ĩueniar.& bonũ eſt uinũ nõ bibere:& carnẽ nõ mãducare: &
humiliaui in ieiunio aſam meã: & totũ lectũ uerſaſti in ĩfirmitate mea: & uerſata ſũ in miſeria: dũ mihi cõfigi
tur ſpina. Atq; inter doloris aculeos: quos mira patientia ſuſtinebat: quaſi aptos ſibi cælos aſpiceret loꝗᷓ bat᷑.
Quis dabit mihi pẽnas ſicut colũbæ?& uolabo & reqeſcã. Iector Ieſũ & ſctõs angelos eius:ipſũq; ꝓpriũ an/
gelũ: qui cuſtos fuit & comes admirabilis femiæ: me nihil in gram: nihil more bladientiũ loqui. Sed qcqd di
cturus ſũ pro teſtimonio dicere: & minus eius eſſe meritis: quã totus orbis canit. Sacerdotes mirant᷑: uirginũ
chori deſiderãt: monachoꝶ & paupeꝶ turbæ deplãgũt. Vult lector eius breuiter ſcire uirtutes? Oẽs ſuos pau/
peres paupior ipa dimiſit. Nec miꝶ de ꝓpximis & familiola: quã in utroq; ſexu de ſeruis & ancillis in fres ſoro-
reſq; mutauerat iſta ꝓferre: cũ Euſtochiũ uirginẽ: & deuotã Xpo filiã: in cuius cõſolatione libellus hic cudit᷑:
ꝓcula nobili gñe: ſola fide & gra diuitẽ dereliqᷓrit. Carpamus igit᷑ narrãdi ordinẽ. Alii altius repetãt: & a cuna
bulis eius:ipſiſq; ſut ita dicã) crepũdiis mr̃em Bleſillã: & rogatu pferant pr̃em: quoꝶ altera Scipionũ: Graccho

rũq; ꝓpgenies eſt. alter ꝑ oẽs fere græcias uſq; hodie Stẽmatibus: & diuitiis: ac nobilitate Agamemnonis fert

ſanguinẽ trahere:qui decẽnali Troiã obſidione deleuit. Nos nihil laudabimus:niſi qd; ppriũ eſt: & de puriſſi
mo ſãctæ mẽtis fõte pfert᷑.qᷓꝗᷓ dñs atq; ſaluator in euãgelio doceat apoſtolos ſciſcitãtes qd ſibi reddendũ ſit.
qm ſua pro noĩe eius dimiſerũt: cẽtuplũ ĩpræſẽtiaꝶ recepturos: & in futuro uitã æternam. Ex quo ĩtelligimus
nõ laudis eſſe poſſidere diuitias: ſed pro Apo eas cotẽnere. nõ tumere ad honores: ſed pro Xpo eos paruipẽde/
re. Vere qd pollicitus eſt ſeruis ſuis & ancillis: ſaluator reddit in pnñti. Nã quæ unius uerbis cõtẽpſit gloriã: to
tius orbis opinione celebrat᷑. Quã romæ hĩtantẽ nullus extra romã nouerat. latentẽ in bethleem & barbara &
romana terra mirat᷑. Cuius enĩ gẽtis hoĩes ad ſãcta loca nõ ueniũt?: Quis aũt in ſctis locis pᷣter Paulã qdplus
inter hoĩes miraret᷑: iuenit: Hæc ſicut ĩter multas gẽmas pᷣcioſiſſima gẽma micat: & iubar ſolis paruos ignicu
los ſtellaꝶ obruit: & obſcurat: ita cũctoꝶ uirtutes & potẽtias ſua humilitate ſupauit. Minimaq; fuit ĩter oẽs:
ut oĩum maior eſſet. & ꝗᷓto plus ſe deiiciebat: tãto magis a Xpo ſubleuabat᷑. Latebat: & nõ latebat. fugiendo
gloriã: gloriã merebat᷑: quæ uirtutes ꝗᷓſi umbra ſeꝗt᷑: & appetitores ſui deſerẽs: appetit cõtẽptores. Sed ꝗd ago
narrãdi ordinẽ p̃termittẽs?dũ in ſingulis teneor:nõ ſᷣuo pᷣcepta dicẽdi. Tali igit᷑ ſtirpe gñata iũcta ẽ uiro Ioxo
tio: ꝗq Aeneæ & Iulioꝶ altiſſimũ ſãguinẽ trahit. Vn etia filia eius Api uirgo Euſtochiũ Iulia nũcupat᷑.& ipſe.
Iulius a magna dimiſſum nomen iulo.

Et hæcdicimus: nõ quo hñtibus grãdia ſint: ſed quo cõtẽnẽtibus mirabilia. ſæculi hoĩes ſuſpiciunt eos: ꝗ his
pollẽt pᷣuilegiis. nos laudamus:q pro ſaluatore iſta deſpexerĩt: & miꝶ in modũ quos hũtes paruipẽdimus: ſi
hfe noluerit: p̃dicamus: his inꝗᷓ orta maioribus: & fœcũditate ac pudicitia ꝓbata:pᷣmũ uiro: deĩde ꝓpinꝗs: &
totius urbis teſtimonio: cũ ꝗnq; liberos edidiſſet. Bleſillã ſuꝑ cuius morte eã Romæ conſolatus ſu. Paulinã:

quæ ſanctũ & admirabilẽ uiꝶ: & ꝓpoſiti & ſuaꝶ reꝶ Pammachiũ reliquit hæredẽ: ad quẽ ſuꝑ obitu eius par/

uulum libellum edidim us. Euſtochiũ: quæ nunc in ſanctis locis uirginitatis & eccleſiæ monile pᷣcioſum eſt.
Ruffinã: quæ immaturo funere pium matris aĩum conſternauit. & Toxotiũ: poſt quẽ parere deſiuit: ua intel
ligeres eam nõ diu ſeruire uoluiſſe officio coniugali.ſed mariti deſiderio: qui mates o ptabat liberos: edidiſſe.
Poſtꝗᷓ uir mortuus eſt:ita eum plãxit: ut ppe ipſa moreretur.ita ſe conuertit ad dni ſeruitutem: ut eius mor/
tem uideretur optaſſe. Quid ergo referam amplæ & nobilis domus & quondã opulẽtiſſimæ: omnes penedi⸗
uitias in pauperes erogatas? Quid in cunctos clæmentiſſimũ aĩum & bonitatem etiam in eos quos nunꝗᷓ ui/
derat euagantẽ? Quis inopum moriens nõ illius ueſtimẽtis obuolutus eſt? Quis clunicoꝶ non eius facultati
bus ſuſtentatus eſt quos curioſiſſime tota urbe perquirẽs damnum putabat:ſi quiſꝗᷓ debilis & eſuriens cibo

E

— — — — —— — — —— —. — —

ita⸗
ni/
lli⸗
ntiä

Bu

um
on/
lius
ce
mo

ſuſtentarer alterius. Expoliabat filios. inter obiurgantes ꝓpinquos:maiorẽ ſe eis hæreditatẽ: Ap̃i miſicor/⸗

diã: dimittere loꝗᷓ bat᷑. Nec diu potuit excelſi apud ſæculũ gñis & nobiliſſimæ familiæ uiſitationes & frequẽ/

tiã ſuſtinere. Mœrebat honore ſuo: & ora laudantiũ declinare ac fugere feſtinabat. Cũq; orientis & occidentis
epos ob quaſdã eccleſiaꝶ diſſenſiones Romã ĩperiales lræ cõtraxiſſẽt: uidit admiribiles uiros: Xpiq; põtifices:
Paulinũ antiochenæ urbis epᷣm: & Epiphaniuũ Salamie Cypri: quæ nũc Cõſtãtiana dicit᷑: quoꝶ Epiphanium
etiã hoſpitẽ habuit: Paulinũ in alia manentẽ domo quaſi ꝓpriũ humanitate poſſedit. Quoꝶ accenſa uirtuti
bus: per momẽta pr̃iam deſerere cogitabat. Nõdomus: nõ liberoꝶ: nõ familiæ: nõ poſſeſſionum: nõ alicuius

rei: quæ ad ſæeulũ ptinet: memor:ſola ſi dici põt & ĩcomitata ad heremũ Antonioꝶ atq; Paulötꝶe pgere geſtie

bat. Tandẽq; exacta heme apto mari: redeuntibus ad eccleſias ſuas epis: & ipſa uoto cũ eis & deſiderio naui/
gauit. Quid ultra differo? Deſcẽdit ad portũ fratre: cognatis: affinibus: & ꝗd his magis eſt:liberis ꝓſeꝗᷓntibus
& clæmẽtiſſimã mr̃em pietate uincere cupientibus. Iã carbaſa tẽdebant᷑: & remoꝶ ductu nauis in altũ ꝓtrahe
bat᷑. Paruus Toxotius ſupplices manus tendebat in littore. Ruffina iã nubilis: ut ſuas expectaret nuptias: ta/
cẽs fletibus obſecrabat. Et tũ illa ſiccos tẽdebat ad cælũ oculos: ĩpietatẽ in filios pietate in deũ ſuperans. neſcie
bat ſe mrem: ut Xpi ꝓbaret ancillã. torquebant᷑ uiſcera: & quaſi a ſuis mẽbris diſtraherent᷑: cũ dolore pugna/
bat. in eo cũctis admirabilior: ꝙ magnãa uinceret pietatẽ. Inter hoſtiũ manus & capauitatis durã neceſſitatẽ:
nihil crudelius eſt ꝗᷓ parẽtes a liberis ſeparari. Hoc cõtra iura naturæ plena fides patiebat᷑.ĩmo gaudẽs aĩus ap
petebat: & amorẽ filioꝶ maiore in deũ amore contẽnens: In ſola Euſtochio: quæ & pꝓpoſiti & nauigatiõis eius
comes erat: quieſcebat. Sulcabat ĩterim nauis mare: & cũctis qui cũ ea uehebant littora reſ piciẽtibus: illa auer
ſos tenebat oculos: ne uideret qd ſine tormẽto uidere nõ poterat. Fateor nulla ſic amauit filios.ꝗqbus añ ꝗᷓ ꝓfi/
ciſceret᷑ cũcta largita eſt: exhæredãs ſe in terra: ut hæreditatẽ inueniret in cælo. Delata ad inſulas Põtias: ꝗᷓs cla
riſſimæ quondã fœmiĩaꝶ ſub Domitiano pncipe pro cõfeſſione noĩs Xpi Flauiæ Domicillæ nobilitauit exili
um: uidẽſq; cellulas:in ꝗbus illa longũ martyriũ duxerat ſũptis alis hieroſolymã: & ſãcta loca uidere cupiebat
Tardi erãt uẽti: & oĩs pigra uelocitas. Inter Scyllã & Carybdi hadriatico ſe credẽs pelago:quaſi per ſtagnũ ue/
nit Metonẽ. Ibiq; refocillato paululuũ corpuſculo. ?YM
Et ſale tabentes artus in littore ponens.
Per Maleas:& Cytheram: ſparſaſq; per æquor
Cyclapas: & crebris freta concita terris. ́JJMU ðèYUĩ&
Poſt Rhodũ & Lyciã: tandẽ uidit Cyprũ: ubi ſãcti & uenerabilis Epiphanii pedibus ꝓuoluta: decem ab eo die
bus retẽta eſt: nõ in refectionẽ: ut ille arbitrabat᷑: ſed in opus dei: ut rebus ꝓbatũ ẽ. Nã oĩa illius regiõis luſtrãs

monaſteria: put potuit refrigeria ſumptuũ fribus dereliqt: quos amor ſaãcti uiri de toto illuc orbe cõduxerat.

Inde breui curſu tranſſretauit Seleuciã:de qua aſcẽdens Antiochiã: ſãcti cõfeſſoris Paulini modicũ charitate
detẽta media hyeme: calẽte ardore fidei: fœmia nobilis: quæ pᷣus eunuchoꝶ manibus portabat᷑ aſello ſedẽs p/
fecta eſt. Omitto Syriæ Coeles & phœnicis iter. Neq; enĩ adephoricũ eius diſpoſui ſcribere: ea tm̃ loca noĩabo
quæ ſacris uolumibus cõtinent᷑ Beryto romana colonia: & antiqua urbe Sidone derelicta: & Sareptæ littore:
Heliæ eſt ingreſſa turriculã: in qua adorato dno ſaluatore: perarenas Tyri: in ꝗbus genua Paulus fixit: puenit
ad Coth: quæ nũc Ptolemais dicit᷑: & p cãpos Magedo lIoſiæ necis cõſcios: ĩtrauit terrã philiſtiim. Mirata rui/
nas Dor urbis quondã potẽtiſſimæ: & uerſa uice Stratonis turrẽ ab Herode rege iudææ: in honorẽ Cæſaris au
guſti cæſareã nuncupatã: in qua cornelii domũ Xpi uidit eccleſiã & Philippi ædiculas: & cubicula qᷓtuor uirgi
nũ ꝓphetaꝶ: deĩde Antipatrida ſemirutũ oppidũ: qd de pr̃is noĩe Herodes uocauerat: & Lydã uerſã ĩ dioſpo
lIin Dorcadis: atq; æneæ reſurrectione ac ſanitate inclytã: haud ꝓcul ab ea Arimathiã uiculũ Ioſeph: qui dũm
ſepeliuit: & Nobe urbẽ quondã ſacerdotũ: nũctumulũ occiſoꝶ: Ioppen fugiẽtis portũ Ionæ. Et ut aliqd per/-
ſtringã de fabulis poetaꝶ religatæ ad ſaxũ Andromadæ deſpectatricẽ. Repetitoq; itinere Nicopoli: quæ pᷣus
Emmaus uocabat᷑: apud quã in fractione panis cognitus dis Cleophæ domũ in eccleſiã dedicauit. Atq; inde

pPficiſcẽs aſcẽdit Bethorõ ĩferiorẽ & ſuꝑiorẽ: urbes a Salomone cõditas: & uaria poſtea tẽpeſtate deletas: ad dex

terã aſpiciẽs Haylon & Gabaon: ubi Ieſus filius Naue cõtra ꝗnq; reges dimicãs ſoli imperauit & lunæ: & Ga
baonitas ob dolos & ĩſidias fœderis ĩpetrati: in aqᷓrios lignarioſq; dãnauit. In Gabaa urbe uſq; ad ſolũ diruta
paululũ ſubſtitit reco rdata peccati eius:& cõcubinæ in fruſtra chuiſiae tribus Beniamin: in trecẽtos uiros p/
pter Paulũ apoſtolũ reſeruatos. quid diu moror? Ad leuã Mauſoleo Helenæ derelicto: quæ Adiabenoꝶ regi/
na in fame populũ frumẽto iuuerat:ĩgreſſa eſt hieroſolymã urbẽ trinomiã: Iebus:ſalẽ: hieruſalẽ: quæ ab He
lio poſtea hadriano de ruinis & cineribus ciuitatis: in Heliã ſuſcitata eſt. Cũq; ꝓconſul palæſtinæ: qui familiã
eius optime nouerat:pᷣmiſſis apparitoribus iuſſiſſet parari pᷣtoriũ: elegit humilẽ cellulã: & cücta ci ardore
ac ſtudio circuiuit: ut niſi ad reliꝗᷓ feſtinaret: a pᷣmis nõ poſſet abduci. Etcũ ꝑueniſſet hieroſolymã: ꝓſtrataq;
añ crucẽ ꝗᷓſi pendẽtẽ dñm cerneret: adorabat. ingreiſl⸗ ſepulchꝶ reſurrectionis:oſculabat᷑ lapidẽ:quẽ ab oſtio
monumẽti amouerat angelus. Et ip̃m corporis lIocũ: in quo dñs iacuerat: ꝗᷓſi ſitiẽs deſideratas aqs: fideli ore lã
bebat. ꝗd ibi lachrymaꝶ:ꝗᷓtũ gemituũ:qd doloris effuderit: teſtis eſt cũcta hieroſolyma: teſtis eſt ipſe dñs:quẽ
rogabat. Vnde egrediẽs aſcendit Syon: quæ in arcẽ uel ſpeluncã uertit᷑. Hãcurbem quondam expugnauit &
ædificauit Dauid. Vnde de expugnata ſcribit᷑. Ve tibi ciuitas Ariel:ideſt leo dei:& quòdam firmiſſima: quam

expugnauit Dauid. De eaq; dictũ eſt. Fundamẽta eius in mõtibus ſanctis diligit diũs portas Syon: ſup oĩa ta⸗/
bernacula Iacob. Nõ eas portas quas hodie cernimus in fauillã & cinerẽ diſſolutas: ſed portas ꝗbus nõ pᷣualet
ĩfernus:& per quas credentiũ ad Ap̃m igredit᷑ multitudo. Oſtẽdebat illic colũna eccleſiæ porticũ ſuſtinẽs:infe
cta cruore dñi: ad quã uinctus dicit᷑ & flagellatus. Monſtrabat᷑ locus ubi ſu p centũ uiginti credentiũ aĩas ſpᷣs
ſanctus deſcẽdiſſet: ut Iohelis uaticiniũ cõpleret᷑. Deinde pro facultacula ſua paupibus atq; cõſeruis pecunia
diſtributa: prexit ad bethleẽ: & in dextera parte itineris ſtetit ad ſepulchꝶ Rachel: in quo Beniamin nõ ut ma/

ter uocauerat moriens: Benoni hoc eſt filius doloris mei: ſed ut pater ꝓphetauit: in ſpu filiũ dexteræ pcreauit.

Atq; inde in ſpᷣecũ Saluatoris ingrecliet Peſti uidit ſacrũ uirgis diuerſoriũ & ſtabulũ:ĩ quo agnouit bos poſ
ſeſſorẽ ſuũ: & aſinus pᷣſepe dni ſui: ut illud ĩpleret᷑: qd in eodẽ ꝓpheta ſcriptũ eſt. Btũs qui ſemĩat ſuꝑ aquas
ubi bos & aſinus calcant:me audiente iurabat cernere ſe oculis fidei infantẽ pãnis ĩuolutũ:uagientẽ in pᷣſepe
dñm: magos adorantes: ſtellã fulgentẽ deſuꝑ: mr̃em uirginẽ: nutritiũ ſedulũ: paſtores nocte ueniẽtes: ut uide
rẽt uerbũ qd factũ erat: & iã tũc euãgeliſtæ Ioannis pᷣncipiũ dedicarẽt:In pncipio erat uerbũ:& uerbũ caro fa/
ctũ eſt: paruulos ĩterfectos: Hærodẽ ſæuientẽ: Ioſeph & Maria fugientes in ægyptũ: mixtiſq; gaudio lachry-
mis loꝗᷓ bat᷑. Salue bethleẽ: domus panis. in qua natus eſt ille panis: qui de cælo deſcendit. Salue Effrata regio
uberrima atq; aprrooꝑ: cuius ſterilitas deus eſt. De te quõdã Michæas uaticinatus eſt. Et tu bethleem do/

mus Effrata nõ minima es in milibus Iuda: ex te mihi egredier᷑: qui ſit pnceps ĩ iſrael:& egreſſus eius ab initio

adiebus æternitatis. ꝓpterea dabis eos uſq; ad tps parientis. pariet: & reliqæ fratrũ eius cõuertent ad filios iſra
el. In te enĩ natus eſt pnceps: qui ante lucifeꝶ genitus ẽ: cuius de pr̃e natiuitas oẽm excedit ætatẽ. Et tã diu in te

dauitici gñis origo ꝑmanſit: donec uirgo pareret: & reliqæ populi credẽtis in Xpᷣm cõuerterent᷑ ad filios iſrael:

& libere pᷣdicarẽt. Vobis oportebat pᷣmũ loq uerbũ dei: ſed qm repuliſtis illud: & ĩdignos uos iudicaſtis æter/
næ uitæ:ecce cõuertimur ad gẽtes. Dixerat enĩ deus. Nõ ueni niſi ad oues pditas domus iſrael. Et eo tpe Iacob
ſuꝑ eo uerba cõpleta ſũt. Nodeficiet pᷣnceps ex iuda: & dux de femoribus eius: donec ueniatcui repoſitũ eſt: &
ipſe erit expectatio gentiũ. Bene Dauid iurabat: bene uota faciebat: dicẽs: Si ĩtroiero in tabernaculum domus
meæ: ſi aſcẽdero in lectũ ſtrati mei:ſi dedero ſõnũ oculis meis:& palpebris meis dormitationẽ: & requiẽ tẽpo/
ribus meis: donec ĩueniã locũ dño:tabernaculũ deo Iacob. Et ſtatĩ qld deſideraret expoſuit. atq; oculis ꝓpheta
libus:quẽ nos ueniſſe iã credimus: ille uẽtuꝶ eſſe cernebat. Et audiuimus eũ in Effrata:ĩuenimus eũ in cãpis

ſiluæ. Zob ꝗppe ſᷣmo hebraicus: ut te docẽte didici:nõ Mariã mr̃em dñi hoc ẽ aſtin: ſed ipᷣm ideſt aſton ſigni

ficat. Vnde loquit᷑ cõfidenter: Introibimus in tabernaculũ eius: adorabimus in loco: ubi ſteterunt pedes eius.
Et ego miſera atq; peccatrix digna ſũ iudicata depoſtulare pᷣſepe:in quo dũs paruulus uagiit: orare ĩ ſpelũca:
in qua uirgo puerpera dñm fudit infantẽ Hæc reqes mea: qa dni mei pr̃ia eſt. Hichabitabo: qm̃ Saluator ele
git ei. Paraui lucernã Xpo meo. Aia meailli uiuet: & ſemẽ meũ ſeruiet ipſi. Haud pcul ĩde deſcẽdit ad turrem
Ader:ideſt gregis. Iuxta quã Iacob pauit greges ſuos:& paſtores nocte uigilantes audire meruerũt: Gloria ĩ ex

celſis deo: & ſup terrã paxhoĩbus bonæ uolũtatis. Dũq; fuãtoues: ĩuenerũtagnũ dei puro & mũdiſſimo uel/

lere.qcd in ariditate totius terræ cæleſti rore cõpletũ eſt: & cuius ſanguis tollit peccata mũdi: & extermiatorem
ægypti litus fugauit in poſtibus. Statĩq; cõcito gradu cœpit per uiã ueterẽ pgere: quæ ducit gazam ad poten/
tias uel ad diuitias dei. & tacita ſecũ uoluere: quò eunuchus ethiops gentiũ populos p̃figurãs mutauerit pellẽ
ſuã. & dũ uetus relegeret ſſtrumẽtũ: fontẽ repperit euãgelii: atq; inde ad dexterã trãſit. A bethſur uenit Eſtol:
quæ in botrũ uertit᷑. Vnde in teſtimoniũ terræ fertiliſſimæ: & in typũ eius qui dicit: Torcular calcaui ſolus: &

de gentibus nõ fuit uir mecũ: exploratores botrũ miræ magnitudis portauerũt. Nec poſt longũ ſpatiũ ĩtrauit

Saræ cellulas: uidẽs ĩcunabula Iſaac: & ueſtigia ꝗrcus Abrahã:ſub qua uiditdiẽ Xpi: & lætatus eſt. atq; ide cõ
ſurgẽs aſcẽdit Ebron: hoceſt cariatharbæ: ideſt oppidũ uiroꝶ quatuor: Abrahã: Iſaac: Iacob: & Adam magni
quẽ ibi cõditũ iuxta libꝶ Ieſu Naue hebræi autumãt:licet plæriq; Caleph quartũ putẽt: cuius ex latere memo
ria demonſtrat᷑. Noluit ꝑgere ad Cariathſephor: ideſt uinculũ Ir̃aꝶ:qa contẽnens occidẽtem lr̃am: reppererat

ſpm uiuificantẽ. Magiſq; mirat᷑ ſu piores & ĩferiores aquas: qᷓs Othonihel filius Ieptoneceneze ꝓ auſtrali ter

ra: & arida poſſeſſione ſuſcepat. & quaꝶ ductu ſiccos pᷣoris inſtrumẽti agros faciebat irriguos: ut redẽptionẽ
ueteꝶ pctõ in aqs baptiſmi repirẽt. Altera die orto iã ſole ſtetit in ſupcilio Caphar baruchæ ideſt uillæ bñdi⸗

ctionis: quẽ ad locũ Abrahã dñm ꝓſecutus eſt. Vnde latã deſpiciẽs ſolitudinẽ: & terrã quõdã Sodoma: & Go
morræ: Adamæ & Seboim: cõtẽplata ẽ balſami uineas: in Engaddi: & Segor uitulã conſternantem: quæ pus

Balæ uocabat᷑. & in Zoarã ideſt paruulã: ſyro mone trãſlata eſt. Recordabat ſpelũcæ Loth: & uerſa ĩ lachry
mas uirgĩes ſocias admonebat:cauendũ eſſe uinũ:in quo eſt luxuria. Cuius opus Moabitæ ſũt & Ammonitæ
Diu hæreo in meridie:ubi ſj põſa cubantẽ repperit ſi ponſũ:& Ioſeph inebriatus eſt cũ ffibus ſuis. Reuertar in
Hieroſolymã:& per Theucã:atq; Amos: ut rutilantẽ montis oliueti lucẽ aſſ piciã:de quo Saluator alſcẽdit ad
pr̃em. In quo per annos ſingulos uacca ruffa in holocauſtũ dũo cremabat᷑: & cuius cinis expiabat populũ iſra
el:in quo iuxta Ezechielẽ cherubin de tẽplo trãſmigrãtes:eccleſiã dni fundauerũt. Ingreſſa ſepulchꝶ Lazari:

Mariæ & Marthæ uidit hoſi pitiũ:& Bethfage uillã ſacerdotaliũ: & maxillaꝶ:& locũ in quo pullus laſciuiẽs gẽ

tiũ: dei frena ſuſcepit: apoſtolorũq; ſtratus ueſtibus mollia terga pᷣbuit ad ſedẽdũ. Rectoq; itineredeſcẽdebat
Hierico: cogitãs illũ de euãgelio uulneratũ: ac ſacerdotibus & leuitis mẽtis feritate pᷣtereũtibus clæmẽtiã ſama
7 SS 5 ritæ:ideſt

—

—

—

oecee — — — —

ritæ ideſteuſtodis: ꝗͥ ſemiuiuũ ſuo iumẽto ĩpoſitũ: ad ſtabulũ eccleſiæ reportauit. & locũ adomin qdinterp/
tat᷑ ſanguinũ: qa multus in eo ſanguis: crebris latronũ fũdebat incurſibus. Et arboreſt ſ ycomorus Zachæi.i.
bona pnĩæ opa: ꝗbus cruẽta dudũ: & noxia rapinis pctã calcabat. Excelſũq; dnm de excelſo uirtutũ ĩ tuebat᷑.
& iuxta uiã cæcoꝶ loca: ꝗ receptis lumibus utriuſq; populi credẽtis in dũm ſacia pᷣmiſſerãt. Ingreſſa Hierico
uidit urbẽ: quã fundauit Hlazel in Abiran Bᷣmogenito ſuo: & cuius portas poſuit in Segub nouiſſimo filioꝶ.
Intuita eſt caſtra Galgalæ: & aceruũ p̃putioꝶ: & ſecũdæ circũciſionis myſteriũ: & duodeci lapides: qui de ior/
danis illuc trãſlati alueo duodeci apoſtoloꝶ fundamẽta firmauerãt: & fontẽ quondã legis amariſſimũ: & ſte
rilẽ: quẽ uerus Heliſæus ſua erudiuit ſapia: & in dulcorẽ ubertatẽq; cõuertit. Vix nox trãſierat: feruentiſſimo
æſtu uenit ad iordanẽ: ſtetit in ripa flumĩs: & orto ſole: ſolis iuſticiæ recordata eſt quõ ĩ medio iordanis alueo
ſicca ſacerdotes poſuerint ueſtigia. Et ad Heliæ & Heliſæi ĩperiũ: ſtãtibus ex utraq; parte aqs:iter unda pᷣbue/
rit: pollutaſq; diluuio aquas: & totius humani gnis ĩterfectione maculatas: ſuo dns mãdauerit baptiſmate.
Longũ eſt ſi uelim de ualle achor dicere: ideſt tumultus atq; turbaꝶ:in qua furtũ & auaritia condẽnata eſt: &
de Bethel domo dei: in qua ſupnudã humũ: nudus & paup dormiuit Iacob: & poſito ſub caput lapide: qui ĩ
ZEacharia ſeptẽ oculos hie deſcribit᷑. Et in Eſaia lapis dicit᷑ angularis. Vidit ſchalã uſe; ad cælũ tendentẽ: in ꝗᷓ
dis deſup ĩnitebat aſcẽdentibus porrigens manũ: & negligẽtes de ſublimi pcipitãs. Sepulchra quoq; in mote

Effraim leſu filii Naue: & Heleazari filii Aaron ſacerdotis: e regione uenerata eſt: quoꝶ alter cõditus eſtĩ Tã

nathſare: a ſeptẽtrionali parte mõtis Gaas: alter in Gabaa filii ſui Finees: ſatilſ qʒ mirata eſt:ꝙ diſtributor poſ/

ſeſſionũ ſibi mõtana & aſpa delegiſſet. Quid narrẽ Silo in quo altaredi fuptũ:hodieq; mõſtrat᷑: & raptũ Sa/

binaꝶ a Romulo: tribus Beniamitica pᷣcucurrit. Trãſiuit Sichè: nõut plæriq; errãtes legũt: Sichar: quæ nunc
Neapolis appellat᷑: & ex latere mõtis Garazim ſtructã circa puteũ Iacob intrauit eccleſiã: ſup quo reſidẽs dis:

ſitiẽſq; & eſuriẽs Samaritanæ fide ſatiatus eſt: quæ qnq; Moſaicoꝶ uoluminũ uiris: ſextoq; quẽ ſe hr̃e iacta⸗/

bat: ertore Doſithei derelicto: ueꝶ Meſſiã: & ueꝶ repperit ſaluatorẽ. Atq; inde reuertẽs uidit. xii. priarchaꝶ ſe

pulchra: & ſebaſten: ideſt ſamariã: quæ in honorẽ Auguſti ab Herode græco ᷣmone auguſta eſt noĩata. Ibi ſi
ti ſũt Heliſæus:& abdias ꝓphetæ. & quo maior ĩter natos mulieꝶ nõ Sir Ioãnes baptiſta. ubi multis ĩtremu
it mirabilibus. Nãq; cernebat uariis dæmones rugire cruciatibus: & añ ſepulchra ſanctoꝶ ululare hoĩes more
lupoꝶ: uocibus latrare canũ: fremere leonũ: ſibilare ſerpẽtũ: mugire tauroꝶ. Alios rotare caput: & poſt tergũ

terrã uertice tãgere: ſuſpẽſiſq; pede fœmiĩs: ueſtes defluere in factẽ. Miſerebat oĩum: & ſi ingulis effuſis lachry/
mis Kpi auxiliũ pᷣcabat᷑. Et ſicut erat ĩualida: aſcẽdit pedibus montẽ: in cuius duabus ſpelũcis pſecutiõis & fa
mis tpe Abdias ꝓpheta centũ ꝓphetas aluit pane & aqua. inde cito itinere pcurrit nazareth nutriculã dni:cha
naan & Capharnaũ: ſignoꝶ eius familiares. Lacũ Tyberiadis: nauigãte dno ſctificatũ. Et ſolitudinẽ: in ꝗᷓ mul
ta populoꝶ milia paucis ſaturati ſũt panibus: & de reliq; ueſcentiũ repleti ſũt cophini.xii.tribuũ iſrael. Scan/
debat montẽ Thabor: in quo tranſſiguratus eſtdũs. Aſ piciebat pcul montes hermon & hermonũ: & cãpos la
tiſſimos galilææ: in ꝗbus Siſara & oĩs exercitus eius Barach uincẽte ꝓſtratus eſt. Torrẽs Ciſon qui mediã pla/
niciẽ diuidebat: & oppidũ iuxta Naim: in quo uiduæ ſuſcitatus eſt filius:mõſtrabat. Dies mihu pᷣus ꝗᷓ ſermo
deficiet:ſi uoluero cũcta pcurrere:quæ Paula uenerabilis fide ĩcredibili puagata eſt. Trãſibo ad ægyptũ: & in

Sochoth:atq; apud fontẽ Sãpſon:quẽ de molari maxillæ dẽte ꝓduxit:ſubſiſtã parũper:& arentia ora colluã:
ut refocillatus uideã Moraſchim ſepulchꝶ quõdã Micheæ pphetæ: & nũc eccleſiã. & ex latere derelinꝗᷓ Chor/

treos: & Getheos: Mareſa: Idum æã: & Lachis. Et per arenas molliſſimas pgentiũ ueſtigia ſubtrahentes: latãq;

heremi uaſtitatẽ. Venia ad ægypti flumẽ Sior:qui ĩterpᷣtat᷑ turbidus: & ꝗnqʒ ægypti trãſeam ciuitates: quæ lo

quunt lingua Chananitida: & terrã Geſſen: & cãpos Taneos: in us fecit deus mirabilia: & urbẽ Noo: quæ
poſtea uerſa eſt in alexandriã. & oppidũ dũi Nitriã: in quo puriſſimo uirtutũ nitro ſordes lauantur quotidie
plurimoꝶ. Quod cũ uidiſſet: occurrẽte ſibi ſctõ & uenerabili epo Iſidoro confeſſore & turbis inumerabilibus
monachoꝶ: ex ꝗbus multis ſacerdotalis & leuiticus ſublimabat gradus. lætabat᷑ quidẽ ad gloriã dmi:ſed ſe ĩdi/

gnã tãto honore fatebat᷑. Quid ego narrẽ Macharios: Arſetas: ſerapionas: & reliꝗᷓ colũnaꝶ xpi noĩa? Cuius nõ

itrauit cellulã quoꝶ nõ pedibus aduoluta eſt? & per ſingulos ſanctos Apm ſe uidere credebat: & ꝗcqd ĩ illos
cotulerat in dim contuliſſe lætabat᷑. Mirus ardor: & uix in fœmia credibilis fortitudo: oblita ſexus & fragilita
tis corporeæ: ĩter tot milia monachoꝶ cũ puellis ſuis hĩtare cupiebat. & forſitã cũctis eã ſuſcipiẽtibus ĩpetraſ/
ſet:niſi maius ſctõꝶ locoꝶ traxiſſet deſideriũ. Atq; ppter feruẽtiſſimos æſtus de Peluſio mãma naui gatione
pueniẽs:tãta uelocitate reuerſa eſt: ut auẽ putares. Nec multo poſtin ſãcta bethleẽ manſura ppetuo:anguſto

per trienniũ manſit hoſpitio: donec extrueret cellulas ac monaſteria: & diuerſoꝶ peregrinoꝶ iuxta uiã conde/

tret mãſiones: in qua Maria & Ioſeph hoſi pitiũ nõ ĩuenerãt. Hucuſq; iter eius deicriptũ ſit: qd cũ multis uir/
ginibus & filia peragrauit. Nũc uirtus latius deſcribat: quæ ipſius ꝓpria eſt: & in qua exponẽda deo iudice ac
teſte pfiteor me nihil addere: nihil in maius extollere more laudantiũ. ſed ne reꝶ excedat fidẽ: multa retrahere

& ne apud detractores & genuino me ſemp dẽte rodẽtes: fingere puter: & cornicẽ Eſopi alienis coloribus ador
nare: quæ pᷣma xp̃ianoꝶ uirtus eſt: tãta ſe humilitate deiecit: ut qui eã uidiſſet: & pro celebritate nomĩs uidere
geſtiſſet: ipſã eſſe nõ crederet: ſed ancillaꝶ ultimã. Et cũ frequẽtibus choris uirginũ cingeret: & ueſte: & uoce:
& habitu:& ĩceſſu minima oĩum erat. Nunꝗᷓ poſt uiri mortẽ uſq; ad diẽ dormitionis ſuæ cum ullo comedit

uiro:qᷓuis eũ ſctĩ & in pontificali ſciret culmĩe cõſtitutũ. Balneas niſi piclitans nõ adiit. Mollia etiã ĩ grauiſ/
ſima febre lectuli ſtrata nõ habuit: ſed ſuꝑ duriſſimã humũ ſtratis ciliciolis qeſcebat: ſi tñ illa qes dicẽda eſt:
quæ iugibus pene ofonibus dies nocteſq; iungebat: illud ĩplens de pſal terio: Lauabo p ſingulas noctes lectũ
meũ:lachrymis meis ſtratũ meũ rigabo: in qua fõtes crederes lachryma. Ita leuia peccata plangebat: ut illã
grauiſſimoꝶ criminũ crederes reã. Cũq; a nobis crebrius monerer᷑: ut parceret oculis: & eos puaret euangelicæ

lectioni: aiebat. Iurpãdaeſt facies: qua cõtra dei pᷣcepto purpuriſſo & ceruſſa & ſtibio depinxi. Affligẽdũ cor

pus q q multisuacauit delitiis. Longus riſus ppeti cõpenſandus eſt fletu. Mollia linteamĩa & ſerica pcioſiſſi /

ma aſperitate cilicii commutanda. quæ uiro & ſæculo placui:nũc Apo placere deſidero. Si inter tales tãtaſq;
uirtutes caſtitatẽ in illa uoluero pdicare: ſupfluus uidear. In qua etiã cũ ſæcularis eſſet: oĩum Romæ mr̃onaꝶ
exẽplũ fuit.quæ ita ſe geſſit: ut nunꝗᷓ de illa etiã maledicoꝶ auderet ꝗd fama cõfingere. Nihil aio eius clæmẽ/
tius: nihil erga hoĩes blandius fuit. Nõ appetebat potẽtes: nec tñ ſuꝑbos & gloriolã ꝗrentes faſtidio deſpicie/
bat. Si pauperẽ uiderat:ſ uſtẽtabat. Si diuitẽ: ad bũfaciendũ cohortabat᷑. Liberalitas ſola excedebat modũ. Et
uſuras tribuẽs: uerſurã quoq; ſæpius faciebat: ut nulli ſtipes rogantiũ denegaret. Fateor errorẽ meũ: cũ in lar/
giendo eſſet pfuſior: arguebã. Illud ꝓferẽs de apoſtolo: Nõ ut aliis refrigeriu: nobis aũt tribulatio: ſed exeꝗ̃li/
tate in hoc tpe: ut nr̃a abũdantia ſit ad illoꝶ ĩopiã. Et hoc de euãgelio ſaluatoris: Qui habet duas tunicas: det
alterã nõ hñti. Et puidendũ eſſe: ne qd libenter faceret: ſemꝑ facere nõ poſſet: multaq; huiuſcemodi: quæ illa

mira uerecũdia: & ſmone parciſſimo diſſoluebat: teſtẽ ĩuocãs deũ ſe pro illius noĩe cũcta facere: & hoc hfr̃e uo
ti: ut mẽdicans ipſa moreret᷑: ut unũ numũ filiæ nõ dimitteret: & in funere ſuo alieno ſindone ſĩuolueret᷑. Ad
extremũ ĩferebat. Ego ſi petiero multos ĩueniã: qui mihi tribuant. Iſte mẽdicans ſi a me nõ accepit: quæ ei poſ
ſũ etiã de alieno tribuere: & mortuus fuerit: a quo eius aĩa reqret᷑ Ego cautior in re familiari cupiebã: ſed

illa ardẽtior fide: toto ſaluatori aĩo iungebat᷑: & pauperẽ dũm: paupꝑ ſpu ſeꝗᷓbat᷑: reddens ei qd accepat: pauꝑ

pro ipſo effecta. Deniq; cõſecuta eſt qd optabat: & in grãdi ære alieno filiã dereliqt: qd hucuſq; debẽs:nõ ſuis

uiribus: ſed Xpi ſe uidet mificordia redditurã. Solẽt plæræq; mronaꝶ buccinatoribus ſuis dona cõferre: & in
paucos largitate ꝓfuſa: manus a cæteris retrahere: quo illa oĩno carebat uitio. Ita enĩ ſingulis ſuã pecuniã di/
uidebat: ut ſingulis neceſſariũ erat. Nõ ad luxuriã: ſed ad neceſſitatẽ. Nemo ab ea paupeꝶ uacuus reuerſus ẽ:
qd obtinebat: nõdiuitiaꝶ magnitudie: ſed prudentia diſpẽſandi. illud replicãs. Bti miſicordes: qm ipſi miſe
ricordiã cõſequent?᷑. Et ſicut aqua extinguit ignẽ: ita elemoſyna extinguit pctm. Et facite uobis amicos de ini/
quo mãmona: qui uos recipiãt in æterna tabernacula. & date elemoſynã: & ecce oĩa mũda ſũt uobis. & uerba
Danielis regẽ Nabuchodonoſor monẽtis: ut elemoſynis redimeret peccata ſua. Sed ĩ uiuis lapidibus qui uol
uunt᷑ ſup terrã: de ꝗbus ĩ apocalypſi Ioãnis ciuitas magni regis extruit: quos ĩ ſapphiꝶ: & ſmaragdũ: & iaſpi-
dẽ: & cæteras gẽmas eſſe uertẽdos ſcriptura cõmemorat. Veꝶ hæc poſſũt eẽ coĩa cũ paucis: & ſcit iabolus non

in ſũmo uirtutũ culmĩe poſita. Vnde loquit᷑ ad dĩũm: poſt amiſſã Iob ſubſtantiã: poſt euerſã domũ:poſt li/

beros ĩterfectos coriũ pro corio: & oĩa quæ habuerit homo dabit pro aĩa ſua. ſed extẽde manũ tuã: & tage oſſa

eius & carnes: niſi in faciẽ bdixerit tibi. Scimus plæroſq; dediſſe elemoſynã: ſed de pprio corpore nihil dediſ/

ſe: porrexiſſe egẽtibus manũ: ſed carnis uoluptate ſuꝑatos: dealbaſſe ea quæ foris erãt: & ĩtus plenos fuiſſe oſ/
ſibus mortuoꝶ. At nõ paula talis: quæ tãtæ continẽtiæ fuit: ut ꝓpe mẽſurã excederet: & debilitatẽ corporis ni/
miis ieiuniis ac labore cõtraheret. Quæ exceptis diebus feſtiuis uix oleũ in cibo caperet: ut ex hoc uno æſtim et

qd de uino & liqmine: & piſcibus: & melle: & ouis & reliqs: quæ guſtui ſuauia ſũt: iudicarit. In ꝗqbus ſumẽdis

quidã ſe abſtinẽtiſſimos putant. & ſi his uẽtrẽ ĩigurgitauerit: tutã pudicitiã ſuſpicant᷑.Sẽper ꝗdẽ uirtutes ſe/
quir inuidia: feriũtq; ſũmos fulgura montes. Nec miꝶ ſi hoc de hoĩbus loquar: cũ etiã dus nr̃ phariſæoꝶ zelo

ſit crucifixus: & oẽs ſcti æmulos habuerit. In paradiſo quoq; pens fuerit: cuius ĩuidia tũ mors ĩtroiuit in or-
bẽ terraꝶ. Suſcitauerat ei dis Adab Idumæu: qui eã colaphizaret: ne ſe extolleret: & quaſi quodã ſtimulo car

nis ſæpius ammonebat: ne magnitudie uirtutũ altius ſaperet: & aliaꝶ uirlis fœmiĩaꝶ ſe in excelſo crederet con
ſtitutã. Ego aiebã liuori eſſe credenduũ: & dãdũ ĩſaniæ locũ: qd feciſſet Iacob in ffe ſuo Eſau: & Dauid in ptina
ciſſimo inimicoꝶ Saul: quoꝶ alter Meſopotamiã fugerit: alter ſe alophyllis tradiderit: malẽs hoſtibus ꝗᷓ inui
dis ſubiacere. At illa radebat. Iuſte hæc diceres: ſi diabolus cõtra ſeruos dei & ancillas nõ ubiq; pugnaret: & ad
oĩa loca fugiẽtes nõ pcederet: ſi nõ ſctõꝶ locoꝶ amore retinerer: & Bethleẽ meã in alia reperire poſſẽ parte ter/
raꝶ. Cur enĩ nõ patiẽtia liuorẽ ſuperẽ? Cur nõ humilitate frangã ſi nPbi & pcutienti: alterã offeram maxillã?

dicẽte apoſtolo Paulo. Vincite in bono malũ. Nõne apoſtoli gloriabant᷑ qn pro dno ſũt paſſi cõtumeliã? Nõ/

ne ipſe ſaluator humiliauit ſe: formã pui accipiẽs: & factus ẽ obediẽs pri uſq; ad mortẽ:& mortẽ crucis:ut nos
ſua paſſione ſaluaret? Iob niſi certaſſet: & uiciſſet in plio: nõ accepiſſet coronã iuſticiæ: nec audiſſet a dño. Pu
tas me aliterlocutũ tibi: ꝗᷓ ut appareres iuſtus? Bti dicunt in euagelio: qui pſecutionẽ patiunt᷑ ꝓpter iuſticiã:

ſecura ſit cõſcia: ꝙ nõ ꝓpter peccata patiamur: & afflictio in ſæculo materia pᷣmiorũ eſt. Siqn ꝓcatior fuiſſet

4–

inimicus: & uſq; ad uerboꝶ iurgia ꝓſiliſſet: illud pſalterii decãtabat.Cũ cõſiſteret aduerſũ me pctõrobmutui

& ſilui a bonis. Et rurſũ. Ego aut ꝗſi ſurdus nõ audieba: & quaſi mutus nõ D os ſuũ.Et factus ſũ ſicut hõ

nõ audiẽs: & nõ hũs ĩ ore ſuo redargutiões. In tẽtatiõibus deuteronomii uerba uoluebat. Tẽtat uos dis deus
ueſter: ut ſciat ſi diligatis dĩm deũurm de toto corde uio: & de tota aĩa ura. In tribulationibus & in anguſtiis

Eſaiæ

E*—

us
in
l⸗

7

ſe
‚
ba
ol

b,

— — — — —

— — —◻⏑

1

8
5

HEſaiæ replicabat eloꝗa. Qui ablactati eſtis a lacte: qui abſtracti ab ubere: tribulationẽ ſuꝑ tribulationẽ expe/
ctate: ſpem ſup ſpem: adhuc puſillũ ppter malitiã labioꝶ: ppter linguã malignã. Et ſcripturæ teſtimoniũ in

cõſolationẽ ſuã diſſerebat. Ablactatoꝶ eſſe:eoꝶ ſcilicet qui ad uirilẽ ætatẽ pueniſſent:tribulationẽ ſu tribu/
„ * . .— — . . .„ - J₰ . „ „ —— . ₰—
lationẽ ſuſtinere:ut ſpem ſupꝑ ſpem mereant accipe:ſciẽtes qm̃ tribulatio patiẽtiã opat᷑: patiẽtia aũt pbationẽ

ꝓbatio uero ſpem:ſpes aũt nõ cõfundit. Et qd ſi is qui foris eſt hõ nĩ corrũpat᷑: ille qui ĩtus eſt ĩnouet᷑. & ĩpræ

ſentiaꝶ leue & momẽtaneũ tribulationis uræ æternæ gloriæ põdus opat in uobis: nõ aſpicientibus quæ uiden
tur:ſed quæ nõ uident᷑. Quæ enĩ uident᷑: tpalia ſũt.quæ aũt no uident᷑: æterna. Nec longũ forę tps:etiã ſi hu/
manæ ĩpatiẽtiæ tardũ uideat᷑: qn dei ſtatĩ uideat᷑ auxili dicẽtis. Tpe opportuno exaudiui te: & ĩ die ſalutis au
xiliatus ſũ tibi. Nec doloſa labia & linguas inimicoꝶ eſſe metuẽdas: cum dno adiutore lætemur: & ipᷣm debe/
mus audire monentẽ. Per patientias ur̃as poſſidebitis aĩas ur̃as. Et nõ ſũt cõdignæ paſſiones huius tpis ad fu/
turã gloriã: quæ reuelat᷑ in nobis. Et alibi. Tribulationẽ ſuꝑ tribulationẽ ſuſtinere: ut patienter agamus in oĩ
bus:quæ accidũt nobis. Patiẽs enĩ uir multũ prudẽs. Qui aũt puſillanimis eſt: uehementer ĩſipiẽs. In lãgori/

bus & crebra infirmitate dicebat. Quãdo ĩfirmor:tũc fortior ſũ.& hẽmus theſauꝶ iſtũ in uaſis fictilibus: do/

nec mortale hoc ĩduat imortalitatẽ: & corruptiuũ hocueſtiat᷑ ĩcorruptione. Et iteꝶ. Sicut ſupabũdãt paſſio
nes AXpᷣi in nobis: ita & ꝑ AXpᷣõm abũdauit & cõſolatio: Ac deĩde ut ſocii paſſionũ eſtis: ſie eritis & cõſolationis.

In merore cantabat: Quare triſtis es aia mea: & quare cõturbas me? Spera in deo: qm adhuc cõfitebor illi ſa/

lutare uultus mei: & deus meus. In piculis loqᷓbat: Qui uultuenire poſt me:abneget ſemetipᷣm: & tollat crucẽ
ſuã: & ſequat᷑ me. Etiteꝶ. Qui uultaĩam ſuã ſaluã facere: pdet eã. & quiꝓdideritaĩam ſuã ꝓpter me: ſaluam

eã faciet. Quãdo diſpẽdia rei familiaris euerſio totius prfimonii nũciabat᷑:aiebat. Quid enĩ ꝓdeſt hoĩ: ſi totũ

mũdũ lucrifecerit: & aĩæ ſuæ dãnũ habuerit? Aut quã dabit hõ cõmutationẽ ꝓ aĩa ſua? Et nudus exiui de uen

tre mr̃is meæ: nudus & redeã. Sicut dno placuit:ita factũ eſt.ſit nomẽ dui bñdictum. Et illud: Nolite diligere

mũdũ: neq; ea quæ ſũt in mũdo.qm̃oẽ qd in mũdo eſt: deſideriũ carnis eſt: & cõcupiſcẽtia oculorũ:& ſupbia
uitæ huius. quæ nõ eſt expre: ſed ex mũdo. Et mũdus trãſiet: & cõcupiſcẽtia eius. Scio ei ſcriptas infirmitates
grauiſſimas liberoꝶ: & maxime Toxotiiſui: quẽ diligebat plurimũ. Cũq; illud uirtute cõpleuiſſet: turbata ſũ:

& nõ ſũ locuta:in hæc uerba prupit. Qui amat filiũ aut filiã plus ꝗᷓ me:nõ eſt medignus. Et orãs ad dum loꝗᷓ/

bat᷑: Poſſide filios mortificatoꝶ: qui pro te quotidie mortificãt corpora ſua. Noui ſuſurronẽ quẽdam:qd ge
nus hoĩum pnitioſiſſimũ eſt: qᷓſi beniuolũ nũciaſſe: ꝙ ꝓ nimio feruoreuirtutũ ꝗbuſdã uideret ſſana: & cere/
brũ ipſius dicerẽt cõfouẽdũ. Cui illa ridit. Theatrũ facti ſumus mundo: & angelis & hoĩbus.nos ſtulti ꝓpter
Xp̃m: ſed ſtultũ dei fapiẽtius eſt hoĩbus. Vnde & ſaluator loquit᷑ ad pr̃em. Tu ſcis ĩſipientiã meã:quẽ ĩ euã/
gelio: & ppinq ꝗᷓſi mẽtis ĩpotẽ ligare cupiebãt:& aduerſarii ſigillabãt dicẽtes. Dæmoniũ hẽt:& Samaritanus ẽ
Etin belzebub p̃ᷣncipedæmonioꝶ eiicit d?monia. Sed nos audiamus apoſtolũ cohortãtẽ. Hæcẽ gloria nr̃a:
teſtimoniũ cõſcĩæ nr̃æ: qm in ſctitate & ſinceritate: & in gra dei cõuerſati ſumus in mũdo. Et dũm dicentẽ ad
apoſtolos. Ideo mũdus odit uos: qm nõ eſtis de mũdo. Si enĩ eſſetis de mũdo: amaret utiq; mũdus:qd ſuum

erat. Et ad im dñm uerba uertebat: Tu noſti cordis abſcõdita: & hæc oĩa uenerũt ſuꝑ nos:& nõ ſumus obli/

ti tui:nec iniq; egimus ĩ teſtamẽto tuo: nec auerſum eſt retrorſũ cor nrẽ̃m. & propter te mortificati ſumus tota
die. reputati ſumus ut oues oceiſionis. Sed dũs auxiliator meus: nõ timebo ꝗd faciat mihi homo. Legi enĩ. Fi
li honora dñm: & cõfortaberis: & extra dũm nullũ timueris. His & talibus teſtimoniis: qᷓſi armatura dei: & ad
uerſus oĩa ꝗdẽ uitia:ſed pᷣcipue ĩſtruebat ſe cõtra ĩuidiã ſæuientẽ. & patiendo iniurias furorẽ rabidi pectoris

mitigabat. Deniq; uſq; ad diẽ mortis: & huius patiẽtia: & alioꝶ zelus oĩbus patuit. Qui ſuũ rodit auctorẽ: &

dũ æmulũ lædere nitit: in ſemetipᷣm ꝓprio furore bacchat᷑. Dicã & de ordine monaſterii: quõ ſctõꝶ cõtinẽtiã
in ſuũ uerterit lucrũ: Semĩabat carnalia: ut meteret ſpiritalia:dabat terrena: ut cæleſtia tolleret: breuia cõcede/

bat: ut ꝓ his æterna mutuaret. Poſt uiroꝶ monaſteriũ: qd uiris tradiderat gubernandũ: plures uirgĩes exdiuer
ſis puinciis cõgregarat: tã nobiles q;medii: & ĩfimi gñis: in tres turmas monaſteriaq; diuiſit. Ita dutaxat: ut in

ope: & in cibo ſeparatæ: pſalmis & oronibus iũgerent᷑. poſt alleluia cãtatũ quo ſigno uocabant᷑ ad collectam:
nulli reſidere licitũ erat: ſed pma ſeu ĩter pᷣmas ueniẽs: cæteraꝶ opiebat᷑ aduẽtũ:pudore & exẽplo ad laborẽ eas
ꝓuocãs:nõ terrore. Mane hora tertia: ſexta: nona: ueſpe:noctis medio: ꝑ ordinẽ pſalteriũ cãtabãt Nec licebat

cuiꝗᷓ ſoroꝶ ignorare pſalmos. & nõ de ſcripturis ſctis quotidie aliqd diſcere. Die tm dnico ad eccleſiã pcedebãt
excuius hĩtabãt latere. Et unũquodq; agmẽ mr̃em ꝓpriã ſeꝗ bat᷑ :atqʒ ĩde pariter reuertẽtes inſtabãt opi diſtri

cto: & uel ſibi: uel cæteris ĩdumẽta faciebãt. Siqua erat nobilis:nõ pmittebat᷑ de domo ſua hr̃e comitẽ:ne ue⸗/

teꝶ actuũ memor: & laſciuiẽtis ĩfantiæ: errorẽ refricaret antiquum: & crebra cõfabulatione renouaret. Vnus

oĩum hitus linteamĩe ad tergẽdas ſolũ manus utebant᷑. Auiris tãta ſeparatio:ut a ſpadonibus quoq; eas ſeiũ

geret: neullã daret occaſionẽ linguæ maledicæ: quæ ſctõs carpere ſolita eſt in ſolatiũ delinqᷓndi. Siqua uel tar

dior ueniebat ad pſalmos & ope pigrior: uariis eã modis aggrediebat᷑. Si erat iracũda: blãditiis. Si patiẽs corre

. . . . ae tgs . . „ . „⁊ . „ . . „ .
ctione:illud apoſtoli imitãs. Quid uultis: in uirga ueniã ad uos: an in ſpu lenitatis & mãſuetudis Excepto ui

ctu: & ueſtitu: nullã hre ꝗd patiebat᷑: dicẽte Paulo. Hñtes uictũ & ueſtitũ his cõtẽti ſimus:ne cõſuetudĩe plus
hũdi pᷣberet locũ auaritiæ: quæ nullis expler᷑ opibus: & ꝗᷓto amplius habuerit: plus requirit: & neq; copia: neq;

iopia minuit᷑. Iurgantes ĩter ſe Fmone leniſſimo fœderabat. Laſciuientẽ adoleſcẽtulaꝶ: carnẽ crebris & dupli/

V ii. .Cxcii.

catis frãgebat ieiuniis: malẽs eas ſtomachũ dolere ꝗᷓ mentẽ. Si uidiſſet aliquã cõptiorem cõtractione frõtis: &
uultus triſtitia arguebat errãtẽ: dicẽs munditiã corporis Rec ueſtitus aĩæ eſſe ĩmunditiã. Et turpe uerbum:
atq; laſciuũ nunꝗ de ore uirgineo lerzdürbus ſignis libidinoſus aĩus oñdit᷑: & p exteriorẽ hoĩem: ĩterioris
hoĩs uitia demõſtrant᷑. Quã linguoſã: garrula: ac ꝓcacẽ: rixiſq; pſpexerat delectari: & ſæpius cõmonitã nolle
cõuerti: ĩter ultimas: & extra cõuentũ ſoroꝶ ad fores triduũ orare faciebat: & ſeparati cibũ cape: ut quã obiur
gatio nõ correxerat: emẽdaret pudor. furtũ ꝗᷓſi ſacrilegiũ deteſtabat᷑.Et qd inter ſæculi hoĩes: uel leue putat᷑:
uel nihil: hoc in monaſteriis grauiſſimũ dicebat eſſedelictũ. Quid memorẽ clæmẽtiã & ſedulitatẽ in ægrotã
tes: quas miris obſequiis & miſteriis cõfouebat: Cũq; aliis lãguẽtibus large pᷣberet oĩa: & eſũ quoq; exhiberet
carniũ: ſi qñ ipſa ægrotaſſet: ſibi nõ ĩdulgebat: & in eo ĩæqualis uidebat᷑: ꝙ in aliis clæmẽtiã in ſe duritiã com
mutabat. Nulla iuuenũ puellaꝶ: ſano & keg tocorpore: tãtæ ſe dederat cõtinẽtiæ:ꝗᷓ ipſa fracto & ſenili:debi
Iitatoq; corpuſculo. Fateor: in hac ꝑtinatior fuit: ut ſibi nõ parceret: & nulli cederet admonẽti. Referã qdex/
ptus ſũ.Mẽſe iulii feruẽtiſſimis æſtibus incidit in ardorẽ febris: & poſt deſperationẽ: cũ dei miicordia reſpi/
raſſet: & medici pſuaderẽt ob refectionẽ corporis ſui uino opus eſſe tenui & paruo: ne aquã bibẽs in hydropẽ
uerteret᷑: & ego clã beatũ papã Epiphaniũ rogarẽ: ut eãẽ moneret ĩmo cõpelleret uinũ bibere: illa ut erat pru/
dẽs & ſollertis ĩgenii: ſtat ſenſit ĩſidias: & ſubridẽs meũ eſſe qd ille diceret ĩtimauit. Quid plura:cũ btũs põ⸗/
tifex poſt multa hortamẽta exiſſet foras: qᷓrẽti mihi qꝗd egiſſet: rndit. Tãtũ pfeci: ut ſeni hoĩ pene pſuaſerim:
ne uinũ bibã. Hæc refero: nõ ꝙ ĩconſiderãter & ultra uires ſũpta onera ꝓbẽ: dicẽte ſcriptura: ſuꝑ teonus ne le-

uaueris: Sed ꝙ mẽtis eius ardorẽ & deſideriũ fidelis aĩæ ex hac quoq; ꝓbare ueli pſeuerãtia dicẽtis. Sitiuit alja

mea: ꝗᷓ multipliciter tibi caro mea. Difficile eſt modũ tenere in oĩbus: Et uere iuxta philoſophoꝶ ſententiam
neοατνορο aâταπ οταο1τοετατ1 deſt modus uirtus eſt: uitiũ nimietas reputatur: qd nos uno &
breui mone expᷣmere poſſumus:ne ꝗd nimis. Quæ in cõtemptu ciboꝶ tantã habebat ptinaciã.In luctu mi-
tis erat: & ſuoꝶ mortibus frãgebat᷑: maxime liberoꝶ. Nã & in uiri & filioꝶ dormitione ſem p piclitata eſt. Et
cũ os ſtomachũq; ſignaret: & matricis dolorẽ: crucis niteret᷑ ĩpreſſione lenire: ſupabatr᷑ affectu: & crudelẽ mẽtẽ
parẽtis uiſcera còſternabant.aĩumq; uincẽs fragilitate corporis uĩcebat᷑. Quãſemel lãgor arripiẽs longo tpe
oſſidebat: ut & nobis inqetudinẽ: & ſibi diſcrimĩa offerret. In quo illa lætabat᷑: p momẽta cõmemorans. Mi
ſer ego hõ: ꝗs me liberabit de corpore mortis huius? Dicat prudẽs lector ꝓ laudibus me uitupationẽ ſcribere.
Teſtor Ieſũ cui illa uiuit:& ego ſᷣuire cupio:me utraq; in parte nihil fingere:ſed quaſi xpᷣianũ de xpᷣiana quæz
ſũt uera ꝓferre:ideſt hiltonia mbere:nd panegyricũ: & illius uitia alioꝶ eſſe uirtutes. Vitia loquor ſᷣm aĩum
meũ & oĩum ſoroꝶ ac fratrũ deſideriũ: qui illã diligimus: & abſentẽ ꝗqrimus. Cæteꝶ illa ĩpleuit curſũ ſuũ: fi/
dẽq; uauit:& nũc fruit᷑ corona iuſticiæ: ſeꝗturq; agnũ quocũq; uadit. ſatarat᷑ quæ eſuriuit: & læta decantat.
Sicut audiuimus:ita & uidimus in ciuitate dñi uirtutũ: in ciuitate dei nri. O beata reꝶ cõmutatio. fleuit ut ſ‚/
per rideret. deſpexit lacus cõtritos: ut fontẽ dñm repiret. ueſtita cilicio eſt: ut nũc albis ueſtimẽtis uteret: & di/
ceret. Scidiſti ſaccũ meũ: & induiſti me læticia. Cinerẽ ſicut panẽ mãducabat:& potionẽ ſuã cũ fletu miſcebat
dicens: Fuerũt mihi lachrymæ meæ panes die ac nocte: ut in æternũ pane angeloꝶ ueſceret᷑: & caneret. Guſta/
te & uidete qm̃ ſuauis eſt dñs. Et eructauit cor meũ uerbũ bonũ:dico ego opa mea regi. Et Eſaiæ ĩmo dñi p Eſa

iam in ſe cerneret uerba cõpleri. Ecce qui fuiũt mihi mãducabũt: uos aũt eſurietis. Ecce qui uiũtmihi bibẽt:

uos aũt ſitietis. Ecce qui uiũt mihi lætabunt: uos aut cõfundemini. Ecce qui uiũt mihi exultabũt: uos aũt

clamabitis ob dolorẽ cordis: & ppter cõtritionẽ ſpũs ululabitis. Dixerã lacus eã ugik⸗ ſemp cõtritos:ut fontẽ

dni reperiret: ut poſſet læta cãtare: Sicut ceruus deſiderat ad fontes aquarum:ita deſiderat aĩa mea ad te deus.
Quãdo ueniã & apparebo aũñ faciẽ dei? Tangã ergo breuiter quõ hæreticoꝶ cœnoſos deuitauerit lacus: & eos
ſſtar habuerit ethnicoꝶ. Quidã ueterator callidus: atq; ut ſibi uidebat᷑ doctus & ſciolus: me neſciẽte cœpit ei
ꝓponereꝗᷓſtiones: & dicere. Quid peccauit ĩfans: ut a dæmone corripiat᷑ In qua ætate reſurrecturi ſumus?

Si in ipſa qua morimur: ergo nutricibus poſt reſurrectionẽ opus erit. Sin aliter nequaꝗᷓ erit reſurrectio mor
tuoꝶ. ſed trãſſormatio in aliis. Diuerſitas quoq; ſexus maris ac fœmixæ erit: aut non erit. Si erit ſequent᷑ & nu/

ptiæ: & cõcubitus: ſed & gñatio: Si nõ erit ſublata diuerſitate ſexus: eadẽ corpora nõ reſurgẽt. Aggrauat enim
terrena ĩhabitatio ſenſũ multa cogitantẽ: ſed tenuia & ſpiritalia dicẽte apoſtolo. Seminat᷑ corpus aĩale:ſurget
corpus ſpiritale. Ex ꝗbus oĩbus pbare cupiebat: rõnales creaturas ob qᷓdã uitia & antiꝗᷓ peccata in corpore eſſe
delapſas: & pro diuerſitate & meritis peccatoꝶ tali uel tali cõditione gnari. ut uel corpoꝶ ſanitate gauderẽt: &

parẽtũ diuitiis ac nobilitate: uel in morbidas canes & domus ĩopum ueniẽtes peenas pᷣſtinoꝶ luerẽt delictoꝶ:

& pñti ſæculo atq; corporibus quaſi carceri clauderent. Quod cũ audiſſet: & ad me retuliſſet: indicãs hoĩem

mihiq; incubuiſſet neceſſitas neꝗſſimæ uiperæ ac mortiferæ beſtiæ reſiſtẽdi: de ꝗbus pſalmiſta commemorat

dicẽs. Ne tradas beſtiis aĩas cõfitentiũ tibi. Et ĩicrepa dñe beſtias calami: qui ſcribẽtes iniꝗtatẽ loquunt᷑ contra

dnm mẽdaciũ: & eleuãt in excelſũ os ſuũ. Cõueni hoĩem: & or̃onibus eius : quã decipere nitebat᷑: breui ĩterro/
gatione cõcluſi: utrũ crederet futurã reſurrectionẽ an nõ Qui cũ ſe credere rãdiſſet: ĩtuli. Eadẽ reſurgent cor/

pora an altera:?: Cũ dixiſſet eadẽ: ſciſcitatus ſũ:in eodem ſexu an in altero Acd ĩterrogata reticenti: & ĩſtar colu/
bri hucatq; illuc trãſſerenti caput:ne feriret᷑: quia inꝗᷓ taces:ego mihi pro te rndebo: & conſequentia ĩferam.
Si non reſurget mulier utmulier: neq; maſculus ut maſculus: nõ erit reſurrectio mortuoꝶ: quia ſexus mẽbra
.òꝗM — habet

.

— — —

— ——— aI

habet: mẽbra aũt totũ corpus efficiũt. Si aũt ſexus & mẽbra nõ fuerint: ubi erit reſurrectio mortuoꝶ: quæ ſi/
ne ſexu nõ cõſtat & mẽbris Porro ſi corpoꝶ nõ fuerit reſurrectio: nequaꝗᷓ erit reſurrectio mortuoꝶ. ſed & il/
lud qd'de nuptiis dicis: ſi eadẽ mẽbra fuerit: ſequi nuptias: a Saluatore diſſoluit᷑: Erratis neſciẽtes ſcripturas:
neq; uirtutẽ dei. In reſurrectione enĩ mortuoꝶ nò nubẽt neq; nubent᷑: ſed erũt ſimiles angeloꝶ: ubi dicit᷑non
nubẽt neq; nubent᷑: ſexuũ diuerſitas demonſtrat. Nemo eni de lapide & ligno dicit nõ nubent neq; nubent᷑:
quæ naturã nubẽdi nõ hñt. ſed de his qui poſſũt nubere: & gra Apᷣi ac uirtute nõ nubãt. Quod ſi oppoſueris
quõ ergo erimus ſimiles angeloꝶ: cũ ĩter angelos nõ ſit maſculus & fœmina: breuiter auſculta. Nõ ſubſtatiã
nobis angeloꝶ: ſed cõuerſationẽ & btiĩtudinẽ dñs repromittit. Quõ & Ioannes baptiſta angelus appellatusẽ:
& oẽs ſcti ac uirgines dei: etiã in iſto ſæculo uitã in ſe expᷣmunt angeloꝶ. Quãdo enĩ dicit᷑. Eritis ſimiles ange
loꝶe: ſimilitudo pmittit᷑: nõ natura mutat᷑. Simulq; rnde: quõ illud ĩterpreteris: qd Thomas dni reſurgentis
palpauetit manus? & uiderit lancea latus eius ꝑforatũ? & Petrus in littore ſtantẽ uiderit dĩm? & partẽ aſſi
piſcis: ac fauũ mellis comedentẽ? Qui ſtabat: ꝓfecto habebat pedes. qui mõſtrauit latus uulneratũ: utiq; &
uentrẽ & pectus habuit: ſine ꝗbus nõ ſũt latera: uẽtri & pectori cohærẽtia. Qui locutus eſt lingua: & palato:
ac dẽtibus loꝗᷓ bat᷑. Sicut eni plectrũ cordis: ita ligua illidit᷑ dẽtibus: & uocalẽ reddit ſonũ. Cuius palpatæ ſũt
manus: cõſeꝗᷓnter & brachia habuit. Cũ igit᷑ oĩa mẽbra habuiſſe dicat᷑: neceſſe eſt uetotũ corpus habuerit: qd
cõficit᷑ ex mẽbris:nõ utiq; fœmineũ: ſed uirile: ideſt eiuſdẽ ſexus: in quo mortuus eſt. Quod ſi obtẽderis:ergo
& nos poſt reſurrectionẽ comedemus. Et quõ clauſis ingreſſus eſt ianuis: cõtra naturã pinguiũ: & ſolidoꝶ cor

porũ: Audies: noli ꝓptercibũ reſurrectionis fidẽ in calũniã trahere. nã & Archi ſynagogi filiæ reſuſcitatæ iuſ/

₰

ſit cibũ dari. Et Lazarus ꝗᷓtriduanus mortuus cũ ipſo ſcribit᷑ iniſſe cõuiuiũ: ne reſurrectio eoꝶ fantaſma puta
ret᷑. Sin aut clauſis ĩgreſſus eſt ianuis: & iccirco ſpiritale & aereũ corpus niteris approbare: ergo & ante ꝗᷓ pate/
ret᷑: qa cõtra naturã grauioꝶ corpoꝶ ſuꝑ mare ambulauit: ſpiritale corpus habuit. Et apoſtolus Petrus: ꝗ &
ipſe ſupaquas pẽdulo ĩceſſit gradu ſpiritale corpus habuiſſe credẽdus eſt: cũ potẽtia ma is & uirtus oſtendit᷑

Qdei: qn fit aliqd cõtra naturã. Etut ſcias in ſignoꝶ magnitudie nõ naturæ mutationẽ: ſed dei oĩpotẽtiã demõ
ſtrari: qui ambulabat fide: cœpit ĩfidelitate mergi: niſi eũ manus dñi ſubleuaſſet dicẽtis. Modicæ fidei qᷓre du
pitaſti! Miror te obdurare frontẽ: loqᷓntedno. Infer digitũ tuũ huc: & tãge manus meas: & porrige manũ tuã
& mitte in latus meũ: & noli eſſe ĩcredulus: ſed fidelis. Et alibi. Videte manus meas: & pedes: quia ego ipᷣe ſũ.

Palpate & uidete: qa ſpũs carnẽ & oſſa nõ habet:ſicut me uidetis hre. Et cũ hoc dixiſſet oſtẽdit eis manus & pe
des. Vitã audis & carnẽ: & pedes & manus: & globos mihi Stoicoꝶ: atq; aeria ꝗᷓdã deliramẽta cõfingis. Porro

ſi ̃ris: cur infãs dæmone corripiat᷑: qui peccata nõ habuit. Aut in qua ætate reſurrecturi ſumus: cum diuerſa

xtate moriamur: igratis ſuſcipies: iudicia dei abyſſus multa: Et o altitudo diuitiaꝶ ſapĩæ & ſcĩæ dei:qꝗᷓ ĩſcruta
pilia ſũt iudicia eius: & inĩueſtigabiles uiæ eius. Quis eni cognouit ſẽſũ dni: aut qs cõſiliarius eius fuit ætatũ
auũit diuerſitas nõ mutat corpoꝶ diuerſitatẽ. Cu enĩ corpora quotidie nr̃a fluãt:& aut creſcãt:aut decreſcãt: er

go tot erimus hoĩes quot quòtidie cõmutamur: aut alius fui cũ decẽ annoꝶ eſſẽ: aut cũ trigita: alius cũ ꝗnꝗᷓgĩ
ta:alius cũᷣ iã toto cano capite ſũ. Igit iuxta eccleſiaꝶ traditionẽ: & apoſtoluũ Paulũ: illud eſt rñdendũ ꝙ in uiꝶ
fectũ: & in mẽſurã ætatis plenitudis Xpi reſurrecturi ſumus. In qua & Adã iudæi cõditũ autumãt. & dum
ſaluatorẽ legimus ſurrexiſſe: & multa quæ de utroq; teſtamẽto in ſi uffocatiõe hæretici ptuli. Ex quo die ita cœ
bit hoĩem deteſtari: & oẽs qui eiuſdẽ dogmatis erãt: ut eos uoce publica hoſtes dni ꝓclamaret. Et hocdixi non
ut breuiter hæreſim confutarẽ: cui multis uolumĩbus rudendũ eſt: ſed ut fidẽ tãtæ fœmiĩæ oſtẽderẽ: quæ ma/
luit inimicitias hoĩum ſubire ppetuas:ꝗᷓ dei offenſã amicitiis noxiis ꝓuocare. Dicã ergo: ut cœperã: nihil ĩge/

nio eius docilius fuit. Tarda erat ad loqᷓndũ: uelox ad audiendũ. Memor illius p̃cepti. Audi Iſrael: & tace. Scri
pturas ſanctas tenebat memoriter. Et cũ amaret hiſtoriã: & illud ueritatis diceret fundamẽtũ: magis ti ſeꝗᷓ ba
tur ĩtelligentiã ſpiritalẽ: & hoc culmiĩe ædificationẽ aĩæ ptegebat. Deniq; cõpulit me: ut uetus & nouum teſta

mẽtũ cũ filia me diſſerẽte plegeret’Quod ꝓpter uerecũdiaã negãs ꝓpter aſſiduitatẽ & crebras po ſtulatiões eius

p̃ſtiti:ut docerẽ qd didicerã:nõ a me metipᷣo ideſt a pſũptionis peſſimo pᷣceptore:ſed ab illuſtribus eccleſiæ ui

ris. Sicubi hæſitabã: & neſcire me ĩgenuecõfitebar: nequaꝗᷓ mihi uoluit acqeſcere: ſed iugi ĩterrogatione coge
bat: utex multis ualidiſq; ſnũis: quæ mihi uideret᷑ phabilior: indicarẽ. Loquar & aliud: qd forſitã æmulis ui/

deat᷑ incredulũ. Hebræã linguã: quã ego ab adoleſcẽtia multo labore ac ſudore ex parte didici: & infatigabili
meditatione nõ deſero: ne ipſe ab ea deſerar:diſcere uoluit: & conſecuta eſt:ita ut pſalmos hebraice caneret: &

fFmonẽ abſq; ulla latinæ linguæ pprietate reſonaret. Quod ꝗdem uſq; hodie in ſãcta filia eius Euſtochio cer-

nimus:quæ ita ſẽper adhæſit mr̃i: & eius obediuit ĩperiis:ut nunꝗᷓ abſq; ea cubaret: nunꝗᷓ pcederet:nunꝗᷓ cibũ
capet:ne unũ qdem nummũ hret ptatis ſuæ. ſed & pr̃nam & mrĩ̃nã ſit ubſtantiolã a mr̃e diſtribui pau pibus læ
taret᷑: & pieta tẽ in parentẽ hæreditatem maximã & diuitias crederet. Nõ debeo ſilentio p̃terire: ꝗto exultauit
gaudio: ꝙ Paulã neptem ſuã aleta & Toxotio genitã: ĩmo uoto & futuræ uirgĩtatis repromiſſione conceptã
Audierat in cunis & crepitaculis balbutiente lingua alleluia cãtaret: auiæq; & amitæ nomĩa dimidiatis uerbis
frãgere. In hoc ſolo pr̃iæ deſideriũ habuit: ut filiũ: nuꝶ: neptem renũciaſſe ſæculo:& Xpᷣo ᷣuire cognoſceret.
qd ĩpetrauit ex parte. Nã neptis Xpi flãmeo reſuat᷑. Nutus æternæ ſe tradẽs pudicitiæ: ſocrus opa fide & ele
moſynis ſequit᷑: & Romæ conat᷑ expᷣmere: qd Hieroſolymis illa cõpleuit. Quid agimus aĩa? Curad mortem
V iii. .cxciii.

Ffmo puenerit: te laudatã: te in bethleẽ conditã lector agnoſcat.

eius uenire foxmidas? Iãdudũ plixior liber reddit᷑:dũ timemus ad ultima puenire. ꝗſi tacẽtibus nobis: & ĩ lau/
dibus illius occupatis differri poſſit occubitus. Hucuſq; ꝓſperis nauigauimus uẽtis: & criſpãtia maris æquo/
ra labẽs carina ſulcauit. Nũcin ſcopulis occurrit orũo: & tumẽtibus fluctuũ montibus pñs utriuſq; mõſtri ĩtẽ/
tat᷑ naufragiũ: Ita ut cogamur dicere: Præceptor ſaluos nos fac: pimus. Et illud. Exurge: ut qd obdormis dñe⸗
Quic enĩ poſſit ſiccis oculis Paulã narrare morientẽ? Incidit in grauiſſimã ualitudinẽ: ĩmo qd optabat ĩuenit
ut nos deſereret: & plenius dño iungeret᷑. In quo lãgore Euſtochii filiæ ꝓbata ſemꝑ in mĩ̃e pietas: & magis ab
oĩbus cõprobata eſt. Ipſa aſſidere lectulo: flabellũ tenere:ſuſtẽtare caput: puluillum ſupponere:fricare pedes:
manus: ſtomachũq; cõfouere: mollia ſtrata cõponere: aquã calidã tẽperare: mappulã apponere: oĩum ancil/
laꝶ pᷣuenire officia: & ꝗcquid alia feciſſet: de ſua mercede putare ſubtractũ: Quibus illa p̃cibus: qbus lamẽtis
& gemitu inter iacentẽ mr̃em & ſpecũ dũi diſcurrit: ne pᷣuaret᷑ tãto cõtubernio:ne illa abſente uiueret: ut eodẽ
feretro portaret᷑: Sedo mortaliũ fragilitas: & caduca natura: & niſi Xpi fides nos extollat adcælũ: & æternitas
aĩæ ꝓmittat᷑: cũ beſtüs ac iumẽtis corpoꝶ una cõditio eſt. Idẽ cõcubitus iuſto & ĩpio: bono & malo: mũdo ac
ĩmundo: ſacrificãti & nõ ſacrificãti. Sicut bonus: ita & qui peccat. ſicut qui iurat: ita & is qui iuramẽta metu/

it. Similiter & hoĩes & iumẽta in fauilla & cinere diſſoluunt᷑. Quid diu differo? & in aliis imorando dolorem

meũ facio lõgiorẽ Sentiebat prudentiſſima fœmĩaꝶ adeſſe mortẽ: & frigente alia parte corporis: atq; mẽbro/
rũ: ſolũ aĩæ teporẽ in ſacro & ſãcto pectore palpitare: & nihilominus quaſi ad ſuos ꝑgeret: alienoſq; deſpice/
ret:illos uerſiculos ſuſurrabat: Dne dilexi decorẽ domus tuæ: & locũ hĩtationis gloriæ tuæ. Et Quã dilecta ta
bernacula tua dne uirtutũ: cõcupiſcit & deficit aĩa mea in atria dñi. Et elegi abiecta eſſe in domo dei mei: ma/

gis ꝗᷓ hĩtare in tabernaculis pctõꝶ. Cuũq; a me ĩterrogaret᷑ cur taceret: cur nollet rñdere: an doleret aliqd: græco

Fᷣmone reſpõdit: nihil ſe he moleſtiæ: & oĩa quieta & trãquilla reſpicere. Poſt hæcobmutuit: & clauſis oculis
ꝗqſi iĩ mortalia deſpiceret: uſq; ad expirationẽ aĩæ eoſdem repetebat uerſiculos. ut qcdicebat: uix audire poſſe
mus. Digitũq; ad os tenẽs: crucis ſignũ pingebat in labiis. defecerat ſpũs: & anhelabat in mortẽ. Aĩaq; erũpere
geſtiẽs: ipm ſtridorẽ: quo mortaliũ uita finit᷑: in laudes dñi cõuertebat. Aderãt hieroſolymoꝶ & aliaꝶ urbium
epi: & ſacerdotũ ĩferiores gradus: ac leuitarũ ĩnumerabilis multitudo. Oẽ monaſteriũ uirginũ & monachorũ
chori repleuerãt. Statiq; ut audiuit ſponſũ uocãtẽ: Surge ueni ꝓxima mea: ſpecioſa mea: colũba mea: qm̃ ec/
ce hyems trãſiit: & receſſit: pluuia abiit ſibi: læta reſpõdit. Flores uiſi ſũtin terra: ts ſectiõis aduenit. & Credo
uidere bona dñi in terra uiuentiũ. Exhinc nõ ululatus: nõ plãctus: ut ĩter ſæculi hoĩes fieri ſolet: ſed pſalmorũ
linguis diuerſis examĩa cõcrepabãt. trãſlataq; epoꝶ manibus & ceruicẽ feretro ſubiicientibus: cũ alii põtifices
lãpadas cæreoſq; perferrẽt: alii choros pſallentiũ ducerent: in media eccleſia: in ſpelũca Saluatoris eſt poſita.
Tota ad funus eius palæſtinaꝶ urbiũ turba cõuenit. Quẽ monachorũ latentiũ in heremo cellula ſua tenuit?⸗
Quã uirginũ cubiculoꝶ ſecreta tenuerũt: Sacrilegiũ putabat:qui nõ tali fæmiæ ultimũ reddidiſſet officium.
Viduæ & paupes in exẽplo Dorcadis ueſtes ab ea pᷣbitas oſtẽdebãt. Oĩs inopum multitudo mr̃em & nutritiã
ſe pdidiſſe clamabãat. quodq; miꝶ ſit: nihil pallor mutauerat faciẽ: ſed ita dignitas & grauitas ora cõpleuerat:

ut eã putares nõ mortuã: ſed dormientẽ. græco: latino: ſyroq; mone pſalmi in ordine pſonabant.nõ ſolũ tri
duo: & donec ſubtus eccleſiã: ut iuxta ſpecũ dni coderet᷑: ſed per oẽm hebdomadã cũctis qui uenerant:funus

ſuũ: & ꝓprias credẽtibus lachrymas uenerabilis uirgo filia eius Euſtochiũ: quaſi ablactata ſuꝑ mr̃em ſuã ab/
ſtrahi a parẽte nõ poterat: deoſculari oculos:hærere uultui: totũ corpus ãplexari: & ſe cũ mre uelle ſepeliri. Te

ſtis eſt Ieſus ne unũ ꝗdem nummũ ab ea filiæ derelictũ: ſed ut añ iã dixi: derelictũ magnũ æs elienũ: & qd his

difſicilius eſt:fratrũ & ſoroꝶ ĩmenſã multitudinẽ: quos ſuſtẽtare arduũ:& abiicere ĩ piũ eſt.ꝗd hac uirtute mi
rabiliusfœminã nobiliſſimæ familiæ: magnis quõdã opibus: tanta fide oĩa dilargitã: utad egeſtatẽ pene ulti
mã ꝑueniret: Iactent alii pecunias:& in corbonã dei æra anelte funabulit. q; aureis dona pẽdentia. nemo plus

dedit paupibus: ꝗᷓ quæ ſibi nihil dereliqt. Nuũc illa diuitiis fruit᷑: & his bonis: quæ nec oculus uidit: nec auris au

diuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt. Nr̃am uicẽ dolebimus:& ĩuidere potius gloriæ eius uidebimur:ſi uoluerimus

diuitiis flere regnantẽ. Secura eſto Huſtochiũ: magna hæreditate dotata es. Pars tua dñs: & quo magis gaude
as: mĩ, tua longo martyrio coronata eſt. nõ ſolũ enĩ effuſio ſanguis in confeſſione reputat᷑: ſed deuotæ quoq;

mẽtis ſᷣuitus quotidianũ martyriũeſt. Illa coronã de roſis & uiolis plectit: iſta de liliis. Vnde & in cãtico ſcribi
tur cãticoꝶ. Fratruelis meus cãdidus & rubicũdus. Et in pace & in bello eadẽ pᷣmia uincẽtibus tribuẽs. Mr inqt
tua audiuit cũ Abrahã. Exi de terra tua: & de cognatione tua. & ueni in terrã quã oſtẽdã tibi. Et per Hieremiã
dũm pcipientẽ. Fugite de terra babylonis: & ſaluate aĩas uras. Et uſq; ad diẽ mortis ſuæ nõ eſt reuerſa ĩ chalde-/

am: neq; ollas ægypti:& uirulẽtias carniũ deſiderauit: ſed choris comitata uirgineis ciuis eſt ſaluatoris effecta:
& de paruula bethleẽ cæleſtia regna cõſcẽdens dicit ad uerã Noemi. Populus tuus: populus meus: & deus tu/

us: deus meus. Hũc tibi libꝶ ad duas lucubratiũculas: eodẽ quẽ tu ſuſtines dolore dictaui. Nã quotiẽſcũq; ſti

lũ figere uolui:& opus exarare pmiſſũ: totiẽs obriguerũt digiti: cecidit manus: ſenſus elãguit. Vnde & ĩculta
or̃o uotũ ſcribẽtis:abſ q; ulla elegãtia: & uerboꝶ lepore teſtat. Vale o Paula: & cultoris tui ultimã ſenectutem
oronibus iuua. Fides & of̃o tua Xpo te ſociãt:pñs facilius qd poſtulas ĩpetrabis. Exegi monumentũ ære perẽ

nius: qd nulla deſtruere poſſit uetuſtas. ĩcidi elogiũ ſepulchro tuo:qd huic uolumini ſubdidit:ut quocũq; ni

Sequit᷑

— —— — „„—.b

¶ Sequit titulus ſepulchri.

Scipio quam genuit: paule fudere parentes:

Gracchoꝶ ſoboles: agamẽnonis inclyta proles
Hoc iacet in tumulo. paulam dixere pores.
Euſtochii genitrix romani prima ſenatus

Pauperiem xp̃i & bethleemitica rura ſecuta.

In fronte ſpeluncæ. J
Reſpicis anguſtum: pᷣciſa rupe ſepulchrum. .
Hoſpitium paulæ eſt:cæleſtia regna tenentis.
Fratrem: cognatos: romam: patriãq; relinquens.
Diuitias: ſobolem: bethleemitico condit᷑ antro.

Hlic præſepe tuum chriſte: atq; hic myſtica magi
Mlunera portantes: hominiq; deoq; dedere.

Dormiuit ſãcta & beata Paula ſeptimo calẽdas februarii: tertia ſabbati: poſt ſolis occubitũ. Sepulta eſt qnto

caleñ. earũdẽ: Honorio Auguſto & Areſtino cõſulibus. Vixit in ſctõ ppoſito Romæ annos ꝗqnq;. Bethle? an
nos uigiti. Oẽ uitæ tps ĩpleuit annis qnquaginta ſex: mẽſibus octo: diebus uiginitt.
¶ Tractatus quartuſdecimus: & ultimus tertiæ partis pᷣncipalis de pœnitẽtia: ꝗbus exhortatoriæ ad pœniten/

tiã & obiurgatoriæ in lapſos ĩſerunt᷑ epiſtolz. —— —
Beati Hieronymi preſbii ad Ruſticũ: quẽ poſt ꝓmiſſã cũ cõiuge continentiã lapſũ ad incõtinentiã cohorta/

tur: uaria ex ſcripturis de fructu pœnitẽtiæ teſtimonia & exẽpla decerpẽs: eundẽ ad loca ſãcta & monaſticã cõ

uerlationẽ inuitans.

Vod ignotus ad ignotũ audeo ſcribere:ſãctæ ancillæ Ap̃i Hedibiæ & filiæ mexæ cõiugis tuæ Arte
miæ: iĩmo ſororis excõiuge atq; cõſeruæ fecit depᷣcatio. Quæ nequaꝗᷓ ppria ſalute cõtenta: tuã &
afꝗſiuit in pr̃ia: & nuncin ſãctis locis qᷓrit ſalutẽ. Imitari cupiẽs Andreæ & Philippi apoſtolorũ
Nbeniuolẽtiã: quoꝶ uterq; iuentus a Xpo: frem Simonẽ & amicũ Nathanahel ſuenire deſiderat-
ut alter oꝶ mereat᷑ audire: I u es Simò filius Ioãnis: tu uocaberis Cephas: qd interpᷣtat᷑ Petrus. alter donum
dei(hoc eniĩ lingua nfa ſonat Nathanahel) Xpi ad ſe loꝗᷓntis teſtimonio ſubleuet᷑. Ecce uere iſraelita: ĩ quo do
lus nõ eſt. Optauerat enĩ quondã & Loth cũ tilis ſaluare cõiugẽ ſuã: & de ĩcendio Sodomæ & Gomorræ pe/
ne ſemiuſtus erũpens educere eã: quæ p̃ſtinis uitiis tenebat᷑ aſtricta: ſed & deſperatio trepida reſpiciẽſq; poſt
tergũ: æterno ĩfidelitatis titulo cõdemnat᷑. Et ardẽs fides pro una muliere ita: totã Segor liberat ciuitatem.

Deniq; poſtꝗᷓ ſodomiticas ualles ac tenebras derelinꝗᷓns ad mõtana cõſcẽ it:ortus eſt ei ſol in ſegor: quæ ĩter
pretat᷑ paruula: ut parua fides Loth: ꝗa maiora nõ poterat: ſaltẽ minora uaret. Neq; enĩ Gomorræ quondã

& erroris hĩtator: ſtatĩ ad meridiẽ poterat puenire: in qua Abrahã amicus dni cũ angelis ſuſcepit deum. & Io/

ſeph fres paſcit in ægypto. ſpõſuſq; audit a ſpõſa: ubi cubas: ubi paſcis in meridie? Samuel quondã plãgebat

Saul: ꝗqa ſupbiæ uulnera pniĩæ medicamie nõ curabat, Et Paulus lugebat corĩthios: qui fornicatiõis maculas

lachrymis delere nolebaãt: Vñ & Ezechiel librũ deuorat ſie criptũ ĩtus & foris carmiĩe:plãctu & de carmĩe ſu per

laude iuſtoꝶ: plãctu ſuꝑ pœnitẽtibus. Ve ſup his de ꝗbus ſcriptũ eſt: Cũ uenerit ĩpius in pfundũ maloꝶ cõ/

tenit. Quos oſtẽdit Eſaias dicẽs. Vocabit dus Sabaoth in die illa fletũ: & planctũ: & decaluationẽ: & accĩctio/

nẽ cilicioꝶ. Ipſi aũt fecerũt læticiã & exultationẽ: mactãtes uitulos: & occidẽtes oues: ut comederẽt carnes:di/⸗
cẽtes mãducemus: & bibamus: cras enĩ moriemur. De ꝗbus & Ezechiel lo quit᷑. Et tu fili hoĩs dicdomui iſrael

ſic locuti eſtis dicẽtes: Errores nri & iniqtates nr̃æ ſupꝑ nos erũt: & in ipſis cotabeſcimus: & quõ ſalui eſſe pote-

rimus Mic eis: Viuo ego dicit dũs. nolo mortẽ ĩpii: ſed ut cõuertat a uita ſua. Et iteꝶ. Reuertimini recedẽtes a
uia ur̃a: Quare moriemini domua iiſrael:? Nihil ta offendit deũ: ꝗᷓ deſpatio: & deſpatiõe melioꝶ hærere priori-

bus: licet ipſa deſpatio ĩcredulitatis ĩdieiũ ſit. Qui enĩ deſperat ſalutẽ: nõ futuꝶ putat eẽ iudiciũ.qd ſi metue-

ret: utiq; bonis opibus iudici ſe ppararet. Audiamus ꝑ Hieremiã loõntẽ deũ: Còuerte pedẽ tuũ a uia tua aſpa
& guttur tuũa ſiti. Et iteꝶ. Nũquid qui cadit nõ reſurgetaut qui auerſus eſt nõ reuertet᷑ Et p Eſaiã qñ con/
uerſus ĩgemueris: tũc ſaluus eris: & ſcies ubi fueris. Scire nõ poſſumus ægrotatiõis mala: niſi cũ fuerit ſanitas

cſecuta. Et ꝗᷓtũ boni uirtus habeat: uitia demõſtrãt. Clariuſq; fit lumẽ cõparatiõe tenebraꝶ. Eechiel quoq;
uiiſdẽ uerbis: qa eodẽ & ſpᷣu cõuertimini ĩquit: & recedite ab iniqtatibus ur̃is domus iſrael: & nõ erũt uobis ĩ tor
mẽtũ ĩpietates. Proiicite oẽs iniqtates ur̃as: ꝗbus ĩpie egiſtis aduerſũ me. Et facite uobis cor nouũ & ſpm̃ no/

uũ: & quare moriemini domus iſrael. Nolo enĩ mortẽ pctoris dicit dũs. Vn& in conſeqᷓntibus loquit᷑. Viuo

ego dicit ds. Nolo enĩ mortẽ pctõris: niſi ut reuertat᷑ a uia ſua. Ne mẽs ĩcredula de bonoꝶ repromiſſione de/
ſperet. & ſemel pditioni aĩus deſtinatus: nõ adhibeat curationẽ uulneri: qd nequaꝗᷓ æſtimat poſſe curari. Iccir
co iurare ſe dicit: ut ſi nõ credimus ꝓmittẽti deo: credamus ſaltẽ pro nra ſalute iurãti. Quã ob cauſã iuſtus pre
cat᷑: & dicit: Cõuerte nos deus ſalutaris nr: & auerte furorẽ tuũ a nobis. Et iteꝶ. Dne in uolũtate tua p̃ſtitiſti de

cori meo fortitudinẽ. Auertiſti faciẽ tuã a me:& factus ſũ cõturbatus. Poſtꝗᷓ enĩ fœditatẽ delictoꝶ meoꝶ uir/

tutũ decore mutaui: ĩfirmitatẽ meã tua gr̃a roboraſti. Ecce audio pollicẽtẽ. Perſequarinimicos meos: &com/

V iiii. .cxciiii.

prehẽdã illos: & nõ cõuertar: donec deficiant. ut qui te añ fugiebã: & inimicus erã: tua cõprehẽdar manu. Ne
ceſſes a pſequẽdo: donec deficiã a uia mea peſſima: & reuertar ad uiꝶ meũ p̃ſtinũ: qui mihi dabit linteamina
mea: & oleũ & ſimilã: & cibabit me pinguiſſimis cibis qui iccirco obſepſit: atq; p̃cluſit uias meas peſſimas: ut
eã ĩuenirẽ uiã:quæ dicit in euãgelio. Ego ſũ uia ueritas: & uita.Audi ꝓphetã loꝗ̃ntẽ. Qui ſeminant in lachry
mis: in gaudio metẽt. Eutes ibãt & flebant portãtes ſemia ſua. Veniẽtes aũt ueniẽt in exultatiõe portãtes ma/

nipulos ſuos. Et loꝗ̃re cũ eo. Lauabo ꝑ ſingulas noctes lectũ meũ: in lachrymis ſtratũ meuũ rigabo. Et iteꝶ. Si

cut deſiderat ceruus ad fõtes aquaꝶ: ita deſiderat aĩa mea ad te deus. Sitiuit aĩa mea ad te deũ fõtem uiuu: qũ
ueniã & apparẽbo an faciẽ dei: Factæ ſũt mihi lachrymæ meæ panes p diẽ & noctẽ. Et in alio loco. Deus deus
meus ad te de luce uigilo. Sitiuit aia mea ad te:ꝗᷓ multipliciter tibi caro mea. In terra deſerta & ĩuia & inaquo/
ſa ſic in ſancto apparui tibi. Quanꝗᷓ enim ſitierit te aĩa mea: tũ multo te plus carnis meæ labore ꝗᷓſiui: & tibi
in ſctõ apparere nõ potui:niſi pᷣus in terra deſtaa uitiis: & ĩuia aduerſariis ptãtibus: & abſq; humore & rheu/
mate ullius libidis cõmorarer. Fleuit & dus ſi upꝑ ciuitatẽ Hieruſalẽ: quia nõ egiſſẽt pnĩam: & Petrus trinã nega
tionẽ amaritudine abluit lachrymaꝶ. Impleuitq; illud ꝓpheticũ. Exitus aquaꝶ deduxerũt oculi mei. Plãgit
& Hieremias populũ pniam nõ agẽtẽ dicẽs. Quis dabit capiti meo aquã: & oculis meis fontẽ lachrymarũ! &
plorabo populũ iſtũ perdiẽ & noctẽ. Curaũt plãgat & defleat:ſeꝗᷓnti ᷣmone demõſtrat. Nolite flere mortuũ
neq; plãgatis eũ. Flete plãctu qui egredit᷑: qa nõ reuerter ultra. Nequaꝗᷓ igit᷑ gẽtilis plãgẽdus eſt: atq; iudæus
qui in eccleſia nõ fuerũt: & ſemel mortuiſũt: de ꝗbus ſaluator dicit. Mortuos dimitte: ut ſepeliãt mortuos ſu
os. Sed eos plãge: qui ꝑ ſcelera atq; peccata egrediunt᷑ de eccleſia: & nolũt ultra reuerti ad eã dñatione uitioꝶ.
Vñ & ad uiros eccleſiaſticos: qui muri & turres eccleſiæ nũcupant᷑: loquit õmo pꝓpheticus dicẽs. Muri Syo p/⸗
ferte lachrymas ĩplentes illud apoſtoli. Gaudere cũ gaudẽtibus: flere cũ flẽtibus: ut dura corda peccantiũ uris
lachrymis ꝓuocetis ad fletũ: ne pſeuerãtes in malitia audiãt. Ego plãtaui te uineã frugiferã: oẽ ſemẽ ueꝶ bᷣui:
quomodo cõuerſa es in amaritudinẽ uitis alienæ!& iteꝶ. Ligno dixerũt: pater meus es tu: & lapidi. tu genuiſti
me:& uerterũt ad me dorſa: & nõ facies ſuas. Et eſt ſenſus. Noluerũt ad me cõuerti: ut agerẽt pnĩam: ſed ꝑp cor
dis duritiã in iniuriã ſuã mea terga uerterũt. Quã ob rẽ & dũs lo quit᷑ ad Hieremiã. Vidiſti quæ fecerunt mihi
hiĩtatio iſrael. Abierũt ſupoẽm montẽ excelſũ:& ſubter oẽ lignũ frõdoſũ: & fornicati ſũt ibi.& dixi.Poſtꝗᷓ for
nicata eſt hæcoia: ad me reuertere: & nõ eſt reuerſa. Oclæmẽtia dei. O nr̃a duritia: dũ & poſt tãta ſcelera nos p

uocat ad ſalutẽ. Et ne ſic quidẽ uolumus ad meliora cõuerti. Si reliqrit ĩquit uxoruiꝶ ſuũ: & alii nupſerit: &

uoluerit poſtea reuerti ad eũ: nunqd ſuſcipiet eã: & nõ deteſtabit᷑ Pro quo ſcriptũ eſt: iuxta hebraicã uerita⸗/

tẽ: qd ĩ græcis & latinis codicibus nõ habet᷑: & tu dereliqſti me: Cõuertere: & ſuſcipiã te: dicit dominus. Eſaias

quoq; in eudẽ ſenſũ iiſdẽ pene loquit᷑ ẽmonibus. Cõuertimini qui ꝓfundũ cõſiliũ cogitatis:& iniquum filii
iſrael. Reuertere ad me: & redimãa te. Ego dns: & nõ eſt alius p̃ter me iuſtus: & nõ eſt ſaluator abſq; me. Reuer-
timini ad me: & ſalui eritis: qui eſtis in extremis terræ. Recordamini hoꝶ: & ĩgemilcite: & agite pnĩam qui er/
ratis. Cõuertimini corde: & memẽtote poꝶ a ſæculo: qm ego ſũ deus & nõ eſtalſus deus abſq; me. Scribit & Io

hel. Cõuertimini ad me in toto corde uro:in ieiunio: & lach rymis: & plãctu: & ſcindite corda ur̃a: & non ueſti/

mẽta ur̃a.mificors enĩ & miſerator eſt dñs: & agẽs pnĩam ſi up malitiis: ꝗᷓtæ aũt ſit mĩicordiæ: &tæ (ut ita lo
quar)nimiæ: ĩeffabiliſq; clæmẽtiæ: Oſee ppheta nos doceat: p quẽ loquit᷑ deus. Quid tibi faciã Effraim? quõ
te ꝓtegã iſrael? quid tibi inꝗᷓ faciãſicut Adama ponã te: & ſicut Seboim. Cõuerſ eſt cor meũ in me: & cõtur/
bata eſt pœnitudo mea. Nequaꝗᷓ faciã tibi ̃m irã furoris mei. Vnde & Dauid lo quit᷑ĩ pſalmo. Nõ eſtĩ mor
te qui memor ſit tui: in ĩferno aũt ꝗs cõfitebit᷑ tibi? & in alio loco. Peccatũ meũ notũ feci: & iniqtatẽ meã non
abſcõdi. Dixi ꝓnunciabo cõtra me iniꝗtatẽ meã dño: & tu dimiſiſti ĩpietatem peccati mei. Pro hac orabit ad

te oĩs ſctũs in tpe opportuno. Verũtamẽ in diluuio aquaꝶ multaꝶ ad eũ non approximabũt. Vide ꝗᷓta ma/

Fnitude ſit fletuũ: ut aquaꝶ diluuio cõparet᷑: quos qui habuerit: & dixerit cũ Hieremia: nõ ſileat pupilla ocu
i mei: ſtati in illo cõplebit᷑. Miſicordia & ueritas obuiauerũt ſibi: iuſticia & pax deoſculatæ ſũt:ut ſit iuſticia

& ueritas quæ ᷣuauerint: miicordia & pax quæ puocẽt ad ſalutẽ. Totã pnĩam pctõris oſtẽdit pſalmus quin

quageſimus: qn ĩgreſſus eſt Dauid ad Berſabee uxorẽ Vriæ Cethei: & Nathan ꝓphetante correptus: ridit di/

cẽs. Peccaui. Stati Emerui⸗ audire.Et dñs a te abſtulit pctm̃.Adulterio enĩ iunxerat homicidiũ:& tũ conuer/

ſus ad lachrymas: Miſerere ait mei deus pᷣm magnã miſericordiã tuã. & ſᷣm multitudinẽ miſerationũ tuarum
dele iniqtatẽ meã. Nagnũ eni pctm magna ĩdigebat miſericordia. Vnde iũgit & dicit. Multũ laua me ab ini/
quitate mea: & a pctõ meo mũda me. Quoniã iniqtatẽ meã ego cognoſco: & delictũ meũ cõtra me eſt ſempꝑ.
Tibi ſoli peccaui(Rex eni erat: & aliũ nõ timebat)& malũ corã te feci: ut iuſtificeris in oämonibus tuis: & uĩcas
cũ iudicaris. Cõcluſit enĩ deus oĩa ſub peccato: utoĩbus miſereat᷑. tãtũq; ꝓfecit: ut dudũ pctõr& pœnitẽs trã

ſierit in magiſtꝶ: & dicat. Docebo iniquos uias tuas: & ĩpii ad te cõuertent᷑. Cõfeſſio enĩ & pulchritudocoram

eo: ut qui ſua cofeſſus fuerit peccata: & dixerit: Putruerũt & corruptæ ſũt cicatrices meæ a facie ĩſipiẽtiæ meæ:

fœditatẽ uulneꝶ in ſanitatis decorẽ cõmutet. Qui enĩ abſcõdit iniꝗtatẽ ſuã: non ꝓſperabit᷑. Achab rex ipiiſſi/

mus uineã Nabuthæ cruore poſſedit: & cũ Hiezabel nõ tã cõiu gio ſibi ꝗᷓ crudelitate cõiũcta: Heliæ ĩcrepatiõe
corripit᷑. Hæc dicit dñs. Occidiſti: & poſſediſti. Et iteꝶe. In loco quo lixerũt canes ſãguinẽ Nabuthæ:ibi lingẽt
ſanguinẽ tuũ: & Hiezabel canes comedẽt añ muros iſrael. Quod cum audiſſet Achab: ſeidit ueſtimẽta ſua:
V poſuit

— ——

— ———

—

—. m —— ———Co,. — —

poſuit ſaccũ ſup carnẽ ſuã: ieiunauitq;ʒ & dormiuit in cilicio. Factuſq; eſt õmo dũi ad Hleliã dicẽs. Quoniã re
uerſus eſt Achab ad humilitatẽ mei cauſa: nõ ĩducã malũ in diebus eius:ſed filii ſui. qa licet peccaſſet unũ ſce/

lus Achab & Hiezabel: tũ cõuerſi Achab ad pnĩam pœna differ: in poſteros. & Hiezabel in ſcelere pſeuerans:
S iudicio condẽnat᷑. Loquit᷑ dñs in euãgelio. Viri Niniuitæ ſurgent in iudiciũ cũ gñatione hac:& condẽna/

ũt eã: qa egerũt pnĩam ad pᷣdicationẽ Ionæ. Et iteꝶ. Nõ ueni uocare iuſtos: ſed pctõres ad pnĩam. Dragma

perit:& tñ ĩuenit᷑ in ſtercore.Nonagĩtanouẽ oues relinquunt in ſolitudiĩe: & una ouis quæ aberrauerat: paſto
ris humeris reportat᷑. Vnde & læticia angeloꝶ eſt ſup uno pctõre agẽte pnĩam. Quanta fœlicetas: ut de ſalute

njr̃a exultẽt cæleſtia? de ꝗbus dicit᷑: Pnĩam agite: appropi quabit enĩ regnũ cæloꝶ. Nullũ in medio ſpatium.

Mors & uita ſibi cõtraria ſũt: & tã pnĩa copulant᷑. Luxurioſus filius totã pdegerat ſubſtãtiã: & pcul a pr̃e uix

porcoꝶ cibis ĩediã ſuſtentabat. Reuertit᷑ ad parentẽ: imolat ei uitulus ſaginatus: ſtolã accipit& annulum: ut

Xp̃i recipiat fundamẽtũ: qd dudũ polluerat. & audire meret᷑. Cãdida ſint ſemꝑ ueſtimẽta tua. Receptoq; ſi⸗/
gnaculo dei: ꝓclamet ad dnm. Pr peccaui in cælũ: & corã te: & tergciliamusoſculo dicat ad eũ. Signatũ eſt ſuꝑ
nos lumẽ uultus tui dñe. Iuſticia iuſti nõ liberabit eũ in quacũq; die peccauerit: & iniqtas iniquinõ nocebit ei
quacũq; die conuerſus fuerit. Vnũquẽq; iudicat deus: ſicut ĩuenerit. nec pᷣterita cõſiglerat: ſed pntia: ſi tñ pᷣteri

ta crimĩa nouellacõuerſione mutentur. Septies cadit iuſtus: & reſurgit. Si cadit: quõ iuſtus? Si iuſtus quõ ca/
dit? Sed iuſti uocabulũ nõ amittit: qui ꝑ pnĩam ſemp reſurgit. Etnõ ſolũ ſepties: ſed ſeptuagies ſepties delin

qᷓnti ſi cõuertat᷑ ad pnĩam: peccata donant᷑. Cui plus dimittit᷑: plus diligit. Meretrix lachrymis pedes Saluato
ris lauat: & crine detergit: & in typũ eccleſiæ de gẽtibus cõgregatæ meret tudire: Dimittunt᷑ tibi pctã tua. Pha/
riſæi iuſticia pit ſi upbia: & publicani humilitas cõfeſſione ſaluat᷑. Per Hieremiã teſtat᷑ deus:ad ſũmã loꝗᷓr con
tra gentẽ & regnũ: & eradicẽ & deſtruã & diſi pdã illud. Si pnĩam egerit gẽs illa a malo ſuo qd locutus ſũ aduer
ſũ eã:agã & ego pnĩam ſuꝑ malo: qd cogitaui: ut facerẽ ei. Et ad ſũmã loquar ſuꝑ gẽtẽ & regnũ:ut ædificẽ: &
ut plantẽ illud. Si fecerit malũ in cõſpectu meo: ut nõ audiat uocẽ meã: pnĩam agã ſup bono qd locutus ſum
ut facerẽ ei. Statĩq; ĩfert. Ecce ego fingo cõtra uos malũ:& cogito cõtra uos cogitationẽ. Reuertat᷑ unuſe qſq; a
uia ſua mala. & dirigite uias ur̃as & ſtudia uf̃a: qui dixerũt. Deſpauimus: poſtcogitationes enĩ nfr̃as ibimus.&
unuſqſq; poſt prauitatẽ cordis ſui malũ faciemus. Symeõ iuſtus in euãgelio loquit᷑. Ecce hic poſitus eſt ĩ rui/

—

nã & in reſurrectionẽ multoꝶ. In ruinã uidelicet pctõꝶ: & in reſurrectionẽ eoꝶ qui agunt pnĩam. Apoſtolus

ſcribit ad corinthios. Audit᷑ inter uos fornicatio: qualis ne ĩter gẽtes quidẽ: ita ut uxorem pris aliqs habeat. &
uos ĩflati eſtis: nõ magis luctũ habuiſtis ut tollat de medio urm: qui hoc opus fecit. Et in ſe ecũda ad eoſdem

epiſtola ne abũdantiori triſtitia pereat:qui eiuſmodi eſt: reuocat eũ & obſecrat:ut cõfirmet ſu P illũ charitatẽ.

Et qui ĩceſtu pierat:pnĩa cõſeruet᷑. Nullus quidẽ mũdus a peccato:ne ſi unius quidẽ diei fuerit uita eius. Quã

to minus mũdi numerabiles erũt anni uitæ illius? Aſtra quoq; ipſa nõ ſũt mũda in conſpectu eius: & aduerſũ
angelos ſuos puerſũ qd excogitauit. Si in cælo pctm: ꝗᷓto magis in terra? Si delictũ in his ꝗ carẽt tẽtatiõe corpo
rea: ꝗto magis in nobis: qui fragili carne circũdamur? ut cũ apoſtolo dicamus. Miſer ego: qs me liberabit de cor
pore mortis huius? Nõ enĩ hĩtat in carnenra bonũ: nec agimus qd'uolumus: ſed qd nolumus:ut aliud aĩa de
ſideret: aliud caro facere cogat᷑. Quod ſi quidã iuſti appellant in ſcripturis: & nõ ſolũ iuſti: ſed iuſti in conſpe
ctu dei: iuxta illã iuſticiã appellant᷑ iuſti: iuxta quã ſupra dictũ eſt. Septies cadit iuſtus: & reſurget. Et iuxta
qd iniquitas iniqui nõ nocebit ei in quacũq; die cõuerſus fuerit: cui deſpandũ eſt: Deniq; & Zacharias pr̃ Io
annis qui ſcribit᷑ iuſtus peccauit in eo ꝙ nõ credidit: & ſtati ſilẽtio cõdẽnat᷑. Et Iob qui iuſtus & ĩmaculatus ac
ſine ꝗᷓtela in pᷣncipio uolumiĩs ſui ſcribit᷑: poſtea & dei mone:& cõfeſſione ſui: pctõr arguit᷑. Si Abrahã: Iſaac
& Iacob ꝓphetæ quoq; & apoſtoli:nequaꝗᷓ caruere peccato: ſi puriſſimũ triticũ habuit mixtas paleas: quid de

nobis dici põt: de ꝗbus illud ſcriptũ eſt? Quid de paleis ad frumẽtũ dicit dũs? & tñ paleæ futuro reſeruant᷑ in/
cendio: & zizania hoc tpe mixta ſũt ſegetibus frumẽtoꝶ: donec ueniat qui habet uẽtilabꝶ in manu ſua: & pur

gabit areã: ut cõgreget triticũ in hof᷑rea: & ꝗqſqꝗlias gehẽnæ igne cõburat. En hæc oĩa quaſi pulcherrima ſcriptu
taꝶ prata diſcurtẽs in unũ locũ uolui cõgregare: & de ſpecioſiſſimis floribus coronã tibi texere pnĩæ: quã ĩpo
nas capiti tuo: ut aſſumas pẽnas colũbæ: & uoles & requieſcas: & clæmẽtiſſimo recocilieris pr̃i. Narrauit mihi
uxor quondam tua: nũc ſoror atq; cõſerua: ꝙ iuxta pceptũ apoſtoli ex cõſẽſu abſtinueritis uos ab oꝑe nuptia
rũtut uacaretis orationi. tuaq; rurſum ueſtigia quaſi in ſalo poſita fluctuaſſe: ĩmo ut aptius loquar eſſe pla/
pſa.Illã audiſſea dũo cũ Moyſe:tu uero hic ſta mecũ: & dixiſſe de dño. Statuit ſupra petrã pedes meos: tuam
domũ:quæ fundamẽta fidei ſolida nõ hẽbat: poſtea diaboli turbine cõcidiſſe: porro illius ꝑſtare in dno: & ſu/
um tibi hoſpitiũ nõ negare:ut cui pᷣus cõiunctus fueras corpore:nũc ſpᷣu copuleris. Qui eni adhæret domĩo:
unus ſpus eſt. Cũq; uos rabies barbaroꝶ & ĩminẽs captiuitas ſeparet: ſub iuſiurãdi teſtificatione pollicitus es:
ut ad ſãcta trãſeuntẽ loca: uel ſtati uel poſtea ſeqᷓreris: & fuares aiam tuã: quã uiſus eras negligẽtia pdidiſſe.
Redde igit᷑ qd præſẽte dño ſpopõdiſti. Incerta eſtuita mortalium: ne ante rapiaris: ꝗᷓ tuã ĩpleas ſpõſionẽ. Imi/
tare eã: quã docere debuerat. Proh pudor:fragilior ſexus uĩcit ſæculũ: & robuſtior ſlnarur a ſæculo. Tãti dux

fœmiĩa facti eſt: & nõ ſeq̃ris eã: ĩ cuius ſalute cãdidatus es fidei?: Quod ſi te rei familiaris tenẽt reliqæ: ut ſcilicet

mortes amicoꝶ & ciuiũ uideas: & ruinas urbiũ atq; uillaꝶ: ſaltẽ ĩter captiuitatis mala: & feroces hoſtiũ uultus:

& ꝓuinciæ tuæ ĩfinita naufragia teneto tabulã pniæ: & memẽto cõſeruæ tuæ: quæ tuã quotidie ſuſpirat ſalu/

VVy. .CXcCV.

G

(l ſeruũ tuũ: qm̃ mãdata tua nõ ſũ oblitus.

tẽ. Tu uagaris in pfia: ĩmo nõ patria: quia priam Pdiſ Ia⸗ pro te in locis uenerabilibus reſurrectiõis & cru

cis: & incunabuloꝶ dñi ſaluatoris: in ꝗbus paruulus uagiit tui noĩs recordat᷑:teq; ad ſe or̃onibus trahit: ut ſi
nõ tuo merito: ſaltẽ huius ſalueris fide. Iacebat quondã paralyticus in lectulo: & ſic erat cũctis artubus diſſo

lutus: ut nec pedes ad ĩgrediendũ: nec manus mouere poſſet ad pᷣcandũ: & tñ ꝓfertur ab aliis: & reſtituit᷑ pᷣſti/

næ ſanitati: ut portaret lectulũ: qui dudu portabat᷑ a lectulo. Et te igitK abſentẽ corpore: pntẽ fide offert cõſer/
ua tua dũo ſaluatori. Et dicit cũ Chananea:filia mea male uexata dæmonio. Recte igit᷑ appellabo aĩam tuã:fi
liã aiæ eius: quæ ſexus neſcit diuerſitatẽ: qa te quaſi paruulũ: atq; lactentẽ: & necdũ ualentẽ ſumere ſolidos ci
bos:ĩuitat ad lac infãtiæ: & nutricis tibi alimẽta demonſtrat: ut poſſis dicere cũ ꝓpheta. Erraui ſicut ouis pdi/

Obiurgatio beati Hieronymi preſbyteri acerrima in Suſannã uirginem adiacono corruptã: & in fornicatio
nem ſacrilegiũq; ꝓlapſã: ubi enumerat quantum bonũ amiſerit: & in quantum malũ inciderit. In patratorẽ

quoq; ſceleris ĩuehit: & utrũq; ad pnĩam exhortatur ex diuerſis pſalmis lamẽtationẽ texẽs:quã per dies ſingu

los recenſendam iniungit.
Vid taces aĩa? Quid cogitationibus æſtuas/ Quid nos erũpis in uocẽ: & mẽtis tuæ exponis ardorẽ:

tũ digeras ſcelus. Nã & ulcus cũ fuerit tumidũ:qᷓuis ſuppuratũ: euaporãs pᷣſtat refngeriũ paſſiõi.

Audite nũc qui ꝓpe eſtis: & qui longe: qui timetis deũ: & eccleſiæ eius gaudio cõgaudetis & triſtitiæ collugetis
ſicut ſcriptũ eſt. GSaudere cũ gaudẽtibus: flere cũ flẽtibus: Vos inꝗᷓ appello: qui cicatricẽ Api ueriſſimã retĩetis

& nõ ſuꝑ iniqtate gaudetis:ſed potius ĩgemiſcitis. Aduertite potius uerba oris mei: & an iniuſto ex dolore ꝓ⸗/
cedãt iudicate: & detecti ſceleris qualitatẽ mecũ pariter phorrete. Virgo nobilis & dicata Xp̃o: ſapiens: erudita

ruit in foueã turpitudis: cõcepit dolorẽ: & pepit iniqtatẽ. Hic oĩs aĩa xpᷣiana graue uulnus accipit. qa datũ eſt
canibus ſanctũ: & margaritæ miſſæ ſũt añ porcos. A falſis enĩ hoĩbus laceratũ eſt nomẽ ſctitatis:& ab ĩmũdis

& luteis ꝓpoſitũ caſtitatis. Hic æſtus aĩæ meæ: hic ĩſanabilis eſt dolor. qa unũ malũ bona plurima ſecũ trahit
& unius nubecula peccatricis totã lucẽ pene obſcurauit eccleſiæ. Audite me oẽs populi: & uidete dolorẽ meũ.
Virgies meæ & iuuenes mei abierũt in captiuitatẽ. Vere hac eſt captiuitas: ubi aĩæ pctõꝶ captiuæ ducuntur.
Aſſumã ergo ſᷣmonẽ ꝓpheticũ: & flebiliter dicã. ad te nunc mihi meus ſᷣmo ſit: quæ caput hoꝶ & cauſa malo/
rũ es: quæ multipliciter miſera cũ gloria uirgĩtatis nomẽ etiã pdidiſti. Nefas enĩ eſt Suſannã uocari nõ caſtã.
Nõ licet nomĩari: qd non eſt. Vnde incipiã? quid pᷣmum: qd ultimũ dicã Bona cõmemorẽ: quæ pdidiſtiſan
mala defleã: quæ ĩueniſti? Eras uirgo in paradiſo dei: utiq; inter eccleſias eras ſponſa Xp̃i. Eras templum dñi:
eras habitaculũ ſpũs ſancti. & cũ dico totiẽs eras: neceſſe eſt: ut totiẽs ĩgemiſcas: qa nõ es qꝗ fuiſti. Incedebas

in eccleſia tanꝗᷓ coluba illa: de qua ſcriptũ eſt. Pẽnæ colũbæ deargentatæ: & poſteriora dorſi eius in erie auri.
1

Splẽdebas ut argentũ: fulgebas ut auꝶe: ſ.incerã cõſcĩam ꝓferebas. Eras tanꝗᷓ ſtella in manu dni: nullũ uentũ:
nullas nebulas ptimeſcens. Quæ eſtiſta ſubita cõuerſio? quæ eſt iſta repentina mutatio? De dei uirgle facta
es corruptio ſathanæ: de ſponſa Xpi facta es ſcortũ execrabile:de tẽplo dni fanũ ĩmunditiæ: de habitaculo ſpi
ritus ſctĩ tuguriũ diaboli. Quæ ĩcedebas cũ fiducia ut colũba: nũc lates in tenebris ut ſtellio. Quæ fulgebas ut
auꝶ ꝓpter uirgĩtatis decorẽ: nunc uilior facta es tanꝗᷓ lutũ plateaꝶ: ut etiã indignoꝶ pedibus cõculceris. Quæ
fueras ſtella radiãs in manu dni: ueluti de alto ruẽs cælo cõuerſa es in carbonẽ nigrũ. Ve tibi miſera: & iteꝶ ue:
quæ tãta bona parua tpis luxuria pdidiſti. Quã tibi ſpem apud Xp̃m dñm reliquiſti: cuius mẽbra tollens feci
ſti mẽbra meretricis? Quis te ſpũs ſanctus uiſitabit: cũ eũ repudiaueris: qui ſe a cogitatiõibus quoq; ſordidis
longe facit:Sed ueniamus ad humana:ut illa diuina cognoſcãtur. Aſpice qui ſanctoꝶ: quæ ſãctarum tibi ap
roximare non horrẽt? Aperi oculos: ſi potes.ᷣ erige frontem: ſi audes. aliquem ſanctorũ fiducialiter intuere.
Nonne tuã faciem conſciæ commiſſa tanꝗᷓ plumbũ inclinãt & pᷣmuntnõne tenebræ ante oculos utdura ca
ligo uerſãtur nonne timor & tremor aĩam tuã & membra tua quaſſãt: Si vrgo homines in carne conſtitutos
& alicuius forſitan delicti obnoxios nõ potes intueri: graui utiq; cõfuſione ſepulta: quid facies coram Helia &
Daniele & tãtorum exercitu ꝓphetaꝶ Quid facies coram Maria?quid facies corã Ioanne & Tecla maculato
thoro puritatis Quid deniq; facies corã angelis ſanctis. Nonne ſplẽdore & claritate immaculatoꝶ quaſi ful
minibus percuſſa combureris? Sed dictura es forſitan: non potui ſuſtinere: quia carnẽ fragilem circunfetebã.
Reſpondebit tibi beata Tecla: cum ſuis innumerabilibus ſociabus: & nos eadem carne amictæ fuimus: nec ta
men plenum propoſitum caſtitatis noſtræ fragilitas carnis potuit mutilare: aut ſæua ara tyrãnorum p uaria

tormẽta deiicere. Re uera non põt caro corrũpi: niſi mens fuerit ante corrupta. Remanebit ergo in crimie ani

ma: quæ carnem præcedit in crimine. Sed dicis. Nolui hoc malũ: paſſa ſũ uiolentiam. Reſpõdebit tibi illa for
tiſſima Suſanna: euius tu nomẽ fallaciter baiulas. Ego interduos preſbyteros poſita: inter duos utiq; iudices

Fepul ſola inter ſiluas paradiſi conſtitutauinci nõ potui: quia nec uolui. Tu ab uno iuuene ineptiſſimo ado

eſcente in media ciuitate: quomodo uim potuiſti perferre? niſi quia ultro uiolari uoluiſti. Quis deniq; tuas
uoces audiuit? quis colluctationes ſenſit? Vt autẽ hæc omittã: poſtillatã uiolentiã detegere ſcelus: ſi nõ aliis
uel parentibus: uel tuis ſororibus debuiſti. Eſſet enĩ excuſatio ĩfœlicitatis: eſſet conſcĩæ plena purgatio: ſi ho/
ſtem pudicitiæ deduxiſſes in publicum. Sed erubuiſti ne forſitan te uiolatam multi cognoſcerent. Et utuid
tmuntt

ut aliqd ſolatiũ capias? Hoc plane hoc erit quaſi remediũ quoddã ægritudis tuæ: ſi apto ore conce/

turpitudinis. Ingratus eſt pater ſuis uiſceribus: de quibus ſeminata es.
hanc lucem infœliciter ꝓceſſiſti. Nec tamen modũ ſuo dolori reperiũt:niſi hoc plane ſolũ uident᷑ ſibi habere

timuiſti: ubi nõ erat timor? niſi ut tacẽdo crimẽ cum adultero ſæpius te ſociares. Quis te autẽ pudor ꝓhibuit
confiteri quid de ſecũda cõmixtione dicis? quid de tertia? quid de freqᷓnti cõmercio fœditatis? Ceſſat ceſſat iã
uiolẽtiæ figmẽtũ: ceſſat ruboris argumẽtũ: ubi totiens mẽbra dicata chriſto ſceleſti medici tui uiſceribus pol/
luenda præbuiſti. Horret horret animus: mens hebeſcit: cũ ad imum ſceleris peruenit. Nam & medicus: ꝗᷓ;
uis fortis ſit animi: tamẽ cum altius ſecabit᷑ uulnus: puto ex parte aliqua ſuſtinebit horrorẽ. Heu pdita. Iam
ne intelligis omnes tibi uias excuſationis penitus clauſas Iam ne ſentis quãtũ tibi mali: & ĩ carne & in aĩa ne/
faria libido cõtulerit? Non iſtã de te cõfuſionẽ tuus expectauerat pater: qui te ſibi ſingularẽ gloriã computa/

bat. Non hunc luctũ & has lachrymas ex te ſibi crediderat tua naſei mater: quæ partus ſui gemitus per tuam

uirginitatẽ ſolabatur. Non fratres tui: nõ ſorores: hoc ex te dedecus expectabãt: quos oẽs uno gladio tui ſcele

ris grauiter ſauciaſti. Si fuiſſes cõmuni ſorte defũcta: fleſſent te ad modicũ parẽtes: ſed exultaſſent gaudẽtes:
quia ĩmaculatã præmiſerãt uirginẽ hoſtiã uiuã domino propiciatricẽ ſuorũ uidelicet delictorũ. Nunc plan/
gunt mortuã & non mortuã: plangunt uiuam & nõ uiuã. Mortuã Gri;Rlori uirginitatis: uiuam dedecore
aledicit mater ſuo utero: ex quo in

ſolatiũ:quia nec te pater cõpulit: nec mater coegit ut uirginitatẽ profitereris: quã ultro & propria uolũtate ꝓ
feſſa es. Nam ſcio cũ multas difficultates tua genitrix proponeret: cum arduũ eſſet iter ſeruandæ uirginitatis

integræ: te non ſolu ptinaciter reſtitiſſe: ſed etiã reuelationes tibi datas dixiſſe terribiles. In ꝗᷓ̃tũ ergo mercedẽ
ſibi ſperabãt: ex quo non tuo ꝓpoſito reſiſterẽt: in tantũ tibi miſera intellige põdus iudicii creſcere: quia non
ſeruaſti quod ultro ꝓmiſiſti: Quibus te ſpinis ſerpẽs ille nequiſſimus obligauit? Quibus te uenenis ĩfecit il/
le qui Euã decepit: ut tanta te cæcitate pcuteret:ut tantã animæ tuæ faceret obliuionẽ. Non es memorata diẽ
ſanctũ: diem dominicæ reſurrectionis: in quo diuino altari te obtuliſti uelandã. In tanto nanq; ſolẽni cõuen/

tu eccleſiæ dei: ĩter limina neophitorũ: intercãdidatos regni cæleſtis quaſi regina regi nuptura ꝓceſſeras. Nõ
es memorata: qualis ad te die illo eſt facta allocutio. Aſpice filia: intuere uirgo: quatus ad ſpõſitui & domini
gloriã cõuenerit populus: ſeruare te oportet fidẽ: quam ſub tantis teſtibus polliceris. Semper cogita cui uirgi

nitatẽ ſpopõderis tuã. Facilius te oportet ſanguinẽ cũ ſpiritu fundere: ꝗᷓ perdere caſtitatẽ. Quantis in illo die

cõſecrationis tuæ dictis: & multis ſuꝑ caſtitatẽ p̃coniis: ſacro uelamine tecta es? Vbi oĩs populus dotẽ tuã nõ
attramẽto: ſed ſpiritu pariter ckmaht:amen Vincor lachrymis: cũ hæc recordor.cõpũgor ſtimulis: cum ad
hæc humana exẽpla coſidero. Nã ſi tredeci teſtibus ſpõſalibus cõſumatis: quæuis fœmina uiro cõiũcta mor-
tali: nõ ſine magno piculo ppetrat adulteriũ: Quid putas fore cũ ĩter ĩnumerabiles teſtes eccleſiæ corã angeli
cis exercitibus cæli: facta copula ſpiritalis p adulteriũ ſoluit᷑? Neſcio ſi poſſit eſſe cõdigna mors ac pœna cogi/
tari. Dicit aliꝗs. Melius ẽ nubere ꝗᷓ uri. Hocdictũ ad nõ pollicitã ptinet: ad nondũ Walats Ceten⸗ quæ ſe ſpo/
põdit xp̃o: & ſãctũ uelamẽ accepit: iã nupſit. Nã ĩmortali iũcta eſtuiro: & iã ſi uoluerit cõmuni lege cõiungi
adulteriũ ppetrat: ancilla mortis efſicit᷑. Si hoc ita ẽ:qd de ea dicendũ eſt: quæ occulta: furtiuaq; turpitudine

cõſtuprat᷑: & fingit ſe eſſe qd/ nõ eſt? Habitu uirgo: facto nõ uirgo:bis adultera: & ĩ aſpectu: & ĩ actu. Sed ad

te iteꝶ redeo: quæ obliuionẽ tãtorũ paſſa bonoꝶ es: & receptaculũ tãtorũ facta maloꝶ es. Quomõ tibi ĩ actu
ignominioſo illo nõ ueniebat in mẽtẽ habitus uirginalis? ꝓceſſus ad eccleſiã ĩter uirgineos choros? Quomõ
oculos tuos nõ perſtrĩgebat lux uirginalis? aures tuas nõ penetrabat hymnoꝶ ſpiritaliũ cantus? mẽtẽ tuã nõ
uẽtilabat lectionũ cæleſtiũ uirtus: Hinc uel maximeclamãte apoſtolo. Fugite fornicationẽ. quia oẽ peccatũ
qd fecerit hõ: extra corpus eſt. qui aũt fornicat᷑: ĩ corpus ſuũ peccat. & cũ dicit in corpus ſuũ: tũ in chriſto eũ
peccare demõſtrat: qa ſubiũgit: nõ eſtis ueſtri. empti enĩ eſtis p̃cio magno: glorificate & portate dũm ĩ corpo
re ueſtro. Et iterũ dicit. Fornicatio aũt & ĩmũditia nec nominet inter uos: ſicut decet ſãctos. ſepoſita oĩ adula
tione ſentẽtiã figit apoſtolus. Hoc ſcitote inꝗt intelligentes: ꝗa oĩs fornicator aut ĩimũdus nõ erit hæres in re-
gno xpᷣi & dei. Hæc tãta & tã terridilia nõ ueniebãt in mẽtẽ: cũ illud opus nefariũ tua mẽbra peterẽt.ſed mor
tifera te obliuio tanꝗᷓ in gurgitẽ altiſſimũ demergebat: & ꝗᷓſi captiuã execrabilis libido ducebat. Nõne uel illũ
locũ tabulis ſeparatũ: in quo ĩ eccleſia ſtabas recordari debuiſti: ad quẽ religioſæ & nobiles matronæ certatim
currebãt: tua oſcula petẽtes: quaſi ſanctioris? quaſi dignioris? Vel illa pcepta quæ oculis tuis ipſe ſcriptus pa
ries ingerebat: recordari debuiſti. Diuiſa ẽ mulier & uirgo. quæ nõ eſt nupta: ſollicita eſt quæ dui ſũt: quõ ſit
ſãcta corpore & ſpũ. Tu aũt ĩ cõttariũ uerſãs ita agelaarut neccorpore eſſes ſctã: nec ſpũ. Corpore ꝗqdẽ forni
cãdo: ſpũ aũt uirginitatẽ mẽtiẽdo. Proh nefas: ſolet fama ſubſeq factũ.tua aũt malũ fama pᷣuenit. Nã cũan
triẽniũ rumor ꝗdã & ſuſurratio de te fuiſſet: tu ſincæritatẽ p̃Gtendebas: & uĩdictã de maledicis ĩ eccleſia publi
ce poſtulabas. Quos æſtus ego ſuſtinui? quos pr̃ tuus ꝓ tua ſuſtulit opinione labores? reqrẽtes ſingulos: ſin
gulos aſtrĩgẽtes: ut auctorẽ infamiæ ĩueniremus. Graue enĩ erat nobis & ĩtolerabile de dei uirgĩe uceu rpe ali
d dici. nechoc uerita es: nec añ oculos habuiſti: ut uenires inimicis ĩ gaudiũ: & eos haberes ĩfẽſos: qui ꝓ tua
opinione laborabãt. Multũ audax multũq; temeraria es: ſi te cõſciẽtia nõ terret: ut᷑ ſimulata uirgĩtate putares
te etiã dũm poſſe fallere: q dixit. Nihil occultũ qd/ nõ reuelet᷑. Et uos inqt feciſtis ĩ occulto. ego aũt faciã ĩ ma
manifeſto. Ille qnõ mẽtit᷑: furtiuũ ſcelus deduxit ĩ publicũ: & ĩ cõſpectu ſolis huis tenebraꝶ tuaꝶ opa nuda/
uit. Oinquit qui p̃tẽdit kmonẽ: crudeliora ĩcurrit: & cupiẽs moderari nõ ĩuenit. Oblita ergo ꝓpoſitũ: oblita
. cxcvi.

parẽtes:oblita eccleſiã totã: oblita gloriã uirginitatis: oblita honorẽ dignitatis etiã pᷣſentẽ: oblita pmiſſionẽ

regni: oblita terribile iudiciũ: amplexa es corruptionẽ: ꝓtuliſti fructũ cõfuſionis: finẽ uero mortẽ ſæuiſſimã-

& ĩteritũ ſẽpiternũ. Et certe nõ habes ꝙ denr̃a negligẽtia cõqueraris. quodcũq; enĩ ad officiũ ptinuit paſtoris:
& tibi:& oĩbus nõ negatũ eſt. dilectio ſpecialis adhibita:cõmonitio ſancta non defuit. oblita domu pf̃is:ſicut
ſcriptũ ẽ: Ad monaſteriũ uirginale trãſiſti: ut ĩter tot poſita:nõ ſolũ dico tuta eſſe debuiſti ſi uoluiſſes:ſed etiã
de aliis tutelã pſtare debuiſſes. Sed fruſtra hæc talia ſũt ꝓuiſa: fruſtra hymnũ uirginitatis expoſui: ꝙ gloriã
ꝓpoſitã & obſᷣuãtiã pariter decãtares. Semĩaui ſecus uiã: ſemiaui ĩ ſpinis: ſeminaui in petroſa. Aut ex corde

tuo uerbũ meũ uolucres: ideſt dæmones rapuerũt: aut malis tuis cogitationibus ſuffocatũ ẽ: aut aruit nimio

ardore libidinis. Heu me: quia ubi me putabã aurũ & argẽtũ lapides pᷣcioſos ĩuenire: inueni ligna:fœnũ: ſti/
ula: arſuras materias laboraſſe. Dicã & ego ᷣm ꝓphet. Heu me: qa factus ſũ ſicut qui colligit ſtipulã ĩ meſ
ſe. Et ꝗdẽ ſi tibi ſola dãnũ feciſſes: erat ꝗdẽ triſtitia: ſed forſitã tolerabilis. Nũc uero quãtas aĩ̃as hoc tuo ſcele
re ſauciaſti? quãtas aĩas ꝓpter te de ꝓpoſito ſuo pœnitere feciſti? Quãta labia etiã fideliũ inqnata ſũt uiã do
mini blaſſemãdo. Aperuit in nos gẽtilitas os ſuũ. Aduerſus eccleſiã ſãctã ſy ynagoga iudæoꝶ per tuũ dedecus
exultauit. Quod ſi is qui unũ ſcãdalizauerit: mola circũdatus pcipitari debet in mari: quid de te ꝓnũcias: de
cuius ſcelere oĩs aĩa ſauciâta eſt?& nomẽ dni ĩ gẽtibus blaſſematũ? Nõne quotiẽs dicit᷑ uirgo: totiẽs ibi cumu
lus iniqtatis accreſcit! Taces: ecce uulnerata iaces: ecce ꝓſtrata. Cupio ꝓdeile: ſubuenire nõ poſſũ. ꝗa totũ ca/⸗
put ĩ dolore: & totũ corpus in mœſtitia a pedibus uſq; ad caput. ſicut ait Eſaias: nõ eſt malagma ĩponere:ifir
mitas tua omne humanæ medicinævexcedit auxiliũ. Et licet ta boni ꝗᷓ mali iuſta indignatiõe permoti: te oĩ de
populatiõe decoratã:oĩ tormẽtoꝶ gñe diſcruciatã iudicẽt morte mulctãdã:aut ignibus exurẽdã. Ego tamẽ ꝗ
ſcio grauiora facinoris ſeruari tormẽta: & ſine fine in ĩ pias aĩas manere cruciatus: nõ tẽporalẽ utiq;: nõ aiam
pditurus ego:ſed ſᷣm diuinã ſentẽtiã dabo cõſiliũ. Solũ enĩ & unicũ tentãdũ eſt remediũ illud: qd diuĩa uox
Ezechielẽ miſeris porrigit. Nolo mortẽ inqt peccatoris: tãtũ ut cõuertat᷑ & uiuat. Et iteꝶ. Poſt hoc inqt dixi
Cõuertere ad me: nuquid reſina no eſt in Galaad aut medicus nõ eſt tibi: quare nõ aſcẽdit ſanitas filiæ popu
li meiHæc itaq; dicta pœnitẽtiã ſapiũt: hæ ſentẽtiæ dei uocãt ad pœnitẽtiã: reuocãt ab errore. Pœnitudo er-
o eſt neceſſaria medicaminũ. Sed quãta putas & ꝗlis neceſſaria: ut aut æquet crimẽ: aut certe excedat? Vide
ergo ſi ſimplex hoc peccatũ adulterii ẽ:aut duplex: ſi pillã necẽ quæ facta dicit᷑in occulto: & ᷣm cõſciẽtiæ mo/
lẽ exhibẽda eſt pœnitẽtiæ magnitudo. Pœnitẽtia aut nõ uerbo agẽda eſt: ſed facto. Hæc aũt ſic agit᷑: ſi tibi añ
oculos ꝓponas: de ꝗta gloria lapſa fueris: & de quo libro uitæ nomẽ tuũ deletũ ſit: & teiam poſitã credas ꝓpe
ipſas tenebras exteniores: ubi erit fletus oculoꝶ: & ſtridor dẽtiũ ſine fine. Cũhæccerta fide ſicut eſt: aĩo cõcepe
ris: qa neceſſe ẽ peccatricẽ aĩam tartareis pœnis: & gehẽnæ ignibus tradi: nec aliud eſſe remediũ cõſtitutũ poſt
unicũ baptiſma ꝗᷓ pœnitẽtiæ ſolatiũ: quãtũuis laborẽ & indecorẽ iræ ſubirecõtẽde: dũmõ ab æternalibus pœ
nis libereris. Ergo hæc tecũ cogitãs: & mẽte cõtractãs facti tui ipſa iudex eſto crudelior. In mis oĩs cura uitæ
huius ĩtermittẽda ẽ tibi: & ꝗᷓſi mortuã te exiſtima: ſicutes. quòõ poſſis reuiuiſcere cogita. Deinde lugubris tibi
accipiẽda eſt ueſtis: & mẽs & mẽbra ſinguladigna caſtigatione puniẽda. Amputent crines: qui p uanã gloriã
occaſionẽ luxuriæ pᷣſtiterũt. Defluãt oculis lachrymæ:qui maſculũ nõ ſimpliciter aſpexerũt. Palleſcat facies:
uæ quondã irrubuit ĩpudice. Totũ deniq; corpus iniuniis & ieiuniis maceret᷑: cinere aſperſũ & cilicio phorre
ſcat: ꝗa male ſibi de pulchritudine placuit. Cor uero ſit liq̃ſcẽs tanꝗᷓ cera ĩ ieiuniis inqetãs ſeipſũ: & cogitatiõi
bus uẽtilans quare ſit ab initio ſubuerſũ. Sẽſus etiã cruciet᷑: qa in mẽbra corporis cũ hr̃et dĩationẽ malũ geſ/
ſit ĩperiũ. Talis actio pœnitẽtiæ ſi fuerit ꝑſeuerãs: audebit hic ſperare ſinõ gloniã: certe pœnæ euacuationem.
Dicit enĩ deus. Cõuertimini ad me: & cõuertar ad uos. Cõuertimini in toto corde ueſtro: in ieiunio: & fletu: &
luctu:dirũpite corda ueſtra & nõ ueſtimẽta: qa deus pius & miſicors eſt. Siccõuerſus ille magnus Dauid iu/
ſtificatus eſt. Sic Niniue peccatrixilla ciuitas incũbẽtẽ ſibi inuaſit interitũ. Peccator ergo ſi ſibi nõ peꝑcerit: a
deo illi parcet᷑: & ſi futuras pœnas gehẽnæ ppetuas in hoc paruo uitæ ſpatid cõpẽſauerit: ſeipſũ ab æterno iu
dicio liberabit. Grãdi plagæ alta & ꝓlixa opus eſt medicina. Grade ſcelus grandẽ habet neceſſariã ſatiſfactio/
nẽ. Nò eſt dubiũ leuius eſſe crimẽ:ubi hoõ peccatũ ſuũ ultro cõfitet᷑ pœnitẽs. At ubi cælãs mala ſua inuitus de
tegit᷑: & nolẽs publicat᷑: illud grauius ſcelus eſt: qd utiq; tibi ꝓueniſſe negare nõ poteris. Et ideo fortius ẽ do/
ẽdu: quia peccatũ eſt fortius. Si mẽte cernerẽt hoĩes: quale iudiciũ emittet deus mũdo: ſenſus humanus noõ
diſ pargeret᷑ uanitate ſæculi: ſi nõ infidelitate grauarent᷑. Quãtũuis & qualẽuis cruciatũ ad præſẽs libẽtiſſime
ſutferret: etiaã ſi eſſet lõgior uita:dũmõ illas pœnas æterni ignis nõ ĩcurrerẽt. Sed tu quæ iã ĩgreſſa es agonem
Fæœnitẽti æ: inſiſte miſera: fortiter ĩhære:tanꝗᷓ naufragus tabulæ: ſperãs p ipſã te poſſede ꝓfudo criminũ libe-
rati. Inhære pœnitẽtiæ uſq; ad exitũ uitæ tuæ: nec tibi pſumas ab hũano die ueniã dari: qa decipiet te: ꝗcunq;
tibi hoc pollice i uoluerit. Quæ enĩ ꝓprie in dño peccaſti: ab illo ſolo quære remediũ.
— Wertit ſtilum loquendi ad iuuenem qui ſcelus cõmiſerat. ”M
Ete autẽ quid dic fili ſerpẽtis miniſter diaboli? uiolator tẽpli dei?qui in uno ſcelere duo crimia per
BVpetrraſti. Adulteriũ utiq; & ſacrilegiũ.Plane ubi uas chriſto oblatum:dno dedicatum: dementiæ te⸗
meritate polluiſti. Balthaſar rex ille Perſarum:quia in uaſis dominicis: quæ de templo hieruſalem fueranta
patre eius ſublata:bibere cum ſuis amicis & concubinis uſurpauit: ipſa nocte angeli manu percuſſus: crudeli

4

ne

nä⸗

t
ti
i
de
10
li
el

le

morte punitus eſt. Quid de te arbitraris: pdite pariter: & pditor: qui uas rationabile cõſecratũ chriſto ſãctifi
catũ ſpiritu: temeritatis ĩpio ſacrilegio polluiſti? & tui ꝓpoſiti ĩmemor: & iudicii diuini cõtẽptor. Melius eniĩ
fuerat te fuiſſe nec natũ: ut te ſibi gehẽna propriũ filiũ uẽdicãret. Et licet teipſũ cõſciẽtia ſceleris agat ꝑ diuer/
ſa pcipitẽ. fugit enĩ ĩpius nemine perſeqᷓnte: licet & duræ peccati imagines dormiẽtẽ quoq; ꝑterreãt necdũ ui/
gilantẽ: tũ cũneq; a paſtore etiã oui morbidæ uel morituræ denegatũ ſit pœnitẽtiæ remediũ: do cõſiliũ. petas
ultro carcerẽ pœnitẽtiæ: obruas cathenis uiſcera: aĩam tuã gemitu ieiuniiſq; diſcrucies: ſãctoꝶ petas auxiliũ:
iaceas ſub pedibus electorũ: ut nõ tibi ꝑ cor ĩpœnitẽs theſaurizes irã ĩ die iræ: & iuſti iudicii: qui reddet ſingu
lis ᷣm opera ipſorũ.nec te ĩ eorũ numero cõſtituas: quos luget Paulus. Qui au peccauerũt inꝗt: & nõ egerũt
pœnitẽtiã ſup ĩmũdiciã: fornicationẽ: & libidinẽ: quã geſſerũt. Nec tibi de multitudine peccãtiũ ſimiliũ blã/
diaris: & dicas: Nõ ſolus hoc egi: multos habeo ſocios. ſed recogita: qa multitudo ſociorũ ĩpunitatẽ non facit
criminũ. Nã in Sodoma & Gomorra & in totis qnq; ciuitatibus ĩnumerabiles utiq; habitabãt. Sed ecce oẽs
pariter qui libidinoſe corpora ſua tractauerũt: imbribus igneis cõflagrati ſũt. Solus aũt Loth de illo ineuita/
bili incẽdio effugit: quia ab illa turpitudine ſe pᷣſtiterat alienũ. Exclude ergo uel nũcinfœlixde corde tuo blã/
dimẽta ſerpentis. & Iuctu & fletibus dũ in corpore tuo ĩmũdo aĩa illa tenebroſa uerſat᷑: remediũ tibi in die ne
ceſſitatis acquire. ſemp ante oculos habẽs apoſtoli ſentẽtiã: ꝗa oẽs nos manifeſtart oportet ante tribunal xp̃ᷣi
ut ferat unuſquiſq; ꝓpria corporis ſui: m quæ geſſit: ſiue bonũ ſiue malũ.
Inſtruit uirginẽ uerbis quibus utatur.
Vis conſolet᷑ te uirgo filia Syon:qa magna facta eſt ſicut mare cõtritio tua? Effũdere ſicut aqua corã
facie dñi. Extolle ad eũ manus tuas ꝓ remedio peccatorũ tuoꝶ. Accipe igit lamentũ: & pᷣmo ꝗdẽ nul
lo die qnquageſimus pſalmus ĩtermittat᷑. qa in negocio tali cantat᷑: uſq; ad uerſiculũ illum: cor cõtritũ & hu
miliatu deus nõ ſpreuit: gemitu lachrymiſq; pcurre. Inſup hãc lamẽtationẽ nõ ſine cõpũctione cordis in con
ſpectu dei iudicis fũde. Quis dabit capiti meo aquã: & oculis meis fõtẽ lachrymarũ: & defleã uulnera animæ
meæ· Cõuerſi ſũt dies feſti mei in luctũ: cãtica mea in lamẽtationẽ. receſſit ſonus hymnoꝶ: & læticia pſalmo
rũ: & ſucceſſit dentiũ ſtridor: & fletus oculorũ. Obmutui: & humiliata ſũ: & ſilui a bonis: & dolor meus ꝑ ſin
galos dies renouabit᷑. Cõcaluit cor meũ intra me: & in meditatiõe mea exardeſcit ignis. Timor & tremor uene
rũt ſuꝑ me: & cõtexerunt me tenebræ. Abyſſus circũdedit me: extremo demerſit caput meũ in ſciſſura inferi.
Heu me:ꝗa facta ſũ ſicut Sodoma:& cõbuſta ſicut Gomorra. Quis miſerebit cineti meo? Durius offendi ꝗᷓ
Sodoma: qa legẽ neſciẽs illa deliq rat. Ego accepta gr̃a peccaui: Si hõ peccet in hoĩem: erit qui ĩterueniat. ego
peccaui in dño: quẽ propiciatorẽ ĩueniã: Concepidolorẽ: & peperi iniꝗtatẽ. Lacũ fodi: & incidi in foueã quã
operata ſũ.Ideo cõuerſus eſt dolor in caput meu: & in uertice meo iniꝗtas mea deſcẽdit.Immũditia mea ante
pedes meos:nõ fui memor nouiſſimoꝶ: & cecidi miſerabiliter: nec eſt qui cõſolet᷑ me.O ꝗᷓ acerbus fructus lu/
xuriæ: amarior felle: crudelior gladio. Quomõ facta ſũ in deſolationẽ: ſubito defeci: perii ꝓpter iniquitatem
meã: uelut ſomniũ ſurgẽtis. Ideo in ciuitate dni uilificata eſt imago mea: deletũ eſt de libro nomẽ meũ: facta
ſum ſicut nocticorax in domicilio: ſicut paſſer unicus in ædificio. nec qui cõſolet᷑ me: inuenio. cõſidero a dex/
tris: & uideo: nec eſt qui cognoſcat me. Periit fuga a me:& nõẽ qui re en aĩam meã. Facta ſũ ſicut uas ꝑditũ.

Audiui uituperationẽ oĩum circũhabitãtiũ. Ve diei illi:ĩ quo me ĩfœlicẽ genuit uterus: & luxiſta crudelis ac/

cepit. oportuerat me potius fuiſſe nõ natã: ꝗᷓ ſic in gẽtibus fabula fierẽ. Propter me cõfuſio & ĩproperiũ factũ
eſt famulis dñi: & eũ digne colẽtibus. Lugete me motes & flumina: quia fletus filia ego ſũ. Lugete me beſtiæ
ſiluarũ: reptilia terræ: & cæli uolucres: & oẽs aĩæ: quæ uita fruimini. Nuũcuos beatæ feræ & uolucres: quibus
nullus metus de inferis eſt: neq; poſtmodũ reddituræ eſtis rõnẽ. Nobis manet pœna crudelis tartari: qa habẽ
tes ſenſũ delinꝗmus. Ideo nõ eit pax peccatoribus. Meũ peccatũ:mea iniqtas nõ ſũt ſimilia offenſis hominũ
uia horribilis eſt hæc ĩpietas carnẽ polluere uirginẽ: & caſtitatẽ profeſſã. Mentita ſũ in dũm altiſſimũ: ideo
nò eſt mihi fiducia inuocãdi dũmaltiſſimũ: quia obſtructũ eſtos loquẽtiũ iniqua. Nam malũ meũ ꝓpheta
cecinit: ꝙ qui elongãt ſea dno peribũt. Diſperdit omnẽ fornicantẽ a ſe. Et ſi abeſt lingua faucibus meis: & in
puluerem mortis deducta ſum: uerũtamẽ clamabo addnm. Adhuc tẽpus eſt: dũ dat᷑ ſpatiũ: quia ĩ morte nõ
erit memoria. In ĩferno nò eſt cõfeſſio. Domine ne in ira tua arguas me:neq; ĩ furore tuo co rripias me. Quo/
niam ſagittæ tuæ infixæ ſũt mihi: neceſt ſanitas in carne mea.A uultu iræ tuæ nõ eſt pax oſſibus meis a facie

peccatorü meorũ. Quoniã iniquitates meæ ſupergreſſæ ſũt caput meũ: ſicut onus graue grauatæ ſunt ſuper
me. Cõputruerũt & deteriorauerũt cicatrices meæa facie inſipientiæ meæ. Miſeriis afflicta ſũ: & curuata in fi

nẽ: rugiebã a gemitu cordis mei. Cor meũ cõturbatũeſt: deſeruit me fortitudo mea: & lumen oculorũ meoꝶ
ipſũ non eſt mecũ. Deus reppuliſti me: & deſtruxiſti me: oſtẽdiſti mihi dura: potionaſti me uino cõpũctiõis.
Expulſa ſũ ab oculis tuis: iã nõ adiiciã ut reſpiciã ad tẽplũ ſãctũ tuũ: facta ſũĩ exterminiũ. Quæutilitas ĩ ſã
guine meo: dũ deſcẽdo ĩ corruptionẽ? Nunqd mortuis facies mirabilia! Tuus ſermo eſt: tua profeſſio eſt: no
lo mortẽ peccatoris: ſed cõuerſionẽ. Vt poſſim uiuere:ad te deus cõuerſio mea: qa ſolus potes nouare oĩa. Iu
ab ĩferis aĩas reuocas: & ſoluis cõpeditos. Tu deus erigis eliſos: cæcos illumĩas: mortuos ſuſcitas. Erraui ſicut
ouis pdita: quære famulã tuã: ne lupus crudelis cruciet me. Multi dicũt aĩæ meæ: nõ eſt ſalus ipſi in deo eius.

Sed & tuũ cõſiliũ tecũ eſt. Quot ſunt dies famulæ tuæ: qn facies de me iudiciũ. Sed ne intres in iudiciũcum

Cxcvii.

rvij

famula tua. Defecit aĩa mea in ſalutari tuo: defecerũt lachrymis oculi mei: effuſa eſtin terrã gloria mea. Quã
do reſpicies ꝓpter iniqtatẽ. Co rripuiſti hoĩem: & tabeſcere feciſti ſicut araneã aiam meã. Memẽto dñe ꝙ pul
uis ſũ. Vide humilitatẽ meã: & laborẽ meũ: & remitte mihi ut refrigerer: pus ꝗᷓ abeã: & amplius nõ ero.
¶ Obiurgatio grauis in Sabinianũ diaconũ lapſũ: ꝙ Suſannã uirginẽ deo dicatã multis ĩſidiis & illecebris
impegerat ad ruinam. inuehit acerrime ꝙ nõ reueritus ſacra crucis:do miniciq; pᷣCſepis ſacraria apud ipſ⸗ 2 lan⸗

ctuaria illam de ſacrilegio & ſtupro tentauerat: & in profudũ maloꝶ merſus cor gerebat impœnitẽs: cupiens

illũ cordis fracta duritia ad pœnitentiãâ reuocare.

„ Amuel quõdã lugebat Saulẽ: quia pœnitueratdnm: ꝙ unxiſſet eum regẽ ſuper Iſrael. Et Paulus ad

WEO) Corĩthios:in ꝗbus audiebat᷑ fornicatio: ꝗqᷓlis nec ĩter gẽtes. Et ꝗqdẽ uoce flebili cõmonebat dicẽs. ne cũ

rurſũ uenero: humiliet me deus apud uos: & lugeã multos ex his qui añ peccauerũt: & nõ egerũt pœ
nitentiã ſuꝑ ĩmũditias quas geſſerũt ĩ ĩpudicitia & fornicatiõe. Si hoe ꝓpheta & apoſtolus nulla ipi labe ma
culati clæmẽti in cũctos mẽte faciebãt: quãto magis egoipſe peccator:ĩ te debeo facere peccatore:q nõ uis eri/
gi poſt ruinã: & oculos ad cælũ leuare: ſed prodita pr̃is ſubſtãtia: porcoꝶ ſiliquis delectaris: & ſupbiæ prupta
cõſcẽdens:pᷣceps laberis ĩ profuũdũ Deũ uẽtrẽ uis habere: ꝓ chriſto ſuis libidini: gloriaris ĩ carne & cõfuſione
tua:& q̃ſi pinguis hoſtia nn mortẽ ꝓpriã ſaginaris: imitariſ. q; eorũ uita: quorũ tormẽta nõ metuis: ignorans
qm̃ benignitas dei ad pœnitentiã te hortet᷑. Secũdũ aũt duritia tuã & cor ĩpœnitẽs theſaurizas tibi ira in die
iræ. An iccirco indurat᷑ iuxta Pharaonẽ cor tuũ: ꝗa nõ ſtatĩ pcuteris: & differris diu ad pœnã & ille dilatus eſt:
& decẽ plagas:nõ quaſi ab irato deo:ſed ꝗᷓſia pr̃e cõmonẽte ſuſtinuit:donec in puerſũ acta pœnitẽtia populũ
quẽ dimiſerat per deſerta ſeqret᷑: & ingredi auderet maria: p quæ uel ſola doceri potuit: timori habẽdũ eum:
cui etiã elementa ſeruiũt: dixerat ille.nõ noui dũm: neqʒ dimitto iſrael: quẽ tu imitãs loq̃ris. Viſio quã hicui
det: in dies lõgos eſt: & in tẽpora lõga iſte ꝓphetat. Propter qd dicit idẽ propheta. Hæc dicit adonay dns. Nõ
ꝓlongabunt᷑ amplius oẽs ſermones mei: quoſcũq; loquar: quia loquar uerbũ & faciã. Sanctus Dauid de im
iis & de ſceleſtis: quoꝶ tu pars nõ modica:ſed p̃nceps es:qd ſæculi fœlicitate fruerent᷑ & dicerẽt: Quomõ co
nouit deus: & ſi eſt ſciẽtia ĩ excelſo. Ecce ipſi peccatores & abũdãtes ĩ ſæculo obtinuerũt diuitias: pene lapſo
pede:& fluctuãti ueſtigio cauſabat᷑ dicẽs. Ergo ſine cauſa iuſtificaui cor meũ: & laui ĩter ĩnocẽtes manus me/
as. Præmiſerat enĩ quia æmulatus ſũ ſupra iniqua agẽtes: pacem peccatoꝶ uidẽs: quia nõ eſt reſpectus morti
eorũ & ſolida plaga in flagella eoꝶ. In laboribus hoĩum nò ſũt: & cũ hominibus nõ flagellabunt᷑. Propterea
tenuit eos ſupbia: circũdati ſũt iniqtate & ĩpietate ſua. Egrediet᷑ ſicut ex adipe iniqtas eorũ: tranſierũt in affe/
ctũ cordis. Cogitauerũt: & locuti ſut mala: iniqtatẽ in excelſo locuti ſũt. Poſuerũt in cælũ os ſuũ:& ligua eoꝶ

ptrãſiit ſuper terrã. Nõne tibi uidet᷑ de te oĩs pſalmus eſſe cõpoſitus? Vegeto quippe es corpore: & nouus an

tixpᷣi apoſtolus: cũ in una notus fueris ciuitate: trãſgrederis ad aliã. nõ indiges ſũptibus: nõ plaga forti pcute
ris. & cũ hominibus:qui nõ ſunt ut tu rationabilia iumẽta:corri pi nõ mereris. Propterea elatus es ĩ ſi uperbiã:
& ueſtimẽtũ tuũ fœdat luxuria: & quaſi ex aruina pingui & quodã adipe eructaâs uerba mortifera: nõ te reſpi
cis eſſe moriturũ: necunꝗᷓ poſt expletã libidinẽ pœnitẽtia remorderis. Tranſiſti in affectũ cordis: & ne tibi ſo
lus uideatis erraſſe: ſimulas nefanda de ſeruis dei: neſciẽs ꝙ iniqtatẽ in altũ loquaris: & ponas in cælũ os tuũ.
Nec miꝶ ſia te qualeſcũq; ſerui dei blaſfemẽtur: cũ patrẽfamilias belzebub uocauerũt patres tui. Non eſt di/
ſcipulus ſuper magiſtrũ: nec ſeruus ſuperdominũ ſuũ.Si illi in uiridi ligno tantũ fecerunt: tu in me arido li/
gno quid facturus es? Tale quid & in Malachia plæbs ſcãdalizata credentiũdeore tuo loquitur. dixerũt. ua/
nus eſt: qui ſeruit deo. Et quid plus quia cuſtodiuimus mãdata eius: & quoniã iuimus ſupplicãtes ante faciẽ
dei oĩpotẽtis Et nũc nos beatos dicimus alienos. Reædificant᷑ omnes: qui faciũt iniqua. Aduerſati ſunt deo:
& ſalui facti ſũt. Quibus poſtea diẽ iudicii dñs cõminatus eſt. & quid inter iuſtũ & iniuſtũ futurum ſit:mul/
to ante pᷣnũcians ait. Et cõuertimini: & uidebitis qd ſit inter iuſtũ & inter iniuſtũ: inter ſeruiẽtẽ dno:& nõ ſer
uiẽtem dño. Hæc tibi ridicula forte uidẽtur: qui cœmediis & lyricis ſcriptoribus mimis & cliẽtulis delectaris:
ꝗꝗᷓ nec iſta tibi quidẽ præ nimia cordis hebetudine intelligend cõceſſerim. Prophetarũ uerba cõtẽnis: Sed re
ſpõdebit tibi Amos. & in tribus & in quatuor ĩpietatibus: nonne aduerſabor eũ dicit dominus? Quoniã enĩ
Damaſcus: Gaza: Iyrus: Idumæa: Ammanitæ: & Moabitæ: Iudæi quoq; & Iſrael ſæpe ad ſe dei uaticinio de
ſtinato: ut agerent aliquãdo pœnitentiam audire contempſerunt: iræ ſuæ: quam illaturus eſt dominus: cau/
ſas iuſtiſſimas profert:dicẽs. In tribus atq; in quatuor impietatibus: nonne aduerſabor eos: Sceleratũ eſt in/

quit mala cogitare: cõceſſi.nequius eſt mala cogitata uelle perficere: & hoc pro mea miſericordia benignus in

dulſi. nũquid & opere implendũ peccatũ fuit? & mea ſuperbe calcanda clæmentia?tamen & poſt factũ: quia
Malo pœnitentia peccatoris ꝗᷓ mortẽ. Non enĩ ſani opus habẽt medico: ſed male habẽtes. Iacẽti manũ porri
o: & cõſperſũ in ſanguine ſuo: ut propriis fletibus lauet᷑: exhortor. Quod ſi nec ſicpœnitentiã uult agere. &
racto nauigio tabulã per quã ſaluari poterat: nõ retentat: cogor dicere. Super tribus & quatuor ĩpietatibus:
nõne aduerſabor eu dicit dũs:?: aduerſionẽ dicẽs eſſe pro pœna: dũ ſuæ peccator relinquit᷑ uolũtati. Inde eſt
peccata patrũ in tertiã & quartã generationẽ reſtituit: dũ non uult ſtatim punire peccantes. ſed ignoſcẽs pri-/
mis: poſtrema condẽnat. Alioquin ſi protinus ſcelerũ ultor exiſteret: & multos alios: & certe Paulum apoſto
lum eccleſiæ non haberẽt. Ezechiel propheta cuius ſupra fecimus mentionẽ: dei uerbũ ad ſe factũ referẽs ait.

U
dul

is

ns

n
le
ſ

Il

S = —*

„w—

—

Aperios tuũ: & mãduca: quæ ego dabo tibi. & uidi inqt: &ecce manus extẽſa ad me: & ĩ ipſa uolumẽ libri. &
reuoluit illud ĩ cõſpectu meo: & in ipſo ſcriptũ erat: a facie & retrorſũ lamẽtũ:& carmẽ: & ue. Prima ſcriptu/
ra ad te ptinet: ſi tñ uolueris agere pœnitẽtiã poſt delictũ. Secũda ad ſãctos: ꝗ ad dei cĩãticũ ꝓuocant᷑. Nõ eſt
enĩ pulchra laudatio ĩ orepctoris. Tertia ad tui ſimiles: ꝗq deſperãtes tradideruũt ſe ĩmũditiæ: & fornicatiõi: &
uẽtri:& his quæ ĩfra uẽttẽ ſũt: ꝗ putãt oĩa morte finiri: & nihil eſſe poſt mortẽ: & dicũt. Tẽpeſtas ſi tranſierit:
nõ ueniet ſuꝑ nos. Liber ille: quẽ ꝓpheta deuorat: oĩs ſeries ſcripturaꝶ ẽ. ĩ ꝗbus & pœnitẽs plangit᷑: & iuſtus
canit᷑: & maledicit᷑ deſperãti. Nihil ita repugnat deo: ꝗᷓ cor ĩpœnitẽs. Solũ crimẽẽ: qdᷓ ueniãcõſequi nõ pot.
Si enĩ ei ignoſcit᷑ poſt peccatũ: q peccare deſiſtit: & ille flectit iudicẽ: ꝗq rogat. Impœnitẽs aũt oĩs ad iracũdiã
uocat iudicãtẽ: ſolũ deſpatiõis crimẽ eſt: qd mederi neqᷓat. Porro ut ſcias deũ quotidie peccatores ad pœnitẽ-
tiã ꝓuocare: ꝗ ſi rigide pſtiterit: de clæmẽte eũ ſeuerũ & trucẽ faciũt. Audi Eſaiæ uerba dicentis. Et uocauit in
quit dñs ſabaoth ĩ die illa ad fletũ & plãctũ magnũ:& decaluationẽ: & accinctionẽ cilicioꝶ. Ipſi uero fecerũt
læticiã & exultationẽ: mactãtes uitulos:& ĩmolãtes oues: ut comederẽt carnes:& biberẽt uinũ dicẽtes. Mãdu
cemus & bibamus: cras enĩ moriemur. Poſt ꝗᷓs uoces & pditæ mẽtis audaciã ſcriptura cõmemorat dicẽs. Et re
uelata ſũt hæcĩ auribus dni ſabaoth: nõ reuerter᷑ uobis hoc peccatũ:donec moriamini. Si enĩ peccato mortui
fuerĩt: tũc eis remittet peccatũ. Quod qᷓdiu ĩ peccato uixerit: nõ dimittet᷑. Parce ꝗᷓſo aĩæ tuæ. Crede dei futuꝶ
eſſe iudiciũ. Recordare a quo epo diaconus ordinatus ſis: nec miꝶ: quis ſãctũ hoĩem: tñ ĩ hoĩe eligẽdo potuiſ
ſe falli:cũ & deũ pœniteat: ꝙ Saul ĩ regẽ unxerit. Et ĩ duodeciĩ apoſtolis Iudas ſit ꝓditor reptus: & de quondã
ordinis tui hoĩbus: Nicolaus Antiochenus ĩmũditiarũ oĩ-um: & Neophitaꝶ hæreſeos auctor extitiſſe referat᷑
Nuũc tibi illa nõ replico: ꝙ plures uirgines uiolaſſe narreris: ꝙ a te nobiliũ uiolata mrimonia: publico cæſa ſint
gladio: ꝙ ꝑ lupanaria ĩpurus & helluo cucurriſti. Magna qdẽ iſta ſũt põdere ſuo: ſed fiũt eorũ quæ illaturus

ſũ cõparatiõe leuiora. Rogo ꝗᷓtũ crimẽ ẽ: ubi ſtuprũ & adulreriũ parũ eſt? Infœliciſſime mortaliũ: tu ſpelũcã
illã: ĩ qua dei filius puer natus ẽ: & ueritas de terra orta ẽ: & terra dedit fructũ ſuũ:de ſtu pro cõdicturus ingre/
deris. Nõ times:ne de pᷣſepe ĩfãs uagiat:ne puerpa uirgo te uideat: ne mr dñi cõtẽplet᷑ Angeli clamãt: paſto/

res currũt: ſtella deſuper rutilat: Magi adorãt: Herodes terret: Hieroſ. olyma conturbat᷑: & tu cubiculũ uirgi/
nis:decepturus uirginẽ irrepis. Paueo o miſer & tota mẽte cũ corpore phorreſco:ponere tibi uolens añ oculos
tuos opus tuũ. Tota eccleſia nocturnis uigiliis xp̃ᷣm dñm pſonabat: & ĩ diuerſarũ gẽtiũ linguis unus ĩ laude
dei ſpũs cõcinebat. Tu ĩter oſtia quõdã pᷣſepis dni: nũc altaris:amatorias epiſtolas fulciebas: ꝗqᷓs poſtea illa mi
ſerabilis: quaſi flexo adoratura genu: ĩueniret & legeret. & ſtabas deĩceps ĩ choro pſallẽtiũ:& impudicis nuti/
bus loqᷓbaris. Proh nefas: nõ poſſũ ultra ꝓgredi. Prorũpũt lachrymæ ante ꝗᷓ uerba: & ĩdignatiõe pariter ac do
lore ĩ ipſo meatu fauciũ ſpũs coartat᷑. Vbi mare illud eloqᷓntiæ Tullianæ? Vbi torrẽs fluuius Demoſthenis:
Nũc ꝓfecto muti eſſetis ambo:& ur̃a lĩ gua torpeſceret. Inuẽta ẽ res: quã nulla eloqᷓntia explicare queat. Rep
tũẽ facinus q nec Mimus fingere: nec Scurra ludere:nec Atellanus poſſit effari. Moris ẽ in ægyptiis: & ſyris
monaſteriis: ut tã uirgo ꝗᷓ uidua: quæ ſe deo uouerit: & ſæculo renũciãtes oẽs delitias ſæculi cõculcarĩt: mũda
nũ crinẽ monaſteriorũ matribus offerãt deſecãduũ:nõ ĩtecto poſtea cõtra apoſtoli uolũtatẽ inceſſuræ capite:
ſed ligato pariter ac uelato orẽt. Nec hoc ꝗſpiã pᷣter tõdẽtes nouit & tõſas:niſi qa qd ab oĩbus fit: pene noſci/

tur ab oĩbus. Hoc aũt duplicẽ ob cauſã: de cõſuetudine uerſũ eſt ĩ naturã: ne uel quia lauacrũ non adeũt: uel
quia oleũ nec capite necore norũt: a paruis aĩalibus quæ ĩter cutẽ & crinẽ gigni ſolẽt: & cõcretis ſordibus opp/

mant.Videamus igit᷑ tu uir bone inter iſta quid feceris futuro matrimonio. Inſj pelũca illa uenerabili: quaſi
quoſdã obſides accipis capillos: ſudariola ĩfœlicis & cingulũ dotale pignus deportas. Iuras ei te nullã ſimili-
ter amaturũ. Deinde curris ad paſtoꝶ locũ: & angelorũ deſup ſtrepitu cõcinẽte: ĩ eadẽ uerba teſtaris. Nihil di
co amplius: ꝙ ĩ oſcula rueris: ꝙ amplexus ſis. Totũ ꝗdẽ de te credi poteſt: ſed ueneratio p̃ſepis & cãpi: nõ me
ſinũt plus credere:ꝗᷓ te uolũtate tm & aĩo corruiſſe. Miſer: nõne quãdo in ſpelũca cũ uirgine ſtare cœpiſti cali
gauerũt oculi tui? lingua torpuit:cciderũt brachia? pectus ĩtremuit? nutauit ĩceſſus: poſt apoſtoli Petri Ba
ſilicã: in qua chriſti flãmeo cõſecrata eſt: poſt erucis & reſurrectionis & aſcẽſionis dñicæ ſacramẽta:in quibus
rurſũ ſe in monaſterio uicturã ſpopõderat: audes crinem eius accipere: ut tecũ noctibus dormiturũ: quẽ chri-
ſto meſſuerat in ſpelunca. Deinde a ueſpere uſq; mane feneſtræ illius aſſides: & quia propter altitudinẽ:hæ/
rere uobis cõminus nõ licebat: per funiculũ uel accipis aliquid: uel remittis. Vide quãta diligẽtia domini fue

iIt: ut nunꝗᷓ domi uirginẽ niſi in eccleſia uideris: & cũ talẽ uterq; ueſtrũ habuerit uolũtatẽ: niſi per feneſtram
nocte facultas uobis non fuerit colloquendi. Oriebatur tibi: ut poſtea didici: ſol inuito. Exanguis: marcidus:

pallidus: ut ſuſpitione omni careres: euangeliũ chriſti: quaſi diaconus lectitabas. Nos pallorem ieiunii puta
bamus: exangue os contra inſtitutũ ac morem tuũ quaſi confectum uigiliis mirabamur: Iam tibi & ſchalæ p
quas deponeres miſeram parabantur. Iam iter dilſi poſitum: decreta nauigia: cõdicta dies: fuga animo pertra/-
Cctata:& ecce angelus ille cubiculi Mariæ ianitor: cunarum domini cuſtos: & ĩfantis chriſti gerulus:corã quo
tanta faciebas: ipſe te prodidit. Ofuneſtos oculos meos: o diem illã omni maledictione digniſſimam: in qua
epiſtolas tuas: quas hucuſ. q; retinemus: cõſternata mente le i. Quæ ibi turpitudines: quæ blanditiæ? quan/
ta de cõdicto ſtupꝑro exultatio? Hoc ne diaconũ decuit:non dicã lo qui: ſed ſcire potuiſſe? Vbi miſer iſta didi/
ciſti: qui ĩ eccleſia te nutritũeſſe iactabas? niſi ꝙ in eiſdẽ epiſtolis iuras te nunꝗᷓ pudicũ:nunꝗᷓ fuiſſe diaconũ:
cxcviii.

Si negare uolueris:manus tua te redarguet:ipᷣi apices ꝓclamabũt. Hẽas igit interĩ lucrũ ſceleris:nõ poſſũ tibi
ingerere quæ ſcripſiſti. Iaces itaq; aduolutus genibus meis: & minã euomẽs: ut tuis uerbis utar: ſãguinis: de/

pcaris. Et o te miſerũ: neglecto iudicio dei: me tãtũ ꝗᷓſi iudicẽ times! Ignoui fateor. Quin enĩ aliud poſſũ tibi

facere. Chriſtianũ hortatus ſũ: ut ageres pœnitẽtiã: & ĩ cilicio & in cinere uolutareris. ut ſolitudinẽ peteres: &

ut uiueres ĩ monaſterio: ut dei miicordiã iugibus lachrymis impetrares. At tu bonæ ſpei columẽ ſecretis ſti/
mulis ĩflãmatus: factus es mihi ĩ arcũ puerſũ: & cõtra me cõuitioꝶ ſagittas iactas. Inimicus tibi fctũs ſũ uera
dicẽs. Nõ dole de maledictis. Quis enĩ neſciat nihil niſi flagitioſũ tuo ore laudari? Hoc plãgo:qd ipᷣe nõ plã
gis: ꝙ te nõ ſentis mortuũ: ꝙ quaſi gladiator paratus libidine in ꝓpriũ funus ornaris: amiciris linteis: digitos
Fults oneras: dẽtes puluere teris: raros ĩ rubẽti caluaria digeris capillos: taurina ceruix thoris adipeis intume
ſcẽs: nec qa ꝓpter libidinẽ fractaẽ: iclinat᷑. Suꝑ hæc unguẽtis fragras: mutas balneas: & cõtra renaſcẽtes pilos
pugnas: p forũ ac plateas nitidus ac politus amator ĩcedis. Facies meretricis facta ẽ tibi: neſcis erubeſcere. Cõ/
uertere miſer ad dũm: ut ad te deus cõuertat᷑.Age pœnitẽtiã: ut & ille agat pœnitẽtiã ſuꝑ oĩbus quæ locutus
ẽ malis: ut faceret tibi. Quid neglecto uulnere ꝓprio alios niteris ĩfamare! Quid me bũ tibi & ſedulo cõſulen
tẽ quaſi phreneticus morſu laceras: Eſto ego flagitioſus ſim: ut uulgo iactitas: ſaltẽ mecũ age pœnitẽtiã. Cri
minoſus ut ſimulas: imiłare lachrymas crimiĩoſi. Num mea pctã uirtutes tuæ ſũt? An maloꝶ tuoꝶ putas ſo
latiũ:ſi multos tui ſimiles hẽas?! Fluat paululũ de oculis lachrymæ ĩter ſericũ & liteamĩa: quibus tibi uideris
fulgidus & formoſus. Intellige te nudu: cõſciſſũ: ſordidatũ: mẽdicãtẽ. Nunꝗᷓ ẽ ſera pœnitẽtia. ꝗᷓuis de hiero/
ſolymis deſcẽderis: & ſis ĩ itinere uulneratus: ĩde te Samaritanus ĩpoſitũ iumẽto: curãdũq; ad ſtabulũ referat

Sed & ſi mortuus iaces ĩ ſepulchro: tñ & fetentẽ dns ſuſcitabit. Imitare ſaltẽ cæcos illos: ꝓpter quos Saluator

dimittẽs domũ ſuam & hæreditatẽ ſuam: hierico uenit. Sedentibus in tenebris & umbra mortis: luxorta eſt.

Qui poſtꝗᷓ pᷣterire dĩm cognouiſſẽt: cœperũt clamare. Fili Dauid miſerere nri. Poteris & tu uidere: ſi clames:

ſi accitus ab eo ſordida ueſtimẽta ꝓiicias. Cũ cõuerſus ĩgemueris: tũc ſaluus eris: & tũc ſcies ubi fueris. Tãgat
modice cicatrices tuas: ptractet luminũ quõdã tuoꝶ ueſtigia. Licet ab utero ſic genitus ſis: & ĩ delictis cõcepit
te mr tua: aſꝑget te hyſopo:& mũdaberis. lauabit te: & ſuꝑ niuẽ dealbaberis. Quid ĩ cauernis terræ hæres?: &
totus ĩ cœno iacesIlla quã decẽ & octo ãnis ſathanas uĩxerat:poſtꝗᷓ a Saluatore curata eſt: cælũ erecta ſuſpe
xit. Quod ad eã dictũ ẽ:tibi dictũ puta. Peccaſti: ꝗeſce. Quid lõgius recedis a facie dei? & hĩtas in terra Naim?:
uid totus ĩ ſalo fluctuas:nec ſtatuis ſupra petrã pedẽ tuũ. Caue ne te Phinees cũ Madianita fornicãtẽ ſero
haſta cõfigat. Quid plus ꝗᷓ Thamar uirginẽ frater & cõſãguineus polluiſti? uerſus ĩ Abſalõ occidere eũ cupis
gte rebellãtẽ plãgit & mortuũ. Clamat cõtra te ſãaguis Nabuthæ: & uinea Iſrael: hoc ẽ ſeminis dei: & hortus
uoluptatũ: quẽ ĩ laſciuiæ holera cõuertiſti: dignã de te ultionẽ repoſcũt. Mittit᷑ tibi Helias tormẽta & ĩteritũ

nũciãs. Incuruare: & ſacco ueſtire pauliſ p.de te poterit dicere deus. Vidiſti quia reueritus fuerit Achab a facie

mea!Nõ ſuꝑducã malitiã ĩ diebus eius. Sed forte blãdiris tibi: ꝙ a tali ep̃o diaconus ordinatus es. Iã ut ſupe-/

„ .„„ — * T1T— „ „ ⸗ — „— ———— „. ,. TP. 1*.
rius dixi: nec patrẽ ꝓ filio: nec filiũ ꝓ pr̃e puniri. Aĩa enĩ quæ peccauerit:ip̃a moriet᷑. Et Samuel habuit filios

4 receſſerũt a timore dei: & abierũt poſt auaritiã & iniqtatẽ. Et Heli ſacerdos ſctus fuit. ſed habuit filios: qui
ut ĩ hebræorũ uolumibus legimus: fornicabant᷑ cũ mulieribus ĩ tabernaculo dei: & ĩ ſimilitudinẽ tui ĩpuden
ter ſibi dei miniſteriũ uẽdicabãt.unde & locus tabernaculi ipᷣe ſubuerſus ẽ: & ꝓpter uitia ſacerdotũ dei ſãctu/
ariũ deſtitutũ ẽ. Quanꝗᷓ & ipe Heli dũ ẽ nimiũ lenis in filios offẽdit deũ. Tãtũq; abeſt ut ualeat te epᷣi tui iuſti
cia liberare: ut timendũ ſit: ne propter te de ſolio ſuo corruens: pereat inſanabilis. Ozias leuites arcã dñi: quã
portare ipſe debuerat: ꝗſi ruentẽ ſuſtẽtare uoluit: & percuſſus eſt. Quid de te futurũ putas:qui ſtãtẽ ærcã dñi
præcipitare conatus es? quãto magis epiſcopus qui te ordinauit: ꝓbabilis eſt: tãto tu amplius deteſtandus:ꝗ
talẽ hominẽ fefelliſti.Solemus mala domus nr̃ æ ſcire nouiſſimi: ac liberorũ & cõiugũ uitia: uicinis canẽtibus
ignorare. Nouerat te oĩs Italia. Vniuerſi te ſtare ante altare ingemiſcebãt. Nec tu tam callidus eras: ut prudẽ
ter tua uitia cælares. Sic æſtuabas: ſic ſudãtẽ te & laſciuiẽtẽ huc atq; illuc rapiebat uoluptas: ut quaſi quoſdã
triũphos: palmãq; uitiorũ ageres de expletis libidinibus. Deniq; ĩter gladios barbari: & barbari mariti: & ma/
riti potẽtis excubias: ipudicitiæ flãma te rapuit. Nõ timuiſti ĩ illa domo adulteriũ facere: ĩ qua ſine iudice læ-
ſus uir ſe poterat ulciſci. Duceris ad hortulos: ad ſuburbana ptraheris: tã libere & inſane te agis: ut abſẽte ma
rito uxorẽ te putes habere: nõ adulterã. Vnde ꝑ quoſdã cuniculos dũ illa tenet᷑: erũpis. Romã occultus ingre

deris: latitas ĩter Sanitas latrones: & ad pᷣmũ mariti nũciũ: qd nouus tibi ex alpibus Hãnibal deſcẽdiſſet: na/

uigio te credis ĩcauto: tanta fugæ celeritas fuit: ut tẽpeſtatẽ terra duceres tutiorẽ. Veniſti utcũq; Syriã: inde te

uelle Hieroſolymã tranſcẽdere: & ſeruiturũ dño polliceris. Quis nõ ſu ſcipeteũ: qui ſe monachũ ꝓmittebat?

pᷣſerti ignorãs tragoœdias tuas: epi tui cõmẽdatitias: ad cæteros ſacerdotes epiſtolas legẽs. Tu aũt ĩfœlix trãſſi
gurabas te in angeluũ lucis: & miſtrũ ſathanæ miniſtrũ iuſticiæ ſimulabas. Sub ueſtitu ouiũ latebas lupus: &
poſt adulteriũ hoĩs: adulter xpᷣi eſſe cupiebas. Hæciccirco retuli: ut totã tibi ſcænã operũ tuoꝶ quaſi in breui
depingerẽ tabella: & geſta tua añ oculos tuos ponerẽ: ne mificordiã dni nimiãq; clæmẽtiã materiã exiſtimes
delictoꝶ. Rurſũ crucifigẽs tibi metipſi filiũ dei: & oſtẽtui habens: & nõ legẽs illud qd ſeqtur. Terra enĩ ueni⸗
entẽ ſæpe ſuꝑ ſe bibẽs imbrẽ: & generãs herbã opportunã illis a ꝗbus colit᷑: accipit benedictionẽ a dno. Profe
rens aut ſpinas & tribulos reproba eſt & maledictiõe ꝓxima: cuius cõſumatio in cõbuſtionẽ.

—

¶ Beati Pleronzmi preſbyteri ad Euagriũ preſbyterũ: arguens ꝙ Leuitam lapſũ:& ob id ab eccleſia eiectũ in⸗
4 conſolatum reliquerit: exemplis docẽs illi per pœnitẽtiam poſſe ſubueniri. Ac monens utin eo erigẽdo uirgã
. correctionis: & baculum ſuſtentationis adhibeat.
i⸗ Iſi uererer brĩſſime frater: ne ĩter ſimulatos amicos Iob mihi portio poneret᷑: qui uidẽtes plagã eius:
ueluti ans haberẽt cõſolationẽ: iugi ſilẽtio qeuerũt. Prope fuerat: ut ego ſuppoſita manu ori: & ob .
durata ĩiguæ fiſtula: ianuas labiorũùᷣ meoꝶ taciturnitate cõcluderem. Sed abſit hoc 2 fide mea: ut ali/
quã plagã dicã eſſe: quæ nõ hẽat cõſolationẽ: cũ mihi ꝓpheta ꝓclamet. Nunqd medicus nõ ẽ jĩ Galaad aut
5 reſina nõ eſtillic?quare nõ aſcẽdit ſanitas filiæ plæbis meæ Galaad eni aceruus teſtis ĩ terpᷣtat᷑: & hũc aceruũ
me teſtẽ: totũ canonẽ diuinoꝶ libroꝶ eſſe ſentimus: ubi ĩdiſſolubiliũ cumulus teſtimonioꝶ uelut ꝗdã cõgeſtus
⸗ &E lpidũ: ĩ quo tumulo medicus uerus deus meus lIeſus xps: ſi ᷓſitus fuerit ĩueniet᷑. Reſina aũt ꝗd niſi cõtinẽ/
0, tiæ uirtus eſt:? quæ diſſoluta cõiũgit: & ſciſſa cõglutinat?: Quod nos ſciẽtes nõ dubitamus ad cõlolationẽ pla/
gæ quæ cõtigit oris nri lamẽta milcere. Audiuimus enĩ horrẽdæ cladis excidiũ: audiuimus exultãtes de ruina
n xpᷣi milites. Sathan & iubiliatio uocis: quã ĩ triũpho ſuo diabolicus dedit exercitus: ad aures nras uſq; perue-/
Ui nit.Et teſtẽ deũ ĩuoco ĩ aſam meã: qa ita cõmota ſũt uiſcera mea:ita cõtremuerũt oſſa mea:ut oẽm partẽ cor/ .
ℳ Poris mei ſentirẽ eadẽ plaga torqri. Abſq; dãno meo hoc accidiſſe dixerĩ malũ: ubi niẽbra corporis mei diabo
lica ſagitta ꝑcuſſit: cũ apoſtolus dicat. Si patit unũ mẽbrũ: cõpatiunt᷑ oĩa mẽbra. ſed nõ admittit᷑ aius meus ĩ
/ totũ lamẽtatiõi uacare uel fletui: ꝗa & aduerſũ uos mihi eſt locus iraſcẽdi. Eccecõtra cõmunes inimicos pceſ
d2· ſit uobiſcũ frater ĩ plio: ꝗq ſubito ꝓſtratus eſt caſu. Hũc uos nec ſepulturæ dignũ iudicaſtis honore: ſed reliꝗ/
Nt ſtis eũ feris: & alitibus deuorãdũ. Vhi eſt miicordia xpᷣianæ religiõis: quã magiſter ueſter ſacrificio docuit eẽ
t. meliorẽ? Ecce iacet frater ab hoſte pcuſſus: adhuc forſitã palpitãs. Et uos ꝗa ſine uulnere reuertimini: neccõ
. ſolationẽ qdẽ obtuliſtis. Nolite A. ſine formidine btĩſſimi ffes: fortiorẽ pcuſſit inimicus: ut celerior ei poſt/
a moduũ aditus eſſet ad reliquos. Vt ꝗd rogo ſpernitis uulneratũ: aut ſicut putatis & mortuũ? Melior illa Reſ- .
bi pha coõcubina Saulis: quæ corpora mortuorũ: quæ Dauid ꝓ Gabaonitaꝶ ultione pcuſſerat: eo uſq; accincta
A ſacco:hoc ẽ cilicio cuſtodiuit:donec eis roraret aqᷓ de cælo: ideſt donec ꝓ uenia eoꝶ miſicordia cæleſtis deflue
be ret. Melior ille ludas machabæus: ꝗ etiã ꝓ mortuis ffibus or̃onẽ credidit eſſe faciẽdã: quos furata de Iãma ci/
́92 uitate idoloꝶ dona ꝓſtrauerãt. Vt ꝗd rogo medicus nir ĩter liberorũ ſuorũ loculos tot cõſtituit gãa pigmẽto/
rũ:ſi nihil ẽ exemplaſtris eius quo poſſit ſanari uulnus: quod ĩfixit inimicus? Ita ne fieret aliꝗᷓ plaga: que ſciẽ
5 tiã nr̃i lateret archiatri: cui nequaꝗ artis ſue pueritia ꝓuideret? Et ſi placet apiamus ſcholã medici nri: &a pᷣn
6 cipio canonis & uulnerũ & medicaminũ ſpecies reqramus. Et ecce ĩ limine ipſius ſcholæ occurrũt illi ſeminis
G6 carnalis auctores: quenenato ſerpẽtis ore pcuſſi nõ ſtati ppetuæ pœnæ mortis addicti ſũt: ſed eiecti de para/-
⸗ diſi delitiis: ideſt de eccleſiæ libertate: & ſacri cõmunione myſterii ideo tẽporaliter ſub typo mœroris tribula/
tioniſq; dãnati ſũt: ut malagmatæ pœnitẽtiæ ſanarent᷑: & uſq; eo a ligno uitæ: ideſt xp̃i participes exules fie/

rẽt: donec ꝑ illũ:aut ꝑ rõpheã:ĩdeſt ignitã martyrii paſſionẽ: aut p cherubin dñi ꝗ ĩterpᷣtat᷑ multitudo ſciẽtiæ
remanerẽt. De ꝗbus nũcꝑ ſingula nò eſt tẽporis loqui. Quid uero ille fratricida:cui ob ſignũ mãdatũ ĩponit
nec ab aliquo poſſit occidi. Noò uult enĩ mortẽ peccatoris: ſed ut cõuertat᷑: & uiuat. Nec lege ab his diſtat ille
pᷣnceps patrũ:ꝗ pᷣmus credidit. & reputatũ eſt illi ad iuſticiã. qui captũ ab hoſtilt legione filiũ ffis aſſũpta uer
naculorũ turba eripuit. quẽ poſtmodũ de Sodomæ plaga: ideſt de ĩcẽdio gehẽnæ hĩto cum diuina maieſtate
colloquio: hũc liberatiõis ſuæ merito liberauit. Et tu ergo aſſume uernaculoꝶ turbã: ideſt ꝓprio ope tuo non
alieno & fratri auxiliũ pᷣſta captiuo. Loꝗre cũ do: hocẽ ora ad opus: ꝗ ſtuprũ ſororis ĩ alienigenaꝶ manibus
ĩcidẽtis:nõ ſolũ horruerũt: uerũ etiã uĩdicauerũt. Requiretamẽ qui ultores fuere pcti. Nõne Symeò atq; Le/
ui? Et tu ꝗ ex tribu Leui es: ꝗ eccleſiaſtico puis officio (Symeõ aũt obediẽs ĩterpᷣtat᷑) tu ergo q obaudiẽs fuiſti:
dei ĩobediẽtẽ aĩam liberare aut uĩdicare cur ceſſas? Aĩa enĩ ffis ſoror tua ẽ: quã ſi paſſus fueris alienigenis ui
re:peccaſti. Sed dicis forſitã: Leuita ẽ ille:ꝗq cecidit: nõ põt ei iã remedii medtema cõferri. Erras frater: erras: re *
rH curte ad ſcholã medici. Ecce in ſecũdo loco: ideſt Exodi libro: ubi totius populi uulnus plagaq; deſcribit᷑: etiã *
leuitæ peccaſſe referunt᷑: qores ad correptionẽ legiſlatoris emẽdati eſſe phibent᷑. Et nõ tã ĩ eis pctĩ crimẽar⸗
guit᷑:ꝗᷓ ueloxcõuerſio ĩ pœnitẽtiæ celeritate laudat᷑.Cuius rei etiã ĩ ezechiele dñs nir̃ dicit de leuitis:ꝗq pᷣmia me
exierũt: cũ erraſſet Iſrael. Ipe quoq; põtifexad ſuggeſtionẽ populi idolũ fabricauit: ꝓ quo orãs Moyſes fino
liberat᷑ auxilio. Sed dicis forſitã: Adhuc nec leuitæ ſctĩficati erãt: nec põtifex cõſecratus: cũ iſtius mali crimen
admiſſũ ẽ. Nõ cõtradico pitiæ tuæ: quã ex ſcripturaꝶ uoluminibus cõcepiſti. Tñ ſic poſſẽ rũdere tibi ſn apo
ſtolicã ſẽtẽtiã: qᷓ loquit᷑ ad hebræos: quia ĩ Abrahæ lubis latẽs Leui: decimas a Melchiſedech accepit: & dedit.
Aut ipᷣe Aarõ qd tibi minus uidet fuiſſe de põtificali honore uel gradu: cũ ægyptios ſignis pcuſſit horrẽdis: &
egrederet᷑ nocte cũ populo:& ſãctũ paſcha celebrauerit: Scimus aũt qa ſine ſacerdote paſcha nõ pot celebrari
Sed pᷣ̃termiſſis his ĩterrogare te uolo:qd erat Aarõ:cũ aduerſus Moyſẽ ĩuidiæ uirore pcuſſus:iũcta ſibi Maria
murmurauit. At fortaſſe dicas: minus ẽ ſuidia ꝗᷓ fornicatio. Lege ergo btm̃ apoſtolũ: ꝗ dicit. N eq; fornicarii:
neq; uidi: neq; maledici: neq; auari: neq; detractores regnũ dei cõſeꝗnt᷑. Vides ubi uelut æꝗlia ſibi ſimiliaq;
iuũgunt᷑: quæ ad cælorũ regna nõ ſubeũt: & aduertecuius pœnæ ſentẽtiã mereat ĩuidia: p qua ꝓphetiſſa Ma
tia lepræ fœditate percutit. uel cuius auaritia: pro qua Giezi Heliſæi miniſter ſimili ſorte dãnatur. ITu ergo
8 cxcix.

qui auarũnõ deteſtaris: qui ĩuidũ nõ refugis: fornicatorẽ fratrẽ: & ad tp̃s ruẽtẽ:æternæ mortis pœna cõdẽnas.
Nec ideo hocdicimus: ut peccãdi frena laxemus. Sed aduertat ꝗſquis hoc legerit: quia nõ uiuẽtibus loqmur:
ſed mortuũ cõſolamur. Deniq; reſurgat: & uidebis: ꝗa ſtati ei trademus pſalmiſtæ uerſũ dicẽtis. Virga tua &
baculus tuus ipſa mecõſolata ſũt. Accipiat ergo uirgã correptiõis & baculũ:quo ſuſtẽtari poſſit ĩfirmus. Ita
enĩ ĩtelligimus apoſtolũ:qa neq; ĩu idi: neq; fornicatores:neq; auari: neq; aliena appetẽtes regnũ dei poſſide
. bũt:ideſt quos ĩ hoc uitio tpᷣs receſſiõis ĩuenerit: qa alibi dũs dicit. Vnũquẽq; ĩ uiis ſuis iudicabo. Et ipſe apo
ſtolus ait. Quales aãtea fuerit: nihil mea ĩtereſt. Et ĩ epiſtola ſua btũs Ioãnes orari mãdat ꝓ fratre:ꝗqnõ habet
peccatũ uſq; ad mortẽ. Credo ꝗ nõ uſq; ad extremũ uitæ finẽ peccatoꝶ ſuorũ malis fuerit ſubiectus. Nã de le
uitis: qdᷓ ſuperius dixeras nõ eos fuiſſe ſctificatos: cũ peccatis fuere polluti: ꝗd tibi uidet illud in btĩ Eſdræ li-
bris: ubi reuerſi de captiuitate Babyloniæ: & reſtructis nup tẽpli dñi fũdamẽtis: nõ ſolũ plebs uulgi: ueꝶ & ſa-
cerdotalis familia: & illius Ieſu magni: iuenit᷑ mulieribus alienigenis: hoc eſt Syris Idumæis Moabitis & Am
monitis eſſe pmixta. Qui tñ oẽs pcti eiuſdẽ accipiẽtes cõſiliũ Eſdræ: & reiiciẽtes mulieꝶ alienigenaꝶ cõſortia
ſorde caruerũt. Vnde uides: quia ſicut pctĩ cõtagiõe maculamur:ita expulſiõe eius abluimur.
— Sequentes epiſtolæ non ſubſuntordini præmiſſo.
¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad ſanctum Auguſtinum epiſcopum. =
Omino uere ſãcto: & btĩſſimo papæ Auguſtino Hieronymus ĩ xpᷣo ſalutẽ. Anno p̃terito ꝑ fratrẽ no
I ſtrũ Aſteriũ hypodiaconũ dignatiõi tuæ epiſtolã miſerã: prõptũ reddẽs ſalutatiois officiũ: quã tibi
arbitror redditã. Nũc quoq; p ſãctũfratrẽ meũ Præſidiũ diaconũ: obſecro pᷣmũ ut memjĩeris mei:deĩde ut ba
iulũ lr̃arũ hẽas cõmẽdatũ:& mihi ſcias germaniſſimũ: & ĩ qpuſcũq; neceſſitas poſtularit foueas atq; ſuſtẽtes:
nõ quo aliꝗᷓ te xpo tribuẽte ĩdigeat:ſed quo bonoꝶ amicitias auidiſſime expetat. Et ſi ĩ his cõiũgẽdis maximũ
putet bñficiũ cõſecutũ. Cur aũt ad occidẽtẽ nauigauerit:ipᷣo poteris narrãte cognoſcere. Nos ĩ monaſterio cõ
. ſtituti uariis hĩcide fluctibus ꝗᷓtimur: & pegrinatiõis moleſtias ſuſtinemus: ſed credimus ĩ eo ꝗq dixit. Cõfidi
te:ego uici mũdũ: ꝙ ipo tribuẽte: & pᷣſule cõtra hoſtẽ diabolũ uictoriã conſeq mur.Sãctũ & uenerabilẽ fratrẽ
nr̃m papã Alipiũ: ut meo obſeqo ſalutes obſecro. Scti ffes qui nobiſcũ ĩ monaſterio dño ſᷣuire feſtinãt: oppi
do te ſalutãt. Incolumẽ te & memorẽ mei xpᷣs deus nr̃ tueat᷑ oĩpotẽs dnie uere ſãcte & ſuſcipiẽde papa.
N¶ Heati Hieronymi preſbyteri. ss
Vm ĩ urbe leges anteriori tꝑe cõmeaſſe:nimiũ ſũ cõtriſtatus:ꝙ te totũ ibidẽ mĩme potui repire.lnue
Ani eniĩ te mediũ: &utita dicã partẽ aĩæ tuæ Seueꝶ chariſſimũ: de quo ex parte gauiſus ſum. Perfecte
enĩ gauderẽ:ſi te totũ ĩuenirẽ. Vnde ex parte ꝗᷓ te reppererã gratulabar: & ꝓpter partẽ tuã: quã nequaꝗᷓ cerne
bã:oĩbus modis cõtriſtabar. Proĩde dixi aſæ meæ. Quare ttiſtis es: & qᷓre cõturbas me? Spera ĩ deo: & faciet pᷣ/
ſentẽ amicũ:quẽ diligis. Vñ cõfido ĩ dũo:& ſpero ꝙ me faciet de tua uiſioe gratulari.O ſi oculis cerni dilectio
oſſet: ꝓfecto uideres: quãta apud te nr̃a eẽt dilectio. Aut enĩ æqparãs dilectiõi tuæ: magnu tibi afferret gau
diũ. Aut ſi maior eſſet:magnũ tibi afferret imitatiõis ſtudiũ. Ergo qa ĩ dno te chligo: dilige diligẽtẽ. Et ut cæte
ri tecũ diligãt p eccleſiaſticã auctoritatẽ hortare. Nã qd petis me lris tuis: ut ego ꝓ te orẽ: id recte facerẽ:ſi ego
ipſe a peccatis liber eſſẽ: ut ꝓ aliis liceret orare. Et ideo te admoneo: ut oones aſſiduas aĩ tui propter me emit/
tas ad qnm: & memor ꝓfeſſionis: illã ante oculos tuos cõſtituas diẽ: in qua iuſtus ab auditu malo nõ timebit

Et ideo iuſtus non timebit: quia non audiet: uade in ignẽ æternũ:ſed ueni benedicte patris mei:pcipe regnũ.

ad quod nos perducat:qui uiuit & regnat in ſ æcula ſæculord. Amen.
¶Beati Hieronymi preſbyteri ad Riparium. =
Omino uere ſãcto: atq; oĩ affectiõe uenerabili Ripario Hieronymus in xpo ſalutẽ. Ap̃ᷣi te aduerſũ
hoſtes catholicæ fidei bella bellare tuis lñis & multoꝶ relatiõe cognoui: uẽtoſq; eſſe cõtrarios: & ine⸗
tionẽ mutuã fautores eſſe pditiõis: ꝗ defẽſores ſæculi eſſe deberẽt: tñ ſcias ĩ hãc ꝓuĩciã: nullis hũanis auxiliis:
ſed ꝓprie xpᷣi ſentẽtia pulſũ eſſe nõ ſolũ de urbe:ſed de palæſtinæ quoq; finibus Catilinã. noſq; dolere pluri/
mũ ꝙ cũ Ltulo multi cõiurationis ſocii remãſerũt: q in Ioppe remorant᷑. Nobis aũt melius uiſũ ẽ locũ mu/
tare:ꝗᷓ fidei ueritatẽ. ædificiorũꝙ & mãſionis amœnitatẽ amittere:ꝗᷓ eoꝶ cõmunione maculari:qꝗbus imp̃ſe en
tiarũ aut credẽdũ erat: autcerte quotidie nõ lingua ſed gladiis dimicãdũ. Quãta aũt paſſi ſimus: & quomõ ex
celſa manus xpᷣi ꝓ nobis ĩ hoſte ſæuierit: puto tecelebri nũcio oĩum cognouiſſe. Quæſo ergo te: ut arreptum
opus ĩpleas: nec patiaris te pᷣſente: nõ hre xpᷣi eccleſiã defẽſorẽ. Certe ſciatunuſqꝗſq;: ꝙ uel tibi ſufficiat ꝓ uiri
li parte: qa nõ uiribus corporis: ſed charitate aĩ dimicãdũ: quæ ſupari nunꝗᷓ poteſt. Sãcti fratres: qcũ nr̃a ſũt
paruitate: plurimũ te ſalutãt. Puto aũt & ſãctũ fratrẽ Alentiũ diaconũ tuæ dignatiõi cũcta narrare fideliter.
Incolumẽ te & memorẽ mei xpᷣs dñs noſter tueat᷑: oĩpotẽs dñe uere ſãcte & ſuſcipiẽde frater.
— Beati Hieronymi preſpyteri ad Apronũ Epiſtola. “
Eſcio qua tẽtatione diaboli factũ ſit: ut tuus labor & ſancti Innocẽtii pᷣſbyteri induſtria & noſtrũ de
Aſideriũ ad pᷣſens nequaꝗᷓ uideat᷑ habere efſectũ. Deo gras: ꝙ te ſoſpitẽ & fidei calore feruẽtẽ inter ipſa
tentamenta diaboli cognoui. Hoc meum gaudiũ eſt: quando in chriſto audio filios meos dimicare: & iſtum
zelum in nos ipſe confirmet: cui credimus: ut pro fide eius ſanguinem uoluntarie fundamus. Euerſam nobi
lem domũ funditus doleo. & tamẽ quid in cauſa ſit: ſcirenõ potui. Neq; enĩ portitor litterarum noſſe ſe di/

48,
ur:

1

le
de⸗

bet

li⸗

ſoy

tla

n0
lbi
ba
8:
i
6
di

„

tre
di

xit. Vnde dolere poſſumus pamicis cõmunibus & xpi: qui ſolus potẽs & dñs eſt: & eius clæmẽtiã depcari: li-
tet ex parte dei mereamur offẽſam: qui inimicos dũi fouemus. Optimũ aũt facies: ſi cũctis rebus omiſſis: ori
entẽ & pᷣ̃cipue ſancta loca petas. hic enĩ quieta ſũt oĩa. Et licet uenena pectoris nõ amiſerit: tamẽ os ĩpietatis
nõ audẽt aperire. ſed ſũt ſicut aſpides ſurdæ & obturãtes aures ſuas. Sctõs fratres ſaluto. Noſtra aũt domus
ſ̃m carnales opes hæreticorũ perſecutionibus penitus euerſa: chriſto ꝓpitio: ſpiritalibus diuitiis plena ẽ. Me
lius eſt panem manducare:ꝗᷓ fidem perdere.

4 S ¶Beati Hieronymi preſbyteri de locis & nominibus hebraicarum ꝗᷓ ſtioſſſun.

c Vm in vncipiis librorũ debeã ſecuturi opis argumẽta pꝓponere: cogor pus reſpõdere maledictis Te-
entii quippiã ſuſtinẽs: ꝗ comœdiarũ ꝓlogos ĩ defenſionẽ ſui ſcænas dabat. Vrgebat eũ. L. Lanuui
nus nro Lucio ſimilis: & quaſi publici ærarii poetã furẽ criminabat᷑. Hoc idẽ paſſus eſt ab æmulis & mantua
nus uates: utcũ quoſdã uerſus Homeri trãſtuliſſet ad uerbũ: cõpilator ueterũ diceret᷑. Quibus ille rudit: ma/
narũ eſſe uiriũ clauã Herculis extorꝗᷓre de manu. Sed & Tullius: qui in arce eloquentiæ ſtetit: rex oratoꝶ: &
latinæ linguæ illuſtrator: repetundaꝶ accuſat᷑ a græcis. Nõ mirũ ergo ſi cõtra me paruũ homũculũ ĩmũdæ ſu

es grũniãt: & pedibus margaritã coculcẽt: cũ aduerſus uiros doctiſſimos: & qui gloria ĩuidiã ſupare debuerãt

liuor exarſerit. Verũ hoc merito illis accidit: quoꝶ ĩ theatris curia:cõcione: ꝓ roſtris:eloquẽtia ꝑpſonabat.Sẽ/
per enĩ ĩ ꝓpatulo fortitudo æmulos habet:feriũtq; ſũmos fulgura mõtes. Me uero pculab uibibusoroili⸗
tibus: turbis remotũ: ſic quoq; ut Quiĩtilianus ait latẽtẽ inuenit ĩuidia. Vñ lectorẽ obſecro:ſiqs tũ hoc quoq;
captus amore legerit: ut ĩ libris Hebraicarũ qᷓſtionũ: quos ĩ oẽm ſãctã ſcxipturã diſpoſui ſcribere: nõ ꝗᷓrat elo
quẽtiã: nõ oratorũ leporẽ: ſed magis inimicis ꝓ nobis ipſe reſpõdeat.nouo opi ueniã cõcedẽdam. Vt enĩ nos
humiles paupculi: nec habemus Guitinener oblatas dignamur accipe: ita & illi nouerit: nõ poſſe notitiã ſcri
pturarũ & diuitias xp̃i cũ mũdi pariter hr̃e diuitiis. Studii ergo nr̃i erit: uel eorũ ꝗ de libris hebraicis uarios ſu/
ſpicant᷑ errores refellere: uel ea quæ ĩ latinis & græcis codicibus ſcatere uident᷑: auctoritati ſuæ reddere. Etymo
logias quoq; rerũ:nominũ:atq; regionũ: quæ nro ſᷣmone reſonãt: uernaculæ linguæ explanare rõne. Et quo
facilius emẽdatio cognoſcat᷑: ipſa pᷣmũ ut apud nr̃os ſũt teſtimonia ꝓponamus: ex collatiõe eoꝶ quæ ſequũ
tur: quid aut minus aut plus aut aliter ſit indicãtia. nõ quo.Ixx. ĩterpᷣtum: ut inuidi latrãt errores arguamus.
Nec enĩ noſtrũ laborẽ illorũ repᷣhẽſionẽ putamus cũilli Ptolemæo regi Alexãdriæ myſtica quæq; in ſcriptu/
ris ꝓdere noluerit: & maxĩe ea quæ xpᷣi aduẽtũ pollicebant᷑: ni iudæi uiderent᷑ aliũ deũ colere: uel credere: quos
ille ſectator Platonis magni iccirco faciebat: qa unũ deũ colere dicerent᷑. Sed & euãgeliſtæ dñs quoq; & ſalua/
tor nr:necnõ & Paulus apoſtolus: multa ꝗᷓſi deueteri teſtamẽto ꝓferũt: quæ ĩ nris codicibus nõ habent᷑: ſuꝑ
ꝗbus ĩ ſuis locis plenius diſſeremus. Ex quo pſpicuũẽ illa magis uera eſſe exẽplaria:quæ cũ noui teſtamẽti au
ctoritate cõcordãt. Accidit hoc: qa Ioſephus q.Ixx.interpᷣtũ ponit hiſtoriã: qnq;ʒ ab eis libros Moyſi trãſlatos
refert: quos nos quoq; cõfitemur: plus ꝗᷓ cæteros cũ hebraicis cõcordare. Sed hi ꝗ poſtea ĩterp̃tes extiterũt: Aꝗ
lIã loquor & Symmachũ & Theodotionẽ lõge aliter habẽt: ꝗᷓ nos legimus. Ad extremũ qd etiã obtrectatores
nr̃os placare poſſit:pegrinæ merces tm̃ uolẽtibus nauigãt: balſamũ: piper: & poma palmariũ ruſtici nõ emãt
De Origene aũt ſileo:cuius nomẽ: ſi parua licet cõponere magnis: meo nomĩe inuidioſius eſt. Quanꝗᷓ in ho/
meliis ſuis: quas ad uulgũ loquit᷑: comunẽ editionẽ ſequat in tomis: ideſt diſputatiõe maiori hebraica uerita
te ſuperat᷑: & ſuoꝶ circũdat᷑ agmĩbus:ĩterdũ lĩguæ pegrinæ qᷓ̃rit auxilia. Hoc unũ dico: qꝗa uellẽ cũ ĩuidia no/
minis eius ſciẽtiã hr̃e etiã ſcripturaꝶ: floccipendẽs imagines: umbraſq; dæmonũ:quẽ ruſtici oꝛellũ nominãt
laruarũ: quaꝶ natura eſſe dicit᷑ terrere paruulos: & ĩ angulis occurrere tenebroſis. r
. ¶ Beati Hieronymi pᷣſbyteri ad Gaudẽtiũ de Pacatula puella cõtinẽtiæ deſtinata.
Auſa ẽ difficilis paruulæ ſcribere: quæ nõ ĩtelligit ꝗd loꝗᷓris: cuius aĩum neſcias: de eius piculoſe uo/
lũtate ꝓmittas: ut ſᷣm pclari oratoris exordiũ: ſpes ĩ ea magis laudãda ꝗᷓ res ſit. Quid enĩ horteris ad
cCcòtinẽtiã: quæ placẽtas deſiderat: quæ in ſinu mĩis garrula uoce balbutit:cui dulciora ſũt mella ꝗᷓ uerba? Au
diat ꝓfũda apoſtoli: quæ anilibus magis fabulis delectat ꝓphetaꝶ enygmata ſẽtiat: quã triſtor gerulæ uul/
tus exagitat: euãgelii ſtelligat maieſtatẽ: ad cuius fulgura oĩs mortaliũ ſẽſus hebetat᷑ ut parẽti ſubiiciat hor-

tor: quæ manu tenera ridẽtẽ uerberat matrẽ. Itaq; Pacatula nr̃a hoc epiſtoliũ poſt lectura ſuſcipiat. Interim

mõ elemẽta lr̃aꝶ cognoſcat. Iũgat ſyllabas: diſcat nomĩa: uerba cõſociet: atq; ut uoce tinnula iſta meditet᷑: p
ponant᷑ ei cruſtula: mulſa: pᷣma: & ꝗcqd guſtu ſuaueẽ. qd uernat ĩ floribus: qd rutilatĩ gẽmis: qd blandit᷑
in puppis acceptura feſtinet. Interĩ & tenero tentet pollice filia ducere: rũpat ſine ſtamina: ut aliquãdo nõ rũ/
patipoſt laborẽ luſibus geſtiat: de matris pẽdeat collo:rapiat oſcula propinquoꝶ: pſalmos mercede decãtet:
amet: quod cogiturdiſcere: ut non exigatur opus: ſed delectatio: non neceſſitas: ſed uoluntas. Solẽt quædam
cũ futuram uirginẽ ſpopõderint: pulla tunica eam induere: & furuo operire pallio: auferre linteamina: nihil
in collo nihil in capite auri ſinere. Re uera bono conſilio: ne habere diſcat in tenero: quod poſtea ponere com/
pellatur. Aliis econtra uidetur. Quod enim amat: ſi ipſa non habuerit habentes alias non uidebit?nugarum
eſtiens moniliumq; & nitelarum genus fœmineum eſt: multaſq; etiã inſignis pudicitiæ: quãuis nulli uiro/
rũ: tamen ſibi ſimus libenter ornari: quin potius habendo ſatietur: & cernat laudari alias: quæ iſta non habe/
ant: meliuſqʒ eſt ut ſatiata contẽnat: ꝗᷓ non habendo habere deſideret. Tale quid & iſraelitico feciſſe uidens
.„CC.

dominũ populo: utcupiẽtibus ægyptias carnes uſq; ad nauſeã & uomitũ pᷣberet examĩa coturnicũ.multoſ. q
ſæculi repies hoĩ̃es facilius carere expta corporis uoluptate: ꝗᷓ eos q a pueritia libidinẽ neſciãt. Ab aliis enĩ no/
ta calcari: ab aliis ignota appeti. Illos uitare pœnitẽdo ſuauitatis inſidias quas fugerũt. Hos carnis illecebris:
& dulci titillatione corporis blãdiẽtis: dũ mella putãt: uenena noxia reperire. Mel eni diſtillare labia meretri
cis: qd ad tẽpus ĩpinguat ueſcẽtiũ fauces: & poſtea felle amarius ĩuenit᷑. Vnde & in dni ſacrificiis mel noõ offe
runt: cæraq; cõtẽpta:quæ mellis hoſpitiũ eſt: oleũ accẽdit᷑ in tẽplo dei:qd de amaritudine expᷣmit᷑ oliuarum.
Paſcha quoq; cũ amaritudinibus comedi: in azimis ſinceritatis: & ueritatis iubet :quæ ſi habuerit ĩ ſæculo Pp/
ſecutionẽ ſuſtinebit. Vnde & ꝓpheta myſtice cãtat. Sedebã ſolus: qa amaritudine repletus ſũ. Quid igit᷑ lu/
xuriandũ eſt in adoleſcẽtia: ut poſtea luxuria fortius cõtẽnatur?Abſit inquiũt. Vnuſquiſq; enĩ in qua uoca/
tione uocatus eſt: in ea pmaneat. Circũciſus ꝗs: ideſt uirgo uocatus eſt: nõ adducat pᷣputiũ:hocẽ nõ qᷓrat pelli
ceas tunicas nuptiarũ: ꝗbus Adã eiectus de paradiſo uirginitatis ĩdutus eſt. In pᷣputio ꝗs uocatus eſt: hoc eſt
habẽs uxorẽ: & mrimonii pellecircũdatus: nõ ꝗrat uirginitatis & æternæ pudicitiæ nuditatẽ: quã ſemel habe
re deſiuit: ſed utat᷑ uaſe ſuo ĩ ſãctificatiõe & pudicitia: bibatq; de fontibus ſuis: & nõ ꝗrat ciſternas lupanariũ
diſſipatas: quæ puniſſimas aquas pudicitiæ cõtinere nõ poſſũt. Vnde & idẽ Paulus ĩ eodẽ capitulo de uirgini
tate & nuptiis diſputãs: puos carnis uocat ĩ mr̃imonio cõſtitutos. liberos eos gabſ. q; iugo nuptiaꝶ tota domi
no ſeruiut libertate. Quod loꝗmur: nõ in uniuerſũ loqmur: ſed ĩ parte tractamus. nec de oĩbus: ſed de qbuſ-
dam dicimus, ad utrũꝙq; enĩ ſexũ: nõ ſolũ ad uas ĩfirmu noſter fmo dirigit᷑. Virgo es: qd te mulieris delectat
ſocietas qd fragilẽ & ſubtilẽ ratẽ magnis cõmittis fluctibus?& grãde periculũ uauigatiõis ĩcertæ ſecurus aſcẽ
dis- Neſcis ꝗqd deſideres: & tamẽ ſicei iungeris:qᷓſi aut añ deſideraueris: aut ut leuiſſime dicã: poſtea deſidera
turus ſis. ad miniſteriũ iſte ſexus ẽ aptior. Elige ergo anũ deformẽ: elige phatæ cõtinẽtiæ in dũo. Quid ad
te adoleſcẽtula: ꝗd pulchra: qd luxurioſa delectat? Vteris balneis: cute nitida: rubicundis genis incedis: carni
bus ueſceris:affluis diuitiis: p̃cioſa ueſte circũdaris: & iuxta ſ. erpẽtẽ mortiferũ ſecure dormire te credis. Atnõ
habitas ĩ eodẽ hoſpitio: ĩ nocte dũtaxat. cæterũ totos dies in huiuſmodi cõfabulatione cõſi umis. quare ſolus
cũ ſola & nõ cũ arbitris ſedes? ut cũ ipſe nõ pecces aliis peccare uidearis: ut exẽplo ſis miſeris: qui nominis tui
auctoritate delinquãt. Tu quoq; uirgo & uidua cur tã lõgo pᷣmone uiri cõtineris?cur cũ ſolo relicta nõ metu
is ſaltẽ alui te & ueſicæ cogat neceſſitas: ut exeas foras: ut deſideres ĩ hac re eũ: cum quo licẽtius ꝗᷓ cũ germano
uerſaris. multo uerecũdius cũ marito egiſti. Sed de ſcripturis ſãctis aliqd ĩterrogas: ĩterroga publice: audiant
ediſſequæ: audiãt comites tuæ. Omne quod manifeſtat᷑ luxeſt: bonus ſermo ſecreta nõ ꝗrit: ꝗn potius dele
ctatur laudibus ſuis: & teſtimonio plurimoꝶ. Magiſter egregius cõtẽnit uiros: deſpicit fratres: & ĩ unius mu

lierculæ ſecreta eruditiõe deſudat. Declinaui parũper de mea diſputatiõe aliorũ occaſiõe: & dũ infãtẽ pacatu

lãĩſtituo: ĩmo & nutrio multarũ ſubito male pacatarũ bella ſi uſcepi. Reuertar ad ꝓpoſitũ. Sexus fœmineus
ſuo iungat᷑ ſexui: neſciat ĩmo timeat cũ pueris ludere.nullũ ĩpudicũ uerbũ foueat. & ſi forte ĩ tumultu fami
liæ diſcurrẽtis aliqd audiat: nõ ĩtelligat. matris nutũ ꝓ uerbis & monitis & p ĩperio hẽat.amet ut parentẽ:ſu
biciat᷑ utdnæ: timeat ut magiſtrũ. Cũ aũt uirgũculã rudẽ & edẽtulã ſeptimus ætatis ſuæ ãnus excepit: & cœ-/
perit erubeſcere ſcire qd taceat: erubeſcere qd dicat:diſcat memoriter pſalteriũ:& uſq; ad annos pubertatis li/
pros Salomonis: euãgelia: apoſtolos: & ꝓphetas ſui cordis theſaurũ faciat: nec liberius pcedat ad publicum:
nec ſemp eccleſiarũ qᷓrat celebritatẽ. In cubiculo ſuo totas delitias hẽat. nunꝗᷓ iuuẽculos:nunꝗᷓ cinciĩnatos ui/
deat. uocis dulcedines p aurẽ aias uulnerates: puellarũq; laſciuia repellant᷑. quæ quãto licẽtius adeũt: tanto
difficilius euitant᷑. & qd didicerũt: ſecreto docẽt. ĩcluſã q; Danen uulgi ſermonibus uiolãt. Sit ei magiſtra co
mes: pædagoga cuſtos. nò multo uino dedita: nõ iuxta apoſtolũ ocioſa atq; uerboſa: ſed ſobria:grauis: laniſi
ca. & ea tm loquẽs: quæ aĩum puellarẽ ad uirtutẽ ĩſtituãt. Vt enĩ aqua ĩ areola digitũ ſequit᷑ p̃cedẽtẽ:ita ætas
mollis & tenera in utrãq; partẽ flexibilis eſt. & quocũq; duxeris: trahit᷑. Solẽt enĩ laſciui & comatuli iuuenes
blaãdimẽtis:affabilitate: munuſculis aditũ ſibi p nutrices aut alũnas ꝗᷓrere:& cũ clæmẽter ĩtraueriĩt:de ſcitillis
ĩcẽdia cõcitare: paulatiq; ꝓficere ad ĩpudẽtiã: & nequaꝗᷓ poſſe ꝓhiberi:illo ĩ ſe uerſiculo ceptolato-deßre re/
p̃hẽdis:qd ſinis cõſueſcere.Pudet dicere:& tñũ dicẽdũ eſt. Nobiles fœminæ quæ nobiliores habuere neg ectui
pꝓcos: uilliſſimæ cõditiõis hoĩbus & ſeruulis copulant᷑. ac ſub nomine religionis & umbra cõtinẽtiæ interdũ

deſerũt uiros Helenæ: ſequũtur Alexãdros: nec Menelaos pertimeſcũt. ufdent hæc: plangunt᷑ & non uĩdicã/

tur. quia multitudo peccãtiũ peccati licentiã ſubminiſtrat. Proh nefas: orbis terrarũ ruit in nobis: peccata nõ
ruũt. Vrbs inclyta & romani ĩperii caput uno hauſta eſtincẽdio. Nulla eſt regio: quæ nõ exules romanos ha
beat. In cineres uel fauillas ſacræ quõdã eccleſiæ ceciderũt: & tamẽ ſtudemus auaritiæ. Viuimus ꝗſi altera die
morituri: & ædificamus quaſi ſemp ĩ hoc ſæculo uicturi. Auro parietes: auro laquearia: auro fulgẽt capita co
lũnarũ: & nudus atq; eſuriẽs ante fores nras xp̃s morit᷑. Legimus Aaron põtificẽ iſſe obuiã furẽtibus flãmis:
& accẽſo thuribulo dei irã cohibuiſſe. Stetit ĩter mortẽ & uitã ſacerdos magnus: nec ultra ueſtigia eius ignis p
ceclere auſus eſt. Moyſi loquit᷑ deus. Dimitte me: & delebo populũ iſtũ. Quãdo dicit: dimitte me: oſtendit ſe
teneri poſſe: ne faciat quod minatus eſt. Dei enĩ potẽtiã ſerui p̃ces ĩpediebãt. Quis putes ille ſi u cælo eſt: qui
tũciræ dei poſſet occurrere: qui obuiare flãmis: & cũ apoſtolis dicere. Optabã ego anathema eſſe de fratribus
meis Pereũt cũ paſtoribus greges: quia ſicut populus: ſic ſacerdos. Moyſes cõpaſſionis loquchataftaan 5
. imittas

no/
tis:
etri
ofſe
mm.
oP;
lu,
/
ell
el-
abe
nnüä
dini
mi
ul⸗

tu

dimittas populo huic: dimitte. ſin autẽ dele me de libro tuo. Vult perire cũ pereũtibus: nec ppria ſalute cõtẽ

tus eſt. gloria quippe regis multitudo populi eſt. His Pacatula nra orta eſt tẽporibus. Inter hæc crepũdia pri
mã carpit ætatẽ: ante lachrymas ſcitura ꝗᷓ riſũ: prius fletũ ſenſura ꝗᷓ gaudiũ: necdũ introitus: iã exitus: talẽ ſẽ/
per putat fuiſſe mũdũ.neſcit p̃ᷣterita: fugit pᷣſentia: futura deſiderat. Hæxcut tumultuario ſermone dictarẽ:
& poſt neces amicorũ:luctũq; ppetuũ infãti lõgo poſtliminio ſcriberẽ: tua Gaudẽti frater ĩpulit charitas: ma

luiq; paru: nihil oĩno poſcẽti dare: qa in altero uolũtas oppreſſa luctu: ĩ altero amicitiæ diſſimulatio eſt.

heophili epiſcopi ad Epiphanium papam admonitoria. „
Omino dilectiſſimo fratri & coepiſcopo Epiphanio Theophilus in dño ſalutẽ. Dũs qui locutus eſt
ad ꝓphetã. Ecce cõſtitui te hodie ſuꝑ gẽtes: & regna eradicare: & ſuffodere: & diſperdere: & rurſũ ædi
ficare: ac plãtare ſingulis tẽporibus: eãdẽ eccleſiæ largit᷑ gratiã: ut ĩtegrũ corpus p patiẽtiã cõſeruet᷑: & ĩ nullo
hæreticorũ dogmatũ uenena pᷣualeãt: qdᷓ quidẽ nũc uidemus expletũ. Nã eccleſia ſãcta chriſti: quæ non ha/
bet maculã neq; rugã: aut aliquid iſtiuſmodi: egredientes de caruernis ſuis Origenis colubros euãgelico enſe
trũcauit:& ſanctũ Nitriæ monachoꝶ agmẽa cõtagione peſtifera liberauit. Pauca ex eis: quæ digeſta ſũta no
bis in gñali epiſtola: quã ad oẽs in cõmune direxi:prout patiebat᷑ anguſtia tẽporis cõprehẽdi. Dignatiõis tuæ
eſt: quæ ĩ huiuſcemodi certaminibus ante nos ſæpe pugnauit: & poſitos ĩ plio cõſolari: & cõuocare totius in

ſulæ epiſcopos:ac ſynodicas lIr̃as tã ad nos ꝗᷓ ad ſãctũ cõſtãtinopolitanæ urbis epiſcopũ.Et ſiquos alios puta

ueris mittere: ut conſenſu oĩum & ipſe Origenes nominati: & hæreſis nefaria condẽnet᷑. Didici enĩ ꝙ calũnia
tores ueræ fidei Hãmonius: Euſebius: & Eutimius nouo ꝓ hæreſi furore bacchãtes: conſtãtinopolin nauiga
rũt: ut & nos & ſiquos ualuerint decipiãt: & ueteribus ſuæ ĩpietatis ſociis cõiũgant᷑. Curæ igit᷑ tuæ ſit: ut & cũ

ctis epis per Iſauriã: atq; Pamphyliã: & cæterarũ puĩciarũ quæ in uicino ſũt: rei ordinẽ pãdas: & noſtrã: ſi di-

gnũ putas epiſtolã ſubiicias: ut uno oẽs ſpũ cõgregati: cũ uirtute dni nr̃i leſu chriſti tradamus eos ſathanæ in
interitũ ĩpietatis: quæ poſſidet eos. Et ut celerius noſtra cõſtãtinopolin ſcripta pferant᷑: mitte induſtriũ uirũ
aliquẽ ex clericis: ſicut & nos de ipſis Nitriæ monaſteriis patres monachoꝶ cũ aliis ſanctis & cõtinẽtibus uiris
miſimus:qui poſſint cũctos in præſenti docere: quæ geſta ſũt: & ſup oĩa q ſumus: ut ĩpẽſius ad dnm fũdas pᷣ/
ces: quo poſſimus in iſto certamine etiã uictoriã cõſequi. Non enĩ parua læticia: & in Alexandria: & per totã

ægyptũ populorũ corda peruaſit: ex quo pauci hoĩes erecti ſũt: ut purũ corpus eccleſiæ pmaneret. Saluta fra

tres qui tecũ ſunt. Etenim te plæbs quæ nobiſcũ eſt: in domino ſalutat.
1I, Beati Hieronymi preſbyteri ad Paulum ſenem concordiæ.
Vmanæ uitæ breuitas dãnatio delictorũ eſt. Et in ipo ſæpe lucis exordio:mors ſecuta naſcentẽ habẽ
ia quotidie in uitiũ ſæcula profitet᷑. Nã cũ primũ paradiſi colonũ uiperinis nexibus pᷣpeditũ colu/

berHeduxiſſet ad terras: æternitas mortalitate mutata: in nõgentos: & eo amplius annos ſecũdã quodãmòĩ/

mortalitatẽ maledicti hoĩs diſtulerat elogiũ. Exinde paulati recrudeſcente peccato totius orbis naufragiũ Gi

gantũ adduxit ĩpietas. Poſtillud: ut ita dixeri: purgati baptiſmũ mũdi in breue tẽpus hominũ uita cõtracta
eſt. Hoc quoq; ſpatiũ ſceleribus nris ſẽper cõtra diuina pugnãtibus: pene pdidimus. Quotus eni quiſq; aut
centenariã tranſgredit᷑ ætatẽ: aut non ad eã ſic peruenit: ut perueniſſe pœniteat: ſᷣm qd in libro pſalmoꝶ ſcri

ptura teſtat᷑. Dies uitæ noſtræ. hxx.anni.ſi aũt multũ.lxxx.quicqd reliquũ eſt labor & dolor? Quorſũ ais iſta

tam alto repetita principio? & ita procul cœpta: ut merito quis Oratiano de nobis poſſit ſale ludere.

Et gemino bellum troianum orditur ab ouo:! L
Videlicet in ſenectutẽ tuã & caput ad chriſti ſimilitudinẽ cãdidũ:dignis uocibus pᷣdicemus. Ecce iã centenus
ætatũ ſtatim circulus uoluit᷑: & ſemꝑ præcepta dñi cuſtodiẽs: futuræ btĩtudinẽ uitæ per pᷣſentia exẽpla medi

taris. Oculi puro lumĩe uigent: pedes ĩprimũt certa ueſtigia: auditus penetrabilis: dentes cãdidi: uox ſonora:
corpus ſolidũ: & ſucci plenũ: cani cũ rubore diſcrepãt: uires cum ætate diſſentiuũt. Nõ memoriæ tenacitatẽ ut

in plæriſq; cernimus: antiquior ſenecta diſſoluit. nõ calidi acumẽ ingenii frigidus ſãguis obtũdit. non cõtra/

cCctã rugis faciẽ arata frons aſperat. nõ deniq; tremula manus pcuruos cæræ tramites errantẽ ſtilũ ducit. Futu
ræ nobis reſurrectionis uirorẽ in te dis oſtendit: ut peccati ſciamus eſſe: ꝙ cæteri adhuc uiuẽtes pᷣmoriunt᷑ in
carne. Iuſticiæ: ꝙ tu adoleſcẽtiã ĩ aliena ætate mẽtiris. Et ꝗᷓ multis iſtam corporis ſanitatẽ etiã pctõribus eue
nite uideamus: tamẽ illis hocdiabolus miniſtrat: ut peccẽt. tibi dis pᷣſtat: ut gaudeas. Doctiſſimi quiq; Græ/
corũ de ꝗbus pro Flacco agẽs luculente Tullius ait: Ingenita leuitas: & erudita uanitas. Regũ ſuorũ uel princi
pũ laudes accepta mercede dicebãt. Hoc ego nũc faciens: pciũ poſco ꝓ laudibus. & ne putes modica eſſe quæ

depᷣcor: margaritã de euãgelio poſtularis. Eloqa dni: eloquia caſta: argẽtũ igne examinatũ: ꝓbatũ terræ: pur/
gatũ ſeptuplũ: ſcilicet cõmẽtarios Fortunatiani. & ꝓpter notitiã notã pſecutorũ Aurelii Victoris hiſtoriã: ſi
mulq; epiſtolas Nouatiani. ut dum ſciſmatici hominis uenena cognoſcimus:libẽtius ſancti martyris Cypri
ani bibamus antidotũ. Miſimus interĩ te tibi: ideſt Paulo ſeni Paulũ ſeniorem: in quo propter ſimpliciores

quoſq; multũ in deiiciẽdo ſermone laborauimus. Sed neſcio quomo: etiã ſi aqua plena ſit: tamẽ eundẽ odo
rem lagena ſeruat: quo dũ rudis eſſet: ĩbuta eſt. Si hoc munuſculũ placuerit habemus etiã alia condita: quæ

cum plurimis oriẽtalibus mercibus ad te:ſi ſpũs ſanctus afflauerit: nauigabunt.

4

alerii ad Rufſinum ne ducat uxorem diſſuaſoria Epiſtola.
X cci.

CC L

Ogqui prohibeor: & tacere nò poſſũ. Grues cæli tẽpeſtates nũciãt uarias: ululæ buboneſq;ominoſæ
aues hyemis grauitatẽ inſtãtẽ luctuoſæ p̃ululant. Etu ſubſaãnas: ſi uẽturi diſpẽdii uaticinia uera pᷣſẽ

lenis cõcẽtu placido pſequũtur: & pcipue philomenã: quæ optatæ tẽpus iocunditatis tota delitiaꝶ plenitudi
ne cumulat. Ni fallor dulces gnatones & comœdos: q dulces pᷣſuſurrant illecebras: & pcipue Circen: quæ tibi

ſuſpiratæ ſuauitatis aromate gaudia plena pfũdat: ut fallaris: ut ſus fias: aut aſinus: tacere nõ poſſum. Propi
nat tibi mellitũ toxicũ miniſter Babeli blãde ingredit᷑: & delectat:& ĩpetũ ſpũs tui cõducit:& ideo loqui ꝓhi/

beor. ſcio ꝙ nouiſſime ſicut coluber mordebit: & uirtus ĩprimet ĩpar oĩ tyriaca: ideo tacere nõ poſſũ. Multos
habes uoluptatis tuæ aalarein caput tuũ facũdiſſimos. me ſolũ elinguẽ pᷣconẽ ueritatis: quẽ nauſeas: iõ

loqui ꝓhibeor. Repro

ꝙ tibi organizẽt olores interitũ: & anſer ſalutẽ ſtrepat. ideo tacere nõ poſſũ. Deſiderio tuo totus ĩflãmatus.&
ſpecioſi nobilitate capitis ſeductus: chimærã neſcis eſſe miſer: qd petis: uel ſcire deuoues: qd tibi formæ mõ/
ſtrũ illud inſignis uenuſtet᷑ facie leonis: olẽtis maculet᷑ uẽtre capri: anguis ĩſidiet᷑ cauda uirulẽta. qui ſyrenum
uoces: Circes pocula nouit uirtutis uĩculis ſibi uim fecit: ut uitaret uoraginẽ. Ego aũt in dño ſperãs adiicio ꝙ;
Vlyxis imitator eris nõ Empedoclis: ꝗ per ſuã philoſophia: ne dicã melancholiã: ideſt atrã bilem uictus etnã
ſibi Mauſeolũ elegit: & parabolã: quã audis: ad ueteres attulit: ideo tacere nõ poſſũ. Tãdẽ ualidior ẽ ignis tu
us in loco: annuit tibi pars aduerſa ꝗuereor æſtus ille tuus: quo ĩ me accẽderis: ne minorẽ maior ad ſe trahat:
& propterea loq ꝓhibeor. At ſpũ loquar: quo tuus ſũ. Penſent᷑ ignes lace qualibet æquali uel iæquali. Verſe
tur periculũ capitis mei:qcquid agas: quicqd iudices: indulgẽdũ eſt mihi: qui præ amoris ĩpatiẽtia tacere nõ
poſſũ.Prima pᷣmi uxor Adæ:poſt hoĩs creationẽ pᷣmo peccato: ᷣmo ſoluit ieiunia: ꝓpter pᷣuaricatũ p̃ceptum
dni parẽtauit inobediẽtiã: quæ citra mũdi terminũ nõ abſiſtet expugnare fœminas: quæ ſemp indefeſſæ erũt
trahere ĩ cõſeqᷓntiã: qd a matre ſua traxerũt. Amice cõtumelia uiri eſt uxor ĩobediens. Caue tibi: ueritas quæ
nõ põt falli: ait de beato Dauid. Inueni uirũ pᷣm cor meũ. Hic tñ ægre pcipitatus eſt amore mulieris ex adulte/
rio in homicidiũ: ne unꝗᷓ ſola ueniãt ſcãdala. Diues enĩ oĩs eſt iniqtas ſocietate plurima: & quãcũq; domũ in
trauerit: ſuis tradit inqnandã cõuitiis. Amice Berſabee ſiluit: & ĩ nullo malignata eſt: & nihilominus tamen
facta eſt ſtimulus ſubuerſionis uiro pfecto: & mortis aculeus marito ĩnocẽti. Nũquid innocẽs erit: quæ cõtẽ/
det eloqᷓntia ut Dalida Sãpſonis: & forma: ut Berſabee: cũ huius ſola pulchritudo triũphauerit etiã nolens:
Si nõ es amplius ſᷣm cordomini ꝗᷓ Dauid:crede ꝙ; & tu pcipitari potes.Sol hominũ Salomõ theſaurus deliti
arũ dei: ſapiẽtiæ ſingulare domiciliũ: craſſo tenebraꝶ fuſcatus atramẽto: lucẽ aĩæ ſuæ:gloriã domus ſuæ: odo
rẽ famæ ſuæ amore amiſit mulieris. Et poſtremo curuatus corã Baalim ex eccleſiaſte dñi mutatus eſt ĩ mem/
brũ ꝛabuli: ut adhuc grauiori uideret᷑ detrudi p̃cipitio: ꝗᷓ phœbus ĩ caſu phætõtis: ꝗ de apolline Iouis factus ẽ
paſtor Admeti. Amice ſi nõ es ſapiẽtior Salomone:qd nemo eſt:non es maior:ꝗᷓ qui põt faſcinari a fœmina:
oculos tuos aperi & uide. Optima fœmina eſt: quæ rariorẽ phœnice. Amari nõ põt ſine amaritudine metus
& ſollicitudinis & frequẽtis ĩfortunii. Malæ aũt quaꝶ tã copioſa ſũt examina: ut nullus ſit expers malignita
tis earũ: cũ amant᷑ amare puniut: & afflictioni uacãt uſq; ad diuiſionẽ corporis & ſpũs. Amice philoſophicũ
eſt:uideto cui des. Ethica eſt: uideto cui te des. uexilla pudicitiæ tulerũt cũ Sabinis Lucretia & Penelope: & pu
riſſimo comitatu trophœa retulerũt. Amice nulla eſt Lucretia: nulla ẽ Penelope: nulla eſt Sabina. Time oẽs
igreſſæ ſũt acies ad ſabinas. Venerũt Sylla & Myrrha & Phedra: & ſecutæ ſũt eas turbe multæ omniũ uitioꝶ
exercitu ſtipatæ: ut gemitus & ſuſpiria: & tandẽ infernũ captiuis ſuis facerẽt. Amice: ne pᷣda fias in medio pᷣdo
nũ nõ dormias eaꝶ in trãſitu. Iupiter rex terrenus: qui & rex cælorum dictus eſt præ ſingulari ſtrenuitate cor

poris: & ĩcõparabili mẽtis elegãtia: poſt Europã mugire coactus eſt. Amice: ecce quẽ bonitas ſu per cælos extu

lit: fœmina brutis cõparauit. Poterit etiã fœmina te cogere ad mugitũ: ſi nò es maior Ioue: cuius magnitudi/
ni nemo alius par fuit. Phœbus qui ſapiẽtiæ radiis totius orbis pᷣmiciauit ambitũ: ut merito ſolis nomine: ſo
lus illuſtraret᷑: ĩfatuatus eſt amore Leucothoes ſibi ad ignominiã: Illi ad ĩteritũ: & ecliptica diu uiciſſitudine
uarius factus eſt. Freqᷓnter ſui luminis expers: quo totus uniuerſaliter egebat mũdus. Amice:ne lumen qd in
te eſt: tenebræ fiãt: Leucothoen fugito. Mars qui deus bellãtiũ dici meruit: triũphorũ familiari freqᷓntia: ĩ ꝗ/
bus expedit uis animi maxie prõpta:nil ſibi metuẽs a Vulcano ligatus eſt cũ Venere: inuiſibilibus qdẽ cathe/
nis ſenſibilibus tamẽ. Hoc aũt ad plauſũ ſatyrorũ: & ad riſũ cæleſtis curiæ. Amice meditare ſaltẽ cathenas: ꝗᷓs
nõ uides: & iã in parte ſentis: & eripe te dũ adhuc corruptibiles ſũt: ne claudus ille faber & turpis: quẽ deus nõ
eſt menſa: necdea eſt dignata cubili ſuæ te ueneri: ſuo more cõcathenet: & te ſui ſimilẽ: turpẽ & claudũ: ĩmo
quocl magis timeo: loripedẽ faciat: & nõ poſſis quod ſaluat: fixã habere ungulã: ſed alligatus ueneri dolor fi/
as: & irriſio uidentiũ: dũ ſibi applaudãt cæteri. A falſo dearũ iudice reprobata eſt Pallas: quæ nõ delectare pro
miſit: ſed ꝓdeſſe. Amice nunqd & tu ſic iudicas? Video iã te faſtidienti aĩo: tota celeritate pcurrere quæ legis:
& ſentẽtias nõ attẽdere: ſed expectare ſchemata. Fruſtra expectas: donec hic turbidus animus effluat: ut hæc
fetulẽtia ſecedẽs: pura tibi fluẽta irriget. Similes enĩ oportet eſſe ſui fõtis riuulos: aut turbidos: aut claros. ſic
imperitiã cordis mei uitiũ or̃onis exprimit: & ſtrumoſa dictionũ ĩperitia delicatũ offendit anim alan us im
. ecillitatis

ſero. ideo loqui ꝓhibeor: ueritatis augur: non uoluptatis. Luſciniã amo & merulã: quæ læticiã auræ

ata ẽ fatui uox anſeris. Inter cygnos tm doctos delectare: ea tamẽ ſenatores docuit ſer-
uare urbẽ ab ĩcẽdio:theſauros a rapina:ſeipos a telis hoſtiũ. Forſitã & cũ ſenatoribus ĩtelliges:qa prudens es:

beell
Quo⸗
man
cunq
cuole
tis uc
ſuüa
naui
cioa⸗
co.
bel
pent
tlat
mlli
enril
nise
mig⸗a
neu
uni
ſſe⸗
utl.
nüß

le,
le
lrr
di
nbi
opi
hi
tos
115

ler⸗

es:
8,8
no⸗

Uum

0

tna

t:
ſe

becillitatis mihi cõſcius: diuertiſſem me ad diſſuadẽdũ libẽter: ſed qui tacere nõ potui: locutus ſum ut potui.
Quod ſi mihi eſſet tãta ſtili uirtus: quãtus eſſet ſcribẽdi aĩus: tã elegãtia tibi uerba trãſmitterẽ: & tam nobili
maritata coniugio: ut ſingula ſeorſu: & oĩa ſimul ſuũ uiderent auctorẽ bñdicere. Sed ꝗa mihi oĩa debes: quæ
cunq; adhuc nudus amor: & ĩfœcũdus: ne dicã ſterilis: mereri põt ex oĩbus: mihi pᷣbe interi patiẽter aurẽ: dũ
euoluã qd ĩplicui: & a me nõ reqrat purpuriſſũ oratoris: aut ceruſſã: quã me neſcire fateor: & fleo: ſed ſcribẽ/
tis uotu: & paginæ ueritatẽ accepta. Iulius Cæſar cuius amplitudini obſtrictus fuit orbis: die qua nobilẽ filiũ
ſuũ auſa eſt occare ſæua nimis Atropos: tũcillos humilẽ qdẽ: ſed diuinos ſtilos ꝓducẽdi aurẽ: humiliter ĩcli/

nauit in ualuis Capitolii. Quod ſi & aĩum pœnas eis dediſſet: qbus ip̃e. Tu uero ſtiloꝶ tuorũ mihi prænun/

cio aurẽ inclinas: ut aſpis ueneficiis: adhibes animũ ut aper latratibus: placaris ut Dypſas: cui ſol ĩcãduit a cã
cro. Tibi cõſulis: ut ſpreta Medea. Tibi miſereris: ut æquornaufragis: quod manũ cõtines: reuerẽtia regiæ pa
cis eſt. Amice: ſe humiliauit: licet citra pfectũ: domitor orbis fideli ſuo: & pene pedẽ retulit: quia ip̃e paruit: &
pene ſuccubuit: quia obediuit: & nõ penitus. nihil ei multa humilitas ꝓfuit: quia nõ plena. Quid tibi cõfert
tua tã ferina ihumanitas: & rigor inflexus: & horror ſupcilii⸗ qui ultro irruis in latronũ inſidias inermis: hu/
milia te cede. ſed ad moduũ humilitatis eius: qui totũ ll mũdũ humiliauit. Et audi amicũ tuũ. Et ſi Cæſarẽ
erraſſe credis: qui Tũgillo nõ credidit: exaudi & attẽde quid & aliis cõtigerit: ut tibi pꝛoſit eorũ læſio. Indem/
nis eſt enĩ caſtigatio quã pſuadent exẽplaria. Neſcio quo refugio tutus es: aut quo torpeſcis auxilio. Cæſarĩ
miſericorde perfidos repperit: & nõ eſt reuerſus. Tu ſi unꝗᷓ tale gymnaſiũ euaſiſti: pios ĩpios ĩueniſti. Phoro
neus rex: qui legũ theſauros populis publicare nõ inuidit: ſed is pᷣmus græcorũ ſtudia deaurauit: die qua uiã
uniuerſitatis ĩgreſſus eſt: ait Leontio fratri ſuo: ad ſũmã fœlicitatẽ nihil mihi deeſſet: ſi uxor mihi ſempdefu
iſſet. Cui Leontius. Et quomõ uxor obſtat?at ille. mariti oẽs ſciunt: utinã tu ſemel maritus fueris: & non ſis:
ut ſcias quid fœlicitatẽ ĩped at. Valẽtinus ĩperator octogenarius adhuc uirgo:cũ audiret die fati ſui triũpho/
rũ præconia recoli: ꝗbus freqᷓntiſſimus erat: ait una ſe tm gloriari uictoria. Et requiſitus: qua reſpõdit: ꝙ ini

micoꝶ nequiſſimũ deuici carnẽ meã. Amice: hic inglorius migraſſet a ſæculo: niſi ei fortiter reſtitiſſet: cũ qua
tu aſſenſũ familiaritatis pepegiſti. Cicero poſt repudiũ Terẽtiæ: uxorari noluit: dicẽs ſe pariter uxori & philo/

ſophiæ operã dare nõ poſſe. Amice utinã tibi hocaĩus tuus reſi põdeat:uel tua lingua mihi: ut loqᷓndo ſaltem
eloquẽtiæ principẽ digneris imitari: & mihi ſpem facias uel uanã. Cãnius a Gadibus Herculis poeta facũdiæ

lenis & iocũde rephenſus eſta Liuiopeno: graui & uxorato hiſtoriographo: ꝙ multarũ gauderet amoribus:
his uerbis. Noſtra philoſophiã participare nõ poteris: dũ a tot participaris. Nõ enim eo iecore Iunonẽ amat
Tityus:ꝙ multi uultures multu diuellũt. Cui Cãnius ſiquãdo labor reſurgo cautius: ſi paululũ opprimor:

alacrius reſumo aerẽ: uices noctiũ dies reddũt leniores. Sed tenebrarũ petuitas ĩſtar ĩferni eſt. Sic lilia pᷣmæ
ua: uerni ſolis delicata teporibus: uarietate tũ euri:tũ nothi:tũ ephittleticia effuſiore laſciuiũt: quibus uno
ſpũ fulminãs libys incũbẽs occaſũ facit. Sic Mars ruptis teſticulis ĩ mẽſa cæleſti recũbit cõuiua ſuperũ.a qua
uxorius mulciber ſuo fune lõge religat᷑. Sic leuius ligãt multa fila: ꝗᷓ ſola cathena. Sic mihi ſit a philoſophia
tibi ſolatiũ. Amice utriuſq; uerba ꝓbo: uitã neutrius. Minus tamẽ multi morbi lædũt ſalutis uiciſſitudine ĩ-/
terpellati: ꝗᷓ langor unus: quia laboribus irremediatis nõ ceſſat affligere. Pacuuius flens ait Ario uicino ſuo.
Amice arborẽ habeo in horto meo infœlicẽ: de qua prima uxor mea ſe ſuſpẽdit: poſtmodũ ſecũ la:iã nũc ter/

tia. Cui Arius. Miror te in tot ſucceſſibus lachrymas inueniſſe. Et iteꝶ. Dii boni: quot tibi diſpẽdia arbor illa

ſuſpẽdit.Et tertio. Amice: dede mihi de arbore illa ſurculos: quos ſerã. Amice: timeo ne & te oporteat arboris

illius ſurculos mẽdicare: cũ iam ĩueniri nõ poterũt. Sẽſit Sulpitius ubi ipſũ calceus ſuus pᷣmebat: qui ab uxo/
re nobili & caſta aduertit. Amice caue tibi ne te pᷣmat calceus: qui auelli nõ poſſit. Ait Cato uticenſis. Si abſq;
fœmina poſſet eſſe mundus: còuerſatio noſtra nõ eſſet abſq; diis. Amice: Cato nõ niſi uera & cognita loꝗᷓbat᷑
nec quiſꝗ fœminaꝶ execrat ludibria: niſi luſus & exptus & cõſcius pœnæ. His igit᷑ fidẽ habere decet: qui cũoĩ
ueritate loquũtur. Ii ſciũt ut placeat delectatio: & pugit delictũ. Ii norũt ꝙ flos ueneris roſa eſt: quia ſub eius
purpura multi latẽt aculei. Metellus Mario reſpõdit: cũ eius filiam dotei

iuitẽ: forma nobilẽ: genere clarã: fa
ma ſœlicẽ: ducere noluit. Malo meus eſſe ꝗᷓ ſuus. Cui Marius:ĩmo ipſa tua erit. At ille:ĩmo uirũ oportet uxo

n),os eſſe. Logicũ eſt eni talia erunt ſubiecta: qualia pmiſerit p̃dicata. Sic facetia uerbi metelli diuertit ab oneri

bus dorſũ eius. Amice: ſi uxorari oportet: nõ expedit quidẽ. Verũtamẽ ſit amor in cauſa: nõ cẽſus. Et faciem

uxoris eligas: nõ ueſtẽ. & aĩum: nõ auꝶ. & tibi nubat uxor: nõ dos. Ergo ſiquo mõ fieri põt: pdicari poteris: ut

liuorẽ nõ ducas a ſubiecto. Lais Coriĩthia pᷣrogatiua pulchritudinis inſignis tmmõ regũ & pricipu dignabat᷑

amplexus. Conata eſt tamẽ Demoſtheni philoſ. opho participare: ut noto caſtitatis eius miraculo ſoluto: ui/⸗

deret ſpecies ſua lapides mouiſſe: ut Amphionis cithara:attractũ bladitiis tractauit ſuauiter. Cunq;ʒ; iam De

moſthenes emolliret᷑ ad thalamũ: petiuit ab eo Lais centũ talẽta pro cõſenſu: at ille ſuſpiciẽs in cælũ ait: non

emo tanti pœnitere. Amice: utinã in cælũ & tu acumẽ mẽtis dirigas: ut id effugias qd⸗ pœnitentia eſt redimi.
Liuia uirũ ſuũiĩterfecit quẽ nimis odit. Lucillia ſuũ:quẽ nimis amauit. Illa ſi ponte miſcuit aconitũ:hæc dece/

pta furorẽ propinauit pro amoris poculo. Amice:cõtrariis cõtẽderũt uotis iſtæ, neutra tamẽ defraudata ẽ ſi/

ne fraudis fœmineæ ꝓprio: ſcilicet malo. Variis & diuerſis incedũt ſemitis fœmĩæ: quibus anfractibus errẽt:

Abuſq; deuinctæ ſint: in uiris unus eſt exitus. Vna omniũ uiarũ ſuaꝶ meta. Vnicũ caput: & cõuentus orĩum

X u. .ccii.

CCij

diuerſitatũ ſuarũ malitia. Exéplo harũ: experimẽtũ cape: ꝙ audax eſt ad oĩa quæ amat: uel odit fœmĩa: & ar/
tificioſe cũ nocere uult: qc ſemp eſt: & freꝗᷓnter: cũ iuuare parat obeſt. Vnde fit:ut freqᷓnter noceat nolẽs. In

fornace poſitus es. Si aurũ exhibes purior. Deianira Tyrinthiũ ueſtiuit ĩterula:& mõſtrorũ malleũ monſtri
ſanguine ulta eſt. Sibiq; ꝓceſſit ad lachrymas: qd ad læticiã machinata eſt. Amice traiectũ telo Herculis ſci/

uit: & uidit Neſũ iſta: nihilominus tamẽ Neſo credidit ĩ Herculẽ: & ꝗᷓſi nõ ſpõte: quẽ debuit ueſtire ĩterula:
ueſtiuit interitu. Inſani capitis: & pᷣcipitis eſt femina indeliberata ſemꝑ uolũtate: pᷣcipuũ arbitrat᷑: qd uult:

& qd nõ expeglit: & ut præ oĩbus placere cupit: ut placitũ ſuũ oĩbus pᷣferre cõſulta eſt: duodecĩ inhumanos la

bores cõſumauit Alcides. A tertiodecimo qui oẽm inhumanitatẽ exceſſit: exuperatus eſt. Sic fortiſſimus ho/

minũ æque dolẽdus eſt: ut gemebũdus occubuit: qui cæli arcẽ ſine gemitu ſuſtinuerat humeris. Tandẽ quæ
unꝗᷓ inter tot milia miliũ ſedulũ ſollicitũq; pcatorẽ ppetua cõtriſtauit repulſa? uel quæ cõſtãter pᷣcidit uerba

petẽtis fauorẽ ſapit eius reſpõſio: & qᷓtũcũq; dura fuerit: ſemꝑ in aliquo uerbi ſui angulo hẽbis aliquẽ petiti

onis tuæ fomitẽ ĩplicitũ:quælibet negat: nulla pnegat. Irrũpit auꝶ in ꝓpugnacula turris Acriſii: ualloq; mul

tiplici ſignata Danes pudicitiã ſoluit. Amice:ſicut uirgini quæ terrã triũphauerat: de cælo pluit inceſtus: ſic

uã nunꝗᷓ fallit humilis:uĩicit ſublimis. Sic arborẽ Au nunꝗᷓ mouit Fauonius euertit aqꝗlo. Lycia uirgo: uer/

gẽs in ſeniũ: & fama pᷣulegiata cõſtanter: tãdẽ oppᷣſſa apollinis fantaſmate concepit: peperitq; Platonẽ. Ami
ce: quã illibatã ſeruauerũt uigiliæ: deflorauit illuſio p ſõniũ:ut ſemp omne roſariũ aliquo turbine ſua purpu

ra ſpoliet᷑. Sed bene: ꝙ patriſſauit patri Plato in ſapiẽtia: & ꝙ ſimilis factus ẽ nominis: & nũmis pᷣcipui.Ami
ce minaris:an ĩdignaris nag1, ĩ parabolis tibi ſignificẽ getiles eſſe imitãdos.chriſtiano idolatras: agno ca/

nes:deniq; bono: malos? uolo ſis api argumentoſæ ſimilis: quæ mel elicit ex urtica: ut ſumas mel de petra: ole
umq; de ſaxo duriſſimo: gẽtiliũ noui ſu inon- Sed oĩs creatura dei aliqd habet exẽplar dei honeſti. Vnde

ipſe tũ aries: tũ leo: tũ uermis dicit᷑: ſed plurima puerſa agãt icreduli. Aliqua tamẽ quæ cũ ip̃is interierãt: ĩ no/
bis fructũ abũdare fecerũt. Quod ſiilli zonas habuerũt pelliceas cauſa mũditiæ ſine ſpe: ſine fide: ſine pdica

mẽto: ſine charitate: ꝓfecto ſi nos fuerimus aſini & ſues: aut aliqua ĩhumanitate brutorũ ſimiles: quo fidei:
quo ſpei: quo charitatis merito digni reperiemur: cũ uideas ꝓphetas: & pcipue illũ mũdi cordis: quẽ ſoli cer-
nere poſſut oculi.Illi aũt ſtudio ſuarũ artiũ ſe multis conatibus afflixerut: nullo futuræ fœlicitatis ĩtuitu: ſed
tm ne aĩas haberẽt ignorãtes: qd nobis erit: neglecta diuina pagina cuius ueritas eſt & illuminatio lucerna pe

dibus:& lumẽ ſemitis ad uitã æternã utinã hãc eligas: utinã hãc legas: utinã hãc ĩtroducas in cubiculũ tuu:

ut introducat te rex in ſuũ. Hãcdudũ floribus tuis ueris ſubarraſti. Nec in æſtate tua expectat ut facias uuã.

In huius iniuriã nõ ducas aliã: ne faciẽs in tẽpore uindemiæ labruſca ĩueniaris. Nolo te ſponſũ ueneris fieri:

ſed Palladis. Hæc ſponſa te induet monilibus p̃cioſis: & ornabit. Hæc te induet ueſte nuptiali. Hæ nuptiæ

gloriabunt᷑ Apolline paranympho: harũ Feſcẽnina decebit cedros libani. Stilbon uxoratus ſpem huius tã de
ſideratæ ſolẽnitatis deuote cõcepi. ſed in timore: cauſa huius tota hæc lectio facta eſt. ad hũc finẽ luculẽta to

ta hæc ꝓperat oro. Hic nigor huius diſſuaſiõis:hic totus armat᷑: cuius multo chalybe pᷣduratos ſentis aculeos.
Dura eſt manus cõiugii: ſed ſanãs. durus eſt hic ſermo: ſed ſanus. ſed utina tã utilis:ꝗᷓ deuotus. Amice artã ti
bi ut ais infligo uiuẽdi regulã eſto. Eſt eni arta uia quæ ducit ad uita: nec eſt ſemita plena: qua itur ad gaudia
plena: ĩmo etiã ad mediocria ꝑ ſalebras euadimus. Audiuit Iaſon ꝙ p mare adhuc ĩtactũ: necullis de uirgini/
tatũ ratibus: aut remis: & per tauros & ſulphureos ignes: & p toxiaci ſerpẽtis uigilias uiãdũ eſſet ad uellus au⸗
reũ & ſano cõſilio: licet nõ ſuaui uſus abiit & rediit: & optabilem theſaurũ retulit. ſic abſinthiũ ueritatis acce/
ptat moroſæ mẽtis humilitas. fœcũdat officioſa ſedulitas: in fructũ pducit pſeuerãtiæ utilitas. ſic ſementẽſe
tit: pincerna pluuiarũ auſter. cõſolidat ſcopa uiarũ aquilo. In ubertatẽ ꝓmouet florũ ꝓcreator zephyrus. Sic
dura pncipia dulci fine munerant᷑. Sic arctus callis ad ampla palatia pducit. Sic anguſtus trames ad terrã du
cit uiuentiũ. Sed ne lõgo te diſpẽdio ſuſpẽdã ut maiori teſtimonio mihi fides adhibeat᷑. Lege Aureolũ Theo
phraſti: & Medeã Iaſonis: & uix pauca ĩuenies ĩpoſſibilia mulieri. Amice det tibi deus oĩpotẽs fœminæ falla/
cia np falli: illumĩet cor tuũ: ne pᷣſtigiatis oculis tẽdas quo ego timeo. Sed ne Oreſtẽ ſcripſiſſe uidear. Vale.
. ¶ Beati Hieronymi prel byteri de celebratione paſchæ. .
ctis litteris tuis ubi me cõmouiſti: ut debitũ redderẽ de reſiduis enodãdis ꝗᷓſtionibus: quas iã longe
añ ꝗſiueras: gratiſſimũ mihi atq; chariſſimũ deſideriũ ſtudii tui amplius tolerare nõ potui. Et ꝗuis

in mediig aceruis occupationũ mearũ hãc feci pᷣcipuã: ut ad ea quæ me ĩterrogaſti:tibi reſpõderẽ. Diutius aũt

de tua epiſtola diſputare nolo: ne hoc ipſũ me ĩpediat: iã tãdẽ redhibere qd debeo. Quæris quæ cauſa ſit: cur
anniuerſarius dies celebrãdæ dnicæ paſſionis: nõ ad eundẽ redeat anni diẽ: ſicut dies quo tradat᷑ natus? Et deĩ
de ſubiũgis: utrũ hoc ſit ꝓpter ſabbatũ & lunã? quid ſibi uelit in fauore obsuatio ſabbati & lunæ? Hic pmũ
oportet ut noueris diẽ natalẽ dni:nõ in ſacramẽro celebrari:ſed tm̃ ĩ memoriã reuocari ꝙ natus ſit: ac per hoc
nihil opus erit:niſi reuolutũ diẽ anni: quo ipſa res acta eſt feſta deuotione ſignari. Sacramentũ eſt aũt in alia
celebratione: cũ rei geſtæ rememoratio fit: ut aliqd etiã ſignificari intelligat᷑: qd ſãcte accipiẽdũ eſt. Eo itaq;
mò agimus paſcha:ut nõ id ſolũ qd factũ eſt in memoriã reuocemus:ideſt qa mortuus eſt xp̃s: & reſurrexit.
ſed etiã ut cætera quæ euãgeliũ atteſtat᷑: ad ſacratã ſignificationẽ nõ omittamus. Quia enĩ ſicut dicit apoſto
lus: mortuus eſt ꝓpter delicta noſtra:& reſurrexit ꝓpp ter iuſtificationẽ noſtram. Trãſitus quidẽ de morte ad
. . uitam:

t,
.In

ſci⸗
l
lt.

uitam: illa paſſione dñi & reſurrectione ſacratus eſt. Nã etiã uocabulũipſũ qd paſcha dicit: non græcũ ſicut
uulgo uideri ſolet: ſed hebræũ eſſe dicũt: qui linguã utranq; nouerũt. Neq; enĩ a paſſione: qm re v græce:
latine dicit᷑ pati: ſed ab eo ꝙ trãſit᷑: ut dixi de morte ad uitã hebræo uerbo res appellata ẽ. In quo eloquio paſ/
cha trãſitus ſicut phibẽt qui hoc ſciũt:qd uoluit & ipſe dñs tãgere: cũ ait. Qui credit in me: trãſit a morte ĩ ui
tã. Et maxime idẽ euãgeliſta hoc ĩtelligit expᷣmere uoluiſſe: cũ de celebraturo dño paſcha cũ diſcipulis: ubi cœ
nam eis myſticã dedit. Cũ uidiſſet inꝗt leſus qa uenit hora ut trãſiret de morte:ſeu de hoc mũdo ad patrem.
Tranlſitus ergo de hac uita mortali ĩ Na uitã ĩmortalẽ. hocẽ enĩ de morte ad uitã. In paſſione d reſurrectiõe
dni cõmẽdat᷑. Hic trãſitus a nobis mõ agit᷑ p fidẽ quæ nobis eſt ĩ remiſſionẽ peccatoꝶ in ſpe uitæ æternæ dili/
gentibus deũ & ꝓximũ: qa fides perdilectionẽ opatur. & iuſtus ex fide uiuit. Spes aũt quæ uidet᷑ nõ eſt ſpes.
quod eni uidet quis ꝗd ſperat? Si aũt qd; nõ uidemus ſperamus: p patiẽtiã expectamus: m hãc fidẽ & ſpem
& dilectionẽ qua cœpimus eſſe ſub gra:iã cõmortui ſumus cũ xpo: & cõſepulti illi ꝑ̃ÿlaptiſmũ:ſicut dicit apo
ſtolus. Quia & uerus hõ noſter ſimul cõfixus eſt cruci cũ illo: & reſurreximus cũ illo: quia & ſimul nos excita
uit:& ſimul ſedere fecit in cæleſtibus. Vnde ẽ & illa exhortatio. Si aũt reſurrexiſtis c xpᷣo:quæ ſurſũ ſũt quæ
rite: ubi xp̃s eſt: ad dexterã dei ſedẽs. quæ ſurſũ ſũt ſapite: nõ quæ ſuꝑ terrã. ſed qd ſequit᷑ & dicit. Mortui enĩ
eſtis: & uita ueſtra abſcõdita eſt ĩ xpo. Cũ aũt ille apparuerit: tũc & uos cũ illo apparebitis in gloria. Satis indi
cat qd uelit intelligi: quia nũc trãſitus uidet᷑ de morte ad uitã: q fit per fidẽ: in ſpe pagit᷑ futuræ in fine reſurre
ctionis & gloriæ. Cũ corruptibile hoc: ideſt caro iſta:ĩ qua gemimus ĩduet ĩcorruptionẽ:& mortale hoc ĩduet
ĩmortalitatẽ. Nõ enĩ iã quidẽ habemus ꝑ fidẽ pᷣmitias ſpũs: ſed adhuc ĩ nobiſmetipᷣis ingemiſcimus adopti/
onẽ expectãtes redẽptionẽ corporis nr̃i. Spe enĩ ſalui facti ſumus. In hac ſpecũ ſumus: corpus quidẽ mortu/
um eſt ꝓpter peccatũ. Spũs aũt uita eſt ꝓpter iuſticiã. Sed uide qd ſequit᷑. Si aũt ſpũs eius inqt: ꝗ ſuſcitauit
xpᷣm lIeſũ a mortuis uiuificauit: & mortalia corpora ur̃a p inhabitãtẽ ſpm̃ eius in uobis. Hoc igit᷑ eccleſia uni/
uerſa quæ ĩ peregrinatiõe mortalitatis inuẽta eſt: expectat in fine ſæculi: qꝗ in dñi noſtri Ieſu xp̃i corpore de-
mõſtratũ eſt: qui ẽ pᷣmogenitus a mortuis: qa corpus eius:cuius caput eſtipſe:nõ niſi eccleſia eſt. nõnulli etiã
attẽdẽtes uerba quæ cõtinue dicit apoſtolus. qa & mortui ſumus cũ xpo: & reſurreximus cũ eo. Necĩ telligen
tes quatenus dicant᷑: arbitrati ſũt iã factã eſſe reſurrectionẽ: nec ullã ulterius ĩ fine tẽporũ eſſe ſperãdã. Ex q/
bus eſt inquit Hymeneus & Philetus: q circa ueritatẽ aberrauerũt: dicẽtes reſurrectionẽ iam factã eſſe: & fidẽ
uorũdã ſubuerterũt. Idẽ apoſtolus eos arguẽs deteſtat᷑: qui tñdicit nos reſurrexiſſe cũ xpᷣo. Vnde niſi quia
hocꝑ fidẽ & ſpẽ & dilectionẽ factũ eſſedicit ĩ nobis: ᷣm pᷣmitias ſpũs. ſed ꝗa ſpes quæ uidet᷑ non eſt ſpes. Etiõ
ſi qd nõ uidemus ſperamus: Reſtat utiq; redẽptio corporis nr̃i: quã expectaãtes ĩ nobiſmetipᷣis igemiſcimus.
Vnde illud. Spe gaudẽtes: in tribulatiõe patiẽtes. Heæc igit᷑ nouatio uitæ nr̃æ: & quidã trãſitus a morte ad ui
tã: qui fit pᷣmo ꝑ fidẽ: ut in ſpe gaudeamus: & ĩ tribulatiõe patiẽtes ſimus: dũ adhuc exterior nr̃ hõcorrũpit᷑:
ſed ĩterior renouat᷑ de die ĩ diẽ ꝓpter ipſũ ĩtuitũ nouæ uitæ: ꝓpter nouũhominẽ quẽ iubemutr induere: & exu
ere ueterẽ: & expurgãtes uetus fermẽtũ: ut ſimus noua cõſperſio: qm̃ paſcha noſtrũ ĩmolatus ẽ xpᷣs. Propter
hãc ergo nouitatẽ pᷣmus mẽſis in ãni mẽſibus celebrationi attributus eſt. Nã ipſedicit᷑ & mẽſis nouoꝶ.qa ue
ro in toto tẽpore ſæculi nũc tertiũ t̃s apparuit: ideo reſurrectio dni triduana eſt. Primũ enĩ tp eſt añ legẽ. ſe/
cũdũ ſub lege. tertiũ ſub gr̃a. Vbi iã manifeſtatio eſt ſacramẽti pᷣus occulti ĩ ꝓphetico enigmate. Hoc ergo &
ĩ lunari numero ſignificat᷑. qa enĩ ſeptenarius numerus ſolet ĩ ſcripturis ad quãdã ꝑfectionẽ myſticus appa/

rere. tertia hebdomada lunæ paſcha celebrat: ideſt qui dies occurrerit a qᷓrtadecima in uigeſimã pᷣmã. Eſtillic

& aliud ſacramẽtũ:qcd ſi tibi obſcuꝶ fuerit:qa in talibus inqſitionibus minus eruditus es: nõ cõtriſteris. Nec
ideo me putes eſſe meliorẽ: qa in ſtudiis hæc puerilibus didici. Qui enĩ gloriat᷑: in eo gloriet᷑ inqt ſcire & intel
ligere: qa ego ſũdis. Nõnulli ergo ſtudioſi taliũ rerũ qᷓſierũt multũ de motibus & numeris ſydeꝶ. Et q ſubti
lius ſcrutati ſũt iſta incremẽta & degremẽta lumĩaria ex cõuerſione globi eius cõiecerũt.nõ ꝙ aliqd ſubſtãtiæ
accedat ei:cũ auger uel decedat:cũ minuit᷑: qd deliramẽtũ ĩperiti Manichæi opinãtes: repleri eã dixerũt ſicut
replet᷑ nauis ex Eginus diei parte quã cõmixtã pᷣncipibus tenebraꝶ: & horũ ſordibus inqnatã: corde & ore ſa
crilego: & credere & loqui nõ dubitãt. Hinc ergo ĩpleri lunã dicũt: cũ magna pars diei magnis laboribus ab in
quinamẽto purgata:de toto mũdo uſq; illud ab oĩbus glaucis fugiẽs reddit᷑ deo lugendi: dũ redeat repleri uer
bo p mẽſẽ dlichu⸗ & alio dimidio in ſolẽ refũdi uelut in abã nouero. Nec tamẽ ĩterillas anathematizandas
blaſfemias aliqd unꝗᷓ fingere potuerũt: cur uel ĩcipiẽs lucere: uel deſinẽs corniculato lumie fulgeat. aut cura

dimidio mẽſe incipiat minui: & nõ ad refundẽdũ plena pueniat. Illi ergo q hæc certis numeris ĩdagarũt: ita ut

defectus ſolis & lunæ: nõ ſolũ cur fierẽt: ſed etiã qn futuni eſſẽt lõge añ pdicerẽt: & eos determĩatis ĩteruallis tẽ
poꝶ canonica ſupputatione p̃figerẽt: litteriſq; mãdarẽt: quas mõ qui legũt atq; ĩtelligũt: nihilominus eos pᷣ

dicũt:nec aliter ut alias accidũt ᷓ p̃dicũt. Tales ergo ꝗbus nõ eſt ignoſcẽdũ:ſicut ſcriptura ſancta dicit. Quia

cũ tãtũ ualerẽt: ut poſſẽt æſtimare ſᷣm eius quẽ ſupplici pietate poſſẽt facilius nõ inuenerũt ex ipſis cornibus
lunæ:quæ a ſole auerſa ſũt:ſiue creſcẽtis: ſiue decreſcẽtis: cõiecerũt eam uela ſole illuſtrari: & ꝗᷓ̃to magis ab eo

recederet:tãto magis ab ea parte quæ terris apparet & radios eius excipe:qᷓto aũt ad eũ magis poſt dimidiũ mẽ
ſem ex alio ſemicirculo ꝓpinꝗᷓret: tãto magis a ſuperiori parte illuſtrata ab ea parte quã terris auerteret: non

poſſe excipere radios: & ꝓpterea uideri deſcreſcere: uel ſi haberet in una parte in hemiſperio quã partẽ cũ rece
iii. .cciii.

CQiiſ.

dens a ſole paulatũ terris oſtẽderet quaſi augmẽta mõſtrare: dñ nõ addar qd deerat:ſed ꝓbat᷑ quod inerat: ac
rurſũ paulatĩ abſcõdere qd patebat: & ideo uideri decreſcere. Sed quodlibet horũduorũ ſit: illud certe mani
feſtũ eſt: & cuius aduertẽti facile cognitu: ꝙ luna nõ augeat᷑ ad oculos noſtros:niſi a ſole recedẽdo: neq; minu
atur: niſi ad ſolẽ ex parte alia appropinquado. Attẽde nũc qd in puerbiis legimus.Sapiẽs ſicut ſol pmanet:
ſtultus aũt ſicut luna mutat᷑. Et ꝗs eſt ſapiens qui pmanet: niſi ſol ille iuſticiæ? de quo dicit᷑. Ortus eſt mihi

ſol iuſticiæ: & quẽ ſibi nõ fuiſſe ortũ in die nouiſſima: plãgẽtes ĩpii dicturi ſũt.& iuſticiæ lumẽ non luxit no

bis: & ſol nõ eſt ortus nobis. Nã iſtũ carnis oculis uiſibilẽ ſolẽ facit oriri ſupꝑ bonos & malos deus: qui etiam
pluit ſuꝑ iuſtos & iniuſtos. Ducunt᷑ aũt ſemper ex rebus uiſibilibus cõgruæ ſimilitudines. Quis ergo eſtille
ſtultus: qui tanꝗᷓ luna mutat᷑: niſi Adã in quo oẽs peccauerũt Aĩa quippe humana recedẽs a ſole iuſticiæ: ab
illa ſcilicet ĩterna cõtẽplatione ĩcõmutabilis ueritatis: oẽs uires ſuas ĩ terrena cõuertit: & eo magis magiſq; ob
ſcurat᷑ in ĩterioribus ac ſupioribus ſuis. Sed cũ redire cœperit ad illã ĩcõmutabilẽ ſapiẽtiã: ꝗᷓto magis ei ꝓpin
quat affectu pietatis: tãto magis exterior hõ corrumpit᷑: ſ. ed ĩterior renouat dedie ĩ diem: oĩſq; luxiilla ĩgenii:
quæ ad ĩferiora uergebat: ad ſupiora cõuertit᷑: uta terrenis quodãmõ auferat᷑: ut magis magiſq; huic ſæculo
moriat᷑: & uita eius abſcõdat᷑ cũ chriſto ĩ deo. Mutat ergo in deterius ad exteriora ꝓgrediẽs:& in uita ſua ꝓiici
ens intima ſua: & hoc terræ: ideſt eis ꝗq terrena ſapiũt: deterius uidet᷑. Vndeilli ĩpii poſtremã infructuoſã agẽ

tes pœnitẽtiã: etiã hoc ſũt ĩter multa dicturi. hi ſũt quos aliquãdo habuimus in riſu: & ĩ ſimilitudinẽ ĩprope

rii: Nos inſẽſati uitã eorũ æſtimabamus inſaniã. acp hoc ſpũs ſãctus de uiſibilibus ad ĩuiſibilia: de corpora/
libus ad ſpiritalia ſacramẽta ſimilitdinũ ducẽs trãſitũ: illũ de alia uita in aliã uitã qdᷓ paſcha uocat: a quar/
tadecima luna uoluit obſeruari: ut non ſolũ ꝓpter tẽpus tertiũ: qd ſupra memoraui: qa inde incœpit hebdo
mada tertia: ſed etiã ꝓpter ipſã cõuerſionẽ ab exterioribus ad ĩteriora lunæ ſimilitudo aſſumeret᷑: uſq; ad ui/
ceſimã uero & pᷣmã ꝓpteripſũ numerũ ſeptenariũ: quo cõtinet᷑ uniuerſitas. Ideo Ioãnes apoſtolus in apoca

lypſi ad ſeptẽ ſcribit eccleſias. Eccleſia uero adhuc in iſta mortalitate carnis cõſtituta ꝓpter ipſã mutabilitatẽ .
lunæ nouæ appellatione in ſcripturis ſignificat᷑. Vnde ẽ illud. Parauerũt ſagittas in pharetra: ut ſagittarẽt in

obſcura luna rectos corde. Prius eni ꝗᷓ fiat illud qd dicit apoſtolus. Cũ xpᷣs apparuerit uita ueſtra: tũc& uos

cũ illo apparebitis ĩ gloria. obſcurabit᷑ eccleſia ĩ tẽpore pegrinationis ſuæ ĩter multas iniqtates:& tũc ſũt timẽ
dæ inſidiæ fallaciũ ſeductorũ: quas nomĩe ſagittaꝶ intelligi uoluit. Vnde alio loco ꝓpter nũcios fideliſſimos
ueritatis: quos ubiq; parit eccleſia dicit᷑ luna: teſtis fidelis in cælo.Et cũ de regno dñi pſalmus caneret. Oniet ĩ

quit in diebus illis iuſticia & abũdãtia pacis: quouſq; ĩ terficiet luna:ideſt ablidãtia pacis in tãtũ creſcit:donec

omnẽ mutabilitatẽ mortalitatis aſſumat. Tũcnouiſſima inimica deſtruet᷑ mors: & qcquid nobis reſiſtit exĩ

firmitate carnis. Vnde nobis pfecta paxnõdũeſt: cõſumit oĩno dũ corruptibile hoc ĩduet ĩcorruptionem: &
mortale hoc induet ĩmortalitatẽ. Vnde & illius ciuitatis muri:quæ Hiericho appellat᷑: qd ĩ hebræo eloqo lu

na ĩterpᷣtari dicit᷑: ſeptimo circũacta teſtamẽti arca corruerũt. Quod enĩ nũcaliud agit annũciatio regni cxlo

rũ: quã circũactio arcæ ſignificauit: niſi utoĩa munimẽta mortalis uitæ:ideſtoĩs ſpes huius ſæculi: quæ reſi/
ſtit ſpei futuri ſæculi: in dono ſeptenario ſpũs ſãcti per libeꝶ arbitriũ deſtruat Ob hoc enĩ circũeũte arca nõ
ĩpulſu uiolẽto illi muri: ſed ſpõte ceciderũt. Sũt & alia teſtimonia ſcripturarũ: quæ nobis ingerũt ꝑ cõmemo
rationẽ lunæ eccleſiæ ſignificationẽ: quæ ĩ iſta mortalitate ab illa hieruſalẽ: cuius ciues ſũt angeli ſãcti in erũ/
nis & laboribus peregrinat᷑. Nò tamẽ eni putare debẽt ſtulti: qui uolũt in melius cõmutari: adorãda eſſe iſta
luminaria: qa ducit ex eis aliquãdo ſimilitudo ad diuina myſteria figurãda.ex oĩ enĩ creatura ducit᷑. Nec iõ ĩ

ſentẽtia danationis debemus irruere: quæ ore apoſtolico de ꝗqbuſdã ꝓferat᷑: qui coluerũt & ſeruierũt creaturæ

potius:ꝗᷓ creatori:qui eſt bndictus ĩ ſæcula. Sicut enĩ nõ adoramus pecora:qᷓuis dictus ſit xpᷣs:& agnus: & ui/

tulus: nec ferã: quia dictus eſt leo de tribu Iuda. nec lapides: qa petra erat xpᷣs. nec mõtẽ Syon:qa in ipo figura

tur eccleſia. nec ſolẽ & lunã:ꝗᷓuis ex ea cæleſti creatura ſicut ex multa terreſtri ſacramẽtorũ figuræ ad ĩforma/

. . . . . . „ — ° V— ⸗Tr T „— — .. .
tiones myſticas ſumunt᷑. Quapropter Mathematicoꝶ deliramẽta cũ deteſtatiõe ridẽda ſũt. qbus cũobiicere

mus uana cõmẽta: unde hojĩes in errorẽ pcipitãt:nos pᷣus pᷣcipitati:ſicut garruli ſibi uidemur:cũ dicũt nobis.

Cur & uos ex ſolis & lunæ cõputatione paſcha celebratisqᷓſi nos ordines ſyderũ: & uiciſſitudines tẽporũ a ſũ

mo atq; optimo deo cõditas arguamus: & nõ eoꝶ puerſitatẽ: quæ rebus ſapiẽtiſſime cditis: ad ſtultitiæ ſuæ

uaniſſimas opiniones abutit᷑. Nã & ſi Mathematicus nobis cõtradicturus ẽ de ſyderibus & lumĩaribus cæli:
ad ſacramẽta myſſtice figurãda: ſimilitudines ducerecõtradicãt & augures: nedicat᷑ nobis. Eſtote ſimplices ſi
cut colũbæ. Cõtradicãt & Marſi: ne dicat᷑ nobis. Aſtuti ut ſerpẽtes. Cõtradicãt hiſtriones: ne in pſalmis citha/
rã nominemus. At ꝗd ex his rebus ad myſteria uerborũ dei ſimilitudinũ ſigna ſumũtur? Dicã ſi placet uelau
ſpicia uos captare: uel uenena cõficere: uel theatricas affectare luxurias: qd demẽtiſſimũ ẽ dicere. Nõ igit᷑ nos

de ſole & luna annuis mẽſtruis ue tẽporibus actionũ noſtraꝶ cõmẽta còtiicimus: ne in uitæ humanæ piculo/
ſiſſimis tẽpeſtatibus: tanꝗᷓ in ſcopulis miſeræ ſeruitutis illiſi a libero arbitrio naufragemus. ſed ad rẽ ſacratæ
ſignificãdã ſimilitudines adhibitas religioſiſſima deuotione ſuſcipimus: ſicut de cætera creatura: de uẽtis de
mari: de terra: de uolatilibus: de piſcibus: de pecoribus: de arboribus: de hoĩbus. Ad pmonẽ ꝗdẽ multipliciter.

Ad celebrationẽ uero ſacramẽtoꝶ iã xpᷣiana libertate parciſſime: ſicut de aqua: de frumento: de uino: de oleo.

In ſeruitute aũt ueteris populi multa etiã celebrari ĩperata ſunt: quæ nobis tmmõ intelligẽda tradunt᷑. Non

utiq;⸗

R

— ——— — — — —

— — ⏑ ⏑ Y"Y7 — —

— —

F5 72822

— — — —

— H E —

utiq; dies obſeruabimus: & mẽſes: & ãnos: & tẽpora. neaudiamus abapoſtolo: timeo uos ne forte ſine cauſa
laboraueri ĩ uos. Eos enĩ ĩculpat: q dicũt. Nõ ꝓficiſcar: qa poſterus dies eſt: aut qa luna ſic fert: uel ꝓficiſcar

ut ꝓſty pere cedat: qa ita ſe habet poſitio ſyderũ.no ago hoc mẽſe cõmerciũ:quia illa ſtella mihi facit mẽſẽ. Nõ

plãtẽ hoc ãno uineã: quia biſſextus eſt. Nõ aũt quiſꝗᷓ ſapiẽs arbitret᷑ obſeruatores tẽporũ rephẽdẽdos: qui di

cũt. Hõ ꝓficiſcar hodie: qa tẽpeſtas exorta eſt. Aut nõ nauigẽ: quia adhuc funthiberzu reliquiæ. Aut tẽpus
ſeminãdi ẽ: qd imbribus autũnalibus terra ſatiata eſt. Vel ſiqui forte alii naturales effectus circa motus aeris

& humoris ad uariãdas tẽpoꝶ qlitates: in ſyderũ ordinatiſſima cõuerſione notati ſũt: de busdicta eſt:dum

cõderent᷑: & ſũt in ſignis: & in tẽporibus:& ĩ diebus:& in ãnis. Siquæ aũt figuræ ſimilitudinũ non tm̃ de cælo

&ſ yderibus: ſed etiã de creatura ĩferiore dicunt᷑ ad diſpẽſationẽ ſacramẽtorũ: Eloqntia qᷓdã eſt doctrinæ ſal

uatoris mouẽdo affectui diſcẽtiũ accõmodata: a uiſibilibus ad ĩuiſibilia: a corporalibus ad ſpiritalia: a tẽpora
libus: ad æterna. Nec quiſꝗᷓ ueſtrũ attẽdat: ꝙ eo tẽpore quo paſcha celebramus: ſol ĩ ariete eſt: ſicut illi appel

lãt quẽdã ſyderũ locũ: ubi reuera menſe nouoꝶ ĩuenit ſol. ſed ſiue lli arietẽ: ſiue aliqd aliud eandẽ partẽ cæli
uocare uoluerit. Nos de ſcripturis ſãctis hoc didicimus: ꝙ oĩa ſydera deus cõdidit: & locis cæleſtibus quibus

uoluit ordinauit: quæ ſtellis diſticta & ordinata in quotlibet partes diuidãt: ꝗbuſſibet uocabulis uocẽt: ubi/
cũqʒ ſol eſſet mẽſe nouorũ: illiceſſe reperiet hæc celebratio: ꝓpter ſimilitudinẽ ſacramẽti renouãdæ uitæ:de ꝗᷓ
ſatis ſupra diſſeruimus. Quod ſi etiã locus ille ſyderũ aries poſſit uocari: ꝓpter aliquã figuræ cõgruẽtiã: neq;
huiuſmodi timeret ſᷣmo diuinus ſacramẽti ſimilitudinẽ dicere:ſicut & de aliis:nõ ſolũcæleſtibus: ſed etiã ter
reſtribus creaturis: ſicut de Orione Pliadibus: ſicut de mõte Syna: de mot᷑e Syõ: ſicut de fluminibus quæ uo/
cant᷑ Geon: Phiſon: Tigris: Euphrates: ſicut de ipſo totiẽs in ſãctis myſteriis nobilitato fluuio Iordane reꝶ fi-
gurate inſinuandaꝶ myſticas ſimilitudines adduxit. Sed quãtũ ĩterſit inter obᷣuatiões ſyderũ ad aereas qua
lIitates accõmodatas: ſicut agricolæ: aut nautæ obſeruãt: aut ad notãdas partes mũdi: rurſũq; aliquo & aliun
de dirigẽdũ qd gubernatores nauiũ faciũt: & ii qui ꝑ ſolitudines arenoſas in ĩteriora auſtri nulla certa ſemita
gradiunt᷑: aut ad aliqd ĩ doctrina utili figurate ſignificãdũ ſit: nõnulloꝶ ſydeꝶ aliq cõmemoratio. Quãtũ er
go ĩterſit ĩter has utilitates & uanitates hominũ: ob hocobſeruantiũ ſydera: ut nec aeris qli tates: nec regionũ
uias: nec ſolos tẽporũ numeros: nec ſpiritaliũ ſimilitudinẽ: ſed ꝗᷓſi fatalia rerũ euẽta perquirãt: quis nõ ĩ telli/
gat ſed iam deinceps uideat᷑: cur etiã id obſeruet᷑: cũ paſcha celebrat᷑: ut ſabbatũ occurrat. Hoc enĩ ꝓprium
chriſti: aut religionis eſt. Nã Iudæi tmmõ menſẽ nouoꝶ: & lunã obſeruãt etiã ipſi a quartadecima uſq; ad ui
ceſimã pᷣmã. Sed quia illud eoꝶ paſcha quo paſſus eſt dñs: ita occurrit: ut ĩter mortẽ eius: & reſurrectionẽ me
dius eẽt ſabbati dies. Addẽdũ pfes nri cẽſuerut: ut nra feſtiuitas a iudæoꝶ feſtiuitate diſtigueret᷑: & qd nõ fru

.

ſtra factũ eſſe credẽdũ ẽ: ab illo qui ẽ ante tẽpora: & p quẽ facta ſũt tẽpora: & qui uenitiĩ plenitudine tẽporũ:

& qui habet poteſtatẽ ponẽdi aĩlam & iterũ recipiẽdi eã. Etideo nõ fatalẽ: ſed opportunã ſacramẽto: quod tũ
emẽdare ĩſtituerat:horã expectabat: cũ diceret. Nõdũ uenit hora mea: in ãniuerſaria paſſionis eius celebrati/
one a poſteris ſeruaret᷑. Quod eni nũc:ut ſu tin⸗ dixi: fide: ac ſpe agimus: ut ad id pueniamus: dilectione ſata
gimus. Reqꝗes qᷓdã ab oĩ labore omniũ moleſtiaꝶ ſãcta atq; ppetua eſt. In eã nobis ex hac uita fit trãſitus: quẽ
dis nĩ Ieſus xpᷣs ſua paſſione demõſtrare & cõſecrare dignatus eſt. Ineſt aũt in illa requie non deſidioſa ſegni
tia: ſed qᷓd ineffabilis trãquillitas actionis ocioſæ. Sicenĩ ab huius uitæ opibus in fine requieſcit᷑: ut in alteri
us uitæ actione gaudeat᷑. Sed qa talis actio in dei laude agit᷑: ſine labore mẽbroꝶ: ſine lãgore curarũ nõ ad eã
ſic traſit᷑ per quietẽ: ut ipſi quieti ſuccedat: ideſt nõ ſiceſſe ĩcipiat actio: ut eſſe deſinat quies. Neq; enĩ reditur
ad curas & labores: ſed pmanet in actione. Et qd ad quietẽ ptinet: nec ĩ opere laborare: nec ĩ cogitatiõe fluctu
are. Quia ergo ꝑ requiẽ ad pᷣmã uitã redit᷑: unde aĩa lapſa eſt ĩ peccatũ: ꝓpterea ſabbato requies ſignificat᷑. Il
la aut pᷣma uita: quæ a pegrinatione redeũtibus eſt: p primã ſtolã: quẽ diẽ dominicũdicimus figurat᷑. Quæ/

re ſeptẽ dies Geneſis legẽs: iuenies ſeptimũ ſine ueſpera: quia requiẽ ſine fine ſignificat. Prima ergo uita non

fuit ſempiterna reqes peccãti. requies aũt ultima ſempiterna eſt: ac p hoc & octauus ſẽpiternã btĩtudinẽ ha/
bebit: quia requies illa quæ requies ſẽpiterna eſt excipit᷑ ab octauo nõ extinguit᷑. Neq; enĩ eſſet aliter ſẽpiter/
na. Ita ergo erit octauus: qui pmus: ut pᷣma uita: ſed æterna reddat᷑. Sabbatũ tamẽ cõmẽdatũ eſtcõmuni po
pulo initio corporali tẽporaliter celebrãduũ: ut figura eſſet ſãctificationis in requiẽ ſpũs ſancti. Nuſqᷓ enĩ legi
mus in Geneſi ſãctificationẽ ꝑ oẽs ſupiores dies: ſed de ſolo ſabbato dictũ eſt: & ſãctificauit dns diẽ ſeptimũ

Amant enim requiẽ: ſiue pie:ſiue inique. ſed qua pueniãt ad id qd amant: plurimæ neſciũt: nec aliqd aliud

appetũt etiã ipſa corpora ponderibus ſuis: niſi quieſcere a motibus ſuis. Nã ſicut corpus tam diu nitit᷑ ponde

re: ſiue deorſù uerſus: donec ad locũ quo nitit᷑ ueniẽs cõquieſcat. Põdus quippe olei ſi mittat᷑ in aere:deorſũ.

ſi aũt ſub aquis: ſurſũ nitit᷑. Sicaĩæ ad ea quæ amãt: ꝓpterea nitunt᷑ ut pueniẽdo reqeſcãt. Et multa quidẽ ꝑ
corpus delectãt: ſed nõ eſt eis æterna requies: nec ſaltẽ diuturna. Et ꝓpterea magis ſordidant aĩam: & aggra
uãt potius: ut ſincerũ eius põdus: quo in ſuꝑna fert impediãt. Cũ uero aĩa ſeipſa delectat᷑: nõdũ re incõmuta
bili delectat᷑: & ideo adhuc ſuperba eſt: ꝗa ſe ꝓ ſũmo habet: & cũ ſuperior ſit deus: nec in tali peccato ĩpunita
reunquit᷑: quia deus ſu pbis reſiſtit: humilibus aũt dat gram. Cum aũuũt deo delectat᷑: ibi uerã certã æternã ĩue

nit requiẽ: quã in aliis ꝗᷓrebat: nec inueniebat. Proinde ãmonet᷑ in pſalmo. Delectare in dño: & dabit tibi peti

tionẽ cordis.quia ergo charitas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris per ſpicitũ ſãctaum qui datus eſt nobis:ideo
X iui. .cciiii.

CCiiij

ſanctificatio in ſeptimo die cõmemorata eſt: ubi requies cõmẽdatur. Quia uero nec beneoperari poſſumus:
niſi dono eius adiuti: ſicut apoſtolus dicit. Deus enĩ eſt qui operat᷑ in nobis: & uelle & opari ꝓ bona uolũtate
nec agere nec requieſcere poterimus poſt oĩa bona opa noſtra: quæ ĩ hac uita gerimus: niſi eius dono ad æter-
nitatẽ ſãctificati atq; ꝑfecti. Propterea de ipſo deo dicit᷑. Cũ feciſſet oĩa bona o pa ualde: ſeptimo die reqeuit
ab oĩbus opibus ſuis: quæ fecit. Futurã eniĩ requiẽ ſignificabat: quam poſt bona opa daturus erat nobis hoĩ/
bus. Sicuti enĩ cũ bñ opamur ipſe dicit᷑ opari in nobis: cuius munere bñ opamurꝛ:ita cũ requieſcimus ipᷣe reqe
ſcere dicit᷑: qèo donãte requieſcimus. Hinc eſt ꝙ etiã in tribus pᷣmis pᷣceptis decalogi: quæ ad deũ ptinẽt(cæte
ra enĩ ſeptẽ ad ꝓximũ pertinent & ad hominẽ) quia in duobus p̃ceptis tota lex pẽdet:tertiũ ibi de obſeruatiõe
ſabbati poſitũ eſt: ut in pᷣmo pᷣcepto pattẽ intelligamus: ubi prohibet coli aliqua in figmẽtis hominũ dei ſimi
litudo.nõ quia nõ habet imaginẽ deus:ſed quia nulla imago ei collibebat:niſi illa quæ hoc eſſet:qd ipſe: nec
ipſa ꝓillo: ſed cũ illo. Et qa creatura ẽ mutabilis: ac ꝓpterea dicit᷑.oĩs creatura uanitati ſubiecta eſt: qm̃ natu
ra uniuerſi etiã in parte demonſtrat᷑: ne quiſꝗᷓ filiũ dei uerbũ: ꝑ qd facta ſũt oĩa: ideo putaret eſſe creaturã. Se
quit᷑ aliud pᷣceptũ. Nõ accipias in uanũ nomẽ dni dei tui. Spũs aũt ſãctus: in quo nobis requies illa ttibuit᷑:
quã ubiq; amamus:ſedniſi deũ amãdo nõ ĩuenimus: cũ charitas eius diffũdit᷑ in cordibus nr̃is per ſpiritũ ſã/
ctum qui datus eſt nobis. Quia ergo ſãctificauit deus diem ſeptimũ: in quo requieuit: tertio p̃cepto legis inſi
nuat᷑: quod ſcriptũ eſt de obſeruatione ſabbati: nõ ut iam in iſta uita nos requieſcere exiſtimemus: ſed ut oĩa
quæ bene operamur nõ habeãt intẽtionẽ niſi in infinitam requiẽ ſempiternã. Memẽto enĩ maxime qd iam
ſupra cõmemoraui: qua ſpe ſalui facti ſumus. Spes autẽ quæ uidet᷑ non eſt ſpes. Ad ipſũautẽ ignem amoris
nutriendũ quodãm: quo tanꝗᷓ põdere ſurſũ uel introrſũ referamur: ad requiẽ oĩa iſta ptinent: quæ figurate
nobis inſinuant᷑.plus enĩ mouẽt & accendũt amorẽ ꝗᷓ ſi nuda: & ſine ullis ſacramẽtoꝶ ſimilitudinibus pone
rent᷑. Cuius rei cauſã difficile eſt dicere. Sed tamẽ ita ſe habet: ut aliquid per allegoricã ſignificationẽ intima/
tũ: plus moueat: plus delectet: plus honoret᷑: ꝗᷓ ſi uerbis ꝓpriis apertiſſime diceret᷑. Credo ꝙ ipſe animi mo/
tus ꝗdiu adhuc rebus terrenis implicat᷑: pigrius inflãmatur. ſi uero ferat᷑ ad ſimilitudines corporales: & inde
feratur ad ſpiritalia: quæ nullis ſimilitudinibus figurant᷑: ipſo qᷓſi trãſitu uegetat᷑: & tanꝗᷓ in facula ignis agi/
tatus accẽditur: & in ardẽtiore delectatione rapit᷑ ad requiẽ. Ideoq; inter oĩa illa decẽ p̃cepta: ſolũ ibi qdde ſab
bato poſitũ eſt: figurate obſeruãdũ pᷣcipitur: quã figurã nos intelligsda: nõ etiã per ociũ corporale celebrãdũ
ſuſcepimus. Cũ enĩ ſabbato ſignificat᷑ ſpiritalis requies. Et in pſalmo. Vacate & uidete: quoniã ego ſũ domi/-
nus: & qua uocant homines ab ipſo dno dicẽte. Venite ad me oẽs qui laboratis & onerati eſtis: & ego uos refi/
ciã. Tollite iugũ meũ ſuper uos: & diſcite a me. quoniã mitis ſũ & humilis corde: & inuenietis requiẽ anima
bus ueſtris. Cætera tamẽ ibi pcepta ꝓprie ſicut pcepta ſũt: ſineulla figurata ſignificatione ob?uamus. Nã &
idola nõ colere manifeſte didicimus: & nõ accipere in uanũ nomen dnmi dei noſtri: & honorare patrẽ & matrẽ:
& nõ mœcchari:nõ occidere: nõ furari: nõ falſũ teſtimoniũ dicere: nõ cõcupiſcere ullã rem pximi. Non enĩ fi
gurate aliud p̃tendũt: & myſticealiud ſignificãt. ſed ſic obſeruant᷑: ut ſonãt. Obſeruare tamẽ diẽ ſabbati non
iubemurad litterã: m ociũ ab opere corporali: ſicut obſeruãt iudæi. Et ipſa eorũ obſeruatio: qa ita pcepta eſt
niſi aliam quãdã ſpiritalẽ requiẽ ſignificet: ridẽda iudicatur. Vnde nos cõueniẽter intelligimus ad amorẽ exci
tandũ requietis: ad quã requiẽ tendimus: ualere oĩa quæ figurate in ſcripturis dicunt᷑. quãdoqdẽ hoc ſolũ fi
gu rate in decalogo pᷣcipit᷑: ubi rege cõmẽdatur: quæ ubiq; amatur: ſed in ſolo deo ſãcta & certa inuenit᷑. Di/
es tamẽ dominicus: nõ iudæis: ſed xp̃ianis reſurrectione dni declaratus eſt: & exillo habere cœpit feſtiuitatem
ſuã. Animæ quippe ſactorũ oĩum ante reſurrectionẽ corporis ſũt qdẽ in requie. ſed in ea nõ ſũt agnitione ꝗᷓ
corpora uegetantur. Talẽ quippe actionẽ ſignificat dies octauus: qui eſt pᷣmus qui anteferat illã requiẽ: 4
glorificat. Nõ enĩ cũ corpore:difficultas ex corpore:quia nec corruptio. Oportet enĩ hoc corruptibile indui ĩ/
corruptionẽ᷑: & mortale hoc indui ĩmortalitatẽ. Quapropter ante dñicã ręſurrectionẽ: ꝗqᷓuis ſanctos pres ple/
nos ꝓphetico ſpiritu octaui ſacramẽtũ nequaꝗᷓ lateret: quo ſignificat reſurrectio. Nã & pro octaua pſalmus
inſcribit᷑: & octauo die circũcidebant infantes: & in eccleſiaſte ad duorũ teſtamentoꝶ ſignificationẽ dicitur:il
lis ſeptem: & illis octo reſeruatũ eſt. tamẽ illis eſt occultatũ: & ſolũ celebrãdũ ſabbatũ traditũ eſt: quia erat an
tea requies mortuorũ. reſurrectio autẽ nullius erat qui reſurgẽs a mortuis iam nõ moriret᷑: & mors illi nõ do
minarer᷑. Sed poſtꝗᷓ facta ẽ talis reſurrectio in corporedñico: ut p̃iret ĩ capite eccleſiæ: qd corpus eccleſiæ ſpe/
raret in fine. Iam etiã dies dominicus: ideſt octauus: qui & primus inciperet celebrari. Ipſa etiã cauſa intelligi
tur: cur obſeruãdũ paſcha ubi agnũ occidere & edere iubent᷑: quod manifeſtiſſime dñi præfigurat paſſionẽ.
Non eis ita pᷣceptũ eſt: ut attenderẽt occurrere ſabbatũ: & cũ menſe nouoꝶ: & tertiæ lunæ hebdomadæ cõcur
rere.Vt eũdẽ quoq; diẽ dominus potius ſua paſſione ſignaret:qui etiã dominicũ:ideſt octauũ:qui eſt pᷣmus
declaraturus aduenerat. Attẽde igitur ſacratiſſimũ triduũ: crucifixi: ſepulti: ſuſcitati. Hoꝶ triũ opere quid ſi
gnificet in præſenti agimus uita. Quid aũt ſignificat ſepultura: fide: ac ſpe gerimus. Nã dicit homini. Tolle
crucẽ tuam: & ſequere me. Cruciat᷑ autẽ caro: qua mortificant᷑mẽbra noſtra: quæ ſũt ſuper terrã: fornicatio:
ſmũditia: luxuria:auaritia: & huiuſmodi. de ꝗbus idẽ dicit. Si enĩ ſecũdũ carnẽ uixeritis: moriemini. Si autẽ
ſpiritu facta carnis mortificaueritis: uiuetis. Hic etiã de ſeipſo dicit. Mũdus mihi crucifixus eſt: & ego mũdo.
Et in alio loco.Sciẽtes inquit: quia uetus noſter hõ ſimul confixus eſt cruci cũillo: ut euacuet᷑ corpus hercnte:
— ðJM &ultra

pi
⸗
tei

ſ̃

88.

& ultra nõ ſeruiamus peccato. ꝗᷓdiu ergo id agũt opa noſtra: ideſt corpus peccati: ꝗᷓdiu inꝗᷓ exterior hõcorrũ⸗

pitur: ut ĩterior renouet de die in diẽ tẽpus eſt crucis. Hæc ſũt etiã bona opera quidẽ: tamen adhuclaborioſa:

quorũ merces eſt reqes: ſed ideo dicit᷑: ſpe gaudẽtes: ut cogitantes requiẽ futurã cũ hilaritate in laboribus ope
remur. Haãc hilaritatẽ ſignificat crucis latitudo: in trãſuerſo ligno: ubi figunt manus. p manus eni opera ĩtel

ligimus. p latitudinẽ hilaritatẽ operãtis. quia triſtitia facit anguſtias. paltitudinẽ aũt cui caput adiũgit᷑: expe

ctatio retributionis de ſublimi iuſticia dei: qui reddet unicuiq; m opera ſua. In his quidẽ qui ᷣm tolerantiã
boni opis gloriã & honorẽ & ĩcorruptionẽ qrẽtibus uitã æternã. Itaq; etiã lõgitudo qua totũ ⁊orpus extẽdit᷑:
ipſã tolerãtiã ſignificat. Vnde lõganimes dicunt᷑ qui tolerãt. Profũdũ aũt qd terræ infixũ eſt ſecretũ ſacramẽ
tũ p̃ᷣfigurat. Recordaris enĩ ni fallor quæ uerba apoſtolica in iſta deſignatione crucis expediã: ubi ait. In chari
tate radicati atq; fũdati: ut poſſitis còprehẽdere cũ oĩbus ſãctis quæii t lõgitudo:latitudo:& ꝓfudũ.Ea uero
quæ nõdũ uidemus: & nõdũ tenemus: ſed fide & ſpe gerimus: in alio biduo figurata ſũt. Hæc enĩ quæ nunc
agunt᷑ tanꝗᷓ claui pceptorũ in dei timore cõfixi ſũt. Scriptũ eſt enĩ. Cõfige clauis a timore tuo carnes meas ĩ ne
ceſſariis deputant᷑: no in eis quæ p ſeipſa appetẽda & cõcupiſcẽda ſũt. Vnde illud qd eſt optimũ ſe dicit cõcu
piſcere diſſolui & eſſecũ xp̃o. Manere aũt ĩ carne neceſſariũ inquit ꝓpter uos. Quoel ergo inqtdiſſolui & eſſe
cũ xpo: Inde incipit requies: quæ nõ ĩterrũpitur reſurrectione: ſed glorificat᷑: quæ tamẽ nũc fide retinet᷑: quia
iuſtus ex fide uiuit. An ignoratis inqt: qm quicunq; baptizati ſumus in xpo leſu: in morte illius baptizati ſu

mus: Cõſepulti ergo illi ſumus ꝑ baptiſmũ in mortẽ. Vnde niſi fide? Næcq; enĩ iã in nobis perfectũ eſt: adhuc

in nobiſmetipſis ĩgemiſcẽtibus adoptionẽ: expectãtibus redemptionẽ corporis noſtri. Spe enĩ ſalui facti ſu/
mus. Spes auũt quæ uidet᷑ nõ eſt ſpes. Quod enĩ uidet quis: quid ſperat? Si aut quod nõ uidemus: ſperamus:
per patientiã expectamus. Quod memẽto qua ſæpe comemo ret: ne iam nũc in iſta uita nos heatos fieri debe
re arbitremur: & ab oĩbus difficultatibus liberos: ac ſi in anguſtiis reg temporaliũ aduerſus dũm ore ſacrilego
murmuremus: quaſi nõ exhibeat quod ꝓmiſit quidẽ etiã huic uitæ neceſſaria: ſed alia ſunt ſolatia miſeroꝶ:

alia gaudia beatorũ. Domine inquit ᷣm multitudinẽ dolorũ meoꝶ in corde meo exhortationes tuæ iocũda/

uerũt animã meã. Non ergo murmuremus in difficultatibus: ne perdam us latitudinẽ hilaritatis: de qua di/
citur:ſpe gaudẽtes: quia ſequit᷑ in tribulatione patiẽtes. Noua ergo uita in fide nunc inchoat᷑: & ſi pe geritur.

Nam tũc erit cũ exurbebitur mors in uictoriã. Cum illa nouiſſima inimicadeſtruet᷑ mors:cum mutati fueri/

mus: & æquales angelis facti. Omnes eni inquit reſurgemus: ſed nõ omnes ĩmutabimur. Etdominus. Erũt
inquit æquales angelis dei. Apprehẽſi enĩ ſumus modo in timore pꝑ fidẽ: tunc autẽ apprehẽdemus in charita
te per ſpem. Quãdiu enĩ ſumus in corpore peregrinamura domino. Per fidẽ enĩ ambulamus: nõ per ſpem.
Ipſe itaq; apoſtolus:qui dicit: ut apprehẽdas: ſicut & apprehẽſus es: aperte ſe nõ apprehẽdiſſe cõfitetur. Fra/
tres inquit: ego nõ arbitror apprehẽdiſſe. Sed tamẽ quia ipſa ſpes ex promiſſione ueritatis certa nobis eſt: cũ
diceret. Cõſepulti ergo ſumis illi per baptiſmũ in mortẽ: ſubiunvit & ait: ut quẽadmodũ ſurrexit chriſtus a
mortuis ꝑ gloriã patris: ita & nos ĩ nouitate uitæx ambulemus. Ambulemus ergo in re laboris: ſed in ſpe quie/
tis. In carne uetuſtatis: ſed in fide nouitatis. Dicit eni corpus quidem mortuũ eſt ꝓpter peccatũ.ſpiritus uita
eſt propter iuſticiã. Si aũt ſpũs eius qui ſuſcitauit Ieſũ chriſtũ a mortuis: habitat in uobis: Hoc ex auctorita/

tediuinarũ ſcripturaꝶ: & uniuerſæ eccleſiæ: quæ toto orbe diffũditurcõfeſſione: per anniuerſariũ paſcha ce/

lebratur: in magno utiq; ſicut iam ĩtelligis ſacramẽto:ut in ſcriptura. His quibus ueteribus ad agẽdũ paſcha
non eſt pᷣceptũ tempus: niſi ex menſe nouoꝶ: luna quartadecima uſq; ad uiceſimã primã. Et exeuangelio tñ
quia manifeſtũ eſt: quo etiã die dñs crucifixus ſit: & in ſepultura fuit: & reſurrexit. Adiũctũ etiã eſt ipſoꝶ die-
rũ obſeruatiõi per patrũ cõſilia: & orbi uniuerſo xpᷣiano pſuaſũ eſt: eo modo paſcha celebrari oportere. Qua/
drageſima ſane ieiuniorũ habet auctoritatẽ & in ueteribus libris ex ieiunio Moyſi & Heliæ: & ex euãgelio: qa
totidẽ diebus dñs ieiunauit. In pſona Moyſi & Heliæ hæc accipiunt᷑. Inter quos & in mõte glorioſus apparu
it: ut euidẽtius emineret qd de ſllo dicit apoſtolus. Teſtimoniũ habens a lege & prophetis. In qua ergo parte
anni cõgruẽtius obſeruatio quadrageſim æ cõſtitueret᷑: niſi cõfinis atq; cõtigua dominicæ paſſioni? quæ ĩ ea
ſignificat hæc uita laborioſa: cui opus eſtcõtinẽtia. Ec ab ipſius mũdi amicitia eiiciũtur: quæ utiq; fallaciter
blã diri: & illecebrarũ fucos circũſpgere atq; iactare nõ ceſſat. Numero aut quadragenario uitã iſtã ꝓpterea fi
gurari arbitror: qa denarius ĩ quo ẽ pfectio btitudinis noſtræ: ſicut in octonario: quia redit ad pᷣmũ. Ita mihi
hoc uidet᷑ expᷣmi: qa creatura quæ ſeptenario figurat᷑ adhæret creatori. In quo declarat unitas trinitatis ꝑ uni
uerſũ mũdũ tẽporaliter ãnumeratus eſt: qa mũdus ex quatuor uẽtis delimat᷑: & ꝗᷓtuor elemẽtis erigit᷑: & qᷓtu

or ãni tẽporũ uicibus uariat᷑.Decẽ aũt quater ꝗqᷓdraginta cõſumat᷑. Quadragenarius aũt partibus ſuis cõpu/
P 2 P

tatus addit ipſũdenariũ:& fiũt qnquagĩta: tanꝗᷓ merces laboris & cõtinẽtiæ. N eq; eni fruſtra ipſe dũs & qua
dragĩta dies poſt reſurrectionẽ ĩ hac terra cũ diſcipulis ſuis cõuerſatus eſt: & poſtꝗ aſcẽdit in cælũ decẽ diebus
interpoſitis: promiſſũ miſit ſpiritũ ſanctũ: cõpleto die pentecoſtes: qui dies qnquagenarius habet alterũ ſa/
cramẽtũ. Quod ſepties ſeptẽ quadraginta nouẽ ſut: & cũ redit᷑ ad initiũ: quod eſtoctauus: qui & pᷣmus dies
quĩquaginta cõplent᷑: qui celebrant᷑ poſt dũ i reſurrectionẽ: iam in frigura nõ laboris: ſed quietis & læticiæ: p
pter hoc & ieiunia relaxant᷑. Et ſtantes oramus: quod eſt ſignũ reſurrectionis. Vnde etiã diebus oĩbus dnicis
ad altare obſeruat᷑: & alleluia canit᷑: qd ſignificatactionẽ noſtrã futurã nõ eſſe: niſi laudare deũ: ſicut ſcriptũ

eſt. Beati qui habitãt in domo tua: in ſæcula ſæculorũ laudabũt te. Sed dies quinquageſimus ex ſcripturis cõ
mendat᷑: nõ tm̃ in euangelio: quia tũc ſpiritus ſãctus aduenit: ſed etiã in ueteribus libris. N am & ibi poſtea
ꝗᷓ paſcha occiſo agno celebrauerũt: quinquaginta dies numerant᷑ uſq; ad diẽ quo lex data eſt in mõte Syna: fa
mulo dei Moyſi: digito dei ſcripta in libris euãgelii aptiſſime declarat᷑: digitũ dei ſignificare ſpiritũ ſanctum.
Cũ enĩ unus nageltila dixiſſet. In digito dei ecio dæmonia: Alius hoc idem ita dixit. In ſpũ dei eiicio dæmo
nia. Quis hãc læticia diuinorũ ſacramẽtorũ: cũ ſane doctrinæ luce clareſcũt:nõ præferat uniuerſis mũdi hu/
ius ĩperiis? etia inuſitata fœlicitate placatis. Nõne tanꝗᷓ duo ſeraphin clamãt adiĩuicẽ cõſcia laudis altiſſimi:

Sãctus Sanctus Sctũs dis deus ſabaoth: ita duo teſtamẽta fideliter cõcordãtia ſacratã cõcernũt ueritatẽ. Oc
cidit᷑ ouis: celebrat᷑ paſcha: & ĩterpoſitis quadragĩta diebus dat ad charitatẽ ſpũs ſãctus: qui eſt digitus dei cõ

trarius hoĩbus ſua quærẽtibus. Et ideo iugũ aſperũ: & ſarcinã grauẽ portãtibus: nec inueniẽtibus requiẽ ani/
mabus ſuis: quia charitas nõ ꝗᷓrit quæ ſua ſũt. Ideo animoſitas hæreticorũ ſempꝑ inquieta eſt: quos Magorũ
Pharaonis habere conatũ declarat apoſtolus dicẽs. Sicut enĩ Iamnes & Mambres reſtiterũt Moyſi: ſic & iſti
reſiſtut ueritati. Hoĩes mẽte corrupti: reprobi circa fidẽ: ſed ultra nõ ꝓficient. Demẽtia enĩ eoꝶ manifeſta erit
oĩbus: ſicut & illorũ fuit nia enĩ per ipſã corruptionẽ mẽtis inqetiſſimi fuerũt:in ſigno tertio defecerũt: fa/
tentes ſibi aduerſũ eſſe ſpiritũ ſanctũ: qui erat in Moyſe. Nã deficiẽtes dixerũt. Digitus dei eſt hoc. Sicut aũt
conciliatus & placatus ſpũs ſanctus requiẽ præſtat mitibus & humilibus corde: ita cõtrarius & aduerſus ĩmi
tes ac ſupbos in quietudine exagitat: quã inquietudinẽ muſcæ illæ breuiſſimæ ſignificauerunt: ſub ꝗbus Ma
gi Pharaonis defecerũt dicentes. Digitus dei eſt hoc. Exodũ lege: & uide ubi paſcha celebraruũt: poſt quos dies
data ſit lex. Loꝗtur deus ad Moyſẽ in heremo. In die tertii menſis. Nota ergo unũ diẽ ex ingreſſu ipſius tertii

menſis. Et uide quid dicat inter cætera. Deſcẽde inqt teſtare populo: & putrifica illos hodie & cras: & lauẽt ue-

ſtimẽta ſua: & ſint parati in diẽ tertiũ. Tertia enĩ die deſcẽdit ds in mõte Syna corã oĩ populo. tũc data ẽ lex
tertio: ſcilicet die tertii mẽſis. Numera itaq; a quartadecima pᷣmi mẽſis: quo factũ eſt paſcha:uſq;ʒ ad diẽ tertii

mẽſis: ĩuenies decẽ & ſeptẽ pᷣmi mẽſis: trigĩta ſecũdi: tres tertii:quæ fiũt qnꝗ̃ginta. Lex ĩ arca eſt: ſãctificatio ĩ

corpore dñi: p cuius reſurrectionẽ nobis reqes futura ꝓmittit᷑. ad quã percipiẽdã ſacto ſpu charitas inſpirat᷑.

Spũs aũt nõdũ erat datus cũ Ieſus nõdũ erat clarificatus. Vnde ꝓphetia illa cãtata eſt. Exurge dñe ĩ requiẽ tu

am tu: & arca ſãctificationis tuæ. Vbi requies: ibi ſãctificatio. Vnde nũc ut amemus & deſideremus: pignus
accepimus. Vocant᷑ aũt ad requiẽ alterius uitæ: quo ab iſta tranſit᷑. qd paſcha ſignificat: oẽs ĩ nomĩe pris & fi
lii & ſpũs ſãcti. Propterea ꝗnquagenarius numerus ter multiplicatus: adcdito ad eminẽtiã ſacramẽti ipſo ter/
nario: ĩ illis magnis piſcibus ĩuenit᷑: quos dus iã poſt reſurrectionẽ nouã uitã demõſtrãs a dextera parte leua-
ri ĩperauit: nec retia diſrupta ſut: qa tũc hæreticoꝶ inqetudo nò erit. tũc hõ ꝑpfectus & qetus purgat᷑ ĩ aĩa & in
corpore p eloqa dni caſta: argẽtũ igne examĩatũ terræ: purgatũ ſeptuplũ: accipiat mercedẽ denartũ: & ſint de-/
cẽ & ſeptẽ. Nã & in hoc numero ſicut ĩ aliis multiplices figuras exhibẽtibus: ſaeramentũ mirabiliter reperit᷑.
Nec ĩmerito etiã pſalmus.xvii.in regnoꝶ libris ſolus ĩteger loquit᷑: ꝗa regnũ illud ſignificabat: ubi aduerſari
um non hẽbimus. Titulus eniĩ eius ĩ die ꝗᷓ eruit eũdũs:de manu oĩum inimicoꝶ eius: & de manu Saul. Quis
enĩ ſignificat᷑ ĩ Dauid:niſi ille ꝗq uenit ᷣm carnẽ ex ſemie Dauid?qutiq; ĩ corpore ſuo:hoc ẽ eccleſia:adhuc pa
tit᷑ inimicos. Vñilli pſecutori quẽ uoce mactauit: & ĩ ſuũ corpus traiiciẽs quodãmõ maducauit: ſonuit de cæ

lo. Saule: Saule: qd me ꝑpſeꝗᷓ̃ris. Quãdo aũt eruet᷑ hoc corpus de manu oĩum inimicoꝶ eius: niſi cũ illa inimi

ca deſtruet᷑ mors ad hoc tp̃s ptinet numerus ille cẽtũ qnꝗᷓgitatriũ piſciũ. Nã & ipᷣe numerus.xvii.ſurgẽs ĩ tri
gonũ: cẽtũ qnꝗgitatriũ ſũmã cõplet. Ab uno itaq; uſq; ad decẽ & ſeptẽ adde duo. Sũt itaq; tria: adde tria ſũt
ſex:adde ꝗᷓtuor ſũt decẽ: adde qnq; ſũt ꝗndeci:adde ſex ſũt uigintiunũ. Adde itaq; cæteros & ipſũ ſeptimũ de
cimũ fiũt centũ ꝗnquagintatriũ. Ad hæcde ſcripturis firmiſſime tenent᷑: ideſt paſcha & pẽtecoſtẽ. Nã ut ꝗᷓ
draginta illi dies ante paſcha obſeruent᷑: eccleſiæ cõſenſio roborauit. Dicit etiã ut octo dies neophitoꝶ diſtin/
guant a cæteris: ideſt ut octauus pᷣmo cõcinat. Vtaũ alleluia ꝑ illos ſolos dies ꝗnquagita ĩ eccleſia cãtet᷑: nõ
uſq;quaq; obſeruat᷑. Nã & aliis diebus uarie cantat᷑ alibi: atq; alibi. Ipſis tamẽ diebus ubiq;. Vt autẽ ſtãtes &
illis diebus & oĩbus dominicis oremus: utrũ ubiq; ſeruet᷑ ignoro. tamen in eo ut ſeruat eccleſia dixi ut potui:
& arbitror eſſe manifeſtũ. De lauaãdis uero pedibus: cũ hoc dominus ꝓpter humilitatis formã quã docẽdam

uenerat cõmẽdauit: ſicut ipſe cõſeꝗᷓnter expoſuit: quæſitũ eſt: qm tẽpore paſſiõis res tãta etiã facto doceret᷑:

& illud tẽpus occurreret:quo ipᷣa cõmẽdatio religioſius inhæreret. Sed ne ad ipſũ baptiſmi ſacramẽtũ ptinere
uideret᷑: multi hoc in cõſuetudinẽ recipe nolueruũt. nõnulli etiã de cõſuetudine auferre dubitauerũt. Aliq au

tẽ ut hoc & ſacratiore tẽpore cõmendarẽt:& baptiſmi ſacramẽto diſtiguerent: uel diẽ tertium octauarũ: quia

ternarius numerus in multis ſacramẽtis maxime excellit: uel etiã ipſum octauũ ut hoc facerent elegerũt. Mi
ror ſane quidlita uolueris: ut de his quæ uarie p diuerſa loca obſeruant᷑: tibi aliqua ſcriberẽ: cũ & nõ ſit neceſſa

riũ. & una in his ſaluberrima regula retinẽda lit.ut quæ nõ ſũt cõtra fidẽ:neq; bonos mores:& habẽt aliqd ad

exhortationẽ uitæ melioris. Vbicũq; inſtitui uidemus uel inſtituta cognoſcimus. nõ ſolũ ĩprobemus: ſed eti
am laudãdo & imitãdo ſectemur. ſi aliquorũ infirmitas nõ ita ĩpedit: ut amplius detrimẽtũ ſit. Si enĩ eo mõ

am 87 nqanoramInn Ped E D. r —
ipediat ut maiora ſtudiorũ lucra ſperãda ſint: ꝗᷓ calũniatoꝶ detrimẽta metuenda: ſine dubitatione faciendũ

eſt. maxime id ad etiã de ſcripturis defendi poteſt. ſicut de hymnis & pſalmis canẽdis: cum pſius domini
apoſtoloꝶ

apoſtoloꝶ hẽamus exẽpla & pcepta de hac re tã utilia ad mouendũ pieaĩum: & accẽdendũ diuĩæ lectiõis af/
fectũ uaria cõſuetudo eſt. & plæraq; in africa eccleſiæ mẽbra pigriora ſũt:ita ut donatiſtæ nos rephendant: ꝙ
ſobrie pſallimus in eccleſia diuĩa cãtica pphetaꝶ: cũ ipſi ebrietates ſuas ad cantũ pſalmoꝶ humano ĩgenio
cõpoſitoꝶ: quaſi ad tubas exhortationis ĩflãment. Quãdo aũt nõ eſttp̃s: cũ in eccleſia ffes cõgregant᷑ ſancta
cãtãdi? niſi cũ legit᷑: aut diſputat᷑: aut ãtiſtites clara uoce depcant᷑: aut cõis oro uoce diaconi ĩdicit᷑ Aliis uero
particulis tẽpoꝶ qd melius aggregatis xpᷣianis fiat: qd ſanctius oĩno nõ uideo. Quod auũt cõſtituit᷑ p̃tercõſue
tudinẽ: ut qᷓſi obuatio ſacris ita approbarenõ poſſũ etiã ſi multa huiuſmodi ꝓpter nõnullanũ uel ſctaꝶ uel
turbulẽtaꝶ pſonaꝶ ſcãdala deuitãda liberius ĩprobare nõ audeo. Sed hoc nimis doleo. qa multa quæ ĩ diuĩs
libris ſaluberrime pᷣcepta ſũt: minus curant᷑: & tã multis pᷣſũp tionibus ſic plena ſũt oĩa: ut grauius corripiat᷑
ꝗ per octauas ſuas terrã nudo pede tetigerit:ꝗᷓ ꝗ mẽtẽ uinolẽtia ſepeliuerit. Oĩa itaq; talia: quæ neq; ſanctarũ

ſcripturaꝶ auctoribus cõtinent᷑: nec cõciliis epoꝶ ſtatuta ĩueniũtur: neq; cõſuetudie uniuerſæ eccleſiæ robora
ta ſũt: ſed diuerſoꝶ motibus ĩnumerabiliter uariãtur: ita ut uix autoĩno nunꝗĩ ueniri poſſint cauſæ: ꝗᷓs in eis
ĩſtituẽdis hoĩes ſecuti ſũt: ubi facultas tribuit᷑:ſine ulla dubitatiõe reſecãda exiſtimo. Quãuis eni neq; hocin
ueniri poſſit quõ cõtra fidẽ ſũt. Ipſã tũ religionẽ: quã pauciſſimis & manifeſtiſſimiꝭ celebrationũ ſacris mibi-
cordia dei eſſe liberã uoluit: uilibus oneribus pᷣmũt: ut tolerabilior ſit cõditio iudæoꝶ: ꝗ etiã tps libertatis nõ
agnouerĩ t. Legalibus tñ ſarcinis: nõ humanis pᷣſũptiõibus ſubiiciũtur.ſed eccleſia dei ĩter multã palleã: mul/

taq; ⁊izania cõſtituta multa tolerat.& tn quæ ſũt cõtra fidem: uel bonã uitã nõ approbat: nec tacet:nec facit.

Itaq; illud qcl lcri pſi:quoſdã fres ita temꝑare acarnibus edẽdis: ut ĩmũdos ꝗ comederĩit arbitrẽtur: aptiſſime
cõtra fidẽ: ſanãq; doctrinã eſt. Sed hicego ſi diutius diſputare uoluero poteris putare: añ in illis obſcuri aliqd
hinc apoſtolũ pcepiſſe: qui etiã ĩter multa: quæ de hac re dixit: teſtatus eſt hæreticoꝶ ĩpiã opinionẽ ut diceret
Spũs aũt manifeſte dicit: qa in nouiſſimis tpibus recedẽt qdã a fide: attẽdẽtes ſpiritibus ſeductoribus: & do/
ctrinis dæmonioꝶ: in hypocriſim mẽdacilo qoꝶ: cauteriata hntes cõſciam ſi uã: ꝓhibentes nubere: abſtinere a
cibis: quos deus creauit ad pci piendũ cũ gr̃aꝶ actione fidelibus: & his qui cognouerũt ueritatẽ. ꝗa oĩs creatura
dei bona eſt: & nihil abiiciendũ eſt: qdcù graꝶ actione ꝑcipit᷑. Sctificat enĩ per uerbũ dei & ofonem. Etalio lo
co de his rebus loꝗtur: & ĩquit oĩa mũda mundis. Immũdis aũt & ĩfidelibus nihil eſt mundũ:ſed polluta ſũt
eoꝶ mẽs & cõſci a. Tu ipſe lege cætera: & recita quibus potes: ne in ſe irritã faciant gẽam dei:qa in libertate uo/
cati ſũt: tm̃ ne libertatẽ in occaſionẽ carnis aſſumãt. Et ideo tn eos refrenãd æ carnalis cõcu piſcẽtiæ cauſa:a qui
buſſibet cibis tẽperare:qua nõ eis hoc ꝑmittit᷑ ſu pſtitioſe: atq; ĩfideliter facere. His uero qui de paginis euàge

licis ſortes legũt: etſi optandũ eſt ut hoc potius faciãt: ꝗq ut ad dæmonia cõſulenda concurrãt. tn etiã mihi iſta

diſplicet cõſuetudo: ad negocia ſæcularia: & ad uitæ huius uanitatẽ ꝓpter aliã uitã loꝗᷓ ntia: oracula diuĩa uel/
le cõuertere. Hæc ſatis eſſe ad ea quæ ſceipſiſti: ſi reputaueris: nimis: nimis ignoras & uires & occupꝑatiões me/
as. Tm enĩ abſũ ab eo: qd putaſti: nihil me latere: ut nihil in epiſtola tua legeri triſtius: ꝗa & aptiſſime falſũ ẽ
Et miror qꝗa hoc te litet: q nõ ſolũin aliis inumerabilibus rebus multa me latẽt: ſed etiam in ipſis ſanctis ſcri
pturis: multo neſciã plura ꝗᷓ ſciam. Sed ideo ſpem in noĩe Apᷣi nõ fructuoſã ꝗᷓro: quia non ſolum credidi deo
meo in illis duobus pᷣceptis totã legẽ ꝓphetaſq; pẽdere:ſed etiã exptus ſũ: expior quotidie:qnquidẽ nullũ mi
hi ſacẽm aut aliqs ᷣmo amon obſcurior de ſacris lr̃is apit᷑:ubi nõ eadẽ pᷣcepta reperiã. Einis enĩ pcepti eſt chari
tas. Itaq; & tu chariſſime ſiue iſta ſiue alia: ſic lege: ſic diſce: ut memineris ueriſſime dictũ. Scia inflat: charitas
ædificat. Charitas aũt nõ æmulat᷑: nõ ĩflat᷑. Sic itaq; adhibeat᷑ ſcia tanꝗᷓ machina ꝗᷓdã:per quã ſtructura chari
tatis aſſurgat: quæ maneat in æternũ. Et iã cũ ſcia deitruet᷑: quæ ad fidẽ charitatis adhibita multũ eſt utilis.
Per ſeipᷣa aut ſine tali fine: nõ modo ſupflua: ſed etiã ꝑnitioſa ꝓbata eſt. Scio auũt quæ te ſacta cogitatio cuſto/
diat ſub umbraculo alaꝶ dni dei nri. Et ideo hæc: & ſi breuiter monui: qm noui eandẽ ipſã charitatẽ tuã:quæ
nõ æmulatur: Hãc epiſtolã multis daturã atq; lecturã. HW
(¶ Beati Hleronymipᷣ ſbii de duobus filiis frugi & luxurioſo.
Mnium qdem de ſcripturis qᷓſtionum abſolutio: illi ſoli ita ut eſt: nota eſt: qui dixit. Ego ſũueritas
Nos aũt oportet pia uolũtate accedere: & ſpeciali ſenſu ad ĩquiſitionẽ diuinaꝶ ſcripturaꝶ. Sciẽtes
ꝙ ſi aliqd uere ĩuenerimus bonũ deſideriũ mẽtis attẽtæ deo: inter fines beatitudinis eius erimus: de
qua dicit᷑. Beatus uir qui ĩpleuit deſideriũ ſuũ. Qualis aũt ſit huius cõcupiſcẽtiæ ſpecies adiectio beatitudinis
facile declarat audire uolentibus: ideſt prudenter audientibus. Quod ſinõ potuerimus ad plenã ueritatis ip/
ſius ĩtelligentiã puenire: nec tamẽ ſic longe erimus ab illa beatitudie: quã capiũt qui ĩplẽt deſideriũ ſuũ.neq;
enĩ ſinõ cœpimus id munus: cuius pᷣſtandi ptãs in alterius manu poſita eſt: rephenſionẽ ſuſtinebimus. Sed
ſi in his quæ agere pcipimur pareamus: pᷣmiũ laudis iuſte adipiſcimur. Quõ ergo oĩmode demõſtratũ eſt:nõ
ſolũ nullius piculi: ſed & plurimæ utilitatis eſſe ſcrutari diuiĩas ſcripturas. Diſquamus illã euagelii parabolã:
quæ eſtde pfe & duobus filiis. Nã unius rei cauſa & de oue & de muliere cõparatiõe nobis cõtexto ordĩe ſupra
recitata ſũt. Quærit᷑ ergo qs ille ſenior ſit ff: ꝗex dimidio datã ſibi pr̃næ ſubſtãtiæ portionẽ cuſtodiuit: & ĩſe/
parabilẽ cũ pre ſuo uitã agere dilexit:⸗ Quis uero iunior qaccepta ſimiliter expie ſubſtãtia ꝓfectus eſt ĩ longi/
quã regionẽ: & pfligatis illic oĩbus partis ſuæ facultatibus ad iopiã redactus: porcos alienos paſcere coactus
cẽ. Sed & qᷓlitatẽ pnĩæ eius nõ omittamus: & lætiſicari pis ꝓꝑmptã remiſſionẽ: modeſtãq; pietatẽ: ꝗ reuertẽti
ccyvi.

ee

filio diſceſſionis p̃terit leuitatẽ: & diſſipatæ ſubſtantiæ flagitia nõ exprobrat: ſed uenientẽ clæmẽter ſi uſcipit:

& occurrẽs ſalutat: & gratulans oſculat᷑: ĩcumbẽs reqeſcit in eo: & uitulũ illũ ſaginatũ pro læticia ſuſcepti filii
epulandũ ĩmolat. In quo cõpunctus ſenior fr dicit pr̃i:&. Hæc quæ per partes digeſta ſũt:expoſitio ur̃is ſen
ſibus ĩtimabit. Neceſſariũ eni eſt an oĩa pcũctari cauſã: pro qua & qd uolens de pꝓpoſitis ſaluator oſtendere:
huiuſmodi parabolas iudæis aptauerit. Si enĩ uobis cauſa taliũ cõparationũ patuerit: tũc ea quæ de ipſis ſẽti/
mus: an rõnabiliter cõgruant ueritati facile dignoſcit᷑. Suũt itaq; qui dicũt de duobus filiis iſtis ſeniorẽ angelos
eſſe & archangloszuel oẽm cæli militia. Minorẽ uero ponũt hoĩem: qui in longiĩqua pegrinatione abierit:qũ

ad terrã de cælis & paradiſo cecidit: &aptãt quaſi ſcia reſpiciẽtis ad caſũ uel ſtatũ Adæ. Sed hic ſenſus pius 4/7

dem uidet᷑. Neſcio tũ ſi uerus ſit. Dicit aliꝗs qᷓre: quia minor filius & iunior ad pnĩam uenit ſua ſpõte recorda
tus p̃teritæ abũdantiæ pr̃is ſui: ſicut habet ſeries lectionis. Dñs aũt ueniens ad pnĩam uocauit humanũ genus

cuũ ſua ſpõte regredi unde ceciderat nõ cogitaret. Deĩde ſenior filius ſi chorus eſt cæleſtiũ angeloru: ut pdictũ
eſt: quõ in reditu & ſalute ftis ſui: & in uituli ĩmolatione triſtat cũ in eodẽ euãgelio dicat qns: læticiã eſſe ĩ cI
lo apud angelos ſuꝑuno pctore pnĩam agẽte. Diſcutiẽtes ergo huius parabolæ rõnẽ: ut nõ illũ aliũ ĩtellectũ
uitupemus: ſed magis ut cũ ſenſu illo id qd nos ſẽtimus: uñs diiudicandũ arbitriis feramus. Ia enĩ cauſã ex
ponimus: quã & dni ſmo ſubiũgit. de ſuꝑiore cauſa hãc parabolã ĩtroducẽs: ſicut pᷣfati ſumus: ſingularũ in
his parabolis pſonaꝶ memoriã facientes. Murmurabãt iudæi: & urebant ſuidia: ꝙ a dno nio Ieſu Apo pecca/
tores ſuſcipi: ſimul etiã cõuiuari & publicanos libenter doctrinæ Saluatoris ĩtendere uiderãt. Ad hãc ergo ĩſo

lentiã iudæoꝶ aſpiciens dñs: qa repſiendebat ab eis: ĩcipit pᷣmã de paſtore illã parabolã: ubi nonagita & nouẽ

ouibus derelictis ad unã quæ aberrauerat: reqrendã abiit. Et ſubnectit huic aliã parabolã de dragma decima:

quã pdita ĩtra domũ ſuã accenſa lucerna mulier ĩuenit. Deide hæc de filiis duobus parabola ſubſeꝗtur ſᷣm di

ſpenſationẽ: & puidentiæ diuĩæ ordinẽ haꝶ cõparationẽ textũ faciẽs. Nã qa ipſe p̃nceps & auctor ſalutis nfæ

eſt: ſeductũ hoĩem & dolo diaboli pditũ ſaluare ĩcipiens: & pfectioni reſtituere: hoc eſt numero cẽteſimo red/
dere: in quo pfectionis plenitudo numerat᷑.· Hinc initiuũ cõparationis facit. Subiũgit aũt & mulieris pſonã: at

guens iudæos: docẽs aũt eccleſiã: & hoĩem quaſi erraticã ouẽ diligẽs paſtor ĩquirit: quẽ hoĩem & dragmã no/

minat ꝓpter monetæ regalis ſimilitudinẽ. Figuraliterĩ dragma quæ pecuniæ genus eſt: ꝙ illi tanꝗᷓ numo ima/

go & ĩſcriptio Regis cæleſtis ĩſculpta ſit. Quærit ergo eã dragmã mulier accenſa lucerna: & mundata domo:
ĩuenit: hoc eſt homo illumĩatus uerbo & mificordia dei gloriã naturæ ſuæ: in qua ad imaginẽ creatoris ſui fa/

ctus eſt: quã obſcurata peccatis domo cordis: in tenebris cordis amiſerat: emẽdatis ſenſibus repperit: è gau/

dio gaudet: ꝙ oẽm ĩmunditiã ĩterioris aulæ ſtudiis diſciplinæ ſpecialis abſterſerit: & contractas aĩæ de rebus
& curis ſæcularibus ſordes or̃onibus & ĩcrepationibus expurgatas excuſſerit. Secũd ũ p̃ᷣdictũ cõſeqᷓnteranne/
ctit parabolã:de duobus filiis collationẽ ut mihi uideor facere. Nõ de iudæis trã ſgreſſoribus: nec de gẽtilibus
ditis: ſed populi eius: qui per patientiã reddit᷑ ſaluti: quẽ iuniorẽ filiũ noĩat. Seth Enos & his iuniores ꝗq ab
Baa uſq; ad ſaluatoris humanũ aduẽtũ:ſm iuſticia legis uiuẽtes iuſti uidebant᷑. Ergo ꝙ ait iuniorẽ & ſeniorẽ

nõ in ordine tpis: ſed in uoluptatũ qualitate p̃ponẽs ſeei: qui no uolũtarie: ſed alieno dolo circũuentus aber-

rauerat: ſicut ouis: hoc eſt irrationabili aĩali ĩ prudentẽ hoĩem cõparans: ſollicitudinem paſtoris adhibens: ut

quærat ouẽ ꝑditã: & reportet ſĩuentãa. ei uero qui arbitrii ſui libertate utit᷑: & recognoſcit unde ceciderit: pnĩæ
& reuerſionis utilitatẽ accõmodat. Vnde hæc ĩter parabolas ſupradictas rõ diſtinctionis eſt ᷣm pſonas: uel
mẽtes peccantiũ: ut pr̃ filiũ nõ reqrat pegrinãtẽ: ſed recipiat pœnitentẽ. Paſtor uero ouẽ errantẽ: & nõ ſapiẽtẽ

reuerti reꝗrat: & humeris ſui s referat. Videamus nũc ſi cõſonẽt: quæ ſignificata ſũt ad hãc expoſitionẽ. Dicit
ſcriptura diuidere pr̃em ex æquo filiis duobus ſubſtantiã ſuã. Et quã ſubſtantiã hic euangelicus pr̃ diuidit fi/
lio ſpiritali: niſi ſapiæ ĩtellectũ: ſcĩam boni & mali: quæ ueræ & ppetuæ ſũt opes aĩæ bn uiuẽti: Dat aũt hic pr̃

diuitias ſuas ex æquo. Nõ enĩ qſꝗᷓ aut iuſtus aut pctõr naſcit᷑: ſed quæ ex deo eſt. In pᷣma natiuitate hoĩs por-
tio ſubſtantiæ rõnalis æqualiter cũctis naſcentibus dat᷑. De ſubſeqᷓnte aũt conuerſatione: unuſqſq; plus aut
minus huius ſubſtantiæ poſſidere ĩuenit᷑: du in ſemetipſis ꝑ diſſimilitudinẽ uolũtatũ negligẽtes deſerũt: dili
gentes aũt cuſtodiũt utnaturalia bona. Alius aũtmemorat ĩ telligens dñi creatoris ea quæa deo pre ſũpſerit:
ita ut ſui ea pris eſſe credens: quaſi pr̃na cuſtodiat. Alius aũt ſua ex ſe ſibi eſſe æſtimãs: ſicut ꝓpriæ poſſeſſiõis
licẽtia diſſipandis abutitur: & cito ꝓfligata facultate puabit᷑. Deſcribit᷑ aũt in iſtis & euidenteroſtẽdit᷑ libertas
arbitrii: quã aĩæ rõnali ſj Pecaliteraiclicſ creator deus. Vide ergo pr̃ iſte: quò nec illũ uolentẽ diſcedere retine
at: nec liberi arbitrii auferat ptãtẽ: neq; aliũ manere cupientẽ cogat abſcedere:ne forte ſeqᷓntiũ maloꝶ: quæ
ſtea his ſuo uitio acciderẽt: ie potius auctor eẽ uideat᷑: ſi illis libertatẽ ppriæ uolũtatis abſciderit. Itaq; & petẽ
tidat: quia exnobis non adeo ĩopiæ & oflenſionis nr̃æ cauſa ꝓficiſcit᷑. Accipiens aũt partẽ ſuã iunior: peregre

Iquit abiit longe. ꝙ ait longe: nõ locoꝶ ĩtercapedinẽ: ſed declinationẽ mẽtis expſſit. Qui enĩ obliuionẽ dei co

perit: hic uere pegrinari adeo dicit᷑. Sicut ecõtra cõuerſatio ſæcularis: non ſolũ peregrinũ: ſed alienũ dño facit.
Et ut breuiterdicam pegrinantes a ſæculo: præſentamur ad dũm: ſic etiam permanẽtes in rebus terrenis a cæ/

leſtibus exulamus. Deniq; Cain exiit a facie dni: & longe efficit᷑: nõ quia & locus aliquis foris eſſet a cõſpectu

»

dei: ſed ꝙ ſua mẽte diuiſus eſſet a dñi reſpectu: ppter homicidiũ ſeparatus a deo. Hac ergo peregrinatione per
magnã ignorantiam peregrinatos fuiſſe nos ſciens beatiſſimus Paulus dicit. Vos qui aliquando lõge fuiſtis

—, em. — — —

— — —. —

— — — — —

nũc aũt facti eſtis ppe. Huiuſmodi ergo ꝓfectus pegrinationẽ iunior ille filius aſſumit & deuorat p̃dictæ por
tionis ſuæ de pr̃na hæreditate ſubſtãtiã: utiq; ſpiritalibus deſtitutus opibus: ideſt puidẽtia dei & ĩtellectu: cũ
porcis paſcere cogit᷑: hoc eſt ſordidas & immundas in aĩa ſua cogitationes nutrire: ut ederet eſcas irrationabi
les prauæ cõuerſationis: dulces quidẽ egẽti bonoꝶ: qa ſuaue puerſis uidet᷑ oẽ opus carneæ uoluptatis: qd ſedu

ctio deſiderii & corruptio uitæ eſt: quæ uirtutẽ & fortitudinẽ aĩæ nõ modo nullã p̃ſtat: ſed tota penitus ener/

uat & pimit. Huiuſmodi cibos quaſi porcinos & male dulces ꝓput ſũt dilectio carniũ illecebræ: ſiliquaꝶ nomĩe

ſcriptura deſignat: itaq; ille digteſſus a pre: & in longinquã pegrinationẽ pfectus in terra alièna: conſũptis fa

cultatibus: quæ ſupra dictæ ſut: oĩa digna puerſis: & poſtea maloꝶ ſuoꝶ neceſſitate cõſtrictus: hoceſt& fame
c( egeſtate pœnitet erroris ſui: & ſentit qd ipſe ſibi nocuerit: qui nõ de iudicio uoluntatis ſuæ: ſed de pr̃e ad alie
nos:de domo ad exiliũ:de opibus ad elemoſynã:de abũdantia ad famẽ trãſierit:in hoc loco ᷣuitutis & miſ̃iæ
reminiſcens: ĩcipit cogitare de reditu: & ſecũ ipſe reputãs dicit. Dicã pr̃i meo. Peccaui in cælum: & in cõſpectu
tuo:ſuſcipe me ſicut unũ de mercẽnariis tuis:oſtẽdit ſcriptura hæc pr̃em: nõ hoĩem iĩtelligi debere: ſed deum:
qiquidẽ nõ ſolũ cælũ noĩat in cõfeſſione pctõꝶ pœnitẽs ſupplex: ſed dicit in cõſpectu tuo. Deus enĩ eſt in cõ/
ſpectu pctõꝶ oĩum ſolus. a quo nec in corde meditata peccata abſcõdi poſſũt: ſcrusãs ĩ quit corda & renes de/
us. Veꝶ nobis hoc ex loco cælũ ĩtelligit᷑ ds nr̃ Ieſus xp̃s:ad quẽ ii gẽtiles qui in tenebris ĩfidelitatis uiuẽtes bla
ſſemauerũt iã cõuerſi ad fidẽ cõfitentes ueritatẽ dei in pnĩa erroris ſui iuſte dicũt: peccaui in cæxlũ & in te. Qui
eniĩ in cælũ peccat:qd& ſi ſupnũ ſit: tñ uiſibile & lunaticũ eſt. ipſe eſt qui peccat in hoĩem: quẽ ſuſcepit filius
dei pro ſalute nr̃a. Proĩde in pr̃em deũ oĩa ſpeculantẽ tercathis igit cogitatis reſipiſcentẽ: & ꝑ cõfeſſionis hu/
militatẽ exregione longinqua remeantẽ filiũ ad ſe uidẽs pater lætatus occurrit: amplectit᷑ & oſculat᷑. Apte hic
charitas in hoĩes diuĩa deſcribit᷑. Quid enĩ aliud eſt qd occurrit: niſi quia nos pctis ĩpedientibus nr̃a uirtute
ad deũ puenire nõ poteramus? Ipſe aũt potẽs ad ĩualidos puenire deſcẽdit. Sicut & Zachæo opibus ip̃is ſigni
ficantibus expᷣmit᷑.ꝙ cũ deſideraſſet uidere dĩm: & ob hoc in arborẽ cõſcẽdiſſet pᷣueniente dño cõſpicit᷑ & uo/
cat᷑: & ilico ds in domũ eius ad cõuiuandũ ipſe declinatuꝶ ſe eſſe pmittit. Vide quõ credituri fidẽ puidẽs xp̃s
latentẽ in arbore:quaſi in pctõꝶ tenebris obũbratũ ſollicite utouẽ ꝑditã reqrit aſpectu: & uenire cũctantẽ uo
cat: & uenientẽ tanꝗᷓ humeris ſuis ſuſcipit: & nõ audẽtis ĩuitare dĩm: deſiderãtis tũ ſalutiferã bndictionẽ: pec
catoris domũ ĩgredit᷑. Cõuiuiũq; participato: oſtendẽs uiſibili gra uiſibilẽ ſctificationẽ: qa deus ſapia familia

Rriter cor credentis ĩgredit᷑. Credentẽq; participat ſacro: ergo occurrẽs pater filio reuertẽti ſupfundit᷑ collo eius:

& in eo lachrymãs reqeſcit. Oſculat᷑ autos eius: p qd emiſſa de corde cõfeſſio pœnitẽtis exierat: quẽ pr̃ lætus ex
cepit. Deĩde mox iubet & ſtolã pᷣmã ꝓferri: ideſt pᷣſtinã gloriã: quã ex ſeductione diaboli nudatus amiſerat:
reddi. ſimul & annulũ dari: ſiue ſignaculũ ſalutaris ſymboli: ſeu magis deſpõſationis ĩſigne: & nuptiarum pi
gnus: illaꝶ ꝗqbus Xps eccleſiã ſuã ſpõſat: cũ oĩs aĩa reſipiſcẽs per annulũ fidei iungit᷑ Xpᷣo. Maãdat & calciamẽ/
ta pedibus apponi: aut pptercõmunienda ueſtigia ad corrigendã uiã: ut per lubricũ mũdi iſtius iter fixus ĩce/
dat: autut excluſo in euãgelicis calciamẽtis carneæ cõtagionis luto: mũdos pedes ĩmaculata cõuerſatione con
ſeruet & dirigat. Aut ꝓpter mortificationẽ mẽbroꝶ. Vitæ enĩ nr̃æ curſus in ſcripturis pes appellat᷑: & mortifi-
cationis ſpecies calciamẽtũ apponit᷑: ꝗa de aĩalium mortuoꝶ pellibus cõficit᷑. Addidit & uitulũ ſaginatũ iu/
gulanduũ in cõuiuii exhibitione: ſine dubio dum nr̃m Ieſũ Apᷣm: quẽ dedit pater in uictimã pro ſalute noſtra
quẽ uitulũ noĩat: ꝓpter hoſtiã corporis ĩmaculati. Saginatũ aũt ueredixit: ꝗa pinguis & optimus in tantũẽ:
ut pro totius mundi ſalute ſufficiẽs ſit odorẽ ſuauitatis & nitorẽ ĩmolationis ad deũ mittere: & pro oĩbus exo
rare. Propter qd etiã myſtica rõne dictũ eſt: pr̃em dare aliis imolandũ hunc uitulũ: ißmq; gaudere: & epulari
in uictima uituli ſui. Sic eniĩ dilexit pater hũc mundũ: ut filiũ eius unicũ pro ſalute ſua daret. Nõ ergo ipſe im
molauit:ſed aliis ĩmolandũ tradidit. Emittẽte enĩ pr̃ cõſentiens filius ab hoĩbus paſſus eſt.Ipſe aũt qui fide
nẽĩa paſcit᷑: & filii ſui pro nobis ĩmolatione lætat gaudet:& in reditu filii ſui gaudens creator acqſitione popu/
li credentis epulat᷑. uidens hinc læticiã pr̃is ſenior filius cõtriſtat᷑. Huius pſona illis comparãda aſcribit᷑ opera/
riis qui ſimiliter in euãgelio poſt opationẽ uineæ ad dũm aurnurteng ili tota die in opis labore collectis: il
los qui ad duodecimã horã uenerãt: pcio mercedis æquaſſet: ad quos dicit ipſe cõditor oĩum. Si ergo ego bo/
nus ſũ: qd tu malus. Quod aũtii ſũt qui ad duodecimã uenientes: qui exgẽtibus ſaluabunt᷑: Ioãnes apte cla/
mat. Filioli nouiſſima hora eſt. Nihil aũt differre uidet᷑ utrũ duodecima: an nouiſſima hora dicat᷑. Qui ſũt
aũt ii qui murmurãt: qui laborẽ & æſtũ toto die portauerũt: niſi qui iuſticias legis egerũt: & uitutis antiquæ
penſum reddiderunt? Vide aũt ꝗᷓ apta ſint uerba: quæ a pr̃e dicunt᷑: ut ab his qui inege uixerũt dicta uidean/
tur. Quid enĩ eſt qd de agro ueniẽs dicit: niſi ſignificãs de legis opibus uenientẽ: & in his gloriantẽ: & qᷓſi diu/
turnos labores ĩputantẽ. Vnde ait. Mandatũ tuũ nunꝗᷓ pᷣteriui:& nõ dediſti hædum pro me: ut epularer: hoc
eſt nec pctõrem pro noſtra reqe dediſti. Qui enĩ ĩquit fecerit quæ legis ſunt: uiuet in eis: qui nõ fecerit puniet᷑
exipſis. Pro iſto aũt qui fornicatus eſt: etiã ſaginatũ inꝗt illũ uitulũ dediſti:ideſt filiũ tuũ dilectũ: ſicut ſupra
diximus. Sed quid ei reſpondet pater. Tu ſemper mecum es: oportuit aũt pro iſto gratulari qui perierat & in
uentus eſt: mortuus fuerat: & reuixit. Oſtendens in hocuerbo manifeſte bbiemiqelperrando uita exciderit:
& obnoxius mortificatus fuerit: ex reuerſione aũt ſalutari per pnĩam in adoptionem filii redierit. Bonum aũt
hojĩem qui manſerit in bono hæreditatẽ pr̃nam iugiter poſſidere. itaq; ſi peccaueris o hõ feſtina liberando te:
.ccyvii.

tecõciliari deo: ut ex mercede ſudoris & digna pnĩa recipias qd ex gr̃a donatum tibi pdidiſti. Præſtet aũt deus

magis pmanentes uos in fide cohæredes eſſe dñi nri Ieſu xp̃i: quia ipſe eſt gloria & uirtus: cum patre & filio &

. ſãcto:per oĩa ſæcula ſæculoꝶ: Amen.

Beati Hieronymi preſbri ſuper epiſtola Pauli ad Romanos: ideſt ſm Origenẽ preſbrm ad Heracliũ fratr.
Olentẽ me paruo ſubuectũ nauigio orã tranqlli littoris ſtringere: & minutos de græcoꝶ ſtagnis pi-
ſciculos legere: in altũ fretũ Heracli laxare uela cõpellis. Relictoq; ope: quod in trãſſerẽdis homeliis
dantãtis ſenis habebã: ſuades & nr̃a uoce.xv. eius uolumĩa: quibus epiſtolã ad Romanos diſſeru

itt explicem us. In quibus ille dũ ſectat᷑ apoſtoli ſenſũ: in tã pfundũ pelagus effert᷑: ut metus ĩgens ſit illuc eũ

ſequi: ne magnitudine ſenſuũ uelut ĩmanitate oppᷣmar᷑ undaꝶ. Dũ deĩde necillud aſpicis: ꝙ tenuis mihi eſt
ſpuᷣs ad ĩplendã eius tã magnificã dicẽdi tubã. Suꝑ oẽs aũt difficultates eſt: ꝙ ĩterpollati ſũt ipſi libri:deſunt

enĩ fere apud oĩum bibliothecas:ĩcertũ ſane quo caſu aliqᷓta ex ipſo corpore uolumĩa: & hæc adi plere in legiti

mo ope: & ĩtegrã conſeq̃ntiã dare: nõ eſt mei ingenii: ſed ut tu credis: qui hæc exigis: muneris fortaſſe diurni.
Addis aũt ne qd laboribus meis deſit: ut oẽ hoc.xv. uoluminũ corpus:qd græcus ſᷣmo: ad quadragĩta fere aut
eo amplius milia uerſuũ ꝓduxit: abbreuiẽ. Et ad media ſi fieri põt ſpatia coartẽ. Dura ſatis ĩperia & tanꝗᷓ ab
eo: qui põdus opis huius ſcire nolit ĩpoſita. Aggrediar tñ ſi forte oonibus tuis quæ mihi tanꝗᷓ hoĩ impoſſibi
lia uident᷑: aſpirantedño poſſibilia fiant. Sed ipᷣm iã fi uidet᷑ Origenẽ: qualiter pᷣfationẽ ſuſcepti opis dirigat

audiamus. Quod cæteris apoſtoli Pauli epiſtolis difficilior putat ad ĩtelligendũ hæc: quæ ad Romanos ſcri/
pta eſt: duabus mihi uidet᷑ fieri ex caulis. Vna eſt ꝙ elocutionibus ĩterdũ cõfuſis: & minus explicitis utit᷑. Alia
ꝙ ꝗſtiones in ea plurimas mouet: & eas pᷣcipue ꝗbus nitẽtes hæretici aſtruere ſolẽt: ꝙ uniuſcuiuſq;ʒ geſtorum
cauſa: nõ ad ꝓpoſitũ debeat: ſed & ad naturæ diuerſitatẽ referri: & ex paucis huius epiſtolæ ſᷣmonibus: totius
ſcripturæ ſenſũ: qui arbitrii libertatẽ cõceſſã a deo docet conant᷑ euertere. Propter qd depᷣcantes pᷣus deũ: qui
docet oẽm ſcĩam: & qui dat per ſpm uerbũ ſapiæ: ꝗq; illumĩat oẽm hoĩem uenientẽ in hũc mũdũ: ut dignos
nos facere dignet ĩtelligere parabolas & obſcuros Fmones: dictaq; ſapiẽtiũ: & enigmata: ita demũ explanatio
nis Pauli ad Romanos contingimus exordiũ: p̃termittentes hæc: quæ a ſtudioſis obſeruari ſolent. ꝙ uidetur

—

apoſtolus in hac epiſtola pfectior fuille: Jie cæteris: etenĩ cũ pᷣmã ad Corinthios ſcriberet. Erat aũt in magnis

ꝓfectibus aliqd tm de ſæculo: ut mirabũdus eloquit᷑: cũ dicit. Sed macero corpus meũ: uituti autẽ ſubiicio:

ne forte cũ aliis pdicaueri: ipſe reprobus efficiar. Sed & ad philippẽſes ſcribens: quiddã in ſe minus adhuceſſe

illius: quã poſtea aſſecutus eſt: pfectionis oſtẽdit: cũ dicit: cõformari ſe morti XApi:ſi quõ occurrat ĩ reſurrectio
ne: quæ eſta mortuis. nõ enĩ diceret ſi quõ: ſi ei iã rũſio ĩdubitata uideret᷑: ſed & in cõſeqᷓntibus eiuſdẽ epiſto/
læ hæc eadẽ oſtendit: cũ dicit: nõ quo iã cõſecutus ſim: aut iã pfectus ſim: ſeq̃t aũt ut cõprehendã: in quo etiã

cõprehenſus ſũ a Xpo. ffes ego ipſe nos arbitror cõprehencdiſſe: qd ſiꝗs putat ꝑ humilitatẽ dictũ: etiã uideat ẽ
cõſeꝗᷓntibus: quæ magna de ꝓfectibus ſuis memoret: cũ dicit. unũ aũt ea qdem quæ retro ſũt obliuiſcẽs:ſm ꝓ

poſitũ ſequor ad palmã ſuꝑnæ uocationisdei: in Xpo ieſu: & poſt hocdicit. Quicũq; ergo pfecti ſumus: hoc

ſentiamus: in quo oſtẽdit duplicẽ eſſe pfectionẽ. unã quæ eſt in expletionẽ uirtutũ.ſecũdã quã dicit:ꝙ nõ ſit

fectus. Et alia cũ ita ꝗs ꝓficit: ut deſidere nõ poſſit: neq; retrorſũ aſpicere:pᷣm quã dicebat. Quicũq; ergo Pie
cti ſumus: hoc ſentiamus. quõ ergo docebit᷑ pfectior tã ſecũdã ad corĩthios ſcripſiſſe ꝗᷓ pᷣmã. ex his ſine dubio

quæ ſcripta referunt᷑: cũdicit. Tribulationẽ patimur:ſed nõ anguſtiamur. aporiamur: ſed nõ exupamur. pſe

cutionẽ patimur: ſed nõ derelinqmur. deiicimur: ſed nõ pimus. ſemp mors leſu in corpore nr̃o manifeſtatur.
Qui ergo mortẽ leſu in corpore ſuo circũferebat:nunꝗᷓ utiqʒ in eo cocupiſcebat caro aduerſus ſpm̃:ſed erat ei
ſubiecta: utpote mortificata ad ſimilitudinẽ mortis xpi. ꝙ ſi dicat aliqs nobis hæc ueriſimilia nõ uideri: qa nõ

multũ tpis ĩter pᷣmã epiſtolã & ſecũdã põt ex eo euidẽtius noſcere: ꝙ in pᷣma epiſtola eiectũ eũ qui fuerat ĩ c⸗
leſti hieruſalẽ pollutus & traditũ ſathanæ in ĩteritũ carnis: ut ſpũs ſaluus fieret: in ſecũda iam reuocat & eccle
ſiæ mẽbruũ aſſociat: qd utiq; nõ faceret: niſi ꝓceſſu tpis dignos in eo fructus pnĩæ puidiſſet: & ꝙ iã caro ĩteriti
quẽ deſignarat apoſtolus: ſuſcepiſſet: peccato ſcilicet & uitiis mortua: ut ita demũ uiueret deo. Cũ ergo tanti

ſpatii fuerit: quo pctõr ĩceſtus ſalutẽ ſpũs laudabili carnis ĩteritu recepit: quõ nõ putandũ eſtmulto uelociori
curſu apoſtolũ: quæ pfecta ſũt aſſecutũ? Sed in illis quidẽ iſte eius fuerit ꝓfectus: qᷓ̃to aũt ſublimior ſit & emi
nentior ad romanos ſcribẽs ex ipſius epiſtolæᷣmonibus colligamus: in qua dicit. Quis nos ſeparabit a chari/
tate Chriſti? ribulatio an anguſtia? an perſecutio? an fames? an nuditasan piculum ſan gladius? Sicut ſcri
ptum eſt: quia ꝓpter te morte afficimur totadie: æſtimati ſumus ſicut oues occiſionis. Sed in his omnibus ſu
patus: neq; poteſtates: neq; præſentia: neq; futura: neq; orbis: neq; altitudo: neq; pfüdum: neq; ulla alia crea
tura poterunt nos ſeparare a charitate dei: quæ eſt in Chriſto ieſu domino noſtro. Veritatẽ dico in Xpᷣo uſq;
in ſpᷣu ſancto. Nunqd uidebit᷑ adẽ ſublimitate mẽtis dixiſſe: macero corpus meũ: & ſeruituti ſubiicio: ne for
te cum aliis prædicauerim ipſe reprobus inueniar? qua & hicdicit: quia & in his hominibus ſuperamus. & cer
tus ſum enim quia neq; mors: neq; uita: neq; anguſtia: neq; principatus & cætera quæ ſcripſit: poterunt nos
ſeparare a charitate dei. His igi᷑ nobis put potuimus: de ſenſu eius in hacepiſtolaiã ꝑfectione conceptis etiã
illud haud ſurde admonebimus: ꝙ uidet hanc epiſtolam de corintho ſeribere: & alii qdem pluribus indiciis:

peruincimus ꝓpter eum qui dilexit nos. Certus ſũ enim quia neq; mors: neq; a neanguaneh princi/

Cviiſ.

euidẽtius tũ ex eo ꝙ dicit: Cõmendo aũt uobis Seben ſororẽ nf̃am miſtrã eccleſiæ: quæ eſt Cẽcris. Cencris enĩ
dicit᷑ locus Corintho uicinus: ĩmo portus ipſius corinthi. & ex hoc ergo ap paret de Corintho ſcripta: & ex hoc
ꝙ dicit. Salutatuos Caius hoſpes meus: de quo Caio ſcribẽs Corinthiis cõmemorat dicẽs: Gras ago deo meo:
ꝙ neminẽ ur̃m baptizaui niſi Criſpũ & Caiũ. Simile & deĩde dat᷑ idiciũ: ubi dicit. Salutat uos Eraſtus Arcari
us ciuitatis: de quo Eraſto ad Timotheũ ſecũdã ſcribẽs dixit. Eraſtus remãſit Corintho. ex ꝗbus oĩbus colli/ .
icertiſſima uident᷑ idicia: ꝙ de corintho ſcripta ſit. Illud nõ paꝶ cedit ad ĩtelligentiæ difficultatẽ: ꝙ multa de
Er: Moyſi in hac eadẽ texunt epiſtola: de uocatione gentiũ: de iſrael ſᷣm carnẽ: & de iſi rael qui nõ eſt ſm car/
nẽ: de circũciſione carnis & cordis: de lege ſpiritali: & de lege lræ: de lege carnis & mẽbroꝶ: de lege mẽtis & lege
peccati: de ĩteriori & exteriori hoĩe: quæ ſingula pᷣdixiſſe ſufficiat. In his eni cõtinẽtia hĩi uidet epiſtolæ. Nuc
iã put uiã nobis dis apire dignat᷑: ad explanationẽ pperemus. Prima nobis ꝗᷓſtio de noĩe ipſius Pauli uidetur
exurgere: curis qui dictus Saulus eſt in actibus apoſtoloꝶ: nũc Paulus dicat᷑. Inuenimus ĩ ſcripturis diuinis:
ꝗbuſdã ueteꝶ comutata uocabula. ut ex Abrã uocatus ſit Abrahã: & ex Sarai Sara: & ex Iacob Iſrael. In euan/
geliis quoq; ex Simone Petrus: & filii Zebedei filii tonitrui nũcupati ſũt. Sed hæc ex pcepto dei legimus fctã
Nuſꝗᷓ uero erga Paulũ ĩuenimus tale ꝗd geſtũ. De qua re quibuſdã uiſũ eſt: ꝙ Pauli pcõſulis quẽ apud Cy/ *
prũ fidei Xpi ſubiecerat: uocabulũ apoſtolus ſũpſerit. ut ſicut reges ſolẽt deuictis uerbi grĩa Parthis parthici:
& Gothis gothici noĩari: ita & apoſtolus ſubiugato Paulo Paulus fuerit appellatus. qd necnos qudem uſq;
quaq; euacuandũ putamus. In quia nulla talis in ſcripturis diuis cõſuetudo dephendit᷑: quæ magis in exem
plo nris ſũt: abſolutionẽ qᷓramus. Inuenimus igit in ſcripturis aliꝗᷓtos binis:alios etiã trinis uſos fuiſſe nomi
nibus: ut Salomonẽ eũdẽq; Hynididã dici: Sedechiã eundẽq; Ioachĩ: Oziã eundẽq; & Azariã: alioſq; pluri/
mos in regnoꝶ uel iudicũ libris binis noĩbus ĩuenies uocitatos. Sed nec euãgelia quidẽ hũc eũdẽ renuuũt mo/
re. Nã & Mlatthæus ipſe refert de ſe: ꝙ cũ trãſiret Ieſus ĩuenit quẽdã ſedentẽ ad theloneũ Matthæũ noĩe. Lu
cas uero de eodẽ dicit: ꝙ cũ trãſiret Ieſus uidit publicanũ qᷓndã noĩe Leui:& dixit ei. Seq̃re me. Sed & idẽ Mat
thæus in catalogo apoltoloꝶ dicit poſt multos Matthæus publicanus: & Iacobus alphei: & Lebbeus & Simõ
chananæus. Marcus uero ita refert. Matthæus publicanus & Iacobus alphei: & Thadeus: hũc eũdẽ quẽ Mat/
thæus Lebbeũ: Marcus Thadeũ poſuit. Lucas uero ita poſuit Matthæus: Thomas: Iacobus: & Iudas Iacobi.
Igit eudẽ: quẽ Matthæus Lebbeu: & Marcus Thadeũ dixit: Lucas Iudã lacobi ſcripſit. Certũ eſt euangeliſtas
nõ erraſſe in noĩbus apoſtoloꝶ: ſed qa moris erat binis uel trinis noĩbus uti hebræos: in unius eiuſdẽq; uiri di
uerſa ſinguli uocabula poſuere. Secũdũ ergo hanc cõſuetudinẽ uidet᷑ nobis:& Paulus duplici uſus eſſe uoca/
bulo. & donec quidẽ genti ꝓpriæ miĩſtrabat: Saulus eſſe uocatus: qd magis appellationi priæ uern aculũ uide/
bat᷑. Paulũ aũt appellatũ eſſe cũ græcis & gẽtibus leges ac pᷣcepta cõſcribit. Nã & hocipſũ qd dicit Saulus:qui
& Paulus euidẽter: nõ ei tũc pᷣmũ nomẽ Pauli oſtẽdit ĩpoſitũ: ſed ueteris appellatiõis id fui ſſe deſignat. Hæc
ab ipſo auctore opis omiſſa nos qꝗa id deſcriptiõis initiũ uidebat expoſcere:puto ꝙ nõ ĩconueniẽter pᷣmiſimus
Cætera iã de explanationũ corpore:quibus poterimus cõpẽdiis exeqᷓmur.
Bti Hieronymi pᷣſbñ in epiſtolã ad Romanos Liber pᷣmus ad Heracliun.
L Aulus ſeruus leſu xpᷣi uocatus apoſtolus. De Paulo iã diximus: reqramus nunc cur fuus dicat᷑ is: ꝗ
alibi ſcribit. nõ enĩ accepiſtis ſpm ſᷣuitutis in timore: ſed ſpm adoptionis: in quo clamamus Abba
1 pater. Etiteꝶ. qa eſtis filii: miſit deus ſpm filii ſui in cordaur̃a: clamaãtẽ Abba pater. Itaq; iã nõ eſt ſer
uus: ſed filius: ipſe ſe uũ ꝓfitet᷑: ſiue id ᷣm illã humilitatẽ dictũ putemus: quã dñs docuit dicẽs. Diſcite a me:
ꝗa mitis ſũ: & humilis corde: nõ errabimus. Neq; enĩ ꝑ hoc lædet ueritas libertatis in Paulo.Dicit enĩ & ipſe:
nã cũ liber ſim ab oĩbus hoĩbus me Fᷣuũ feci. Seruit ergo Apo: nõ in ſpu fuitutis: ſed in ſpᷣu adoptiõis: qa oĩ li
bertate melior eſt ſuitus Xpi: ſiue quaſi imitator eius ꝓnũciet: qui dixerat. Ecce ego ſũ in medio urm: non ſi/
cutdiſcũbens: ſed ſicut mãſtrans: & eius qui ſemetipᷣm exinaniuit formãà ui accipiẽs: & ſicut his qui ĩ lege ſũt
fit & ipſe ſub lege: & iis qui ſine lege ſũt: efficit᷑ & ipſe ſine lege. Ita & ipſe pro his qui adhuc ſᷣui ſũt: & nodũ ꝑ
ſpm adoptionis in libertatẽ ꝓducti filioꝶ: ſeruus efficit :cõtrariũ nõ uidebit᷑.Ad hoc põt etiã illud addi: ꝙ ad
corinthios ſcribẽs idẽ apoſtolus: & de nuptiis uel caſtitate p̃cipiens: tanꝗᷓ alieno noĩe:ꝗᷓdã de libertate ac ſerui/
tute ĩterſerit dicẽs. Seruus uocatus es:nihil cures. Sed & ſi potes liber fieri magis utere. Qui enĩ in dũo uocatus
eſt ᷣuus libertus eſt dñi. Similiter & qui liber uocatus eſt: uus eſt Apᷣi. Precio empti eſtis: nolite fieri ſui ho/
minũ. Quæ utiq; nonnullis cõtra rõnẽ uident ĩſerta. Quid enĩ ad nuptiaꝶ uel caſtitatis pᷣcepta:commemora
tio bᷣuitutis:ac libertatis aſſumit᷑: Sed nos ſenſũ Pauli ita ĩtelligimus: ꝙ ſᷣuũ dicat eũ:qui iugali cõditione con
ſtrictus eſt: qa mulier nõ habet ptãtem corporis ſui: ſed uir eius: & uir nõ habet ptãtem corporis ſui: ſed uxor
eius. Propter quod & in aliis dicit de eis: quia nõ ſeruituti ſubiectus eſt frater uel ſoror in talibus ſcilicet ꝙ ĩ ali
is eos ſuituti ſciret eſſe ſubiectos. Eſt ergo ſuus uocatus:qui in conuiuio poſitus uenit ad Chriſtũ: cui dicitur
ſeruus uocatus es nihil ad te attineat: ſed & ſi potes liber fieri: magis utere: ꝙ in coniugibus alterius continen/
tiæ libertas alteri generat periculũ caſtitatis. nõ enĩ debẽt niſi ex conſenſu uacareorationi ad tempus. Et iterũ
in idipᷣm eſſe reuertendũ: ne eos tentet ſathanas ꝓpter incontinentiã ſuam. Is ergo qui pro nexu coniugii ſer⸗
uus uocatus eſt libertus: eſt dñi libertus. neq; ex toto liber: neq; exintegro ſeruus eſt. Si in cæteris uirtutibus li
ber fuerit: ſi filii patientiæ: miſericordiæ: iuſticiæ tenuerit libertatem: libertas domini appellatur: utpote :qui
.ccviii.

pro actione uirtutis liber ſit: & pro coniugali neceſſitate ſit uus. Liberuero eſt qui ſine uxore ppter paruitatẽ

cõtinẽtiæ uenit ad Apᷣm: qui tũ ſuus efficit᷑: dũ ex tegro uirtutibus Fᷣuit. Paulus ergo ſicut ꝗdã tradũt: cũ uxo
re uocatus eſt: de qua dicit ad philippẽſes ſcribẽs. Rogo etiã te germane cõpar adiuua illas: quæ cũ ipſa ſũt ex
cõſenſu liber effectus eſt: uũ ſe noĩat Xpi. Si uero ut aliis uidet᷑: ſine uxore: nihilominus qlibet uocatus ẽ ſer/
uus Api ideſt aũt ſuũ eſſe Xpᷣi: qd eſt ſeruũ eſſe uerbi dei: ſapiæ: iuſticiæ: ueritatis: & oĩum oĩno uirtutũ: quæ
Xps eſt. Sed & illud in hoc loco: ſi uidet᷑: addamus: ꝙ ſicut ſcĩa quæ nũc dat᷑ ſctãs: per ſpeculũ dat᷑ in enigmate

& ꝓphetia: & cætera dona ſpũs ſcti: ita & libertas: quæ nũc ſctis pᷣſtat᷑:nõdũ plena libertas eſt:ſed uelut ꝑ ſpe/

culũ in enigmate: & ideo ſancti ſᷣuos eſſe ſe dicũt:ad cõparationẽ illius libertatis:quæ facie ad faciẽ tribuitur.

Quõ etenĩ põt in carne ꝗs poſitus adipiſci ĩtegrã libertatẽ: ut in nullo iã ſᷣuiat carni:ſicut necadoptionẽ filio/

rũ ꝗs in corpore poſitus hr̃e ex ĩtegro põt.Atqʒ utinã hoc obtineri ſaltẽ poſſit in uita mortaliũ: ut ſuus ꝗs xpᷣi.
ex ĩtegro fiat:nõ carni nõ ſanguini: nõ uanæ gloriæ: nõ cupiditati: nõ iracũdiæ:nõ ĩuidiæ: ſed qui ſoli Chriſto:
ideſtoĩbus uirtutibus ſimul uiat. Hæc de eo qd ſcriptũ eſt: Paulus ſuus Ieſu xpᷣi. Vocatus apoſtolus nomẽ
hoc: ideſt uocatus: qa ad hoĩes ptinet: qui in Apo credũt gñale põt uideri. Sed unuſqꝗſq;ʒ ſᷣm id:ꝙ in eo pᷣuidet:
& eligit deus: aut apoſtoluis uocat᷑: aut ꝓpheta: aut magiſter: aut liber ab uxore: aut ſeruus in cõtuge. Et pro di
uerſitate græ cõpler illud: qd ſcriptũ eſt. Multi uocati: pauci electi. Sciendũ tñ eſt: ꝙ poſſibile eſt aſqus uoca/

tũ eſſe apoſtolũ: aut uocatũ ꝓphetã:aut uocatũ magrjm: & ſi neglexerit uocationis ſui gr̃am: decidere ex ea. Si

cut & Iudas: qui apoſtolus uocatus eſt: & negligẽs uocationis ſuæ gr̃am: ex apoſtolo eflectus eſt pditor. Et fu
it qdem uocatus apoſtolus: ſed nõ fut electus apoſtolus: ſed & ipſe ppheta: qui in tertio regnorũ libro refert᷑
ꝓphetaſſe de Ieroboã: uocatus ppheta fuit. Si aũt electus fuerit ipſe diſcutite: qm quidẽ phibitus panẽ man

ducare in iſrael:mãducauit:& ĩterem ptus eſt a leone. Sũt & multi uocati magjri: per oẽs eccleſias dei:& uocati

miſtri: ſed neſcio qui in his electi magri ſint: & electi miſtri. Sic & puto quoſdã eſſe uocatos qdem ut putent᷑
pati ꝓ Xpᷣo: nõ tñ electos ideſt uocatos martyres: ſed nõ electos martyres: ut ſũt illi qui poſtea tormẽtoꝶ ago/

nes & carcerum:nõ uſq; ad finẽ in cõfeſſionis tolerantia pdurarũt. Eſt ergo & uocata uirgo: ſed nõ electa uirgo
quæ ſcilicet nõ fuerit ſancta corpore & ſpu. Et eſt uocatus paſtor:ſed nõ electus paſtor:qui pᷣeſt quidẽ gregi:-q
lacte eius utit᷑:& lanis eius opit᷑: ſed ĩfirmũ nõ reqrit:& claudũ nõ colligit: & fortẽ circũſcribit in laborẽ.Ita eſt

& uocatus abſtinẽs: ſed nõ electus abſtinẽs:ſcilicet qui ieiunat triſtis: & extermĩat faciẽ ſuã: ut hoĩbus ieiunãs
appareat. Sed & per ſingulos graꝶ gradus ſimiliter ĩuenies multos qdẽ uocatos: paucos aũt electos. Segrega/
tus quidẽ in euãgeliũ dei: in Paulo nõ ſola gñalis uocatio ad apoſtolatũ deſignat᷑: ſed & electio ꝓtinus m dei
pᷣſcſlam ſubſecuta:per hoc ꝙ ſegregatus dicit᷑ in euãgeliũ dei. Sicut & alibi ipſede ſe dicit.Qũ aũt placuit deo:
qui me ſegregauit ex utero mr̃is meæ:ut reuelaret filiũ ſuũ in me:qd tñ hæretici ad calũniã uocãt dicẽtes eum
eſſe ſegregatũ ab utero miis ſuæ: ob hoc:ꝙ in eo naturæ bonitas ihæreat. Sicut ecõtrario de his qui male natu
ræ ſut dicit᷑ ĩ pſalmis: quia ſegregati ſũt pctõres ex utero. Nos aũt dicimus qa neq; Paulus fortuitu aut natu/
rali differẽtia electus eſt: ſed electionis ſuæ cauſas in ſemetipſo dedit ei: qui ſcit oĩa añ ꝗᷓ fiant:neq; pctõres qui
ſeparant᷑ a uẽtre iudicii iniquitate ſeparant᷑. Deĩde ſtati cõſeqᷓntibus uide qd de his dicat ſᷣmo dĩnus. Scriptũ
eſt enĩ ſegregati ſũt pctõres ab utero: errauerũt a uẽtre: locuti ſũt falſa. Si ĩtelligimus: quõ ſtatĩ ut de uẽtre ma
tris pctõres errauerũt: uel locuti ſũt falſa: pariter ĩtelligimus ꝙ iuſti ſeparant᷑ a uẽtre. Ergo & Paulus ꝙ ſegre/
gatus in euãgeliũ dicit᷑: & ſegregatus a uẽtre mris ſuæ: cauſas in eo & merita qbus in hoc ſegregari debuerit ui
dit ille: quẽ nõ latet mẽs. Præuidet enĩ ꝙ abũdantius ꝗᷓ cæteri hoĩes laboraturus eſſet in eu gelo q ĩ fame &

ſiti: ĩ frigore & nuditate: piculis latronũ: piculis fluminũ: piculis maris: pdicaturus eſſet euãgeliũ Xpi. ſciẽs:ꝙ

ue ſibi eſſet: ſi nõ eu ägelizaret: & ꝙ maceraturus eſſet corpus ſuũ:& ſeruituti ſubiecturus:ne forte cũ aliis præ

dicaſſet: ipſe reprobus efficeret᷑. Hæc ergo & multa alia his ſimilia: in eo de uẽtre mris pᷣuidẽs leſus: pro his ſe/
gregauit eũ in euãgelio.Si enĩ ut hæretici putãt: uel ſortis ĩcerto: uel naturæ melioris p̃rogatiua fuiſſet electus
nunꝗᷓ utiq; timuiſſet: ne ſi minus corporis ſui frena tenuiſſet: euenire poſſet: ut reprobus fieret. Vel ue ſibi fu

„ — . . . „— — — °, . . — . —„ . . – * * —
tuꝶ: ſi euãgelizare ceſſaſſet. Deniq; & ipſe ĩ cõſeqᷓntibus latius diſſerẽs dixit: ꝗa quos pᷣſciuit:& pᷣdeſtinauit cõ
formes fieri imaginis filii ſui.euidẽter oſtẽdens: ꝙ eos quos: pᷣſciuit deus tales futuros:ut Apo ſe in paſſiõibus

cõformarẽt: ipſos etiã cõformes & ſimiles i maginis eius pᷣdeſtinauit & gloriæ. pcedit ergo & p̃ſcia dei: per qui

noſcunt᷑ qui in ſe labores & uirtutes habituri ſũt: & ita pᷣdeſtinatio ſequit᷑. Nec tñ rurſus pᷣ̃deſtinatiõis cauſa:
. 5 — — — . . — – „— „ „ . 7 = „ .* ₰ .—
putabir᷑ pᷣſcia. Quod enĩ apud hoĩ̃es cuiuſq; meritũ pẽſat᷑ exp̃teritis geſtis:hoe apud deũ iudicat᷑ ex futuris.
Et ualde ĩpius eſt qui in hoc nõcredit deo: ut qd nos in p̃teritis uidemus: hocille uideat in futuris. ponẽtes lu

cẽ tenebras: & tenebras lucẽ: dulce amaꝶ: & amaꝶ: dulce: & ĩ his ſeducũt corda ĩnocẽtiũ. Et ideo diligẽter opor/

ter ĩtendere quo pſpectu doceat ille: qui docet: utꝶ gram & honorẽ ab auditoribus qᷓrẽs: an mercedẽ a do pro

iſtructione & pfectu diſcentiũ ſi perãs. Subtiliter ſane Paulus ĩdiſcretã & facilẽ Romanoꝶ obedientiã notat:

eãq; aſſerit ubiq; nõ laudatã: ſed ꝓmulgatã. Sed ne eos rurſũ:ſi per hoc apertius caſtigaret: ĩobedientes effice

ret:addicdit. In uobis aut gaudeo. Sed dices. Quõ uulgarẽ eis notat obedientiã:cũ dicat ſe gaudereĩ eis? Primo

ꝗdem aliud eſt notare uitiũ: aliud hoĩes. Põt enĩ fieri:ut gaudeat in his: in quibus multa bona alia dephende-

rat. Vitiũ aũt qd ei diſplicuerat notat: ne puter ei etiã ipᷣm cũ cæteris placuiſſe. pot aũt & pro eo dixiſſe apoſto
lus gaudere ſein eis:ꝙ qui ĩobediens eſt: neq; ad malũ neq; ad bonũ trahi põt. Qui uero obediens eſt: ſiquidẽ

— — — — —

— — — — —2

— — —— —

— E

—

— —— —

— — 2— —

— —

ad ĩutilia trahat᷑: ĩperitia culpa ſit. Ignorat enĩ ſutilia eſſe ea:quibus obediẽtiã ſui pᷣbet. Cũ uero didicerit quæ
ſũt utilia:hns paratũ obedientiæ bonũ: cõtinuo per eã uirtutis iter aſcẽdit. Gaudet ergo Paulus ſup obediẽtes
certus ꝙ cũ docuerit eos: nõ uulgari obediẽtia: quã ĩcaute oĩbus pᷣbent: uti eos debere. ſed illa ſola: qua obedire
oportet deo magis ꝗᷓ hoĩbus: ut aliis eiectis oĩbus: ipſa laudet᷑. Nã re uera nõ paruæ diſcretionis eſt: ſed ꝓbabi
lis & exercitatiſſimi iudicii ſcire cui uerbo: cui ue opi obediendũ ſit: & cui renitenduũ. Deniq; ipſedis in euan

gelio dicit. Attẽdite uobis ab his qui ueniũt ad uos in ueſtimẽtis ouiũ:intus aũt ſũt lupi rapaces. Et ideo uigi/

lans ſenſus & intẽta mẽs reqrit᷑: quæ phbare nouerit: uel ouis in ꝓppatulo ſimplicitatẽ: uel lupi latentẽ rapacita
tẽ. Vnde uide ꝗᷓ ꝓximi periculis fiant hi: qui exerceri in diuĩs Ir̃is negligũt.ex quibus ſolis huiuſmodi examina
tionis agnolekc diſcretio eſt. Cõtinuo ergo in breui ꝓpoſitæ diſtinctionis oſtẽdit: & dicit: qm qdem facilis &
ĩdiſcreta eſt ur̃a obedientia: accipite qd ſeruare quid cauere debeatis. Volo inꝗt uos ſapiẽtes eſſeĩ bono: & ſim
lices in malo. Simile eſt hoc illi dicto: qd ad corinthios ſcribit dicẽs: Malitia paruuli eſtote: ut ſẽſibus pfecti
ſitis. Sed & illud qd dis ait.qa filii ſæculi huius prudentiores ſũt:ꝗᷓ filii lucis in fatio ſua:huic cõuenit di/

cto: Filii enĩ ſæculi huius prudẽtiores ſũt in malitia: pro eo ꝙ ſemp aliqd ꝓfundius ĩueniant in ea: unde plus
noceant:& uehemẽtius lædant.In bono aũt ſtulti ſũt.uix enĩ ĩueniunt ꝗd faciunt boni. econtrario uero Pau

lus nos uult ſapiẽtes eſſe in bono. hoc eſt ſemꝑ aliqd plus ĩuenire: plus exqrere: & pfundius cogitare: qd facia
mus boni:ita ut etiã nõ pᷣpediamur per alicuius malitiã ab ope bono.ſed nos ſapiẽtes ſimus:& cogitemus: ut
Fmonẽ bonũ pferamus. Quod ſi nec hoc licet uotũ ſaltẽ bonũ & aĩum demòſtremus. Sic ergo ſapiẽtes eẽ de/
bemus in bono: ſimplices uero in malo. ut ſi pulſemur malitia: pulſemur ĩuidia: nõ ſimus callidi uel uerſuti
artes & argumẽta ꝗᷓrẽtes: ꝗbus reddere malũ pro malo: & neqtiã pro neqtia debeamus. Sed in tali loco memi/

niſſe debemus illius ſnĩæ: quæ dicit. ſiqs uult ſapiens eſſe apud deũ:ſtultus fiat in hocmũdo. Simus ergo ſtul

ti accipientes iniuriã & nõ reddentes. ut ſapiẽtes ſimus apud deũ:qui dixit: da mihi uindictã: & ego retribuã.

Nã de ĩpiis & Hieremias dicit. Sapientes ſũt ad male faciendũ:bn aũt facere neſciũt. Ad hoc reſpicit & illud
qd dns nos ſimplices dixit eſſe libere ſicut colũbas: & prudentes ſicut ſpẽtes. Quod ſi aliqs nobis ex ĩſidelibus

occurrat argute & dicat: Quõ põt idẽ & ſapiens eſſe & ſtultus?dicemus ad eũ. Reſpice ad artes iſtas: quæ ĩ uſu
hoĩum habent᷑: quõ illi qui uerbi gra in lris ſapientiſſimus eſt grãmaticus: in arte fabrili ĩſipientiſſimus ĩue/
nit᷑. Vel rurſũ ſapientiſſimus gubernator: quõ in arte medicinæ ĩuenit᷑ iſipiẽs. Sic ergo poſſibile eſt ĩ his quæ

ad deũ attinent: ſapientẽ eſſe. Cõtra uero in his quæ ad ſæculũ ptinẽt: eſſe ĩſipientẽ. Sciendũ ſane eſt: ꝙ ubiait

huiuſmodi enĩ Xpᷣo dno nõ ᷣuire: ſed ꝙ diſcrepantes a Fuitutis eius regula: rebus ip̃i oſtendãt ſe Xpo dño nõ
ſeruire. Nõ enĩ uidet᷑ ſimul quis & Xpo ſeruire poſſe: & uẽtri: ac uoluptatis pariter amatoreſſe & dei: nec deo
quis ſimul uire põt & mãmonæ. Deus aũt pacis cõteret ſathanã ſub pedibus ur̃is uelociter. Quærit᷑ in hoc lo
co: quẽ dixerit ſathanã: ſub pedes eoꝶ: quibus ſcribit a deo uelociter cõterendũ. Si enĩ ad unã referat᷑ pſonã: il
lã ſcilicet de qua dicit᷑ in euãgeęlio: ecce uideo ſathanã ſicut fulgur decælo cadẽtem: qq; ſathanas humani gñis
ĩdicat᷑ aduerſarius: uidebit᷑ utiq; ſi uere dicit Paulus:qui dicit: ꝙ ſub pedes eoꝶ:quibus tũc ſcribebat: uelociter
cõterat᷑: ultra iã nõ eſſe ſathanas: qui agones & certamĩa & pſecutiones credentibus aduerſat᷑. Sathanas enĩ ĩ
nr̃a ligua aduerſarius ĩterpretat᷑. Quicqd enĩ aĩæ ad deũ tendenti reſiſtit: & aduerſat᷑: & quicquid paci eius cõ
trariũ eſt: hoc ſathanas eſſe noĩat᷑.Ideo deniq; pᷣmiſit dicens: dũs aũt pacis hoc eſt deus cui pax placet: cõteret
eũ: qui eſt cõtrarius paci: & diſſenſiões opat᷑. Sic deniq; & in Regnoꝶ libris legimus. quia ſuſcitauit deus Sa/
lomoni ſathanã aduerſũ eũ.hoc eſt Salomoni: qui erat pacificus: ſuſcitauit ſathanã: qui eſt contrarius paci.
Sed ſicut iis quoqʒ docet apoſtolus:ſi agãt & tales ſe exhibeant: quales eius ſermo deſcripſit: pro emẽ datione
uitæ pmittit ſub pedibus eoꝶ a deo pacis ſathanãa uelociter cõterendũ. Ita nihilominus deus pacis illi qui pa/
cẽ eius nõ in corde puro:conſcia mũda ſeruauerit: ſuſcitat ſathanã: hoc eſtaduerſarium: ut qui bonũ pacis ne

glexerit: ipugnationẽ amaritudis pferat. Ita ꝙ demũ pacis quã temerauit dulcedinẽ: in oppugnatiõe poſitus

recordet᷑. Exutroq; igit᷑ ædificemut ſcripturæ diuiæ loco: ꝙ ſuſcitare deus ſathanã dicit᷑ negligentibus: uel cõ/
terere & ſubdere ſtudioſis: ut illos ad agones cõcitet. Iſtis depſtrato aduerſario palmã uictoriæ tribuat: & uir/
tutis pᷣmia largiat᷑. Poſſumus & ſupꝑ ſingulos quoſqʒ agones:ſi legitime certemus: uidere qa deus cõteret ſub
pedes nr̃os ſathanã uelociter. Verbi cauſa: ſiqs agonẽ ſuſcepit caſtitatis: ſi uſq; ad finẽ ĩmaculata cõſcĩa pdura
rit: dici de eo põt: ꝗa cõtriuit deus ſathanãſub pedibus eius. i. ſpm qui erat cõtrarius caſtitati. Similiter & qui
agonẽ fidei ſuſcipit: ſi ſtãs añ reges: & pᷣſides cũ fiducia cõfiteat dũm Ieſũ AXpᷣm: & uſq; in finẽ in cõfeſſiõe per/
maneat: deus cõtriuit ſathanã ſub pedibus eius: cũ ꝑ fidẽ cõſtãtẽ ĩfidelitatis ſpm uicit. Sed & qcõcordiã pleue
rãter colit: diſſẽſiõis læmonẽ ſub pedibus cõterit. Qui mãſuetudinẽ ſᷣuat:iracũdiæ ſathanã patiẽtiæ uel
calcat. hoc eſt nimiꝶ qd dns ĩ euãgelio dicit. Ece dedi uobis ptãtẽ calcadi ſuꝑ pẽtes & ſcorpiões: & ſuꝑ oẽm
uirtutẽ inimici. Gloria dni nri leſu xp̃i uobiſcũ. Gloria dei: & gra dni nr̃i Ieſu xpᷣi una atqʒ eadẽ gra accipienda

eſt. Sicut enĩ pr̃ quos uult uiuificat: & ſicut pr̃ in ſe hẽt uitã: & filio dedit ĩ ſemetipo hr̃e uitã: ita & gram quu
dat pr:hãc & filius dat. Sciendũ ſane eſt: ꝙ oẽ qd hiſt hoĩes a deo:gra eſt.nihil enĩ ex debito hũt. Quis enĩ pri

or dedit ei: & retribuet᷑ illi?: Gr̃æ ergo eſt: quicꝗd habet ille: qui nõ fuit: & eſt: accipiẽs ab eo qui ſemp fuit: & ẽ:
& erit in æternuũ. Salutat uos Timotheus adiutor meus: & Lucius & Iaſon: & Solipater cognati mei. Videtur
mihi de iſtis quos ſeꝗᷓ ſtrauit ab oĩ catalogo ſalutãtiũ: plus aliqd ſenſiſſe. Deniq; & Timotheũ adiutorẽ dicit:

Ccix.

igiis

& oẽs ſimul cognatos ſuos. Et quidẽ de Timotheo pleniſſime refert᷑ in actibus apoſtoloꝶ: ꝙ fuerit Derbẽſis
ciuis: filius mulieris uiduæ fidelis ex patre gẽtili. De quo & ipſe Paulus dicit:qa ꝓpterea rogauerat eũ pmane-

re Epheſi: ut denũciet ꝗbuſda: ne aliter doceãt: neq; attendãt tabulis: & genealogiis ĩfinitis. Sed & Luciũ ꝗdã

phibent ipᷣm eſſe Lucã: qui euãgeliũ ſcripſit.pro eo ꝙ ſoleãt noĩa ĩterdũ ſᷣm pr̃iam declinationẽ:ĩterdũ etiam
m græca romanãq; ꝓferri. Iaſon uero ille eſt: de quo etiã in actibus apoſtoloꝶ ſcribitur: ꝙ Theſſalonicã pro
Paulo ſeditionẽ cõmouẽtibus turbis:ſemetipᷣm dederit: ut apoſtolo dicẽdi faceret libertatẽ. Solipater quoq;:
qui his iũgit᷑:ſiſpicor ꝙ ipſe ſit.qui in actibus apoſtoloꝶ ſcribit᷑.Solipater Pyrrhiberonẽſis. Sed 4 Pauli lr̃as
curioſius tanꝗᷓ Apo in eo loꝗᷓnte: deſiderat: mouebit᷑ ſine dubio: quõ Paulus qui ſe Tharſo Ciliciæ dicit natũ
feſſũ Hebræuũ: exhebræis: nũc uel Timothei Derbẽſis ciuis ex pre gẽtili cognatus uel cõſanguineus eſſe dica
tur. Vel Iaſonis Theſſalonicẽſis uel Soſipatri Pyrthiberonẽſis. ꝙ ſi pro eo aliqd eſſe dicet: qa etiã qualibet ex
parte ex circũciſione ueniebãat. nõ ergo oportuit de his ſpecialiter dicere: ſed de oĩbus qui ex iudæis erãt: ꝙ eſſẽt
cognati Paulo. Nũc uero cũ cæteris nequaꝗᷓ hoc nomẽ indat: his uero & aliis nõnullis aſcribat: certũ eſt eũ aliã
quãdã cognationẽ noĩare: quæ iſti Soſipatro cũ Timotheo & Luca aluiſ. q; paucis hoꝶ ſimilibus coĩbus habe/
at᷑: quã cognationẽ uel cõſanguinitatẽ eius ex illo ſine dubio ſociat ſibi. Gr̃as ago deo: qm̃ neminẽ urm bapti/
zaui niſi Cnſpũ & Gaiũ Viderur ergo ĩdicare de eo: ꝙ uir fuerit hoſpitalis: qm nõ ſolum Paulum ac ſingulos
quoſq; aduẽtantes: Corinthũ hoſpitio recipet: ſed & eccleſiæ uniuerſæ ĩ domo ſua cõuẽticulũ ip̃e pᷣbuerit.Fer
tur ſane traditiõe maiorũ: ꝙ hic Caius ep̃s ſcti⸗ Theſſalonicenſis eccleſiæ. Salutat uos Eraſtus Arcarius ciui⸗
tatis: & Marcus fr: iᷣm puto eſſe Eraſtũ: quẽ dixit qa remãſit coritho: qq; euidẽter deſignato ciuitatis officio
oſtẽdit᷑. Sed nõ puto ꝙ ex hocofficio magnope Paulus mẽtionẽ ſui in epiſtola ſua fecerit. niſi forte in eo ali/
qd amplius ſenſerit: & arcariũ eũ.i.diſpẽſatorẽ illius ciuitatis dixerit cuius eſt artifex & conditor deus. Et ideo
nec nomẽ eius ciuitatis poſuerit: ſed tmmodo eũ Arcariũ noĩauerit. Vtrũ ergo tali modo aliquo: an uero ſim/
pliciter magis uidendũ ſit: & nihil ꝓcliuius in Pauli liis reqrendũ: cõſiderato qui legis. Ei aut qui potẽs ẽ uos
cõfirmare: ſᷣm euãgeliũ meũ: & pᷣdicationẽ Ieſu xpᷣi: & iſrael ꝙ eſtuſq; in ſæcula ſæculoꝶ amẽ. Caput hoc Mar
tion a quo ſcripturæ euâgelicæ ĩterpollatæ ſũt: de hac epiſtola penitus abſtulit: & nõ ſolũ hoc:ſed & ab eo lo/
co ubi ſcriptũ eſt.oẽ aũ qd nõ eſtex fide:pctm eſt:uſq; ad finẽ cũcta diſſecuit. In aliis uero exẽplaribus.i.quæ
nõ ſũt a Martione temerata: hoc ipᷣm caput diuerſe poſitũ iuenimus. In nõnullis etenĩ codicibus poſt eũ locũ
quẽ ſupra diximus.hoc eſt oẽ ꝗd nõ eſt ex fide:pctmeſt:ſtatĩ cohærẽs habet᷑.ei aut qui potẽs ẽ uos cõfirmare.
Alii uero codices in fine.i.ut nũc poſitũ eſt: cõtinẽt. ſed iã ueniamus ad capituli huitus explanationẽ. Duas mi
hi cauſas Paulus uidet᷑ oſtẽdere: ꝗqbus roborant hi: qui ex fide euãgelii cõtirmant᷑. unã qua eius pᷣdicatio Pau
li:quæ eſt & Xpᷣi pdicatio:ĩnoteſcit.& alia qua reuelat᷑ ei ſacfmug oĩum ſæculoꝶ tpibus In ſilẽtio habitũ eſt.
Nuc uero hoc eſt in aduẽtu Xpᷣi & pntia corporali manifeſtũ eſt & aꝑptũ: & ꝗᷓtum ſpectat nõ ſine idoneis teſti
bus: ſed ſcripturis ꝓpheticis aſtipulãtibus declaratũ. Ita eni pceptũ extitit æterni dei: ut per pᷣdicationẽ quãdã
euãgelii gẽtes ad obediẽtiã fidei uocarent᷑. Ex reuelatiõe uero ſacri agnito dei ſapĩa: gloriæ claritas ſoli ſapienti
deo reddet᷑ in ſæcula ſæculoꝶ. Sed iteꝶ recurramus & cõſideremus quò dictũ eſt Ei qui potẽs eſt uos coõfirma
re ſᷣm euãgeliũ meũ & pdicationẽ Ieſu xpᷣi: m reuelationẽ ſacri tpibus ſæculoꝶ ſilẽtio hiti: non mihi uider
ad oẽs ptineat iſta utriuſq; gñis cõfirmatio: ſed ad oẽs quidẽ pꝑtinet credẽtes dutaxat euangelio Pauli & pdica-
tioni Apᷣi. Reuelatio uero ſacii tpibus ſæculoꝶ in ſilẽtio hiti: nõ ad plures ſed ad paucos & electos: qui capa/
ces eſſe poſſũt ſapĩæ & ſciæ dei.de ꝗbus dicit᷑: multi uocati: pauci electi. Sed & de eo qd ait: ſaci in ſilẽtio hiti

requirẽdũ eſt: utrũ dicat id ita in ſilẽtio habitũ: ut oĩno nullus agnouerit: ne ipſi quidẽ qui annuciabãt ꝓphe/

tæ: an aliꝗᷓ altior ſilẽtii ĩtelligenda eſt rõ. Mihi ꝗdem ualde abſurduũ uidet᷑ ut dicamus ꝓphetas ia ſcripſiſſede
ſacr̃is diuĩs: ut nõ ĩtellexerit ea ipſa: quæ dicebat: cũ ſcriptura dicat: Sapiẽs ĩtelligit quæ de ore ꝓprio ꝓcedũt:
& in labiis ponit ĩtellectũ.Si ergo ꝓphetæ nõĩ tellexerũt: quæ de ore ꝓprio ꝓferebãt: nõ erãt ſapiẽtes. Veru ſi
ſtultũ eſt pphetas cõfiteri: & negare eos ſapiẽtes fuiſſe: reſtat ut ſapiẽtes fuerit: & ĩtellexerĩt quæ ex ore ꝓprio
pꝓferebat: & habuerit ĩtellectu in labiis ſuis. Quæ ergo ſilẽtii rõ? uideamus neilla ſit: quã & ipſe parti ſibi tra⸗/
ditã per ſacramẽtoꝶ diſpenſationẽ pdocuit: ubi dicit abductũ ſe eſſe in tertiũ cælũ: & ĩde in paradiſũ: & audiſ
ſe no edicẽda uerba: quæ nõ licet hoĩ loqui. In quo utiq; oſtẽdit: nõ ꝙ ipſe ignoret ꝗd audienit: ſed ꝙ ꝓferre nõ
liceat: & aliis hoĩbus padere: quæ ſibi ſũt ĩdicata. Ita ergo pot in hoc loco dictũ uiden ſacĩm tpibus ſæculoꝶ in

ſilentio hĩtum: qd ut ſcirẽt ꝗdam ꝓphetæ ex ſcripturis ꝗdem ꝓpheticis manifeſtat᷑: ſed homi bus ideſt uulgo

nõ manifeſtauerunt nec patefecerunt: ſed ſilentio texerunt ſᷣm dni p̃ceptum: uſq; quo tẽpus adeſſet: ut uer/
bum caro fieret & habitaret in nobis: & manifeſtaretur oĩbus gentibus. Quod uero ait ſoli ſapienti deo: ſapiẽ
tem deum non ita accipias: quaſi quem ſapientia fecerit ſapientẽ: ut ĩter homĩes habetur. Sapiens enim inter
homĩies dicitur unuſ quiſq; ex participatione ſapientiæ. Deus uero nõ eſt qualis ideſt qui ex ſapientia ſapiens
factus ſit: ſed ꝗa ipſe auctor ſit: & genitor ſapientiæ: ſapiens appellat᷑. Non enĩ ut diximus: ex ſapia ſapiẽs eſt

deus: fed ex ſapiente ſapia pcedit. Merito ergo ipſi ſoli ſapienti deo. Solus eſt enĩ ita ſapiẽs deus: ut ſapiam ip

ſe magis genuerit:ꝗᷓ ſapia ipſe factus ſit ſapiẽs. Et recte ei claritas per Ieſum xpᷣm refertur. Qui ita ſapientẽ eẽ
oſtendit ſolũ deũ: ut ipſe ſapĩam genuerit. Xpus ieſus quem dei uirtus & dei ſapĩa declarauit. In ſæcula uero
ſæculoꝶ ꝙ ait Moyſes ſcripturæ diuĩæ ĩmenſitatẽ per hoc tẽpoꝶ deſignare.Amẽ aũt ad cõfirmationẽ omniũ

quæ ſuꝑius ſcripta ſũt in fine poſuit:per qduernaculo hebræoꝶ ſᷣmone:uera & fidelia eſſe quæ ſũt dicta deſi
naret Hactenus nobis in epiſtola ad Romanos: put potuimus: dictãtibus plurimo & labore: & tpe deſuda/
tũ ſit fateor. Heracli fr amãtiſſime:ꝙ dũ tuis deſideriis ſatiſfacere cupio:oblitus ſũ pene mãdati: quo pcipit᷑:
onus ſupra uires tuas ne leuaueris. Quãuis nobis: nec in cæteris quæ te ĩſiſtente. ĩmo potius pẽſũ diuini opis
exigẽte:in latinũ uertimus:defuerit plurimum laboris: dũ ſupplere cupimus ea: quæ ab Origene in adiutorio
eccleſiæ ex tpe: nõ tã explanationis: ꝗqᷓ ædificationis intẽtione opata ſũt: ſicut in homeliis uel oratiũculis in Ge
neſim: in Exodũ fecimus: & p̃cipuein his quæ in librũ Leuitici ab illo qdem porãdi ſtilo dictata? Anobis uero
explanãdi ſpecie trãſlata ſũt: quẽ laborẽ ad ĩplendũ quæ deerãt: iccirco ſuſcepimus: ne pulſatæ ꝗᷓſtiones & re/
lictæ: qd homeliatico dicẽdi gñe ab illo ſæpe fieri ſolet: latino lectori faſtidiũ gñarẽt. Nã illa: quæ in leſũ naue
& in iudicũ:&in.xxxvii.& in.xxxviii.pſalmũ ſcripſimus:ſimpliciter expᷣſſimus: ut ĩuenimus. Quãuis ergo &
in cæteris quæ ſupra diximus laboratũ ſit nobis: in ſupplẽdis his: quæ omiſerat: in hoc tñ ope epiſtolæ ad Ro/
manos pro his cauſis:quas in pᷣfatione cõprehẽdimus:ĩmenſus nobis & ĩextricabilis labor incubuit:Sed dele/
ctauit ĩdulſiſſe laboribus:ſi modo:nò ut in aliis expti ſumus: maliuolæ mẽtes uigiliis nr̃is cõtumelias reddãt
Et nr̃a ſtudia obtrectationibus & labores remunerent iſidiis:nouũ ꝗdẽ apud eos culeæ genus ſubimus. Aiũt
enĩ mihi in his quæ ſcribis: qm plura in eis tui opis habent᷑: da titulũ auctoris ĩquiũt ſæculares. nõ enĩ illius ꝗ
exgræco trãſſatus eſt:ſed illius qui trãſtulit:nomẽ titulus habet. Hoc aũt totũ mihi donãt:nõ amore mei:ſed
odio auctoris. ueꝶ ego: qui plus cõſciæ meæ: ꝗᷓ noĩ defero: etiã ſi aliqua addere uideor: & explere quæ deſunt:
aut breuiare: quæ lõga ſũt: furari tñ titulũ eius: qui füdamẽta opis iecit: & tõſtruẽdi ædificii materiã pᷣbuit: re/
ctũ nõ puto: ſit ſane in arbitrio legẽtis: ut opus pbauerit: opis meritũ cui uelit aſcribere. Nobis enĩ ꝓpoſitũ eſt
nõ plauſũ legentiũ: ſed fructũ pꝓficiẽtiũ qᷓrere. Pro hoc ſane uocat nos opus: qd olĩ ꝗdẽ iniũctũeſt. Sed nunca
btõ Gaudẽtio epo uehemẽtius purget᷑. Clæmẽtis ſcilicet Romani ep̃i apoſtoloꝶ comitis: & ſucceſſoꝶ dare co
gnitionẽ libri ut in latinũ uerteret᷑. In quo ope bene noui:ꝙ laborẽ labor multiplicat:ſi ſortẽ ſuſcipiat. Satiſ/
faciã ſane ĩ eo amicis meis: dabo titulo nomẽ meũ: auctoris nihilominus uocabulo pmanẽte. Nã Hieronymi
ne putamus: Clæmẽs ſcribet᷑: ꝙ ſi hoc mihi dus ĩplere pmiſerit: redibimus ad illos: & ad tua deſideria: utĩ Nu
meroꝶ & in Deuteronomii libris aliqᷓ deo pmittẽte dicamus. hoc enĩ ſolũ de nobis: de Pẽtateuco: ideſt uel de
reliqs apoſtoli Pauli epiſtolis: quæ poſſumus: dno dirigẽte dictabimus.
¶ Beati Hieronymi pᷣſ byteri ad Abigaum hiſpanũ cæxcu. (Epiſtola.
Vanꝗᷓ mihi multoꝶ ſim cõſcius pctõꝶ: & quotidie in or̃onibus flexis genibus loquar:delicta iuuen
tutis meæ & ignorãtias meas ne memineris: tũ ſciẽs dictũ ab apoſtolo: ne ĩflatus in ſupbia ĩcidat in
N iudiciũ diaboli. & in alio loco ſcriptũ eſt: ſupbis deus reſiſtit:humilibus aũt dat gr̃am: nihil ita a pue
ritia uſtare conatus ſũ: ꝗᷓ tumentẽ aĩum: & erectã ceruicẽ: dei cõtra ſe odia puocantẽ. Nouienĩ magrĩm & dũm
& deũ meũ:in carnis humilitatsdixiſſe: diſcite a me: qa mitis ſũ: & humilis corde. Et añ per os Dauid ceciniſſe
memẽto dũe Dauid:& oĩs mãſuetudis eius. Et in alio loco legimus. Añ gloriã humiliat cor uiri: & ante ruinã
eleuat᷑. Itaq; obſecro te: ne me putes ſũptis lñis tuis an tacuiſſe:& alioꝶ uel ĩfidelitatẽ uel negligentiã in me re/
feras. Quid enĩ cauſæ erat: ut puocatus officio tacerẽ: & amicitias tuas meo ſilẽtio repellerem? qui ultro ſoleo
bonoꝶ appetere neceſſitudinẽ: & memet illoꝶ ĩgerere charitati. qa meliores ſũt duo ꝗᷓ unus: & ſi alter ceciderit
ab altero fulciet᷑. Et funiculus triplex nõ rũpit᷑: & fr ffem adiuuãs exaltabit᷑. Scribe igit᷑ audacter: & abſẽtiã cor
poꝶ crebto iũge ſᷣmone.nec doleas:ſi hoc nõ habeas: qd formiculæ & muſcæ & ſᷣpꝑẽtes hñt: ideſt camis oculos:
ſed illũ oculũ te hr̃e lætare: de quo in cãtico cãticoꝶ dicit᷑: uulneraſti me ſoror mea: ſpõſa uno de oculis tuis:de
quo deus uidet᷑:de quo ad Moyſẽ dicit᷑.trãſiens uidebo uiſionẽ hãcmagnã. Deniq; quoſdã etiã mũdi philo/
ſophos legimus: ut totã cogitationẽ ad mẽtis ſuæ cogerẽt puritatẽ: ſibi oculos eruiſſe. Et a ppheta dicit᷑: intra/
uit mors per feneſtras nr̃as. Et apoſtoli audiũt: Qui uiderit mulierẽ ad cõcupiſcẽdũ: iã moœcchatus eſt eã ĩ cor
de ſuo. Vnde pcipit eis: ut leuẽt oculos: & uideãt cãdidas ſegetes:quæ paratæ ſũt ad metẽdũ. Quod autẽ præ/ .
caris: ut nris monitis Nabuchodonoſor & Rapſaces & Nabuzardã & Olofernes in te occidant᷑: nu nꝗᷓ nr̃a au/
xilia poſtulares: ſi in te uiuerẽt. Sed qa illi in te mortui ſũt: & cũ Zorobabel & lIeſu filio Ioſedech ſacerdote ma
gno:cũ Eſdra quoq; & Neemia ruinas hieruſalẽ ædificare cœpiſti: nec mittis mercedẽ in ptuſũ ſacculum: ſed
theſauros tibi in cæleſtibus paras: iccirco nr̃as appetis amicitias: quo Ap̃i famulos arbitraris. Sanctã filiã me/
am Theodorã ſororẽ beatæ memoriæ Lucini: per ſecõmendatã: meo ᷣmone cõmẽdo:ut ĩcœpto itinere nõ laſ
ſet᷑: ut ad terrã ſanctã multo per heremũ labore pueniat: ut nõ putet pfectã uirtutẽ eſſe exiſſe de ægypto: ſed
per ĩnumerabiles ĩſidias ad montẽ Naboth & adiorcan fluuiũ pueniri. ut accipiat ſecũdã in Galgala circũci
ſionẽ: ut illi hiericho corruat ſacerdotaliũ tubaꝶ ſubuerſaclãgonbus: ut iugulet᷑ Adonibezech ut Hai & Aſor
pulcherrimæ quondã decidãt ciuitates. Fes qui nobiſcũ in monaſterio ſũt: te ſalutãt. Sctõs qui nos diligere
conant᷑: per te oppido ſalutamus.
Beati Hieronymi ad Pãmachiũ & Oceanũ exhortatoria.

Vi Aethiopẽ ĩuitat ad balnea:etſi nigredinẽ nõ auferat illi:certe uel pecuniã accipit ſibi. Et licet in il/
lIius cãdore nõ gaudeat: certe uel ſuo in lucro lætat᷑.Ita ſine dubio ſĩobedientẽ qui diuis ᷣmonibus
monet: ꝗquis refragãtis peccata nõ tollat: mercedẽ tñ de miſterio uere charitatis ſibi acꝗrit. ſed ideo
.CCX⸗=

hoc dico:qa uos ſ pno. ideo loquor:quia uos fortenõ diligo. Rndeo apoſtoli uoce: teſtis eſt deus: c facio & fa

ciã: nõ cõtemno: ſed doleo ĩfidelitatis in meis argumẽta apparere: nõ fidei. ꝗqa iudaica in uobis teſtimonia: nõ
xpᷣiana cognoſco. qm uidentes nõ uidetis: & audientes nõ uultis audire. Rẽ fortẽ dicturus ſũ: ex utroq; cõtur/
bor. Timeo auditores offẽdere: ſed plus timeo cõtemptores pceptoꝶ: qui uerbũ dei audire diſſimulãt: peiores
idolis habent᷑. Illa quidẽ aures hnt: ſed nõ uolũtatẽ. nõ audiũt: nõ palpant manibus: nec rapiũt. Vnde in ma
loꝶ hoĩum cõparatione meliora ſũt: quia nec cõcupiſcuũt oculis: nec per cõtraria & deo inimica diſcurrunt. Et
naturaliter ſurda: recte meliora ĩobedientibus iudicant᷑. Dicat ꝓpheta: ſi mentior. loquat᷑ Dauid:qui huiuſ/
modi hoĩ̃es cõparandos eſſe ſpẽtibus nõ negauit. Sicut aſpidis ait ſurdæ obturãtis aures ſuas: ne uocẽ audiat
ĩcantãtis. Et uideãt ſi nõ recte ſerpẽtibus cõparant᷑: qui g audiũt naturæ bñficio: diſſimulãt calliditatis aſtu
tia. An xpᷣiani dici poſſũt: qui etiã nomẽ pᷣmæ humanitatis amittũt Ecce Hieremias dicit: ĩcircũciſæ aures eo
rũ: qui hoc nõ poſſunt audire. nõ quia nõ poſſũt: ſed mpoſhbiltate uolũtas naturæ inimica ſupduxit: dũ lon

go uitioſitatis uſu genuini mores per aduerſã cõſuetudinẽ corrupti malis opibus ceciderũt. Etiã uaſa limo ple

na: liquorẽ puri elemẽti recipe & cõtinerenõ poſſũt. Ager ſpinoſus: niſi ante cultoris labore fuerit extirpatus:

nõ nutrit in ſe iacta ſemĩa: ſed ſuffocat. Ita &aĩus ſæculariũ ſollicitudinũ plenus illecebris: uerbũ nõ põt ſuſti

nere diuinũ:niſi pus ipſas mundi ſollicitudines culparũq; oĩum materias euãgelica in ſe falce ſucciderit. Mo/
do ꝗbuſdã minus forſitan uideor: deo diſſimu lante peccare: ſed aderit illa dies: qua facta nr̃a quaſi in quadã
tabula depicta monſtrãda ſũt. O q̃tis in die illa expediſſet: ſi in hac uita & membroꝶ ſenſu: & uiſceꝶ uigore ca
ruiſſent Et ꝗᷓti illic elingues & muti fœliciores loquacibus tũc erũt: & ꝗᷓti paſtores philoſophis: ꝗti ruſtici ora

toribus: ꝗti hebetes argutiis pferẽdi ſũt Ciceronis:? Iob ſãctus in tẽtatione ad ſuã gloriã deuotus: ſic in dolore

ſuo clamabat:qd pdeſt in tormẽto lux? Vt qd mihi iũcta ſũt genua( ut ꝗd ubera ſuxi? Cur nõ in uẽtre mortu
98,P 4 8 4

us ſũ& moxut de utero exiui: nõ ꝓtinus obii? Sed hoc dei amicus dicebat in luce. Quid ab inimicis eius dicet᷑

in tenebris? Si ille ĩgemiſcit: quẽ febris urebat: qd faciet: quẽ gehẽna cõſumet?Si ille ſibi dolet genua fuiſſe cõ
iuncta: cuius pedes ſemper in dei amore cucurrerũt: qd dicturus eſt cuius nunꝗᷓ in ueritate ſteterũt: Diſplicet
illi ꝙ natus ex utero uixerat: qui bñ uixit: qa eũ uermis moriturus edebat: quid male uiuẽtes faciẽt: quos ignis
æternus: & uermis nunꝗᷓ moriturus expectat: Durus eſt hic ᷣmo: durus hic ſᷣmo eſt: qs põt audire eũ? Hocdi
xerũt illi diſcipuli: qui Vs ueſtigia in euãgelio reliqrunt. Et dediuino uerbo ſcandalũ paſſi: ſæculũ maluerũt
amare: ꝗᷓ deũ: quoꝶ uẽter deus: cultũ nolut audire ieiunii. Luxurioſo uerbũ caſtitatis offẽſio eſt: ſicut ꝓpheta
dicit. Abominatio eſt uiro iniquo directa uia. Iĩ antiqtus dictũ eſt ab Eſaia: ꝙ Aps ĩfidelibus lapis offẽſionis
extiterit. Adulari non poſſũ: ne& frem decipia: & me ämo pcutiat Saluatoris: qui ait: uba adulatoꝶ mollia

ſũt. Heæc aũt feriũt teriora uẽttis. Nò eſt fidelis medicus: qui an digeſtã putredinẽ: ſupducit uulneri cicatricẽ.

Nõ poſſumus ſemp lac dare: qa nec uos ſemp paruuli eſſe debetis. Dicite mihi quot anni ſũt: ex quo regñati
ſumus in Xpo?: Cõſideret unuſqſq; ꝗqᷓtum ex eo tpe in illa cæleſti ætate pfecerit. Neſcio qualiter placeãt parẽ/
tibus illi ĩfantes: ꝗbus ſũt anni quinq;: uel decẽ: ſi in ea qua nati ſũt modicitate pdurãt: quid de nobis dicendũ

eſt: quos tpis ratio: nõ modicos: ſed abortiuos ĩuenit? Ibũt de uirtute in uirtutẽ: de bonis ſcriptũ eſt xp̃ianis:

Videamus ſi xp̃iani ſumus: quid in nobis ex quo regnati ſumus in Xpo: uitutis acceſſerit. Quid humilitatis ĩ
ꝓſperis:quid patiẽtiæ in aduerſis: quid in tribulatione gaudii: quid fœlicitatis in danis: quid ĩdulgẽtiæ in offẽ

ſis: quid caſtitatis in occaſione luxuriæ. Alii de uirtute quotidie trãſeunt ad uirtutẽ: nos de ĩfirmitate ad infir/
mitatẽ. Alii meliores per momenta fiũt: nos deteriores ſæpe efficimur: quaſi nõ eũdẽ iudicẽ expectemus. Stul
ti ſumus ſi unũ pbauimus credentiũ Saluatorẽ: & nõ unũ iudicẽ fore credamus. Vnã fidem: unũ baptiſma.

unã eccleſiã: unũ deũ dicit apoſtolus. Quid ergo hodie malus: craſtina peior! Hodie auarus: craſtina auarior
Añ annũ mexæ cupiditati una uilla ſuffecerat: iã de hoc anno ꝗnta forte nõ ſufficit. Prius extẽdebat aĩus: ut de

cẽ ſolidos poſſiderẽ: iã nũc centũ parui eſſe cœperũt. Et cũ ueri xpiani: ueri fili dei: qui uadũt de uirtute in uir-

tutẽ: ſi pdiderint aliqd: de uirtutis occaſione lætant᷑: ego niſi aliena accepò: ſecurus prãdere nõ poſſum. Quid

agis cæca cupiditas? Quid crudelis in paruulo? Quid ſæua in alieno filio? Ordinẽ naturæ: an religiõis euertis:

lIã feciſti in pedibus: quod in capite eſſedebuerat? Auꝶ ĩſenſibile. per te rénibus dnat᷑. Et qd eſtillud rogo: uel

quale eſt: qnos auertit a deo?. Quis ſplendor: & ꝗᷓtus eſt: per quẽ mihi ſplendor ueri ſolis amittit᷑? Aui & ar

gentũ lutũ exquiſitũ ex arena: ex meta: & ut ꝓpheta ait: lignũ offẽſionis eſt auꝶ. Qui iudicio mẽtis euerſo: per
auꝶ libidini mancipat᷑: qui eodẽ aſtu acqrit ſolidũ: quo aĩam pdat:lucrat᷑ ĩperatoris imaginẽ: & amittit imagi
nẽ Xp̃i. Vis noſſe ꝗᷓ ꝑnitioſus ſit amor hndi: & amor requirẽdæ pecuniæ: per hũc Iudas tradidit Saluatorẽ: &
certe qũ audit᷑:aut qn legit᷑ tantũ ſcelus: abhorremus oẽs. Et ꝗtũ in uerbo eſtĩpiũ diſcipulũ cõdẽnamus: & ꝑ

ignorantiã nr̃am nr̃o mucrone cõfodimur. Quãti ĩter nos Iudæ aĩam dãnant: Quãti in ſemetipſis cũ percu
iditatẽ ſuas aĩas æternis cruciatibus traduũt: & traditores fiũt pariter& occiſi? An putamus fres ꝙ; iocãdo pᷣdi/
cẽt ꝓphetæ? ridendo loquant᷑ apoſtoli?Inutiliter Aps iudiciũ cõminet? ſed ioci n ſũt: ubi ſupplicia ĩtercedũt
ſi iocãdo paſſi ſũt: credant᷑ iocãdo locuti. Eſaias ſerra ſecat᷑. Daniel leonibus deputat᷑. Paulus trũcat gladio. Pe
trus ĩ cruce dni exẽplo ſuſpẽdit᷑. Et hoc totũ ut nos a peccatis ſua doctrina reuocarẽt. Sed timeo ne ĩobediẽti/

bus ĩ co ntrariũ diuĩa bnficia deputent: & pficiat ad pœnã in iudicio: qc hicdatũ fuerat ad ſalutẽ. Timeo ne

fides nĩa magis iocalis ſit:ꝗᷓ fides & uerba illoꝶ. Timeo ne nos iocando nõ ſaluemur: & quõ per riſũ ĩtroimus
T eccleſiã

in eccleſiã: ſic rideat ille de nobis: ſicut ſcriptũeſt. Qui habitat in cælis irridebit eos. Multa ſũt quæ dicant᷑: ſed
faſtidio ueſtro: quod aſpera & ĩculta facitor̃o:& labori meo finẽ ponit mẽbranæ cõcluſio. Vnũ dico:quod cu
pio: quia xpᷣiani cælũ debẽt amare: no terrã: & uerbo dei plus obedire ꝗᷓ diabolo: & iudiciũ æternũ magnis time

re:ꝗᷓ hominũ.
¶ Beati Hieronymi preſbyteri ad ſanctũ Auguſtinũ epiſcopum. C Epiſitooall. .
Omino uere ſancto & oĩ affectione mihi uenerabili patri Au guſtino Hieroymus in Xpo ſalutẽ. Vi⸗
rũ uenerabilẽ fratrẽ meũ filiũ dignatiõis tuæ Oroſiũ pᷣſbyteꝶ: & ſui merito: & te iubence:ſuſcepi. Sed
incidit tpᷣs difficillimũ: quãdo mihi tacere melius fuit: ꝗᷓ loqui:ita ut noſtra ſtudia ceſſarent: & iuxta
Alrpgppiũ canina exerceret facundia. Itaq duobus libellis tuis: quos meo noĩe dedicaſti eruditiſſimis: & oĩ eloquẽ
tiæ ſplendore fulgẽtibus: ad t̃s rĩũderenõ potui: non ꝙ quicꝗᷓ in illis reprehẽdendũ putem: ſed iuxta beatum
apoſtolũ: unuſꝗſq; in ſuo ſenſu abũdet: alius quidẽ ſic: alius autẽ ſic. Certe quicqd dici potuit: & ſublimi inge
K nio de ſcripturaꝶ hauriri fontibus: a te poſitũ: atq; diſertũ eſt. Sed quæſo reuerẽtiam tuam parumper patia/
⸗ ris me tuũ laudare ingeniũ. Nos enĩ inter nos eruditionis cauſa diſſerimus: cæteꝶ æmuli: & maxime haæretici:
ſi ſidiuerſas inter nos ſnĩas uiderĩt:de aĩ calumniabunt᷑ rancore rñd ere. Certe in dialogo quẽ nuper edidi beati/
, tudinis tuæ: ut dignũ fuerat: recordatus ſũ. Magiſq; demus operã: ut pnitioſiſſima hæreſis de eccleſia auferat᷑
quæ ſemp ſimulat pœnitẽtiam: ut docẽdi in eccleſiis habeat facultatẽ: ne ſi ſe apta luce pdiderit: foris expulſa
8 moriat᷑. Sãctæ ac uenerabiles filiæ tuæ Paula & Euſtochiũ: & genere ſuo: & exhortatioe tua: digne gradiunt:
4 ſpecialiterq; ſalutãt beatitudinem tuã. Oĩs quoq; fraternitas quæ nobiſcũdũño Saluatori ſeruire conat᷑. San/
3 ctũ pᷣſbyteꝶ Firmũ anno præterito ob rem eaꝶ Rauennã: & inde in Africã Siciliamq; direximus: quem puta
mus iam in africæ partibus cõmorari. Sãctos tuo adhærentes lateri: ut meo obſequio ſalutes: præcor. Litteras
. quoq; meas ad ſanctũ pᷣſbyterũ Firmũ direxi: quæ ſi ad teuenerint: ei dirigerenõ graueris. Incolumẽte: & mei
6 memorẽ Aps dus cuſtodiat: de uere ſãcte & beatiſſime papa. Grandẽ latini ſermonis in iſta prouincia nota/ ⸗-
riorũ patimur penuriã: & iccirco præceptis tuis parere nõ poſſumus: maxime in editione. xx. quæ aſteriſcis ue
rubuſq; diſtincta eſt. plæraq; enĩ prioris laboris fraude cuiuſdã amiſimus.
¶ Obiurgatio in eum qui ſe dicit pœnitentem: & confeſſa peccata reiterat: & ĩ ſæculo cõuerſat᷑: ubi docet qui

t uere dicat᷑ penitens.
Dte ſurgo hoĩem quẽ ſcio eſſe fidelẽ. Ad te increpatio mea feſtinat quẽ ſentio eſſe ſuperbũ. pœnite/
re te aſſeris qui totus in ſæculo cõuerſaris. pœnitere teaſſeris: qea quæ uoueras: iteꝶ ſumis. Scire te de
4 8 idero qd ꝑrniteas. Neſcio ꝗd ſit tua pœnitẽtia. Pœnitere teaſſeris: qdũ iuſticia dei præcĩctus es: ſup
inguiſti fuperbiã. Pœnitere te aſſeris ꝗq dũ alienã carnẽ ſeqris ſic fatigaris. Canis reuerſus ad uomitũ ſuũ.ſicut
t canis efſamidus aut ſus a calore effecta ĩ limũ terræ ꝓſtrataquæ ſit tua pœnitẽtia nõ ĩueni. Ambulaui in locũ
pœnitẽtiæ: & non ĩueni pœnitẽtiã tuã. Iu q ſæculũ deſtitueras: iteꝶ ibidẽ ſueniris. qcarnis ſupbiã depoſueras
ſũmittis humeꝶ: ut iteꝶ portes. qui auaritiæ dederas dorſũ: denuo illi obuiã reuerteris: qui uanitati remediũ
dederas: iteꝶæ reuerteris in gratiã eius: qui põpã ſæculi fugatus iteꝶ in manusillius incidiſti. Ambulas aũt ſuꝑ
bus: & elatus ceruice: neſcis ſcriptum eſſe. Quid nobis eẽt ſupbia: & quid honeſtas cum iactatione nobis con/
tulit iteꝶ dictũ fuiſſe. Trãſierut oĩa illi tanꝗᷓ umbra. fidelẽ te meminiſti: qui per aquã baptiſimi fueras reno/
uatus ſicutſcriptũ eſt. Lauamini & mũdi eſtote. Auferte neqtias ab animis ueſtris. illos ad lauãdũ hortat᷑: tu
aũt cũ eſſes mũdus ſordidus factus es: nõ potes iã denuo lauari ſicut dicit Petrus ad dominũ. Dne nõ ſolũ pe/
des: ſed & manus. laua me totũ. Qui ſemel loeutus ẽ: denuo non ĩdiget lauari. Si uis aũt ut iteꝶ emũderis: da
elemoſynã: &oĩa tua mũda ſũt. Bona elemoſyna ẽ quæ purgat oẽm ſordẽ. humilia te inoĩbus: & corã deo in
uenies gratiã. Subditus eſto: & obſecra eũ ne æmuleris: ut nequiter facias. Nã q malignant᷑: extermiant᷑. Ora
dñm quotidie cũ lachrymis: ſi forte peccata tua ſoluant᷑:qm̃ ſupbis deus reſiſtit:humilibus aũtdat gratiã. Me .
morare filiũ in longinquo poſitũ ſuxurioſe uiuẽdo ſubſtantiã in meretricibus diſpenſaſſe: poſtea humilis fa
ctus reuerſus eſt: & ait. Quanti mercẽnarii in domo pr̃is mèi abũdant panibus: ego hic fame pereo Surgam
itaq;: & uadam ad patrẽ meũ: & dicã illi. Pater peccaui in cælũ & corã te: iã nõ ſũ dignus uocari filius tuus: fac
me ſicut unũ de mercẽnariis tuis. Pater aũt cũ uidiſſet humilitatẽ filii:&nimis ĩopia defeſſũ: miſericordia com
motus eſt pro filio humili: occidit uitulũ ſaginatũ. Memẽto ergo fili ꝗm Aps pro te mortuus eſt: qui an erat
uitulus ſaginatus. Filius aũt illius maior triſtatus eſt: quare occiſus eſt Apᷣs qui erat uitulus ſaginatus. Pater
autẽ illius corripiebat illũ: dicẽs fili tu mecũ es: & oĩa mea tua ſũt: & oĩa quæ tua ſũt mea ſũt: gaudere teopor/
tet: quia hic filius meus mortuus fuerat: & reuixit: perierat: & inuẽtus eſt. Oꝗᷓ beatũ populũ ꝓ quo Xpᷣs mor/
tuus eſt.ꝗᷓle gaudiũ pr̃ portat: qũ qd mortuũ fuerat reuixit: & quod pꝑierat ĩuentũ eſt. Ecce ſanus iã factus es:
noli peccare: ne tibi aliud deterius cõtigat. Attẽde ergo un cecideris: & plãge & age pœnitẽtiã. Si quo minus ue
niet dũs tibi: & mouebit cãdelabꝶ tuũ de loco ſuo niſi pœnitẽtiã egeris. Memorare Apm reliqſſe nonaginta/
nouẽ iuſtos: & quæſiſſe unũ hoĩem pctõrẽ: & inuẽtũ in humeris ſuis reportaſſe. Vel illa mullete gus pdide/
rat dragmã hoc eſteccleſiã hoĩem pctõrẽ: & a ſtercore erectũ collocaſſe eũ cũ principibus populi ſui hoc eſt cũ
apoſtolis & pꝓphetis. Ecce qd faciat pœnitentia hoĩs pctõris: qdũ in ſtercore iacet cũ principibus ĩuenit᷑.pœni
tẽtẽ hoĩem dico qui plãgit ꝗa fecit malũ: & rogatdnm:ut etiã nõ faciat qd admiſerat: pœnitẽtẽ hoĩem dico ꝗ
.CCXI.

— — =S——

— E5 — —

diligit: qd añ neglexit: & quod fecerat obliuiſcit᷑. Adhæreant ĩ te quæ bona ſũt: & quæmala ſũt deleant᷑. Si pœ
nitentia nõ egeris: incides in manus dni ſecũdũ magnitudinẽ eius. Diuerte a malo & facbonũ. inquire pacẽ: &
ſequere eã: ſicut ſcriptũ eſt Omiſi bonũ: & creaui malũ. Fac ergo dignos fructus pœnitẽtiæ: & ne dixeris nõ pec
caui: & qd acciderit mihi triſte: nõ adiicies peccatũ ſuꝑ pctm: & dices miſeratio dni magna eſt. Scito aut ꝙ mi
ſericordia & ira ab illo eſt. Reuertere ad dñm: plange dicẽdo Tibi ſoli peccaui: & malũ corã te feci. Delicta iuuẽ
tutis meæ & ignorãtiæ meæ ne memineris dne. Ne auertas faciẽ tuã a me:& ne declines in ira ſeruo tuo. A diu
tor meus es tulñe.ne derelĩquas medne: neq; deſpicias medeus ſalutaris meus. ne piicias me a facie tua: & ſpi
ritũ ſãctũ tuũ ne auferas a me. Sana aĩam meã:quia peccaui tibi. Libera me de ore leonis: & auerte oculos me
os ne uideãt uanitatẽ. Illumina faciẽ tuã ſuꝑ ſeruũ tuũ:& ſaluũ me facin tua miſericordia. Adhæſi teſtimõiis
tuis dne:noli me cõfundere. ne tradideris me in manus tribulantiũ me. Cuſtodi me ſub umbra oculi: ſub um/
bra alaꝶ tuaꝶ protege me. Peccatũ meũ cognitũ tibi feci:& iniuſticias meas non abſcõdi. Cõfitebor tibi domi/
ne deus in toto corde meo. Dñe exaudi orationẽ meã: & clamor meus ad te pueniat. Nõ auertas faciẽ tuãa me
in quacũq; die tribulor inclina ad me aurẽ tuã. In quacũq; die ĩuocauero te: uelociter exaudi me. Fac mecu ſi-
gnũ dine in bonũ: ut uideãt ꝗ oderũt me & cõfundant᷑. Remitte mihi domine: ut refrigerer prius ꝗᷓ abeã: & am
plius nõ ero. Ecce pœnitentia hoĩs humiliãtis ſe: qm ueniã nõ habebit: qui taliter nõ ĩgemiſcit. Quis no audi/
at illũ: &Q moueat᷑: qm qui ſe exaltat humiliabit᷑: & qui ſe humiliat exaltabit᷑? quid gloriaris in malitia: qui po
tẽs es iniꝗtate? Melius ẽ te nõ uouere & reddere:qᷓ uouere & nõ reddere. Pœnitẽtẽ te dicis: & carnis libidine dele
ctaris. Pctã tua nõ deſinũt ãbulare: & tu dicis ꝙ ſedeãt. pctõri aũt dixit deus: Quare tu enarras iuſticias meas:
& aſſumis teſtamẽtũ meũ ſupos tuũ: Iu uero odiſti diſciplinã: & ꝓieciſti ſermões meos retrorſũ. Si uidebas
furẽ: currebas cũ eo: & cũ adultero portionẽ tuã ponebas. Os tuũ abuũdauit neꝗtia: & lingua tua cõcinnauit do
los. Sedẽs aduerſus fratrẽ tuũ detrahebas: & aduerſus filiũ matris tuæ ponebas ſcãdalum. Hæc feciſti & tacui:
exiſtimaſti iniqtatẽ ꝙ ero tui ſimilis:arguã te & ſtatuã cõtra faciẽ tuã. Intelligite hæc qui obliuiſcimini duũm:
ne qñ rapiat: & nõ ſit q eripiat. Sacrificiũ laudis honorificabit me: & illic eſt iter quo oſtẽdam ei ſalutare meũ.
Ecce qlis cõmutatio in hoĩem peccantẽ. tu qui dicis qui te aſſeris pœniteri: ubi eſt pœnitẽtia tua: excluſa eſt P
ſupbiã & cõtẽptũ: ſequi deũ prætermiſiſti. Audi fili & retrahe pedẽ tuũ de ſæculo cui renũciaſti. Pœnitere ergo
deoĩ põpa iniqtatis. Apprehẽde arma fidẽ quã an pdideras: ut cõſentires diabolo & tenebris: & dũm qui lux ẽ
poſt dorſũ reliqueras. Memorare fili qd eſt miſericordiã uolo & nõ ſacrificiũ:miſerebit᷑ tibi dñs:ſi hæc cũ lege/
ris facias: & per obedientiã pœnitẽtiã ſequaris. Veꝶ ſi de toto corde pœnitẽtiã egris: ſi dĩũm præ oculis habue/
ris: ſi amiſſa uoragine peculii uenenoſi calicẽ ſalutaris acceperis: ſi die ac nocte ĩ lege dni meęditaueris: ſi oẽm ſol
licitudinẽ tuã ſup illũ miſeris tũcgaudebis: & exultabis in dno:qui uiciſti malignũ: tũc erit merces tua copio/
ſa ĩ cælũ:qa taliter ĩ opa dmi laboraſti: tũc erit dus adiutor tuus in die iudicii: tũc ſtabis cũ magna fiducia a dex

tris dñi cũ ſanctis ſuis: & dicet uobis: uenite bndicti patris mei: pcipite regnũ praparatũ: quod præparauit uo/

bis pater meus qui eſt in cælis. Iniuſtis aũt dicet᷑: Ite in ignẽ æternũ:quẽ præparauit pater meus diabolo & an/
gelis eius. ubi ignis nõ extinguet᷑: & uermis eoꝶ nõ moriet᷑. Tuũcibut iuſti in uitã æternã. Impii aũt & peccato

res in ignẽ æternũ. B
S ¶ Beati Hieronymi ad Tullianũ.
ncti corruũt ſi fuerint negligentes & pctõres: priſtinũ recipiũt gradũ ſi ſordes fletibus lauerint. Hoc
ideo dico: ut nõ terreãt deſcendẽtes: ſed puocent aſcendentes. Nunᷓ exẽplũ a malis ſumit᷑:etiã in ſæ

culi rebus ſemp a meliori parte incitamẽta uirtutũ ſũt.

Theodoſiũ Ap̃ianiſſimũ Romanũu Senatorẽ de uita & trãſitu ſãcti Hieronymi doctoris eximii.
Atri reuerendiſſimo Damaſo Portuenſi epo: & xpᷣianiſſimo Theodoſio Romanoꝶ Senatori Eu
ſebius olim Hieronymi ſciſſimi diſcipulus: nũc uero eodẽ orbatus lumine: piũ dolorẽ & ſuauiſ/
ſimũ gaudiũ. Multifariã multiſq; mòdis olim deus locutus eſt oĩbus nobis per ſuũdilectiſſimũ
filiũ ſanctũ Hieronymũ de ſcripturis ſanctis in uirtutibus & prodigiis multis: quæ per illũ fecit
ns in medio noſtri ſicut uos ſcitis: de quo & teſtes ſumus qui eũ uidimus: & oculis noſtris eius ſanctitatẽ
pſpeximus: & manus niæ cõtrectauerũt de uerbo eius ſciẽtiæ & doctrinæ: qbus uita manifeſtata eſt. Quod er/
o uidimus & audiuimus: ãnũciamus uobis. Eramus enĩ tanꝗᷓ oues errãtes erroribus: & ſupſtitioſis fabulis:
nõ audientes ſanã doctrinã: ſed coaceruantes ſibi pſeudo ꝓphetas: qui ſurgẽtes in populo magiſtri mẽdaces:
ĩtroducebãt ſectas uanæ pditiòis: doneciſte illuceſceret dies. Qui tanꝗᷓ ſol refulgens ꝗnquaginta annis & ſex
menſibus multis laboribus & erũnis in lectiõibus & uigiliis: ut nobis frãgeret panẽ doctriæ deſudãs: tenebras
eoꝶ ꝓfugãs: & cũctos a pditiõe liberãs effulſit in tẽplo ch. Incipiẽſq; ab onẽte uſq; ad occidẽtẽ auferẽs bella hæ
reticoꝶ: eoꝶ arcũ cõterẽs: arma & ſcuta ſua cõbuſſit igni. qm in ipſo deus poſuit ꝓdigia ſup terrã: ut nomẽ ſuũ
manifeſtũ fieret in natioibus. Deĩde ptrãſiẽs uſq; ad fines terræ ſanãdo oppreſſos ab hæreticoꝶ iaculis: illumi
nãdo mẽtes hoĩum: ſcripturaꝶ enigmata reſerãdo:ſoluẽdo nodos:obſcura dilucidãdo:dubia exponẽdo cõfu
tãdo & corrigẽdo falſitates: & ueriſſima ex liguis ꝗᷓplurimis adunãdo. ut nobis notas faceret uias uitæ: & nos
agdipleret gaudio: læticia & exultatiõe: tẽplũ dñi corroborauit: & eius aditũ ĩſtar lucernæ: nõ ſub modio ſed ſup
cãdelabrũ

B eati Euſebii Cremonenſis beatiſſimi Hieronymi p̃ſbyteri diſcipuli ad beatũ Damaſũ Ep̃ᷣm portuenſẽ &

e
&

nl

ne
iu

ne
l

,
ne

.
l⸗

cãdelabrum in duũi aula poſitæ: duico irrigui rore pleniſſimæ fœcũdatæ poſteris oĩbus ſuoꝶ uerboꝶ præ cæte
ris elegãtia ſingulari excellentius oĩbus aliis patefecit:ut irẽt ĩ ciuitatẽ hĩtatiõis:& locũ gloriæ ĩuenirẽt.& ne fie

rẽtuelut priores eo ꝶ genus pamaꝶ: quos dilexit & liberauit ab erroꝶ pditiõe. ¶ Cũ enĩ ſim ſicut ſtipula añ fa

ciẽ uenti & ſicut lutũ plateaꝶ balbutiẽs loqui neſciẽs: necuerba plene formare ualẽs:qd ĩpartiar uobis chariſſi
mi pr̃es:& dũñi ſuæ laudis? Nẽpe iuxtaillud apoſtoli. Si liguis hoĩum loquerer & angeloꝶ: ſuũ laudãdi genus
necduũ attingerẽ. Iccirco nõ in arcu meo ſpabo: nec gladius meus ſaluabit me: ſed dis erit illumĩatio mea. Qui
docuit & docebit manũ meã ad ſcribẽdu: & dirigit linguã meã ad loquẽdũ: ut quondã aſinæ Balaã: qm ipſius
eſt regnũ & ĩperiũ: & dñat᷑ a mari uſq; ad mare: & a flumĩe uſq; ad termĩos orbis terrayln cuius cũcta ſũt poſi/
ta ditione. Corã quo ꝓcidẽt reges. Nec eſt ꝗ ſuæ poſſit obſiſtere uolũtati. Quoniã oĩa quæcũq; uoluit fecit in
cælo:terra:mari: & in abyſſis. Et ſic ligua mea tãti uiri laudẽ meditabit᷑: & nomẽ ſuum annunciabit uniuerſis.
ic uere fuit ille Iſraelita ĩ quo dolus nõ fuit: electus ſecũduũ cor dñi ad loquẽdũ oĩa: quæ ſibi mãdauerat dis
uniuerſis gẽtibus & regnis: & doctor datus ĩ gẽtibus ut ſẽtes euelleret: deſtrueret: diſpderet: & diſſiparet. & ſapi
entiã uerã ſemĩaret: ædificaret: atq; plãtaret. Hicẽ frm amator: hicẽ ꝗ populo xp̃ᷣiano tot libroꝶ uolumiĩa ex li
guis hebraica & græca ĩ latinã nõ paruo põdere trãſtulit. Eccleſiæ officiũ primitus ordiauit: & totius ſacræ ſcri
pturæ aſpa fecit plana. Certe in huius lumĩeuidimus lumẽ: & ſane ſuæ ſalutiferæ doctrĩæ paſtu: am bulamus
uſq; ad mõtẽ dei Oreb. Hicẽ flumẽ aquæ uiuæ ſplẽdiduũ tanꝗᷓ chryſtallus: ꝓcedẽs de ſede dei ĩ medio eccleſiæ
Et exutraq; parte eius lignũ uitæafferẽs fructus tpe ſuo: cuius folia ligni ſũtad gẽtiũ ſanitatẽ. Vir iſte in popu
lo ſuo mitiſſimus apparuit:a deo dilectus & hoĩbus:orat nũc pro ccKlia licta Vas uere admirabile oĩ orna/
tũ lapide præcioſo opus excelſi. ¶ Verũtn de hoc qd plura dicã? cuius enarrãt cæli gloriã: & opera ſcripturaꝶ
manuũ eius annũciat firmamẽtũ? Nec ſũt loquelæ neq; ſermões cuius nõ audiãt doctrinæ uerba:cũ ĩ oẽm ter
rã exiit ſonus eius. Oĩefſabilis miſericordia Saluatoris: quæ tot graꝶ cumulos in Hieronymo adunaſti: ut ad
ea quæ ſolus poſſidet: pene nulli hoĩum niſi particulariter fas ſit aſpirare. hic certe dux nr̃æ fidei ad ſe currẽtes
T cæli cõtrahit arcẽ. Hũcpræ cæteris potioribus ornatũ ĩſignis dignitatũ:in cãtilenis:ĩ ꝓpuerbiis: opatiõibus & ĩ
terpᷣtatiõibus miratæ ſũt gẽtes. Cuius nota factaẽ ĩ populis uirtus: qm ĩpletus fuit ꝗſi flumĩe ſapiĩa. Sed ut ue/
ra dicã iuxta illud reginæ Sabba. Maiorẽ enĩ ſapĩa & opa ſua ꝗᷓ rumor quẽ auditis. Quã certe bonus eſt iſte his
q recto ſũt corde: qm malitiã ſempꝑ adiuit. fecit enĩ mirabilia in terra nr̃a. Sub umbra illius ſedimus & fructus

illius dulcis gutturi nro. Quãta aut de eo audiuimus & copnouimus quõ ãnũciabimus? Atqs ego ſũ:ut nar/

rẽ laudẽ eius & uirtutes eius: & mirabilia eius quæ fecit? Sed qm nõ ſũ eloquẽs ab heri: & nudiuſtertius ut bre
uiter dicã. Si uultis accipe Ioãnes Baptiſta ipſe ẽ. uterq; uirgo: uterq; heremita. De Ioãne dicit᷑. Frat Ioãnes ue
ſtitus pilis cameloꝶ ĩ debto. De ſeidẽ Hieronymus dicit. Horrebãt ſacco mẽbra deformia: & ſqlida cutis ſitũ
æthiopicæ carnis obduxerat. De Ioãne iteꝶ. Locuſtas & mel ſilueſtre edebat. de ſe ite Hieronymus dicat:de
cibis & potu taceo: cũ etiã lãguẽtes mõachi aꝗᷓ frigida utant᷑: & coctũ aliqd accepiſſe: luxuria ſit. Quid plura:
Ille ppter iuſticiã martyr. Ite uero etſi eius ſpm̃ materiale ferꝶ nõ abſtulit: tũ martyrii præmii nõẽ expers. Du
plexnãq; martyriũ eſt. Vnũ ſuccũbere gladiis ĩperioꝶ: alte: ĩ infirmitatibus & aduerſitatibus in aĩo patiẽtiã
cuſtodire. Certe hic eſt uere martyr: qui ꝓpter iuſticiã & mãſuetudinẽ & ſalutifera doctrinæ ſuæ uerba in hu/
ius mũdi lachrymaꝶ ſalo certamẽ forte a maloꝶ cœtu uiriliter ſupportauit: ſciẽs qm oĩum fortior eſt ſapiẽtia
nec ĩpie geſſit ĩ cõſpectu dei: Sed ĩ oĩbus tribulatiõibus ſuis ĩuocãs dũm nõ peccauit labiis ſuis:nec ſtultu ali/

quid cõtra deũ locutus eſt. Taceã nãq; ꝙ tribulationes: labores: afflictiões: cruciatus: agones: flagella: fames:
ſitim: amaritudines: tẽpeſtates: tẽtatiões: abſtinẽtias: uigilias: pegrinationes: carnis maceratiões:nuditates:ieiu

nia: erũnas: & nõ ſolũ hæc: ſed grauiora & ĩnumerabilia ppter leſu Xpᷣi nomẽ in ſuo glorioſiſſimo ppeſſus ẽ
corpore: ut idẽ loqtur. Stabã in heremo cõſtitutus: & in illa uaſta ſolitudine: quæ exuſta ſolis ardoribus mona

ſiqũ me ſõnus ĩminẽs oppreſſiſſet repugnãtẽ nuda numo uixoſſa hærẽtia collidebã.horrebãt ſacco membra
deformia: aqua frigida lãguẽs utebar: & coctũ aliqꝗd accepiſſ. e luxuria erat. cutis mea ꝓpter ĩcõmoda ſquallida
carnis æthiopicæ ſitũ obduxerat. Et tñ ſocius ſcorpionũ tatũ & feraꝶ lepe choris intererã puellaꝶ. Et ĩ frigido
corpore etiã: in præmortuo iã hoĩe ſola libidinũ ĩcẽdia bulliebãt. Teſte deo memini diẽ crebro iũxiſſe cũ nocte

nec a pectoris ceſſaſſe uerberibus: donec iubẽte dño in me rediret tranquillitas. Flebã cõtinue: & repugnãtem

carmnẽ ob hebdomadaꝶ ĩediã ſubiugabã. Cellulã meã quaſi cogitationũ conſciam ptimeſcebã: & mihimet
iratus & rigidus ſolus deſerta penetrabã: & cõcaua ualliu: & prærupta montiũ cernebã. Illud meæ miſerrimæ
carnis erat ergaſtulũ:ibi meæ or̃onis locus. Quis ergo ĩfirmatus ẽ: & nõ ipᷣe? Quis ſcãdalizatus: & nõ ille-/ Sed

ſiin ĩfrimitatibus & laboribus laudãdi ſũt ſancti: certe & hic laudandus eſt. Veniã aũt ad cõtumelias & pſecu/
ties: quas ab ĩprobis & falſis ptulit fratribus in huius ualle miſeriæ. Quid aliud in hocmundo ſua ſenß fuit

uita: niſi quædã iugis aduerſus ĩprobos hæreticoꝶ oĩum & maloꝶ cuneos pugna: cõtinuũq; certamẽ Super
eũ rugierũt ut leones hæretici: qm corripuit eos: & tabeſcere fecit ſicut araneas aĩas eoꝶ: & fructus eoꝶ de terra
didit: & ſemẽ eoꝶ a filiis horĩum. Aperuerũt ĩ eũ clerici laſciuiis dediti ora ſua: & deſpexerũt eũ: & locuti ſũt la
Piis doloſis: & odio iniquo oderũt eũ: qm eoꝶ ĩſectatus eſt uitã peſſimã & crimĩa. Circundederũt eum canes
multi: & tauri pingues obſederũt eũ: & ſſurrexerũt eũteſtes iniq acuẽtes linguas ſuas ſent ſerpẽtes: & uenenũ

1

chis horridũ præſtat habitaculũ. cogitãs me romanis potiri delitiis: quotidie gemitus: quo tidie lachrym xæ. EK

α

*

aſpidũ ſub labiis eoꝶ cogitãtes malitias in corde: tota die cõſtituentes prœlia: ſupplãtãtes greſſus eius. Et fu/
nes extenderunt in laqueos pedibus eius: ut delerent de terra memoriam eius: & eiicerent e de nationibus ut
obprobriũ fieret uicinis ſuis. Sup romanũ populũ fuit magnificẽtia eius: & uirtus eius mirabilis in uerbis ſuis

& ſãctus in oĩbus opibus ſi uis. Alleuãs corruẽtes:ſoluẽs cõpeditos:illuminãs cæcos:& q irigẽs iuſtos:dãs forti

tudinẽ & uirtutẽ plæbi dei:& q̃ſi tu ba altiſonãs:ãnũciãs cũctis iniqs ſcelera: portas pctõꝶ & uectes ferreos cõ/
fregt romphea doctrinæ ſuæ. Audiẽtes aũt impii diſſecabant᷑ cordibus ſuis: ſtridentes dẽtibus in eũ:cogitaue
rũt & locuti ſet neqtias.arcũ ſuũ tetẽderũt: & illud parauerũt: & in ipſo parauerũt uaſa mortis. Cũ aũt eẽt ille

plenus ſpiritu ſãcto:in or̃onibus & in opꝑibus bonis pſeuerãs: uitia mortificãs: ſuſcitãs de pulu ere egenũ:& de

ſtercore erigẽs paupem: qm nõ in uiribus equi: neq; in tabernaculis uiri beneplacitũ fuit ſibi. Nec ſ perauit ĩ di
uitiis: ſed fortitudſe corroboratus: nõ formidauit aduerſarios ſuos: ſed ſup ipſos correctiõibus & doctrinis ſã
ctis tonuit: dãs ĩperiũ regi ſuo: & ſublimãs cornu Xpi ſui. Alios docẽs laborãdo: ſicut bonus miles Xp̃i:ſciẽs qꝙ;
nõ coronabit᷑ ꝗ in agonẽ certat: niſi legitime certauerit. Vidẽtes aũt hæcuiri iniꝗ irati ſũt: & dolores cõprehẽ/
derũt eos: q ſũt generatio praua & puerſa filii:in qbus nõ eſt fides in ipſis. Et exacerbauerũt eũ in cõſiliis: & in
abominatiõibus ſuis aq iracũdiam cõcitauerũt ipſũ. Et perdito cõſilio ſine diſe ciplina ueſte muliebri irridẽtes
ei tanꝗᷓ uiro luxurioſo & iniquo ĩpetũ fecerũt unanimiter ĩ eũ: & eiecerũt eũ exrra romanã ciuitatẽ. Atille beni
gnus: patiẽs: humilis: & mãſuetus eoꝶ ueſaniæ locũ dãs: piiciẽs poſt tergũ ſuũ oĩa pctã eoꝶ: recedẽs ĩde pagra
uit in Cõſtantinopoli ad antiſtitẽ ſãctiſſimũ Gregoriũ Nazianzenũ. Quir ĩefſabilis:o uirtutũ uas admirabi
le:o ſplẽdor patiẽtiæ: o lampas præſulgida: o diadema honoris & gloriæ: angularis lapis firmiſſimus: exẽplar
ĩnocẽtiæ: coluũba aurea: & totius ecleſiæ fũdamẽtũ. Cũ plus tonderis: minus cõfũderis. Agnus ĩnocẽs: qd lo/
queris preſſus colla tot iugis? Gratias ago deo meo: qa dignus ſũ habitus: ut me odiat mũdus. Scio me naq;
uenire ad cæleſtẽ gloriã per ĩfſamiã & bonam famã. Aperuit aut cælos patiẽtia eius: qa ibi cõfirmata ſemꝑ fuit
uirtus gloriæ eius: cũ deo poſuit firmã fortitudinẽ ſuã: nec a dno receſſit unꝗᷓ cor eius. Arcus fortiũ ſuperatus
eſt: & ipſe accinctus eſt robore: & præualuit in infirmitate ſua: & fortis factus eſtin bello: & dextera ſua glorifi
cata eſtĩ uirtute. Dextera manus ſua cõfregit inimicos: qm adiutor & ꝓtector factus eſt ſibi ds in ſalutem: &

ideo cãtemus dno: quonia magnifice fecit. Annũciemus hoc in uniuerſa terra.hauriamus aquas in gaudio de

fontibus Saluatoris. Euanuerũt ĩpii de cogitationibus ſi uis: qa obſcuratũ fuit inſipiẽs cor eoꝶ. & credẽtes ſe eẽ
ſapiẽtes ĩ malitiis ſuis ſtulti facti ſũt: ꝗq mutauerũt ueritatẽ ĩ mẽdaciũ.ſed tñ ueritas de terra orta eſt: & iuſticia

de cælo ꝓſpexit. Eteni fatui in lacũ quẽ aperuerũt:& in foueã ꝗ uã fecerũt inciderũt:& iuſtus nunꝗᷓ fuit cõtur
batus: ꝗa dñs firmauit eius manũ. Vnde ſactiſſimi patres & dñi cõſiderate uiꝶ iſtũ ꝗᷓ fidelis & iuſtus ſemp in

domo cñi fuit ad docẽdũ nos: & illuminãdũ abſcõdita tenebraꝶ: & effugandũ neqtias pctõꝶ. De quo nobis
grãdis eſſet ſermo & interpᷣtabilis ad dicẽdũ. Sed nimis ĩbecillis factus ſũ. Quoniã ĩtroiuit tremor in oſſa mea
& ſubtus me turbata ſũt ueſtigia mea: ne nimis aſcẽdã. Eteniĩ anguſta porta: & arta uia & cibus iſte ſolidus pfe

ctoꝶ eſt: & ſapiẽtũ: qui exercitatos habẽt ſenſus ad diſcretionẽ. Quapropternõ modica relin quẽs difficilia &

ardua tanti uiri ĩeffabilis: cuius laude plena eſt terra: cuius ſplẽdoreſt ſicut lumẽ: & cornua ſutĩ manibus eius
Ad pſes ſui exitus glorioſi aliqua breuiſſime cupio reſerare. ¶ Deus enĩ oĩpotẽs cuius miſericordia præit anñ

faciẽ ſuã: qui & iuſtus eſt & rectũ iudiciũ ſuũ: reddẽs mercedẽ laboꝶ ſãctoꝶ ſuoꝶ: paſtor uerus & bonus:ĩ mi

ſericordia diſponẽs oĩa: & cõgregãs oues ſuas in ſinu ſuo:quæ nouiſſime diebus iſtis curſu ĩtolerabili:& onero
ſo agonis grauiſſimi. In quo & caro cõcupiſcit aduerſus ſpm:ſpũs aduerſus carnẽ fœliciter cõſumato: portuq;

iã diu cõcupito de nauigatiõe huius maris ꝓcelloſi: ĩ quo ſũt reptilia ĩnumerabilia: & inimicoꝶ agmina col/

Iuctantia:ut decip iãt & trucidẽt rectos corde iã obtẽto:dilectiſſimũu filiũ ſuũ Hieronymũ exutũ toga morta/

litatis: & pu tredinis huius carnis miſerrimæ: ppetuo ĩmortalitatis brauio decoratũ:ad cæleſte atriũ euocauit
ut qd uidebat hic ĩ enigmate: ibi uideat facie ad faciẽ. Quæ cũ extrema eiuerh⸗ egredi de corpore eius urgeret:
iã cõpletis nonaginta & ſex annis febre æſtuãs ualida ſuos circa ſe uoluit elſe ĩ unũ filios: quos ſicut nouellas

plãtatioes ſtabiliuita iuuẽtute ſua. Quoꝶ luctu cultus graues ĩtuẽs: ut pius & miſericors his pauliſp motus

fẽtibus: ĩfremuit ſpũ: & lachrymãas ĩmo aliquãtulũ eleuãs oculos plana uoce inqt. Fili Euſebi cur iſtas ĩutiles

fũdis lachrymas? Nõne uanũ eſt ſuꝑ defũctũ fũdere lachrymas Quis uiuẽs nõ uidebit huius corporis diſſo/
lutionẽ? Quod ſemel locutus eſt deus: & audiſti: audes cõtradicere. Et noſti nullũ poſſe reſiſtere uolũtati eius.
Iã fili rogo:nõ ſecũduũ carnẽ ambules:flere deſine. Certe ntæ militiæ arma carnalia nõſũt. Deide uultu hilari &
iocũdo alacri uoce cæteros alloquẽs filios exclamauit. Ceſſet mœtor: luctus abeat: ſit oĩum una uox gaudentiũ
qm ecce tps acceptabile. ecce dies iubilatiõis: & læticiæ præ oĩbus diebus uitæ meæ. In quo fidelis dns in uerbis

ſuis aperit manũ ſuã: ut meã exulẽ aiam hucuſq; ĩ carcere mortis huius ob reatus mei genitoris Adæ reuocet

ad ſuꝑnã pr̃iam recuperatã ſui filii ſanguine præcioſo. Nolite filii dilectiſſimi quos ſẽper habui in uiſceribus
charitatis ĩpedire gaudiũ meũ. Ne phibeatis reddere terræ qd ſuũ eſt. Corpus meũ ſtati exuite terræ date: ex qᷓ
factũ eſt: ut redeat un uenit. Quibus finitis uerbis oẽs ffes lachrymis madefacti: & denudãtes ſuũ ſacritiſſimũ

corpus:ita ſe quallidũ & deforme abſtinẽtiis: ꝙ qd terribile cũctoꝶ uiſui cernebat᷑. Nã tanta erat affectũ macie

utoſſa eius potuiſſent perarticulos numeratri: ſic uerberibus cruẽtatũ: ut leproſi potius corpus crederet᷑. Nu/
dæ humo ꝓtinus tradideruũt: & ipſi ſacci linteo cooperuerũt. Aſtubi uir dni terræ ſenſit aſperitatem: nimirum
iocũdatus

.*

—

iocũdatus cõuerſuſq; ad ffes præ dolore: & anguſtia lachrymaꝶ fõtes inundãtes inqt. Hortor uos chatiſſi/
mi mei & dilectiſſimi filii quos genui in uiſceribus Ieſu Xpi: per dilectionẽ & charitatẽ qua dilexi uos:ut paci

ficati nũc pacẽ habeatis. debetis enĩ uos tanꝗᷓ dei miniſtros: domeſticos: & amicos decet: ad ſpiritalia anhelare
ut ſitis aliis ad exẽplũ. uos qui ſpiritales eſtis: cur iſtas totinfructuoſas füditis lachrymas Pctõꝶ uobis ſemp
recordatio lachrymas inducat. Tãto prõpti eſtote ad lachrymas: quãto fuiſtis ad culpã. Siqs pctõ monit᷑: fle/
te. Nã ſi cũ mal per pœnitẽtiã a morte ſurgit: angeli gaudẽt in cælis. Certe ſi bonus pẽtõ morit᷑:angeli dolent.
Me uero nõ tanꝗᷓ motientẽ lugeatis: ſed mecũ tanꝗᷓ portũ ſalutis attingẽte gaudeatis: Quid ĩbecillius miſeria

huius uitæ: quæ tot doloꝶ & paſſionũ agminibus: ut nulla D hora ſit: in qua uiuẽs ꝗcunq; hõ liber a dolo

re trãſeat? Si diues undiq; anguſtiat᷑ timore: ne quod poſſidet amittat. Si paupꝑ: nunꝗᷓ quieſcit: ut ĩueniat. Si
bonus: hinc diaboli timet periculũ:hinc ne nauis mortalis corporis ĩ huius mũdi pelago naufraget᷑: nõ medio
criter ptimeſcit. Id certe nullus ſexus uel ætas uel cõditio doloris trãſit expers quouſq; in hac manet miſeria ui
tæ. Siqd in me eſſe ſcitis: meũ ĩpediens iter: dolete. Heu quot nauigantiũ per hocmare magnũ & ſpatioſũ: in
quo ſũt tot diuerſa genera inimicoꝶ ſecũdũ cuiuſlibet uiriũ quãtitatẽ colluctantiũ poſt multã nauigandi fœ
licitatẽ: poſt multas uictorias: iã credẽtes finẽ capere poptatũ: aliqua diabolica ſuggeſtiom ĩ hachora ĩ laqueũ

pditiõis ſua diſcretiõe puenerũt. Heu quot hic & uita recõmẽdat & fama: ꝗbus unico pcti aſſenſu dira mors

ĩminet & ruina. Iccirco du uiuitis timeatis ffes. Principiũ ſapiẽtiæ timordñi. Vita nia militia ẽ ſuꝑ terrã. Qui
hic uicerit: alibi coronabit. Dũ hacpelle tegimur. nulla nobis ineſt certa uictoria. Si noſter genitor timuiſſet:
nunꝗᷓ cecidiſſet. Principiũ oĩum maloꝶ ſui præſũptio. Qui nõ timet: de ſe præſumit. Quõinter latrones quis

onuſtus auro ſecurus graditur: Saluator quid nos aliud docet: niſi timere? Vigilate inquit: quia neſcitis qua

hora furuẽturus eſt. Nã ſi ſciret paterfamilias qua hora fur ueniret: uigilaret utiq;:& nõ ſineret pfodi domũ
ſuã. Sũmus ille clauiges Petrus Sobrii inqt eſtote fratres & uigilate: qa aduerſarius ueſter diabolus tanꝗᷓ leo ru
giẽs circuit: quærẽs quẽ deuoret. Nemo ĩter ſerpẽtes cũ ſecuritate habitat. Qui ſãctior & ſapiẽtior eſt: plus ſem
er timeat. Nã q altius eſt cadẽs: maiores caſus recipit. Eſca diaboli electa eſt. de malis nõ curat: qa ſui ſũt. Ce
cidit ille ſapiẽs Salomõ. cecidit & eius genitor Dauid electus ſecũdũ cor dei. Iimeatis fres. iteꝶ. rogo undiq; ti-
meatis: qa beatus eſt uir timẽs dñm. Eteni ſi cõſiſtant aduerſũ eũ caſtra:nõ timebit cor eius. Si exurrexit ĩ eũ
prœliũ: ĩ hoc ipᷣe ſpauit. Perfectus dei timor foras uanu mittit timorẽ. Timorẽ uanũ nõ hẽt charitas. Charitas
& timor dei unũ ſũt. Cõſiderãs enĩ hæc ꝓpheta clamãs dicebat. Cõfige timori tuo carnes meas. Quis ex no bis
eſt cupies uidere dies bonos: accedat huc: & illuminert᷑: & facies ſuæ nõ cõfundent᷑. Qui timet deũ:faciet bona:
& demorabit in bonis aĩa eius: & ſemẽ eius hæreditate poſſidebit terrã. qa firmamẽtũ eſtdis timẽtibus eu: &
teſtamẽtũ ipſius ut manifeſtet illis. Siqd boni facitis: cũ magna cautela timeatis. Multi bona faciuũt:quoꝶ fru
ctus ſurripit humanæ laudis appetitus. Decẽ fuerũt uirgines: & tñ mediæ a cæli oſtio ſunt excluſæ. Heu quot
quot hodie ſacro ſũt renati baptiſmate:chriſtiano fungunt᷑ noĩe: ꝗbus foret melius nõ fuiſſe. Eſt enĩ gehẽna/
lis pœna paganoꝶ ĩfinito minor ꝗᷓ maloꝶ xpᷣianoꝶ. Vrinã nõ foret taliũ maior pars. Nauis undiq; ſana uni/
co mergit᷑ foramĩe. Errauerũt hoĩes in hac lata ſolitudine: alii colla iugo auaritiæ ſubmittẽtes:alii luxunæ fœ/
ditate: ut turpiſſimæ ſues deturbati: alii circa ĩutilia diripiẽda occupati. Vnde obiecto rõnis uſu cooperãtes ut

iumẽta ĩſipientia: & ut ſimiles eſſent illis: ui ciuitatis nouæ hieruſalẽ nõ ĩuenerũt.In regnum cæloꝶ reprobus

nullus ingredit᷑. Centuplo arta eſt uia eius ꝗᷓ credit᷑: quis larga ſit uere timẽtibus. Timẽti Centurioni ꝓmittit
Xps ad eũ accedere.præſumẽti Regulo cũ illo ipſe ire denegat. Vere nõ oẽs hodie obediuũt euãgelio. ueniet di/
cebat apoſtolus tẽpus: in quo ſanã doctrinã nõ ſuſtinebũt hoĩes. Plures prædicãt: ſed nõ oẽs ueritatẽ prædi/
cãt. Simpliciũ corda in pctis alligãt. alligãt onera grauia in peccatis minimis: in grauibus oculo trãſeut cõni/
uente. EN doctorfalſus gladius anceps. hinc ſcindit ope & exẽplo: hinc ꝑcutit & interficit uerbis doloſis &
iniꝗs. Quõ ignis frigiditatẽ donat: aqᷓ caliditatẽ? Lapis quõ ſurſũ gradit᷑ & uir luxurioſus quã prædicabit ca/
ſtitatẽ & ſi prædicat: quæ audiẽtibus inde ueniet utilitas? Quid pot dicere audiẽs: niſi quare uocepdicas: quæ
ope denegas/ Bene loquẽs ore: & male uiuẽs ope: ſemetipſũ dãnat. Ecce quãtũ deo talis prædicatio ſit accepta
bilis: oſtẽdit᷑ per pſalmiſtã. pctori dixit deus: Quare tu enarras iuſticias meas: & aſſumis teſtamẽtũ meũ peros
tuũ? Iu uero odiſti diſciplinã: & proieciſti ſermones meos poſt te. Multi leguũt gradia: addiſcũt ardua: ſubtili

ter diſputãt: ornate loquunt᷑.ut a populo honores capiãt:ĩ plæbibus magiſtri nominent᷑: & nihil faciũt. Si ex

erto credit᷑: mihi credite. Plus mouet corda hoĩum uitæ ſãctitas: ꝗᷓ ornata colloquia. facite: & poſtea prædica
te. Valet facere ſine prædicare: ſed nõ prædicare ſine facere. Nõ dixit deus: Qui prædicauerit uolũtatẽ pris mei
ſed qui fecerit. Nõ uitupero prædicationẽ: niſi nõ faciẽtes ea: quæ prædicãt. Subtiliũ uerboꝶ doctor tantũ &

nõ opeꝶʒ eſt quædã leuis auriũ inflatio: & ueritatis fumus cito ſine fructu ptraſiens. Intelligite ffes: intelligite

quæ dico. Multo plus meret qui facit & prædicat: ꝗᷓ qui facit & tacet. Si bonũ ſolus facio: mihi ſoli ꝓſum. ſed
ſi prædicãs facio:& mihi & alus. Vnde ꝗ ad iuſticiã erudiũt plurimos: erũt ꝗᷓſi ſtellæ in perpetuas æternitates.
Sũt enĩ fratres: p̃ᷣdicatores luxad illuminãdũ ꝗ per eoꝶ doctrinã corda caligantia: & cæca nube pcti Apo uero
lumiĩe ꝗ lucetĩ tenebris illuminãt. Sut etiã ad cõdiẽdũ uerbũ dei: qd cibus eſtaĩæ opibus bonis. Cuilibet ſciẽti
iniũgit᷑ pdicatiõis officiũ:dũmõ faciat:ĩmo ut plus dicã. Qui ſcit: & ſolũ facit & alios nõ docet: tenebit᷑ domi/
no reddere rõnẽ. Cũ enĩ iuxta apoſtolũ Ioãnẽ. Qui odit fratrẽ ſuũ homicidaẽ & qui hũerit ſubſtãtiã mudi: &
Viui. ccxili.

Ciij.

uiderit frattẽ ſuũ neceſſitatẽ patiẽtem: & clauſerit uiſcera ab illo: quõ manet in eo charitas dei Quãto magis
qui uiderit fratrẽ ſuũ errãtẽ: & mortalibus oppreſſũ crimibus: & nõ miniſtrauenit ei uerbũ doctrinæ: ille ꝗ do
ctus eſt homicida & ſine charitate ẽ? Timeatis o doctores & rectores: qbus iniũgit dis p̃dicationis officia: ut
populo ſuo uerbu doñicũ miĩſtretis. Quot enĩ uel uro exẽplo:uel ur̃i. negligẽtia pctĩis moriunt᷑: tot dem anu
ufa reqret dũs. Quãto enĩ eſtis altiores gradu: tãto maioribus cruciabimini cruciatibus. Nõ eſtis di ſed paſto
res. Vnus dns eſt: & unus paſtor principalis: qui cognoſcit oues ſuas & exquiret eas de manibus ueſtris. Heu
quot hodie inꝰeccleſia nõ paſtores: ſed mercẽnarii:ad quos nihil ptinet de ouibus Ieſu Apᷣi: quinĩmo ut & ue
ra dicã: & ipſimet ſciũt: ſũt luꝑi rapaces: qui & oues rapiũt: & diſpergũt. Certe nil peius: nil abominabilius: qᷓ
cũ ille qui cuſtodire debet: diſſipat. Heu qd hodie in aliquibus eccleſiæ nõ paſtoribus: ſed deſtructoribus: quo
rũ nõ eſt pars minor:factũ eſt ſubſtãtias labores hoĩum tanꝗᷓ infernus inſaturabiliter deglutiũt: & nõ ſolu eos
apctis nõ emẽdant: ſed & ipſimet uel ex ſui negligẽtia: uel ſuis peſſimis miniſtris: uel ſuis nefãdis opibus: eos
cõtrahũt ad illicita. Ita quidẽ dicã hos tales ſi ĩpunes deus relinqueret: deus am plius nõ eſſet. Et ideo ut ſæpe
dictũ eſt: filii chariſſimi dũ uiuitis ſeruite dño in timore: & exultate ei cũ tremore. Apprehẽdite diſciplinã eius
nequãdo pereatis de uia iuſta. Guſtate filii mei chariſſimi. Itetꝶ dico: guſtate: & uidete qm ſuauis eſt dĩs. Diui
tes eguerũt: & eſurierũt: & dormiẽtes hic in diuitiis & uoluptatibus ſuis nihil ſuenerũt in manibus ſuis. Inꝗrẽ
tes uero dm nõ deficiẽt oĩ bono. Iunior fui & ſenui & nunꝗᷓ uidi iuſtũ in fine derelictũ: nec ſemen eius egẽs
pane.¶ Imitatores pauptatis eſtote: ut ſequamini ueſtigia eius ꝗ cũ in forma dei eſſet: portãs oĩa uerbo uirtu
tis ſuæ. In cuius domo ſũt diuitiæ & gloria: ſemetipſũ exinaniuit: formã ſerui accipiẽs: & pauꝑ & inops natus
eſt. Paup & pluſꝗᷓ inops fuit quouſq; uixit. Pauperrimus mortuus eſt: & ſepultus ẽ. Vn uulpes inꝗtidẽ foue/
as hnt: & uolucres cæli nidos:silius autẽ hoĩs nõò habet ubi caput ſuũ reclinet. Apoſtolis etia iubet non portare
ſacculũ: neq; perã: & iuueni cõſuluit uẽdere quæ habebat: & paupibus erogare. Si Apᷣm deüũ creditis:eunò falli
poſſe credite: alioqn nõ eſſet deus. Et ſi ipſũ falli nõ poſſe creditis: ipſũ ſequamini. Impoſſibile eſt diuitiis af⸗
fluere: & Ap̃ᷣm ſequi. Natura denegat ut cõtraria miſceant᷑. Aut ego fallor: aut ipſi in fine decipient᷑: qui mihi
nõ credũt:cũ diuitiæ ſuæ trãſierint in egeſtatẽ. Diues hic ep ulabat quotidie ĩdutus purpura: & byſſo: ſed mor
tuus ꝙ NMoyſi & ꝓphetis noluit credere ĩ tormẽtis poſitus ſenſit. Nemo militans deo ĩ plicat ſe negociis ſæcu/
laribus. Nõ ſaluat᷑ rex per multã uirtutẽ ſuã: nec diues diuitiis ſuis. Eſt enĩ æquus diuitiaꝶ flos ad ſalutẽ. No/
ne diuitiis cõiuncta ẽ ſuꝑbia? Et ubi ſupbia ẽibi peius. Nõne oĩa oriuntmala ex ſuꝑbia: tanꝗᷓ ex una radice:
Cũ enĩ diues factus eſt hõ:& cũ mu lipticaia fuerit gloria domus eius: nõne ſu pbit::& cũ ſu pbierit: none pol
luunt᷑ uiæ eius in oĩ tꝑe& tũc ſedẽs diues cũ diuitibus in occulto: cogitat ut ĩterficiat ĩnoeẽtẽ. Oculi eius ĩ pau
perẽ reſpiciũt:& inſi ichar in occulto ut rapiat eũ tanꝗᷓ leo in cubili ſuo:dicẽs in corde ſuo: oblitus ẽ deus: auer/
tit faciẽ ſuã ne uideatuſq; ĩ finẽ. Etenĩ eſt dñs aliq dorm iẽs: qᷓſi crapulatus a uino. Cũ uero plus morat deus
patiẽtia ad ĩferendũ iudicia: plus ĩebriat᷑ ira. Et iõ plus centuplo timẽdũ eſt: cu longanimiter tolerat mala: ꝗᷓ cũ
feſtinanter punit. Permittit enĩ deus aliquo tpe crucian bonos ab ini quis & ſuꝑbis: ut ſupra dorſũ bonoꝶ fa/
bricent pctõres: & plongẽt iniquitatẽ ſibi. Et iõ quauis aliquãtulũ obliuiſcar deus pauperẽ:tn in finẽ nõ obli/
uiſcet᷑ miſereri. Sed qm̃ pupillo ipe adiutor eſt: cui derelictus eſt paup:& ſupꝑbis reſiſtit: humilibus dãs gratiã.
Coterit brachiũ pctõris & maligni: exaudies deſideriũ pauperis: iudicãſq; pupillo & humili: ut nõ apponat ul
tra ſupbus magnificare ſe hõ ſup terrã. uapropter dilectiſſimi filii mei: ſi paupes eſtis humiliamini ſub
potẽti manu dei. utnõ amittatis quod abſit'quæ facitis. Nihil pauptas deo gratioſa eſt ſine humilitate. Ma/
luit deus de beata Maria ĩcarnari ꝓpter humilitatẽ: ꝗᷓ ꝓpter aliã qtũq; uirtutẽ. Sicut enĩ ex ſola ſuperbiæ radice
oĩa oriunt᷑ mala:ſic ex ſola radice humilitatis generant bona. Diſcite a Saluatore: quia mitis & humilis corde
humiliauit ſemetipſũ pro nobis factus obediẽs uſq; ad mortẽ crucis ¶ Propter quod dico uobis & ſi humiles
eſſe uultis: eſtote etiã obediẽtes oĩ humanæ creaturæ ppter deũ. Cõſiderate. filii chariſſimi quo cen ſeamini uo
cabulo. Monachus ideſtunus. nõ decet monachũielle hre & nolle niſi ĩnõ peccando. Sit uobis uelle & nolle
hocunũ oibus bonis ĩ rebus licitis obedire. Nec ſint uobis plura pᷣcepta ut faciatis. Nõ ẽ obediẽs ſed negligẽs ꝗ
ſecudũ expectat mãdatũ. Ad unius dicit᷑ iuſſionis uocẽ Petrũ & Andreã relictis retibus & oĩbus quæ habebãt
dni ſecutos eẽ ueſtigia. Hoc ſem p uera optat obediẽtia: nunꝗᷓ ſuæ obtẽperare uolũtati: ſed reuerenter alienæ.
Iſtud nẽpe ĩ ultima cœna exẽplu Aps reliqt:cũ ſuoꝶ abluẽs pedes diſcipuloꝶ Petro dixit: ꝙ niſi obediẽs fieret:
nõ hr̃et partẽ ſecũ. Iccirco dilectiſſimi filii:ſicut uobis unũẽ nomẽ monachi:ita ſitunũ uelle & unũ nolle. Bo
nũ eſt enĩ & iocũdũ hĩtare fratres in unũ.¶ Nec ſit ĩ uobis maior aut minor: ſed ꝗpceſſor eſt:fiat ſicut iunior:
ne uidelicet regũ gentiũ inſtar qui maior eſt in uobis dñet᷑ cæteris fratribus: ut ab eis gaudeat ſupuacuis laucdi
bus attolli. Sed ad exemplũ regis Ieſu XApᷣi maior humilitate efficit᷑ quaſi minor ꝗbus regẽdis præeſt. Sit enĩ
ueſter maior perhumilitatẽ ſocius mĩori cũ bene agit:ſed cũ delinquit ſit erectus cõtra uitiũ per aelũ iuſticiæ.

Nullũ ſit unꝗ cũ uitiis fœdus. Sic diligat᷑ hõ: ut eius uitiũ odiat᷑. Magnũ dilectiõis ſignũ eſt hoĩem in gbuſ/

cunq; minimis reprehẽdere. Sæpe multũ uana nocet humilitas. nõ uera humilitas eſt uitia tacendo pmittere.
Clama ne ceſſes Eſaias inqt: quaſi tuba exalta uocẽ tuã:annucia populo meo ſcelera eoꝶ. Vtinã & contra uitia
oĩs clamaret creatura: quia ſi pctõr deũ nõ timet: tamẽ hoĩes reueret᷑. Quod apoſtolus nos docẽs dicit. Iraſci/
mini & nolite peccare. Sol nõ occidat ſu P iracũdiã ueſtrã.Iuſtus eſt dus:& iulficiidilenitzeqtats uidit uultus
eius.

WNW5 —

eius. Si iuſtus: & uos iuſti eſtote. Negligẽtia & uana paſtoris humilitas efficit ut lupi in agnos auderepoſſint
ne reſpiciatis in uultũ potẽtis. Nõ eni eſt pſonaꝶ acceptio apud deũ. Vbiq; quod iuſtũ eſt: opemini. Vult ue
ra iuſticia unicuiq; reddere quod ſuũ eſt. Obedire oportet deo & nõ hoĩbus. Noõne ſi ueritatẽ tacetis metu po
tentũ: iudicatis apud uoſmetipſos: & facti eſtis iudices cogitationũ ueſtraꝶ & nõ plus ueſtra abũdat iuſticia:
ꝗſcribaꝶ & phariſæoꝶ? Nõ plus diuitẽ honoretis ꝗᷓ pauperẽ: niſi melior ſit: qnĩmo ut uerius dicã: plus pau/
perẽ honoretis. Relucet enĩ in paupe imago lIeſu Xpi:ln diuite aut mũdi.Oẽs nos ex una ſumus carnis radice
geniti: oẽs inuicẽ mẽbra ſumus in uno corpore:cuius caput eſt leſus Ap̃s. Quid ergo plus honoris meruit di/
ues: & potẽs: ꝗᷓ pauper? Forte quia diues & potẽs. Sed ſi hoc quare diuitias in ſæculo teſtamur:?q̃ᷓre mũdi glo/
riã cõtẽnenda prædicamus? Neminẽ certe maloꝶ uſu honorandũ puto.Si diuites honoras diuitus plus pau/
Pere: deo præponis mudũ. Et ſi plus deo aliqd in mũdo diligis: nõ dignus es deo. Reddite quæſo quæ ſunt dei
deo: & quæ mũdi mudo. Bonitas ubiq; honoret᷑: malitia oĩno deturpet᷑. Sed qmmihi nucde his quiĩ cadueis
diuitiis ſuis gloriant᷑: quiq; quadã fœtidæ carnis poſtmodicũ in cinerẽ reuerſuræ nobilitate: potẽtia: & digni/
tateuana: & leui: ſiqdẽ auꝶ quorũdã ſtultoꝶ noĩum inſufflatione extollunt᷑: & alios cõtemnẽdo deprimũt: ac
ſeob hoc credũt illã attingere gloriã: quã ſolis humilibus & mũdi cõtemptoribus pius dis præparauit: ſermo
eſt ꝗd de eis ut cõuenit diſſerã. Veue uobis: qui ad cæloꝶ regna diuitiaꝶæe itinere feſtinatis: qm facilius ẽ trãſire
camelũ ꝑ foramẽ acus:ꝗᷓ diuitẽ intrare ĩ regnũ cæloꝶ. Nõ mea ſũthæc uerba: ſed Xp̃i. Si hæc reuocabilis eſt ſẽ/
tẽtia. Xpᷣs oĩno nõ deus ẽ. Cælũidẽ inꝗt & terra tranſibũt. uerba aũt mea nõ trãſibut. Vlulate uos o miſeri no/
mẽ ĩſtabilis fortunæ: nobiles & potẽtes: qui alios cõfunditis: & tanꝗᷓ iguůobiles cõculcatis: qa huius mundi ho
noꝶ & falſaꝶ dignitatũ fumis obcæcati: cũ ueſtræ uitæ breuiſſimæ tela amorte: uelut a texente forte hac nocte

ſuccidetur: in inferno fine interminabili præ aliis cruciabimini: cõtinue moriẽdo uiuẽtes. In laboribus hoĩum

mũdinõ eſtis: imo cũ hoĩbus n ſolũ labores nõ fertis: ſed & laborantes: uiuere nõ pmittitis.ᷣ iccirco nõ cũ hoĩ
bus:ſed cũ diabolis flagellabimini. Quãto enĩ in mũdo maior fuit gloria & lIæticia:tãto maior in ĩferno præ/
. ₰ 3 . — — 8 — P .—
parat᷑ pœna. Sed qꝗd dicitis. Duodeciĩ fatemur Apᷣm apoſtolos elegiſſe: quoꝶ oĩum ſolus Bartholomæus car-

nis origie fuit nobilis: & Matthæus diuitiis añ ꝗᷓ recipet apoſtolatũ: ĩſiſtebat. Cæteri uero erãt pauprimi piſca/

tores. Cur hæc retuli audiatis. Si Ap̃s ueraxeſt: & ſi oĩa quæ ex ore eius audiui:mẽdacia nõ ſũt: huiuſmodi ho
minũ uixunus aptus regno dei ĩuenit de mille. Qui uero eoꝶ mihi nõ credũt: poſt modicũ tp̃s in tormẽtis po
ſiti ſentiẽt. Sed forte qs ueritatis lumĩe cæcus iã mirabit᷑.Ad quẽ ego ſi exhoc meĩterrogaret: rñderẽ. Nõne uni

co credimus dãnari hoĩem mortali pcto? Sed ſi hoc inqet ita eſt:ergo quõ ſaluabit᷑ centũ milibus? Sed qd di⸗

ues & mortalis famæ aura paſtus: aliud eſt: ꝗ quoddã pctõꝶ oĩum uas putridũ? Vbi auaritia? Vbi ſupbia/Nõ
ne in diuitibus: nobilibus: & potẽtibus? None & latrones ſũt: qui & paupeꝶ mercedẽ uiolẽter deprædant᷑: &
eos deprimũt: atq; necãt: qui ex ubertate domus dni faciũtiniqua: quã ut pauperibus neceſſaria cõdonarẽt: re
ceperũt. Certe ſupfluitatẽ ueſtimẽtoꝶ ſupfluitati nimiæ addũt:de paupibus frigore & nuditate morientibus
nõ curantes. Palatia & magna erigũt ædificia. ut humanis oculis cõtemplent᷑: & pauperes in plateis moriunt᷑
incõmodis. Cõuiuia frequẽter aliis præparant diuitibus: ut ferculis delicatiſſimis ſuã uentris repleãt ingluuiẽ:
quibus pauperes fame pereũt: Quid aliud eſt eoꝶ uita: ꝗᷓ pctã? Si uẽter repletus tãta ciboꝶ eſt copia: nõne ad
fores eius adeſt luxuria: Et ꝗd ergo amplius loquarcũ oĩs mortaliũ lingua deficeret: ut quæ milia pctõꝶ fa/
ciunt:ĩtimaret. Nec deũ:niſi ſomniado:cognoſcũt. Necſeut puto morituros arbitrant᷑. Nõne eni facile ĩ pec
cata labit᷑: qui ſe morituꝶ cogitat: & deũ ſibi fore iudicẽ nõ ignorat. Vere nimis imbecillis: & miſer eſt: cui hatz
teꝶ ẽ memoria:ſi cũcta diabolica tẽtamẽta nõ facile uilipẽdit. Iccirco uere dicã: ſi deũ iudicẽ ſuũ agnoſcerẽt:&
ſe mori crederẽt: nõ peccarẽt: ſaltẽ tã ſecure. Cur hi miſerrimi ad eccleſias ꝓperant: ut diuinis interſint myſte/
riis? an ut mulieꝶ cõtemplent᷑ uultus/ Hæc ſua eſt meditatio: hæc prædicatio & dei cognitio. Sidiuinã pcun/
ctant᷑ legẽ: ut pecuniã: terrã: mareq; peragrãtes crebris uigiliis & meditationibus ſibi & filiis cõgregarent. Cer/
tatim ueſtimẽta: & ſocietatẽ:mira artificii uarietate frequẽter mutẽt. Quin ut ludos:haſtiludia: choreas: ꝓca⸗
tiones: ebrietates: magna cõuiuia: delicata fercula ſuis alternatim exhibeãt ſodalibus. Mulieres ad ſuã uolu/
ptatẽ explẽdã ſufficienter hẽant. Sed ue miſeri ꝗd facitis?: Nõ agnoſcitis? Corpus ante tps deſtruitis: & aĩlam ĩ

terficitis. Vnde ĩfirmitates & mors tã intẽpeſtiua: niſi ex nimia ciboꝶ copia: & frequẽti mulieꝶ uſu:Deũ delu

dere creditis? Certe deluditis uoſmetipſos. Pro corpore obliuiſcimini aĩam: & ecce corpus ſimul cũ aĩa deſtrui
tis añ tp̃s. Et ideo gaudete: & iocũdamini: & lætamini in hoc tã breuiſſimo tpis ſpatio: quod habetis: ut poſt-
modũ cũ diabolis ſine fineoĩ tẽpore lugeatis? Quid facitis? Nõ differatis. Frequẽtiſſime ueſtimẽta pmutetis:
ne forte ueſtra diſpereat nobilitas: necſit qui uos excedat: ut in ĩferno uerecũdiã recipiatis & cõfuſionẽ. Vbi cõ
uiuia? Vbidelicata fercula? Vbi uina præcioſa mellęe mixta: & aromatibus præparata- Epulamini & ĩebriami⸗/
ni. Nõ enĩ poſt mortẽ amplius facietis: ſed cũdiuite qui quotidie epulabat᷑ ſplẽdide:in tormentis gehẽnali/
bus guttã aquæ nimiũ peroptabitis:nechr̃e poteritis. Agite ſolatia ueſtra in luxuriis explete uoluptates. Semi
nate in corruptionẽ: ut de corruptione colligatis. diuinã ſnĩam: quã iuſtus ille dabit iudex in magno iudicii
die: dicẽs Ite maledicti in ignẽ æternũ: qui paratus eſt diabolo& angelis eius. Heu cor lapideũ:ſi cũ talem ti
bi cogitas ob huius mũdi parua ſolatia ĩminere ſnĩiam:nõ formidas. Siillum expectas diem tam terribilem &
crudelem. In quo non ſolum de luxuriis: ueſtibus: & ebrietatibus: cõmeſſationibus: & de toto tẽpore amiſſo.
Yiüii. .ccxiiii.

quo uixiſti: ſed etiã de qualibet te oportebit cogitatiõe unꝗᷓ do reddere rationẽ. Cur nõ emẽdaris? Cur mora/
ris de die in diẽ miſer cõuerti ad dũm? Cur te iam maloꝶ nõ pœnitet: Ecce mors ꝓperat: ut cõterat die noctuq;
currẽs. Ecce diabolus iam pperat: ut te recipiat. Cæcæ diuitiæ tuæ tibi deficiẽt. Ece uermes corpus qd tãta enu
tris diligẽtia expectãt: ut illud rodãt: quouſq; iteꝶ cõiunctũ aĩæ cũ illa pariter pœnas hẽat infinitas. Quid er-
rando per huius ſæculi inuia in uanitatibus petis ſolatia:? Diuitias & gloriã & cætera tibi placita nõ ĩuenies hic
qa nõ ſunt. Sed ſi uera quæris gaudia: ad illã cæleſtẽ gloriã ꝓpera: ad quã factus es. Ibi certe illa ſũt gaudia ue/
ra: quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec in cor hoĩs aſcẽderũt. Dimitte quæſo caduca & momẽtanea: &
quære habere ppetua. Sed de his: qui nec dei timore: nec amore: nec mortis & tormentoꝶ ſubſequẽtiũ ter/
rore a peccatis ceſſãt: ſed cõdolent: ſi utoptãt praua agere: nõ poſſũt:dicã? Veue miſeri: qui hic ridetis: qꝗa plan
getis. Ve cũ iſta optatis gaudia tpalia: qa uobis inuitis ſuſtinebitis tormẽta infernalia. Ecce uobis modicũ re/
ſtat tpis. Implete mẽſuras malitiaꝶ ueſtraꝶ: ut ueniat ſuper uos oĩs diuĩa indignatio. Fruimini hocparuo tẽ
pore in iocis: ebrietatibus: prœliis & cõtentiõibus: choreis & procatiõibus: nec uacuũ p̃terire tempus dimittatis.
Quid moramini dũ uiuitis? Cõgregate filiis ueſtris honores: diuitias: & potẽtias. Veſtrã augete nobilitatem
& famã: ut & ueſtri fllii quæ feciſtis:explere & ipſi queãt. quatenus cũ illis pariter in ĩferno ampliora patiami/
ni cruciamẽta. Sed forte qs dicet. Benignus eſt dñs & miſericors: qui oẽm pctõrẽ ad ſe redeuntẽ recipit: & ĩdul/
get. Verũ qdem hoc eſſe cõfiteor. Benignior eſt enĩ ds ꝗᷓ credit᷑: & unicuiq; parcit ad ſe: ut cõdecet: redeunti.
Nõne benigniſſimus eſt dñs: qui tantas tolerat iniurias a pctõribus: dans eis tpis ſpatiũ: ut emẽdent᷑ Sed hoc
noueris:qa ſicut Renne eſt in tolerãdo:ita iuſtus eſt in puniẽdo. Sed forte ꝗs iteꝶ dicet: ꝙ uir qui toto tem/
pore quo uixit: male fecit: in mortis articulo accepta pœnitẽtia a deo uenia obtinebit. Heu ꝗᷓ uana ſuſpicatio
& falſa meditatio⸗ Vix de centũ milibus hoĩum: quoꝶ mala ſemp fuit uita: mereat᷑ a deo hre ĩdulgẽtiã unus.
Vir totus in pctĩs genitus & enutritus: q necdeũ uidit: necagnouit: nec de eo audire uoluit: nec ſe peccaſſe co/
gnoſcit: nec ꝗd pœnitẽtia ſit niſi forte dormiẽdo nouit: totus adhuc ſæcularibus innodatus negociis: quẽ an/
guſtia præmit filioꝶ: quos deſerit: quẽ infirmitas cõterit: quẽ dolor diuitiaꝶ & tẽporaliũ bonoꝶ cõcutit:cum
eis nõ poſſe frui amplius: ſe cernit: ꝗᷓ accepta deo accipit pœnitẽtiã: quã nõ acciperet: ſi adhuc ſe poſſe ſanari cre
deret. Certe uere cõcludã: qui du ſanus eſt & iuuenis: deũ offendere nõ formidat: in morte nõ merebit᷑ diuinã
obtinere indulgentiã. Quæ dilectiſſimi filii eſt pœnitẽtia: quã ſolus ꝗs accipit: quia ſe uiuere nõ poſſe ampli
us cemit? qui ſi ex ĩfirmitate cõualeſceret: peior ꝗᷓ prius fieret. Scio nõ modicos pecunioſoꝶ accepta ĩ mortis ar
ticulo poœnitẽtia: cõualuiſſe corpore: & peioraſſe uita. Hoc teneo: hoc ueꝶ puto:haæc multiplici experiẽtia didi/
ci: ꝙ ei nõ bonus eſt finis: cui mala ſem per fuit uita: qui peccarenõ timuit: ſed in mũdi uanitatibus ſempꝑ ui/
xit Precioſa inqt in cõſpectu dñi mors ſanctoꝶ eius: & mors pctoꝶ peſſima. Et ideo filii prædilectiſſimi ac
cingimini potẽtia: & eſtote filii potẽtes: & nolite hoꝶ miſeroꝶ diuitũ & potẽtũ: quoꝶ iã tantã oſtendimus im
becillitatẽ & miſeriã eſſe: quãtam nõ diceret lingua carnis: tenuẽ potentiã formidare in operãdo iuſticiã. Qui
enĩ ꝓpter iuſticiã pſecutionẽ patit᷑: beatus eſt: & bene ſibi erit: & ſi morit᷑ beatior. Precioſa nẽpe eſt incõſpectu
dũñi mors ſanctoꝶ eius. Si cupis uitã tenere in Xpᷣo:noli mortẽ timere pro Xpo. Nõ enĩ potes illa ſuſtinere ꝓ
Xpo: quæ ſint cõdigna ad futurã gloriã: quæ reuelabit: cũ apparuerit gloria noſtra: quæ ſurſũ eſt & non ſuper
terrã. Nõ ſperet mercedẽ: qui nõ laborat. Nõ ſufficit ſolũxpᷣiani nomẽ. Apianus es: imitare xpᷣm. Fruſtra xpᷣia
ni habetille nomẽ: qui diabolũ ſequit᷑. Quinĩmo AXp̃ᷣianus oĩno nõ eſt: ſed antich riſtus: iuxta illud beati euã/
eliſtæ Ioãnis. Audiſtis ꝗa Antichriſtus uenit: nũc antichriſti multi ſũt. Vis ergo regnare cũ Apᷣo? patiaris cũ
Xpo. Si Xpᷣm dũm & regem cui eſtnomẽ ſuꝑ omne nomẽ oportuit pati: ut ita intraret in gloriã ſuã: quã fidu
ciã habes: te intrare ſine labore? O ꝗᷓ ſtulti ſumus & tardi corde ad credendũ. Volumus hic gaudere cũ ſæculo
& poſtea regnare cũ Xpᷣo. Dũs nudus ingredit᷑: ſeruus ſupfluitate onuſtus ueſtium auri & gẽmaꝶ ĩtrabit? Ille
ieiunus: iſte crapula & luxuria plenus?Ille in cruce pro ip ſo moriẽs: iſte in lecto delicate dormiens? Quoddũs
nõ facit: ſeruus faciet? Promittit ds Zebedei filiis regnũ ſuũ: ſi calicẽ quẽ Bibiturus erat: poſſẽt bibere. Sic fa⸗
tui filii hoĩum nõ recte iudicantes: neq; qd ueꝶ eſt cognoſcẽtes: dicẽtes malũ bonũ & bonũ malũ. Reuertimini
aad cor: ueniẽtes audite me: & narrabo uobis quæ audiui: & cognoui: & patres noſtri narrauerunt mihi:nec oc-
culter a filiis hoĩum. Adhærere deo bonũ eſt: & ſicut ille ambulare. Sicut Aps aſam ſuã pro nobis poſuit:ſic &
nos ſi opus eſt pro ueritate: quæ ipſe deus eſt: debemus aĩas ponere. Qui amat aſam ſuã in hoc mũdo:perdet
eã. Aps pro nobis paſſus eſt: nobis relin quens exẽplũut ſequamur ueſtigia eius. Nõ ſecogitet xpᷣianũ: qui ꝓ
Xpo mori ſe nõ ĩuenit præparatũ. Qui Xp miniſtrat: ipſũ ſequat᷑. Dicas hõ:qui ſolũ noĩe & uerbo xpᷣianus
es. Fidẽ Api habes: & dicas bonũ eſt. ſed ubi opa- Fidesſine opibus mortua eſt: Certe dicã: qui Apᷣm tantum
ore: & nõ ope laudas: ipſũ negas: qui ſi quæ dicit: crederes: ſaltẽ eũ timeres: & de pctis uerecũdareris. Et ſi credia
& mala facis: centuplo puniẽdus es. Nõne pctm̃ quod fit ex certa malitia ĩfinito peius eſt ꝑctõ: qd fitexigno/
rantia- Peccauit angelus: peccauit hõ. alter ueniã potuit ĩuenire: alter nõ. Qua de retIlle ex propria malitia: hõ
ſuggeſtione diabolica: ad quod ego. Quod miſer mereris præmiũ:ſi nullũhaberes prœliu? Noône terreſtris mi
les ad oẽ ſe exponit piculũ: ut ſuo regi placeat: Nec certe ulla tibi eſſe põt excuſatio: ſi te peccare diabolica dicis
ſuggeſtione: ſicut & ille: quia tibi nõ eſt occaſio quæ illi. Vnũ ſolũ habuerat præceptũ: ut deligno nõ comede/
tet. Nonduũ qd diabolica foret ſuggeſtio nouerat: nec ꝗtum pctm deo diſI pliceat: ſcierat: & tu ut dicis noſti:&
bene

—

bene credis: & tot milia facis pctã. Et qd cõcludã? Qui tales ſũt xpᷣiani:diligũt eũ in ore ſuo & lingua ſua men/

tiunt᷑ ei: cor aũt eoꝶ nõ eſt rectũ cũ eo: nec fidẽ hit in teſtamẽto eius. Siꝗs diligit Apᷣm: ſiꝗs uerus eſtxpᷣianus

& ſpecialiter ſacerdos: & monachus. In quo tanꝗᷓ in ſpeculo relucet pfectio: nõ ſolũ renũciet oĩbus quæ poſſi

det: ſẽd etiã abneget ſemetipſũ: ita ut totus ſit mortuus mudo. Quia niſi granũ frumẽti cadẽs ĩ terra mortuũ

fuerit: ipſũ ſolũ manet. Qui mudi uiuit negociis: mortuus ẽ deo. Oportet nãq; hoĩem: qui uult cape pfectio/
nẽ: & tenere: ita mortuũ eẽ mũdo: ut tanꝗᷓ mortuus nihil de rebus ſæculanibus ſẽtiat: ita ut cũ apoſtolo dicat.

Noſtra cõuerſatio in cælis eſt. Et iteꝶꝶ. Viuo iã nõ ego: uiuit aũt in me Xp̃s. Iccirco ꝗ uere iuſtus eſt. uitã hanc
quæ mors eſt: nõ metuat amittere: ut uitã quæ Xps eſt: ualeat ĩuenire. Eos qui occidũt corpus nõ timeat: ꝗa
aĩam nõ pnt occidere:hic tribulatiões quæ cito labunt᷑: ſuſtineat: ut gaudia quæ ſine fine manẽt hẽat. Hæc ſo

lũ uia ẽ ꝗᷓ itur ad pr̃iã cæli. Certe ſi alio poſſet ire tramite: ĩ toto mẽdax deus fieret. Nõ enĩ quæ dico uobis: uer

ba accepi ab hoĩe: neq; per hoĩem didici: ſed per euãgeliũ ſuũ. Itaq; oportet nos ꝑ multastribulatioes acqrere
regnũ dei: Errauit in uia: qui pdiuitias & delitias feſtinat ire. Signu manifeſte danationis eſt in hoc mũdo ſua
beneplacita aſſeq: & a mudo diligi. Quos deus diligit:hos ſæpe cortigit: & caſtigat. Si ĩ mũdo gloria oportet:
libẽter gloriemini in tribulationibus: & aduerſitatibus ur̃is. Promiſit enĩ Aps hæc ſuis iſcipulis:quos dilexit
uſq; in finẽ: in ſignũ p̃eipuæ dilectiõis: cũ in ultima cœna dixit. Amẽ dico uobis: qᷣ plorabitis & flebitis uos:
mũudus aũt audebit, Gauclete filii mei pdilectiſſimi: cũ odit uos mũdus. Deſiderate ſufferre contumelias:&
obprobria ab hoĩbus: qa beati eritis: cum maledixerĩt uobis hoĩes: & pſecuti uos fuerint: & dixerint oẽ malum
aduerſũ uos: mẽtiẽtes ppter filiũ hoĩs: gaudete tũc: & exultate: qm meroæs ueſtra copioſa eſt ĩ cælis. Vtinã ĩ uos
Iſurgat totus iſte mũdus:ſcitote ꝙ de mũdo nõ eſtis: qm ſi de mudo eſſetis:mundus qd ſuum eſſet: diligeret.
(05 gaudiũ ur̃m exiſtimate:cuũ multa hẽtis in ſæculo obprobria & aduerſitates: ſciẽtes q; fortitudo & patiẽ/
tia ex ipſis oriunt᷑. Patiẽtia aũt pfectũ opus habet. Probant᷑ aũtuirtutes in hoĩe per patiẽtiã:tanꝗᷓ auꝶp ignẽ.
Quicxteras habet uirtutes ſine patiẽtia: auʒ in uaſis fictilibus portat. In ſola dicebat Saluator patiẽtia ueſtra
poſſidebitis aĩas ueſtras. Fortitudo cõnexa ẽ patiẽtiæ. Vir patiens fortis eſt aĩo. Qui patiẽs & fortis eſt: ſecure
bona ſequẽtis uitæ ſperare põt. Seruate patiẽtiã in mẽte: eãq; dũ tps eſt: exercete in opatiõe. Eſt enĩ patiẽtia ue
lIũ quo in huius mũdi ꝓcellis nauis noſtra quocũq; flãte uẽto nauigat ſecure:nullũ timẽs piculũ. Nullu ueſtrũ
ad uindictã uel odiũ ꝓpximi cõtumelioſa uerba cõmoueãt. Eſtote miſericordes: ſicut & pater ueſter miſeri/
cors ẽ: qpluit ſuꝑ iuſtos & iniuſtos: & ſolẽ ſuũ facit oriri ſup bonũ & malu iudiciũ ſine miſericordia illi fiet: ꝗ

nõ facit miſericordiã. Miſericordia ſupexaltat iudiciũ. Si no remiſeritis de corde ueſtro illis: qui offendũt uos:

nec pater ur̃dimittet uobis. Fruſtra petit miſericordia: ꝗ aliis denegat miſericordiã. Suſtinetis inqt apoſtolus

ſiquis uos ĩ ſeruitutẽ redigit: ſiꝗs in faciẽ uos cædit. Hic nĩa ſtabilit᷑ uirtus: hic tota merces & p̃miũ: ut amicos

diligamus in deo: & inimicos ꝓpter deũ. Seruus ille neꝗᷓ accepta miſericordia: cõſeruo ſuo derogauit miſericor
diã: & iõ meruit hr̃e ſeueritatẽ iuſticiæ. Iuſticia ſine miſericordia crudelitas ẽ: & iõ iuſticiæ miſericordia miſcẽ/

da ẽ: Lex nra tota in miſericordia eſt. ꝓpter petm̃ poterat quoſq; dãnare deus iuſticia: quos ſua ſaluauit miſeri

cordia. quapropter ꝗ miſericordia caret: xpianus nõ ẽ. Impoſſibile fere ẽ hoĩem miſericordẽ & piũ irã nõ placa
rediuinã. Beati miſericordes: qm ipſi miſericordiã cõſequent. Sacerdos & monachus pcipue ſine miſericordia

nauis ẽ ĩ medio pelagi undiq; pforata. Vana religio ẽ: quæ caret miſericordia. Paꝶ ꝓdeſt differentẽ eẽ ueſtimẽ

tis a ſæcularibus: & cõcordẽ uita. Nõ ueſtimẽtis & ordine ſolũ eſt ꝗs ſacerdos & monachus: ſed uita. Heu ꝗd
dicã/Sed ex magna abũdãtia triſtitiæ hõ multa loquit᷑. Ecce mũdus undiq; feruet monachis & ſacerdotibus:
& tũ iã fũt rariſſimi ſacerdotes & monachi: ꝙ uixde centũ unus repiat᷑. Nulla certe in mũdo tã crudelis beſtia
ꝗᷓ malus ſacerdos & monachus. Nã corrigi nõ patit᷑: nec ueritatẽ unꝗᷓ audire põt. & ut breuiter dicã oẽs p̃emi/
net malitia. Sũt hi tales ſacerdotes & monachi ſolũ hĩtu & noĩe: quoꝶ uana ẽ religio. Religio mũda & ĩmacu

lata apud deũ pr̃em hæc ẽ. Viſitare pupillos & uiduas in tribulatiõe eoꝶ: & ĩmaculatũ ſe cuſtodire ab hoc ſæ

culo. Heu quãtũ ĩ ꝗbuſdã ſ piritalibus hĩtu & noĩe creuit cupiditas: imo ut uerius dicã:cauſa huiuſmodi ſpi/
ritalitatis eſtauaritia: q certe ſũt lupi rapaces in ueſtimẽt?s ouiũ. Vbi ſacerdos & monachus cupidus eſt: & ſi/
ne miſericordia: ab eodẽ: plus ꝗᷓ a ſerpẽte fuge. Sũt etiã nõnulli:q totũ ſuũ fructũ exiſtimãt eccleſias & mona/
ſteria miro moò & ope ex paupeꝶ mercede ædificare: in ꝗbus tãta uiget cupiditas: ut terrã ſibi & oĩa deficere pu

tẽt: Ibi eoꝶ mẽs: ibi ſemp ſua ẽcogitatio: ut aliena poſſint expoliare marſupia. Hos tales Saluator increpãs: ue
uobis inqt q ædificatis monumẽta ꝓphetaꝶ. Ecce ꝗq monaſteria ædificãt: eccleſias miro artificio aptant:bonũ

uident᷑ opus facere.ſed ſiqdẽ miſericordiã paupibus faciũt:bonũ eſt. Vis ut opus tuũ deo placeat: fac ut de hoc
paupes gaudeãt:quod tẽplũ eſt deo carius ꝗᷓ hõ Tẽplũ dei uos eſtis inqt apoſtolus. Cũ pau pi manũ tribuis:

cũ uiro ĩ ſuis neceſſitatibus ſubuenis: cũ errãtẽ ad uiã rectã reducis: o ꝗᷓadmirabile & deo gratũ tẽplu ædifica/
ſti. Frange eſuriẽti panẽ tuũ: & egenos uagoſq; iduc in domũ tuã. Nemo ſe excuſãs dicat. Noò hẽo d pauperi

fratri tribuã. Si ueſtimẽtũ uel aliqd ultra extremã poſſides neceſſitatẽ: & paupi ĩdigẽti nõ ſubuenis: fur es & la
tro. Sumus dilectiſſimi filii ĩ rebus tpalibus ſolũ diſpẽſatores: & nõ poſſeſſores. Siqd ſupꝑfluũ quo frater ege/

at poſſidemus furamur: ĩmo peius. Furat᷑ aliqs ex ĩopia & neceſſitate: iſte tm ultro neceſſitatẽ retinet: quo cẽ/
tũ uiuerẽt: ꝗ fame pereũt. Illeuni furtũ facit. Iſte tot quot nõ cõdonat patiẽtibus neceſſitatẽ. Dices fortemiſer
meũ eſt: nã hoc dimiſerũt mihi parẽtes. Quõ tibi potuerũt dimittere quod ſuũ no erat? Aſt ſi ſuũ erat inqes:

Vnde habuerũt s dedit ſibi?qd in mũdũ ueniẽtes apportauerũt?qd recedẽtes ferẽt! Certe quæ paupeꝶ poſ

ſidemus: in die iudicii corã oculis dei iuſticiæ uĩdicta exclamabũt. Qui habet aures audiẽdi: audiat. Qui mi/

hi nõ uult credere: heu ꝗᷓ grauiter ſentiet: cũ diuitiæ ſuæ trãſierit in egeſtatẽ. Lexnaturalis hoc pᷣcipit:ut qued
ab aliis deſideramus: hoc aliis faciamus. Quid aliud lex uetus p̃dicat? At euãgelicã doctrinã pcuctare undiq;
qd aliud ĩſinuat Vere corã deo iudice erũt teſtimonia. Quid ergo dicã his: ꝗ ſolũ lapides cõgregant: & muros

erigunt in altitudinem: quoꝶ ẽcor & cogitatio: ut humanis oculis opus appareat? laudet᷑ ædificiũ: & totã hic
ſuã arbitrant iuſticiã? Siint etiã aliq:qui de rapinis & paupeꝶ ſudore oblatiões & uictimas deo offerũt. Tales
oblationes añ diuinã cla mẽtiã nõ paꝶ ſũt abomĩabiles. Quis tã inſipiẽs ẽ: ut nõ ĩtelligat ꝙ talia ædificia non
cedũt ad dei gloriã: ſed ad mũdi Fae Sed ſiꝗs diceret. Quid dicis- Nõ bonũ eſt ædificare monaſteria: ut ĩde
honoret᷑ deus? Ad qd ego. bonũẽ dũmò paupes uiolentiã nõ ſint paſſi: nec ĩterpellẽt deu cõtra eos. Quõ poſ
ſũ ædificare domũ deo placitã uel ſãctis eius ex illis pecuniis: de ꝗqbus paupes plorãt:? Qualis iuſticia põt eſſe
munerare mortuos: & ſpoliare uiuẽtes? & de ĩdigẽtia paupeꝶ offerre deo:? Certe ſi hæc placeret deo iuſticia: fo
ret ſocius uiolẽtiæ. & ſi hac a nobis uellet oblationẽ: cõſcius fieret ĩ pctõ. Aſt ſi deo diſplicet: põt placere ſãctis.
Qua de re filii dilectiſſimi deponẽtes oẽm malitiã: oẽm dolũ: & ſimulationes: & ĩuidias: & oẽs detractio/
nes:ſicut mõ geniti ĩfãtes: ?cõnabiles: ſine dolo:lac cõcupiſcite: ut ĩ eo creſcatis ĩ ſalutẽ. Si tñ guſtatis:qm dulcis
ẽ dns. Vere ſi nõ eritis ſicut paruuli: nõ ĩtrabitis in regnũ cæloꝶ. Paruulus uidẽs pulchrã mulierẽ: nõ delectat᷑.
cioſã ueſtẽ ĩtuẽs: nõ deſiderat. In iracũdia nõ pſeuerat læſus: nõ recordat᷑:nec odit. patrẽ ſeꝗtur: matrẽ non
deſerit. Et ideo nullus ſeregnũ cæloꝶ cogitet attingere: niſi hac paruuli ĩnocẽtiã & ſimplicitatem imitari ſtu/
deat: ideſt caſtitatẽ hr̃e: mũduũ ſpnere:fratrẽ diligere: patiẽtiã ſeruare:patrẽ Xpᷣm ſeq:& iĩ gremio mĩ̃is eccleſiæ
ſemp ĩcũbere. Et exuitæ uos dilectiſſimi ueterẽ hoĩem: & ĩduite uos armatura dei:ut poſſitis ſtare aduerſus ĩſi
dias diaboli. Diabolus nihil ĩ muũdo poſſidet. Expoliati ergo mudanis rebus momẽtaneis: & cito uelut umbra
labẽtibus:cũ nudo pugnetis. Qui oneratus ueſtibus cũ nudo luctat᷑ citius ad terrã deiicit: qa uñ teneat habet:
uis firmiter cũ diabolo dimicare ueſtimẽta piice:ne ſuccũbas. Terrena oĩa ſũt ꝗſi quæda corporis ĩdumenta.
Qui plus poſſidet: citius uĩcet᷑.Arma uia pugnaturis ſint caſtitas: patiẽtia: hHumilitas: & charitas. Hæc ſũt ar
ma aduerſus uerſutias diaboli. Quibus ſi muniti fueritis accingetis fortitudine lũbos ueſtros: & roborabitis
brachiũ ueſtrũ. Fortitudo & decor indumẽtũ ueſtrũ erit: & cũ enitis ĩ prœlio: ridebitis. Non timebitis a frigori
bus niuis: & uere fũdata erit domus ueſtra ſuꝑ firmã petrã: quæ xpᷣs ẽ. Enſis diaboli luxuria. Heu quot illa ĩ
terficit rõphea. Nõẽ aliquod pctm: quo totiẽs diabolus uictor exiſtat. Fuge luxuria. Nã ſicut uirgitas hoĩem
æꝗᷓt angelis: ĩmo plus: eu facit angelu: ita luxuria hoĩem plus ꝗᷓ beſtificat. & ut ita dicã multo peius beſtiã effi/
cit. De nullo alio pctõ legit᷑ deũ dixiſſe ſe pœnitere feciſſe hoĩem: hæc huiuſfnodi facit opa. Corpus debilitat:
& qᷓſi ſemꝑ eũ morte deſtruit. Famã denigrat. Marſupia euacuat. Furta ĩſłruit. Homicidia cauſat. Memoriã
hebetat. Cor au fert. Oculos utriuſq; hoĩs cæcat: & præ cæteris iram dei puocat. Ex radice gulæ orit᷑. Pro nullo
alio reatu tã manifeſta iuſticiã exercuit deus ſine miſericordia: ꝗᷓ ꝓ iſto. Propter hoc nãq; legit᷑ pctñideuũ mũ/
do induxiſſe diluuiũ. Sodomã & Gomorrã cõbuſſiſſe: & multos alios hoĩes ſĩteremiſſe. Hoc rete diaboli. Si/
ꝗqs hoc capit᷑:nõ cito ſoluit᷑. In iſto tã graui prœlio nemo põt uĩcere:niſi fugiat. N emo põt firmiter ꝑdurare:ni
ſi carnẽ domet. Qui uino utit: ignẽ portat in gremio. Nolite inqt apoſtolus ĩebriari uino: in quo eſt luxuria
Hoc pᷣliũ nõ ſuſtinet᷑ niſi ĩ abſtinẽtia &ieiunio.Vinũ nocet:ſed uultus cẽtuplo magis mulieꝶ. Mulier diabo/
liſſagitta ẽ: qᷓ ĩ luxuriã hõ cito trahit᷑. Nullus ĩ hoc cõfidat uiuẽs. Si ſcus es: nec tñ ſecurus es. Mulier uiri pcioſã

aĩam capit. Nunqd abſcõdere põt hõ ignẽ ĩ ſinu ſuo: ut ueſtimẽta illius nõ ardeãt? aut ambulareſi uꝑ prunas

ut nõ cõburant plãtæ eius?/ Hõ & mulier: ignis & palea. Diabolus nunꝗᷓ ĩſufflare ceſſat: ut accendãtur. Huius
p̃lii nunꝗᷓ fiet uictor niſi fugiẽs. Nunꝗᷓ a uiro cũ muliere ſint longa colloqa. Sola ĩſimul loq faciat neceſſitas
Vir mulieris cũcta ſpnat munuſcula: & blãda uerba:ſi nõ uult luxuriæ capi laq̃is. Tata ſit ĩter uiꝶ & mulierẽ
raritas:ut alter alterius nomẽ neſciat. Plurimi ſciſſimi iã ceciderũt hocuitio: ꝓp ter ſuã ſecuritatẽ. Timeatis fi
lii. Si aliis pctis timẽdũ ẽ:ĩ iſto multo plus. Sed uer dicã. Hodie ſub ſpiritalitatis noĩe:nouũ fit fornicatiõis
genus apluribus. Heu qd ꝓferã hodie nõ uerecudant hoĩes: ꝗqnĩmo gloriant᷑: cũ malefecerint. Aliqlis ĩ mulie
ribus uiget uerecũdia: ꝗᷓꝗᷓ paruna. Sed ĩ uiris ita hæccreuit malitia: ut ille Puter iſipi sid nuiudrtodl doctus nõ

ẽ. Quid plura:“Hæc ſua ẽ feſtiuitas.hæc oĩs pᷣdicatio. Ob hoc frequẽtat eccleſias: ut mulieres uideãt:& eaꝶ utã

tur colloqis: qᷓtenus ide luxuriæ ãplius creſcat appetitus. Sed qd uir miſ gloriaris ĩ malitia iſta? Forte qa potẽs
es iniqtate Cẽtuplo peccas ꝗᷓ mulier. Mulier mollis & tu fortẽ te exiſtias. illa ĩ domo ſedet: & tu uagãdo mil
le méis eã illaqas: & aliqũ eã cogis: ut ui faciat. Hæc cũ facis. ꝗa deus tacet: tu cogitas ꝙ ſit tibi ſimilis. Sed ueni
et t̃s: quo arguet te:& ſtatuet cotra faciẽ tuã. Vñ filii:Eſtote prudẽtes: ſicut ſpẽtes.& ſimplices ſicut colũbæ:&

pugnate uiriliter cũ ãtiquo ᷣpẽte.Sit lũbi uripcicti:& lucernæ ardẽtes ĩ manibus uñs:& tũc uiriliter agite & co

fortet᷑ cor ur̃m. qm illi ꝗ debellabãt uos:timebuũt: & ĩ deo facietis uirtutẽ: & ipe ad nihilũ deducet tribulantes
uos. Prædilecti mei:diligite uos ĩuicẽ. Nõ.n.accepi hoc ab hoĩe:ſed a ſaluatore.Hoc inꝗtẽ pᷣceptũ meũ: ut di
ligatis ĩuicẽ. In ſola dilectiõe oĩum uirtutũ bõa cõſiſtũt. Sicut ex una radice multi exeũt rami: ſic charitate oẽs
nant uirtutes. Si liguis hoĩum ĩ ꝗqtapoſtolus loꝗᷓ rer: & ãgeloꝶ: ſi vẽm huero ꝓphetiã: & nouero myſteria oĩa
& oẽm ſcĩam:ſi hũero oẽm fidẽ:ita ut mõtes trãſferã:charitatẽ aũtnõ hẽam:nihil ſũ. Qui uerã hẽt charitatẽ.
benignus ẽ & patiẽs.Ille uerã hẽt charitatẽ: ꝗ nõ tm̃ ꝓxios diligit affectũ cognatiois & carnis: ſicut ethnici &
V publicani

—— —

publicani faciũt: ſed ita diligit inimicũ:ſicut amicũ. In hocuno põt hò agnoſcere:ſi manet ĩ charitate:ſi ab eo

diligit᷑: ꝗ ei aduerſat᷑. Certe hic qᷓplurimũ aĩaduertẽdũẽ. Sũt qᷓplurimi: qdiligũt: ſed male. In tantũ eni aliquẽ
diligũt: utdilectionẽ dei Tchanr Qui aliqd ſupra dũm diliguũt: deo nõ ſut digni. In cũctis uirtutibus reqritur

tẽperãtia. Virtus ſẽꝑp uult mediũ. Nimis diligere malũ ẽ. minus diligere maluẽ.ſed ut ius exigit diligere bonũ
ẽ. Ois dilectio ꝗᷓ nocet: uitãda ẽ. ꝓpter ni miã dilectionẽ aliq ĩ luxuriã ceciderũt. ꝓpter modicã: aliq ĩ inuidiã
deuenerũt. Multi orones & dei obſeqa dimiſerũt. Hoc ꝗppeagit ſupfluus amor: ut quẽ diligit: ſẽper uidere
uellet. Nimius & ſtultus amor ignorat ſiqdẽ iuſticiã & ueritatẽ: rõne caret: modũ neſcit: neq; aliud cogitare
põt: ꝗᷓ qd diligit.Amor iſte nõ accipit de ĩpoſſibilitate ſolatiũ:neq; ex difſicultate remediũ.Impoſſibile ẽ ho/
minẽ ꝗ talẽ hẽt amorẽ: deo poſſe acceptabiles or̃ones facere:aut placere. FHic amor nõ ẽ charitas:ſed ſtultitia.
Oes nros debemus diligere fres ſicut & noſmetipſos:ita tñut uitia nõ diligãtur. Punire malũ charitas ẽ. plus
meliorẽ diligere iuſtũ ẽ. Sic diligẽdi ſũt hoĩes:ut hõitas exaltet᷑: & uitiũ deturpet᷑. Vera chritas exigit: ut deũ
diligamus ex toto corde: & ex tota mẽte: & ex totis uiribus nris: & ita ſingulariter: ꝙ cum deo nihil auc diliga
mus:& ꝓximũ nrm ſicut nos.In iſtis duobus mãdatis tota pẽdet lex & ꝓphetæ. Qui ſine charitate ẽ: ſine deo ẽ
qa deus charitas ẽ: & charitas deus ẽ.q manet ĩ charitate:i cælo iã cœpit hitare.In cælo una eſt charitas oĩum
btõꝶ. Vbi charitas uera ẽ:ibi ĩuidia nulla ẽ: ibi abitio nulla cognoſcit᷑: nec murmuratio: nec detractio: nec irri
ſio:ſed ẽ oĩbus una & eadẽ uolũtas. Hoc ſcitote fres:qa ſi nõ hẽtis charitatẽ ꝑpfectã: ſub diabolica ptãte eſtis:
nec ultra uobiſcũ deus hiĩtat. & ꝗ ſine deo ẽ:ĩ ĩferno ẽ. Iccirco pᷣdilectiſſimi mei filii hortor uos:dũ tpᷣs hẽtis:ne
ĩuacuũ gr̃am dei recipiatis:gr̃a d data ẽ oĩbus ꝑ mortẽ filii eius.Dũ tpeĩſto breuiſſimo uiuimus: ſemĩemus:

ga poſtmodũ ſuo tpe metemus. Breues dies hoĩs ſũt. Præcidit uelut a texẽte uita nr̃a: tanꝗᷓ fur mors uenit.Cũ

mortuus fuerit hõ: nõ ſimul deſcẽdit cũ eo gloria domus eius. Diuites ĩ bonis quis minimis ducũt dies ſuos:
& ĩ pũcto ad ĩferna deſcẽdũt. Opa cuiuſſibet ſequũtur illũ.Perraꝶ ẽ:ut hoĩs cuius ſemꝑ mala fuit uita:bona
fuerit mors. Siue malũ ſiue bonũ tpeiſto fecerimus: illud idẽ poſt finẽ mortis ĩueniemus. Nõ expectetis qa tẽ
pus iſtud acceptabile ẽ. Dũ lucẽ hẽtis:nõ abuletis ĩ tenebris. Qui abulat ĩ tenebris:neſcit quo uadat. Lux ur̃a

xps ẽ:qᷓ lucet ĩ tenebris:& illumiĩat oẽm hoĩem ueniẽtẽ ĩ huũc mũduũ.Vt ergo filii lucis ſitis: & tenebræ uos non

cõprenẽdãt: ad ipſũ accedẽtes lapidẽ uiuũ: ab hoĩbus ꝗdẽ reprobatũ: a deo aũt electũ: & ipſi anlapicles uiui

ſuꝑædificamini: & ĩ oĩbus exhibeatis uoſmetipᷣos ſicut dei mĩſtros ĩ multa patiẽtia: ĩ tribulatiõibus: ĩ neceſſi

tatibus:ĩ anguſtiis: ĩ plagis: ĩ carceribus:ĩ ſeditiõibus:ĩ laboribus:iĩ ieiuniis: ĩ caſtitate:ĩ ſcĩa:i lõganimitate: in
ſuauitate: ſpu ſcõ:ĩ charitate nõ ficta:ĩ uerbo ueritatis: ĩ uirtute dei. Nõ ſit ĩter uos mẽdaciũ.oĩs uir mẽdax
abomĩabilis ẽcleo. Eſt. n. deus ueritas: & ueritati obſtat mẽdaciuũ. Oẽ fugiatis uerbũ ocioſũ.de quolibet eniĩ uer
bo ocioſo & uano reddemus deo ronẽ. Silẽtia diligite: ubi ẽ multiloquiũ: ibi freqᷓnter mẽdaciu. ubi mẽdaciũ ẽ
ibi pctm. Sermo ĩdicat q̃lis ẽ hõ. In ore ſacerdotis uel moachi nullũ unꝗᷓ ſit uerbu: ĩ quo nõ ſonet xpᷣi nomẽ ſẽ
per diuinã rumiet legẽ. Eteni q ĩ lege dnñi meditabit᷑ die ac nocte: nõ abiẽs ĩ cõſilio ĩpioꝶ: neq; ĩ uia pctõerit
tanꝗᷓ lignũ plaãtatũ ſecus decurſus aqᷓꝶ: cuius folia nõ decidẽt: ſed dabit fructuũ ĩ tpe ſuo:& oĩa qᷓcũq; fecerit ſẽ
per ꝓſꝑabũt. Certe nil tã nocet hoĩ:ꝗᷓ mala ſocietas. Talis enĩ efficit᷑ hõ: ꝗliũ ſocietate fruit᷑. Nunꝗ cũ agno lu
pus hiĩtat. Vir certe caſtus luxurioſi ſocietatẽ aufugit.Plus ꝗᷓ ipoſſibile puto uiꝶ diutius ĩ bõis pmãere opibus
ꝗ maloꝶ aſſidua cõuerſatiòe utit᷑. Cũ ſcõ pſalmiſta uociferat ſcũs eris & cũ uiro ĩnocẽte ĩnocẽs eris. & cũ electo
electus eris: & cũ puerſo puerteris. Sicut enĩ mala nocet couerſatio: ita bona ꝓdeſt. Nil põt huic cõparari the/
ſauro. Qui bonã ĩuenit ſocietatẽ: uitã ĩuenit: diuitiis affluit. Certe uere dicã. praro hõ uel bonus uel malus effi
cit᷑: niſi ob ſocietatis cauſã. Pueri cor tanꝗᷓ tabula: ĩ ꝗᷓ nihil pictu ẽ fore di.Illud ergo qd a ſocietate recepit uſq;
ad ſenectã retĩet: liue bonũ ſiue malũ ſit. Raro ci iuuene iuuenis hĩtet. Nã ignis ſi apponat igni: calorẽ nõ ex
tinguit: ſed enutrit. Semꝑ uir quẽ delectat ſapiẽtia: ſe maiori ætate & ſapiẽtia ſocius exiſtat.Alioꝗn ſi ſibi ſimi

li ſociet᷑ aſſidua ſocietate de ſtultitia ĩ ſtultitia dilabet᷑. An oĩa aũt filii meunnolite iurare oĩo.neq; ꝑ cælũ: neq;
p terrã:neq; ꝑ alid quodcũq; iuramẽtũ. Sit aũt ᷣmo ueſter ẽẽ. nõ nõ. Cuius ĩ ore freqns ſonat iuramẽtũ ĩ ipo

„ FE . . . . — . — 9 —— 1
hoĩe parua ẽ dei cognitio & dilectio. Si nõẽ qd iuro:deũ eẽ nego. Præceptũ enĩ dei ꝓhibet. Nõ aſſumatis no
mẽ dei ĩ uanũ.Or̃onibus ĩſtãte cõtinuis. Multũ ualet freꝗᷓns oro & deuota. Oro hoĩem a terra ſubleuat: ad cæ
leſtia uehit:& facit hoĩem cũ deo loqꝗ.Gras ab eodẽ obtiet:dũmõ ſit deuota & mixta lachrymis. Multũ ualet

or̃o freqᷓns cõſpſa lachrymis ad ꝓmerẽda diuinã clæmẽtiaã ad exauditiõis bnficiũ. Obtinuit Ezechias ſtatĩ gra
tiã a dno ſuis lachrymis & or̃onibus: ut mutaret ſẽtẽtiã quã ſibi dixerat. Lberauit dns Suſãnã a iudicio diræ
mortis ꝑp or̃onẽ & lachrymas.Orõibus Heliæ cælũ dedit pluuiã qd clauſuũ fuerat tribus ãnis: & ſex mẽſibus
Si quo egetis petatis adno or̃onibus & lachrymis ĩ fide nihil dubitãtes. Quia ꝗ fidẽ uera hẽt: ut granũ ſinapis
ei petierit: fiet ſtati illi.Idẽ dñs ẽ diues ĩ oĩibus: ꝗ tũc erat: nũc ſpes ura:gaudiũ uim: cogitatio ur̃a: & oẽ

eſideriũ ueſtꝶ ſit ſemper deus: qmex ipſo:& in ipſo:& per ipſũ ſũtoĩa:ĩ quo uiuimus:per quẽ mouemur:&
ſumus:ſine quo nihil penitus fumus. Iã filii mei no multa loqᷓr uobiſcũ. Venit eni hora:ad quã natus ſũ.
Hac cõditiõe huc ueni: ut exirẽ. Nunꝗᷓ natus fuiſſẽ: ſi mori no debuiſſẽ.Suo proprio nõ pepercit dominus

filio: ſed pro nobis oĩbus fecit eũ mori ĩ crucis ſtipite: per cuius mortẽ mors noſtra mortua eſt. Nemo enĩ no
ſtrum ſibi uiuit: uel morit᷑. Siue enĩ uiuimus: dno uiuimus.ſiue morimur: dno morimur. ſiue ergo uiuimus
ſiue morimur:dñi ſumus. In hoc eni uocatus xpᷣs uiuoꝶ dñs & mortuoꝶ. Si enĩ xpᷣs mortuus ẽ: certe nõ ẽ ſer

uus maior dno ſuo: iccirco & nos moriemur. Si eni reſurrexit hẽmus ſpẽ firmiſſima: ꝙ & nos reſurgemus. Et
⸗CCXkVI⸗

4.

ſixps ſic reſurrexit: utãplius nõ moreret certe & nos poſt reſurrectionẽ nĩam nunꝗᷓ mori emur:ſed ſempꝑ cũ

ipſo ĩ gloria ſtabimus. Cũ mortuus fuit xp̃s:hõ nr̃ ſimilis mortuus ẽ: utdeſtrueret᷑ corpus peccati: ut fieremus
unũ corpus cũ illo. Iccirco ſi reſurrexit: & nos reſurgemus cũ illo: qa ſumus mẽbra eius. Si aũt & xp̃s non plus
moriet᷑: & nos ſimiliter. Quoqdẽ dilectiſſimi filii mei ſi nũc morior: credo ꝙ redẽptor meus uiuit. Et ſĩ nouiſ
ſimo die de terra ſurrecturus ſu: & rurſũ circũdabor hac pelle mea. Et ĩ iſta ꝓpria carne uidebo ipſũ Saluatorẽ
quẽ uiſurus ſũ egoipſe:q nuũc loquor: quẽ hic nũc cernitis moriẽtẽ: & nõ certe alius loco mei:& iſti proprii mei
oculi ꝗqbus uos uideo: coſpecturi ſũt. Vnde dilectiſſimi mei uidete quõ caute ambuletis. nõ ꝗᷓſi ĩſipientes: ſed
ut ſapiẽtes. Et nolite ſecũdũ carnẽ ambulare: qa ſi ſecũdũ carnẽ ambulabitis: moriemini. Sed ſpu abulãtes &
facta carnis mortificãtes: nũc mecũ exultate: cãtate: & pſallite. Abiicite ueſtimẽta luctus: & triſtitiæ. Spargite
cinerẽ de capite ur̃o. Iubilate deo: pſalmũ dicite noĩ eius: date gloria laudi eius:qm hucuſq; trãſiui p ignem &
aquã: & ecce nũc ĩdũcit ĩ me refrigeriũ. Introibo ĩ domũ dni: ut reddã uota mea de die ĩ diẽ. O qꝗᷓtũ kS& mihi
ẽmori. qm uiueredeĩceps meũ xps erit. Ecce terreſtris domus huius hitaticis diſſoluit: ut alia ſuccedat nõ ma
nufacta hĩtatio æterna cælis. Ecce qd mortale ẽ ueſtimẽtũ exuor: ut æternũ ĩduar. NHucuſq;ʒ pegrinatus ſum:
iã redeo ad patriã. Ecœe brauiũ capio: ꝓ quo ĩ agõe cucurri. Ece portũattigo: quẽ tãto deſideraui deſiderio. Ec
ce de tenebris ad lucẽ: de piculis ad ſecuritatẽ: de ĩopia ad diuitias: de plio ad uictoriã: de triſtitia ad gaudiu: de
tpali uita ad ꝑpetuã: de fetore ad odorẽ ſuauiſſimũ uehor. hiccæcus ſũ: & illuminor. undiq; uulneratus: & ſa/
nor. Hic ſemp cõtriſtatus ſu: & ecce iã lætificor. Vere hic uiuẽs mortuus ſũ: & iã uere uiuiſicor.¶ Vita mũdi:nõ
uita ſed mors: uita fallax: uita onuſtatriſtitiis: ibecillis & umbratica: uita mẽdax. Nũc flores: & ſtatĩ areſcis: ui
ta priuãs: uita cui ines: uita fragilis: uita momẽtanea: & caduca: quæ ꝗᷓto magis creſcis tãto magis decreſcis. Cũ
plus pcedis: plus ad mortẽ ꝓpĩquas. Ouita plena laqis. Quot ĩ mudo hoĩes illaqas: quot ꝑ te iã ſuſtinẽt tor/
mẽta ĩfernalia Quã btũs: ꝗ ſuas agnoſcit fallacias. Quã btũs ꝗ tuis nõ curat uanis blãditiis. Quã btĩſſimus

ꝗte bñ puatus ẽ. Meliorẽ negociatio eius argẽto & auro:pᷣmi & puriſſimi eius fructus. Omors dulcis & iocun

da. nõ certe mors: quæ uita uerã largiris: quæ fugas febres & uulnera: fames extiguis & ſiti. O mors iuſtiſſima
& pia bõis: & malis aſpa. hũilias ſupbũ diuitẽ & potẽtẽ: & exaltas hũilẽ. Per te paupes ſatiant᷑: cũ auaꝶ proiicis
tu malis das ſuppliciu: & iuſtis æternũ pᷣmiũ. Veni ſorormea: ſpõſa mea: amica mea: dilecta mea. indica mihi
quẽ diligit aĩa mea. oñde mihi ubi paſcat ds meus: ubi cubet xp̃s meus: necdimittas me àplius uagari ꝑ ĩuiũ
huius ĩcolatus mei. Exurge gloria mea: porrige mihi manũ: trahe me poſt te: aptũẽ cor meũ: & exurgã: & poſt
te currã ĩ odore unguẽtoꝶ tuoꝶ:donec ĩ ocnens me ĩ cellaria domus dni mei: ut exultẽ & gaudeã cũ appare
bo añ faciẽ ſuã. Tũc cãtabo: & pſalmũ dicã dño. Ecce tu pulchra es amica mea. Iã noli morari ãplius. Ecce oẽs
dies mei defecerũt: & ãni mei ptrãſierũt uelut umbra. Cõuertere aliꝗtulũ ſuꝑ me:qa te ĩuenire exultaui:& ĩ te
delectatus ſũ oĩbus diebus uitæ meæ. Suſcipe me: nã cũ ſuſcepiſti dĩũm meu: me ſaluaſti: me uiuificaſti. Iã re
ſpice ĩ me: ſaluũ me fac: & libera me deaꝗs multis: & de manu filioꝶ aliẽoꝶ. Erue decarcere aĩam meã: & ecluc

eã p gr̃am quã Par fuiſti ſuſcipiẽdo diĩm meũ:uñn exulauit 5 culpã: quã ppetrauit meus genitor Adã. Veni

am p te hortũ dilecti mei: ut comedã fructũ pomoꝶ ſuoꝶ. Defeceruũt ſicut fumus dies mei: & caro mea iã ſi
cut fenũ aruit. Ecce iã uenit tp̃s miſerẽdi mei. Noli tardare. accelera ut eripias me: qa amore lãgueo. Per te bona
mors fructũ recipimus bonoꝶ: quæ facimus: cognoſcimus pᷣmia quæ ſpamus. Ante ꝗᷓ uenias: deum expre co
noſcimus: dũ ueneris pfecte uidebimus eu ſicuti ẽ. Nigra es ſed formoſa: pulchra es & decora: fauus diſtillãs
Rbia tua. Terribilis es: & qs reſiſtet tibi? Lerribilis ꝗdẽ apud reges terræ aufers ſpũm prĩcipũ: notã facis hũili/

bus uirtutẽ tuã. Tu cõfrigis cornua peccatoꝶ: & exaltas cornua iuſtoꝶ. Illuſerũt coruſcationes tuæ orbi terræ:
uigdit & cõmota ẽterra. Apis mihi dulcis ſoror & amica mea ianuas uitæ: qs apire mihi ꝓmiſiſti:cũ fuiſti cum

dio meo: ut iã ſit ĩ pace locus meus: & hitatio mea ĩ ſyõ. Expolia me iſta mortali tunica mea: quã fero: ut ĩdu
am me ueſtimẽtis læticiæ. Aĩa mea liꝗᷓ facta ẽ: ut ĩuenire poſſim dilectũ meũ: quẽ ĩ mũdo qꝗᷓſiui: & nõĩ ueni. In/
uenerũt me ĩ hac ſolitudie cuſtodes: ꝗ circueut ciuitatẽ: pcuſſerũt me: & uulnerauerũt me: & tulerũt palliũ me
um cuſtodes muroꝶ. Percuſſus ſũ & huũiliatus ſũ à uoce maloꝶ & doloꝶ. Tota die exprobrabãt mihi inimici
mei loquẽtes aduerſũ me ligua doloſa: & ſmonibus odii circũdãtes me: & expugnãtes me gratis poſuerũt ad/
uerſũ me mala ꝓ bonis: & odiũ ꝓdilectiõe mea. Cõfringe arcũ eoꝶ: ſcutũ: & gladiũ: & bellũ. Si moraris iã defi

cit pauliſꝑ ſpũs meus ppter multitudinẽ doloꝶ meoꝶ. Iã cõſolatiões tuæ lætificẽt alam meã. Hodie uocẽ me

am audiẽs noli obdurarecor tuũ: qũ ueniã & apparebo añ faciẽ dei: ut ihitẽ ĩ domo ſuaĩ lõgitudie dieꝶ Fue/
rũt mihi ĩ miſia huius uitæ lachrymæ panes die ac nocte: labores: cõtumeliæ: afflictiões: ernæ: fames: ſitis:ie
iunia: uigiliæ: tẽtatiões: & peſtilẽtiæ. Audi gemitus uĩculati ſolue colligatiões meas. Accipe filiũ hic famelicũ ĩ

regioe aliena & redde eũpri ſuo. Suſcipe ulceribus plenũ: & colloca eũ ĩ ſinũ Abrahæ priarchæ. Fac me ĩtrare ĩ

uineã dñi Sabaoth: ut nõ ſtẽ hic ocioſus. Suſcipe me de manu iniqtatis: & deduc me ĩ uia æterna. Educ me de
tenebris: & umbra mortis. diſrũpe uĩcula: ſolue cõpeditũ: illumĩa cæcũ:erige eliſũ. Cuſtodi aduenã: & pupillũ
Sedẽti ĩ tenebris & hĩtãti ĩ regiõe umbræ mortis oñde lumẽ tuũ. Illumia nũc me: utnunꝗᷓ ãplius obdormiã ĩ
morte. Hæc & his ſimilia pſeqᷓnte ſcĩſſimo uiro: oĩum circũſtãtiũ creuit mœror & triſtitia: nec ꝗs nĩm poterat

ſe a lachrymis cõtinere. Sed oĩum una erat uox plãgẽtiũ. Quid ſine te faciemus pr̃e quo pgemus Vineã iſtã
ex xgypto traãſtuliſti: & plãtaſti eã:ut ꝗd auertis faciẽ tuã ab eal In lumĩe uultus tui äbulamus. Gloria uirtu/

ðU

tis nræ tu eras. heu ꝗd ſine te amplius faciemus ITu pr:tu doctor & refugiũ: tu exẽplar ĩnocẽtiæ. utinã nobis
tecũ mori liceat. Iã ad nihilũ deueniemus: ſicut oues erimus ſine paſtore. Ad nihilũ deueniemus uelutaqua de
currẽs. Nõ erit ꝗ cõſolet᷑ nos.Fient filii tui orphani: & famẽ patiẽtur ut canes. circueũtes undiq; nõ te ſuenient
Heu quãtus ſupꝑ nos cecidit ignis. Nõ te deĩceps uidebimus ſolẽ. Cõgregatio qd faciet fideliũ ſine te- Tu diſꝑ
ſio hæreticoꝶ eras: tu ĩterfector eoꝶ gladio oris tui: tu eoꝶ malleus & ſecuris cõterẽs eoꝶ dẽtes in ore eoꝶ: mo/
las leonũ cõfringẽs: & deducẽs eos in puteũ ĩteritus. Gaudebũt nũc: & exultabũt: & humiliabũt populũ tuum
& hæreditatẽ tuã uexabunt. Captabũt in aiam iuſti: & ſãguinẽ ĩnocẽtẽ cõdẽnabut. Incẽdẽt igni ſãctuariũ dei:
& ueritatẽ fidei lacerabũt. Nũc ille motus his uerbis aliqtulũ lachrymatus ẽ: ut totus ſempin dno mißicor⸗/
diæ uiſceribus affluebat. Cõuerſuſq; ad eos: hac tãtũ flentibus uoce rñdit. Eia boni milites xpᷣi. Cõfidatis ĩ do
mino: & in potẽtia uirtutis eius. nolite timere. cõſequemini a dño miſicordiã: ſi ſperabitis in eũ. Eſt enĩ ip̃e pi/
us & mißicors: & nullũ deſerit ſperãtiũ ĩ ſe. Ipſe enĩ legẽ uobis cõſtituet in uia ſua. diriget uos in ſanctitatẽ re/
ctã: & nõ tradet uos in aĩas pſequẽtiũ uos. Viriliter ergo agite: & cõfortet cor ueſtrũ: & ſuſtinete dnm. Eſt enĩ
deus in cælo pius & mificors:ꝗ ſuos mille modis ſcit iuuare famulos. Nõ turbet᷑ cor ueſtrum:neq; formidet.
Sperate ĩ dño: & effũdite corã illo corda ueſtra: ꝗa ipſe adiutor erit ueſter. Si enĩ abeo nuc: iterũ me uidebitis:
& gaudebimus in ſimul: qa no multo poſt hos dies: quo ego uado: & uos poteritis uenire. Etubi ego ero & uos
eritis ĩ gaudio: qd nemo tollet a uobis. Memẽtote filii chariſſimi: quõ poſt mortẽ Moyſideus Ioſue ĩ du
cẽ: & ptectorẽ populo ſuo. Et eleuato Helia ꝑ turbinẽ curru igneo in cælũ:fecit Heliſæũ in populo eſſe ꝓphe/
tã: in quo duplex reqeuit ſpũs Heliæ. Nuquid exinanita ẽ manus dñi? AQn oblitus ẽ deus miſereri: aut cõtine/
bit in ira miſericordiã ſuã? Dñs erit pars hæreditatis ueſtræ: & calicis ueſtri: & ipſe reſtituet uobis hæreditatem
ueſtrã. Suſcitabit nãq; exuobis aliũ paſtorẽ: cui dabit uerbũ euãgelizaãdi: & ille ĩgrediet᷑ ſine macula: & opabi
tur iuſticiã. Et rogo deũ meũ: qeduxit: & reduxit me ſecũdũ uolũtatẽ ſuã: ut ſi ꝗs in me fuit ſpus ad obediẽdũ

pceptis ſuis: ꝙ ĩ iſlo quẽ uobis mittet paraclyto & paſtore fiat duplex. Euſebiu filiũ meũ pdilectiſſimu: habe

bitis uobiſcũ: & ipſũ tanꝗᷓ me audietis. ipſe enĩ uobis in patrẽ: & uos ei tanꝗᷓ filii obedietis in charitate cum oĩ
humilitate: & mãſuetudie: & cũ oĩ patiẽtia. Siqs uobis fuerit neceſſitatis referretis ad eũ. Obſecro uos: ut ſolli
citi ſitis uare unitatẽ ſpũs ĩ uĩculo pacis. Vnũ corpus & unus ſpũs ſitis ſicut uocati eſtis ĩ una ſpe uocatidõis
ueſtræ. Vnus ẽ deus & pr leſus xps. Cui ſoli in una ſimuluiuẽtes fraternitate placere cupitis. Ergo eius eſtote
imitatores ſicut filii chariſſimi. Et ambulate in dilectiõe ſicut & ipſe dilexit uos. Et tradidit ſemetipſũ pro uo
bis: ut uos redimeret & faceret uosſibi acceptabiles: ſectatores bonoꝶ opeꝶ. Vnicu iq; ueſtrũ det ipſe gratiã ſe
cũdũ mẽſurã clonatiõis ſuæ. Det uobis de rore ſpũs ſãcti abũde: ut habeatis cur ad colẽdũ eũ. Adapiat cor ue/
ſtrũ ĩ lege ſua: & in p̃ceptis ſuis: ut cognoſcatis eũ: & faciatis eius uolũtatẽ: nec uos unꝗᷓ deſerat. I autẽ mi fi
li Euſebi cõſurge:conſurge. Induere fortitudinẽ.ſemꝑ ſubditus eſto dũo:nec æmuleris eũ ut neqter facias. Sa
lus tua deus in ſempiternũ erit: & iuſticia tua nõ deficiat. Humilior ſis oĩbus. Leua ĩ cælũ oculos tuos. Lex dei
ſemp ſit ĩ corde tuo. Noli timere obprobriũ hoĩñ um & blaſfemias eoꝶ ne metuas. Si ſperabis in dño: aſſumes
fortitudinẽ: & ueniẽt tibi pẽnæ utaꝗlæ: & uolabis: & nõ deficies. Vniuerſa legis dni ſecure loqueris oĩbus. Ne
timeas a facie hoĩum: qa cũ illis ſemp ẽ ds: cũ qbus ẽ ueritas: deſcẽditq; cũ illis in foueã:& in uinculis non de
relinꝗt eos. Sed a ſeductoribus tutat eos: & ẽ illis adiutor & ꝓptector in tpe tribulatiõis. Certe non facile timet
mortẽ hãc: ĩmo ut plus dico odit hãc uitã: ꝗ ſe bene agere cernit. Ecce cõſtituo te ſup ſocietatẽ iſtã: ut euellas:
& deſtruas:& diſſipes:& diſpdas: reædifices: & plãtes. Oportet te eſſe irrephẽſibilẽ. Poteſt male alios corrigere:
cui põt is quẽ corrigit dicere. Et tu ſimiliter facis Tibi amm maior erit labor ſed maius pᷣmium. Eſto ſobrius:
prudẽs & pudicus: hoſpitalis & doctor. Nemini uiolẽtiã facito: ſed oẽs æqualiter dilige: & tãto plus: ꝗto meli
orẽ. Nõ ſis pſecutor: ſed modeſtus nõ litigioſũs: nec cupidus. Tu enĩ pdica opportune uerbũ dei. Ois ſcriptu
radiuinitus ĩſpirata utilis ẽ ad docẽdũ. Acqꝗre uerba: quæ p̃dices ofõonibus. Valet enĩ huiuſmòi pᷣdicatio: & do
ctria ad illuminãdu: ad arguẽdũ:ad corripiẽdũ: & ad erudiẽdũ ĩ iuſticia: ut ꝑfectus ſit: audiẽs & ĩ oĩ bono ope
iſtructus. Eſt enĩ xp̃s leſus ĩ cælo ſedẽs ad dexterã uirtutis dei: reuelãs myſteria: & docẽs hoĩem ſcien tiã. In oĩ
bus fili dilectiſſime teipſũ pbe exẽplũ bonoꝶ opeꝶ: ĩ oĩ ſcĩtate & bonitate. Nã capite patiẽte totũ debilitatur
corpus. Vt ergo breuiter te doceã: facies oĩa bona:ſi timueris deum. Pri meo reuerẽdiſſimo Damaſo portuẽſi
epo ſcribes faciẽs mei memoriã: ut hẽat me ĩ oronibus ſuis: neccorrũpi dimittat opa: quæ tãto labore cõtexui:

ab hoĩbus iniꝗs & doloſis:a ꝗbus ſæpe expugnatus ſũa iuuẽtute mea. Eccleſiã prudẽter cuſtodiat: ſciens qmm̃
erigẽt ſe illaqueãtes aĩas ſuppliciũ. quos conatus ſũ educere ĩ uiã rectã loquẽtes ĩ ore ſuo: & gladius ĩ labiis ſu

is qm obmutui: & ſilui a bonis: & piectus ſũĩ monumẽto dormiẽs. Spero enĩ ĩ dũo: ꝙ benignus ẽ: & nõ dereli
uet fideles ſuos. Gaudiũ enĩ habeo magnũ: & cõſolationẽ: pᷣſumẽs de miſicordia dni: ꝗqa uiꝶ mirabilem: &
multæ ſciẽtiæ: & bonitatis Auguſtinũ hipponenſem epᷣm: poſt me relinquo? Propter quẽ multã habeo fiduci
am in chriſto ieſu ſuſtentandi fidem ueſtram. Cui de me ſcribens hoc ipſum rogato: ut tanꝗ fidelis pugner
miles: ne ueniãt: quod abſit: mala genti ueſtræ Theodonio ſenatori & omnibus in Chriſto fratribus me recõ
mendes. ¶Finitis his uerbis uir ſanctiſſimus iocunda uoce uerſus ad fratres inquit. Accedite huc: ut tangam
uos filii mei anreꝗᷓ auobis recedam. Ad quem appropinquantibus illis ſingulum brachiis: utpote melius po

terat amplectens: cuilibet pacis oſculum tribuit. Deiĩde uocem mediocriter eleuans uultu placido & io cundo

extẽſis in cæxlũ manibus cõuerſiſq; ad dũm oculis gaudii lach rymis inundãtibus dixit¶Pie ieſu uirtus mea:
refugiũ meũ: ſuſceptor meus: & liberator meus: laus mea. in quẽ ſperaui:cui credidi:& quẽ dilexi:ſũma dulce
do: turris fortitudis: & ſpes mea a iuuẽtute mea. Voca me dux uitæ meæ: & ego rñdebo tibi. operi manuũ tua
rũ: qd tu de limo terræ creator oĩum formaſti: qd oſſibus & neruis cõpegiſti: cui uitã & miſericordiã moriens
tribuiſti: tuæ clemẽtiæ porrige dexterã. Iube dñe:ne moreris: ꝗa tẽpus ẽ: ut puluis ĩ puluerẽ reuertat᷑:& ſy piri/
tus redeat ad te ſaluatorẽ: q huc miſiſti illũ. api illi ianuas uitæ. Nã cũ pro me in ligno crucis tanꝗᷓ latro pepẽ/
diſti: tu ꝓmiſiſti mihi ꝙ eũ recipes. Veni dilecte mi: teneã te: nec dimittã. ĩtroduc me in domũ tuã. Tu ſuſce/
ptor meus es: & gloria mea: & exaltãs caput meũ:ſalus mea: & benedictio mea. Suſcipe me miſericors deus ſe-
cũdũ multitudinẽ miſationũ tuarũ. Nã latronẽ ad te currẽtẽ ĩ cruce moriẽs ſuſcepiſti. Poſſideã te btĩtudo ſẽ
iterna. cæcũ ſecus uiã clamãtẽ: leſu fili Dauid miſerere mei:lumĩe tuo uiſiõis æternæ illumina. O luxinuiſibi
E:qua carẽs Thohias clamabat: Quale mihi gaudiũ ẽ: cũ ĩ tenebris ſedeo: & lumẽ cæli non uideo? O lux ſine ꝗᷓ
nõẽ ueritas: n ẽ diſcretio:noẽ ſapiẽtia neq; bonitas: illumina oculos meos:ne unꝗᷓ obdormiã ĩ morte:ne quã
do dicat inimicus meus: pᷣualui aduerſus eu. Iædet animã meã uitæ meæ:loquor ĩamaritudĩie aĩæ meæ: ægro

—

tus ſũ:ĩfirmataẽ ĩ Baupiate uita mea: oſſa mea ſicut in frixorio cõfrixa ſũt. Et ideo ad te dũm curro medicũ. Sa

na me dne & ſanabor. ſatuũ me fac: & ſaluus ero. & qmiin tecõfido nõ erubeſcã. At ꝗs ſũ piiſſime deus: ut
tã audacter loquar ad te? Peccator ſũ: in peccatis totus natus & genitus & educatus: cadauer putridũ:uas feti/

dũ:eſca uermiũ. Heu mihi dne: parce mihi. Quæ uictoria:ſi pugnãdo mecũ me uinceres:ꝗ ſũ minus ꝗᷓ ſtipula

ante faciẽ uẽti: Dimitte oĩa peccata mea: & erige de ſtercore pauperẽ. Certe dñe ſi placet dicã: nõ debes ad te cur
rẽtẽ fugare: qa tu es deus meus. Caro tuade came mea: & oſſa tua deoſſibus meis. pꝓpter hoc nãq; nõ reliquẽs
patris dexterã adhæſiſti meæ humanitati factus deus & hõ. & prius eras pmanẽs in una eadẽq; pſona. Et hoc
quare tã arduũ & inopinabile ppetraſti:niſi utcõfidẽter ad te recurrerẽ:quaſi ad fratrẽ: & ut mihi tuã miſicor/
diter cõdonares diuinitatẽ. Quapropter exurge adiuua me dne: exurge: & ne repellas me in finẽ. Sicut ceruus

deſiderat ad fõtes aquaꝶ:ita ſitiẽs aĩa mea petit te fontẽ uiuũ: ut hauriat aquas in gaudio de fõtibus ſaluatoris
ne litiat amplius: q ueniet: & apparebit ante faciẽ tuã. Dne mi qũ reſpiciẽs reſtitues aſjam meã a male factis

eoꝶ: & a leonibus unicã meã?! Vtinã appẽderẽtur peccata mea ꝗbus irã merui:& calamitas quã patior in ſtate
ra: quaſi arena maris hæc grauior appareret. Vnde & ſi amplius expectes tribulationẽ & dolorẽ inueniã. Ve-/
ni gaudiũ ſpũs mei: ut delecter in te. reuela mihi miſicordiã tuã læticia cordis mei.inueniam te deſideriũ meũ
Sicut ſuus pᷣſtolatur finẽ opis ſui: ſic & ego expecto te.Intret poſtulatio mea in cõſpectu tuo dne:ut fiat ma/⸗
nus tua:ut ſaluũ me Pciat. Bce uirũ qui deſcẽdẽs in hiericho captus a latronibus uulneratus ſij:ſemiuiuus re
lictus ſũ:tu pie Samaritane recipe me. Peccaui nimis in uita mea: & malũ corã te feci. Nõ tẽ cognoui:ingratus
fui tot beneficioꝶ tuoꝶ: nõ ut decebat te laudaui. Forte multotiẽs ueritatẽ tacui. In corde meo: cũ pullalas ad
oſtiũ cordis mei: piger fui: ut te reciperẽ reuerẽter. Corpus putridũ: quod uelut umbra declinat᷑: nimio dilexi
affectu. Verbis uanis os inqnaui. mẽs mea nõ ſemp fuit in teſtamẽto legis tuæ. nõ auerti oculos meos: ut non
aliqn uiderint uanitatẽ. Aures meas quãdoq; uerbis inutilibus inquinaui. manus meas ad ꝓximi neceſſitatem
multotiẽs nõ extẽdi. pedibus ad iniqtatẽcucurri. Quid plura dicã?a plãta pedis uſq; ad uerticẽ capitis non ẽ
in me ſanitas. Certe niſi in ligno crucis moriẽs me adiuuiſſes: digna erat habitare in infernd aĩa mea. Ego pie ie
ſu ſũ pars tãti pᷣcii.ꝓ me fudiſti ſanguinẽ p̃cioſũ:nõ me refutes. Ego ſũ ouis quæ erraui: reqꝗre eã bone paſtor:
& appone eã ouili tuo: ut iuſtificeris in monibus tuis. Nã ꝓmiſiſti mihi: ꝙ quacũq; hora peccator ĩgemuerit
ſaluus erit. Dolẽs factus ſũ: iniqtates meas ego cognoſco: & delicta mea corã me ſũt. Vere non ſũdignus uoca
ri filius tuus: qa peccaui in cælũ & corã te. auditui meo da gaudiũ & læticiã. auerte faciẽ tuã a peccatis meis. de/
le iniqtates meas ſecũdũ magnã mificordiã tuã. Ne piicias ma facie tua. Nõ ſecũdũ peccata mea facias mihi

neq; ſecũdũ iniquitates meas retribuas mihi. Sed adiuua me deus ſalutaris meus. Et ppter honorẽ noĩs tui li

bera me. Benigne fac in bona uolũtate tua ut inhabitẽ ĩ domo tua oĩbus diebus uitæ meæ: ut in ſæculũ ſæculi
cũ habitãtibus in ea laudẽ te. Surge ꝓpera ſpoſe dilectiſſime aiæ meæ: & noli cõſiderare ꝙ fuſca & nigra ẽ pec
catis. Oſtẽde illi faciẽ tuã. Sonet uox tua inauribus ſuis. Vox tua dulcis: & facies tua decora:ne auertas eã a me
. . 3 . „ „ — . .
Et ne declines in hachora a fuo tuo. Ne tradas me in aĩas pſequẽtiũ me. Expecto te domine. Credo uidere bo
na di ĩ terra uiuẽtiũ. Veni ergo dilecte mi. Egrediamurĩ agrũ: uideamus ſi floruit uinea. Cõuerte plãctũ meũ
in gaudiũ mihi. Inclia ad me aurẽ tuã. Accelera ut de hoc lachrymarũ & miſeriarũ ualle eripias me. Hæcubi
uir ſcĩſſimus cõtinuatis lachrymis: & manibus ĩ cælũ erectis dixit: parũper ſiluit. Deĩde fres ĩtuẽs dixit. Præci

pio uobis filii manethillmin uirtutẽ: & nomẽ dii ieſu: utcorpus meũ cũ diſſolutũ fuerit: ĩ terra iuxta pᷣſæpe
Iferat ſecũ rediẽs qd ueniẽs apportauit: nudus ĩde egreſſus ſu:nudus reuertar il

dni nii nudũ ſepeliatis ut illu
luc. Societ᷑ terra terræ: nõ licet terrã ſociari lapidibus appett enĩ naturaliter ſuũ ſimile quodlibet. Iteꝶ rogo

uos ut domini mei afferatis corpus quatenus in ſuo lumine uideã lumẽ: ut firmãs ſuꝑ me oculos ſuos:detmi

hi intellectũ: & ĩſtruat mein uia qua gradior. Tũc qdã frater ad locũ accedens ſacratiſſimũ corpus Ieſu chri
ſtiobtulit. Quod ubi uirdmi uidere potuit: nobis ei auxiliantibus: proſtrauit ſe in terram ꝓnus: uoce & lachry
mis ꝗᷓtum poterat clamãs. Dñe ꝗs ego ſũ:utſim dignus: ꝙ ſub tectũ meũ ĩtres? Meruit hoc peccator ho? Cer
tedñenõ ſũdignus. Nũquid ego melior ſũ:ꝗᷓ oẽs pfes mei?: Iu noluiſti Moyſi uno ictu oculi te moſtrare. Cur

— —w 2

.

nũc tãtũ te humilias: ut patiaris ad hoĩem deſcẽdere publicanũ: & peccatorem? Etnò ſolum cum illo mandu
care uis: ſed teipſũ mãducari ab illo iubes. Cũq; prope illũ eſſet ſacerdos erigens ſe uir glorioſus genibus flexis
eũ cũctis tenẽtibus magnis lachrymis: & ſuſpirnis: & qᷓpluries percutiẽs pectus ſuũ dixit. Tu es deus meus: &
dñs meus: qui pro me paſſus es: an forte alius? Certe tu es ille: ꝗ cũdeus eſſes: ſolus ante oĩa tẽpora: & ſine prĩ/-
cipio genitus a deo patre: æterna & inueſtigabili generatiõe: ꝗ cũ ipſo pf̃e & ſpũ ſcõ unusdeus es: pmanens il/
lud idẽ qd eras: & es: intra unius puellæ corpuſculũ te laulilli factus hõ ſicut ſũ. Vere& deus & hò es. Sicenĩi
in uirginali utero hoĩem ſuſcepiſti: ꝙ nec ſine hoĩe deus es:nec ſine deo hõ: quãuis neq; hũanitas ſit diuinitas:
nec diuinitas hũanitas. Nõ ſũt cõfulæ naturæ: ꝗᷓuis ſit una & eadẽ in te pſona. Nonne es caro & frater meus?:
Vere ſic. Famẽ habuiſti: ſitiſti fleuiſti:meas ĩfirmitates habuiſti: ut ego. ſed tñ in te peccãdi ĩfirmitas: & defe/
ctus nõ fuit: ut in me. Nò eni peccare potuiſti: ut ego.In te fuit corporaliter: & ẽ:oĩs plenitudo gr̃æ. Nõ enim
data fuit tibi gratia ad mẽſurã. Tua enĩ aĩa ſtatim cũ unita ĩſeparabiliter fuit diuinitati oĩa pfecte ſciuit: & po
tuit:quæ ipſa ſcit & põt diuinitas. Quãtuũ ad diuinã naturã quæ in te ẽ æterno patri deo eqᷓlis es. Sed ob illam
quã pro nr̃a redẽptiòe aſſũpſiſti humanitatẽ: minor es:nec tm eo aliqd ĩcurris uitupiũ. Iu nẽpe ille es: quẽ in

iordanis alueo baptizãte loãne uox ſubito paterna cælitus ĩtonuit:hic inquiẽs ẽ fius meus dilectus:ĩ quo mi

hi bene cog lacnn ilu audite. Et ſpũs ſcũs ĩ te ut colũba deſcẽdẽs:te unũ eſſe cũ patre:& eũdẽ in ſubſtãtia decla
rauit. Tu bone Ieſu pro me crucis tã grãde in tuo iſto: qd pᷣſẽs cerno corpore ſubiſti ſuppliciũ:ut mortem quã
meis ĩcurrerã flagitiis ĩterimeres. Aĩas antiquoꝶ: quas dudũ diabolica poteſtas miſeras ĩfernalibus mãſioni/
bus retinebat: recupares: & totà humanã naturã: quæ corruerat in mortẽ perpetuã: tuo cũ ipſa pacificato pfe
ad uitã ĩterminabilẽ: tuo quẽ pro ipa fudiſti p̃cioſo ſãguine reuocares. Cuius qdẽ uitæ die reſurgẽs tertia:de il
lo in quo mortuus iacuiſti barathro certitudinẽ firmiſſimã cõprobaſti. Quo qdẽ nr̃a ẽ ſolidata fides:& aucta
ſpes: ut ſicut incorruptibilis & ĩpaſſi bilis & ĩmortalis reſurrexiſti: ita ſimiliter & nos reſurgemus. ITu certe bo .
ne & pie dñe poſt tuã mirabilẽ & ſingularẽ reſurr ctionẽ. xl. expletis diebus qbus expiẽtia lucida iudicioꝶ mul
tipliciũ te ab ĩferis uiuũ teſurrexiſſe Selaralti ut nulla dubitatiõis oriret᷑ caligo: ad cælos cũctis cernẽtibus
diſcipulis tua ꝓpria uirtute aſcẽdiſti:mihiq; ianuas reſerãs paradiſi ad dei pris oĩpotẽtis dexterã cõſediſti: ubi
ſine fine ſedes. Tu ĩſuꝑ bone leſu a deo cõſtitutus iudex uiuoꝶ & mortuoꝶ: ſicut in illa die aſcẽdiſti ita in tre
mẽdo & horribili uniuerſalis iudicii die deſcẽdes reddere ſingulis ſecũdũ opa quæ fecerũt. Corã te tũc certe pro
cidẽt reges: oĩs ſtrata erit dãĩnatio. Te tũc oẽs timebũt: ꝗ te nũc contẽnũt. Quid tũc tibi ĩfœlices qui nũc cũ ma
le fecenint gloriantur: dicẽt?: Qui te oĩa ſciẽtẽ cernẽt: ꝗqbus nullũ amplius erit remediũ miſicordiæ? Quid cõſpe
ctui potẽtis Sĩa: cernẽtis oĩa: & ſolũ qd iuſtum ẽ iudicãtis: faciẽt miſeri: ꝗ totũ ſuũ ĩ mudi uanitatibus & flagi/
tiis amiſerũt tẽpus: plus diuitiis fallacibus:ꝗᷓ tibi inſiſtẽtes plus filios & filias:& mũdi gloriã momẽtaneam:
ꝗᷓ te diligẽtes: cũ tuũ erga nos iratũ cernẽt uultum?cũ tã ſeuerã expectabũt ſentẽtiã. cũ eos de minimo quoq;
cogitamine & ꝓpria accuſahit cõſciẽtia. Dæmonũ caterua & ſimul qꝗᷓ libet creatura: quã te deũ offẽdẽdo:offen
derũt: cũ uidebut ſtati: cũ fuerit ſententia diuulgata: ſe adepturos tormẽta:qbus & corpus & aĩa ſimul crucia/
bit᷑ cũ diabolis ſine fine:nullũ ĩde in perpetuũ refrigeriũ expectãtes? Veue miſeris: q te in iſto ta breui tpe uiliſ
ſimis bonis tẽporalibus ebrii:quæ nõ ſolũ inopiã nucauferũt ſuis poſſeſſoribus: ſed & ipſã ſuã faciũt indigen
tiã negligẽtes: in beluã redigutur. Ve ue ꝗ ſaltẽ tãto hoc timore peccare: & tuã ꝓuocare iracũdiã nõ deſinunt:
ſi tuo nolunt amore: ut tenẽtur. Sed quò pie Ieſu tu: cuius tãta ẽ magnificẽtia: ut nulla queat explicare creatu/
ra. quẽ cæli mare & oĩa quæ eius ambitu cõtinẽtur: cape nõ pnt.q idẽ totus ubiq; locoꝶ pᷣſẽs es:necĩtus ĩcluſus
nec extra excluſus:idẽ in cælo ad pris dexterã oĩum ſuꝑnoꝶ ciuiũ btĩtudo & gloria: quæ tuæ celſitudis ſpeciem
cõtẽplãtur.idẽ in terra:pugillo ipſã cõtinẽs & cõcludẽs. idẽ in mari & in abyſſis:ad nutũ regẽs oĩa & cõſeruans.
idẽ in ĩferno potẽter dominãs: ſub tata panis breuitate cõtineris: nõ particulariter: ſed ĩtegre & pfecte ac inſe-
parabiliter? Oineffabilis admiratio: o oĩum nouitatũ nouitas. Oculi in te uidẽt albedinẽ: ſaporẽ ſẽtit guſtus:
odorẽ olfactus:tactuſq; ſubtilitatẽ reperit. Sed auditus cordi repſẽtat in te illa nõ forte accidẽtia. Flic certe per
ſe ſola exiſtũt accidẽtia ſine ſubiecto. qa nõut humanis uidert᷑ ſenſibus panis es: ſed leſus xps ĩteger: ſicut in cæ
lo ad patris dexterã reſides deus & hõ. Aue panis uitæ ꝗ decælo deſcẽdiſti: dãs te ſumẽtibus digne uita: non ſi

cut mãna qd in deſto nr̃is pluit pribus:de quo oẽs ꝗq mãducauerũt mortui ſũt. Certe qui tedigne ſumit: qᷓꝗᷓ

morte corporali aĩa a corpore ſeparet᷑: nõ moriet᷑ in æternũ. qa nõ illa ſeparatio mors eſt: ſed de morte ad uitã
trãſitus. Vnde ꝗ te digne mãducat in mũdo moriens: tecũ æterne uiuere ĩcipit. O ꝗᷓ pcioſa mors illa eſt: ante
quã hoĩes mortui ſunt: poſt quã incipiunt uiuere. ITu panis angelorum tua uiſione angelos reficis: & glorifi/
cas. tu eſca es aĩæ non corporis: ĩpinguãs mẽtẽ non uentrẽ. Qui in te non ĩpinguatur ĩ uirtutibus: nimis æger
iacet in flagitiis. Tu te mãducãtẽ ut cõdecet:in te xaãſmutas: ut tui participationẽ efficiat᷑ deus. nec tñ in illũ
trãſmutaris: ueluti alia corpora facit eſca. Sed ue te ĩdigne ſumẽtibus. certe ad ſui ponã & reatũ iteꝶ te crucifi
gunt mon ꝙ te diiudicet illa mãducatio: qm ĩpaſſibilis & ĩmortalis oĩno es. Heu dne mi qd dicã. Quot hodie
te ſacerdotes comedũt ĩ altari:ut carnes pecudũ & uolucrũ ĩmo peius? Nocte mulierum fruuũtur actu turpiſſi

mo:& te mane maſticãdo comedũt. Vbi dne latitas ?dormis ne:an uigilas Exaudis pᷣces eoꝶ de cælo & de ſede

maieſtatis tuæ? Vere ſi hoc uelles ſacrificiũ & libamẽ: & mẽdax fieres: & peccatoꝶ ſocius. Certe dñe ſi uera ſũt

quæ ꝑ os locutus es ꝓphetaꝶ:ſi iuſtis ſolũ ſupplicatiõibus p̃ſto es: & ſi ribi placet æꝗtas: hoc taleẽ ĩpedimẽrũ

ccxviii.

” SDð , . /

ſacriſicium: ne fiat: ꝗᷓ in ſe & natura ſui ſacrificium bonum ſit: nec poſſit uiolari malis ſacerdotibus qa ma
litia nõ diiudicat ſacnficiũ. Vnde huiuſmodi ſacrificiũ fit ad ſacerdotis piudiciũ & dãnationẽ: nec pro ꝗbus fit
prodeſt: ĩmo ut ueriſſime dicã. ꝗ uitã ſacerdotis agnoſcit: & eũ pro ſe celebrare facit: fit in eiuſdẽ peccato cõſci
us: necnõ & pœnæ particeps. OQmagnũ & inſcru tabile myſteriũ. Panis accidẽtia frãgũtur ꝑ partes: & tii in qua
libet pmanes particula totus & ĩteger Aps: ſicut eras antea. O humanoꝶ illuſio ſẽſuũ: fragutur illa: quæ hu/
manis ſenſibus ĩ te uidẽtur accidẽtia: & tn nec frãgeris:nec corrũperis. ITe dẽtes uidẽtur maſticare ueluti mate
rialẽ panẽ: & tũ nunꝗᷓ maſticaris. Onobile cõuiuiũ: ĩ quo ſub panis & uini ſpecie totus xp̃ᷣs deus & hò ſumitur
& ita totus ĩ ſpeciẽ panis & qualibet eius particula: & in uini ſpecie cũ qualibet gutta: ſicut in panis totius & ui
ni ſpecie ſimul. Nã totus pfectus & ĩteger xp̃ᷣs ſub panis ſpecie & ſub qualibet ꝗᷓtũcũq; minima cõtinet᷑ parti
cula: & idẽ totus in uini ſpecie & in ꝗᷓlicũq; gutta pmanet. O eſca ſacratiſſima: quã uere comedẽs deus efficit᷑:
iuxta illud. Ego dixi dii eſtis: & filii excelſi oẽs. Liberat᷑ a malis: ĩplet᷑ a bonis: & ĩmortalis ĩdubitãter efficit᷑.O
ſacrũ pegrinatiõis nræ uiaticũ: quo de hoc neꝗᷓ ſæculo puenit᷑ ad cæli hieruſalẽ cõſortiu. Patres nii in deſto mã
na comedẽtes: nõ puenerũt ad terrã ꝓmiſſiõis. Qui uere te comedit:ĩ fortitudie tui ambulauit uſꝙ ad montẽ
dei oreb. O comeſ tio delicatiſſima: in qua oĩs ſaporis & odoris ẽ ſuauitas: oẽ delectamẽtum:oĩs medicina:oĩs
ſuſtẽtatio: & oĩs reqes a labore:necnõ & oõẽ qd deſiderari põt. Tu certe uita es: ꝗᷓ oĩs uiuit creatura & ſine ꝗqᷓ mo
rit᷑. Tu es uita uitalis dulcis: & amabilis atq; iocũda. Odoris tui ſuauitas ægros recreat & debiles: quos tuos fe/
cit ſopor ſalubres & fortiſſimos. Tu luxiilla ĩcõprehẽſibilis:quæ oẽm illuminas hoĩem ueniẽtẽ in hũc mũdũ.
Tua mi dñe eſtoĩs potentia: tuũ oẽ regnũ:ante te curuabit᷑ oẽ genu. Oĩa qᷓcũq; uis: facis ĩ cælo:& in terra: & in
mari: & in abyſſis: tuæ nil ẽ qd poſſit reſiſtere uoluntati. In te ex te & per te ſũt oĩa: & ſine te nihil. Eia ergo fi/
delis aĩa gaude epulare: ne moreris. His paſcere delitiis: ne pigriteris: hoc fruere cõuiuio in quo nõ carnes hirco
.rũ:aut tauroꝶ ut olĩ in lege:ſed Saluatoris tui corpus ſumẽdũ ꝓpõit᷑.O ſignũ dilectiõis inopĩabilis: ut idẽ ſit
dator: qd datũ: & donator idẽ ſit q; ipſũ donũ. Quã magnadulcedo tua Ke : quã abſcõdiſti timẽtibus te: &
Pseiln ea ſperãtibus in te. O ferculũ excellẽtiſſimũ: uenerãduũ: colẽdũ: adorãdũ: glorificãdũ: & amplectẽduũ: oĩ
us extollẽdũ laudibus: exaltãdũ cũctis pᷣconiis:firmiter in cordis uiſceribus retinẽdũ: & ppetuis tẽporibus alli
gãdũ aĩo. Cecidit hõ pcibũ ligni uetiti ad miſeriã: p te reuelat᷑ ad æternã gloriã. Iu certe in rectis & eruditis ha
bitas cogitatiõibus. Tu miſerrimũ arrogãtẽ: & ſuphũ deteſtaris diuitẽ: eũ dimittis inanẽ: & uacuum ac de te fa/
melicũ. Tu pauperẽ iuſtũ piũ & humilẽ oĩbus eui plẽs diuitiis: tuæ domus ubertate facias. In te: & ꝑ te ẽ rectũ
iudiciũ & æquitas: tecũ prudẽtia & fortitudo & oĩs uictoria. Per te ſãcti regnãt in cæleſtibus. Per te doctores
pᷣdicãt. Per te iuſtus uiriliter cõtra hoſtes dimicat. Tu ſu pbũ potẽtẽ deponis de ſede exultãdo hmilẽ. Tecum
ſunt oẽs diuitiæ: & gloria. Te diligẽtes diligis. Qui ad te puro corde uigilãt te inueniũt: qm̃ cũ ſimplicibus & re
ctis corde graderis. Tu ſolus ante oẽ prĩcipiũ oĩum eras: & finis:& prĩcipiũ. Tu ſolus ſine tpe æternæ a deo pa/
tre genitus. Quã beati ꝗ te diligũt: qui aliud:ꝗᷓ te nõ deſiderãt:ꝗ de te aſſidue cogltãt:ꝗ te diane cõcedũt:ꝗ te/
cüu manentes omnes uias tuas omni tẽpore cuſtodiũt. Certe qui te inueniũt: jueniũt uitã & hauriũt ſalutem
interminabilem. O eſca mirabilis ac ſtupẽda: delectabilis aciocũda: tutiſſima: ac ſuperoĩa peroptãda. In quo
tot ſunt innouata ſigna: & mirabilia ĩmutata. In qua oẽ habetur delectamentum: & ad omnium gratiarum
proficimus incremẽtũ. Quã ſingularis & inaudita tui liberalitas. Quã ſu abundantiſſima ac prodiga largi/
tas: ut tui neminẽ exortẽ facias:niſi ad te uenirecontẽnat. Siꝗs ergo Baruulus : ſecure d te ueniat: & te come
dens fiat magnus & relinquẽs ſemitas infãtiæ: p uias ambulabit prudẽtiæ. Siqꝗs debilis ẽ: ad te declinet: & pro
tinus fiet fortis. Siqs infirmus: ſanabit᷑. Siqs mortuus ẽ:ſi audire te uoluerit: uitam ĩterminabilẽ apprehẽdet.
Sed qui magnus ẽ & fortis: nec hic te deſerat: nã ſemper abundanter in te inueniet: quo paſcat᷑. Nemo certe ſi
ne te põt uiuere ad momẽtũ. Tu ſolus uitã das oĩbus creaturis. Iccirco defecit cor meũ. & caro mea deus cordis
mei: & pars mea deus in ſæcula. In te ſolum delectatur cor meum. In te exuliat anima mea. Tibi ſolum adhæ
tere cupit mens mea: quoniã qui elõgãt ſeate peribaint. Tu autẽ dominene longe facias au xilium tuum a me
ſed tuam ad me inclina aurẽ miſericordiæ. Te edat pauper & inops: & ſatietur: & tunc uiuens cor laudabit te.
O lux inuiſibilis:inextinguibilis:& oĩa uere illuminans. Sedenti cæco huic ſecus uiam: miſerere mihi fili Da/
uid clamanti: uiſum tribue quo te uideat. Propicius quæſo domine huic eſto peccatori: ut ſis mihi in adiuto/
rium & in locũ refugii:ut ſaluum me facias. Et tunc ſi ambulem in medio umbræ mortis: non timebo mala:
quoniam tu mecum es. Mortuus en pie ieſu iaceo. Exurge: reſuſcita me: & confitebor tibi. æger & infirmus ſũ
. cui nulla eſt amplius in carne ſanitas: medicus es: ſana me. Nudus affligor frigore: diues es:indue me. Fame ĩ
hac ſolitudine pereo: cibus es: ſacia me. Sitio: ſalubre poculũ es: inebria me. Infixus ſũ in limo profundi: & no
ẽſubſtantia. Veni in altitudinem maris: & tempeſtas demerſit me. Laboraui clamans: factæ ſunt raucæ fau/
tes meæ: Iã intrauerunt aquæ uſq; ad aſĩam meam. Educ mede laqueo iſto: protector meus: gubernator meus
firmamentum meum: refugium meum: dux meus: & rex meus: & deus meus. In cuius commendo manibus
ſpiritum meum. Quem in crucis ſtipite redemiſti: cui uitã: miſericordiam tribuiſti. Reſpice domine humili
tatem meam: nec concludas me in manus inimici:hodie tecum ingrediar in locum tabernaculi admirabilis:
ut inhabitem in domo tua in logitudine dierum in ſæculum ſæculi. ¶ His finitis uir dũñi glorioſus ſacrum
domini corpus ſuſcipiẽs: ad terrã ſupinus rediit. Deĩde manus in moduũ crucis ſupra pectus tenẽs Symeonis

—

ꝓphetæ uaticiniũdecantauit. Quod finito ſubito cunctis ꝗ aderãt cernẽtibus: tãta in loco in quo iacebatdiui
nitus lux effulſit: ut ĩſtar ſolis radii ſplẽdor quorũlibet uibraret oculos:ne poſſẽt moriẽtẽ uiꝶ glorioſũ aliqua
liter ĩ tueri. Qua ꝗdẽ luce ad horã pmanẽtecircuaſtaãtiũ agmẽ angelicũ ibidẽ uiderũt uncich diſcurrẽtiũ:

uti ſcintillæ ĩ arũdineto ſolẽt. Quidã uero angelos nõ uiderũt:ſed uocẽ lapſã cælitus audierũt:ſicdicẽtẽ. Veni
dilecte mi: tẽpus ẽ enĩ ut mercedẽ accipias pro laboribus: quos mei cauſa uiriliter ſupportaſti. Quidã tũ nec ui

derũt angelos: nec hãc audierũt uocẽ: ſed tm cũ iis a beato Hieronymo illa finita uoce: hæcaudierũt uerba. SEc
ce ad te uenio pie Ieſu ſuſcipe quẽ tuo recupaſti ſãguie. Tunc ſubito illa lux diſparuit: & illa ala ſciſſima tand
ſydus oĩbus uirtutibus raki carnis reſoluta cæno: cæloꝶ regna adiit glorioſa. In ꝗbus iã certe tanꝗᷓ luminare
cõſpicuũ renitet: & ſpẽdore beatitudis: & multoꝶ coruſcatione pdigioꝶ. qm nõ põt abſcõdi ciuitas ſupra mõ

tẽ poſita:nec uoluit deus ut ĩ morte ip̃ius lateret ſcĩtas: cuius uita ſcĩtatis cauſa fuerat: & ſalutis totius eccleſiæ
militãtis. Tãtus deniq; illa recedẽte ſciſſima aĩa odor ſubſecutus ẽ ꝑ dies nõ modicos: ut nulla forte uetuſtatis
recordet ætas. Sed certe dignũ erat: ut illius merita odoris p̃cipue clarerẽt indicio: q ad unitatẽ fidei ĩtemeratæ
mẽbra fetida ſuoꝶ uerboꝶ odore euocauerat. Hora nãq; chariſſimi pr̃es & dñi huius tranſitus glorioſæ diei
erat ultima. In qua ꝗdẽ ut ſui atletæ pius dis gloriã demõſtraret: & oĩbus ꝗ in ecclenæ domo habitãt pferret
cla& lumẽ:hoc mò Cyrillo epo trãſitũ glorioſi Hieronymi ipſe dis reuelauit. Cũq; dicta iã hora Cyrillus eps
deuotis in ſua cellula oratiõibus inhæreret: ſurſũ ĩ ſpu raptus uelut in extaſi factus ſubito quoddã a monaſte/
rio a quo uir ſcĩſſimus migrauerat uſq; ad cælũ mirabile & ſpecioſiſſimũ uidit iter. Cuius tãta erat pulchritu/
do & admiratio: ut ſicut eodẽ poſtmodũteſtãtẽ cognouimus: ſtupore uelut amens effectus huc illucq; admi/
rãs: ſui pauliſꝑ credat obliuiſci. In hacſiqdẽ mẽtis poſitus anxietate: eleuauit oculos: & ecce angeloꝶ maxima
a monaſterio ſocietas ueniebat alternatim melodiaꝶ & mellifluoꝶ cãtuũ uocibus cõcinẽtiũ: quoꝶ uidebant᷑
uocibus cælũ & terra & oĩa quæ eoꝶ cõtinẽturambitu undiq; reſonare. Ferebãt etiã ſinguli angeloꝶ ſingulos
manibus accẽſos cæreos: quoꝶ claritas ſolis repellebat lumen. Sed ꝗd addit᷑ admiratiòi admiratio? Ad cælos
uertẽs Cyrillus oculos: nõ minorẽ angeloꝶ cernitnumeꝶ mò ſimili iſtis obuiã ueniẽtiũ: qn rei huius anxius

expectat euẽtũ. Interrogaſſet ꝗdẽ qd hoceſſet:ſed ita eũ ſtupor oppᷣſſerat: qd diceret:neſe ciebat. Aſt illo diu-

tius expectãte glorioſã uidit Hieronymi aĩam præ cũctis ꝗ p̃ibat angelis: & ſeqᷓbãtur mira decoratã pulchritu
dine ueniẽtẽ. ad cuius erat dexterã Saluatorcũ illa pariter ueniẽdo. Quæ ꝗdẽ in loco quo Cyrillus degebat gra
dũ figẽs: & ſtãs ea taliter ẽ locuta. Agnoſcis ne me? Ad quã ille. Minime qdẽ. Quis eni es ꝗ tãto cæteris honore
emines At illa. De Hieronymo unꝗᷓ fuit aliꝗᷓ tibi cognitio? At ille. Certe quẽ noĩas ſingulari affectu diligo cha
ritatis. Sed qeæſoille es: Et illa. Eius ſũ aſa: quæ gloriã iã obtineo: quã ſperabã. Ad meos pgito filios. & quæ
uidiſti nũcia: ut & a luctu deſinãt: & meo ſtatui cõgaudeãt:quẽ elegi. Quibus oĩbus finitis: oĩs illa btã uiſio ab

eius euanuit oculis: & fuit in ſemet reuerſus. ꝓtinus Cyrillus ineffabili gaudio pabudãs: ita tñ ꝙ ꝑ totã noctẽil

lã nõ ſe potuit a lachrymis præ mẽtis læticia cõtinere. Quã ergo mirabilis ẽ qns ĩ ſcis ſuis:mirabilis in maieſta

te: faciẽs ꝓdigia. Dextera dni fecit uirtutẽ:dextera dnñi exaltauit eũ: notã faciẽs ĩ populis uirtutem eius. O diui/

ni amoris ĩmẽſitas:diuinæ largitatis affluẽtia. Quid eni iſti ſuo potuit facere filio honoris & græ: & nõ fecit:cũ
tãcopioſa & ĩ uita & ĩ morte erga eũ fuerit munificẽtia: Dedit enĩ ei dñs claritatẽ æternã:& noĩe æterno hære-
ditauitillũ: & fecit eũ hæredẽ gaudioꝶ ſuꝑnoꝶ: in ꝗbus pmanebit in ſæcula. Quã ſingularis honor & admirã
da gloria excedẽs pene alioꝶ gloriã ſcõꝶ & honorẽ. ubi nõ ſolũillã ſcĩſſimã aĩam oĩs cæleſtes comitãtur cohor

tes: ſed etiã ipſe ꝓprius ſaluator. Neceniĩ ſola ĩ cælo fulget inſignis dignitatũ illa btã aĩa: ſed etiã corpus ſuum

nõ ceſſat ĩ terris radiare miraculis. Ad cuius narrationẽ cõgruu ẽ redire. Defucto nãq; ut dictu ẽ uiro ſcĩſſimo

hora cõpletorii:corpus illud tãtis fragrãs aromatibus cuſtodientes: totã illã inſõnẽ noctem ducentes circa eũ

in magnis ſiqdem pro anno quod cunctis uenerat fletibus. & pro ſua quã iã obtinuerat gloria gaudiis uigi/

lauimus. Mane autẽ facto diuinis ꝓactis: ut cõdecebat myſteriis: debitiſq; obſequiis honore debito cõſumatis

ĩ Bethleẽ iuxta ꝑpſepe ĩ quo pro nobis AXps de ĩtemerataibidẽ natus uirgĩe infans uagiit: coipus illud ſacratiſſi/

mũ ſacci cooptũ lineo ĩ terrã ordinauerat ſepeliuimus. Quãtis aũt ipſo die & etiã ad pᷣſẽs miraculis glorioſis

mirificauit dus filiũ ſuũ ſãctũ Hieronymũ:certe non foret enarrare ſufficiẽs lingua carnis: ſed tamẽ aliqua de
multis ne noſter nimis prolongeturſermo: referã. Quidã a natiuitate cæcus in ipſo ſepulturæ die uidendi be/
neficiũcorpus tangẽs ſãctũ obtinuit. Cuidã etiã iuueni ſurdo & muto ſanctiſſimũ corpus deoſculãti:ſo luto
auris & linguæ ligamĩe: & loqᷓndi & audiẽdi gra ẽ cõceſſa. Et certe dignũ erat: ut ꝗqcæcitatis ueræ lucis: quæ xp̃s

ẽ: tenebris obcæcatos:ſuis ſanctiſſimis doctrinis & exẽplis illuminauerat: Surdis quoq; & mutis ĩ diuinis opi

bus uerã exercuerat medelã: ut & diuina intelligerent documenta: & catholicæ fidei confiterentur rones: quas
ſpernebat in die ſui obitus glorioſi: & cæcis lumen ibueret corporale: & ſurdis ac mutis concederet ſanitatem
Quã plurimi ut aſſerunt: qui uiderũt a nefandis ſpiritibus obũbrati in loco quo ſanctu quieſcit corpus cla/
mãtibus diris uocibus dæmõibus: Sancte Hlieronyme. Curnos tã inſeqᷓris: tu nrm ſemp flagelluũ fuiſti & ui/
uus & mortuus: p eü ſunt mirabiliter liberati. Hæreticus qdã dũ prædictũ beatũ Hieronymũ blaſfemaret: &
eius fore dignũ corpus ĩcẽdio diceret: ultiõe diuina ad alioꝶ hæreticoꝶ formidinẽ: ĩ ligni ſpeciẽ eſtmutatus.Et
ſubito cũctis ꝗ aderãt uidẽtibus: ignis cælitus eũ ĩuaſit:ac eũ taliter cõbuſſit: ꝙ totus ĩ cinerẽ ẽ conuerſus. Ad

hæc magna hæreticoꝶ multitudo: cũ tatã ſuæ ſcitatis aduerterẽt expiẽtiã: & ad ueritatẽ ſacræ fidei tãtis & tort

.ccxix.

apertis ſignorum indiciis: tanꝗᷓ quibuſdã clamãtibus pᷣconibus uocarent᷑: ad ipſius ſacratiſſimæ & ĩtemeratæ .

fidei & lumẽ redierũt. Quid plura dicã Certe in generatione & generationẽ uixannũciarẽ quæ ꝑillũ deus oſtẽ

dere uoluit: ut magnificaret eũ: & colẽdũ exhiberet uniuerſis. Quã magnus certeẽ iſte tot faci ẽs mirabilia:cui
certe nõ ẽ ſimilis ſecũdũ opera ſua. Magna mapnalia de hoc permudũ reſonẽt extrema terrarũ ſpatia: rutilent
ſua lucida ſigna. Iã tãtoꝶ miraculoꝶ multitudine corroboret᷑ intemerata fides. Quot enĩ infirmis integram

ſanitatẽ cõceſſerit poptatã: narrare cederet ĩ ĩmẽſũ.Et tẽpus & uita & oĩs humanus deficeret ſẽſus: ſi uellet oĩa
indagare quæ opatus ẽ ĩ diebus nris: quæ auribus audiuimus: nec ſũt occulta a filiis hominũ. Lætetur itaq; to
tus fideliũ cœtus: & cãticũ læticiæ & exultatiõis deo cõcrepẽt alta uoce: ꝙ ex eis proſiliit ſtella micãs:cuius ful/
gẽtes lucis radii eos dirigũt ad cæleſtẽ patriã adeudã. Iſtius certe uita ſacratiſſima ẽ oĩbus diſciplina:mores ſũt
ſui oĩum fideliũ ĩſtituta. Adſint hodie ſacræ matri eccleſiæ: & pro tãti filii receſſu piæ lachrymæ: & pro tanta
eius gloria inæſtimabile gaudiũ. Liceat ergo ĩ ſtar piæ matris ei pias lamẽtatiões ĩpẽdere:cũ tato ſe cernit priua
tã filio:uiduatã uiro:deſtitutã pugili: & capitaneo uitis ſuæ ĩciſa palmite: quã in agro fidei plãtauit & coluit.
Nõ mihiſo ĩputet᷑ filio tãto orbato patre:ſi præ dolore dãni tã inæſtimabilis: ea referã: quæ nõ decẽt. Sæpe
nãq; nimia cordis abudãeia plura hõ Rquir ꝗᷓ uellet. Quid heu chariſſimi patres & dñi nũc uobis refera? Cir
cũquaq; ꝓſpiciẽs: & pgẽs: ut ſi forte meũ: quẽ ira mors abſtulit patrẽ Hieronymũ inuenitẽ: & nõ ĩuenio:quẽ
diligit aĩa mea:huius amore lãgueo. Tædet animã meã uitæ meæ: qm ablata ẽ uita mea:& excuſſus ſũ ſicut lo

cuſta: & exaruit uirtus mea: & lumẽ oculoꝶ meoꝶ extinctũ ẽ. Quale amplius erit mihi gaudiũĩ mundo: cum

lumẽ meũ uidere nõ poſſim Obſe euratus ẽ enĩ ſol meus. Et luna non ſtat ĩ ordĩe ſuo. Ouis cũ lupis ꝗd faciet
paſtoris priuata munimĩe? Quò uiget arbor: radice detrũcata? Quid heu dira feciſti mors Cui patrẽ recipiẽs:
filiũ tã mẽdicũ in oĩbus bonis exulẽ dimiſiſti? Omors crudelis nõ illi: ſed mihi: & pene toti eccleſiæ: quẽ ſurri/
puiſti athleta? Cur nò diſtuliſti eũ recipe? Quare aliquãtulũ nõ auertiſti faciẽ tuã ab eo? Scis quid feciſti. nũ/
ꝗd nõ deſideraſti. quæ tã uelociter a nobis ſurripuiſti: ꝙ nõ ſit in mũudo ei ſimilis ĩ uirtuteĩ doctrina in ſãcti/
tate: Hic certe prĩceps pacis:dux iuſticiæ: doctor ueritatis & æquitatis: Armiger ĩtemeratæ fidei:contra hæreti
cos bellator fortis: cuius ſagitta nunꝗᷓ abiit retrorſu: nec decliauit clypeus eius ĩ bello: & eius nunꝗᷓ ẽ auerſa ha
ſta. Inclyti chriſtiãoꝶ plabis flete: qm cecidit dux ueſter. Vox ĩ rama ſonet. Tãti filii receſſũ pie ploret eccleſia.
Iã circũdabũt eã canes multi:coſiliũ malignãtiũ obſidebit eã:qm̃ lõge factus ẽ ab ea auxiliator eius. Iã ad ſuã
nõ aſpicit defenſionẽ. Iã tribulatio ꝓxia ẽ: & nõ ẽ quiadiuuet. Iã in ſepulchro iacet ꝓtector ſolitus:nõ certe ex
urget aduerſus malignãtes in ea. Iccirco clama in cilicio: & plãctu pia mater: ĩduere uiduitatis ueſtes uiduatã
filio. Heu uaticinabũtur pſeudo ꝓphetæ: & ꝓphetabũt uiſiões mẽdaces: & fraudulẽtas diuinat ves:& fai cor/
dis ĩ nobis ſeductiões. Et certe nõ erit ꝗ reſiſtat eis. Siccatus ẽ enĩ fõs uitæ: & uenadiſparuit aquaꝶ uiuentium.
Sed & tu qd dices chariſſime p Damaſe? Vbi quẽ plus diligebas ꝗᷓ te Hieronymus?: Vbi tui norma itineris?

Coõſiliator:ductor: & rector quo abiit tuus?: Quado ꝗſo ſcribes ei? Sine tuo ſũ Fheronyme chariſſime cõſilio

uelut abſciſſũ a corpore mẽbꝶ. Scribe ſcribe qᷓſo ne pigriteris: ut ſi tua locoꝶ diſtãtia poptata careo uiſiõe: ſal
tẽ tua mihi adſit memoria frequẽs tuis aſſiduis lrñis gratioſis. Teſte deo ĩ nullo uiuẽtiũ ut ĩ te meæ ſpei firma
ui anchorã. Plora igit᷑: plora. Deducãt oculi tui lachrymas pdiẽ & noctẽ: qm defecit anchora tuæ ſpei. Aruit
ſcribẽtis manus tanꝗᷓ flos fœni. Iã nõ erit tibi amplius eius memonia. Vox certe ſua dulcis & iocũda: quæ in fi⸗
deliũ auribus erat mel dulciſſimũ: ſiluit. Heu qualẽ amiſiſti cõſiliatorẽ & adiutorẽ. Cęrte iã in multitudiĩe cõ
ſilioꝶ tuoꝶ defeciſti. Nõ erit ꝗ panẽ frãgat tibi uitæ. Extincta ẽ lucerna ĩ medio eccleſiæ micãs: ut nõ uobis ſed
ſibi ſuceat. nõ mũdo: ſed cælo ſplẽdeat. Quid ergo dicã? Cui conꝗrar? Vnde mihi ĩ hoc ueniet auxiliũ: ut cõſo
ler? Certe ut ĩtueor a dno factũ ẽ iſtud. Et iõ ſibi dicã: Cur bone leſu tã uelociter a tui ſpõſa: quã in cruce mori
ens deſpſaſti tãtũ abſtuliſti filiũ ptectorẽ cõtra eius hoſtes belligerũ: Forte uoluiſti eu tecũ? Certe dñe nõ eo
egebas: ut ipſa. Bene quidẽ ei ſubueniſti: ſed nos orphanos reliqiti. Nõ conꝗror ꝙ aliud ꝗᷓ iuſtũ & æquũ fece
nis: qm certe iã ipſe merebatur finẽ imponere huius uitæ laboribus: & tecũ eſſe. ſed doleo ꝙ tantũ incurrit dã/
num eccleſia: eo abeunte. Vtinã eũ redderes: ut tuã regeret: ſtabiliret: & defẽderet eccleſiã uelut prius. Quid bo
ne domine eius deinceps faciẽt filii iacẽtes: eſuriẽtes: circũeuntes fameliciciuitatẽ: ut canes nõ habẽtes qui eis
panẽ frãgat? Sũt oues errantes nõ habẽtes paſtorẽ: diſcipuli ſine doctore: cæci ſine ductore. Heu pr pie Hiero
nyme nræ ſuſtẽtatiõis baculus ubi es Quid tuus faciet currus ſine te dulcis auriga: Vbi cubas: Indica nobis.
Cur es nũc terræ ſocius: ꝗ in te nihil uoluiſti eſſe terrenũ: Bethleẽ Bethleẽ ciuitas Iuda quæ nõ minorẽ de prĩ/
cipibus eccleſiæ retines: qd feciſti Redde nobis quẽ retines patrẽ. Sed & tu terra qᷓre audes retinere hoĩem no
tuum? qui nil geſſit terrenum:nil carnale:certe ſua redoluit caro. Suſpende & tu piiſſime Theodoſi tua in ſa
licibus organa. Non pius ceſſet fletus: cum tui dilecti Hieronymi recordaris: quẽ amiſiſti. Tãta deniq; tibi in/
ſit doloris affectio: ꝗᷓta extitit dilectio. tãta ſit lamẽtatio:ꝗqᷓtũ dãnũ. Sed quæ poſſet mortaliũ explicare ligua
quãta eo ſuperſtite aderat toti eccleſiæ utilitas: quãta chriſtianoꝶ ſingulis ſalubritas: quãtũ certamẽ: quan/
taq; hæreticis deſtructio acdiſperſio? Hic certe oĩbus chriſticolis amabilis erat: & decorus in uita ſua. Et ideo
eius receſſu ſingulis flere licet. necẽ qui ſe abſcõdere uel excuſare poſſit. Ne igit᷑ noſter nimis pro trahat᷑ fmo
ut breuiter concludam: quæ pro noſtro damno ad dolorem attinet: ut quæ exillo proueniebat oĩbus humili
tas & exultatio explicari nõ põt: ita doloꝶ ẽ lamẽtatio. Ceſſet igitur dolor: abeat triſtitia: quibus tamen attin

Sðð

gere nõ poſſumus: quæ uellemus: quæ nõ ſolũ nullũ remediũ adhibet dolori: ſed auget. Si patrẽ noſtꝶ diligi/
mus: eius læticia gaudeamus. Nò uerediligit ꝗ ſuã tãtũ utilitatem diligit. circo & ſi pro ea: quæ nobis euenit
ĩutilitas dolemus:& pro eis:quæ recepit gaudia collætemur. Adſit ergo hodie nobis cauſa magnæ læticiæ. Cã
tet ꝗlibet ueſtrũ nouũ caticũ. Sonoris iubilet uocibus mater eccleſia. In hymnis & cõfeſſionibus plaudat ho/
die plæbs catholica. Vndiq; iocũder᷑ chriſtiana cõcio. Hodie certe obtinuit Hieronymus: qd tãto æſtuabat de
ſiderio. Hodie deuictis hoſtibus ſecurũ obtinuit triũphũ. Certe oĩbus expletis laboribus: reqem poſſidet ſine
fine. Iã no eſuriet neq; ſitiet am plius: neq; cadet ſup illũ ſol:neq; ullus æſtus. Ablata ẽ ab oculis eius oĩs lachry
ma: abiit oĩs luctus. Iã certe ſibi dolor deinceps nõ erit. Ia certe mercedẽ habet: pro qua toto uitæ ſuæ tpe labo
rauit. Cõſolemur ergo. demus magnificẽtiã deo noſtro: qm dei pfecta ſũt opa: & oĩs uitæ eius iudicia. Cõfitea
mur dno: & collaudemus ſaluatorẽ noſtrũ: qm nõ dereliqt ſãctũ ſuũ ſine adiutorio in tribulatiõibus: quæ in
agone huius uitæ miſerrimæ circũdederũt illũ. Sed adiutor & ptector ſuus factus: liberault corpus ſuũ a per/
ditiõe. Alaqᷓo linguæ iniquæ & a labiis operãtiũ mẽdaciũ: & eu ſublimiter collocauit ĩfra patris mãſiones: ubi
oẽ ẽ gaudiũ:oĩs ſuauitas:oẽ qd deſiderari põt.Vbi glorioſa & fœlix ẽ refectio animaꝶ poſt labores & erũnas:
ubidulcis ſolẽnitas angeloꝶ: ubi una ſocietas & charitas oĩum ciuiũ ſuꝑnoꝶ. Ibicerte neminẽ timor: aut do/
loricutit. Ibi nulla penitus agnoſcit᷑ anguſtia: tribulatio:aut aduerſitas. Nulla ibi ifirmitas nominatur. Ne/
mo eni fraudat᷑ ſuo deſiderio.procul ibi diſtat mors. Nulla ibi prorſus pᷣſentis gloriæ expectat᷑ minoratio:ſed
augmẽtũ.ſ. cũ oĩum uniuerlſalis erit reſurrectio mortuoꝶ. Ibi tũc corpus cuiuſſibet beatorũ ſimul cũ aĩa pdi/
Ctã gloriã: quã nũc ſola poſſidet aĩa fine ĩterminabili poſſidebit. Quis aut angeloꝶ uel hominũ: quãta ſit mi
nor particula gaudioꝶ & gloriæ:quæ ibi ſunt:eſſet ſufſficiens enarrare? Quis eſſet ĩtellectus ad hæc ĩtelligẽduũ
idoneus: quæ nec oculus uidit: nec auris audiuit: nec ĩ cor hoĩs aſcẽdit? Certe ſi hæc quãta ſint gaudia conſide/
rẽtur: terrena oĩa uiliora oĩ ſtercore apparebũt:ſi hæc tpalis uita illi cõparet᷑ :hãc ꝗlibet hominũ extinguere ꝗᷣci
tius poterit: ardeſcet ut illius capax efficiat᷑. Hæc uita caduca: & momẽtanea reſpectu illius mors potius ẽ dicẽ
da. Ois mũudi fallax & uana læticia:põdus amariſſimũ & grauis ſarcina. Hãc quippe ſarcinã deponens Hiero
nymus ſacratiſſimus optimã illã elegit partẽ: quæ ab eo nullo tẽpore auferet᷑. Rogo: gaudete & exultate: canta
te & pſallite:qa pr nr̃ glorioſus nauim plenã cæleſtibus diuitiis:æterniſe ; mercibus iã cõcupito in littore collo
cauit: anchora ſpei traquilla iã in ſtatione firmauit. I certe brauiũ obtinet: pro quo in agone huius ſæculi ab
oĩbus ſeillicitis abſtinẽdo cucurrit. Iã uictor de ſuis hoſtibus triũphauit:cũ ꝗbus ſcuto amoris dni munitus ui
riliter dimicauit. Iã denariũ accepit: pro quo tãto labore uinea ſãctæ eccleſiæ laborauit. Iã talẽtũ dno reddidit
duplicatũ:ꝙ ci mexcedẽ in gaudiũ dni meruit ĩtroire. Propter hæc gaudẽs gaudebo: & cãtabo dilecto pri meo
cãticũ nouũ: ut ſit laus eius in eccleſia ſcõꝶ. Ecce dilectus pater meus cãdidus: ſpecioſiſſimus: electus ex mili/
bus:in quo nulla ẽ macula:paſcit᷑ inter lilia in uinea dni Sabaoth. Ecce flos cãpi: & roſa nimio fragras odore
de horto nup eccleſiæ ĩ uiridaxiũ ẽ dni trãſplantatus. Ecce cyp̃ſſus ad cæli altitudinẽ ſe extollit.Ad inſie ulas lon/
ge diuulget᷑ nomẽ ſuu: ut ſit in æternũ eius memoria in benedictiõe. Exultate igit᷑ chariſſimi pres & dni. Læta
mini & laudate: qa decet laudarednm: q mirabilẽ ſe in ſuis declarat ſanctis. Lætet᷑ oĩs orbis. Erubeſcat fallaces
hæretici: & iã ſe noſcãt ad nihilũ deueniſſe. Certe nõ ẽ mortuus: ut æſtimãt ſui hoſtes:ſed certe uictor regnat in
terra uiuẽtiu. Iã certe eius refulget claritas p æterna palatia. Iã ueteribus depoſitis armis fragilibus: noua indu
it ac ꝑpetua. Hodie undiqꝙ; facta ſit in populo chriſtiano læticia. Exultet pᷣcipue ſacra miĩ eccleſia: cuius hodie
lorioſus filius: & cultor: amator & ꝓpugnator p̃eipuus: oĩbus extirpatis hæreticis dogmatibus: cũ ſuis falla
cibus auctoribus de agro fidei catholicæ: & doctrinis ſacratiſſimis: & p̃fulgidis ſignis:ac prodigiis ut ſol relu/
cet ĩter agmina beatoꝶ. Vale igit᷑ Hieronyme glorioſe:nr̃i ſemꝑ faciẽs apud deũ memoriã: ut tua ualeamus
iiſſima interceſſione: & in preſẽti ab omnibus protege nocuis: & ĩ futuro gaudia: quæ iã tu poſſides adipiſci.
nci it epiſtola btĩ Auguſtini hipponẽſis ad Cyrillũ hieroſolymitanũ epᷣm de magnificẽtiis btĩ Hieronymi.
g Lonloſiſſimi xp̃ianæ fidei athletæ: ſãctæ miis eccleſiæ lapidis angularis: ĩ quo admodu firmata cõſiſtit.
Muc uero ĩ cæleſti gloria de ſyderis radiãtis olĩ Hierorſymi pᷣſbyteri laudes uenerabilis pr Cyrille: ſ illẽdũ
ne putas: aut ligua balbutiẽtis pueri: ut uiꝶ pollutũ labiis me locuturũ fore reris! Cæli enarrat gloria dei & oĩa
uæ fecit dñs eũ ĩ ſcis ſuis laudãt. Silere debet roalis creatura: a laude dei irrõnabili nõ ſilẽte? Taceã: aut loq̃r?
cũ ſi taceã lapidibus iubet᷑ clamare. Qui ꝗqᷓuis ĩdignus & ĩſuffſiciẽs laudator exiſtaã: cũ nõ ſit pulchra ĩ ore pecca
toris laus. In ab eiuſdẽ laudibus mimeceſſabo. Firmet itaq; manus nr̃a: & lingua nr̃a palato nõ ihæreat: qm̃
certe magnus ẽ iſte uir ſciſſimus:mirabilis:& metuẽdus ſi up oẽs: ꝗ in circuitu niĩo ſũt. Magnus certe in uitæ ex
cellẽtiſſimæ ſcĩtate: magnus in ſapiẽtiæ ĩ effabilis pfũditate. Magnus i maioris nũc gloriæ ꝗtitate. Mirabilis ĩ
ꝓdigiis ĩſuetis. Metuẽdus ob ſibia dno traditã poteſtatẽ. Quã itaq;ʒ magnus ſit iſte glorioſiſſimus Hierony
mũs ĩ ſuæ uitæ excellẽtiſſisaus ſcĩtate: patefaceret mẽa lingua:cũ pᷣcipue cũctorũ nõ ſufſicerẽt mort aliũ liguæ
ut eius excellentiã explicarẽt: Liceat ergo dici:alter hic Helias: alter hic Samuel:alter hic Ioãnes baptiſta uitæ
excellentiſſimæ ſanctitate. Helias & Ioannes heremitæ: magnis ciboꝶ & ueſtiu aſperitatibus carnẽ macera⸗
uerunt. Non minoris uitæ Hieronymus glorioſiſſimus: heremita idẽ p quadriẽniũ ĩheremo:feraꝶ tãtũ ſoci
us perſtitit. Quinquaginta annis ut uenerabilis Euſebii litteræ: quas pridie recepi plenius fatebãtur: & ut me
certius tu idem noſti uinũ & ſicerã aliqualiter nõ guſtauit. Ab oĩ carniũ & etia piſcium eſu ita ſe abſtinuit:

ꝙ uix ea noĩare uolebat. Coctũᷣ ⸗ nõ niſi ĩ ultĩa ægritudie bis comedit. Cilicino ſacco carnem ueluti ehyopis
macerãs:deſuꝑ pãno uiliſſimo ſe tegebat. Stratũ aliũ niſi terrã: nunꝗᷓ ſciuit. Nõ niſi ſemel fructibus: ut herba
rũ foliis: ſiue radicibus paſtus in die: poſt ueſpas ſe of̃nibus pᷣbẽs:deĩceps uſq; ſecũdã noctis horã quotidie ui
ilabat: poſ modũ uero ſõno feſſus ĩ terra dormiẽs uſq; ad mediã noctẽ quieſcebat. Qua qdẽ cõtinue ſurgẽs
Pctiombus & ſcripturis ſãctiſſimis: ꝗbus tota radiat eccleſia uti lapidibus pᷣcioſis ĩtẽtus:uſq; ad eſus horã per
durabat. Ita leuiſſima flebat peccata: ut ꝗs eũ æſtimaſſet hominẽ interemiſſe. Ter ĩ die carnẽ duris uerbenbus
flagellauit: ita aut ex eius corpore riuuli ſãguinis effluebãt. Quin uerbũ ocioſũ aliqd ut peſtẽ maximam ſugje
bat. Sibi ociũ nullu erat: ſemp aut ſacris lectionibus: aut ſcribẽdo: aut docẽdo cũctos exercitabat᷑. Quid plura
loquar?ſi ſcõꝶꝝ ſinguloꝶ pquirerẽ uitas: eo ut puto maiorẽ neminẽ inuenitẽ. Sed ꝗa ſupius ſamuelẽ nomina
uimus:fuiſſe hũc Samuelẽ oſtẽdamus. Hic certe Samuel:ꝗ de uanis litteraꝶ ſtudiis uerberibus euocatus: ſa/
cræ ſcripturæ miniſterio deputat᷑. In cuius lumine diuina gratia ĩfluẽte: utriuſq; teſtamẽti lumẽ uidimus: & ĩ
cuius brachiis hæreticoꝶ pars maxia ẽ diſpſa. Hic certe gloria uirtutis nr̃æ trãſſerẽs utrũq; teſtamẽtum ex hæ
breoꝶ ligua:ĩ græcã pariter & latinã:diſponẽſq; ipſũ poſteris ĩ æternũ: declarãs enigmata & obſcura dubia &
nodoſa: pparãs offieioꝶ ſeriẽ cũctis eccleſiæ miniſtris totã pene eccleſiã ædificauit. Vnde bene magnus appa
ret in ſapiẽtia ineffabilis ꝓpfũditate. Liberales autẽ ſciẽtias ita pfecte ſciuit: ꝙ relatiõe oĩum nullus ſibi ſimilis
apparet adhuc. De ſcripturis uero ſacris uti multaꝶ ſuaꝶ epiſtolaꝶ FHlebraicoꝶ: Græcoꝶ: Chaldæoꝶ: Perſarũ
& Medoꝶ: Arabicoꝶ & pene oĩum nationũ linguas & litteras: tanꝗᷓ ſi fuiſſet in eiſdẽ natus & educatus ſciuit.
Quid plura dicã? Quæ Hieronymus ignorauit ĩ natura: nullus hoĩum unꝗᷓ ſciuit: Nõ me iſta uenerabilis pr
exiſtimes dicere: ut putẽ te Hieronymi & uitã & uirtutes peius me ſcire: cũ ſibi ſocius extiteris multo tempore.
Sed teſtor deũ: qm ob tã ineffabilis uiri ſanctitatẽ: ſi uoluiſſẽ tacere: nõ poſſẽ. Cõfitẽtur mirabilia & fanctitatẽ
ſuã & ipſi cæli. In qbus magnus maioris gloriæ quãtitate:ꝗqᷓ multoꝶ ſcõꝶ hitat ſine fine. Nulli itaq; dubium ẽ
ĩfra patris mãſiones ipſũunã ex maioribus & ſublimioribus ſedibus obtinere. Cũ enĩ hõ idẽ ſecũdũ opa pᷣmie
tur: & iſte pfectioris pœnæ uitæ extiterit: clare patet ipſũ unũ de maioribus & ſublimioribus cæleſtis Radrud a
lẽ ciuibus fore. Quod ut a nobis plenius & certius credat᷑ ĩ mũdo præ cũctis:quoꝶ nra recordat᷑ ætas ualde mi
rabilis apparet ꝓdigiis ĩſuetis: & miraculis infinitis: quoꝶ mihi aliqua uenerabilis Euſebius ſuis litteris decla
rauit. De cæteris uero prodigiis quæ mirabiliter fiũt quotidie: ut quotidie ĩtelligo relatibus plurimoꝶ auidus
Pdirertin ipſe pater chariſſime ſupplico: ut mihi in breui uolumĩe ꝗᷓcũq; poteris uera & utilia miracula col
ecta ꝗᷓcitius facultas aderit: eiuſdẽ Hieronymi ſcĩſſimi deuotiõe traãſmittere nõ deneges. Sed ut multa merita
Hieronymi ſaãctiſſimi nõ lateãt: qd erga me diuina annuẽte clæmẽtia: in ipſo ſui obitus dig acciglerit:enarrabo
Eodẽ nãq; die & hora qua exutus putredinis & ĩmũditiæ carnis toga Hieronymus ſcĩſſimus ueſtimẽtũ perpe
tuæ ĩmortalitatis: inæſtimabilis læticiæ & gloriæ ĩduit:du Hipponæ ĩ cellula mea quieſcẽs auide cogitãs qua/
les ĩeſſẽt aĩabus btõꝶ:q cũ xpᷣo gaudẽt gloriæ & Ilæticiaꝶ quãtitas:cupiẽs ĩde ex hac materia breuẽ cõponere tra
ctatũ:pᷣ̃cibus cõpulſus nri Seueri quõdã uenerabilis Martini Turonẽſis epi diſcipuli charta: calamo: pugilla/
riq; in manibus ſuſceptis: breuẽ uellẽ ſcribere epiſtolã ſeĩſſimo Hieronymo deſtinãd: ut ꝗqcqd ex hoc ſẽtiret
rũderet. Sciebã en ĩ tã difficili qõne a nullo uiuẽtiũ me poſſe doceri euidẽtius. Cũq; iã ſcribẽs ſalutatiõis exor
diũ Hieronymo pᷣnotarẽ: ĩefſabile ſubito lumẽ noſtus ĩuiſũ tẽporibus: noſtriſq; minime linguis declarãdu:
cũ ĩeffabili inauditaq; odoꝶ oĩum fragrãtia cellulã ĩ qua ſtabã ĩtrauit. hora cõpletorii: quo a me uiſo: ſtupo/
te admiratiõeq; cõmotus aĩ & mẽbroꝶ uirtutes repẽte amiſi. Neſciebam enĩ tũc ꝙ dextera mirabilis dei exal/
taſſet ſᷣuũ ſuũ notas faciẽs in populis uirtutes ſuas. Neſciebã etenĩ ꝙ deus antiquæ mifationis fuũ ſuũ fidelẽ
acarnis ĩmunditiis diſſoluiſſet: & tã ſublimẽ ei in cælo ſedẽ paraſſet. Neſciebã certe ſueſtigabiles uias dni. Ne/
ſciebã theſauros ĩfinitæ dei ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ. Secreta & occulta dei iudicia nõ agnoſcebã: quoniã quos uult fa
cit ſua ĩeflabili ſapiẽtia ad ſui agnitionẽ uenire. Quos auũt pᷣdeſtinat: uocat: iuſtificat: & beatificat: ꝓut decernit
fieri. Itaq; qa talẽ oculi mei nunꝗᷓ perſpexerãt lucẽ:olfactus meus odorẽ nòͤ ſenſerat: tã nouis: tã mauditis mi
ris obſtubcPeInter hæc aũt meis in me pſtrepẽtihus cogitaticibus quid hoc eſſet: de luce hæc dicẽs uerba uox
emicuit Auguſtine Auguſtine qd qris? putas ne breui ĩmittere uaſculo mare totũ? breui ĩcludere pugillo ter/

rarum orbem? Cælũ firmare ne uſitatos exerceat motus? Quæ oculus nullius hominũ uidere potuit: tuus ui/

debit? Quæ auris nulla pſonũ hauſitaudiet tua?. Quæcorhumanũ nullatenus ĩtellexit: necetiã cogitauit: exi
ſtimãs te poſſe ĩtelligere? Infinitæ rei ꝗs erit finis?: Immẽſa qua mẽſura metieris Potius totũ mare ĩ artiſſimo
clauderet᷑ uaſculo. Potius terrarũ orbem paruulus teneret pugillus. Potius cælũ a motu cõtinuo deſiſteret: ꝗᷓ
gaudioꝶ & gloriæ ꝗbus beatoꝶ aĩæ ſine fine potiũtur minorem ĩtelligeres particulã: niſi uti ego exigẽtia doce
reris. Diſcurre adhuc breui tẽporis ſpatiũ. Impoſſibilia facere ne coneris: lonec ĩpleat uitæ curſus. Hic nõ quæ
ras: quæ nõ alibi: niſi quo tã fœliciter propero ĩueniri poſſſt. Hic ſatage: talia exercere opa: ut poſtmodum ibi
quæ aliqualiter hic intelligere cupis: in æternũ habeas. Inde qui intrant nullatenus exeut: ad hæc ego pauore
ſtupens: admirtatione tã inuiſa pene amens omni quaſi uigore carens. His uerbis aliqualẽ ſumens audaciam:

tremebunda uocedixi. Fas utinam mihi foret: qui tam fœlix es: tam glorioſus: tam honorifice ad illa prope/

rans gaudia: qui tam dulcia eloquia gutturi meo faris non ambigere. Atille inquit. Nomen meũ quæris Hie-

ronymi illius preſbyteri: cui tranſmittẽdam epiſtolam iam ſcribẽs cœpiſti: ſũ anima: quæ hacĩ hora ĩ Bernle
Iuda

Iuda carnis onere depoſito: Xp̃o oĩq; cæleſti comitata cohorte:oĩ decorata pulchritudine: oĩ illuſtrata ſplen/
dore: illo ĩduta ĩmortalitatis deaurato ueſtimẽto: circũamicta oĩum bonorũ & gaudioꝶ uarietate: terrenoꝶ
oĩum triũphatrix:oĩ diadematecoronata:oĩ btitudine & fœlicitate uallata: tam nullũ eteni deĩceps expecto
gloriæ defectũ: ſed augmẽtũ. Tã glorioſe tanꝗᷓ inefſabiliter pgo ad regna cæloꝶ ſine fine mãſura. Quãdo ite
rũ iũgar corpori glorificãdo & nõ morituro: ſed gloriã quã nũc ſola habeo habituro: ĩ illa: ſcilicet in uniuerſæ
carnis reſurrectiõis die. Tũc ego amplius animiĩ mecollectis uiribus præ gaudio a lachrymis nõ ceſſãs: ſic re
ſpõdi. Vtinã uiroꝶ eximie tui mererer fieri pediſſequus. Sed ꝗᷓſo tui puuli: ꝗᷓ uiliſſimi: quẽ dllexiſti ĩ mũdo
nimia charitatis affectione recorderis: ut tuis ĩteruẽtionibus a pctis emẽder: tua gubernatiõe: recto calle: ĩof/
fẽſo pede pcedã: tuis defẽſionibus aſſiduis ab inimicis mihi cõtinue ĩſidiãtibus ꝓtegar:tuoq; ſãcto ductu ſa
lutis attingam portũ. placeret utinã uolũtati tuæ aliqᷓ mihi ĩterrogãti reſpõdere. Atilla. Quod optas dicito:
meoĩ tuæ uolũtati reſpõſurã ſciens. Vellẽ inꝗᷓ intelligere. Vtrũ beatorũ aĩæ quædã uelle poſſint:quæ obtine
re nequeãt. At illa. Vnũ auguſtine noueris: ꝙ ſãctorũ aĩæ ita in illa æterna gloria ĩ deo ſũt ſolidatæ & firma/
tæ:ꝙ nulla ſihi ĩeſt alia uolutas:niſi dei: ꝙ nil uelle aliud poſſũt:niſi quæ deus uult.Ideo quæ uolũt obtinere
poſſũt.Eteni quæcũq; uolũt:& deus & uult & adiplet. Nemo qppe noſtrũ ſuis fraudat᷑ aideris: a nil præ
ter deũ aliqs noſtrũ optat: qm uero ſemp ut uolumus deũ habemus: noſtra ſemper deſideria ſũt Plrnlllie
adipleta. Lõga quidẽ paterchariſſime Cyrille uerborũ texet ſeries: ſi oĩa quæ glorioſa illa aĩa pſcrutãti pate/
fecit: ſcriberẽ in hac breuitatis epiſtola. Spero enĩ ꝙ Bethleẽ ad tãtas reliqas uiſitandũ ueniã: nõ poſt multos
annorũ circulos: ubi tunc quæ audiui: & in ſcriptis tradidi: uidebis ꝑſpicaciter. Pluribus itaq; horis illa glorio
ſiſſima aĩa ibidẽ mecũ manẽs trinitatis ſãctiſſimæ unitatẽ: & unitatis trinitatẽ: filii a patre gnationẽ:ſpũs ſan
cti a patre & filio ꝓceſſionẽ: angelicas hierarchias & ordines: & eorũdẽ beatorũ ſpirituũ myſteria beataꝶ etiã
animaꝶ fœlicia: & alia utilia & grauia humanis ĩtellectibus ꝗᷓ ſubtiliter: ꝗᷓ euidẽter: ꝗᷓ mirabiliter mihi patefe
cerit auido: ſi oĩum hominũ linguis loquerer: nõ explicarẽ ſermone. Deinde a meis oculis lux diſparuit. Sed
multis poſtmodũ diebus ineffabilis odorũ ſuauitas remãſit. Quã mirabilis ergo iſte eſt: faciẽs tot mirabilia:
tot & tãta ĩſueta ꝓdigia hoĩbus. Ad ipſũ ergo ore noſtro clamemus & exultemus: demuſq; gloriã laudi eius:
qm̃ certe dignus eſt oĩ laude:nec ſumus ſufficiẽtes eũ laudare. Introiuit enĩ ĩ domuũ dni cãdidus & pulcherri/
mus. ubi ſine dubio de ſublimioribus: & pclarioribus gloriæ ſedẽ obtinet. Quod ut iterũ clarius ueritatis lu/
mẽ pateat:pluribus teſtibus ꝗᷓ uno cẽſui quid ſupradictus noſter Seuerus uir doctrina & ſapiẽtia pollẽs cum
tribus aliis ĩ ipſo die & hora obitus Hieronymi in Turonẽſi ciuitate uiderit: meæ addere uiſioni: de quo ꝗdẽ
ſolũmõ ipſem?t pᷣdie ad me ueniẽs fuit teſtis. Volẽs itaq; ut ſublimis Hieronymi gloria mũdũ nõ lateret: ue
luti ſãctitas ſublimis: & pene cũctorũ uiuẽtiũ excellẽtiſſima: nõ latebat:ne illi quos ſctitatis illius delectabat
ſequi ueſtigia:habiturũ pᷣmiũ ignorãtes: aliqna ſãctitatis deuiarẽt tramite. Et ut etia alii ſibi tot & tãta elargi
ri cernẽtes pᷣmiaiillius ſctitatis & uirtutis ĩhererẽt ueſtigiis (Minuit eni laborẽ põderis pᷣmioꝶ ſpes)die & hora
ꝗᷓ idẽ glorioſus Hieronymus feœliciter expirauit elargiẽdã ſibi gloriã Seuero: & tribus aliis cũ eo ſtantibus tali
ter declarauit. Hora cõpletorii die illo ĩ domo ſua Seuerus cum tribus uiris catholicis: quorũ duo monaſterii
quõdã uenerabilis Martini erãt monachi in diuinis legẽs locutionibusin cælo: ĩ ethere: terraq; cãticũ ſuauiſ/
ſimorũ inaudito ineffabiliũ: & ĩcredibiliũ infinitas repẽte audiuit uoces: & organoꝶ: tympanoꝶ: & pſalterio
rũ: & totius ſymphoniæ: & inſtrumẽtorũ ſonos: ꝗbus cælũ & terra: & oĩa ut ſibi uidebat᷑ undiq; reſonabant:
quorũ ſuauitatibus eorũ aĩæ pene a corporibus exhalabãt. Stupefacti ilico oẽs illi eleuãtes oculos cælũ totũ:

ethera: & oĩa quæ eorũ cõtinent᷑ ambitu quadam uiderũt luce ſepties ſolis luce pclariore clareſcere: ex qua oĩa

odorũ aromata erũpebãt.Hæc illi tQ mirãda ceꝛnẽtes:deũ exorarũt pᷣcibus: ut eos cur talia fierẽt non lateret.
Quibus uoxde cælo ueniens iſta dixit. Nulla uos moueat admiratio. Nil uobis uideatur admirabile: ſi talia

& uidetis & auditis. hodie enĩ regũ rex: & dñs dnantiũ xpᷣs dns exeũti de hoc neꝗᷓ ſæculo aĩæ glorioſiſſimi Hie
ronymi pᷣſbyteri in Bethleẽ Iudæ cõmoratis totus feſtianus obuiã uenit: ut eã præ cæteris tãto honorificẽtius:

tãto excellẽtius & ſublimius ad ſua introducat regna: ꝗᷓto præ cæteris ſublimioris & ſãctioris uitæ meritis ful/
get. Hodie oĩum angeloꝶ ordines exultantes: & talibus uocibus alternatĩ cõcinẽtes ſuũ ſociant᷑ dĩm. Hodie

oĩum pr̃iarcharũ & ꝓphetarũ cœtus. Hodie apoſtoloꝶ & diſcipuloꝶ chorus. Hodie oẽs ſãcti martyres. Ho/
die cõfeſſores. Hodie glorioſa dei genitrix ſãctis oĩbus comitata uirginibus. Hodie oĩum beatoꝶ aĩæ lætabũ

dæ & feſtiuæ ſuæ occurrũt cõpatriotæ & ciui. His auditis uox ſiluit: ſed ti lux & cãtus & odor ꝑ horã poſtmo
duũ pdurãtes ceſſauerũt. Itaq; liquido patet ipſũde ſublimioribus & maioribus ciuibus fore: quo & magnus
& mirabilis eſt:& metuẽdus ſuꝑ pene oẽs ſãctos ob ſibi traditã poteſtatẽ. Nulli ſit dubiũ ita præ cæteris quæ
uult poſſe ipſũ aſſequi:ſicut præ cæteris ſua uolũtas diuinæ magis cohæret. Nullas uero me tãtæ audaciæ pu
tet: ut fateat ipſũ Ioanne baptiſta: quoſeſtante ipo ſaluatoronullus maior ſurrexit: Petro & Paulo & cæteris

xii.apo ſtologe⸗ ab ipo xpᷣo electi & ſctiĩficati ſũt: pᷣCſtare gloria: ideſt añ ſtare in gloria. Sed tñ & ſi ꝓhibeat rõ
ipſũ illis maiorẽ obtinere rtenin cæli regno aliquẽ audere dicere: tamẽ nullas uideo rationes cur ſit nefas di

cere: æqualẽ illis in gloria Hieronymũ fore: dũmõ llis in uitæ ſãctitate diſcors nõ fuerit: cũ nõ ſit pſonaꝶ: ac/
ceptor deus: ſed ſingulorũ merita decernẽs: reddẽs unicuiq; qd meruit. Aſt ſi cuiq uideat minorẽ Ioãne &
apoſtolis Hieronymũ:paꝶ uideat᷑ minorẽ ipſũ obtinere. Cũ & ſi illius ſãctitatis merita: illius laboris grauia:
2 ccxxi.

— –½æ-ũ

illius ſcripturæ & ueriſſimæ trãſlatiõis utriuſq; teſtamẽti: officiorũq; ordinationis gudusns Glufi lehu⸗ —
ſed etiã futuris pſpicaciter cernat: paulominus fore nil ipſũ ab eiſdẽ in gloria diſcor erat .*M deu p nis
iudicabit. Porro ne aliqbus deridẽdi laqueũ initiare uidear: dũ Ioãni & apoſtolis ĩ ſan rares g orn Acu⸗
eſſe Hieronymũ ſãctiſſimũ fateor:unũ ꝙ expletis nõdũ diebus ꝗᷓtuor in uiſione uidi enarrabo. erit né 2
. teat: & ne quis me has laudes retexere credat: uel amore catnali: quo hoa ueriestiscoguriog maxime egint⸗
uel ueſanæ mẽtis ĩperitia: uel alia qᷓcũq; cauſa uelit. Sed mehocnò ambigat ab hoĩe ĩtellexi e mintae p m
reuelationẽ quã deus oĩpotẽs ꝗ ſuos exaltat ſctõs: & exaltãdo magnificat. Quarta beüte nocte miht D deco .
gitãti: qd laudis: qd ue debitæ reuerẽtiæ Hieronymi in breui retexerẽ epiſtola demõſtrauit hoc mon iad ul
utdixi: diſponẽs hãc epiſtolã tibi ſcribere cogitarẽ aptã laudis materiã ĩuenire: hora adueniẽte noctis mediæ te
me ſõnus oppſſit: & ecce maxima mihi affuit angeloꝶ multitudo: inter quos fulgẽtes plus infinito ſole duo ſe
erãt uiri ita ſimiles & uniformes: ut nulla eis uideret differentia: qua alter ab altero differre poſſet niſi tria 4
. ſerta ferebat alter ĩ capite & auro & lapidibus præcioſis: alter uero duo. Hi cãdidiſſimis ĩduti colobiis: undiq; 4
. auro gẽmis cõtextis: tãtæ erãt pulchritudinis: ut nõ ualeat aſt piã imaginare. Accedẽtes itaq; illi ambo ꝓpe me
ſub ſilẽtio pauliſꝑ ſtetełũt. Deĩde ille ꝗ tria ferebat ſerta: his me uerbis fuit allocutus. Cogitas Auguſtine: d
debeas laudis de hieronymo ĩ ueritate ꝓferre Et certe diu cogitãs nõdũ noſti: ſed hucambo uenimus: ut eius 1

tibi gloriã indicemus. Hic certe meus ſocius quẽ uides: Hieronymus ipſe eſt: qui ſicut æꝗꝗlis mihi ĩ ui tæ ſe ctĩ „
tate fuit:ita p oĩa in gloria æꝗᷓlis eſt. & quæ poſſũ: & ipᷣe põt.& quæ uolo: & ipe uult. & ſicuti deũ uideo: & ip⸗
ſe uidet: & cognoſcit & ĩtelligit. I quo oĩs nr̃a: & ſactorũ oĩum conſiſtit gloria & btiĩ tudo. Nec habet maiorẽ
uel minorẽ gloriã alter ab altero ſãctorũ niſi ĩquãtũ magis & minus diuinã cõtemplat ſi peciẽ: ſiue cognoſcit.
Sertũ uero tertiũ qd plus illo fero aureola margi eſt: qd uitã finiuit corporis. Qui & ſi ĩ mũdo ob labores:
.poaonitẽtias: erũnas: afflictiões: uerbera: cõtumelias: & hoĩum obprobria: & deriſiones: & cætera ualde grauia:
quæ ita pacifice ptulit:ita gaudẽter ꝓpter deũ: ut ifirmitatibus exultaret: & uerus martyr extiterit: & præmia
martyrii nõ amiſerit: tñ quia gladio uitã nõ finiuit aureolã: quæ ĩ ſignũ dat᷑ martytii: talis nõ habet. Serta ue/
ro duo alia quæ hẽmus aureolæ ſũt: quæ ſolũ uirginibus & doctoribus dant᷑:ut ab aliis diſcernant᷑. Ad hæc
ut mihi uidebat᷑ reſpõdi. Quis enĩ es dñe mi:& ille. Ioãnes inqt baptiſta ſũ: qui hucad te deſcendi:ut nũciarẽ
tibi Hieronymi gloriã. qᷓtenus ipſã gẽtibus nũcies. Hoc enĩ noueris ꝗqa honor & reuerẽtia quæ ſingulis ſãcto
rũ exhibert᷑: cæteris oĩbus exhibet᷑: ne putes ut aliꝗᷓ ſit ĩ cælo ĩuidia: ut ĩ mũdo.Sicut enĩ in mũdo ꝗlibet homi
nũ cæteris pᷣeſſe potius uellet:ꝗᷓ ſubeſſe: ita in cælo ꝓpter charitatẽ ineffabilẽ: ꝗᷓ ſe inuicẽ diligũt beatæ aĩæ: qli
v qu m bet ſanctoꝶ ita alterius gloria gaudet: ſicut ſua. Quin & uellet quiſq; maionſibi eſſet æqalis & pene maior:
cee e; mien ga gloria eſſet ſua: ita minor maioris gloria gaudet ſicuti eã hret: nec uellet ea hre ut ille non hret: ĩmo potius .
4e ſua(ſi fas eſſet)ĩpartiret. Vnde gloria ſinguloꝶ eſt gloria cũctoꝶ:& gloria cũctorũ eſt gloria ſinguloꝶ. His
dictis ſocietas oĩs ia diſceſſit:& expgefactus ita a ſõno:tãtos ĩ me ſubito ſenſicharitatis ardores: ꝗtos in me
nunꝗᷓ ſenſerã. Nã deinceps hactenus nunꝗᷓ aliqualis ĩ me uel iuidiæ: uel ſuperbiæ: ſiue arrogãtiæ fuit appeti
tus uel cogitatio .Teſtis enĩ ẽ deus ꝗoĩa ante ꝗᷓ fiat nouit:ꝙ; ide tãtus ĩ me extitit charitatis feruor: ꝙ plus alie
no bono gaudeo ꝗᷓ meo: plus affecto oĩbus ſele ſler⸗ ſupra eſſe. Hæc iccirco dixeri: non ut laudis acqrã famã:
ſed ut ꝗs hæc nõ putet uana fuiſſe ſõnia ꝗbus ſæpe deludit᷑ mẽs nr̃a. Sæpe etenĩ deus abſcõdita & maxia p ſõ
. nia reſerat. Magnificemus ergo opa ſua: qm pfecta ſũt: nec eſt ĩ eis iniꝗtas. Sãctũ dũi Hieronymũ ꝓpter deũ:
cũ quo regnat ſecure magnificemus: qmi uita ſua magnifice fecit. In morte ſua magnifica recepit. Quapro/
pter magnus eſt ĩ medio nr̃i:& ſãctus & excelſus ĩ uitæ excellẽtiſſimæ ſctĩtate. Magnus ſãctus & excelſus ĩ ſa
piẽtiæ ĩeffabilis ꝓfũditate. lanu ſãctus & p̃excelſus ĩ maivris nũc gloriæ ꝗᷓ̃titate. Mirabilis & laudabilis &
glorioſus ĩ ꝓdigiis ĩuiſis:inauditis: & ĩſuetis.metuẽdus:colẽdus:& uenerãdus:ob ſibi traditã a dño ptãtem:
honorẽ: & gloriã ſẽpiternã. Magnificemus ergo obſecro eũ: ne taceamus: em maior eſtoĩ laude. Notas facia
mus in populis gloriæ ſuæ laudes. Nõ miret᷑ hõ ſeeũ quẽ deus magnificauit & coluit laudamus. Nõ hominẽ
pigeat uenerari & colere: quẽ deus coluit: & ueneratus eſt. Nõ putet quiſpiã Ioãni & apoſtolis in gloria & ſã/
ctitate æquãdo Hieronymũ: Ioãni & apoſtolis exercere iniuriã: qm ipſũ illis pᷣſtare & gloria & ſctĩtate ſi poſ/
ſẽt optarẽt. Gloria enĩ & btĩtudo eius eoꝶ eſt gloria: & btĩtudo eoꝶ eſt ſua. Honor laus & reuerẽtia a nobis ex
hibita Hieronymo: eorũ ſingulis exhibet᷑: & quæ illis ſigillati exhibet᷑: Hieronymo exhibet᷑. Si ergo cupis Io
annẽ baptiſtã & apoſtolos uenerari: ſimul uenerare illu: qm ipſis per oĩa eſt æqualis. Secura igit᷑ mente oĩ de
. pulſa formidine: Ioannẽ baptiſtã Hieronymo æqualẽ: & nõ maiorẽ: quoniã nullus maior ſurrexit oĩ qeuoti
one & reuerẽtia fateamur: qm ſi mĩorẽ facimus Ioãnis gloriæ derogamus: & magis iniurias exercemus q lau
des. Huius mei ?n monis opus ꝗᷓꝗᷓ inſufficiẽter: ꝗᷓꝗᷓ ialiſſime: qꝗᷓ nihil: tũ deuote & reuerẽter expletũ: ad
te uenerabilis pr̃ puro corde & magna aĩ deuoti affectioòe dirigo: ſupplicans ut ingenioli mei uerbula quæ de
meæ pitiæ paupie ĩ laudes eximii Hieronymi obtuli no deridendo: ſed charitate debita æqᷓnimiter tolerãdo le
gas. Et quæ minus debita dixi ad tanti uiri laudes: & meæ imputes imperitiæ & epiſtolæ breuitati: & eius lau/
dum immẽſæ immenſitati. Quoniam certe ſi omniũ mortalium linguæ ſolum eius laudes promerent: mi/
nus debito ſatis eſſet. Mei peccatoris uenerabilis pater eſto memor: ut dũ in illo ſteteris loco: quo illud ſacrũ umm
eximii Hieronymi cadauer quieſcit: eius me interuentionibus recõmẽdes. Quoniam nulli dubium eſt ea
quæ

optat idem Hieronymus poteſt continue obtinere. Non enim ſuo aliqualiter defraudatur deſiderio.

bu Beati Cyrilli epiſcopi hieroſolymitani ad ſanctũ Auguſtinum epiſcopum hipponenſem de miraculis baa
buto Ati Hieronymi preſ byteri poſt mortem celebratis.
Nai VEnerabili ep̃orũ eximio Auguſtino hipponẽſi p̃ſuli Cyrillus hieroſolymitanus põtifex: & oĩum ſa
nöl u (cerdotũ infimus: illius ſeq ueſtigia: cuius ſctĩtas radiare nõ ceſſat. Illius ſcilicet Hieranymi glorioſi
luat: ius memoria ĩ bndictiõe ĩ ſæculũ ſæculi. Qui ꝗᷓtus ſit & tu ſimiliter bñ noſti eius uſus maxĩe collo .
lalp qis & doctrinis: de quo meuellẽ diſſerere cũ ſim reprobus ĩ toto & ĩdignus ꝗᷓſi reputo audaciã. Sed tñ qa tua
leco me cogit dilectio ut aliꝗᷓ tibi ſcribã de ꝓdigiis hoĩbus ĩſuetis: quæ ꝑillũ ĩ diebus nr̃is fecit dñut eũ celebrẽ in
ing muũdo faceret: & cũctis hoĩbus glorioſũ: tũ tuis cõfiſus or̃onibus opus aggrediar ut tua poſcit deuotio: & bre .
edrr uiloꝗo ꝑſtrĩgã de multis pauca. Glorioſũ huius uiri obitũ: uiſionẽq; meã: necnõ & mirifica tũc tpis pacta
eduu te noſſe nõ ãbigo. Nã uir utiq; reuerẽdus & memoriæ obliuioni nõ dãdæ Euſebius nobilis Ltemonek eius di
tta ſcipulus: ĩ quo magiſtri refulſit ſctitas & doctrina: cuius ſapiẽtiã & ꝓbitatẽ & excellẽtiã ùs ignoras: ꝗq poſt bi
ndi enniũ a noſtræ mortalitatis miſia ereptus ſuũ pᷣdilectiſſimũ beatũ Hieronymũ in cæli pr̃ia eſt ſecutus: utno
eme bis indicãt eius crebra miracula:de quibus etiã inferius aliqᷓliter ptractabo: reuerẽdo patri Damaſo portuenſi
vegl epiſcopo: & Theodonio romanoꝶ ſenatori eius fratri Seuero probiſſimo uiro: Euſtochio ſãctiſſimæ mulie- .
teins ri: & tibi & multis aliis quos ſigillatĩ nominari nõ eget: tunc tẽporis per ſuas litteras totius eius obitus ſeriẽ ĩti
eſci⸗ mauit. Vnde amplius ea quæ noſti reiterare fore ſuperfluũ & dicendoꝶ impedimentum- His ergo omiſſis ad
Gi eiuſdẽ quæ non ceſſant cõtinue clarere miracula noſter ſe ſtilus uertat: ut tua poſcit deuotio. Et primo ab Eu
. ſebio uiro ſanctiſſimo eiuſdem Hieronymi ſanctiſſimi diſcipulo ſumat initium.

oe —1 3 . 11 .
⸗ Oſt obitũ glorioſiſſimi Hieronymi ꝗᷓdã hæreſis ĩter græcos: ideſt ſecta ſurrexit: quæ ad latinos uſq; deue

l. RJnit:quæ ſuis nefadis nitebat᷑ rõnibus ꝓbare: aĩæ btorũ uſq; ad uniuerſalis iudicii diẽ: ĩ quo eoꝶ corpo/
Min —- ribus erãt iteꝶ cõiugẽdæ uiſiõe & cognitiõe diuĩa: ĩ ꝗtoĩ coliſtit btitudo ſãctoꝶ pᷣuabant᷑. Et dãnatoꝶ aiæ ſi⸗
mi militer uſq; ad diẽ illu nullis cruciabant᷑ pœnis. Quorũ rõ talis erat: ſicutaĩa cũ corpore meruit uel peccauit: ⸗
“ ita cũ corpore pᷣmia recipit ſiue pnas. Aſſerebat etiã illius ſectæ neqſſimi: nullũ fore purgatorii locũ: ĩquo
“R aĩæ quæ nõdũ de ſuis pctis ĩ mũdo plenã egiſſẽt pœnitẽtiã purgarent᷑. Qua qdẽ ſecta peſtifera crebreſcẽte tã
u e- tus ĩ nos dolor irruit: ut nos amplius pigeret uiuere quo circa meis cũctis ſuffraganeis epis & aliis uiris catho/
icd licis cõuocatis: eis ieiunia & of̃ones indixi:ut ſuã ſic agitari fidẽ diuĩa nõ pꝑmitteret bonitas. Mira res: & forte
huic ſimilis nunꝗᷓ uiſa. Tribus expletis diebus ieiunioꝶ & or̃onũ: ſubſequenti nocte glorioſus Hieronymus
ſauo ſdilectiſſimo filio Euſebio oronibus ĩcũbẽti manifeſte apparẽs: benignaq; eũ allocutiõe cõfortãs ei dixit
A ĩ hac ſecta peſaiferꝭ mĩme formidare: cũ ſibi finis iã ponẽdus erat. Quẽ Euſebius nimio fulgẽtẽ ſplẽdore: ita
lo ut eũ oculus hũanus aſpicere nõ ualeret ĩtuitus ꝗᷓſi de graui ſõno euigilãs: dulces ꝑ oculos fudens lachrymas:
u ita ut pene formare uocẽ poſſet:ꝗᷓtũ poterat clamare cœpit: Pater meus Hieronymus es Quare meã ſocieta/
15 tẽ ſpnis?! Certe teneã te: nec dimittã: nec ſine tuo quẽ dilexiſti filio gradieris. Ad quẽ glorioſus Hieronymus.
No te fili dilectiſſime deſerã. Cõfortare: nãq; uiceſimo die me ſeꝗris: & ſimul in gaudio pꝑmanebimus ſine fi
1 ne. Sed Cyrillo cũctiſq; ffibus nũcia: ut die craſtina iuxta pᷣſæpedni: ubi meũ geſcit corpus: oẽs ĩ unũ cõueni/
. ant: tã catholici ꝗᷓ etiã illius ſectæ uiri. Et tu triũ hoĩum qĩ hac ſũt urbe hac nocte defũcti: cadauera inhuata ĩ
locũ ĩ quo meũ eſthũatũcorpus facies deportari: ſuꝑ ꝗbus ſaccũ quo utebar ponẽs:ſtatĩ uitæ pᷣſtinæ redditi:
2 haãc radicitus hæreſin extirpabũt. Cui uale dicẽs glorioſus Hieronymus diſparuit. Mane auũt facto ad me qui
Bethleẽ tũc erã: uenerailis Euſebius ueniẽs cũcta ꝗᷓ uiderat enarrauit. Quome ſas creatori gras agẽs: & glori
% oſo Hieronymo oĩbus ĩ pᷣdicto loco:ĩ quo ꝓ nobis de ĩtemerata uirgĩe natus ẽ: & ubi etiã ſacratiſſimu Hiero
ſuüH nymi cadauer hũatũ ẽ cõgregatis: pᷣdictoꝶ defunctoꝶ cadauera deferri fecit. Omira erga hoĩes dei miſ̃atio &
züI diſpẽſatio. Quot modis ĩ ſe ſperãtes ſcitiuuare. Quãtis & quot honoribus ſuos exaltat ſãctos. Fiebat ĩterea
H ab illius ſectæ cultoribus deriſio: credẽtibus ꝙ foret exinanita manus dni. Lætet᷑ itaq; oĩs fideliũ cœtus:& deo .
daꝛa uoce exultatiõis pſallãt: qũ ſuſcipimus miᷣicordiã ĩ medio tẽpli ſui. Accedẽs nãq; uir uenerabilis Euſebius
“MDũ aad ſinguloꝶ cadauera: flexis genibus manibuſq; ĩ cælũ extẽlis: cũctis audiẽtibus ſic orauit. Deus cui nihil eſtĩ

ſi⸗ poſſibile: nihil graue ĩ uictæ fortitudinis & uirtutis: ꝗ facis mirabilia magna ſolus: & nullũ te ſpantiũ ſj pnis:

o0 nũc pces tuoꝶ exaudi fideliũ: & ut tua quã dediſti fides: ĩtemerata ĩuiolataq; ſæcula maneat: acetia ut hoꝶ
ex error appareat: & p merita & ĩ terceſſiones glorioſi tui Hieronymi dilecti:ẽ troduc ĩ hæc cadauera aĩas ꝗs de ip
o ſis egredi uoluiſti. Qua ꝗdẽ or̃one finita ſingulũ ſacco: quo ſi upra carnẽ glorioſus Hieronymus utebat᷑: tan/
idle gs cadauer: ꝓtinus ĩ eũ uitæ ſpm̃ ĩ troduxit. Qui hoĩes aptis oculis: oĩbus uitæ ſignis oſtẽſis ſunt pfecte reſu
etGd ſcitati: & cœperũt btãrũ aĩarũ gloriã: & pctõrũ pœnas: tã purgatorii: ꝗ ĩferni clara uoce oĩbus ĩtimare. Na ut .
lau mihi poſtmodũ ĩterrogã ti dixerũt: btũs Hieronymus eos cõduxerat ſecũ ĩ paradiſũ: purgatoriũ: & ĩfemũ: ut
ad quæ ibi agebant᷑: patefaceret uniuerſis. Sibiq; dixetat ꝙ ad corpora redirẽt: & de ppetratis pctis ibi agerẽt po
de nitẽtiã: ꝗq eo die & hora ꝗᷓ uenerabilis Euſebius migraturus erat:& ipſi morituri erãt: ac etiã ſi bñ agerẽt pœni
ole tẽtiã: cũ eo gloriã adepturi: qd & factũ eſt: ut ĩferius declarabo. His igit pactis multitudo maxima populoꝶ
,/ tam fideliũ ꝗᷓ etiam illius ſectæ defenſorum: qui ad tam grande concurrerãt ſpectaculum: tam certum indici

, um & ueritatis experimentũ: necnon beati Hieronymi merita egregia cernens: magnis uocibus ĩmenſas gra/
r Z ii. ccxxii.

ũ
ea
U

tias referũt creatori: ꝙ ſuos in ſe ſperãtes non deſerit. Et ſic Auguſtinechariſſime pius dũs nauiculã ſuæ fidei
ſacratiſſimæ in huius mũdi mari eructãtibus maloꝶ hoĩum fluctibus agitari pmittit: ſed minime naufraga
ri. Quo quidẽ forti ꝗᷓſo eſto aĩo: uiriliter age:nõ formides. Cõtra fidei pſecutores magnanimus dimicare:ſi ub
umbra alarũ tam piu patris: qui ſuorũ fideliũ pces inefficaces nõ ſinit: dũmodo tota ſpe & puro fiãt aĩo. Nõ
enĩ noſtræ nequeũt exaudiri pces:niſi cũ in deo noſtrano pfecte ſpes cõſiſtit: uel quia petimus nõ petẽda. Ad
. ipſũ ergo dũm nõ tm̃ore:ſed toto corde clamemus: du affligimur. Etipᷣe qui dat in uirtute ſua: & nos quo/
tidie oculo reſpicit pietatis: nõ permittet nos tentari ſupra id quod poſſumus. Sed ne nimis deuius a ꝓpoſi/
to modo gradiar: ad incœpta redeã. Et uenerabilis Euſebii obitũ explens primo & uirorũ illorũ trium ſimili/
ter: quos reſuſcitatos noſti migrationẽ ſcribens: quia eadem hora ſunt: & die qua Euſebius de huius mundi
& ualle miſeriæ exempti: aliqua Hieronymi miracula de multis introducã poſtmodum.
Brvueniente aut die quo btũs Euſebius a beato Hieronymo in uiſione: de qua ſupra fatus ſũ ſe migra/
turũ ſcierat: die tertia pᷣeunte lãgore febriũ cõcuſſus ualide ſe ſuꝑ terrã magiſtri nõ ĩimemor: nudũ de
feerri fecit a fribus: & ſingulũ fratrũ benigna cõſolatiõe cõfortauit: & ut ĩ ſctõ manerẽt ꝓpoſito admo
nuit. Deinde ſaccũ quo glorioſus induebat᷑ Hieronymus deferri fecit: & ſupra ſe poni iuſſit. Ordinauitq; ſe
nudũ inſtar glorioſomagiſtri in eccleſia: in qua iacebat ſãctũ Hieronymi cadauer ſepeliri. Poſt hæc cõmunio
ne ſacratiſſimi corporis Ieſu xp̃ᷣi ſe muniẽs:dno ſe & btõ Hieronymo cõmẽdauit. Et per triduũ locutione cor
oraliq; uiſione pᷣuatus: circũſtantibus fratribus alternatim pſalteriũ pſſiones dñi: & alia ſacra cõtinue legẽti
ku⸗ iacuit. Durũ quippe & cũctis recte ĩ mũdo degẽtibus formidabile hoc qd narro. Die aũt quo moriturus
erat:pduas horas ante aĩæ beatæ exifũ: uenerabilis Euſebius tam terribiles actus cœpit pagere: ꝙ circũſtantes
monachi pauore pterriti uelut amẽtes: in terra iacebãt. Nam quãdoq; trãſuerſis oculis: manibus iũctis: facie
terribili:uoceq; dura:qꝗᷓſi ſedẽs clamabat. Nõ faciã: nõ faciam: mẽtiris: mẽtiris. Poſthæc ad terrã rediẽs firma/
bat cerrã: quãtũ potuit clamãs. Adiuuate me fratres: ne pereã. Quod monachi uidentes lachrymãtes & tre/
mẽtes eũ ĩterrogauerũt. Quid habes pater? Ad quos ille. Nò uidetis dæmonũ agmina: quæ me debellare cu/
piũt Et illi. Quid te facturũ uolebãt: cũ dicebas: nõ faciã? Etille.Conant᷑ nãq; ut diuini nomis blaſtemus in
ueniar: & ideo hoc me nõ facere clamabã. Et illi. Quare pater faciẽ abſcõdebas in terrã? Et ille. ne eius aſpectũ
cernerẽ: qui tã turpis & terribilis eſt ꝙ oẽs pene formidines quæ ĩ mũdo ſũt: reſpectu eius nihil ſũt. Inter hæc
uerba actus pores reiterãs: ſicad extremã horã uidelicet deuenit. Fratres aũt qui aſtabãt: pauore & dolore per
territi uelut mortui ſtabãt: quid facerẽt neſciẽtes. Glorioſus deus in ſãctis ſuis:mirabilis maieſtate ſua: beni
gnus & ſe amãtibus miſericors ſãctos ſuos nõ derelinquit in tẽpore neceſſitatis. Ad extremã nãq; horã uene/
rabili Euſebio p̃ueniẽte glorioſus Hieronymus apparuit: eũ benigne cõfortãs. Cuius aduentũdis illa demo
nũ turba: quaſi infinita eius timore pterrita ab eo uelut fumus euanuit: ut plures teſtant᷑ monachi: ꝗ ꝓpriis
oculis diſpẽſatiõe diuia ſe hoc uidiſſe dicũt. Sed hoc magis approbat᷑:nã oẽs circũſtãtes audierũt has ab Euſe
bio uoces. Vnde uenis pater? Quare tatũ moratus es? Cui ſubito cũctis audiẽtibus alia uox rndit. Expecta fi/
li:ne formides: ꝗa te nõ deſerã:quẽ tãtũ diligo. Qua audita uoce breui inde decurſa morula uenerabilis Euſe
bius expirauit:ꝗ qdẽ hora & illi tres ꝗ reſuſcitati ſũt migrauere: & ut puto cũ Euſebio ad æterna gaudia puene
rũt. Nã ꝑ illos oẽs uigiĩti dies quibus poſtꝗᷓ ut noſti reſuſcitati ſũt: ſeĩ tãta pœnitẽtia tradiderũt ꝙ ſine dubio
æterna btitudine potiunt᷑. Silẽtio pᷣtermittẽdũ nequaꝗᷓ puto: quæ ab eiſdẽ tribus uiris ꝑ illos dies: qbus uixe
rũt didici. Cõtinue toto hoc tpecũ aliquo eoꝶ ſecreta uita illius quã poſt hãcbreuem & momẽtaneã expecta
mus: rimari cupiẽs: alternã diẽ ducẽs ad ueſperã. Sed ꝗᷓuis multa ab eiſdẽ didiceri: tñ ad pñᷣs breuitatis cauſa ꝗqᷓ
dã tm referã. Cætera uero alias ea dicturus omittã. Quadã uice ad unũ eoꝶ me iuiſſe cõtigit: quẽ dure lachry
mãtẽ: nec meis uerbis cõſolationẽ aliquã admittẽtẽ operiẽs: tãti fletus cauſã ab eo cœpi inqrere. Qui pluries
de hoc a me ĩterrogatus: nec tñ ad ĩterrogata rñdẽs: tãdẽ meis coactus ĩportunitatibus ſic rñdit. Si quæ pᷣdie
. ſũ exptus nõ ignorares: tibi ieſſet ſemꝑ cauſa fletus.Ad quẽ ego. Quæſo: uꝑ quæ uidiſti ediſſeras. tũcille pau
. liſꝑ tacẽs dixit. Quales credis pœnas & tormẽta: non ſolũ dãnatis: ſed etiã ĩ purgatorio exntibus pᷣparari? Ad
quẽ ego.De ĩcertis quæ uera põt ꝓferri ſnĩa: ut enĩ puto nr̃is ꝗbus affligimur pœnis æqri nõ pñt. Ad qd ille.
Si oẽs quæ ĩ mũdo cogitari poſſẽt pꝑœnæ: tormẽta: afflictiões: mĩori quæ illic habet pœnæ: & tormẽto cõparẽ
tur ſolatia erũt. Mallet eniĩ ꝗlibet uiuẽtiũ ſi illas expiẽtia noſceret pœnas: uſq; ad finẽ mũdi oĩbus his ſimul ſi
ne remedio cruciari pœnis: quas oẽs hoĩes ab Adã hucuſq; ſigillati ꝑtulerũt: ꝗᷓ uno die ĩ ĩferno: ſiue purgato/
rio mĩori: quæ illic habet᷑ pona torꝗri. Et iõ ſi cauſã mei fletus ĩterrogas: timor pœnaꝶ ẽ quæ peccatoribus iu
ſte dant. Scio nãq; erga deũ meũ peccaſſe: & ipſũ iuſtũ fore nõ dubito. Qua dere nõ mireris ſi plãgo: cũ poti
us ſi nõ plãgerẽ uehemẽter admirari deberes. Sed potius admirare quare hoĩes ꝗ ſe mori nõ dubitãt: ſaltẽ ali
orũ experimẽto tãta hic ſecuritate uiuũt: nec tãtas cogitãt guadere pœnas. Ad hæcdolore tactus ĩtrinſeco: ita
ut uix uerba formare poſſẽ dixi. Heu qd audio? Sed qᷓſo ĩ quo tormẽta differũt ĩfernalia ab his: quæ ſũt ĩ pur
gatorio dicas. Etille. Nihil ĩter ſe differũt: qa eædẽ ſũt magnitudine pœnæ purgatorii & inferni: ſed unũ eſt:
quo differre pnt: qa ĩfernales finẽ nõ expectãt: ſed augmẽtũ: ſcilicet ĩ iudicii uniuerſalis die: qũ co rpora ibidẽ
cruciabunt᷑ cũ aĩabus: & purgatorii ſũt cũ fine. Nã poſt expletã pœnitẽtiã ĩde exẽpti gaudiis btiſſimis pfruẽ/
tur. Ad hæc ego. Sũt oĩbus in purgatorio exñtibus æꝗᷓlia tormẽta: uel diuerſa! Ad hæc ille: diuerſa ꝗdẽ. In ali-
quibus

2

— —

X

—

. —

*

ꝗqbus maiora: aliqbus ue leuioraiuxta magnitudinẽ pctõt. Nã in pñia etiã beatoꝶ oẽs aĩæ glorioſæ diuinã co

templant᷑ ſpeciẽ: in quo oĩs cõſiſtit gloria: quæ ꝗquis ſingu læ tãta hẽant gaudia: quãta uelle uel cogitarepnt: tũ

gaudiis nõ ſũt pares: qa maiora hic poſſidet: minora ille iuxta opa quæ fecerũt. Sed ſi tibi aliqua ex hocoriret
admiratio: ut ſcis poſſit ineſſe diuerſitas gaudiorum: quorum cauſa eſt ſolus ipſedeus. In quo nulla potuit

unꝗᷓ fore diuerſitas: ſolutio ſatis patet. Nãcũ diuina cõtẽplatio: & cognitio ſiue intelligentia ſit tota merces &
gloria. In aliquo põt eſſe ſãctoꝶ minor: in aliquo uero maior. Iccirco cũ oẽs ſimul aĩæ deũ ſicuti eſt uideãt &

cognoſcãt: aliqua minus uidet & ĩtelligit: & ſic minor ſibi ineſt gloria. aliqᷓ uero clarius uidet& ſubtilius ĩtelli-

git: & ſic maiorẽ poſſidet gloriã. Sic etiã de illoꝶ miſeroꝶ dãnatoꝶ pœnis dici põt. Nã cũ oẽs aiæ danatoꝶ in
uno cõſiſtant pœnaꝶ loco: tamẽ diuerſis cruciant᷑ pœnis iuxta uitioꝶ qᷓlitates. Tãtu ſiquidẽ differt ĩter Apia/
noꝶ: qui ibi torquent᷑ pœnas & paganoꝶ: ut paganoꝶ cruciamẽta reſpectu eoꝶ: quæ falſi xpᷣiani & pctõres ſu
ſtinent ſint ᷓſi nulla: ꝗꝗᷓ ineffabilia ſũt: neca uiuẽtibus cogitabilia: ut dignũ eſt. Nã illi gratiã dei in uacuũ re/
ceperũt: nec uoluerũta pctis corrigi: dũ uixerũt: ſacris cõtinue uociferãtibus ſcripturis: ꝗs pro nihilo putauere
Cũ ego horribile ẽ inꝗᷓ quod dicis: & utinã ſedulo mortaliũ ĩſiſteret mẽtibus ut uel tãtaꝶ pœnaꝶ terrore a pra
uis ceſſarẽt ſi nollẽt amore gloriæ. Sed quæſo qd erga te pridie exeute aĩa pactũ eſt: Ereutter ĩnoteſce.Ad quod
ille adueniẽte inꝗt mortis meæ hora: tata in loco quo migraturus iaceb nefãdoꝶ affuit ſi pirituũ multitudo:
ꝙ præ multitudine dinumerari oĩno nõ pñt: quoꝶ ſpecies talis erat: ꝙ ea nil pœnoſius: nil ue horribilius exco
gitari põt. potius enĩ qlibet hoĩum flãmis ardẽtibus arſuꝶ ſe exponeret:ꝗᷓ eaꝶ formaꝶ ictu oculi uiſiõe potiri
qui ad me ueniẽtes: oĩa quæcũq; ppetraui opa contra deũ: ad meã merouã reuocabãt: ſuadẽtes mihi ut am/
lius diuinã miſericordiã quã tã grauiteroffenderã nõ ſperarẽ. Et certe noueris ꝙ niſi me diuina miſeratio ad
iuuiſſet:eis reſiſtere non ualebã. Nã dũ oĩ uigore ſpũs deſtitutus eoꝶ uerbis Padlo minus aſſentirẽ: glorioſus

affuit Hieronymus: magno uallatus agmie ageloꝶ: ſepties ſole ſplẽdidior mecõfortãs. Qui ubi illos ſpſs ĩmũᷣ
dos fuit ĩtuitus: me tam dureexacerbãtes: ualde cõmotus erga eos: uoce terribili eis dixit. Quid ad hũc neꝗtiæ *

ſtras ab eo elõgate neqtias: ꝗᷓ̃tũ diſtat oriẽs ab occaſu: hic illa maledictoꝶ ſi pirituũ ſocietas pterrita: diris ulula
tibus & clamoribus limẽ loci ĩ quo iacebã exceſſit. Tũcglorioſus Hieronymus aliqhus ĩperãs angelis: ne a me
diſcederẽt: ſed quouſq; reuertere pectarẽt: cũ cæteris angelisg feſtinater abſceſſit. Eodẽ quoq; abeũte angeli
qui ad me cuſtodiẽdũ remãſerat: me cõfortare cœpe:blãdia & dulcia ꝓmittẽtes:ſi forti aĩio pdurarẽ. Inter hæc
aũt cõſolatiõis eloqa hora ꝗᷓſi decurſa: ſecũdo btũs Hieronymus ueniens: ſtanſq; in limine: uelociter inqt ue/
nite: Tũc ſu hito Aa corpus relĩ quẽs tã grauiter & acerbe: ꝙ certe ꝗtæ fuerit p̃ſſuræ & anguſtiæ: ĩtellectu nõ ca
peret mẽs humana: niſi ut ego didiciſſet. Si enĩ oĩs humanoꝶ ſteſligetia:ques uellet anguſtias & dolores exi/
ſtimaret: reſpctu aĩæ diſſolutiõis a corpore: tñ illa pro nihilo cõputaret. Hæc & alia nõ minus ardua: & ualde
mortalibus formidãda: quæ pro lõgitudine præſẽti opi nõ inſcribã eo loquẽte: incipiebat claudi dies occaſu
ſolis: quo neceſſe fuit: ꝗd ei poſt mortẽ cõtigerit nõ explere. Sed ꝗa præ cæteris affectabã ſequenti die duobus
aliis cũ eo ĩſimul cõuocatis ad narratiõis illius ſeriem redii:hoc cupiẽs abillis etiã duobus aliis paudire: ut triũ
teſtimonio ſolidius edocerer. Itaq; cũ hi i dictare inciperẽttſic radi. Quanꝗᷓ hæcutilia ſint: nec cederet ĩ uacuũ
ſæpius ipſa fari:this quæ iam audiui omiſſis: quæſo ut ꝗd uobis poſt diſſolutionem corporis euenerit: meo
hianti detegatis aĩo. Ad hoc ille qui mihi quæ audiſti trãſacto narrauerat die: Quod Cyrille inqt ĩterrogas:nõ
eſt poſſibile plane fari:qm ſpiritalia nñis minime ſenſibus cõprehẽdunt᷑. Scis nãq; nõ te exanimẽ fore: tñ quid
aut ꝗᷓlis ſit aĩa nõ agnoſcis. Deũ certe ſcis oĩ um eſſe principiũ & finẽ:a quo incipiũt oĩa atq; tendunt. Et tnqd
ſit deus aut qᷓlis: du carnis iſtius grauiſſimæ oorruptibile portas onus nõ ĩtelligis: niſi per ſpeculũ in enygma
te:ſicetiã de angelis: & cæteris incorporeis idẽ liquet. Cũeniĩ multa quæ ſũt notiſſima in natura:noſtræ paruæ
intelligẽtiæ defectu intelligereno poſſimus:ſu cæleſtia & ſpiritalia oĩno aliena a naturæ cognitiõe:quõ ĩtel/
ligemus? Vt dicis inꝗᷓ eſt: ſed uti potes: quæſo dicas. At ille. Circuloquar inqt id quod optas: & dicã paulomi/
nus quod nõ poſſum. At hi qui mecũ ea quæ pridie dixi ſunt experti ſi ita eſt teſtificabunt᷑. Mea pridie aĩa a
corpore totut ſupra fatus ſum preſſuris & doloribus diſſoluta: ſubito ictu oculi ineffabiliter fuit añ dei iudi/
cantis præſentiã deportata. Sed a quibus: & quomõ nõ agnoſco: nec certe mirũ. Nam nuc carnis mole aggra/
uor: tũc aũt erat aĩa ſine carne. Fuerũt etiã ibidẽ iſtoꝶ aĩæ: terroribus incogitabilibus: qd iudex ageret formidã
tes. Heu cur mortales neſciunt: quibus hoc eueniet quod tũc nobis: certe ſi illius nõ foret ignorantia totiẽs nõ
eccarent. Nullũ quæ toto tpꝑe geſſimus peccatoꝶ iudicẽ latere potuit: ĩmo cũcta quæ fecimus: tanꝗᷓ ſi forẽt
præſẽtia:cũctis aſtãtibus clara erãt:ita ut minimũ nr̃oꝶ cogitaminũ:ſicuti fuerat apparebat. Cõſidera nanq;
ꝗbus & quot agitabamur terroribus. Hic dæmanũ multitudo ſtabat: mala teſtificantes quæ fecimus: locũ:
modũ: & tpa declarãtes. Hinc noſmetipſi quæ obiiciebant᷑: nullatenus cõtradicere poteramus: tũ quia iudi/
cẽ cũcta ſcientẽ:tũ quia ipſũ qlibet noſtrũ iuſtiſſimũ cognoſcebat. Heu quid dicã? Quã ſniam præſtolaba/

„ .

mur: ob eius memoriã nũc formido. Hincinde mala undiq; uindictã iudici acclamabãt. Cunq; iam nihil de

& oĩs maledictiois ſpũs ueniſtis? neſciebatis hũc meis fore fouẽdũ auxiliis? ꝓtinus hũc relinquẽtes abite: & ue

eſſet: niſi ſnĩam publicari: quæ peccatoribus digna dat᷑ Ecce glorioſus Hieronymus cũctis ſplẽdidior aſtris a

beato Ioãne baptiſta: ſũmoq; apoſtoloꝶ Petro: necnõ angeloꝶ ingẽti multitudine comitatus:ad præſidentis
iudicis thronũ ueniẽs: noſtrã ſniam ſuſpẽdi modico tꝑis: noſq; ſibi dari ob reuerẽtiã & deuotionẽ: quã ſibi cõ

*

tuleramus: & ꝓpter erroris deſtruendi neceſſitatẽ ut uoluit ĩpetrauit:Deinde nos ſecũ ducẽs oĩ illa btã ualla/
tus ſocietate ubi fideliũ aĩæ inæſtimabili gloria ppetuo pfruunt᷑: quæ ibi gerebant᷑: ut redderemus teſtimoniũ
declarauit. Poſt hæc ad purgatoriũ & infernũ nos deducẽs: nõ ſolũ quæ ibi erãt indicauit: ſed uoluitut pœna/

rũ expientiã ꝓbaremus. His igit᷑ oĩbus ſic Nathen q nr̃a cadauera ſacco quo btũs uſus fuit Hieronymus:
ieronymus nobis ĩperauit: ut ad corpora rediremus. Mandans ut

tetigit uenerabilis Euſebius:idẽ glorioſus
de his quæ uidimus teſtaremur: ꝓmittẽſq; nobis uiceſimo die:ſi de ppetratis pctis nos cetingeret debitã pœ/

nitẽtiã exercere: oũ beato Euſebio qui tũc erat ex hoc ſæculo migraturus: gloriã finis neſciã adipiſci Sicq; cor⸗/

poribus noſtræ aĩæ ſũt coiũctæ. Multa ſiqdẽ Auguſtine chariſſime formidãda: quæ mortaliũ ĩpreſſa menti⸗/
bus: ab eiſdẽ labẽtiũ oĩum terrenoꝶ amorẽ & curã puigilẽ: qua tot aberrãt hoĩes: utputo fũditus extirparẽt: pa
tẽter didici: quæ ſi his chartis ĩprimerẽ: plus cogitato opus pcederet: nec eſſẽ cõpos ſubſcribere iã ꝓmiſſa. Ita
cũ de ꝓximo te eeet⸗ uiſitatuꝶ glorioſi Hieronymi reliquias: ut tuæ quas pridie recepi litteræ fatebant᷑: hæc
oĩa hoc fine claudã: tagens uenerabilis Euſebii ſepulturã: utad miracula redeã enarrãda: quæ ſupius ſũ pollici
tus enarrare. Obitus nãq; Euſebii uenerabilis & triũ hoĩum prædictoꝶ ſeriẽ in pcedẽtibus: ꝗᷓ breuius potui:ĩſe
rui:quædã tibi utputs afloctuoſa ĩ terponẽs. Sed p̃dictoꝶ ſepulturæ ſeries ita patet. Mortuo nanq; uenerabili
Euſebio plura ſũt miracula cũctis uiſa: quæ præcedẽtis uitæ ſãctitatẽ teſtant᷑. Quoꝶ ad præſẽs duo ſolũ dicã.
Monachus ꝗdã cuiuſdã cœnobii præ lachrymis: & uigiliis priuatus corporali lumine oculoꝶ: ſtati ut Euſebii
corpus uenerãdũ facie tetigit: priſtinæ lucis gratiã eſt adeptus. Dæmoniacus aut quidã dũ ſacrũ corpus ad ec/
cleſiã duceremus: eidẽ obuiãs eſt ptinũs liberatus. Iuxta eccleſiã in qua glorioſi Hieronymi cadauer ſanctiſſi
mũ eſt humatũ uenerabilis Euſebii corpus honore debito nudũ magiſtri ĩſtar ſepeliuimus. In cuius etiã cemi

terio hoĩum illoꝶ triũ qui eadẽ ſũt hora mortui:fuere corpora tumulata. His ergo dictis uenerabilis Euſebii

cũcta fileãt: ut prægrãdia & ineffabilia locu teneãt pdigia eximii btĩ Hieronymi iã promiſſa.

i Nameœno & iocũdiſſimo ſiquidẽ geſtoꝶ ſãctiſſimi Hieronymi prato poſitus: uti ſertũ faciẽs p̃cipuos

& decoros miraculoꝶ flores ad huius opuſculi uenuſtatẽ: & nræ poſterorũue ſaluti utiles pro poſſe legã
Quoꝶ oĩum ꝗd pridie erga Sabinianũ hæreſiarchã peſtifeꝶ: quẽ agnoſcis pactũ eſt:primo dicã. Sabinianus

nãq; hæreticoꝶ Lautor: duas in Apo aſſerẽs uolũtates: & quod peius eſtĩter ſe qũq; diſcordes. Ad cuius tã ĩopi
nabilis falſitatis ꝓbationẽ ĩtroducebat illud ad in euãgelio Aps dixit. Pf ſi fieri põt: trãſeata me calixiſte. Eli
ciens ex hoc rõnes grauiſſimas: & pene inextricabiles: ꝙ paſſionẽ uoluerit una fugere uoluntate: & altera eãdẽ

coacte ſubire oportuerit paſſionẽ. Et exhis dicebat ꝙ multa Xps uoluit: quæ obtinere nõ potuit: tantũ innos
doloris exercuit: ut magunitudinẽ explicare nequeamus. Peruertebat naq; idẽ peſtifer anguiæ& lpus rapax ſe
ueſtimẽto ouium induẽs: nobis cõmiſſũ gregẽ. Et ut ſæuitiã diri pectoris efficacius exerceret: opuſculũquod/
dã cõpilauerat: falſis pbas rõnibus hoc ſiceẽ. Quod ꝗdẽ opuſculũ ut fidẽ ei daremus glorioſo Hieronymo to
tius ueritatis ſpeculo ĩtitulauerat. Cuius falſitatis notitiã cõperiẽs: ſciẽs tibi Hierohymũ epiſtolã ſuꝑ huius er

roris deſtructiõe nõ multũ an ſui obitũ edidiſſe: p̃dictũ hæreſiarchã cũ ſuis diſcipulis: & eiuſdẽ nequitiæ mini

ſtris ĩuitaui quodã dnico die in eccleſiã hieroſolymitanã ad diſputãdũ & ſuũ errorẽ neqſſimũ co mprobandũ.

uo nãq; de uniuerſis meis ſuffraganeis epis: & aliis ꝗᷓpluribus orthodoxis: necnõ & ipſo hæreſiarcha cũ ſuis

nefandis diſcipulis in pᷣdicta eccleſia adunatis diſputatio a nona ĩcœpta ad ueſpas uſq; tetẽdit. Cũ aut idem

hæreſiarcha cõtra nos opuſculũ abipſo falſo cõpoſitũ: quod glorioſo ĩtitulabat᷑ Hieronymo allegaret: has tã
tas bti Hieronymi iniurias ferre nõ ualẽs:bonæ memoriæ Siluanus ſanctæ Nazareth eccleſiæ archieps: q tan

ta beatũ Hieronymũ affectiõe aĩ & deuotiõe colebat: ut ſiqd faceret

bat. Vñ ꝗᷓſi ab oĩbus Hieronymus dicebat᷑: pdicto hæreſiarchæ ptinus aſſurrexit: dire eũ ĩcrepãs: ꝙ tot & tan
tas exercuiſſet nequitias. Dũ aũt ĩter eos longa oriret᷑ cõtẽtio:& uterq; obprobria ſibi ĩuicẽ pro poſſe diceret:in
fine ſic ambo pariter ſtatuerũt:ꝙ ſi uſq; in ſubſequẽtis diei hora nona btũs Hieronymus hoc opus falſo cõpo

ſitũ euidẽter onderet: prædictus hæreſiarcha capite puniret᷑: ſin aũt archiepᷣs. Quibus finitis: ſinguli ad ppria

remearũt. Per totã aũt noctẽ ꝗſq;ʒnr̃m or̃nibus uacãs orabat:ut nobis in opportunitatibus auxiliũ eueniret

adño:qui neminẽ unꝗᷓ in ſe ſperantiũ ſpreuit. Magnus dns & laudabilis nimis: cuius certe ſapientiæ non eſt
numerus.Statuto aũt die & hora lætus hæreſiarcha in eccleſiã cũ ſuis neqtiæ filiis ueniẽs:huc illucq; diſcurrẽs

quærebat dei ſeruũ: tanꝗᷓ leo rugiẽs paratus eũ deuorare: ueluti ſi foret deus nõ ĩtelligẽs: nec ſi uoꝶ ſeruoꝶ præ
ces exaudiẽs. Sed tamẽ cũ ſolidius ſe fatuus ſtare crederet: miſerabilius cecidit. Stabat aũt oĩs fideliũ cõcio in ec
cleſia: quilibet ſancti Hieronymi clamans nomẽ: Clauſerat ſiquidẽ glorioſus Hieronymus aures: fingens ſe
dormite or̃ones ſupplicãtiũ nõ intẽdens: ut mirabilior appareret. At ego totus perfuſus lachrymis: ſtupens &
admitãs: cur Hieronymus ſicabeſſet: quid deinceps accideresexpectabam. Deniq; cũ nil miraculi appareret:

ſæuire cœpit hæreſiarcha canina rabie: ut Siluanus quod ꝓmiſerat iam expleret. Ad locũ aũt quo decollãdus

erat Siluanus ſactiſſimus gaudẽs & intrepidus: tanꝗᷓ ad nuptias ueniẽs: epᷣos & oẽs alios catholicos: ꝗ ad hæc

cõcurrerãt his cõfortabatuerbis. Exultate mecũ charſſſimi: gaudete & nolite cõtriſtari: quoniã nõ derelinquit

deus ſperãtes in ſe. Si nõ exaudiat plus meis iã ppetratis merui peccatis. Poſt hæc genua flectens: ſancte inꝗt
Hieronyme adeſto mihi:ſi placet:qᷓꝗᷓ hoc& maiori ſũ dignus ſupplicio:tũ ne falſitas locũ teneat ueritatis ſuc
curre: Quod ſi fas no eſt: ut adiuuet: propicius mihi eſto in hora mortis: ut gloriæ finis neſciæ nõ ſim expers.

Hæc

“

diuinũ nomen: & btĩ Hieronymi pᷣmitte

—— 2 —

——— ——,

——4°

— + —ʒ—

*

Hxcdicẽs: ſpiculatori collũ præbuit: ut feriat ipſũ rogat. Eleuat aũt ſpiculator enſẽ antiſtitis uenerandi capui

uno ictu cupiẽs amputare. Adeſt ſubito Hieronymus glorioſus cũctis cernentibus: manu extenſa tenet enſẽ:
Siluano im perans ut exurgat. Deinde hæreſiarchã increpans ſcripturas falſo cõpoſitas innuens: eiq; minans:
ab omniũ euanuit᷑ oculis. Quod huic eius ſimilibus utinã eueniret. Cõfeſtim ut glorioſus Hieronymus diſ/
paruit hæreſiarchæ caput terrã petiit a corpore detrũcatum: tanꝗᷓ ſi enſe ſpiculatoris manus amputaſſet ictu
uno. Quod ta mirabile: cuncti uidẽtes qui aderãt ilico ſtupefacti: deo gratias egerũt & Hieronymo glorioſo:
& ad ueritatis tramitẽ hæreſiarchæ diſcipuli rediere. Ecce quãtũ uenerabilis antiſtitis fiducia in duo & btõ Hie
ronymo fuit efficax: qui pro ueritate mori minime formidauit. Exẽplar certe factus eſt uenerãdus antiſtes cæ
teris xpᷣianis. Nõ enĩ xp̃ianus ille eſt: qui pro ueritate mori timet. Si enĩ Apᷣs pro nobis aĩam poſuit: ut nos ab
oĩ redimeret ſeruitute: & nos pro ipſo cũ tps eſt:aĩas ponere minime timeamus. Quia nemo niſi legitime cer/⸗

tãs põt coronam gloriæ obtinere.
Ju Erũ qa de Siluano aliqd dictũ noſti: aliud quoddã nõ minus: utputo mirabile erga eũ factũ narro: cuius
–

fuerũt teſtes: quot Nazareth urbs & Bethleẽ tenẽt:qui ꝓpriis oculis hoc uiderũt. Serpẽs ille ãtiquus
di abolus ob ſuã deiectus ſuphia in ĩferni ꝓfundũ: uenerãdi antiſtitis Siluani nimig ĩuidẽs ſã ctitati:in eũ do/
lis ut callidior cũctis animãtibus: grauiter eſt cõmotus quiut uiꝶ dei infamẽredderet: quatenus qui ſuo ſãcti
tatis exẽplo releuabant᷑ ad rectæ cõuerſatiõis ſemitas: ſuo caſu deciderẽt ad peiora. Nocte quadã formã ſancti
uiri ſumẽs:cuidã mulieri nobiliſſimæ iã in ſtratu quieſcẽti apparuit: & ſe ad eã illicite accedere fingẽs: cõſenſũ
ſui corporis inqrebat. Ad quod pterrita mulier uiri ignorãs ſpeciẽ: du fecij hoĩe ſolã in thalamo cemeret: nec
qd faceret ſciret:diras cœpit uoces emittere illa:ut clamoribus aſſiduis oẽs excitarent᷑ dormientes:& nõ ſolũ de
illa domo: ſed etiã cõuicini. Quioẽs ad prædictæ mulieris thalamũ accurrentes quid hoc eẽt: interrogauere pa
uidã mulierẽ. Interea callidus ſerpẽs ſub thoro ſe ponẽs cœpit latere. Qui accurrerãt hæc audiẽtes: quis hic hõ
fuerit: ubiq; perꝗrere ĩcoœperũt. Veꝶ illi diu pſcrutãtes: tandẽ ad locũ ueniẽtes: ubi peſtifer latebat anguis:alie
na ſpecie occultatũ hoĩem inuenerut. Qui eũdẽ candelis accẽſis intuentes: Siluanũ archiepᷣm crediderunt. Ad
quod oẽs qui aderant ſtupefacti: & ueluti amẽtes affecti: quaſi qd agerẽt: ꝗd ue dicerẽt ignorabãat: ſciẽtes eiuſ
dẽ ſanctitatis nomẽ. Et qa hoc tã deteſtabile ĩopinabileq; cernebãt eũ ĩterrogauerũt cur tãtas neqtias ppetraſ
ſet. At ille. Quid inꝗt malũ feci: ſi mulier hæcme ad huiuſmodi negociũ ĩuitauit?. Quod mulier audiẽs eum
fore mẽdacẽ lachrymãs correſj põdit. Tũc ille:ut hoĩes illos erga dei uirũ ad maius odiũ incitaret: quatenus illũ
citius diffamarẽt:talia cœpit: & tã abhorrenda uerba fari:ꝙ nullus præ turbatione auribus poterat ſuſtinere.
Quo circa eũcõtumeliis & obprobriis exacerbãtes:coacte extra domiciliũ expulerũt. Mane aut facto quæ ge/
ſta fuerãt enarrãtes Siluanũ archiepᷣm hipocritã: & dignũ incẽdio acclamabant. Qua de re quaſi totaẽ Naza/
reth cõmota uerſus archiepᷣm: ita ut audiẽdo eius nomẽ ꝗlibet blaſfemaret. Mira huius uiri patientia: & ma/
gnæ ſãctitatis indiciũ. Volat.ad innoxii antiſtitis aures tanti fama diſcriminis: os tũ nõ mouer ad iniurias. In

ter tot aduerſa cor manet ĩmobile:ad nullã ſe uertẽs ĩ patientiã. Gratias diuino ſemp agens nomini: ſua hoc cõ

fitet᷑ noxia meruiſſe. Heu qd dicã Auguſtine. Nõ ſolũ iniurias & obprobria fere ut poſſum fugio: ſed etiã ꝗa
uerbulis frangor: præmia opto. necde laboribus curo: ꝗqᷓ ſciã ad regnacæloꝶ nõ aliter quẽpiã: ni ſi laboꝶ & af
flictionũ tramite puenire. Quid enĩ aliud debeo iudicare: cũ me a ſãctis in moribus & uita diſcordẽ ĩuenio: ni
ſi addiſcordẽ in morte & præmio repiri?Flebilia & grauia mihi adſũt: ſi ſãctoꝶ uitã & meã recordor. Miro ꝗp
pe auditu ſãctoꝶ geſtã reuoluunt hoĩes: uti ego: & tamẽ nil ipſi uolũt ꝑagere. Porro hoc ad meã detegẽdam
inſipientiã eſt: quod dicã pluries me ab eiuſdẽ Siluani ore audiſſe ſcio: nunꝗᷓ tãtũ ſe fœlicẽ fuiſſe: ꝗtum cũ ſe
ab hoĩbus deſpici & cõculcari cernebat. Creuit in tantũ eius infamia ꝙ eius opinio uſq; Alexandriã: Cyprũ: &
per ciuitates affines pene ore omniũ eſt delata. At qui limẽ domus ĩnoxii antiſtitis calx tangere non audebat.
Manẽs uero in ſupnis dñs ſpectatoroĩum:ſuos ſinit labi ſãctos:in tribulationũ erunas:ut tũc fideles patien/
tia eos reddat: ſed eos exigente neceſſitate in preſſuris minime derelin quit. Reuoluto itaq; anno quo diaboli
aſtutia talia erga dei hoĩem ppetrauerat: ciuitatẽ Nazareth: ut illaꝶ gentiũ aliqualiter ſcandalũ mitigaret: uir
dei occulte de ſerens: ad eccleſiã in qua glorioſi Hieronymi humatũ quieſcit corpus: tanꝗᷓ ad refugii portum
ueniens: ſe in ſepulturæ loco poſuit oraturus. Quo per duaꝶ horarũ ſpatium ſicmanẽte: uir qdam nequitiæ
ſpũ inflãmatus:in prædictã eccleſiã ĩ trans: ſanctũq; reperiẽs ſuꝑ ſepulturã in orone poſi itiiad eũ uelut draco
cucurrit: ei ĩproperãs ꝙ mulieꝶ mẽtes ad libidinoſas ſuas uoluptates cõtinue incitaret. Cui agnus ĩnoceus Sil/
uanus ſe deſpici gaudẽs humilitate ſolita: ut iſte ſæpe ei diceret blandis colloqis ĩuitabat. Quod peſſimus ille
latro audiens: gladiũ ex uagina ſuo pẽdente lateri: ĩpudica trahens dextera ipſũ: ut in Siluani antiſtitis guttur
ĩmergeret eleuauit. Cui cũ hoc uerbũ: Succurre Hlieronymeglorioſe ueneradus antiſtes opponeret. In guttur
proprium eleuatum gladium immerſit: uiri illius dextera retrouerſa. Et ſicut decebat ſeipſum uir nequiſſi/
mus interemit ut in Reu caderet: quem effodit. Admirabile hoc: ſed non minus eſt mirabile: id quod reſtat.
Caſu itaq; alius ſuperueniens uir nequiſſimus:hoc quod ultione diuina perpetratum fuerat:ut uidit:proti/
nus gladium arripiẽsꝗ dei uiro:ꝛhominem illum æſtimans interemptum) Siluanum interficere conabatur. Ne
nimia uecba loquar: id quod primo acciderat: huic euenit. Quin nondum uir iſte ſecundus in terram cecide/
rat: ꝙ duo alii uiri eccleſiam intrauere. Qui id uidentes diuiniignari iudicii: hoc tanti fuiſſe pactũ ſcelus a dei
iiii. .ccxxiiii.

hoĩe putauerũt. Quoꝶ unus id præ alio graue ferẽs furia ueſaniæ undiq; ĩflãmatus: latro cœpit ꝗtũ poterat
exclamare: uſq;quo tua uiget malitia:? Iu mulieres ad tuas libidinoſas cogis uoluptates: & hoĩes interficis in
occulto: certe tuæ hodie nequitiæ finis erit: & ſubito pro poſſe cucurrit: ut eum extingueret uibrato & denuda
to enſe. At ubi Siluanus more ſolito:ſuccurre glorioſe Hieronyme:exclamauit uir ille: ut duo primi ſe manu
& enſe proprio ĩterfecit. Vir aũt alius qui cũ ipſo uenerat hoc ĩtuens tremebũdus ob uiſionẽ ad eccleſiæ fores
cucurrit. Quiid qdẽ maleficiis factũ putãs: ꝗ̃tũ poterat exclamare cœpit: huc oẽs accurrite: ecce maleficus ſilua
nus archiep̃stnõ ſolũ mulieres uitupat:ſed ſuis etiã incantatiõibus necat hoĩes toto pro poſſe. Fit his auditis
nimius uiroꝶ & mulieꝶ concurſus: uerberãt aera uoces cõbuſtione dignum Siluanũ archiepᷣm neqſſimũ ac/
clamãtes: hæc ad meas ſonãt aures. Triſtis ego & lachrymãs ad tãtũ pgo mõſtrũ. Stabat agnus ĩter lupos atro
ciſſimos ſæuiẽtes ut canes: famelici rabie nõ minima: mitiſſimus & lætus tanꝗᷓ fungẽs ꝓſperis: nil dicẽs aliud
niſi hoc iuſte patio?: ꝗqa in deũ meũ peccaui grauiter. Verberat᷑ uir ĩnocẽs. Capit᷑ ab oĩbus: ut ad ſupplicia tanto
lætior ꝗᷓto pœna grauior deducat᷑. At dũ ego manu ſilẽtiũ populo eius optãs furorẽ nimiũ mitigare ĩſumo eo
amplius iracũdia & furore populus inflãmat. Cũq; iã captus Siluanus extra eccleſiã duceret᷑:ſubito glorioſus
Hieronymus: ut uiſ eſt:de loco in quo iacebat ſurgẽs:tãto circũfuſus lumine:ꝙ radiis in eũ intuẽtiũ oculi ui
brarent cũctis apparuit: luo deuotiſſimo antiſtiti auxilia donaturus qui ſua dextra: Siluani uenerãdi capiens
dexterã his qui eũdẽ captũ retinebãt antiſtitẽ uoce terribili: ut eüdẽ dimitterẽt ĩperauit. Tãtæ ſiqdẽ fuit uirtu/
tis hæc uiſio: ut añ ꝗᷓ finiret᷑ uox talis: oẽs repẽte tãtus timor ĩuaſit: ꝙ oĩ uigore corporis deſtituti ĩ terrã uelut
mortui cecidere. Inter hæc mulier queda a nefando ſpũ obubrata: cathenis uincta compedibus: maniciſq; fer
reis alligata pluriũ hoĩum manibus liberatiõis obtin ẽdæ cauſa ad eccleſiã deportat᷑.At ubi mulieris pes tãgit
limen: ululatus & uoces terribiles: miſerere mei glorioſe Flieronyme: nã per te crucior añ tpᷣs diabolus emitte/
re nꝗ ceſſabat. Cui Hieronymus glorioſus. N efãde inqt ſpuũs ab hacexi famula dei: & tuas detege: quas erga
Siluanũegiſti fallacias: in Siluani forma oĩbus te demòſtrãs. Iũc diabolus: ut glonioſus Hieronymus iuſſe/
rat:ut ab oĩbus Siluanus ep̃s putaret᷑:apparuit: & rẽ quã fecerat: ut ĩfamẽ redderet dei famulũ enarrauit. His
dictis diris clamoribus & ululatibus neffiſus ſpus de tẽplo diſparuit. Quod ubi tã mirabile negociũ eſt ꝑactũ
glorioſus Hieronymus antiſtitis ſui dexterã nõ relinquẽs: Quid optas inqt uoce leui Siluane chariſſime tibi
placitũ me factuꝶ?At ille. Mi dñe ut me hic amplius nõ relinquas. Ad quẽ glorioſus H0ieronymus correſpon
dit. Quod poſtu las ita fiat. Poſt meuelociter ergo ueni.hæc dicens cũctoꝶ uiſui ſe negauit. Interuallo autho/
ræ unius facto Siluanus archieps expirauit. Fit ob hoc cũctis ſtupor & admiratio inaudita. Vndiq; mulieꝶ &

uiroꝶ: necnõ & pueroꝶ cõfluit multitudo. Lachrymaꝶ effuſione terra madet: uoces: lam ẽatiõe:ululatus:ge
. △●* . 2- .* ☛ . . — — .. * ℳ 2
mitus: & ſuſpitia in Rama ſonãt. Quilibet ſe reũ eo qd in Siluanũ coõmiſiſſet: ueniã petẽs clamabat. Per totã
autẽ ſequẽtẽ noctẽ gẽtiũ multitudo ab eccleſia nõ recedit.Itaq; mane facto clero ad antiſtitis funus p̃parato:

3 . . . . . — — „ . . . . .
corpus eiuſdẽ ad Nazareth eccleſiã deportat᷑: tã iſtius ciuitatis:ꝗᷓ illius.ſ .Bethleẽ populi multitudine comita

tũ. In ꝗᷓ quidẽ eccleſia Nazareth corpus illius uenerandũ humauimus ut decebat. Longa certe adhuc uerba
ac etiam admiranda forent. At uero nuc Siluani uenerandi præſulis actus finiam. Quædã alia nõ minus grã
dia breui uerboꝶ ſchemate narraturus.
Arrandũ puto quoddã ſatis mirabile: quod partim relatiõe ueridicoꝶ teſtiũdidici: partim oculoꝶ uiſu.
Duo uiri nobiliſſimi: & rebus trãſitorũs locupletes:licet catholicæ fidei ueritatis inſcii: tñut in gentili ri/
tu geniti ſatis boni: glorioſi Hieronymi mirabilia audientes ex ciuitate Alexandria nſultis adunatis opibus:
deuotiõe eiuſdẽ feruidi cœperũt iter: ut eiuſdẽ glorioſi Hieronymi reliquias uiſitarẽt. Cũq; iam cœpto itinere
quoddam a tramite deuii ĩtroiſſẽt nemus: ubi nullahoĩum: autequoꝶ ueſtigia uidebant᷑: bti Hieronymi ĩuo
tantes nomẽ: eiuſdẽ ſecuſtodiæ tradiderũt. In eodẽ ſiquidẽ nemore: quidã latronũ habẽs ſub ſe plures quin/
gentis latronibus hĩtabat princeps: hos & illos ad aliquod p̃deſtinãs iter: ut trãſeutes ĩterficerẽt: & ad eundẽ &
cæteros ſpolia reportarẽt. Is itaq; princeps hos trãſeũtes intuẽs: tribus cõuoꝛatis latronibus: ut ad eos ĩterficiẽ-

dũ accederẽt: iperauit. Qui ſui priĩcipis ĩplere iuſſa tupiẽtes: aſſũptis armis illorſũ qua gradiebant᷑ Alexãdrini

cõcito curſu tendũt. Magna ſiquidẽ glorioſi Hieronymi merita: magna & ꝓdigia forte ut puto a ſactis modi
cis taliaunꝗᷓ uiſa. Accelerãt latrones: ut trãſeütes mactẽt. Sed dũ ꝓpe fuint: quos prius ſolũ cernebant duos

paulominus ĩnumerables eſſe uidẽt. Inter quos uir præibat tãto lumie circuluſtrãs: ut ĩtuendi in eũ aliquali

ter fas nõ eẽt. Apprehẽdit timor: ſtupor: & admiratio: hos tanes: aliud poſſint facere neſciũt:niſi ad la/

trones alios remeare. At ubi iã forẽt a lõge redeũtes retrouerſi: ſolũ duos ut prius hoĩ̃es reuiderũt. Mirant᷑ ni/

mis latrones: & ſe illuſos arbitrãtes: cæperũt ad trãſeutes hoĩes retrogradi. At ubi appropiquarũr: uti prius ui/
derãt: nũc uiderũt. Magis ac magis ſtupefacti latrones cernẽtes in uacuũ ſe rediſſe: terga uerterũt: & uelociter
ad ſuũ ꝗd feciſſẽt expectãtẽ principẽ deuenerũt. Increpat dos princeps qd tadiu pegiſſent. Sed cũ rẽ geſtã au
diſſet: eos inſipiẽtes & fatuos exiſtimãs: duodeci aliis latronibus conuocatis: cũ eiſdẽ uerſus hoĩes trãſeutes me
at curſim. A lange duos cernũt: ſed ꝓpinqui uti primi uiderant: ſic & iſti. Eorũdẽ ptinus tremũt haſes: trepi/
dat cor: fiunt uelut amẽtes: oĩ uigore aĩ deſtituti. Tãdẽ in ſe redeuũtes eos latẽter ſequunt᷑ cupiẽtes ꝗd deĩceps
accidat edoceri. Trepidãt uero huius neſcii trãſeũtes hos uidẽtes hoĩes: & ĩter ſe quiii ſint auide pecũctant᷑. De

niq; iã occaſi ſolis inclinata die: cũ ꝗd ĩ nocte faciãt neſciãt: illos duodeciĩ latroes uiatores exiſtimãtes: ad eoſdẽ

cõſulendũ

—

cõſulẽdũ ſtatuũt declinare. At ubiad latrones uieniẽdi iter carpũt:eoſdẽ latrones ſolũduos cernũt. Quo uigo

re latrones adepti trãſeũtibus: & ipſi ptinus obuiarũt. Qui oẽs inuicẽ iũcti ſe ſimul ſalutarũt. Interi ĩterrogãt

latrones qui ſint: uñ ueniãt:& quo pgãt. At illi inqunt. Sumus de Alexãdria: inde ueniẽtes Bethleẽ petimus
ut glorioſi Hieronymi religas uiſitemus. Ad hæc latronũ princeps. Qui inqt fuerũt uiri: qui hucuſq; uobiſcũ
tãtũmõ ueniebat: Mirant᷑ hos talia fari uiatores: & ſe poſtꝗᷓ nemus ĩtrauerũt: neminẽ niſi ipſos & tres alios ui
diſſe: uel audiſſe dicũt. Quæ geſta fuerãt tũc latronũ narrat princeps: illos obſecrat: ut ipſis ob quã cauſã hoc
acciderit: ſi noſcũt debeãt indicare. Quibus illi ob aliã cauſã: niſi ꝗa glorioſi Hieronymi cuſteliæ ſe dederũt:
hoc eueniſſe ſe neſcire dicũt. Ad hoc latrones ſpũ ſacto qui ubi uult ſpirat ſubito inſpirite oĩ quã prius hẽbãt
fœrocitate depoſita in terrã: eoꝶ pedibus ꝓuoluti: pro excogitatis flagitiis ueniã poſtulãtes: illos ad latrones
alios pduxerũt. Sed quod dicã nõ minus patet ad cõtuendũ. Hora prima noctis ad latrones expectãtes deue-
niũt:poſt hoc qd acciderat declarãt: eoſdẽ ſuppliciter exorãtes: ut ii flagitiis ſolitis iam expulſis:ad glorioſũ ui
ſitãdũ cadauer Hieronymi ſecũ irẽt. Fit his uerbis cæteris latrõibus irnſio. Promittũt ſiqdẽ ſuo prĩcipi: & illis

aliis necẽ duriſſimã: ſi audeãt amplius iſta fari. Nõ ceſſãtibus illis priora iteꝶ loq uerba: latronũ ꝗᷓplurimi ca/

nis rabie furibũdi mox in eos inſurgut enſibus denudatis. Potuerũt nemperõpheas ęgleuure:ſed ipſis glorioſi
FHieronymi auxilia poſtulantibus enſes deponere:donec illi qui fuerãt occidẽdi a Hieronymo poſtularũt nul
latenus ualuerũt. Oineffabilis clæmẽtia ſaluatoris: quot modis quos uult facit ad agnitionẽ ſui noĩs deueni/
re/ Repẽte hæc tã ĩſueta oĩs illa latronũ uidẽs cõcio: altis deo & glorioſo Hieronymo uocibus debitas agũt lau/
des eiuſdẽ ſe uouẽtes reliqas uiſitare. Facto igit᷑ mane plures trecẽtis hoĩhus qui tũc tpis ibi erãt talia ppetrãtes
cũ eiſdẽ Alexãdrinis ex illo exeutes nemore: ad glorioſi Hieronymi tumulũdeuenerũt: cũctis tã ĩſueta pdigia
enarrantes. Baptizant᷑ itaq; gentiles Alexandrini: & cũctis mũdi uanitatibus conculcatis religioſã in quodam
cœnobio uitã ducht. Latrenes aũt illis ſimiliter ad lucẽ ueritatis ſãctæq; & laudabilis uitæ: diuina gratia & glo
rioſi Hieeronymi meritis puenerũt.
V Ncuti Cõſtantinopolitanis lr̃is hac de re mihi ſpecialiter directis trãſacto nõ longo dieꝶ ſpatio ĩtellexi ſi⸗/
— mile pene miraculũ:illi qd ſupra fatus ſũ: duobus accidit Romanis iuuenibus: a Romana urbe Bethleẽ
ueniẽtibus: ꝓ glorioſi Hieronymi uiſitãdo Sorpore⸗Quod tractabo ſicuti breuius potero. Cũ igit᷑ duo illi iuue

nes cuidã appropinquarẽt ruri a Cõſtantinopoli per duodeci forte diſtãte miliarioꝶ ſpatiũ: añ ꝗᷓ rus aduobus

miliaribus introirẽt eadẽ fere hora duos cõtigerat hoĩes ĩterimi. Quoꝶ mortis rumore pᷣdictæ reſonãte ruri:lo
ci eiuſdẽ uiri cõgregati circũquaq; ꝗs hoꝶ fuerit interfector: cœperũt inꝗrere uehemẽter. Cũq; diligẽter perꝗ/
rerẽt adeſſe cettũ meminẽ niſi p̃dictos iuuenes:quiiã ꝓpe uenerant: repientes eoſdẽ ꝓtinus tenigerũt: ab eiſdem

credẽtes fore hoĩes ĩterfectos. Mirantr itaq; huius ignari iuuenes: & hoꝶ ſe nil ſcire totis niſibus cõiurabãt. At

illi eoꝶ pro nihilo cõputãtes uerba: captos eoſdẽ ad rus conant᷑ ducere feſtinanter. Poſt hocde rure: ꝙ ad eoſdẽ
uiros iuſticia nõ ſpectabat: cũ accuſatiõibus ad Cõſtantinopolitanũ dñium capti iuuenes deſtinant᷑. Quĩ:ne
nimis lõgus fiã uerbis: qd nõ fecerãt tormẽtoꝶ rigore:iuuenibus iã cõfeſſis: adiicit᷑ more ſolito ſnĩadecolladi.
Heu quale cor audiẽdo tot lamẽta ĩnocẽtiũ:quos & iuuentutis & pulchritudinis maxima uenuſtas: & ortus
nobiliſſimus decorabãt: poſſet ſe a lachrymis cõtinere? Flẽtes itaq; iuuenes grauibus lachrymis pallidas facies
irrigãtes: ululatus: gemituſq; & ſuſpiria ꝓmere nò ceſſãtes: glorioſe dicebat Hieronyme: hoc talene eſt pᷣmiũ
quod oſequẽtibus tibi præſtas? Eſt tale qd lobore tui meruimus itineris? Heu romana urbs nr̃i præſcia ortus:
nõ ſic tecredebamus neſciã nr̃æ finis.Ad locũ nãq; tanti ſupplicii:ibidẽ gẽtiũ multitudine maxima expectate
ĩnoxii iuuenes cõducunt᷑.O ĩeffabilis miſericordia dei noſtri:qua cælũ redũdat & terra:nec ad ſe currẽtis obli/
uiſcit᷑ miſereri. Flexis in loco quo plectẽdi erãtgenibus in cælũ utiq; iuuenes manibus eleuatis: Glorioſe ma/
gna uoce inqunt Hieronyme nĩæ ſalutis & auxilii portus: noſtræq; ſpei anchora ſaluberrima & uitalis: hac ĩ

Qlina hora noſtris ĩdignis ſupplicatiõibus pias aures: ut ſi hoc quo punimur ſcelus nõ geſſimus: tuas liberatio

nis opes pietate ſolita ſentiamus. Quod ſi fecimus:exigẽte iuſticia cõdẽnemur. Hæc ubi dixerũt: colla exten
duũt carnificibus feriẽda: nil dicẽtes aliud:ꝗᷓ ſuccurre ſuccurre Hieronyme glorioſe. Quid miꝶ ſi tot lachrymis
cũctoꝶ ad ſe currẽtiũ miſericors opifer Hieronymus ſe a miſerẽdo nõ potuit abſtinere:cũ circũſtãtiũ oĩum: &
carnificũ corda ad cõpaſſionẽ mouerent᷑ Eleuatis ſiqdẽ enſibus iuuenũ carnifices colla feriũt: accolla pcuſſio
nũ ſigna uti porphyretici lapides forẽt recipiũt. Mirant carnifices credẽtes ſe ictus fefelliſſe:denuo eleuant ut

plus pñt enſes & feriũt: ſed enſes uti eẽnt paleæ iuuenes nunꝗᷓ lædũt. Orit᷑ ex hoc ĩter aſtãtes admira tio:& ſtu
plus p P 4

por uehemẽtiſſimus oẽs capit: hincindegentiũ ad tã inſuetã uiſionẽ cõfluit multitudo. Audit hoe & ipſe ſen/
tentiæ lator: & currit:iubet iterũ carnificibus: ut ſe uidẽte denuo feriãt: & ti oẽĩmode illeſa iuuenũ colla ma/
nẽt. Stupẽs magis ac magis iudex:tantiq; Snarugeruraculinil ſcit aliud cur hæc fiaãt: 3 ueneficia cogitare. Præ
cipit itaq; mĩſtris oĩ mora poſtpoſita nudos tradi arſuros iuuenes rogi flãmis. Circa illos mox copioſus ignis
accẽdit᷑: ĩfundit᷑ lignis oleũ & pix: ut eoꝶ uita citius deſtruat᷑. Quid mirãdũ ſi cõpos ꝓtegẽdi ab enſibus glorio
ſus Hieronymus a flãmis ſuis ſe ĩuocãtes ſedulis uocibus iuuenes potuit liberare:/ Surſũ igniũ flãmæ in ĩmẽ
ſũ ſcãdunt. At iuuenes ſubalis cõſiſtẽtes Hieronymi glorioſi ſalubriter pꝑmanẽt ueluti in amœno ſi geſcerent
uiridario & iocũdo. Poſt hæc iudex utrũ hoc aſcribẽdũ miraculis an ueneficiis certius cupiẽs expiri: ut ſi hi die
bus octo ſuſpẽſi uiuerẽt: quo uellent abirent ſoluti & liberi cẽſuit. Suſpenſis itaq; illis mox Hieronymi glo⸗/
Vs „CCXXV.

rioſi præſẽtia minime defuit:qui plãtas manibus tenẽs pedũ illæſos & uiuaces ſtatutis diebus mirabiliter ob

ſeruauit. Currunt igit᷑ octauo die totius ciuitatis & circũ adiacẽtiũ uillaꝶ uiri: currit & iudex. Cernũut clare glo/
tioſũ miraculu: patefaciẽtibus qui uiderũt:qui ad cuſtodiẽdos iuuenes fuerãt deputati. Mirant᷑ oẽs uocibus
in excelſis: laudes pagũt creatoni & Hieronymo glorioſo. Mox de eculeo ĩnoxii iuuenes deponunt᷑: & maximis
honoꝶ exequiis ab oĩ populo uenerant᷑. Veꝶ ceu in urbẽ Cõſtantinopolitanã capti & dolore uehemẽtiſſimo
ĩtrauerant:liberi honorifice: & cũ gaudio ineffabili exigerũt. Et tãdẽ annuente deo a multis Cõſtantinopolita
ni populi comitati Bethleẽ attingentes: ueneratiõe debita glorioſi Hieronymi reliqas uiſitarũt. Statĩq; depo
ſita ſæculariũ oĩ cura cœnobiu in quo iuſſit glorioſus Hieronymus intrauerũt: & uacantes dienoctuq; pœni
tẽtiæ & of̃onibus celebri uita ſãctitatis pſpicuæ in prædicto cœnobio adhucmanẽt.
Agnæ admiratiõis gaudii deuotiõiſq; tã præcedẽs iuuenũ miraculũ extitit: ſed multæ formidinis cõſtat
ſequẽs in ſacris ordinibus maxime cõſtitutis. Apud ſuperiorẽ Thebaidẽ quoddam dominaꝶ fuiſſe ãte

uita honeſtæ religionis recluſiõe cõtinua decoril. q; moribus ꝑmanebãt. Ad hoc qui inſut figãt aures: ne quod
una hauſerit auriculæfũdat altera. Nauis ꝗᷓtũcũq; ſana ſit & integra:modicuũ ĩmo nihil ꝓdeſt: ſi alta uolẽs ſe/
care maria: paruũ quod fudo ineſt foramẽ relĩquat: ut dira naufragia nõ admittat. Cur hæcſim fatus: præſen/
tis narratiõis hiſtoria reſerabit. Multis ita pollens prædictu monaſteriũ uirtutibus: unũ peſſimuũ quo ruit ſi
moniæ uitiũ retinebat. Nã ĩſtigãte diabolo in eiſdẽ dominabus hæc obſeruabat᷑ abuſio: ut ſiquã uellẽt in mo
nialẽ recipere: nõ tantũ intuitu chaxit:ᷣtis & miſericordiæ recipiẽdæq; bonitate: ꝗtũ recipiebat reſpectuũ pecu/
niæ. Nulla enĩ ĩ monaſteriũ intrare mãſura poterat: niſi certa pecuniæ ꝗᷓtitas ſecũ iret. In hoc ſiquidẽ erat moa/
ſterio ſãctimonialis quædã dña ætate grãdæua: quæ ab ĩfantia ſua ieiuniis & of̃onibus oĩ reſoluta cœno deo
uixerat: quæ uitiũ illud ꝗplurimũ abhorrebat. Cui nocte quadãut erat ſolita in or̃one poſitæ glorioſus Hiero
nymus apparẽs:locũ illũ ĩmẽſo luſtrãs lumĩe eidẽ pᷣcepit: ut ad Abbatiſſam cæteraſq; illius cænobii moniales

mane pergeret: nuncians ꝙ niſi a peccato iã inueterato manũ extraherent: ultionẽ diuinã ſubito expectarent.

His dictis diſparuit. Perterrita uiſione inſueta ſactimonialis dña qs hic fuerit iubẽs talia nũciari in ſeipſa aui
de ptractãs: totã illã noctẽ pegit inſõnẽ. Crepuſcula diei adueniente: oẽs in capitulo moniales ꝓpulſato tin/
tiĩnabulo cõgregauit. Quibus admirãtibus ad quæ forẽt tãta feſtinatiõe ĩ capitulo cõuocatæ: ſcĩmonialis na
ex eaꝶ aſſurgẽs medio: quæ uiderat & audierat oĩbus patefecit. Fit ilico ex hoc monialibus cũctis irriſio: hanc
exclamãt fatuã: multiſq; garriũt deriſiõibus hãc forte illa nimia ebrietate ſõniaſſe. Illa uero accepta contume
lia: patiẽtiæ ſcuto ſe mumiens: de eaꝶ ſiqdẽ ptinacia nimiũ dolẽs: ſed de ſua deſpectiõe gaudis acKolitas rediit
or̃ones: ſupplicãs cõtinuo: ne ſuis mõialbus qd audierat eueniret. Trãſactis igit diebus decẽ: nocte media pᷣdi
ctæ ſcĩmoniali dñæ hac de re deuotis or̃onibus ĩcũbẽti:glorioſus iteꝶ apparuit Hieronymus eidẽ: ut quæ pᷣus
nũciauerat mõialis: denuo ĩtrepide nũciaret allocutiõe mãdauit benigna. Ad quẽ illa. Quis inqt es dne talia mi
hi madãs? Hieronymus ĩ quiẽs ſũ: ab eiuſdẽ euanuit oculis. Illa uero ſciẽs eaꝶ duritiẽ: ꝗd ageret ꝗdue diceret:
neſciebat. tadẽ mallẽs a monialibus inſana & ebria repu tari: ꝗᷓ diuinis cõtraire p̃ceptis: cõgregatis ite monia/
libus quæ uiderat & audierat: uoluit ĩtimare. Aſt ut eã aſſi urgere mõiales peſtiferæ cõſpexerut: diuini neſciæ iu
dicii ſibi de ꝓximo futuri: an ꝗᷓ uerba ĩcipet e capitulo cũ magnis cachĩnatiõibus exegerũt. Quin? Trãſactis ĩ
ſup diebus tribus dormiẽti prædictæ ſactimoniali dũæ glonoſus Hieronymus ĩeffabili quaſi ſocietate ualla/
tus angeloꝶ: nocteapparẽs media eã excitauit: eiq; iuſſit ꝓtinus ut de illo exiret monaſterio: nec ſubito futurã
ſnĩam expectaret. Cu illa uero multis lachrymis ſupplicaret: ne hoc fieret: glorioſus inꝗt Hieronymus. Ad Ab
batiſſã & cæteras pergito oĩ mora poſtpoſita:eiſdẽ nũciãs: ꝙ niti pœniteãt: hac nocte diuinã ſẽtiẽt ultionẽ. Si
autẽ in ſua pmanebũt duritia: ſtatim exiens amplius in monaſterio nõ moreris. his finitis abſceſſit. Hæc igit᷑
audiens ſãctimonialis anxia: plenaq; triſtitiis capitulũ adiit: & cãpanã cœpit uehemẽter ei ut ad capituluũ acce

derẽt moniales reſonare. Quo Abbatiſſa de ſõno euigilãs: cognoſcẽſq; ab hac fore cãpanã pulſatã: cũ iracũdia

ad capitulũ ꝓperauit. At ubi illã uidit: diris eã minis ĩcrepãs: nullũ uoluit audire uerbũ: ꝓmittẽs ꝙ niſi ceſſa/
ret hoc agere:ſecũ ĩ mõaſterio amplius nõ maneret. Cui ſcĩimonialis dna: ne tardes inqt quæſo agere quæ pmit
tis. Profecto me noſcas hoc loco ãplius nõ mãſurã. Glorioſus eqdẽ Hieronymus apparẽs mili tãtumõ hoc
ſtatĩ monaſterio futuꝶ iudiciũ patefecit. Hæc audiẽs Abbatiſſa deridere cœpit: hãc æſtimãs ueſano capite iſta
fari: & oſtiariã conuocas iuſſit: ut hãcde mõaſterio ptinus effugaret: mãdãs eidẽ: ut aliqᷓ hora ſic extra dimiſſã
oſtmodũ faceret ĩtroire: ut ſicab incœptis opibus iã ceſſaret. hac de re læta ſãctimonialis dna ꝗcitius potuit
e monaſterio eſt egreſſa:lachrymis tñ fuſa dofonbul q; repleta: pro his quæ monaſterio nouerat euenire. Ter/
ribilis ſiquidẽ deus fortis atq; potẽs: & quis reſiſtet ei ſheu cuxeu hoĩes nõ formidãt?:ſciẽtes ſe nullatenus poſ/
ſeab eius effugere manibus: ut eius in eos magnũ & inenarrabile iudiciũ nõ cõprehendãt: ſaltem his miſeri ter
reant᷑ exemplis. Audiãt ꝗ ĩ ſuis cõfidut diuitiis: ꝗq; ĩ ira cõcitãt excelſũ dũm: ſuæ auaritiæ ſiccitate. Quale huic
monaſterio a deo ꝓpter pecunias faciẽ auertenti de cælo ẽ iudiciũ iaculatũ.pene limẽ oſtii ſcĩmonialis dna ex
ceſſerat: ꝙ ſubito totũcorruit moaſteriũ:oẽs opprimẽs moniales: ita ut ex eis uiua aliqᷓ nõ remãſit. Scimonia
lis uero illaĩ quodã uenerabili dominaꝶ monaſterio: qceſt apud inferiorem Thebaidẽ hactenus ſcĩtate præ/
cipua uiua manet.

d Ignũ

uos annos dicit᷑ eximiũ & diues monaſteriũ: oĩ pulchritudine & excellẽtia decoratũ. In quo pene ducẽtæ dnæ

ℳ

1

—— ————

W Ignu cẽſui pᷣmiſſis miraculis aliqua alia diuini cõtra peccãtes manifeſti iudicii declaratiua iungere: ut ſi

forte præ iudicioꝶ multitudĩe peccatoꝶ corda tenacia & pluſꝗᷓ lapidea ĩ carnea uerterẽtur: quatenus cũ
ſe ob peccata cernerẽt bæluas: rõnẽ & cognitionẽ ſui conarent᷑: ut fierẽt hoĩes adipiſci. Abiecta etenĩ rõne: qua
ſũt hoĩes:ĩfra bruta animalia redigũtur. Græcoꝶ qdã hæreticus die quadã cũ ſacerdote quodã ĩ hieroſolymi/
tana eccleſia publice diſputabat. Cũq; ſacerdos ob ſuæ partis defenſionẽ auctoritatẽ quãdã glorioſi Hierony
mi allegaret: ut græci deſtrueret: rõnes temerario peſtifer græcus oreglorioſũ fuiſſe Hieronymũ totius uerita/
tis lumẽ mẽtitũ nõ erubuit uoce fari. At ꝗ uoce talẽ neqtiã ppetrauerat: uocẽ deĩceps ullatenus nõ formauit.
Widã ĩſupꝑ alius hæreticus peſtifer arrianoꝶ ĩ quadã diſputatiõe cuidã glorioſi Hieronymi auctoritatẽ
õtra eũ ĩducẽti: ut mẽtitur ſua temeritate rũdit: ſubito fuit diuina ultiõe ꝑcuſſus. Nã nõdũ uerbũ uo
ce finiẽs clamare pꝑ totũ diẽ ſine aliqua ceſſatiõe nõ deſiit: Miſerere mei Flieronyme glorioſe: quiaa te pœnis
duriſſimis torqueor. Et hoc pꝑ totũ illũ diẽ quãtis uocibus poterat clamãs hora cõpletorii miſabiliter cũctis ꝗ
ad hæccõcurrerãt cernẽtibus: expirauit.
Aereticus qdã alius peſtiferæ hæreſis arrianæ cui ante meuũ obitũ finẽ pius ĩponat dns ĩ eccleſia Syõ glo
I

rioſi Hieronymi imaginẽ cernẽs. Vtinã inꝗt ſic te cũ uiuebas meis manibus ænuſſſſem: qa te meo gladio
ſſẽ. Hæcut ita dedit: gladiu euaginãs tota ui ipſũ in imaginis illius guttur ĩfixit. Quã magnus iſte Hie
ronymus tot faciẽs mirabilia:cui ſecũdũ ſua opa ſimilis nõ apparet:potuit eq dem ĩbecillis ĩ imaginis gutture
gladiũ figere dextra: ſed de imagine gladiũ:& a gladio manũ quouſq; res ĩnotuit: extrahere nullatenus fuit cõ/
Pos. Mox quoq; ex pcuſſionis loco tanꝗᷓ ex hoĩs corpore uiui ſaguini?unda fluxit: quæ uſq; mõ pro miracu/
lo declarado fluere nunꝗᷓ ceſſat. Eadẽ inſu p hora:qua res ſic acta ẽ iudici ĩ atrio exiſtẽti idẽ glorioſus Hierony
mus cũ gladio gutturi ĩfixo apparens: pꝓ offẽſione huiuſmodi uindictã fieri poſtulauit: narrãs eqdẽ ſibi factã
& hæc dicẽs abuit. Stupefactus itaq; iudex: cũ cæteris ꝗq aſtabãt: ad eccleſiã pperãs hæreticũ manu gladit̃t infixũ
tenẽtẽ repperit. Qui ꝓtinus ut ii uiderũt: manũ fuit cõpos a gladio remouẽdi. Captus itaq; hæreticus ĩ ſua perꝰ
manẽs duritia:ob aliud ſe nõ dolere:niſi ꝙ uiuũ nõ teneret Hieronymũ: garriẽs a populi multitudine lapidi/

bus:lignis: enſibus: & lãceis iugulatur.
n Epos meus loãnes quẽ agnoſcis oĩ fulgẽs pulchritudĩe:quẽ mihi ĩ locũ fili adoptaui: ut puto tibi pridie

ꝗd ei euenerit: enarrauit.ſed tã ut pᷣſtantius memoriæ comẽdet᷑:ſilẽtio nõ trãſibo. Captus itaq; idẽ Ioã
nes Ante duos ãnos a Perſis: & Perſaꝶ Regis miĩſtris uẽditus ꝓpter eminẽtẽ ſuã pulchritudinẽ ad Regis exercẽ
da obſeqa deputat᷑. Cũq; p annu ĩ curia nõ paruo dolore & tædio pmãſiſſet: eodẽ reuolutiõis anni die prãdẽti
Regi ᷣuiẽs: Præ taiſtitia ſea lachrymis nõ potuit cõtinere. Hoc Rex ĩtuẽs lachrymaꝶab eo auide ꝗrit cauſam.
Qua cõperta. In quodã eũ caſtro quo ibi nocte qᷓdã exiſtente diris lachrymis undiq; madefacto. In ſõnis eidẽ
glorioſus Hieronymus ueniẽs: manũq;ʒ eius ut ſibi uidebat᷑: capiẽs ad ciuitatẽ Hieruſalẽ ſecũ duxit. Experge/
factus mane:putãs ſe in caſtro a milinchu⸗ retineri:ĩ domo qua maneo ſe ĩuenit. Qui admiratione uelut amẽs

quaſi ut ĩ caſtr o:uel ĩ domicilio meo ſtaret: nullatenus diſcernebat. In ſe poſtremo rediens emiſſa uocedor/

miẽtẽ familiã excitauit. Currũt igit᷑ ad me famuli adeſſe Ioannẽ inefſabili gaudio nũciantes. Quare dubius ac
currens: quẽ a Perſis uĩctũ putabã: pᷣſentẽ cerno. Quo quidẽ quid ei acciderat enarrãte:deo & glorioſo Hiero
nymo laudes maximæ perſoluuntur.
Anctimonialis ꝗdã dna:oĩum pene pulcherrima fœmiĩarum ætateiuuencula: ſed aĩ ſapiẽtia ualde cana
beati Hieronymi deuotiſſima: ĩ quodã cœnobio multa ſcĩtate ut opinor adhucuiuit: cui qd audies dr
cõtigiſſe. Sit mulier hæc aliis ĩ exẽplũ: quæ hucillucq; p plateas & uicos diſcurrere nò ceſſãt: ſua ſtultorũ homi

nũ illaqᷓ antes aĩas uiſiõe. Nullo tot diabolus aĩas rete capit: quot laq̃o peſſimo mulieꝶ. Sactimoialis hæc: ut

oĩum dnaꝶ teſtimonio cõprobat᷑:nunꝗᷓ niſi eã maxĩa cõpellat neceſſitas extra ſuã cellã gradũ figit. Neq; enĩ
aliud agit opus ꝗn aut oronibua uacat: aut lectiõibus & meditatioibus ĩplicatur: aut corpus reficir dormiẽdo.
His dirus ſerpẽs atiquus diabolus opibus ĩuidẽs: ut eãa (õ ꝓpoſito reuocaret: cuiuſdã nobiliſſimi iuuẽis ani
mũ ĩ eiuſdẽ ſcĩmòialis ĩ tãtũ ĩcitauit cõcupiſcẽtiã:ꝙ nil poterat die noctuq; alid: niſi quõ poſſet eã attigere co
gitare. Circa mõaſteriũ ueri lumiĩs obcæcatus cõtinue pgẽs nullũ remediũ aliud repire ꝗbat. Tãta nãq; ĩſcitiæ
nube caligatus extitit: ut multotiẽs ſe ſuis ꝑnitioſis turbatũ affectibus cernẽs: uoluerit ſeaqs tradere ſuffocan
dũ.Stulti amoris ſtultũ iuuenẽ cathena de dieĩ diẽ ſtrĩgit. VYt hæcad ſcĩmonialis aures reſonẽt ad ſuã non au
det pudicitiã. Qua de reoĩ ad hoc auxilio deſtitutus quẽdã ĩueniẽs magũ: ueneficia d?'monũ ĩcãtatiões nefã
dis artibus exercẽtẽ magnã ꝓmittit: ſi qd optat exptus fuerit: pecuniæ ꝗtitatẽ. Tũc ueneficioꝶ magus ſuis car
minibus cõuocatũ dæmonẽ decipiẽdi cauſa nocte media feſtine ad ſãctã deſtinat monialẽ. Ad cellulã itaq; ac
cedẽs dæmõ trãſire ultra cellulæ Hieronymi imagĩs ĩ cella pictæ timore nimio neqt limẽ. Mira tes Auguſtine
ut multiplicibus patet exẽplis: tãtus glorioſi Hieronymi timor diabolo ineſt: ut etiã ſuæ picturæ nõ audeat
apparere. Nã ſicui ab eodẽ obſeſſo corpori pcioſa demõſtret᷑ imago: ab eodẽ cõtinuo diabolus effugat᷑. Igit cõ
miſſũ explẽdi opus neꝗᷓ ſpũs deſperãs: ad mittẽtẽ reuertit᷑.ſibiq; negari ad monialẽ ĩtroitũ pandit ob glorioſi
Hieronymi imaginẽ cellæ pictã: quẽ diridẽs magus dimiſit. Moxq; cõuocatũ aliũdæmonẽ ꝗᷓ poteſt mittit ci
tius ad huiuſmodi opa finiẽda. Fitq; ſecũdo id quod primo. At ſecũdus ꝑ horã forte manẽs coactus excelſas
cœpit uoces emittere. Si me FHlieronyme hinc ſinis recedere: huc ulterius nõ reuertar. Ad hæc ſtupefacta muli
ccxxvi.

er:quæ in oratidibus in cellula ihærebat: quis iſtas fũdat uoces: nimio pauore pcũctat. Nò ceſſãte diabolo ſic
clamare: excitatæ illius ceænobii moniales: timore pcuſſæ grãdi tremulæ ad illa accurrũt cellã: cruce dii peũte.
At ubi illũ fore neꝗᷓ ſpiritũ ſciut: eũdẽ cõiurãt:ut ebeat qua de cauſa uenerit: intimare. Narras eqdẽ diabolus
rei ſeriẽ: ſeq; gemitibus & ululatibus pãdẽs cathenis igneis uĩctũ a Hieronymo retineri: Rogat eas: ut ſuis me/
reat᷑ p̃cibus abeũdi gratiã ĩuenire. At ubi hæc moniales audiunt: deo & glorioſo Hieronymo laudes reddunt:
ſuppliciter poſtulãtes ut dæmonẽ huũc nullatenus reuerſurũ de eodẽ cœnobio effugaret. Vix orationũ uerbis
finitis: diabolus niagnis ſtridoribus ex eodẽ loco recedens magum adiit: euq; capiẽs tãtis uerberibus & cruciati
bus flagellauit: ut p multa horaꝶ ſpatia aliquod uitale ſignũ paulo minus appareret: diris clamans uocibus:
Mei cruciatus cauſa fuiſti ad illã me deſtinãs monialẽ. Certe in te iiſdẽ uerberibus uindicabor. Inter hæc autẽ

uerba tã horrida magus cũ ſe pene pnitiei protritũ cerneret: ſuas uidẽs artes nullũ ſibi auxiliũ adhibere: ad toti

us refugii portũ Hieronymũ Norier ũ iã naufragus ſe dirigẽs:glorioſe inꝗt Hieronyme.huic ad tuã clæmẽtiã
ſubueni miſero accurrẽti:ei ſola miſicordiæ dona pergrãdia nõ denegãs. Promitto nãq; ſi tuis hac hora iutus
auxiliis pnitiei tã horribili nõ ſuccũbã:ꝙ deĩceps cũctis exutus fallaciis a tuis obſequiis nõ recedã. His finitis
uelut fumus ab eodẽ neꝗᷓ ſgũs euanuit. Per annũ autẽ idẽ iacuit uerberibus magus in tãtũ ſui corporis ĩ pos: ꝙ
nõniſi alieno auxilio potuit ſe mouere. Moxidẽ accepta pœnitẽtia magus ante ꝗᷓ de lecto ſurgeret: cũctis com
buſtis codicibus: ꝗbus artes illas nequiſſimas exercebat: uẽditiſq; oĩbus quæ habebat: & paupibus erogatis: cõ

pleto anno in illa ſe ob pœnitẽtiã ꝑpagẽdã in quadã ſpeluũca claudẽs heremo in qua p quadriẽniũ glorioſus ſte

tit Hieronymus: multa ſãctitate & uit? & pœnitẽtiæ aſpitate pollet. Huc ꝗᷓ ſo iuuenes oẽs curraãt: & inſani iu/
uenis exẽplo diſcãt:me qd illi cõtigit:ſibi poſtmodũ doleãt anigill. Inſanus itaq; iuuenis tatis circũligatus
luxuriæ laq̃is uidẽs ſe oẽĩ mode ſuæ miſerrimæ uoluptatis deſiderio nefãdiſſimo defraudari: qᷓdã nocte laꝗᷓo
ſe ſuſpẽdit: & ſic ſe infœlix tẽporali uita potius & ppetua priuauit. Ecce quot maloꝶ cauſã turpiſſimũ luxu/
riæ uitiũ fore liquet. Nil tã ruinæ aĩæ pariter & corporis prõptũ ꝗ̃tũ iſtudnequiſſimũ arbitror ſcelus. Exipſo
nãq; homicidia: ebrietates: eõtẽtiões: & pene uniuerſa oriutur mala: ut ueteris & noui teſtamẽti in finitis patet
exẽplis: necnõ & cõtinuis manifeſtiſq; expiẽtiis declarat᷑. Ad hoc autẽ ut maior iuuenibus det᷑ aſtutia ſe tuẽdi
Nã ſtatus ullus piculoſior nõ ẽ inſipiẽtis iuuẽtutis ſtatu. Aliud cẽſui exẽplũ mei nepotis Ruffi ætatis forte an
noꝶ decẽ & octo ꝗᷓqᷓ dolore nimio ſubrogare.
¶/ h Onẽ ambiguũ iſta quæ incipio enarrare magnis tribulationibus meæ memoriæ reuocari: ſed tñut p̃ᷣmiſ
ſũ ẽ: utoĩbus & maxime iuuenibus ꝓueniat in exẽplũ:ſilẽtio illa nequeo pᷣterire. Nepos qdꝗ meus Ruf/
us noĩe utroq; priuatus parẽte anniculus ad meas deuenit manus: ꝗ utinã ex matris uiſceribus flõ exiſſet ne
illi qd ſuſtinet cõtigiſſet: quẽ tãta diligẽtia ſuo ĩfortunio enutriui: ut a pluribus a megenitus putaret᷑. Creſcẽs

itaq; in diẽ puer ĩfœlix ætate: ſed nõ ſapiẽtia: ĩgẽti pulchritudine corporis: ſed non aĩæ: decoriſq; & pbis mori/

bus:honeſtate: bonitate: & multæ ſapiẽtiæ elegantia ꝗᷓꝗᷓ uane decoratus: a cũctis dilectione ſuperflua colebat᷑
Is nãq; in decimo octauo ætatis ſuæ anno ĩbecillis & miſerrimus expirauit. Propter quẽ tantus ab oĩbus inſo
nuit luctus: ut uix p mẽſẽ finẽ potuerit ĩuenire. Sed certe luctus pro eo quod euenerat nõ ſuffecit. Aſtego eius
nimiæ incũbẽs dilectioni pluries glorioſũ rogaui Hieronymũ: ut mihi ꝗqd nepoti meo acciderat reuelaret. Igit᷑
meis annuẽs glorioſus Hieronymus pᷣcibus: obtinui qd lileba⸗ Orãti enĩ mihi die quodã hora nona tantus
euenit fetor: ꝙ nullatenus naribus potera tolerare. Hæc dũ mecũ tacitus reputãs: unde hic tãtus adeſſet fetor
admirarer: ſupra meũ uerticẽ eleuatis oculis: ĩftelicẽ nepotẽ uidi terribilis uiſionis: ita ꝙ in eũ uiſũ ĩprimere
nõ audebã. Nã cathenis igneis circũligatus: fornacis ĩſtar flãmas fetidiſſimas erũpebat. Ad hãc itaq; uiſionem
ſubito me tã uehemẽs timor irrepſit:ut dũ pluries loqui uellẽ:fermãdi uocẽ nullatenus cõpos erã. Poſtremo
aliꝗtulũ ĩ me rediẽs:ſi meus erat nepos uoce cœpi pquirere tremebũda. Ad hæc ille ululatihus & ſuſpiriis:uti
nã inquit nõ fuiſſem:ne tã diris eſſẽ cruciatibus deputatus. Nã ſcias me tartzreis mãſiõibus ppetuis tempori
bus permãſuꝶ. Heu qd dicã? His dictis tãtus mihi golor affuit: ut ſim pluries admiratus quõ uita ꝓtinus nõ
diſceſſit. Longis autẽ expletis colloquiis: ab eodẽ ſciſcitatus fui: cur diuinæ fuiſſet miſericordiæ ſic expers: cum
in mũdo tot uirtutibus ſic polleret. Pro nulla inquit me ſcias cauſa fore dãnatũ: niſi qa in ludis maxime dele/
ctabar. At qa in morte accepta peœnitẽtia quaſi ſtulta ignorantia poſtpoſuicõfiteri: diuinã nõ merui ueniam
adipiſci. Et hæc dicẽs a meis diſparuit oculis. Talis autẽ eo ebeunte remã ſit fetor: ut in locũillũ hactenus nul/
lus audeat ĩtroire. Ecce quãtũ turpiſſimum ludi ſcelus diuinæ abhorrẽt maieſtatis oculi. Timeamus ergo: ne
nos bonoꝶ rapiat inermes tã repẽtinus ĩteritus:ne nõ pœnitere nos uitioꝶ cõtĩgat:duũ tẽpus ineſt: ꝗa poſtmo
dũ pœnitẽtia foret fruſtra. Vtigit᷑ xpᷣianus tãtæ ruinæ ludi ꝓcul effugiat nefas:ĩmo ut oĩum memoria deleat᷑:
exẽpla alia dã ꝗᷓ breuius potero ſubrogabo. .
N Sãmaria quindecim nõdũ expletis diebus:dũ miſer qdã ludẽs quaſi oĩa quæ habere poterat cõſum
pſiſſet: glorioſi cœpit Hieronymi nomẽ auſu temetanob laſfemare. Quẽ nefãda blaſfemiæ uix finiẽtẽ
uerba uidẽtibus: & ſtupẽtibus cũctis mox e cælo fulmẽ ueniens interemit.
Reibus aliis ĩ tyro ludẽtibus hoc accidit qd enarro. Cũ eni illi ſuũ uellẽt ĩcipe ludũ: ut hi ꝗᷓ ſe hocab eiſdẽ
audiſſe & totã rei ſeriẽ etiã ſe uidiſſe fant᷑: & referunt:ſic dixerunt. Quãcunq; potes exerce uim Hiero/
nyme: qa te inuito ludum iſtum alacriter finiemus. his ita dictis ſuũ incœperũt ludum: quo quidem primor

—ʒ—ʒ— —— —

.

—

Vod uiſu noſcit᷑:ueriſſimo teſtimonio cõprobat᷑. Iccirco quæ dico:qᷓꝗᷓ multis poſſent coprobari teſti/
bus:tñ meipſo teſteq ea uiliõe ppria didici cõprobabo. Iuxta meã in qua in Hieruſalẽ habito ædẽ:nobi

diato:quaſi uno elapſo ĩſtãti ſe terra apiẽs illos ſolũ abſorbuit:ita ut nil ex eis amplius fuerit uiſũ.

—° liſſimus qdã miles fuit:trãſitoriis nimirũ locuplex:qui unicum habẽs filiuũ:eiuſdẽ ſtultiſſimi amoris cæcitate

pcuſſus nõ ſolũa prauis eũ nõ corrigere: ſed etiã eũ ipemet praua ĩſtruere conabat᷑. Parẽtes fatui & iſti ſimiles
mẽtis ꝗᷓ ſo oculos huic inclinẽt: ut qs finis eueniat:nõ ignorẽt. Multi enĩ hoĩes magnas aĩæ & corporis ĩciderũt
ruinas ob prauoꝶ parẽtũ ĩſipiẽtiã. Creſcẽs nãq; illius militis filius:cũctis moribus bonis deſiijtutus:de die ĩ diẽ
peierãdo: totũ ſuũ tẽpus amittẽs in ludis & blaſfemiis: cũctiſq; ĩmũditiis pr̃e cauſãte ãnũ attigit duodenum.
Qui quodã adueſperaſcẽte die ſolitis cũ pr̃e ludis ĩſiſtẽs ludũ eodẽ ut gliſcebat nõ habẽte:primo ꝓrupit ĩ hæc
uerba. Siqd ille põt Hieronymus ꝗ ludos ꝓhibet:iã exerceat. nã ſe ĩuito.hĩc non niſi uictor exurgã. Verũ hæx
dũtaxatipſo ꝓſequẽte: nequã ſpũs teterrimi hoĩs ſpecie cũctis uidẽtibus locũ ĩ quo ludẽbat ueloci gradu adi/
ens:eũdẽ pueꝶ ĩfœlicẽ rapuit. Sed quo eũ detulit nulli hactenus hominũ ẽ cõpertũ. Verũ utputo eũ detulitĩ
infernũ. Eadẽ nãq; hora caſu ad quãdã meæ domus feneſtrã: quæ loco ĩ quo ludẽtes degebãt pater & filius ex
oppoſita ſita ẽ me poſuerã: quo me uidere fuit neceſſe ueritate ꝑſpicua ſeriẽ tã formidadæ rei geſtæ. Diſcãt er
go iuuenes in iuuẽtutis tẽpore: qd cæteris ẽ pᷣſtãtius:expetẽdis moribus ſe fulcire:ne uilibus caduciſq; mori/
bus iuuenilis aĩus ĩformatus ſtatũ ĩ canicieneqᷓat pmutare. Quod enĩ nouæchartæ iſcribit᷑: de facili nõ delet᷑
Diſcãt etiã parẽtes fatui filios correctionibus & uerberibus erudire: nec uitioꝶ ſinãt uepres radices figere nõ fa
ciliter euellẽdas: ne flẽdi & hic & ĩ futuro cedãt euẽtus. Nã niſi fallor ad æternoꝶ gaudioꝶ patriã deueniẽdi ar/
tiſſima: & ſine ambiguitate aliqᷓ a pauciſſimis certa cognita extet uia. Eũd? ad pditionẽ iter latiſſimũ: & multis
ĩmo pene ĩfinitis limitibus plenũ fore cõſtat. Quodlibet enĩ mortaliũ peccatoꝶ ad pditionẽ ſuũ tramitẽ ſtru/⸗
it. Quodũ hominũ nõ ſolũ paganoꝶ:ſed etiã illoꝶ:quos ſacri baptiſmatis unda lauit. Nam de paganis nulla

orit᷑ qõ ꝙ nõ dãnet᷑:maiorẽ fore liquet numeꝶ multiplicibus ĩſiſtẽtiũ flagitiis: quoꝶ nulla pene unꝗᷓ cogno/ ⸗

ſci᷑ emẽdatio. Quiniĩmo Reſpectiue qdẽ dico pariter bonis & malis hoĩbus cõſideratis:nõ ẽ ꝗq faciat bonũ:nõ
ẽuſq;ʒ ad unũ ſed oẽs poſt ſuas ĩprobas & peſſimas ambulãt uoluptates. Cõſequenter cõcludi debet:ꝙ ad æter
næ btitudĩis gaudia rariſſimi gradiãtur. Infinite qnĩmo. Oẽs pene ſacræ ſcripturæ auctoritates hoc teſtantur.
Infinita ſiqdẽ & exẽpla poſſemus pſpicaciter ĩtueri: ad huiuſmõi ueritatẽ ſufficiẽtius demõſtrãdã. Hoc ex oĩ/
bus unũ cenſeri decet:nec ab hoc diſcrepari põt: nullũ.ſ. ad æterna modo aliquo puenire poſſe gaudia: niſi oĩ/
bus nõ particulariter: ſed totaliter uitiis extirpatis: uirtutũ ſtudeat itinere feſtinare. His iã fine dato exempla &
ꝓdigia qᷓdadã higius opis fini ꝓpĩquius breuiter introducam: & duo p̃cipue admirdla: quæ a uenerabili uiro
Nicolao Cretẽſis inſulæ archiepiſcopo referẽte didici primo dicã.
Enerabilis idẽ archiepᷣs pridie glorioſi Hieronymi deuotiõe nimia Bethleẽ ueniẽs ut eiuſdem cũctis ho/
noribus colẽdas reliqas uiſitaret: ut totus charitate feruidus redire noluit: donec me ſua gratiſſima uiſita
fone èeimiis læticiis adipleret. Qui uti donoꝶ p̃cipuus ut grauiſſima mihi donaria ſupabũdatiſſime more ſo
lito ĩpartiret:me uiſitare minime cõtẽtus: mecũ dignatusẽ iã diebus pluribus cõmorari: & etiã adhuc manet:
qqd utinã tpe lõgo duret.In xpᷣo nãq; Auguſtinechariſſime uenerabilis idẽ põtifex te ſalutat. Quãplures igit᷑
mihi ſuoꝶ uerboꝶ auido uenerabilis idẽ põtifex enarrauit. Hoc tale ĩ ciuitate Cãdia cõtigiſſe. Sacerdos quidã
ſuus ſuæ maioris eccleſiæ cuſtos ĩpudicus luxuriæ & ebrietati deditus: nodũ completo anno de hoc ſæculo mi
grauit. Cuius corpore cæteroꝶ ſepulto barathro ſacerdotũ: ut eius punitio cũctis ĩnoteſceret ad exẽplũ: ſubſe
quẽti nocte tãtus ĩ eccleſia: eiuſq; cemiteriis fuit ſtrepitus: ꝙ rumore nimio ĩ urbe illa cõmorãtes excitati:pauo
re ĩgẽti uelut amẽtes ad eccleſiã cucurrerũt. Stãt itaq; oẽs circa eccleſiã ſtrepitus uehemẽtes:cãpanarũq; ſoni⸗/
tus audiẽtes. Diuinã qdẽ exorãt clæmẽtiã: qᷓtenus curiſta fiãt debeat reuelare: ſed nullũ exauditiõis ſentiũt ad
iuuamẽ. Diluculo hoc ceſſãte cũcta quæ fuerãt ĩ eccleſia repiunt reuoluta: & ꝗᷓſi undiq; flãmis igniũ uiolata
Ad hoc memoratus põtifex orõdes ĩdicẽs populo:qd ſequẽti eueniat nocte pcipit expectari. Ne nimis ſuccũ/
bã uerbis:ſequẽti nocte duplex ſtrepitus & pauoris tribuatio ẽ ſecuta. Qua de re repletus populus amaritudi
ne & dolore cernẽs nullũ ſibi adño adiutoriũ euenire: ſicut uulnerati ꝗq in monumẽtis piecti dormiunt: exiſte
bãt. Die aũt eluceſcẽte: oĩbus ĩ eccleſia orõnibus cõgregatis glorioſus Hieronymus ſubito ſepties ſole ſplẽdidi
or ĩ eccleſiã ueniẽs: ad altareq; gradiẽs cũctis uidẽtibus & mirãtibus ꝑ horã forte ſub ſilẽtio manẽs: obſtupenti
populo:hoc ꝓpter ſacerdotis illius miſeꝶ cadauer ſacris ĩdigne locis cõditũad terrorẽ peccãtiũ cõtigiſſe ĩtima
uit: eidẽq; mãdãs ut cadauer miſeꝶ tartareis poſt reſurrectionẽ oĩ-um mãſioibus deputãdũ:diſſepultũ flãmis
traderent protinus concremandum. Alioquin incœpta peſtilentia non abiret. Et ſic in tuẽtiũ oculis ẽ inuiſus
Quod ut ordinauerat lætabundus populus protinus adimpleuit: deo & beato Hieronymo laudes p̃cipuas
pſoluẽdo.Et ſicpeſtis illa ceſſauit. Qui deincep? beatiſſimũ Hieronymũ oẽs unanimiter deuotione maxima
ĩcœperunt colere.
. Neadẽ ĩſup ciuitate quidã pulcherrimus extitit iuuenis Tytus noĩe honeſtis moribus:luculẽtus:carna
i non ignobiliori natus ꝓgeniæ pᷣdiues ualde totã pene deuotionẽ: & fiduciã habẽs ĩ beato Hieronymo

Hic ſiqdẽ iuuenis uirgineo nitẽs cãdore in eiuſdẽ ſanctæ uirginitatis propoſito uſq; ad uiceſimum annũ pro/

bis uitæ moribus perdurauit. Quo itaq; tẽpore ſui fratris neſãdo cõſilio incitatus ſpretis tã nobiliſſimis uirgi
.ccxxviie

nitatis gẽmis: auri pcioſiſſimũ metallũ calcãs: ad carnis ſpurcitias & lutũ ac fetorẽ uehemẽter declinãs: puella
quãdã oĩ pulchritudiĩe corporis renitẽtẽ ſibi ĩ mrimonio copulauit. In cuius amonis retibus ita ſe capiẽs ꝙ ali/
ud pᷣter ipſã poterat minime cogitare:de die in diẽ cœpit diuina obſeqa obliuiſci.At ꝗa miſerdereliquit iuſti/
ciã: oblitus fuit deũ alẽtẽ ſe:oblitus fuit ſibi ds miſeri. Cõpleto nãq; anno: quo cũpuella iuuenis ĩſẽſatus ſte/
terat:nõ ut ĩ matrimonio: ſed cauſa explẽdæ libidis copulatus: ſuggerẽte diabolica aſtutia: iuuenis frater puel
læ illaqueatus amore auide diu ꝗᷓrẽs eius amplexibus frui:tãdẽ qd optauerat ẽ adeptus. Hucaccurrãtiuuenes
& exẽplo iuuenis ſint expti. Fint nota iuueni puellæ uiro iã pacta. Tacẽs idẽ cogitat auide quo ualeat modo
certitudinẽ repire. Expectat diebus aliquot ſe ſimulãs hoc neſcire. Aſt die quadã ordinat urbẽ deſerens pegre
ꝓficiſci. Et latẽs ꝑ diẽ ĩ ciuitate nocte media domũ ueniẽs reſeratis ſeris a puella ſuitrice clã ut prius ſimulor/

dinauerãt ambo uſq;ʒ ad thalamũ: in quo eius frater & uxorin lecto as:Ppraortier ſibi poſtulat apiri. Miran

turilli & timore pterriti uehemẽti pulſãti negligũt oſtiũ reſerare. Tãdẽ cõfractis ſeris thalami iuuenis ira & fu
rore nimio fornacis inſtar ardẽtis undiq; ĩflãmatus: uxorẽ primo euaginato gladio iterfecit. Deĩde ſub thoro
ropriũ latitãtẽ fratrẽ inueniẽs ĩteremit. His ita geſtis ex ciuitate exiẽs multo tẽpore ꝑx mũdũ hucillucq; errãs
cũ ꝗbuſdã aliis cœpit quoſdã trãſeũtes ĩ itinere depdari:ac etiã iugulare: Permanẽteq; itaq; eidẽ Tyto p. x. an

nos talibus negociis ĩplicato: glorioſiſſimus Hieronymus ſalubre refugiũ & uitale die quadã iã adueſperaſcẽ
te luce in modũ mercatoris ſe mõſtrauit ne ille ſolũmõ hĩtæ deuotiõis pᷣmiis priuaret᷑. Nã ille ꝗᷓꝗᷓ tot & tata ui

tia abhorrẽda cõtinue exerceret: tñ in btõ Hieronymo deuotionẽ aliquã retinebat: ita ut eidẽ quotidie ſe cõmẽ
dãs boni aliqd diebus ſingulis ad eius honorẽ faceret nullatenus poſtponebat. Cernẽs itaq; Tytus mercatorẽ
nefãdis ſociis ad ſolita neꝗtiæ opa cõuocatis cõcito cũ eiſdẽ pgẽs curſu uibratis lãceis Hieronymo mercatoris
ĩſtar obuiãt ueniẽti. Moxq; in eũ ĩſurgẽs a ſociis eũdẽ pᷣcepit retineri:donec eius lateri gladius ĩfigat᷑. Deinde
manũæleuat: ĩterficiẽdi gladiũ retinẽtẽ: ut ſcelus tãtũ ualeat iã explere. Ad hæc Hieronymus glorioſus. Amore
inꝗt Hieronymi: quẽ tu diligis aliqua loquẽdi breuis licẽtia mihi det. Poſtmodũ ſi uolueris facito id qdoptas

Ad hæc & Tytus. Amore inqteius quẽ nominaſti: & loquẽdi & uiuẽdi licẽtia tibi ut poſtulas cõcedat᷑: tantum

quæ portas mercimonia iã depone. At glorioſus Hieronymus. Ego ipſe ſũ Hieronymus: qhuc ppter tuam li
berationẽ ueni: ne mihi a te ĩpẽſa obſeqa ĩ uacuũ pᷣterirẽt. Te tot quæ geſſiſti peccaminum iã pœniteat: ad te
ipſũ redeas: ne formides: hucuſq; me noueris ꝓpter tuã ſalutẽ: & aĩæ & corporis ſupplicẽ erga te apud iratam
diuinã iuſticiã extitiſſe: ne in tedignas tibi ſæuitias exerceret. Ad poœnitentiæ igit᷑ qᷓcitius Perge callẽ:& peccato
rũ onera iã depone: alioqn me tui cuſtodẽ & ſupplicẽ nõ habebis. His dictis Hieronymus glorioſus ab illorũ
oculis diſparuit. Ad hoc Cupefactus Tytus: & ꝗ cũ illo erãt timore & admiratiõe tã ingẽti aꝗ terti pcidẽs per
horã no potuit Aeuari. Tũc ſubito in ytũ: & ꝗ cũ illo erãt ſpũs ſancti gratia ẽ effuſa: & lux eos cælitus illuſtra
uit. Qui protinus in uiros alteros iã mutati ſi pretis cunctis ſpurcitiis uitioꝶ: ad pœnitẽtiæ tramitem rediere.
Deinde ad heremorum antra deuia & ignota properantes ĩ magnis ſe corporũ aſperitatibus: & uitæ ſanctiſſi
ma tradiderunt.
Iraculũ aliud quod ueridicoꝶ teſtimonio ſolidiſſime in ſi upioribus ægypti partibus pactuũ ĩtellexi: qua
tenus hoĩbus & maxĩe iuuenibus ꝗᷓtũcũq; caſtis pueniat in exẽplũ ad euitãdũ piculũ mulieꝶ pᷣcedenti
miraclo addere cogito fore ratũ. Monachus qdã iuuenis & decorus: honeſtate p̃cipuus: moꝶ maturus: ꝗ ſe-
nex uirginalis pudicitiæ cuſtos: cũctiſq; illius monaſterii monachis ſpeculũ ſãctitatis: glorioſiſſimi Hierony
mi amatordeuotiſſimus fuit. xii. degẽs annis in monaſterio cõtinue oratiõibus uacãs: & ſtudio ſcripturarum
Hicamore caſtitatis timẽs ne cor aliqualiter uiolaret: mulieꝶ uiſus inefſabiliter abhorrebat: ita ut eius memo
riã formidaret. Huic ꝓpoſito diabolus antiquus pẽs: & hoĩum inimicus ĩuidẽs: ſuæ neqtiæ ĩueteratæ contra
eũ dolos & artes multiplices ĩcitauit. cõtinue cogitationũ ſtimulis iuuenem peſſimus tẽtator affligẽs: die no/
ctuq; a tẽtatiõibus duobus mẽſibus nõceſſauit. Iuuẽis uero ꝓuidus ſeſe dñi & btĩ Hieronymi: cuius dilectiõis
ardore feruebat cõmẽdãs cuſtodiæ uictrici: tẽtamẽta diabolica ieiuniis & orõibus triũphabat. Cõfluãt hucꝗᷓſo
iuuenes atq; ſenes: & ꝗqᷓti ſit caſus mulieꝶ fallax pulhritudo hicdoceãtur maxĩe p exẽplũ. Cernens ſe aſpis pfi
dus diabolus a iuueneſi upari: tanꝗᷓ leo rugiẽs ſubtiliores nocẽdi artes cœpit qᷓrere: ut iuuenẽ deuoraret. fit itaq;
ĩter eos pugna grauis. Hic aſtutiis cõſuetis caſtra aduerſus iuuenẽ ſtruit peſſimus inimicus. hĩc iuuenis orões

& glorioſi Hieronymi ꝓtectio caſtroꝶ ſternũt᷑ munitiões: & uires eoꝶ triũpho nobili uilipẽdũt. Interea geni/

toris ad mortẽ ægrotãtis uiſitatiõis cauſa ĩgruẽte ex monaſterio ĩ ciuitatẽ ad pr̃nã ædẽ uenire iuuenis ẽ copul/
ſus. Nã ſe pr᷑ dolore nimiũ morituꝶ:ſi uiſiõe fruſtraret᷑ filii crebris clamoribus acclamabat. Ob hocdolẽs mo

nachus timẽs ne mulieꝶ uiſu cor mũdũ & uirgĩeo cãdore nitidũ uiolaret: potius niſi fratꝶ ſui cœnobii fuiſſet

ſupplicatiõibus ĩclinatus: erga patrẽ crudelitatẽ uolebat ꝓpter dũm exercere:ꝗᷓ eidẽ ĩfirmãti cõpati amonaſte
rio recedẽdo. Sciebat enĩ mõacho nil tã nocuũ deteſtabile & mortale: ꝗ uicos & ciuitates: & gẽtiũ multitudinẽ
circuire. Nullacerte pmanet ĩ hoĩe qes mẽtis: ꝗq multoꝶ uerboſitatibus & uãiloqis ĩplicat᷑: qd aqᷓ piſcibus mo
nachis idẽp̃cipue ſilẽtiũ opat᷑. In pr̃na itaq; manẽs æde mõacus diebus tribus tædio tã uehemẽti affectus ẽ: ꝙ
ſibi potius uidebat᷑ tetris ſe fore carceribus mãcipatuũ. Cõpleto die tertio: dũ eũ cũ ſorore ſuaqᷓdã pulchritudis
ĩauditæ:firmitatis cauſa pris crura ſimul cõtĩgeret cõfricare:caſu ſororis dextera eiuſdẽ tã gẽte dexterã: tam di
ris libidis & eiuſdẽ ſororis ĩeptæ &abominabils cõcupiſcẽtiæ fuit ſubito iaculis cor eiudẽ monachi ĩſtigante

1 —=

ren — Frrr
SõY 5

cdiabolo uulneratũ ꝙ pene eã adillicita: & oĩno ab hoĩbus abhorrẽda:niſi extitiſſet timor uerecũdiæ ĩuitabat.
Heu qd dicã. Quæ monachis illis inerit obbuãtia caſtitatis: q còtinue mulieꝶ uiſibus potiũturĩſimul collo/⸗
quẽdo. Sic manet in caſtitate hõ faciẽ ĩtuẽs aſſidue mulieꝶ: ſicut manet palea ſtas in igne. Fallax certe & rui/
næ maximæ propinquus caſus: ineuitabileq; piculũ eſt fæminæ pulchritudo. Timor certe monacho euenit:
quẽ timebat:& ſibi accidit:qd tãto tẽpore uerebat᷑: nec ſine exẽplo maximo alioꝶ: nõ illud uiſũ ẽ parentibus
obedire:ĩ quo aĩæ periculũ formidat᷑. Amonaſterio ĩuite monachus egredit᷑: ſed ardore libiqinis tam nefãdæ
cor ĩflãmate nil aliud ꝗᷓ ſororis hoc neſciẽtis ſcelus faciẽ ĩprobis oculoꝶ uiſibus uidere cogitãs: pene unꝗᷓ fuiſ/
ſe monaſteriũ recordat᷑᷑. Sanat᷑ ĩteri pater:at monachus excuſationibus adiuẽtis tardat die in diẽ ad mona
ſteriũ remeare. Manẽte eodẽ in paterna domo tribus mẽſibus: hic monachos:hinc patrẽ maxima mouit ad/
miratio: oẽmq; familia: cur iſtũ tã uehemẽs irrepſerit mutatio: & alteratio inaudita. Igndrat ſiqdẽ rei cauſã:
iccirco effectũ eos cõtingit ignorare. Ad monaſteriũ cũduobus ad ſe ex monaſterio deſtinatis monachis tãdẽ
reuertit᷑: illud referẽs tædiũ redeuũdo: qc prius detulerat exeũdo. Cœpit itaq; in monaſterio corpus degere mo
nachi: cor uero a ſorore aliqualiter nõ recedit. hoc ſibi fit ſtudiũ ſcripturarũ: ut attingat peſſima quæ affectat.
Hec cõtẽplatio diuinoꝶ: ut peccatoꝶ modũ ĩueniat explẽdoꝶ. Percutit alienus ſui? & a ueritatis cognitione
deuius cõtinue a diabolo:cuius iugo grauiſſimò ibecille collũ ſubmiſit:libidinis nouæ telis. Sicut fumus defi
ciũt dies eius: cõfringũtur ſicut in frixorio oſſa eius: & ĩfirmat doloribus uita eius: irrõnabili fit ſimilis anima
li. Obliuiſcit᷑ in toto diuinã eccleſiã exorare tota die cogitãs: quis modus appareat habilis:ut poculum mortis
ualeatdeguſtare. Hleeu ꝗᷓ fũt inopes & miſeri: & ab oĩbus bonis egetes & exales: qa dno ſe elõgãt. Lanto fit pe
ius brutis aĩalibus uir ĩ peccatis: ꝗbus ab aĩadeus maioriſy patio elõgat᷑ ꝗᷓ id quo cælũ a terra diſtat: & oriens ab
occaſu:ꝗᷓ eiſdẽ pᷣſtat cũ diuina gratia ẽ fulcitus. Cogitãti deniq; monacho: ueritatis lumis neſcio nefãdiſſimæ
& auditui horribilis uoluptatis adipiſcẽdæ repire modũ mali cõſilii ſeminator diabolus:hoc ſibi tale inſinuat
cõſiliũ occulto cogitamĩe uani cordis: ut.ſ.itẽpeſtæ noctis medio eũctis dormiẽtibus: ueſte depoſita monacha
li:(ſũptoq; habitu laicali ex monaſterio exiẽs: paternas clã adeat mãſiones:& domũ crepuſculo noctis latenter
intrãs:ſub thoro ſororis lateat:donec dormiẽte i pſa ad eãdẽ accedat: ſuæ uoluptatis libidines expleturus. Pla⸗
cet inſanæ mẽtis ĩperitlæ cõſiliu erogatũ: ſtudetq; ipſũ toto poſſe ꝗᷓ põt breuius effectui macipare. Sequentis
igit᷑ adueniẽti noctis medio fub ſilẽtio ad fores cœnobii claues gerẽs manibus ꝓperat: ſed ad oſtia ueniẽs: p to
tã illã noctr? huc illucq; diſcurrẽs: quo ſint in loco poſita nõ inuenit. S tupore & admiratione pterritus cur hæc
ſint neſcientueri: iã matutinali qua ad laudes debitas dominicas monachi excubaluit ppinquãte hora:com
pellit ille ad cellulᷣ retrogradi. Manet in cellula ille admirãs p diẽ illũ: pponit ſequẽti nocte facere quod nõ fe
cit. audet ĩbecillis dextera quæ nõ pot: ſperat ſtultum pecus cõtra leonẽ pugnãs triũphi gloriã adipiſci. Quid
inſẽſate reris? Putas agere uile pecus quæ leo fortiſſimus Hieronymus cotradicit? Ceſſa imagini glorioſiſſi/
mi Hieronymi genua flectere ipſũ ulterius nõ ſalutes: & tibi poteſtas protinus concedetur: ut cadas in foueã
quã effodis: ut dira naufragia ià admittas. Nõ poſſunt im penſa glorioſiſſimo Hieronymo ſeruitia: quoquo
modo fiant: mercedibus uacuari. Retinebat ſiquidẽ in cellula monachus ille deuius & errans: & diabolico duo
mãcipatus: imaginẽ glorioſi Hieronymi tabula inſi SHS diebus ſingulis antiqua cõſuetudiĩe flectens ge
nua:ſe eidẽ pluries cõmẽdabat. Iccirco ut eius mira clæmẽtia cũctis inoteſceret:illo eu die retinebat. ne m
faceret qd uolebat. Ignorãs uero hæc ille monachus:ſi ubſequẽti nocte ad cœnobii iteꝶ fores pergit. Sed quod
pᷣcedẽti nocte fecerat:id hac fecit. Ne igit᷑ inhæreã uerbis:p unũ fere mẽſẽ ſingulis noctibus cõtinue hoc eue/-
nit. Cõpleto itaq; utputo mẽſis circulo:i ſõnis beatus Hieronymus ſaãctiſſimo cuidã illius monaſterii mona-
cho apparuit: in ſtratu ſus quieſcẽti nocte eidẽ reuelãdo qd iſte monachus faciebat: mãdãſq; illi ut debeat ei/
dẽ monacho ſic errãti declarare: quõ ipſe eũ ob ſibi ĩpẽſã reuerẽtiã cuſtodiuit: ut oſtia nõ uideret ad cogitatũ
perpetrãdu ſcelus: & ꝙ niſi ſibi uedxde ĩcoptis ſubſequat᷑ emẽdatio: ſeſe de ipſius cuſtodia remouebit. diſceſ
ſitq; ꝓtinus ab eodẽ. Mane autẽ facto quæ uiderat monacus: alteri monacho enarrauit. At ille ſe qd hic di/
cat nõ intelligere pluribus deteſtãs ſacramẽtis: cæpit dicere ꝓpter cerebri uacuitatem hæc ſõnia eueniſſe. Tacet
monachus & recedit. hicgaudẽs ꝓponit nocte ſequẽti: nullã amplius exhibẽs ſolitã Hieronymo reuerẽtiam
oſtia monaſterii ad nequã opus:qd tã diu affectauerat peragenu:ad ſuũ libitũ reſerare. Vt breuiterdicam.
Quod miſer diu hiãti aĩo cogitauerat mala operãdi: a Hieronymo honore ſolito priuato ſibi tradita poteſta

te:ut uoluit ſic effecit:ſed tñ ĩ fine glorioſiſſimi Hieronymi clæmẽtia nõ defecit. Recedẽs itaq; ille de moaſterio

nocturna hora: aliẽo hĩtu occultatus: pris domũ adueniẽs: p diẽ illũ undi circuiuit. Cũq; noctis crepuſculo
domũĩtraſſet ad lectũ ĩ quo uirgo ſoror ꝗeſcere tũc ſolebat clã ꝓcedẽs: tã diu ſub eodẽ latitauit qᷓdiu ſororem
dormire potuit æſtimare. Tũc idẽ exiẽs expoliatis uſtibus: ſororis ſe dextero lateri applicauit. Ad hæc ſoror læ

₰

ui ſõno dormiẽs excitat᷑: & uie iuxta ſe manu ſẽtiẽs admodũ expauelſcẽs: diris emiſſis clamoribus ad ſeoẽs pa

riter euocauit. Currut ad puellæ thalamũ cuncti cũ lumine: & tadẽ in lecto inueniunt hunc iacentẽ. Mirãtur
parẽtes & ſtupẽt: cernũt hoc cuncti qui cucurrerant: & condolẽt. Interrogat a filio pater diſcriminis tãti cauſã
reatum ſuum filius ſilentio confitet᷑. Vt enim dixi: uoluit glorioſus Hieronymus hũc ſuã ſtultitiam experiri
ut in poſteꝶ humilior & aſtutior fieret ad cauendu: & in pᷣlio ſe tuẽdũ: & ne amplius exemplo ſuo quis de ſan
ctitate confideret & ſperaret. Quanto enim maior ineſt homini ſanctitas: dum in mari mundi huius pro/
.ccxxviii.

celloſo: & inimicoꝶ agmibus pleno: ĩbecilli carnis nauicula nauigat: tato maior timor & aſtutia ſe tuendi. In
finitas peſſimus ille tẽtator diabolus nocẽdi poſſidet artes. Qui incautus pgit: leuiſſime capit᷑. Qui in cũctis
timet: ab oĩbus diabolis hic timetur. Certe plus nil nocetꝗᷓ ſpreto aliorũ còſilio: ut propria uolũtas pᷣcipit am/
bulare. Qui ſuæ tãtũ uolũtati credit in cũctis quæ facit: finẽ odibilẽ adinueniet. Magnus exẽplo iam finito ti
* mor de fragilitate noſtra maxĩa: & de diabolica calliditate & aſtutia nobis oĩibus demõſtrat᷑: magna & ſpes ue
niæ peccatoribus declarat᷑. Cernẽs nãq; ſe m onachus ſic a diabolo deturbatũ:deluſũ:ac etiã in tanta misia ca/
ptiuatũ: ꝓtinus ſuffragiis glorioſiſſimi Hieronymi: cuius ſempꝑ deuotus extiterat: ſuã miſeriã & culpã uehe/
mẽtiſſimã recognoſcẽs in ſeipſũ rediit. & de eadẽ paterna exiens domo: oĩ retardatidòe abiecta lugens & dolẽs:
ad fontẽ pœnitẽtiæ ꝓperauit. Deinde uero in ſuo monaſterio per annos duos in tãta ſe abſtinẽtiæ aſperitate
afflixit: ut foret cor hominũ ĩſufficiens cogitare: & cõpleto annoꝶ duoꝶ ſpatio: ante dies modicos ex hocſæcu
.* lo fœliciter expirauit. MẽM 2
u Enerabilis Damaſi Portuẽſis ep̃i pridie receptis litteris: aliꝗᷓ eis ĩſcripta corde auido ĩtellexi:quæ ob eius
Breuerẽtiã nõ dimittã. Romæ cardinalis quidã Cæleſtinus noĩe Hieronymi glorioſi æmulus & detractor
dũ die quodã in cõuẽtu eſtẽs cardinaliũ: more ſolito: ore audaci & temerario: in eiuſdẽ iniuriæ uerba prorupe
rat: doloreſubito uiſceꝶ ĩpellẽte: ad occulta naturæ loca propetãs: uiſcera oĩa ꝓtinus emanauit: & anteꝗ illinc
recederet expirauit. .
Lius quoq; pᷣſbyter cardinalis Apdreas noĩe:iſti nõ ſimilis: ſed glorioſiſſimi PHieronymi deuotiſſimus
atq; cultor: pdie in eadẽ Romana urbe multis circũſtãtibus expirauit. Qui cũ iã in eccleſia eſſet paratis
exequus: quæ ſolẽt fideliũ tumulãdis exhiberi corporibus: aſſiſtẽte ſũmo põtifice cũ pene toto clero & populo
Romãoꝶ: q ad eũdẽ Andreã cõuenerãt honorãdũ: emiſſis ululatibus & crebris gemitibus ĩ feretro cuctis ſtu
e pẽtibus:& ueluti amẽtibus affectis: tanꝗᷓ ſi a ſõni dormitiõe excitaret᷑: mirabiliter exurrexit. Cũq; a Romano
Ppõtifice remoto de eccleſia maiori beati Petri apoſtoli uniuerſo populo: clauſiſq; foribus ĩterrogaret᷑: intulit
iſta uerba. Dũ ſtarẽ diuino examini iudicãdus: & iã p ueſtitũ & ciboꝶ ꝗbus hactenus uſus erã:nimiã ſupflui/
tatẽ tartareis cruciatibus cõdẽnarer. Subito adueniẽs qdã ſole ſplẽdidior: niueq; cãdidior: quẽ fuiſſe glorioſũ
Hieronymũuad ſe ĩuicẽ referẽtibus ꝗ aſtabãt ĩtellexi:pᷣſidẽti iudici flexis genibus aĩam meo corpori iügi porre
ctis pcibus ĩpetrauit. Quibus finitis uerbis in ictu oculi ĩde recedẽs aĩa: uti cernitis corporiẽ cõiuncta. Ad hoc
mirat᷑ ſũmus põtifex & cæteri audiẽtes. Fiũt hæc nota populo extra eccleſia expectãti cõfractis eccleſiæ foribus
tinus eccleſiã ĩtrãt: oẽs miagnis uocibus deũ & glorioſiſſimũ Hieronymũ collaudãtes.
Vlta uos tnẽtis afflictio cõmouet & cotriſtat:ĩtellecto ꝙ qᷓplunmi eporũdeuũ & nm Ieſũ xpᷣm: cuius
uicẽ gerüt abnegãtes: terrenoꝶ quoꝶ deus uẽter ẽ: ueſtigiis ĩ hærẽtes: de ſtipẽdiis paupeꝶ & ſãguine Ie/
u xpudelicatiſſimis ferculis: cũ hiſtrionibus & cæteris diuitibus ſuã uẽtris replẽt ĩgluuiẽ: ad fœditatẽ luxuriæ
ĩcitãdã. Veſtimẽtorũq; de die in diẽ ſupfluitatibus abutũtur.de paupꝑibus quoꝶ mercedẽ raptã manu latroci
nii deuorãt: fame moriẽtibus: & frigore nõ curãtes. Hi certe nõ epi: ſed diaboli. Eps autẽ aut ſanctiſſimus: aut
diabolicus. Magni certe meriti ſtatus epiſcopalis: ſed ꝑiculi infiniti. Leuiſſimũ peccatũ aliis ĩputãdu: grauiſſi
mũ epo ĩputat᷑. Põtificis etenĩ uitiũin ſubditos diffũdit᷑ per exẽplũ. Maiora recipiẽti:rõ maior creſcit. Quot
enĩ oĩum xpᷣi uel negligẽtia epi: uel exẽplo in peccata deuiãt: de tot tenẽtur dno reddere rõnẽ. Heu qd Auguſti
* ne chariſſime dicã? Graue nobis ĩeſt põdus: grauis ſarcina. Sed debiles ego habẽs humeros:qd portabo? Sunt
certe anguſtiæ mihi: undiq; me torquẽtes. At dũgraues mihi prõptos caſus ĩtueor: timore maxĩo ſuccreſcẽte
tõtinue affligor & cõtriſtor: Securius ẽ epalẽ ſtatũ fugere ꝗᷓ appetere. Laudo certe epatũ tanꝗuicatiatũ dñi nr̃i
ieſu xpᷣi: ſed illis q ĩ eo uitã agũt militũ terrenoꝶ: q mudi glonia & põpas appetũt: nõ collaud :mo eis cõſulo:
ut effugiãt ꝗᷓtũ pnñt. Melius certe fuiſſet eis cũ terrenis uitã agere terrenoꝶ:qᷓ in põtificali culmie hæcagẽtes ad
ĩfima & ꝓfũdiora loca decidere: tãto præ cæteris cruciadi: quãto præ cæteris plura donaria receperũt. Intelligẽ
tes itaq; eoꝶ plurimos: potius nomẽ gerere ꝗᷓ eſſẽæã: potius lupos rapaces fore xpi ouiũ ꝗᷓ paſtores:deſtructo
res magis eſſe xp̃i eccleſiæ ꝗᷓ rectores. ꝗq xpᷣianoꝶ elemoſyjnas depᷣdãtes mercedẽ paupeꝶ lupinis faucibus ĩ ſup
fluitatibus ciboꝶ & ueſtiũ deuorãt & cõſumũut: qd abſurdu ẽ abominabile & defledũ. Hæciccirco dixerim: ut
talis abomĩatio cũctis gẽtibus ĩnoteſcat: quatenus ſi deu nõ metuũt: hoĩes uerẽtes ſuis aliqliterabominationi
bu ftur. Audiant qꝗᷓſo hi tales epi: quæ narrada ꝓponimus: & ſaltẽ alioꝶ calamitatibus terreãtur.
N]Nã ſupioribus ægypti partibus: ĩ deſto quodã ab hoĩbus ꝓpter uitæ ĩcõmoda ĩhabitabili: qdã degebat
onachus Helias noĩe: antiqſſimus & magnæ uitæ ſãctitate radiãs: ꝗ in uita beatiſſimi Hieronymi ei
dẽ familiariſſimus ualde fuit:quẽ A⸗ btiſſimus Hieronymus habuiſſe ꝓphetiæ ſpum pluries enarrauit. hic
die quodã: ut plures mihu teſtificãtur monachi: uita ueneradiles fideq; digni: q ſe dixerũt ab eiuſdẽ ſancti uiri
ore multotiẽs ꝑpaudiſſe:ſolitis ĩcũbẽs oratiõibus ſõno repẽtino adueniẽte: aliquãtulũ obdormiuit. & ecceĩ ui
ſiõe quo ꝗqdẽ mõ multotiẽs deus oĩpotẽs grãdia & occulta ſuis fidelibus reſerat ſacramenta: Iquodã palatio
miræ pulchritudis ĩeffabilis: & a mortalibus nunꝗᷓ uiſæ: ut ſibi uidebat᷑ erat. Cũꝑhorã p palatiũ illud huc il
lucq; gradiẽs:eius admiraret᷑ pulchritudinẽ uehemẽtẽ: uidit quoddã pᷣparari tribunal: a ꝗbuſdã nimiæ pul/
chritudis iuuenibus ſtratis tapetibus & ueſtibus auro & gẽmis: ac multa artificii uarietate decoratis: circum/
quaq; pariete ĩulo uto. In quo poſtmodũ Rex ꝗdã maxius & decorus: cuius aſpectus tãtæ erat ſuauitatis: ut

nil uellet aliud ꝗ hr̃e magna deſiderat uiroꝶ ſole lucidior comitatus ſocietate ueniẽs ſe poſuitut iudicia exer/
D ceret. Inter hæc cuiuſdã aĩa quẽ fuiſſe Anconitanũ pᷣſulẽ ab aliqbus ibidẽ cõſiſtẽtibus poſtmodũ ĩtellexit:
neꝗᷓ ſpiritibus: cathenis igneiſq; uinculis uĩcta ĩſtar fornacis flãmas erũpẽs ſulphureas: deportata maieſta
ti regiæ pntat᷑. Quæ pᷣus ꝗ de aliquo ĩterrogaret᷑: cœpit diris uocibus ſe ĩfernalibus mãſionibus digniſſimã
acclamare. hãc ĩter cæteras maxime aſſignãs pᷣncipalẽ cauſã: qm uanis põpis ĩtẽtus in cõuiuiis & ueſtibus: &
. huiuſmodi ſtultitiis delectabat᷑. Quibus finitis lata 3 iudicẽ ſnĩa:ut pœnis ĩfernalibus traderet᷑: donec cor/
pori iũcta duplices pœnas ĩ ppetuũ ſuſtineret. Mox illa ſecũ ferẽs oĩs illa neꝗᷓ ſpirituũ turba: ĩde diris cſamori
bus receſſerũt. Deĩde alterius cuiuſdã aĩa:quã fuiſſe Theodonii ſenatoris fris uenerabilis Damaſi pᷣdicti epi
. portuẽſis ſimiliterĩtellexit añ maieſtatẽ regiã circũſtãtibus multis neꝗᷓ ſpiritibus eũ grauiſſime accuſantibus
pnñtat᷑. Cũq;ʒ a diabolis in lõgũ accuſatio traheret᷑: & nullus ex aduerſo aliꝗᷓ rũderet: uir qdã ſepties ſole ſplẽdi
dior: & ut ſibi uidebat pene cæteris aſtãtibus eminẽtior ad Regis ſedẽs dexterã in pedibus ſe erexit. Quo qdẽ
ſurgẽte: ſilentiũ Rex manu ꝓpria a cũctis fieri ĩperauit.tũc ꝗ ſteterat oĩbus opponẽs accuſatibus:hũc ſuũ fu
ę iſſe fideliſſimũ & deuotũ: & ei cõtinue exhibuiſſe reuerẽtiã ſpecialẽ eiſdẽ mox loꝗᷓndi audaciã abſtulit: & taci/
turnitate p̃ᷣnotauit. Poſtmodũ uero his flectẽs añ regẽ genua: huic ſuo fideliſſimo ueniã & æternã requiẽ ſoli/
ta pietate & miſicordia ĩfinita clæmẽtiſſime elargiri: ita tũ ꝙ pro cõmiſſis ĩ mũdo flagisis in purgatorio pur
garet᷑: ſuis pᷣcibus ut uoluit eſt adeptus. Tũcoĩsilla nefãdoꝶ ſpũum multitudo gemẽs & ululans de illo loco
ꝓtinus ſe remouit. Interuallo aũt facto horæ unius: iuuenis qdã pulcherrimus cocito gradu p palatiũ ueniẽs
ad hũcq; accedẽs: ꝗ tã eminens & pᷣclarus in auxiliũ exurrexerat Theodonii ſenatoris: ſe fore diti a Petro pa/
tritio Romanoꝶ eius deuotiſſimo miſſũ: ꝗᷓtenus eiuſdẽ pᷣces exaudiẽs: ſibj ĩpetrare a dno filiũ dignaret. Ad
hæc Rex. Quod inquita filio meo Hieronymo Petrus poſtulat: certe fiat. His omnibus ſic finitis: a ſõno illo
mox Helias monachus excitat᷑: laudes ĩmenſas deo reddens: & Hieronymo glorioſo. Qui diẽ illum in quo tã
miranda uiderat prænotans eodem poſtea ĩtellexit die em Anconitanũ & Theodoniũ ſenatorẽ ex hoc ſæcu/
lo migrauiſſe. Quo liquide patet:hæcuana fomnia non fuiſſe. SJM
Agnã putabas Auguſtine chariſſime aliquibus admirationẽ ĩducere:uelut ſiqd nouũ & ĩauditũ ei pro
onẽs:dũ ĩ tuis pſtinis lr̃s quas recepi: Ioãni baptiſtæ & cæteris apoſtolis Hieronymũ ſctiſſimũ æqua/
lẽ ĩ ſctltate & gloria: ronibus ſine dubio efficacibus: & uiſiõibus mirificis coõprobabas. Certe nõ eſt aliqlis am/
biguitas: ueriſſima & oĩ fide & deuotiõe digniſſima iſta fore. Nec puto aliqbus eius uitã ſctiſſimã: & eius tãta
ꝓdigia hoĩbus ĩſueta nõ ignorãtibus admiratiõis aliqd euenire. Sed qm tales tuæ fuerũt rõnes: ad ueritatẽ hu
iuſmodi eralt: meas leuiſſimas & ĩperitas nũcillis apponere nõ deceret. Omiſſis oĩbus uiſionẽ mira/
bilẽ:quã uenèrabiis uix Cyrillus ep̃s Alexichninus ſeuidiſſe: ſuis ad me diebus pluribas iã elaꝑſis: deſtiatis lris
* affirmabat: breuiter ĩtroducã. Poſt btĩ Hieronymi obitũ glorioſũ anno cõpleto:ĩ die natiuitatis glorioſiſſimi
Ioãnis dni p̃curſoris laudibus expletis matutinis: dũ memoratus põtifex more ſolito ĩ eccleſia ſolus: an altare
eiuſdẽ pᷣcurſoris dñi glorioſt: flexis genibus ip̃ius gloriã & excellẽtiã multa ſps dulcedie cõtẽplaret᷑ repẽtino ſoõ
no aliꝗtulũ obdormiuit. & ecce ĩ ecclẽſiã ut ſibi clariſſime uidebat᷑: binati:quorũdã ſpecioſiſſimoꝶ hoĩum ul
tra humanã æſtimationẽ cãtus: alternati: ſuauiſſimos cõcinẽtiũ turba uehemẽtiſſima: miro ordie ueniebat.
Deide binatĩ oẽs ad altare pcedẽtes: & ibidẽ flectẽces genua ad ſedẽdũ ſinguli ſe ponebãt. Cuũq; illorũ hoĩum
ia eẽt eccleſia ualde plena: poſt oẽs duo uiri eminẽtiores cæteris ĩ toto ſimiles atq; pares: ĩfinito ſole lucidiores
ſtola ĩduti cãdidiſſima: auro & gẽmis undiq; ĩeffabiliter rutilante: ueniẽtes eccleſiã pariter ĩtrauerũt.Ad quo
rũ ſtroitũ oẽs ĩ eccleſia reſidẽtes: ꝓtinus flexis genibus eiſdẽ ſũmã reuerẽtiã pſoluerũt. Iũc duo illi uiri an alta
re æb eiſdẽ reuerẽtia exhibita:ĩ duabus cathedris aureis mira lapidũ pᷣcioſoꝶ uarietate & pulchritudĩe decora/
tus: ſibi a Iabuſdã pulcherrimis iuuenibus pᷣparatis: ambo pariter còſederũt: & ſic ſilẽtes aliꝗtulũ pmãſerũt.
Interĩ fctõ ĩter illos ſilẽtio: cœpit alter eoꝶ duoꝶ alteꝶ ĩpellere ad loqᷓndũ. Cũq; longa adiĩuicẽ altercatio orire
tur: ut ꝗs pᷣmo ĩcipet pᷣdicare:cœnunt ſinguli:ut Hieronymus Ioãnis: cuius erat die illa ſolẽnitas laudes & ma
† gnificẽtias explicaret magnis uocibus acclamare. Quo ungs illoꝶ ſᷣmonẽ mox ĩcipiẽs: laudes btĩſſimi pᷣcurſo
ris dni tãta loqꝗᷓ æ dulcedĩe: tãtoq; uerboꝶ ornatu: necnõ & ſniæ grauitate cõtexuit: qd fas nõ eẽt liguæ hoĩum
declarare. Finito itaq; mone illo: alter quẽ Ioãnẽ baptiſtã cũcti ꝗ aderãt noĩabãt: eidẽ grates referẽs multipli/
ces. Hoccircũſtãtibus ad eius honorẽ & gloriã eſt locutus. Socis iſte meus chariſſimus Hieronymus æqua/
lis mihi ĩ gloria: æqᷓlis etiã ĩ ſctĩtate: ſeriẽ meaꝶ laudũ eſt hactenus pſecutus: iccirco dignũ eſt ut eius laudibus
nũc ĩſiſtã. Hic uere lux ẽ eccleſiæ: tenebras effugãs erroꝶ:& cũctos illuminãs homĩes ueritatis claritate cæcos.
Hic fõs eſt aquæ ſapiæ ſalutaris: ad quẽ ſitiẽs dũ accedũt: largiſſime ſatiant᷑. Hic arbor altiſſima: cuius cacu/
mẽcælũ aſcẽdit: ſub cuius doctrinæ frõdibus de ſuaui eiuſdẽ oris fructu: aues cæli. ſ. hoĩes multũ ĩtelligẽtes:
& beſtiæ terræ.ſ.hoĩes paꝶ ĩtelligẽtes uberrime ſatiant᷑: hic mecũ fuit ĩ ſæculo heremita:& certe nõ minus me
carnẽ abſtinẽtiis macerauit. hic mecũ uirgo nitidus atq; purus. hic mecũ fuit ꝓphetico ſpu illuſtratus. hic me
cũ doctor extitit ueritatis. Ego ꝓpter iuſticiã & ueritatẽ uitã corporeã dereliq.hic etſi ſic nõ amiſerit uitã cor/
poralẽ ꝓpteriuſticiæ & doctrinæ ſuæ ꝑſpicaciſſime ueritatẽ: t̃s ſuũ tn totũgeſſit ĩ ſæculo ĩ martyrio afflictiõi
bus & dolore.Ego xpᷣianæ fidei pᷣcucurri nũcius & gẽtiũ ĩuitator.hic poſtmodũ ueniẽs eiuſdẽ extitit ſuſtẽtator
. & ab hæreticis eãdẽ lacerãtibus defẽſator. Ego ſemel ĩ baptiſmate manibus ꝓpriis Xpm dũm tetigi ĩ Iordane.
„CCXXIX.

— ——

hic ipᷣm nõ ſolũ manibus ꝓpriis habuit multotiẽs ĩ altari:ſed & ore ꝓprio mãducauit. hic mihi in ſctĩtate per
oĩa fuit æꝗlis: nũc enĩ æquali ambo æternæ uitæ pᷣmio ĩſimul cõgaudemus. Hæc & alia multa pſeqᷓnte btõ Io
anne: quæ idẽ btũs Cyrillus non potuit totaliter memoriæ cõmẽdare. Iã hora diei pᷣma adueniẽte eccleſiã cu/
ſtos ĩtrans epᷣm ĩtuitus dormientẽ eundẽ manibus excitauit. Expgefactus itaq; põtifex ſtupore: admiratiõe &
gaudio admodũ Dlenus:den uiderat cuſtodi cũ lachrymis enarrauit. deĩde illo die miſſã ſolẽniſſime celebrãs
uiſionẽ mirabilẽ oĩ populo declarauit. .
2 nt ĩfinito plura quæ dici poſſẽt miracula ueriſſima: & utilia enarrãda:ꝗᷓ ea quæ ĩ breui hoc opuſculo
O ſũt ĩſcripta Sed ne plixitate opis aliꝗd legẽtibus tædii oriat᷑: uno ſolo miraculo qd nõdũ expleto mẽſe ĩ
ethleẽ pactũ eſt. pfectus huic opi finis edt. Die dñico trãſacto poſt octauas pẽtecoſtes: oĩbus meis ſuffraga/
neis epis: & multitudie maxima tã uiroꝶ ꝗᷓ mulieꝶ in eccleſia ĩ qua ſctĩſſimũ qꝗeſcit Hieronymi cadauer inſi/
mul cõgregatis:honore debito & ueneratione tã debita ꝗᷓ deuota: pᷣmo egomet ſacris idutus ueſtibus: ad locũ
foueæ: in qua corpus uenerãdũ iacet accedẽs: terrã cœpi effodere ſepulturæ: ꝗ̃tenus ſacratiſſimũ illud corpus
ĩde ablatũ ĩ tumulo marmoreo mira pulchritudie undiq; decorato: qd hac de cauſa fuerat fabricatũ: poſtmo
dũ poneret᷑. Cũq; iã fouea foret uacua cũctis cernẽtibus: corpus ſctiſſimũ in medio foueæ:tanꝗᷓ ĩ aere a nulla
parte terrã tãgẽs pmanehat ĩtegꝶ: nec corruptiõe aliꝗᷓ uiolatũ. Quod ĩde eleuãtes cũ odore tã uehemẽtiſſimo
& ſuaui: ꝙ talẽ olfactus hoĩum nunꝗᷓ ſenſit: collocauimus ĩ altari: ꝗtenus a populo reliqæ ſctĩſſimæ uideren
tur. Quot aũt illo die me: cũctiſq; ꝗ aderãt: aſtãtibus ſũt pacta miracula glorioſa: explicãda ea nullatenus cõ/
os eſſẽ. Cæci ſexdecĩ illas reliqas tagẽtes: facie uiſũ ꝓptinus receperũt. Tres pᷣcipue dæmoniaci cathenis uĩcti:ĩ
illã eccleſiã plurimoꝶ hoĩum manibiꝶ deportati: ſũt ptinus liberati. Mulieris cuiuſdã uiduæ paupculæ pue
rulus: eius unicus filius: ĩ eccleſia fuit præ gẽtiũ multitudĩie ſuffocatus: quẽ mr̃ ĩueniẽs:dolẽs & lugẽs:mox in
ulnis pueruli cadauer ad foueã ĩ qua ſepultũ fuerat corpus Hieronymi glorioſi deferẽs: eũ ĩ foueã piecit. Hæc
dicẽs nerba.Sctẽ Hieronyme glorioſe:hiĩc nõ recedã: donec reſtituas mihi unicũ meũ filiũ: quẽ amiſi. Mirabi
lis certe deus ĩ ſctiĩs fais: Kcies pdigia ĩſueta. ſtatĩ ut terrã extĩcti pueruli corpus tetigit:eidẽ aĩa ẽ cõiũcta. Qui
dã uir corpus cuiuſdã ſui filii de ſepultura in qua ꝑ triduũ ſteterat extractũ: mox ad foueã illã detulit: & illud
in foueã ſic piecit: qui ĩuẽtus fuit ilico uitæ pᷣſtinæ reſtitutus. Innumerabilia pene forẽt miracula: quæ pacta
ſũt a mane uſq; ad ueſpas:quo ꝗdẽ tpe glorioſũ Hiexonymi cadauer de fouea diſſepultũ in altari extitit collo
catũ. Sed tñũ a4 huiuſmodi miracula ulterius nõ ꝓcedã. Vnũ qd nocte ſeꝗᷓnti accidit nõ ſilebo.
i N hora ſiqdẽ ueſptina corpus illud ſacratiſſimũ in monumento qd pparauimus: poſuimus: ſed mane
monumẽtũ uacuũ eſt ĩuẽtũ:& corpus ſctĩſſimũ foueæ pᷣſtinæ ĩuenimus reſtitutũ. Quod qũ ego pluri/
mũ admirarer:nocte ſeq̃nti mihi dormiẽti btũs Hieronymus apparẽs ĩ uiſiõe:plurima milpi gralia patefecit
Sed ĩter cætera talia mihi uerba dixit. Noueris Cyrille: ꝙ corpus meũ de fouea ĩ qua iacet: nullatenus extrahet᷑
quouſq; ciuitas hieruſalẽ ab ĩfidelibus capiet᷑. Quo qdẽ tꝑe romã delatũ: ibidẽ multo tpereqeſcet.Ad hæc ex
pgefactus quæ uiderã cũctis ep̃is & aliis uiris catholicis enarraui. Quid & qñ hæcæuenient aliternõ agnoſco.
Si qd utile aut bonũ ĩ hac epiſtola dixi:nõ meis ſed glorioſiſſirai Hieronymi meritis ĩputet᷑.Si qd uero ſuꝑ/
fluũ inutile & nõ bonũ: ſolũ meæ ĩſipientiæ & negligẽtiæ cauſa hoc accidiſſe: ab oĩbus iudicetur. Mei Auguſti
nechariſſime in tuis of̃onibus memor eſto. EttEX..

—.

¶ Diui Heronymi religionis eccleſiaſticæ doctoris eximii huic ſecũdo epiſtolaꝶ uolumini finis ĩponit᷑. Quod
quidẽ opus una cũ pori uolumĩe in urbe Venetiaꝶ diligenter emẽdatũ & impreſſũ eſt per Andreã de Tore-/

ſanis de Aſula Anno natalis dnici. M. CCCC. LXXXVIII. Idibus Madiis.

aanaecnnn nen

—„ — . . . N
22.ẽẽꝰ / — — . — — — — ˖klkeueS0(G (G n((NU⁰W— = — — . +— — —

rD

Miſerere mei domine:miſerere mei. Hæc uox inter flagella reſonabat. Tandẽ ad pᷣſidentis genua prouoluti:
qui aſtabant: p̃cabantur: ut ueniam tribueret adoleſcentiæ: & errori locum pœnitentiæ cõmodaret: exactu/

rus deinde cruciatu:ſi gentilium litteraruũlibros aliquãdo legiſſem. Ego qui in tanto conſtrictus articulo uellẽ

etiã maiora promittere:deierare cœpi:& nomen eius obteſtas dicere. Domine ſi unꝗᷓ habuero codices ſæcula/
res: ſi legero: te negaui. In hæc ſacramenti uerba dimiſſus reuertor ad ſuperos: & mirantibus cũctis oculos a pe
rui:tanto lachrymaꝶ imbre perfuſos:ut etiã incredulis fidẽ facerẽ ex dolore. nec uero ſopor ille fuerat:aut ua/
na ſomnia: quibus ſæpe deludimur. Teſtis eſt tribunal illudante quod iacui. Iudiciũ teſtis ẽ: quod timui.Ita
mihi nunꝗᷓ contingat talẽ incidere qõnẽ. Liuoribus habuiſſe meplenas ſ- capulas: plagas ſenſiſſe per ſõniũ: &
tãto dehĩic ſtudio diuina legiſſe: quãto mortalia ante plegerẽ. Idẽ igit᷑ Hieronymus quod pᷣtermiſeramus:dũ

in romana adhuceſſet urbe: os Damaſi papæ: & ſacræ bibliothecæ ſcrutator: diuinoꝶ diſſertor uoluminũ:dũ

per trienniũ cõtinuũ carus:acceptuſq; popularibus ueneraret᷑: omniũq; iudicio põtificatu dignus decerneret᷑:
ordinatuſq; a pfato papa p̃ſbyter Cardinalis ut ſuperius ſcriptũẽ fuiſſet: quidã ex clericorũ monachorumq;
ordinibus pro petulãtia: ingluuieq; diſcurſantes: ad effugãdũ de urbe eundẽ Hliero nymũ:qui utrorunq; eoꝶ

ſcribẽs uitia eos dephẽderat: ĩſidias parauerũt. Verũ enĩuero huũc ego fœlicẽ dixerim: huius fugæ euẽtũ corrigẽ
tis Chriſti iudicio potius diſpenſatũ:qꝗᷓ prauoꝶ hominũ Feſeudonibus paratd fore exiſtimo. ſ.in Romana

eccleſia Petri inſtituta rigimine: omniũ ueteris teſtamẽti libroꝶ Chriſto deo uolente & Hieronymo ſpiritali
ſtudio deſudãte: hebraicã quoq; haberet ueritatẽ: & græcorũ quorũdã leuitas: quæ ſibi a deo omnes ſcripturas
diuinitus ĩſpiratas accepiſſe plaudebat: eos habere:quod ipſa no habet: recognoſcat. Igitur Hieronymus ut iã
dictũ eſt Roma egreſſus: ad oriẽtẽ tendens profectus ẽ ad Gregoriũ Naziãzenũ Cõſtãtinopolitanæ urbis epi

ſcopũ: ubi ita ꝓficere ſtuduit ut ſanctaꝶ ſcnpturarum ſtudiis erudiretur: & ſupplex dociliſ. qʒ; diſcipulus adiit

pᷣceptorẽ:eũq; in Cõſtãtinopolitana urbe obſeruabat. Hoc diſcipulatu Hieronymus peracto:in S yriã perre/
xit: & dũ in poſſeſſione Euagrii pſbyteri moraretur: Malchũ monachum aliquando captiuũ repperit:percon
tatuſq; eũ omnẽ eius captiuitatis didicit hiſtoriã: quã poſtea edidit: ſcriptãq; Romanis fidelibus miſit:hæc in
iſtius hiſtoriæ inſerens prologo. Scribere inquit diſpoſui:ſi tamẽ deus uitã dederit:& ſi uituperatores mei ſal

tem fugientẽ me: & clauſum perſequi deſierint. Ad deſerta deinde loca: ad quæ olim ob agendã inibi pœniten

tiam properare cupiebat:ita lætus accinctuſq; acceſſit: utuolaſſe eũ magis: ꝗᷓ meaſſe crederes. Quomodo ue-
ro per quadtiennium continue chriſti potius auxilio pœnituerit: idem Hieronymus: quæ ſponte pertulerit:
ipſius dei gratiam affuiſſe huiuſmodi uerbis indicauit: quotiens in heremo conſtitutus in illa uaſta ſolitudi
ne quæ exuſta ſolis ardoribus horridum monachis pᷣſtabat habitaculum. Putaui me inquit Romanis inter/
eſſe delitiis. ſedebam ſolus quia amaritudine repletus eram: horrebãt ſacco mẽbra: deformis & ſ- qualida cutis
ſitum æthiopycæ carnis obduxerat: quotidie lachrymæ: quotidie gemitus. Et ſiquãdo repugnãtẽ ſomnus im
minens oppreſſiſſet: nuda humo uixoſſa hærentia collidebaã. de cibis uero & potu taceo: cũ etiã languẽtes mo
nachi aqua frigida utantur: & coctũ aliquid accepiſſe: luxuriæ ſit. Ille igit᷑ ego qui obgehẽnæ metũ tali me car
cere ipſe dãnauerã: ſcorpionũ tãtũ ſocius & ferarũ ſæpe choris ĩtererã puellaꝶ. pallebãt ora ieiuniis: & mẽs de
ſideriis æſtuabat. In frigido corpore & ante hominẽ ſuũ iã carne pᷣmortua ſola libidinũ ĩcẽdia bulliehãt. Itaq;
omni auxilio deſtitutus ad ieſu iacebã pedes: rigabã lachrymis: crine tergebã: & repugnãtẽ carnẽ hebdomada
rum inedia ſubiugabam: nõ depudeſco infœlicitatis meæ: quin potius plango nõ eſſe: quod fuerim. memini
me clamantem diẽ crebro iunxiſſe cum nocte. nec prius a pectoris ceſſaſſe uerberibus: ꝗᷓ dño ĩcrepate rediret
trãquillitas. Ipſã quoq; cellulã meã quaſi cogitationũ mearum cõſciam pertimeſcebã. & mihimet iratus: &
rigidus: ſolus deſerta penetrabã. Sicubi cõcaua ualliũ: aſpera mõtiũ: uel rupiũ pᷣrupta cernebã:ibi meæ oratio
nis locus: illud miſerrtimæ carnis ergaſtulũ: & ut mihiipſe teſtis eſtdominus: poſt multas lachrymas:poſt cæ/
lo oculos inhærentes: nõnunꝗᷓ uidebar mihi intereſſe agminibus angeloꝶ. & lætus gaudenſq; cantabã. Poſt
tein odorẽ unguẽtorũ tuoꝶ curremus. Quadriennio itaq; dedicatæ pœnitentiæ exacto: ad Bethleẽ oppidũ
idem Hieronymus remeauit: ubi quaſi prudẽs animaladpᷣſæpe domini ſſeſe cõtulit. quod ab Hieroſolymis
ſex milibus ſeparat᷑ contra meridianã plagam. Accedenſq; ad eiuſdẽ urbis pontificẽ Cyrillum nomine:peti/
it ut parrochiæ: quæ bethleẽ fuerat ſita: locũ ſibi habitandi tribueret. Cui nimirum mox quod deuotione po
poſcit: digne conceſſit. Digni etenĩ habitaculi bethleẽ adiuuantibus uiris uicinis catholicis cõſtruxit monaſte
rium. In quo ſtatuta ab apoſtolis regula degens cœpit: quod olim multum cupierat: cum fratribus habitare:
& cum Euſebio cremonenſi nobili uiro: cuius poſtulatione exgræco ſermone quandam epiſtolam tranſtulit
in latinum:in quo uere ſciendum: hanc matutinam pſalmodiæ quæ nunc obſeruatur in occiduis maxime re
gionibus: canonicam functionem monaſteriis inſtitutam. Vbi pᷣ̃dictus uir ocioſus non fuiſſe credendus eſt
qui tantũ nobis in tranſlatione diuinæ ſcripturæ p̃ſtitit: ut ad hebræoꝶ fõtẽ pene nõ egeamus accedere: quo
niam nos facundiæ ſuæ multa cognoſcitus ubertate ſatiaſſe: plurimis libris:copioſis epiſtolis fecit eſſe beatos
quibus ſcribere dño præſtãte dignatus eſt. Intercætera ꝓfecto ſtudioꝶ ſuoꝶ opuſcula:a beato Petro ſumens
exordium de uiris illuſtribus ſcripſit: imitatus Tranquillum: Græcumq; Apollonium: ubi de ſe ita refert.
Poſt catalogum plurimorum me quoq; in calce uoluminis quaſi abortiuum & minimum omnium chri
ſtianorum poſui:quo milu neceſſe fuituſq; ad quartũdecimum annũ Theodoſii principis: quæ ſcripſerim

25
RBE S O0O V

20

O Balance Q

Focus

N

K

J

H

G

F

E

D

TMIII,,

-Euroskala Offset

VierFarbSelector Standard“

53
5
S
5
.
2
8
.
◻