Gb297_fol-2
author: Hieronymus, Sophronius Eusebius

sa ene

—

r

—

Us Tübingen

—
ℳ
—
—
—
—
△
—
—
V
—
=

ä

— Ir z, rñ.r , i.

õ —

— TPen — rb rrie

5 e Peylpee Al * 7 L⸗ l α SS —

„ e; A r, g- .rs. —

nez; — A Ixxx8

.— .( é. Se, t 1:5 Rel, Irrrs, Dir, 42 ; P-= ß ,—XNern + 3

neve 1† . 1/ * ” .l M. .Fa §. X r txf — — P .

R
„

— † 4 = 14 —
4 SS EC. N P-r. - . ct 404. e- fre —2) hr, t

. . .
r e elee . S P ſe r. .Hi rer l

„ .

c G r nlr α J- z

.
*
*
△
* °
0
.*
.
ι
☚
● .
.
9
„
.
9
*

. R . —
-—GU .* —
ℳ
— — — — — .
. = H
W
.
.
.
N
4
4
.
*
1
4
. ι
.

●
* 9
4

Dꝛologus. ETN *

1

*
„

.
5
*
ℳ

5 r
.
2„
l
*

CINCIPIT ExPOSITIO BEATI HIE
pR AESBYTERI IN PSALTERIVM. ET PRIMO

PROLOGVS. EIVSDEM.

= RO XIME CVM ORIGENIS
Pſalteriuʒ quod Enchiridion ille uocabat
ſtrictis & neceſſariis interprætationibus
annotatum in cõmune legeremus: ſimul
uterq; depræhẽdimus nonnulla eum uel
perſtrinxiſſe leuiter: uel intacta pœnitus re
liquiſſe: de quibus in alio opere latiſſime
diiputauit: quo ſcilicet non poterat rẽ ma
gnam breui ſermone concludere. Igitur
pro familiaritate quæ inter nos eſt:ſtudio
ſe & ſedule poſtulaſti: ut quæcũq; mihi di

„ RNI E1241111 ⁵ʃ

rreui tabella terrarum & urbium ſitus pingunt: & latiſſimas regiones in 8

modico ſpatio conantur oſtendere) ita in pſalterii opere latiſſimo quaſi
præteriẽs aliqua perſtringerẽ: ut ex paucis quæ tetigiſſem intelligantur
S cætera quæ ommiſſa ſunt: quam uim habeant atq; rationem. Non ꝙ
putem a me poſſe dici quæ ille præteriit: ſed quoa quæ in Thomis uel
homeliis ipſe diſſeruit uel ego digna arbitror lectione: in hunc an guſtü
4commentariolum referam. Pfalterium græcum eſt:& latine organum
Qicitur: quem hebrei nablath uocant. Pialmus dicitur: eo qd a pfalte-
tio nomen accepit: uel pro ſaltandum. Quamuis Dauid omnes pſal-

gna memona uidebantur ſignis quibuſ- N
dam potius quã interprætationibus ad,———
glnotarem. Et(quod ſolent hi facere qui in RSESS

mos cantaſſet: tamen omnes pſalmi in penona chriſti pertinent: & qui

prrætitulati eſſe non uidentur: apud hebreos pro uno pſalmo habentur.
Nam per titulum intelligitur uniuſcuiuſq; pſalmi intellectus. Quid eſt
titulus niſi clauis? (Vt ita dixerim) in domo nõ ĩgreditur niſi per clauim
ita & uniuſcuiuſq; pſalmi intellectus per clauem:hoc eſt per titulum in
telligitur: in cuius perſona cantatur: aut in perſona chriſti: aut in perſona
eccleſiæ: aut in perſona prophetz.

Expoſitio.
„. CPROLOGVS FINIT. INCIPIT ExPOSITIO.

—Eatus vir qui non abijt in conſilio impioꝛum.
CQuidam dicunt gunc pſalmum quaſi præfationem eſſe ſpiritus ſan
cti: & ideo titulum nôn habere. Alii in eo quod primus ſit ordinis ſui
habere pricipium: & pleonaſmon eſſe uitium: eum primum dicere an-
te quem nullus ſit. Aliter. Apud hebreos & primus & ſecundus unus ẽ
pſalmus: quod in apoſtolorum quoq; actibꝰ comprobatur. Deniq; ꝗa
RNIa beatitudine cœperat: in beatitudine diſiuit dicens: beati omnes qui
conſfiduntin eo. Aliter. Beatus qui nõ cogitauit: non fecit:non docuit
A& mala: Aliter. Beatus qui non eſt iudæus: gentilis: hereticus Aliter. Ter-
¾tullian?i libro de ſpectaculis aſſerit hũc pialmũ & de ioſeph poſſe ĩtelli
W gi: ꝗ corpꝰ dñi ſepeliuit: & de his ꝗ ad ſpectacula gentium nõ cõueniũũt.
☛ NITEt in via peccatoꝛum non ſtetit.
CIC Non dixit & in uia peccatorum nõ ambulauit. Hoc quippe impoſſibile eſt: quia nullus abſq; pec-
cato: nec ſi unius quidem horæ fuerit uita eius. Nullum ſine peccato dicit: ſed in uia peccatorum nõ
ℳ ſtetit:hoc eſt qui non perſeuerauit in delicto:ſed per pœnitentiam ad meliora conuerſus eſt.
A CEt in cathedra peſtilentie non ſedit. CPro peſtilentibus in hebreo deluſores habet: qd ſci
licet omnes diſcipulos peruerſus aoctor illudat. Vnde Hieremias nõ ſedi ait in conſilio ludentium.
CSed in lege dommi voluntas eius. . * .
CTribus duo retulit: ut habeat uoluntatem: ut uoluntati iungat & ſtudiumi
. n a CCSEt in lege eius meditabitur die ac nocte. “ Meditatio legis eſt:non ſolum in le
r.- gengqdis ſcripturis: ſed etiam in his quæ ſcripta ſunt faciendis. Iuſtus igitur ſiue manducat: ſiue bibit:
— –†½2 liue dormitin nomine domini omnia faciens mœditabitur legem eius die ac nocte.
. QEt erit tamquam lignum quod plantatum eſt: ſecus decurſus aquarum.
6E (C(Pro plantatum:traniplantatum Aquila tranſtulit. Lignum autem cui uir beatus cõparatur ſapien
tiam puto de qua & Salomon loquitur. Lignum uitæ eſt his qui ſequuntur eam. Sapientia autem
per apoſtolum chriſtus dei filius declaratur. Chriſtum autem ait dei uirtutem & dei ſapientiã. hoc
eſt chriſto filio dei conformis utiq; factus corpori gloriæ eius.
CQuod fructum ſuum dabit in tempore ſuo. CDabit enim fructũ non quocũq;ʒ
tempore:ſed præſcripto:illo ſcilicet cum deuictis poteſtatibus prĩcipatibuſq; tradiderit regnũ deo
& patri: conformatus claritati corporis ſui. Quod autem ſe arborem dominus dici uoluit ait: aut fa
cite arborem bonã & fructũ eiꝰ?bonũ. Qd lignũ: ita dixit: fi ĩ uiridi ligno hæc faciũt ĩ arido ꝗd fiet.
CEt folium eius non decidet. CVerba doctrinæ quæ ad ſalutem gentibus
proficiunt: iuxta illud apocalypſis: & folia ligni huius ad ſanitatem gentium.

Et omnja quecumqʒ fecerit proſperabuntr. Cludæi hunc pſalmum dictum eflſe

æſtimant de lIoſia: quod ſolus inter prophanos reges non abierit in conſilio impiorum: ſed ſequu/
tus ſit legẽ dei. Verum hoc quod modo lectum eſt: & omnia quæcũq; faciet proſperabuntur: non ſo
lum de lIoſia ſed de nullo ſanctorumaccipi poteſt:niſi forte in futuro ſæculo. Melius igitur de eo in
telligimus homine qui a ſaluatore noſtro aſſumptus eſt: atq; ſaluatus:non quo aliũ aſſumpſiſſe aliũ
aſſumptum eſſe teſtemur: ſed quo unus atq; idem filius dei & filius hominis qui ante ſæcula uerbu
ſemper fuit: ipſe poſtea & carnem eſt dignatus aſſumere. ”ZZ
¶ Mon ſic impi. Id quod ſecundo dicitur non ſic: in hebreis uoluminibus non habetur:
ſed nec in ipſis quidem ſeptuaginta interpætibus. Nam in exeaplis origenis in cæſarienſi biblio/
theca legens: ſemel tantum ſcriptum repperi. Inter impium & peccatorem hoc intereſt: quia impiꝰ
.- 1 Xmrn —r=, 4. pegen deunnqut Garin eſt conſitetur & peccat. Sicut iuſtus uir comparatur ligno:ſic impius cõ/
er aratur pulueri.
Aucm proicit ventus a facie terre. C Puluis licet de terra ſit: tñ deſiuit eẽ terra. Tã ĩfœlix
eritiĩpiꝰ: ut nec terrenus ꝗqdem ſit. Puluis uidetur ꝗqdem habere terræ ſubſtãtiã: ſed habet ſuã ſubſtãtiã
Nihil habet ſolidũ: ſed qd habet ad pœnã habet: huc illucq; diſpgitur: nũquã in uno loco ẽ. Quo⸗
cumq; uentus traxerit: illuc eius impœtus dirigitur. Sic & impius qui ſemel deum negauerit: quo-
cumq; illum aura diaboli traxerit.illuc errore perducitur.
¶᷑ Ideo non reſurgunt impii in iudicio. CNõò ꝗa nõ reſurgãt: ſed ꝗa ĩ iudicio nõ reſurgunt.
. Se lãi enim de his prædicatü eſt- C Meqʒ peccatores in coſilio iuſtorum.
OSi mon reſumunt peccatores in conſilio iuſtorum: diuerſa eſt peccatorum iuſtorũq; reſurrectio.
CQuia cognoſcit dñs viã iuſtoꝝ. ¶Nihil aliud cognoſcit dñs:niſi qd notitia ei dignũ eſt.
Cognoſcit quippe dominus eos qui eius ſunt: & ſi quis neccit neſcietur. & ad peccatores dicitur: di-

ſcedite a me operarii iniquitatis. non noui uos. Viam autem iuſtorum illum puto eſſe qui loquitur

ego ſum uja. De quo & propheta dicit: uidete quæ ſit uia bona:
CEt iter impiorum peribit. CQuam clementer: non impii peribunt: ſed impietas.
„ C PSALMVS.

ui iuſtus eſt ligno paradiſi comparatur: qui autem impius ẽ pulueri cõparatur.

Super Pſal. ii.

CPSALMVS SECVNDVS. .
GBare fremuerunt gentes: z populi meditati ſunt inaias.
CAudacis eſt hunc pſalmum interprætari uelle poſt petrum immo de eo ſentire aliud
guam in actibus apoſtolorum dixerit petrus. CCAſtiterunt reges terre.
W☛ ÆNô ſolũ herodes rex: ſed etiam illhegen aduerſus dominum conſtiterüt: quoꝶ regna
ei in puncto tẽporis diabolus oſtendit. CBirumpamus vincula corum.
Quattuor præcedẽtes uerſus uel ãgeli uel ꝓphetæ ſũt loquuu: mirãtes qre hüana temeritas aduer
ſus dei filiũ cõſurrexerit: a ꝗnto aũt uerſiculo dũs iſe reſpõdit: cohortãs populũ gentiliũ & omnes
qui ſibi ex iudæis credituri ſunt ut legalia uincula diſſoluãt & graue onus legis abiciant: quod non
õü patres eorum:ſed ſequantur eum cuius iugum ſuaue eſt & onus leuue.
Aui habitat in celis irridebit eos. CPer humanæ ſermocinationis exempla affectus
Qei diſcimus:non quo ille quẽquam derideat: ſed quod nos deriſui digna faciamus.
¶ Et dominus ſubſannabit eos. Subſannatio:proprie rugata frõte & cõtracto
naſo exprimitut. Abſit itaq; hoc nos de deo corporaliter æſtimare: qd etiã ĩ grauibꝰ uiris ꝗqddã repᷣ⸗
henſione dignũ arbitramur. CTunc loquetur ad eos in ira ſua.

De ira dei & lactantius librum pulcherrimum ſcripſit: & ipſe ongenes creberrime diſputat: non

tam iram eſſe quam neceſſariam correptionem: ut patris in filium: medici in egrotum; magiſtri in
diſcipulum.lIra autem patientibus uideri poteſt: non quod deus emendet irattuos.
CEt in furore ſuo conturbabit os. T Sicut ingpiſtola ad romanos reuelatur in-
quit ira dei: ut qui eam uenturam intelligunt ſtudeant euitare: ita & in præſenti loco benigne non
ait puniet ſed turbabit: ut abſq; pœnis qui turbatus eſt corrigatur.
CEgo autem. CVox xpi. CLConſtitutus ſum rex. CPro parte carnis dicitur.
CAb eo. Deo prTe. C Super ſyon. C deſt ſup eccleſiã. Syon ſpecula uitæ ĩterp̃tatur.
MNMontem ſanctum eius. ¶Ideſt ſuper mons qd eſt eccleſia.VYel ipſe xpᷣs:ut illud: & erit in
nouiſſimis diebus præparatus mons domus domini in uerticem montium.
Predicãs preceptum dommi. CNHoc eſt doctrinam euangelii.
CBominus dixit ad me filius meus es tu ego hodie genuite.
Cleſus chriſtus eſt heri & hodie: & in æternum. Recte autem ei qui natus eſt in tempore dicitur: po
ſtula a me & dabo tibi gentes hereditatẽ tuam. Ac ſi dicat. Dum iudæi te noluerũt recipete: omnes
gentes tibi uenient in hereditatam. Keges eos in virga ferraeaa.
¶QIn dura diſciplina romanoꝶ. Vel p uirgã ferreã diſciplia ĩtolerabilis: ꝗa corda illoꝑ tortuoſa erãt
TTamquam uas ſiguli confringes eos.
CVas ſiguli ante quam in teſtã fuerit obturatum: ſi diſſipetur reformahile eſt. Lege Hieremiam. Si
autem ſemel teſta fracta fuerit nequaquam in integrum coniungi poteſt. Verum quæ apud homi⸗
nes impoſſibilia ſunt:apud deum poſſibilia. Figulus chriſtus:uas homo:ut illud. Sicut uas in manu
figuli: ſic uos in manu mea dicit dñs. Aliter. Confringitur ĩ pœnitẽtia hic: uel ĩ die iudicii in ignem
CAMunc reges intelligite. H *
CReges ſæcauli omnes: uel reges ſancti apoſtoli intelligite iſta ſupradicta.
CErudimini. CHoc eſt uoſmetipſos uel alios.
CQAui iudicatis terram. CSanctam eccleſiam. C Seruite domino in timoꝛe.
CTimorem dixit: ut elationem eis tolleret: quia reges eos appellarat. ll
CExultate ei. CVt eos iterum confortaret:ut illud gaudete & exultate. HDM
CCum tremoꝛe. CVt cum tremore eſſent:ideſt tremore corporis & timore animæa.

Apprꝛehendite diſciplinam ne quando iraſcatur dominus.

CPro eo quod in græco dicitur· in hebleo legitur Neſcubar. qd; interprætari poteſt:
adorate filum. Apertiſſime itaq; de chriſto prophetia: & ordo præcepti. Adorate filium:ne forte
iraſcatur dominus hoc eſt pater. CEt pereatis de uia iuſta.

Cludæi qui noluerunt adorare filium:iratus eſt eis dominus: & perierunt de uia recta. Via iuſta uel
recta xpᷣs ẽ.In uia ſumus qñ mãdata dei implemus:de uia perimus: q ab eis declinamus.

CIn bꝛeu ira eius. C Hoc eſt in exitu uniuſcuiuſq; hominis. Vel breui
ira in die iudicii: ut illud. Cum enim dixerint hoĩes pax & ſecuritas: tunc ueniet eis repẽtin? iterit.
CBeati omnes qui conſidunt in eum. Q Non in hominibus neq; in ſemetipſis: ſed in

deum. Iſte pſalmus ut præfati ſumus in beatitudinem terminatur: unde ſuperior ĩcipit: & ideo apud
hebreos pro uno habentQur. cte re
CPſalmus dauid:quando fugit a facie abeſſalon ſilii ſuix- .
M8öSte Pſalmus poſterior eſt ſequentibus plurimis: qui ad ſaulis uidentur hiſtoriam pertine-
ANre. Ante ſi quidem Dauid a ſaul eſt paſſus inſidias: quam abeſſalon aduerſus eum arma cor
OWNAriperet. 4 quia propoſitum ei erat non tantum de ſe referre quæ paſſus eſt: quam ut per
R)exemplum ſui omnes homines inſtitueret: ideo primis ſecunda præpoſuit: ut temptatio“

num ordinem doceat. Si quidem ante propter peccata cottipimur: & poſtea propter ultein eo⸗

bamur. In dauid uero temptationum ordo mutatus eſt. Sub ſaul perſequutione innocens fuit: ſub
abeſſalon maniſeſtiſſime criminis reus tenetur: Vria interfecto. Lege quinquageſimi pſalmi titulũs
& intelliges eum iuxta ordinem: priorem eſſem quam tertium.
Rear D — OMine quid multiplicati ſunt qui ibulant me:multi inſurgunt aduerſus me.
WbPoteſt hic Pſalmus & ad Dauid &* ad xpᷣm:& per eum ad omnes ſanctos ptinere⸗
C Exaudiuit me de monte ſancto ſuoo.
)ENMontem ſanctum: puto uni Oenitum eſſe filium dei: ad quem in nouiſſimis die-
bur populi confluituri ſunt: Eſaia & Michea hoc ipſum uaticinantibus. Sed & de ec-
(leſia intelli gitur: quia non poteſt ciuitas abſcondi ſuper montem poſtiaua.
Ego doꝛmini ⁊ ſopoꝛatus ſum:⁊ exſurrexi:quia dominus ſuſcepit me. =

¶ Quaſi ſomnus inquit & locus eius perſequutio fuit-
CNon timebo milia populi circundantis me.
CEt dauid poteſt hoc de abeſſalon & exercitu eius dicere: & dominus de iudæis frementibus aduer
ſum ſe: & clamantibus: tolle: tolle: cruciſige eum. SDèM e

5

CAuoniam tu percuſſiſti omnes aduerſantes mihi ſine caf. 2
EPercutit dominus & uineas alienigenarum in grandine: & ſaluator quiĩ pro nobis factus eſt oĩa:
percuſſus a patre ſcribitur. Percutiam paſtorem: & oues diſpergentur. Pro ſine cauſa autem: maxilla
jlegitur in hebreo ideſt idemlẽhi. Et quia maxillam præmiſerat: conſequenter infertruur.
CBentes peccatorum contriuiſti. ¶ -CReſpondeant ergo amici ſo/
lius hiſtoriæ: quomodo deus maxillam percutiat:? & confringat dentes peccatorum pugillum con
tra ſe mote certantium. Dentes peccatorum contriuiſti. Principes iudæorum dentes: heretici docto

res uel uerba ipſorum. CBSomini eſt ſalus. C Hoc eſt non ab ho/
mine ſed a deo.Ipſe ſolus poteſt: & per ipſum a morte in uitam tranſire. =ͦJMRMẽ
Super populum tuum. (C Hoceſt populum chnſſianum. ẽ
CBenedictiotua. Q CIbPopulo credentium benedictionem infundit:

tranſmittens eis ſpiritum ſanctum: uel in futuro quando dicturus erit: uenite benedicti patris mei
percipite regnum qd uobis paratum eſt aborigine munhiudd.—
In finem in carmimbus pſalmus Hauld. AIIn ſinem ideſt in xpᷣo
finis enim legis chriſtus ad iuſtitiam omni credenti. In carminibus: hoc eſt in laudibus. Pſalmus da
uid: Hoc eſt ſaus chrifſit. CPSALMVS QvVARITIVSLVS.
S Vm inunocarem te exaudiſti me deus inſtitie mnme.
S CIncongruum eſt: hoc de Dauid accipere: ut qui ĩ ſuperiori pſalmo propteroc/
AEERSeciſonem uriæ pœnæ eſt interfectus a filio: nunc audeat dicere: exaudiuit me deus
de iuſtitiæ meæ. Totus itaq; pſalmus ad chriſtum: & per chriſtum ad iuſtos referen-
Re. dus eſt. Horum ſimile quid etiã lacob loquutꝰ ẽ dicẽs: exaudiet me ĩuſtitia mea.

CSIn tribulatione dilataſti mihi. Miſerere mei:æ exaudi oꝛationem meam:
CQCLicet mihi auxilium tuleris. & in tribulatione dilataſti mihi:tamen ego miſe
FaANNricordia tua ſemperindigeo.
At quid qiligitis uanitatem ⁊ queritis mendacium.
CDiapſalma. Verbum ſela: ſeptuaginta interprætes: Symmachus & Theodotion diapſalma tran-
ſtulerunt: Aquila uero: ſemper: & puto aut muſici cuiuſdam ſoni eſſe ſignaculum: aut certe perpetui
tatem eorum quæ prædicta ſunt indicari: ut ubicumq; ſela hoc eſt: diapſalma ſiue ſemper apponi/

tur ibi ſciamus non tantum ad præſens tp̃s:ueꝶ ad æternũ uel quæ ſequãtur: uel qᷓ pceſſerit ptinere

CQue dicitis in coꝛdibus veſtris:ꝛ in cubilibus veſtris compungimini.
EOQuod in die cogitando peccatis: nocte expiate per lachrymas.

CSacriſicate ſacriſcium inſtitie ⁊ ſperate in domino.

Sacriſicium deo. Immolate iuſtitiam: & conſequenter ſperabitis in domino.
Signatum eſt ſuper nos lumen vultus tui domine.

. 71
1

CIn cuius facie lumen dominm ſignatum eſt: iſte reuelata facie gloriam domini contemplatur. Ta⸗

le ſignum & ingementium frontibus in libro Ezechielis prophetæ notari dominus præcepit.
A fructu frumenti:⁊ vini eoꝛum multiplicati ſunt. eE
ECId quod in plurimis codicibus inuenitur & olei eorum: cum uetuſtum origenis exapli pſalteriũ
reuoluerem qqd ipſius manu fuerat emendatum: nec in hebreo: nec in cæteris editionibus:nec apud
ipſos ptuaguma interprætes repperi. . . .

C n fi

In ſinem pro ea que hereditatem conſequitur: pſalmus Bauid. YDMW
S CDe eccleſia quæ in finem & conſummationem mũuũdi hereditatẽ conſequutura eſt uni -
SS uerſis nationibus xpᷣo credẽtibus pſalmus iſte contexitur. õ “
N . CPSALMVS QVINTIVS.
Erba mes auribus percipe domine.
.— —Ln CNullus

☛● .

C Nallus habet hanc fiduciam niſi eccleſia. Qui peccator eſt: non eſt: auſus dicere: uerba mea auri⸗
bus percipe domine:ſed optat ut deus claudat aures ſuas. H
C Intellige clamoꝛem meum. CClamor in ſcripturis: non uocis:
ſed cordis eſt. Deniq; ad Moyſen dicitur. Quid gamas ad me? Cum moyſes ante non clamaſſet. In
tellige clamorem meum. Et apoſtolus. Clamantes in cordibus noſtris Abba pater. Vtiq; cni cla-
mat: non in corde clamat: ſed in lingua clamat. Et quomodo dicit apoſtolus clamantes in cordi-
bus noſtris? Quando igitur gemitus noſter r corſ renti⸗ depræcatur: iſtum clamorem intelligit
deus. Vnde dicit & hieremias: non ſileat pupilla oculi mei. Videte quid dicat: non taceat pupilla
oculi mei: & aliquando pupilla oculi clamat ad deum. Vtiq; ſi clamat: lingua clamat: non pupilla
oculi. Sed quomodo clamamus in cordibus noſtris? Quando cum gemitu dominum depreca-
mur. Si quando lachrymas ad deum fundimus: & eo tempore pupilla oculi noſtri clamat ad dũm.
C Rex meus ⁊? deus meaus..
CIIle uere auſus eſt dicere rex meus & deus meus: cui non regnat peccatum in mortali corpore.
Rex meus & deus meus: quia regnas in me: & non regnat peccatum: propterea deus meus es. Tu
es deus meus: quia non eſt deus uenter meus:quia non eſt aurũ deꝰ meꝰ:ꝗa nõ ẽ libido deus meus.
Quoniam tu uirtus es & ego cupio habere nirtutes: propterea tu es deus meus: hoc eſt uirtus mea.
Mane exaudies vocem meam. H .
CQuidam ſimplicius interpretantur: hoc eſt: exurgam diluculo ad orandum: ſed depræcor te. Eſt
uidem & iſta interprætatio. Quid igitur? Mane nos exaudit: ueere non exaudit: media nocte nõ
exaudit. Sed uidete quid dicat. Quam diu in tænebris erroris ſum :non me exaudit. Quando uero
ſol iuſtitiæ uenerit in corde meo:tunc me exaudit. Mane exaudies uocem meam. Non dixit tertia
hora:non dixit ſexta hora:non dixit plena luce: ſed uidete quid dicat. Mane: ſtatim ut tenebræ fuge
re cœperint exaudis: ſtatim in principio boni operis me exaudis: non queris finem meum. Eſt eniz
meum uelle. tuum perficere.
CMane adſtabo tibi ⁊ videbo. J’ CVidete ordinem. Mane non
ueſpere. Non in tænebris: ſed mane. Mane adſtabo tibi: ſtabo conſtanter: & imitabor Moyſen. Ma/
ne adſtabo tibi. Tibi adſtabo non alii. Cum autem mane fuerit & ſtetero & tibi ſtetero: tunc mere/
bor te uidere. ¶ L SEt videbo. CSubauditur te uide-
bo.Multi male legunt: & dicunt kãi τ ορσσιααειſed ſciamus errorem eſſe Sic dicitur: kaĩl απρινα
hoc eſt uidebo ut ſit ordo quem diximusuncipiente luce uirtutum in anima mea: quando ſtare ti-
bi cœpero:non ſedere: non iacere ſed ſtare: & ſtatues ſupra petram pedes meos: tunc per iſtos gra-
dus merebor te uidere. M

CQuoniam tu es deus non volens iniquitatem: H
Cpropterea non me exaudies plena luce:ſed mane: quoniam non uis deus iniquitat ẽ. Cum enim
recedere cœpero ab iniquitate: ſtatim merebor exauditionem tuam.
Meqʒ habitabit iuxta te malignus. .r . ’
CQuando aliquis recedit a nobis qui malus ẽ: & gratulamur. Hoc in nobis ſit: quod fit᷑ & in domi/
no. Videte enim quid dicat ſpiritus ſanctus. Neq; habitabit iuſta te malignus. Quæ enim commu-
nicatio luci & tænebris? Qui conſenſus chriſto & belial? Quando ergo recedunt aliqui ex nobis: ſi
fuiſſent ex nobis manſiſſent utiq; nobiſcum. Dicitur ad deum. Non habitabit iuxta te malignus.
Si enim deus ignis eſt: & ignis conſumens: quicumq; ſtipula eſt: quicũqʒ; lignum eſt: fugit ab igne
ne conſumatur ab igne. M:⸗ H
CNeaʒ permanebunt iniuſti antè oculos tuos. . CQuãdo dicitur neq;
permanebunt: oſtenditur quod aliquando manſerint Manſerunt autem aliquando iniuſti añ ocu
Ios dei.Manſerunt deo expectante pœnitentiam ipſorum:ſed quoniam permanſerunt iniuſti: pro
pterea non permanſerunt ante oculos dei. .
Odiſti omnes qui operantur iniquitatem.
CInfoœlix eſt:quem odit deus. Quis eſt ille quem odit deus? Qui operatur iniquitatem. Si enim
omnes peccamus: & quicumq; peccat odio habetur a deo:ergo odio habemura domino: ſi autem
odio habemura domino: quomodo gratia ſaluati ſumus? Odiſti omnes qui operantur iniquita-
tem. Non dixit qui operati ſunt iniquitatem: ſed qui operantur iniquitatem. Qui perſeuerant ĩ pec
cato:illi odio habentur a domino: qui autem dimiſerunt: illi amantura domino.
CPergdes omnes qui loquantur mendacium.
Rem nouam uideo. Qui malum operatur odio habetur: qui mentitur perit. Videamus quid ſit
plus odio haberi a domino an perire. Infœlix quidem eſt qui odio habetur a domino: ſedyadhuc
uiuit: qui autem loquitur mendacium & peritaam eſſe deſiſtit. Ergo infœlicior eſt qui mendacium
lIoquitur. Qui enim operatur iniquitatem odio habetur: qui autem loquitur mendacium perit: os
enim qd mentitur occidit animam. Et quomodo ſcriptum eſt:ut ſit deus uerax:omnis autem ho-
mo mendax? Si autem quicumqʒ loquitur mendacium iam perit & occidit animam ſgam: omnes
autem mentimur: ergo omnes peribimus? Hoc autem qd dicit perdes omnes qui loduuntur mẽ/
E — „ AAa ilii

Expoſitio.

dacium: & ex conſequentibus pſalmi & ex ipſo ordine intelligere poſſumus quia de hereticis di-
cit. Qui enim operatur iniquitatem ſuam tantum animam occidit: qui autem hereticus eſt & loqui
tur mendacium:tot occidit homines quot ĩduxerit. ð
Vixrum ſanguinum ? doloſum abhominabityr dominus. Vir ſanguinum: oĩt hereti-
cus eſf᷑. Quotidie animarum ſanguinem fundit. Recte dixit doloſum: & homicida eſt & doloſus.
¶Ego autem in multitudine miſericoꝛdie tue:introibo in domum tuam.
CIIIi in iniquitate ſua egrediuntur de domo tua:ego in tua miſericordia ingrediar in domum tuã
Introibo in domum tuam quæ ẽ eccleſia:
¶ Adoꝛabo ad templum ſanctum tuum in timoꝛe tuo:
Ipſa eſt domus quæ & templum. =JL
EC Somine deduc me in tua iuſtitia pꝛopter inimicos meos. SS
Ego autem cupio intrare in domum tuam. & uolo intrare per uiam tuam rectam ſed quoniam
continuata ſemitis ſcandala ponunt inimici mei. & mihi in domum tuam ire cupienti laqueos po
nunt in itinere: propterea queſo te ut tu dirigas pedes meos uſq; ad finem. Meum eſt pedes ponere
in uia tua:tuum eſt cortigere greſſus meos⸗ ð ”s
Pꝛopter inimicos meos dirige in conſpectu meo viamtuanm.
NHoc eſt uiam tuam rectam fac:propter inimicos meos qui inſidiantur mihi. Que eſt autẽ iſta uia?
Lectio ſcripturarum. Hoc eſt ne in ſcripturis tuis per quas ingredi cupio in eccleſiam tuam corruã.
Omnis enim qui male intelligit eripturas ĩ uia dei corruit.
CQuoniam non eſt in oꝛe eoꝛum veritas. l
CDeſcribuntur heretici: deſcribitur uir ſanguinarius & doloſus quem abhominabitur dominus
Non eſt in ore eorum ueritas. Non habent chriſtum ueritatem in ore ſuo: quia nec in corde habent
Cor eorum uanum eſt. Melius habetur in hebreo: cor eorum embouaon. Vere enim inſidiatur cor
hereticoru omnibus quos decœpit. G
Sepulchꝛum patens eſt guttur eoꝛum. Q¶ U Infœ lices ſunt hererici qui
ſepulchra ſunt dealbata plena oſſibus mortuorum. Sepulchrum patens eſt guttur eorum Arrius:
Eunomius: cæteri heretici linguas ſagittas habent: fauces ſuas ſepulchrum habent. Sepulchrum pa
tens eſt guttur eorum. Et recte dixit patens. Quandocumq; enim uult aliquis decœptus ĩtrare: pa
ratus eſt hereticus & ſuſcipit. Nunquam heretici claudunt os ſuum: ſed ſemper aperiunt os ſuum.
Sepulchꝛum patens eſt guttur eoꝛum:linguis ſuis doloſe agebant.
CAliud in corde tenebant: aliud in ſermone pollicebantur. Pietatem loquebantur: & impietatem
cælabant. Chriſtum loquuntur: & occultant antichriſtum. Sciunt enim quod nemo poſſit induci:
ſi proferant antichriſtam. Lucem proſerũt ut cælent tænebras: ut per lucem ducãt ad tænebras. Lin
guis ſuis doloſe agebant. iudica illos deus. Sciant te iudicem:ſciãt te reſpicere res humanas. Qui iu
Jicaturus in fine es: etiam in præſenti iudica. Qui generaliter iudicaturus es: nunc ex parte iudica.
Qui patrem ſentire nolunt: ſentiant iudicem.
Judica ilos des. [ Quare:? Qua de cauſa: Sequitur.
CBecidant a cogitationibus ſiis.
CSi enim ĩ præſenti reddidetris illis quod merentur. incipiunt recedere a malis cogitationibus ſuis
Quam diu te iudicem non ſentiunt. non timent. Decidant a cogitatiõibus ſuis. Egregie dixit a co/
gitationibus ſuis. Quotidie eni hererici immutant dogmata ſua. Deniq; ſi uir eccleſiaſticus de ſcri
pturis eruditus contenderit contra eos: & ſcripturis ſanctis coarguerit eos. ſtatim requirunt: quo-
modo aliud nouum dogma reperiant. Non quærunt quomodo ſaluentur: ſed quomodo ſuperent
Propterea nunc dixit decidant a cogitationibus ſuis: & te habeant unã cogitationem.

BSecundum multitudinem impietatum corum expelle eos. èòM
Non dixit unde eos expellat. De cælo eos expellat: de terra eos expellat: unde eos expellat ſcriptu
ra non dicit ” Adaeebemus ergo legere. Secundum multi
tudinem impietatum eorum expelle eos. Quod dicit hoc eſt. Ab impietatibus ſuis multis propter
tuam miſericordiam expelle eos: hoc eſt non ſint in multis impietatibus ſuis.Poteſt & aliter inter/
prætari. Quoniam plurimum impii fuerunt: & noluerunt decidere a cogitationibus ſuis: & impie-
tates impietatibus augent: & quotidie congregant: & plures habent impietates: propterea expelle
eos. Vnde: Ab ea que hereditatem conſequitur. Tu expelle eos inde. Vt quoniam ſidem non ha-
bent eccleſiæ: ne uerſentur in ea. J SMU. M
Nuoniam irritauerunt te domine. e ¶] [Iu domine per naturam
dulcisass: ſed qe peccatores ſũt & heretici naturã tuæ dulcedinis nitio ſuo uertũt ĩ amaritudinẽ.
CEt letentur omnes qui ſperant in te. = zii L
IIIi pereant: & eccleſiaſtici lætentur. “
In eternum exultabunt. CANic in æternum: non de præſen
ti ſæculo depemus dicere ſed de futuro. Deniq; non dixit in ſæculo exultent ſed exultabunt: de ſu/
turo dicitur. Hic enim triſtitia eſt: ibi uera lætitia. Heretici in præſenti rident:ſed in futuro lugebunt
₰ nos uero

H. 27. Vl.

nos uero in præſenti lugemus: ut in futüro rideamus. In æternum exultabunt. Quæ erit exultatio
ſanctorum uirorum. CEt inhabitabis in eis. l
CFclices erunt qui chriſtum hoſpitem habere merebuntur. Fœlices qui tabemaculũ xp̃i erunt.
CEt gloꝛiabuntur in te omnes qui diligunt momen tuum. H
CQuicunq; diligit dominum gloriabitur in domino. Qui diligunt non dixit qui timent:led qui
diligunt. Vbicumq; enim timor eſt: ibi non eſt dilectio: perfecta quippe dilectio: foras mittit timo-
rem. Quicunq; enim diligunt nomen dominm illi gloriabuntur. Gloriabuntur futura eſt beatitudo
noſtra. totum quod promittitur de futuro eſt. Alii regnent. alii poſſideant. alii glorientur nos hic ſu
mus miſeri. ut poſtea fœlices ſimus: Sequamur chriſtum dominum noſtrum. Qui dicit ſe in chri⸗
ſtum credere:debet quomodo ille ambulauit & ipſe ſic ambulare. Chriſtus dei fillus nõ uenit ut mi/
niſtraretur. ſed ut miniſtraret. Non uenit utimperaret. ſed ut ſeruiret. Non uenit ut lauarentur illi pe
es. ſed ut lauaret pedes diſcipulorum. Non uenit ut cederet: ſed ut cederetur: Non dedit ala pam.
ſed accepit. Non cruciſixit: ſed crucifixus eſt. Non alios oecidit. ſed ipſe paſſus eſt. Pauper fuit ut nos
diuites ſaceret. Ille accepit pro nobis plagam: ut nos uerberati non doleremus. Quotienſcunq; cedi
mur præbeamus maxillam: dorſum opponamus. Imitemur chriſtum qui ceditur: chriſtum imita-
tur qui cedit antichtiſtum. Hoc totum quare dico? Vt in præſenti ſeculo quod ſuſtinemus pro chri-
ſto gloriſicemus nomen domini Mum loquimur: dum ambulamus repente ſubtrahimur. Ego ipſe
qui uobis hodie loquor die craſtina quid de me futurum ſit neſcio: Si uenerit leuis febricula ubi eſt
iſta uox? Vbi eſt ſuperbia? Repente uertitur in cinerem. Quid georiatur terra & cinis? Scdm corpis
natura: terra & cinis ſumus. Teria es & in terrã ibis. & terra gloriatur contra factorẽ ſuum. Sequitur.
CQAuoniam tu benedices iuſtum. JMUD
CIn faturum ergo differtur beatitudo. =
Bomine vt ſcuto bone voluntatis tue coꝛonaſtin0os.
CApud ſeculum aliud eſt ſcutum aliud corona. Apud deum uero ĩpſe eſt ſcutum ipſe eſt & corona.
Quali ſcutum protegit:quaſi deus coronat.pſe eſt ſcutum noſtrum:ipᷣe eſt & corona noſtra. Et hoc
dicit.domine ut ſcuto bone uoluntatis tuæ coronaſti nos. Protexiſti nos ſcuto tuo: & protectio tua
corona noſtra fuit: hoc eſt corona noſtra ſcutum tuum fuit ideſt: noſtra uictoria. Corona enim ui⸗
ctoria interprætatur. Gratias agamus deo & depræcemur illum ut in bona uoluntate ſua ipſe ſit ſcu
tum & corona noſtra ut nunquam recedamus ab eo ut ſequamur illum & dicamus cum Hieremia.
&& poſt te ſubſequens non laboraui. Domine ut ſcuto bonæ uolũtatis tuæ coronaſti nos.Scuto pro

tegimur: & cum perfecti ſuerimus coronamr.

In ſinem pꝛo octana pſalmus Bauuiuldl.
☛ Ste & chriſti pſalmus pro octaua inſcriptionem habent reſurrectionis & pœniten-
tiæ ac per hocſalutis noſtræ myſterium continentes. .
A& In quo humanum genus poſtulat ut corrigamur quidem & iudicemur a deo: ſed
ANnon in ira & in furore eius. Longum eſt de ſacramento huius numeri plura exem-
AHpla reuocare. Octo animæ ingreſſæ ſunt in archa Noe: quæ in diluuio ſaluatæ ſi unt.
S Octauus filius ieſſe Dauid fuit. qui & deſperatur a patre & a deo ſolus eligitur. Octa/
uo die circunciduntur primogenita. & immunda eſſe deſiſtunt. zacharias quoq; pater Ioãnis octa
na die circunciſiõis filii ſui loquitur. Et poſt dies octo ſiue ſex (utrumq; enim in diuerſis euangeliſtis
legitur)dominus tranſformatur in mõte.Vt ſic octonarius in ſexto numero contineatur. quomo⸗/
do nunc in ſexto pſalmo inſcriptio ponitur ogdoalis. 14 2
CPSALMVS. SEXTVS.

— —

ZOmine ne in furoꝛe tuò arguas me:neqʒ in ira tua cdꝛripias me.
NPernitentiæ pſalmus eſt: & non emendari refutat & corripi: ſed non in furore & in
ira. quia infirmus ſit. & turbata ſint oſſa eius. & aliquando prius furorem & poſtea irã:
ſed maxime unum eſt. Tamen furor in præſenti. ira in futuuo.
Oiſerere mei domine. “ SS
Vox eccleſiæ. Miſerere mei quia miſer ſum: Et ipſe miſericordiam dei inuenit: qui
ſe miſerum confitetur. !l
CAQnoniam inſirmus ſum:ſana me domine. C¶ Ac ſi dicat:Infirmus ſum pro pec/

cato: ſana me quia medicus es: Ego ſum egrotus tu es medicus: Ego habeo infirmitatem tu habes

ſanitatem: Ego ſum infirmus pro peccato tu ſana per miſericordam.
CQnoniam conturbata ſunt omnia oſſa mea. CAc ſi dicas: Omnesuirtu/
tes quæ oſſa appellauit in primo homine tranſgreſſus ſum ſiue perdidi.
CAnima mea exinde turbata eſt. ⸗ CPerpeœnitentiam: ut emendemur. “
CEt tu domine vſq; aauooo. Subauditur uſq; quo ani-
mam meam quæ eſt conturbata uehementer: non eripisinon corrigis:non emendaus.
CConuertere domine eripe animam meam. CLCOJ Niſi animam meam

△

Expoſitio.

ante couuerterit. non eam poteſt eruere de periculo. Vel illud. Domine qui auertiſti uultum tuum

a nobis conuertere. & nos uidere dignare: Et erue animam noſtram.
CQuoniam non eſt in moꝛte qui memoꝛ ſit tui.

CNon.n. mortui laudabunt te dñe.led nos qui uigẽtes ſumus. qa non ẽ deus mortuoꝝꝶ ſed uiuopei

CIn knferno autem quis confitebitur tibi:

CNon pro impoſſibile.ſed pro raro poſuit:In omnibus enim dei Iudiciis delectatur ſanctus: & lau
dat iudicia eius. Laboraui in gemitu meo. Miſęrere mei. quia hec & hec quæ ſequuntur feci.
LZauabo per ſingulas noctes lectum meum̃.

CQui quotidie lachry mis ſtratum rigat. non poteſt in cogitatione eius libidinum pompa ſubri-

pere: In lachrymis meis ſtratum meum rigabo. Quãta multitudo lachrymarum: ut ſtratum eius
lachrymis rigatum ſit. B ”
CTurbatus eſt a furoꝛe oculus meus. Vbi ſunt amici litteræ:

Certe oculus iſte corporeus ab ira non conturbatur.niſi forte in tantam rabiem extollimur: ut uul-

tus quoq; noſtri & ora mutentur. Ille itaq; turbatur oculus. qui ſi ſcandalizatus fuerit eruetur. Non
aũt ait ab ira mea turbatur oculus meus.ſed ab ira tua O deus per quem ſupplicia mihi timeo præ
parata turbata eſt mens mea & totum cordis mei principale contremuit.
¶Inueteraui inter omnes inimicos meos. .
CNon noua aduerſum me inimici hella gerunt. meus hoſtis antiquus eſt. Aliter. Hubertatem eius
homiis qui renouatur de die inediẽ non poſſum conſequi. quia ueterem hominem cum uitiis &
cuncupiſcentiis eius inimici meis aduerſum me porto pugnantidus: 1
Biſcedite a me omnes qui operamini iniquitatem.

7.

CPoſtquam ipſe miſericordiam conſecutus eſt: cæteros docet uel cohortatur uta ſe abeãt. Non.n.
uult iniquorum habere conſortium. Simul autem & illud notandum eſt quod iam ſuperius dixi/-

mus.quod non eos qui operati ſunt iniquitatem. ſed qui operantur a ſe iubeat recedere:
Conuertantur ⁊ erubeſcant valde velociter.
CNon contra inimicos ſed pro inimicis orat. ut conuertantur& erubeſcant a peccatis ſuis. & erube
ſcant non leuiter: ſed uehementer nec recraſtinato tempore ſed cito. —

C

Pfſalmus Dauid quem cantauit domino pꝛo verbis chuſi ſilij gemini.
leriq; & maxime hi qui hebrei ſermonis ſcientiam non habent hunc pſalmum arbi-
trantur eo tempore eſſe cantatum quo chuſi filius Arachi amicus Dauid deſtruxit cõ/
ſilium achitofel. & ad eum nuntios miſit ne in eremo ultra ſederet. ſed procul fugeret
ne opprimeretur a filio. Vere ſciendum eſt uehementer errare. Primum quod nomen
NENKNNChulſi per ſamech litteram ſcriptum eſt. hic uero per ſin:Deinde quod nunquam Da-
IαWuid qui Ioab & cæteris ducibus exercitus ſui præceperat dicens: parcite puero abeſſa
lon:de morte ſilii loquæretur: concepit dolorem & peperit iniquitatem lacum aperuit & effodit
eum. & incidit in foueam quam fecit. maxime qui morte eius audita operuit caput ſuum & eiulans
clamaret. ſili meꝰ abeſſalon filiꝰmeꝰ abeſſalõ. Ad extremũ qd ille Chuſi amicus Dauid filius Arachi
ſcriptũ eſt. hic uero gemini. Sciendũ itaq; Chuſi interprætari ethiopez. & totum pſalmum contra
ſaul eẽ conſcriptum qui perſequebatur eum. & in foueã quam foderat ipſe incidit. Cuem Ethio-/
pem uocat:propter ſanguinarios & tetros & crudeles mores. Gemini uero familia quod ad tribum
pertineat Beniamin de qua ſaul ortus eſt. regnorum libri teſtimonio ſunt. in quibus ſcriptura com
memorat. Et erat uir de niliis Beniamin. & nomen eius Cis filius Abihel.fili Sareth. filii Bechor filii

Affi.filii Viri Gemini: Vir potens. & huic filius. & nomen eius Saul. Semei quoq; ille qui lapides &

uluerem in Dauid iaciebat. de familia aul-ho eſt. Gemineus fuit ſicut in eiſdem libris ſcribitur.
grediebatur uir de propinquitate domus Saul & nomen ſemei filius Gera. De quo poſtea Dauid
loquens inducitur. Ecce filius meus qui egreſſus eſt. de uentre meo quærit animam meam. & quan
to magis nunc filius Gemini? Aquila hunc locum ita interprætatus eſt. Pro ignoratione Dauid: qui
cecinit domino pro uerbis Ethiopis. Symmachus in hunc modum. Pro ignoratione Dauid quod
cecinit domino pro uerbis Chuſi nlii Gemini. Hæc omnia latius exſecutus ſum: quia eruditiſſimi
uiri putauerunt hunc pſalmum non contra Saul: ſed contra abeſſalon eſſe compoſitum quod pro

parte non eſſe monſtraui.
CQ(VCPSALMVSD.. SEPTIIMVS.
Omine deus meus inte ſperaui.
RV, CNon ſperaui in gladio meo. non ſperaui in uirtute mea: ſed ſperaui in auxilio tuo-
(Na quando rapiat ut lzo animam meam) Hoc conuenit ſauli abeflalon non conue-
init. Quomode enim poterat abeſſalon leonem uocare. de quo dicit parcite puero
–☛ meo Abeſſalon? Si ibi illum puerum uocat. & quaſi infantulum & ignorantem: quo/
modo hic leonem uocat. Hoc interim ſecundum hiſtoriã: & multa ſunt ꝗᷓ dicãtur. & totus pſalmus
in perſona Saul interprætari põt. Cæteꝶ quia nobis cure eſt nõ ſolũ ſcdm hiſtoriã. ſed & ſcdm ſpũa
lẽ intelligentiã interptari chuſi iſtũ Ethiopẽ non aliũ niſi diabolũ interpᷣtamur.ꝗᷓritur iſte chuſi qũo
„ 4 . filius ſit

Super Pſal. vii.

Klius ſit gemini quomodo diabolus ethiops ſilius eſt dextre? Quod ethiops uitio ſuo eſt: quod ſi/
lius dextræ eſt creatus a deo: Recte de iſto dicitur: ne quando rapiat ut leo animam meam: Aduer-
ſarius noſter diabolus quaſi læo rugiens: quærens quem rapiat. r M
Bomine deus mens ſi feci iſtud. CEcce uenit princeps mũdi iſtius & in me inuenit nihil.
BSi eſt iniquitas in mambus meis. „. M
CQuia peccatum non fecit nec dolus inuentus eſt in ore eiius. ”M Z
Si reddidi retribuentibus mihi mala. CSaul bis in manibus eius tradi-
tus eſt quem noluit interficere dicens. Non tangam ehriſtum domini. Hoc eſt ergo non reſtituere
eis pro malis mala. Quaſi pro bonis mala reſtituerat. ſi inquit inimicis meis mala reddidi pro ma-
lis non reſurgam: & ſi pro malis mala quæſiui:illa pro bonis mala reſtituat.
CBecidam merito ab inimicis meis inanis. .Rr M
QCIn hebreo pro inani racha ſcnbitur. unde intelligimus id quod in euangelio continetur: qui fra-
tri ſuo dixerit racha: & fatuæ quam habeat interprætationem.
CWBPerſequatur inimicus animam meam:z compꝛehendat.
CNouiſſima animæ inimica deſtructa eſt mors. MV
CEt conculcet in terram vitam meam. CNon poteſt conculcari:ꝗa non fecit ſupra dida.
C St gloꝛiam meam in puluerem deducat.
CSi inquit inimicis meis mala reddidi pro malis non reſurgam.
C Exurge domine in ira tua. . -
CQui iam te non ſenſerunt per beneficia ſentiant per iracundiam. M S
Exaltare in ſinibus inimicoꝛum meoꝛuʒ. . Cpro inimicis rogat: ut inimicorum
finibus exaltetur. Cum inimici eſſe ceſſauerint. tunc tu domine exaltaberis in eis.
CExurge domine deus meus in pꝛecepto quod mandaſti.⁊ ſynagoga populoꝛũ circũdabit te.
CHoc nos dicimus. hoc credentes loquimur. Semper enim perſonæ mutantur in pſalmis. Multum
eſt nunc ſi uelimus dicere in quot: quantæ perſonæ mutantur. Exurge domine deus meus in præ⸗
cepto quod mandaſti. Hoc nos dicimus. Pro nobis paſſus es. cruciſixus es. exurge & ſalua nos. Pro-
pterea exurge ut credat in te plurima multitudo., Cum enim exſurrexeris. quid aliud depræca-
mur? Reuertere ad patrem. . .
CEt pꝛopter hanc in altum regredere. CPro qua ſynagoga populorum.

Quod mortuus es. pro nobis mortuus es. quod reſurrexiſti. nobis reſurrexiſti. quod aſcendiſti ad
patrem: nobis aſcendiſti. Et propter hanc in altum regredere. Nemo aſcendit in cælum niſi qui de
cælo deſcendit filius hominis qui eſt in cælis. M
CJudica me domine ſecundum iuſtitiam meam.⁊ ſecundum innocentiam meam ſuper me.
CHoc Dauid dicere non poteſt. Hoc proprie ſaluatori conuenit: qui non peccauit.
CConſumetur nequitia peccatoꝛum ⁊ diriges iuſtum. DðJUMU
CNon poteſt mea iuſtitia dirigi. niſi illorum iniquitas impleta fuerit. uidelicet iudz'orum.
NMiſi conuerſi fueritis.gladium ſuum vibꝛabit. QQ¶ Iſte locus duplicem re-
cipit intelligentiam. Multi enim putant de deo dictum: ut dicatur ad peccatores. & quid dicit:? Niſi
conuerſi fueritis Jiadium ſuum uibrabit. Hoc eſt niſi egeritis ꝓœnitentiã. dominus uos gladio ſuo
percutiet. Sed uideamus ſi conſequentia aptati poſſunt perſonæ domini.
Arcum ſuum tetendit:⁊ parauit illum. Q¶ ¶ Hoc poteſt dici de deo.
CSt in illum parauit vaſa moꝛtis.
CNHoc difficile eſt. Dominus enim non habet uaſa mortis. ſed uaſa uitæ. Sed & hoc poteſt ſuper
Perſona ſaluatoris. Hoc uero quod ſequitur.. M
CEcce parturijt iniuſtitiam concepit doloꝛem:⁊ perit iniquitatem.
CNoc eſt ut heretici in contemptum dei concitarentnurr.
CLacum aperuit ⁊ effodit eum. CQuo eos perderet. HW
CSEt incidit in foueam quam fecit. CIn ſouea enim mortis quam
pateſecerat:ipſe prior periit: ſicut de Arrio ſcriptum eſt. Hoc eſt niſi conuerſi fueritis. niſi egeritis pœ
nitentiam. Semper diabolus paratum habet arcum. emittit ſagittas: quibus nos percutiat. Quorum
enim corda ardent libidine uitiis & paſſionibus iſti uicti ſunt a diabolo: Sagittas ſuas ardentibus ef
fecit. Pulchte dixit. Non dixit arſuris: Hoc eſt qui arſuri ſunt ſagittis ipſius. ſed quorumcunq; corda
ardere uiderit illos percutit. Dicit enim apoſtolus ardentes habere diabolum ſagittas. Ecce parturit
iniuſtitiam concepit dolorem & peperit iniquitatem: Diabolus ſic concipit: ſic parturit.ſic nutrit ſic
exaltat.Lacum aperuit & effodit eum: & incidit in foueam quam fecit. Diabolus ipſe eſt lacs: quæ
& ſouea: Lacum aperuit. Sed quoniam non poteſt aquam continere ſecundum Hieremiam: pro
pterea lacus illius uerſus eſt in fſoueam. Omma conciliabula hereticorum: ſoueæ diaboli ſunt:
Sed quod ſuperius præteriuimus.
CScrutans coꝛda ⁊ renes deus iuſtum adiutoꝛium maeam.
CIn hebreo ita ſcriptum eſt: Scrutans corda & renes deus iuſtus:ut poſtea conſequatur.

Expoſitio.

WAdljutorium meum a deo qni ſaluos facit rectos coꝛde:nunquid iraſcetur per ſingulos dies.
CMelius pro hoc in hebreo habetur cõminatur in omni die. quod aquila quoq; tranſtulit. Et pul-
chre ait cõminans & infrendens in omni die. Qui enim ꝓpter patientiam ſuã ita delicta non punit
quali icatus & cõminatus diẽ ultionis expectat ut mœtu corrigat delinquentẽ. Exequamur ordinẽ.
Conuertetur doloꝛ eius in caput eius:⁊ i veriſcem ipſius iniquitas eius deſcendet.
CQuomodo ſi aliꝗs mittat in aliũ lapidem. & non ſit cautus: & lapis uenerit in caput eius. ſuo uul⸗
nere uulneratur. ſic & diabolus occiditur ſua ſuperbia exaltatur & corruit. Modo exaltare uult caput
& ñ põt qm̃ cõuertetur dolor eius ĩ caput eiꝰ. & deprimit illũ. Diabolus ſcdm regulã ſcripturarũ le-
Qus eſt in geneſi ipſe eẽ coluber.ipſe ſerpens ꝗ loꝗbatur ad euam. qm̃ totus terræ hæret. Cætera aila
lia licet ambulent in terra tũ non omne corpus in terra iacens habẽt. Licet habeant pedes in terra tñ
aliam partem corporis ſurſum habent. Cæterum diabolus hoc eſt ſerpens & coluber antiquus: ſecũ
dũ Eſaiã totus in terra eſt. & caput & reliquũ corpꝰ equale habet: Reuertetur dolor eius in caput eiꝰ ĩ
uerticẽ ipſius iniquitas eius deſcendet: Vide quid dicat & ĩ caput eius & in uerticem capitis. Cum ãt
iniquitas caput præmit. & uerticem præmit: ubi eſt pœnitẽtia diaboli?Iſte finis diaboli. Reuertetur
dolor eius in caput eius. & in uerticem ipſius iniquitas eius deſcendet.
Conſiteboꝛ domino ſcõm inſtitiam eius. CQui non permiſit timentes ſe diſperdi.
Et pſall noi dii altiſumi. CQui nos a lamemtis triſtitiæ in gaudia ſempiterna perduxit.
In ſinem pꝛo toꝛcularibus pſalmus Gauid. “
Tres pro torcularibus pſalmi dnerſorum hominũ præſcribũtur. Dauid: aſaph: filiorum chore.&
quia ad minyſterium ait eccleſiæ pertinent. Propterea octauum & ctogeſimum numerum tenent.
Quod autem octuageſimus tertius extremus eſt pſalmus qui pro torcularibus prænotatur. hoc oſtẽ
dit:in trinitate ſacramentum reſurrectionis continei.
PSALMVS. OCTAVVS. J
BOmine dñs noſter CPrius nomen dñi apud hebreos quatuor lr̃ag eſt. Iob He
Vau He quod proprie dei uocabulũ ſonat. & legi poteſt iaho & hebrei arreton. i. inef-

.D . fabile opinãtur. Secundũ uero adonai oĩum cõmune eſt qd ſæpe & in hoĩbus
BDne dſñs nr̃ quã admirabile eſt nomen tuũ in vniuerſa terra.

S

CQdp nobis hò factus es. ꝙ mortuus. ꝙ reſurrexiſti in cũctis gẽtibus eſt uulgatum.
Quoniam eleuata eſt magniſicentia tua ſuper celoo. eä

CQuod poſt reſurrectionem cælos cum triun pho gloriæ conſcendiſti. “
CExr oꝛe infantium ⁊ lactentium perfeciſti laudem. Qicet per ſeniorum

prophetarum doctrinam multa ſunt quæ dni contineant laudem:tamen hunc uerſiculum in euan-

gelio completum ipſe dominus eſſe declarat. clamantibus pueris: Oſanna ſilio Dauid-
CPꝛopter inimicos tuos. ¶Ad confuſionem iudæorum.
At deſtruas inimicum ? vltoꝛem. ¶ Nereticum qui cum nequitia
ſua impugnat eccleſiam defendere eam tamen adſimulat:
CAQAuoniã videbo celos opera digitorum tuoꝛi. CCCelos ſcripturas intelligimus ſan
cctas: quæ per dei digitum hoc eſt per ſpiritum ſanctum ſunt prolate? Qm̃ uidebo cælos opa digito
rum tuorum. Qui ſe uiſurum eſſe promittit. nec dum præſentem uidet. Videbo inquit. Tunc enim
etiam rationem operis eius curſumq; cognoſcã. Aliter uidet gubernator nauiʒ: aliter medicus egro
tantem. aliter picturam pictor. quam imperitorum rudes ocGuu. =
CLunam ⁊ ſtellas quas tu fundaſti. Q¶ CEccleſiam uel doctores eius.
CQuid eſt homo quod memoꝛ es eiunus Quale meœritum ſtat ho/
minis: ut memor tu factus eius. pro eius redemptione ſuſcipias carnem. “
CAut filius hominis quomam viſitas eumj. CEFilius dei factus eſt filius hoĩs ideſt
filius uirginis mariæ. qui uiſitauit corpus humilitatis noſtræ quod aſſumere eſt dignatus.
¶ Minoꝛaſti eũ paulominus ab angelis. ¶ In hebreo pro eo qd eſt ab angelis qui dicuntur
malachim deũ hẽt hoc eſt heloim. Hunc locũ apoſtolus in epiſtola ad hebreos ſup xpo interp̃tatur.
¶ Bloꝛia ⁊ honoꝛe coꝛonaſti eum. CGloria cũ in eius deſcenſu inferi claruerũt,
Honore cũ uicit mortẽ. Corona cũ circundatus ſanctoꝶ choro. triumphans rediit ex inferno.
CEt cõſtituiſti eũ ſuper opa manuũ tuaz. ¶LCqVt ſint ei ſubiecta pᷣter eũ ꝗ illa ſibi ſubiecit.
NWWHO mnia ſubieciſti pedibus eius. ¶ Cum aſcenderet cæyloo.
WDues ⁊ bones. CVniuerſas animas ſanctas fructum innocentiæ operantes.
¶ L/Inſuper ⁊ pecoꝛa campi. 1 Q IäInferioris meriti homines.
Cqyicres cli. Qui per ſuperbiam iniquitatem in excelſo loquuntur.
¶ESt pᷣſces maris:qui perambulant ſemitas maris. CQii per nimiam curioſitatẽ
non contemplantes cæleſtia: inter huius ſæculi fluctus putant conſequi uitam æternam.
Bomine dominus noſter:quam admirabile eſt nomen tuum in vniuerſa terra.
De beatitadine ĩcipit uel de laude: & in laudem terminatur. Hoc admiratur eccleſia qũo ſancti uo
luntarii pro nomine xpᷣi patiuntur:uel qũo ſumus omnes a creatore mundi redempiit.
.„ ¶In finem

4

ix.
In finem pꝛo abſconditis filij pſalmus Sauid.

(cet aquila pro abſconditis filii: adoleſcentia filii poſuerit: tñ ſciendũ in hebreo haberi pro
mone filii. Deniq; & Symmachus in hüc modu tranſtulit. p uictoria de morte filii. Totus
BSigitur pſalmus p tropologiã ad xp̃i peginet ſacramentũ. Vnde &. xx. interptes xpꝭ paſſio
HEEEEnem & reſurrectioné quæ ignota prius mundo fuit per uerbũ abſconſionis cælare uolue/ 4
runt ne a gentibus illo tpe facile noſceretur. Hic de iſto filio qd ſuperius dixit nõ de illo filio ſecun-
dũ hiſtoriam Dauid.i. abeſſalon dicit: cuius opa noʒ occulta ſed manifeſta & mala fuerũt contra pa
trem. Sed hoc de unigenito dei patris intelligitur. Scimus duos aduentus primũ & ſecundũu. In pri-
mo aduentu & manifeſtus & occultus uenit. Manifeſtus carne occultus diuinitate. & in ſecundo ad
uentu & occultus & manifeſtus ueniet. O ccultus quia neſcimus diẽ neq; horã. Manifeſtus. quia uide
bit eum oĩs oculus. & alio mõ occultus: quia ſcimus occultum iudiciũ dei hoc eſt. ꝗa repudiati ſunt
iudæi electæ ſunt gentes. Aliter. Videmus ſanctos tribulari. & neſcimus an pro ꝓbatione an ꝓ emen
datione ut ad melius creſcat eoꝶ gloria. Videmus alios tribulari quog pœna hic incipit: & in futu-
10 cũ iplis permanet. Videmus alios nec tribulari nec iniuriã pati. ſed ſanos corpore. lætitia tẽporali
oĩbus abundare.Iſti tales periculoſi ſunt. ꝗa credimus qd ipſos deus non uiſitat. qa non ſunt digni
uiſitari. ut poſtmodũ ſine fine puniantur. Iſte pſalmus totus in perſona eccleſiæ per prophetã de an/-
tichriſto cantatur. PSALMVS. NONVS.
Onſitebor tibi domine. C Vox eccleſiæ. Trina confeſſio hic ſonat: ideſt pec/-
catorum martyrum: confeſſorum: gratiarumactio: ſiuelaus: ut in euangelio. Gonfiteor
tibi pater domine cæl? & terræ: & hic trina dilectio intelli gitur.ideſt diliges dominũ deũ
Etuum ex toto corde tuo & ex tota anima tua: & ex totis uiribus tuis.
Marrabo omnia mirabilia tua. CQuomodo dicit omma mirabilia dei narra
re:quia nullus homo poteſt nec uidere:nec compræhendere deum? Naʒ omnia mirabilia dei ſi nar
rare uelimus: impoſſibile eſt. Cur non poſſumus? Quia alio loco dicit. Pronunciabo omnia iudicia
Nec ipſum poteſt facere homo. Quomodo non poteſt? Quia dominus dicit. Omnia quecũq; audi
uia patre meo nota feci uobis. Sed quare non narrauit diem iuditii. ſed dixit: non eſt ueſtrum noſ/
ſe tempora uel momenta quæ pater poſuit in ſua poteſtate Sed ĩ hoc ſoluitur hæc quæſtio cum ad
iungit omnia iudicia: poſtea dixit oris tui. Acſi dicat propheta uel unuſquiſq; ſanctus. Quantũ me
docuiſti. tãtum narrabo: quia ſi tantum narras quantum intelligis. omnia mirabilia dei narras: quã
uis in ſemetipſa plura ſint. Vel narrabo omnia mirabilia tua: non illa tantum ꝙ mortui reſuſcitan/
tur: ceci illuminantur uel cætera: ſed & ꝙ per te animæ perditæ ſaluti inſperatæ redduntur.
CLZetabor ⁊ exultabo in te. —
CLetabor in ſpe: & exultabo in re iuxta illud apoſtoli: qui gloriaturĩ domino glorietur.
CSESt pſalam nomini tuo altiſſime. Pſallam opere compleam: Nomini tuo
Nomen patris filius eſt altiſſimus ipſe eſt deus: Vel pſallam nomini tuo: hic laus cum opere. .
CIn conuertendo inimicũ meum retrorſum. CQualẽ inimicũ. Ideſt diabolum: quia
ñs dixit. uade retro ſathana: Ante aduentũ xpi diabolus dux itineris mortis fuit: ſed poſtea retro ec
cleſiã ſequens eſt quaſi canis: Vñ alibi dicit. Tu conteres caput illius: & illa calcaneũ tuũ obſeruabit.
hoc eſt finẽ uniuſcuiuſq;: Mulier eccleſia: ſerpens diabolus: Inſrmabũtur & peribũta facie tua: Impii
utiq; ab impietate ſua peribũt: Vel ſicut ſupius dixit ſingulariter & hic pluraliter. i. oẽs ſatellites ſuos
inſimul cõphendit: qui pituri ſunt in die iudicii: Quare ifirmabũtur:? Quia prius fortes erãt pp pctã
nf̃a.ſʒ mõ iſirmitas dei nos fecit fortes & illos ĩnrmos ut dicit apoſtolꝰ qd inrmũ ẽ dei fortiꝰ ẽ hoĩbꝰ
CAm feciſti iadiciũ meuʒz. CVox eccleſiæ Ac ſi dicat aperte: Gentes elegiſti & iudæos
reprobaſti: Quando dicit iudicium meum hic apparig eccleſia ex gentibus uenit.

BGuper

CCEt cauſam maam. Ac ſi dicat eccleſia. Cauſaſti pro me contra
acduerſarios: & euindicaſti me. & feciſti cauſam meam bonam.
CSediſti ſuper thronuʒz. CThronum græcum eſt latinæ ſedes dei. quia unuſqſq;

ſanctus ſedes dei eſt: ut ipſe ait: Cælum mihi ſedes eſt: & alibi.Anima iuſti: ſedes eſt ſapientiæ. Dicit
unus thronus ex ipſis.i. paulus. An experimentum eius quæritis qui in me loquitur chriſtus.

C¶Qui iudicas equitatem. CHoc eſt iuſtitiam.Iudicaſti iuſte tu pa
ter cauſam meam:iut reſuſcitates:quia iniuſte me tradiderunt morti. S
CIncrepaſti gentes. CPer prædicatores qui idola adorabant:li/

gna & lapides.Et perit impiꝰ diabolus qui in ipſis lignis uel lapidibus adorabat᷑. Vel ꝑ prædicatio
nem apoſtolicam increpata ſunt gentes: & ab impio factus eſt pius. r .
CUNomen eorum deleſti in eternum. ÆIdeſt memoriam eorum. Non memombitur
i his ultra nomẽ impietatis: qaa credẽtes in te acceperunt nomẽ tuũ nouum: qd benedicetur terris.
CInimici defecerũt frameag. C Quaſi dicat: Arma diaboli ꝗ erant peccatores mẽbra ſua p
quos diabolus alios pſequæbatur defecerunt: Vel aliter. Inimici defecerũt framea. quaſi dicat de fra
mea qd eſt uerbũ dei.In futuro iudicio deſicient: quando per ipſum uerbum iudicandi grunt.
CCiuitates eoꝝ deſtruxiſti. CVel peccatores: Quot ſunt uicia peccatoꝑꝶ tantæ & ciui/

△

Expoſitio.

tates hoc eſt munitiones: in quo diabolus regnabat: Ac ſi dicat:Defecerunt per tuos prædicatores.

CPerijt memoꝛia eoꝛum cum ſonitu. CSonus doctrina illorum heretico
rum mala cum ipſis periit. uel cum ſonitu ideſt a prædicatione euangelii.
CEt ↄũs in eternum permanet. „ CEt ipſe & ſui ſancti. Cum tumultu actio-

nes ſæ peribunt in ſæcula domino permanenteut diximus & ſuis ſanctis.
CMar auit in iudicio ſedem ſuam. COmne enim iudicium dedit filio. Parauit
in iudicio ſedem ſuam: ideſt eccleſiam de qua pſe iudicabit orbem terræ: quod ſunt omnes gentes.

CIn equitate iudicabit populos cum iuſtitia. CQuid eſt equitas:? Hoc iuſtitia. i/
chriſtus. Vel iterato ſcilicet aduentu cum iuſtis præmia iniuſtis infernum & pœnam.
CFactus eſt dñs refugium pauperum. CInter pauperem & aduerſarium hoc

eſt diabolum iudex erit chriſtus: qui iudicabit inter eccleſiam & aduerſarium hoc eſt diabolum. Vn
de & in apocalypſi dicitur. Qui eſt accuſator fratrum noſtrorum. Vt illi pauperes qui propter eum
pauperes ſacti diuitias ſuas in cibos diſtribuunt pauperum:
CAdiutoꝛ in opoꝛtunitatibus. CAdiutor eſt eccleſiæ ſuæ in tribulatõe qũñ opor
tunũ eſt: ut ait apoſtolus. Fidelis deus qui nõ patiẽtur uos tẽptari ſuper id qd poteſtis: ſed facit cũ tẽ
ptatione ẽt prouentũ: ut poſſitis ſuſtinere: ne cum peccatoribus in ſupplicio damnentur ætemo.
QCSperent in te. CIdeſt non in ſe ſed in te:& non in concupiſcentiis ſæculi.
C Qui nouerunt nomen tuum. CSiue potentiam ſiue magnificentiam
tuam. uel nomen tuum ideſt filium tuum. Quare: Propter hoc quod ſequitur.
Auia non derelinquis querentes te domine. Ideo ſpeiant in te ut illud ſi corpus occidũt
aiam aũt nõ poſſunt occidere. Tñ permittit illos tẽptari: ſed nõ uſq; quaq;.i.nõ uſq; ad intemnitionẽ.
CPlſallite domino. deſt cantate domino prædicate: opere implete.
AQui babitat in ſyxon. CSyon ſpecula.i. Hieruſalẽ hoc eſt uiſio pacis mõ eccleſia hic ſpecula
tio: qa ſpeculatur de ſuturo iudicio dei. Sed cũ uenerit ad Hieruſalẽ cæleſtẽ nõ erit ſpeculatio tũc ſed
uiſio. Vnde dicit paulus. Videmus nunc per ſpeculũ in enigmate. tunc autem facie ad faciem.
Annnnciate inter gentes ſtudia eius. CVox prophetæ ammonet prædicatores
ut prædicent. Annunciate ſtudia eius. Hoc eſt prædicate mandata eius. Forſitan illi dicerent. Morie
mur ſi ad gentes ambulauerimus: ſed adiungit propheta. Quoniã requirens ſanguinem eorum: &
dominus. Nolite timere quia ſi occidunt corpus. animam non poſſunt occidere. .
CMemoꝛatus eſt dominus:⁊ non oblitus oꝛationem pauperis.
CAc ſi dicat propheta. Non eſt oblitus uindicare ſanguinem ueſtrum: Vnde ipſe dominus dixit:
Deus autem non faciet uindictam electorum ſuorum clamãtium ad ſe die ac nocte.
iſerere mei dñe qm̃ miſer ſum. C Vox eccleſi??. Cidge humilitatẽ meã de inimi/
cis meis:ꝗ exaltas me de poꝛtis moꝛtis. CPortæ mortis ſunt ſtudia parentũ: ꝗ colebant di⸗-
uerſos deos demonioꝶ: Ipſi erant portæ mortis: quoꝶ doctrina ad mortem ducebat: Aliter portæ
mortis hereticoge doctrina: de ꝗbus portis exaltata eſt eccleſia: & miſſa eſt in portis filiæ ſyon:q̃ ſunt
portæ uitæ. Sicut p malã doctrinã quaſi portas mortis intelligimus ꝗ nos ad interitũ ducunt.ita &
portas uitæ intelligimus bonos prædicatores: qui nos per ſuam doctrinam ad uitam æternã ducunt

Exultabo in ſalutari uo. . CExultabo ideſt gaudebo:In ſalutari tuo in chriſto tuo.
Infixe ſunt gentes in interitu quem fecerunt. CNoc eſt in malis operibus
quæ fecerunt. ibi infixæ ſunt de quibus iudicãdæ ſunt. CIn laqo iſto quẽ occultauerũt

CQuia unuſquiſq; laquæum quem alteri parat ad cadendum: ipſe prius in eo cadet.
EEõpꝛehenſus ẽ pes eoꝛũ:Cognoſcetur dñs iudiciũ faciẽs. Cognoſcetur hoc ẽ ad iudiciũ.
CIn opibus manuũ ſuarũ cõpꝛehenſus eſ peccatoꝛ. E Quia unuſquiſq; pecca/
tor ipſe ſibi ſecum portat & funes & uincula & tormenta unde fuſtineat mala. Nam ab aliis non eſt
neceſſe præparari unde torqueantur. cum ipſi ſibi præparent quæ ad pœnam pertinent.
CEõuertãt᷑ peccatoꝛes i ifernũ. CIdeſt ꝗultra finẽ ſæculi uiuere uolũt: Cõuertãtur in infernũ.
CEBẽs gentes que obliuiſcuntur deñn. CHoc eſt ꝗ dicunt qd deus obliuiſcatur & nõ habeat
curã de rebꝰ ſuis ipſi obliuiſcãtur a dño:qꝗa nõ dicũt ueꝶ qd deꝰ obliuiſcatur creaturas ſuas.qꝗa dicit
NMon in finẽ obliuio erit pauperũ patientia pauperũ non peribit in ſinez. CQuia ſi differt
non aufert ſuũ auxiliũ a ſanctis ſus. CExurge dñ̃je non pᷣualeat hö. C Vox eccleſiæ ſo
nat contra antixp̃m. Exurge in iudiciũ nõ pᷣualeat hõ. i. hõ peccator antixp̃s.

Judicent᷑ gẽtes in cõſpectu tuo. CDuobꝰmodis Primũ iã in pᷣſcientia dei iudicati ſũt.
Quare: Quia ad eccleſiã nõ ptinent: ſed ad antixpm. ꝗa dictũ eſt qui aũt nõ credit iam iud icatus eſt.
CCosſtitue dñe legis latoꝛc̃ ſuper eos. Ideſt antichriſtũ.qui lator legis malæ doctri
næ eſt ut ait paulus. Noluerunt recipere ueritatẽ. ſed conſenſerunt iniquitati. “
CSciant gentes qm̃ homines ſunt. CCum condemnatæ fuerint tunc co-/

gnoſcant quia ſpem in homine poſuerunt & non in deum qui ſolus ſaluare poteſt.
EEt quid.domine receſſiſti longe: Seſpicis in opoꝛtunitatibus in tribulatione.
CQuare elongas ſalutare tuũ.cũ nos inflãmati ſumus ab expectatione aduentus tui? Vnde domi-
„ nus dixit

Super Pſalmum. iix.

nus dixit in euangelio. Niſi breuiati fuiſſent dies illi: non fieret ſalua omnis carro. .
¶Beſpicis in opoꝛtnnitatibꝰin tribulatide. CTic ui deſpicere:qñ oportunũ tps eſt ec
cleſiæ ut adiuuet: & non ſtatim occurrit illi in tribulatione carmnali. Quareut illam exerceat ſecun-
dum ſuà uoluntatẽ: quia quanto magis differt: tautomagis eccleſia dilatatur in deſiderio ſuo.
¶Bũ ſupbit ipius incendit᷑ pauup. Du ſupbit ĩpius antixps: incenditur paup eccleſia in tri
bulatione A ſupbia ipſius antichriſti. Cõpꝛehẽdunt᷑ in cõſilijs ꝗgbus cogitanti
CAb ipſis enim cogiĩtationibus ſuis alligantur.qui cntra deum ſunt.
CQm laudat᷑ peccatoꝛ i deſiderijs aĩe ſne:⁊ iniquꝰbñũdicii. CAb adulatoribꝰ & nõ a iuſtis
laudatur peccator. Tũc qñ peccator peccatorẽ laudat alius aliũ dum ſe inuicem laudant occidunt.

CExacerbauit dñm peccator. Q¶ Llpſe antichriſtus. H
CScom multitudinem ire ſue. C Quia flagella correptionis non accipit
non quærit ut ſe quaſi deum adorent. Hoc eſt non eſt dignus ut requiratur ſed ut puniatur.
CMNon eſt dens in conſpectu eius. CQuia nihil ei dignum operatur.
Ingnate ſüũt vie illiꝰ in oĩ tꝑe. CNon enim per uiam rectam graditur quæ eſt xps.
C aferunt᷑ iudicia tua a facie eius. CQuia non credit in ſe futurum eſſe iudiciũ
QOium inimicoꝝ ſuoꝝ dñnabit᷑. CXpianoꝶ utiq; ad probandũ:ꝗ eũ ſeq contemmunt.

Bixit enim in coꝛde ſuo.non moueboꝛ a generatione in generatione ſine malo.
CSemper.n.ſeducam hoĩes: ut in malis perſeuerantes uoluntati dei reſiſtant. Dixit.n. hoc eſt anti/
chriſtus qui dixit. Non moueborꝗ generatione in generatione ſie malo. ideſt tanta mala faciã in
una gente ut anteꝗ ueniam ad alterã gentem antea meam famã audiant & timeant. Aliter non mo
uebor a generatione carnali in generationẽ ſpũalẽ. i. de terra cũ corpe in cælũ conſcendã ſine malo
ac ſi dicat:ſine ulla ſiuria. Cũ uoluerit aſcendere ad montẽ oliueti. dñs eũ interficiet ſpiritu oris ſui.
Voluit unus de membris ſuis Symon magus cælum conſcendere: ſed interiit.
CCuins os maledictione ⁊ amaritudine plenum eſt. CAc ſi dicat. Qui ſe
ſua iuſtitia iactat ut ſit deus apud deum maledictus eſt. Sub lingua eius ſub corde eius labor & do-
lIor. Dolor ſibi eſt. & aliorum temperat laborem & dolotem. Sedet in inſidiis cum diuitiis ideſt dia-⸗
bolus inſidiator per membra ſua.in quibus præſidet. & alios nocet.
CSt interſiciat innocentt. C ldeſt ut de innocentibus faciat nocẽtes.& ſibĩ primũ noceat.
COculi eius. CIded oculi antichriſti. ¶SSIn pauper ẽ reſpiciunt.
CHoc eſt in eccleſia quæ eſt corpus chriſti ad nocendum reſpicit. & non ad adiuuandum.
CInſidiatur in occulto:ſicut leo in cubili ſuo. Diabolus. & leo & draco
dicitur. Poteſt dici draco quando occulte nocet. & læo quando aperte perſequitur.
CAt rapiat pauperem. CIdeſt chrliſtianaauam.
Rapere pauperẽ dum attrahit enm:in laqueo ſuo humiliabit eum inclinabit ſe ⁊ cadet.
CVidetur inclinare ſe quaſi ad humilitatem: ut uideatur quaſi mitis & ſanctus: & cum ſe inclinaue-
rit tunc caſurus eſt: quia dum ſperat longe ſe eſſe a morte tunc repentinus ei ſuperuenlet interitus.
CBirxit enim in coꝛde ſuo oblitus eſt deus auertit faciem ſuam ne videat vſqʒ in fſinem.
COblitus eſt ſi dicat. Mea ſunt omnia quamdiu ſæculum fuerit: & in obliuione tradidit illa deus:
nunquam amplius uſus eſt illa. ſed mea ſunt quia ego deus ſunm.
CExurge domine. CNHoc eſt ad iudicium. Eccleſia dicit. contra antichriſtum
CEt exaltetur manus tua. CIdeſt potentia tua dũ antichriſtus ſe taliter iactat oia
ſe poſſidere ſine fine. Ne obliuiſcaris pauperem in finem: dum ille ſe dicit regnare uſq; in finem.
¶Pꝛopter hoc ſuperius dicit irritauit impius deum. CIdeſt antichriſtus.
Birit enim in coꝛde ſuo non requiret deus. CDicit antixps non curat deus de iſta præſenti.
Vides quoniam tu laboꝛem ⁊ doloꝛem conſideras. L
CPropheta loquitur ad deum: quia antichriſtus meditatur ut noceat tu conſideras.
CAt tradas eos in manus tuas. C¶ Manus dei illi dicuntur:qui iu-
ſtam uindictam dei exercent ſuper peccatores. Propter hoc manus quia per illos uindicatur deus.
Aliter. Vt tradas eos in manus tuas: ideſt in operibus ſuis. ut digne ſunt traditi qui indigna geſſerũt:
uia ipſi ſibi ſuis miſeriis tradiderunt: & dimiſit illos in omnes uoluntates ſuas.
¶ Tibi enim derelictus eſt pauper. C Ideſt eccleſia. Ac ſi dicat. Tua eſt ad ſaluandum.
NPupillo tu eris adiutoꝛ. W¶ CPupillus dr: qui non habet patrẽ orphanus ꝗ nec pattem
nec matrem hẽt: Pupillus dr: qui patrẽ diabolu'habet ut in enangelio. Nolite uocare uobis patrem
ſuper terram. Et qui non habet matrem: ideſt gentilitatem: Ac ſi dicat ad iſtum eris adiutor. 5
Contere bꝛachiũ peccatoꝛis. C Iſta ad antixpᷣm ptinent.qꝗa cõfringet dsſortitudisẽ ei
CEt maligni. pſe eſt malignus. CQAQueretur delictum eius nec inuenietur.
NHoc eſt ad emendatĩonem non eſt dignus uenire:Et aliter. Non inuenietur ut habeat peccatum:
ſed ſit ſicut deus qui peccatum non habet quantum apud ipſim.
CBñs regnabit in eternũ ſine fſriien. . uia tunc erit regnum cum tran
quillitate: ut paulus ait. Cum tradiderit regnum deo & patri quando erit deus omnia in omnibus.

„

Expoſitio.

CVPeribitis gentes de terra illius. CQui antixpᷣm receperũt peribunt ab eccleſia. hoc
eſt de eccleſia regnante chriſto. gentes cuůminum a corpore humano depereunt. Mll
CBeſiderium pauperum exaudiuit dominunss. CIdeſt eccleſiam ſuam exau
diuit dominus ut uindicetur. Exaudiuit: ut eis tnueret regna cælorum. “ðDM
C Pꝛeparationem coꝛdis eoꝛum audinit auris tua.

C Hoc eſt clementia tua. Aures dñiaudire dicũt᷑:cũ exaudire dignatur: ideſt æternã uitã quã eccleſia

deſiderat: cum eam ei dederit quo dandã cõcypierat in ſpe tandem fruatur in ſpetie.

C Judicare pupillo ⁊ humili. CHic enim datiuo nõ accuſatiuo caſu loquitur:hoc eſt non ut

upillũ iudicet: ſed ut iudicetur pupillo & humili ut accipiant uitam æternam.
At non apponat vltra magniſicare ſe homo ſuper terranm. ðèUM
CVt ex hoc non erigatur antichriſtus ſuper electos dei:neq; temptet illos:quia op ræſſus regno fi
lii dei amplius non erit. Nos quoq; oremus dominum: ut nos ab eius operibus cuſtodire dignetur

illeſos: ut ab eo pupilli facti: patrem chriſtum dominum cognoſcentes: ipſum ſequamur fide: pſum
retineamus corde: ipſum gloriſicemus in opere:quia ipſi eſt cum æterno patre & ſpiritu ſancto ho/

nor & gloria in ſecula ſeculorum amen. . „⸗ —
CIn ſinem pſalmus dauid. Decimus pſalmus contra hereticos & male credẽtes caniĩtur.

) Vhe his qui dicunt dulce amarum: & amarum duſce. Ideo uolunt ad ſe ſedncere iu-

cut prudens: cum eorum prudentia ſit ſtulta.
CQuoniam ecce peccatoꝛes intenderunt arcum. U᷑
CIdeſt heretici:ora illorum contra eccleſiam intenderunt arcum: potentia uerboſitatis ſuæz.
CWParauerunt ſagittas ſuuas. CHNoc ſunt uerba. CIn pharetra.
In ſemetipſis. Quia ipſe ſunt pharetræ: ubi uerba inania & ſentẽtias uenenoſas quas de ſcripturis
ſãctis cõficiẽtes occultas retinent. CCAEi ſagittent in obſcuro rectos coꝛde.
CQ¶ Nuũquã eni in luce pugnãt:ſed ſemper in taneh Olapropter iuſt aiebat.Lucerna pedibꝰ meis
uerbum tuum domine. CQSt ſagittent in obſcuro rectos coꝛde.
CVt cũ uiderint in eccleſia ĩperitos quoſqʒ uel ſimplices: laqueis doloſis ac occultis illiciant.
CQAuoniam quem tu perfeciſti deſt
unitate. Vnde dicit. Ex ore infantium & lactentium perfeciſti laudem. Heretici deſtruere uolũt hoc
& ĩ ſe & ĩ aliis:qa unitatẽ ſcĩdũt.Aliter.Quẽ tu pfeciſti.Xpᷣm de ſpũ ſãcto cõceptũ iudæi occiderũt.
CJuſtus antem quid fecit. CCum calumniantur heretici & diſcordant inter ſe:
hoc rdit ĩ pſona eccleſiæ. Inter uos diſcordamini: ſed de uobis xps nõ tacet: qa dixit pacẽ meã do
uobis: pacẽ meã reliquo uobis: & aliter.qd fecit iuſtꝰ? Hoc ẽ redemit mũdũ: & ſeipſũ dedit ꝓ mũdo
CBominns in templo ſancto ſuo. CAcſi dicat propheta. Quãuis uos heretici auerſe/
mini eccleſiã: tñ dñs in templo ſancto ſuo ſedet: & in tẽplo erit:hoc eſt m eccleſia. Dicit apoſtolus.
Vos eſti templum dei uiui:Dñs in templo ſancto ſuo:in eccleſia quam ſibi exhibuit ſanctam.
CBomius in celo ſedes eius. CIn cælo:hoc eſt in ſancto prædicatore. Vnde
dixit: cælũ mihi ſedes eſt: & anima iuſti: ſedes ſapientiæ in anima iuſti quæ cæleſtia mœditatur.
COculi eius in pauperem reſpiciunt. 4 CO) Oculi chriſti:aſpectus eius diuinita
tis ad populum chriſtianum reſpicit. Ad quid reſpiciunt:? Hoc eſt ad adiuuandum.
CVPalpebre eius interrogant ſilios hominum. „C Subtilitas diuinitatis: ideſt iudi/
cia dei occulta in quibus nos interrogat: quia per hoc cognoſclt quid habet unuſquiſq;. quia iudi-
cia dei occulta ſunt. Sicut ſcriptura aliquando obſcuratur ut nos infirmitatem noſtram cognoſcere
mus: iterum alleuamur ne deſperemus. Et alio modo: Per proſpera & aduerſa interrogat: quia per
hoc probat deus qualis quiſq; fuerit. Alio modo. Vidimus unam gentem flagellari: & ſcimus pro
qua cauſa flagellatur: Hic maniſeſta iudicia ſunt: Et alio modo. Vidimus flagellari: & neſcimus pro
A cauſa. & hic occulta iudicia per hæc ſuperius compræhenſa:

Juſtum ⁊ impium interrogat dominus. CIdeſt probat.
CQui autem diligit iniquitatem.odit aĩiam ſam. Q Hoc eſt perdit illam.
Chuet ſupenpeccatores laqueos ignis. HNoc ſecundum hiſtoriam factum

fuit: quando dũs pluit ſulphur & ignem ſuper ſodomam nut ait apoſtolus iudas in exem plum ignis
æterni factum fuit.Pluit ſuper peccatores duobus modis. Et heretici pluunt malam doctrinam: & ſi
cut una pluuia irrigat terram fœcundam & aridam. ſic & una prædicatio eſt a deo quæ infundit ter
ram bonam.i. ſanctos: & terram malam peccatores: quibus pertinent iſta quæ ſequuntur: ignis cupi
ditas: ſulphur putredo peccatorum ſpiritus procellarum: ſpiritus tempeſtatis. Spiritus procellarum:
poœnam
„

NIdomino conſido. C Vox eccleſiæ cõtra hereticos: ſiue xpi cõtra demones.
CTranſmigra in montem ſicut paſſer. ¶YD ult iuſtum ad deſerta mi/
◻ grare: ut ibi eum acilius elidat: uel quia heretici doloſi ſunt: de quibus ait propheta.

AKü dicentes ad nos tranſmigra. Qui reſpondit eis. In domino eſt ſpes mea: quomo⸗

EERRRNAdo inquit ad ueſtros montes hoc eſt ad ueſtram ſuperbiam tranſmigrabo? Quod
autem ait.ſicut paſſer: ſepe paſſerem loco prudentiæ poni legimus. Ideo iſti dicunt: tranſi ad nos ſi-

ruxerunt. C Quid eſt quod feciſti? Eccleſiam tuam in

— —— —.——

penam ætermi ĩudicii & uerbera indicat peccatorum.quos ĩgnĩs exurat. tempeſtas examinat. & ꝓ/-
heta dicit in circuitu eius tempeſtas ualida. CPars calicis eoꝛum.
Quare dixit partem? Quia unicuiq; pro parte ſua quaſi de calice. ideſt iuſtam uindictam recipiet
prout geſſit miſeria ſua. ut ait propheta. Reddet deęus unicuiq; ſecundum opera ſua.
Auoniam iuſtus dominus iuſtitiam dilexit:equitatem vidit vultus.
Quia unuſquiſq; quaſi in ſæculo cũ uenerit in cõſpectu eius uidebit iniqtatẽ ſuã & ipſe pᷣuidet ini
ꝗtatẽ illoꝑ. Vel pᷣſentia dei uidet ſcõs ad regendũ. diligit. n. iuſtitiã. quia unũquẽq; ſcdm opus pro
priũ iudicat.Aequitatẽ uidit uultus eius.ut ſctis præmia:peccatoribus tribuat pœnã. Qui nos uoca
tiõe ſua dignetur dignos efficere: & nõ ſcdm pctã nra nobis ſupplicia ĩferat: ſed ſcd; magnã miſeri
cotdiã ſuã ueniã largiatur: qa ipſi ẽ cũ æterno patre & ſpũ ſcõ honor & gloria ĩ ſæcula ſæculoꝶ amẽ
¶In ſinem pꝛo octaua pſalmus Bauid.
ſte pſalmus de paſſione chriſti cantatur pro octaua. Sicut ſuperius dixit.
QCPSALMVS. XI.
Aluum me fac dñe. CQ Vox xp̃i ad patrẽ pro parte carnis in paſſione.
((RCQAuoniam defecit ſanctus: Præter te non ſupeſt ꝗ poſſit ſaluare.
NNCOQm diminute ſunt veritates a filiis hoium. CQuare dixit ueritates.
Ndů unũ ſcimus ꝗ eſt ueritas: ut ait. ego ſũ uia & ueritas: Sicut multæ eccleſiæ & una ec-
cleſia ſic multæ ueritates: qa multoꝶ iuſtoꝶ opa. & multi iuſti ꝗ faciũt bonũ. Sed qua
rtre diminutæ. Quia añ aduentũ xpᷣi ſiue ꝓphetæ ſiue patriarchæ tã bonæ naturæ quã ꝗ
ex parte detecti uidebantur ſeruarein multis modis diminuti erant: quia caput.i. ueritas qui eſt xps
nondum uenerat:. Membra diminuta erant uſq; quo caput eorum quod eſt xpᷣs aduenit.
Aana locuti ſunt vnuſquiſqʒ ad pꝛoximũ ſuum. CPrimũ petrus qñ dixit: & ſi
oportuerit me mori tecũ: non te negabo.Similiter & oẽs diſcipuli dixerũt. Sed oẽs uana locuti ſũt.
dũ adimplere qd proꝑoſuerũt non potuerũt. Et heretici mali doctores ꝗ doctrinã puerſã docẽt ua
na ẽ locutio eoꝶ. Vana locuti ſũt unuſꝗſq; ad ꝓximũ fuũ.Xpᷣs dñs ꝗ hæc loꝗtur eſt oĩum ꝓximu;:
q fecit miſericordiã: ut morte ſua alligaret uulnera nr̃a? Cõtra quẽ iudæi in uaniloꝗo exercebãtur.
LZabia doloſa in coꝛde ⁊ coꝛde loquuti ſunt. CSymmachus ita tranſtulit.
Labia Iubrica in corde aliud eſt & aliud loquitur. Labia doloſa bilingues dicuntur: quia duabus lin
guis loquũtur.qui aliud dicunt & aliud retinent:ſic labia doloſa quæ de corde in corde locuti ſunt
mala:ſcelus quod conceperunt corde protulerunt ore: perfecerũt in opere. Diſperdat dominus uni
uerſa labia doloſa. Nunquid maledicendo dicit? Non quia non eſt mos ſanctorum maledicere. ſed
pronuntiando quod futurum eſt dixit non optando. ſed prophetando. Quæ ſunt labia doloſa? He
retici & mali prædicatores. Et linguam magniloquam: ideſt qui ſuperbiam loquuntur.
CQũi dixerunt linguam noſtram magniſicabimus.
CNHoc eſt qui ſemet ipſos ininuicem laudant.& opera ſua magniſicant.
CLZabia noſtra a nobis ſunt. Ac ſi dicat doctores noſtros ex no/
bis ipſis habemus:non aliũde.Plaudunt enim in uana uerboſitate dicentes: Nos filii Abrahæ ſumus
& nemini unquam ſeruiuimus. Hinc nox patris.
COAQuis noſter eſt dfuus. CAc ſi dicant. Nullũ habemus dũm: quia omnia ſcĩmus:
CPꝛopter miſeriam inopum ⁊ gemitum pauperum.nunc exurgam dicit dominus.
CVox patris eſt. Qui erar miſer niſi humanum genus in ſæculum.qd in iſtam miſeriam uenit ĩ qua
gemebat in peccatis? Et gemitus erat in inferno in illis qui in pœnis habitabant.
CMNunc exurgaʒ dicit. CNHoc eſt mittam filium meum qui eos redimat: & illos qui in mi
ſeria erant in mundo. uel eos qui in inferno commorahantur. Quod ita factum eſt: Miſit deus pa⸗
ter filum ſuum ad nos miſeros ut nos liberaret: & illiuspaupertate diuites eſſemus.
CPonam in ſalutari meo. CDixit in ſalutari & nõ dixit ꝗqd ponã. Subauditur ſalutem
gentiũ. & adhuc quid ponã? Contra gemitum lætitiam: & contra paupertatem diuitias ſpirituales.
CFigducialiter agam ĩ eo. ́U2 QVox patris ad filium. Ac ſi dicat. Cum
fiducia omnia facio per eum. quia diuinitas formauit humanitatem.ut ſcriptum eſt (libere egit.)
CEloquia dñni eloquia caſta. CVtriuſq; teſtamenti doctrinã inſimul cõ
præhendit. Tunc caſta ſunt:ſi a bonĩs pᷣdicatoribus incorruptibiliter & ſine corruptione pᷣdicentun
Tüc erit iſtud.ſi qũ pᷣdicant nõ affectus parentũ ꝓuocat:nõ potentiũ:nõ pp dona pᷣſentia.nõ ꝓ ho⸗
nore uão. Aliter. ꝗd addere ampliꝰ & miuere tã in ueteri quã ĩ nouo teſtamẽto: ſi fideliter pdicãtur.
CArgentũ igne examinatum. CNHoc eſt ſpiritu ſancto probatum. Non
illi eloquia diuina probant: ſed ſpiritus illos illuminat qui ipſa prædicant: ſicut in Eſaia ille angelus
quando accepit calculum ab altari & tetigit labia eius dicẽs: ecce tetigi hoc labia tua & auferetur ini
quitas tua:& peccatum tuum mundabitur.Per argentum uetus teſtamentum:per aurum nouum:
Sic eſt la & ſpũalis intellectus:quaſi ex argento producatur auꝑꝶ. CPꝛobatü terre.
Hoc ẽ eccleſiæ: Illa eloꝗa diuina ꝓbata ſũt pꝑ ſpm̃ ſcm̃:quẽ accepit eccleſia: Aliter: Probatũ terræ. .
ſpuũs ſctũs:ꝗ uenit in humanitatẽ illã ꝓ parte carnis quã ex maria accepit quaſi terram nz Pcepit⸗

Expoſitio.

Curgatum ſeptuppum. CCSepten fcilicet dona quæ in chniſto fuerunt:
Non ut ille puriſficaretur: ſed qui ipſa dona accepturi erant purificarentur.
Tu due ſeruabis nos. . CNHoc ẽ in ſide. Eccleſia rogat. “
Et cuſtodies nos a generatiõe hac. C Oium maloꝶ turbam ſimul compræhendit
hereticorum dialecticorum.& reliquorum. Ab Rorum generatione dominus ſeparauit eccleſiam
ſuam. Vnde & in euangelio: hæc omnia uenient umuerſæ generationi illi a ſanguine Abel qui effu
ſus eſt: uel a ſanguine zachariæ filii Barachiꝗg quem occiderunt inter templum & altare. ð
CIn circuitu ipij ambulant. CCuũ tranſtulerit nos de pᷣſenti ſæculo in futurũ tunc ĩpii
ſforis abulãt: nec poterũt intrare cũ ſanctis quos tu ſcdʒ magnitudinẽ tuã tua ſollicitudie cõſeruaſti.
¶ In circnitu ipij ambulant. CQuia in æterna uita nõ pueniunt. & aliter cũ electi rece
pti fuerint. extra ianuã clamabũt.dñe dñe api nobis. Aliter. In circuitu erũt & dicetur eis neſcio uos.
ESecundum altitudinem tuazmultiplicaſti filios houum. CQFilios dei. Scdm multi⸗-
tudinẽ iuxta abundantiã miſericordiæ tuæ: qua multiplicatur eccleſia. hoc ẽ pietate & miſericordia
iĩpſius cũ in retributione futuræ beatitudinis ꝓmiſſa tua pcipientes cõformes effecti fuerint corpori
gloriæ tuæ in quo tibi eſt cũ æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſeculoꝶ. amẽ.
Duodecimus pſalmus uocem continet aiæ fidelis requirentis deũ. (In finem pſalmus Dauid)
Sgauedquo dñe obliuiſceris me in ſint QVox eccleſiæ. Ac ſi dicat. Quã
A&diu: Quare in finem dicit? Quatuor elementis conſtat hõ igne aere aqua & terra. Terra in
tferior eſt ab his creatuns. & ideo dixit eccleſia:quia finis creaturaruʒ terra eſt: Ideo dicit ec
RAAI]) cleſia. Et ſi uilior ſum & uiliſſima quaſi terra uſquequo obliuiſceris me? Non propterea qa
inſrma ſicut & finis aliarum creaturarum: non propter hoc me obliuiſcaris in iinſem.
¶Aſquequo dñe obliuiſceris me in finẽ.vſquequo auertis faciem tuama me.
Vt non habeã noticiã. neq; ſim in lumine cognitionis tuæ ante terminum uitæ hniusges
AQuddiu ponꝗ conſilia in aia meeg Patior hæc inqt quoaduſq; p ſpũale cõſiliũ te reqrã
Boloꝛẽ in coꝛde meo per diez. CPer illud.ſ.lumen notitiæ tuæ quod diu perdi
derã apponam dolorẽ ſuper tænebras peccatoꝶ meorum. hoc eſt agam pœnitentiam.

—

CAſquequo exaltabitur inimcns meus ſuꝑ me? CQuãdiu ad te cõuerſus nõjfuero. Eri
gitur aduerſus me diabolus.ꝗ eſt humani generis inimicus. Vſquequo exaltabitur inimicus meꝰ ſu
per me? Quaſi dicat. Quãdiu habet aduefſarius dominationem eccleſiæ? Vſq; in finem.
Reſpicẽ ⁊ exaudi me dñe dens meMus. Oxruatio eccleſiæ eſt. De tribus perſonis
poteſt intelligi. Reſpice in tribulatione uel in auxilio: & exaudi in hoc quod depræcor.
Illumina oculos meos. CIdeſt oculos cordis. Me vnq obdoꝛmiã in moꝛte
CScimus quia non põt hõ dormire ꝗ in tormẽto eſt: ſed dormie ꝓ nocte illa ponit. Vñ ſupius ait
mors ſine morte: & defectus ſine defectu. Et dñs dormiuit in naui:cũ ſuſcitatur a diſcipulis. Non tan
tũ dñs dormiebat: quantũ fides apoſtoloꝶ titubabat. Vnicuiq; dñs pro fide ſua uigilat. & per fidem
excitatur Et ſi non habet fidem: quaſi dormire uidetur. Vnde dicit. Excita ſidem tuã: & tunc ſuſci-
tas chriſtum. Reſpice & exaudi me domine deus meus. Illumina oculos meos ne unquam obdor-
miamn morte. Tu es enim lux uera quæ illuminas omnem hominem uenientem in hüc mundũ.
Tu enim illuminas oculos cordis noſtri. ne nobis ærernæ mortis obrepat ſomnus. Sð
Me quando dicat inimicus meus pꝛeualui aduerſus eum.
¶Ne qñ hoc eſt in futuro iudicio.dicat inimicus meus pᷣualui aduerſus eũ.i. ſeduxi eũ ut decipemꝰ
Ac ſi dicat. Si nos põt aduerſarius in ſomno inſidelitatis inuenire. tunc præualet ſupernox.
CExultabunt ſi motus fuero. : CIpſi quoꝶ pedes moti.quia in ueritate dei nõ ſte/
terunt. Si meos pedes hoc ẽ ſenſus de fide catholica potuerint elongare tunc exultabũt.i. gaudebũt
ut ait propheta. mei aũt pœnæ moti ſunt pedes: ſed ego in tua miſericordia ſpero ut ſtabilhar in fide
Erultauit coꝛ meum in ſalutari tuo. UIn dño leſu xpo. C Cantabo domino.
CLaudabo prædicabo. CQAui bona tribuit mihi. CNHoc eſt iſtius nitæ
præſentis ſubſidia quibus ſubſiſtimus: ut deſpectis pompis ſæculi: ſpiritualẽ ante conſpicerẽ. Aliter.
Bona tribuit uirtutes eccleſiæ ideſt fidem ſpẽ & caritatem & in futuro uitam æternam.
lſalam nomimi tuo altiſſime. CNHoc eſt qd canto & pdico opere impleã. Meri
to ergo dñe leſu chriſte noĩ tuo pſallitur.q diues pietate: & iuſtis uictoriã præſtas. & peccatores ut
ad te conuertantur inuitas: tibi gloria cũ æterno patre & ſpũ ſancto in ſæcula ſæculorltum.
CTertiuſdecimus pſalmus nõ hẽtinſcriptionẽ: ſed redẽptionẽ nr̃am ex ſyõ ꝓceſſurã eẽ ꝓnũciat.Et
primo ꝗqdẽ contra impios loꝗtur ꝗ connidentes in diuitis ſæculi deũ ꝗq hoc largiturignorant.
dNMyritanſipiens in coꝛde ſuo. CPro eo quod eſt inſipiens in hebreo nabal poſitũ eſt.
Vñ & abigail de uiro ſuo nabalait in monte carmelo. Vere ſcdm nomen ſuũ inſipiens ẽ.
18 We, Von eſt ꝗ faciat bonũ non eſt vſqʒ ad vnũ. CNHunc pſalmũ de paſſione
gxpi referũt: q oẽs dũm reliqrunt in tm ut petrus quoq; qapoſtoloꝶ fuit princeps nega-
uerit. Qui dixerũt in corde ſuo nõ ẽ deus. In corde dixerũt nõ in ore. Quare? Quia nõ auſi ſũt ne
forte deoꝶ ſuoꝶ numina uiolarẽt. Dixit inſiꝑiẽs popul“ iudaicus: ꝗ dicũt in corde nõ ẽ deus non ẽ
Sð xps filiuns

Super Pſal. xlii. ⁊.xiii.

Xps filiꝰ dei: Vnꝰex eis nõ ſolũ ꝓ deo nõ habuit.ſed nec prophetã credidit dũ dixit:hic ſi eẽt ꝓpheta
ſciret utiq; ꝗᷓ & qualis eẽt mulier ꝗᷓ tangit eũ ꝗa peccatrix ẽ: & aliter: Si filꝰ dei ẽ deſcẽdat nũc de cru
ce & credimus ei. CCoꝛrupti ſunt. Ab illa ĩtegritate bonæ naturæ degeneres.
¶Abbhominabiles facti ſunt. Cgeſt odibiles. CIn voluptatibus ſuis in factis ſuis.
CCorrupti ſũt & abhominabiles facti ſũt in uoluptatibus ſuis. Si. n. den noticiã habuiſſent cotrupti
& abhominabiles non fuiſſent. M CMãõ eſt ꝗ faciat bonũ nõ eſt vſq; ad vnũ.
CNiſi ꝗs cognouerit xpᷣm ꝗ eſt unicus patris bonꝰ prorſus eẽ non poterit: Nõ eſt ꝗ faciat bonũ nõ
eſt uſq; ad unũ. hic appet qd iſte pſalmꝰ de paſſiõe ptinet. ꝗa nulꝰ de diſcipulis: neq; petrꝰ ꝗ caput ec
cleſiæ eſt: qa & ipſe negauit: nullus de oĩbus: qa totus mũdus ad inferiorẽ partẽ declinauerat. præter
unũ hoĩem ꝗ eſt xpᷣs.Dns de cælo proſpexit ſalutẽ generi humano dare: uel de cælo.i. de ſanctis. Su
p filios hoĩum: quos ſanctos ſuos faeiat. Vel de ſancto ſuo.ſup filios hoĩumi. ſuper genus humanũ.
Vt uideat.hoc eſt ut uidere ſanctos ſuos faciat per quos reſpicit & in quibus habitat. ðU
Bñs de celo pꝛoſpexit ſuꝑ filios hoĩum.vt videat ſi eſt intelligens aut requirens deum.
CProſpicit per animas ſanctas:quas ſæpe cælum diximus: ut uideatur ſi ſit ſapiens qui deum mente
requirat: Nam apud diuinam potentiam nihil habetur obtectum.
C E. ẽs declinauerunt ſimul. (CDeclinauerat totũ genus humanũ ad inferiorẽ partẽ.
CInutiles facti ſunt. CEt ſibi & aliis. Oẽs declinauerunt ſimul.inutiles facti ſunt non ẽ
ꝗ faciat bonũ nõ ẽ uſq; ad unũ.Dicit.n. hoc de gentibus. Sed quia interponit oẽs adiungit iudæos
intelligendos. qui ſæpe ſe in uolutabris atq; idolatriis gentium miſcuerunt.
Sepulchrũ patens eſt guttur ooꝝ. CAb hoc uerſu uſq; ad eũ ubi dicit nõ
eſt timor dei in conſpectu oculorũ eorum. in hebreis codicibus nõ hẽtur. Quæritur ergo qüo apo-
ſtolus hoc uſus ſit teſtimonio in epiſtola quã ad romanos ſcripſit. Ridemus apoſtolũ de deutero-
ncomio ac pſalterio & cæteris ſcripturaꝑe locis hoc teſtimoniũ texuiſſe. Ibi timuerũt timore: hoc qd
ſequitur ubi non erat timor. in hebreis uoluminibus non habetur. Sepulchrum patens eſt guttur
eorum. Per ſeductiones ſuas in ore tanquam in ſepulchra homines congeſſerunt. Nam & alibi ſimi
le huic ponitur. Niſi dominus fuiſſet in nobis: forſitan uiuos deglutiſſent nos.
CTLinguis ſuis doloſe agebant. CCorrumpentes mores bonos colloquiis malis.
Aenenũ aſpidũ ſub labijs eoox. CQuia ſicut aſpides ita obturant aures ſuas ne pᷣcepta
diuinæ legis exaudiant. Venenum enim dolus iniquorum colloquiorum intelligitur.
CQuoxꝝ os maledictione ⁊ amaritudine plenũ l⸗ CBenedictio adulationis wa
ledictionẽ infert. Amaritudo.n. ad id refertur: qa dulcia eloꝗa dei male ſentiẽdo in ſuã pniciẽ ama
ra fecerunt. Quoꝶ os maledictione & amaritudine plenũ eſt. ꝗa & ſibi & aliis nocet eoꝶ doctnina:
& in futuro condẽnat. CAeloces pedes eoꝛum ad effundendum ſanguinem.
CEt corporaliter & ſpũaliter occidũt dũ xpᷣm ꝗ uita eſt aĩæ ab ipſo effundere deſiderãt (Còͤtritio &
iſœlicitas in uiis eoꝶ) cõtritio corpis ifœlicitas aĩæ. In uiis eoꝶ. in opibus eoꝑꝶ. Sẽper peccatores in
uia ſua infœliciter cõterũtur.ꝗa uiã pacis nõ cognouerũt: ꝗᷓ eſt xpᷣs ds. nec ꝑ fidẽ nec per opationẽ
Quare nõ cognouerũt:? Propter hoc qd ſeqtur. QAuia non eſt timoꝛ dei an oculos eox.
CNon propoſuerũt deũ ante ſenſus eorum in memoria & ſancto timore. Non eſt timor dei añ ocu
los eorum. Non enim metuunt futurum iudicium ideo non obſeruant mandata eius.
Nonne cognoſcẽt oẽs qui oꝑantur iniquitatẽ. Venturã ultionẽ? Ac ſi dicat. Si mõ
nõ cognoſcũt.cognoſcẽt ĩ iudicio qũñ uẽturus ᷓ. CQnui deuorãaãt plebẽ meã ſicut cibũ pãis
CHeretici populũù xpᷣianũ.Sicut panis in oẽs cibos currit & ſine ipſo ſaciari non põt: ſed cũ oĩbus
cibis ſumitur.ſic & heretici nunꝗᷓ ſaciãtur iniꝗtatibꝰſuis niſi de plebe dei ueluti de eccleſia quos poſ
ſunt capere inde ſaciantur. Qui deuorant plebem meam populum eccleſiaſticum. Sicut cibum pa
nis:quia non eſt panis uiuus niſi qui de cælo deſcendits CBeũ non inuocauerũt.
CSi.n.inuocaſſent.ſalui utiq; fuiſſent. Aliter.Deũ nõ inuocauerũt. Quare: Quia multi inuocãt: ſed
non deum. ſed aliam rem quam deſiderant habere per deum. nam non ipſum deum.
¶Illic trepidauerũt timoꝛe.vbi ñ erat timoꝛ. CEt gẽtes ſuos timẽt deos:ipſi & potẽtes &
iudæi qũ de xpᷣo dixerunt.Si dimittimus eũ uiuere. ueniẽt romani & tollent nĩm regnũ & genteʒ
Ilic trepidauerunt timore. ubi non erat timor in idolis utiq; & uanis ſimulacrorum nitibus.
COm dus i generatiõe iuſta ẽ. ¶ In populo xpᷣiano: & ĩ iudæoꝶ fuit: qa ex ipſis carnẽ ſũpſit
CCõſiliũ inopis cõfudiſtis. ¶ CChriſtum iudæi credere noluerunt:hoc eſt de aduentu
myſteriũ incarnationis eiꝰ credere noluerũt. Inops dr̃ xpᷣs. ut ait paulus: qa cũ diues eẽt inops factus
ẽ.ut illius inopia nos diuites faceret: Cõſiliũ inopis cõfudiſtis.i.xp̃i non intelligentes eũ a deo pro-
ceſſiſſe cum præberet conſilium dicens pœnitentiã agite. CQuia domipus ſpes ei ẽ.
MPater utiqʒ propter aſſumptam carnem. quia humanitas conſortata eſt a diuinitate. „
AQuis dabit ex ſyõ ſalutare iſrahel. CQuis niſi deus ꝗ ẽ in ſyõꝰllle dat ſalutẽ ĩpſi xpo ĩ ec
cleſia ſctã. Aliter. ꝗs dabit ex ſyõ ſalutare iſrahel? xpᷣs dñs quẽ hitatores illiꝰterrenæ ſyõ ñ crediderũt

CBũ aduerterit dñs captiuitatẽ plebis ſue. lIã redẽpti ſumus de illa captiuitate trãſ
głeſſionis: ſed adhuc in captiuitate uitæ iſtius ſumus. Et aliter. De parte iudæoꝑ qd ipſa Puentithr

de captiuitate tpe heliæ & enochiut paulus dixit: c plenitudo gentiũ ſubintrauerit ſic oĩs iſiahel ſal
uus fiet. Aliter. Dũ auertet dñs captiuitatem plebis ſuæ per propriam paſſionem. 4
Letert᷑ iacob ⁊ exultet iſrahel. CT Ipſe eſt iacob ꝗ & iſrahel. ſed hic iacob & illic iſrahel.
Hic ſupplãtator uitioꝑꝶ & illic uidẽs deũ facie ad faciẽ: qñ erit deus oĩa in oĩbus ꝗ relictis ſecularibꝰ
mẽte dñm cõtuetur. Qui nobis tribuere dignem nut nos actu iacob effecti ſupplantatis uitiis: & ue
re iſrahelitæcip̃m mẽte uidere. ipᷣ̃m corde tenere mereamur cui eſt cũ ætemo patre & ſpũ ſcõ honor
& glona in ſæcula ſæculorum. Amen. — LPSALMVSõS. XlIII.
= Portunæ quartusdecimus pſalmus lectus. eſt & ſcdm ordinem ita euenit ut propemodũ
NQe induſtria lectus eſſe uideatur. Scdm ordinem lectus eſt pſalmus. Ex diſpenſatiõe dei pu
tto factũ eſſe: ut qd uobis prodierat in ordine exponendi hodie recitaretu t. Quartus deci⸗

9 2

Amus pſalmus lectus eſt ꝗ pᷣſcribitur pſalmꝰ dauid. Dauid aũt ni rex xpᷣs eſt. ut ſæpe diximꝰ?
deĩde ſegimus ĩ exodo.qa quartadecima die agnus imolatur. Quartadecima die immolatur: qñ lu
na plena eſt qñ nihil deeſt de lumine. Vide ergo qd xpᷣs non ĩmolatur miſi in perfecto & pleno lu
mine. Qm̃ ergo quartadecima die ĩmolãdus eſt uobis agnus. nunc ꝓpheta miratur & interrogat.
DO mine gs habitabit in tabernaculo tuo CVos quultis habitare in taberna
Nculo dñi. audite qꝗᷓ dicit dñs. Dñe ꝗx habitabit in tabernaculo tuo. Tabernaculũ hic ꝓ æter
nitate accipimus. ꝗqᷓuis in aliis locis raro intelligatur: qa hic in tabernaculo pᷣſenti qd eſt ec
Acleſia multi habitat corpe & nõ fide: qa hic dũ inferiores ſumus qſi in tabemaculo cõſiſti-
mus uſq; quo poſt uictoriã in domo pueniatur. Aliter. Dñe ꝗs habitabit in tabernaculo tuo. Quis in
qt terrenꝰ poterit tẽplũ dei effici. & habitare ĩ ciuitate uiuentis dei? De quo apoſtolus multa loꝗtur
CAut quis requieſcet in mõte ſãcto tuo. CQuis ait dign etit cõformis fieri imaginis fi
lii dei.q ſæpe mons dr. Hic eſt lapis exciſus de mõte ſine manibus. Hic factus eſt mons magnus.hic ĩ
pleuit latitudinẽ orbis terræ. In hoc ſanctoꝶ aĩæ reqꝗeſcunt. In hoc ergo nullus accipit requiẽ: niſi ꝗ
ingreditur ſine macula & opatur iuſtitiã. q immunis eſt ab oĩ labe peccati. & pcepta dei iuiolabiliter
cuſtodierit. Aliter. Aut quis requieſcet in mõte ſancto tuo? Non ꝑnus in monte & poſtea in taberna
culo.ſed prius in tabernaculo & ita in mte. Tabernaculũ nõ eſt irma domus. Tabernaculũ nõ hẽt
fundamentüũ. ſed huc illucq; mutatur. & cũ tranſmigrãte migrat.qa tabernaculũ non hẽt fundamẽé/
tũ.ſed eſt domus incerta. domus aut firma hẽt fundamenta. Mons pro una æterna ponitur.

CQni ingredit᷑ ſine macu. Hocẽ ſine mortalibꝰ pctĩs. qa fine minutis eẽ nõ poſſu-⸗

mus. Vñ dr. Si dicimꝰ ꝗa pcm̃ ñ hẽmus. ipſi nos ſeducimꝰ. & ueritas in nobis nõ ẽ: Vel aliter. Qnĩi
greditur ſine macula. Videte ꝗd p̃cipitur. Nõ dixit qui puenit ad finẽ ſine macula: ſed qui adhuc ĩ iti
nere ẽ & maculã nõ hẽt. Dicere aliquis põt: Nõ habeo maculã nõ feci malũ. Non ſufficit nobis ma
lũ non facere: niſi fecerimus & bonum. Deniq; ſequitur. CEt operatur iuſtitiam.
Non dixit opatur caſtitatẽ. opatur ſapientiã. operatur fortitudinẽ. Et hæc quidẽ uirtutes optimæ
ſunt. Sapientia nobis ꝓdeſt. fortitudo nobis ꝓdeſt: ut pſecutiombus reſiſtamus. Deinde tẽperantia
& caſtitas nobis neceſſaniæ ſunt:ne pdamus aĩas nr̃as.Iuſtitia ſola magna uirtus eſt:& mater oium.
Dicat aliquis: Qũo iuſtitia maior eſt cæteris uirtutibus? Cæteræ uirtutes hñtem delectãt. iuſtitia nõ
delectat hñtem led alios. Si ſapiens ſum. me delectat. Si fortis ſum fortitudo mea me delectat. Si fue
ro caſtus.caſtitas mea lætitia mea eſt. Cæ teꝶ iuſtitia nõ ꝓdeſt hñtibꝰ. ſed cæteris miſeris nõ hnñtibꝰ.
Vel aliter. & opatur iuſtitiã. hoc ẽ ceſtodit mandata.ut illud. Si uis ad uitam uenire. ſerua mandata.
CAui loquitur veritatem in coꝛde ſuo. CMulti loquuntur ueritatẽ in labiis ſed
nõ in corde: qui uidẽtur uera dicere: ſed cor cũ labiis non cõſonat. Aliter. Qui loquitur ueritate; in
corde ſuo. ut uera de ueritate cogitet qui ẽ xps nec ſe aſſertionibus hereticis miſceat ꝗᷓ falſæ ſemꝑ in
ueniũtur ac uacuæ. Vñ paulus dixit. Corde creditur ad iuſtitiã? ore aũt confeſſio fit ad ſalutem.
CQui non egit dolum in lingua ſua. Non protulit doloſæ doctrinã cotholicaʒ
ad decipiendũ: ſed quæ loquutus eſt ore: cõpleuit opere: Ille doloſe agit: qui aliud cogitat & aliud
dicit.ſicut propheta ait: Prohibe linguam tuam a malo. & labia tua ne loquantur dolum.
CMec fecit pꝛoximo ſuo malum. ¶ [Qui fecit miſericordiã ipſe eſt proximus. xp̃s
dñs fecit miſericordiã: ut nos ſua paſſione redimeret: cuius doctrinã nullus in malũ uertat: ſicut he-
retici faciunt. Proximus noſter oĩs hõ xpᷣianus eſt: Quod tibi nõ uis fieri alii ne facias: & alibi dicit.
Diliges proximũ tuũ: ſicut teipſum: Et iteꝑ dicit: Declina a malo & fac bonũ. Quidã putant proxij⸗-
mũ eẽ fratrẽ aut uicinũ: aut cognatũ aut conſanguineũ: ſed dñs noſter docet in euangelio in ea pa
rabola ubi quidam deſcẽdit de Hieruſalẽ in iericho. Sacerdos tranſiuit leuita tranſiuit non eſt mi/
ſertus. Samaritanus tranſiuit & miſertus ẽ: & interrogat poſtea dñs & dicit: Quis hoꝑ ꝓximus fuit
Statim dr̃ qui pnᷣfecit: Et infert dñs:ilte: & uos ſimiliter facite: Oẽs ergo hoĩes nobis ꝓximi ſunt: &
nullnſebemus malũ facee. Et oppꝛobꝛium non accepit aduerſus pꝛoximos ſuos.

Nunq a ſuis uicinis quaſi noxius accuſatur. XTimentes autem dominu magniſicat.

CNon diuites glorificat:non potentes:ſed eos tantũ qui dũm timent:Et opprobriũ non accepit ad
uerſus proximos ſuos. Opprobriũ detractionis de fatre tunc non accipis. ſi prius nõ credis illa ante
quam probes: Ac ſi dicat: Qui iſta cuſtodit ꝗᷓ ſuperius dixitiille eſt ſine macula & operatur inſtitiã:

Super Pſal. xiiii. ⁊.xv.

Et iſte habĩtat in tabernaculo. & requieſcet in monte ſancto. hoc eſt in uita æterna.
Agd nihilum deductus eſt in cõſpectu eius malignus.
An illius iuſti conſpectu diabolus. Nam in eccleſia quicunq; malus eſt in conſpectu ſancti pro
nihilo computatur. Ad nihilum deductus eſt: qui gpud talem ſanctum pro nihilo habetur. dum an
gelus fuit & refuga factus eſt: Et ſicut fuit factus ex nihilo. poſtea quam bona perdidit redactuſiq; eſt
ad nihilum. Et dum nihil eſt fortiſſimi ſancti non eum timent.
Timentes autem dñm gloꝛiſicat. . CVox eccleſiæ. Qui timent domi
num timore ſancto dominus eos magnificat. Aliter ad ſenſum moralem. Timentes autem dominũ
magnificat. Scit enim in his habitare deum: ſicut ait dominus. qui uos diligit me diligit.
CQAui iurat pꝛoximo ſuo ⁊ nõ decipit. CIſte iam minor eſt a
perfectione. & ſi bona facit. quia & pro iuramento non decipit. tamen uituperatur pro illo præce-
pto quod dicitur. Non iurare omnino neq; per cælum neq; per terram. Sit autem ſermo ueſter eſt
eſt non non:quia iſta ſententia perfectorum eſt noni urare. Quia anima quando promittit dei pce
ta cuſtodire: ſi proximus corpus eſt tunc illam decipit ſi hoc quod promittit non obſeruat. D
Qui pecunià ſuam non dedit ad vſuram. Es non peccet quis eo quod ꝗᷓ
tum dat tantum recipit tamen perfectio non eſt. qꝗa dictũ eſt frange eſurienti panem tuum. & beati-
us eſt magis dare quã accipere. Vſquequo ad iſta peruenit minoreſt a pfectione. Aliter. Pecunia dñi
eſt prædicatio: Multi nolunt illã donare: ſi exinde præcium nõ recipiunt: tamẽ licet uictum & ueſti-
tum de ipſa prædicatione accipere: ſicut ſanctus Paulus dicit. amplius exinde nihil habere. ſicut dicit
qui euangeliũ prædicant de euangelio uiuere. Et dns ait dignus eſt operarius cybo ſuo. Sed ꝗ plus
requirere uoluerit ĩ uſura reputatur. Vnde paulus dicit. Si uobis ſpiritualia ſeminauimus. magnũ ñ̃
eſt ſi ueſtra carnalia metamus. Ac ſi dicat. Non eſt magnum aduerſus illa ſpiritualia quæ uobis an-
nuntiamus. habentes autem uictum & ueſtitum his contenti ſimus. Sicut enim uiſibilis pecunia ꝓ/
hibetur ad uſuram dari ne is qui commodat magis ſpolietur. ita & uerbum dei quod eſt magna pe
cunia non tantum diuitibus qui paſcunt & munerant. uerumetiam indigentibus & pauperibus gra
tis debet inſinuari.domino ſic dicente: gratis accepiſtis gratis dare.
CEt munera ſuper innocentẽ non accepit. WIW¶ vVt non conturbent iudiciũ ueritatis mu
nera offerentes. & aliter. Ne ſimilis iudæ efficiatur. qui accepto argenti pondere uendidit innocen
tem. Sicut propheta dicit. qui excutit manus ſuas ab omni mun ere. iſte in excelſis habitabit.
Qiui facit hec non cõmouebitur in eternum. CNHac oia ſicut allegorice retinere. ĩta &
ſcdm Iram expoſita cuſtodire debent in moribus. Quæ ſi ꝗs irrepᷣhenſibiliter cuſtodierit. nõ ſoluʒ
a cõmotione æterni iudicis ſecurus erit. uerũetiã ipᷣm mõtẽ tabernaculũq; cæleſte poſſidere merebi
tur in xpo Ieſu do.nr̃o cui ẽ honor & gloria cũ æterno patre & ſpũ ſcõ in ſæcula ſæculoꝶ. Amen.
In tituli inſcriptionem pſalmus. Dauid. XV. H
lIlltuli inſcriptio in tumulis & in ſepulcris eſt & ꝗ mortuoꝶ corpora tenent. Pro quo aquila
N & ſymachus humilẽ & ſimplicẽ immaculatũq; poſuerunt: ſignincantes ſalmũ ad xpᷣm ꝓ/
M prie ptinere dicenté: diſcite a me ꝗa mitis ſum & humilis corde & manluetus. Pſalmus ut
diyximus regis nii uocẽ quã in aſſumpto hoĩe profertſine diminutiõe retinet deitatis. miſ
ſam apatre dauid.i.ipſe xpᷣs.lſte pſalmus de paſſiõe loꝗtur. Tres Gint tituli ꝗ ſcribuntur. Vnus ſup tu
mulos mortuoꝶialiꝰin liminib? ciuitatis uel domog.tertius in uictoria regis. Hic ergo de titulo ui
ctoriæ regis dicit ſicut iſte rex fuit hoc ẽ xp̃s. & fuit ſcriptũ ſup caput eiꝰ in paſca poſt uictoriã.i.poſt
uictũ diabolũ redẽpto humano genere tribus linguis. i.græce hebraice & latine. Vñ & pilatꝰ dixit.
qd ſcripſi.ſcripſi ẽ poſuit ſuper caput ipſius cãm xpi hic eſt rex indæ'orum. H
HOnſerua me dñe qm̃ in te ſperaui. CVox xpi ad patrẽ in paſſiõe in pſona hoĩs aſ-
R ſũpti. Ac ſi dicat. A patre a quo exiui in paſſion cuſtodiar.quia tu es ſpes mea.
CBini ono deus meus es tu COñdit ſe hoĩem in humilitate carnis: cũ eq́
—☛ lis ſit in oĩpotentia maieſtatis.ꝗa ſi dixiſſet dñs meus es tu. filii minorẽ demonſtraſſet pa⸗
trem maiorẽ. Propterea dixit.dixi dno deus meus es tu.quia in diuinitate equalis patri. ⸗
Quia bonoꝛũ meoꝛũ non indiges. CEandem lineã & in iob ſcriptam
legimus. Quid prodeſt ſi tu ſimplicẽ facias uiam tuã? Vniuerſa igitur bona quæ dñs ſcdm formaʒ
ſerui in carne mõſtrauit. nõ patri ꝓſunt ſed generi humão. Qm̃ bonoꝑ meoꝑ non eges. Vox xpi
Qua ſunt bona xp̃ᷣi? Hoc eſt incarnatio:paſſio:reſurrectio:& redẽptio nr̃a.Vel aliter. Boni ſunt cæ
li: & quæ in eis ſunt. & terra bona & quæ in ea ſunt quæ deus creauit. Hæc pater nec poſtquam facta
ſunt indiguit. nec antea. Iſta patri non ſunt opus. nec neceſſaria. Sed cui? „. . .
Sanctis qui in terra ſunt eius. Iſtis hæc oĩa ſunt neceſſaria. In terra ſůt eiuai. in eccleſia.
CMiriſicauit oẽs voluntates ſuas inter ilos. C Xps p ſctõs ſuos myſteria ſua minificadit.
hoc ẽ magnifſicauit. CMultiplicate ſunt inſirmitates eoꝛũ poſtea accelerauerunt.
Gẽtes de ꝗbꝰ nüc eccleſiã cõgrego.anñq̃ idola multiplicarẽtur: deũ naturaliter nouerãt ſed poſtꝗᷣ
multiplicata ſũt idola (qdᷣ Ixx. ifirmitates interptati ſũt) relinquẽtes ea ad me cellerrime ſunt reuerſi

CNMon congregabo cõuenticula eoꝝ de ſanguinibus. C. Spma is feligis non teſamenti.

EErpoſitio.

Mec memoꝛ ero nolum eoꝝ p labia ma. W¶ Mutamur ꝗppe in lauacto: & ex filis
hoĩum uocamur filii dei. Nec memor ero noĩa eoꝶ p labia mea. Vox xpi. Nec memor ero iſtorum

apoſtoloꝶ noĩa ꝗᷓ prius ante fidẽ habuerunt. qnᷣ infidelitatẽ habuerũt.Illa nõ recordabor quia cre-

ſcentibꝰmeritis noĩa addita ſunt noua ſicut Abrehã ſicut & ſarra ſicut petrus & reliꝗ qui antea ſerui
peccati. ſed poſtea amici. ſicut dñs dixit ia non dicã uos ſeruos ſed amicos. & ſanctus paulus fuerat
qn dicebat. Fuimus aliqñ & nos ſtulti & increduli ſicut & cæteri.ſed miſericordiã dei cõſecuti ſum?
Et iterum. Sed abluti eſtis. ſed ſanctificati eſtẽ. CBDñs pars hereditatis me.
CVox xpᷣi ad patrẽ. Hereditas xpᷣi eccleſia eſt: & dñs eſt pars corponis ſui ꝓ parte hoĩs aſſumpti. di/
cit ꝗa ille accepit de ntẽo humanitatẽ & nos de ſuo ĩmortalitatẽ. CEt calicis mei.

COQuare dixit calicẽ? Quia per calicẽ accipit unuſqſq; iuxta menſurã. ſed xps pluſꝗᷓ mẽbra ſua. ut ait

paulus.qui ẽ primogenit? in multis fratribꝰ. CTu es greſtitues hereditatẽ meã mihi.

Hoc eſt qd in euãgelio di. Nemo uenit ad me.niſi pĩ meus traxerit eũ ad ſe. Scdm hiſtoriã. xpi he
reditas iudæi fuerũt.ad quos xpᷣs uenit. Sed tũc diſſipata eſt qñ eũ crucifixerunt: ſed reſtituetur in fu⸗

turo cũ plenitudo gentiũ ſubintrauerit. Aliter. Reſtituet deus pr hereditatẽ xpi. qñ electos ſuos cor
pus ſanctæ eccleſiæ ad illã integritatẽ attraxerit.ut poſt reſurrectionẽ acceptis corpibꝰ ſuis ĩcorrupti
& ĩmortales uiuãt. qa illã ĩmortalitatẽ in adã pdiderũt. Funes ceciderũt mihi.in pᷣclaris.
CIn optimis. Pro uno Iſrahel. uniueni orbis hereditatem ſum conſecutus. Funes in hereditem dan
tur. quia qd dixit ceciderũt mihi in pclaris. ac ſi dicat. in patriarchis. & ꝓp his atq; apoſtolis uel quoſ-
cũq; aduocauerit pater. xp̃s ſecum recipit. Propterea dixit in præclaris ſanctis uel apoſtolis.
Benedicã dũm ꝗ mihi tribuit itellectũ. CVox capitis. cũ mẽbris tribuit intellectũ
diſcernendi. inter bonũ & malũ. inter ſenſum & Ir̃am. inter deũ & proximũ. inter lucẽ & tænebras.
Benedicã dñm ꝗ mihi tribuit intellectũ. Quæ ſapĩa dei eſt nõ indiget ipſa ſapientia. ſed ſcdm illud
accipiendũ qd in euangelio dr.Ieſus ꝓficiebat ætate ſapientia & g corã deo & hominibus. .
CInſup ⁊ vſqʒ ad noctẽ icrepuerũt me renes mei. Nocte tps ſigniſicat paſſionis in
quo interiori eruditus eſt diuinitate humana fragilitas: Inſuper & uſq; ad noctem increpuerunt me
renes mei. Delectationes carnales tunc me increpant. quando me ſuggerunt ut peccem. Quando de
lectatur caro.ſed niſi tu fuiſſes a dextris ſorſitan infirmarer.
CPꝛouidebã dñm in cõſpectu meo ſemper. CFilius patrem eccleſia xp̃ᷣm:
CQuoniã a dextris ẽ mihi ne commouerr. C¶ Ac ſi dicat. Si tu non fuiſſes a dex/
tris forſitan cõmotus eſſem de fide ad infidelitatem: de bono ad malum. .
CPꝛopter hoc letatũ eſt coꝛ meum. CProptet reſurrectionẽ lætatus
ſum. quia per eam liberatus eſt mundus. Aliter. Propter hoc lætatum eſt cor meum. & exultauit lin
gua mea: Propter iſtud quod me adiuuas cor meum lætatur. lingua mea prædicat (Inſuper & cato
mea regeſcet in ſpe) Vox xpᷣi pro ꝑſona corporis reqeſcit in ſpe.ac ſi dicat. Eccleſia quæ eſt caro mea
modo requieſcit in ſpe.i.in ſpe reſurrectionis. ut ubi caput ræceſſit & membra ſequantur.

AQm non derelinques aiaʒ meã in inferno. Non derelinqᷓs. ꝗa ꝓpterea illuc deſcẽ⸗
dit ut electos ſuos exinde eiceret. & diabolũ ligaret. Diabolus antea ſe taliter iactabat. ut oĩia regna

mundi haberet: ſed modo non ſolum illum tenere non potuit.ſed potius a xpo ligatus phibetur.
CMec dabis ſcm̃ tuuʒ videre coeruptionẽ. CQuomodo dicit non dabis uidere
corruptionẽ dũ alibi dicit: quæ utilitas in ſanguine meo dum deſcendo in corruptionem? Non de
corruptione corporis chniſti in ſepulchro dicit. ſed de cæterorum ſanctorum.
CNotas mihi feciſti vias vie. C Vox capitis pro corpore: Viæ uitæ
mandata chriſti ſunt ut ſcriptum eſt ſi uis ad uitam ingredi ſerua mandata. .
Adimplebis me letitia cũ vultu tuo.

iuſtitiã oĩ credenti. ꝗa plenitudo legis caritas. & finis pcepti caritas. Aliter. Delectationes in dextera
tua uſq;ʒ in finẽ. In illa delectabili potentia tua qua tecũ ſancti ſunt regnaturi. qᷓ nullo fine concludi/
tur. Vñ eos depræcamur: ut ab his nequaꝗᷓ diſiuncti: ſi non meremur ueſtri gloria. non excludamur
a uenia. Tibi eſt. n. cũ æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.

CSextusdecimus pſalmus orationẽ continet pſonæ dñicæ cũiuncto ſibi corpe qd eſt eccleſia eius.

Ratio ipſi Dauid. CAd tres ꝑpſonas intelligitur. Hæc orò in q̃tuor pſalmis
hẽtur. Iſte pſalmus cãtatur ex pſona xpᷣi cõtra iudæos. & ex pſona eccleſiæ contra hereti-

—

pro ipſa pᷣſumptione qua ſe exaudiri pro ſua iuſtitia iactabat cecidiſſe in crimen.

X intelligi: Exaudi deus iuſtitiam meam: Vox chriſti in paſſione: & uox eccleſiæ in tribula/

=

„ Non ſuam

CTunc erit plena lætitia cũᷣ adunatũ ſuerit cor/
pus eccleſiæ in regnũ dei hoc eſt cũ tradi derit regnũ deo & patri ſuo. tũc erit deus oĩa in omnibus.
CBelectationes in dextera tna vſqʒ in finẽ. CDextera patris filius eſt. Delectatio uita
æternæ in dextera.i. in ꝓſperitate q filio datur. uſq; in finẽ. ac ſi dicat. ſine fine. ꝗa ſinis legis xps eſt ad

co. Exponunt hebrei qd iſtũ pſalmum dauid cantauit: ꝗa dixit exaudi dñe iuſtitiãä meam

XFaudi domine iuſtitiam meam. Cluxta ſeptuaginta deus iu-
ſtitiæ: uel deus iuſtus natura: Nam exaudi deus iuſtitiam meam:Hic perſona chriſti datur

tione Vel iuſtitiam dicit eccleſiam ſuã:& nõ ſuã:Quid ſuã: Si imꝑlet mandata dei in opꝑe:

Super Plſal. xvi.

Non fuam. quia a deo datur non a ſe: Exaudi deus iuſtitiã meã: qua tibi uſq; ad monẽ obediens ſui.

Imtende depꝛecationem meam. Differentia ẽ inter orationem & depræ
cationem. Oratio ſanctiorũ eſt pro deuotis ut perſeuerèt in bono. Depræcatio pro peccatis ſuis uel
aliorum totius eſt depræcatio. Auribus percipe oꝛationẽ meam.

NHoc eſt in hoc quod rogo auribus percipe orationem meam. Orat enim non diminutio deitatis
ſed infirmitas carnis. Non in labiis doloſis. ſed per puritatem quæ tibi eſt placita.
Be vultu tuo iudiciũ meum pꝛodeat. C¶ Non in labiis doloſis. Ac ſi dicat. Exau-
di orationẽ meamquia ex toto corde oro nõ ſicut illa in labiis doloſis. quia aliud loquũtur & ali-
ud habent in corde ſiue heretici ſiue iudæi. De uultu tuo iudicium meum prodeat non in labiis do/
loſis. Vox xpᷣi ad patrem. Quia qui labia habent doloſa me iudicãt. ſed illos tu iudica in futuro. Pro
non optando ſed pronunciando dicit. Hoc oſtendit quod factumus eſt dominus in iudicio.

Oculi mei videãt eꝗtatem. COculi chriſti prædicatores uideant ideſt in-
telligant. Equitatem ideſt equalitatem. ut iuſtitiam quam prædicant opere impleant.
Rꝛobaſti cor meũ deus.⁊ viſitaſti nocte. Etiã in anguſtiis meis ꝓbaſti.quia

triſtes & uelut quadam præſſura ſunt noctes tænebroſæ. Probaſti cor meũ deus. Vox xpi ad patrem
Probaſti xpᷣm in paſſione:& eccleſiam in tribulattone.
C Igne me examinaſti. CIdeſt per ipſam tribulationem peccata mea conſudiſti.
Et non eſt inuenta in me iniquitas. At non loqnatur os meum opera hominum.
Qualia ſunt opa hoĩum.ldeſt de uanitate quã ipſi amant: uel diuerſa negotia. Iſta ſunt hoĩum opa
ſicut in euãgelio dñs dicit. Qd ſi de uerbo ocioſo redditur rõ. ꝗᷓtomagis de opibus hoĩum ꝗᷓ ex ip/
ſo ſenſu ſtudioſe loquuntur. CPꝛopter vba labioꝝ tuoꝝ ego cuſtodiui vias duras.
CPropter prædicationẽ.& pro his ꝗᷓ ꝓmittuntur in cælis. cuſtodiui uias duras. Quomõ dicit hic du
ras.dũ in euangelio dr iugum meũ ſuaue eſt & onus meũ leue? Suaue eſt uolentibus durũ eſt nolẽ
tibus. Quãuis dura uideãtur eẽ ad ſctõs pꝑ corporalẽ cõditionẽ. tñ ſuaue eſt quia hñt ſpẽ uitæ æter
næ. Vel aliter. Propter uerba labioꝑ tuoꝶ ego cuſtodiui uias durasac ſi dicat. Timẽs futura ſuppli/
cia. ꝗᷓ legis trãſgreſſoribus cõminarus es duris me labornibus exercui & ſubieci corpus aĩæ poteſtati.
CVPerſñe greſſus meos in ſemitis ttis. CSenſus meos in mandatis tuis perfice. Vox
eccleſiæ. Quia a deo eſt incipere & a deo eſt finire. Greſſus ſenſus. Vt nõ moneãtur ab his quorum
moti ſunt pedes.i.ꝗcunq; male fecerunt. CEgo clamaui quoniã exaudiſti me deus.
Quare dixit clamaui? Quia credidit.per fidem propterea dixit ego clamaui.
CInclina aurẽ tnaʒ mihi.⁊ exaudi verba mea. CChriſtus aurem inclinat.
quando exaudire dignatur. Per ſimilitudinem infirmus rogat. quia in lecto eſt: ut ueniat medicus. &
ſanet infirmitates ſuas. Sic & genus humanũ infirmum erat. qd iacebat in lecto.i. in peccato. Roga-
bat ut ueniret uerus medicus qui eſt chriſtus in carne. & ſanaret langores ſuos.
CMiriſica miſericoꝛdias tuas dñe.qui ſaluos facis ſperantes in te.
CNaundd antea non fuerãt miriſicatæ? Sed tunc mirificauit miſericordias ſuasiquando per ſancto⸗
apoſtolos & ſanctos ſuos infirmitates curabat. CSA reſiſtentibus dextere tue.
CSaluos facis. A reſiſtentibus dexteræ tuæ. Tripliciter demones deũ iudæi xpᷣm heretici eccleſiam.
CCuſtodi me dñe vt pupillã oculi. CVox eccleſiæ. Oculus intelligitur corpus eccleſiæ &
pupilla humilitas xp̃i per cuius exemplũ uiuimus & uidemus. Roc ſupplicat eccleſia. ut poſſit illam
humilitatẽ obſeruare quam xp̃s docuit. Quia ſi ſemp pupilla cuſtoditur. oculus nequaquã uidet.
Quia oculi pᷣdicatores intelliguntur.per pupillã ſenſus ſpũalis. Hoc rogat corpus xpᷣi quæ eſt eccle-
ſia. ut cuſtodiatur ſenſus prædicatorum qui eſt oculus ne rapiatur in infidelitate hereticorum.
CSub umbꝛa alaꝝ tuaꝝ pꝛotege me. CVmbra duabus rebus conſtat: lumine &
corpore. Per lumen diuinitas. p corpus humanitas intelligitur. Vñ & mariæ dr. ſpũs ſanctus ueniet
in te: & uirtus altiſſimi obũbrabit tibi. Sub iſta umbra prôtege me: ut me non rapiat miluus. Et ſub
duabus teſtamentoꝶ alis.i. ipſog doctrinis ꝗbus uiuitur & cuſtoditur ac tegitur ſicut gallina quia p
gallinã intelligitur ſapia dei pr̃is. Quia ſicut gallina ſub alis pullos ſuos abſcondit pp miluos.ſic
& ſapientia diuina & duæ alæ ꝗᷓ ſunt duo teſtamenta protegunt eccleſiã a miluo hoc eſt a diabolo.
CA facie impioꝝ ꝗ me afflixerunt. JMã
Cludæi xpᷣm in paſſiõe.Aĩam dixit nõ corpus.quia diabolus in aĩa intrinſecus neſcit ꝗd cogitat hõ
niſi p exteriores motus intelligat: & in quo unũquẽq; delectare uidet. diuerſas ſuggeſtiones infert:
Iſtud ad eccleſiam pertinet. Acdipem ſuũ concluſerunt. CQuid per adi-
pẽ.niſi malitia iudæoꝶ deſignatur? Quæ ĩ ueteri teſtamẽto adeps mãducare ꝓhibetur. qa cor eorũ
incraſſatũ erat: Vñ dixit in cantico deuteronomii. Propterea recalcitrauit dilectus. qa incraſſatꝰ erat
de malicia. & recalcitrauit. qa nolebat mandata dei obſeruare. Dilectus a deo fuit popalus iudaus.
quia mannacdiuinum pluit illis. quod ad nos pertinet: quia manducamus chriſtum. Sed iudæi con
tempſerunt ſemetipſos. hoc eſt obligauerumt ſe in malicia.

BSs eoꝝ locutũ eſt ſuperbiam. COs impioꝑ:qa contra xpᷣm: & contra eccleſiã faciunt.
CPꝛuicientes me nunc circundederunt me:ocnlos ſuos ſtatuerunt declina re i erran. H
H iii

△

Expoſitio.

CQuando chriſtus paſſus eſt omnis terra tremuit: & ſidera obſcurata ſant.& petræ ſciſſæ ſunt. Sed
judæi oculos in terra ſtatuerunt. quia hoĩem ſolũ eſtimauerunt. 8& diuinitatẽmon intellexerunt. Vel
oculos ſuos in terra ſtatuerũt. ꝗa in terrenis actibus cogitabant: ſed de cæleſtibus nõ meditabantur.
CSnſceperunt me ſicut leo paratus ad pꝛedam. ⁊ ſicut catulus leonis habitans in abditis.
CSicut leo parat ẽ ad pᷣdã.ſic ſuſceperũt iudæi epm in paſſiõe. & ſicut catulus leonis. Leo diabolus
catulus filius eius antixps. Vel aliud. Leo diabolus. & fili eius iudæi. In abſcõditis. in eoꝶ cordibꝰ ꝗᷓ
ſi in obſcuro. Diabolus uel mẽbra illius in ꝗbus diabolus habitat. appellantur loca abſcondita.
Exurge domine pꝛeueni eos ⁊ ſupplanteeos. Vox xpᷣi loꝗtur ad diuinitatẽ.
ut pueniat aĩæ ſuæ. & ne rapiatur a principe diabolo qd ita & fecit. Præuenit eũ & alligauit & ad in/-
fernum deduxit. Veniebat diabolus aliquid de ſuo requirere in chriſto. ſed in eo nihil inuenit ut di/
xit in euangelio. Venit princeps huius mundi. & in me non inuenit quicquam. Et ſancta eccleſia r0
gat antequam ſapplantetur a diabolo & in eius inſidiis qui ſunt heretici. ut ueniat catholicus noſter
qui eſt chriſtus & ſubuertat aſtutias inimici ideſt ſupplantet.
EC Erue animaz meaʒz ab impio.gladium tuuʒ ab inimicis manus tue.
COro gladium manus tuæ. erue ab inimicis tuis. Inimicus.n. accepit poteſtatem ut propter pecca-
ta nos puniat. quos tradidi ſathanæ ut diſcant non blaſfemare ait apoſtolus. Erue aĩjam meam ab ĩ-
pio.Vox xpᷣi ad deũ patrem loqtur. Hoc eſt erue aiam meã a diabolo. Et uox eccleſiæ ad xpᷣm. hoc
rogat ut liberetur a diabolo uel ab hereticis. & ab unoquoq; homine malo. Frameã tuam ab inimi-
cis manus tuæ. Framea de xpo & de eccleſia intelligitur. Framea dei patris aĩa xpᷣi eſt de qua facit iu
ſtam uindictã. Diabolus framea eius eſt de qua framea uindictam facit in mundo.
CBomine a paucis a terra diuide eos.
ra. Vult eccleſiam ſeparare a carnalibus. & a 2izania & a paleis ante diem iu dicii.ſed ſine cauſa.quia a
deo accepit reſponſum.ſicut dominus dixit in euangelio. Sinite creſcere uſq; ad meſſem hoc ẽ uſq;
in diem iudicii. Quia hic eccleſia cõmixta eſt cum peccatoribus: rogat pro illis qui prædeſtinati ſũt
ut ueniant & ſeparentur ab illis qui non ſunt prædeſtinati. ut dicitur multi uocati pauci uero electi.
CSupplanta eos qui in impietate ſunt. 2
Aut hic emendare debeant.aut in futuro ſupplantentur in uindicta.
C Be abſconditis tuis adimpletus eſt venter eouum.
CTripliciter hic intelligitur uẽter. Venter hic caſtus intellectus ut dicit eucherius. Et angelorum uẽ
ter repletus fuit de myſteriis dei antequam cecidiſſent. & iudæog uenter de myſteriis legis.& here/
ticorum uenter de myſteriis eccleſi?Z. YM
Saturati ſunt filiss. C Iudeæi ſaturati ſunt.quia multiplicati ſunt in procreatione filio rũ
& in rebus ſæculi. Qñ dicit ſaturati ſunt porcinam. hoc iudæorum immudiciam deſignat.
CBimiſerunt reliquias ſuas paruulis ſuis. =
CNHoc eſt illam iuſtam uindictam quæ illis debetur. Reliquærunt reliquias ſuas paruulis ſuis hoc
eſt quando dixerunt. ſanguis eius ſuper nos & ſuper filios noſtros. Et hereticorum filii ſimiliter con
demnationem habebunt. Qui ſunt reliquiæ eorum?: Ipſorum diſcipuli. qui de illa mala doctrina
eorum regenerati ſunt. Saturati ſunt filiis. & reliquerunt reſidua paruulis ſuis. Propter ambiguitateʒ
uerbi. quidam pro filiis porcinã ſcriptũ arbitrantunqd ſymachus hebream exprimens ueritatẽ tran
ſtulit ſaturabuntur filiis & reliq runt reſidua paruulis ſuis. Saturati ſunt filiis. & dimiſerunt reliquias

ſuas immundiciã & iniquitatem. conculcantes margaritas ſermonum tuorum. Et dimiſerunt reli-

quias ſuas paruulis ſuis clamantes ſanguis eius ſuper nos & filios noſtros.

Ego autem cum inſtitia apparebo in conſpectu tuo. C Vox eccleſiæ. Cũ iuſtitia.hoc

eſt mandata tua adimplere. Apparebo in conſpectu tuo hoc eſt in præſentia tua in futuro.
¶ Satiaboꝛ celeſti refectione. cum appauerit gloꝛia tua.
CFilius tuus qui eſt ſalus & uita. & ſanctorum omnium gloria: quia chriſtus & ſalus & gloria dici
tur. Ego autem in iuſtitia apparebo deuicta morte. In conſpectu tuo ſatiabor cælos aſcendens. Cuʒ
apparuerit gloria tua.ſanctis & electis tuis qui per me crediderunt.quia meum eſt quod illis eſt præ
ſtitum. Nam ego in illis ſum. & ipſi in me tecum. Nos uero a te redempti domine leſu tantam po/⸗
tentiam pietatemq; cernentes. ſupplices exoramuse ut examinati diuino igne non ſimus humano/-
rum operum detractores: ſed in te ſtabiles.fixi tuam gloriam iugiter extollamus in opere proſera-
mus in fide laudemus in uoce. Amen. “
In ſinem pꝛo pnero domini Sauid qui locutus eſt domino verba cantici huius in die qua eri
puit eum dominus de manu omnium inimicoꝛum eius:⁊ de manu Saul. 4
C PSALMVS XVXVII.

☛ mu fortis. de cuius ſemine eſt nr Dauid ꝗ eſt xpCᷣs.Puero dñi hoc eſt dei patris ſicut ait ꝓphe
]ta magnuü eſt tibi uocari filiũ meũ. Et. n. ecce ego & pueri mei quos dedit mihi deus: Et p/
☛ pheta Iſaias: Puer datus eſt nobis filius natus ẽ nobis: Quæ locutus ẽ dño uerba cãtici huiꝰ
& dauid ſecũdum hiſtoriã cãtauit iſtũ cãticum cum perſequæretur ab inimicis: & xp̃ᷣs ꝗẽ caput no/
2D—N ſtrumad

CVox eccleſiæ. A paucis. a ter-

Oti& hic pſalmus ſub perſona Dauid ad xp̃m pertinet. Dauid xpi typum tenet qui eſt ma

*

—7

1 —
14

Suypper Pſal. xvii.

ſtrum ad patrẽ cãtauit in paſſione eccleſia in perſecutione. Eripuit eum dñs hoc ẽ Dauid a perſequu
tione ſauh & xpᷣm ĩ paſſione deus pater eripuit de manu inimicorum:hoc eſt de manu iudæorum.
& de manu ſaul. Saul appetitio interprætatur: quia contra uoluntatem dei expetierunt eum regem.
Iſte ſaul typum diaboli geſſit:iſti inimici membra diaboli ſunt:ideſt iudæi qui perſequuti ſunt xpz:
& demones uel membia eorum qui perſequuntureccleſiam. H
Iliga m te domine virtus mea. CAlii dicunt fortitudo mea: ſed unum
„ eit uirtus & fortitudo. Totus hic pſalmus ſub perſona Dauid ad xpm pertinet: qui eſt uera
fortitudo. Diligã te uirtus mea. Vox xp̃i uirtas mea:hoc ẽ diuinitas: uirtus hoĩs aſſum pti. rorch
L M& eccleſiæ uirtus xps ẽ: qui dicit diligã te dne. Si uox xpi ẽ: cum ſint unum & una ſubſtan-
tia diuinitatis: qa dictũ ẽ: una poteſtas: una uoluntas: una maieſtas patris & filii & ſpuũs ſancti: quo-
modo dicit diligã te due? Pater dicitur eo qd habet filium: & filius dicitur eo qd habeat patrẽ. Spũs
ſctũs nec pater : nec filius: ſed dilectio quã habet pater in filio & filius in patre. Vnde paulus apoſto
Ius dixit: quia caritas dei diffuſa eſt in cordibus noſtris per ſpiritum ſanctũ qui datus eſt nobis. Dñs
firmamẽtum meum. Vox xpi: & uox eccleſie. CFirmamentum.
CSieut ait ꝓpheta: turris fortitudinis a facie inimic. C Et refugiũ meũ.
CVox zpᷣi & uox eccleſiæ. Refugiũ xpᷣi ĩ pre: & refugiũ eccleſiæ ĩ xpᷣo. CEt liberatoꝛ meus.
WIn tribulatione. C Beus meus. COQui me creaſti. CAdiutoꝛ meus.
Oe neceſſitatibus. ¶Spabo in eꝗ. In ipſum totam ſpem ponamus.
CPꝛotectoꝛ meus. C Qui me protegis uel defendis: & cornu ſalutis meæ. Cornu ſalutis: qa
ifirmitatẽ noſtcã cõfortaui t. Quia añ aduẽtũ xpi eccleſia ĩſirmata erat p peccatũ:ſed poſtea cõſorta
ta per chriſtum: ſicut ait propnea.
Q¶ ¶ Erexit nobis coꝛnu ſalutis noſtre.
CQCAc ſi dicat: dedit nobis regnum forte ut illud. & fecit nos regnũ deo patri ſuo. Non ego in cornu
illud ſuperbiæ: ſed in coruu ſalutis tuæ adiutonũ habere cõſido. Suſceptor meꝰ. Suſceptus eſt. xpᷣSs a
patre ꝓ humanitate: & eccleſia ſuſcipitur ĩ ſdle. . Laudaãs iuocabo dñũm.
¶ eluſti laudant: quia de omnibus malis liberauit eos. Pro eo qd ſequitur.
CEt ab inimicis meis ſaluus ero. CInuocaui dominum. Chriſtus inuocauit deum patreʒ:
eccleſia xpᷣm: & ab inimicis meis ſaluus ero. Chriſtus a iudæis: & eccleſia ab hereticis.
CCircudederunt me gemitus moꝛtis. ¶ IHVox chiſti & uox eccleſiæ. Circũdede-
runt xp̃m illi ꝗ in inferno gemebant: qui in inferno erant: & eccleſia ſimiliter.
CEt toꝛꝛentes iniquitatis conturbauerunt me. JUk
CTorrẽtes aquas dicit quæ pertranſeunt. Torrẽs dicitur: qui nõ de fõte neq; de uiua aqua: ſed a plu
uiis uel de montibus in ualles deſcendit: & in mare uadit. Quid ꝑ torrentes niſi uniuerias gentes ſi-
gnificat: quæ per mortem carnis in mare iſtud deſcendunt? Vñ ſcriptum eſt: generatio uadit: & ge- „
neratio uenit. Et aliud. Et torrentes iniquitatis conturbauerunt me. Turbæ iniquorũ: quæ ſicut ror-
rentes in hyeme intumeſcunt protinus defluentes. M
¶Boloꝛes inferni circundederunt me. .
CIn die detrahentium quæ mortem infernalem operantur. R
¶VBPreuenerunt me laquei moꝛtis. 8ð Cbpræuenerunt chriſtum ini-

mici in paſſione ante uindictam crucis quos mihi aduerſarii inendebant.
CSt in tribulatione mea inuocaui dominum. Z
¶ Humanitas inuocauit diuinitatem: & eccleſia chriſtum: non oris uoce ſed cordis.
C Et ad deum meum clamaui ⁊ exaudiuit de templo ſancto ſuo vocem meam.
Cemplum corpꝰdñicuũ ubi exaudita ẽ humanitas a diuinitate: & eccleſia ſimiliter a xp̃o.In tẽplo ĩ
ſctã eccleſia. & aliud In corde meo qd ſctiſicauit: in quo gplo ſancto inhabitat.

C SEt clamor meus in cõſpectu eius introiuit in aures cius. e—
WAures eius. hoc eſt uis auditionis. Vis fortitudo eſt qua ſancti fortiter depræcantur: quia dictum Pa alen ee⸗
eſt: regnum cælorum uim patitur & uiolenti diripiunt illud. eerlor“ .
C¶Commota eſt ? contremuit terra. H CSecundum hiſtoriam factũ
Tez= p R fuit quando mopſes accepit legem in monte ſyna. Terra tremuit: qd præfgurauit paſſionẽ chriſti:
PNEgquia ĩ paſſione chriſti omnis terra tremuit: quando noua lex data eſt.populo chriſtiano. Aliter. Cõ H 4. rer
Io 2 — AH mota terra: quâdo de iſidelitate ad fidẽ uenerũt: & credẽtibꝰterremis factum eſt cælum. NWer-kes b- . gI
TSundamenta montium conturbata ſunt ⁊ commota ſunt. êð

CHic mõtes ſuꝑpbi ĩtelligutur. Fũdamẽta eoꝶ demones ſũtiſicut & fůdamẽta ſctõꝶ ꝓphetæ & apo
ſtoli ſut.Vñ dicit ſctůs ꝑaulus. Edificati ſup füdamẽtaꝓphetaꝶ & apoſtolosiũ. Füdameta mõtiũ cõ
/2 turbata ſunt & cõmota ſũt eoꝶ ſupbia ꝗ in hoc mũdo cõfidut. Qm iratusèſt eis dess.
Q CAHoc eſt eis montibus nel perſequutoribus diſſipans ſpẽ mundialium uoluptatum.
—ꝑ CAſcendit fumus in ira eius.⁊ ignis a facie eius exardeſcet. B
Gumus ex duab' reb fit: ex igne & aqua p fumum lachrymæ excitâtur: & p ignẽ cõpunctio cordis
ĩtelligitur: & p lachrymas aqua. CLarbones ſuccenſi ſunt ab eo.

.

Expoſitio.

„

cionez len & .Quid p carbones: niſi bonæ naturæ gfa-Extincti p adà ĩ aduêtu xpi illuminati p baptiſmũ ſiue p

—

H

. 2“
„DPr. ſ lenleqit eus pedibus ſuis: qui ſunt ſancti ſui ideſt eccleſia

7 G S— 6 . „ à* 2 . 2 „ ℳ— „.° 7 2 721 y. 4 ☛ .
— Pperaka na pretal phe Cherubin interprætatur plenitudo ſciẽtæ quæ ẽ caritas: quia plenitudo legis eſt dilectio hoc ẽ ca/-
. d⸗ gas q⸗ E r— ritas: xpᷣs ſuper hoc aſcẽdit:ſicut in euãgelio ipſe dñs dicit:maiorẽ caritatẽ nemo habet: quã ut ani/

. — .. 4 „* „ ☛
rrl .. e ſum alam ſigniſicare uoluit a uẽ
A X e mouet corp —
poralis ſit deus pater: ſed tũc inſufflauit qñ animã dedit: ut ait propheta: tu dñe creas omnẽ flatum. ue nens ene

S2 niam. Extinguũutur carbones ab aqua qᷓ ẽ cupiditas: & illuminantur ꝑ gr̃am q ẽ ſpũs ſctũs.
re5 Cſe⸗ & J heſinautt elos deſcendit. . Q¶G- Hoc eſt qd in alio pſalmo
ait Deſcendit ſicut pluuia in uellus:quia humilẽ ſe nobis & in forma ſerui occultum præbuit & latẽ
tem. Vel aliud. Cæli angeli iclinati ſunt: quãdosgabnel ad mariã uenit: & deſcendit xp̃s & uenit in
arnẽ. Vel aliter. Cæli ſancti apoſtoli: uel imitatores eorum. Inclinauit ab altitudine: hoc ẽ de cõtẽ/
platiõe: ut doceãt brutos & infirmos in eccleſia ꝓpter cõpaſſionẽ proximorum uel ad coniugatos
Jut ſãctus paulus ait: uir reddat debitum uxosi: & uxor ſimiliter uiro.
CEt caligo ſub pedibꝰeĩꝰ. Inuiſibilẽ ſubſtantiã dei & iudiciorũ occul
Rta ſigniſicat. Vel aliud. & caligo ſub pedibus e. Calige hoc eſt profunditas ſcripturarum: quã de-
ua:quia in ſenſu ſanctorũ ibi eſt profunditas
ſcripturarum: & chriſtus ſuper illos præſidet. C Et aſcendit ſup cherubin.
CHoc eſt ſap plenitudinẽ ſciẽtiæ xpᷣs aſcendit cum corpore ſuo ſuper oẽs angelos & archangelos.

mam ſuam ponat quis pro amicis ſuis. Quod ita xps fecit: qui aiam ſuã pro amicis dedit.
CSt volanit.volauit ſup pẽnas ventoꝛum. C Secũdum hiſtoriã qd prius eſt uolauit
ſuꝑ pẽnas uẽtoꝑ:ꝗa uelocior eſt uentꝰ omnibus creaturis. Et dñs uelocior ẽ uento: ꝗqa pœnetrat
uſq; ad fines terræ & oĩa ſuauiter diſponit. Quia ultra uẽtũ ipſe eſt ideo uelocior. Et ad moralẽ ſen
to. Sicut uentꝰ iſte ĩuiſibilis eſt itꝗ & aĩa: Ventus mouet corpꝰ:& ala;

ſimiliter. Sed cur uẽtũ appellauit aĩam? Hoc ẽ: qa deus ĩſufflauit in adam. Non qd S

Per hæc itelligimus oẽs aĩas a deo eẽ creatas. & uolauit: uolauit ſuper pẽnas uẽtorũ: hoc ẽ uirtutes
ſctäarum aĩarum: quia xpᷣs uelocior ẽ uẽto & leuior quã aĩa:& pᷣcelſiort angelis & ſanctis.

WPoſuit tenebras latibulũ ſuũ.in circnitu eius tabernaculũ eiꝰ. CLatibulũ ſeipſũ dixit , munn I.
= 3. „. in ſcripturis. In circuitu ei tabernaculũ ev. Xps ĩ maria quaſi ſpõſus ĩ thalamo: & corpus mariæ ꝗᷓſi p = Pela
MWrr C - tabernaculum. Tænebras dicit: eo qd nobis obſcura ẽ incarnatio uel natiuitas eius.

CTenebꝛoſa aqua in nubibus aeris. C Nubes prophetæ ſunt: & aqua l⸗, M bitz ac-

AQoctrina eorum: quia obſcuræ ſunt ſcripturæ prophetarum. Quia ſicut nubes pluuiam portãt & ter Nemen vern
— ram aridam irrigant: ſic &Q prophetæ per eorum docttinam irrigant corda arida.

Brãdoꝛ carbones ignis In gradine uerberanin igne catitatis accenſio oditur quibus

.⸗ fP n . idelium corda mouétur ad cognoſcendum deũ. CEt intonuit de celo dñs.

₰ „ 2 2. . „ . . . , 24. 2 2
. Nrrcz 6 Cer ſctõs ſuos ĩtonuit: qſi de cælo ꝑ iuſtoꝶ corda euãgelizauit. C Et altiſſim dedit vocẽ ſuã.

er wm-an Pr. uox tonitrui tui ĩ rota.i. p̃dicatio eoꝑꝶ ĩ toto mido. C Miſit ſagittas ſuas ? diſſipauit eos. 7*

õäsr vit⸗ & malos cõterit ſi audiũt & non faciũt.ñ ſctũs apoſtolus ait.Aliis qdẽ ſumꝰodor uitæ in uitam &
AA.. AHA aliis odor mortis in mortẽ. Odor uitæ ſũt his ꝗ audiũt & faciũt: & odor mortis ſüt his ꝗ audiũt & cs -.. ſt. 24
nih non faciũt: quia pᷣdicatores neſciunt qui ſunt pᷣdeſtinati: tñ fiducialiter prædicant. cL.. 1. P-
CEt fulgura multiplicauit ⁊ cõturbauit eos. CTFulgura: miracula: atq; claritate uirtu“ Prn te

Pee-E.

AN T re

Per euãgeliſtas maliciã huanã diſpdidit. Altiſſimꝰuocẽ ſuã dedit:hoc ẽ pdicationẽ ut ait ꝓpheta

.

ar, . 2 CMilit uerba ſua ſctã q̃ſi ſagittas:qᷓ pleniter & malis & bonis pᷣdicãt. Bonos remunerat deꝰſi Leinr⸗

ciemꝰ'uiii fratres? & ille pniam iquit agite: & baptizetur unuſquiſq; ueſtrum.
C¶ Et apparuerũt fontes aquaruʒ. ag EFomtes Doſtolinciacuss de uno fonte potati ſunt. De
*tuno föte qd ẽ xps ſaciati fuerũt apoſtoli: ſicut ĩ euãgelio dñs dixit:qui biberit aquã quã ego dabo ei
nõ ſitiet in æternũ.Et aliter. Fontes aquarum illi qui per baptiſmi ſacramentum facti ſunt peccatori
bus fons aquæ uiuæ ſalientis in uiram æternam. C Et reuelata ſunt fundamẽta oꝛbis terre
Prophetæ atq; apoſtoli ſuper quos omnium eccleſiarum fundamenta locantur: reuelata ſunt fun
damenta orbis terræ. Secundum hiſtoriã quando in paſſione uelum templi ſciſſum eſt de ſurſum
uſq; deorſum: & illa quæ in templo erant apparuerunt. & ad ſenſum de littera ſenſus ſpiritualis ꝗa
qd ibidem latebat in ſigura omnibus patuit per miſteria. =
CAb increpatione tuna domine:ab inſpiratione ſpiritus ire tue.
CAb increpatione tua domine: cum diceres niſi uos filius liberauerit moriemini peccatis ueſtris.
Ab inſpiratione ſpiritus iræ tuæ: promittẽs in his appropinquare regnum dei.
Mint de ſammo:? accepit me. CVocando me.
CEt aſſumpſit me de multitudine aqurunm. MU
CAduerſãtiũ populoꝑ: uel aliter. Miſit de ſũmo & accepit me:& aſſumpſit me de multitudine aqee
Dęepr miſit filiũ ſuũ:ſicut dictũ ẽ: uerbũ caro factũ ẽ & habitauit ĩ nobis. Miſit ſpõſũ ad ſpõſã: ueruʒ
ſpõſum iũxitſpõſæ hoc ẽ: carnẽ ĩ utero uirginis mariæ. Aſſumpſit me de multitudine aquaꝶ:ideſt
de multitudine

tis ſuæ cõturbauit illos. Per illa miracula aboſlolo cõpũcti ſunt: ut illi ꝗ dixerũt ad petrũ:quid fa/

—

VPꝛe fulgure in cõſpectu eiꝰ nubes trãſierunt. CFulgura illuminatio ſpũs ſcti. Ipſe nubes iheue k..⸗L⸗
P E* E ⸗ ſ. ꝓphᷣæ trãſierũt de iudæis ad gẽtes. ſpũ ſctõ gubernãte. p fulgura ignis cõpũctio cordis ĩtelligitur e⸗ R= .

W — —

Guper Plal. xvii.

de multitudine popuſi eccleſia collecta eſt. Aquæ multæ populi muutſiu.—
CEripuit me de inimicis meis foꝛtiſſimis. C De pr eripuit vp̃ʒʒ a iudæis: & eccleſiã ab hereticis

CEt ab his ꝗ oderũt me:qꝛ cõfoꝛtati ſũt ſuꝑ me. COderüt iudæi dñm:& heretici eccleſiã.
Quia cõfortati ſũt ſup me:q̃ſi uincere potuiſſet.Præuenerũt me:ut ſupiꝰdixit añ uidictã crucis:& ſa
Gtus ẽ dñs ꝓtector meꝰ. De pater filiũ ſuũ ꝓtexit: & ffli eccleſiã ſuã. Eduxit me ĩ latitudinẽ. Eduxit ec
cleſiã de tribulatiõe:q̃ſi de ãguſtia ĩ latitudinẽ ꝗᷓ ẽ: ſpes futuri:uel remuneratio uitæ æternæ.

CSaluũ me fecit:qm̃ voluit me. CVox eccleſiæ. Qui me uoluit: ut exhiberet ſibi eccleſiam. o ek.

Quoniã uoluit me uoluũtate ꝓpria: & nõ ex meo meritò me uocauit: dicẽte apoſtolo. grfa eſtis ſalua
ti per fidem: & hoc non ex uobis.
CEJet retribuet mihi dñs ſecũdũ iuſtitiã meã:⁊ ſecũdũ inoccẽtiã manuũ meaꝝ retribuet mihi.
Quæ ãt ſit iuſtitia & ĩnocẽtia manuũ enꝰ:audi qd ſeꝗtur. Quia ĩꝗt cuſtodiui: ut uiæ dei cuſtodian
tur: ut nihil ĩpie de eo cũ hereticis ſentiatur. C Quia cuſtodiui vias dñi. CIdeſt ſua mãdata.
¶Wec ipie geſſi a deo meo. CVt ad idolũ cõuerterer. Laudẽ poſt fidem reddeit. „ 4. / 1 4
Am oĩa iudicia eiꝰ in cõſpectu meo ſũt ſẽper. CQuatuor ſüt iudicia dei duo de pnti: & duo -c 1. X „
—Q e— ) de futuro. In piti ꝓſpitas maloꝶe: & tribulatio ſctõe: i futuro remuneratio ſctöꝶ & cõdẽnatio pec/ per P.-X f.
⸗= 4 catoꝶ. Eccleſia adhæet xp̃o: qa xpᷣs nõ fecit peccatũ:nec ĩuẽt?ẽ ĩ ore eiꝰdolꝰ: & eccleſia xpᷣo adhæret
, e mia iudicia eiꝰĩ cõſpectu meo ſũt ſemp. C SEt inſtitias eiꝰnõ repuli a me.
p„ CSed ãplexus ſũ eas. C Et ero imaculatꝰ cũ eo.⁊ obſeruabo me ab inigtate mea. “ðD
B CPerſeuerabo in illa innocentia:in qua uocatus ſum. Et obſeruabo me ab iniquitate mea: ideſt nõ .
e conuertar ad illam iniquitatem ubi prius fui in infidelitate. l
Pe - e, CSEt retribuet mihi dñs ſʒ iuſtitiã meã.⁊ ʒʒ puritateʒ manuũ meax in conſpectn oculoꝝ eius.
Ti. CPer oculos aſpectꝰdiuinitatis ĩtelligitur: qa ipe aſpicit ꝗcꝗd opatur hõ ĩ mdatis dei:ĩ retnibutõe
bdeatoꝑe: qa eũ p altitudiuẽ ſpei cõſidero. C Cuʒ ſctõ ſctũs eris. CCũ eo qate ſctiſicatur.
(¶SEt cũ viro inocẽte inocens eris. CCum eo qui nõ corruperit uitiis uitam ſuam.

1CEt cũ electo electus eris. CCum illo quẽ præicitũ ſcis. C Et cũñ puerſo ſubuerteris.
¶Cũ heretico ꝗ male ĩtelligẽdo puertit diuina eloqa: ſicut & alibi iudæis ipſæ dñs loqtur. Si ĩceſſe
e4 rius puerſe corã me:ĩcedã & ego puerſus uobis. Cũ ſancto ſctũs eris: Tu xpᷣe ſcũs natura es: quẽ tu ſã
4*½ dificaueris: ab illo cognoſceris qd tu ſctũs es. Vox prophetæ ad xpᷣm. Quẽ tu innocẽtẽ feceris: ab il
— 10 cognoſceris qd tu Inocẽs es. Quia nulli noces:ideo inocẽs. Quẽ tu elegeris ut ſit electus: ab illo 1. ₰ℳ
a. “ Acognoſceris qd tu electꝰes: ut paulꝰdixit: cõpræhẽdã aut a quo cõpræhẽſus ſum. Peruerſi dicũtur: er-⸗ i4 2*
20 Sl . rrre r de recto declinãt ad puerſitatẽ: ut diabolꝰ & iudas & heretici & om nes ſupe rbi. Quotiẽs de facit iu = ; S
H — ſtã uindictã rephẽdũt illũ:cũ eligit paupes & reprobat potẽtes:cum eligit piſcatores ſicut petrũ: & U ”M
teelingqt nobiles. Hoc puerſũ uidetur eẽ apud puerſos: ut ꝓpha ait: uiæ dñi rectæ: ſed uiæ ut̃æ puerſæa= -ke e e
CQuoniam tu populũ humilẽ ſaluum facies. C Qch ſuperius diximus. rE .

CEt ocnlos ſuperboꝝ humiliabis. C Qm̃ tu populũ huilẽ ſaluũ facies pnĩam agẽtẽ & ocu
los ſupborũ humiliabis: qa elati ſupbia pniam agere dedignãtur (Qm̃ tu illuminas lucernd meã) „ — (r. . 9
Quid & lucerna: niſi itellect?aiæ? Sicut oculi corporis ſine lucerna exteriori nõ hñt lumen:in tæne/ A A — 2* Ae e
— prns nõ uidẽt: ita & iĩtellectꝰaĩæ niſi illuminetur ab altero hoc ẽ a xpo nõ uidet: ſicut in euãgelio di &‿ el⸗ P Xν eet

2 „ = . 2 . 2 2 . S „ EeE .— E1⸗ 4
it: erat lumẽ uerũ qd illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. .
¶ BDſñe deꝰ meꝰ illumina tenebꝛas meias. Hocẽ ignoritiã cordis. Vñ ſcriptũ ẽ.ſi lumẽ qdĩ —

NH OPIe aen 4teẽ tænebræ ſũt ipᷣæ tænebræ ꝗᷓtæ erũtꝰ & apoſtolꝰ ait: fuiſtis aliqñ tænebræ:nüc auũt lux in dñno. va Ac
iIi AAm̃ a te eripiar a tẽptatiöe. CVox eccleſiæ. Niſi a deo eripiar per me nequaquam poſſuʒ.
1 = , . C Et in deo meo tranſgrediar murũ. CMurũ dicit eccleſia pctã nr̃a:quẽ ediſicamus peccatis
Kt pctä augẽdo. Niſi a deo deſtruãtur illa pctã: ñ poſſumus p nos meare ad deauaumum.
M ¶C¶Beus meÿus ipolluta via eiꝰ. Impolluta diaei hot ẽ ĩcarnatio eid⸗ga ñ ẽ: ex uirili ſemĩe
ſz de ſpũ ſctõ cõceptꝰ. Et aliter. Fides pfecta eccleſiæ ĩpolluta uia ei di:p qu de uenitad nos.
E Eloga dñi igne eximinata. CEloga dñi ſua mãdata. Vel hoc deo ſũt placita: nõ qd ipſa

ſint examiĩata ab igne: aut qd fuiſſet ĩqnata: ſ ꝗ illa accepiĩt faciãt eos ut aug mũ ũ punficatũ p ignẽ
Pꝛotectoꝛ oĩum ẽ ſperãtiũ ĩ ſ. CQuii eũ credẽt.Deillos ꝓtegit ꝗ ſctõ timore illũ timẽt

C AQuonia quis deꝰ pꝛeter dñm aut ꝗs de pꝛeter deũ noſtrunzz C Hic trinitas ĩtelligitur-
Præter dñm qd dixit: de pater ĩtelligitur. Præter deũ noſtrũ:fil: ĩ quo tertia pſona ideſt ſpũs ſan⸗/
Gus: qa deus pater: deus filius: deus & ſpũs ſctũs: unꝰ eſt deus, Deꝰ gꝗ p̃cixit me virtute.

CPer ſimilitudinẽ ſicut homo pᷣcĩgit ueſtimẽta ſua ut nõ noceãt pedib'qui ſunt ſenſus: & manibus
q̃ ſunt opa. Præcinxit hoc ẽ ut reſtringant ſenfus cupiditatis ut ſupr dixi:ne ĩpediãtur ꝑ cupiditatẽ.

44 PIre ws r-- A.:

Vel aliter. Deus ꝗ pᷣcinxit me uirtute: ſpuͦs ſctũs nos armat aduerſus ptãtes i õä
lũ:induite uos arma dei & gladiũ ſpus ſcti: ut poſſitis reſiſtere diabolo. Contice cãfnunc herqici aſ
picientes hic trinitatem expræſſam: & cognoſcant filium quem minorem patre dicunt pnimumn à
. prophetis prænuntiatum non quaſi priorem: ſed nihil inferiorem

Et poſuit immaculatã viã meaʒ. CHoc ẽ ſidẽ meã. maculatã uiã meaʒ:ne ab ea niolarer.
CAui ꝑfecit pedes meos tanquam ceruoꝝx. CSicut cerui calcant ꝑedibus ſpinas & trã

Expoſitio.

ſiliũt ſiſluas: ita ſancti calcant ſpinas ĩdeſt peccata. Tranſiliunt ſiluas ĩdeſt infidelitatẽ:& ſubeunt uſq;
ad deum: hoc eſt uſq; ad altitudinẽ caritatis. Qui perfecit pedes meos tãquã ceruorum ad tranſiliẽ/
da ſæculi huius impedimenta. CSt ſup excelſa ſtatuit me.
Excelſa ſancta eccleſia eſt: & chriſtus ſuper eccleſiam. Et excelſa ſuper excelſa: ideſt ſuper ſublim
eccleſiæ ſtatuit me: ſpẽ meam in cæleſtibus colocauit. CQui docet manꝰ meas ad pᷣliuzʒ.
NAQpera mea aduerſus diabolũ deſtructorẽ. Qui docet manꝰmeas ad p̃liũ ad debellãda facinora.
. 4 VEt poſuit vt arcũ ereũ bꝛachia mea. CArcũ æreũ ideſt intentio: brachia forti-
Nen e edl elnn tudo: hoc eſt: ut nõ deficiãt bene agere. Dediſti mihi ꝑrotectionẽ ſalutis tue. Vox eccleſiæ ad chriſtũ
Salautis quia ipſe eſt ſalus noſtra ut dicit:dñi eſt ſalus.
CBediſti mihi pꝛotectionẽ ſalutis tue. CNe opprimara malis.
Et dextera tua ſuſcepit me. CDextera patris xps eſt. Suſcepit eccleſia p ĩcarnationem. l
CCBSiſciplina tua correxit me ĩ finez. Quem enim diligit dñs corripit. Erigimur ℳrl-s
SD ☚ dn. A. p4 ergo ꝗ prius corrueramus: cũ ceſi a domino fuerimus. & doctrina tua ipſa me docebit. Neceſſe ẽ duz 29 LeasL.
3 ſumus hic ſub doctrina eſſe. Vnde paulus ait. Omnis inquit doctrina in præſenti non uidetur eſſe.. 9-„ .—
gaudii ſed mœroris: ſed poſtea ĩ futurum reddit fructum plurimum.

BGilataſti greſſus meos ſubtꝰ me. Senſus eccleſiæ. Sub me:ſub po⸗/
teſtate eccleſiæ. Dilataſti greſſus meos ſubtus me: in amplitudine caritatis tuæ. .
CEt nõ ſunt infirmata veſtigia ma. ¶ Veſtigia exemplo eccleſiæ nõ ſunti-
ſitmata a ſucceſſoribꝰ:quia ĩpræſſi ſequentibus me. Hinc uox xpᷣi poſt reſurrectionem.
WDerſequar inimicos meos.⁊ compᷣhendam illos. .

Cludæos utiq; qui eius iniuſte inimici ſunt facti. Vel aliter. Perſequar inimicos meos affectus carna
les: &Q compræhendam illos: ante ꝗᷓ ego compræhendar abillis.
Et non cõuertar donec deſiciant. CNon conuertar pugnare contra
illos. ut non conuertar ab hac intentione donec deficiant ſiue a malicia: ſiue a cogitationibus pra
4 uis. Affligam illos in multis malis: ſicut iam factum tempore legimus Titi.
WMec potuerũt ſtar. Quiia iniqui & fuperbi erecti fuerant.
CCadẽt ſubtus pedes meos. CSiue ut adorent ſiue ut conculcentur.
Pꝛecinxiſti me virtute ad belũ. = CContra mortem: ſiue miniſtros
eius.lIn hoc præcinxiſti me uirtute: ideſt uirtute contra diabolũ uel cõtra iſta ſupradicta uitia.
Bupplaãtaſti iſurgentes ĩ me ſubtꝰ me. CIIlos qui ſuper caput meũ erigebantur.
Et inimicoꝝ mèoꝝ dediſti mihi doꝛſum. CNoluerũt eni cõuertere faciẽ ſuã ad me. & ini
micoꝶ meo& dediſti mihi dorſũ: mnimici mei dorſũ dant.qñ cõſugiũt: & qnũ poſt me uadunt.
Et odientes me diſpdidiſiit. C Omnes inimicos eccleſiæ: uel ipſa uitia & pecca/
ta diſperdidit deus: & odientes me diſperdidiſti. Vnuſquiſq; eni ĩ malicia ſua ſe diſperdiderunt.
CClamauerũt nec erat qui ſaluos faceret eos.ad dñm nec exaudiuit eos. S
——— Quia iĩdigni erãt exauditiõe ceabuc clamabunt? Impii demones & iudæi & heretici
F. clamabũt in futuro iudicio: nec erit qui ſaluos faciat eos: qaa qñ clamauit deus ad illos per prophe
— 1 ——tas vel p reliquas ſcripturas audire noluerũt: ꝓpterea illi clamabũt & non erit qui exaudiat eos: ut ſa3
1 ,N ‚Sr lomon ait: uocaui & renuiſtis: extẽdi manũ meã & nõ fuit ꝗ aſpiceret: deſpexiſtis oẽ cõſiliũ meũ &
— P „ 9) icrepatiões meas neglexiſtis. Propterea & ego in interitu ueſtro ridebo: cũ uobis qd timebatis ſup/
Ga, ar der uenerit. Subſanabo cũ irruerit ſuper uos repentina calamitas. Tũc inuocabitis me: & non exaudiazʒ.
CEt comminuam illos vt pulnerem ante faciem venti. vt lutum platearum delebo eos.
Cõminuã illos: ideſt illos ſupradictos affectus carnales ꝓ nihilo deducã: & cõminuã illos ut pul/
Een añ faciẽ uẽti:qꝗa aridi & ſine ĩbre miſericordiæ fuerũt: piecti & cõminuti ſunt ĩ ſu pbia ſua:& q̃ſi

—

puluis cãpi diſpſi. St lutũ platearum delebo eos. UIn modũ turbinis latæ.
Eripe me de contradictionibꝰ popini⸗ nſtetacs me in caput gentium. 11. 1. Ker,
ry 5 - α1 W Vox xpi ad preʒ. Eripias me de cõtradictiõibꝰpopuli: iudaici utiq; qa cũ aliq dicerẽt uerax eſt: illi em
N 1 coõtranio dicebãt: nõ: ſed ſeducit turbã. Eruæ me de illis populis ifidelibꝰ: q mihi cõtradicũt. Tu erue? Se
„ aiudæis ifidelibus: & ero caput gẽtiüün. C Populus quẽ non cognoui ſeruiuit mihi.
Oo Ideſt gẽtes quæ meñ cognouerüt neq; p fidẽ neq; p legẽ ſeruiẽt mihi. Populus quẽ nõ cognoui
ſeruiet mihi.Ignorabã. n. eu cũ idolis ſeruiret:nũc credẽs cognitusac ſeruiens factus eſt mihi.
In auditn auris obaudiuit mihi.
E Obaudierunt mihi aurib: qa nõ uiderũt mirabilia neq; meã præſẽtiã corporalẽ Poſtea audierũt
& crediderüt ibuõẽtibꝰpᷣdicatoribꝰaccepit aurẽ ſpũũalẽ: ꝗᷓ itelligẽs cuſtodiat præcepta diuina.
S ¶Fulij aliein. Hoc idem & Eſaias loqtur: uhe genti peccatrici filiis alienis populo ple
. K . 5l . t. , no peccatis. Autiquo uocabulo iudæi filii dei appellati ſunt: ſed alienati: quia filii diaboli effecti ſũt
S —. . 31 idem iudæn quorum pater diabolus eſt. Mentiti ſunt mihi.
e. pek-. 1 Quia in ueritate non ſteterunt ſicut & pater eorum. .
Filij alien inueterauerunt. CHoc ẽ qa noni hoĩs receperũt aduẽtũ. ĩ ueteri hoĩe pmãſerũt
Et claudicauerũt a ſemitis ſui”sÄ,. Claudieant quia patrem credunt & filium non credũt
Vnum

Super Sſal. xviii.

. e1. * Vnum pedem habent & alium non habent: inde clandicant in legis littera. Vox eccleſiæ.
P Te. Bit dis. ¶Quem in ſepulchro ſub ſignaculorum poſitione clauſerant.
Ia .Et benedictus dens meus. ([H deo patre. Viuit dominus & benedictus deus meus
7 Nũquid antea non uiuebat? Sed hoc pro incarnatione dicit: ſicut ſanctus paulꝰdicit: ꝗ mortuꝰ ẽ ad
tẽpus ex ĩfirmitate carnis: ſed uiuit ex uirtute dei. Ia. n. nõ moritur: mors illi ultra no dominabitur. .
CErxaltetur deus ſalntis mee. QVox eccleſiæ ad chrſtum: qa xps oE d . S=
exaltatus eſt in aſcenſione. Vel aliter. Exaltetur deus ſalutis mee. In me ſem per excelſus ſit:cuius uo
catio ſalus mea eſt:ne quicquã de eo inutile ſentiam cAriſte. H ZZ
Bens qui das vindictã mihi. CSubuertendo iudæos: uel ipſum traditorẽ iu-

. αdi-Vel aliud. Deꝰ ꝗ das uindictã mihi. Vox eccleſiæ ad xpᷣm. Dedit deꝰptãtẽ eccleſiæ lgdi & ſol- 8. —rx

D ẽdi: & diſciplinà faciẽdi: ut habuit ptãtẽ petrꝰ& paulus per ſpiritum domini: ſicut cixit: ecce dedi
uobis poteſtatem calcare ſuper ſerpẽtes & ſcorpiones: & ſuper oẽm uirtutem inimici.
4. CEt ſubdidiſti populos ſub me. CSub ptãte eccleſiæ ad regend um gentes ĩcredulas.
90) ¶Liberatoꝛ meus dñs. CDe gẽtibus iracũdis. Chriſtꝰ ĩ paſſione a iudæis clamãtibus
crucifige crucifige euũ: & eccleſia ab hereticis & aĩiam ab uniuerſis uitiis: ꝗᷓ appellauit gentes.
CEt ab inſurgẽtibus in me exaltabis me. Q deſt a pſequutoribu.

A viro iniquo eripies me. Cdeſt a diabolo: ut dictum eſt inimicus homo hotc fecit. ä
¶Pꝛopter ea conſiteboꝛ tibi in populis qdie. CEccleſia dicit. Laudabo te in credentibus. Sael. EX
Pſalmũ dicã tibi ĩter gẽtes:ideſt laudabo & operabor. Propterea cõſitebor tibi in populis domine.
Pſalmum dicam nomini tuo. .— ”Mẽ
Quia ego in his ſum. Ego conſitebor tibi pater: & ego pſallam. Vox prophetæ.
CMagniſicãs ſalutes regis ipſius.

Q¶· ¶Chriſti domini ꝙ reſur
rexit. Vel aliter. Propheta ad deum patrẽ loquitur: qa ſanitatẽ facit & ſalutẽ per ſingulos: qa animas
attrahit ꝑ pᷣdicationẽ: ut ſit ſalus credentium qui credunt in ſalutem regis ipſius.
CESt faciens miſericoꝛdiam chꝛiſto ſuo. r ”
CHoc eſt unigenito ſuo. Dauid manu fortis interprætatur: quod eſt chriſtus.
CSJacit miſericoꝛdiam Bauid:⁊ ſemini eius vſqʒ in finem.
Semen eius:hoc ſũt ſancti eius. Facit miſericordiam dominus ſemper cum ſanctis ſuis ſine fine:
& faciens miſericordiam chriſto ſuo: Dauid & ſemini eius uſq; in ſæculum. Ipſi mediatori leſu dno
& populo eccleſiaſtico: qui per uerbum eius credidit. Ipſe fortiſſimus liberator nos ab hoc mundo
ignetur eruere: & in hide ſtabilire per euangelium: quia ipſi gloria & imperium cum æteino patre

— . .

e ſpiritu ſancto in cuncta ſæcula ſæculorum. Amen.

( In finem Pſalmus Hauiuc. Q¶ CPſalmus uocem continet prophetæ de
chriſto Ioquẽtis.Iſte/ pſalmus in perſona xp̃ᷣi cantatur p prophetã& in perſona eccleſiaæ. *
CePSALMVS XilIII.

Eli enarrant gloriam dei. Ex creaturis conſequẽter creator agnoſcitur.
MAiiter. Cæli enarrant gloriam dei. Terra non poteſt enarrare. Secundũ hiſtoriam cælum
ESterra cum cæteris creaturis ſuis gloriam dei narrant:ut ait paulus: per ea que facta ſunt
E intellecta conſpiciuntur: ideſt ab intellectibus intellecta conſpiciuntur. Cælum hoc eſt fir
mamentũ. Vnde dixit: & poſuit deus firmamẽtum inter medium̃ aquarumſideſt cælum. Aliter. Se-
cũdũ ſenſum: cæli apoſtoli: & qd ẽ gloria hoc ẽ opꝰ:& ꝗd ẽ narrãt hoc eſt annunciãt: qa pdicãt glo/
riã dei:& ut ſciamꝰꝗa hoc eſt firmamẽtũ qd & cælũ dicit ĩ geneſi.Et appellauit deꝰfirmamẽtũ cælũ
Annũtiãt. Vñ & dñs ad diſcipulos. Oĩa ꝗᷓcũq; audiui a pre meo annũciaui uobis.
CBies diei eructat verbum.⁊ nox nocti indicat ſcientiam. “M
¶ bParia paribus retulit: qd ex ordine temporũ ad dei magis notitiã pueniamꝰ. Dies diei eructat uer
bum:& nox nocti indicat ſcientiam. Dies heſternus diem hodiernum annuntiauit: & hodiernꝰ dies

4 ccraſtinum diem. Secundum ſenſuzʒ dies xp̃s: & aliter. Dies apoſtoli. Quõ xp̃s dies ẽ.Sicut dicit: ego
1* ſum Iux mundi:qui & apoſtoli dies ſunt:ſicut ait: uos eſtis lux mundi:& unus dies duodecim ho/- „

ras habet. Vñ ipᷣe dñs ĩ euãgelio dixit:nõne duodecim horæ ſũt diei:Ipſi ĩtelligũtur duodeciʒ apo
ſtoli. Nox nocti: nox iudas: nocti iudæis ĩdicat ſciam: ideſt qñ traditor dixit: quẽ oſculatꝰ fuero ipe
tenete eũ. Aliter. Nox ꝓfũditas ſcripiuraꝶ in ꝓphetis nuntiat ꝓfunditatem ueteris teſtamenii.
NNon ſunt loquele neqʒ ſermones quorum non audiantur verba eoꝛum. .
Cõ ſũt loqle: Ac ſi dicat: lguæ neq; ſermões. Quia liguæ multi ſermões ſũt. Siue diuerſitates uer ⸗“
borũ ĩtelligùtur p ſermones. Ac ſi dicat. Nõ fuerũt ulle loquutiões: qd apoſtoli ĩ uarietate lĩguaꝑ n le. Pcrt fl. frrone⸗ P„
acceperit: & iõ nò fuerũt ullæ linguæ qᷓ ſermones apoſtoloꝶ ñ audiſſent: dum dicit: qd in omnem arl ene Lrnd n,
terrã exiuit ſonꝰeoꝶ & ĩ fines orbis terre uerba eoruzʒ: hoc ẽ ĩ oẽs inſulas uel fines mundi.
CIn omnem terram exiuit ſonus eoꝛum. ⁊ in fines oꝛbis terre verba eoꝛum.
Apoſtoloxꝶ ſcilicet atq; auangeliorum. ¶In ſole poſuit tabernaculum ſuum.
Cin hebreo ita hẽt. Soli poſuit tabernaculuz:ĩ eis.i.iĩ cælis: Deus in ſole poſuit tabernaculum ſuuʒ:
C Et ipſe tanquam ſponſus pꝛocedens de thalamoſu.

ſele⸗Swin ſet⸗ quam ſtellæ. Sol iuſtitiæ dominus ut ait propheta. orietur uobis ſol iuſtitiæ. qd eſt xp̃s. Illuminauit

r= .— irlen ſol iſte ſtellã: ſtellã.iemariam: ut eẽt ſicut ſol. Ideo poſuit tabernaculũ ſuum in ſole.quãdo corpus aſ

— —
. Srarſuis Vir- FP=S
— —— 2
,T P 1 %

ſumpſit de utero ſuo: & ipſe tãquã ſponſus procedens de thalamo ſuo. Sponſus uerbum patris. ſpoõ = 5
ſa caro humana cum qua de thalamo proceſſit:ideſt de utero uirginis. 2
Exultauit vt gigas ad currendam vias. Cber ſolem myſticæ de chriſto intelligitur. Exul asſer pEilen,
tauit ut gigas ad currẽdã uiã. Hic gigas pro fortitudine xpᷣi ponitur: eo qd ipſe alligauit fortẽ dia- vs ees

—¶— —

Sges r .= he y⸗ — bhgiun uaſa eiꝰ qd nos fuimus diripuit. A1 currendã uiã. quia non habuit hic moras. Quomodo

— — —

hic natus uenit in paſſionem reſurrexit & aſcendit.
A ſũmo celo egreſſio eius:⁊ occurſus eius vſq; ad ſummum eius.
Q¶ A ſumo cælo:ideſt a patre quod eſt principale nomen:non ideo quod maior ſit filio ſecundũ di
uinitatem ſed ꝓ noĩie pfis. A ſũmo:ideſt ab æternitatæ egreſſus eius: uſq; ad ſũmum eius. In coeqli
tate æternitatis ꝗa aſcẽdit ad cælos ſedet ad dexterã pr̃is:ubi antea & ſemper fuit cum ipſo.
CEt non eſt qui ſe abſcondat a caloꝛe eius. CNullus ꝗppe ẽ ꝗ non habeat ſemi-/
na intellectus dei. Nec eſt ꝗ ſe abſcondat a calore eiꝰ. Nullus eſt qui de calore ſuo non habeat aliꝗd
d ei non dediſſet ex multis diuiſionibus gratiarum actionum: ſicut dixit paulus: alii datur ſermo
apientiæ: alii ſermo ſcientiæ. ¶ LQex domini irrepꝛehenſibilis.
CLex ipſe eſt xpᷣs qui non uenit legẽ ſoluere ſed adiplere.Irrepræhẽſibilis: ꝗa nõ habuit peccatum.
ex dñi imaculata cõuertẽs aiasas. ¶Qui p creaturas deũ ante laudauerat:nũc eũ pꝑ dona
tionẽ legis ĩcipit prædicare. ¶Conuertens anima CDe captiuitate in libertatẽ.
CTeſtimonium domini fiqdele. CQuale teſtimoniũ:niſi quia dixit diſcite a me ꝗa
mitis ſum & humilis corde & inuenietis requiem animabus ueſtris? Fidele: quia non mentitur.
CSapientiam pꝛeſtans paruulis. ¶Paruulis non ſenſu ſed humilitate. Vnde ſcriptum eſt:
quia abſcondiſti hæc a ſapientibus & prudentibus: & reuelaſti ea paruulis. SJ
NJuſtitie domini recte letiſicantes corda. ̃ð CIuſtitiæ: ideſt iudicia recta
quia recte iudicat deus: & a rectis recta habentur. Corda animæ ſanctorum. .
CPrꝛeceptum dommi lucidum. CNouum teſtamentum.
CIlluminans oculos. Q¶ HHoc eſt oculos cordis.
õ Cimoꝛ domini ſanctus permanet in ſeculum ſecuil. C Timor cum caritate: unde di
P.. = xit: perfecta caritas foras mittit timorẽ. Time nõ timore gehẽnæ aut timore pœnæ: ſed timore ſan
Ple Jue prdd- t. cto. Sic timeat: ut quem amat non perdat per negligentiam.
CJudicia domini vera iuſtiſicata in ſemetibpa. C Non abalio: ſed a ſemetipſa.
Næeminem enim fallit deus. CBeſiderabilia ſuper aurum ⁊ lapidem pꝛecioſum multum.
CSup oẽs theſauros mundiales dilecta. CEt dulcioꝛa ſuper mel ?2 faſuum.
Quia nullum metallum præcioſius iudiciis aut ſapientiæ dei comparari poteſt: neq; aurũ aut la

I — bis Præcioſus:neq; dd ad ornamét & ueſtimétum pertinetmeg mel unde paſcitur. His duabus re
4. be ntrs Wertn, eſP bus homo uiuit: ut paulus: habentes uictũ & ueſtitum: his cõtẽti ſimꝰ. Si fueris lapis præcioſus & ꝓ-

P ern Rants. atus ſicut aurum: merebens intelligere iudicia & ſapientiam dei.
CSt enim ſeruus tuus cuſtodit ea.in cuſtodiendis illis retributio multa.
CPropter quid cuſtodit ea:niſi ĩ cuſtodiẽdis illis retributio multa? Si cuſtodieritis inꝗt dñs pᷣcepta
mea: manebitis iĩ dilectione mea. Quæ maior retributio: quã ut ꝗs diligatur a deoo
CBelicta quis intelligit: CQuii delictis ẽ: ideſt ĩ pctis: iudicia dei ñ ĩtelligit:neq; ſua pctã Dn
quãdiu ẽ: ĩ delictis. Delicta ꝗs ĩtelligit? Tertia laudis diuiſio qᷓ docet iĩpoſſibilia legis: qa ꝑp puarica- 4 —
tionẽ magis peccatũ apparuerat ĩ mũdo euãgelii gr̃a fuiſſe cõpleta:neq; poſſe quẽquã a cogitatio err⸗
nũ ſordibꝰ liberari: niſi p aduẽtũ ſpũs ſcti Oehicta ꝗs ĩtelligit: miſi ſcrutator cordiũ deꝰ ꝗ & poteſt ea ⸗
„dinpmittere“ CAboccuitis meis munda me.? ab alienis parce ſeruo tuo.
P. Ab occultis. i. pteritis peccatis: & ab alienis: hoc ẽ ꝗᷓ futura ſũt & adhucĩ me nõ uenerũt. Vel aliter
S Ab occultis. i. oĩib?ꝗᷓ ĩ me ſũt: & ab alienis. i. ab alienis peccatis: ꝗaa diabolus hẽt ĩ occulto ſuꝑbiã & ꝓ
iect'7: poſtea alien erat ab adã añquã ipſe adã peccaſſet. Sed poſtquã cõſẽſit ei ſupbia & uolũtas cõ
iuncta ſũt: & d uno pctõ fecit ſibi duo iudicia diabolꝰ: ut dupliciter iudicaref᷑: ꝗa & ſe & aliũ occidit.
Si mei non fuerint dominata tunc immaculatus ero.
CSi iſta peccata non fuerint mihi dominata: tunc ero immaculatus.
CEt emundaboꝛ a delicto maximo. ¶ ldeſt a ſupbia: quia ſuperbia initiũ eſt omnis peccati.
CEQt erunt vt cõplaceant eloquia oꝛis mei. CTunc tibi placebunt eloquia mea.
CEt meditatio coꝛdis mei i cõſpectu tuo ſempꝑp. Cldeſt de recordatione humilitatis.
Somine adliutoꝛ meus ? redemptoꝛ meus. CAdiutor in tribulatione &
in neceſſitatibus. Et redemptor meus: qa tu me redemiſti ſanguine tuo præcioſo: Tu es adiutor hu-
mani generis: cum nos ad te accedere facis. Tu es redemptor: quia nos tua paſſione ac reſurrectione
ab interitu redemiſti: qui nos iugiter in lege tua gradientes cuſtodire digneris: quia tibi eſt cũ æter
no patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen. =è
C In finem

¶ n ſole in utero ſanctæ mariæ uirginis. Maria interprætatur ſtella maris: lumen ſolis magis lucet: A. r

rxix. 7.xx.

ls⸗ prouidebat ꝓpheta xp̃m ad redéptionẽ noſtrã uenire in carne: & pro inimicis orare.
— CCesALMVS DECIMVSNONVS.
caudliat te dñs in die tribulationis WIn die trihulationis ꝓ parte carnis di⸗-
Nxit. Quidã huc pſalmum dictum putant ex uoce populi ad xpᷣm loquentis: ut ad fegem
pariter & ſacerdotem. Mittat tibi auxiliũ de ſancto.

hoc ẽ de ſemetipſo: qa illa diuinitas ĩ ipſo corpore erat. C Et de ſypon ſuſcipiat te.
Hoc eſt de eccleſia: Ipſa ſyon quæ & eccleſia: & ipſa eſt in eccleſia.

¶ In finem pſalmus ipſi Baunid. CIſtũ pſalmũ ꝓpheta ĩ pſona eceleſiæ canit de xp̈o:

EEE Qui formã ſerui accepat: recte ei qſi hoĩ ĩ æcatur auxiliũ. Mittat nibi auxiliũ de ſãcto:

Memoꝛ ſit dñs ois ſacriſicij tii. CHoc ẽ ut redimat p paſſionẽ ſuã. Quia xps ipe ẽ rex ůäͤ·

ſacerdos & hoſtia: ꝗ ſemetipᷣm obtulit ĩ paſſionẽ: qa ꝓ nobis ſanguinẽ ſuum dedit.
CHolocauſtũ tuũ pingue fiat. Cldeſt acceptabilis ſit deo. Holocauſtum eſt totum cõ/
buſtum: quia chriſtus cum corpore & anima aſcendit in cælum. Omnes uictimæ tuæ ſacrificiũ xpᷣi

eſt:ſiue ꝗd ei oẽs afferimus depræcando: ſiue ꝗd pro omnibus ſuum ipſe ſanguinem fudit. Et ẽ ſen
ſus. Ne patiaris quẽquã perire: cum pro omnibus mortuus ſis. Et omnem uolũtatem tuam impleat
pater. Vnde ait: uolo ut quomodo ego & tu unum ſumus:ſic & iſti in nobis unum ſint.
CXTribuat tibi dũs ſecũdũ cor tuũ. „“MD
p Cdeſt ſiue pro humanitate carnis chriſti: ſiue pro corpore ſuo hoc eſt eccleſia: ut exaudiatur optat.
vey en u Et omne conſiliũ tuũ cõſirmet. AQ IIdeſt cõſilium trinitatis.
.Letabimur i ſalutari tuo. CVox eccleſiæ. In ſalutẽ quã dediſti patiendo.
Et iĩ noĩe dei noſtri magniſicabimũur.

Sen ſj/ 5

Non in nobis:ſed illo:auia in eccleſia in tuo ſumus nomine congregati.
CImpleat dñs oẽs petitiões tuas. CVſq; hic de paſſione dixit:modo de reſurrectiõe
Et aſcẽſione: & remuneratiõe. Duæ ſũt petitioues xpᷣi cum dicit exaudiat te dñs:& impleat dñs oẽs
petitiões tuas:qñ dixit xpᷣs ad patrẽ:clarifica me pater apud temetipſũ claritate quã hũi pus quã mũ

9 Plen vi1 Prrs

dus fieret: & alibi: pr ſctẽ ſerua eos ĩ noĩe tuo quos dediſti mihi. qũo nos unũ ſumꝰ: ſic & illi unũ ſint.

ANunc cognoui:quoniam ſaluum fecit dominus chꝛiſtuz ſuum.

Nunc dicit ꝓpheta ad tp̃s qñ accepit ſpũm ſanctũ.Tũc cognouit:qd ſaluaret deus pr̃ filium ſuuʒ.

Et exaudiuit illũ de celo ſancto ſuo. deſt de ſemetipſo & de ſancta eccleſia.

CIn potẽtatibus ſalus dextere eins. Potentatibus ſanctæ eccleſiæ quibus ſalus facta

eſt per xpᷣm qui eſt dextera dei patris: quia habet eccleſia ligandi & ſoluẽdi poteſtatẽ: & diſciplinaʒ
faciẽdi: & dñs. Ecce dedi uobis poteſtatẽ calcare ſuper ſerpentes: & uirtutes omnes inimici. Vnde.

paulus dicit. Quid uultis: in uirga ueniam ad uos: an in caritate? In potentatibus ſalus dexteræ eius

in illa potentia qua uictor ab inferis reſurrexit. C Di in curribꝰ ? hi ĩ equis.

CCurrus & equus ſemper in ægyptiis arguuntur. Alii credat idolis atq; demomis nos confidamus

i xp. Hi ĩ curribꝰ: & hi ĩ eꝗs: per currꝰuoluptas mũdi: ſiue müdanoꝶ oĩum cupiditas deſignatur. ꝗa
qſi rotæ q ĩiſtabiles ſũt:ſic ipſi ĩ mẽte huc illucq; diſcurrũt.Per equos ſuperbi & ipſi ſunt cupidi.
CNos autẽ in nomine domini dei noſtri inuocabim*. CNõò ĩ his ſupradictis: ſed ĩ noĩe dñi
CSOpſi obligati ſũt ⁊ ceciderad. ¶ Qui uitiorum ſuorum funibus ligati ſunt:
& in ſuperiora non ualent aſcédere: ſed cadent: ut illud: & abierunt retrorſum & ceciderunt.
WMos vero reſurreximus ⁊ erecti ſumus. .
CReſurreximus ab infidelitate: erecti ſumus per fidem: quia tortuoſi fuimus in peccatis.
,5 Bomine ſaluum fac regem.⁊ exaudi nos in die qua inuocanerimus te.
CSaluum fac regem:hoc eſt chriſtum pro parte carnis: & exaudi nos. Rogat eccleſia ut exaudiatur
tempore oportuno. Domine ſaluum fac regem: & exaud?nos in die qua inuocauerimus te. In he/

Lagat ‚ee. 1

epe-tr , breo ita ſcriptũ ẽ:Dñe ſaluũ fac regẽ:qui exaudiat nos ĩ quacũq;ʒ die inuocauerimus eum-
CIn finem ꝓſalmus ipſi Bauid.
. CPSALMVS VIGESIMVS.

OQO mine in foꝛtitudine tua letabitur rex. .
CIſte eſt rex: cui & in ſuperiori pſalmo ſcribitur. Secundum formam ſerui oratur ſalus.

Chriſtus rex regum & dominus dominantium.
CSt ſuper ſalutari tuo exultabit vehementer.
Cdeſt in eo qd ſaluaſti homines:filius tuus qui ſaluator eſt exultabit.
MBe ſiderium coꝛdis eius dediſti ei:lj volnntate labioꝛum eius non fraudaſti enʒ.
Clam quippe non ſumus ſerui ſed amici. Quod petiuit expletum eſt. Quomodo ipſe& pater nyuzʒ

ı
7 2 . 5 Heocs a.Pey P ne,

ſunt:ſic & nos in ipſo unum ſumus. Vel aliter. Deſiderium animæ eius tribuiſti ei. Deſiderauit filius

dei ut ueniret genus humanum redimere. Vnde dixit: deſiderio deſideraui hoc paſca mãducare uo

biſcum antequã moriar. Et uoluntate labiorum eius non fraudaſti eum. Hoc eſt: quando dominus

dixit: pacem meam do uobis: pacem relinquo uobis.
Auoniam pꝛeueniſti eum in benedictionibus dulcedinis.

Expoſitio.

Aß= „, 4 . .a...5 CHoc eſt a longe quando melchiſedech benedixit Abraham. Et deinde. Quotquot benedictiones
& .&ν B ad in patriarchis uſq; ad aduentum chriſti fuerunt: chriſtus in ipſis benedictus eſt. Quoniam præueni-
R NE 2 6 ſti eum: hoc eſt antea præuenit eum in benedictionibus dulcedinis: ante quam a iudæis fel porre-
7 K.l. 4 ctum guſtaſſet: quia antea eum iſte benedictiones præuenerunt. Guſtauit & noluit bibere. Guſtauit
= Rr X „W * .

quia de morte noſtra ſuſcepit. Noluit bibere: quia die tertia reſurrexit. Noluit bibere: hoc eſt: non
rrger

permanſit in morte. CNoſuiſti ſuper caput eius coꝛonam de lapide pꝛecioſo.
Corona dei eccleſiæ ex uariis gentibus congregatio eſt. De qua paulus ſub perſona credentium
Wait: gaudium & corona mea. CAitam petijt ⁊ dediſti ei.
N. ee R. - WV thomo mortuus eſt: ut homo reſurrexit, Deus quippe uitam poſtulare non potuuit.
r Haern. WrréE Longitudinem dierum in ſeculum ſeculi. CImpia ſynagoga cõticeat. Quis hoĩuʒ uiuit „ l.
ĩ ſæculũ: & ĩ ſæculũ ſæculi? Dauid & ſalomon:non amplius quã quadragenis annis regnauerunt. Pert Drabees
C agna gloꝛia eius in ſalutari tutno. Impletum eſt qd ipſe in euangelio poſtu-
lauit: pater glonſfica me apud temetipſum. Magna glonia eius in ſalutari tuo. Ac ſi dicat. Magna eſt
gloria eius: magnum eſt hominem aſſumptum eſſe: ad dexteram dei patris. Gloriam & magnũ de
corem impones ſuper eum. Gloriam reſurrectionis: decorem: quando in monte reſplenduit facies
eius ſicut ſol:& ueſtimenta eius facta ſunt alba ſicut nlux=z=z.
CAQuoniam dabis eum in benedictionem in ſeculũ ſeculi. C Quia oĩs creatura bñdicit eũ.
CNLetiſficabis eum in gaudio cum vultu tuo. Hoc eſt:erit tecum ſemper in
cælis. Lætificabis eum in gaudio cum uultu tuo. Tũc lætificabis filium in gaudio cum adunata fue-
rit illa multitudo ſctõrũ: & numerus reſtitutus ei. Gaudebit chriſtus pro acquiſitis: p quibꝰpaſſus eſt
QAuoniam rex ſperat in dommo.
CSecundum corporis diſpenſationem: uel homo aſſumptus in diuinitate.
CEt miſericordia altiſſimi non cõmouebitur. Haæc humanitas filii in eccleſia primi
tiua: in finem non cõmouebitur. Vſq; hic propheta loquutus eſt in perſona eccleſiæ ad deum patrẽ
de humanitate chriſti:modo loquitur ad diuinitatem. Vnde dixit.
CInueniatur manus tua omnibus inimicis tuis. CInueniãt inimici tui ptãtẽ tuã: ut reuertã
tur ĩ bonũ: iuenit ptãs dei illos ꝗq ĩ humilitate noluerunt chriſtum credere: iueniat illos in uindicta.
Berxrtera tua inueniat omnes qui te oderunt.
COdientes te. Nimia clementia domini: cum etiam inimicos ſuos inuenire deſiderat.
. Pones eos vt clibanum ignis in tempoꝛe vultus tnii. In bonã partẽ:ut cõburãtur illo
rũ peccata. Sicut clibanus ĩtrinſecus ardet: ſc illorũ cõſcia intriſecus ardebit eo ꝗc bona nõ fecerũt⸗
Bomine in ira tua conturbabis eos.
C Et hic clementia dei non punit:ſed turbat ut ad ꝑœnitentiam conuertantur.
CCBenuoꝛabit eos ignis. . S
CA ſpũ ſancto illorũ peccata. Deuorabit ignis in tempore uultus dei: cum uenerit ĩiudicare mũdũ:
CFructum eorum de terra perdes. C Ideſt ipios pdes: uel opa ipſoꝝꝶ de ſancta eccleſia.
CEt comedet eos ignis. CIſte ignis eſt de quo dñs in euagelio ait:ignẽ ueni mitte/
re in terrã: & quid uolo niſi ut ardeat. De hoc igne: & duo quibus in itinere ſcripturas ſaluator ape/
ruit dicebant: nonne cor noſtrum ardens erat in nobis in uia: cum aperiret nobis ſcripturas.
SEt ſemen eorum a filijs hominùm. . CSemen ſunt filii:qui gene
nerati ſunt in mala doctrina. A filiis hominum:ideſt a conſortio bonorum perdes illos.
CAQuoniam declinauerunt in te mala. CIudæi qcd ſup ſe p iuſtã uĩdictã recipe debuerãt.in
xpᷣo declinauerũt qñ dixerũt qd dignꝰerat morte: & expedit ut unꝰmoriat᷑:quã ut tota gens pereat.
Cogitauerunt conſilium qð non potuerunt ſtabilire. C Quado dixerũt ad pilatũ. Dñe re-
ordati ſumus. qd; ſeductorille dixit adh&c uiuẽs: poſt diẽ tertiũ reſurga. Iube ergo cuſtodiri ſepul

chrum: uſq; ad diem tertium. At ille:habetis cuſtodiam: ite cuſtodite ſicut ſcitis: & poſtea poſuerunt

— —

—

/ „
Lonrn * cke. 4 ½
„ 1/.

42 . 75 genmi. ls

. .

n e2, fligilla: ſed mortui tenere uiuentem non potuerunt. Reſurrexit qd illi nec uoluerunt nec crediderũt

13 . A Tunc nõ potuerũt ſtabilire cõſiliũ qd cogitaueruut. C Quoniam pones eos doꝛſum.
3 Duob?modis. Dorſũ ꝗa “ it. ali 6 dät: jciũt
S, g u CDuob'modis. Dorſũ ꝗa ſemp terrena deſiderãt. aliter. Dorſũ ut retro cadãt:aut qũ reſpiciũt retro

7*½ P S . . — . ⸗ . . . . . 22½ à2 2 E 9 e
tl.r. ſtr Pn PIe ap e. C In reliquiis tuis pꝛeparabis vultuʒz eoꝛum. =ðYUMW C Pro reliquiis in hebreo in bonis pe
. habet. Senſus itaq; iſte contexitur ad ſimilitudinem ſanctorum quos tibi de omni orbe ſeruaſti: &

etiam eos qui tormentis purgati ſunt eſſe facias ut iuxta uultum ſanctorum uultus quoq; eſſe inci-
piant peccatorum: hoc eſt: ut tales ſunt qui peccatores fuerunt: quales & hi qui ſancti ſunt. Vel aliter 2
In reliquiis tuis præparabis uultum eorum: ideſt prophetas: quos patres eorum occiderunt. Reli-
quiæ eorumalii iudæorum qui occiderunt caput prophetarum: ut illa uindicta quæ cœpita ꝓphe
tis ueniat ſuper illos qui dominum occiderunt. Aliter. In reliquiis tuis præparabis uultum illorum 7
hoc eſt: per heliam & enoch credituri ſunt in finem. Præparabis uultum illorum: ad te credentium:

ut illud: ut conuertant corda patrum in filios.
CExaltare domine in virtute tu. CVox eccleſiæ. Exaltare in uirtute tua: ideſt demonſtra
tuã poteſtatẽ & maieſtatem:quia prius ueniſti in humilitate: ſed modo ueni in maieſtate.
CCLantabimus

CCantabimus? pſallemus virtutes tnas domine.
CLCantabimus in corde pſallemus implemus in opere nirtutes tuas annuntiamus.
In finem pro aſſumptione matutina.pſalmus Sanid.
CPSALMVS XxXI.
Atutina aſſumptio. Reſurrectionis dominicæ & aſcenſus ad patrem ſigniſicat ſacram en⸗
tũu. Hanc inſcriptionẽ hebrei aliter habent. Pro ceruo matutino: & iterprætatione peruer-
ſa putant de heſter totum uigeſimũ pſalmũ eẽ cõpoſitũ:qd uidelicet ipſius periculo & in/
Wterceſſione: apud regem ſit de periculo iſrahgl populus liberatus. Sed nos ceruum qui in/
terſiciat ſerpentes & uenena conſumat: nullum alium niſi chriſtum intelligimus: ſicut totius pſalmi
NNcontextus oſtendit. L
Eus deus meus quare me dereliquiſti. QNoc uerſiculo dominus ĩ cru
ce pendens uſus eſt. Ex quo animaduertimus totum pſalmũ a dño in cruce poſitũ decan
tari. Quod aũt hẽt ĩ medio intende mihi: in hebreis codicibus nõ habetur: & appoſitum:
uox domini declarat: quæ etiam illud in euãgelio prætermiſit. Ac ſi dicat. Quare me dereliquiſti?
Hic humanitas loquitur: quomodo derelicta fuit in adã quando præceptum trãſgreſſus ẽ: uel ĩ paſ⸗
ſione derelictus. Chriſtus pro parte carnis. .
Zonge a ſalute mea verba delictoꝝ meorum. CLonge:Hic diuinitas loqui .
NR . ſee⸗ αιur. Verba delictorum meorum: quia noſtra peccata ſua reputat. Nam in ſalute ſua nullum eſt pec- r D.
. catum:ſed a peccatore longe eſt ſalus. Vel aliter. Lon ge a ſalute mea uerba delictorum meoꝑ. Ag- S
la hunc locum interprætatus ẽ. Longe a ſalute mea uerba gemitus mei. Symmachus uerba gemi-
tuum meorum. Quinta & ſexta editio: uerba clamoris men: & eſt ſenſuslIuxta cæteros interprætes:
gemitus mei: atq; conatus: quibus ſemper populum iſrahel ſaluare quæſiui. Longe facti ſunt a ſalu-
te mea: uã populo tnuere cupie bamiquia ipſi noluerunt recipere ſanitatem. Iuxta. x: uero iter
prætes iſte ſenſus eſt. Hoc qd ſalutẽ depræcor qd me cõquæror derelictum: nõ ex propria perſona S
loquor:ſed ex populi cuiꝰpctã ĩ meo compore ipſe ſuſcepi.Vñ dico.longe ſũt a ſalute mea uerba iſta P EpD,
quæ fundo. Nõ enim tã mihi ſalutẽ poſtulo qui deus ſum quã populo qui ſalute indiget. l
¶Clamabo per diem ⁊ non exaudies.⁊ nocte ⁊ non ad inſipientiam mihi. „
NQQ In die pendens non exauditur a patre: nocte reſurgit ab iferis uictor. Alirer. Quiin gaudio nõ ex =*11
auditur: exauditur in lachrymis. Vnde ait. Nõ in ſtuſtitiã mihi: ideſt nõ fruſtra clamaui: & aquila trã .
“ ſtulit ex hebreo dicens. & nocte & nõ tacebis: ideſt audies me reſpondebis mihi: facies qd oraui. De „ 21 Drrer
ran aP me us meus cla mabo per diẽ nec exaudies: & nocte. Clamauit xps in cruce & orauit pro ſuis: Exauditus
S Tr, P TIn † S& nõ exauditus. Exauditus pro prædeſtinatis: ſicut ĩ octo milibus: uel qro illis. cxx. & qngẽtis fratri-
bbrus. & n⁵ exauditus: hoc eſt pro illis qui non erant prædeſtinati. Vnde dixit euãgeliſta: ſangnuis eiꝰ . ÜNęN
e. S ſuper nos & ſuper ſilios noſtros. Ergo dies hic pro bonis: & nox ꝓ malis itelligitur. Vel dies & nox: e re T I.
„. dRoſhret, e . e 7107 & eran,e , eAE ſee
ꝓſperitas & aduerſitas in eccleſia: Eccleſia non exauditur in proſperitate ut non ſe extollat: & exau- ear
l litur ĩ aduerſirate ut amplius mundetur. & non ad inſipientiã mihi. i. filiꝰ coætern pr̃i ſcit oĩa cur ů Ve
ſit exauditꝰĩ die paſſionis.i.ꝓ filiis mortis: & ꝓſperitate & tribulatione eccleſiæ ſuæz.
CTZTu autem in ſancto habitas laus iſrahel. S
CVox prophetæ:In ſancto habitas:hoc in ſuo corpore uel in cælo:ſiue in eccleſia:
C Inte ſperauerunt patres noſtri domine.ſperauerunt ⁊ liberaſti eos. Ad te clamauerunt? ſal/
ui facti ſunt.in te ſperauerunt ⁊ non ſunt confuſi. Sperauerũt patriarchæ & prophetæ:
uel reliqui: & liberaſti eos:ideſt de ægypto uel de babylonia. Nõ ſũt cõfuſi: ꝗa qd ꝓmiſiſti adimple/
ſti:hoc eſt terram repromiſſiõis & uitã Iõgã. Aliter. In te ſpauerũt pr̃es nri:doctores eccleſiæ. nõ ſũt

2—

R

cõſuſi:qa ſpes ipᷣoꝶ ſemp ẽ: CEgo autem ſum vermis? non homo.
NHoc propter humilitatem aſſumpti corporis loquitur: eſaia quoq; eadem concinente: ne timeas
uermis iacob. COppꝛobꝛiumehominis. WQuod maius op

probrium quam crucis? & deſpectio plebis:iudaici populi deriſus. Cur uermis & non homo. Dum
dicit ĩ euãgelio: uenit filius hoĩs redimere qd perierat: Xp̃s & uermis dicitur & homo: quia ex ma-
ria natus aſſimilatur ſua natiuitas uermi: quia uermis qui in ligno naſcitur non habet patrẽ: niſi ma
trem.Et xp̃s ex maria ẽ natꝰabſq; coĩtu uiri. Duo habitacula fecit deus celũ & terram. Cælum habita
j tio ãgeloꝑ: && terra hĩtatio uermiũ: Fecit deus uermẽ aſcẽdere ĩ cælũ: & angelũ ĩ terra.XpC̃s phumi-
N litatẽ ſup oẽs angelos aſcendit:& diabolus p ſuperbiam proiectus eſt in terra.
COppꝛobꝛium hominum ⁊ abiectio plebis. COpprobrium: quando dixe/
rũt iudæi:tu diſcipulꝰilli?ſis: Abiectio qñ eiecerũt eũ extra ciuitatẽ: & crucifixerũt eũ.
CO mnes vigdentes me irridebant me. ¶ [Pro parte maloꝶ dicitur. Sicut &
ipſi iudæi dixerũt: ſi filius dei es deſcẽde de cruce: uel aue rex iudæorum. . .
CZoquuti ſunt labijs.⁊ mouerunt caput. HMD . .
CLCLoquuti ſunt labiis:quia quod habebant in corde hoc loquæbantur in uerbis. Mouerũt caput:
ideſt teliquærũt unũ caput qcł eſt chriſtus: & fecerũt ſibi multa capita demoniorum.
CSperauit in domino eripiat eum.ſaluum faciat eum quoniam vult eum.

CCc

EErpoſitio.

CVox prophetæ de humanitate loquitur. Sperauit in domino hoc eſt humanitas in diulnitate. Eti
jat eũ: ideſt de iudæis. Quoniã uult eum: ideſt deus pater uoluit talẽ filium habere ſine peccato per
quẽ pctã mũdi tolleret: ut ait ꝓpheta:ipſe infirmitates noſtras accepit: & egritudines nias portauit.
¶¶Quoniam tu es qui eduxiſti me de uentre. CVox humanitatis. Eduxiſti me de
uentre: ideſt de utero ſanctæ mariæ: uel de ſynagoga: quia per uaticinium prophetarum concœpit:
quaſi de uentre exaltatus eſt: & ad ſenſum ſpũalẽ quaſi de uentre eductus eefft.
CSpes mea ab vberibus matris mee. CIdeſt ubera mĩis nõ dedignatus ſugere xp̃s.ĩ. ab
uberibꝰmĩris meæ eduxiſti me. Vbera mrĩ̃is: ſx ſynagogæ. Duo ubera hr̃e dicũtur: ꝗa lram & ſenſuz
hñt. Sed ipſi ideſt iudæi una ubera ſuſceperũt:hoc ẽ ꝗa lram legis tätümodo obſeruant.
CBeus meus es tu:ne diſcedas a me. Q¶ CIn cſe paſſionis.
¶Om tribulatio pꝛoxima eſt. 2ð
CVt ipſæ dixit: ſurgite eamus: ecce appropinquauit qui me traditurus effſ. C Mõẽgadlinnet.

Neq; angelus neq; homo:miſi tu pater. CCircũdederũt me uituli multi.
. Fe var-les aP e (Vituli laſciuientes: kiudaiqus laſciuichess sr incontinentcr eren „⸗ 5 ees
¶Thauri pingues circũdederunt me. Pro ꝗbus ſymachus aliter ĩterprætat'. In hebreo õä F..

uerbũ ponitur baſan: qd & ignominia trãſſerri põt: qa circũierũt me. Thauri dicũtur pro ſupbia il-
, 1„lorüideſt principes illorũ anna & Cayphas uel reliqui. Pingues ꝓpter craſſitudinẽ malitiæ
Tberm pſrpenben CAperuerüt in me os ſuum. =ò”MU 2 Qa dixerunt cruciſigatur.
E Sicut leo rapiens ?⁊ rugiens . EIgdeſt quando de illo cogitabt
nomodo eum crucifigerent. Rapiens quando cum gladiis & fuſtibus eum compræhenderunt.
Sicut aqua effuſus ſum:? diſperſa ſunt omnia oſſa ma. .
E Sic noluerunt iudæi xpᷣm extinguere: quaſi aquam quæ hauritur & diſpergitur & non reuertitur. —
Diſperſa ſunt omnia o a mea. O ſſa chriſti apoſtoli dicuntur: quia ſicut caro ab oſſibus roboratur: AI. IIA Nα
ita & corpus chriſti: apoſtoli uel doctores firmantur a chriſto. ?è”ùẽů Amirrn
2 l 3 CSactum eſt coꝛ meum tãquã cera liqueſcens in medio uentris mei.. C Coppus chriſti
Derrrs X erken e eccleſia intelligitur. Ante quã xpᷣs aſcẽderet in crucem: quaſi dura uidebatur eſſe: quia pauci pro no
mine illius patiebantur. Vnde dicitur: pro iuſto quis moritur.
ECTamquam cera liqueſcens. C Quia poſtquã xp̃ᷣs aſcendit in crucem: poſtea omnes ſãcti
coœperunt tribulationem pro ipſo ſuſtinere propter ſpẽ retributionis futuri muneris. .
J. èò CIn medio uentris mei. , . CHoc eſt in medio eccleſiæ. Sapientia mea ꝗ4
rs en Prius non intelligebatur accenſa ĩgni paſſionis incaluit: & ſuſcepta eſt ab ecclei.
Exaruit tãqua teſta uirtus ma. (ĩ Teſta antequ ĩ igne ponatur ſe Drn D
Rr g aos ele infirma eſt: poſtquã in igne ponitur roboratur: & xp̃s poſtea ꝗᷓ in patibulo crucis aſcendit ſuã eccle fE, Pr⸗‚
J. ,. —Pee Ee roborauit. Ergo nõ aruit ſicut ſœnum ut cadetet: ſed quaſi teſta ut fimaretur.
Lingua mea adheſit faucibns meis. Ideſt linguæ apoſtolorü obmutuerüt tpe paſſiõis Vart⸗ 1.,9
— Licet unus loquutꝰẽ:tñ negãdo nõ cõſitẽdo ideſt petrꝰ. Nã diſcipuli ſeruãtes præcepta mea: de me L
in poſterum loquuntur. 4 Et in limum moꝛtis deduxerunt me.
CNoc eſt incarnationem: uel in infernum: quando aĩas ſanctorum exinde deduxit ſecum. Et in li-
mü mortis deduxerũt me:ſicut ĩpios quos uẽtus ꝓiecit: ita me exiſtimauerũt in mortem decidere:
tãquã ſi reſurgere non ualerem. CQm circundederunt me canes multi.
CCanum proprium eſt ut domino ſuo congaudeant. & latroni latrent. Canes hic iudæi intelligũ-
tur: qui latrauerunt chriſto & latroni congauiſi ſunt:hoc eſt barraban quando illum petierũt & xpᷣ 3
occiderunt. Quoniã circũdederũt me canes multi: nõ loquẽtes recta ſed latrãtes iniqug.
Concilium malignantium obſedit me. ¶ Congregatio iudæorum: canes multi,Pro
cambus ĩ hebreo habet calabin: qd aquila & theodotion uenatores interprætati ſun.
C Concilium malignantium obſedit me.. CIudæi obſederũt.i.circũdederunt chriſtum.
CFogerunt manus meas ⁊ pedes meos. CPræteritum pro futu
ro ponitur. Foderunt clauos hxerunt: & fructum magnum inuenerunt: lIdeſt ſalutem gentiũ6.
Et dinumerauerunt omnia oſſa mea. CIn cruce diſtenta: fregerunt membra ſua.
Ipſi vero conſiderauerunt ⁊ conſpexèrunt me. èòDM
C Dicentes: alios ſaluos fecit: ſemetipſum non poteſt ſaluum ſacere.
¶ Biniſerunt ſibi veſtimenta mea. C Faciẽtes unicuiq; militi partem ſum.
Et ſuper veſtem meam miſerunt ſoꝛtem. Tractãtes de tunica: nõ ſcindamꝰ ed: ſed ſor-
tiamur de ea cuiꝰſit.Vel aliter. Diuiſerũt ſibi ueſtimẽta mea: & ſup ueſtẽ meã miſerũt ſortẽ. Quod qͥ
tuor milites fecerũt ꝗᷓtuor ptes: & tunicã nõ diuiſerũt: ſignificabat unitatẽ eccleſiæ: qd nõ ſcindere-
tur Volunt heretici ſcindere: ſed nõ p’ůt. CTu autem dſi ne elõgaueris auxiliũ tuũ a me.
CHumanitas ad diuinitatẽ loquitur: ut auxilietur ei in tempore paſſiõis.Tu ãt dñe ne elongaueris
auxiliũ tuũ a me: ſed ꝓtinꝰ me reſuſcita. Ad deſẽſionem meam conſpice:ne quid mihi pars inferni
illa uorax præualeꝛat. C Eruea framea animam meam. Eme a gladio uel malicia iu-
dæoꝶ. Vel erue aiam meã de illa ptãte ꝗᷓ ſeducẽdo iugulat. CEi de mann cania vnicu mea⸗

„

Super Pſal. xxi.

CCanes iud æi. Vnica:ideſt aia xpi. Vnica dt qa nõ ht peccatũ illa ala: & aliæ alæ ab ĩpſa muncan-. NXr rren )
urns s dn ſ. tur. Vel unica eccleſia: & de manu canis de ore inferni: qui more canino auide deuorat.
d CSaluũ me fac de oꝛe leonis. CLeo populus iudaicus:propter fortitudinem maliciæ ſuæ. I:de⸗ ru ralr
1. = rl= C Et a coꝛnibꝰ vnicoꝛnium humilitatem mei’ꝗ. ¶ Vnicornis ipſe populus iudaicus intelli- E-⸗ 1s,
egitur: quia unum cornu habet: ideſt unã legẽ: unde uentilat omnes gentes ante præuaricationem
Aoramn E a cornibus unicorniũ humilitatem meam: a ſatellitibus ſathanæ: p quos hoĩes ſin gula⸗
riter in ſuperbia exaltantur. Vſq; hic de paſſiõe dixit: iã de reſurrectione loquitur cum dicit.
Narrabo nomẽ tuũ fratribꝰ meis. CVox xpᷣiv rẽs apoſtoli: poſtquã reſurrexit ut ipſe ait.
ite nũtiate fratribꝰmeis ut eãt ĩ galileã ibi me uidebut. C In mecdio eccleſie laudabo te.
CNHoc eſt in unitate eccleſiæ: in medio credentium populorũ.laudabo te. prædicabo te.
TWCQAui timetis dominũ laudate eu6. Oès ſcĩ qui timore ſctõ illo timent laudant eum.
CVniuerſuʒ ſemẽ iacob magniſicate eꝗ. C¶ ldeſt populus minor qui ſupplantator eſt uitio
rum magniſicate illũ: xpᷣianorum utiq; ſemẽ: cui ſeruiet maior. Timeat eũ omne ſemen iſrahel: hoc
eſt omnes uidẽtes deũ: ꝗ renati p baptiſmũ: uidetis mẽte deũ. Qm̃ ñ̃ ſpræuit neq; deſpexit depꝛæca
tionẽ pauperũ: meã ꝗ ꝓ uobis fact'ſũ paup. Vel pꝑ xp̃ianos nõ ſptæuit deus ſed exaudiuit:
CNeaʒ auertit faciem ſuam a me. CSed reſuſcitauit a mortuis.
CESt cum clamarem ad eum exaudiuit me. Reſpondens: & clarificaui: &
iterum clarificabo. Chriſtus exauditus eſt in paſſione: & eccleſia ĩn tribulatiõe.
Apud te laus mea. Ideſt apud patrem: ut dixit: ego & pater unũ ſumꝰ. Apud te laus
mea in eccleſia magna:quæ per omnẽ orbẽ terraꝶ credulitate diffuſa eſt.
¶Nota mea dño reddã coꝛam timentibꝰeuz. CVota xpᷣi natiuitas uel paſſio. uota eccleſiæ
Opa bona:uel myſteriũ corporis ac ſaguinis mei offerã: cũ his q ĩ eiꝰtimore hæc cælebrant.
CEdent pauperes ? ſaturabuntur. CPaupes apoſtoli:edũt corpꝰchriſti. Laudabũt deũ qui
vegrunt eũ:p fidem & opera cognoſcẽtes: qc; ipſe ẽ panis uiuus qui de cælo deſcendit. H .
Siuent coꝛda eorum in ſeculum ſeculi. Q¶ Cor anima ipſorum
ſine fine: quia qui mãducauerit ex hoc pane uiuet in eo ſpũalis ſenſus in ſempiternum.
Reminiſcentur ⁊ conuertentur ad dominum omnes ſines terre. C NHoc eſt: fecit domi/
nus deus populũ xpᷣianũ ut recordaretur in eum: & reuerteretur de uiis ſuis prauis. Ois multitudo
gẽtiũ recognoſcũt ſe ĩ tænebris ĩuolutos:ideo accedũt & illuminantur.
CEt adorabũt in cõſpectu eius vniuerſe familie gentiũ. Et hic adorãt & ĩ futuro: quia
. iuxta apoſtolũ ipſi flectent omnia genu. Quoniã dñi ẽ regnũ: & ipſe dñabitur gẽtiũ. Regnũ diabo
. li cecidit: & regnũ xp̃i aduenit. Aſcẽdẽte eo ĩ cælis:omnia ſubiecta ſunt ei. .
CManducauerunt ⁊ adoꝛauerunt omnes dinites terre. CIdeſt apoſtoli uel cæteri ſancti e⸗ R f. .
manducauerunt corpus chriſtiut dixit ſuperius diuites terræ: hoc ẽ ĩ fide & ope uel uirtutibꝰ? cogno ⸗ 25
ſcẽtes qa ſuauis ẽ důs. ¶CIn conſpectu eiꝰ cadẽt vniuerſi qui deſcendũt in terrꝗ.
Tredoram i Knienumlendt dote. iudicii in conſpectu dei erunt. Deſcendunt a ſuperbia ſæculi:

— aſy⸗

2

ut adorent ĩ ſenſu humilitatis purz. CAnima mea illi viunet. U Eccleſia quæ iam nõ ſi
bi uiuit: uiuit aũt xpᷣs in ea. Vel aliter. Anima mea illi iiuet. Et ſemẽ meũ ſeruiet ipſi.
CAia xpᷣi uiuet deo patri:& mors ei ultra nõ dñabitur: uel eccleſia uiuet xpᷣo.Semẽ meũ:filii ecele-/

ſiæ. Seruiet illi populus credentiuum. CAnnütiabit᷑ domino generatio ventura. .
CPropheta dicit: generatio uentura:hoc ẽ populus gẽtiũ qui uenturi erant ante quã xp̃s ueniret ĩ
mundũ ad credendũ ei. Vel generatio uentura:hoc ẽ in diẽ iudicii tota integra claritas. + ..
CAnnunciabñt celi iuſtitiã eiꝰ“. CHocẽ apoſtoli uel doctores.Iuſtitiã eihoc ẽ mãdata illiꝰ. ⸗l ev⸗

CVPopubꝰꝗ naſcetur. C Hocẽ ꝑ uerbũ pᷣdicationis. C Quẽ fecit dominꝰ.
CNHoc eſt predeſtinauit ante ſecula. Populo qui naſcetur quem fecit dominus. Qui per fidem acce-
dens p baptiſmũ ẽ renatus i chriſto. Qui nobis pᷣſtare digher in cõſpectu nr̃o habere uulnera eiꝰ.&&
—(. . cũ thoma palpãtes fixurã clauoꝶ illius. uel de omni humilitate paſſionis eius iugẽ memoriã faciẽ/
tes: cũ ſuſpirio etiã eũ ꝓ peccatis noſtris ĩferna penetraſſe recolẽtes. ea ſemp agamꝰin hoc corpore
terreno ut ipſi copulari mereamur in regno. Amen:
CPſalmus continet uocem eccleſiæ collaudantis chriſftum. C PSALMVS XXII.
O minus paſcit me.⁊ nichil mihi deerit. CDe iſto paſtore: & ezechiel loquitur. Su
ſcitabo paſtoré᷑: & paſcet eos ſeruus meus dauid. Vel illud. Paſtor bonus: qui aiam ſuã ꝓ
me poſuit æquo me moderamine reget: ideo nullius egeo. Vel aliter: regit me dicit. Eccle
ſia fiducialiter loqtur p fidẽ: qaa ante aduẽtũ xp̃ᷣi diabolus regebat mũdũ: ſed mõ xpᷣs regir
eccleſiã ſuã. qd nos dicimꝰ: dñs regit me: hebrei dicũt ſicut ſupiꝰẽ ſcriptũ: dñs paſcit me: & nihil mi/
hi deerit. qui deũ habet: & ꝗ deo adhæret: nihil boni deeſt ei: ut ait ꝓpheta: nihil deeff timẽtibꝰæũ.
CIn loco paſcue ibi me collocaunit. CAc ſi dicat.In unitatẽ fidei:in unitatem eccleſiæ. In lo/
coò paſcuæ ibi me collocauit: in futura beatitudine cõpoſuit ſpẽ meã. Paſcua enim futura itelligitur
beatitudo: (Super aquã reſectõis educauit me.) Abluendo p baptiſmum me enutriuit: uel doctrina
patriarchaꝑꝶ & prophetarũ ſiue apoſtoloꝶ aĩam meã cõuertit ad ſe cognoſcendum Lide animam
c ii

Erpoſitio.

eccleſiæ: quia antea ad infernum deſcenderat per culpam primi hominis adæ: ſed modo ad chriſtũ

Tlea 4 ⸗ r conuerſa eſt: per fidem. CBeduxit me ſup ſemitã iuſtitie.

K 1 E WAA

Tu Ideſt ſuper ſemitam mandatorum per artam uiam. C Pꝛopter nomen ſuum.
(W¶Non propter meum meritum. CMam ⁊ ſi ambulem in medio vmbꝛe moꝛtis.

Per huius ſæculi obſcuritates. Mon timebo mala quoniã tu mecum es.

— . . 1 2 2 1 2 WVhbmn ab 1„α
CDie te corde retineo. Vel aliter. Vmbra duobus modis: ideſt a corpore & a lumine fit. Per corpus PI d ₰

mors intelligitur. p umbrã peccata & ignoranti a. Et tamen quãuis eccleſia inter hæc ſupradicta am
bulet: non timet: quia dominum apud ſe abetut ipſe dixit. ecce ego uobiſcum ſum omnibus die-
bus uſq; ad cõſũmationem ſæculi.Propterea eccleſia non timet. . .
CNirga tua ⁊ baculus tuuns.ipſa me cõſolata ſunt. CQu enim diligit dominus cor
ripit. Per uirgam intelligitur tribulatio uel diſciplina patris:aut perſequutio eccleſiæ:Et baculus r
c, us: quo flios caſtigas ſpuales. Vel per baculum ſuſtentatio & conſolatio futura. Ipſa me conſolataò

unt. Erudierunt me conſolando:non afflixerunt mortificando.

CNMaraſti in cõſpectu meo menſam. CVt iã nõ lacte q̃ſi paruulus alar:ſed ſolido cibo
ideſt ut ſpirituali dente ruminans ſcripturas ſanctas: poſſim peruerſis reſiſtere.

t = thaphe m pturã diuinã hnt cõſolationẽ & refectionẽ: ideſt ſpẽ: fidem: & caritatẽ. Aduerſus eos ꝗ tribulãt me.-

her a=e welen Perſequu ↄres eccleſiæ ꝗ ſũt demones: iudæi & heretici: cõtra iſtos oẽs in ſcripturis ſacris ĩuenimꝰ
rs f-le r drentnte 2†conſolationem. Impinguaſti in oleo caput men. CPer caput ideſt principaleʒ

mẽtẽ eccleſia intelligitur. Mẽs & enim capur uocatur: qa ſicut a capite regũtur mẽbra: ita cogitatio
nes mẽte diſponũtur. Per oleũ ĩtelligitur cõſolatio: quia ſicut p oleũ conſolatur corpꝰ:ita & p con/

ſolationẽ ſcripturarum mens eccleſiæ. Impinguaſti ĩ oleo caput meum:lætificaſti ſpũali lætitia mẽ

tem meã: ꝗ caput ẽ totius corporis. C Et calix tuus imebꝛiãs quam pꝛeclarus eſt. .
¶ Calix ĩtelligitur uerbũ dei.Inebriãs qa p pᷣdicationẽ cõpũgitur hõ ĩ mẽte:qñ ſeparat hoĩem: ideſt
patrẽ a filio:ſiliũ a patræ ſuo:matrẽ a filia: & filiã a matre ſua: & nurũ aduerſus ſocrũ ſuam. Tunc nos
inebriat: qn iſta facit. Per calicẽ mẽſura ĩtelligitur: qa unicuiq; iuxta qd meretur uel poteſt capere:
ſic illi diuidit deus: ideſt dat. Vel myſtico me calice inebriaſti: ut obliuioni traderem delectationes
prioris uitæ. ¶ Miſericoꝛdia tua domine ſubſequetfẽ me. Vox eccleſiæ ad xpʒ
Miſericordia dei: & pᷣuenit & ſubſequitur. Præuenit ꝑ fidẽ: ſubſeꝗtur ĩ cuſtodiẽdo mãdata dei.
CO mnibus dieb vite mee. CQuamdiu in hoc corpore dego. .Z
At inhabitẽ in domo domini. CEccleſia hic q̃ſ in tabernaculo cõſiſtit. Quia ta
bernaculũ mutatur de loco ĩ locũ:ſic & eccleſia de iſto tabernaculo trãſfertur ĩ domũ hoc E in uitaʒ
æternã ſiue ppetuã:ubi ſine fine habitabũt ſctĩ. C In lögitudinem dierum.
Diebus ſine fine. Vt inhabitem in domo domini in longitudinem dierum: ideſt in cæleſtem hie-
ruſalem communiter cum omnibus ſanctis congregatis in me per fidem. ”Mä
CPſalmus continet interdum uocem prophetæ de eccleſia loquentis. Pſalmꝰ dauid ĩ pᷣma ſabbati.
O mini eſt terra ⁊ plenitudo eiꝰ. Cum conuerſi fuerint qui terrena ſapiunt
S Dñi eſt terra:hoc ẽ totus mundus & plenitudo eius:hoc eſt habitatores mundi iſtius. Vel
NERy, domini eſt terra hoc eſt eccleſia: & plenitudo eiꝰ: ideſt omnes ſancti.

fides fit una eccleſia. CIpſe ſuper maria fundauit eã. CPer maria flu
ctuationes iſtius mũdi: qa calcãt & ſupant. Eccleſiã ab initio ſæculorũ fudanit: hoc ẽꝛ ce Orauit
eccleſiam ſuam in fide. Sup fluctus huius æculi ſtabiliuit eam:ne ab his dilabatur.

pidi: ut ait ſalomon: omnia flumina intrant in mare.Sic & ipſi potentes licet magnũ habeãt nüquã
ſatiãtur. Sup iſta flumina ẽ eccleſia ut illis pᷣdicet: & cõuertãtur ꝗ ptätem habẽt uindicare in illos.
Si audire noluerint: ſuper flumina præparauit illã: ſuper cupiditates huius ſæculi conſtituit eam: ut
Ebeeugher mũda ſine macula & ruag. Quis aſcendet in montẽ domini.
ti

Vox prophetæ iterrogãtis.i.ĩ cæleſtẽ hieruſalẽ? Quis ꝓ raritate ponitur. Vel mons hic ꝓ⸗ = *

ꝛut illud: uade uẽde oia ꝗᷓ; hẽs & da pauperibus: & habebis theſaurum in cælis.
. C Aut quis ſtabit in loco ſãcto eius. CSuper altiſſimam iuſtitiam eius
Ac ſi dicat: quis perſeuerabit? Quia multi aſcendunt & non perſeuerant. —

D,„ P* EE EP— E Innocens manib“ ? mundo coꝛcdde. CPurus in opere:quia per manus opera in/
₰ . Purus in opere: qui:

te Hi guntur⸗&1 mundo corde:ideſt mundis ſermonibus. Vel mundo corde: ſanctus in cogitatione.
¶Quia non accepit in uanum animam ſuam:) qui nullis eam fœcibus peccaminũ poſt baptimmum
maculauit.Ille in uanum nõ accipit animam ſuam: qui opera bona agit.
¶Mec iurauit in dolo ꝓximo ſuo. QAQAV¶ IIlIle in dolo non iurat proxi
* cogitat hæc prædicat: & in opere implet. Multi ſunt enim qui doloſe iutant: ut decipiant bigxmi
quo

mo ſuo: qui quæ

— ————

CParaſti in conſpectu meo menſam.aduerſus eos qui tribulant me. C Menſa ideſt ſcti/ r= mrn⸗
ptura diuina: ſicut poſt laborẽ ĩ mẽſa ĩuenitur cõſolatio & refectio:ſic & ſancti per mẽſà ideſt ꝑ ſcri· ¶5

COꝛbis terrarũ.⁊ vniuerſi qui habitant in aag. C Clariſficato leſu oĩum gentiũ ElerPerdte ſ.

CEt ſuper flumma pᷣparauit illam. Cber flumina itelliguntur potentes ſæculi uel cu⸗ e r A)

NS n

a

P TI
= 4

1

88

Super Pſal. xxiii.

7 quod abhominatur pater luminum deus: dicẽte petro:non es hominibus mentitus ſed deo. Ergo
dui ſe ab his cuſtodierit maculis. S ”M
¶ Nic accipiet benedictionem a domino: ⁊ miſericoꝛdiam a deo ſalutari ſuo.
CAchriſto equali patre cuius morte ſaluatus eſt. Vel aliter. (Hic accipiet benedictionẽ a domino.)
De iſto ſupradicto dicit: qui non iurat in dolo proximo ſuo: accipiet benedictionem a domino qũñ
6 dicturus erit: uenite benedicti patris mei percipite paratum uobis regnuma conſtitutione mundiw
& miſericordiam a deo ſalutari ſuo. Miſericordiam a deo conſequitur: ꝗ ſe putat eſſe miſerum.
¶Bec eſt gencratio querentium domimum. * Superius ſingulariter
dixit hic accipiet benedictionem: modo pluraliter: quia eccleſia ex plunibus perſonis congregatur:
& tamen non adiicitur propter unitatem fidei Generatio hæc:ideſt populus chriſtianorum: quæ ĩ
tænebris iacens: uerum dominum ſaluatoremq; qua ſiuit. H
CRequirentium faciem dei iacob. deſt p fidẽ & operationẽ illius illuminationem
ut dictum eſt: maior ſeruiet minori: qui poſterius natu pr matum dedit. Intercedit diapſalma: ut ĩ-
mutet perſonam.ſpſe enim nunc dominus cæleſtia regna repetens: nuntiatur. Aſcendente ergo cũ
D angelis: hi qui præcedebant ſiue cõmitabantur: aliis eoꝶ principibus acclamabant.
CTollite poꝛtas pꝛincipes veſtras.⁊ eleuamimi poꝛte eternales. CHoc eſt reſerate cæ
leſtes aditus pateat æternalis ingreſſus. Vel tollue portas principis ueſtri. Vox angelorum bonorũ
ad angelos malos: quorum princeps diabolus eſt. Portas principis ueſtri: ideſt cupiditas & timor.
Bene cõiunxit cupiditatem & timorẽ: quia quicũqʒ per cupiditatem congregat: per timorem & ma
liciã cuſtodit. ut non perdat.Et qui timorem & cupiditatem & maliciã habet: ſpum malignum de
ſe nõ deicit. & eleuamini portæ æternales: ideſt fides & caritas. Eternales dicuntur: quia ab adã uſq;
ad xpm in imo iacuerunt: & ideo eleuare dicuntur. CEt introibit rex gloꝛie.
N¶ QH Hoc eſt xps: quia per fidem & caritatem inttoiuit xpᷣs in eccleſiam. Et introibit rex glotiæ: xps do
or mirie . „ minus imenſæ claritatis retinens regnum. Hi quoq; altoniti mentis ſtupore percuſi.

WQuis eſt iſte rex gloꝛie. CVox maiorum demonum. Ac ſi dicerent. Nos noſtrum re
gẽ habemꝰdiabolũnſte rex gloriæ quis ẽ? Quis inquit ẽ iſte rex gloriæ? Reſpõdet ꝗ loquitur.
Woy aFe Bñũs foꝛtis ⁊ potens. C Vox angelorum bonorum. Fortis eſt: qui alligauit

fortem principem ueſtrum. Fortis cum ſuſcepit mortem: potens cum uicit infernum.
¶In pꝛelio. CCi ſpoliato tartaro reduxit ſecũ multitudinẽ captiuoꝶ. Clamat iterato & di
¶ Tollite portas pꝛincipis veſtri:⁊ eleuammi poꝛte eternales.
CEleuentur ethereæ ianuæ: aperiantur æternarum ædium ualuæ. JM
CEt introibit rex gloꝛie. Qui nõ ſolũ poſt reſurrectionẽ ĩmẽ ſã poſſedit claritatẽ: ue æ etià
& illã quã æqualẽ cũ pr̃e hũit priuſquã fieret mũdꝰ. Adorãtes igr hi tãtæ gloriæ unicã ſingularẽq;
potẽtiâ aiunt. Quis eſt iſte rex gloꝛie: CReſpondetur his.
C Bominus virtutuʒ ipe eſt rex gloꝛie.
Pluraliter hic uirtutum chriſtus intelligitur: quia ſuper nouem uirtutes cælorum ſedet. Nel uirtu
tum dicit: quia ſuper omnes uirtutes diaboli dominus eſt. Vel uirtutum dicitur: quia diabolus no
uem ordines angelorum ſuh ſua habuit dominatione. ſiue bonos ſiue malos. (Tollite portas) Vox
n e angelorũ bonorũ: uel uox dñica ad angelos bonos. Tollite portas: hoc ẽ ꝗa qñ adã peccauit portæ
*△ wehann

—

n h A¹ paradiſi clauſæ fuerũt: & data ẽ rüphea ĩgnea angelo ſeraphin: at eù cuſtodire deberet. Sed poſtquã
e.... . E. xps uenit ĩ mũdo & luctauit cũ diabolo: aperuit ĩfernũ & aĩas ſanctorũ ſecũ eduxit: & cum angelis
mh ’f F bonis ad cæleſtia remeauit. Tũc portæ paradiſi quæ añ clauſæ fuerãt aptæ ſũt. Vel ponæ a temales
Langeli dicũtunp quoꝶ cuſtodiã ad cæleſtia cõſcẽdimus. Eleuatæ dicuntur: qa antea oẽs aĩæ ſancto
Fun ad infernũ deſcẽdebant:ſed poſtquã xpᷣs aſcẽdit una cũ hen ſuo ſup oẽs uirtutes cælorum

peſtea angeli lætati ſunr: qa aĩas ſctõrum apud ſe illuc Farnzi uis ẽ iſte rex gloriæ? Vox angelo

,* Fxrum qui apud patrẽ ſemper fuerãt:ac ſi dicerent. Nos p?trẽ & filiũ ſemper inſimul eſſe uidemusſte
49 ex gloriæ qs eſt? Pro parte carnis dicebant: Tollite portas: ideſt ſuperbiã & cupiditatem & auaritia
per has tres oĩs homo ad infernũ deſcẽdebat. Vel eleuate portas principis ueſtri: pro quo in he-

breo poſitũ ẽ: leuate portæ capita ueſtra: recto feratur itinere. Ad pfectü mudiciæ dicit hoĩem ueni/

e ſe nõ poſſe:& quãquã ad pfectum mũdiciæ uenire nõ ualeat: portæ æternales quas dicit eleuate:
ſides caritas & caſtitas ẽ: quia p has tres xpᷣs eccleſiã ĩgreditur. Quis ẽ iſte rex gloriæ. Humana fragi⸗
litas reſpõdit: ꝗs ẽ iſte? Ac ſi dicãt. Iſte ẽ quẽ nos cruciſximus & ĩproperauimac ꝓ nihilo habuim.

Reſpondent. Dominus uirtutum: ideſt qui mortuus eſt: ad tempus ex infirmitate carnis: ſed nunc
uiuit ex uirtute dei. Vel uirtus fuit quando dixit thomæ: infer digitum tuum in locum clauorum:
& mitte manum tuam in latus meum: & noli eſſe ĩcredulus ſed fidelis. Dominus uirtutũ dicitur: ſi-

(cut paulus ait. Quis nos ſeparabit a charitare xpi? Tnibulatio: an anguſtia: an ꝑſeqiſitio: & requa.

2
7 e-l Itẽ. Tollite porras principis ueſtri Vox angeloꝶ: q cũ xpo ad ĩfernu deſcẽderũt ad ſubiectos diabo
li dicũt.Oñditur ſe prĩcipẽ illoꝶ ligatũ ducere.Tollite portas: qa tultæ ſunt poitæ. i. ptãs illoꝶ tũc
abſtracta ẽ: & eleuamini portæ æternales: & tũc eleuatæ ſũt æternales. i. aĩæ ſctõrũ de ĩferno. Eterna
les dicũtur: qa ſemp ſine ſine apud deũ regnatuii ſũt. Dñs uirtutũ ipſe ẽ rex glotia.tre dio n! tute

4. P

Expoſitio.

in hebreo legitur dominus ſabaoth: qd in alio loco. Ixx.ĩterprætes oĩpotẽtẽ tràſtulerũt. Merito wir
tutũ dñs: qꝗ ꝓ nobis hõ ſactus ẽ: morti traditꝰ infernalibus ẽ tænebris additus: ꝗe clemẽter ſuſcepit: 1R
patiẽter tolerauit: fortiter uicit: mirabiliter cõſumauit. Qui cũ uirtute ꝓculcãs iferos: cũ tnũpho re⸗ 4
diens ad ſupnos: cum gloria aſcendit ad cælos: ſedet nunc ad dexteram dei patris omnipotentis:
interpellans noſtris iugiter pro delictis. Ammen.
¶Vigeſimuſquartus pſalmus mediatoris noſtri miſſam ad patrem continet uocem interdum ha/
bet eccleſiæ ſupplicantis clamorem. ͦͦòẽM
BDte domine lenaui animam meam. CHic uox eccleſiæ itelligitur ad xpᷣm. Leua-
Eiſ ui dicit ideſt eleuaui: qa prius ĩ ualle lachrimarũ uel ĩ imo iacebat eccleſia añquã xp̃s ueni/
ret ĩ mũdũ.Ingqt eleuaui:hoc ẽ ĩ ſpe: ſide: & charitate p ſanctificationẽ: qa triticũ ſiĩ imo ia
Eceat cõputreſcit: ſi ſurſũ eleuatur cuſtoditur. Sic & aĩa ſi ĩ peccatoꝶ putredine hoc ẽ: in imo
iaceat cõputreſcit & perit:nã ſi ſurſũ eleuatur in his ſupradictis ſpe:ſide: & charitate: cuſtoditur a deo
Vel ad te dñe leuaui aiam meam: per crucoam. [Beus meus in te conſido.
CEccleſiæ confeſſio eſt.In te confido.non in me ſed inte. .Mon erubeſcaz.
Quia in homine non conſido:de quibus dictum eſt: maledictus hõ ꝗ ſpẽ ſuã ponit ĩ hoĩe.& bñdi .
ctus uir ꝗ cõfidit ĩ dño. Nõ ſit dilatio reſurrectiõis: quæ opprobrium generet in credentes.
Meqʒ irrideãt me inimici mei. C Qui me irriſerãt priꝰ cũ dicerẽt: poſſũ deſtruere tẽplũ: & L
hoc triduo reædiſicare. Neq; irrideãt me inimici mei: ideſt illi ꝗqĩ hoĩe tãtũmõ cõſidunt: ꝗa poſtea
quã ille defectꝰfuerit inimici ipſoꝶ irridẽt ei: & inimici eccleſiæ ſũt demões: hrtici: uitia & peccata.
Et enim vniuerſi ꝗ te expectant. CQui te ſuſtinent. C MNon confũdentur.
Neq; hic neq; in futuro:apoſtoli uel hi qui credituri ſunt per uerbum eorum in te. 4
CConfundent᷑ iniqua agentes ſuperuacne. CPropheta ñ optãdo: ſ pphetãdo dicit.cõfun/ 1e. „pir-d- —
dẽtur die iadicii:illi ꝗq uſq; ĩ finẽ ĩ malicia ipſoꝶ pſeuerãt:illi ꝗ ſup me ppetratũ ſcelꝰ illud addide/ f. betk- d „
, „ tüt:ut ſigillis tumulũ cõmunirẽt. Vſq; hic dñs de paſſiõe ſua. hĩc uox ſuccedit eccleſiæ ꝗᷓ poſt reſur-
Naey enkee paj/* 5. . rectõeʒ dñicã ſe ſupplicat edoceri. C Nias tuas duůe demõſtra mihi.⁊ ſemitas tuas edoce me.
õä PIIIas p quas uenitur ĩ regnũ tuũ.Vel uias tuas:hoc ẽ mãdataſtua notas fac:hoc ẽ demonſtra mihi. b Serte

„ „ Semitas tuas edoce me. Semita minor ẽ quã uia. p ſemitã iĩtelligit᷑ arta & ãguſta uia qᷓ ducit ad uitã. rrn, ar
ex enle Birige me in veritate tua. CVox eccleſiæ. Dirige me: qa ego tortuoſus ſũ. In ueritate tua. ? XL
hoc ẽ ĩ xpᷣo tuo edoce me: ut nihil puerſæ agi. Quia tu es de' ſalutaris meꝰx. =
Tua.n.reſurrectiõe:meũ ſalutare mihi collatũ . CStte ſuſtinui tota die. ð
H Hoc ẽ toro tẽpore. Videbãat me ꝓ te ſuſtinere ꝑ oẽ uitæ hui tẽpus: audierã. n. p uoces prophetaꝶ
. n Yte uenturum eſſe in mundum. Suſtinui ei: donec me uocares.

HDR
—,,à

- ¶ Reminiſcere miſerationũ tuarũ domine. CIn ꝗqbus ut nos redimeres hõ fact?es. Vel po —
. pulus xpᷣianus loquitur: ut rectos eos faciat de ſua miſeratiõe. Vt illud. Miſericordiæ tuæ multæ ſũt
domine: & miſericordiæ tuæ a ſæculo ſunt. & miſericordias tuas ab initio ſæculi ꝓmiſiſti nobis. 1
Belicta iuuẽtutis ⁊ ignoꝛãtie mee.ne memineris dñſe. ¶ IIla qͥ ĩ adoleſcẽtia geſſi puſqua
de domo pfis iniq ꝓcederẽ. aut delicta iuuẽtutis an baptiſmũ: & ignorãtiæ meæ:hoc ẽ p?baptiſmũ
CSecundũ magnã miſericoꝛdiã tuã.memoꝛ eſto mei deus. C deſt ñ ſecũdũ mea merita: 4
ſſecũdũ tu miſericordiam: imẽſa c. n. miſericordia tua ꝗ uocas ea ꝗᷓ nõ ſut tãquã ꝗ; ſũt.·⸗
CRrꝛopter bonitatẽ tuã domine. Qua ꝓuocas peccatores ad pœnitentiam .
Quis dulcis ⁊ rectꝰ dominꝰ*. C Dalcis ꝗa ẽ panis uitæ. Dulcis qa ꝓmittit pᷣmia futura recus
qa redcdit unicuiq; ſecũdũ opa ſu. C Pꝛopter hoc legẽ dabit delinquẽtibus in vliia.
Legẽ charitatis p quã dimittẽtes offẽſas recõciſiamur deo. Delinquẽtibꝰ in uia:pctõribꝰ ĩ iſta uita
¶ Biriget mites in iudicio. CMites & humiles corde. Diriget ĩ iudicio:hoc ẽ diſcretionem
facit hic ĩ pᷣſenti ĩter corpus & aĩam:ut ſe innicẽ corrigãt in uiis mandatoꝶ dei. Vel illud qd ſupius
ẽ ſcriptũ:peccata adoleſcẽtiæ meæ & igno kitie⸗ meæ ne memineris. Iſtũ & ætas excuſat: & ignoran
tia. Vñ ĩtelligimeũ ꝗ peccat ĩ adoleſcẽtia & nõ ignorat: ueniã nõ habere. Seruus ꝗppe ꝗ nouit uo-
luntatẽ dñi ſui & non facit: uapulabit multum. C.Omnes vie dñi miſericoꝛdia ⁊ veritas.
CQuia & ipſa miſericordia æquis eſt librata pöderibu. .
C Docebit mãſuetos in vias ſuus. C Miſericordiam & ueritatem: & ũᷣt ſe ex toto corde dili⸗-
gãt:quæ ẽ uera uia. Sic.n. ſeqtur. Vniuerſæ uiæ dñi miſericordia ꝗa nos redemit: & ueritas quia im
pios iudicabit. C.Bulcis ? rectus wdↄs. Quia ꝗſe miſeꝑꝶ cõfitetur miſeretur illi deꝰ.
NKKequirentibus teſtamentum eius. CIIlis facit miſericordiam qui requirunt nouuʒ
teſtamentum: qui nos ſanguine ſuo recõciliauit deo patii. CTeſtimoniñ eius.
brophetas & apoſtolos: quorum teſtimoniis eſt eccleſia congregata.
Cꝛopter nòmen tuũ dñᷣe pꝛopitiaberis peccato. 1 CNon propter mea me
rita ſed propter tuam miſericordiam. & Multum enim. CGrãde ẽ pctũm meũ grã-
de ẽ ĩquit generale pctm̃. Qd niſi de p baptiſmũ delere dignetur: aliter non abluetur.
CMAQuis eſt homo qui timet dominum? Tegem ſtatuit ei in via quam elegit.
Vt ad ea quæ elegit deflectatur.Simile huic per moyſen ad populum dominus proteſtatur di⸗-
cens.

Super Pſal. xxiiii.⁊ xxv.

cens. Ecce hodie ſtatui ante oculos tuos ignem & aquam: bonum & malum: uitam & mortem:eli-
. gsuitam & uiue- Animg ei in bonis demoꝛabitur. CSielegerit uitam.

SEt ſeinen eius hereditabit terra. CPer opera iuſtitiæ: hereditatẽ capiet ĩ regione ui
uorum. Vel anima eius in boms demorabitur: ideſt ſperabit in præmiis futuris: & ſemen eius here-
ditate poſſidebit terram. Semen eius: opera eius: poſſident terram: ideſt uitam perpetuã.
CFirmamẽtum eſt dominus timentibus eũ. CNos infirmi & im-
becilles ſumus: ſed ab illo hortamur ne ab huus ſæculi fluctibus quatiamr.
CSEt teſtamentũ ipſius vt manifeſtetur ilis. * CHocè noui teſtamemi lex que eum an
nuntiauit. quæ per litteram uelata ĩ chriſto manifeſtatur. C Oculi mei ſemper ad dominũ.
–= %- %- Oculi cordis intenta mente ad deum. ici ſapientis in capite eiuns.
CQAuia ipſe euellet de laqueo pedes meos. CHoc eſt de laqueo diaboli ſenſus meos: a quo
prius per uoluptates ſæculi capiebar. CReſpice in me ⁊ miſerere mei.
¶Reſpice in adiutorium & miſerere: quia miſer ſum. CMNuia vnicus ⁊ pauper ſũ ego.
1. 4 CAd xpᷣm pertinet: quia xpᷣs unicus ſine peccato ut ait propheta: qui peccatũ non ſecit. Pauper pro
PaI-, fen nobis ut paulus dicit: qui cũ diues eẽt: pauper factus ẽ: ut illius inopia nos diuites eſſemus. Vel uni-
—, α — (cus popuſus chriſtianus. Sed bene ſe unicum dicit: quia unigenitus eſt patris. Qui pauper natus ĩ car
ne factus eſt unicum præcium mundi. Quia unicus & pauper ſum ego. Sic & helias ſolus remanſit
& hieremias ſolus ſedit & fleuit a malis omnibus ſeparatus. Vnde & Dauid alibi dicit. Habitare fa-
Icit unius moris in domo. NTXT rribulationes coꝛdis mei multiplicate ſunt.
Per paſſionem. Be neceſſitatibus meis erue me.
CNeceſſitates meæ ſunt: ut homo moriar: & ideo a te eripiar ut reſurgam.
Cigde humilitatem meam. CPer quam carnem ſuſcepi: & laborem meum:quo mor
ti ſubdor. Vel aliter. Vide humilitatem meã & laborẽ meum. Eccleſia loquitur ad chniſtum. Humili
tatem:quia humiliant eam peccatores. Laborem in tribulatione.
CSEt dimitte omnia peccata mea. CPopuli delicta quæ in me ſuſcepi.
Reſpice inimicos meos. CIudæos utiq; ut confundantur.
CReſpice inimicos meos quoniam multiplicati ſunt. C Vox eccleſiæ de perſequutoribꝰ.
COddio iniquo oderunt me. Iniquũ odiũ:ad diſtinctionẽ iuſti dicitur. Si enĩ nõj
odiſſent me:nõ utiq; cõdẽnaſſent morti. CCuſtodi animam meam ⁊ eripe me.
CECccleſia ſupplicat ut cuſtodiatur: & eripiatur ab omni malo.
NMon confundar.quia inuocaui te. CIn manꝰtuas cõmẽdo ſpũm meũ.Nõ cõfũdar neq; hic
neq;ʒ ĩ faturo:qa ĩuocaui te.Innocẽtes:ꝗq puritatẽ uitæ ab exordio natiuitatis cuſtodierũt.
CInnocentes ⁊ recti adheſerunt mibi. C Sicut collo adhæret caput: & mẽbra in eodẽ cor-
pore continentur:ſic & eccleſia per iuſtitiam adhæſit xpᷣo: & membra eius in eodẽ corpore continẽ
tur. ideſt ſucceſſores apoſtoloꝶ uel cæteri ſancti & recti: quorũ cor nõ fuit puerſũ poſt deos alienos
Adhæſerũt mihi reuertenti ex inferis. AQuoniam ſuſtinui te domine.
CImpleui pater uolũtatẽ tunuůꝗ. C Libera me deus iſrahel:ex oĩbus tribulationibꝰ meis.
CVt mihi mors ultra nõ dñetur:ſicut apoſtolus ait: ſcitote ꝗa xpᷣs reſurgẽs ex mortuis iã nõ mont᷑
mors illi ultra nõ dñabitur. Sciẽdũ tamẽ qd humilitas orationis nõ ad diuinitatẽ: ſed ad humilita-
tẽ aſſumptæ carnis ẽ referẽda. Nos uero depræcemur dñm: ut utuẽtes ĩmaculate ab infernalibꝰ an-
guſtiis liberari mœreamur. Quia ſuſtinui te domine. Libera me deus iſrahel. Iſrahel: ideſt animarũ
uidentium deum: ex omnibus anguſtiis: ex omnibus tribulationibus meis.
WIn finem pſalmus ipſi Sauid. Pſalmus ipſi dauid omnis eccleſiæ ĩ chriſto perſectæ cõ
tinet uocem. CPSALMVS. XXV.
Adica me domine quoniam ego ininnocentia mea ingreſſus ſuz.
CVt ſit mihi pꝑ iudiciũ tuũ mĩa:qm̃ p ĩnocẽtu gradior uii.Supiꝰdictũ ẽ iudica me dñe.
Vox eccleſiæ ad xpᷣm. Iudica me nõ qd iudiciũ futurum rogat ad deum:ſed diſcretionexꝭ.
— Ide qua in alio pſalmo legimus. Iudica me deus & diſcerne cauſã meã: hoc ẽ: ut nõ me iudi
ces in futuro ſicut cæteri peccatores iudicãdi ſũt. Qm̃ ego ĩ inocẽtia mea ingreſſus ſum. Pro parte
ſua dicit eccleſia:ac ſi dicat. Parata ſũ ĩnocenter uiuere: qa nulli nocuit: nec nocere deſiderat eccleſia
Ingreſſus ſum:ideſt inter peccatores:ubi uſq; in finem habitar.
CSt in domino ſperans non infirmoꝛ. CSed firmor ĩ fide:nõ ĩfirmor ideſt ĩter hos Pctõ/
res: ppterea qa ĩ te ſpero nõ in me. Pꝛoba me domine ⁊ tempta me:
CProbati ſe rogat eccleſia:ut ſe cognoſcat & ab aliis cognoſcaturꝓbata:ſicut lob ꝓbatꝰẽ: ut ſe co/
oſceret: & alii eũ cognoſcerẽt: ſicut illi reges fecerũt ꝗ eũ uiſitauerũt. Proba me dñe ĩ tẽptatõibꝰ:
tẽpta me ne aliqꝗd ĩ me delicti remaneat. CAre renes meos ⁊ coꝛ meum. DUJMZ
CQuid renes ſonent ĩ corde ſigniſicat. Quia miſericordia tua ĩ cõſpectu oculoꝶ meoꝝꝶ ẽ.Sic petit
iudiciũ: ut miſericordiæ recordetur. Vre renes meos & cor meũ. Spum ſctm̃ adhibe delectationibꝰ
& cogitationibus meis: qui utraq; exurens me dignũ efficiat. Vre hoc ẽ igne ſpũs ſcti: de quo igne
dicitgnem ueni mittere in teram. Quoniam miſericoꝛdia tua ante oenlas meos eſt.
c iiii

Expoſitio.

¶ Vt ab hoe ĩgne arguar non exurar. CEt complacui in ueritate tua.

In chriſto tuo: ut non in meo mendacio:ſed in tua ueritate placerem.

Mon ſedi in concilio vanitatis. CNõ ſũ cõiuctus his ꝗ cõtra te xpᷣm meũ uanũ agebi⸗ cõ
in

6

CSEt cũ ipijs nõ ſedebo. CPactũcũ his ñ inibo:& cũ ĩpiis ñ ſedebo.i.ñ ſolũ cogitauerunt in

L. Dae . . P

Io: & cũ

cilin. Nõ ſedi ĩ cõcilio uanitatis ideſt ꝗ d terrenis cogitãt ſemp. Nõ ſedit eccleſia ĩ eoꝑg cõci
iniqua gerẽtibꝰ?nõ itroibo. Nõ poſui cũ his abſcõditã cõſciẽtiã mea

diui eccle ſiam malignantium. UIudæorum ſiue hereticoruʒz.

uerbo:ſed perfecerunt in opere. CLauabo inter inocẽtes manus meas.
In bonis operibꝰ Iauabo manus meas: ꝗᷓ peccatis ante ſordebãt. Manꝰlauabo:ideſt opera. Lauat p
lachtymas per baptiſmum & pœnitentiam. CEt circuibo altare tuũ domine.
C Amplectar ſublimia tua: ut diſcam laudare te/ Altare. ideſt fides. Circũdabo: ideſt operibus bonis

Vnuſqſq; ſanctus:altare dñi ĩ ſe habet: qꝗ eſt fides. Vt audiã uocẽ laudis tuæ: & enarreʒ uniuerſa mi
is uel paſſus es uel reſurrexiſti

rabilia tua. Vt cũ didicero exponã cæteris miraculũ illd: ꝗliter ꝓ nobis
CEt enarrẽ vninerſa mirabilia tua. CT Laudis tuæ: ideſt quicquid boni agimus: deo
reputatur eẽ: & quicquid mali facimꝰa nobis ẽ. Laus dei pfecta ẽ: & laus hominum imperfecdta.

Ameã: ut eẽt tibi cõmemoratio digna:in qua inhabitãs glorifices me gloria tua. Domꝰ dñi ẽ eccleſi

Somine dilexi decorẽ domꝰ tue.⁊ locũ habitationis gloꝛie tue. CPulchrã effeci mentẽ

9

g.

ISacerdotes & habitatio gloriæ tuæ ipſi ſunt in ꝗbꝰ hĩtat de*. Me pdas cũ ipijs aiaʒ meꝗã.
Cui his ꝗ per ĩipietatem mitẽ tradiderũt. C St cũ viris ſãguinũ vitã meã.
WOui doloſe inſidiãtes effuderunt ſanguinẽ tuu. In quoꝝ manib“ inigtates ſũt.
CHoc eſt in operibus eorum. CBDextera eoꝝ repleta ẽ muneribꝰ.

₰

Ipietatis lucrũ aliqd arbitrati ſunt:ſicut ipſe ꝓditor iudas fecit. Dextera eorum repleta ẽ muneribus
De ſiniſtra fecerũt ſibi dexterã: quia uita futura dextera dicitur: & ſiniſtra uita præſens. Illi pro dexte,
ra habuerũt ſiniſtrã: ut illud. Eſt munus a lingua: & ẽ munus a manu: & ẽ munus ab obſequio.A lin · * Wete g

gua laus: hoc ẽ fauor humanus. A manu: a rebus terrenis. Ab obſeꝗo ſeruitiũ debite ĩpẽſũù. Sed me/
ſus é: ut ait ꝓpheta ꝗ excutit manꝰſuas ab omni munere:iſte i excelſis habitat.

CEgo aũt in inocẽtia mea igreſſus ſũ. CEccleſia loquitur ꝓ parte bonorũ:per ſtudiuʒ
ſanctæ uitæ a prioribus delictis. Ingreſſus ĩter peccatores: Q uP—r ) LZibera me. “
De tribulatione. CSEt miſerere mei. CQuia miſer ſum.
EWes eni meꝰ ſtetit in via retaa. CSenſus meos in xpᷣo.quia ipſe ẽ uia.Pes enim me?
ne mihi pualeant. Stetit in uia recta: illic ſcſlicet in quo ad te accedere cœpi per iuſtitiæ niam.
CIn eccleſijs benedicam dominum. Q De unitate congregationis dicit. In eccleſia non

i latæbris: ſed ĩ cõuẽticulis populoꝶ te bñdicẽs. Prædicabo dilectionẽ illã ꝗᷓ tuo me ſãguie redemi
ſti:baptiſmo abluiſti: ac pane cæleſti & ſacris dapibꝰadipletũ: inocẽtiæ me melioris uitæ reſtituiſti.-
Wigeſimuſſextus pſalmus Dauid antequam vngeretur. —
=PFEr unctus ẽ dauid. Semel ſub patre ſuo ieſſe in bethleem: ſecũdo ĩ hebron: tertio qñ regna
Muit ſup oẽm iſrahel. Quære ergo cui potiſſimũ hic pſalmus cõueniat unctioni. Sciẽdũ aũt
Ad anquâ ungeretur ĩ hebreis uoluminibꝰnon habetur: ſed de iſtis tribus unctionibꝰ me-
¾ ldia ad iſt ptinet pſalmũ. Dauid figurã xpi tenet: ꝗa & ipſe unc' ẽ ĩ baptiſmo: qũ in ſpecie
columbæ ſpiritus ſanctus ſuper eum uenit. Dauid a prima unctione non accepit regnũ: ſic nec xpᷣs
ſecundum carnem tempore paſſionis non accepit regnum niſi poſtea: ꝗᷓ aſcendit. 4
O minus illuminatio mea:⁊ ſalus mea quem timebo.

—

CNullis tænebris obtegi formidat: quẽ dñs illuminat ſemp & ſaluat. Dñs illuminatio
mea: & ſalus mea quẽ timebo? Vox eccleſiæ ad xpᷣ̃m.lIn oĩbus pſalmis uerba ſpũus ſcti ſũt.
Sicut oculi corporis illuminãtu b alia luce: ſic & oculi cordis noſtri a uirtute fidei hoc ẽ

a vp illuminãtur. Vñ dictũ ẽ: q illuminat omnem hominem uenientem in hunc mundum.
Bñs defẽſoꝛ vite mee a quo trepidabo. CIpſe ẽ eni fidelis aĩiæ ꝓtectio:idcirco nõ mœtuit

inimicũ. Defẽſor ipe ẽ ꝗ & ſalus: ſed t defenſor adiutor dicitur: A quo trepidabo: Dicit eccleſia. A
nullo:mec a diabolo neq; ab heretĩco:neq; a perſequutore: dum ipſum habeo defenſorem
CBSũ appꝛopiquãt ſuꝑ me nocẽtes:vt edãt carnes meas. CAccedũt:ut excitatis ĩ me prio
ribus delictis: corpꝰmeũu rabido dẽte dilacerẽt. Vel dũ appropinquãt ſup me nocẽtes ut edãt carnes
meas. i. demones uel pſequutores. Carnes uero. . affectus camis: qa hoc é cib? ipſoꝶ: &tamen dan
tur illis carnes edere.i. corpora ſctõꝶ ad pſequẽdum. Sed habẽt ſcti con ſolationem a dño: ut ait in
euangelio. Nolite timere eos qui occidunt corpus: aĩam autem non poſſunt occidere.
COiui tribulnt me inimici meuipſi infirmati ſunt ⁊ ceciderunt. CQuia dñũs illuminatio
mea. Qui tribulant me inimici mei demones uel perſequutores ipſi infirmati ſunt & cecidcrunt.
Tunc infirmati ſunt: quando chriſtus noſtram ſuſcepit humanitatem. H MR
Si cõſiſtãt aduerſũ me caſtra:nõ timebit cor meũn. CDominenim bellator fortis: ipſe
pugnabit pro me.Si conſiſtãt aduerſum me caſtra:ideſt fortitudo demoniorum:melpeſecrutord
aret ä erd e Qr⸗

—5

—

CAbſtinẽdũ a muneribus docet:culpãs eos Qaccipiũt munera: ꝗq iniquitatẽ agenites quæſtũ huius. Be T a

2

xxvi.

Caſtra dicit ſecundum illud caſtrametati ſunt. Non timebit cor meum. Eccleſia dicit. propter illud
quod dominus dixit. ecce ego uobiſcum ſum omnibus diebus uſq; ad conſumationem ſæculi.
Si exurgat in me pꝛelium in hoc ego ſperabo. Etſi moueãtur aduerſus me pugne
Conſidens ſũ in his eo qd poſſit deus:ꝗ eſt ſpes mea: iniqua tela in inimicorum ora detorqua re
CSi inſurgat in me pꝛelium. IIta ſupradicta prælia pugna demoniorum.
Ego dicit eccleſia.in auxilium tuum & defenſionem tuam ſperabo.
CAnam petij a domino hanc requiram. CQ¶Quidam putant unam caritatem ſiue
gr̃am. aut certe unam petitionem dici. cũ zoth uerbum hebreum abſolute unum neutrali genere ſo
net & legatur. Vnum petii a do.ideſt ipſum dñm. Hanc requiram id ipſum dominum.
¶Et inhabitem in domo domini omnibus diebus vite mee. In domo domini. in ui/
ta perpetua. quia quamuis eccleſia hic dicatur domus. tũ non proprie ſed nuncupatiue. Vnde dicit.
beati qui habitant in domo tua domine. Vi uideam uoluntatem domini. ideſt dilectionem dei. ut
illud uidebimus eum ſicuti eſt.eſed hic per ſpeculum. Vnam petii a domino hanc requiram. Videa
mus quæ eſt una petitio. Vt inhabitem inquit in domo domini, oĩbus diebus uitæ meæ, ut in had
uita mortali templum ſanctum efficiar. in quo deus inhabitare dignetur.

CEt videam voluntatem domini. H
CEt protegar ĩ templo ſancto eius.eis qui in terris poſiti cæleſtem uitam agunt particeps fiam.

CEt pꝛotegar in templo ſancto eius. Ideſt protectionem ab ipſo ſupradicto habeam.
COAm abſcondiſti me in tabernaculo ſno. ¶In quo per ſdẽ inhabitat mecu. ne mihi tẽé . . A= e.

ptationũ obuiarent ꝓcellæ. Tabernaculũ diuinitatis. humanitas xpi eſt. Abſcondit eccleſia in taber 2.— S
inaculo ſuo.qa caput nrjm xps eſt & nos mẽbra illius.Abſcondit ergo eccleſia apud ſe ut dictum eſt er ners XEr g
mortui enim eſtis. & uita ueſtra abſcondita eſt cum chriſto in deo. H
In die maloꝛum pꝛotexit me in abſcondito tabernaculi ſui.
D Nanguid dies mali ſunt. Non. ſed in noſtris operibus mali dicuntur.ut Paulus dicit. quoniam di
Pler 1 E s mali ſunt. De iſtis præſentibus diebus dicit. quia quamuis caput ſurſum ſit. membra tamen adhuc
Ms Pal "— deorſum ſunt uſq; in finem. Quia & hoc puto ſignificare quãdo ipſe ſolus in monte. nauicula in ma

Nri iactabatur fluctibus: & ideo ab ipſo protectione indigent.
WIn die malo-. C¶In ĩſidiãtiũ fœlicitate. EAEꝛotexit me ĩ abſcõdito tabernaculi ſui ,
CIn corde credenti ad iuſtitiim. QUEͥO In petra exaltanit me. 0.*
In chriſto exaltauit per fidem. Petra chriſtus ut Paulus. petra autem erat chriſtus. In petra exaltauit V

me. In ſe qui eſt ſtabilis petra ac ueriſſimum fundamentum.

CSEt nunc exaltauit caput meũ ſuper immicos meos. H
¶ Nunc in præſenti ſuper inimicos. ideſt ſuper iſtos ſupradictos exaltatum eſt caput ntĩ̃m quod eſt

chriſtus ſuper omnes inimicos eccleſiæ. & nunc exaltauit caput meum ſuper inimicos meos. Super —R—
motus carnales qui me ſæpe humiliabant. ne cæleſtia contemplarer.
CCircũibo ⁊ imolabo in tabernaculo eius hoſtiã iubilationis. CCircũibo.i.exercita h
bor in creaturis dei. conſiderãs orbẽ in xpᷣo credentẽ: quia conſiderat creaturas dei. cũ aliꝗs cælum
& terrã uel mare cũ ſuis ornamentis cõſpexerit:inuenit ꝗd immolet deo hoc eſt. Laudem. Circuibo
. hoc ẽ pꝑ quattuor partes mundi exẽpla ſanctoꝑ inquiro: & ibi inuenitur laus dei. & immolabo in ta
X“ ⸗ bernaculo eius hoſtiã uociferationis. Qd pro nobis ad tp̃s humilitatẽ ſuſtinuit. gaudens p̃ᷣdicabo.
qa talibus hoſtiis delectatur. Hoſtiã iubilationis. hoc eſt pᷣdicationis. Iubilus dr.qui nec per lras nec
er ſillabas: nec uerbis põt cõpræhendere magnitudinem laudationis dei. Hoſtia dr: quæ per partes
diuiditur. & ſanguis circa altare effunditur. & ipſa hoſtia foris combutritur. Sacrificium dicitur ui-
num & oleum: & medium animal: & holocauſtum totum combuſtum. & uictima antequam occi/

datur. Vnde paulus. hoſtiam uiuam.
CCantabo ⁊ pſalmum dicam domino. 9 Cantabo.prædicabo. Pſalmũ
dicam. opere compleam. uel laudes ſpirituales. mente concinam dilatata.
CErxraudi domine vocem meam qua clamaui ad te.miſerere mei⁊ exandi me.
Per interioris enim hominis clamorem depræcor ut exaudias me.
CTibi dixit coꝛ meum exquiſiuit te facies mea. faciem tuam domine requiram.
CMerito cor iuſti uultum uiuentis dei requirit. qui eum uidere poſſe confidit. Beati enim mundo
25 4 l corde. quoniam ipſi deum uidebunt. CQAueſiuit facies mea faciem tuam.
Le CHoc eſt eccleſia mea faciem tuam requiſiuit hoc eſt præſentiam tuaam. —
PL CCNe auertas faciem tuam a me. C Alibi dicit. Auerte fſaciem tuã
a peccatis meis: Sed hoc orandum eſt ne auertas faciem tuam:ideſt ne dimittas me in propria uolũ
tate: ſicut dictum eſt tradidit illos deus in reprobum ſenſum hoc eſt permiſit. * „- 9 .
CNMe declines in ira a ſerno ttoo. CSeruus ſi dominum terrenum offendit ₰ g 2
cum pauore & mœtu eſt. quantomagis homo ſi deum cæleſtem offendat. Ergo hoc rogat eccle- 4
ſia ut illam hic cortipiat.& illam uideat: Non ut ab illa cum ira diſcedat: ſed ut illa gerat a quibus

non declinet: ſed facie propiciata reſpiciat.

P ler A⸗
Pr. e r DRS.

Wre=d. E-

ę
5 belaI

Expoſitio.

Agdiutoꝛ meus eſto domine ne derelinquas me:neqʒ deſpicias me deus ſalutaris meus.
CAdiutor in præſenti: Eſto tã in præſenti quam de futuro ptinet: Ne dereliquas me nec hic neq;
in futuro. Neq; deſpicias me deus ſalutaris me. Salutaris nr̃ xps eſt. & hoc rogat eccleſia ut nõ deſpi
ciatur ab illo. i. non cõmittat illud pcm̃ p qd a deo deſpiciatur. Ne derelinquas me. cũ crucifigo car-

tñ cæleſtia quæro. CQuoniam pater mens ⁊ mater mea dereliquerunt me.
¶ LYpater diabolus mater babylonia uel gẽtilitas anteqꝗᷓ xps ueniret in mundũ parentes nobis fuerũt
Modo pater nr deus eſt. & mater nr̃a ieruſalem cæleſtis ut ait paulus. Ieruſalẽ quæ ẽ mater noſtra.
AQm̃ pr̃ meus ⁊ mr mea dereliq̃runt me.dñs aũt aſſũpſit me. CRegnũ mundi & ciuita/
pr̃ meꝰ& mr mea dereliq rüt me.Põt de dauid ſimpliciter accipi.qd minimiĩter fres.a parẽtibus cõ
tẽptus a deo electꝰ ẽ p ſamuhelẽ. In cõe uero parẽtũ ĩ filiis amor morte finitur dei amor creſcit ĩ tpe
Legẽ mihi cõſtitue dñe. CLegẽ temetipſũ.qa ipſe eſt lex. In via tua.

cis retro. ut illud nemo ponens manũ ſuã in aratro & aſpiciens retro aptus eſt regno cæloꝶ. Et itẽ.
Memores eſtote uxoris loth. & ea quæ ſurſum ſunt quærie non q ſuper terram. Legem pone mihi
dñe in uia tua: & dirige me in ſemita recta. ut non declinẽ a dextris & ſiniſtris. ſed tua ſequens man/
da.ta uiamq; regiam gradiens. terram repromiſſionis ingrediar.
CPꝛopter inimicos meos. CCarnales motus demones hereticos perſecutores.
¶ NUe tradideris me ĩ aias pſequẽtiũ me. CVtñ ſaciat᷑ aĩa eoꝑꝶ de aduerſitatibꝰꝗᷓ accidũt mihĩ
AQm inſurrexerũt in me teſtes iniꝗ ⁊ mentita eſt inigꝗtas ſibi.
CInſurrexerunt & in me dicẽtes mendaciũ.ſed cũ in te cõſiderẽ. deſtructa ẽ in mendatio ſuo. Qm
inſurrexerunt in me teſtes iniq. Contra xpᷣm teſtes iniqui ſurrexerunt. q dixerunt iudæi. Hic dixit.
Deſtruite templũ hoc & in triduo reediſficabo illud. Vel cõtra eccleſiã dicunt aduerſari mentita eſt
- ₰⁰ r-. .. . iniqtas ſibi.i.ſibimetipſi mẽtiti ſunt & nõ mihi.ꝗa uniuſcuiuſqʒ uitiũ in ſuũ recurrit auctorẽ. Et men
H. Le. tita eſt iniqtas ſibi. Teſtes flagitioſi.in eo qd cõtra alios mẽtiuntur.ſibi mẽtiũtur dũ in ſe ſupplicia p

— — 3 —— — — „——

de noſtra terra mortale corpus. & nos ab ipſo accepimus ſpẽ & fidem. & per ſpẽ & fidem credentes
perueniemus in terram uiuentiũ in qua ſancti capient hereditatem regni cælorum. .
CExpecta dominũ. Cdeſt uſq; in finẽ ſæculi. Quicqd tibi acceſſerit.ꝓ xpo patiẽter ſuſtine.

CEt confoꝛtet᷑ coꝛ tũu. C Hoc eſt aia tu. Et expecta dominũ. CNHoc eſt ſuſti
. ne dñm. Propheta hic hortatur fidelẽ illũ.ꝗ uſq; nunc locutus ẽ dicẽs. Expecta primũ. ut cõtra certa

niſi ꝗq legitime certauerit. Nos uero dep̃cemur dñm. ut ipſo cõfortãte ſuſtinẽdo uiriliter mũdialiũ
fluctuũ ꝓcellas expectemus pꝑ ſidẽ. quoaduſq; ueniat reddere ꝗᷓ dignatus eſt polliceri.
CPSALMVS. XXVII.

leen CPſalmus uocẽ hẽt ipſius mediatoris & paſſionis in conflictu loquẽtis ad patrem. Quæ autem ini-
Core ien „Sm. 19 /ls micis optantur non maliciæ eſt ſed ratio prophetiæ prædicentis. quæ eis pro malis ſuis immineant
6 'letee 2 P* daen uel uox hoĩs aſſumpti in diuinitate clamauit leſus in cruce: & dixit heli heli.

2—————-—

Eÿapud te prius quam mundus fieret. quia nüc hoĩem aſſumpfſi. C Me ſileas a me.
πCSed loqris. qa equalitatẽ tecũ habeo æternitatis. Neſileas a me hoc ẽ nõ me derelinqᷓs.
CESt ero ſimilis deſcendentibus in lacũ. Cdeſt in miſeria iſtius uitæ. Quia

as. non cognoſceris. CExaudi domine vocẽ depꝛecationis mee dũ oꝛo adte.
Orauit chriſtus in cruce pro toto mundo.& pro iudæis & pro apoſtolis.
SDũ extollo manus meas ad tẽplů ſanctuzʒ tuũ. Extollo manus meas.i. extendi eas
in cruce. Ad templũ ſcm̃.i.ad hoc extendi ut templũ tibi præpararẽ hoc eſt corpus: Et aſſimilabor
eſcendentibus in lacu. Lacus ſigniſcat infernũ: locũ uidelicet eoꝶ ꝗ ſub cuſtodia retinẽtur: & alib ĩ
ſcribitur: Vſq; ad captiuã qᷓ erat in lacu:Exaudi uocẽ depᷣcationis meæ dum oro ad te. dum extollo
manus meas ad tẽplũ ſanctũ tuũ.In crucẽ ſcilicet pro credentibus: qui templũ tuũ futuri ſunt.

ter quos pendebat: ut ait propheta: & inter iniquos deputatus eſt.
CLa operanũbus inigtatẽ ne ꝑdas me.

tinet: ut non ſic peream mortem ſuſcipiens. ſicut operarii iniquitatis:
CCum his qui locuntur pacem cum pꝛoximo ſuo.mala autem ſunt in coꝛdibus eoꝛum.
. E Lodbitur iudæi pacẽ cũ xpᷣo dicẽtes magiſter ſcimꝰ ꝗa uerax es.& ꝗa a deo ueniſti magiſter & uiã
. ei in

nes meas cũ uitiis & cõcupiſcentiis. Neq; deſpicias me deus ſalutaris meus. Quia & ſi mortalis ſum:

CIdeſt mandatis tuis. Quæ ſunt illa mãdata? Vt nõ declines ad dexterã. neq; ad ſiniſtrã. & nõ reſpi/

tes huius ſæculi qᷓ me genuerũt. & caduca ꝓmittebãt reliq. & a te aſſũptus ab his ſũ derelictus. Quia

. — . . = . = ⸗ —] . 2 . 7 )
parant putantes deũ non uindicare mẽdacia. Credo videre bona diii in terra vinentin. den el
CVox eccleſiæ. In terra uiuentiũ.quia pignus noſtruʒ illuc ſurſum habem us qd eſt xps. Ile accepit

4

Airiliter age. CIdeſt fortiter age. ut dixit angelus ad Ieſũ. confortare & eſto robuſtus.

mina mũdi a deo cõforteris. Expecta deinceps. ut uictor ab eodẽ dño coroneris. ꝗa nõ coronabitur

Dte domine clamaui deus meus. CVt me clarifices illa claritate quã habui

ſi diuinitas ab eo receſſiſſet. ſimilis nobis ĩ Riſeria fuiſſet. Si ſilueris ero ſimilis peuntibus. Tñᷣ ſi tace-

Me ſimul tradas me cũ peccatoꝛibũs. CPeccatores: latrones in

CIAdeſt in die iudicii cum his latronibus aut cæteris malis: Tam ad chriſtum quam ad eccleſiam p⸗

dei ĩ ueritate doces. Mala ãt ſũt in cordibus eoꝶ qñ ĩterrogabãt eum licet tributũ dari cæſari an n6
Ba illis ſecundum opera eoꝛum. TQui te non intelligunt per beneficia
intelligant per cruciatus. ut male agentes bona tua inuenire non poſſint. Propheta non optando
ſed pronunciando dixit. Ac ſi dixiſſet. Daturus eris illis uindictam in die iudicii.
CEt ſecundum nequitiam adinuentionum ipſoꝛum. Scom opera manuum eoꝛuʒ tribue illis.
Studia eoꝶ ſunt ut mihi noceãt.& laqueos tẽptationũ intẽdũt iõ iuſtũ eſt: ut in his ipſi deficiant.
CKeddge retributionẽ eoꝝ ipſiiss. CIpſi.n. reddiderunt mala pro bonis: te nõ intelligẽtes.
CAm non intellexerunt opa dñi:z in opa manuũ eius deſtrue illos.⁊ non ediſicabis eos.
CMachinæ eorum quæ contra eccleſiam meam eriguntur nihil præualent.
CBenedictus dominus pater:quoniam exaudiuit vocem depꝛecationis mee.
C Reſpondens ante paſſionem: & clarificaui. & iterum clarificabo.
CBiñs adiutoꝛ meus. UIn paſſione. CEt protectoꝛ meus. UIn mone.
CEt in ipſo ſpanit coꝛ meũ. CHumanitas in diuinitate. & adiutꝰ ſũ in tribulatiõe ut reſurgeré.
CEt refloꝛuit caro maa. CCaro xpi in reſarrectione refloruit. Vel refloruit caro?
mea. Refloruerunt apoſtoli. qa poſt negationẽ ad fidẽ uenerunt. Refloruit caro mea. procedens
tumulo incorrupta. Et refloruit caro mea. Pro carne theodotion cor interprætatus eſt. Aliter quiꝑ
pe cum reſurreximus cum chriſto. Et de reſurrectione dicitur oſſa ueſtra ut herba orientur. S
C St exuoluntate mea conſiteboꝛ illi. Ipſi patri ut illud. Confiteor tibi pater dñne cæli & = bc e ſ.
terræ. qa abſcondiſti hæc a ſapientibus & prudẽtibus & reuelaſti ea paruulis. Et eccleſia chriſto. ut il ralia XES
lud. Prouidentes gregem. nõ coacte ſed uoluntarie: & itẽ. Voluntarie ſacrificabo tibi & confitebor
nomini tuo. Et ex uoluntate mea. nõ ex neceſſitate. Confitebor tibi per baptiſmum. ßG Xl er
EBominus foꝛtitudo plebi ſue. CPopulo xpiano. Et ꝓtectoꝛ ſalutariũ xp̃i ſui . Prnr XN N
CQuicũq; in xpᷣo baptizatus eſt. & ipſe xpᷣs uocatur. Sciendũ ãt.qd & iſte pſalmꝰexcepta una lĩa in
hebreis uoluminibus ſcriptꝰ ſit ſcdm ordinẽ litterarũ. Protector hoc eſt defenſor. Salutarium chri-
ſti ſui eſt. Pluraliter dicit. quia omnes uirtutes chriſti diuinitas cuſtodit.
CSalunum fac populum tuum domine. QNoc eſt populum chriſtia⸗
num. Vel ſaluam fac plebem tuam domine. quam morte mea redemi.
CEt benedic hereditatie. Quam per corporis & ſanguinis mei myſteriũ in
eccleſia congregaſti. Hereditas xp̃i ſua eccleſia: de qua dixit: dabo tibi gentes in hereditatem tuam. UMUM r. ,
CCEt rege illos ⁊ extolle illos vſqʒ in ſeculůũ. ¶ IRegeillos. ac ſi dicat. Tu rege nõ diabolus Pher osatus pWe- Nrenn
neq; pcmEt extolle eos uſq; in ſæculũ.hoc ẽ defende eos uiq; in ſæculũ. In uita æterna tu diñe rege S
& eleua nos.ꝗa populus tuꝰ ſumus. & in hac nita ꝗᷓ tibi ſunt placita faciamus. Ab hac mortalitate
immortalitatem te cõmutante extollamur.ideſt in cæleſtibus eleuemur regnaturi cu ſanctis tuis. &
CIn ſinem pſalmus Dauid:in coſummatione tabernaculi.
Qñ archa de captiuitate philiſtinoꝶ reducta ẽ. Pro qua multa mala habuerũt. dimiſſa ẽ in ſylo. &
Danid ediſicauit ei tabernaculum.in quo hortatur populũ ut offerant ſacrificia deo.
= PSALMVS. XrxXVIII. Z
)) Auid aptiſſime figurã xp̃i tenet. & archa figurã eccleſiæ. Sicut dauid reduxit archã de

. odonon an as peſwut

R

uitate. ſic & xps reduxit archã hoc ẽ ſctãm eccleſiam de captiuitate. i. de poteſtate diaboli.
Mpſalmus ergo uocẽ cõtinet ꝓphetæ loquẽtis de pfectiõe eccleſiæ ĩ hoc ſæculo cõgregatæ.
Fferte domino ſilij dei.. Qui per gfam in adoptionẽ filioꝶ uocati eſtis. Vox
AS K(xpi prædicatores ammonet. Afferte prædicationé. & exemplũ uel fidem & opera.

Afferte dño ſilios arietũ. ρQuosꝓp cuãgeliũ duces gregũ apoſtoli

Arietes. Apoſtoli dur. Arietes. ĩ capite duo cornua hñt. et ſãcti apoſtoli duo cornua habue

rũt.i. duo teſtamẽta pᷣdicauerũt. Filii arietũ. ſucceſſores apoſtoloꝶ ſüt. quos generãt p uerbũ pᷣdica/-
tiõis. Cõſumatio tabernaculi. ſcdʒ ſenſũ pfectio eccleſiæ &cõiuncta de iudæis & gẽtibꝰ hic in pᷣſenti

Afferte dño gloꝛiã ⁊ honoꝛre. Vt p opa nĩa gloriſicetur æternus deus p uerbũ & exẽ
plũ.vñ dicit honorificabãt & glorificabãt. Filios generãt. ut diximus p prædicationẽ. ut paulus 4 1
xit. p euangeliũ ego uos genui. Hoc ẽ gloria & honor dei. ¶Afferte domino gloꝛiã noi eĩ.
CGlorioſe p nos nomẽ eius in cunctis innoteſcat. Nomen patris filius eſt. gloria xpᷣi eccleſia eſt. 4
CAdorate dominũ in atrio ſancto eius. CDilatate cor ueſtrum in ſanctiſicatione
pfectã in qua deus habitet.i.in eccleſia uel in conſcientia ubi unuſqſq; ipᷣm adorare debet. Vox anif
prædicatio dñi. Sup aquas ſuper populos. ut illud aquæ multæ popuh multi. uel. 11L1
Aox dñi ſuꝑ aquas. E Ideſt in baptiſmo ſuꝑ xpᷣm.ut dicit hic ẽ filius meus dilectus
ĩquo mihi cõplacui. Suꝑ aquas:qa populus ꝗ ibidẽ aderat uocẽ audiuit. Vel ſup aquas r apoſtolis
ait. Ite baptizate oẽs gẽtes in noĩe pr̃is & filii & ſpũs ſancti. CBe⸗? maieſtatis de poteſtatis
CIntonuit dñs ſup aquas multas. De tabernaculo corporis aſſumpti terribiliter populis conuerſio
nẽ pᷣdicauit dicens. Pnĩam agite: appropinquabit. n. regnũ cæloꝶ: Sicut tonitruũ a nube procedit.
ita & xpᷣs intonuit a nube:hoc eſt de corpore ſuo quando dixit pœnitentiam agite. .
CAor domini in virtte. W Incredentibus poſt facta

Expoſitio.

quando dixit lazare ueni foras. Vel in uirtute.qua in unoquoq; ſancto loquitur. “
Corx dñi ĩ magniſicẽcti. CQñ magniſicatur p opa ſanctoꝶ magniſcẽtia eccleſiis dilatata
CAox dñii cõfringentis cedros. ECrdii dñt oẽs ſublimes.& excelſi uel ſupbi. Cõfrin
get illos. aut ꝑ pniaʒ. aut in diẽ iudicii in uindicta. Cædros ſupbos quoſq; Ecce ſecuris ad radices ar

boꝶ poſita eſt. Cõfringẽtis cædros. humilians fupbos. Sciendũ qd cædrus duas hẽt intelligẽtias. ſi
cut & unicornis hoc eſt ſi ad bonã partẽ iuſtos ſi ad malã.peccatores ac ſuperbos oſtendit.
C Et confringet dũs cedros libani. CConteret per pnĩam elationes eius ac
collidet. dum ignobilia elegit ut fortia conterat & confundat.
Et cõmumet eas vt vitulos libani. CRamos earum & uirgulta calcabit uer-
berans. Pro hoc in hebreo habet & uitulus Hbani. Exciſa ſupbia ac petulantia adducit eos ad imita-
ionẽ humanitatis ſuæ. quia tanqᷓ uitulus immolatus eſt. Iſte uitulus eſt ſaginatus qui occiſus eſt hoc
. e, - 1 eſt chriſtus pro ſalute mundi. Sicut confringit uituſus de cornibus nirgulta tenera. ita & chriſtus cõ
C Teva 3 „P— ſ. regit iudæos. Vnde dixit. iam ſecuris ad radicem arborum poſita eſt.
CSEt dilectus quemadmodum ſilius vnicoꝛnium. CFadus eſt dilectus filius dei
— E „0. S per aſſumptionẽ corporis filius iudæoꝑ. & contriuit eos ꝗ per ſuperbiã ſingularẽ ſuã erigere iuſtitiäã
Ar 92 2 conabantur. Xps eſt filius iudæorum:quia ex ſtirpe eorum ſecundum carnem fuit. Iudæi unicornes
9- 4. , L= dicuntur pro una lege quam habuerunt. per quam in ſuperbiam ſe extulerunt.

Wrr .
e Aox dñi intercedètis flãmã ignis. CPcnitẽtiã Ioãnes in deſerto pᷣdicans oẽz gehẽ
næ reſtinguebat ardorẽ diuidens perſecutoꝶ furentẽ iracundiã: eũ alii dicerent hic eſt xps: alii autẽ
dicebãt: nõ: ſed ſeducit turbã. Ille uero pcidens huũc furorẽ credẽtes adſciuit caritati ſuæ: incredulos
ũt reliqt. Poſt flãmã ſonus uenit.ita & poſt prædicationem pſecutio. Vox dñi intercedentis. i:auxi
liũ illius inter pſecutores.ꝗa ſuis ſanctis ſubuenit. Intercedentis flãmam. illã flämam idoli ubi tres
ueri fuerũt. Vel quottidie ĩ unoquoq; nĩm flãmam libidinis ꝑ confeſſionẽ & gr̃am ſancti ſpũs ĩter
cidit. i.per orationem ſacerdotis facit ceſſare. ſicut legimus per Aaron deum feciſſe in deſerto.
Aox dñi cõcutientis deſertůũ. CAia ꝗ deſerta fuerat occupãtibus añ ſe uitiis.ad uerba pœ
nitẽtiæ cõmouebitur. ut exeũtibus uitiis ab illa. habitabilis deo fiat. Vox dñi cõcutiẽtis deſertũ. Ad
fidẽ cõmouens gentes deſertas.in ꝗbus nullus ſulcus pᷣdicationis iĩpoſitus erat ad ſuſcipiẽdũ uerbũ
dei. Vel gentes q; deſertæ erant qũo conuerſæ ſunt de infidelitate ad ſidẽ per uerbum præ dicatiõis.
CEt cõmouebit dñs deſertũ cades. CTunc cælebrabũtur hac mũdi ſollicitudine uerba
ſanctæ legis. ꝗᷓ prius a iudæis non intelligebantur. qa cades interpᷣtatur ſancta. Vel alibi cõmotio ti/
neæ. Bñ illos tineæ cõparauit. qa ſicut tinea pannos comedit. ſic conſcientia eos comedebat. Cõmo
tio tineæ dicitur. eo quod cõmouit illos de illorum conſcientia praua ad fidem eccleſiæ.
CAorx dñi pꝛeparantis ceruos. Q¶ ¶Ceruos nolũt ꝗdã quaſi ſupatores uenenoſaꝝ lin-
2 guaꝑe. In eccleſia cerui p̃dicatores. Præparauit illos: qñ miſit ipſos prædicare: Cerui tranſeunt & cal-
cant ſpinas uel ſerpentes. ſic & prædicatores uenena diaboli & ſpinas peccatoꝝ tranſeunt. & ad alti
ora fugiunt ideſt ad theoricam uitam. HS UMG
CSEt reuelabit condenſa. C Obſcura diuinaꝶ ſcripturarum ſiue myſteriorum cæle
ſtium per ſpũm ſanctum patefecit. Vnde in euangelio illi duo ꝗbus ipſe apparuit dicebant. N onne
cor nẽm ardens erat in nobis cum loquæretur & aperiret nobis ſcripturass
Et in templo eius. CHoc eſt in eccleſia. Oẽs dicent gloꝛis. CCollaudant
claritatẽ dei. uel gloria patri & filio & ſpiritui ſanco. CBñs dilnuiuz inhabitare facit.
CAndã terrã deus nõ poſſidet. Simul attende uim uerbi. qd nõ dixerit aquas ſed diluuiũ. ut abun/
dantiã gr̃æ ſpũalis oñderet. tanꝗᷓ in archa noe ſanctos a fluctibus ſæculi huius protegens. Et mò in-
habitat diluuiũ in conſcientia per abundantiã ſpiritus ſancti. per quem delentur peccaa.

CSt ſedebit dominus rex in eternum,.o rn eccleſus uel in ſanctis. qui ſedes eius effecti
ſunt. uel humanitas xp̃i ad dexterã dei pais. Reges: ſancti dicuntur qui ſe regunt.
CDñs virtutem populo ſuo dabit. Ideſt uirtutem fidei.Populo ſuo populo xpᷣiano⸗

dimicanti cõtra huius mundi turbines ac procellas. Et benedicet populo ſuo in pace. Populo chri-
ſtiano benedicet & hic & in fututo. quando dicturus erit uenite benedicti patris mei. In pace: in ſe/
menpſo. quia ipſe eſt pax noſtra qui fecit utraq; unum. In ſeipſo nos benedicit pax uera chriſtus do
minus. qui ſumus eccleſiaſtica plebꝛe: ”M
KNViceſimus nonus in ſineʒ pſalmus cantici dedicationis domus Bauid.
Pſalmus cantici: laus cum opere dedicatio domus Dauid: reſurrectio ſaluatoris intelligitur: in
qua omnia uitæ corpora dedicantur.
IAuid figuram chriſti tenet. Domus dauid: domus chriſti: ideſt humanitas domus eſt diui
Enitſtis. Tunc edificauit domum. quando humanitatem carnis aſſumpſit. Et tunc dedica/-
NEyuit. quando a mortuis eum reſurgere fecit. Et modo edificatur domus Dauid ideſt chriſti
☛ hoc eſt eccleſia: V ſq; in finem ediſicatur ſed in reſurrectione dedicatur. quando immorta-
litatem acceptura eſt. Vocem redemptoris noſtri continet. qui per reſurrectionem corporis ſui ec/
cleſiam quæ omnium mater eſt acquiſita ſuo nomine dedicauit. .

CExaltabo

— f

— — .. —

Super Pſal. xxirx.

XFaltabo te domine quoniam ſuſcepiſti me.
CExcelſe te gloriſicabo pater. quoniam ſuſcepiſti me de morte. Exaltabo te domine. vex 6,, g, g -
AVoxxXpi ad patrem. & uox eccleſiæ ad chriſtum. Exaltabo laudabo. erue

E CQuoniam ſuſcepiſti me. Cdeſt chriſtum ad dexteram pa-
tris. Et chriſtus ſuſcepit eccleſiam. quando humanitatem carnis aſſumpſit. ”MVDͤ
CNMec delectaſti inimicos meos ſuper me. CVt meo iocundarẽtur interitu. quõ dicit

nec delectaſti inimicos. Dũ & iudæi xpᷣm crucifixerunt & cõſpuerunt & flagellauerunt. & pſecuto⸗g
res delectantur ſuper eccleſiã qñ perſecuntur? Sed nec iudæi delectati ſuper xpᷣm fuerunt.ꝗa non po S „
tuerunt eũ extinguere ſicut uoluerunt. Sed hic non intelligendũ de hoĩbus. ſed de demonibus. quia X. ran es r=t
delectare cepunt qñ eſtimauerunt eũ cũ latronibus ad infernũ ducendũ.ſicut in montẽ ſe pmiſit abʒ
eodẽ duci. Sed nõ fuerũt delectati demones. ꝗa tunc & principẽ & ſuos ſubiectos ligauit: Ita nec ſu
p eccleſiã non erunt delectati in die iudicii. qñ dicturi erunt ſancti. Vbi eſt mors aculeus tuus. ubi eſt
mors uictoria tua? Abſorta eſt mors in uictoria. iein uictoria ſanctorum diſrupta eſt. —2—
Bñe deus meus clamaui ad te ⁊ ſanaſti me. CDñie deus meus. Oratio xp̃i ſiue eccle e le oα
ſiæ. Sanaſti me reſurgere me feciſti: ut corpus mortalitati obnoxiũ nõ corrũperetur a morte. A.
NReuocaſti ab inferis aiam meam. CIdeſt aĩam xpᷣi cũ aliis aiabus ſanctorũ deus de
inferno reuocauit. Ipſe ſe reſuſcitatum a patre ꝓnuntiat: ſicut ait apoſtolus. Qui crediderit qd deus il
lum ſuſcitauit a mortuis ſaluus erit. Saluaſti me a deſcendẽtibus in lacũ.i.de miſeria iſtius uitæ præ mſer hg = A S. den
ſentis. Vel de lacu inferni. ubi animæ peccatorum ſunt: ne ſicut illi præceps cadeiem in mortem. f⸗r- =⸗
Hinc tam immenſum miraculum propheta cernens. exultat & dicit.
Vlſallite dño ſancti eius.⁊ cõſitemini memoꝛie ſanctitatis etꝰ. CQd memorat ueſtri
. . n r nn rn. . . ç Horhafis
ſanctiſicauit uos uocando ad agnitionẽ noiĩs ſui.Pſallite dño ſancti eius. Propheta hortatur fanctos
ut laudent illum a quo ſaluati ſunt. Et confitemini memoriæ ſanctitatis eius. Memoria. i. ut memo/ ł
res ſitis beneficioꝶ eius: qualiter uos de peccato redimere uenit.
CAuoniam ira in indignatione eius.⁊ vita in voluntate ipſius. . „ 1., 8
CNon quod ira aut indignatio in deo ſit. ſed iuſta uindicta: Indignatio dei fuit. qũ adam peccauit. La⸗ rad, es nt⸗
Ira iuſta uindicta intelliguur: qñũ eum a paradiſo deiecit: & uita in uoluntate ipſius: Ideſt ſicut per desxs
um iuſta uindicta ſuper ipſum adam uenit. ita & per ipſum ideſt deum uita reſtituta eſt quando hu-
manitatem carnis aſſumpſit. Quoniã ira in indignatione eius cum de impiis uindicat. Et uita in uo
Iuntate ipſius. ut qui fecerit uoluntatem eius maneat in æternum.

H

CAd veſperum demoꝛabitur fletus. CCum in paſſione eius tænebris
obtecta omnia eſſent. apoſtoli in fletu & gemitu morabantur.
CEt ad matntinum letitia. CFuturam domini gloriam quæ

matutina eius reſurrectione præfloruit. figurauit. Ad ueſperum demorabitur fletus. & ad matutinũ
lætitia. Veſper poſt meridiem dicitur. Poſt meridiem adam in paradiſo uocem domini audiuit de
ambulantis. & ſub arboris foliis ſe contexit. tremefactus eo quod pactum tranſgreſſus eſt: Veſpera to
ta iſta uita ꝑpræſens intelligitur. quia per peccatum adæ omnes uiqʒ in finem ſæculi gemunt: fletus
quia fletum habet homo quando recordatur bona paradiſi quæ perdidit in adam. & ad matutinuʒ „ —2
Iærtitia.i.in reſurrectione quando ſimul iam ad libertatem reſtitues. Vel ueſperum. quando flebat Poen’ ia ρο
maria & apoſtoli in paſſione dñi. Et mane lætitia quando reſurrexit ut dictum eſt mulieribus. ite nüp
tiate fratribus meis ut eant in galileam. ibi me uidebunt & dixerunt mulieres ad apoſtolos. Vidi-
mus dnm. & hæc dixit nobis. Ad ueſperum demorabitur fletus. & ad matutinuz lætitia. Poteſt hoc
& de tempore paſſionis ſicut ſuperius.& de reſurrectione & conſumatione ſæculi accipi.
CEgo autem dixi in abundantia mea.non moueboꝛ in eternum.
CHæc redemptus populus dicit. Iam nullam a te ſatiatus patior egeſtatem. neq; in te defixus com/- ey Aa.„. „. w

—

Pr de e ene -.

moueor. Ego autem dixi in abundantia mea. non moupbor in ærernum. Vox Adam in paradiſo.
quia ſine ſine ibidem ſe putabat eſſe. Et dum ſic cogitaſſet & tanta bona ei dediſſet. cœpit cogitare

quid eſſet cauſæ cur præcepiſſet ei deus ne contingeret de pomo uetito. Hoc uero inquit probare
uolo:& contigit. & probauit quia proiectus eſt.
¶Bomine in voluntate tua. pꝛeſtitiſti decoꝛi meo virtutẽ. CEt ipſa & uox adæ poſtꝗᷓ
roiectus eſt de patadiſo ꝑro ſuaculꝑa. Tunc cognouit quod ſapientia illiꝰ ab eo receſſiſſet. & q
a deo in paradiſo delitiis collatus fuerat habundantiæ. non a ſemetipſo. — ””MV
CAuertiſti faciem tuam a me:⁊ factus ſum conturbatus.. Qeas ratt füer, ſoar.

Tunc auertit faciem ſuam deus ab adam. quando peccauit. & tunc conturbatus.quando ſub ma⸗ den
ledictione de paradiſo proiedtut eſt. Et unuſquiſq; homo quando de ſuis conturbatur peccatis. Vel
liter. Domine in uoluntate tua: & non ex mea præſtitiſti decori meo corpori aſſumpio uirtizem. Cypoſite
tte cognoſcerem. Auertiſti ſaciem tuam a me cum peccaxem. & factus ſum conturbatus. I gnora-
ſbam enim adhuc lumen ueritatis ttuz. —
CAdte dñe clamabo:⁊ ad deum meũ depꝛecabo:. CChriſtus dominus hoc dicit: qui pro & 44 và
redempto poꝑulo iuterpellat ad patrem. Chriſtus clamauit in cruce: & eccleſia in perſecutione.

Derartes A

Expoſitio.

Aue vtilitas in ſanguine meo.dũ deſcendo in coꝛꝛuptionẽ᷑. ESi nõ reſurrexero. Nâ
PJ quia effuſus eſt ſanguis meus ſurgã & ſit utilitas. ut acquiram oẽs gentes reſurrectione mea. Huma
nitas chriſti ad patrem loquitur. Ac ſi dixiſſet. Nulla eſt utilitas qd ſanguinem effudi niſi reſurexero
mortuis. Vel quæ utilitas in ſanguine meoideſt in gente mea? ludæorum nulla eſt utilitas. ꝗa nõ
credunt niſi hominem purum tantum. Non ſolum nõ crediderunt. ſed etiam latus eius aperuerunt.
Munquid conſitebitur tibi puluis. aut annuntiabit veritatem tuam.
CNon poterit turba impioꝶ quæ adhuc uelut puluis oĩ uento doctrinæ mouetur iuſtiſicari. ſi ego
non reſurgã. Si ego non reſurrexero nõ confitebitur tibi quiſquã. Puluis. i.impii uel infruſtuoſi.
Aut annuntiabit veritatem tuam. CIdeſt chriſtum tuum Ac ſſ
dicat.Si non reſurrexero. non annuntiãt (Audiuit dominus. & miſertus eſt mei) Audiuit dominus
deus pater. & miſertus eſt mei. Vox chriſti. Quia reſurgere me fecit a mortuis.

¶ Bis factus ẽ adiutoꝛ meus. NWefenſor meus.qui me fecit primogenitũ mortuorũ.
¶LConuertiſti plãctum meum. Cum dicerem triſtis eſt aĩia mea uſq; ad mortem.
CQ H JIn gaudium mihi. CCu reſurgẽs dico ite nunciate fratribꝰ meis ut eant in

galileã. ibi me uidebũt. Sed hæc ſicut a xpo. ita ẽt ab eccleſia dicũtur. cuius plãctus reſurgẽte dño i
gaudiũ eſt cõuerſus. & ꝗᷓ deinceꝑs cũ ipſo dño & ad ipſum dñm iã mundata agni ſanguine dicit.
CConſcidiſti ſaccũ meum. Velamétũu peccatoꝶ meoꝶ. ꝗa ſaccus & ciliciũ ad pctõ )

JJ 2 — ..,„ „ „ „ „ . „ .L1 . 1. r. * 22 22
2=ðͦ Wn Priumn *] res ptinet. Dũ ergo dicit cõſcidiſti ſaccũ meũ. & alibi dicit induebã me cilicio & humiliabã in ieiu-

mo aĩam meã.& hoc xpCᷣs nõ eſt uſus indumẽto.ꝗd eſt ſaccus xpᷣi niſi mortalitas quam de nobis aſ-

-——— ₰ . .„ „. . „ . . . . 2
Oe⸗pes rr ſumpſit:? Tũc inconſciſſus eſt iſte ſaccus:qñ reſurrexit & immortalis effectus eſt: Et licet habuit ſac-

cũ.ſed nõ habuit opus ſacci.i.pctũ:de quo ſcriptũ eſt ꝗ peccatũ non fecit. nec dolus inuentus eſt in
ore eius. Nobis ergo neceſſe eſt ſaccũ & ciliciũ induere. quia opus ſacci habuimus ideſt peccatum.
Pꝛecinxiſti me letitia. CIdeſt lætitia reſurrectionis.ſiue chriſtus
ſiue eccleſia in futuro. Induens me ſtolam primam immortalitaris per reſurrectionem tuam. Vt can
tem tibi gloriam meam in his qui crediderunt gloriæ reſurrectionis.
CEt non cõpungar. CAb ſtimulis peccatoꝶ. Neq; xp̃s.quia nullum habui peccatum.
CBomine dee meus. in eternum conſiteboꝛ tibi. CIdeſt ſine fine laudabo te.
In his ut iam dixi tibi concinam atq; confitear. qui in me congregati ſunt reſurrectionem tuam.
Omnia enim quæ in hoc pſalmo humiliter de chriſto dicuntur ad aſſumptionem corporis magis
referenda ſunt quam ad potentiam deitatis. Nos quoq; ſupplices depræcamur: ut conuertat dñs in
gaudium planctum noſtrum remiſſa mole facinoꝶ. ac myſterio reſurrectionis ſuæ lætificatos attol
lere dignetur in cælo. pro quibus deſcendere dignatus eſt in infernum.
In finem pſalmus Ganid.
CPſalmus ipſius meditatonis inicio cõtinet uocẽ.deinde redẽpti ſanguine eius populi gratias Agẽ
tis ex ipſius interponitur perſona prophetæ.ait ergo redemptor ad patrem.
N te dñe ſperaui non confundar in eternũn. C In te pater ſpes eſt corporatiõis
meæ du mihi tanꝗᷓ cæteris hoibus inſultant aduerſarii. uel illudunt. Vel uox ꝓphetæ ex p/-
ſona eccleſiæ dicit nõ confundariqa recte cõfiteor fidẽ trinitatis. In te dñe ſpaui. In te nõ ĩ
Mme. Nò cõfundar in æternũ. qꝗa ꝗ illu integre cõfitetur. nõ confitẽtur neq; hic neq; ĩ futuro.
Et in tua iuſtitia libera me.⁊ eripe me. CDe fouea quã ſtatuerunt aiæ meæ.
Quia niſia deo iuſtificemur ꝑ nos nõ poſſumus iuſtificari,: Vñ ſcriptũ eſt ꝗ ſe iuſtificat ipſe ſe cõdem
nat. Vñ & paulus de ꝗbuſdam dicit. Suã quærentes ſtatuere iuſtitiã. iuſtitiæ aũt dei nõ ſunt ſubiecti.
CInclina ad me aurẽtuam. 8 CVox eccleſiæ ad chriſtum. Per
aurem benignitas dei intelligitur. Inclinat chriſtus aurem. quando exaudire dignatur. Vel tunc in/
clinauit deus aurem ſuam. quando miſit uerbum ſuum. & nos exaudiuit in mundo. & in tantum in
Iclinauit. ut noſtra peccata digito in terra ſogberet.
Accelera vt eripias me. ðDMU¼ CAccelera ideſt feſtina ut eripias me. Vult
ſancta eccleſia liberari de corpore.ut aĩt paulus. cupio diſſolui & eſſe cum chriſto. “
EEſto mihi in deũ pꝛotectoꝛem. CVox eccleſiæ. In deũ ꝓtectorẽ in deũ defenſorem.
Aa multi ſunt dii nociui ꝗ non ꝓſunt. Vñ paulus dicit. Sunt ꝗqdem dii multi. & dñi multi nobis tñ
unus deus. una fides. unũ baptiſma. Eſto mihi ĩ deũ ꝓtectorẽ. Tanꝗᷓ ꝓximꝰ.ꝗa eccleſia a tẽpeſtate pſe
cutionis ad deũ hẽt refugiũ. Vt ſaluũ me facias a paccatoribus. üt refugiii in quo prf̃
inhabitat. Multi uolunt fugere a pᷣſentia dei. & nõ poſſunt euadere.ut ait ꝓpheta. Et a facie tua quo
fugiã? Sed nos dicit eccleſia qui ſimul in domo habemus refugium hoc eſt in ipſo qui eſt deus.
Qm ſirmamentũ meũ ? refaugium meum estu. CAd ſuſtinendos eos ꝗ in me ſeuiunt.
Vel ſirmamensũ fidei & refugiũ meũ es tu. Refugiũ meũ dicit.ꝗa eccleſia in xpᷣo hẽt refugiũ: ut ait

ꝓplſeta: de refugiũ ſactus es nobis. C Pꝛopter nomẽ tuũ educes me. Vt eũ notũ faciã

gęẽtibꝰ credituris.pp nomẽ tuũ dux mihi eris. Qñ ego facio aliqd bõi nomẽ dñi ex hoc glorificat᷑.
Et enutries me. ¶Aggregatis paulatim ſanctis educas eccleſiam tuã qᷓ in me funda/
tur. Et enutries me: Tunc enutriuit eccleſiam: quãdo noſtram carneʒ ſuſcepit. Vnde & paulus nemo

enim carnẽ

Super Pſa xxx.

enim carnem ſuam odio habet. ſed nutrit & ſouet: & enutriuĩt nos ut fortes ſimus. Et educes me de
laqueo quem abſconderunt mihi.Laqueus dicitur captio. quia quãdiu in uia es hoc eſt in xpo non
times in laqueũ cadere.qꝗa laquei ſecus uiã ponuntur. Via xpᷣs eſt ſicut ipſe ait. ego ſum uia. Et tu ſi es
in uia hoc eſt in xpᷣo.non times cadere in laqueũ diaboli. qa omnis laqueus ab ipſo eſt.
AQm̃ tu es pꝛotectoꝛ me in man tuas cõmendo ſpiritũ mae. Vox xpi ad patrem veæ Xα v ,
in paſſione.qñ cõmendauit aĩiam ſuam & dixit. Pater in manus tuas cõmendo ſpiritũ meum. Q SS .
cõmendataur. ſaluũ recipitur. Et ipſe dixit. Poteſtatẽ habeo ponendi aĩiam meam. & poteſtatem ha-
beo iterũ ſumendi eã. Tu es protector meus. Vox eccleſiæ. In manus tuas cõmendo ſpum meuũ hoc e⸗ li⸗
eſt in poteſtatẽ tuã cõmendo aiam meam. Hoc exemplũ accepit eccleſia a xpo. Hoc & ſcũs Stepha/
nus fecit. hoc & ſancti orant qñ exeunt de corpore.ut illud ſideli creatori comendant aĩas ſuas in be
nefactis. Hoc in cruce poſitus dũs dixit. quod in patris manibus ſpũm comendauerit. cito eum ipſo
reſuſcitante ſumpturus. Dicat nunc populus redemptus ſanguine agni. H .
CRegemiſti me domine deus veritatis C Qui eſt neritas & uita. quia 124 ſ .½ -
“U — „„ . 2 . — 6 .
quod promiſit deus non mentitur. Sicut promiſit per ſeruos ſuos prophetas ita & uenit. & redemit
nos nguige ſuo. Vnde & paulus dicit. empti enim eſtis præcio magnno. MZM
COdiſti oẽs obſeruantes vanitatem ſupuacue. CSupuacue dicit nõ qd deus odiat
quẽquã. Abſit hoc ſentite. Sed ꝗ iſtã tantùmodo uitã præſentẽ amant: & cæleſtia contemnunt. ſpe
rantes inaniter in beatitudinẽ ſæculi ſeducentes. odit illos deus. Non ꝗd odiũ ſicut dixi in deũ ca/
dat.ſed odire deus qui ſic faciunt dr̃ repudiare.i.quia repudiat illos deus. Ego aũt in te dñe ſperaui.
Vox eccleſiæ. Non in me ſed in te ſperaui & ſpero expectans reſurrectionem tuum.
CExultabo ⁊ letaboꝛ iĩ miſericoꝛdia tua. C Pro quo exultabo:Sꝓ quo lætabor? Pro hoc ꝗd ſeꝗt᷑ 4 R △⏑
Auia reſpexiſti humilitatẽ meXꝗõ. CExultabo corpore lætabor mente. Tunc re “ 2 one rek
ſpexit quando carnẽ ſuſcepit. qa contẽptibilis & captiua & deſpecta erat eccleſia. Exultabo & læta⸗—
bor in miſericordia tua: pro tantæ pietatis cõmodo. ut me tua morte redimeres. Quia reſpexiſti hu

militatem meam. In ſpe illa poſita. per quam ea quæ non uidentur deſiderantur.
CSaluaſti de neceſſitatibus aiam meam. Neceſſitates corporis multæ ſunt.i. mãdu imitah⸗ er 42.. Pre
care. bibere. dormire. uel aliud qd neceſſario eſt faciendũ. fed neceſſariũ aĩiæ oĩno unũ.i. uita ætemma. Aune Heat ene

Saluauit deus aĩam de ſua neceſſitate. qa dedit ei uitam æternã quod eſt ſua neceſſitas. proinde ſal-
uaſti de neceſſitatibus mortis perpetuæ aĩiam meam quæ & tibi erat caritate deuicta.
CNec cõcluſiſti me in manus inimici. Illi concluduntur in manus inimi. ꝗq perſeue- „ ſ
rant in peccatis ſuis. Sed ego dicit eccleſia non concludar. ꝗa non uolo perſeuerare in malis. = e α
C Statuiſti in loco ſpacioſo pedes meos. CDilataſti unitatẽ eccleſiæ in toto mũdo. Quõ dil e, 0 1 = -A,
cit in loco? Nũꝗd localis deꝰ? Et localis. & nõ localis. Localis ẽ ad ſe ueniẽtibus.& non localis: ꝗ
ubiq; eſt. ſed inuenitur in loco pure qrentibus. Vt illud & motus ẽ locus in quo erat ſedentes. in lo
co ſpacioſo pedes meos. Pedes ſancti pᷣdicatores.ꝗ portant uerbum prædicationis in toto mundos
uel in eccleſiam quam tua reſurrectione dilataſti in amplitudinem libertatis. MM
CMiſerere mei dñe quoniã tribuloꝛ. Miſerere mei.ac ſi dicat. Fac in me miſeri
cordiã. qm̃ tribulor. Illorũ uox qui tribulantur a qualibet tribulatiõe. Miſerere mei domine quoni
am tnibulor. Non iam mortem timens.ſed in ſectatiõ6em mœtuens uiciorum. ”M
CConturbatus ẽ in ira oculus meus. CEccleſia conturbatur de uitiis & pctĩs tã de ſuis — ₰
quã & de alioꝶ. Sed orandum eſt ut ira nõ uertatur in odiũ neq; de feſtuca fiat trabs. Vel cõturbatur & Pa—αner —
oculus de futuro iudicio. Conturbatus eſt in ira oculus meus quo te cernebam. Anima mea. qua te
diligebam. Et uenter meus.quo tui recordabar. Hæc omnia conturbata ſunt. ꝓpter priora delicta.
Auoniã defecit in doloꝛe vita ma. CIdeo in dolore.qa eccleſia nõ põt emẽdare malos
nec ſegregare malos a ſctĩs uſq; in finẽ: Vñ dñs dixit ſinite utraq; creſcere uſq; ad meſſẽ: & in tpe me
ſis dicã meſſoribus. Colligite primum zizania: & colligat faſciculos ad comburendbum. —
CAita mea ⁊ anni mei in gemitibus. d CQuddiu eſt hic in præſenti uita. ha-
bet gemitũ & fletum unuſquiſq; homo. Qm̃ defecit in dolore uita mea: & anni mei ĩ gemitibus.
onec perſecutionem patior propter nomen tuũ.pᷣſens uita deſicit: quia mihi tpa ſunt perpetuitatẽ-
conſiten (Infirmata eſt in pauptate uirtus mea) Vox eccleſiæ: Infirmata eſt eccleſia inter hoĩes maio
inter quos habitat hic in præſenti uita: ꝗa plures ſunt peccatores & pauci ſunt ſancti:Vel aliter:Infir/
mata eſt in pauptate uirtus mea: Sanitas huius corporis inter cruciatus huius paſſionis.

Pedles fae l PAtonre⸗ Mant .

Etoſſa mea conturbata ſunt. — CFortitudo utiq; mea: Oſſa fortes ſancti uel

oſſa uirtutes eccleſiæ uel ſanctorum: Conturbata ſunt ab illo: unde ſuperius dicit ſecundum apoſto
lum: Scimus quia omnia creatura congemeſcit: Non ſolum illa: ſed & nos intra nos gemimus
Sup oẽs inimicos meos factꝰ ſũ oppꝛobꝛi’ꝗ. C Qui me ꝑpꝑ tuũ nomẽ pſecyntur: Factus
ſũ opprobriũ uicinis meis: Vox xpi & nox eccleſiæ⸗Dño iudæi multa opprobria dixerũt: & hermici
& pſecutores dicũt eccleſiæ. Et vicinis meis valde. C Qui ad credendũ app ropinqbãt.
C St timor notis meis. NNO Quia amici mei propter mœ
tum inimicotum a me longe receſſerunt. Totus pſalmus: & ſuper Dauid iuxta hiſtoriam. & ſuper

Expoſitio.

dñm iuxta prophetià intelligi poteſt. Nimiũ & timor nouie meĩs.. apoſtolis quĩ ſmuerunt in paſ/
ſione. Vel noti mali chriſtiani. qui dicunt ſe credere in deum & opernbus negant. & deſpiciunt uitã
ſanctorum. Vicini dicuntur per fidem. & noti propter chriſtianitatem.
Qui videbant me foꝛas fugiebant a me. WIdeſt apoſtoli.qui uide/
rrunt chriſtum compræhendi in paſſione & relicto eo fugerunt. Veliudæi fugiunt ſacramenta my
erii eccleſiæ.i. corpus & ſanguinem xpᷣi. Omnes qui uidebãt me foras fugerunt a me.non intelli-
gentes interiorem ſpẽ meam:pro qua patior. ad exteriora uiſibilia fugiebant.
Excidi tanquã moꝛtuus a coꝛkle. CQObliti ſunt me corde. tanꝗᷓ ſi fuerim iã defunctus
Excidi tanꝗᷓ mortuus a corde. Quia ſic habuerunt iudæi xpᷣm quaſi hominem mortuum ꝓnihilo.
Et factus ſum ſicut vas perditum. CSic habuerunt iudæi xpᷣm quaſi uas p/
ditum ideſt hominem mortuum in ſuo peccato.Sic ſunt ſancti apud hereticos. uelut homo pditus
¶Qm̃ audiui vituperationẽ multoꝝ. Cdeſt xpᷣs a iudæis. & eccleſia ab hereticis.
In circuitu inhabitantium. CIdeſt in circuitu chriſti &
Jin circuitu eccleſiæ. quia ipſi ſupradicti circundederunt. Quoniam audiui uituperationem multo-
rum commorantium in circuitu. Erant uituperantes me poſiti in peregrinatione huius terræ: ſe-
uentes circuitum temporum. & ad patriam æternam redire nolentes. “
CBum conuenirent ſimul aduerſum me.accipere animam meam conſiliati ſunt.
CCongregati ſunt perſecutores. fecerunt conſilium. ut acciperent animam meam ad conſenti/
endum ſibĩ in ſceleribus multis. Vt acciperent animam meam.ideſt iudæi chriſtum. & heretici ec-
cleſiam. Conſiliati ſunt mala conſilia. & non bona. Conſiliati ſunt. ut quærerent: & ut tollerent ani-
mam chriſti iudæi: & heretici animam eccleſiæ. . MDã
Ego autem in te ſperaui domine.dixi deus meus es tu. CQui ſolus fortis es ad li/
berandum. Vel uox eccleſiæ. In te ſperaui.in te non in me. Et peccatores dicunt in te ſperaui. Sed ſã
cti & fidem & opera habent. Peccatores ſperant in deum. & non timent illum.

In manibus tuis ſoꝛtes me. Cdeſt gratia ſpiritus ſancti.Non
per memetipſum.ſed a te actio uitæ huius quæ in hoc ſæculo geritur. !.
Eripẽ me de manu inimicoꝝ tuoꝝ ⁊ a pſequentibus me. CNe mihi pᷣualeant: IIlu

ſtra faciem tuã ſuper ſeruũ tuum. Illuſtra hoc eſt cerne.& diſcerne quicũq; ſit melior de ſanctis tuis.
CAllinſtra faciem tuam ſuper ſeruum tuum.⁊ ſaluum mefac in miſericordia tua.domine non
confundar quoniam inuocaui te. UC IIluminatio reſpectus tui ſuper me
refulgeat. ut non confundar. ſed ſaluer ab his perſecutionibus. “
CErubeſcant impii ⁊ deducant᷑ in infernũ. CErubeſcant ĩpii.demones.heretici uel ꝗq non
credunt reſurrectionem. Erubeſant tunc qñ illos ſanctos quos in deſpectionẽ habuerunt uidebunt
coronatos: & ſe cõdemnatos. Vel qui relinquentes uerũ deum ligna adorant. & lapides uenerãtur.
CMuta ſiant labia doloſa.q̃ loquuntur adnerſus iuſtũ iniquitatẽ.in ſuperbia ⁊ in abuſione.
CCrucifixũ irridentes. & ignorantes reſurgentẽ.Iſta cernens ꝓpheta. exclamat exultans & dicens.
Quam magna multitudo dulcedinis tue domine:quam abſcondiſti timentibus te.
Quia multifariæ copioſa dulcedo tua eſt quam reſeruaſti timentibus nomen tuum. Nec eam in
his tẽptationibus onñdiſti. ne accepta ſecuritate excederemus a uia iuſtitiæ. Vel quã magna multitu
do dulcedinis tuæ dne. i. quantã gloriã. quanta pᷣmia pparaſti eccleſiæ tuæ. ut eẽt ſemp cũ angelis ſi
ne fine in æternũ: Qaã abſcondiſti timentibus te.ĩdeſt.ſ.bona ſanctoꝶ intemetipſo abſcondiſti.
¶Et perfeciſti eis qui ſperant in te. CPerfeciſti.ac ſi dicat: perfecturus eris.
CIn conſpectu filioꝛum hoium. CQui non erubuerunt cõfſiteri qd credunt añ reges & po
teſtates.ut ait ꝓpheta.& loquebar in teſtimoniis tuis in cõſpectu regũ.& nõ cõfundebar. Quã abſcõ
diſti timẽtibus te. ꝗa hic pꝑ tribulationẽ pleniter nõ accipiunt pᷣmiũ.ſed in futuro expectant:Et pfeci
ſti eis ꝗ ſperant in te. Conſumata bereirſpuiſti ſpectata in ſpecie. In conſpectu filioꝶe hoĩum. ꝗq hu-
mana & non cæleſtia quæſierunt. Vel cũ Punt in ſupplicium æternum. iuſti aũt in uitam æternam.
CAbſcondes eos in abſcondito facici tue.a conturbatione hominum.

1 Illuminatio enim uultus tui teget eos.ne ab humana malicia conturbentur. In abſcondito uul-

tus tui:ſcilicet iuſtitiæ tuæ hoc eſt in ſecreto tuo ſicut iob. & ipſe & omnia quæ habuit abſconſa ſue
Nrunt in deum: A conturbatione hominum.a perſecutione peccatorum. .
Pꝛoteges eos in tabernaculo tuo.a contradictione linguarum. C In tabernaculo fideĩ
ab ſtrepitu malaꝶ linguarum uelantur. qui dicunt: Quis nouit hæc: aut quis rediuit ex inferis.
Benedictus dñs. ¶ CCui benedicit omnis creatura: Quomodo dicit bñdictus dñs:
Nũquid illi opus eſt noſtra benedictio? Non ſed ut nos ab ipſo benedictionem accipere mereamur
¶Am miriſcauit miſericordiã ſuam mihi in ciuitate munita.
ciuitate leruſalẽ:in medio mũdo.ln ciuitate munita dicitur:eo quod firmata uel robuſta ſit. &
in gyro oẽs gentes ill circundant:In circuitu eccleſiæ: & totius diffuiæ.ibi mirificauit miſenicordiã
ſuam dũs.quia ibi natus: ibi paſſus: ibi reſurrexit & inde aſcendit ad cælos. ut ait ꝓpheta: Opatus eſt
ſalutẽ in medio tertæ: Vel aliter: leruſalẽ cæleſtis munita de congregatione angelorum & hoĩum.

CEgo aüt

Super Plal. xxxi.

CESgo ãt dixi in exceſſu mentis mee. CEccleſia qñ recordatur de paradiſo qũo ĩmortalis
poterat eẽ. & cogitat qliter ibidẽ poterat eẽ & meminit qualis ẽ & qualiter deus p euâgeliũ adæ 10
ꝗbatur. & qũo oculis interioribꝰ deũ uidebat.qñ iſta cogitat. tunc in exceſſu mentis eſt eccleſia.
Ego aũt dixi in exceſſu mẽtis mee.ꝓiectus ſũ a facie oculoꝝ tuoꝝ. Populus hæc dicit
ille cõuerſus ad xpᷣm exiſtimaui me inꝗt ꝓiectũ eẽ a contẽplatione luminũ tuoꝑ. expaui cum me
tanta pꝑp nomen tuũ pati permitteres. Vel proiectus ſũ a uultu oculoꝶ tuorũ. uel adam qn trangrei
ſus ſuit mandatum dei.tunc proiectus eſt a facie dei. & ipſe & nos & omnis poſteritas ſua poſt eum.
CIgeo exandiſti vocẽ depᷣcationis mee dũ clamarẽ ad te. CIdeo dicit eccleſia exaudiſti
uocẽ orationis meæ quia cognoui ubi poterã eẽ. & cognoſco ubi mõ ſum. Exaudiſti uoceʒ interio
ris hoĩs te in mentis ſplendore præcantis. & amouiſti horribiles tribulationes.
CBiligite dominum omnes ſancti eius.qm̃ veritatem requiret dñs:abundanter retribuet fa⸗
cientibus ſuperbiam. Humilitas his ſtatuet ſanctos ſuos in magna —

Diligite dñm oẽs ſancti eius. Diligite. i: amate illũ. Qm ueritatem requiret dñs. qui pſeuerant uſq; h
in finem in bonitate ut dictum eſt. qui perſeuerauerit uſq; in finem hic ſaluus erit.
¶Kiriliter agite. CHoc eſt ĩmobiliter. C Et cõfoꝛtet᷑ coꝛ vr̃m oẽs ꝗ ſperatis in dño
CCor ueſtrum hoc eſt aĩa ueſtra. in diũo ſemp. Viriliter agite & confortetur cor uĩm: oẽs qui ſpatis
in dño.Fortiter atq; cõſtante cuſtodite ꝓpoſitũ. ut fructũù metatis in xpᷣo. Quem ſupplices depræca
mur. ut inſinuet mentibus noſtris curam ſe diligendi pro nobis paſſum iugiter connteri. ut merea-
mur contra iniquam ſuperbiam humilitatis armis uiriliter repugnare.
Intellectus Sauid. ¶C Intellectus xpᷣi duplex intellectus eſt in iſto titulo
maxime de illo publicano & phariſeo: qui in tẽplo orabant. ꝗqa unus ſe iuſtiſicabat & alius ſe condẽ
nabat.i.accuſabat.Pſalmus uocẽ continet prophetæ onñdentis homĩem non propriis meritis ſed
dei gr̃a poſſe ſaluari & ſic confſiteatur ad miſſam. CPSALMVS. XXXI.
Eati quoꝛum remiſſe ſunt iniquitates.⁊ quoꝛuz tecta ſunt peccata.
C Beatus. immortalis. laudabilis. ſiue glorioſus. Sed tñ nullus põt apud ſe eſſe beatus. ni gens ce dAH X
ſi ab illo accipiat qui iuſtificat impiũ. hoc eſt deo. Vñ & paulus dicit Credenti aũt in eo 7
qui iuſtificat impiũ deputatur fides eius ad iuſtitiã. Beati quoruʒ remiſſæ ſunt iniquitates.
Quorum peccata per confeſſionem a domino diluuntur. Quibus modis remittuntur peccata? Tri PX 2.· Krr 5 val⸗
bus. Remittuntur per baptiſmum:teguntur per caritatem:non imputantur per martyriũ. Quorum
tecta ſunt peccata per caritatem ſcdm illud. caritas operit multitudinem peccatorum. Vel quorum
ecta ſunt peccata.hoc eſt ut hic uelentur per pœmitentiam ne in iudicio reuelentur.
Beatus vir cni non iputabit dũs peccatů. CCQui eũ in hoc ſæculo diligenter potuerit ex .
purgare uel per martyriũ. Quod tegitur nõ ur̃ qd nõ ur̃ nõ ĩputatur:qd non ĩputatur nec punietur. e. „
Nec eſt in oꝛe eius dolus. CNoc eſt in illius ore qui ſe confitetur eſſe peccatorẽ Pochandhe rimm .en- J
ſicut nathanahel. unde dñs dixit. ecce uir iſrahelita in quo dolus non eſt. Et de illo publicano. unde
ſuperius diximus. qui ſe confitebatur eſſe peccatorem dicens. deus propicius eſto mihi peccaton.
Nec eſt in ore eius dolus.ſed in ueritate credens deum. Hoc corde retinuit. quod ore confitebatur.
Quoniam tacui inueterauerunt in me omnia oſſa mea. .1 4.-„ 4 r- Maiye

Non protuli confeſſionem ad ſalutem. ideo omnis fortitudo mea in carnis infirmitate cõſenui
COAQm̃ tacui inueterauerũt in me oĩia oſſa mea dũ clamarẽ ad te tota die
Tacui.uox malorum eſt. Tacui ideſt tacent illorum peccatai& in confeſſione nolunt dicere. Inue , . .
terauerunt oſſa ideſt uirtutes quas debuerunt habere. inueterauerunt per peccatum. Dum clama“h; Wrnene ry
rem.quia clamant ſi aliquid boni habent.qui per uanitatem demonſtrant. Vt ille fariſeus impius
faciebat qui dicebat deus gratias tibi ago. quia non ſum ſicut cæteri homines. raptores adulteri.
um clamarem tota die.in iſtius uitæ momento. .
Quoniã die ac nocte grauata eſt ſuꝑ me manus tua.⸗ CPotentia tua. cum eſſem 1 α e-⸗ *. 5l
impius & blaſphemus: Grauata eſt ſuper me manus tua. ideſt poteſtas tua. quia qui hicnon emen-
dant. grauatur ſuper illos manus dei.ideſt poteſtas uindictæ in die iudicii.
WConnerſus ſuʒ in erumna. Q¶ LIn aſſidua tribulatione flagelloꝶ tuorum.
CBuz configit᷑ mihi ſpina. CStimulus cõſcientiæ peccatricis. Conuerſus ſũ in erũna. dũ cõ
ſigitur mihi erũna.i. miſeria. Dum configitur mihi ſpina.i. dum pungit me conſcientia peccati. „. .
Belictũ meũ cognitũ tibi feci: ⁊ iniuſtitias meas nõ abſcõdi. Sed cõſeſſus ſũ & pate/ cc&g ers f*
feci omnia. Scio.n. te cito remittere delicta. cum tibi fuerint integre reſerata. & ideo dixi.
CConſiteboꝛ aduerſus me iniuſtitias meas domino.
CNon enim aduerſus dominum:ſed aduerſus me has pronunciaui ut iuſtificrer. —
Bixi ꝓnunciani aduerſus me iniuſtitias meas dno:⁊ tu remiſiſti iniquitatemepeccati mei. de Zt⸗ rep ghr

CIn perſona illorum dicit propheta qui conuertuntur. ſicut ille filius qui peregre profectus eſt. &
dixit. ibo ad patrem meum. Dixit in corde. ubi deus uidetur. Et tu remiſiſti impietatem peccati mei
Quæ prius geſſeram miſericorditer indulſiſti.

Pꝛo hac ipietate oꝛabit ad te oĩs ſctũs:in tpe opoꝛtuno. CTps oportunũ:ad lerorzlum

Exypoſitio.

pro peccatis hæc uita eſt. in qua ĩideo ſancti orant: qa nemo a peccatis ĩmuniſ. Pro hac iniqtate uel
p hac remiſſiõe qd ſupius dixit remiſſæ ſunt iniqtates. & quoꝶe tecta ſunt peccata. Oẽs ſancti hoc ẽ ꝑ
baptiſmũ: & ꝗ poſt baptiſmũ peccat poſtea dimittitur illi p pœnitentiã aut per martyrium.
CAierumtamen in diluuio aquarum multarum.ad eum non appꝛopinquabunt.
Vulti fluctus diluuiorum in iudicio impios uallabunt.qui ſanctis nocituri non erunt:
C Aerũtñ in diluuio aquaꝝ multaꝝ ad eũ nõ appꝛopinquabũt. CSie anguſtũs irdis ags
inundãtibus cõparãtur. Ad deũ ſcm̃ appropinqre nõ poterũt. ꝗa ꝗ ſuſtinuerit uſq; in finẽ hic ſaluus
erit: Vel in diluuio aqua. i. uarietas doctrinaꝑ hereticoꝶe. p hoc ipſi ad deũ non approximabüt.
„N. ] Nos Tu mihi es refagium in tribulatione que circundediime.
n erdkie e X* Vox eccleſiæ ad chriſtum. De huius ſæculi præſſuris hæc dicit. Exultatio mea. quia in te gaudeo.
Erue me a circundantibus me. uel ab inimicis publicis uel a peccatis.
DCExultatio mea redime me a circundantibus me. CQuomodo dicit redime me. ꝗa
ille ꝗ redimitur in captmitate eſt. & illi qui exultant redemptione non indigent:Hoc ad ſenſum per
S rt tinet. Vox illorum eſt ꝗ cũ deo ſunt. & rogant ꝓ illis qui in iſta captiuitate tribulantur.
Vex Den g r ier erts Intellectũ dabo tibi ? inſtruã te.in via hac qua gradieris. ¶ LQualẽ intellectum dat
H deus eccleſiæ ſuæ. ut intelligant pro qua cauſa anxiat ſcũs: & facit ꝓſperare peccatores. Intellectũ da
o tibi & inſtruã te. in uia hac qua gradieris. in uia ſcilicet confeſſionis iſtius doceã te ſapiam. ut nõ
recedas ab ea. Intelligere te faciã. & docebo te in uia hac qua gradieris. Vox dñi loquentis inducitur
& docentis. qũo homo ſuũ mereatur auxiliũ: ſi dei uidelicet præcepta cuſtodiens recto feratur itine
re ad perfectũ munditiæ dicit hoĩem uenire non poſſe. & quãquam ad pfectũ munditiæ uenire non
X* f5- le, = 2 ualeat. tñ in aĩalium modũ ꝓnus nõ feratur in uitti. CFirmabo ſup te oculos meos.

Wer Io + - firnn de

Vox chriſti ad eccleſiam. Firmabo ſuper te oculos meos: ideſt aſpectum diuinitatis, Firmabo ſu-
per te oculos meos. ut in dilectione luminis mei permaneas.
WNMolite fieri ſicut equꝰ ⁊ mulꝰ in ꝗbꝰ nõ ẽ intellectus. C Qui nõ dei uolũtate ſed ꝓprio mo
tu regere uolunt. & effrenes in luxuria decidunt. Hoc propheta cohe rcet uerbis terribilibus dicens.

4 In freno ⁊ chamo maxillas eaꝝ cõſtringe. Freno & chamo meditatiõis ſuæ deus
Sr F 5 ſchoartat impioꝶ ſupuacuas blaſphemias. Equus ĩdomitus. mulus piger. Hoc rogart eccleſia ad deũ
W.-L. Pa⸗ patrem. ut per frenũ.i.prædicationẽ populũ gentilẽ ꝗquos equos noĩauit de lata uia & ſpacioſa ſæcu

Ii huius faciat ad ſe appropinquare. & populũ iudaicũ quos mulos noĩauit: qui piger eſt ad deũ cre/
dendũ.per chamum ideſt contritionem cordis faciat ad ſe uenire qui non approximant ad eum.
ulta flagella peccatoꝝ. CQuia alii peccatores ſũt quo& in iſta uita initiãtur illoꝶ flagel
la quæ poſtea in futuro habebũut ſine iiſne. C Qui non appꝛoximant ad te.
C Sed per ſupbiam elongantur: Multa flagella peccatorũ. qa pœnitentiam agere noluerunt.
CSperantes autem in domino miſericoꝛdia circundabit. CIIia miſericordia. ut uitã
mereantur æternã. Qui rectam ſpẽ & fidem in deo habent. ipſos miſericordia dei ci rcundabit. ut il-
lud.miſit angelũ dñs in circuitu timentium eum. & alibi. Cuſtodit dñs omnes diligentes ſe.

CNLZetamini in dno ⁊ exultate iuſti. CPropheta hortatur eccleſiam læta-
ri de ſpe uitæ æternæ & regenerationis. Tamen lætatur & hic eccleſia tribulatione. .
BGloꝛiamini omnes recti coꝛdde. Vt Paulus. qu gloriatur in domino glorietur. Re/-

ris ſiue in aduerſis ſemper laudant: lætamini in domino: & exultate iuſti. & gloriamini omnes recti
corde. Vt gloria ueſtra ad eum referatur. ſicut ait apoſtolus. qui gloriatur in domino glorietur.
Quem ſupplices depræcemur. ut obtectis per indulgentiam peccatis. nec reputatis ultra delictis. me
reamur ſanctorum exultationis perpetuæ eſſe participes.
CIn finem pſalmus Sauid. CPſalmus uocem continet prophetæ
ad deum hortantis populos: atq monengs iuſtos in quem debeant exultare.
— I.. CPSALMVS. XxXXII.
S Fultate iuſti in dño. CPropheta hortatur ſanctos ut laudẽt deũ.Exultate ĩIuſti.
EAlibi dicit. gaudete. ſed unũ ẽ. Alii exultãt in rebus ſæculi huius. alii in circo. alii in thea⸗
SES tro. Sed dicit ꝓpheta unicuiq; ſancto. In dño exulta. & nõ in proſperitatibus mũdi.
ANACERectos decet collaudatio. CRectos dicit. ꝗq in regulã ueritatis corda illoꝶ

rr de A.. cti corde dicuntur. ꝗbꝰ'omnia iudicia dei placent. & ſe accuſant de ſuis peccatis. & deũ ſiue in proſpe

e.

V bes 4. A.rer. A.læ ααadiri gunt. non iniquos: dicente propheta. Vhe his. ꝗ dicunt dulce amarũ. & amarum dulce.
CCLonſfitemini dno in cythara. CCythara deorſum habet cauamen: &
ſex cordas habet. Opera ſanctorum intelliguntur per cytharam: quæ ſunt opera miſericordiæ: & de
illis cordis aliæ bene cantant. aliæ murmurant. Sic & ſancti: alii ſic: alii uero ſic. Confitemini dño in

ara. In casne uitiis & concupiſcentiis mortificata per crucem dominicam. ”MMD
t pſalterio decẽ coꝛdaꝝ pſallite ei. CIn decalogo mandatorum. Pſalteriũ.de
ſurſum habet cauamen:Prædicatio: uel mandata intelliguntur in ſanctis: quæ de ſupernis ueniunt.
Vngde dixit: Omne datũ optimum & omne donũ perfectum de ſurſum eſt deſcendẽs a patre lumi-
Snum apud quem non eſt tranſmutatio: uel uiciſſitudinis obumbratio: Decem cordarum ideſt de/
eek cem uetba

“

.

1
n

ERaa Ai nos afſumpta carne redemit: & iudicium. qui inter impios iuſtoſq; diſcernit

non tantũ ut iuſtos cuſtodiat deſcendit.ſed & ut peccatores redimeret uel ſaluos faceret.

Timeat dñm ois terra. CQui terrena ſapiunt.ipſũ potius & non creaturã adorent.

xxxii.

cem uerba legis: Tria mandata in una tabula: quæ ad fidem trinitatis pertinent id ſunt: Primum: au Ta e atn e. en ..
di iſrahel. dominus deus tuus deus unus eſt. Secundum. non habebis nomẽ dei tui in uanũ. Tertiũ ₰ ſlcnmn k. A.5
obſerua diem ſabbati. Septem in altera tabula. ad dilectionem proximi pertinent. = ,J .1. 1. ,4 4.
Cantate ei canticũ nouũ. CIdeſt pſallite ei nouum canticum ideſt nouam . . —
uitam. quia nouus homo uenit in mundũ. nouam legeʒ inſtituit nobis. nouam eccleſiam p bapr· P
tiſmum. Cantate ei canticum nouum.quia reſurrexit. quia ſedet ad dexteram patris. .
¶ Bene pſallite ei. UIlle bene pſallit. qui implet in opere quod cantat.
ideſt prædicat in iubilatione. Iubilus dicitur. quod: nec uerbis: nec ſyllabis:nec litteris. nec uoce põt
erumpere aut compræhendere quantum homo deum debeat laudare.
GBene pfſallite ei in vociferatione. C ber iubilationẽ quondã ſacerdotũ ierich
mundi figurã retinens corruit. nunc per noſtram orationem eius concupiſcentiæ eliduntur.
CAQm rectus eſt ſermo dnii CNec ĩ aliquo curuatur.ſed ꝓſperabitur in his ad q dirigit illũ.
C Et oiĩa opera eius in ſide. Q w Sicut ait in euangelio. ſi habueritis fidẽ integrã
& dixeritis huic monti tranſſer te & mitte te in mare fiet. Et omnia quæcũq; fideliter petieritis credi⸗ Pen-ſt de P.
te quia accipietis. & uenient uobis. Quia rectus eſt ſermo domini: & omnia opera eius in fide. Rectꝰ
eſt in rectis. Opera eiꝰ in fide. In fide ſanctorum. quia quod promittit deus ſanctis ſuis non mentitur
Biligit miſericoꝛdiã ⁊ iudicium dominus. CQuomodo dicit diligit mi-
ſericordiam. cuʒ in alio loco dicat ne miſerearis pauperi in iudicio. Ideſt nõ propter pauperem ne
ropter diuitem. non propter proximum & longinquũ. non pp cognitum & incognitũ declines a
recto iudicio? ſed prius indicat rectum iudicium. Vt poſtea ſubueniat miſericordia. Diligit miſeri-

g-l.13

Miſericoꝛdia dñi plena eſt terra. CTotus mundus uel terra ſancta eccleſia de miſe
ricordia dei plena eſt: quia ſicut ille ubiq; eſt & ſua miſericordia cũ illo & ab illo inſeparabilis eſt. qa·

¶Aerbo dñi celi firmati ſunt. Verbum patris. filius eſt.

Cæli firmati ſunt.ſancti apoſtoli per ipſum in ñde. Verbo domini cæli fimati ſunt. In ipſo uerbo

quod erat in principio apud deum. ſiue uiſibiles cæli. ſiue apoſtoli ſunt creati. — aE/.
CAerbo domini celi:firmati ſunt.⁊ ſpiritu oꝛis eius omnis virtus eoꝛum. unnt- 5 -- rarſ R
CTrinitas manifeſtiſſime declaratur. Dominus. uerbum. ſpiritus domini. M ſune Aelort
CCCongregans vt in vtre aquas maris. C Llauſum mare littoribus oñdit. Et ſpiritu
oris eius oĩs uirtus eorum. Paracleto.ſ. cohoperante. hoꝶ cælorum uirtutes creatæ ſunt. Nã in dno

pater in uerbo filius.in ſpũ oris.ſpiritus ſanctus declaratur. Et quia dicit onis eius. ñ quaſi procedens
minor credatut. Nã ſicut filius a patre & equalis patri: ita & ſpuũs ſanctus equalis patri habetur ac fi/₰
lio.Vel ſpũ oris eius omnis uirtus eorum.ideſt per ſpiritum ſanctum uirtutes illorũ. Quia per ſpũm
ſanctũ habuerũt diuerſas gratias. i. uirtutes. Nã per nos nihil boni habuimus. niſi peripᷣm. Congre
gans ſicut in utres aquas maris. Per aquas ſæculi tribulatiões ſigniſicat & pſecutiones ſanctoꝑꝶ. qa ſi
cut hõ in utre aquas ſtringit & qñ uult ſpargit. ſic dñs tribulationes eccleſiæ. ut ait paulus. Fidelis de
us.qui non patietur uos tẽptari ſuper id quod poteſtis ſerre: ſed ſaciet etiã prouentũ ut poſſitis ſuſti
nere. Congregans ſicut in utre. in nouo eccleſiæ hoĩe: aquas maris: ſæculi apoſtolos ut ſint ninum
nouũ ſicut dñs ait in utres nouos.ideſt euangelicum præceptum recõditum in cordibus credentiũ.
CPonens in theſauris abyſſos. O magna creatoris potentia. recondens in
theſauris abyſſos.Producens de theſauris uentos. Tamen hic abyſſos myſteriorum cæleſtium alti-
tudinem intelligimus. iuxta illud apoſtoli. O altitudo diuitiarum ſapientiæ & ſcientiæ dei. Vel in
theſauris. ideſt in abſconditis dei. Theſaurus ideſt largitas. hoc eſt profundum ſcripturarum. Vnde
alio loco dicit Qui producit uentum de theſauris ſuis. Naʒ quantũ uoluit per ſeruos ſuos nobis de
monſtrare: tantũ per nos intelligere potuimus ipſam proyfunditatem ſcripturarum.
¶Ab ipſo aũt cõmoueantur vninerſi.oẽs qui inhabitant oꝛbẽ. CAb ipſo deo cõmo
ueãtur uniuerſi.i. de infidelitate ad fidẽ. Vel uniuerſi. oẽs creaturæ ab ipſo ueniũt: & nõ ſicut peccato
res dicunt ꝙ tpᷣs illas adducit & non deus: qa & tpa & dies & annos uel ẽt momẽta deus cõſtitnit.

Ab eo autem commoueant᷑ oẽs inhabitantes oꝛbem. CNHac quidam de futuro ar-
bitrantur iudicio. ſed ad ſuperioris uerſiculi expoſitionem magis reſpiciunt. H H
COQuia ipſe dixit ⁊ facta ſunt:ipſe mandauit ⁊ creata ſunt. Cldeo ipſum cuncta
timeant.qa ab ipſo uel facta ſunt uel creata. Ipſe dixit:hoc eſt per filiũ.quia uerbũ eſt: Dixit: mãdauit
per imperiũ. Mandauit hoc eſt inenarrabiliter. C Gominus diſſipat conſilia gentium.
C Secundũ illud nõ eſt conſiliũ nõ eſt prudentia non eſt ſapia nõ eſt fortitudo cõttaæleũ. Dñs qiſſi/
pat conſilia gentiũ. Iudæox. ſ.qui tanꝗᷓ increduli contra deũ xp̃m ſuſurrant. Vel diſſipat conlilia?
eorum: ꝗ turrim edificare uoluerunt. ut illud: uenite confundamus ibidem linguas eorum.
CRepꝛobat autem cogitationes populoꝛmuam. Q NHoc eſt iud?'orum

conſilia:quia non potuerunt illa facere niſi quantum a deo præſinitum fuit. 5 Pa i
ii

Expoſitio.

Repꝛobat at cogitatòes ppłox. CFariſeoꝑꝶ & ſaduceopuel reliquaꝶ poteſtatũ genera-
CEt repꝛobat clie pꝛicipYũ. CHoc ẽ annæ caiphæ.ꝗa ipſi principes iudæoꝶ erãt ipſoꝶ
ſacerdotũ qui primatũ tenebant huius ſceleris. Hos oẽs cũ ſuis coniilis. dnñs reiurgendo deſtruxit.
Conſiliũ vero din manet in eternũ. CConſilium dñi fuit ut reſurgeret a
mortuis. ſicut & fecit. Iſtud conſiliũ. iudæi uel principes illorum deſtruere non potuerunt.
CCon ſiliũ aũt dñi in eternũ manet:cogitationes coꝛdis eius in generationem⁊ generationem.
¶Nihil ex eis diminuetur iuxta illud. cælum & terra tranſibunt. uerba aut mea non prætenribunt.
HBeata gens cuius eſt dominus deus eius. ¶‚ANoc eſt credunt qd dñs creauit
illas creaturas. unde ſuperius mentionem fecit. non quod tempus illas adducat. Vel beata gens chri
ſtianorum cuius dñs deus eius. Dñm enim elegit habere deum. idolis derelictis.
Copulus quem elegit ons in hereditatẽ ſiidb. CIpſum populum chri-
ſtianum in hereditatẽ ſibi. ut dixit in alio pſalmo. Dabo tibi gentes in hereditatem tuam. & poſſeſ
Vle r..5 -— hes NAſionem tuam terminos terræ. & alibi. Dominus pars hereditatis mee. Et item. Portio mea dominus
Mes In hereditatem ſibi. Repulſis iudæis. nos ſumus in hereditatem adſciti. .
Be celo reſpexit dominus.vidit omnes ſilios hominuz. CVt oibus miſereatur. qa
nunꝗᷓ reſpectus eius ſine miſericordia fuit. Vel dñs de cælo proſpexit. hoc eſt miſertus eſt nobis. Su/
per filios hoĩum. Filii hoĩum. filii adam.Vel filii hoĩum: ſucceſſores apoſtolorum.
Be pᷣparato habitaculo ſuo reſpexit ſuꝑ oẽs ꝗ inhabitãt terrã.Qui finxit ſingillati coꝛda eoꝝ
CVt alii detur ſermo ſcientiæ. alii interprætatio ſerm onum. alii genera linguaꝶ. & reliqua ꝗᷓ opera
tur unus atq; idẽ ſpũs. Vel ꝗ finxit p ſingulos corda eo ꝑ. Quidã hunc locũ mendaciter ad illud refe
runt. qd aĩiam ex aĩa eſtiment eẽ generatã. & in adã oĩum aĩias contineri. qa id qd græce di facamo/
nas non unũ.ſed p multos quẽq; ſignificet. Qui finxit ſingillatim corda eoꝶ. Qun finxit.i. fecit. Sin /
gillatim. p ſingulos oẽs intelligit. & ſimul oẽs recognoſcit. Corda illoꝶ opera illorum.
EAui intelligit omnia opera eoꝛum. Npſe eſt.n.ſpeculator. pro/
X Picen de die in diem actus humanos. Qui intelligit omnia opera eorum. hoc eſt qualiter donuʒ
dei unaquæq; anima habeat ipſe diſpenſat. ùMcͤ
C Non falua bit rex per multã virtutem. gigas non ſaluabitur in multitudine virtutis ſue.
CSed per iuſtitiam & auxilium dei. Nam & Goliæ fortitudinem confudit deus per manum Dauid
pueri ſui. Non fuit ſaluus rex per multitudinẽ uirtutis ſuæ. Quare? Cuia alibi dicit. dñi eſt ſalus.
le⸗ gigas ſaluus erit in multitudine fortitudinis ſuæ. Gigas pro ſua fortitudine dicitur. Nec ipſe ſal
u

us eſſe poteſt per fortitudinem ſuam. ſicut ſuperius de golia & Dauid.
Fallax equus ad ſalutẽ.in abundatia aũt virtutis ſue nõ ſaluabit. Q Niſi deus fuerit
aſcenſor eius. Fallax equus ad ſalutẽ. Equus corpus humanũ impedimentum eſt aĩæ ideo fallax.
CIn abunantia aũt virtutis ſue non erit ſalut. CIdeſt nec gigas nec rex.

enin. dñi ſuper timẽtes eũ. Q¶ Oculi dei. aſpectus diuinitatis. Suꝑ timentes euʒ.

qui eum timent timore ſancto. Deus enim ſperantes in ſe inſpectione cæ leſti pro ndit.
Et in eis ꝗ ſperant in miſericoꝛdia eiꝰ. At eruat a moꝛte aias eoꝑ. Cldeſt in hoc ſperant
in miſericordia eius.i. dei. ut a morte perpetua eruat aĩas eoꝑ. Vel a morte. hoc eſt a diabolo.
Vit eruat a moꝛte aĩas eoꝝ ⁊ alat eos in fame. CCui alii uerbi dei penuriã patiuntur.
iſti ab eo uiuiſicantur. Alia autem noſtra ſuſtinet dommum. S

Ideſt patiens eſt in dnño. Quicqd acceſſerit ei ſiue bonũ ſiue malũ ſuſtinet pp deũ.ut ait paulus.oĩa
— mihi placent. Vel alat eos in fame.i.paſcit eos.Vn dixit.& aluit eos quadraginta annis in deſerto.
Pol-r- 4. r.. 8 Quia quotienſcũq; hoĩes habent famẽ.deus auũt paſcit ſeruos ſuos.licet de cybo terreno:ſed tñ plꝰ
eſt. uñ paſcit eos de cybo ſpũali.i.de ſua doctrina & ſuo uerbo. Aĩa ãt nr̃a ſuſtinet dũm. qm̃ adiutor
protector noſter eſt. C¶ LEt in ipſo letabitur coꝛ nrjm. ⁊ ĩ noie ſancto eius ſperabimꝰ.
Scimus enim quod nullus ſperauit in eun. & confuſus abſceſſit.
CAQm̃ adiutoꝛ ⁊ pꝛotectoꝛ noſter eſt. Q¶ Hoc eſt quia ipſe eſt adiutor & defenſor eccle/
ſiæ. Et in ipſo lætabitur cor noſtrum.i. aĩa noſtra lætabitur de ſpe futuræ remunerationis. Et lætabi
tur eccleſia in tribulatione. Et in nomine ſancto eius ſperabimus: Nomen patris filius eef.
Fiat domine miſericoꝛdia tua ſuper nos ſicut ſperauimus in te. COratio eccleſiæ eſt.tñ
/5 iſtũ uerſiculũ cogitare debet unuſꝗſq; anꝗᷓ legatur: ut ſideliter dicat ſicut ſperauimꝰ in teme alibi ua
cet mens ſua:Fiat dñe miſericordia tua ſup nos:ſicut ſperauimus in te: Vt ꝗ nos p baptiſmũ abluiſti
ſpũs ſancti infuſione cõſirmes: ſicut in actibus apoſtoloꝶ cernimus eẽ factũ: Qui nüũc in nobis ueni

re dignetur: ut p eius lumen effici mereamur heredes gloriæ ſempiternæ: Amen.
L “” CPSALMVS. XXXIII.
C Pglmus Daaid cũ mutauit faciẽ ſuã corã abimelech & dimiſit eum & abiit. SDðJðJMD
RVtatio faciei in uerboꝶ mutatione mõſtratur: qũ a ſaul ſe miſſũ eẽ ſimulauit: Aut ſiueram
IS V mutationé uult uolumus. intelligere: abimelech ſciamꝰ dictũ eẽ ꝓ achis: Nec in noĩe er/
rorẽ cũ ex patre generatꝰ ẽt abimelech potuerit appellari: Abimelech ꝗppe interpᷣtatur pr
meus rex: Quõ dicit cõmutauit uultũ ſuũ corã abimelech: gꝗa in regũ ſic legimus quodin
gech

1

4

SGuper Plal. xxxviii.

geth ciuitatẽ ad regẽ achis fugit in philiſtiim? Vel quo auſus fuit ibidẽ ambulare. qa inimicus illo
erat: & ipſe interfecit antea goliã principẽ illoꝑꝶ: Propterea illuc ambulauit. ppterea qd mulieres d
xerũt. pcuſſit ſaul mile & Dauid decẽ milia. & poſtea intrauit diabolus in ſaul p inuidiam. & dixit.
Quid ſupẽ:niſi tĩ ut regnũ habeat? Et puenit Dauid ad regẽ achis: Sed poſtea achis miſit miſſos
ſuos ut Dauid ad ſe adducerẽt: ut eũ interficeret. Et cũ inueniſſet eũ ad portã ciuitatis cognouit Da-

uid qd ipᷣm interficere nolebant. neceſſitate cõpulſus ab indicante declinauit. Miſericordia dei ꝓui⸗

dente cecidit ſpũs ſanctus ſuper ipᷣm. & cœpit labare & ſaliuã mittebat ſup ſuã barbã. & cũ adduxiſ-
ſent eũ ad regẽ dixit illi rex. Pro qua cã adduxiſtis iſtũ hoĩem arreptiuũ: & ſuribũdũ ſup me? Dauid⸗
pulcher hõ erat. & qñ eũ apphenderunt tympanizabat ad portam ciuitatis. & in manibꝰſuis fereba-
tur. & cũ eũ dimiſſiſſent & fugiſſet. iſtũ pſalmũ cantauit. qui totus circa pietatẽ. totus circa inſpectio
nem diuinam.totus circa compeſcendas ſanctorum tribulationes commoratur.
— Enedicam dominum in omni tempoꝛe. ſemper laus eius in oꝛe meo.

extolli. ſed tã ꝓſpera quã cõtraria æquanimiter ferre. ac beatũ ante oculos ꝓponẽtes in oĩ

Dauid uenit in geth ad regem achis & dominus uenit in regnum patris ſui: hoc eſt ad regnum iu-
dæoꝶ. Mutauit uultum ſuum corã abimelech hoc eſt corã regno patris ſui. Vñ ſanctus paulus dixit
Qui cũ in forma dei eſſet.nõ rapina arbitratus eſt eẽ ſe equalẽ deo.ſed formã ſerui accepit.& i ſimili
tudinẽ hoium factus: & habitu inuentus ut hõ humiliauit ſemetipſũ factus obediens uſq; ad mortẽ
Vel aliter. Mutauit uultũ ſuũ.i.in ſacerdotiũ. Tunc cõmutauit.qũ melchiſedech optulit panẽ & ni-
nũ. Immutauit uultũ. ꝗa quantũ aduentus xpᷣi appropinquabat.tantũ illæ figuræ apertæ erant: quia
antea hoſtias offerebant: ſed poſtea ſpũaliter impletu fuit in nouo teſtamento. Scdm ordinẽ mel/
chiſedech. Non dixit ſcdm ordinẽ Aaron. ſed ſcdm ordinẽ melchiſedech. Tympanizabat ad pox/
tã ciuitatis. Tympanus de corio extenditur. Et dñs extendit manus ſuas in cruce. Portæ ciuitatis. ini
tiũ fidei nr̃æ intelligitur. qñ credimus incarnationẽ xp̃i. Per ſaliuã infirmitatẽ carnis quã dignatus
eſt ſuſcipere.Illa barba fortitudo diuinitatis Dimiſit eũ & abiit. Dimiſit xpᷣs iudæos & uenit in gen
tibus. Vnde dictum eſt. quia indignos uos iudicaſtis uitæ æternæ. nos ex hoc ibimus ad gentes. Bñ
dicam dñm in oĩ tpe. Benedicã.i. laudabo dñm. In omni tpe:in proſperis & in aduerſis- Fecit hoc
Dauid:& mõ eccleſia. Sẽper laus eius in ore meo. In ore & corde intenta mente deũ ſemꝑ laudare.

CIn dño laudabitur aia mea. CNHoc eſt uita mea. Cum in hoc ſtudio anima

dedita aſpera mundi equo animo ſuſtinuerit. ab his qui ſunt domini collaudatur.

CAudiant mãſueti.i.ſancti.letent. C Non de terrenis ſed de cæleſtibus.ꝗ nõ hñt pugnã ui/

tioꝶ in ſe illi ꝗ glebã corpis ſui tali tẽptamẽto cohercẽt. Beati. n. mãſueti. qm̃ ipſi poſſidebũt terrã.

CMagniſicate dominum mecum. CPatrem dominum laudute.
CEt exaltemus nomẽ eius in inuic». CAc ſi dicat ꝓpheta. Quõ ego amo. & uos ſic fa/

cite. Vel exaltemus nomen eius in idipſũ.filiũ cui pater dedit nomen qd eſt ſuper omne nomen.

CInquiſiui wNſfim. CSpititũ ſanctũ. Et exaudiuit me:⁊ ex oibus tribulationibus

meis eripuit me. CConſumens corruptelam carnis: quæ mihi tri-
bulationes peecaminum ingerebat ne eum attentius depræcarer. ”ẽMc
¶Accedite ad dvñ̃m. Credite in eũ: Accedite ad duñm. non loco. ſed fide & opere.
CSt illuminamiin. QCQ Ideſt in mente intelligite. qa niſi credideritis nõ intelligetis
CEt facies vẽe nõ cõfunden. CIn iudicio quo iniꝗ cõfundẽtur ĩ cõdẽnationẽ ĩ die iudicii
CAIſte pauꝑ clamauit. CChriſtus dñs ꝗ pro nobis pauper factus eſt. ad patrẽ in paſſio

ne clamauit. Vel iſte paupet ideſt Dauid clamauit quando dixit. Domine deus uanum fac conlſilin
um achitofel.Et eccleſia clamat modo. B 0

Et dñs exaudiuit eü.⁊ ex oibus tribulatiõibꝰ eiꝰ liberauiteũ. Reſuſcitans illũ a mortuis.
SEt mittit angelum dñs in circuitu timentiũ eum.⁊ eripiet os. C Hoc eſt angelum

magni conſilii dedit illis. Haud dubiũ eſt timentes dũm ab angelis cuſtodiri:ſicut ipſe dñs per euãů⸗/
gelium docet. Amen dico uobis. quia angeli eorum quottidie uident faciem patris mei qui eſt ĩ cæ—
lis. Vallantur ergo præſidio angelico. qui de cordis puritate timuerunt deum. HM

CBGuſtate ⁊ videte quoniam ſuanis eſt dominus. G
CGuaſtus per fauces ducitur: uiſus per oculos:quia p oculos uidetur:Propheta dicit guſtaui. & quo/

modo guſtaui ſic inueni per ſidem.per ſpem & peropera bona.

Beatus vir qui ſperat in el. Quare beatus? Quia illum habet qui oĩa
habet hoc eſt deũ: Ergo hic dr̃ guſtus. ut cũ quis cognouerit deũ timeat illum: quiætanq̃ de gſtu

ita alibi dixit: Initium ſapientiæ timor domini. Cum autem timere ceperit: tunc præcepta cuſtodit:
Et tunc ſciet quia ſuauis eſt dominus:quia ipſe eſt panis uiuus.qui ſacietatem dat huic mundo. Bea
tus uir qui ſperat in eum: & non in incerto diuitiarum.

CTimete dũm oẽs ſancti euus CCLCQui firmi ſtatis in pro

DDd iii

“ - „ 2 2 „ . . 5
CCu ait oĩ tempore & ſemp. docet nos nec in aduerſis ſuccũbere debere nec in lecuncie rete Per-dr-s r*
nHHα] bus ꝗ acciderint dei benedicere nomẽ. Dauid figurã xpi tenet. ſaul figurã diaboli. Abime 9 I
lech interprætatur regnum patris mei achis interprætatur quomodo eſt: uel ignorantia: uel niger. A 7 rrrrprent Teer

—

„

t, N r 3

zsrrnnt. Ro=V — g *

.

Expoſitio.

miffis eius: Timete. ne accepta ſecuritate decipiamini.
CAm nihil deeſt timentibus eůũ. CQuox deus eſt xps nihil deẽ eis.i. nihil boni deeſt

eeis. Quærite regnũ dei & iuſtitiã eius. & cætera apponũtur uobis. Iuſtitia.n. dei omnia præſtat.
W¶ Dinites egnerũt ? eſurierũt ingꝗrentes ãt dũm nõ minuent᷑ owi bono. Multi ſunt mun-

di locupletes & egent gloria dei. de quibus fuit & diues ille ante cuius ianuam lazarus decubabat.ꝗ
ſitiens in tormentis. quia non fecerat miſericordiam non meruit accipere guttam.Inquirens autem
Alazarus non purpuras ſed cæleſtia regna. meruit in ſinu abrahæ bonis oĩbus adimpleri.
Aenite filij andite me timoꝛẽ dñi docebo vos. ¶ CMos eſt propheticus. ut diſci/
pulos filios nuncupet ſicut paulus. Filioli quos iteꝶ parturio.donec formetur xpCᷣs in uobis.Hos do
Ecet: ut primo oĩum ſapientia.i.timore dñi imbuantur. Venite filii audite me. Vocat xpᷣs eccleſiam ad
ſe uenire.i. per fidẽ. Sancti filii dei dicuntur. iuxta qd dictum eſt in euangelio quotquot aũt recepunt
eũ.dedit eis poteſtatẽ filios dei fieri. Et Ioannes dicit in epiſtola ſua. Nunc filii dei ſumus. Timorem
dñi docebo uos. Vt illud. initiũ ſapiẽtiæ timor dñi. & alibi dicit de timore. naſcitur compuctio. Ad
hoc debet unuſquiſq; uenire. ut timorem domini debeat haber.
OQnis eſt homo ꝗq vult vitam. CAeternam utiq;. C Et cupit videre dies bonos.
In quibus cum ſanctis iocundetur in regno dei. Vel uox prophetæ interro ando. & alius dicit.
Ego uolo. & ille dicit. Si uis fac ergo quod ſequitur. Et uidebis uitam. hoc eſt habebis uitam æter-
nam: Et dies bonos. hoc eſt dies æternos. M
CPꝛohibe linguã tuam a malo.⁊ labia tna ne loquant᷑ dolum. C Prohibe linguam
tuam. i. a detractione uel ab amaritudine. quia dictum eſt mors & uita in manibus linguæ. Quia qui
ruſtocht ingaan, ſuam. cuſtodit animam ſuam. Et alibi dicit. Cuſtos iuſtitiæ ſilentium & pax. Siꝗs
Ppotat ſe eſſe religioſum non reſtenans linguam ſuam. huius erit uana religio. & labia tua ne loquan
tur dolum, ne aliud ore aſſimules aliud corde retineas. U
Beynerte a malo ⁊ fac bonũ. I CANoc eſt deſtrue uitia & ediſica uirtutes.
Nihil prodeſt ſi deſtruis & non ediſicas. hoc eſt ſi deſtruis nitia & non ediſicas uirtutes. Ac ſi dicat.
Quis eſt homo qui ſine his uelit uitam? Nullus. Quia in eo nullum bonum fuit. qui nullum malũ
deſtruxit. Deuerte a malo & fac bonum. Mala omnia a diaboli inſtinctu procedũt. ſicut bona a dei:
Relinquæ ergo quæ inſtigat diabolus: & operare quæ præcipit chriſtus.
L Inquire pacẽ ⁊ ſequere eaʒ. CSecundũ apoſtolũ pacem ſequimini & ſanctimo
niam: ſine qua nemo uidet regnũ dei. Vel iudæi quæſierunt pacẽ.i. xpᷣm ad occidendũ non ad imi-
tandũ. ꝗa ſequi imitari dr. Inquire pacem & ſequære eam. i. xpᷣm qa ipſe eſt pax nra. Vel ſeqre imita
re. Vñ in euàgelio dictũ eſt. qui uult poſt me uenire abneget ſemetipſũ. & tollat crucẽ ſuã & ſequa-
tur me. Inquire pacẽ & ſequære eã. Non ſufficit malum fugere: niſi bonum quoq; feceris.
* ¶Oculi domini ſuper iuſtos. ¶ CPietatis enim inſpectione. eos iugiter contemplatur.
Et aures eius in pꝛeces eoꝛum. CQuia quæ iuſta ſunt poſtulant. Oculi dnñii.
aſpectus diuinitatis ſuper iuſtos. Et aures eius ad præces eorum. Quicquid rogant ſancti de bono
exaudit illos. quia deus & audit & nidet nos propterea nos faciamus uoluntatem illius.
dc, e , C Aultus autem domini ſuper facientes maa. CUO Iſte pfalmus in perſona bonoꝑ⸗
ſelnui⸗ . ιια & in perſona malorum currit. Pro quo uultus dei ſuper eos qui mala faciuununt.
baum i CAt diſperdat de terra memoꝛiã eoꝛũ. E Hoc eſt de terra uiuentiũ.ut ait ꝓpheta i

NTazene J.

Mher 4 2 t; ſiſie⸗ a nmafaf

antur de libro uiuentiũͥ. Vultũ hic furorẽ intelligimus. ꝗq minando irã: memoriã peccati a terra diſpj
dit. ut radices benignitatis ſuæ uñ eas exciderit plantet. Quæ de auribus oculis ac de uultu dicũtur:
non ad corporationem deitatis. ſed ad maieſtatis potentiam referenda ſunt.

. 2

Clamauerunt iuſti ⁊ dominus exaudiuit eos.⁊ ex oibus tribulationibus eoꝝ liberauit eos.
Quia de puritate cordis integra clamauerũt. Vel tres pueri inter flãmas clamauerũt: & dñs exaudi
uit eos. Filiũ machabeoꝶ. uel mõ unuſꝗſqcũs: & illos & mõ unũquẽq; ex oĩbꝰtribulatiõibꝰ liberat
Juxta eſt dominus his qui tribulato ſunt coꝛle. CMunq elongatur ab eis. qui propter
illum ſuſtinent. Cum ipſis eſt in tribulatione: non loco ſed auxilio. quia deus non eſt localis.
Et humiles ſpiritu ſaluabit. CVt eis regna cæleſtia largia/
tur: Humiles ſpiritu ideſt mittes: ut illud diſcite a me. quia mitis ſum & humilis corde: Vel illud. Bea
ti enim pauperes ſpiritu. quoniam ipſorum eſt regnum cælorum 8
Multe tribulationes iuſtoꝛum. CErgo qui tribulationẽ non patitur. iu/
ſtus non eſt: Mors peccatorum peffima eſt. Iuſtorum tribulatio motte finitur. peccatorum uero ſup
Iplici poſt mortem incipiunt. Vel multæ tribulationes iuſtorum: & de omnibus his liberauit eos
ominus: Temptantur enim: ut probati manifeſti fiant. Sed in tempore erit reſpectusi pſorum:cuzʒ
iuchcauerint tᷣationes & dominati fuerint populiss

Bominus cuſtodit oĩa oſſa eoꝛum ideſt virtutes eoꝛum:⁊z vnum ex eis non conteretur.

De ſanctis ſuis ĩ futuro iudicio:qũo dicit unũ ex his ñ cõteretur: Quia multi hñt oſſa fracta ſicut le
gimus de ſanctis martiribꝰ? Sed hic oſſa: irmamẽtũ uel uirtutes aĩæ intelligũtur: Dñs cuſtodit oĩa
oſſa eoꝶ unũ ex his nõ cõteretur: Aetemitatẽ ppetuæ uitæ dicit: quã ꝑp ſpem fidei gerunt: ſiue forti-
. l tudinem

Super IPſal. xxxiiii.

tudinẽ quã in ipſo hũt in deo cuſtodire:ne in his tribulatiõibus tepeſcant: ut cõterãtur in aliquo:.
CMoꝛs peccatoꝛũ peſſima eſt. CQuia & hic initiãtur: & in fururo ſine fine torquẽtur
CECt qui oderunt iuſtum delinquent. Xpm uel teſtamentũ eius: iudæi oderũt: Oderũt iu
ſtů. i.xpᷣm & ſine cã. Delinquẽt. hoc eſt peccabũt. Vel ꝗ odit mõ iuſtũ hoc ẽ unũquẽq; ſanctũ peccat.

CRedimet dũs aias ſeruoꝝ ſuoꝛum. CRedemit nos xp̃s ſanguine ſuo pcioſo.
& mò p ſingulos dies redimit: Vel redemit dñs aĩas ſeruoꝶ ſuoꝶ de poteſtate ſecundæ mortis. ⸗
Et non derelinquet omnes qui ſperant in eo. H CQui in deo ſperant

non derelinquet eos neq; hic neq; in futuro.ſed cum ipſis eſt ſecundum promiſſionem ſuam uſq;
ad conſumationem ſæculi. Qui nobis præſtare dignetur ut ſit iugiter laus eius in ore noſtro. eiuſq;
doctrina mediocriter utentes. nec extollere proſpera. nec incommoda ualeant inclinare.
CIn ſinem plamus ipſi Dauid. CPSALMVS. XXXIIII.
N finem ideſt in xpo ut illud finẽ legis ad iuſtitiã oĩ credenti. Vel in finem. perfectio xpi.
— Vnde & apoſtoli dixerunt. Dñe oſtende nobis patrem. & ſufficit nobis. Et dñs. Qui me ui
det: uidet & patrẽ meũ quia ego in patre & pr̃ in me.In hoc eſt perfectio chriſti. Dauid for
☛◻G tis manu interprætatur: ſiue deſiderabilis, Et dominus manu Pni Auiarsris t loculum &
ſurtexit iuuenis filius uiduæ. Vel fortis. per quem facta ſunt omnia:⸗Deſiderabilis. qdia in tantum de
ſiderant ſancti uidere chriſtum. ut etiam corpora ſua pro ipſo tradant in martyrnio. Vel paſſionis do
minicæ pſalmus continet ſacramentum. In quo notandum eſt. quod ea quæ in humilitate. fletu ac
lamentatione dicuntur.non diuinitati ſed aſſumptæ carni conueniunt. Orat ergo dm patrẽ dicẽs
Edica domine nocentes me.expugna impugnantes me.
ACIudæos & pricipes ſacerdotũs qui in carne poſitum dñm ſæpe impugnantes nocereuo — ke S
luerunt.Iudica dñe nocentes me.Vox xpᷣi in paſſione. & uox eccleſiæ in tribulatione. Iudi vva e Pmo .
ERREAca. hoc eſt iudiciũ diſcretionis. Vel iudica. i. diſcerne inter me & iudæos. inter eccleſiam & n drlarene
perſecutores. Expugna impugnantes me. Ac ſi dicat. Tu fac uindictam pro me.ſicut dicitur per ſcm̃
paulum. Mihi uindictam. & ego retribuam. & item. Si deus pro nobis. quis contra nos.
CAppꝛehende arma ⁊ ſcutuʒ.⁊ exurge in adiutoꝛiũ mihi.
CIn armis cæleſtia adiutoria. in ſcuto diuinam protectionem deſignat: quam ſecundum infirmita/
tem carnis ſibi poſtulat myniſtrari. Sed & nos ſpiritualibus defendit armis ac munit ſecundum apof
ſtolum: Induite uos arma dei: Arma domini. protectio diuinitatis. Quid fortius.quid pulchrius 5 tephanas
quam chriſtum armatũ ſtare pro ſuis ſanctis. ſicut ſanctus ſtephanus uidit quando dixit ecce uide
cælos apertos & filium hominis ſtantem a dextris dei patris? Stare pugnantis uel adiuuantis eiru
non potes mutare tua arma. Dominus aliquotiens de armis fecit ſcutum. Et nos debemus arma ac

cipere. ut poſſimus reſiſtere in die malo. in omnibus perfecti ſtare.

CSffunde frameam.⁊ conclude aduerſus eos qui perſequuntur.

Vt effuſus iræ tuæ gladius ſuper eos decidat quos concludat ne ad nocendũ ualeant euagari. Per H *
frameam intelligitur anima dominica. per quam facit deus pater iuſtam uindictam. Vel framea in/
telligitur anima uniuſcuiuſq; ſancti.quia deus per animas ſantctas facit uindictam. ficut per petram
fecit de anania & ſaffira. & per heliam de quinquagenariis uiris.
CBomine dic anime mee ſalus tua ego ſum. ”ñäl
CVox eccleſiæ. Dic anima meæ ut te intelligat quod tu es deus meus. tu es ſalus animæ meæ. Dic ?
animæ meæ. ſalus tua ego ſum. A me erit inquit poſt mortem uiuificanda.
CConfundantur ⁊ reuereantur.querentes animam meam vt auferant eam.
¶Cum me reſauſcitaueris.tunc hi confundantur.
CAuertantur retroꝛſum ⁊ erubeſcant.qui volunt mihi mala.
CNon ut profſiciant in ante.ſed retrorſum conuertantur. ut pereant: ideſt demones iudæi uel perſe
cutores eccleſiæ: Auertantur. in futuro iudicio. Gontunenar & reuereantur. gentiles de idolis.
Confundantur.de infidelitate ad fidem chriſti. Vnde padlus dicit. Qualem ergo fructum habuiſtis
tunc in his in quibus nunc erubeſcitis? Vel reuereantur retrorſum.ideſt illi qui malum curſum ha⸗
buerunt.ſicut dominus ait ad petrum. Vade poſt me ſathana. YMUMUN “
CSFiant tanquam puluis ante faciem venti.⁊ angelus domini peſequens eos.
CIdeſt angeloperſequente diſperdantur. ut nihil prorſus ex his uel exiguum relinquatur. Puluis le
ues & infructuoſi homines dicti ſunt. quia ſicut puluis ante uentum. ſic peccatores ante ſententiam
diuinã in die iudicii. Et angelus dñi pſequens eos. Angelus dñi.i. ſpũs malus. Si mal' cur dni. ſi dñi
cur malus? Dñi quia dñs ilſũ creauit: & ds illum hẽt in poteſtate. Malignus non natura: ſed ſua a
inuentione: Diabolus habet uoluntatẽ nocendi ſed non hẽt poteſtatem faciendi: ut ait propheta.
Immiſſiones per angelos malos.i.tantum habet poteſtatem. quantum dũs ei permittzit.
CSFiant vie eoꝛum tenebꝛe ⁊ lubꝛicum. Tænebræ. ignorãtiæ. Lubricufhei.
luxuriæ qui in mente eſt deditus: diabolus illum perſequitur: Vel aliud. non cognoſcant ueritatis lu
men. nec firma ſtatione conſiſtant: ſed lubricum fiant greſſus eorum qui in hac paſſione graſſantur

atqʒ ab angelo claritatis dominicæ affligantur. Dpd jiit

E-L ber, Nfeakeß,
d. A Wrt —

2
o e 1 miahez
(Semon onnin

Expoſitio.

4. AQnoniam gratis abſconderunt mihi interitum laquei ſui.
3 en er rns ende ſui.ꝗqnia quem putabant domini interitum. eorum effectus eſt laqueus. Quoniam gratis ab
2 „ — ſconderunt mihi interitum. Gratis ideſt ſine cauſa. Tam iudæi chriſtum quam perſecutores eccleſi-
f nmie Jam. ipſi ſemetipſos laqueauerunt in uindicta.
CSupnuacue expꝛobꝛanerũt aiam me75. CNihil.n. utile habuit exprobratio eorum.
CAeniat illis laqueus quẽ ignoꝛant. CExcidiũ illud minatur.qui tẽponbus ueſpaſiani
ſup eos aduenit. Vel unuſqſq; peccator funiculis uitioꝑꝶ ſuoꝶ conſtringitur in diem iudicii.
Et captio quam abſcondit appꝛehendat eos in laqueum cadãat in ipſo. CIn mortẽ utiq;
repentinam. quã occulte deo nr̃o moliebantur. Vt illud foderunt ante faciem meam foueam. & ip
ſi inciderunt in eam. Et item dicit. Foueam quam fratri tuo paraueras. in eam cade.

Anima aũt mea exultabit in dno. CErchriſtus in patre. & eccleſia in xp̃o.
¶Belectabitur ſuper ſalutari eius. C¶ CCum ab eo reſuſcitatus fuerit. Vel delectabitur.

hoc eſt lætabitur ſuper ſalutari eĩꝰ. Salutaris noſter xps ẽ. qa in ipſo delectatur eccleſia. ut ait ſalomõ
Qux eſt iſta quæ aſcendit dealbata & innixa ſuper fratruelem ſuum. —
mnia oſſa mea dicent. domine quis ſimilis tibii. C In oſſibus æterni
tas. ſiue fortitudo intelligitur. Quod apoſtolus refert: Vt quibus uiſa fuerint primum uerba reſurre
ctionis quaſi deliramenta. nunc collaudent & dicant. Quis ſimilis tibi? Hoc eſt. quis ut te potuit de
moſte reuocare. Vel oſſa fortiores ſancti, uel uirtutes ſanctorum. Quis ſimilis tibi. Ac ſi dicat nemo.
Alio loco dicit. Deus quis ſimilis tibi. ideſt nullus.
Eripiens inopẽ de manu foꝛtioꝛũ eiꝰ. ¶ Inops xpᷣs ꝓ nobis.ut illiꝰ inopia nos diuites. faceret.
Be mann foꝛtioꝛis. Ideſt de manu iudæorum liberauit eum
deus pater. I nops chriſtus. Ex perſona membrorum ſuorum loquitur.

C Egenum ? pauperem a viripientibus eum. .
A poteſtatibus tænebrarum. quorum maxima uittus eſt. ut poſſint diripere pauperes tuos.

———

CExurgentes teſtes iniqui.que ignoꝛabant interrogabant me.
CEuangelium falſos teſtes dicit prophera iniquos. & falſi quos euangeliũ uocat interrogantur. De
ꝗbus uero propheta loqꝗtur interrogant. Vnde intelligendũ eſt.quod principes ſacerdotũ ſunt ini/
qui teſtes. qui interrogauerunt quæ neſciebant dicentes. Adiuramus te per deuz. ut dicas nobis ſi tu
es filius dei. Dicente autem illo ego ſum. ſciderunt ueſtimenta ſua.& quaſi in teſtimonium clamaue
runt. Ipſi audiſtis blaſphemiam. Quid adhuc quærimus teſtes:? Falſum enim erat teſtimonium. ut
dicerent eum blaſphemaſſe. qui dixerat ueritatem.
Et retribuebant mihi mala pꝛo bonis.ſterilitatem anime me.
Exhibente me uitam. condẽnauerunt morti. & ſœcunditatem bonoꝝꝶ cæleſtium promittenti. ui/
. tæ penuriã intulerunt. Sic fecerunt iudæi xpo.pro bonis mala reddiderunt. Sterilitatem aĩæ meæ. .
qũo illorum aĩæ ſteriles erant de bono & plenæ de peccato. ſic uoluerunt ut anima chriſti fuiſſet.

Ego autem cum mihi moleſti eſſent.induebar cilicio.
Pi.s ph - Pr exs: = pe⸗ Hrc ſunt arma ſanctoꝶ. Totus aũt pſalmus in perſona xpᷣi eſt: & p xpᷣm ad oẽs ſanctos referri pöt
e, ſas, en ¶Induebar cilicio.⁊ humiliabam in ieiunio animam meaʒ.
Fe Legimus illius ieiuniũ. prælegimus ciliciũ: ſed per cilicium peccatores. quia ueſtitus pœnitentiæ
l tleſt. Induebam me cilicio. Ac ſi dicat. Induit ſe diuinitas carnem: & de peccato damnauit peccatum:
Ego autem cum mihi moleſti eſſent. induebar cilicio. Et humiliabam in ieiunio aĩam meam. & ora
, 1. o . tio mea in ſinu meo conuertetur. Induit enim dominus aſperitatem paſſionis & luctum de duricia
DSe erutnes ſaluaters "α populi non credentis. cælebrauit ieiunium uſq; ad ueſperam mundi:cũ in ueſpera mundi oblatus ẽ
pro mundi ſalute. Conuerſa eſt oratio eius in ſinum patris. cum in nihilo eſt fruſtratus a patre: & pa/
ter non quaſi minoni præſtitit. ſed ut aWſſumptum hommem declararet. Chriſtus non carnaliter ſed
ſpiritualiter ieiunauit. Eſuriens uenit ad arborem fici.ſitiens uenit ad fontem. Eſuriebat ſalutem hu
mani generis. ſitiebat fidem eccleſiæ: Eſurͦbat in paſſione. quando omnes. apoſtoli maxime nega-
uerunt.niſi tantum latro in cruce confeſſus eſt.
CEt oꝛatio mea in ſinn meo conuertebatur. ́” CNHoc eſt in ſecreto
dei patris agebat. Et ſancti orant in ſecreto ideſt in corde ubi deus uidetur.ut in euãgelio: cum oras
intra cubiculum tuum: & ora patrem tuum in abſcondito. Et anna orabat in templo.

Se yienpalus ſrnlor, na

OQuaſi pꝛoximum quaſi fratrem noſrum. Si ex perſona Dauid
pſalmum accipimus: proximum accipimus ſaulem: Si ex chriſti: iudaʒ proditorem ꝓximum uocat.
Vel proximus & frater chnſtus iudæis: quia de ipſis humanitatem attraxit: Ita complacebam: ideſt
deo patri: Frater ac proximus erat propter generationem corpoream. M
Quaſi lugens ⁊ contriſtatus ſic hamiliabar. CLugebat enim: cum confor-
tante angelo guttæ ſudoris eius tanꝗᷓ ſangnis defluebant ad terram: Et contriſtatus eſt cum diceret
triſtis eſt anima mea uſq; ad mortem: Tanquam lugens & contriſtatus: Lugebat chriſtus pro parte
== . Aer . kez noſtra: ut illud: Videns inquit ciuitatem: fleuit ſuper eam: Ita humiliabar: quia chriſtus humiliatus &
e WV·eny in paſſione: Vel ſic complacebam:quia complacebat patri per fidem & ſpem.

CAdnuerſus

¶ Aghuerſus me letati ſunt. CLaætati ſunt iudæi:qũᷣ xpᷣm appræhéderuntzut eũ crucifigerẽt.

C Cõgregata ſunt ĩ me flagella. Flagellauerunt xpᷣm ſicut dixit. Cum gladiis & fuſtibus

CDñiũe quando reſpicies.⁊ reſtitues aiam meã a malignitate eoꝛũ a leontbꝰunicam meaoam.

quia non eſt leuis ad peccãdũ. Non leui: quem uentus a faciæ terræ proiciet: ſed in graui & ſupra pe/-

Operatur. Et ſicut alibi dicit: iraſcimini & nolite peccare:ſol nõ occidat ſup iracũdiã ueſtram.

Q¶ Iudicaui ego adulteram ut non condemnaretur: iudicauerunt & iſti me innocentem dignũ mor

Super Plal. xxxiiii.

CEt cõuenerunt in vnum. CAd hoc cõuenerũt:ut chniſtuʒz crucifigeét: nõ ut crederẽt. Vel
aduerſus me cõgregati ſunt & cõuenerunt: cũ traditionis meæ ꝓmiſſionem haberent.

ſic ad me ueniſtis: & pilatus dixit. Dimi ttam eum emendatumꝛideſt fla gellatum dimittã.
CCõgregata ſunt ſuꝑ me flagella:⁊ nõ cognonii. CQuid nõ cognouerit quæritur. Quidam „ . —
putant dolorẽ uulnerũ quæ patiebatur in cruce: ſed melius ad peccata refertur qd non habuerit cõſp -ee - n »e , e
ſciẽtiam peccatorum. quare crucifixus ſit. & ignoraui. Non quod ignoret xpᷣs aliquid:ſed ianoraun nt
ꝗa pp qd iſtud mihi accidit: ũ cõmiſi. Vel ignorauerũt: qd deus ſub carnis uelamẽeto lateret.
CBiſpati ſunt. CAuinculo charitatis. CNMec compuncti.
CVt agerẽt pœnitentiim. CTemptauerüt me. Multis modis tẽptauerũt
iud æi xpᷣm: ſicut dixit unus ex ipſis. Magiſter qd eſt primũ mandatũ. Vel tẽptauerunt me.
BSubſannauerũt me ſubſannatione. CDeludẽtes atq; dicẽtes. Aue rex iudæorum. —
Frenduerunt ſuper me dentibus ſunus. Clamãtes crucifige eũ. Per motus corporis oſtẽ mer;z; erens eg
ditur morꝰaĩæ. Per dẽtes ĩtelligitur malicia: qa p maliciã ipſũ crucinxerũt & in hoc dentes ſtriderũꝭ 2 ,5
BSñe quaãdo reſpicies:⁊ reſtitues aiam mes? CPropheta ex pſona eccleſiæ dicit. Ac ſi di pheta ap enlc
cat. Reſpice malorum iniquitatem: & meam iuſtitiã ab ipſis diſcerne.

fuſi ſunt. Ecce cõuerſa eſt oratio eius in ſinum eius: cum unica ideſt ipſa anima integra corpori reſti
tuta eſt. & quis inquis eam reſtituit? Iꝑpſe cum paterna uoluntate: qui dixit. Poteſtatẽ habeo tollẽdi
eam: & poteſtatem habeo iterum ſumendi eam. & a leonibus unicam meam. Leo ipſe populus iu-

daicus:i propter fortitudinem maliciæ ſuæ. Vnicã meam: quia unica fuit anima xpi ſine peccato: ſe-

CLeones ipfos perſequutores dicit: qui aiam eius deglutire ore nitebantur: ſed eius reſurrectiõe cõ
J le .. K..

–

cundum prophetam qui peccatum non fecit: nec dolus inuentus eſt ore eius.
CCõſite boꝛ tibi dne i eccleſia magna. CIdeſt in toto mundo diffuſa.
CIn populo graui landabo te. CIdeſt ĩ populo xpᷣiano:ibi te laudabo. Grauis Paper

A 4.r
rp. &△ Xæ rrrrn .

tram fundato firmiterq; præcepta cuſtodiendo: Hinc iterum recordatur paſſionis ſuæ: quod potius
eis iudicium mortis adnuntiet dicens. .
CNon ſupergaudeãt mihi ꝗ aduerſantur mihi inig. Iudæi xpᷣm:& pſequutores eccleſiã:
CIniqui qui oderunt me gratis ⁊ annuunt oculis. CHac dicit ut nõ ſit iterata paſſio:quia
nec redẽptio ueniet iterata: & annuerũt oculis: quia nihil boni in opere oſtenderũt. Quia mihi ꝗq/
dem pacifica loquæbantur: ut illud. Magiſter licet tributũ dari cæſari an nõ? Vel qñ dixerũt: magi-
ſter ſcimꝰꝗa uerax es: & in ueritate uiã dei doces. Sed hæc paciſfica plena erãt dolo & ira.
CEt in ira dolos cogitabant. CSic loquæbantur: ſed cogitabant ut appræhenderent
eũ:& ligarent eum:ſicut poſtea fecerũt.In ira hoc fecerunt:ſicut paulus ait: Ira uiri iuſtitiam dei non

Bilatauerũt ĩ me os ſu. ¶Dilatauerũt:quãdo accuſauerũt in blaſphemiis: & dilatauerũtł
ſuper me os ſuũ:qa non ſolũ peccauerũt ĩ me:ſed etiam inſultauerunt dicentes:ſi filius dei eſt deſcẽrp
dat de cruce: & credimus ei. Dixerunt euge enge. Sicut dicit in euangelio eu
ge euge ſerue bone & fidelis. Vel uox iudæoꝶ ẽ. Ac ſi dicat. Bene bene uidimus qd expectaummus il
lIas uirtutes quas faciebas: quod nihil erant. Vel dixerunt bene bene:ſed doloſe. Viderunt oculi no-
ſtri: quia nõ accipis pſonã hoĩs:nec eſt nibi cura de aliquo. Cidiſti dñe.
Pater illuſiones eorũ: Ac ſi dicat. Vidiſti illos:ad iudicandũ. Me ſileas dñe:ne taceas:: S= Ir- =
CTacet mõ:& ñ tacet.i.ũ tacet mãdato:tacet iudicio:Te ĩ teſtimoniũ aduoco:cũ iudicauero mũdũ ⁊d⸗i⸗ ,
CMe diſcedas a me. Quia pater a filio non diſceſſit in paſſione:ſed tuæ adhæreã
dexteræ: donec digna ultione puniantur. Exclge dñe exurge.
NHoc eſt in adiutoriGn. Intende iudiciũ meuz. CIdeſt diſcerne inter me & iudæos.
Intẽde iudiciũ meũ:qa par ẽ pœna & diſpar eſt culpa.Ideſt quando cum illis latronibus pendebat.
quia ipſe innocens pendebat. Exurge & intende iudicium meum: qualiter iudicantes condemna-/
uerunt me mori. Beus meꝰ ? dominus meus in cauſã meã. “
CVox humanitatis ad diuinitatem: pro parte carnis loquitur. ludica me ſecundum magnam miſe
ricordiam tuam. unde dixit intende iudiciũ meuũ: ideſt fac diſcretionem inter me & illos.
CJudica me ſecundũ inſtitiam tuam domine dens meus.

te: ideo unuſquiſq; ſecundum opus proprium iudicium mœreatur. 2
CNon ſupergaudeant mihi inimici mei.ne dicant in coꝛdibus ſuis euge euge anime noſtſłe. ne
dicant deuorauimus eum. ¶ Non patefiat ultra os eorũ
ad me deuorandum: ne dicant deuorauimus eos. Deuorat homo qd in os mittit. Sed in hoc dicit
deuorate:quia peccatores uolunt illos ſanctos deuorareudeſt ut unum corpus efficiantur.

Erpoſitio.

CErubeſcant ⁊ reuereantur ſimul qui gratulantur malis meis. ¶Ideſt demões:ĩu

dræisheretici & pſequutores. ꝗ gratulãtur malis meis:hoc ẽ ñ ſolũ ꝗ faciũt.ſʒ ẽt ꝗ cõſẽtiũt faciẽtibus

5
Pector enipez 9ſtrenktte
Pe-iG ſeker )ſe⸗
Punit miotαιι 4

CInduantur confuſione ⁊ reuerentia qni maligna loquuntur aduerſum me.

Cſti ſupra cõfuſione æterna. Vñ dicit diſcedite a me maledicti in ignẽ ætermnũ. Vt qui me quaſi ho
minem iudicauerunt: ut deum uideant iudicantem. Hinc propheta ad patrem loquitur.

CExultent ⁊ letentur qui volunt iuſtitiam meam.

CChriſtum expectantes qui eſt iuſtitia patris. Vel exultent & lætentur qui uolunt iuſtitiã meã: ideſt

ſancti qui uolũt iuſtitiã dei ĩplere.Ipſi exultẽt & lætentur: de remuneratione uitæ æternæ.
SESt dicant ſemꝑ magniſicetur dñs:qui volunt pacẽ ſerui eius. CIpe dñs ẽ pax nra iuxta
apoſtolũ. Serui eiꝰ.i. xpi: q ẽ ſeruus dei pris. Vñ dicit:magnũ ẽ tibi nocari ſeruũ meũ. ꝓ pte carnis.
CSed ⁊ lingua mea meditabitur iuſtitiã tuãꝗ6. CLingua mea ſctĩ ſũt:q mœditãt᷑ mãdata xpᷣi᷑
¶ Tota die laudẽ tuůõ. CTota die:toto tẽpore laudari deũ.Sed & lingua mea mœditabitur
juſtitiã tuã: ꝗa ꝓ uita populi mortuus: nõ es ĩ tartaro derelictus. Tota die laudem tuam: quia deuicta
triumphans morte in cælis es ſuſceptus a patre: cum quo tibi & ſpũ ſctõ ẽ honor & glona. Amen.

CIn ſinem puero domini pſalmus Dauid. Iſte pſalmus perſonam
peccatoris deſignat. C PSALMVVS XXXV. B
NANrit iniuſtus vt delinquat ſib.. CIdeſt ſibimet ipſi. Iniuſtus hoc eſt diabolus

) cü ſuis ſatellitibus: ideſt populus iudæorũ: uel reli quis ſuis membris. Sibi deliqt: nec alius
Aguiſquã p iniuſtitiã. Hoc loquitur unde peccet:ſicut ille ꝗ dixit. Ponã ſoliũ meũ ſup ſyde
Ara: & ero ſimilis altiſſimo. Semp eniĩ iniqtas ꝓprio ſe cõfodit iaculo: iuxta illud: Fili ſi ma
lus euaſeris: ſolus hauries mala. Vel aliud. Dixit iniquus ut delinquæret ſibi: ideſt decreuit ſe pecca-
re debere. C Mõò ctimoꝛ dei ante oculos eius. CSienĩ timorẽ dei añ oculos haberet
nũquã execrabilia & abhominãda cõmitteret: Nõ ẽ timor dei ante oculos eiꝰ:ideſt a populum iu

Prare da niſ es g vnmtgf Nanid m:quia ſi timorem dñi habuiſſent ante oculos cordis: nüquam tanta mala feciſſent.

de⸗ Crna ndso Perrnten:
ſans m ſeꝛa

s a Poa Pe r-len

¶ Qm doloſe egit i conſpectu ei. NQ Diabolus & iudæi ante conſpectũ dei. Vel do
loſe egit in conſpectu eius iniq; concupiſentiæ flamma ſtimulatus.
Ct iueniatur inigtas e ad odiũ. CDü concupiſceret cõtra iuſtitiã. Iniquitatem dum au
ferre nõ põt: odiũ poſſedit. Sed & ad iudam ꝓditorẽ hæc ptinere ſequentia docent.
CAerba oꝛis eiꝰiniꝗtas ⁊ dolus. C Dixit ãt. Aue rabbi: & oſculo magiſtrũ tradidit inimicis
Ecce uerba oris plena dolo: atq; iniqtate. uerba oris eiꝰ iniꝗtas & dolꝰ: & ĩ diabolo & ĩ pplło iudeoꝶ
Noluit intelligere vt bñ ageret. Cideſt diabolus & ſui ſatellites: qa aliud ẽ nõ poſſe:aliud
ẽ nolle: & iudas uidebat quotidie cũ apoſtolis xp'ʒ mirabilia operatẽ: ſed ñ itelligebat. In maliuolã

—..—

Jeni aiam nõ ingreditur ſapientia. CInigtatẽ meditatꝰ ẽ ĩ cubili ſuo.
LIn cordis ſecteto in quo compungi debuit iniquitatem mœditatus eſt:iam unde ſuperius men-
tionẽ fecim'. In cubiliudeſt in corde eorum. CAſtitit oĩ vie nõ bone. CQuia ibi

aſtitit ideo ad nullum iuſtitiæ fructum potuit peruenire. & Maliciã ãt nõ odiuit.

CSed dilexit: qa nõ ſolũ nõ odierũt:ſed amplexati ſunt. C BDñe i celo miſericoꝛdia tua.
LIdeſt in ſanctis angelis qui ibidẽ firmati fuerũt: & nõ ceciderũt. Vel in cælo miſencordia tua:ideſt
ĩ ſctã eceleſia.Dñe ĩ cælo miſericordia tua. Xp̃s dñs qhũanos miſeratꝰlabores: deſcendit de cælo ut
colligaret uulnera noſta. CBeritas tua vſq; ad nubes. CVeritas xps ẽ: ut illud
Ego ſum uia & ueriras. Nubes ſcti p̃dicatores: uñ dicitur:mãdabo nubibus meis ut non pluant im/
brẽ ſuper eã. Quia ſicut nubes pluuiã portãt & irrigãt terrã ſic ſcti pᷣdicatores pluuiã ideſt doctrinã
euãgelii portãt: & irrigãt corda arẽtia. Et neritas tua uſq; ad nubes. Qui ſpũaliter ſcripturas nolunt
intelligere: quærendum é ab eis quomodo ueritas dei ſit uſq;d ad nubes. UDWVWU
CJIuſtitia tua ſicut montes dei. CMons dei ſapiẽtia: mons dei iudicium: mons dei ſanctifi-
catio ẽ.Sunt & huiuſcemodi mõtes plurimidn quibus recõduntur archana dei: quæ difficile huma
nitas poteſt ĩueſtigare: iuxta apoſtolum. Qhã inſerutabilia ſunt iudicia eiꝰ: & ĩueſtigabiles uiæ eiꝰ
Vel aliter.Iuſtitia tua ſicut montes dei.Iuſtitia tua:mandata tua.Montes dei:ſcti maiores merito:ſi/
cut ſanctus ioãnes uel cæteri apoſtoli. Mõtes prius a ſole illuminantur: & poſtea ualles. Sed mon-
tes ideſt ſancti non a ſemetipſis niſi a ſole ideſt a chriſto: unde dixit:orietur uobis ſol iuſtitizæ?:
Et iudicia tua velut abyſſus multa. CVt abyſſus multa ita iudicia dei occulta: quia unum
reprobat & aliũ aſſumit: ſicut dixit. Iacob dilexi. eſau odio habui. Vel iudicia ſunt: quibus uel iuſtis
beatitudo: uel impiis pœna infertur. Quæ ideo abyſſo comparantur: quia in noui ueteriſq; teſta-
menti profunditatibus contemplantur. J
Homines ⁊ iumenta ſaluos facies domine. CRationabiles irrationabileſ
perſonas: iuxtallud apoſtoli. Sapientibus & inſipientibus debitor ſum. IðU
iemadmodum multuplicaſti miſericoꝛdiam tuam deus. CAb initio quidem ꝓ/
flua fuit miſericordia tua: ſed tũc multiplicata ẽ cum nos cruore proprio redemiſti. .
Filij autem hominum in tegmine alarum tuarum ſperabunt.
CNon progenies uiperarum:ſed illi qui ad imaginem dei mente pfecti ſunt:ſperãt ſub nci tuæ
defenſione

———

— —

Super Pſal. xxxvi.

deſenſione munitione muniri. Vel filii hominumadeſt filii chriſti: quia ipſe hominis filius: & ſcti ſi-
lii hominum in protectione alarum tuarum nel in tegmine. Duæ alæ: duo teſtamenta: quia inde -— ——,
teguntur ſancti a chriſto. CSt inebꝛiabuntur. ¶ IIdeſt ipſi filii inebria/ DBarde. me. cbartes
buntur quidem ab ubertate domus tuæ a pinguedine gratiæ ſpiritus ſancti. Domus tuæ: ſctẽ eccle⸗
ſiæ. Vel inebriabuntur: ut oblitis flagitiis uirtutibus copulentur. ðð.
Ab vbertate domus tue. C Ab intellectu dogmatum eccleſiaſticorum.
CEt toꝛꝛente volnntatis tue potabis oos. CTorrens uoluntatis dei ſpiritus lanctus eſt:qui
irrigat omnem animam ſpiritualibus fluentis: ut fructum exhibeat ſanctitatis.

CAcm̃ apud te dñt eſt fons vite. CEt tu es: & apud te ẽ origo oĩum bonoꝑꝶ & tu pᷣſtas X&S* – 0.& eſt
baptiſmum: p qd ablutis facinoribꝰ: uitã largiaris æternã. Vel fons uitæ quia doctrina dei aĩæ uita &
C Sn lumine tuo videbimus lumen. CLumen patris chriſtus eſt. In chriſto pris

lumine. lumen ſpũm ſctũm uidebimus: lumẽ tuũ pater ẽ cuius uolũtatẽ faciens ueniſti gnd glie
occulta tænebrarum: ut in te qui es lux mundi mœreremur illud lumen cernere in gratia mẽtis pu-
ræ. Sic enim ait ad philippũͥ. Qui uidet me: uidet & patrẽ meũu. in lumine eius: ideſt in chriſto. Vide
bimus lumen ideſt ſpiritum ſanctum: qui ſuper apoſtolos in ſpecie ignis illuminantis apparuit. &
lumine tuo uidebimus lumen:ideſt a chnſto illuminabimur: ut ait ĩ euangelio. Erat lumẽ uerum:
Id illuminat omnem hominem uenientem in hunc müdum. 8
CVPꝛetende miſericoꝛdiam tuam ſcientibuste. CQui te nenturũ in mũdo nouerunt. De
quibus poſtmodũ in euãgelio dicis. Multi iuſti & prophetæ cupierüt nidere quæ vos uidetis: & 1
uiderũt. Non ſuperbis & ſubdolis: ſed mundis corde. Vel oſtẽde miſericordiã tuã ſciẽtibus te:ideſt
qui te ſciunt & te intelligunt ipſis oſtende miſericordiam tuam domine.
CEt iuſtitiam tnam his qui recto ſunt coꝛde. C Iuſtitiã tuã:mãdata tua. Qui recto ſunt cor
de: ideſt ꝗ nõ hñt duplicitatem cordis. Mon veniat mihi pes ſuperbie.
C Ne elatus uanitate incidam in lIaqquæum diaboli & euadere non poſſim.
CEt manus peccatoꝛum non moneant me. C ideſt opera malorum me non moneãt de bo
no in malum. Non me moueant ut ad te diuellar.
Ibi ceciderunt oès qui operantur iniquitatem. In hac ſuperbia atq; nanitate cõtra quã
ſtare debuerant ceciderunt. CErvpulſi ſunt QAAregno dei.
CNec potuerunt ſtare. CEyxpulſi ſunt demones de eælo:nec potuerunt ſtare. Cælum eos iᷣ
potuit tenere: quia in pedes ſuperbiæ iam corruerant. Nos uero oremus dñm: ut nobis noĩs ſni ti-
morẽ inſinuet: miſericordiã de cælo ſolite largiatur: ſuperbiam a nobis bonis ſuis inimicam auferat Paα
atq; omnẽ dolum auertat: noſq; ſacra ſancti luminis ſui cognitione illuminatos regno ſuo igno,
efficiat. Amen. Trigeſimuſſextus fſalmus perſonã iuſti glo/
riſicat. iniuſti notat: mores inſtruit bonitatem dei docet pranitatem euellir. .

R Oli emulari in malignantibus. W¶eMultas habet emulatio iĩterprætatio

nes:quæ loco ſuo debent uel ĩtelligi uel exponi. Nã hic dicit: noli particeps eẽ maligni⸗
neq; ad zelum neq; ad inuidiam: quia zelus ira ẽ: ſecũdũ illud qd p prophetam dũs ait ĩ dclus aa 6
idignatione magna zelatus ſum ſyon. Inuidia aũt liuor ẽ: inxta illud occidi adoleſcentu
lum in liuore meo. MHeqʒz ʒelaueris facientibus iniquitatem. OMUMUM
C Non imiteris eos qui per ĩiniquas fraudes diuitias congregant honoremq; requirunt: ſed deum
attendens: bonitatem apoſtolicam quære: . 1,
Am tãquã fenũ velociter areſcẽt:ꝛ quẽadmodum holera herbarum cito decident. an, rerlar
CRecte hæc carnalis gloria & mũdana potẽtia ſœno iuxta eſaiã cõparatur. Oĩs inꝗt caro fœnũ & e l
ſau Os gloria eiꝰſicut flos fœni. Arnit enĩ fœnũ & flos eiꝰdecidit. huic ſnĩæ addidit iacobꝰapoſtolꝰ.it S
(S A6& diues ĩ itineribꝰſuis marceſcet. Simili rõne & de holeribus ſẽtiẽdũ ẽ:qa nõ oĩa holera ĩfirmis ſũt/
oportuna. C Spera in domino? fac bonitatem Tãquã agro tibi loꝗtur ſermo di-
uinus: ut ĩter reliquas gfas qͥ ſũt ſpũs exhibeas bonitatem. Spa ĩ dño. Spẽ hẽas ſemp ĩ do: & fac bo
nitatẽ: hoc ẽ adimple mädata. C Inhabita terram. CSanctä eccleſiã: uel corpus tuuʒ.
Tu dñare carni:non caro tihi. CEt paſceris in diuitijs eius. In ſactis uolumi-
nibus. Si hæc terra fructũ exhibeat ſctĩtatis: tunc & tu iocundaberis in diuitiis dei. M
WMBelectare in domino? dabit tibi petitiones coꝛdis tu. C Cor ſemper ſapiẽtiã petit. Ergo
ſi admiſſis his iocũditatibꝰĩ dño delecteris: dabit tibi theſauros ſapiẽtiæ ſuæ: uel quicquid petieris 3
p fidẽ. Vñ dixit.ꝗa ſi duo ex uobis cõſẽſerit ſu p terrã de oĩ re quã petierĩt a pie meo fiet eis. 1
CReuela dño viã tuĩ“d. C Quo dicit reuela? Nũqd aliqd neſcit de? Nõ ſed tu qd hẽs ĩ corfk. —– 4. F S
de pate facere debes ĩ ſermone p còfeſſionẽ tuã. Cõfitere ei actões tuas: & ſpa ĩ eo ſep: & ipſe tibi Nrn ne Pα e-s)
dimittet peccata ttu. CEt ſpera in eo. CQc poſſit remittere delinquenti. 9*
CEt ipſe faciet. Et qd inquis faciet⸗ CSt educet quaſi lumẽ inſtitiãẽ tuñũ.
CAd claritatẽ q̃ eũ credidiſti. Iuſtitiã tuã.i.ĩ claritate opa tua. Et inditiũ tuun.
CQuo ea q bona ſũt elegiſti. C Taãquã meridiXẽ. CIn pleno ſplẽdore græ ſuæ:cũ reuelat
corã ãgelis ſuis. Vel meridies: opa ſctõpꝶ: intelliguntur. CSubclitus eſto dũdo.

Expoſitio.

Non peccato ſed humilis eſto coram domino: & ora eum: pro delictis præſentibus & antiquis.
Vnde paulus dixit. Primo omnium fieri orationes: obſecrationes: poſtulationes: gratiarum actio-
nes: pro regibus & omnibus qui in ſublimitate ſunt. C¶NMoli emulari in eo.

Ne muidus ei ſis: ſicut ſuperius: & iudicium tuum tãquã meridies. Tunc eniʒz iuſti fulgebunt ſicut
ſol in regno patris eorum: & erunt clara omnia quæ nunc abſcondita ſunt. Vel noli emulani in eo ꝗ
òè Cee agit in uia ſua:non te terreat impii fœlicitas breuis. “ —
F. r AQuieſce ab ira.⁊ derelinque furoꝛc. Moli emulari.vt male facias. CDepone irã ne

iniquitatem facit. Deſine ab ira:quæ dei iuſtitiam non operatur: & derelinꝗᷓ furorẽ:qui ſecũdũ ſalo/

ligneris: ne alius prouocando ad nequitiã ipſe nequã efficiaris.
AQuoniã qui malignantur exterminabuntur. CQuia non habent radicem pietatis. Vel ex

CRepromiſſionis que fluit mel & lat. CAgdhuc puſilũ ⁊ non erit peccatoꝛ.
CModice expecta: & nõ erit peccator: quia tolletur hinc: quia diuina opprimetur ultione.
CEt queres locũ eius ⁊ non inuenies. CImfuturũ nõ erit:neq;ʒ locum quietis accipiet:
& quæres locum eius & non ĩuenies. Si locus diaboli peccatum eſt: erit tempus quando peccatum
non erit. Hoc autem tunc erit: cum exultauerimus in multitudine pacis.
Manſueti aũt hereditabunt terram. CQuos nullus turbo furoris exagi
ſcentiæ ignis inflãmat. Hereditabunt terram illam uiuentium: quia mites & humiles poſſidebunt
terram:hoc eſt uitam æternam. C Et delectabunt᷑ in multitudine pacis.
Delectabuntur:ideſt lætabuntur in multitudine pacis: ideſt in chriſto: cum in regno chriſti coniũ
cti fuerint qui eſt pax noſttra. C Obſeruabit peccatoꝛ iuſtũ. CVt inuento loco

te intus malicia & inuidia quã habẽt: CEt ſtridebit ſuper eù dentibus ſuis.

dit motum animæ. Bominus auſt irridebit eum. quia pꝛoſpicit quod venient dies eius.
Dies ultionis iræ dei. Nũqd dñs aliquẽ irridet? Non ſed ꝗa digni ſunt ipſi ut irrideãtur in uĩdicta
1 AQuuoniã ꝓſpicit qd ueniãt dies eiꝰ.Hoc ẽ dñs ſcit qũ ueniet ꝑditio eius.
lt, pnitoin ané, Bladiũ euaginauerunt peccatoꝛes intenderunt arcum ſumm. COladius ſiue ſagittæ pec

„

₰

. contra ſancto. CSt decipiant pauperẽ ? inopem.
CNon diuitem mundi: ſed pauperem chriſti. CAt trucident rectos.

diũ eua ginauerũt pctõres.i gladiũ pſequutorũ ĩ pſequutiõe tetẽderũt arcũ.ideſt tendicula ipſorũ

tes ſtare: ut eis quod propheta adiecit adueniat.

ſanos d Srhiſeraa

he, ſ, d .Mctuit enim illud qd dus ait in euãgelio. Quid ꝓdeſt hoĩ:ſi mundũ uniuerſum lucretur: aĩæ ãt

ſũt: ꝗaa dixit ſalomõ:melior eſt exigua portio cũ requie: quã plena manus cum iniquitate.

ne inocẽtibꝰnoceãt. Cõſirmat ãt iuſtos dñs:in fide a deo uerſantium infirmato robore:

CEt hereditas eoꝛum in eternum erit.
In chriſto qui eſt perpetuus & æternus:Vel in æternum erit:hoc eſt in uita æterna.
CNon confundentur in tempoꝛẽ malo:⁊ in diebus famis ſaturabuntur:

nus qui ſunt eius: imundos autem & eos ꝗ eum ĩgnorant neſcit. Omnis enĩ ignorans ignorabitur.

tur. Vhe uobis qui ſaturati eſtis: qm̃ eſurietis. Nõ cõfũdẽtur ĩ tẽpore malo.In tempore diſcuſſionis

Quia

iniqua patiens: uicem reddere compellaris. Vel qui proſperatur in uia ſua: qui fœliciter agit in ſæęcu
o in homine faciente iniuſtitiam. Ipſe enim ſe peccando præcipitat: ne cum illo eſſe deſideres: qui

monem etiam ſapientes perdit. Vel deſine ceſſa ab ira animi. & furore corporis. Noli emulari ut ma

terminabũtur de terra uiuentii. Suſtinentes autẽ dominum.ipſi hereditabunt terram.

tat:neq; concupi

noceat ei: quia per illa opera ſanctorum ipſi cruciantur & torquentur in iſta præſenti uita: ideſt ĩ mẽ

Nequitiæ & malitiæ dentibus quibus eum nititur deuorare. Per motum corporis ut diximꝰ oſtẽ

catorum uerba ſeductiomis ſunt. Arcus uero uel uagina: mens eſt eoꝑ de quibꝰproferuntur. Vel gla

CVtI eos qui bene credunt ſeducendo interimant.quia tunc animæ ſanguis funditur cum quis blã
de ſeducitur & ceciderit in peccato. Sed hæc ad hereticos reſerenda ſunt: contra quos debemus for

Gladius eoꝝ intret in coꝛda ipſoꝛum:⁊ arcus eoꝛum confringatrr. Vnuſquiſq; enim
qgui contra deum Ioquitur: aut cuius mens in ſtulta arrogãtiæ uanitate ſuperfluit: nec ſcripturas ſpi/
N Prs .,d. .L rarE. ſ. Tritaualiter intendens uitioſa eas interprætatione corrũpit:ipſe ſe proprio interimit pugione: & ſicut
ſa ad apoſtolos pax eom ſi indigna ſit domus reuertitur: ita & in corda iſtop gladius ſi cõtra inſontezʒ
euaginetur ĩfigitur. Vel gladius eoꝶ ĩtret ĩ corda ipſoꝶ: hoc ẽ uindicta ĩ aĩas ipſorũ. Et arcꝰeoꝑ cõ⸗
D r — ſe⸗ ſfringatur tẽdiculas ipſorum. Melius ẽ modicum iũſto. ſuper diuitias peccatoꝝ multas
.

ſuæ detrimẽtũ patiatur? Modicũ ãt qd di èt:fides ẽ. Quæ quãqua grano ſinapis cõparetur magnãä
tamẽ hẽt uirtutẽ. Melius ẽ modicũ iuſto: ſup diuitias peccatoꝶ muſtas. Quãuis parua ſint: meliora )/

CAuoniã bꝛachia peccatoꝛum conterentur. CBrachia.i. fortitudo illoꝶ cõteretur ĩ uĩdicta

NMouit dñs vias ĩmaculatoꝛuum. Ideſt conuerſationem illorum. Nouit domi,

Tempus malum iudicii tempus oſtendit in quo iuſti non patientur fameʒ. De peccatoribus dici/

quod ĩpiis malu erit. & in diebus famis ſaturabuntur: & ſi deſinant eſſe miniſtratores uerbi dei:hi in
chriſto qui panis eſt uiuus reficiuntur. Vel in diebus famis ſaturabuntur: hoc eſt quando illi pecca- 3
tores exunt uacui:tunc ſancti ſaturabuntur de gratia dei. C Quia peccatoꝛes peribunt.

—
VS

Declina a malo opere:⁊ fac bonũ. ¶C Qd deus pcepit.Declina a malo & fac bonũ.Declina a
malo

Super Pſal.§. xxxvi.

Quia non cuſtodiunt mandata dei:ſi non emendau erint.
CInimici vero dñi mox honoꝛiſicati fuerint. In poteſtate terrena.
Et exaltati. In uanagloria.· Beficiẽtes. quemadmoduʒz fumus deficient. . A. e g
Adueniẽte ãt morte oĩs gloria eog tãquã fumꝰaut nebula tabeſcet:qa cito oĩa trãſeut. or gn rs A ſear *
Mutuabit᷑ peccatoꝛ ⁊ non ſoluet. Quia non reſtituit pecuniam dñi cũ uſuris .—
Mutuum accepit a dno:ideſt quinq; ſenſus corporis: uel diuitias: & non gratias agit deo.
C Juſtus autẽ miſeretur ⁊ commodat. CIdeſt & in ſe facit miſericordiam & ĩ aliis hoc l! α trrrrt
eſt diſcernit ipſos quinq; ſenſus corponis. Vel iuſtus miſeretur & cõmodat. Accepit uerbum: & ſpua
libus ſpiritualia ſubmimiſtrat: ut non ſolum ſe: ſed alios lucrifaciat. In hoc uero uerſiculo: etiam mi-
ſeratio pauperum intelligenda eſt. CQuia benedicẽtes ei hereditabunt terram.
CIn qua bona dei repoſita ſunt. Qui ſemper deum laudant: & ipſi poſſidebunt terram: ideſt & iſtam
terram quã ſolent poſſidere: & poſtea terram uiuentium poſſident.
CMaledicẽtes autem ei diſperibunt. QPromittente domino inimicus ero ini-
micis tuis: & affligam affligentes te. CApud dominũ greſſus hominis dirigentur.
CQuibus ad eum tranſire conatur. Sic & rebecca abiit interrogare: non de loco ad locum. Sʒ de ui
ta ad uitam: & moyſes ſolutis uinculis peduũ: tranſiuit uidere rubũ: & tu ſi apponas animũ tranſeas a
morte ad uitam: non pedum greſſibus: ſed animi uirtute dirigũtura dño greſſus tui. Ad dñm greſ- — L
ſus hominumdirigentur: ſenius uniuſcuiuſq; ut ait ſalomon. Hominis eſt præparare uiam ſua: ſed Pej Dr= 6, nnte nen S. ve
dominus diriget greſſus ſuos. CEt viã eius volet. NVraere -
CVt ad ſe ueniat qui eſt ueritas & uita:uel mandata eius deſiderat. ðJè
CCum ceciderit iuſtꝰ non collidetur. C Quare. CQuia dominus firmat manũ ei.
CIdeſt opera eius. Cum ceciderit propter infirmitatem carnis: quia ſepties cadit iuſtus & reſurgit ñ
collidetur: quia ds ſupponit manũ ſuã. Agenti pœnitentiã ſtatim miſeretur. Sed & dauid & pe-
trus cognitum lachrymis purgauerunt delictum: & a domino confirmati ſunt. H
Jumoꝛ fui ⁊ ſenui.⁊ non vidi iuſtũ derelicum. Nolite inquit apoſtolus pueri ef! Pa-la
fici ſenſibus ueſtris: ſed malitia paruuli eſtote. Ergo iſte ab initio ætatis ſuæ paruulus in malicia: ſed
ſenex ĩ uirtute diuina: ĩtellexit nũquã poſſe iuſtù a dño derelinqui. Nec ſemẽ eiꝰ quærẽs paneʒ do-
Grinæ cæleſtissde qua uerbũ inſipientib præbuit. MNec ſemen ei querens panem.
Semen eius:opera eius. Quærens panem: ideſt uerbum dei. Tota die miſeretur & cõmodat. Dies,. .·⸗⸗
eſt cum unuſquiſq; bonum exercet.lIſte ergo omnibus diebus uitæ ſuæ fœnerat domini ſui pecuniã
non ad lucra mundana: ſed ad cæleſtia conquirenda. Tota die: omni tẽpore. Miſeretur a deo: ideſt
qui aliis miniſtrat doctrinã dei.& ſemen eius in benedictione erit. Opera ꝗᷓ geſſit uel doctrinã quã
docuit: a domino benedicentur. Sed & ſemen ad chriſtianũ refertur populu: q ĩ eccleſia aſſidua bn- I
dictione dicatur: & ſemen eius in benedictione erit: in abundantia & gloria. Amen.

ia diabolo uel a pctõ: & fac bonũ:hoc ẽ ĩple mãdata. C Et iĩhabita i ſeculũ ſeculi.
In eccleſia in unitate ſidei eſto cũ eo ppetuus. CQuoniam dñis amat iudicium.
CRectũ iudiciũ:quo iuſtos ĩpioſq; diſcernitt. CEt nõ derelinquet ſanctos ſuos.

Qui in eum totam ſpem locauerunt. In eternũ conſeruabuntur.
CNHoc eſt in perpetuum: quia æterna concupierunt. C JIninuſti punientur. CIn uidi. 24.
C Et ſemen impioꝝ peribbit. Oĩe Semen impiorum:hoc eſt opera il⸗
lorum cum ipſis punientur in tormentis: & omne opus eorum diſperdetur quia iniquum eſt. 1
CIuſti autẽ hereditate poſſidebunt terram. CTertam uiuentuum. —
CSEt ihabitabũt in ſeculum ſeculi ſuper eam. Super illam quæ ẽ ſine
fine: de qua ſugit dolor & gemitus. Os iuſti meditabit᷑ ſapientia.

CIdeſt chriſtum: unde dicit:& in lege eius n iitabituffie ac nocte. Cum ait mœditabitur: futur „ „ „ „ —
ſigniſcat tempus: qd in regno dei intelligitur agendunt:in quo non uino luxuriæ: neq; cibis uolu reſ⸗n H
tuoſis: ſed ſapientia dei iuſtorum ora replebuntur. Et lingua er? loquetur iudicium. berte n n § Pepn Ae.
CCum omnia ponderate & non fraudulẽter neq; cum ira ſed iuſtò iudicio quæ de deo ſentit enar
rat.In quo enim abundat gratia ſpiritualis: omnia perſcrutatur etiam alta dei. Lex dei eius in corde
ipiꝰ:hoc ẽ ĩ mẽte iuſti:nõ ſolũ ĩ ore ac ligua:ſp ẽt ĩ alta cordis eiꝰ fructificabũt.p legẽ dei opa ſctiĩtatis
CEt nõ ſupplaãtabunt᷑ ab aduerſario greſſus eiXꝰ. Quibad deũ puenire nituntur.vVel nõ
ſupplãtabũtur greſſus eius. Senſus eius a diabolo uel a peccato. .
CEonſiderat peccatoꝛ iuſtũ.⁊ querit moꝛtiſicare eꝗ6. ¶ ntuebatur enĩ popułꝰiudæoꝶ iuſtũ
filiũ dei: & ſtridebat in eum: quia grauis ei erat etiam ad uidendum. Sic & nunc inimicus conſide-
rat unũ quẽq; noſtrum ut perdat. Sed ſi uigilanter reſiſtat: eueniet qui ſequitur. * „
CSiñs auteʒ nõ derelinquet eũ in manibus eiꝰ. ¶In poteſtate utiq; illius. .
CNec dãnabit eũ cuʒ iudicabit᷑ ili. CDat iuditiũ ĩpius ut pereat iuſtꝰ:& dominus non dãꝭ
nat eum:quia cuſtodiuit legem eius. Sed illum iuſtum non condẽnat in die iudicii: cu ĩpiũ iudicat
CExpecta dominum ⁊ cuſtodi vias eis.

— D
. 4 7D
rArs rin pParrent „ a jone

Per ſpem firmam & indeficientem mandatorum cuſtodiam expectatur deus. Ideo non debemus

confundi in diuerſis mundi temptationibus. CExpecta dominũ.
CQuicquid tibi accidat in proſperis & in aduerſis: patienter expecta ideſt ſuſtine.
CExaltabit te vt hereditate capias terraz.
CIIlã uciq; ærernæ beatitudinis tellurẽ: in qua iuſti poſt terminatos labores exaltabãtur·
Cuʒ perierint peccatoꝛes videbis. C¶Tunc iuſti pecca
tores perire uidebunt: cum fructũ mercedis domino tribuente percipient.
Vidi impium exaltatum:⁊ cleuatuz ſuper cedros libani.⁊ tranſiui ⁊ ecce non erat.
Cum mundli huius pelagum tranſierimus: tunc uidebimus non eſſe diabolum: & locum eius ne-/
quaquã apparere peccatum. Cædrus duas habet interprætationes: ſed in hoc loco eius explanatioſ
æc eſt: Sicut enim cædrus ſuper excelſos montes apparet exaltata: & impulſu uentorum ſepe dila-
itur: ita & ĩpius ꝗ relicto deo ĩ diuitiis mũdi cõſidit: quãlibet floreat qualibet extollatur & eleuet ũů
inuenietur cum ab hoc mundo migrauerit. Sed & ad iudam traditorem iſta referuntur. Vel cædrus 2
ibani ſancti: propter altitudinem meritorum ipſorum: & ſacerdotes: odoris boni operis. Impii ſup
pſos ſunt:quia calcant & opprimunt illos. . ôMU
Tranſiui ⁊ ecce non erat. . OèYM .
Dicat hoc apoſtolicus cœ tus:quia tranſiui procellam paſſionis leſu:& illo reſurgente hic nõ erat
quia abiit & laquæo ſe ſuſpendit. Quæſiui eum: & non eſt inuentus locus eius. Quod autem nõ ſit
inuentus locus eius: & habitatio eius deſolata remanſerit: petrus in actibus apoſtolicis prodidit cuʒ
mathiam in eius ordine ſubrogauit. “
Vel tranſiui ⁊ ecce non erat:queſiui eum ⁊ non eſt inuentus locus eius.
Mldeſt ipſius impii. Non eſt inuentus locus eius: pro tanta uelocitate qd deficiunt.

CCgnſtodi innocentiam ⁊ vide equitatem. CSi nullum noceas:ſi cum nullo liti/
gioſus ſis: uidebis chriſtum. qui ſicut uia ueritas & uita: ita & equitas intelligitur.
Quoniam ſunt reliquie homini pacifico. C¶ Qui hic pacifice uixerit: ut filius dei

uocetur: huiꝰ reliqæ hoc ẽ corpꝰmortale reſeruatur ad gloriam reſurrectionis iuxta illud apoſtoli.
Oportet mortale hoc ĩduere imortalitatem. Reliquiæ impioꝶ pibũt. Pro reliquiis ĩ hebreo nouiſ
ſe⸗ habet. Iniuſti autem diſperibunt ſimul.reliquie impioꝛum peribunt.
Non reſeruantur eorum reliquiæ ex ſuperbia ut in æternum uiuant: ſed ut in pœnam gehennæ
ignis intereant. VSalus autem iuſtoꝛum a domino. C Penquem & præſentẽ uĩ
tam capiũt: & adipiſci præſtolantur æternã. Salus aut iuſtorũ a dño. Ipſe eſt noſtra ſalus.
Et ꝓtectoꝛ eoꝛũ eſt in tẽpoꝛe tribulationis. Adiuuabit eos ⁊ liberabit eos a peccatoꝛibꝰ. Sal
uos faciet eos quoniã ſperauerũt in eum. G [bropterea ſaluos faciet eos. Et protector
eorum eſt in tempore tribulationis: cum per artam uiam quæ ad uitam ducit incedunt plenam do
loribus & erũnis: & adiuuabit eos dominus & liberabit eos a peccatoribus: ſaluos faciet eos ꝗa ſpe/
rauerunt in eum. Cum perfectione puræ mentis perducit. Ad eum uenire mœruerunt: quoniã ſpe-
rauerunt in eum. In omnibus enim anguſtüs in eum ſpem locauerunt qui dixit. Ego ſum deus: &
abſq; me non eſt alius.Ego occidam & uiuere faciam percutiam & ego ſanabo. Qui ſanat omnes
infirmitates mentium noſtrarum: nobiſq; præſtet toto corde erigere ſpẽ noſtrã: & ĩ ſe tribuat collo
cari: ut a peccatis liberati mereamur ipſo diſtribuente ẽt æternitatis præmium adipiſci.
In fineʒ pſalmus Dauid in rememoꝛationẽ diei ſabbati.
hCWW PSALMVS XxxXVII. .
Abbatum. Requies ĩtetprætatur: hoc eſt quando requieſcunt ſancti: ideſt quando requie-

Ainfirmitas corporeæ fragilitatis non deſiſtat fequiri medicina cæleſtis.
DO mine ne in furoꝛe tuo arguas me. CTotus pſalmꝰ ex perſona pœnitentis
eſt. Sed & ad chriſtũ referri poteſt:ſicut & ſexageſimus octauus.
Bomine ne in furoꝛe tno arguas me neqʒʒ in ira tna coꝛripias me.

W. Ira eſt ut ſæpe diximus cõmotio animæ: furor uero uindicta irratiõabilis cũ fellis ama
ritudine. Ideo iſte ꝗ ſe peccatorẽ ſcit: ĩ ira ſed px mĩam:nec ĩ furore:ſed pꝑ patiẽtiã ſe argui poſtulat.
CQuoniam ſagitte tue inſixe ſunt mihii. C Verba doctrinæ quæ ut iaculũ traſuerberaue-
runt cor meum: ut agerem pœnitentiam. C Et confirmaſti ſuper me manum tuam.
Vt tãquã bonꝰmagiſter uerberibꝰ:caſtigationis afflictum redderes emendatum.
CMon ẽ ſanitas carni mee a facie ire tue. .
tuæ: & non ipſam iram. Hoc eſt intellexi per ſcripturas ſanctas quanta minabaris peccatoribus: & S
extapui petensme ipſa ſuper me ira deſcendertet. SS
CMHon ẽ pax oſſibus meis a facie peccatoꝝ meouuuz. CNullam quie-
. tem indulſi uel oſſibus uel membris meis: donec ea pœnitendo purgarem.
¶Quoniã inigꝗtates mee ſupergreſſe ſunt caput meai. IInualuerunt enim mihi
ut fequitur. CSicut onꝰgraue grauate ſũt ſupꝑ me. ..
Q¶ Non eſt

Cit eccleſia in illa requiæ paradiſi quam perdidit in adã. Iſte pſalmus oſtendit ut ſi accidat

CVvidi faciem iræ

ti⸗
ei
dil

nne
i

l
tor
do
e/

es
Uo

nie⸗

i
r

ie⸗

Hihi

CQ Quoniam lumbi mei ſpleti ſunt illuſionibus:⁊ non eſt ſanitas in carne mea.

mitus corporis: & aliud gemitus cordis. Gemitus corporis ẽ propter res terrenas: uel propter mor-

C Et ꝗ querebant mala mihi loquuti ſunt uanitates:⁊ dolos tota die meditabantur.

Buper Pſal. xxxvii.

CNõò ẽ enĩ mihi leue peccatũ meũ: ſed recognoſco ꝗa graue mihi iudicii põdus ĩpoſuit: & ſup uer-
ticem capitis mei exercuit. Sicut pondus grande ſic peccata mea ſuper me.
VPutruerunt ⁊ coꝛꝛupte ſunt cicatrices mee. CPorcorum mos eſt cœnũ aut ſterco/ d,1 rſ
ra ꝓ bonis odoribus uti nec itelligunt ſe ĩ his ſordiſſime uolutari. Nã mihi fœtent & cõputreſcunt 5 ge⸗ 2
uulnera peccatoꝶ deſiderãterq; expeto medicũ: & cur iniq; computruerũta facie inſipientiæ meæ?
Quia nolebam agere pœnitentiam. WEAgocie inſipientie me.
CPer hoc cõputruerũt.ſ.p ĩſipiẽtiã meã ut paulłꝰdicit.Qd ĩfirmũ ẽ dei fortius eſt hominibus.
CMiſer factus ſuʒ ⁊ curuatus ſum vſqʒ in finẽ.
CVſq; dum confſitendo purgarem: quia ſine cõſuſiõe & mœſtitia non dimittuntur peccata.
ECTota die cõtriſtatus ingrediebar. UIndignum me eſſe iudicans: qui uel oculos ad
cælum leuare auderẽ: ſed pcutiẽs pectus meum aiebam. Deus propitius eſto mihi peccatori.

CIIlis illuſionibus ſe profitetur eſſe inſirmatum atq; repletũ:quibus diabolꝰhumanum genus allicit
zut delinquat. Deus tu cognouiſti ĩſipiẽtiã meã ꝗa lumbi mei ĩpleti ſunt illuſionibus. Se unuſquiſq;
conſideret: 8 titillantẽ corporis ĩtelligat uolaptatẽ: & cũ dicere poteſt cum paulo apoſtolo. Miſer vſus
ego homo:quis me liberabit de corpore mortis huiꝰ? Et illd. Neq;. n. qd uolo hoc facio ſz qd nolo .ra A ds wrpere merkts
Incuruatus ſuʒ ⁊ humiliatus ſuʒ. CAd pœnitentiam.
CNimis rugiebã a gemitu coꝛdis mei. CPetens cum luctu remiſſionem. Alud ẽ ge/cαα epe

tem gemere. Gemitꝰcordis: pp ſua peccata uel alioꝑꝶ. Sed xp̃ᷣs ñ habuit qd gemeret: qa ñ fecit petũz Eeerkes w.
EEt gemitus meus non eſt abſcoditus a te. M CIdeſt quicqꝗd habet ho/
mo deus ſcit. Quicꝗd deliꝗ ꝗcꝗd mali geſſi:oĩa tibi cũ gemitu reſeraui ſciẽs ꝗa tibi non occultan-
tur occulta. CCoꝛ meuʒz cõturbatũ ẽ ĩ me:dereliquit me virtus mea. .
CQuia irã ſuperiꝰ memoraui quam incurrere expaueſco.
CEt lumẽ oculoꝛũ meoꝝ nõ ẽ mecuũ CQuia poſtpoſito ueritatis lumine:in tænebras deci/
deram peccatorum. Sic enim ꝓphetã omnẽ ordinẽ huius pſalmi ex peccatoris perſona proſequu
tum fuiſſe anteriores noſtri docuerunt. Sentiant illi quod libet. Ego uero ab illo loco ubi ait amic
mei & proximi mei uſq; ad finem pſalmi: uideo dominum meum leſum chriſtum a iudæis circun/
dari: in cruce ſuſpendi: & ex inferno reſurgere. Ait ergo ipſe dñs de paſſione ſua.
CAmici mei ⁊ pꝛoximi mei:aduerſus me appꝛopinquauerunt. C Amici dicũtur iudæi pp
abrahã: Proximi: eo ꝗqd ab eoꝶ generatiõe aſſũpſerit carnẽ.ꝗ appropiauerũt ei ut cõpræhẽderetur.
CAmici mei ⁊ noti mei:contra me ſteterunt. CPoteſt & de diſcipulis accipi:qui ĩ paſ-
ſione mœtu territi a dño receſſerunt: in tantum ut etiam eum petrus denegaret. Vel ſteterunt cauſã
tes contra eum: & quiiiuxta me erant de lõge ſteterunt: apoſtoli uel reliꝗ diicipuli: de quibus ait euã
geliſta. Cum autem appræhendiſſent eum: ſtabant omnes noti eiꝰ a lõge.
C Et viʒ faciebãt qui querebant animã meã. CFaciebant uim: nõ noti ſed iudæi
uel petro cum dicerent. Nam & tu ex illis es. Vel Ioanni qui cum traheretur relicta ſyndone nudus
aufugit ab eis: & uim faciebant qui quærebant animam meam: ſcilicet iudæi quaſi illorum fortitu/
do eſſet: & a deo ipſam poteſtatem non accepiſſent.

Muſtos ꝗqdẽ dolos meditati ſũt: cũ ĩterrogarẽt ſi deberẽt dare cẽſũ cæſari an i:aut ſi mulier depᷣ/
henſa lapidaretur. Sed tunc aperte dolũ ĩgerũt: cũ falſos teſtes adducũt. Vel qui ĩquirebãt mala mi
hi loquuti ſunt uanitatem: quando dixerũt in beelzebub eicit demonia.
Ego aũt tãquã ſurdus nõ audiebã:⁊ ſicut mutus non aperiens os ſuuz. Semp qᷓ ex-
probrabant ſuſtuli: & iugiter ſilui. Hoc & pilatus maniſeſtat cum dicit. Mihi nõ reſpondes? An ne/
icis qa poteſtatem habeo dimittere te? Ego auũt tãquã mutus nõ aperiẽs os ſuũ.& apud pilatuʒ dũs
nõ ẽ loquutꝰ: & eſaias de eodẽ loquitur. Tãquã agnus a uictimã non aperiens os ſuum.
Factus ſum ſicut homo non audiens:⁊ non habens in oꝛe ſuo redargutiones.
CNã cũ me ſputis linirẽt: arũdine uerberarẽt: illuderẽtq; genuflexo: nihil eis moẗreſpõdi: & non — “
hñs ĩ ore ſuo correptiones. Sic tacui accuſatꝰ: q̃ſi nõ hñs qd ꝓ me reſpõdere deberẽ. Xps ĩ oĩbꝰ exẽ/- Ffz m on, 2) 24 T
plum dedit: ut homo flagella & correctiõem patienter portare debeat. t Hhonmis ſia = Gaccc;
Quoniaʒ in te ſperaui:fiu exaudies me dñe deus meus. C Vt me ĩeſuſcites. Vel panuntes fodtar ebeat
tu exaudies me:hoc eſt uide illorum ſuperbiam & meam humilitatem.
CAQuia dixi nequãdo ſupergaudeãt mihi inimici mei:⁊ dũ cõmouentur pedes mei. 4
Pedes chriſti in paſſione uel ſancti apoſtoli qui pedes chriſti eſſe debuerant: cõmoti ſũt de fide ad;
infidelitatem. Commoueri poſſunt pedes mei ab ſtabilitate ſua: & inimici in me inſultare ſi in hac
crucis morte humiliatus non reſurrexero. In me magna loquuti ſun. C Dicentes
ſllius dei es deſcende de cruuc. CEgo autẽ in flagella paratus unr.
CPræparo me ad ſuſtinẽdã crucẽ: lãceã: fel: acetum: ut per hanc mortẽ meo ſanguine redimã po-
fpulum pereuntem: quia chriſtus ad hoc uenit ut paſſionẽ ſuſtineret. e

Erpoſitio.

Et doloꝛ meus in conſpectu meo ſemper. C Donet eitiam uictoriam in iudicium. tiret

Auoniam iniquitatem meam annuntiabo:⁊ cogitabo pꝛo peccato meo. 1 Clae
¶CSicut enim maledictioni ſubiacuit ut nos a maledicto legis erueret: ita & peccatorem ſe ꝓfitetur omhn
qui ꝑpeccata noſtra portauit: ut pio cogitatu ac miſericordiæ conſilio nos ab eiſdem erueret: & ſolli⸗ rn
citus ero pro peccato meo. Peccatum chriſti:humani delicta ſunt generis: propter quæ & patri dici Cein
tur nunc eſſe lubiectus. Inimici autem mei vinuent. caritat
CQuia non ſunt ſtatim ultione diuina puniti. Confirmaſti ſuper me manum tuam. CEer
CConfirmati ſunt. In legis littera:in qua ſpualiter nuntiatum non intellexerunt. bitni
CEt multiplicati ſunt qui oderunt me inimici mei iniuſte. CCerte iniq; & non ratĩo/ C
nabiliter: qui in hac littera ſemen ſuum cæu aſtra cæli multiplicare credebant. — COr
CQui retribuebant mihi mala pꝛo boms. Q Dulcedinem æternæ uitæ afferenté qe
aceto potauerunt ac felle. Betrahebant mibi. Dicentes: alios ſaluos fecit: ſe-/ Cee
metipſum non poteſt ſaluum facere? Cm ſequebar bonitatem. ”M „ocnn
Vt implens uoluntatem patris pro uita populi ſuſciperem mortem: bia
Mon derelinquas me domine deus meus ne diſceſſeris a me. M Cci
CCũ ꝓfũda inferni pœnetrauero. CIntẽde iĩ adiutoꝛiũ meũ:domine deꝰſalutis mee. CR
CWManifeſtum eſt domine Ieſu quia intendit in te pater ſuſcitans te a mortuis tertia die: & collocas beati
ad dexteram ſuam in cæleſtibus ſuper omnem principatum & poteſtatem: dans tibi nomen qd eſt Chr
ſupra omne nomen. Ergo quia graues ſunt pugnæ carnis: tu domine intende in adiutoriũ noſttuz,z ę Cii
& eſto nobis ſalus in tempore tnibulationis. 1 ltop
¶In ſinem pꝛo edithum canticum Bauid. CIdidũu trãſiliens eos interprætatur. Cob
Iſte pſalmus patientiam docet:ut refrenans homo os ſuum:obſeruet ne per fatuitatẽ uerborum in/- i
cidat in peccatum: quia ſcit propheta etiam de uerbis ocioſis rationem eſſe reddendam. Docet etiã
ut ea theſaurizemus in ſæculo quæ ad profectum pertineant. 3
“ CBSALMVS XXXVIII. 4
NNAIri cuſtodiã vias meas:vt non delinquam in lingus ma.. Non aliter ſciol. la
„ uite meæ cuſtodire uias: niſi ut non loquar fatua ac diuerſa ſiue ocioſa. Ex uerbis inꝗt do/ in
S. N-4 ſifenler:, Aminus tuis iuſtificaberis: & ex uerbis tuis cõdẽnaberis. Dixi cuſtodiam uias meas: ideſt diſ Cln
2* auG Anna benas E. poſui cuſtodire opera mea:ſcilicet quinq; ſenſus corporis. Vt non delinquã ĩ lingua men emd
. Non delinquam non peccem: quia qui cuſtodit linguam ſuam cuſtodit animam ſuam: quia mors CI
& uita in manibus linguæ. & item. Cultus iuſtitiæ ſilentium & pax. nbue⸗
Poſui oꝛi meo cuſtodiam. C luxta illud:pecuniã & aurũ tuuʒ alliga bñ:& facito ori tuo hroph
eelan & ſerã. Beatũ eni hoĩem oris cuſtodia facit: cũ nõ ꝓfert inania: ſed ꝗᷓ deo ſunt digna. nde
Cum conſiſteret peccatoꝛ aduerſus me. aͦ (deſt diabolus qui iu tiſtne
ſtis maledicit ac detrahit & inſtigator eorum eſt qui ſanctis inſidiantur. CODbmutii. ſunchr
. r☛« C Ne cum obiurgantibus me obſtreperem. Obmutui & non aperui os meum: quia tu feciſti.Ideo CVivs
*n*ει P— patienter fero ꝗa te ſcio ad probationem me temptationibus reliquiſſe. L CErn
ÆHt humiliatus ſum. CAd ſuſtinenda eorum improperia: . Choe
CEt ſilui a bonis. CDe bona cõſcĩa ꝓcedebat mihi ſecuritas:ideo me non iuſtificaui oraz Cket
hominibus: neq; bona ꝗᷓ ĩ me erant diuulgaui:qa ſcio qꝗd pater qui uidet ĩ abſcõſo reddet mihi. Clneo
CEt doloꝛ meus renouatus eſt. Nondum enim ueneram ad perfectum ui N
rum. Nam & ſi ſuſtinebaʒ cum dolore improperia: non tamen ſciebam maledicentibus benedicere Ctie
Vel dolor meus renouatus eſt. In hoc dicirur dolor chriſti: qa illi nõ fuerũt digni audire uerba my nora
ſterii: ut ait propheta. Vhe mihi quia tacui. Vel illud adhærere faciam linguam tuam palato tuo: ꝗa tiiur
domus exaſperãs eſt. ¶ Concaluit coꝛ meum intra me. nexco⸗
CDicit eccleſia.A recordatione delictoruʒ priorum: onoe

er ignem illum reperire poſſim qui peccata conſumeret: mentem illuminaret: qui eſt ſpiritus ſan-
ctus de quo cleophas & qui cum eo erant dicebant. Nonne cor noſtrum ardens erat in nobis cum
Vocarrteter in uia: & aperiret nobis ſcripturas? CZocquutus ſum mn lingua mea.
Hoc eſt prædicaui omnes homines: ut illud. Si non annuntiaueris iniquo iniquitatẽ ſuã ſaguinẽ
eius de manu tua requiram. C¶CAMotum fac mihi domine ſinem meum.
Numerum dierum meorum quis eſt? Non iſtius uitæ finem quærit ſibi notum fieri propheta: ſed
A. , 4“ a.t d .1 illum in quo euacuatis poteſtatibus ac deſtructa morte chriſto iungatnur qui eſt finis legis. Neq; iſto
rr 8 S⸗— rum dierum numerum uult ſcire:ſed illoꝶ de ꝗbꝰdicit dñs: apud prem meũ mãſiões multæ ſunt.
N ,

ſiie meditatione mea exardeſcet igniss CQuid inquis meditabaris? Illud nempe quali-
1t

TCEt numernum dierum meoꝛum quis eſt CNHoc eſt numerus ſine numero:
die Aine die:tempora ſine tempore,Quis eſt? Qui ſemper eſt. CEAt ſciam qð deſit mihi.
¶Aoc eſt ut me facias intelligere omnia bona: ut cum hæc nota habuero:ſciam ꝗqd adhuc in ſæcu-
lo degenti deſit ad palmam beatitudinis conſequendam. Perfectus enim erat paulus qui dicebat:
Prl certamen bonum certaui:curſum cõſumaui. Nunc autem deeſt mihi corona äl dñũs re
tribuet

*

tribuet mihi. Quod autem non de ſuis diebus hæc loquatur: ſequentia docent. r
CEcce menſurabiles poſuiſti dies meos. CSecũdũ ueterẽ hominẽ uſq; nunc fuerunt
nunc nouo deſiderioullo quo abrahã uidit & gauiſus ẽ. In quo alibi hortamur lætari: . quo deꝰ dũs
illuxit nobis. Qui nõ a ſole neq; a luna illuminabitun: ſed ab ipſo dño: ppetua luce refulget.
CESt ſubſtãtia mea taqua nihilum ante te. CSuſfcipiens altiori mente I
claritatem tuam: pro nihilo iudicaui ſubſtantiam meam.
Cerũtamen vniuerſa vanitas:omnis homo viuens. Csi pctõr ẽ & ĩ delitiis fluxerit ua⸗
nitati ſubſiſtit. Si iuſt? & deſiderat diſſolui & cũ xpᷣo eẽ: uana ẽ ei nihilominus uita præſens.
CANerũtamen in imagine dei pertranſit homo:ſed ⁊ fruſtra conturbatur. H
Omnis homo ad imaginem qdei factus eſt. Si ergo in ea ambulare uideatur & in rapinis uerſetur
atq; concupiſcentiis cõturbatur ĩ actione. CThefaurizat ? ignoꝛat cni cõgregabit ea. · 1=
CSæpe enim pleriq; theſaurizant: & con gregant multa:quæ aut deſidia filiorum euertit: aur fſcus peern iuat AKre er
„ occupat:aut diripiunt alieni. Beatus aut ille eſt: qui ibi theſaurizat ubi fures non fodiũt nec furatur: 5 I nn.W1 αας Pern
ubi audire mœreantur: quãdiu feciſtis uni ex minimis iſtis mihi feciſtis.
CEt nunc q ẽ expectatio mea: Mõnẽ dñs:⁊ ſubſtãtia mea tãquã nihilũ ante te.
CRelictis omnibus te domine præſtolabor: quia ſubſtantia uitæ iſtius non comparatur ad illam
beatitudinem ſempiternam. ¶Ab oibus iniquitatibus meis erue me.
CPræteritis præſentibus & futuris. Oppꝛobꝛiũ inſipiẽti dediſti me.
CDũu peccator fui:opprobriũ factus ſum inſipiẽti diabolo:ꝗ ẽ oĩum criminũ & ĩcẽtor & accuſator.
Ideo purgari cupio in hoc ſæculo:ne ille me accuſet in iudicio tuo.
CObmutni ? nõ aperui os meum:qm̃ tu feciſti. CCũ me cõuitiis iracũdiis ac diuerſis iprof
ns laceſſerit:cogitãs me a te factũ:mihil ad ea quæ inferebantur reſpondi.
Amoue a me plagas tuas. C Quia me ſentio emendatum. H
CA foꝛtitudine manus tue ego defeci. CIncumbente manu uindictæ: uirtas
delicti defecit ſicut paulus ait apoſtolus. Cum autem infirmor tunc potens ſum.
Ab increpationibus pꝛopter iniquitatem coꝛꝛipuiſti hominẽ.
CIncrepatur omnis homo propter iniquitatẽ: quẽ perdere non uult diuina maieſtas. Flagellat aul.
tem omnem ſilium quem recipitt. C Tabeſcere feciſti ſicut araneã aiam eiꝰ. M
Tabeſcit aĩa cũ caro Iuxuriis & cõcupiſcẽtiis refrenatur. Hoc ẽ tabeſcere obſtupeſcere de antetior S E .
ribus delictis. Ille uero qui ea agit quæ mundanæ uanitati ſunt apta telas texit araneæ: iuxta eſaiam l ,dſch
prophetã:hoc ẽ die noctuq; in opere uano uacat:& non utilia ſed diſſolubilia & corruptibilia opas 45 — . — „
tur: Sed quia propheta animam ceu araneam tabeſcere dicit. hoc intelligendum eſt: ut ad tantã ſub Neaz d thr nenrn pe
tilitatem per abſtinentiam dequoquatur: ut ad inſtar filorũ illorum deducatur: ſcilicet ut nihil crald
ſum durum uel peccatum contineat. CAerũtamẽ uane conturbatur oĩs homo.
CViuẽs ĩ uanitatibꝰhuiꝰſæculi.Sʒ & ꝗ ĩ deũ uiuit uana ẽ ei & ĩutilis hæc mũdana cõturbatio.
CExaudi oꝛationem meam domine ⁊ depꝛecationẽ meã:auribꝰpcipe lachꝛymas meas.
CPro eo quoda te peregrinor:& deſiderium habeo diſſolui & ad te tranſire.
CNMe ſueas quoniã aduena ſum apud te:⁊ peregrinus ſicut omnes patres mei.
Incolã atq; peregrinũ ſe dicit: ſicut oẽs ſcti:ꝗa ſicut & illi dum erãt ĩ corpore pegrinabãtur a duũno
CRemitte mihi vt refrigerer pꝛiuſqua abeam:⁊ amplius non ero. ́MVM
CNHic remitte domine ſi quid deliqui:quia in inferno nulla eſt remiſſio:quia nec cõfeſſio ualet. Qui/,
nos ab huius ſæculi ereptos peregrinatione facere digneris ciues ſanctorum & domeſticos dei pa-
tris:ut ædificati ſuper firmiſſimum fundamentum in templum ſanctum: effici mœreamur confor-j

mes corpori gloriæ tuæ. Amen. Q¶ / X3-n- finẽ pſalmus Bamd. CHic pſalmus ĩ exor
dio uocem habet populi ex gentibus in hereditatem uocati: inde ipſius mediatoris ad patrem.
CBSALMVS XMNXIX.

pectans expectaui dominum. In promiſſionibus prophetarum:in qui
bus me illuminauit. Quia præuidebat propheta xp̃m p ſpũm ſctům uenturũ eẽ ĩ carne
CEt intendit mihi. C Per ſplẽdorẽ euãgelioꝶ ĩ ꝗb me illuminauit.
E TeEt exaudiuit pꝛeces meas. CQuia prophetis & patriarchis ſe ab
Hdidit: ſicut ipſe poſtmodum dixit: quia multi prophetæ & iuſti cupierunt uidere quæ ui
detis & non uiderunt. lpſe mihi in nouo teſtamento refulget. r =WJð — — —
CSt eduxit me de lacu miſerie ⁊ de luto fecis. Un quibus ĩmerſus eram cum ſimula⸗ 4⸗ p's .1
cra muta adorarem.Vel de lIuto fecis: qa adhæſeramus in terrenis deſideriis.
CStatuit ſupꝛa petrã pedes meos. (CC. Supra Peram hoc eſt 31 . .
ſuper chriſtum. Pedes meos: ſenſus meos: ut illud: petra autem erat chriſtus. In ſe qui eſt ſtabilis P- ernt T fe-
tra confirmauit me: ne ab huius ſæculi nutarem impulſibus. BUDUãÿ
CEt direxit greſſus meos. NQ¶ ¶Ne ad euʒ ueniens poſt tergum reſpicerẽ
& direxit greſſus meos:ideſt ſenſus bonorũ operũ. Eccleſia dirigit: quia unuſquiſq; ꝑ ſe tortuoſus ẽ⸗

EEe

v 5

CSt imiſit in os meum canticum nouum.

De ſe⸗ qgee

EErpoſitio.

Laudẽ utiq; fuã: quia nouus hõ uenit in mundum:nouam ſegem dedit mund.
CCarmen deo noffffo. CLaudem deo noſtro: ut iam non ſonos turpes .
& teatrales cõcinã: ſed in dei uiuẽtis hymnis per armoniã noui teſtamẽti delecter. =
¶Uigebunt multi. Annũtiatum ueniſſe. C Et timebunt.
Quiiſe intelligũt peccatores CEt ſperabunt in dñno. .
Vr eis pᷣſtinũ remittatur geliktü CBeatus vir cnius eſt nomen domini ſpes ipſius:
¶In qua bonis oĩbus ĩpleatur. Fœlix illa aĩia quæ habet fidem firmam & ſpem directam in chriſto.

Et non reſpexit in vanitates ⁊ inſanias falſas. ”ÿ
COia quæ ĩ mũdo ſunt iuxta ſalomonem: uanitas ẽ. Inſaniæ aũt falſæ ſunt:itæ:rixæ:direptiones: &

sS Wig reliqua in quibꝰhoĩes iſaniunt ut peccẽt:quæ apoſtolus opera carnis eẽ dicit.

ore AMTe A.A

Aulta kfeciſti tu dñe deus meus mirabilia tua:ꝛæ cogitationibus this non eſt ꝗ ſimilis ſit tibi⸗
ECOſtendiſti patribus noſtris mirabilia tua multa: quæ non crediderunt. Reuelaſti eis te uenturuʒ
Lin lege: & non intellexerunt nos uero credimus. V ſq; hic credentium populus hinc ipſe dominus
ad patrem ita exorſus ef. Q¶Annuntiaui ⁊ loquutus ſuz.

Dicens pœnitentiam agite: appropinquabit enim regnum cælomm.
Multiplicati ſunt ſuper numerum. CIudæii malicia ſua.Vel ſup numerũ:hoc ſũt pecca/
tores. Sup numeꝶ & foris numeꝑ ſũt:ꝗa nõ ſunt digni numerari i numero iuſtorum.
A. Sacriſiciũ ⁊ oblatiões noluiſti:aures ãt perfeciſti mihi. Bolocauſta ⁊ ꝓ peccato nõ poſtulaſti
CAperte hoc apoſtolus declarat: quod adueniente domino ceſſaſſent ſacrifcia iudæorum. Im poſ

2 2 * * 2„ . . .
ſibile eſt inquit ſanguine hyrcorum aut thaurorum auferri peccata. Ideo ingrediens müdum dicit.

3

De rr Pe A.s le

Hoſtiam & oblationem noluiſti: corpus autem aptaſti mihi. Holocauſtum & pro peccato non tibi
blacnuitemnii meipſum pro totius mundi delicto tibi ſacrificium exhiberes.
¶Tunc dicit ecce venio.In capite libꝛi ſcriptum ẽ de me. —M “
CQuia ſacriſicia & cærimonias iudæorum & ſabbata ſuperſtitiões legis ueteris: ſpiritualis euãgelii
religione mutaſti: propterea lætus in mundum uenio ut de me ſcribitur. In principio erat uerbum
& uerbum erat apud deum & deus erat uerbum. Tunc dixi ecce uenio: ut aſſumam carnem ĩ qua pa
tiar. In capite libri ſcriptum eſt de me. Caput libri teſtamenti ueteris: tale ſumit exordium. In princi
pio fecit deus cælum & terram: ideſt in chriſto domino. Hoc myſterium & ioannes cernens ſic euã
gelium inchoauit:in principio inquit erat uerbum: & uerbum erat deus. Nam & ipe interrogantib⸗
iudæis quis eſſet reſpondit.Principium.caput ergo libri intellige principium quod eſt chniſtus lIe/
ſus: qui in hoc libri capite nuntiatus eſt.
Ait faciam voluntatem tuam deus meus volui. CDeſcẽdi eni de cælo:nõ ut faciã uolũ
tatem meã: ſʒ tuã pater. Nõ uolũtas ẽ carnis ſed patris: ut pro uita hominũ moriar.
MSAäEt legẽ tnam in medio coꝛdis mei. EGus non ueni ſoluere ſed adimplere.
CAnnuntiaui iuſtitiam tuam in eccleſia magna. CGratias tibi ago ſaluator mũdi:qd ma-
gnam feciſti eccleſiã tuã a qᷣtuor mũdi partibꝰeuãgelica pᷣdicatione uocatã: tua paſſione collectam
tua reſurrectione mundatam. In eccleſia magna in toto mundo diffuſa. H
CEcce labia mea non pꝛohibebo:domine tu ſciſti. Juſtitiam tuã non abſcondi ĩ coꝛde meo uè-
ritatẽ tuã ⁊ ſalutare tuum dixi. ¶ LNõòõ abſcondi miſericordiã tuã: & ueritatẽ tuã a conci
io multo. Non ſilui: nihil clam loquutus ſum: ſed omnem uirtutem tuaʒ quod iuſtus: qd uerax: qd
miſericors: qd ſalus hominum es: non ſolum in eccleſiis populorum: ſed etiã in ſynagogis iudæo/
um inceſſabiliter prædicaui. Ecce labia mea non prohibebo. Labia xpi ſancti ſunt. Non rohiber il
lIos pᷣdicare:ſicut ſanctus paulus dicit. Verbũ dei nõ ẽ alligatum. Tu cognouiſti:tu ſcis qd nõ feci.ĩ.
non prohibui. Iuſtitiam tuam non abſcondi in corde meo. Hoc eſt mandata tua. Veritatem tuam
& ſalutare tuum dixi. Veritas & ſalutaris xpᷣs eſt:hoc prædicant ſancti. Non celaui miſericordiã tuã
ueritatem tuam ſynagogæ multæ in tota plebe annuntianaii.
u at dñe ne lõge facias miſeratões tuas a me:miſericoꝛdia tua ⁊ veritas tua ſemꝑ ſuſcepe/
rũt me.Am̃ circũdederũt me mala quoꝝ nõ c numerus cõpꝛehẽderũt me iniquitates mee⁊ nõ
potui vt uiderẽ Multiplicate ſũt ſuꝑ capillos capitis mei:⁊ coꝛ meũ dereligt me.Cõplaceat ti/
bi domine vt eruas me:domine ad adiuuanduʒ me reſpice.
CQd miſericordiã patris poſtulat:qd a iud æis ſe circũdatũ & iniqtates ſup ſe multiplicatas dicit:
qd a corde derelictus rurſum patris præſidium depcatur: oĩa ad ĩfirmitatẽ carnis ſũt referẽda: ut ſi/
cut uerus deus: ita uerus homo credatur. Tu dt dije ne longe facias miſericordias tuas a me. Nõ lon
e ſed prope. Miſericordia tua & ueritas tua ſemper ſuſceperunt me. Miſericordia facit peccata di-
mittere. Verigas reddit unicuiq; qd fecit. Cõpræhẽderũt me iniqtates meæ: & nõ potui ut uideré.xi.
genꝰhumanũ circũdat originale peccatum: & nõ potui ut uiderẽ: qa abſtracta fuerat illa Ilux uerita-
is unde dictũ ẽ. De terra excitaberis. & de terra illuminaberis. Multiplicatæ ſut ſup capillos capitis
mei.i. ipſe iniqtates ſup genus humanũ. Cor meũ dereliꝗt me. Quando hõ peccat: cor ſuũ non hẽt
Vñ Dauid dixit. Inuenit ſeruus tuus cor ſuũ. Ergo antea quãdo peccauit non habuit illum. Cõpla-
ceat tibi dñe libera me dñe. Eccleſia rogat ad chriſtum. Hoc tibi complaceat ut me liberes. In auxi-
lium meum

elil

a

be,
ni
ti

it
ſy
on

6
ta/
itis
et
l,
Ni/

CEgo dixi domine miſerere mei.ſana animaʒ meaʒ quia peccaui tihbii. C Quæ meſta uſ;

Super ſal xl.

Iium meum reſpice. Infirmitas uoluntatem habet impetrandi non poteſtatem habet.
CCõfundanf. In cogitationibꝰprauis: ut ea ꝗᷓ fũt recta pcipiat. Aut hic emẽdẽt:auti futuro.
CConfundatur ⁊ reuereantur. CNoc eſt ut reuerentiam habeant.

CAuertantur retroꝛſum. CQui malum curſum habuerunt.
CFerant confeſtim confuſionem ſuam:qui dicunt mihi euge euge. CMiſericorditer . Nͤ
eos depræcatur cõfundi: ut cõſeſtim cognoſcãt iuſtitiã. Portẽt cõfuſionẽ ſuã:ꝗ ſe nõ emẽdauetint. ⸗ ode⸗ ,.
ꝗ dicũt mihi euge euge. Duos hoſtes habet eccleſia: adulationes & blaſphemationes. A.-lat. S A.-eer r n
CExultent ⁊ letentur ꝗ uolunt iuſtitiãs meãð. C NHoc eſt fidem & opera. M H
CEt dicant ſemper magniſicetur dñs. ¶¶ ⅝⅞ᷓlNhMagnifſicetur popuꝭ;

lus ſanctorum: unde dixit. Videãt ueſtra hona opa:& glorificẽt patrẽ ueſtrũ qui in cælis eſt.
QAui diligunt ſalutare tuũ. CIdeſt xpᷣm tuũ.Hæc ꝓpheta dicit:de his quibus ipſæ dñs per
euãgeliũ ait.Si dilexeritis me:& uerba mea ĩ uobis mãſerint oĩa qᷓcũq; petieritis fient uobis. SS
CEgo uero egenus ⁊ pauper ſuz deus. CG Egen?& paup xps cũ diues eẽt egenꝰ fadꝰ? ẽ. Aſg . duncg, J -
Egenꝰdr᷑:q aliqd hẽt & aliquo ĩdiget. Et pauper dicitur ꝗ nihil habet. Inops ideſt ſine ope. 6 9
CAdiutoꝛ? liberatoꝛ meus eſto dñe.deus meus ne tardaueris. CEt hæc ad trepidationẽ
corporalẽ ſũt referenda. Nã diuinitas quæ fuit in aſſumpto hoĩe:nulli ẽ obnoxia paſſioni: ſed & in
eadem potenria qua fuit: & permanet: & permanebit: & nunc & tunc in ſæcula ſæculorũ. Amen.
CPSALMVSDAVID. XNI. H
CIſtum pſalmum propheta per ſpiritum ſanctum in perſona chriſti cantanit. Pſalmus uocem con-
tiet prophetæ de chriſto pronuntiantis in initio:deinde ipſius mediatoris loquentis ad patrẽ quæ
maxime ſunt in euangeliis impleta. D
BEatus q intelligit ſuper egenuʒ ⁊ paupereez. CQ ui cognoſcit chriſtum in
Aaſſumpta carne ueniſſe: in qua pro nobis hauper ſactus eſt & egenus:hic beatitudinum c äl
leſtium opes capit. Ipſe autem dominus factus eſt pauper: cum non haberet ubi caput re- factz C r
A clinaret. Egenus cum ſe in egentibus refici demonſtrauit. Beatus qui intelligit. Beatus ferrs ere

Iœlix qui intelligit ſuper m & ſauperem d Ri geni & pauper ſfactus eſt pro nobis: ut illi

inopia nos diuites faceret. Qui intelligit: ideſt ꝗ ĩtelligit illũ uerũ deũ & uerũ hoiem eẽ.
In die malo liberabit eũ dñs. C¶ In die iudicii in qua iudæos non in/
teſligentes dãnabit xps. Aderit tibi dies mala: ſi non intellexeris ſuper egenũ & pauperem.
Bominus conſeruet eũ. ¶ Ne ab hoc intellectu recedat in præ/
ſenti abundans ubiq; eum in reſurrectione: CSt vinuiſicet eũ.
CIn hac ſapientia perſeuerantem tranſſerat a morte in uitam. Et beatũ faciat euz.
Cum ſanctis ſuis in regno cælorum. CIn terra. HZ

E In ſancta eccleſia: uel in die æternitatis. C Et non tradat eũ in manibus inimicoꝛuʒ eiſs.
CIdeſt in poteſtate diaboli: qui credulitati noſtræ ſemper inimic? exiſtit. 11
CBominus opẽ ferat illi ſuper lectuʒ doloꝛis eius. Opem ferat illichoc eſt adiuto- ets elons, er n ,,
rium præſtet illi. In lecto doloris in infirmitate carnis. Vel de illo paralitico poteſt intelligi: quãdo Cpe, T.-el t S35=-
dominus dixit ſurge tolle lectum tuum quia corpus qd corrumpitur aggrauat animam: & inhabi- haleere enen n
tatio terrena deprimit ſenſum multa cogitantem. In huius corporis egrotatione: in qᷓ anima tãquã
in lectulo requieſcit ope dominici præſidii conſoletur·
CAiniuerſũ ſtratuʒ eius verſaſti in inſirmitate eius. CCorpus ut diximus qd ſtra/
to accipitur: in diuerſis tribulationibus inquietaſti: ut probatum atq; ab illecebris expurgatum aſſu
meres. Hic propheta ĩmutat ordinem: & profert uocem dominici hominis dicẽtis.

ad mortẽ:nõ ab originali facinore:ſʒ ꝓ delictis populi cõſitetur. Vel miſerere mei eccleſia dicit: ꝗqal me-kEe = r- ſatn Sr⸗ 1 4. 4
multi ſunt qui peccata committunt: ſed uerba excuſaticis prætẽdunt. Vnde eccleſia dicit. Ego me l
accuſo pro meis peccatis: quæ ego peccaui.
CAInimici mei dixerunt mala mihi.quando moꝛietur ⁊ peribit nomen eius.
CQNuü uidebãt cecos illuminare:leproſos mundare: ſabbata diſſolui: lazarũ reſuſcitare: qñ dicebãt
ꝗecce mũdꝰtotꝰpoſt eũ abiit: ꝗd aliud poterãt cogitare:niſi ut morte ei hæc uirtus eriperetur? Nã ?
unꝰex illis cayphas noĩe licet neſciẽs ꝗᷓ diceret aiebat. Expedit ut unꝰmoriatur ꝓ populo: utnõ totaf⸗
gens pereat. Quãdo morietur. Hor ẽ qd ĩ euãgelii parabola ſcribitur colonis dicentibus: iſte eſt he-
res: uenite interficiamus eum: & noſtra erit hereditas: & non memoretur nomẽ eius amplius.
Si ingrediebat᷑ vt videret.vana loquebatur coꝛ eius. CIntroeuntes prætorium:loquæ- R
bantur de corde malo dicentes: Oĩs ꝗ ſe facit regẽ cõtradicit cæſari. Vel ad hoc in rediebantur uts
extinguerẽt eccleſiã: & explorarent ſicut paulus dicit: falſi fratres ꝗ ſubĩtroierũt explorare libætatẽ)
noſtrã: Vana loquutũ ẽ cor eorum lingua fucata in dilectione: ut illud. Magiſter ſcimꝰ qa uerax es:
& uiam dei in ueritate doces. Hoc uanum eſt. ¶ Congregauerunt iniquitatẽ ſibi.
CClamantes:quid ad nos Tu uideris. Sãguis eius ſuper nos & ſuper ſilios noſtros.
CEgrediebantur foꝛas. Foras cum pilato. =

EEe ii

Expoſitio.

Et loquebantur in idipſũ. Aduerſus me ſuſurrabant. CIgdeſt murmurabant.
CHBẽs inmici mei:cogitabant mala mihi CSupradicti iudæi: uel mõ cõtra eccleſiã heretici
WAerbũ iniquuzʒ conſtituerunt aduerſus me. AQe Aientes nobis non li

NS1. h te⸗ cirkk cet occidere quẽquam: ſed tu accipe & crucifige eum. Vel quando dixerunt in beelzebub eicit de-
monia. & non ſolum ſuper uiuum: ſed etiam ſuper mortuum falſos teſtes miſerunt.
CNüquid qui doꝛmit non adiciet vt reſurgat CSic me interfice re feſtinabant quaſi poſt
. mortẽ reſurgere ñ hẽrẽ. hoc ẽ dicere. Qui ab iniꝗs ſiuſte ſõno mortis oppᷣmitur: ñ reſurgir: ſicut ali P
Vnd-.4 ð Punen ppheta dixit. Nũꝗd ꝗ cadit ñ reſurget:? Cecidit enĩ granũ frumẽti & meſſis copioſa ſurrexit.
FIs rpi ſ rde WEt eni hõ pacis mec in quo ſpaui.ꝗ edebat panes meos magniſicauit ſuꝑ me ſupplãtatiõeʒ.
1 EManiteſtiſime hic iudà denũciat ꝓditorẽ: ſicut ipſe dñs ĩ euãgelio ait. Cui ego panẽ intictũ dede
9.Ae. A Aro ipſe eſt: & alibi. Leuabit aduerſũ me calcaneũ. Quod ãt ait ꝗ edebat. hoc ẽ ꝗ cæleſtẽ cibũ uitã huic
DW mũdo dãtẽ ſumebat:& aliis diſtribuebat.cũ eẽt apłs ĩ ſe hãc uitã morti pp cupiditatis pᷣtiũ deſtiauit/
Cu autẽ dñje miſerere mei.⁊ reſuſcita me ⁊ retribuaʒ eis. CReſuſcitatus dñs in uirtute!
paterna: ad cuius dexteram ſedet. Antequã reſurgeret anticipauit ultio iudam cũ eũ intenitus debitꝰ
ſugillauit. Quod ait retribuam illi: futurum ei iudicium cominatur. 8
C In hoc cognoui qm̃ voluiſti me. CReſuſcitãs me.
m̃ non gaudebit inimicus mens ſuper me. H
Diabolus cuius inſtinctu hæc iudæi ſunt operati:mon eſt gauiſus eum retinendo in inferis.
SMe autem pꝛopter innocentiam ſuſcepiſti.⁊ confirmaſti me in conſpectu tuo in eternum.
Maxima ẽ hæc iĩnocẽtia cũ iuſtus pro ĩpiis moritur: ꝗq nõ ſua ſed noſtra peccata portauit. Propter
quã inocẽtiã: & a patre deuicta morte cũ aſſumpta carne ſuſceptus ẽ in cæleſtibu.
Benedictus dñs deus iſrahel a ſeculo ⁊ vſqʒ in ſeculuʒ fiat fiat. GGUDU
¶Pro fiat fiat ĩ hebreo ſcribit᷑ amẽ amẽ:qd aꝗla popiſto menoys.i. uere ſiue fideliter trãſtulit. & ſciẽ
dũ primum librum pſalterii hic eſſe finitum. Secundum uero eſſe a quadrageſimo primo uſq; ad ſe
ptuageſimum primũ. Tertiũ a ſeptuageſimo ſecũdo: uſq; ĩ octogeſimũ octauum. Quartum ab octo
geſimonono: uſq; in cẽteſimumquintum. Quintum uero a centeſimoſexto: uſq; ad finẽ.
In finẽ intellectus ſilijs chor. ¶ n finem in xpo:intellectus: hoc eſt intellectus ſpiritua-
lis. Eiliis choræ: ideſt ſiliis chriſti qui ſunt creÄdentes. Pſalmus uocem continet eccleſiæ ſiue ſi
delis uiri domini deſiderantis. CPSALMVS. XII. ð
A.⸗ A.be⸗ pſelinonn. h⸗ HE BAemadmoduz deſiderat ceruus ad fontes aquarum. ita deſiderat aia mea ad te de⸗
Faslitnn . Primum enim intelligendũ é quare uel qualiter deſiderat ceruus ad fontes aquarum.
= — Mos ẽ enim eius ut inuẽtũ ſerpẽtẽ naribus hauriat: & poſt hæc exardeſcens extinguat ſitiʒ
Rrs e, ernn perte⸗a Ergo homo eccleſiæ ꝗ diu ĩ actu uenenoſo degebat:ubi ſe pſpicit cæno fomicatiõis ido/
. latriæ fœtore repletũ: deſiderat uenire ad xpᷣm:in quo eſt fons luminis: ut ablutꝰ baptiſmo accipiat
donum remiſſionis. Scit enim quia niſi quis renatus fuerit ex aqua & ſpiritu ſctö: non habet uitamꝰꝭ
gæternam. Sed & ſi ꝗs hodie noſtrũ extictis uitiis igneſcat ĩ deſideriũ dñicæ cõtẽplatiõĩs:põt & ipſe
dicere quia deſiderat aĩa mea ad te deus: hoc eſt reſicto ſæculo ad te deſidero tranſire.
Sitiuit anima mea ad deũ fontem viuum. CC Nonad mortua ſimulachra: ſed ad illũ Nadere; S
qui dixit: uiuo ego dicit dñs: qa mihi flectetur omne genu.Viuus quia ipſe dicit. Sicut miſit me ni⸗ ec vν
uens pater: & ego uiuo ꝓpter patrẽ. & qui credit in me: & ipſe uiuet propter me.
Quando veniã ⁊ apparebo ante faciem dei mei. CAc ſi diceret: quando erit tempꝰ
ut illa gloria qua efficiuntur ſcti cõformes gloriæ tuæ: ego ĩ claritate cum illis appaream. Vel quan
do ueniã: ideſt quãdo erit illud tempus quo eccleſia uult diſſolui a corpore & eſſe cum xpᷣo.& pare
bho ante faciẽ dei mei: ideſt ante cõſpectum diuinitatis: & tũc uidebimus eum ſicuti eſt.
Qap.⸗ Aaſlrla 2 ſe n * WCFuerũt mihi lachryme mee panes die ac nocte. C Quomodo poteſt de lachrymis panis
fieri? Poteſt quia ſicut corpꝰ ſatiatur de panita anima de lachrymis: quia exinde ſperat remiſſioneʒ
peccatorũ habere. Fletus ac gemitus erant mihi ac lamẽtatio ob deſiderium tui.
. 4 re ” T Du dicitur mihi quotidie vbi eſt veus tuus. . C.Si quidem pagani Ae
A Ner raaß erer deos ſuos digito oſtendunt: & ob hoc ingerunt mihi improperia. Vnde ſciant qua ego mente deũn rr
farce Per meum reconditum teneo: & per interiorem hominem cum ipſo habito.
CBec recoꝛdatus ſum ⁊ effudi in me animaʒ meaʒ. Dum hboc imprope/
Ne.s — . rium quotidie ſuſtinens memorarem:liquæ facta eſt in me anima mea: & tabui in tractatu: cũ neq;
in cælo neq; in terra deum meum cernere poſſim uiſibiliter: ſed inueniens eum in mente mea gu/
PS - r - -- bernantem me ac dirigentem in illa tabernacula ſempiterna de qua loquor.
1 „„, Am tranſibo in locũ tabernacnli admirabilis vſqʒ ad domum dei.
C¶Tæpernaculuſn dei eccleſia eſt: quæ adhuc peregrinatur a domino:per quam ad æterna ungad⸗

Srarn ee- nen.

S&

cula: ideſt ad cæleſtem hieruſalem quæ eſt mater omnium noſtrum uenitur. In qua ſunt multi ad/
mirabiles & uirtutibus ſacris pollentes: quia ædificati ſuper fundamentum apoſtolorũ tãquã una
domus habentur. In qua iſte mente ingrediens qui relicta idolatria iam cognouerat baptiſmi
menta admirans armoniam cantici ſpiritualis: per ſuauitatem æternæ dulcedinis acceſſit ad domũ
S= — . . dei quod
21. 7 — —, A k⸗ . xS. = c rcere 2 - a eerr e err Lag .ſli. 4

——

4

„ n

,—

—
—

—

S,. S .

——

—

—
—

xlii.

dei quod eſt ſancta ſanctorum. & quaſi diceretur: quis te huc adduxĩt: uel qualiter huc ueniſti: uel
quo delectatus es ut huc accederes reſpõdit. HW l
In voce exultationis ⁊ confeſſionis ſonꝰ epulãtis. ¶ Exultatio confeſſio & epulatio: bæc „,
non muſicis artibus adimplentur neq; inchoantur & prætereunt: ſed iugiter angelicis nocibꝰ& ſan 1 en;, Rr,

cſtorum concentibus cælebrantur. Quod dum iſte adhuc in ſæculo poſitus mente ſuſpiceret ĩgemi = t ..F .
ſcens: cur ab eo hæc differtur habitatio mœſtæ animæ ait. 117
CQuare triſtis es anima mea ⁊ quare conturbas me? CQuia inquit luauitatem hãc quaz ——
pꝑræſens nondũ accepi: & inſidiator meꝰ adhuc cõtra me uigilat adhuc mihi laꝗos ĩtẽdit. & ille iqt.).l.2 e. ahrtf ͤ2
be-⸗ — es Spera m domino. CPer patientiam ſuſtine.Vel ſpera in deo. Ma) wJ s errter
ſola α Anima ſemetipſam hortatur uel interior homo hortatur exteriores. è
Anoniam adhuc conſiteboꝛ illi ſalutare vnltus mei ?⁊ deus meus. CCoõteſſus ſum:iã de
licta: confitebor deinde laudem eius per quã me ſaluauit a morte peritura: uel illicit ad æterna.
¶Ag meipſum anima mea conturbata eft. COb recordationè delictorum priorum.
CVPropterea memoꝛ ero tui de terra ioꝛdanis ⁊ hermonij a monte modico. r... - Ber
Clordanis pro baptiſmo accipitur:hermon: anathema interprætatur. Igitur iſte qui erat peccatorn:ꝗ ber-.- — be. -
ſicut ceruus deſiderabat fontes aquarum memor fuit: ĩ humilitate pœnitentiæ & baptiſmi abluitio⸗ n= A. . —
ne abluit ueterna delicta: anathematizauit peccata fua: & non ſe extulit magnum gloriando: ſed ef X
fecit paruulum pœnitẽdo. CAbyſſus abyſſuz inuocet. M
Multæ ſunt de abyſſo opiniones: quæ oportunis locis explanabuntur. Nam hic abyſſus abyſſum J
inuocat:cum uel uetus teſtamentum nouum annuntiat: uel nouum uetus in teſtimoniũ uocat. Ve⸗ I-. a
tus annuntiat nouum: cum dicit moyſes prophetam uobis ſuſcitabit deus de fratribꝰ ueſtris. Nouu 4. . 10 erz keſ
uero uetus in teſtimonium uocat: cum dicit paulus. Bibebant de ſequenti petra: petra autẽ erat xpsurrr
Propter profunditatem enim intelligentiæ dicuntur abyſſus. H e
CIn voce catharactarum tuarnz. Q In uoce prophetarum quæ aduen) 4 d. n. 9
tum domini annuntiauit. Ideo enizʒ catharactæ dicuntur: quia obſeratus in eorum prophetia aduẽ Phew n gere de
tus domini fuit: nec a iudæis eſt intellectus. Annuntiat enim hæc uox iuditium futurum: uel de bea † 8
torum meritis: uel de ſuppliciis impiorum.
Omnma excelſa tua ⁊ fluctus tui ſuper me tranſierunnt CExcellſa ſunt atq; potentia: ge⸗ſj⸗ Pokernn e.
ac eminent per quæ iudicium minabaris: quia non ſtatim propter ĩmenſam decidaunt patientiã tuã
Fluctus autem ſunt dum ea adueniunt quæ fuerunt cõminata. Ideo iſte dicit ea ſuper ſe ingreſſa: cũ ·rt: Pla 4.
in deſideniis mortalibus degens uerberatus plagis eruditus eſt: ut deſideret dominum. AAIlamtre 22 d len
CIn die mãdauit ons miſericoꝛdiã ſuũꝗ;. Quia p lucẽ eã ſcripturarũ ſanctarum promiſit.
CEt nocte canticũ eiꝰX. CIn tribulationibus poſito eam oſtenldit.
¶ LApud me oꝛatio mea. me.
ab hoc ſæculo quandoq; cõiungl. CBicã deo ſuſceptoꝛ meus es.
CLicet in tribulationibus exercear: ſemper tamen a te peto protegi ac defendi.

R

9.
R

Et non extra me. Deo uitæ meæ: ut ei merear liber

AQuare oblitus es meii Et quare me repuliſti? Cur tam din diſ
fers ut non inducas me in illum locum tabernaculi admirabilis.
Auare contriſtatus incedo dum affligit me mimicus: CDiabolus qui multas mihi tetẽ
dit ĩſidias: uel perſequutores eccleſi?. Bum confringuntur oſſa mea. H
CDũu fortiores eccleſiæ ſcãdalis ac diuerſis iurgüis cedere uideo.- Vel per oſſa uirtutes eccleſiæ q̃ſi cõ
fringũtur pꝑ illã tribulationẽ quã ſuſtinẽt ſci. Expꝛobꝛauerunt me inimici mei.
CVel ĩ martynb uel ĩ aliis cõfeſſoribꝰ. C DBũ dicitur mihi per ſingulos dies:vbi eſt deꝰ tuꝰ.
¶Cum ego te per pœnitentiaʒ & afflictionem corporis animæq; placare deſiderarem inimici meif
ſi i caſſũ hæc facere me dicebant. Vbi eſt deus tuus? neſcientes illa occulta quæ præparauit deus di
ligentibus ſe. CAQnare triſtis es aninla mea:⁊ quare conturbas me?
CQuia meum deſiderium prolongatur. SðIJMB
CSpera in deo quoniam adhuc conſfiteboꝛ illi ſalutare vualtus mei ? deus mens.
C In ipſo & noſtra ſit ſpes ſemper attenta:ipſe omnes fluctus mitiget: ipſe nos in temptationibus
conſeruet: ipſe ſitim noſtram ſua contemplatione ſatiet: noſq; uultus ſui ſalutari uiuiſicet. 1ſ
CIn finem pſalmns Bauid. Iſte pſalmus licet in aliquibꝰ uerſiculis paſſio

—
*

nem dominicam ſignet: tamen uocem habet animæ fidelis lucem huius mundi.i.xpᷣm deſiderãtis:
CPSALMVS XLII.
Adica me deus ⁊ diſcerne cauſam meam de gente.non ſancta. ⸗
2 CEyxpeto iudicium tuum: quia miſericors es. Tu autem diſcerne me a paeis inter ..
Ahoc ſæculo ingemiſco ſuperueſtiri cupiens ut abſorbeatur quod morrale eſt a uita. Sed ef
REj‚domini uox eſt: quibus prius dixe rat: ſancti eſtote quoniam ego ſanctus ſũ: & ñ ĩpleuerũt:? 3 α — ä=
Ab bomine iniquo ⁊ doloſo erue me. ¶ ¶ Nemo magis iniquus atq; doſ Jarnt aſele Pn, e tes
J. G loſus quam ille qui iniquitatis inuentor: atq; emulator eſt ſanctitatis:ideſt diabolus: qui introiuit in fern F
P— cor iudæ ut traderet xpᷣm. Sed & homo ille fidelis quem prius diximus: hæc ait. EEe iii

Expoſitio.

AQuia tu es deus foꝛtitudo mea. C Scio me infirmũ & fragilẽmec ſentio me aliquazʒ heêre
fortitudinẽ in qua eruar:niſi tu ſaluaueris. CAuare me repuliſti ?
CPFortitudo noſtra chriſtus eſt qui tunc nos repellit cum peccauerimus.

Auare triſtis incedo. dum affligit me inimicꝰ. TEnſtis ſũ pp peccata mea: & i0 affligot .
in tẽptationibus uariis ab ipſo inimico: qui ſuperius homo iniquus dictus eſt. Vnde quia me cõtur
bant tænebræ peccatorum: ad te qui lux es mundi cõfugio ſupplex.
Emitte lucem tuam ⁊ veritatem tuam. Tu es lux qui dixiſti: ego ſum lux mundi⸗
Tu es ueritas qui dixiſti ego ſum uia ueritas & uita: qui nos illuminare digneris: ut relinquẽtes mẽ
dacium diaboli ſequamur ueritatem tuam. CIpſa me deduxerunt. CAb errtore pcti.
Et adduxerunt in montẽ ſanctum tuu. In eccleſiam tnai. CIn tabernaculuʒ tuũ:
EIn illa cæjeſti hleruſalez: de qua alius pſalmus ait. Quã dilecta ſũt tabernacula tua domine.
CIntroibo ad altare dei. CWMMei ubi nõ iã uitulos & arietes: ſed meipſũ exhibeã hoſtiã uiuã
placentẽ illi. ¶ ”¶ Ad deum qui letiſicat iuuentutẽ meaz.
CCum expurgato ſœrmento ueteri in nouo me homine tãquã iuuenculum conſolatur.
Conſiteboꝛ tibi in cithara deus deus meus.
C Per mortificationem carnis. quia crucifixus eſt mihi mundus & ego rnundo
¶Auare triſtis es aia mea.ꝛ quare cõturbas me? CQuia deſidero uidere ĩ quo ſpẽ poſui
Spera in deo quoniam adhuc cõſiteboꝛ illi ſalutare vultus mei ⁊ deus meus. M
CAIpfũ cõſitetur: ab ipſo peccata ſua dimitti poſtulat.Iꝑſũ ſalutare uultꝰſui dicit:ipſũ ĩuocat & ado/
rat. Quẽ & nos cõſitẽtes expoſcimꝰ: ut mereamur eiꝰluce illumi nari:uia dirigi: ueritate corrigi: uita
ecdlerank vel ſalutare uultus mei deꝰmeꝰ. Saluatio aĩiæ meæ deꝰmecẽ:&& uultꝰhoc ẽ aſpectus aĩæ
Ameæ deus meus et. CPSALMVVS XlIIII.
CIn finem pro filiis choræ ĩtellectus:pſalmus Dauid.
EnHoræ iĩterp̃tatur decaluatio: & dñs ĩ mõte caluariæ fuit cruciſfixus. Filii choræ: filii xpi: ſcti
Mα apoſtoli uel martyres ſunt. Vñ dictũ ẽ: nõ pnt ſilii ſpõſi lugere:quãdiu cũ illis eſt ſponſus.
Aé genitus. Vel ĩtellectus ẽ: ut ĩtelligamus de ꝓſperitate pnti peccatorũ: & de tribulatione

ntellectus: hoc itelligamꝰillũ ꝗ initiũ ſumpſit ſecũdũ carnẽ ex tempore: & ante ſæcula
onñti ſctò. Pſalmꝰnõ anterioꝶ facta docet: eccleſiã ĩ xpᷣo renaſci ꝓnũciat: ac fideles ĩ ea puocat ad

. P.le Fadm Prrhent

e⸗

4†

rpe-t fenn „k4 Ted

agonẽ ondẽs neminẽ poſſe niſi ꝗ legitĩe certauerit coronan..ĩ quo ẽt plerũq; uoces martyꝶ ꝓferũt

4 S juxta illud domini. Qui habet aures audiendi audiat. CEt patres noſtitr. Pranch idas
D“ G CApoſtoli & prophetæ quorum prædicatione renati ſumus ad uitam. 88
AAAnnuntiauerunt nobis. Opus quod operatus eſt in diebꝰeoꝝ. In diebus antigs.
XD CAnnütiauerũt prophetæ quæ ſũt geſta illoꝶ tẽpore. Annũtiauerũt apoſtoli qᷓ te uiderũt o pantẽ.
Nara . lſe cw- . .,Manꝰ tua gẽtes diſpdidit plãtaſti eoos. W Diſperdidiſti ab eccleſia onera uitioꝶ:
e " & plantaſti ornamenta uirtutum: ideſt homines iuſtos qui fructum exhibeãt ſanctitatis.
Afflixiſti populos ⁊ expuliſti oos. CIIlos ꝗ te relicto ad idolatnam declinabit.
B ¶ Non enim in gladio ſuo poſſederũt terrã. C Sed in manſuetudi
-ſoet Warn pant⸗eſe ne mentis. quia beati manſueti. ipſi hereditabunt uiuentium teram.
Et bꝛachium eoꝝ non ſaluabit eos. ſʒ dextera tua ⁊ bꝛachium tuum. illuminatio faciei tue.
Dextera patris xps ẽ:ut illud: dextera enim ſua exaltauit nos: ideſt brachium: ſicut alibi: & brachiũ
omini cui reuelatum eſt: Ipſe & illuminatio ut ibi: in lumine tuo uidebimus lumen. Hic eſt igitur
miſſus a patre ut liberaret ſuos. Et cur eos liberauerit adiecit. C Quoniã cõplacuiſti in eis.
M/ 4 Vult. n. deꝰ: ut ſicut ei bñplacitũ ẽ ĩ filio: ita & nos bñplacẽtes ſimus in ipſo:ſi uolumus liberari.
3 W ¶Tu“u es ipſe rex meꝰ?ꝰ. CQui in ꝓe regnas: & non beccatuc. Q Et deus meus.
, (A quo ſum acquiſituas. Qui madas ſalutes Jacob. CNHoc ẽ populo xpᷣiano:ꝗ ſup
plantato ſeniore mandatum ſalutis per doctrinam prõpheticam atq; apoſtolicam ſuſcepbpbit.

WInte inimicos noſtros ventilabimus coꝛnu. ⁊ in nomine tuo ſpernimus inſurgentes in nos.
C4à cornibaliqd uẽtilatur: ut ſedechias ꝗ fractis duobꝰferreis cornibꝰdicebat:ſic uẽtilabis totã ſyriã
Cornu uero noſtrũ xpᷣs ẽ. Idẽ & nomen patris ĩ quo aduerſarii noſtri uel uẽtilãtur uel ſpernuntur.
CMon enim in arcu meo ſperabo.⁊ gladius meus non ſaluabit me. Sed uirtus tu.
CSaluaſti eni nos a tribulationibꝰ noſtris. C Quia ĩ armis meis ſpare nõ debeà:hæc cã ẽ
qꝗ ſaluaſti nos ſemp a pſequẽtibus: & abſq; noſtra uirtute noſtroq; gladio cuſtodiſti.
Saluaſti eniʒ nos de affligentibus nos. ? odientes nos auerſe ſunt poteſtattes.
Q uibus corſfuſis a chriſto domino liberati ſumꝰ. CIn deo laudabimur tota die.
Qia ipſe ẽ laus & gloria noſtta. CEt in nomine tuo cõfitebimur in ſecula.
CQuoda te xpᷣo xpᷣiani uocamur. C Nunc autem repuliſti ⁊ confudiſti nos.
Cum ait nunc præſens tempus oſtendit. Ergo in præſenti tempore ad exercitationeʒ repellimut
ut in æternum gloriſicemur. Sepe enim & martyres ĩ tempore. è
CSEt non egredieris in virtutibus noſtriss

Q¶ Vt nos

Eus auribus noſtris audiuimy. C CPer ſpiritualem ſenſum an I

u

pita ſua:ita & in martyribus tuis faciunt. Sed & ſi quis nunc in te pie uoluerit uiuere : protinꝰ iniqui

CSEt operuit nos vmbꝛa moꝛtis. Bene umbra mortis ĩ hoc ſæculo opprimit & non ipſa

à CPatimur inopiam pro nihilo habentes huius mundi diuitias regnum cæleſte deſideramus. Tribu
lamur enim cum elongatur deſiderium noſttum. 22

CVt nos ĩ poſterum perpetua uirtute corroborares.
CAuertiſti nos retrorſum poſt inimicos noſtroo. Sic & petrum dominus retrorſuʒ cõh Pens Miorſ cer werg.
uertit: ut in melius repararet. Ergo & nos debemus retrorſum conuerti: ne in uiis prauis pduret iter
noſtrum. Debemus & inimicos noſtros ante nos habere: ut ſciamus ꝗd cauere debeamus. Quod & r
ſi poſt xpᷣm conuertimur ut petrus: habentes eum ante nos nihil ultra mœtuemus.
CEt qui oderunt nos diripiebant ſibi. CPropter nomẽ enim nomẽ tuũ diripiebãt nos: cuʒ
i carceribꝰ ĩ plagis ĩ reliꝗs nos uexarẽt tormẽtis. Sʒ nõ nos ſeparauit a charitate tua illa tribulatio.
CBediſti nos tanquam oues eſcaꝝ. CSicut enim dominus tãquã ouis ad occiſionem du- —
ctus datus eſt eſca populis cum dicit niſi manducaueriris carnem filii hominis non habebitis uitaz 8 vernt . eſn en
in uobis:ita & ſancti ſicut ſuperius diximus in multis tribulationibus dati: facti ſunt pabulum genti
bus uel cum alimenta æternæ uitæ miniſtrant: uel dũ rapacitatẽ eoꝶ de ſuis erũnis exſaciant.
CEt in nationibus diſpſiſti nos. CVt ad tempus dominarentur noſtxi. —
¶CAendidiſti populum tuũ ſine pꝛetio. CVſqʒ; nüc de ſe loquuti ſũt martyres:nũt de iudæo Rri Xà ſe!
rũ populo dr:ꝗbꝰdictũ ẽ ĩ pctis ur̃is uẽditi eſtis: & iõ ſine pᷣtio:qa nõ ẽ effuſus agni ſanguis pro eis. ¶ er we
Et non fuit multitudo in cõmutationibus noſtris. CVilior enim erat merces ꝗᷓ fuit uen/
dita:ideo non eſt cõmutatio facta. Nam dominus populum quem emit non auro neq; argento ſʒ
rætioſo ac proprio eum ſanguine comparauit: ſicut ait petrus apoſtolus.
Poſuiſti nos oppꝛobꝛiũ vicinis noſtris.ſubſãnationẽ ⁊ deriſũ his qui in circuitu noſtro ſũt.
CVicini dicti pſequutores:pp habitationẽ mũdanã: ꝗ ſpe exprobrãt irtidẽdo dicẽtes. Veniat de
us ueſter: & eruat uos de manibug noſtris. C Poſuiſti nos in ſimilitudinem gentibus.
In tuã utiq; ſimilitudinẽ:ut ſicut te mundus odio habuit prius:ita & nos deinceps odiret.
CCommotionẽ capitis in populis. CSicut enim in paſſione tua tranſeuntes mouebant ca/

blaſphemant cum irriſione: uel capitis commotione. . „
465 — ſ Pte frwe 4 P+ t

CTota die verecũdia mea contra me eſt.⁊ confu ſio faciei mee cooperuit me.

¶ Dñs in aſſumpta loꝗtur carne:ꝗ pro nobis uerecundiã patitur: maledicitur atq; cõfunditur uſq;

ad ipſum etiam patibulum crucis. CA uoce expꝛobꝛantis ⁊ obloquentis.
CCum ei diceretur:ſi filius dei es deſcẽde de cruce. Q¶ A facie inimic. Cludæ.
C Et pſequentis. CPopuli iudaici. C Bec oĩa venerũt ſuper nos nec obliti ſumus te.
Martyres iſta dicunt. Quia omnia quæ tu domine Ieſu pertuliſti & nos eadẽ pertulimus: ſed te
ſemper confeſſi ſumus. CEt inique non egimus in teſtamẽto tuo. ——
CSed ueraciter te prædicauimus. CESt nõ receſſit retro coꝛ noſtrum.
Vt errores phanaticos unde digreſſi fuimꝰ ſequeremur. H Dͤ
CEt declinaſti ſemitas noſtras a via tua. CActio noſtra ñ ẽ a tuis iuſtificationibꝰ ſeparata.
Am humiliaſti nos in loco afflictiöis. CIn corpore iſto ĩ quo uerſamur & affligimur pp te.⸗

mors: quia martyres uel reliqui ſancti: & ſi affligũtur & ſi morti deſtinãtur: uiuũt tamẽ deo: & hæc parat. .

mors umbra eis eſt & non ueritas mortis. Siobliti ſum nomen dei noſtri.
CIdeſtxpᷣm. CSt ſi expandimus manus noſtras ad deum alienn. Cadidolum. P
CMonne deus requiret iſta?: Ipſe eni nouit abſcondita coꝛcis. C Qc cognoſcat de cogi D. . e er
tationes hoĩum:ipᷣe ĩ euãgelio ꝓdit ad phariſeos dicẽs. Quid cogitatis nequã ĩ cordibus uris? Si .
& martyres dicũt.Si alicubi exceſſimus a uiis dei: ipſe ꝗ archana cordis nouit inquirat.
CQuoniam pꝛopter te moꝛtiſicamur omni die.
CIn diuerſis tribulationibus opprimimur propter te:ſed ſponte præbemus colla cedentibus. G„½ .
CEſtimati ſumꝰ vt oues occiſmonis. Dixeras enim:qd miſſurus nos eẽs tãquã oues ĩ me cn n Irrn mec e
dio luporũ. Nunc autem quia ab his temptationibus eungatus es: & täquam ſi in naui dormiens porn
non nos a tempeſtate defendis excitamus te domine confeſſione ſupplici depræcantes.

Vr

CExurge.quare doꝛmis dñe: Exurge ne repellas iĩ fin. CVtqui mortuue rr r) P.lke Ia- . t
? es pro nobis & reſurrexiſti exciteris in cordibus eorum qui te mortuum confitentur & reſurtexiſſe

Ano credũt: ut tãdẽ deſinẽtes nos pſequi nõ uſq; in finẽ æternæ mortis intereant. 1. ede A X.
¶ Auare faciẽ tuam auertis: CAuertit eni defaciẽ ad tẽpus:ut probet electos ſuos. en Phbet e rY I
CObliuiſceris inopie noſtre ⁊ tribulatiõis noſtre: 22. err-pi

¶Quoniã humiliata eſt in puluere anima noſtra. CVt ab illis ĩclinaremur quos uentus utz (Sn d. = e ete
puluerem a facie terræ proicit. ¶ Conglutinatus eft in terra uenter noſter. * Teoer .
Ac ſi diceret. Caro infirmatur ſed ſenſus in cæleſtibus eſt attentus. Fe
CExurge dñje adiuna nos.⁊ redime nos pꝛopter nomen tuum. D
Cam tuum in tribulationibus auxilium mereamur: ut liberemur ab his præſſuris non propter me
ritum noſtrum:ſed propter nomen tum.

PFrnao Ple wua D

X G-.

oι£½ vſenenE C tit *
„.-

.
Oer, Ler. „e νααπνπ

7
7

ͤ3— 7
cecuX E

NDrA 2.

Expoſitio.

CIn ſinem pꝛõ bis que commutabunti filijs choꝛ?.ad intellectuim canticum pꝛo dilecto:ꝛ
CSro quo in hebreo ita Lamanaſſe alſoſãnim:labire choræ: meſchil ſir ididoth:qd nos ĩ latinũ uer
ictori pro liliis filiorũ choræ: eruditionis canticum amantiſſimum.
+ C PSALMVS XLIIII.
vauag aut ait pro dilecto: totus pſalmus refertur ad xp̃m. De quo pater loquitur in euange/
lio. Hic filius ẽ meus dilectus in quo mihi complacui: Vel pſalmus ſpiritualiũ nuptiarum
R(ontinet ſacramentũ: ideſt coniunctionẽ chriſti cũ eccleſia. Initiatur ergo a uoce paterna.
Ructauit coꝛ meum verbũ bonum. S CNon de cõiunctio/
Ane corporea:ſed de corde protulit equale ſibi uerbum per quod facta ſunt omnia. Bonũ
α ſeſt enim hoc uerbum quia quod factum eſt in eo uita eſt. —“JJ
SR Bico ego opera mea regi. CLoquor ip̃i uerbo regi filio: & cũcta perſiciũtur:
HACZingua mea calam“ ſcribe velociter ſcribentis. Q¶ CSicut enim quæ ſcri
ſpuntur nõ ſunt leuia neq;ʒ facilia: ſed utilia atq; ſalubria:ſic & dei eloquiũ tãquã ſcribatur ita perfici-
tur. De uelocitate uero: hoc ẽ qd nõ tardãtur quæ dixerit ſed uelociter adimplẽtur. Vel calamus di/
cit: & ad ꝗd ptinet calamus? Aut qũo cõparatur calamus xpᷣo? Quia ſicut pertinet petra ad xpᷣm:leo
ldextera:mons: uel alia his ſimilia: ſic ptinet & calamus. Sed ꝗa menſurator & ſcriptor eſt: unde dixit
in propheta: ſurge & accipe calamum & metire templum & ciuitatem: calamus ſcribæ: ſcriba ipſe ẽ
hriſtus. Vnde dixit in euangelio: omnis ſcriba doctus in regno cælorum: ſimilis ẽ patrifamilias. Ve
ociter ſcribentis. Quia nullus tam cito ſcribit ſicut ipſe dominus in cordibus ſanctorũ ſcribit. Quid
ſcribit: niſi fidem ſpem & charitatem ſuam? Verbum prædicationis tribuit.
Specioſus foꝛma pꝛe fuijs hominũ. CEt non ex æquo ut alius homo:ſed
Acũ homo dei filius intelligatur: & ideo pulchrior dicitur præ aliis filiis hominuʒ. Forma aut de qua
loquiturnõ magnitudini deputanda eſt ſed decori. Vel quomodo ſpecioſus: dum æſaias dicit: uidi ben⸗
mus eum nõ habẽtẽ ſpeciem neq; decorẽ? Sed quaſi deſpectũ & humiliatũ & percuſſum & flagella
tum a deo? Propheta æſaias ex pſona iudæoꝶ dicit hoc: quia illi humanitatem carnis quaſi purum
hominem eẽ crediderũt. Sed hic ꝓpheta ſcdm diuinitatẽ loꝗtur.Itẽ æſaias ꝓpheta pᷣſciebat ꝑ ſpũʒ
ſctüm illã humanitaté a foris qd uiderũt iudæi: ſʒ itinſecus diuinitatem nõ potuerũt itelligere.
Diffuſa eſt gratia in labijs tuis. CCum morbos uerbo curas:

lcum mare quieſcere facis: cum uentis ſilentium indicis: cum febrem diſcedere iubes: cum lazarũ uo

cas & uenit:patrem interpellas & audit: & non ſolum audit ſed etiam & reſpondet: omnia quæ lo-

ſquæris gratia labiorum tuorum perſiciuntur. Diffuſio in ſcripturis ſanctis: gratia ſpiritus ſancti ẽ uel

7 f xp̃i. Diffuſa eſt gratia ſpiritus ſancti in baptiſmo in ſpecie columbæ. Cum deſcendit in capite uenit
ustane, in barbam: deinde in oram ueſtimenti eius. Caput noſtrum chriſtus eſt: barba ſancti apoſtoli: ora ue

ſtimenti eius ſancti prædicatores: ſicut ait propheta. Sicut unguentum in capite qd deſcendit ĩ bar-
bam aaron: & qd deſcendit in oram ueſtimenti eius. Gratia in labiis tuis: quia lex per moyſen data
eſt: gratia & ueritas per Ieſum chriſtum facta eſt.
ꝛopterea benedixit te deus in eternum. C Ob hãc gratiam. Nam cum ſemp xpᷣs dñs in
patre fuerit benedictus in aſſũpta bñdicitur carne cũ deſcẽdẽte ſpũ ſctõ ſup eũ in baptiſmo dicit pr̃:
hic ẽ filime? dilectꝰĩ quo mihi cõplacui. Vel benedixit pater deus filiũ ſuũ: & xp̃s ſuà eccleſiam.
Accingere gladium tuum circa femur tuũ potentiſſime. = CGladium cir/-
Aanns Per gladium uerbum: per fœmur incarnatio. Accingit homo gladium ad pugnandum

ſed accingere gladium potentiſſime. Ac ſi dicat propheta. Tu chriſte indue carnem: pugna contra
diabolum & libera genus humanum de inferno. Accingere gladio uerbi prædicationis: qui diuiſit
ſilium a patre: filiam a matre: nurum a ſocru. Circa fœmur tuum ſuper carnem aſſumptam. Potẽtiſ-
ſime nõ ſegniter neq; leuiter: ſed uiriliter. CSpecie tua ? pulchꝛitudine tua.
TSanctitate atq; iuſtitia: uel ad diuinitatem pertinet.
CIntende ꝓſpere pꝛocede ⁊ regna.

CSi iibi intendis:ſemper tibi ꝓſpe

ò X2 . d.« ra erunt. Procede ideſt de cælo ueni: Et regna quia regnum diaboli antea erat. Vnde dicimus iĩ ora-

tione dominica. Veniat regnum tuum in nobis: & diſcedat regnuʒ diaboli. Intende proſpere uide
fœliciter. Procede de thalamo uteri uirginalis: & regna oppræſſo mortis imperio.
CPꝛopter veritatẽ.⁊ manſnetudinem ⁊ iuſtitiam. “ Veritas ipſe xpᷣs:quia
ipſe eſt ueritas unde de illa muliere dixit ad iudæos. Qui ſine peccato eſt ueſtrum: prior in illam la
idem mittat. Manſuetudo quando dixit: non ego te condemnabo. Iuſtitia quando dixit uade mu

1. X idts,ſet do⸗ ier: & amplius noli peccare. Propter ueritatem qua illa quæ per prophetas promiſeras adimpleſti:

& manſuctuckigeinun ſicut ouis pro uita populi ĩmolaris: & iuſtitiam cum non poteſtate ſed hu-
mirtate eripuiſti hominem. CEt deducet te mirabiliter dextera tuu.
CPotentia ſiue uirtus:uel poteſtas deducet te:hoc eſt in cælo.2⸗
Sagitte tue acute. 4 CPrædicationes corda
hominum tranſfigentes. Acutæ quia uſq; ad interiora cordis pœnetrant.
CNPopuli ſub te cadent in coꝛda inimicorum regis. HSSE 1:
CAcompundtione

Aͦ
Nſr

A

in
di⸗
1
cir⸗
dum
at
niir
i⸗

ſe
or/
e

ni
n

ſi⸗

———

d

M (Limentis eius. i:ab a
æ: cum eſt traditus ſepulturæ. Fluxit gutta. cum compræſſa ſerpentis uenena. tartarea reſtrinxit incẽzö?
uο dia. Prodiuit & caſſia. cum in eo homine per quem euicit inferos aſcendit in cælos.

Auia ipſe ẽ dominꝰ. CA quo redẽpta es. CBeus tuus.

C In muneribus vultuʒ tuuʒ depꝛecabuntur diuites plebis. EIſtæ — e. e g cale.

xliui.

C A compunctione prædicationis. in corde corruunt.ut non ſuperbiant ſed humiliter credant. Qui ) al. e⸗ C 4. eE
fuerant non credendo inimici regis. nant credendo amici. Quia chriſti inimici erant. poſtea amici

effecti ſunt. ¶Sedces tua deus in ſeculum ſeculi. CNon temporalis
ſed æterna. Vel ſedes dei ſancta eccleſia eſt. aut anima. quia anima eſt ſedes ſapientiæ.
CSirga directionis virga regni tui. CPer uirgã correptio diſciplinæ. Wg Rerkerns „.A. we ſet S

quia per ipſam regulam uetitatis corda illorum diriguntur quæ tortuoſa erant.
CBilexiſti iuſtitiã ⁊ odiſti iniquitat. CIdeſt mãdata dei patris ĩpleui. & odiſti iniqtatem. · 14 A= Dr.Ler
Nõ qd odiũ cadat in deo.ſed odire deus dr.i.repudiare. Iniꝗtas ipſe diabolꝰ intelligitur. Vel uirga 5
diſciplina cæleſtis accipitur. p quã iniquã tortuoſitatẽ nr̃am quã odiuit ad ſuâ direxit iuſtinia.
CVPꝛopterea vnxit te deus deus tuus. Q¶ Q¶t Deum inquit apoſtolus & xp̃m. deus illũ fecit.
CBODleo letitie pꝛe conſoꝛtibus tuis. L CCAlii reges qui typum

. „ . M . Zẽ . 1 . e ee⸗. ar ge Etee
illius prætulerunt & regnando conſortes dicti ſunt. oleo corruptibili ſunt inuncti. hic uero nilius nn 0 V⸗= . 1 3

. — . . . . 2 . . ₰ ... . 2 etr &.
a deo patre oleo exultationis. hoc ẽ reſurrectionis. aſcenſionis. dominationibuſq; eſt delibutus. quia oſe⸗ TA ( er
xp̃ᷣs natura unctus nos per gr̃am:qa in illo pleniter fuit diuinitas. nã in ſanctis pro parte datur.
CMirrha ⁊ gutta ⁊ caſſia a veſtimentis tuis. Myrrha pro ſepultura ponitur. gutta

contra uenena sccihiturin caſſia hõ qui ſæpe arbor dr̃ demonſtratur. Ergo defluxerunt hæc a ueſti
u

2 . 2* .* 2 . 2„ . . . . — 2 4. 1.— 4 N. .. .
mpta carne qua uelut ueſtimentũ ſe diuinitas circundedit. Stillauit odor mhir- . XA !

— .
ℳ

A domibus eburneis ex quibus delectauerunt te filie regum in honoꝛe tuo.
Domus eburnea b; magnitudinẽ elefantoꝶ domus amplas accipimus. Ampla eſt. n. uia quæ au⸗ 4 .—5 . . ℳHm ⸗
cit ad pditionem. Sed ebur niſi radatur limis. diuidatur ſeris. ac ſubulis pforetur. obſcurũ & horii- 3 *%7 Pe
bile eſt. Sic & apoſtoli erant anteqᷓ uocarentur & inhabitarentur. Sed poſtꝗᷓ uocati ſunt. ſeris ſecti. un
gulis raſi. ſcalpellis ſcalpti: flãmis igniti. ac diuerſis ſuppliciis elimati. facti ſunt domus dei in qua ip⸗p 2(K.ar. „rrar
ſe xpᷣs dignaretur inhabitare. Hoꝶ& exẽpla ſequentes martyres effecti ſunt ſuorum corporum reges Halkteretn Ber Ik l.-*
Iſtotum regũ ſunt filiæ aĩæ ſanctæ. quæ xpᷣ̃m delectatæ ſunt. honorando nomen maieſtatis eiꝰ. & 5
conando miſericordiã eius. A domibus eburneis. de ꝗbus lætiſicauerunt te. Multi per errorem proj
domibus gradus dicunt. quia apud græcos uerbum bapeſam utrumq; ſigmificat. 4“è’M
¶Aſtitit regina adextris tuis CQuuia nihil eſt in regno tuo ſiniſttum.
CIn ueſtitu deaurato. CSpiritualis credulitatis ornamẽto. C Lircundata varietate. „
CGentiũ ac populoꝶ:lpſi nunc eccleſiæ ꝓpheta loꝗtur. Regina eccleſia eſt. Vñ dicit in cantico can her e 1 K“M
tico ꝶ. Quæ eſt iſta qᷓ aſcendit dealbata. innixa ſup fratruelem ſuum? Regina dr.quæ regit ſua nitia A
& peccata. A dexcris tuis. Vt illud. ſtatuet quidẽ oues a dextris ſuis. qñ dicturꝰ erit. Venite bñdicti pp . t. — S
tris mei percipite regnum quod uobis paratum eſt ab onigine mundi. In ueſtitu. ideſt non nuda ſecd =n * rs Vn
ueſtita ſenſu ſpirituali. Circumamicta uarietate. De ſeptuaginta & duabus linguis. ideſt de diuerſita
te gentium:gratiarum actione. CCAud filia ⁊ vide. ”M
Crede ut munderis. Filia quia ab eo renata. Sponſa. quia ipſi es ſociata. Vel chriſtus uocat eccleſi/
am ſuam per fidem. Filia dicit. ut caſta ſit mente & corpore.
CSt inclina auremtuam. Q VHumiliterac ſapienter auſculta uel deſidearz . . ,.
& audi aure cordis: ut illud. Qui habet aures audiendi audiat: & uide: hoc eſt de oculis cordis ut de“ .
uidetur:ut ait. Beati mundo corde.quoniam ipſi deum uidebunt.
Et obliuiſcere populum tuum. CConſortia demonioꝶ: uel uitia & peccata.

CESt domum patris tui. CDiaboli qui te pnus genuerat:
uia totus mundus in maligno poſitus erat: Ideo inclina aurem tuam. MU
Qm̃ concupiuit rex decoꝛem tuuz. Xps leſus a quo regeris qa nigra eras in domo

atris: nunc aũt aſcendis poſt baptiſmũ uel uitiis abluta ael gratia fidei candida.

Quem nunc relictis ſimulacris excolis & adoras: Quomodo dicit ſpeciem & pulchritudinẽ tuaʒ.
cũ non tantũ pulchra nec ſpecioſa quaʒ antea fœtida & deformis erat eccleſia“ Sed poſtea pulchra
&& ſpecioſa per lauactum baptiſmi:quia iuſtus pro impiis mortuus eſt: ideſt chriſtus mundans eam
er lauacrum ſanguinis ſui ut ait apoſtolus non habentem maculam aut rungnm. Z 9e
E Et adoꝛabunt eum filie tri. [ Tyrus interptatur anguſtia. Filiæ tyri filiæ angu 7 - ſ⸗ r
ſtiæ. Ipſi adorant xp̃ᷣm:qui ſunt in anguſtia: Vel animæ credentes ex gentibus.

—

ros ſuos: de corde te mũdol'reqrunt: ꝗa ubi ſunt theſauri eoꝑꝶ ibi erit & cor eoꝑ. Fecexüt hoc magi ꝗ
cũ thure & myrrha & auro uenerüt: ꝗa nõ tantum uerbis ſed ẽt muneribus adorauerunt chriſtam. †
Omnis gloria eius filie regis. ¶Animęæ fideles.
¶Abintus in fimbꝛijs aureis circumamicta varietatibus. . “?”
CSuperius diximus uanietate gentium hic gratiatum: Omnis gloria eius filiæ regis ab intus. ideſt
ſeniores eccleſiæ: uel reges & potentes qui habent modo ſpem fidem & caritatem: ipſi op// .

Expoſitio.

tulerunt ab intus. hoc eſt in conſcientia eccleſiæ. In fimbriis aureis circũamicta uarietate non ſolum
littera ſed ẽt ſenſu ſpũali illi qui intrant optuleruntuel uarietate uirtutum repleti ſun.
Addueent᷑ regi virgines poſt eã pꝛoxime eins. Cber unã eccleſiã apoſtolica inſtitutione
fundatã: multi cõuertuntur ad xpᷣm. ¶ ¶Afferentur tibi in letitia ⁊ exultatione.
T. Non in triſtitia peccati neq; in lachrymis pœnitẽtiæ. ſed in lætitia uirtutũ & exultatione grarum
dducentur in templũ regis. Vidit. n. Ioannes Hiruſalẽ ciuitatẽ ſanctä deſcendentẽ de cælo haben/
Itẽ claritatem dei.ſed templũ in ea non uidit. Dñs inquit eſt tẽplũ eius.Inducẽtur ergo in hoc tem/
Aplum uirgines iſte hoc eſt aiæ ſanctoꝑꝶ.ut conformes efficiantur corpori gloriæ eiuns.
Piꝛo patribus tuis nati ſunt tibi filij. Fuerunt eccleſia apoſtoli patres tui.qꝗa ĩpſi te
genuerunt. Nunc aut ꝗa illi receſſerunt a mũdo: hẽs pro his epiſcopos. filios ꝗa te creati ſunt. Sũt. n.
S& hi patres tui.qa ab ipſis regeris. CLonſtitues eos pꝛincipes ſuper oẽm terram
Conſtituit xpᷣs ſanctos ſuos ſuper oẽs populos.ln noĩe.n.dei dilatatũ eſt euangeliũ in oĩbus fini/
pus mundi. in ꝗbus principes eccleſiæ. i. epiſcopi cõſtituti ſun. Memoꝛes erunt noĩs
tui.in oi generatione ⁊ ꝓgenie. III Ideo memores erunt. quia nunquam obli/
uiſcuntur. ſemper te prædicant. ſiue edificabunt in generationibus ſanctorum. —
Cꝛopterea populi conſitebunt᷑ tibi in eternũ ⁊ in ſeculũ ſecui. COb eoꝑꝶ prædicatio
nem ſemp tibi delicta populi confitentur tuam gloriam enarrabunt. tuam laudem annuntiabunt.
CIn ſinem pꝛo ſiliis choꝛe:pꝛo archanis.pſalmus Dauid. . S
¶ BPro archanis. i. pro occultis de uocatiõe gentiũ. & de reprobatiõe iudæoꝶ pſalmꝰ docet nos ſpẽ
nr̃am in illũ debere ponere.qui ſolus põt de tribulationibus liberare. C PSALMVS XLV.

Eus noſtrũ refugiũ ⁊ virtus:adiutoꝛ in tribulationibus que inuenerunt nos nimis. «
4 ECPlenus eſt. n. mundus erunis atq; pᷣſſuris. ideoq; qa ſunt alia adiutoria regũ: uirtutes poſ
X*² — „ — N EY“5– tentiü: refugia ciuitatũ: nr̃a munitio xps eſt. qui nos ab his potenter eripere pote.
S Fe en e Pꝛopter ea nontimebimus. CCQuia in ipſo credulitatem habemus-⸗
R eb) as c EE* †.◻Bü turbabitur terra. VGeneratio iudæorum qui terrena ſapiunt.
SESt tranſferent᷑ montes in coꝛ maris. CPrædicationes apoſtolicæ in corda gẽtilium
huius mundi.ſicut in euãgelio. Si habueritis inqt fidẽ ſicut granũ ſinapis. dicetis huic mõti tranſire.
Pl — varch & faciet. In corde maris. i. in gentilitate. TSonuerunt? turbate ſunt aque eox.
Pol⸗s CAquæ populi. motus demones intelligũtur. Qui tunc turbati ſonum dederunt. cum euerſoribus
, ſimulacrorum uel reſtiterunt. uel mortem parare uoluerunt. L
CConturbati ſunt mõtes in foꝛtitudine eiꝰ. CExcelſiores ſæculi poteſtates. = N
728 Fluminis ipetus letificat ciuitatẽ dei.. Cboſt euerſos cultus demonioꝶ ablutio baptil-
uue nastns des ee mi uel irrigatio ſpũs ſancti lætificat aĩam. ciuitatẽ dei. ſiue eccleſiã. ꝗᷓ eſt ciuitas dei. quæ ſuper mon-
Item poſita non abſconditur. CSanctiſicauit tabernaculũ ſuũ altiſſunmns.
CCongregationẽ fideliũ. in qua per fidẽ habitat. Beus in medio eiꝰ nõ cõmouebitur.

Sed firmatur ut aitine timeas martia uel eccleſia ĩ tribulatiõöe. C Adinuuabit eâ veꝰmãe diluculo
CInſpectione ſancta:quã mundũ promerebitur cor. Beati.n.mundo corde. qm̃ ipſi deũ uidebunt.
Cõturbate ſunt gẽtes. CVitioꝑꝶ ac criminum. C Et inclinata ſunt regna.
Cboteſtates demonioꝶ ſub poteſtate xṕi. CBedgerũt vocem ſuXõ. UIn pdicationibꝰ.
4 Sè WMota eſt terra. CObſtupuerunt gentes in incredulitate ſua hoc eſt gentilitas de infideli/ 17
AA d Elen S&— tate ad fidem chriſti. Bñs virtutũ nobiſcum. CPperaſſumptionẽ carnis particeps ſa hee d

ctus eſt nobis. Ideo & emanuel hoc eſt nobiſcum deus. Dominus uirtutum angeloꝶ & hominum. v ſ- 1
Snuſceptoꝛ nr̃ deus iacob. Q¶ IöIpſe uirtutuʒ dñs.ꝗ uicit diabolũ. Ipſe ſuſceptor noſtern
. — „. nt nos in æternũ conſeruet. Adiutor deus iacob. Per iacob. ſupplantatio uitiorraum.
†* areen ſery⸗ rne⸗ “ Aenite ⁊ videte opa diui. CXps uocat ſuã eccleſiam ad fidẽ uel ad credulitatem. Vide

te.i. intelligite opa dñi. Virtutes dñi uel oxa dñi. ꝗa iuxta Danihelẽ lapis exciſus de mõte ſine mani
bus. cõminutis regnis mũdi: occupauit latitudinẽ oĩs terræ. C Quẽe poſuit pꝛodigia ſuꝑ terrã.)

CMXulta enim ſigna uel ante aduentum corporeũ. uel poſt illum oſtendit in populis;..
Auferens bella vſqʒ ad fines terre. COia bella in aduentu dñi quieuiſſe:multoꝶ narrant
ard. ſ.d 1.. hyſtoriæ: Sed & nũc in eccleſia ſua quotidie bella coercet: ut nõ ſeruiãt uel heretici uel iudæi. Vel au
R: Frtlt FHferẽs tollẽs bella hoc ẽ pugnã. ꝗa ſemp ẽ pugna uitioꝶ & peccatoꝶ. Vſq; in fines terræ: uſq; ad finexꝭ
.A. ſæculog. Dñs aufert a nobis iſtà pugnã: nã p nos nõ poſſum. Arcũ cõteret: occultas maloꝶ inſidias

. . A. Et cõfringet armaipᷣſentes pugnas. Et ſcuta comburet igni: inſanas diaboli protetiones fantaſiaſ.
c. er p I A. .. 2 oĩa illo igni ſpirituali conſumit. de quo ait: Ignem ueni mittere in terkurmilue eſt in eccleſiam.
ſ . C Aacate ⁊ videte qm̃ ego ſũ dñũs. CEgo feci & ego ferã: ego creaui & ego inſtineite
dinei uos. & dimittã peccata ur̃a ait dñs: Vacate ergo ut me cognoſcatis: & nõ ĩ aliud cõturbemini.
Eraltaboꝛ in gẽtibus. C Quaæ fuerint ad credulitatẽ cõuerliæ. C Exaltaboꝛ in terra.
CSi ex iudæog gẽte ad me reuerſi fuerit quos nõ terrena ſape manifeſtũ ẽ6. MBñs virtutũ
nobiſcũ ſuſceptoꝛ nr̃ deus iacob. Sẽpꝑ n. cũ credẽtibꝰdignãter ihabitat: ſicut apoſtolis poſt
xeſurrectionẽ pollicere dignatꝰ ẽ dicẽs. ecce ego uobiſcũ ſũ oĩbꝰ diebꝰ uſq; ad cõſumationẽ ſæculi:
. CQudrageſſimus 1

,—

H

.
m
i/
dis
i

W

ium
e

rbu
Puil⸗
01
tür.
clo

.

del.

.
ſten

i⸗
nani
mä⸗

um
Aa
ez,
aiu⸗
in,
hini.
Il.
i

Super Pſal. xlvi. ⁊.xlvii.

CAutageſimuſſeptimus in finem pro filiis choræ. pſalmus Dauid. H
NEEAIIii choræ: filii calui. Vox deridentis eſt. hoc eſt illos quadraginta & duos pueros dicit fuiſſe
q Eliſeũ deriſerũt: & dixerũt aſcende calue aſcende calue. & maledixit eos in nomie dñi. Et
ſegreſſi duo urſi comederunt eos. Eliſeus figurã xpi tenet. illi pueri figuram iudæorũ. qui
Wdixerunt aue rex iudæorum. Vnde paulus dicit. Nolite pueri effici ſenſibus. ſed malitia par
uuli eſtote. Venit medicus ſanare egrotos. ſed egroti occiderunt medicum. Vrſi proprie demones
intelliguntur. quia deuorauerunt corda illorum.
¶CPſalmus uocẽ cõtinet apoſtolicã admonentẽ. ut in ipſo ſolo lætemur cuiꝰ ſum ſanguine liberati: 5
5S Mnes gentes plaudite manibus. CSpũs ſctũs per prophetã uocat ad ſidẽ oẽs gen, ſphiin mj ſwn.- lo⸗

tes uenire. Oẽs gentes.i.totus mũdus ſimul plaudite manibus. Plaudere laudare. Plauſus?
A]nãq; laus di. Gaudete in bonis opibus. NJubilate deo in voce exultationis. “
Eα1 MVoce ſublimi dñm cõſitemini ipo corde. & oĩ membroꝶ officio exultate. Propter ma d* Narfent, 5. 7.
gnitudinẽ lætitiæ dicit. Vox exultationis eſt. qd nec uerbis. nec Iris. nec ſyllabis põt hõ cõpræhende-.
re ꝗtũ deũ laudare debeat. C Quoni deus excelſus terribilis. CIIle ꝗ quõdã irritaba
tur a iudæis: obtẽtis gentibus excelſæ cælos aſcendẽs. terribilis factus reſidens ad dexterã patris.
CEt rex magnus ſuꝑ oẽm terram. CNon ſolum ſuper iudæorum
gentem:ſed ſuper oẽs nationes terræ. Vel ſuper oẽm terrã.i.ſuper omnem eccleſiã. quia eccleſia ter/
ra dr. Xp̃s ſuper eam.quia data eſt ei poteſtas in terra & in cælo. Vel de quo nunc apoſtolici dicunt.
CSubiecit populos nobis:⁊ gentes ſub pedibus noſtris.Elegit nobis hereditatem ſuuam. .
CSubiectas ſibi a xpᷣo gentes:& populos dicunt.quoꝶ malicia cõculcata. dignos in hereditatẽ xpi e-lete APr t

TIT en 7129

3 fecerũt. Vel hereditas xpᷣi ſancta eccleſia eſt. uñ dixit alio loco. Dñs pars hereditatis meæ. Et nos ſua

& ille nr̃a ſcdm illud. Portio mea dñs. Speciẽ iacob quã dilexit.
CDe pulchritudine.n. iacob elegit apoſtolos. ꝗ ab ei ſtirpe deſcẽdentes hæc dicũt. Qd aũt eũ dili/
gat:audi prophetã. Iacob dilexi. Eſau aũt odio habui. CAſcendit deus in inbilo.
CClaruit.n.aſcenſio eius. in qua multitudo angeloꝑ cũ magna iubilatione dicebat. tollite portas “ er &* pPe ſn⸗ D
rincipes ueſtras. iã redit uictor ex prælis. [U Et dñs in voce tube.

In qua duo angeli tanꝗᷓ tuba illo aſcendente apoſtolis clamauerũt. Hic Ieſus ꝗ receptus a uobis
ſie ueniet quẽadmodũ uidiſtis eũ euntẽ in cælum. Vel poſt uictoriã qua uicit diabolũ ſic aſcendit.
Vnge dicit in alio pſalmo. Tollite portas principes ueſtras, & eleuamini portæ æternales & intro-/? l.. HDM
ibit rex gloriæ. Vel ſicut legimus in actibus apoſtolorum quando aſcendit de monte oliueti. ViriN Pr P-- AF
galilei quid ſtatis aſpicientes in cælum: Hic Ieſus qui aſſumptus eſt a uobis in cælum. ſic ueniet quẽ
admodum uidiſtis eum euntem in clPum. .MU
CPlallite deo noſtro pſallite.pſallite regi noſtro pſallite.

„ . „

CQui oppræſſo mortis dominatu.carnem cum qua iacuit in tumulo euexit ad cx lum.

CQAuoniã rex oĩs terre deus· CCQuia iã non ſolũ in iudæa & Hieruſalẽ notus ſed in oĩ
terra fidei lumine declaratus. Pſallite ſapienter. Vtq canitis per lr̃am intelligatis
ſpũaliter dita. CCRegnabit dominus ſuper oẽs gentes. Quas in heredi-

tate accepit a patre. Vndel& in alio pſalmo dicit. Dabo tibi gentes hereditatem tuã & poſſeſſionem⸗
tuã terminos terræ. Vel excelſus dominus ſuper omnes gentes. Dñs ſuper cælos gloria eius. .
CBDeus ſedet ſuꝑ ſedem ſanctã ſuu. Ad dexterã patris. uel ĩ angelis. qui pro innocẽ
tia eorum dicuntur ſedes. ga non peccauerunt. Inde dixit. Cælum mihi ſedes eſt. Deus ſedet ſup ſe-
dẽ ſanctã ſuã hoc ẽ in eccleſia.Vñ dem̃ eſt. Aĩa iuſti ſedes eſt ſapiæ. CVPuincipes populoꝝ.
CApoſtoli. CCLongregati ſunt. CAd iudicandũ: Vel principes populoꝶ. i. ſeniores
chriſtianoꝶ. Cuius figuram tænebat centurio. uel mõ illi qui tenent ipſam fidẽ quam habuit Abra-
ham. Vnde dictum eſt. Maulti uenient ab oriente & occidente: & recũbent cũ Abraha Iſaac & Iacob
in regno cæxlorum. C Cũ deo Abꝛahã. W¶Deus Abrahæ. deus uerus eſt qui eſt de
us uiuentiũ. cũ quo iſti iudiciũ facient. Sic.n. & dñs in euangelio ait. Cũ ſederit filius homis in ſede
maieſtatis ſuæ. ſedebitis & uos ſuper ſedes duodecim. iudicantes duodecim tribus iſrahel.
CQuoniã dij foꝛtes terre nimiũ eleuati ſunt. Dii ſancti ſunt:ſicut ait idem pro
pherta. Ego dixi dii eſtis & filii excelſi oẽs. Eleuati ſunt uehementer: Eleuati ſunt per fidem & prædi‚⸗
cationem. Vel illi qui eleuati ſunt in ſuperbia. & relictis cæleſtibus terrena concupierunt. ꝗbus di ſi J medtte .
cut hoĩes moriemini. Iſti a deo Abrahæ uel apoſtolis eius ſunt iudicandi. Nos uero oremus dñm. P . e.
ut depoſito oĩ tumore ſuꝑbiæ ita illi coniungamur in hoc ſæculo:ut in iudicio.a ſiniſtra parte diſiũ
cti non inueniatur in nobis qd damnet in pœna: ſed qd pietate multiplici prouehat ad coronam.
CQuadrageſimuſſeptimus. Pſalmus cantici filiis choræ Secunda Sabbati
Er pſalmũ opus uel pᷣdicatio intelligitur: Per canticũ: ſcia & laus filii choræ ſancti apcholi
uel martyres: Prima ſabbati fecit lucẽ: ſcda ſabbati fecit frmamẽtũ.lucẽ & angelos. Firma
mentũ hoĩes: Hẽt inde aliqd in nouo teſtamẽto. Prima ſabbati reſurrectio: lux xps: ñ di-
MMWcit in euãgelio: Erat lumen ueꝶ:qd illuminat oẽm hoĩem uenientẽ in hunc mundũ: Scda
ſabbati firmata eſt eccleſia in fide. qn dixit dñs: & ſuper hanc petram ediſicabo eccleſiaz meam.

Expoſitio.

ðð Pſalmus totus circa ſanctam plebem. totus circa eccleſiaſtica myſteria cõmoratur.
Ven Agnus dñs ⁊ laudabilis nimis. CVoxeccleſiæ. Magnus dr nõ ꝓ cõparatione ſed
NYApro magnitudine gloriæ ſuæ Quaſi interrogaretur. ubi magn'. ubi laudabilis. Reſpödet
JW CIn ciuitate dei nr̃i. C CAia ſancta cuiꝰ ciues atq; domeſtici boni act itelliguntur
Crres o. e i⸗: 2 E In monte ſancto eius. ¶4 CInaſſumpto dominici hominis corpore.
Cuns; Ron e ſiie: len ae l daniun exultatione vniuerſe terre. CTerram quæ prius peccatis & maledictio

—

H iA rte n.

„
.ʒ5 ρ

nibus ſubiacebat. aſcenſione ſua occupauit. atq; in eã credulitatis ſuæ exultationem ac lætitiam di-
latauit. Vel fundata fuit & eſt eccleſia in toto mundo in fide.

Adons ſyon latera agꝗlonis ciuitas regis magni. ¶ Ad huc montẽ.i. ad xpᷣm dum
. . . 4 9 . acceſſerũt duo populi ex ſyon. unus de lateribus aqlonis ꝗ eſt ex pputio. alter a circũciſione. Xps er
b G*N.* o ff“ νb„go däös q eſt pax nra. abſtulit materiã inimicitiæ de medio & fecit utraqʒ; unũ. & collocauit in ecclee-⸗

la ſua ꝗᷓ eſt ciuitas regis magni hos populos per ſidẽ. Vel mons ſyon hoc eſt ſancta eccleſia. De late/ once
re aqlonis. qa de malis eſt congregata. Vnde dictũ eſt. ab aquilone exorientur mala ꝗᷓ ſunt ſup terrã r r
Hic aquilo diabolus. cui dr̃ pfla hortũ meũ hoc eſt eccleſiã tẽptatiõibus. Vn apoſtolus dicit. opor-ali⸗
gꝗtet hereſes eẽ.ut ꝗ ꝓbati ſunt manifeſti fiant in uobis. Vel ciuitas regis magni. hoc eſt ſancta eccjeſia.
¶ ¶ Beus in domibus eius cognoſcetur cũ ſuſcipiet cĩꝗ. CSuſcepit eã per gr̃am cogno/
Iſcitur aut in gradibus eius.i. in apoſtolis nel reliqs pᷣdicatoribus per quos eccleſiæ fides annũtiatia ẽ

2

AQ. A. A. y⸗ 5 F Noα Gia. n. ſumus ſaluati p fidẽ. & hoc nõ ex nobis. Dei donũ eſt. ut nemo de ſe glorietur. Vel in domibꝰ
ideſt in ſancta eccleſia. Cum ſuſcipiet eã in fide. quia antea inter malos erat.
Qm ecce reges terre congregati ſunt Q Principes ſæculi quorum regnum in
Prrs h. cultu idolotum atq; demomiorum erat. Ex lateribus aquilonis ideſt diaboli. Accedentes uel congre
gati ſunt. & conuenerunt in unum. ideſt in unitatem eccleſiæ. CConuenerunt in vnũ.
CECapidẽ ſummũ angularẽ.in fundamẽto fundatet. CJoſi videntes ſic admirati ſunt.
Gloriã ac potentiã redẽptoris. Vel uirtutes apoſtoloꝶ admirati ſunt. & cõmoti ſunt de infideli-
tate ad fidezZ. Q¶ /Qonturbati ſunt.? cõmoti ſunt tremoꝛ appꝛehendit eos.
CA conſcientia delictoꝶ. quia dictũ eſt. a timore tuo concepimus & peperimus ſpiritum ſalutis.
AIbi doloꝛes ut parturientis.in ſpiritu vehement.
Cum corpora cohercere abſtinentia cœperint in ſpiritu fortiſſimo ideſt ſancto.
Coõteres naues tharſis. Humiliãs ſuperbiã gentiũ. qmia tharſis in principio ſuo a nauiga
Prnahet e- Ker. 2 A⸗dAu tione negotioꝶ ſupba ac pᷣcellens facta ẽ. Ildeo hic cõparanrur huic nauigio.ꝗ in huius ſæculi fludti
bus circũſeruntur oĩ uento luxuri æ. atq; uanitatis. Ipſi nunc in ea credentes dicũt.
¶Sicut audimus pꝑ pꝛe

dimus p pꝛo phetas.ſic vidimus in cinitate domini virtutum. In ciuitate dei noſtri.
SS Pirte, deus fundauit eam in eterrum. OVidimus in euangelio.qꝗa eſt ciuitas uirtutũ.
K. *2e: Vidimus in eccleſia.quæ eſt ciuitas dei in illo regno magno ſfundata.
Suſcepimus deus miſericoꝛdiam tuam in medio templi tui. In eccleſia tua ſuſce/
pi mus ſanctum ſpiritum. ſicut & illi prius ſuper quos in actibus apoſtolorum eſt effuſus.
EScoͤm nomen tuuʒz deus.ſic ⁊ laus tua in ſines terre. CCum accepto ſpũ ſancto cunctaꝶ
gentiũ locuti ſunt linguis. ſed & in amplitudinẽ fidelis populi ſemp tua laudatio cõmorarur.
Juſtitia plena eſt dextera tua. In his qui in iudicio in dextera parte ſunt collocãdi.
— CELetetur mons ſyon. Ců Eccleſia in xp̃o. QC SEt exultent ſilie iude.
4e⸗ feſſo CAnimæ confeſſorum. quia iudas confeſſio interprætatur. CPꝛopter iudicia tua dñe.
M COQuia cuſtodierunt ea. ut pœnitentiã agerent. Vel iudicia tua. iudicia dei occulta. quia reprobati
ſunt iudæi. & electæ ſunt gentes in file. CCircundate ſion. C Ideſt defendite eccleſiã
credalitate ufr̃a. CEScõplectimini eaʒ. In caritate. C Marrate in turribus eiꝰ.
C Laudẽ & gloriã xpi. Narrate. hoc eſt p̃dicate: Turres.hi ſunt principes eccleſiæ tuæ. ꝗa turris fortis
PoTT* . APer 6& undiq; ſpeculatur. Sic & ſancti. & forts. & ſpeculatores debent eſſe in genus humanum.
1,9..1.., VPonite coꝛda veſtra in virtute eius. ¶ YNe ſeparemini a caritate quã docuit. Ponite.
hoc eſt intelligite.I n uirtute eius. quia non ſolũ docere:ſed etiam opere debent impleer.
Et diſtribuite domos eius. O uos doctores eccleſiaꝶ diſtribuite gradus ordinatio
Bracne AJ..S edr nũ. canonice & ſancte non præmiis corrupti. non pſonaꝑꝶ acceptione per adulationem dilapſi.
. 2 =Per Py . St enarretis in pꝛogenie altera. C Non ſolum his qui credunt ſed
J & his qui credituri ſunt: & quid inquis enarremus. òMGã⸗ ”UMV
MQuoniam hic de de noſter in eternum ? in ſeculum ſeculi. æ ipſe reget nos in ſecnla.

. 2 —

„
r Ler
8

Deus: quia per ipſum facti ſumus. Rex quia ab ipſo regimur. Iꝑpſeenim lubricos & tortuoſos gre
Nan e ⸗ r noſttos ditgxit in ſe. qui eſt uiapatis & paxnoſtræ ſaiutis. . T wINr,.
⸗ e 3 N filijs choꝛe: pſalmus Banid. CO PSALMVS.. XLVIII.
IIii choræ: ſancti apoſtoli uel martires ſunt:Iſtum pſalmum ſpiritus ſanctus per prophe/
tam in perſona prædicatorum cantauit. Vel ideo iſte pſalmus eo quod doceat mundi di-
NAXAOuitias cum uanis honoribus ſpernendas. cauendas etiam ſerpentis aſtutias.& omnem or/

Augite

bem adaudiendum dei uerbum inſtanter ammonet dicens.

W ————v—ð

del
le
4,
de, .

, e
ei e
V ℳ„
ein
n⸗
tii
id⸗

min
dgre
mn⸗
unt⸗
deli⸗

mig
foci

voſni.

nmt⸗
lſce/
ee

cidi
de
1dne,
obzi
kii
,
Oriis

pbe/
i
no

it gloria eoꝑqa ñ ꝗſierũt gloriã xpᷣi. Qui nũc de ſe loꝗtur. Verũtñ deꝰ redimet aĩaʒ meã. de manuĩi

Super Pſal. xlix.

Adite hec oẽs gentes:auribus pcipite ꝗ habitatis oꝛb. Sapienter inteli Petet-
Ague in ſpiritualibus auribus. quas dominus ad audiendũ elegit.In euangelio aurem corünrrf
Qdis requirit. unde deus auditur. Qui habitatis orbem. ideſt corpora ueſtra.
¶ QAnuiqʒ terrigene ⁊ filij hoium:in vnũ diues ⸗ pauper. r
C Inteili gendũ eſt quod oẽs habitatores terræ ad audiendũ dei uerbũ uocat.ſ. ut nulli hoijum occul 8
tẽtur diuina iudicia uel mãdata. Vel ſimul in unũ diues & paup hoc eſt ſeruus & liber. Vel paup. uñ d:
dixit. Beati pauperes ſpũͥ. qm ipſoꝶ ẽ regnũ cælogꝑ. COs meum loquetur ſapientiam⸗ k. r
CLoqtur illa ſapiam. ꝗocculta eſt ab huius ſæculi ſapientibus. & reuelata eſt puulis. hoc ut togncve ſapenne m. e .
ſcant patuuli eccleſiæ. ꝗa xpᷣs eſt ſapia patris. de quo oẽs prophetæ locuntur. Vel os meũ loquætur d zapuer D eſ
ſapĩamei.xpᷣm quem prædicat eccleſia. C¶CEt meditatio coꝛdis mei pꝛudentiam.

CSemp in corde meditabar. ut relinquẽtes hoĩes ſtolidã naniratẽ. xpi prudentiã ſequærentur.

CInclinabo in parabolã aurem meam. C Quia ſcit propheta xpᷣm dñm uentur’ũ een aer
in mundũ ꝗ in ſimilitudine loquatur.ideo ſe ad audiendũ præparat.i. ſpualiter intelligendu. Velin ⸗ N.
clinabo aurẽ cordis ad humilitatẽ: In parabola.i. in ſimilitudine intelligam. MB
CAperiam in pſalterio pꝛopoſitionẽ meX’ꝗ. CHoc ꝓpono ut qd ille decalogus pᷣdixit.ſi cuſto
diatur. cæleſtia regna largiuntur. Vel qd ꝓpoſui in corde. pᷣdicabo in ſermone. & intelligaaom.
Cur timebo in die mala. ¶In die iudici. Inignitas calcanei mei circudabit me.
Quia in calcaneo quiſquis peccauerit labitur. Sed & iniquitas calcanei originale peccatum accipi-ꝰ)
tur ex adam. ut dictum eſt ad mulierem. Inimicitias ponam inter te & ſerpentem. & ſemen tuum &

A⸗ PrE A* E

1 CA alas

4

ſemen illius. Tu obſeruabis ideſt conteres caput ſuum. & ipſe calcaneum tuum.
¶Qui cõſidunt in virtute ſua.⁊ in multitudine diuitiaꝝ ſuaꝝ gloꝛiantur.
Iſti labuntur in calcaneo.qa per illũ nõ incedunt ꝗ eſt uia uetitas & uita. Vel q cõſidunt in uirtute
ſua qq; in habundantia diuitiaꝶ ſuaꝶ gloriantur. Q¶ Frater nõ redemit redimet hõ.
CSi xps non redimit.ꝗ ſe fratrẽ dixit apoſtoloꝶ. & reſurgendo factus eſt pnimogenitus reſurgentiũ
nò redimet adã. qa primus hõ mortnus nõ reſurrexit. Nã feater nr xp̃s eſt deus & hõ. ꝗ nos redemit.

- ecyit e an en

Vel qd nõ redemit moyſes redemit x-ps NMãõ dabit deo placationem ſuaam.
Et ꝗ non agit pœnitentiã per quã placatur deus:. CEt pꝛeciũ redẽptiõis aie ſue.
CNon fecit elemoſinã ꝑ quã peccata delentur. CLaboꝛanit in eternn. †

n tormentis ppetuis poſitus. ¶Et viuit in fſinem. C Quia nõ interficitur. ſed ſemper
reparatur ad pœni. Mon videbit interiii. CNon intelligit imminere ſibi mortem.
CCũ viderit ſapiẽtes moꝛientes. Si uiderit hoĩem ſapientẽ in deo ab
hoc mundo migrare dicit. Quid huic ieiunia? Quid caſtitas? Quid elemoſinæ profuerunt? Nonne·
& ipſe mortuus eſt- Tale quiddam & redemptori noſtro iudæi inſultantes dicebant. Nunquid tu-
maior es patre noſtro Abraham qui mortuus eſt?Et prophetæ mortui ſunt. ðèðDU
Simul inſipiens ⁊ ſtultus peribunt.x relinquent alienis dinitias ſuas. ¶ nſipiẽs ẽ. ꝗ dei , n-r, e eor

„ ☛ –☛ 2 2 . . „ . . . „ — . 4 . „2
notitiã hẽre cõtẽnit. de quo apoſtolus ait. oĩs ignorans ignorabitur. Stultus uero ẽ ꝗ in diuitiis. &v Ppen,

nõ in deo ſperat. Perdũt ergo ambo diuitias ꝗ ibi cõgregant ubi fures effodiũt & furantur.
Sepulchra eoꝛum domus illoꝝ in eternum. Tabernacala eoꝛum in pꝛogeniem ⁊ pꝛogeniem., . ⸗k.. ſip ete, Pr
CHæc illis erit ppetua habitatio: qa nõ reſurgẽt ut habeãt æternam uitã: ſed ut dãnentur in pœna. „r. .
Cocauerunt noiĩa ſua in terris ſſuis. CSæpe.n. pagani ſuper defunctoꝶ epulantes ſepul. „ 9 4 .⸗
chra atq; in noĩe eoꝝ ꝗ mortui ſunt bibẽtes inania cũ quodã modulamine cantant. ſed nihil ꝓdeſt ĩ & byrn mnt meete S⸗
inferno dãnatis. CHõ cũ in honoꝛe eẽt nõ intellexit. CEſſe ſe ad imagnẽ dei formatũ.

ℳ

CCõparatus ẽ iumentis inſipiẽtibus ⁊ ſimilis factus eſt illis. QDepoſita forma cæle

ſti. factꝰ ẽ in ſimilitudinẽ iſipientiũ iumentoꝶ. CNec via illoꝝ ſcandalũ ipſis.
Quia de iudicio ad pœnãà eos deducit. Mortuꝰnõ reſurrexit. qa frater xps ẽ deꝰ & hõ eos deducit.
Et poſtea in oꝛe ſuo cõplacebunt. CSed nibil proficit confeſſio in inferno.
Sicut oues ĩ iferno poñti ſunt.moꝛs depaſcit eos. CMerito a morte depaſcũtur.q xᷣm
noluerũt hẽre paſtorẽ. CEt dominabũtur eoꝝ iuſti in matutino. In reſurrectione. j5 A. 1— — ef. vor
C Et auxiliũ eoꝝ vetereſcet in iferno. CHabuerũt diuitias:ſed cũ deſcẽderẽt in ĩfernũ euanu A 2r .

ſen cũ accepit me. Hõ deꝰ:ñ rapinã arbi ratꝰ ẽ eẽ ſe equalẽ deo.ſed ſemetipſũ exinaniuit formam ſu Ni Ss gr. -rt
ſcipiens ſerui: ſuſcepta etiam morte reſuſcitatus paterna uirtute hominem qui corruerat reparauit. 4 s fez fir. -rr-
CNe timueris cũ diues factus fuerit hõ:⁊ cũ multiplicata fuerit gloꝛia domꝰ eiꝰ. Qm̃ cũ interi
erit.nõ ſumet oĩa neqʒ deſcẽdet cũ eo gloꝛia eius. CDiues effectꝰ ẽ iudas ꝓditor uẽdendo 4. d .
magiſtrũ:ſed nihil pᷣcii qd aſſũpſerat ſecũ cũ moritur deportauit. Sic ergo nũc unuſqſq; oppᷣſſo pau ⸗ — . . .
pe diues efficitur: & muſtiplicatur. Noli timere. cito pᷣteriit: & nihil ſecũ de his ꝗᷓ rapuẽrat tollit. eho olo r Parn e Xart. .
ine ꝛangeliis ſic dicente: Stulte hac nocte aĩam tuã repetent a te: quæ autem paraſti cuius erunte

¶ Auia anima eius in vita ipſius benedicetur. Benedicitur ab ſtul

tis propter potentiam. ſed uictus affluentia ac potus: quid proſernnt? non de bene uiuente ſed de
bene paſcente ſententia eſt. Sed non hæc excuſant a pœna. “ä

Expoſitio.

CEt introibit vſq; ad progenies patrum ſuoꝛum.in eternum non videbit lumen.
SMagis in diuitüs quam in deo ſperauit ſicut parentes eius ideoq; de eo dicitur eicite eum in tæne
bras exteriores. ibi erit fletus & ſtridor dentium.
NWVHomo cũ in honoꝛe ect non intellexit: coõparatus eſt iumentis inſipiẽtibꝰ ⁊ ſimilis factꝰ illis.
Npre . ..Seg⸗ 11. CNon cognouit. quia hæc omnia ei a deo fuerant attributa. idcirco inſipientia eius iumentis inſen
,5 ſibilibus comparatur. Nos uero depræcemur dominum: ut ipſe nobis tribuat intellectum: ut dum D
4 ea quæ uidentur abicimus. illa quæ non uidentur adipiſci mereamur.
⸗ Cſalmus Aſaph. C Aſaph interprætatur congregatio.
Pialmus diſcernit iuſtos ab impiis: cæleſtes a terrenis: ſanctos a peccatoribus proteſtatur. In quo
non propheta ſe locutũ.ſed ipᷣm dñm pronunciat dicens. CPSALMVS. XILVIIII
Eus deox dñs locutus efſft. Deus in trinitate pr & ſilius & ſpus ſctũs unꝰ de? deoꝶ
deus. quia credentes deos uoluit nuncupari. Dedit. n. eis poteſtatem filios dei fieri. His qui
NB,credunt in nomine eius. Dñs autem eſt. eoquod oium dominantiũ dominetur. Et utiq;
Hipſe: qui dudũ in patriarchis loꝗ barur atq; ꝓphetis. & ipſe nunc loꝗtur. Et ꝗd ings loqꝗtur.

——

Et vocauit terrj. CNon partem aliquam. ſed audi quid adiecit.
A ſolis oꝛtu vſq; ad occaſu.„ WCNihil reliqt.qd non ſua uocatione faceret dignum.
Ex ſypon ſpecies decoꝛis eius. C¶ Quæx eſt fides atq; credulitas. ꝗᷓ ex ſyon incipit. Vnde

ñs in euangeliis. Oportebat. n. hæc xp̃m pati. & reſurgere a mortuis tertia die & prædicari in noĩe
eius pœnitentiam & remiſſionẽ peccatoꝶ in oẽs gentes incipientibus ab Hieruſalem ꝗ eſt ſyon.
Beus manifeſte veniet. CNon occultus. Vel deus manifeſte ueniet.
hoc eſt in die iudicii: quia oĩs hõ eum nidebit. ut in apocalipſi ait. & uidebit eum omnis oculus.
¶Beus nr ⁊ non ſilebit. CQuiaad iudicandũ uenit. iuxta illud. Tacui nunꝗd ſemp nerrof
Modo tacet. Tñ & ſi tacet iudicio. non tacet mãdato. In primo aduentu tacuit. qa humilis apparuit.
A. 1 = Ignis in conſpectu eius ardebit. CDuplicẽ hic ignis intelligitur hẽre uirtutẽ.illumi
a-⸗ 4. r- tan Bö, nat. n.& exurit: Gaudeant iuſti. qa illuminãtur ex eo. Timeant peccatores. qa exurendi ſunt ab eo.
Mnnen d. ſs = ri nd . Et in circuitu ei tépeſtas valida. C Quæ flagellat & corrigit peccatores: triticũq; ſecernit
a paleis. Et quos ignis exurit. tẽpeſtas ĩuoluit. Et alio loco dicit. Purgabit areã ſuã. & cõgregabit tri
ticũ in horreũ.paleas aũt cõburet igni ĩ extiguibili. Et vocauit deus celũ de ſurſũ.
Apoſtolos uel reliquos ſcõs.ꝗ deſpectis terrenis qᷓ ſurſũ ſũt ſapit. Et terrã diſcernere⸗
populũ ſuũ. CDiſcernit ãt & terrẽos. ut cũ cæleſtes ponũtur ad dexterã. hi ad ſiniſtrã collocẽ
tur. uel diſcerner̃ populũ ſuũ.i.ĩ futuro iudicio qñ dicturꝰerit: ite maledicti ĩ ignẽ æternũ.Et ad ſcõs.
ſite ĩ uità æternn. C Longregate illi ſanctos eius. CO quã mirabiliter hæc euangelio
ln- -ee en ſancto cõueniũt. Dñs.n. poſt diſpoſitionẽ finis. audi ꝗd dicit. Mittet filius hoĩs angelos ſuos cum tu
ba & uirtute magna.& cõgregabunt electos eius a quattuor uentis terræ a ſũmo cælo. Et hic dicit
. sll. ve 5 ſl. ,60n gregate illi oẽs ſanctos eius. Intellige ergo p hæc unũ ueteris nouiq; teſtamenti eſſe diſpoſitorẽ.
Pa -d insß eTn E. QAui oꝛdinãt teſtamentũ eius ſuꝑ facriſicis. CIn quoꝝꝶ miſeratiõibꝰdeꝰſup oĩb ſacrificiit
diectat᷑. Vel ordinãt.pᷣdicãt ĩplẽt teſtamtũ nouũ ſupſuetꝰ. ga trãſeũt uetera. & ecce fca ſũt oĩa noua
Et annunciabũt celi iuſtitiã eius. CEuangeliſtæ.uel lex moyſi. C QAm de index eſt
. Qui ſeparare facit bonos a malis. Vel cæli ſancti.annũtiabunt & pᷣdicabunt ut illud. cæli enarrant
en⸗ J. ⸗r . gloriã dei. Iuſtitias eius mandata eiꝰ. Qm̃ deus iudex ẽ.qa ipſe eſt iudex uiuoꝶ & mortuoꝶe: & ad
2 uocatus ni eſt. & iudex eſt. & deus nt᷑ ẽ. C Audi ppłus meꝰ.⁊ loq̃r tibi iſrabel. C Vox dei pf̃is

8

dis deus. & alibi audi iſrahel. ds deus tuꝰ deus unꝰ ẽ: Vel accipe aures audiẽdi. ut intelligas lſrahel.
TEt teſtiſcaboꝛ tibi. Si mẽte ſpuali pſpexeris. Vel teſtificabor tibi.i.per patriarchas & pro
phetas:ſicut dixit.Ego ſũ ꝗ ſůũ. C Qaoniã deꝰ tuꝰ ego ſũ. CDeus ſũ oĩpotẽtia.tuus ſuʒ
aũt deus p gram. nõ ſimulacra muta & ſurda ꝗᷓ hactenus ueneratus es: Vel ego ſũꝗ ſemp ſum ipſe.
CMãõ in ſacriſicijs tuůis arguã tte. CQuia corde cõtrito delecor. C Holocauſta aũ̃t
rua in cõſpectu meo ſũt ſp. C Si odorẽ recte orõnis tãꝗᷓ ſuauitatis incẽſũ ad me uſq; direxeris
CNãõ accipiã de domo tua vitulos.neqʒ de gregibus tuis hircos. QIſta. n. ſpræui: ꝗqa

nentes & ſuperbos: Neq; de gregibus tuis hyrcos: hyrcos qui fœtidi ſunt ĩ peccato.
Quoniã mee ſunt oẽs fere ſiluaꝝ.iumẽta ĩ mõtibus ⁊ boues. C Irrationabiles & diuerſis

Siue hereticos ſiue diuites huiꝰ mũdi.q p mũdanã ſupbiã & irrationabilem ſcientiã extolluntur.
CEt ſpẽs agri mecũ ẽ. CQuia ubi uoluero reꝶ oĩum copia uel diffũditur uel negatur: uel
Pe agri mecũ ẽ: uirtutes ſãctæ eccleſiæ: Volatilia cæli qᷓ mihi offers turtures & colũbas:ego tibi de
li: & oĩa añꝗ́ᷓ fiãt: apud deũ uiuũt: & qᷓli loco eẽt & q̃li tpe uenirẽt: & in pondere & in menſuta oĩa
ESi eſuriero non dicam tibi.
ſed ut

KRrr ſelit — CC ̊onſfitebitur tibi c benefeceris ete: CC Tunc gfas agit. quando aliqd ſucti conquinit.

ad populũ iudaicũ loꝗtur: audi populꝰ meꝰ: Aurẽ cordis reꝗrit. uñ ait ꝓpheta. Audiã ꝗd loqturĩ me

ſanguis ueri agni effuſus ẽ ꝓ peccatis populi mei. Vel non accipiã. de domo tua uitulos. ideſt ĩ cõti

modis uagãtes hoĩes:quos oportet uocatiõe filii dei ſaluos fiei.. ¶Cognoui oia volatilia celi

apud deũ ſut: ut ait in euãgelio: Nã & capilli capitis ur̃i.oẽs nũerati ſũt:uel uolatilia cæli ſctĩ angeli
CEſurire dei ẽ:nõ eſcis corrupnbilibus:

—

um.
nde
noie
n.
iet,

wi.
kumi
deo.
temnit
dbirdi
ſurſi
ere⸗
Moct
ſco
gelio⸗
mtu
cicit
wiͤ
incäiis
noa
rck
um
4
idir
*
i
6)o
ni
tnui
Uevens

ſed ut faciat ꝗs uoluntatẽ eĩus.ſicut ĩpſe ait in euangelio. Meus cibus eſt. ut faciam uolunratẽ patris Oer⸗ WP-rel
mei. Ergo tacet iſraheli ſuã eſuriẽ. qui expectat peccatores ad poœnitentiam. Vel

CMeus eſt enim oꝛbis terre ⁊ plenitudo eius. ¶Totus mundus uelorbis
terræ ſancta eccleſia. Ac ſi diceret ſuo eam eſſe ſanguine redimendam. ——
Nunquid mandacabo carnes tauroꝛum.aut ſanguinem hircoꝛum potabo. Erar-ats, cr nſlarmch
CVetera hic ſacrificia euacuanda eſſe declarat.lIdeoq; in moribus bonis ſacrificium requirit dicens.*t
CImymola deo ſacriſicium laudis.⁊ redde altiſſimo nota tua. CNoc eſt ſacriſiciũ acce!

ptabile.hoc eſt holocauſtum pingue ut laudetur deus ab homine quem creauit: quem redemit. cui
& tegnum cæleſte promittit. Vel uox prophetæ ammonet ſanctos immolare ſpiritualiter. & uota
reddere ur ait. In me ſunt deus uota tua. quæ reddam laudationes tibi. .
CInuoca me in die tribulationmis tne:⁊ eruã te ⁊ honoꝛificabis me. CTẽptamurut ꝓp/(ers par heuz enien
bemur: pſeueremus in fide. innocemus in tribulatiõe: magnificemꝰ eũ cũ fuerimus a piculis liberati
CPeccatoꝛi at dixit deus.Quare tu enarras iuſtitias meas.⁊ aſſumis teſtamẽtũ meũ ꝑ os tuũ 9
Audiant hæc doctores uel epiſcopi eccleſiax & qui peccata populoꝶ reſecant pᷣdicando. uñ ſan-.⸗ h1 — Pelnte -A
cctus paulus dicit. Manifeſti ſunt. qui præceptum xpi non ſuſtinuerunt.i. non implent in ope qd præ αιι . e n
dicãt. Vñ dñs dixit apoſtolis. Quæ dixerint uobis facite. ſecundum opera uero illoꝶ nolite facere.
CTXTu vero odiſti diſciplinã:⁊ pꝛoieciſti ſermones meos retroꝛſum. Que prædica-
bas in eccleſia.non cuſtodiebas in uita. Si uidebas furẽ currebas cũ eo. & cũ adulteris portionẽ tuaz
ponebas. Vbi cucurriſti cũ fure participatus es adulterio. quando er uel in adulatoriis laudibus. uel
in conſentaneis uoluptatibus es adiunctus. Quod dixit ſuperius portionem tuam ponebas. ideſt
portionem quam cum deo & angelis habere debueras. ponis illam in inferno. H
COs tuũ abundauit malicia. ⁊ lingua tua cõcinnabat dolos. AIIio male agente. tu
neqter ac doloſe bene agere collaudabas. Vel lingua tua cõcinnabat dolum.i. iudas contra chriſtũ.
Os ſuũ abundauit nequitia. quando cõſilium fecit cũ iudæis ut eum crucifigerent.
CSedens aduerſum fratrẽ tnũ loquebaris.⁊ aduerſus filiũ matris tue ponebas ſcandalũ.
CFilius dicitur chriſtus. quia de ſynagoga proceſſit. Vel iudas frater domini dicitur. ut ait propheta
Narrabo nomen tuũ fratribus meis. Vel aliter. Fratres fortiores ſancti. flii ſimpliciores. uñ ſanctus
paulus dixit. Nos ꝗ firmiores ſumus. debemus infirmiores fratres ſuſtinere. Sedens aduerſus fratrex
tuũ loquæbaris.qui tibi in baptiſmo eſt renatus. Et aduerſus filiũ matris tuæ ponebas ſcandalum:
gquem eccleſia dei ſicut te ipſum p fidem exhibuit chriſto. BHec feciſti ⁊ tacui.
CQuia examinanda ea in futuro iudicio reſeruaui. Et tacui. quia non ſtatim uindicaui. ſed ſuſtinui.
C Exiſtimaſti iniqʒ quod ero tni ſimilis. Dum non uindico in
præſenti. Arbitratus es ea mihi placere.ſicut tibi placent tua mala & aliorum. 4
CArguam te. O Cumi in ſiniſtra parte ſedis fueris collocatus in futuro iudicio.
CSEt ſtatuam illa contra faciem tuam. l CVt his confuſus damne⸗
ris in morte perpetua. hoc eſt per illa mandata quæ non cuſtodiſti. uel tua peccata & aliorum ꝗᷓ poſtł
te reliquiſti.ut illud. Quia ſi non annuntiaueris iniquo iniquitatem ſuam. ſanguinem eius de manu

2 1„ „ .
tua requiram. Vtinam nos in hoc ſæculo poneremus ante nos peccata noſtra. & non deus ea in iudi Prd.. P. tn en
cio ſtatueret ante faciem noſtram. ubi iam caſtigatio ſub iudicio mortis accedit. * ſe penere
CIntelligite nunc hec qui obliuiſcimini deum. CVox prophetæ am-
monet unumquemq; ut non ponat dominum in obliuione:nec ſua mandata. ßM
CMNe quando rapiat ⁊ non ſit qui eribtiat. Ne qudãdo rapiat ad mortẽ
uel ad dieʒ iudicii. unde dixit. & non eſt qui de manu mea poſſit eruere. Vel rapit ille. hoc eſt in mor
tem præcipitat obliuiſcentes ſe. & nemo eripe poõt. CSsccrificiũ laudis honoꝛiſicabit me. ,
CQuia de oĩ bono qcd ſctĩ faciũt deꝰhonoratur.uñ dixit paulus. Oĩa qcunq; facitis in uerbo autin e n Sa
ope.oĩa in gloriã dei facite:ut in euãgelio:Vt uideãt ur̃pa bona.& Florihert patrẽ ur̃ſm ꝗẽ in cæ . A Ai te⸗ dant
lis. Ob hoc me honorat ille corã angelis. gqa ego eũ honoriſficaui corã hoĩbꝰ ĩ ſacriſiciis laudis. ĩple/
uitq; qd in euãgeliis ẽ locutꝰ.ꝗq me cõfeſſus fuerit corã hoĩbꝰ.ego eũ cõſitebor corã patre meo & an
gelis eius. CEt illic iter et. CXpi iter per opa ſanctoꝶ ẽ. In gno oſtenda illi
ſalutare dei. CSalutaris dei patris filius eſt. In hoc ſacrificio indicat niã. quæ ducit ad uitã. . ad
xpᷣm. Qui nobis pᷣſtare dignetur.ut diſcreti a paleis.impleti fructu ſanctiſicationis offeramus ei ſactĩ
ficium laudis. ut ipſo illuminãte intelligere mereamur uiam noſtræ ſalutis.amen.
CIn finem pſalmus Danid.cũ venit ad eũ nathan pꝛopheta:qñ intrauit ad berſabe.
CIſte quinquageſimus pſalmus uocem continet pœnitentis perſonæ. oſtendens ut qui ceciderit in
crimine.conſitendo mala ſua redeat ad ſalutem.
Nſerere mei deus.ſecunduʒ magnaʒ miſericoꝛdiaʒ tusʒ. — „
CcConſfiteor immenſam miſeriã ideo peto magnam miſericordiam. Quia qui ſe miſerũ

☛

W putat eſſe de ſuis peccatis. cũ illo facit deus miſenicordiã: Quia minor miſericordia ẽ hic in /·) x en,
HMHpſenti hoc eſt qa homo cũ non eſſet ex nihilo creauit illũ deus ut eſſet. & regit & gubernat. ——
Maiorx miſericordia dicitur. quando. ipſum hominem quem creauit in futuro remunerat. .

77 —‚NV-——
.R ,—ℳ. ſʒ Mwronn

C¶ RZauabis me ⁊ ſuper niuẽ dealbaboꝛ.

Expoſitio.

Et ſecundum multitudinem miſerationum tnarum: dele iniqnitatem meam.

„ „

CConſugio ad miſerationes tuas.ut grauibus uulneribus tyriacam remiſſiõis infundas. Miſeratio⸗

num dicit. quia multa ſunt peccata mea. & miſerationes tuæ multæ. unde dicit propheta in alio lo⸗
co. Miſerationes tuæ multæ ſunt domine.
Amplius laua me ab iniquitate mea.⁊ a peccato meo munda me.

CExpeto ut ea abluas fonte miſericordiæ. qui non uis in ætermum peccati nulnera reſeruare. Acſi

dicat. Tu potes plus mihi remunerare.quam ego intelligam rogare.
CNQuoniam iniquitatem meam ego cognoſco. ¶ Ante ſaciẽ. n. meam eas pono.Si tu
pꝓnuntias in cõfeſſione tua peccata deus ignoſcet tibi. C Et peccatũ meũ cõtra me eſt ſemꝑ.
Quia mea peccata a tuæ bonitatis diuitiis ſeparant. Quia non trado illud in obliuionem. propo⸗-
no ſlud ſemper ante oculos meos. Quia tu ſi ponis illud ante te deus illud non ponit ante ſe.
Tibi ſoli peccaui ⁊ malum coꝛam te fei. C/Tibi enim delinquit quiſq; cũ peccauerit

qa tu ſolus ſine peccato es.dicẽte apoſtolo. Eſt deus uerax. Oĩs t hõ mendax. Vel dicit Dauid. Ego

peccaui.& tu ſolus ſine pcõ.ſicut dicit Iſaias. Qui pcm̃ nõ fecit.nec inuẽtus ẽ in ore eiꝰ dolus: uel il-
Iud. Quis arguet me de peccato: Et itẽ dicit. Venit princeps mũdi huius. & in me nõ inuenit qcquã.
CVit iuſtificeris in ſermonibus tuis.⁊ vincas cum iudicaris.
CQuia tu rectum iudicium iudicas: Nos tran ſgreſſores & peccatores. Ille fuit iudicatus & damna-
tus. unde dictum eſt. Iuſtus ab iniquis iudicatus eſt. Sed ille in futuro iudicio erit alios iudicaturus.
& condemnaturus. Iuſtiſicatus es domine lIeſu in ſermonibus tuis. cum ductus pro populi peccatis

ad mortem non eſt inuentus dolus in ore tuo. Viciſti iudicatus. cum in te nihil dignum morte prin

ceps tænebrarum inuenit. Conſuetudo prophetæ eſt. ut acta pro agendis loquatur.
CEcce enim in iniquitatibus conceptus ſum.⁊ in peccatis concepit me mater mea.

Hic uerſiculus totius generis humani caſum exponit.ſicut in iob.nec ſi unius diei ſit ſuper terram.

poteſt eſſe mundus a ſorde peccati. Concipitur aut & naſcitur in oniginali peccato qd ex adam trahi

tur. ſed baptiſmo per gratiam chriſti punſicatur. Vel ut iuſtificeris in ſermonibus tuis: & uincas cum
judicaris. Hunc locũ diligentius in epiſtola ad romanos paulus ediſſerit. qd deus cũ poſſit de nobis

iudicis auctoritate diſcernere. nõ hoc facit. ſed nobiſcum uult iudicare ut magis iuſtitia appareat iu/
dicantis. In peccatis concepit me mater mea. Obſcurus locus: & altius retractandus.

Ecce enim veritatem dilexiſti.

Cum prophetam peccantem per famulum increpaſti. Veritatem dilexiſti. Veritas chriſtus eſt ꝗa
ater diligit filium ſuum. uel diligit confeſſionem ex ore peccatoris.
Incerta ⁊ occulta ſapientie tue manifeſtaſti mihi. “
CHoc eſt quod in alio loco ait. Reuela oculos meos. & conſiderabo mirabilia de lege tua. Incertuʒ
& abditum mihi erit. ſi remittis tale facinus. Sed manifeſtum eſt. cum ignoſcere dignatus es delin-
quenti. Sapientiæ enim tuæ eſt ut prius increpes. ſic remittas. Nam & niniuitis occulta erat ſapiẽtia
pietatis tuæ. cum dicerent. Quis ſcit ſi conuertatur deus a furore ſuo & non peribimus. Vel deus per

natan prophetam incerta & occulta manifeſtauit ideſt narrauit Dauid quando dixit dimiſſum eſt

Aſperges me iſopo ⁊ mundaboꝛ. .D C Sicut enim yſopus ter/
renus curandis pulmonibus aptus eſt ut auertat in flationem ĩta homo cæleſti quis reſperſus yſopo
ideſt humilitate cordis. ab omni ſuperbiæ malignitate purgatur. 7

eccatum tuum.ſicut niniuitæ conuerſi ſunt de malo in bonum per prædicationem ionæ.

ſunt phœniceo ſimilia. quaſi nix dealbentur. Tu inquam domine potens es peccatum piceum in la

cteum candorem tranſterre. fuligino ſumq; hebenum in criſtalli fulgorem conuertere. Vel lauabis
me.hoc eſt per pœnitentiam & baptiſmum. Et ſuper niuem dealbabor ſicut dixit Eſaias. Si fuerint

peccata ueſtra ſent Phexniccſttus uit niue; dealbabo.
Aucdlitui meo dabis gaudiũ ⁊ letitiazʒ3. CCum iacens in infirmitate peccati audire me

ruero. hõ dimiſſa ſunt tibi peccata tua. Vel auditui dicit. qñ dixit nathan dimiſſũ ẽ peccatum tuum.

CEt exultabunt oſſa humilista. CIdeſt uirtutes.q prius fuerant peccatis
humiliatæ. Vel æternitas ſpei meæ: quæ peccante me humiliata fuerat: te indulgẽte perſultat.
Aunerte faciem tuam a peccatis meis. CNec ea ſic aſpicias nt reuertantur
in cõmemorationem tuam. Auerte faciem tuam. Ac ſi dicat. nec uideas nec recorderis illa.
CESt omnes iniquitates meas dele. CPræteritas præſentes atq; futuras

CCoꝛ mundũ crea in me deus. Quo te uideã. Sicut rogabat Dauid. ita & unuſquiſq;

ſic debet facere Cor mundũ crea in me deus. Propterea rogabat. ut mundus fieret a peccato.
CSt ſpiritunfrectum innoua in viſceribus meis. CQuo te recte confitear:
Vel ſpiritum rectum ad uidendum & diſcernendum: ſicut antea rectus fuit in me.
UNe pꝛohicias me a facie tuua. Sicut cain. ut exula te efficiar: A facie tua: ideſt a præ-
ſentia tua: Spiritum ſanctum tuũ ne auferas a me: ſed ab eo conſũptis delictis. tuo ſtatuas cõſpectui⸗
Spiritum ſanctum tuum ne auferas a me. Cdeſt ſpiritum pro herkg:
Tedade

CVt quia peccata mea

n.
hi
I
bi

n
i
n⸗

e

ſt
et
wer
n4
bis
int
me.
um.
i

nu

ig
l

12/
ui⸗

Super ſal. li.

CRedde mihi letitiã ſalutaris tui. C Xpi tui ill exultationẽ quã in eo habui prius quã pec
caueri. Salutaris dei pris xps c. Ac ſi dicat. ſicut ãtea pᷣuidebã ꝑ ſpm̃ xpᷣʒʒ ĩ carne uẽiſſe. & mõ ſic faciä
CSpir itu pꝛincipali cõſirma me. CVt ipſe in me:& non uitia principentur: Tu uero 4
lIegis. ſanctã hic trinitatem intellige. Vel confirma me in regno. Spum rectù hoc eſt innouando ſpi
rirũ ſanctũ hoc eſt ſpum prophetiæ. Spũm principalẽ patrem. Spũz; rectũ filiũ ſpũm ſanctũ ſpm̃ ſom̃
Bocebo iniquos vias tnas:⁊ impij ad te conuertert C¶VYt declinantes a uiis prauis.
pœnitentiã agentes miſericordiã cõſequãtur.ſiẽ & ego a te miſericordiã cõſecutus ſũ. Docebo ini
quos uias tuas.& impii ad te cõuertentur. hoc ẽ pone meipſum. ut meũ exemplũ aliti imitentur.

CXLibera me de ſanguinbus deuns De peccatis multis, De quibus & paulus ait. quia
caro & ſanguis regnũ dei non poſſidebut. .ρBeus ſalutis mee. .A quo poſt pem̃ ui-
uiſicor ꝗa alius nullus põt hoc ſacere. C Exraltanit lingua mea iuſtitias tuas.

CPer quas punito in me peccato miſericordiã præbuiſti. Vel prædicauit mea lingua mãdata tua.
Bo mie labia mea aperies:⁊ os meũ annuntiabit laudẽ tuẽs. CSi apias os meũ ſicut moy
ſi quondã. ego pconabor ꝗa ſcũs. ꝗa pius. quia miſericors es. Vel clauſa erant p pem̃:nec locus erat
nec tpᷣs.nec pſona.nec exemplũ poterant dare:qa non eſt pulchra laus in ore peccatoris.
CQuoniam ſi voluiſſes ſacriſicium dediſſem:vtiq; holocauſtis non delectaberis.
¶Audiant iudæi ſacrificia ſua ceſſaſſe. intelligant etiã per aliũ prophetam deũ loquẽtẽ. Sabbata ho
locauſta:neomeniaſq;ʒ ueſtras odiuit qia mea. Quid ergo tu homo offeras? Audi quid ſubiecit.
CSacriſicium deo ſpiritus contribulatus.coꝛ contritum ⁊ humiliatuʒz deus non ſpernit.
CMcrito inter reliquas beatitudines euangelicas. beatitudo hæc continet principatũ. Beati inquit
pauperes ſpũͥ.qm̃ ipſoꝑ eſt regnũ cæloꝶ.qui non in uanitatibus ſæculi in flantur. ſed a deo accipiũt
ſpiraculũ uitæ atq; contritionẽ anxii cordis in en refundunt. ꝗ pro nobis humilis factus ẽ. Vel mul
ti hnᷣt cor contritũ. ſed non hnñt humiliatũ. quia plangunt qd fecerunt. & poſtea ad ipfum reuerte-
re deſiderant qd antea fecerunt.& de præterito nolunt pœnitere. ¶ Benigne fac dñe.
CNHoc eſt placita cum ſpe nia. C In bona voluntate tua ſyon. CQua te contẽplemur.
CSt ediſicentur muri.Hieruſalen. HJ CMunitiones ſidei cari
tatiſq; illius quaſi in eccleſia poſiti in te collocauimus. M.
Tunc acceptabis ſacriſiciũ iuſtitie oblatiões ⁊ holocauſta. CCuũ uel te ꝓ nobis offers pa
tri. uel a nobis laudes & gr̃arum accipis actiones. Vel muri Hieruſalẽ uirtutes aiæ uel eccleſiæ: Tunc
acceptabis ſacriſiciũ.i. confeſſionẽ ex ore peccatoris. Oblationẽ hoc eſt laudationẽ: & holocauſta.
Cunc ĩponent ſuꝑ altare tuũ vitulos. Q Altare ſides. qa ꝗcqd offers per fidẽ offerre
debes. Vitulũ laudes uel cogitationes uel uictimas. ſ.ut meipſũ offerã hoſtiam uiuâ.ſanctã placentẽ
tibi. Nos quoq; famuli tui ſupplices depræcamur dñe Ieſu xpᷣe: ut pietatis conſilio magnis facino-
ribus noſtris immenſam miſericordiam largiaris noſq; per cõtritionẽ cordis humiliati. mactando
uitia iugulando delicta dignum tibi acceptabileq; præpares holocauſtum. sl
In fnem intellectus Dauid cum veniret ad eum doeth idumeus ⁊ annunciauit ſauli? dixit.
Aenit SDauid in domum achimelech. CPSALMVS. L..
––——N regnorum libro & in ipſo hebraico pſalterio abimelech ſcriptũ eſt. ſed qm̃ beth & caph
A]Aur hebreoꝶ litteræ modico apice diſtinguntur. ideo error facilius obrepſit. Abimelech in 1.
terprætatur regnũ patiis mei. Dauid interpᷣtatur fortis manu: Venit in domo abimelech. M.=— d.
/& chriſtus uenit in regnü iudæorum. Per ſaul intelligitur mors. per Dauid uita. Quid eſt
quod mors ſequitur uitam: niſi quod ab inicio ſæculi ſemper mors peſequitur uitam noſtra? Quia
qui iſta præſentia amant. perſequuntur ſanctam eccleſiam: ideſt illos qui cæleſtia diligunt.
CPſalmus uocẽ cõtinet ꝓphetæ peccata iudaici populi exprobrantis ad ipm hæc loꝗgtur dicens

ch Ps nnert

Ricd gloꝛiaris in malicia. CCur monitis diuinis obuians ꝓphetas interficis?
CAupotens in iniquitaa. Clã cum ope dei creſcens interficis ꝓphetas
R Aeius. hoc ad cumulũ auxiſti maliciæ: ut ipᷣm dñm traderes neci. Vel ꝗd gloriaris in malicia

*& hoc eſt adã & diabolus. ꝗa qd deus edificauit. illi deſtruxerũt in ſemetipſis. imaginẽ dei d
angelorum. Qui potens es in iniquitate. Non in bonitate: ſed in iniquitate. Tota die.
Gmne tp̃s uitæ tuæ in quo hæc malicia uſq; ad effuſionem dominici ſanguinis propagata eſt.
Iniuſtitiã cogitauit lingua tu. CCogitatio ſapientiũ.corde cõcipitur. & ore ꝓfertur. na
uin ore ſtultoꝶ cor eoꝶ. Ac ſi diceret. Nõ tractauit corde. qd uomit ex ore: Ildeo hæc ad cogitationeʒ
detulit linguæ. Vel hic lingua ꝓ corde ponitur: ſcdm illud. Tu ꝗ dixiſti in corde tuo.in cælũ aſcen
dã ſup aſtra cæli ponã ſedẽ meã in mõte teſtamẽti in lateribꝰ aglonis. aſcendã ſuꝑ altitudinẽ nubi
ſimilis ero altiſſimo. CSicut nouacula acuta feciſti dolꝗ. CDolus ẽ aliud ẽ aliud ——„»,ꝑ H
ſimulatur. & nouacula ſi adſimilet augere uultꝰ nitorẽ & genas uulnere ſuo ſauciet dolũ faciet. Quienpasns, ſrrtn eran
X cũ ait acutã. indicauit dolo uerſutã. Sic & iudæi dinm. Quẽ colere debuerãr. nõ ſolũ nõ coluerũt.ſed p-Bem P
W diuerſis dolis ſuperare nitentes interfecerũt: Vel alibi Nouacula pſecutores intelliguntur: quia no- L
uacula capillũ incidit. ſed per capillum ſuperfluitas diuitiarum intelligitur Sicut nouacula acuta fe , 1K= erat porat
ciſti dolũ:Ille facit dolũ.qui in negotio circũuenit fratrem ſuũ. Vnde paulus ait. Nemo cnrum ueni⸗ ⸗ 1
. X . I.rle. .. — he cI . ha.⸗ N. . eh r. nlcnm es

X er nin .. 1

r.

,
4*

. ape 21

vn5 ſuct AN— —

. . YS 7 .
— eO pertt A.⸗ — c9Xπι A 2.. ge dela 4 . 4

—

Expoſitio.

at aut fuper gradiatur in negotio fratrem ſuum quia de his omnibus uindex eſt dominus
Buexiſti maliciã ſup benignitatẽ. iniqtatẽ magis quã log equitatt. Dilexit popul“ ille
maliciã. cũ eũ ꝗ benignitate ꝓpria ad liberandũ uenerat iteremit.Sed & nũc ipſi iudæi falſa de eo qᷓ
non crediderũt ꝓloquuntur. Bilexiſti oĩa verba pᷣcipitationis.lingua doloſa.
In excelſum.n. iniquitatẽ loquentes.ipſi ſe pcipitant in laqueũ damnationis.V erba pᷣcipitationis
Hicit qa ſemetipſos pᷣcipitauerunt.ſicut diabolus de cælo.ſicut & adã de paradiſo. in lingua doloſa.
quia aliud habuerunt in ſermone aliud in corde. CPꝛopterea deus deſtruet ⁊ in ſinẽ
euellet te ⁊ emigrabit te de tabernaculo tuo.⁊ radicem tuam de terra viuentium.
¶ Oia hæc in iudaico ĩpleta ſunt populo. qa & legis Ir̃a deſtructus & euulſus de ciuitate migratuſq;
ſeſt de tabernaculo dei: Sed & de his hæc intelligutur ꝗ non credũt dominici corporis tabernaculũ
qa exterminabũtur, a conſortio claritatis eius: ac de beatæ ſedis habitaculo. uel de uiuẽtiũ terra quã
ſancti hereditabũt. Vel deſtruet te deus in finẽ hoc eſt memorid diaboli. Et alibi. Vt non apponat ul
tra magniſicare ſe hõ ſup terrã. Vñ ſanctus paulus apoſtolus dixit.In finẽ ſæculoꝶ inimica deſtrue/
tur morsi. diabolus. Euellet te & emigrabit te de tabernaculo tuo. & radicẽ tuã de terra uiuentium
Vt mors in adã data eſt ita oĩbus eius niliis dominatur. Vñ dictũ eſt terra es & in terram ibis. Diabo-⸗-
Tlus & adã eradicauerunt ſe & unuſꝗſq; ſic facit qũ peccat. ¶Q¶ Aidgebunt iuſti ⁊ timebũt.
Ne talia appetan. CEt ſuper eũ ridebũt. CDe ultione calamitatis eius.
Videbũt.hoc eſt intelligent eoꝶ pœnã. && timebunt. ſicut ſanctus paulus dicit. uide ne tu tẽpteris.
Vel timebunt.i. neſcient exitũ illoꝶ: Vñ dictũ eſt neſcit hõ ſinẽ ſuũ adhuc.Et ſuper eũ ridebt. Duo
eee ke ere E h sDcotpa ſunt. Tempus flendi & tẽpus ridendi.Hic hñt ſancti tp̃s flendi. & in futuro tẽpus nidendi.

7 5

. Plhr = Per . Et dicent. ecce hõ gꝗ non poſuit deũ adiutoꝛẽ ſunm.ſed ſperauit in multitudine diuitiarũ ſuarũ
S- d.s debeht ds. 7 pꝛeualuit in vanitate ſua. CIdeo ſuper eũ hæc uindicta deſcendit. Vel de illo diuite di
cit.ꝗ in inferno torꝗbatur.qa bona recepat in uita ſua.& de illo alio cui dicit. ſtulte ac nocte aniam
71 tuã repetunt a te:ꝗᷓ aũt paraſti cuius erunt? Sic eſt qui ſibi theſaurizat.& non eſt in deũ diues. Nunꝗd
. tantum malü ſit diuitias habere tantum ut de iuſto habeantur. & deo gratias reſerat qui eas dedit?
Non ſed malum eſt ſpem in diuitiis ponereicum in alio pſalmo dicat.diuitiæ ſi affluant nolite cor
apponere. Diuitias licet habere ad neceſſitatem. & non licet poſſidere ex amore. Nam & Abraham
& reliqui boni diuitias habuerunt:ſed ſpem in diuitias non miſſerũt.
ſ. Ego aũt ſicut oliua fructifera in domo deii. Coparat ſe ꝓpheta oliuæ fructiferæ per
inguedinẽ ſapiæ: ut in eccleſia dei collocatus uiuens in legis allegoria euangelica proferat poma.
Vnis eſt. n. deus ueteris nouiq; teſtamenti ꝓlator. Oliua fructifera ſancta eccleſia eſt. ut illud. Prom/
Eale L.n. era Lc tuaria eoꝶ eructantia plena. Hic in bõa parte: Itẽ oliua non fructifera. ſicut ait ꝓpheta. Vocauit dñs
. momen tuũ. a uoce loquelæ grandis exarſit ignis in ea. & cõbuſta ſunt frutecta eiꝰ. Et illud. Oliuam
uberem. pulchram. fructiferam. ſpecioſamiſed conuerſa es in oleaſtrum. Item in bonam partem di
ccit. Tu autem cum oleaſter eſſes inſertus es in bonam oliuam. ideſt in fide patriarcharum.
¶ Speraui in miſericoꝛdia dei in eternũ ⁊ in ſeculũ ſecuii. CQuia nõ ẽ humãæ fragilitatis
fſacultas ut p ſe ꝗs ſaluus ſiat.ſed per miſericordiã dei. CConſiteboꝛ tibi in ſeculũ ꝗa feciſti.
Depcans ut in hoc ſæculo qd uerbo creaſti confeſſionẽ merear: & illud clemẽtia ſolita largiatur.
Et expectabo nomen tunm.qm̃ bonũ in conſpectu ſanctoꝝ tuox. CNomẽ illud añ cũcta
ſæcu la bñdictũ ꝗ reddit ſctĩs debitũ pᷣmiũ. Qd ꝓpheta ſitiẽs poſtulat.ut ĩ cõſpectu eiꝰ æternæ beati
tudinis accipiat ſortẽ. Qui nobis pᷣſtare dignetur. ut ab oĩ dolo liben. ab oĩ iniqtate mũdati filiũ dei᷑
equalẽ patri ſpirituiq; ſancto cõfeſſi:mereamur ſicut oliua fructifera in Hieruſalem cæleſti plantari⸗
In finem pꝛo Abimelech intellectus ipſi Bauid. CPSALMVS. LII.

AcPer 17

Bimelech interpᷣtatur dolens. ſiue parturiensicorpus xpi intelligitur. Et dñs doluit pro pec
Eii catis noſtris. quia uerum corpus fuit & parturiuit filios. Et eccleſia corpus chriſti dolet pro
Wpeccatis ſuis & aliorum & parturt filios per uerbum prædicationis. ut illud Per euange/
WIium ego uos genui. Et item. Filioli mei quos iterum parturio.donec formetur chriſtus in

hic pſalmus uocem continet: peccatores atq; impios increpantis,
äZIrit inſipiens in coꝛde ſuo non eſt deus. CDixit inſipiens.populus iudaicus ſiue

ügAQiabolus nõ ẽ deꝰ. Ac ſi dicat.nõ eſt vpᷣs filius dei. ¶ L/Corrupti ſunt.
LCe lege bonæ naturæ. CAbbominabiles. Hoc eſt odibiles facti ſunt.
EIn iniquitatibus ſuiss. CHoc eſt in deſideriis ſuis. Deum ſtulti cũ ore negare au
ſi nò ſunt. corde tñ dicunt eũ non eẽ. in quo malo horribiles & abhominabiles deo fiunt.
¶Mon eſt qui faciat bonum non eſt vſq; ad vnum. CNon de oibus.ſed de his oĩbus
tantum qui deam negnt propheta dicit. qui aliquotiens bona loquuntur:nunquã tamen faciunt.
Bomin“ de celo ꝓſpexit ſuꝑ filios hominũ.vt videat ſi eſt intelligens aut regrens dominum.
pirrre — Ar one Cideſt ut inueniret quos eligeret:ſicut quondam in prophetis patrnarchiſq; fecit. inuentumq; tan-
4 Er acr 7 le av] quam proprium manciparet alũnum. Proſpicere & uidere ignorantis & quærentis eſt. Nunquid de
. us aliquid ignorat: Non ſed de cælis ſancti ſui ſunt: ut ait propheta: Cæli enarrant gloriam dei. Et
alibi iuxta apoſtolum. noſtra autem conuerſatio in cælis eſt. (uia ſpiritus ſanctus facit ſanctos ama
. . re & diligere

t
e
n

i
in⸗
.
No

i
edi
lan
ng
di
ecot

een
Oma.
lon
düs
nan

nch

nis
ſti⸗
At.
ic
deni
füdei
an.
UI.
ppec⸗
pto
nge
usin

Ble

ſor
eu

ibus
iun
m.
un/
jade
i. l

Super Pſal. lüii.

re & diligere deum: & ipſe ſpũs ſanctus deus eſt: pſpicit per ſuos ſanctos. ꝗa ille p̃dicat & loꝗtur per
illos ut dus ait. Non enim uos eſtis qui loquimini: ſed ſpus patris ueſtri qui loquitur in uobis
OQOmnes declinauerunt ſimul inutiles facti ſunt. CNHi inſipientes qa non reqrebant
deũ oẽs declinauerunt in paſſiones ſimul inutiles facti/ſunt. Inutilis dr. qui non opatur aliꝗd boni. .s e . .!⸗
Vñ dicit in euangelio.Tollite talentũ ab eo.& inutilẽ ſeruũ proicite in tænebras exteriores. ibi exit
fletus & ſtridor dentiũ. Sibimetipſi ſunt inutiles. qui mandata dei adimplere non uolunt
C Non ẽ qui faciat bonũ.non ẽ vſqʒ ad vnũ. C Nullus.n.ex his ĩplet uoluntatẽ pris cæleſtis.
QMõne cognoſcẽt omnes qui operant᷑ iniquitatem.qui deuoꝛant plebem meã ſicut eſcã panis:
Beum non inuocauerunt. CCognoſcunt. n. impie agere. & non ſolũ non emen⸗
dant.ſed ẽt dei populum deuorant dentibus maliciæ ſuæ deumq; inuocare contemnunt
Allic trepidauerunt timoꝛe vbi nõ erat timoꝛ. CIdola ac ſimulacra mortna timuerũ̃t
qui deum timere debuerant. QAm deus diſſipauit oſſa eoꝝ qui hoibus placent.
Conteret. n. ſpẽ æternitatis eoꝶ deus.qꝗ in eius cõtumeliã magis ſibi quã illi placuerũt. Sibi placẽ
tes cõſuſi ſunt.i.qui hoĩbus placent & nõ deo. CConfuſi ſunt.qm̃ deus ſpꝛenit eos.
CMerito ſpernitur a deo ꝗ reliqrit deũ. & ꝗ eũ reliquit digne tanꝗᷓ ignotus ab eo cõfunditur dicẽ/
te apoſtolo. Omnis ignorans ignorabitur. C Auis dabit ex ſyon ſalutare.
De ſyon ut ait ꝓpheta exibit lex. & uerbũ dñi de Hieruſalẽ. Quis dabit? Deus pr̃ dedit filiũ ſuũ in
ſyon hoc ẽ in ſancta eccleſia. Salutare iſrahel. Quis dabit: Salutaris nr xps ẽ. Niſi dñs in aduẽtu ſuoe!
p quem gloriã æternitatis ſpeculamurr. 1
C¶Cũ auerterit dñs captiuitatẽ plebis ſue. CIpſe quoq; auerſa captiuitate uiciorum erexit è *. Pr.
nos in libertate uirtutũ de qli captiuitate dicit?lã redẽpti ſunt de pcõ adæ. ſed tñ adhuc ĩ caoptiuikate J 9
detinemur: ꝗqa non eſt integra libertas.ꝗqa dũ ſumus in corpe peregrinamur a dño. Et itẽ dicit. infœ — F.
lix ego hõ.ꝗs me liberabit de corpore mortis huius? Gratia dei per Ieſum xpᷣm dñm noſtrum. Sed C -=⸗ Eler⸗
in die iudicii quando inimica deſtruetur mors.tunc erit uera redemptio.
CExultabit iacob.⁊ letabit᷑ irrahbel. CVtrũq; xpᷣianus populus audit ꝗ eſt iacob dũ ſupplã
tat iudaicũ populũ benedictionẽq; eius accipit. & iſrahel:dũ deũ fidei oculis intuetur. Igr̃᷑ & nos ſup m.
plices depᷣcemur deũ.ut declinãtes a loq̃citate ſupflua ipſo inſtruente intelligamus oĩa in eiꝰ domi
natione conſiſtere. ꝗ dignetur ablata captiuitate uitioꝶ erigere nos in libertatem uirtutum.
CIn ſinem in carminibus intellectus Bauid. ä
CCõueniunt tiphei & dicunt ſaul. Dauid abſconditus eſt apud nos in ſpelunca.
CPSALMVS. LIII.
Iph uicus eſt: & inde tiphei dicũturi. tiphei interp̃tantur florentes.i. peccatores ꝗa quaſi flo/
rentes & uirides ſunt in pᷣſenti uita ut ait ꝓpheta. Oĩs caro fœnũ: & oĩs gloria eius ſicut flos
O◻agri: Quia ſiccũ eſt igni reſeruatur. Iſti deputãtur in pœnã: ſancti ad regnũ. Sicut herba ho
die quaii uiridis ur eẽ uſq; quo uenerit eſtas ſic peccatores ꝗ uidentur florere in die iudicii
areſcent: & ſancti qui hic ſunt quaſi aridi & ſicci. tunc erunt florentes & uirides. Vnde dictum eſt iu/
ſtus ut palma florebit. Dauid fuit abſconditus in inferiore parte terræ: & dominus in utero ſanctæ
mariæ. Et in una gente iudæorum: & diuinitas in carne chriſti.
CIſtæ pſalmus orationem dominici hominis continere dinoſcitur. Formam ſerui accipientis acce/
EEBN dentiſq; ad paſſionem in forma ſerui. MM “ “ . „„5
VEus in nomine tuo ſaluũ me fac. CbPoſtulat hæc a patre ut oſtendat Perct, Ei. R
carnis infirmitatẽ. Hoc eſt in illo nomine humilitatis quod eſt ſaluatio.
A11CESt in virtute tua iudica me. CVult ſe iudicari: ut illud honorabile maie · Nse S L.l..

᷑Efſtatis nomen diuinitatis conſcendat. Humilitas ꝗᷓ uenit de cælo in uteꝑ. de utero in præ
ſæpe.& ſuſtinuit multa.i. alapas. ſputa & reliqua. Virtus fuit qñ reſurrexit & aſcẽdit in cælos quadra
geſimo die.& ꝗnquageſimo die uenit ſpũs ſanctus ſup apoſtolos.& pᷣdicauerũt doctrinã euangelii
in toto mundo. Vñ dictũ eſt. & dedit illi nomen qd ẽ ſup oẽ nomen. ut in noĩe Ieſu oẽ genu flecta/
tur cæleſtiũ terreſtriũ & infernoꝶ: & oĩs lingua cõfiteatur. qa dis Ieſus xpᷣs in gloria eſt dei pr̃is. Et ꝗ
mortuꝰ ẽ ad tpᷣs ex infirmitate carnis. uiuit ex uirtute dei. Et itẽ dicit apoſtolus. Nihil exiſtimaui me
ſcire inter uos.niſi xpᷣm Ieſũ & hũc crucifixũ.Vel iudica me.Vox eccleſiæ. Deſcriptionẽ rogat.
CBeus exaudi orationẽ meã CEx hoc rogat ut mereatur a deo exaudiri. Nouerat. n. ille ſo .
lus orare cõſtãter. nec ignorare ut hõ ꝗd peteret.iuxta illud apoſtoli. Nã ꝗd oremꝰſicut opʒ neſcim l: . —
Auribus pcipe verba oꝛis mei. Vox eccleſiæ. Aures dni dicũtur. qñ exaudire dignatur. nnαο. Huacs m
COQm alieni inſurexerunt aduerſus me. CNHoc iudæi. Qui cũ peculiares dei eẽnt alienos . . D ..r
ſe p tranſgreſſionẽ ab eo fecerũt:nõ cognitione ſed uita & operibus. Vñ dicit ſilii Reni mẽtiti ſunt .α e: ſ-bj ahen 4
mihi. Et ſi filii: qũo alieni? De una tribu erant. ſed alieni erant. quia eius uitam qui illos uenerasuiui
ſicare uolebant tollere. C¶ Et foꝛtes queſierunt animam meam.
CHerodes:principeſqʒ ſacerdotũ:mundanã habentes fortitudinẽ.Et dñs dicit. Non haberes in me
ullã poteſtatẽ niſi tibi de ſup datũ fuiſſet. Sic & heretici perſecutores ſup ſanctam eceleſiam.
CNon pꝛopoſuerunt deum ante conſpectum ſuum. C Non imellekerunt

Ex poſitio

¶Bpfalena r—. W.. ſub perſona corporea latere diuinitatem:Diapſalma: interpoſitum orationem iĩmmutat: ut eum qꝗᷓ
prius præcabatur quaſi homo:oſtendat effectum orationis obtinuiſſe: Ideoq; ſubiecit.
E Ecce.n.deꝰ adiuuat me. CQuia dñs deſcẽdit in mortẽ. C Et dñs ſuſceptoꝛ c aie mee.
CCito eã redditurus. Vel deus pater ſuſcepit filiũ ſuum. & xps ſuam eccleſiam in ſide.
CCõuerte mala inimicis meis.⁊ in veritate tua diſperde illos. Qui me nõ intellexerũt

p maliciã ſuã.diſpgantur in ueritate tua. Sicut nüc cernimus factũ. diſpſi ſunt.n. in regionibus. Ve
ritatẽ dicit. ꝗa uerus eſt.i. reddet unicuiq; ſcdm opera ſua. Diſperdet illos. in die iudicii. Et in tua iu-
ſta uindicta hoc eſt diabo lũ & mẽbra ſua. CAoluntarie ſacriſicabo tibi.
Bene uolũtariæ. ꝗa ꝓpria uolũtate ipſe ſacerdos hoſtiã pro delictis populi ſe optulit patri ut hoc
ſacrificiũ uitã tribueret mũdo⸗Voluntariæ ſacrificabo tibi. Vox eccleſiæ. Voluntarie dicit. i. nõ ne-
ceſſitate aut coacte. ſed uoluntarie ſcdm illud. Prouidentes gregẽ non coacti ſed ſpontanei:
CSt conſiteboꝛ noi tuo qm̃ bonũ eſt. ¶ CConfeſſus ſũ in mundo ꝗa deſcendi de cælo. ut
faciã uoluntatẽ tuam quia bona eſt. Confitebor. hoc eſt laudabo nomen tuum hoc bonum eſt
CAuoniam ex oi tribulatione eripuiſti me.⁊ ſuper inimicos meos deſpexit oculus meus.
¶ Quia orationem mundam ſudit in principio pſalmi. ideo ut deus oĩa præuidens ereptum ſeatri
ppulationibus & inimicos deſpectos inſpectione paterna pronuntiat.ſ. ut illa eum intelligas regna-
Flre potentia: qua poſt reſurrectionem uictor remeauit ad aſtra. Quem nos ſupplices depræcamur. ut
= — eius adiutorio ab inimicis ſaluati.a tribulationibus mundanis erepti: ipſum caput noſtrum domi-
34

2

Ne, ld .

num lIeſum chriſtum quem in cælis ſuſcepimus. mente & opere proſequamur.
In finem in carminibus intellectus Dauid: ¶ UIn finem in xpᷣo utillud. finis. n. legis
xps ad iuſtitiam omni credenti. CPSALMVSDI. LIIII.
HAN finem in xpo: ut illud. Finis. n. legis xps ad iuſtitiã oĩ credenti. In finẽ ſemper de xpᷣo in
AQAReAttelligitur. Vñ & ſancti apoſtoli dixerunt. Dnñe oñde nobis patrem & ſuſficit nobis. Non
Nost legẽ implere. niſi ab ipſo impleatur. Omnis ſcriptura ſancta de illo eſt. In carminibus
RW Mäñͦſigeſt in laudibus. Sicut carmina ſæculi ſunt. & carmina eccleſiæ: uñ laus dei cantatur. & cõ
ſolatio ſancto eſt. ꝗa dictũ eſt. Tunc iuſti fulgebunt ſicut ſol in regno patris eoꝶ:equales angelis.
pfſalmus uocẽ continet mediatoris. ꝗ dũ deus eſſet. formã ſeruilẽ pro nĩa libertate ſuſcepit.
kxꝛandi deus oꝛationẽ meã:⁊ ne deſpexeris depꝛecationẽ meã.intẽde mihi ⁊ exaudi me.k
C Triplex hæc depræcatio.x Id onñdit qd primã homo deus in ſtatu ſeruili manens a cõſci
entia ſanctitatis emittit. Scdam. qa ſe ſcit iuſtũ:obœdientiã nõ deſpici poſtulat. Tertiã pp
MAMA infimitaté carnis. ut ſibi intẽdatur exorat. Qua rne intellige o homo. qa miſi pura cariei

entia depᷣceris.a deo prorſus non exaudieris. ¶ LCLontriſtatus ſũ in exercitatione mea
CQuã pro mundi uita ſuſcepi. quia ſemper exercitatio ad res utiles ac neceſſarias agitrr.
Conturbatus ſũ a voce inimic. Qui me ſamaritanũ & demoniũ habentẽ. cum

deus eẽm ante ſæcula: increpabant. Vel uox eccleſiæ. Duos inimicos hẽt eccleſia. unũ aperte & unũ

— 7. „ . „12* . . XN2Y2 2 — 4 . 11 ½ zm1 1 . 5
k-.- “ hakt Uroated debet diligere. & aliũ odire. Diligere ꝓximũu. ut illud. diligite inimicos uros. bñfacite

Aſek lec orr-Ke Ahis q oderũt uos. & aliũ contẽnere. & odire.i. diabolũ ꝗ occulte uiget p ſuggeſtides & delectatiões.
. F J. Plrr - l⸗ Eta tribulatione peccatoꝛis. CQui mihi ſemp tribulationũ inſidias intendebat. Pro
= &E hoc tribulat deus peccatores. aut ut emendentur. aut ut per illos corrigat bonos. S
Q¶Quoniã declinauerunt in me iniquitatas. CBPopulus utiq; declinat ad iniquitatem:

qui mendatiũ profert ſuper proximũ.Vel iudæi ſuper dominum. ſicut dixerunt. In belzebub prin-
cipe demonioꝶ eicit demonia. CEt in ira moleſti erant mihMi. CBPerſequentes me in
cõſiliis ſuis. Et in ira moleſti erant. Moleſtus.i.ſeuus ira feſtuca.trabes odium.Ira conturbat.trabs ex
cecat.ut illud: Turbatus eſt præ ira oculus meus. CCoꝛ meũ conturbatũ eſt.
Scdm hoĩem. ſed uirtute diuina cõfortatũ eſt. Nã & angel inqt euãgeliſta accedẽs cõſortabat eũ
¶ Et foꝛmido moꝛtis cecidit ſup me. o NQ¶ CTimor aiæ & tremor corporis.
CTimoꝛ ⁊ tremoꝛ venit ſuꝑ me. C CSi quidẽ ipſe dixit triſtis eſt aĩia mea uſq; ad montẽ.
. BS Contexerũt me tenebꝛꝛ CTænebræ dir mali hoĩes: q pſequũmr eccleſiã. & ꝗ tegunt ipſã
e kner i Odio.qꝗa qui odit fratrẽ ſuũ in tænebris ẽ: & cõtexerũt me tænebræ. ſʒ ꝗa lux erã nõ me cõpᷣhenderũt
tor pornnn . e C SEt dixi ꝗgs dabit mihi penas ſicut colũbe:⁊ volabo ⁊ requieſcam.
Non ab alio ſumam euolationem:Euolationem euadẽdæ mortis niſi a meipſo. Poteſtatẽ habeo

„ ponendi aĩam meã: & poteſtatẽ habeo iteꝶ ſumẽdi eã. ut de tænebris ad cæleſtia reuertar: In colũ-
ba aũt ſpũalem naturã deſignat:ſicut in baptiſmo oſtenſũ eſt: Colũba ſimplex aĩal eſt: abſq; felle: è
R—ER a malicia fellis alienum: qa oſculũ caritatis anĩæ ſigniſicat: qa eccleſia duas pennas hẽt: hoc eſt duo
Waa N. en Per pᷣcepta caritatis:dilectionem dei uidelicet & proximi. CEcce elongaui fugiss.
Soſt, a iudæis: Lôge eſt. n. a peccatoribꝰ ſalus. & manſi in ſolitudine: cũ gẽtibꝰ incredulis: quas aduẽtu

maeo florere ſeci. De ꝗbꝰaliꝰ ait ꝓpheta: Lætetur & floreat deſertũ. C Ecceè elongaui fugiẽs.⁊ mꝗ
äl . ſi ĩ ſolitudie. CColũba fugit a cõuerſatiõe hũana: & ſcti fugiũt a cõſortio hoĩum ñ corpaliter ſed
. erc. er . ſpuᷣaliter: hoc ẽ ĩ cõſcia q cogitãt quᷣo ſe cõtra ſuggeſtiões diaboli: uel hereticogꝑ defendere debeãt.
2 „2 Expectabã eũ qui ſaluũ me fecit a puſillanimitate ſpiritus ⁊ tempeſtate. l
inrrier CExpectat

8

— 7

&

li

C Expectat in corpore poſitus non ſolũ ſaluationẽ patris ut a diuerſis tempeſtatibꝰ eruatur.ſed ẽt ut
ultionẽ de inimicis accipiat. Seꝗtur. Pꝛecipita dñe ⁊ diuide lnguas eoꝛum.
1 CIn aqua ꝗ ſæpe pᷣcipitatur. Ergo hi ita demergãtur ſicut in diluuio. & diſpgãtur diuiſs linguis ceu
factũ ẽ in edificatiõe turris. Sed cur iſta fiãt adiecit. C Qm vidi inigtatẽ ⁊ ↄtradictionẽ ĩ cinitate.
CIniquitatẽ cũ non crediderũt. Contradictionẽ.cũ exprobrant:cõtradicentes. Nonne hic eſt filius
Ioſeph fabri? Et alia multa. Bie ac nocte. CIdeſt oĩ tempore.Die cũ doce
ret turbas. & illi ñ crediderũt. Nocte. cũ pateretur. & illi plaſphemarẽt. Ergo taliter circundata reple
taq; eſt eorum ciuitas. ideſt leroſolima ut ſupra muros redundaret iniquitas eius.
CEt nõ defecit de plateis eius vſura ?⁊ dolus. Omnia. n. quæ in lege prohibita ſunt
l ad augendi peccati cumulũ exercuerũt. In lege. n. uſuræ accipi ꝓhibentur. Vſura eſt plus accipe quã: C ent vLra⸗es Noenerato
dare. Vñ ꝓ pheta dicit. Nõ fſœneraui. neq; fœnerauit mihi quiſꝗᷓ. Et ſi uis qd tibi dimittatur. dimitte. 22
CQuoniãa ſi inimicus meus maledixiſſet mihi ſuſtinuiſſẽ utiqʒ.⁊ ſi is ꝗq oderat me ſuꝑ me ma/

e

gna locutꝰ fuiſſet.abſcondiſſẽ me foꝛſitã ab oo. CNon hic tantũ de paſſione dñs quæritur:
1 ſed & de diſcipulo ꝓditore:Nã legimus in euangeliis: ga abſconderit ſe a iudæis. A iuda aũt non ſe
abſcondit: ſed eũ ẽt conuiuio ſancto aſſciuit.ſicut ſequitur. Q KTu vero hõ vnanimis.
i Qui cũ aliis cõiunctus erat apoſtolis. C Bux meꝰ?ꝰ. CAd pᷣdicandũ cũ cæteris miſſus

CEt notus meus. CQuia me per legis myſteriũ cognoueras eſſe uentuꝑ. Dux meus & not?ꝰ
meus.Vox xpi de iuda. Vnanimis dicit ꝗa uidebatur ab alus quaſi bonus. Dux dicit pp qd xpᷣm tra⸗ ee 1.
didit dux mortis fuit. Notus.qñ miſit eos binos ante faciem ſuam in prædicatione. HM

„ 2

CQui ſimul mecũ dulces capiebas cibos. CCuũ mandatis uitæ & uoluntate patris plerũq;

. refectꝰ?c. Cybꝰ.n.dulcis ẽ:pr̃is facere uoluntatẽ. ut illud. Qui intingit mecũ manũ in parapſide leua-
n bit contra me calcaneũ ſuũ.Vel cibus dulcis.i.corpus & ſanguis xpi. qd ipſe accepit indignus.
CIn domo dei abulauimꝰ cum conſennn. CSæpe.n. cũ ipſo dno in tẽplo ſalomonis cũ pdi
o. cationis cõſenſu abũit. CNAeniat moꝛs ſuꝑ illos.⁊ deſcẽdãt in infernum viuentes.
hit⸗ CVt maiorẽ ſui cordis dolorẽ ſcdm hoĩem oñderet.ideo quaſi in maledictione quæ eis erant uen/)/
tura pdixit: Veniat mors ſup illos. & deſcendant in infernũ uiuentes. Factũ fuit hoc de dathan. cho-⸗ Se . ab ſoant
ne⸗ ræ & abiron. & ſimul uenit ignis & mortui fuerũt. & terra abſorbuit eos uiuos:
d CAQm negtie in habitaculis eoꝝ in medio ipſoꝛũ. CEtenĩ tã ope quã cogitatõe: neqtia plẽi ſũt
CEgo autem ad dñm clamaui.⁊ dominus ſaluabit me. ANeſpere ⁊ mane ⁊ meridcie. P,
nſc⸗ Veſpere.cũ paſſionem ſuſcepit.mane cũ reſurrexit.meridie cũ omni claritate uirtutis ſuæ adim/ Wps, en.
1. pleta cælos aſcendit. ſedet ad dexterã patris. CNMarrabo ⁊ annuntiabo.? exau ee ¶A Pe
diet voces meam. Redimet in pace animam meam ab his qui appꝛopinquãt mihi. PP=ds, AMWPADD
um CCNarrat.ſ.qd eum uelociter pr exaudiuit.qd eũ de tribulationibus mortis eripuit. quod in pace
mn aĩaʒ eius ab inimicis ꝗ ei ob inferendã mortẽ ꝓpinquauerãt liberauit. Vel narrabo quaſi minora. &
cne annũtiabo quaſi maiora. Liberauit qᷓſi in pace aiam meã. In pace. hoc ẽ in ſemetipſo ut paulus dixit.
es Ipſe ẽ pax nra:q fecit utraq; unũ. Ab his ꝗ appropiquãt mihi. Appropĩquãt corpe.ñ uita nec merito
Pio CQuoniã inter multos erant mecũ. CInter multos.ſed non in paucis. In multis
uero.i. ĩ baptiſmo & in ſide fictaiIn paucis nõ ſunt. hoc eſt in fide firma & ſpe & caritate. Inter multos
dem credentes erãt mecũ. & nõ credebant. Exaudiet deus me benedicentẽ. non illos maledicentes.
in⸗ CExaudiet deus. CSanctos ſuos. CEt humiliabit eos. CHoc eſt ſuperbos.
nein COQui ẽ ante ſecula. CPater utiq; quẽ in me manere non cognouerunt:ꝗ eſt ante ſæcula &
ben manet in æternũ.illi ꝗ iniciũ ſũpſit ex maria añ ſæcula genitꝰ. Mon ẽ enim illis cõmutatio
CDe malo ĩ bonũ ñ cõmutãtur:ñ trãſferũtur ſcdm euãgeliũ a morte ĩ uirã. Et ñ timuerũt deũ
eü CIdeo cã ad ultionẽ deſcendit.ſicut ſeꝗtur. C Expandit manum ſu in retribuẽdo.
CQuia cũ eis ad auxiliũ porrecta fuiſſet.nõ eã tecepunt. n timuerunt deũ ꝓpterea nõ declinaue
onẽ,⸗ rũt de malo in bonũ.ꝗa nõ cognouerũt. Et extendit manũ ſuã in retribuendo iũllis. Extendit manuʒ
tinſ ſuã ut ait ꝓpheta. tota die expandi manus meas ad populũ nõ credentẽ. & contradicentẽ mihi ideo
leiit qa non credit mea & potentiã meã. In retribuendo illis hoc ẽ in uindicta in die iudicii.pᷣſertim cum
habrahe dixit. in ſemine tuo bñdicẽtur oẽs gẽtes terræ.i. in xp̃o: & in alio loco: & dabo tibi gẽtes he
iev reditatẽ tuã: & poſſeſſionẽ tuã terminos terræ. Xp̃s p nouũ teſtamentũ. acqſiuit hereditatem ſuam.

CCõtaminauerũt teſtamẽtũ ei*. ¶ Quia ñ ĩtellexerũt dñzʒ Ieſũ ſcõꝶ uiroꝶ pᷣconio repromiſſũ.
i CSEt diuiſi ſũt ab ira vultꝰ eius. CAb ſpũuᷣali ꝓuidẽtia diuiſa ẽ cõtẽplatio eoꝶ ĩõ ps eoꝑ cũᷣ
infidelibꝰ poſita ẽ: Poſt eoꝶ exprobrationẽ: ad iudã ſermo refertur dicẽs:Et appropinꝗᷓuit cor illius

. ut ĩpletũ a diabolo traderet xpᷣm: Cõtaminauerũt teſtamẽtũ eiꝰ.& diuiſi ſũt ab ira uultꝰ eius.i. here-
, tici uoluerũt cõtaminare teſtamẽtũ dei diuiſi erũt in die iudicii qñ accipient ſniam dãnationis oite
bern maledicti in ignem æternum. CApꝛopinquauit coꝛ illius. CVoluntas eius:qa
qd intelligunt de ſcripturis in malũ ipſas uertunt: quia de fide trinitatis non recte credunt: Vnde di .
ſ tum eſt: Oportet eſſe hereſes: ut qui probati ſunt manifeſti fiant in uobtiss.
beit Molliti ſunt ſermones eiꝰ ſuper oleum.⁊ ipſi ſũt iaclla. CCuũait molliti ſũt:de pluribus

dicit cum prius de uno loquutus fuiſſet: Ergo intellige diabolũ nuncupatum & iaci ui leniores

dleo ſecit ſermones ſuos cũ ait. Aue rabi. & oſculatus eſt eum. Tale oleum renuentes.ut in tibula-
tionibus poſiti dei petamus auxilium. Ipſe nos deus ſuo exẽplo docuit dicens.
. B CJacta in dominũ curã tuam ⁊ ipſe te enutrie. CVt ab eo educatus inimicis fortis reſiſtas
HMon dabit in eternuʒz fluctuationẽ iuſto. i. n. iuſtus fueris. non te patitur ab iniꝗs flu
bus fatigari. Qui fluctuat. in mani eſt. Per mare mundus iſte intelligitur: in quo ſancti fluctuant.
Ta vero deus deduces illos.in puteũ interitꝰ.· CVtꝗ noluerũt bibere de fonte aqᷓ uiuæ ĩ
uteũ interitꝰ? demergãtur.In puteũ interitus. hoc ẽ in infernum. in iuſta uindicta ſuper illos.

Viri ſanguinũ ⁊ doloſi. CQuia ſunt effuſores ſanguinis redemptoris noſtri.

CMon dimidiabunt dies ſuos. CNõ ſolũ nõ iĩpleuerũt æternitatis dies. ſed nec ad dimidiũ
tpis eius uenire meruerũt. In modico. n. ſpacio in ultione dominica ab hoſtibus trucidati ſunt.
¶ Ego autem ſperabo in te dñe. CVt pleni inueniãtur dies mei. Et nos ſupplices
ebe⸗ camur. ut a te domine exauditi: nec peccati oleo delibuti. a te enutritia te ab huius ſæculi flu
ibus liberati. a te mereamur longitudinem dierum pro bonis actibus adipiſci. Amen.
E In finem pꝛo populo qui a ſanctis longe factus c. Danid in tituli inſcriptionẽ quando tenue/
runt eum alienigene in geth. Q¶ ¶In hebreo ita habet. Pro columba muta longitudi
num. Dauid humilis atq; perfectus cum tenuiſſent euʒ philiſtiim in Geth. D
Colũba muta.& Dauid humilis atq; pfectus xpᷣs in paſſiõe mõſtratur. C PSALMVS. LV.
ßIAſerere mei deus quoniam conculcauit me homo.tota die impugnans tribulauit me.
WIn hoie atq; bellante diaboli uel reliquaꝶ neqtiaꝶ ſpalium ondit immiſſionẽ. quoꝶ
linſtinctu dñs paſſus eſt.In die aũt.corporalẽ ætatẽ monſtrat. Miſerere mei dñe. Ac ſi dicat
Fac in me miiericordiam. Qm̃ conculcauit me hõ. i. xps a iud æis in paſſione conculcatus
eſt: & eccleſia a pſecutoribus.Hõ unus ꝓ multis dr.& plures ꝓ uno dñr. Vnꝰhoc ẽ ꝓ unitate uricbe

— Duæ ciuitates ſũt in mũdo. babilon & Hieruſalẽ. Per babyloniã ĩtelligütur mali. ꝗ pſequuntur ſcõs
. ates n . n els Sic & hieruſalẽ.i. aĩa eccleſiæ. ñ ceſſat orare ꝓ inimicis. tota die ĩpugnas tribulauit me. Tota die. toto
ſmnere 3 al don . . tẽpore puignæ?æ. CConculcauerũt me inimici meie. Iudeæi utiq;. Tota die.
ere Ze E C A tpe carnis aſſũpta. CAb altitudine diei timebo. Duos ſenſus hẽt hic. Vnũ gual
dicat eccleſia in rogãdo nõ timebo altitudinẽ ſupboꝶ aliũ affirmãdo nõ timebo altitudinẽ hoc ẽ!
altitudinẽ diuinitatis. qa qui nõ timet pᷣſumptuoſe agit. CQm̃ multi bellantes aduerſũ me.
Ab altitudine diei timebunt. C Quia non in deũ ſed in rebus tranſitoriis poſuerũt ſpes ſuas⸗
Ego vero in te ſperabo. In deo laudabo verbũ ⁊ in domino landabo ſermones meos
Quia in eius ope pᷣſidioq; cõſido.ſicut dñs dixit. Mea doctrina nõ ẽ mea. ſed eius ꝗ me miſit pfis
qꝗtomagis nos qui oĩia ab illo accepimus? Et illũ aceepimus: ipſumq; ſemp laudare debemnus.
„ In deo ſperabo nõ timebo ꝗd faciat mihi hõ. In ipſo connrmatus non timebo bella
D q uæ mihi aduerſarius mouet: quia dictum eſt. ſi corpus occidunt. aiam autem nõ poſſunt occidere.
4 G. ¶Tota die oba mea execrabàat᷑ aduerſũ me. CCũ dicerẽt.nõ ẽ hic ꝓpheta ſed ſeducit turbã
A ¶Oia conſilia eoꝝ in malũ. CIn malũ.n.eis conuerſa ſunt.cũ eos diuina ultio poſt dñicæ
paſſiõis ſcelera uerberauit. Oĩa conſilia eoꝶ in malũ. Iudæi cõtra xpᷣm & peccatores cõtra ſanctos.

M Inhabitabüt. T Vnanimiter. CEt abſcondent. CLaqueos nequitiæ ſuæ.

Ipſi calcaneum meũ obſeruabunt. CVtme ſupplantare poſſint ſicut uoluerũt.uel in nũ/-
ſmiſmate cenſus: uel in mulierẽ dephenſam. Ipſi calcaneũ meũ obſeruabũt.ludæi finẽ xp̃i. & pecca-
tores finẽ eccleſiæ. ꝗa ſepties ĩ die cadit iuſtꝰ & reſurgit. uel calcaneũ meũ obſeruabũt: ſicut dictũ ẽ de

„

(ckez ndlee à det 1e ſa 2 lilla muliere & ſerpente: Per caput initiũ ſuggeſtionis malæ. & per calcaneũ finem uitæ: Vel heretici
r e leu nalicuna ſermone in fine obſeruare quærunt. CSicut ſuſtinuerunt animã meꝗã.
e vg⸗ . . Vt captũ in uerbis accuſarent apud principes. O&C Pꝛo nichilo ſaluos facies illos
0 CSaluantur enim ꝓ nihilo cũ nõ cõmutastur ad gloriã:ſed ad ſupplicia tranſferũtur: Pro nihilo ſal

uos facies illos. qa non fecit pro quo ſuſtinuĩmus. Expectauerunt. n. iudæi ut illum interſicerent.
CIn ira populos confringens. CQuia ĩpacti ſunt in petrã offenſiõis & lapidẽ ſcãdali. Poſt
hãc ultionẽ ꝓpheta gaudẽs: pᷣuidẽs futura decantat. Beus vitã.meã annuntiaui tibi
CTu es.n. uita mea:Oiĩſq; populi ꝗ ad redẽptionẽ uẽturꝰ es mũdi.Vnuſqſq; debet nũtiare ꝑ cõfeſſio

“ ſ. os Gers. waa I6: ſicut paulꝰfecit qñ dicebat: Qui prius fui blaſphemus & pſecutor & cõtumelioſus: ſed miſericor
l. “D V.⸗ 1 diã cõſequutꝰ ſũ ꝗa ignorãs feci in icredulitate. & itẽ dicebat: Viuo ãt iã nõ ego uiuit uero ĩ me xps
. e. C Poſnuiſti lacrbymas meas ĩ cõſpectu tuo.ſicut ⁊ in ꝓmiſſiõe tua.Tũc cõuertent᷑ inimici mei

Fhoueclla trãſfegres:meq; cũ ſctĩs cæteris tua gr̃a munerares:Poſuiſti lachrymas meas in cõſpectu tuo
ho ẽ audiſti & uidiſti: Sicut ĩ ꝓmiſſione tua: Deus ꝓmiſit ſctis ſuis bona:ſed tñ dicit: Cõfitere tu pri

retroꝛſuʒ. CPromiſſiões tuæ erãt: ut ueteres lachry mas cõuerſis poſt tergũ inimicis ĩ gaudia

, i us iniqtates tuas: ut iuſtificeris. Tũc cõuertẽtur inimici mei retrorſũ. optãdo dicit eccleſia:ut ꝗ currũt
Pel ulIe nra n n* r N ad infernũ cõuertãtur ad deũ. In quacũq; die inuocauero te: ecce cognoui qm̃ de? meus es: In oĩ. n.
ecs wnn eſſe - ·: neceſſitate tu deus aſſiſtis: miſericordiã præſtans tuis. In quacumqʒ die inuocauero te.
cognoſcůt p creaturã cæli & terræ.ſicut ſcũs ꝑaulꝰ dicit p ea ꝗᷓ facta ſũt intellecta cõſpiciũtur: & alii᷑
”MVMV! per deum

J Ideſt aut in ꝓſpis aut in aduerſis. Ego cognoui qm̃ deus me es m. C Vox eccleſiæ: Alig

D

ri
l
te
f

e⸗
d

CCCum mihi interrogationes inferebant doloſas. CSt incuruauerũt ani

Super S ſal. lIyvji.

p deũ ꝗ ſperat in alas illoꝝ ut thomæ dixit. Infer digitũ tuum huc. & mitte manũ tuã in latꝰ meũ. ẽèͤ
cognoſce loca clauoꝶ: & noli eẽ incredulus ſed fidelis. & ipſe in cor dat dicit. dñs meus & deꝰmeꝰ.

CIn deo laudabo vbũ ⁊ in dno laudabo ſermonẽ. in deo ſperabo ñ timebo ꝗd faciat mihi hõ.
CELaudat iteꝶ ꝓpheta uerbũ illud ſiue ſermonẽ ꝗ erat in pricipio apud patrẽ. ꝗqa ſpans in eũ nñ mœ

tuit aduerſarii minas dicẽs. In me ſunt deus vota tua.q reddã laudationes tibi.
CHæc ſunt uota ꝓphetæ ut laudẽ dñicam cælebret. ſicut alibi dicit. Immola deo ſacrificiũ laudis. &
cũ hæc faciet adiecit. COQm eripniſti aiam meꝗ de moꝛte. CSecunda utiq;.
COculos meos a lachrymis. Ne i neceſſe eẽt peccata deflere. ut illud. Abſterget deus
oẽm lachrymã ab oculis eoꝝ in die iudicii. qa dictũ eſt. Beati ꝗ lugent. qm̃ ipſi conſolabuntur.
CPeges meos a lapſu,. Ne ultra laberẽtur in pctã. Pedes meos. hoc ẽ ſenſus a lapſu. qa ñ
erit tunc ſuggeſtio mala nec tribulatio. C¶At placeã coꝛã deo in lumine viuentiũ

„ . r. . 2 Sðð fer . W * „ — „. 2 „ NV —— — —
CLumẽ uiuentiũ xps c.ſcam illud.Ego ſũ lux mũdi.& itẽ. Erat lumẽ uerũ qd illuminat oẽm hoĩezʒ Xα 1. è

uenientẽ in hũc mundũ.ſicut ĩ apocalipſi de illa ſancta ciuitate. lucermna nõ erat ĩbi.qa dñs deꝰ oĩpo
tens illuminauit eã. & lucerna eius eſt agnus. quo ſancti ab huiꝰ mundi tænebris eruti clariſicantur.
Hæc ꝓpheta nõ ꝓ ſe tantũ.ſed & ꝓ nobis orat. Vñ nos depᷣcemur. ut cõpræſſis bellis corporeis. ſupa †? ra
tis ſæculi tentamentis mereamur Ieſu xpᷣo in ipſo lumine complacere. Amen.
CIn finẽ Ne diſpdas.ipſi Dauid in tituli inſcriptione cũ fugeret a facie Saul regis iſrahel in ſpelũca.
ſOi Dauid in tituli inſcriptionẽ ne diſpdas.hoc ẽ ne corrũpas tituli inſcriptionẽ.qñ ſcripſit
Rſilatus ſup dñi crucẽ linguis tribus Ieſus rex iudæoꝶ. Et illi noli ſcribere rex iudæog. ſed
qa ipſe dixit rex ſũ iudæoꝶ. Et pilatus dixit. qd ſcripſi ſcripſi. Dauid in ſpelunca fuit abſcon

R

EE“R ditus. hoc eſt in inferiore parte terræ. præfigurabat corpus humanum. ubi illa maieſtas ſu
it abſcondita in corpore chriſti. ut illud. Traditus ſum & non egrediebar. Et paulus dicit. ſi enim in
tellexiſſent. nunquam dominum gloriæ cruciſxiſſent. L
AIſerere mei deus miſerere mei.quoniã in te cõſidit aia meg. CGeminata poſtula
tione miſericordiæ. cõfidentiã ſuã quã in patre hẽt adiungit: ut facilius audiatur. Qm̃ in
te cõfidit aia mea. Quaſi unꝰ hõ dicat. ſed unus ꝓ multis. qa dictũ ẽ a finibus terræ ad te cla
AAMmaui dne. Et alibi erat illis aia una & corunun. C Et in vmbꝛa alaꝝ tnaꝝ ſperabo. ôZDZ
CIdeſt in ꝓtectiõe paterna.A calore umbra qꝗritur. ſed ꝑ calorẽ pſecutio uel tribulatio intelligitu i ede len. eſ

& ꝑ umbrã ꝓt ettio diuinitatis. ubi ſemp cõfugere debemꝰ. S duæ alæ. duo teſtamẽta. uel duo præa ve fafwihe e nile.
cepta caritatis. CBonec tranſeat iniquitas.inſultatio iniquox. CDocet.n.pꝑ hæc ſpũa
liũ alaꝑꝶ ſpare ꝓtectionẽ. Hinc ꝓpheta loꝗtur. Clamabo ad deũ altiſſimũ.deim qni be
lnefeci mihi. CNHac ſunt. qᷓ poſt dinumerata bona ſequũtur. Donec tranſeat iniqtas. hoc ẽ dia

bolus cũ ſuis mẽbris. uel ſuis ſatellitibus. Clamabo ad deũ altiſſimũ. Clamauit xpᷣs ad deũ patrẽ &ει e len Pi, ka
orauit ꝓ falſis fratribus. Et eccleſia ꝓ inimicis orat. & ad deum ꝗ bñ̃fecit mihi.i. fecit me ex nihilo ad

e imaginem: & dedit mihi oĩa bona præſentis uitæ. & poſtea in futuro uitã æternam promiſit.

Miſit de celo ⁊ liberauit me. Miſit filiũ ſuũ de cælis. ut hoĩem a peccato erueret. uel gen
humanu de poteſtate diaboli uel de inſeno. CSecit in oppꝛobꝛium conculcantes me.
Impios & peccatores obnoxios. qui uerbum ꝓpheticum negligebant. Vel ut alibi dedit apoſto/
lis poteſtatẽ calcandi ſuper ſerpentes & ſcorpiones. & ſup oẽm uirtutem inimici.

„ „₰ .—ℳ„ . ₰ — eerſas en
Ciſit deꝰmiſericoꝛdiã ſuã ⁊ veritates ſuũ. C Mĩa & ueritas xpᷣs ẽ.ln uno cõtinẽtur.nec una VWe 4.- en eifes e

ſine altera. Si ſola miſericordia fuiſſet licẽtia fuiſſet peccare. & ſi ſola ueritas. ñ potuiſſet hõ ſuſtiere.
Aiam meã eripuit de medio catuloꝝ leonůũ. Leones principes eoꝶ catuli plebs ſubiecta
ꝗ clamant cruciſige eũ.Leo diabolus iuxta epiſtolã petri. Aduerſarius ur̃ diabolus circuit quaſi leo. , =
qrens quẽ deuoret. Propterea ipſe dñs miſeticordia ac ueritas intelligitur.ꝗ miſſus a patre aĩas nr̃as NBaane Ang e
eripuit de demonũ poteſtate.ꝗ nos ceu ſæculi leones debrare nitebantur. ꝗ & nunc loꝗtur dicens
CBormini conturbatus. CDormiuit.n.in ſono paſſionis. cũ diceret. Nũc aĩa mea turbata ẽ
qa dictũ eſt. ego dormiui & ſoporatus ſũ. & reſurrexi qm̃ dñs ſuſcitauit me. ſcdm illud. poteſtatẽ ha .
beo ponẽdi alaʒ meã. & poteſtatẽ itex ſumẽdi eYꝗ. C Filij hoium dentes eoꝝ arma.? ſagitte
⁊ lingua eoꝝ gladius acutus. CInimicoꝑꝶ dẽtes q̃ſi arma ĩpugnantiũ eẽ dicit.quos dñs .

ſua reſurrectione confregit. CC Exaltare ſuꝑ celos deus.⁊ ſuper omnẽ terram.gloꝛia tua.

Nallus eſt modus exaltationis diuinæ. Nos uero nihil aliud de cælis. quam quæ uidimus noni-
mus. Nam cũ ait ſuper cælos: notitiã excedit humanã: De gloria aüt quæ ſup terram eſt.illud intel
ligitur qd alibi ipſe dñs ait. Ecce ego uobiſcum ſum oĩbus diebus uſq; ad conſumationem ſæculi.
Hinc iterum dominus. J ¶ LZadqueum parauerunt pedibus meis. „
mã meam.
C In morte.ſed non fuit ppetualiter ſubdita mort:. Sic uoluerũt iudæi xpᷣm incuruare. ut nõ nomi
naretut nomen eius. CSogerunt antefaciem meam foneam. ⁊ ipſi inciderũt in eam.
CCum poſt reſurtectionem inimicis traditi. capti. interfecti. atq; diſperſi ſunt.

VParatum coꝛ meũ deus paratum coꝛ meum.cantabo ⁊ pſalmum dicam dñno. pr jiit

/ 6 —*
Auceſu
SB⸗ 4 IPE . 11½ α1 P. „ Beer e ʒ —
7

*4 PND
4
2
? 67.2

—

Expoſitio.

CExultat & cõcinet de tripho mortis illiꝰ liber. Cantabo. pdicabo. pſalmũ dicam. ope complebo:
Exurge gloꝛia mea exurge pſalteriũ ? cythara.exurgã diluculo. CDiluculo. n. reſurrexit
mãe cũ adhuc tænebræ eënt ſup terrã. Sic. n. pſalteriũ & cithara. hæc. nedictio dauidica cecĩerat. exur
ge pſalteriũ cũ cythara. qd ſigniſicãt iſta organa? Vnũ de ſupnis. alid de terrẽis.qd ĩtelligit᷑ pſalteriũ
xps ĩtelligit᷑.ut illd. Ite dicite Ioãni.qᷓ uidiſtis & audiſtis. Ad lumẽ redeũt ceci. mortui re urguũt. pau/
pes euãgelizantur. & beatus ꝗ in me nõ fuerit ſcãdalizatus. Hoc ẽ diuinitas opata ꝑ carnẽ. Cythara

AQAQe terrenis. hoc eſt laſſeſcere. dormire. egere. eſunre. ſitire. uel cætera. Aliter. Pſalteriũ ad nos ptinet.

Z
„„ CYX O 1e „* *
W 5„* 1

S. ſpes. fides. caritas. lIonganimitas. bonitas. uel alia his ſimilia. Per cytharam. ſex opa miſericordiæ itel 4
lUuigutur ꝗᷓ debemꝰ iplere. i. eſuriui. ſitiui. hoſpes erã. nudus. infirmus: in carcere. Itẽ pſalteriũ.i. in tribu
latiõe gras agere deo de ſupnis uenit p quẽ ſuſtines. Cythara. pſequutio & tribulatio ꝗᷓ in corpore

ſuſtines. Exurgã diluculo. Rñdit xp̃s ad patrem. Vnde ſuperius dixit. exurge gloria mea.

de X: „A unſucnnα

Ja ler P 716 „68

C¶ /Conſiteboꝛ tibi in populis dñe.⁊ pſalmũ dicam tibi in gentibus. CPerpphetas uel ꝑ apo
ſtolos uocaui, Confitebor tibi in populis dñe. hoc eſt poſtꝗᷓ reſurrexero pſalmum dicam tibi inter
entes. ideſt prædicare: ope impfere. Qm magniſicata ẽ vſq; ad celos miſericoꝛdia tua.
Mea enim reſurrectione pacificata ſunt omnia tibi. quæ in cælo & quæ in terra ſunt.

CEt vſqʒ ad nubes veritas tuua. CCoplens per ꝓphetas quæ nobis pᷣdixeras. Cæli ſunt
ſancti. qñ de ſupernis contẽplantur.nubes qñ irrigant corda humana de prædicatione.
CExaltare ſuꝑ celos deus. CPropheta hæc dicit de glorioſa xp̃i aſcenſione.
CEt ſupꝑ omneʒ terrã gloꝛia tua. Cũu effuderis donũ ſpũs ſancti in oẽm carnẽ. Quod

& nunc nobis pᷣſtare digneris. ut in cũctis pᷣſſuris ac tribulationibus uniuerſis mittas ſpũm tuũ ſan/
ctũ cuius ope ac pᷣſidio ſiue munitione protecti ad æterna gaudia præparemur. ut ad cæleſtia tranſ-
ſerri præmia mereamur. Amen. C PSALMVS. LVII.
CIn finẽ ne diſperdas Dauid in tituli inſcriptide. C Vos ſuggeritis falſitatẽ.ego non corrũpã
ueritatẽ. Qd ſcripſi ſcripſi: Pſalmus uocẽ cõtinet ꝓphetæ. de iudiciis atq; iuſtitia cõmonentis.
J vere vtiqʒ inſtitiã loquimini recta iudicate ſilij hominũn. (Edocetut lquig
mortaliũ iudicio uſus fuerit publico.ſi ueꝶ loqtur uerũ & iudicet: nec ponat blanditiis ſer
Nmonũ muſcipulã decœptionis. per quã occulte interimat ĩnocẽtes. Si uere utiq; i uſtiriam
EEogmini. iuſta iudicate filii hoĩum. Iudæi iuſta loꝗbantur ad xp̃ᷣm. qñ dicebant. Magiſter
ſcimus ꝗa uerax es: & in ueritate uiã deildoces: Non iudicabant iuſta qñ petierunt Barraban filium
mortis. & interfecerũt xp̃m filiũ uitæ. Vel aliter. Iuſta iudicate.i. uos ꝗ iudicatis iuſtitiã bonã eẽ recta
iudicate hoc eſt qd tibi nõ uis alteri ne facias. C ESt eni in coꝛde inigtates opamini in terra.⸗
C In hac terra quam habitatis cogitatione mala dum bona uidemini loqui. ZM
CIniquitatẽ manus veſtre concinnan CO ine ſtr quæ ſcdm allegoriam manus
accipiuntur. iniquitate repletæ ſunt. ¶Alienati ſunt peccatoꝛes.
CQuidam putant de deſcenſu aĩæ in corpus alii nero de iudæis intelligunt quod abalienati ſunt a
deo ex quo maria genuit ſaluatoro. C Alienati ſunt peccatoꝛes a vulua
errauerunt ab vtero locuti ſunt falaua. C! Praſcius futurorũ deus. iniquitatem ip-
ſam. prius quã naſceretur exterminat. Ideo peccatores falſa loqui dicit. eoſq; errare atq; alienari pro
phetat.ſicut quondã de eſau.qui prius quã gigneretur ab hereditate dei eſt repulſus.
Furoꝛ illis ſécundum ſimilitudinẽ ſerpentis. QACIIIosS qui obiter periram
deuorare ueneſicis morſibus dei famulos nolunt. & pœnitentiam negligut.
¶CSiecnt aſpidis ſurde ⁊ obturantis aures ſuas.que non exandiunt vocẽ incantantinz.? veneſi
ci incantantis ſapienter. Q¶ Diabolũ uel ſatellites eius dicit. qui cũ quotidie noceãt & eis
utiq; q cantic ũ per inuocationẽ dominici noĩs indicamus illi obtundunt.ſeuire non finunt. Aſpis.
ur ſerpentis. Ille hõ qui incantat marſas dr: & trahit illas de tænebris ad lumen.
Beus conteret dentes eoꝛum in oꝛe Kum. molas leonum confringet dominus. S
¶U In dentibus aperta perſequutio in molaribus ſignificatur abſcondita. Deus conteret dentes eo-⸗
rum in ore ipſorum: ne lacerare ualeant iniquis morſibus ſeruos eius. Molas leonum cõſringet dñs
Malaꝶ nequitiarum inſidias. qui quaſi molares leonũ dentes ad ualidiorem morſum habentur.
Agd nichilum deuenient tamquam aqua decurrens. .—
Sicut enim aqua decurrens aut abſorbetur a terra aut in man deficit: ita & iſti ad hoc deducuntur
ut pereant:ſicut aqua quæ ab initio ſæculi in gyro uadit: Aqua decurrens quod eſt torrens hoc eſt
laqua quæ de montibus decurnit in uallibus: Vel ſicut aquæ hyemales cuʒ ueniunt ſtatim ſiccantur:
ſic iſti cito tranſeunt. Vnde dictum eſt:de torrente in uia bibit: Dominus de torrente in uia bibit:
gquaa de noſtr& accepit. SIntendit arcum ſuuz donec infirmẽtur.
Per arcum iræ & comminationes dei intelliguntur: Vnde dixit: Niſi conuerſi fueritis ideſt de ſu⸗
perbia ad humilitatem: arcũ ſuũ uibrauit:ſicut paulus audiuit. Saule ſaule ꝗd me perſequeris? Inten
dit arcum ſuum donec infirmentur: donec infirmentur hoc eſt uſq dum euaneſcant inſidiæ eorum
Sicut cera que fluit auferẽétur. MU CSicut enim cera igne diſ-
ſoluitur: & iſti ita futura iudicii igne perdentur. ð
CSyuper

“

— „ Aαeen 4 Fee H P S Peeg . EELEE P* d* * 4 6
—— . H 7
.

Super Pſal. lviii.

9 ll r=r —
. C? Sup cecidit ignis. C Iudiciũ mortis. CSt nõ viderũt ſoll. CNon jtellexerũt 3 (f
* xp̃ᷣm dñm: qui ẽ ſol iuſtitiæ: de quo ĩ iudicio dicturi ſũt impii: & ſol iuſtitiæ nõ luxit nobis: Cecidꝛit·
. ignis nõ uiderũt ſolẽ. Peccatores xpᷣm ignẽ uidẽt: iuſti ſolẽ iuſtitiæ. Aliter. Qui cõminationibꝰ ſcri
prturarum territus agit pœnitentiam: huic p ignem ſuppliciorum ſol uerus oſtenditur.
. Antequam intelligat ſpine rann. Quaſi uiuos qſ in ira abſorbet eos antequã pctã/
e. ur̃a ad finẽ uſq; puemãt: & cogitationũ ſpinæ in arborẽ ebulliãt peccatoꝶ: deus uos corripiet ñ ira-
f tus: ſed quaſi iratus. Non ẽ ꝗppe dei ira: ſed emẽdatio corripiet uos nõ ut uiuos: ſed quaſi uiuos
N Qui eni ſpinas habẽt delictorũ: uiui nõ mœtétur uocari. Priuſquã itelligerẽt ſpinæ ur̃æ rãnũ. hæc r= . pe r.
. ad populũ peccãtẽ loquitur. Rã nus ſentium gen aſpimũ aculeis. & flore gratiſſimu. Vñ ĩtelligiturf r r .
duplaã hre uirtutẽ ultiõis & bonorũ retributõtis: ideſt iuſtis floret ad ornatu: pctõribꝰ p̃bet ſpinas adi Are .
z cõſringẽdum. CSicut vinẽtes. ſicut in ira abſoꝛbet eos. CVelociter eos abſorbet „ .

prcexna:qa ꝗ nõ crediderit iã iudicatus ẽ: Viuentes: ideſt ſapiẽtes mũdi:ꝗ p illoꝝ ſapiẽtiã putant ſe q̃ſi
ef â E uiuéëtes ſint. Sed ſapiẽtia huius mundi: ſtultitia ẽ apud deu: ſed ira dei qd dicitauſta uindicta eff.
nn CZetabitur iuſtus cũ viderit vindict. Impioꝝꝶ qa qũ illi danãtur ĩ pœnis: iſti lætifican/I
tur in præmiis. C Man-ꝰ ſuas lauabit in ſangnine peccato. CQuia difficilis eſt hic

n uerſiculus ad ĩtelligẽdũ: ipſa uerba ꝗᷓ anteriores tractauerut edicã. Hilarius beatus antiſtes: & ut ita en b ls., as,
dicam iter ꝓcellas mũdi magnus ſuſtẽtator eccleſiæ: ita de eo dicit. Iluſtus man“ ſuas ñ pctõꝶ ſãgui;·
e abluit: ſed cũ pctõres in ſanguine ſint ꝗa rei ſunt ſãguinũ manꝰ ſuas ille ab reatu ſanguinis conti
Nold nebit ablutas. Tunc lauat iuſtus manus in ſanguine peccatorum: cum uindictam de ipũs niderit nõ
⸗ procurantibus ſanctis: & tunc lætabitur cum poſt exitum eorum eiꝰ opa glorioſa refulgẽt:
n⸗ CSEt dicet homo ſi vtiqʒ ẽ fructus inſto.
Canc enim erit eius fructus:cum ei chriſtus dominus cælorum regna participauerit.
rii Ctiqʒ ẽ deꝰ iudicans eos in terra. IVIIIi ante iudicium finis hac terra iudicãtur
de quibus ſuperiꝰdiximꝰ: ꝗ nõ credidit iã iudicat ẽ. & nos ĩ pceptis dei aures nõ obturam: ſi ſctõꝑꝶ
gi monita cũ ĩnocẽtia exequamur:ſi nt̃oꝶ ſpinis facinoꝶ ñ affligamur: ſi manꝰ ab oĩ ſãguine ĩmunes
k cũ ĩnocẽtibꝰabluamꝰhonorabit nos leſꝰdñs dignis pᷣmiis.ꝗbſctĩ cũ ipſo ppetualiter colletat᷑. amẽ
iim CIn finõ ne diſperdas Bauid inſcriptionẽ tituli.qn miſit ſaul cuſtodire. domũ eiꝰ.vt iterſice/
git rent eum. Iſte pſalmꝰꝗa Dauid docet pꝑ titulũ cuſtodiri: dñicæ paſſionis declarat
fn miſterium dicens. C& PSALMVS LVIII. .
ri⸗ ſ1Ripe me de inimicis meis deꝰmeꝰ. ⁊ ab iſurgentibus in me libera me. Eripe me
en EAde operantib' inigtatem. 2 de viris ſãguinuʒ ſalua me. H „ e e
ECPer hos inimicitiarum grad'uſq; ad effuſionẽ aſcẽditur ſãguinis. Inimici & eni fue P ⸗ Td. AfX
nu NS rũt iudæi Ieſu xpᷣo deo nro: cũ eũ nidebãt occulte. Inſurrexerũt cõtra eũ: cũ pceptis ei? . Lis Pe-rem
MWobuiauerũt. Oparii iniꝗtatis effecti ſunt: cũ manꝰarmauerũt ad ĩterfectionẽ. Viri ſunt
unta cruoris vum ſanguinem iuſti ſup ſe ſuoſq; filios futurum eſſe dixerunt. l.·de. ven ſaen n
Nua Quia ecce ceperunt aiam meà. irrnerunt in me foꝛtes. Vt me traderent morti.
id Neaʒ iniquitas mea neqʒ peccatum meum. domine ſine iniquitate cucurri? direxi.
in CN ò hæc Dauid de ſe dicere potuit: ꝗ ſe ĩ alio pſalmo plenũ peccatis eẽ cognouit: ſed de eo ꝗ pec/ D=DWDWB . Ner
cata nr̃a portãs ſine ullo iniꝗtatis põdere uſq; ad exitũ corporeæ mortis cucurrit. Sine iniqtate cu⸗ En e
in curri & direxi. & iſte pſalmꝰex ꝑpſona dñi ĩtelligi põt. Ait ꝗppe.vVenit priceps mũdi iſtius: & iĩuenit ĩ
, me nihil. Vel certe cucurrit.i. de cælo uenit ĩ uteꝶ:de uteso ĩ pᷣſepe de pᷣſepe ĩ crucẽ:de cruce ĩ ſepul/
f chrũ: de ſepulchro ad ĩferos: de ĩferis uictor remeauit ad cælos: & direxit nõ ſẽſus ſuos ſed noſtros:
Aa praui erãt & tortuoſi. Vñ ꝓpheta dixit: & erüt praua ĩdirecta & aſpera in uias planaas.
CExurge in occurſũ meu. CCAd patrẽ hæc loꝗtura quo ſe i euãgeliis clarificari præcatur. a Pre,
o. Qui & taquã occurrẽs manũq; porrigẽs: rdit dicẽs & clarificaui: & iteꝶ clariſcabo. Quẽ occurſuʒ
uſq; ad uiſitationẽ gẽtiũ extẽdi poſtulat dicens. Sed exuiꝑe ĩ occurſũ mihi.i. facilius itellige de illo
eurſu quẽ habui:qd ego æqualis tibi. Vñ ait.A ſũmo cælo egreſſio eiꝰ: & occurſus eiꝰ uſq; ad ſũmuʒ
eo eiꝰ:hoc ẽ de pater ſuper oẽs creaturas ſpuales. C Et vide. C Ac ſi dicat: ut facias tu eos
tn uidere.i.ut credãt me æqualẽ tibi. Et vide.⁊ tu dñe deus virtutũ deꝰ iſrael. Intende ad
⸗“ viſitãdas oẽs gentes.⁊ miſerearis omnibꝰ ꝗ operantur iniquitatem. ”sl
CVt ci iſtos uiſitatio diuina reſpicit:illos peccati pœna cõſtrĩgat: & tu dñe deus uirtutũ.i. angeloꝶ
un & hoium. Deus ifrahel:hoc ẽ de aĩaꝶ uidẽtiũ deũ. Xps ad pr̃em ĩtẽde ad uiſitãdas oẽs głtes:ñ ſolũ 1
1 ĩ iudæa:ſed ẽt & ĩ gẽtibꝰ. C Cõuertentur ad veſperuzʒ. ⁊ famem patient᷑ vt canes.
. . CVſq; ad exitũ uitæ ſuæ famẽ uerbi dei patiẽtur: nec arguũtur ĩ diuerſis malis ut pnĩam agerent.
Dbi CEt circuibunt ciuitat. CSed nullã ſollẽnitatũ ĩocũditatẽ ac ſacrificioꝶ ĩ ea fepernũt.Vel de
his logꝗtur: q fine ex iud æis credituii fut. Cu enĩ ſubitroierit plenitudo gẽtiũ: tũc oĩs iſrtael ſaluꝰerit.
H CEcce loquent᷑ in oꝛe ſuo.⁊ gladius in labijs eoʒ. CBlaſphemiæ ifidelitatis eoꝑꝶ gladio
men, cõparatæ ſũt. C Qm̃ quis audiuit: CNemo.n. hoĩum audit c hi a dno irridẽt᷑ ſicur leqꝗt.
huun CEt tu dñe deridebis eos. CCQuite in riſu & deſpectu habent.

c VPꝛo nichilo deduces omnes gentes. C IIlas quæ te reſurrexiſſe nõ credũt. Nã ſunt in his

Expoſitio.

multi credẽtes: qui nõ irridẽtur a deo. Vel omnes gentes: qui ligna & lapides adorabant: & nullis
Imeritis præcedentibus adducit illos deus ad cognoſcendam ueritatem. .
— . CSFoꝛtitudinẽ meã ad te cuſtodiam. C deſt omnes uirtutes meas ad te cuſtodiã. Nõ ad me
ſed ad te:qa ſemp ĩ ipſis te laudo nõ meis uiribꝰ. Vñ paulus dicit. Si. n. accepiſti: ꝗd gloriaris qᷓſi non
acceperis? CFSoꝛtitudinẽ meam ad te cuſtodiã.quia deus ſuſceptoꝛ meus es.
ET Fortitudinem illam cuſtodiã dicit quia animam eius nemo auferre potuit ipſo dicẽte. Nemo eaʒ
4
TC

Pecl. Rnr.

auferet a me: ſed ego poteſtatem habeo tollendi reſumendiq; eam. 1
„— Seus meus milericoꝛdia eius pᷣueniet me. CPraæuenit illũ miſericordia patris cum priꝰ
eenra k P TiI E** centurio eum deum confeſſus eſt quam uideret ab inferis reſurrexiſſe. Sed & multi percutiẽtes pe-
Aſr eete S (. Ictorta ſua:reuertebantur dicentes. Vere filius dei erat iſte.
CBeꝰ oſtendit mihi ſuper inimicos meos.ne occidas eos nequãdo obliuiſcantur populi mei.
CVt & ſi non credant tamen intelligant eum eſſe deũ iuxta illud: & uidebit oĩs caro ſalutare dei nti
& non occidas illos: ne foxte obliuiſcantur nominis tuai. Biſpge eos in virtute tua.
M. 1. Noli pœnitus delere iudæos: quia populus tuus ſemper eſt appellatꝰ:ſed in toto eos orbe diſpge.
ot⸗ e ut ſaltẽ ſic emẽdati ſuphire deſiſtãt: ut uel ĩ hac diſpſiõe ſcelus ſuũ pœnitẽdo deplorent.
Deſtruãtur ĩ malicia ſua. ꝓpter uerba ꝗbꝰxpᷣm tuũ negauerũt:qᷓſi filios abrahæ ſe eẽ iactitant.
¶ CEompꝛehendantur in ſuperbia. CNHoc eſt humiles fiant.
C Et de execratione ⁊ mendatio annunciabuntur in cõſumatione. Execrabantur enim
dñm: cũ eũ filiũ ioſeph fabti dicebãt. Innectebant mẽdatiũ: cũ eũ demoniũ habere fallebant.
¶ In ira conſummationis ⁊ nõ erunt. CVt ñ̃ poſſint pſeuerare ĩ malicia ſua:ſʒ ĩ ea cõſumẽt᷑
CEt ſcient quia deus dominabitur Jocob.⁊ finium terre. CScilicet non nulli ꝗ
ſee deſcendere ab lacob genere gloriantur: & finium. terræ: ideſt omnes gẽtes.
ad mãducãdũ.ſi vero nõ fuerint ſaturati ⁊ murmurabũt. Cboſt diapſalma iterat ſentẽtiã
qua inimici famẽ patientur ut canes:dum legis litterã cum circũciſionẽ carnalẽ & ſacrificia de neccj

murmurant contra deum. Hinc ꝓpheta dñicæ myſterium reſurrectõis cõtuẽs exultat & dicit.

quomodo uicit diabolũ:hoc prædicabo. C Et exultabo mane nuſericoꝛdiã tuã.
Quia diluculo ſurrexiſti. Mane hoc eſt quando conuertit in iuuentute. Vel mane initium fidei ca
tholicæ: uel mane ut dixi reſurrectionem.
Quia factꝰ es ſuſceptoꝛ meꝰ.⁊ refugium meũ in die tribulationis mee.
C¶Suſcepiſti me protectione præſidii tui: ne cum his coniungeretur conſcientia mea
CAgdliutoꝛ meus tibi pſallam.quia deus ſuſceptoꝛ meus es.deus meus miſericoꝛdia mea.
Ipſi ſe dũo ꝓpheta pollicetur iugiter pſallere:cuiꝰope adiut atq; ſuſceptus ẽ. Qui & nobis pᷣſtare
a d 1 oat . 1. dignetur: ut adiutorio eiꝰ muniti: miſericordia adiuti reſurrectiõe gloriſicati mœreamur ĩ eccleſia
ha pa + “ ſancta laudes eius immaculatis ſen ſibus exaltare. Amen.
WPſalmus quinquageſimuſnonus. In finẽ ꝓ his ꝗq cõmutabũtur in tituli inſcriptione ipſi Dauid in
Adoctrinam: cũ ſuccẽdit meſopotamiã ſyriæ & ſobal: & cõuertit ioab & percuſſit idumeam in ualle
alinarum duodecim milia.

.

. Vrritur ubi hæc hiſtoria ſcripta ſit. In regnoꝶ libris: ꝗᷓ hic manifeſtiſſime legitur. Sed ibi p
ualle ſalinaꝶ ſeptuaginta ĩterp̃tes ipſa hebrea uerba poſuerũt: gemella. Sed ꝗa ĩterpᷣtatũ ñ

eſt ab his ꝗq hebrei ſermonis non hnt notitiã quid ſignificet ignoratur.
rile „o . S N Eus reppuliſti nos ? deſtruxiſti nos. CPertinet ad populũ iudaicũ:qũ illũ Een

tebat detribulari. qᷓſi tũc uidebater repellere. Et mõ eccleſiã uidetur repellere: qñ illã pmit

tit tẽptari p tribulationẽ. Nã aliter ñ repellit: qa dixit ſctũs paul'. nõ repellit de plebẽ ſuaz:

Sum- quã pſciuit: Vñ & uox ad hieremiã pphetã ait. Vade & deſtrue & diſſipa & euelle & ædifica
Ac ſi dixiſſet. Deſtrue uitia & pctã: & ædifica uirtutes. Repellit nos ac deſtruit cũ peccamꝰ. Miſeret᷑ &
ædiſicat cũ ad eũ pœnitẽdo reuertimur. C Iratꝰcẽ ⁊ miſertꝰẽ nobis. CIxra dei iuſta uĩdicta dr.
CCoõmonuiſti terrãa. CCorpis utiq; nti. Et turbaſti eã. CCuũ tribulos ꝓduceret & ſpinas.
¶Sana ↄtritões ei.qꝛ cõmota ẽ. CMota ẽ.n.a malitiis ut fructũ exhibeat ſanctitatis.
CDOñjiſti ppło tuo dura. CVt te attẽtiꝰqᷓreret. Caſtigas.n.oẽʒ filiũ quẽ recipis. Oñdiſti populo
tuo dura: hoc tribulationẽ. Vñ ſctũs paulꝰdicit. Qui uolũt pie uiuere ĩ xpᷣo pſecutionẽ patiuntur.
CVotaſti nos vino cõpũctõis. CVt cõfuſi ĩ facinoribcõpũctio ſit ad te reuertẽdi: p uinũ lex
populi dei ĩtelligit᷑: & ipᷣa cõpũctio gr̃a dei ẽ. C Bediſti metuẽtibſi gniſicatõeʒ.vt fugiãt a fa⸗
cie arc'. vt liberẽt᷑ dilecti tui. C Præbuiſti baptiſmũ quo abluti fugerem'a futura ira: p qd ñ ſolũ
pctõres: ſͥ ẽt dilecti tui liberẽt᷑. Saluũ fac dextera tua. C A xpᷣ tuo ꝗẽ ſalꝰ nra.
Et exaudi me. CCu te ĩuocauero. Dextera pris fili. Saluũ fac. De illis dicit ꝗ ſaluati erũt: qũ
filiꝰ tuꝰ mittet me in dexterã tuã in die iudicii. Vnde alio loco dicit. Dextera domini Edriaigtein.
eus

CEt depone eos pꝛotectoꝛ meus domine.Selictum oꝛis eoꝛum ſermones labioꝛum ipſoꝛum.

Kõnuertent᷑ ad veſperaʒ ? famez patientur vt canes ? circuibũt ciultatem. Ipſi diſpergentur

4 pecudum proſequũtur. Sed quia i peregrinatione hæc cælebrant nec ab his reficiuntur: ſpiritualiter

Ego autẽ cãtabo fortitudinè tuaʒ diiYe. CQuia uiciſti mortẽ. Vel fortitudinem diuinitatis

r
nii
ece
iret

is

1

ine
leli

idin
ule

bbip
ii

ni
mit⸗
ua:
inc
rii⸗
us⸗

lo
mr⸗
Iler
fe⸗
ſoli⸗

ten⸗

4 —
8
4 fN.
7

g

Selia a. Quia factus es ſpes mea. Vox eccleſiæ ad chriſtuzʒ. Ac ſi dicat. Quomodo tu reſurrexiſti ĩmortalis: &
n

. . . 2 „. . . . . aſe isd
Audiant hæc qui ſpes ſuas in potentatibus hoĩum: uel ĩ terrenaꝶ diuitiaꝶ ſplendoribus ponunt. her K- -

CBeloquutꝰẽ i ſctõ ſuo. CPaterĩ deo hojĩe:de quo gabriel ad marilã aiĩt. Qd naſcetur ex te
ſanctũ: uocabitur filiꝰdei. Vel unde ſanctus paulus dicit. Deus erat ĩ chriſto mũdũ reconcilians ſibii.
CXZetaboꝛ ⁊ diuidã ſicima.⁊ conuallem tabernaculoꝛum metiboꝛ. CQuidà ſicimam ſa⸗-n &α Dan ann
mariã putãt cõuallẽ uero tabernaculoꝶ hanc habitationẽ terrenã. Ergo cũ uenerit dũs ĩ lætitia ſplẽ
doris æterni iudicare mũdũ diuidet ſamariã ac cõuallẽ tabernaculoꝶ dimetietur. Tunc aliam bartẽ
ad beatitudinem tranfert. Aliam uero quam iniuſtam reperiet cum infidelibus ponit.
CMMe“ eſt galaad ⁊ meus ẽ manaſſes.⁊ ephraĩ foꝛtitudo capitis mei.
CIn galaad atq; manaſſes totum ſibi ſubiectum indicat mũdũ.In ephrem uero populi futuri.i. eccle ,
ſiæ cõgregãdæ ſpeciẽ ſignat ꝓpter benedictionẽ iacob quã in eum effudit. Fortitudinẽ autem ipſazʒ 4de e .
eccleſiã dicit. cuius factus eſt caput. Meus ẽ galaad: meꝰẽ manaſſes Vniuerſa hæc de gentium uoca
tione dicuntur. quarum diuerſæ uirtutes ſub ſingulorum noĩum ĩterpᷣtatiõe referẽdæ erunt.
CJuda rex me?. CQuia ex tribu iuda ortus ẽ xp̃s. Quia nõ deſfciet pnceps de ſtirpe eiꝰ.do/ . .4 . —
nec ueniat dominus ut dixit iacob.Iuda te laudabũt fratres tui:manꝰtuæ ĩ ceruicibꝰinimicoꝶ tuoꝑꝶ& l⸗
Tu dñaberis ſup fratres tuos. Xp̃s ĩtelligitur p iudãut illud. Vicit leo de tribu Iuda. H
Moab olla ſpet mee. Moab in geneſi maledictionis ſuſcepit opprobrium: qui poſt decẽ
generationes recipitur in eccleſia dei, Ideoq; & olla ſpei: quaſi poſt conuerſionẽ urens crudelitatem ꝰ .
peccati. Spes enim dei de peccatoribus hæc eſt: ut decoctis peccatis conuertantur & uiuant. Inde diꝭ Srv“ -Ae Prten
cit hieremias propheta. Vidi ollam ſuccenſam & facies eius a facie aquilonis. & alibi dicit. Ab aqui/
lone exardeſcẽt mala qꝗᷓ ſunt ſup terrã: ideſt tribulationes ueniũt a diabolo ſuper terrã que ẽ eccleſia
ſicut paulus dicit. Tribulatio patientiam operatur: patientia autem probationem: pbatio uero ſpẽ S . 4 A. .1.-L-=
ſpes uero nõ cõfunditur: qa charitas dei diffuſa ẽ in cordibus noſtris: p ſpũm ſcem̃ ꝗ datus ẽ nobis.
In idumeam extendã calciamentũ meum. W VIq; in regionẽ eſau apoſtolorum
pedes dirigẽdos eẽ ꝓnuntiat: qa in calciamẽtis pedes: in pedibus uero greſſus apoſtolici intelli ung
tur: iuxta illud. Quã ſpecioſi pedes euãgelizãtiũ bona. Idumea interpᷣtatur ſanguinea: ſiue terrena.
* ſi dicat. In iſtos tales oſtendam calciamentum meum:ideſt mea exempla. er erdate genten
Mihi alienigene ſubditi ſuun. CCAlienigene ideſt gentes: ſubditæ ſunt eccleſiæ.
In allophilis alienarũ gẽtiũ prauitates oñdit: ꝗq uſq; ad aduẽtũ xpᷣi ĩ ignorãtiæ tænebris reſidebant. a
Nũc ãt ſubditæ.i. humiliter auſcultãtes ꝓphetiã ꝗᷓ xpᷣm ãnũciat ꝑ fidẽ ſuã lucẽ uidẽt magnam.
Quis deducet me i cinitatem munitã: . Chriſtus dominus qui auertit
impietatem ab Iacob: ipſe deducet nos in ciuitatem hieruſalem: in qua ſancti diuinam circũſtãt ma
jeſtatem. Vel in ciuitatem munitam:hoc eſt in eccleſia quæ munita eſt per fidem.
Aut quis deducet me vſqʒ in idumeãt CIlle qui ſibi ſuperius calciamẽta
extẽdere repromiſit: ipſe enĩ prophetã hũc.iĩ. p̃dicationẽ ꝓpheticã dirigi iubet in eam.
CNonne tu de qui repuliſtinos. CVt ꝓbatos agnoſceres? Repuliſti pp trãſgreſſionẽ no-

. a g- loe ala 1.4 2

ſtram: uel peccatũ adæ. hoc ẽ deſtruxit idolatriã: uel noſtta uitia & peccaaa.
CEt non egredieris deꝰ in virtutibꝰ noſtris. T Quia peccatis infirmi ſumus.
CBa nobis auxilium de tribulatione. ꝗa vana ſalus hominis.

l.

Quia uana ẽ ſalus hoĩs:& deus ſalus oportunũ tribulationibus noſtris præſtat auxiliũ.
CIn deo faciemꝰ virtutẽ.⁊ ipſe ad nihilũ deducet tribulantes no..
In ipſo ſit uirtus noſtra:ĩ ipſo omnis gloria:& ipſe ad nihilum rediget tam uina quæ nos tribulãt
quam inimicos qui nos impugnant: & ab ſpe æternitatis reuocare conantur. H
CIn finẽ in hymnis pſalmus dauid. C Vocẽ cõtinet gratulantis prophetæ æternita- .
tis beatitudine. CPSALMVS LX: H . ”ð ., 3
kaudi deus depᷣcationem meam. CFiducialiter ſe audiri poſtulat quia ſcit ſe ſcmSRhe ds Hidathit eleo Loc
RCIntede oꝛationi mee. CAc ſi diceret. Videã ſi iuſta uel pura ſit: ubi tu ſolꝰ audis
& uides ĩ corde ſicut ad moyſen dictũ ẽ. Quid clamas ad me Nũqd uoce clamoris dicit:
Nõ ſz uoce cordis claamat. A finib terre ad te clamaui dũ anxiaret᷑ coꝛ meum.
CNon de extremis terræ terminis:ſed de huius corporis habitaculo qd ſuperindui cupit: & ex n

*

timi cordis dolore clamauit: ut abſorbeatur hoc qd mortale eſt a uita. A finibus ideſt a quatuor pa
tibus mundi: quaſi unus homo clamet. Vel unus homo eſt una eccleſia. Propter unitatẽ dicitur una
Vnde & in cantico canticorum dicitur. Vna eſt columba mea:ideſt eccleſia ĩ toto mũdo diffuſa.
Dũ anxiaretur.i.pp tranſgreſſionem aliorum. Vel finẽ meũ: dũ neſcit hõ exitum ſuum. .
CIn petra exaltaſti me.deduxiſti me ꝗa factus eſſpes ma. ¶ In xpᷣm ſe evltatũ dicit: ꝗ n peba aſt
ſecũdũ apoſtolũ & petra ſtabilis: & credẽtiũ ſpes noĩatur. In petra exaltaſti me:hoc ẽ ĩ temetipſò: ut
illud. Petra ãt erat xpᷣs. Petrus de petra: unde dñs dixit. Tu es petrꝰ& ſup hãc petrã ædiſicabo eccleſiä,.
meã: & alibi. Venerũt flumina & flauerũt uẽti: & irruerũt ĩ domũ illã & nõ cecidit: fundata. n. erat
ſupra firmã petrã quæ ẽ xps.Deduxiſti me:iĩdeſt in temetipſo:ꝗa tu es de?meus:tu es niator meus.

ma‚// f c e.

.4
r v* LA °

„

nos ſic credimus reſurgrte. [/Turrts foꝛtitudinis a facie inimici.

Frrrtr, 4.41, ſt & Hæc enim ſpes ẽ xp̃s dñs. Turris nobis factus ẽ a facie diaboli uel neqꝗtiarũ eiꝰ: ut nos ab eiꝰ ĩſidiis
muniat ac defẽdat. Sed & deꝰpater factꝰẽ nobis turris fortitudinis: exaltãs nos ĩ petra.i.in xpᷣo ſuo.

P.- pan 4 D ne, HusaTXpe turris fortitudinis: q uiciſti diabolũ & dignatus es pati pp nos. Sunt ergo turres ifirmitatis:
ADP ideſt illi qui confidũt ĩ uirtute ſua:ſicut ĩ euãgelio dicitur. Si ꝗs uult tutrẽ ædificare: & non cõputat
= ſũptus eiꝰ: & poſtea q uiderint illudẽt ei dicẽtes. Hic hõ cœpit ædiſicare: & potuit conſumare.
C¶ Inhabitabo i tabernaculo tuo in ſecala. nillo utiq; ubi ſine fine mãſuri deũ iugiter cõ
tẽplabimꝰ. Pꝛotegar ĩ uelamẽto alaꝝ tnaꝝ.Quoniã tu deꝰ meꝰexaudiſti oꝛonẽ mes. .
CDum adhuc cõmoror in hoc corpore tua muniar protectione. Protegar ideſt defendar. Alæ duæ “=
duo teſtamenta ſunt: quibus protegit eccleſiam: Vel ſub protectione diuinitatis.
CBediſti hereditatẽ timẽtibus nomè tun. C eſt in regno cælorum præſtitiſti eis ut
1 „J.. le. . 210. „litam æternam hereditent. ¶¶BDies ſup dies regis. CTRegi æterno:ideſt xpᷣo do
Poren On ee Anino. Di i ſunt: qui quotidie ſuper dies augentur: eo qd claritatẽ eiꝰ nulla diſcriminet nox.
B mino. Dies æterni ſunt: qui quotidie ſuper dies augent qd clarita ulla diſcr
Ee Agdicies annos eius.vſq; in diem generationis ? generatiõis.

¶Generatio igitur huius regis prima ẽ: ꝗa de deo pr̃e ĩeffabiliter naſcitur.Secũda ꝗa factẽ prioge⸗
nitus mortuoꝶ ꝗᷓ extẽditur uſq; ad illã generationẽ futuri iudicii de qua dñs ait. Vos ꝗ ſequuti eſtis
me:cũ ſederit filiꝰhoĩs ĩ ſede maieſtatis ſuæ: ſedebitis & uos ſup ſedes duodecim iudicãtes duodeci/
tribus iſrahel. Ergo adiitiẽtur ĩter iſtas gnatiões regis huiꝰ& dies & ãni: cũ cõgregatis electis: ſupplã
tatiſq; inimicis ſub pedibꝰtradiderit regnũ deo pri: ipſe ſimul cõgregatis ſctis: ſicut ſequitur.
Vermanet in eternum in conſpectu dei. Manebit eni ætermnꝰ ĩ his quos tradidit deo pr̃i
i regnũ cæloꝶ: & fecit coheredes & cõformes ac participes ſibi:nullo iã ĩ his mortis dñio dñante in
cõſpectu dei.i.ubi ñ erit mutabilitas: Miſericoꝛdiã ⁊ veritatẽ eins quis requiret.
CMiſericordia ẽ: ꝗa ĩidulget nr̃a pctã:ueritas ut ãplius nõ peccemꝰ:ut petm̃ ſauꝑ pctm̃ nõ ĩducamus. · G
Quis pp qd hic dicitꝰ ꝗa pauci ſũt ꝗ aliqd bõi hẽant deũ reqrãt: ̊ plus dicut eoꝶ uirtute uel ſuis 9
uiribꝰquã dei doni. Miſericordiã & ueritatẽ ꝗs reqꝗret eius? Nõ eiꝰ reqritur miſericordia ac ueritas “
ab eis q ĩ plenitudine dei cõſiſtuũt. Sed nec his ꝗcquã deeſt: iuxta illud oraculũ ſaluatoris. In die illa
nihil rogabitis patrem.In hac ergo plenitudine propheta ſpẽ ponens ſuhiecit.
Sic pſallã nomini tuo deus in ſeculũ ſeculi. CVox eccleſiæ. Pſallã pᷣdicabo & ope cõple
bo. Vt reddam uota mea de die in diem. Ct reddãaã vota mea.
CIdeſt quicquid ſpopondimus deo cuſtodire. ¶ De die in diem.
. 9 . C Hoc eſt & hic te ſemper laudare: & in futuro ſine fine. Pſallet aſſidue: & uota iugiter reddet: cuʒ coi
2èl rſ⸗ sn ahe, ruptio corporis huius induerit ineorruptionem: & mortale hoc induerit ĩmortalitatem: & refulſe-

fſyer 0 rit. Quod & nobis præſtare dignetur: ut conformes facti gloriæ ſuæ: eruti a corruptione mortis ſe/
cundæ pſallere mœreamur nomini eius in ſpiritualium oblatione uotorum.
In finem pꝛo idithũ pſalmꝰ Dauid. CIſte pſalmus plenũ ĩ deo affectũ ꝓphetæ
CeSALMVS LXI.

edocet dicens.
Onne deo ſubiecta erit anima mea: Ab ipſo eni ſalurare meß. CPõt hoc & hõ
SS ille dicere: qui relictis uanæ deliramẽtis philoſophiæ: ac erroris idolatriæ cœno mundo

Phin H P.α eye ABan c

em, Smet Naheanents b ſe corde dño ſubdidit. Mãz ipſe deus meꝰz ſalutaris meus. Arz ſglnee et
— „ Scit eni ſalutare mũdi Ieſũ xpᷣm hoĩs formã ſuſcepiſſe.ꝗ ſe trãſferat a morte ĩ uitã⸗Ab ⸗ I. —Dü 175
—— — mes! 14028 2 „ .„ . —„ . . . — . —— 1 AA 4 4 *.
— ipᷣo.n.deo ſalutare meũ:ſicut dixit ſymeon:qa uiderũt oculi mei ſalutare tuũ.& alio loco dicit.Salu “”
lutare uultus mei deus meuas. ¶Adiutoꝛ meus nõ moueboꝛ ãplius.

/ . . . . . . . . . . .
CFirmiter enim ſe in eo ſtaturum conſidit. Adiutor meus in præſenti ſuſceptor in ætemitate. Ipſe
poſtea non timet cadere. Non habet ubi currat amplius: niſiuſq; ad deum. Apoſtoli dixerũt ad xp̃ʒ
Domine oſtende nobis patrem:& ſufficit nobis. J

an . e. S, noꝛmat H Quouſqʒ irruitis in hoĩem iterficitismniuerſi vos.tãquã parieti iclinato:? macerie depulſe
† v. WW¶Non uult acquieſcere iniquis: qui tenues hominum ac uitioſas mẽtes ĩ noua facinora ĩclinare cõ
p pellũt. Interſicietis uos oẽs. Qui uolũtatẽ hẽt occidẽdi:etià ſi nõ pcutiat occidit. Quaſi parieti ĩcli/
nato & maceriæ depulſæ. Cũ ego paſſionem pati aduenerim: uos quaſi muitũ mori cogitis. Aliter.
—. (Iuxta ſymmachi tamen interprætationem). Naturalis in uobis inuerſus eſt ſenſus:ut cũ recti ſitis
Oymoche⸗ creati: proni ad ruinam feramini.
Qerrt ged, Far Aeruũtamen pᷣtiũ meuʒ cogitanerunt repellere cucurri in ſtit.
OVẽ eclinat a talibus:qui non ſolum peccatores impugnant: ſed etiam iuſtis honorem auferre nitũ
tur.Ideo currit in ſancta ſiti: quia beati ſunt qui eſuriunt & ſitiũt iuſtitiã. Cucurri in ſiti. Cucurrit xpᷣs
de cælo uenit in uterũ de utero in præſepiũ: uel cætera his ſimilia cucurrit ſitiẽs uenit ad fontẽ: eſu/
NWrnevſih ſoleber gen his 4 riens uenit ab arborem. Vel ſitiuit: ideſt in cruce ſalutem humani generis ſitiuit. Vnde dictũ ẽ. De
9 Ftorrente in uia bibit. & ſancti currunt & ſitiunt. Currũt ut paulꝰdicit. Curſum cõſũmauiĩ fidẽ ſeruaui
2Sitiunt ut dictũ ẽ: beati ꝗ eſuriũt & ſitiũt iuſtitiam: quoniam ipſi conſolabuntur.
N¶Diꝛe ſuo benedicebant:⁊ coꝛde ſuo maledicebant. . /.
¶Proferebant ad ſeducendum ore ueneficio bona cum mala cordibus retinerent “
CAerũtamen deo ſubiecta erit anima mea. ab ipſo enim ſalutare meũ.MNaz ⁊ ipſe deus mens. 4

R . „☚ ½ lnta rd d F c 74 ρ † firreP rridef- 7 ſalutaris .

4

₰ „ 4
NA4 YZv lon P·ſrrern AJun 2 4 e ee E

ct
folle⸗
iis ſe⸗

hete

bö
nundo
.

ctall

e. loe⸗
dß;

pulſe
ne co
niich/
Alien
ſtiſti
eliti
is
el/
De
zmani

neds
5

(bs s l aclaboribꝰpuenitur. Iõ multipliciter caro deũ ꝗrit: qa multis afficitur ĩiuriis. Deſcribit iuſti uiri egeſtaj

e Pacs)n r eleasnne ſunw ſemah y zen nennte⸗ Terpiaf — —èWðWðð S

4
1

Manz, s neis kſlament nus, aude

N le .

L

5

Super Pſal. lxrii.

? ſalutaris meus.adiutoꝛ meꝰ non emigrabo. In deo ſalutare meũ.gloꝛia mea deꝰ auxilij mei.
ſpes mea in deo eſt. CBPoſt iteriectionẽ diapſalmatis: profitetur ſe:ſiue adiutoriũ: ſiue
gloriã ab ipſo hẽre:qui nobis de his omnibus a paſſionis ſuæ contumelia reliquit exempla.
¶Sperate in eo omnis cõgregatio populi. Ipſe ẽ & auxiliũ & ſpes:iĩ quo oĩs cœtus eccle/

.

ſiaſticus ſpare debet ac depᷣcari:ſicut ſegtur. CEffundite coꝛã illo corda veſtra. deus adiu⸗
toꝛ noſter in eternuz. CSi cũ fletu ei occulta cordiũ reſeramꝰ ut oẽs faciũt ſcti: adiutoria eius? ⸗ S Adeact aF
adipiſcemur. Nam quia hæc peccatores omittunt adiecit. ⸗ D
CQC Aeruntamẽ vani filij hominũ.mendaces ſilli hominũ, vt decipiant ipſi de vanitate in idipſũ.
CCQui ſub iuſtitiæ põderatiõe atq; eloquẽtiæ uanitate decipiũt ĩnocẽtes. Filii hoĩs: filii adã: flii trãſ
greſſoris. Vñ dicit. Filii hoĩum uſq; quo graui corde. Mẽdaces filii hoĩum ĩ ſtateris. Salomon dicit. Mz e e.
Põdus & põdus: mẽſura & mẽſura: utrũq; abhominabile apud deũ: & alio loco dicit. Statera dolo⸗ „ .
ſa abhommabilis domino: & pondus equum uoluntas eius:
¶Nolite ſperare in iniꝗtate.⁊ rapinas nolite cõcupiſcere. diuitie ſi affluãt nolite coꝛ apponere.
C¶Quia ꝗ ĩ his ſpauerit regnũ cape cæleſte ñ põt.Vñ dicit apoſtolus ad thimoteũ.Præcipe diuitibꝰ onν n ανkite ſpeanen
buiꝰſæculi nõ ſperare ĩ ĩcerto diuitiaꝶ:ſed ĩ deo uiuo ꝗ pᷣſtat nobis oĩa abũdãter ad fruẽdum. H DW

miV

B C Semel loquutus ẽ deus duo.R. CQd ait ſemel firmitatẽ dictoꝶ oñdit. Qd duo noui uete &
riſq; teſtamẽti unũ demõſtrat auctorẽ. Semel loquutꝰẽ deus duo hæc audiui. Semel nõ ad numet ſe- ſirin g.
referẽdũ ẽ: ſed ad ſentẽtiæ firmitatẽ. Quæ ſũt ãt ꝗᷓ duo pariter audiuit. & poſſe deũ oĩa & in ſui iundiSis·
cii ueritate miſereri. Quidã ita dicũt. Semel deꝰloquutꝰ ĩ lege: & eadẽ rurſus ĩ euãgelio præcipit. de du Pur e
Q¶ Hec audiui ꝗa poteſtas dei eft. CCper hæc duo teſtã ptãtẽ: mĩam:iuſtitiãq; dei cognouit:
ſicut ſequirnr. CSt tibi oñſe miſericoꝛdia.ꝗa tu reddes vnicuiqʒ; iuxta opera ſna.
Q¶Q IIpſe enĩ omne iudiciũ accepit a pre:ut negligẽtibus danationẽ: pœnitẽtibus miſericordiã iuſtis
. h p̃mia pᷣparet:ꝗ nos a iudicio mortis eripiat:noſq; ſibi q̃ſi alunos ꝓprios ſubdat: cõformeſq; corpori
ſuo factos æternitati ppetuæ dignãter aſſiſcat. Quia poteſtas dei eſt. poteſtas fuit: qa oẽs creaturas
Iex nihilo creauit. Miſericordia in regendo: & gubernãdo. Poteſtas fuit in diluuio miſericordia libe
fauit noæ. Qnia tu reddes unicuiq; iuxta opa ſua: bona bonis: mala malis. Dãnas peccatores: remu
mneras iuſtos. C Pſalmus Bauid cũ eſſet in deſerto idumee. C PSALMVS LXII.
ſAuid ſiguram tenet xp̃i. Dauid interprætatur fortis manu: ſiue deſiderabilis. Idumea ĩter/
6 prætatur ſãguinea ſiue terrena. Deſertũ: hoc ẽ derehctũ: ideſt ipſe populus iudaic': uel ge
WAAtilis q in ſanguine uel terrena uidẽtur cõmorari. Pſalmaduentus dnici declarat miſteriuzʒ
Ede quo iſta propheta quaſi illuminatus cernens exultat & dicictt.
HEus deꝰ meꝰ.ad te de luce vigilo. CLicet oẽs ſcti in deo die noctuq; uigilẽt. hic tũ
—in oratione ſua pleno diuinæ lucis ſplendore refulget. ́”YM
EACSitinit i te aia mea.quã multipliciter ? caro mea. In terra deſerta ⁊ i uia ⁊ iaquoſa le . .
ACGSitit ĩ deo: & aiæ & cordis affectu nihil dubiũ nihil aduerſũ ĩ ſe retinẽs: ſed ĩter aridita, s v.: P-. —
tes ac ſolitudines iſtius ſæculi cũ tota mente deſiderat:illũ habẽs ardorẽ quo iuſtitia dei ſititur. Siti/2

2 à2 „ — . „ 2 „ — — . 4 ℳX uun
uit in te aĩa mea: quã multipliciter & caro mea. Aĩa ꝗdẽ deſiderat deũ: ſed ad deſideratũ finẽ carnis Fe erda 4. e

P+ er ewnge P A⸗ 1 A/

aa d. E t:torméta:uigilias: egrotationé. Sitiuit ds fidẽ eccleſiæ & eſuriuit ſalutez humani generis. Sic &
eccleſia quotidie ſitit xpᷣm. Vñ dr.Btĩ ꝗ eſuriũt & ſitiũt iuſtitiã:qm̃ ipᷣi ſaturabũtur.Multipliciter ca/
ro.: qa plus ſuſtinet caro quã aĩa. Quãuis aĩa p cogitationẽ crucietur ĩ corpore corpꝰtñ ſuſtinet a f-
dNIr.s tribulationẽ. Vult liberari. i. deponere mortaliratẽ. In terra deſerta ĩ juio & ĩ aquoſo. In deſerto
ubi ñ ẽ uia neq; aq mũdus ĩtelligitur. Deſertũ pp paſtores dr. CSic in ſãcto apparni tibi.
CIn hae ſiti degẽs ſctũs apparebo tibi.Hic propheta pp ſpẽ ſuã futurũꝓ facto poſuit — ”
CAt viderẽ virtutẽ tuã ⁊ gloꝛiã tnam. Xpm utiq; q iuxta apoſtolũ patris & uirtus & cla.. f Ps wrtes n rmada,
ritas ẽ. Virtutẽ ꝗa uicit diabolũ & liberauit genus humasũ. Virtutẽ dicit: ꝗqa qd iĩnrmũ ẽ dei fortius
ẽ hoĩbus.Sic ĩ ſancto apparui tibi:ideſt in ſtõ deſiderio: & gloriam tuã:ideſt gloriã reſurrectionis
a mortuis ſedit ad dexteram patris. CQuia melioꝛ ẽ miſericoꝛdia tua ſuper vitas. .
CWMiſericordia tua uitã pᷣſtat æternã.Vita pñs ſæpe mortẽ opatur. Miſericordia tua ꝗᷓ liberaſti nos
Qe poteſtate diaboil. CZabia mea laudabunt te dñe. Sic benedicꝗ te in vita mea. ä
CB5ñ ĩ uita ſua labiis deũ laudat:q ĩ eo uiuit:qa ſcit alibi dictũ:nõ mortui laudabũt te dne.Poſt mnn 5o
ſericordiam laus. Hic orando:illic laudando. C Et in nomine tuo leuabo man? meas.
CPerfecti opis bono a te ſublimabor. Tota die expãdit manꝰ ĩ cruce ad apoſtolũ ñ credẽtẽ: & con
tradicẽtẽ. Vel ut paulꝰĩ pſona ſctõꝶ leuãs manꝰpuras ſine ira & diſceptatiõe. p manꝰ opaĩtelligũt᷑.
C Sicut adipe ⁊ pinguedine repleatur anima mea.⁊ labijs exultationis laudabi:os meum.x .„4„
CNõ adipe ac pinguedine hyrcoꝑꝶ uel agnoꝑꝶ:ſicut pᷣſcoꝶ holocauſtomatũ mos ẽ:i de cordepus Tlon. Pl aler ſan.Prel ſiet

r0 & ore mudo cõcinã noĩ tuo. Sicut ille holocauſtomat? ĩ anteriorib acceptꝰtibi fuit: ſic repleatur 2
anima mea de pinguedine gratiæ ſpũs ſancti: labia exultationis laudabo nomẽ tuu. Hic orationis 5 lrs rerr, pue-le — e
2 E&SX— illic laudationis: & lætitia ſempiterna. Sic memor fui tui ſuper ſtratum meum ĩ lectulo budicitiæ A⸗ Wrrnda Wa.
. AI atq; ſanctitatis memor ſum tui:quia ĩmemor ſum delectationis mundanæ. .

—

„*

Exboſitio.

Sic memoꝛ fuſtui. CDicit hæc eccleſia: & reqe & tribulatiòe:ñ te fui oblitus. .
In matutinis meditaboꝛ in te.ꝗa fuiſti adiutoꝛ meus. CMVerito cõſitetur adiutorẽ: qa p ĩ
tegritatẽ fidei matutina ei? delectatur reſurrectõe. Vtinã & nos ꝓ ſplẽdore puri pectoris mereremur
ĩ eo ſpali lætitia delectar. C Et in velamẽto alaꝝ tuaꝝ exultabo. C Cxleſtis auxilii
ꝓtectiõe tutãdũ putat:iõ ĩ eo exultat. C Agheſit aia mea poſt te.me aũt ſuſcepit vextera tua.
CRelicto ſæculo dei dextera iĩdeſt ab eiꝰ ſalutari ſe ſuſceptũ teſtatur. Ipſi vero.
Hoc ẽ inimici. CIn vanũ queſierũt animã mea. CQuia ĩ caſſũ eã nocere uoluerũt
CIntroibũt in inferioꝛa terre. In inferno damnabuntur.

C¶ Tradent᷑ in manus gladij. CIn ppetuitate tormentorũ de ꝗbus detrũcandi ſunt.

Wartes vulpiũ erůt. CSortẽ herodis ꝗqa domino uulpis dictus eſt ſuſcepturi.
Rex vero letabit᷑ in ꝛdñſo. CChriſtus in patre poſt reſurrectionem. M
WMtꝘEt laudabunt᷑ omnes ꝗ ſperãt in eꝗ6. Quu ſuſcepta ſacramẽta eiꝰ ĩuiolabiliter ſeruauerũt
COuia obſtructũ ẽ os loq̃ntiũ iniqdug. ClIudæorũ & principum ſacerdotũ os reſurgẽte do/

g

X 677 . en ic mino oppilatum eſt: creſcente teſtimonio ueritatis: & nos depræcemur dominum: ut in eius lucem

„ ν eNenn .l ]

Fſaranonct

e exe errs e er

uigilantes ipſum iugiter ſitientes: mœreamur eo largiente bonis operibus adimpleri.
CIn ſin pſalmus Sauid. CPſalmus uocẽ cõtinet ꝓphetæ deũ iugiter depᷣcãtis:ut nõ ſolũ
fua pctã ſed & alia maloꝶ uenena ipſo ꝓtegẽte poſſit euadere. Sed & nos ĩtelligere debemid quod
in eo canitur in credentibus poſſe impleri. . CPSALMVS LXIII.
BXaudi deꝰ oꝛationẽ meã cũ depᷣcoꝛ a timoꝛe inimici eripe animaꝗ meam.)
CT Credẽti deũ multa ſũt tẽptamẽta:ſecũdũ apoſtolũ.oẽs inꝗt ꝗ uolũt pie niuere ĩ xpᷣ0
leſu pſequutionẽ patiũtur. Vnde ĩtente nos ĩ oronibus uigilare oportet: ut repugnaref
poſſimus uitiis: & a timore inimici: ideſt diaboli: & cũ ꝓpheta dicere mœreamur illud,
EAAqui occidũt corp': aĩam aũt nõ pnñt occidere. Sed potiꝰeũ timete: ꝗ põt corp?& aiam p/
dere ĩ gehẽnã. C.Pꝛotexiſti me a conuentu malignantium. a multitudine operantium ini .
quitatem.quia exacuerunt vt gladium linguas ſuus. C Malignãtur iniq & acuunt linguas
ſuas ut blaſphemẽt: ſed ſctũs hic ñ cõturbatur: qa a deo ꝓtegitur. A cõuẽtu malignãtiũ: ideſt iudæo
rũ uel pſequutorũ. Exacuerũt ut gladiũ linguas ſuas. Alio Ioco dicit. Lingua eoꝶ gladius acutus.
CIntenderũt arcum ſuũ. Doctrinam ſum. CRez amarã.
Vt doctrinis doloſis decipiant paruulos xpi: ſiue neophitũ in baptiſmo: ſiue illũ ꝗq adhuc ignorat
myſterium doctrinæ cæleſtis. Subito ſagittabunt eu 2 non timebunt. CCu eũ do/
loſe uenenis adeũt:ſubito q̃ſi ĩuiſo.i.ĩ exceſſu:& nõ timehũt:hoc ẽ deũ & iudiciũ eiꝰ. Firmauerunt
ſibi ſermonẽ nequã. Marrauerunt vt abſconderẽt laqueos.dixerũt ꝗs videbit eos ·
Cuũ ſe ĩ hac malicia firmãt: ut hos decœptõis laꝗos huic rudi itẽdãt: ñ putãt hoc deũ poſſe cogno
ſcere cui nihil occultũ latet:ꝗ & nr̃as quoq; aĩas potẽs eſt a ſagittis eorum largæ pietatis ſuæ armis
deſfendere. CScrutati ſũt iniꝗtates. defecerũt ſcrutates ſcrutinio. Heretici quoq;
ĩſcrũtantur ſcripturas ſctãs: & ñ ſpũaliter tractãtes:uanas exinde ꝓferũt qᷓ̃ſſatiões: ꝗbꝰnos pꝑ iniꝗtateʒ
& dolũ cupiũt illaqᷓ are. Sʒ nil pᷣualẽtes:ĩpſi potiꝰ a deo ſcrutati atq; exinaniti: relicti ſũt uacui.
Accedet hõ ad coꝛ altũ.⁊ exaltabit᷑ deus. CSi ſapiẽtia dei:ad alti cordis ĩtellectũ ꝗs aſcen
Idẽs iſta diſcriminet:ideſt ueritatẽ ac falſitatẽ diſcernat: tũc deus exaltabitur. Qui cũ ſit altiſſimus ta-
jmẽ de eo qñ recte ſentimꝰſublimatur ĩ nobis. CSagitte paruuloꝝ facte ſunt plage coꝛũ.

CIntelligẽtes.n. ĩuſti cũ uiderit paruulũ quẽ ſuꝑius expoſuimP ab hoc pſuaſiõis ueneno ĩſici:cũ ele/

uauerint uocẽ ſuã ut eũ corrigant: ꝓtinus erũt iniꝗs uerba eoꝶ q̃ſi plagæ: CEt inſirmata ẽ
cõtra eos lingna eoꝝ. CNullã capit ſtabilitatẽ eloquutio eoꝶ: ſʒ dolꝰ? eoꝶ reddet eos ĩfirmos.
CCõturbati ſũt oẽs ꝗ videbãt eos. CCõturbati ſũt ꝗ ſe ſimili errore ĩplicitos recognoſcũt.
CEt timuit omnis homo. CIudiciũ ſibi ĩminere diuinü. C Et annunciauerut opera
dei. ⁊ facta eius itellexerũüt. CCũuũpadti enim corde intelligut annũtiãtq; mirabilia dei.
CXZetabit᷑ iuſtus in domino ⁊ ſperabit in o. CSicutĩpiꝰ ꝓ ĩfidelitate ſua formidat:ita iĩuſtꝰ
p ſpẽ æternitatis ſuæ exultat ĩ dn o. CEt landabuntur omnes recti coꝛde. M
Quia deũ uiſuri ſunt. Beati.n. mũdo corde:qm̃ ipi deũ uidebũt. Qui nobis pᷣſtare dignetur: ut a ſa
ittis inimicoꝶ liberi ab actu falſitatis erepti. mœreamur ab eo ꝓtegi qui ſanctis omnibus pro ſpe

ſalutis gloriam tribuit immortalitatis. CIn finẽ pſalmus Dauid cãtici.
CIſte pſalmꝰiĩ pſona xpᷣi cãtatur: & de reuerſiõe babyloniæ ĩ hieruſalẽ:& de nr̃a ad cæleſtẽ hieruſalẽ
C PSALMVS LXIIII. =G

SS E decet hymnus de in ſyon.⁊ tibi reddet᷑ votũ in hieruſalẽ. .
E RCNon theatralibus neq; ſimulachrorum templis: ſed tibi omnipotens laus ac uotũ iugi
ter eſt reddẽdum:ꝗ in ſyon ideſt in eccleſia tuã gloriã ſpeculante:uel in cæleſtẽ hieruſaleʒ
Eldignꝰcõmemoratris iĩhabitator. Reddetur ergo tibi laus: qaa deꝰ es uotũ: qa redẽptor es.

Agd te omnis caro veniet. C Ac ſi diceret: ad te cõuerte᷑ oĩs hõ.

¶Exaudi oꝛationẽ meãẽ. ¶ Per ſpũm ſctũm:ꝗ gemib ienairahilibñiterejlas pro nobis.

Verba iniquox.

EDogmata philoſophoꝶ fatua taleſq; gentiliũ. CCVPꝛeualuerunt ſupꝑ nos.
CCum te

u

nel⸗
1e⸗
bis,

or

CEt ipietatibus noſtris tu ꝓpitiaberis. CVſq; T finẽ nos ſuiſſemꝰĩ errore:niſi tu ꝓpitiꝰ ſuiſ o,telast „e k⸗

QA««uirtute crucis quæ eis prius ſtultitia erat: uel ab his mirabilibus cõpunguntur.

¶ ingueſcẽt ſpetioſa deſerti. CEccleſia.ſ.qᷓ diuina dei gra fluit: C¶ Et colles accingẽtur.

HSBuper Pſal. lxv.
CCu te neſciremꝰ:qũo hieremias dixit. Vere mẽdatiũ & uanitatẽ loquuti ſũt pfes nr̃i:& ñ pfui teit

ſes nr̃i: ꝗq nos ſãguine ꝓprio mercates: Sic & paulꝰapoſtolus ait. ꝗ nos recõciliauit deo pri p crucẽꝰ
Beat quẽ elegiſti ⁊ aſſumpſiſti. inhabitabit in atrijs tuni”s. C Vocat deꝰoẽs:nec ullũ ſpnit. —
ſed pauci ſequũtur. Ergo ꝗ ſe dignũ eiꝰelectioni pᷣbuerit: cohabitat ei cũ apoſtolis ſctis ĩ tapᷣnaculis enc eent
ſempiternis. C RKeplebimur in bonis domꝰ tue. Cdeſt eccleſiæ qᷓ diuerſis munerum
ſpualiũ exuberat bonis. C Sctũm eft tẽpluʒ tum. CHũ ille ĩ quo plenitudo diuinita
tis inhabitat: de quo dr ad mariã: & qd naſcetur ex te ſctüm uocabitur filiꝰdei: cũ ĩ ea ds carmnẽ aſſũ
pturus inhabitaut. .Mirabilis in equitette. CQuia nõ credẽtibꝰ iudæis mirabiliter
ipſe dñs ueritatẽ aperuit. CExaudi nos de' ſalutaris nr̃.ſpes oĩuʒ finiũ terre ⁊ in mari löge ſi Aunt k⸗ ver. ne P
CProuidẽs ꝓpheta terræ maris ac finiũ oĩum ſpẽ xpʒʒ eẽ annũtiauit. Qd ãt ſe ab eo exaudiri poſtu⸗ Al le „ver .5
lat:ſic ĩtelligitur.Ac ſi diceret:Iã ueni ut ꝑ te ſaluuamur. C Pꝛeparans montes in virtute tua
accinctꝰ potẽétia. ſpſe dñs uerbũ caro factũ ẽ:ĩ aſſũpto hoĩe accinctꝰpotẽtia celſitudinẽ mõ
tiũ diabolicæ dñatiõis oppræſſit ſempiternis ignibus pᷣparauit. Accinct? dei cõtrahit ueſtimẽtum.
Nõ eniĩ poſſumꝰexpãſà fortitudinis ſuæ ueſtẽ cognoſcere. CQui cõturbas pꝛofundũ maris.
CSæculi huius ꝓfũdã iactãtiã: pdicatione apoſtolica cõmouẽés. CSonũ fluctuũ eius.
CQuis ſuſtinebit In euerſione enĩ ſimulacroꝶ dant demonia ſonũ illiciẽtes paganos ut ĩterimãt
ſctõs dei. Sed hic ſonus dei potẽtia opilatur. C Turbabunðt gentes.
CCum ſanctis præualere non potuerint. Et timebũt termini terre.a ſignis tuis.

CExit matutini ⁊ veſperũ delectabitur. Matutinis ueſpertiniſq; hymnis eccleſiæ delecta
tur deꝰ p aĩaʒ fidelẽ: ꝗᷓ relicto inaniũ ſupſtitionũ ritu: e deuote laudauerit. Per mane lætitia p ueſpe
rũ triſtitia. C Riſitaſti terrã. CViſitauit utiq; terrã noſtri corporis aſſumẽdo materiaʒ carnis. .
Et inebꝛiaſti edã. CNõ uino luxutiæ ſed ĩfuſione ſpũs ſcti. 2 P.ſlene r ſ. A.g l
CMultiplicaſti locupletare eã. Diuerſarum opibus gratiarum. ran
CSFlumẽ dei repletũ ẽ aqunuiuis. C Deniq; dicit dominus ĩ enagelid⸗ QAi crediderit in me:flu
mina de uentre eius fluent aquæ uiuæ. Attende euangeliſtã. Hoc enim dicebat de ſpũ ſctõ: quẽ acce
pturi erant credẽtes ĩ eũ. Nos ergo qui credimꝰ:iã flumẽ dei ſumꝰ. Replebimur aqua cũ bapuſm
abluimur. & ſi digni ſumꝰ ut ſpũ ſcõ ĩpleamur locupletamur ab eodẽ ſpũalis ĩfuſiõis ĩbre cũ uitæ ꝑ
hẽnis fõte repleti: donis ſpũalibus irrigamur. C Paraſti cibũ illoꝝ qm̃ ita ẽ pꝛeparatio eins.
CPræparaſti ĩquã dñe cibũ noſtrũ ĩ cõmunione btĩ corporis ac ſãguinis tui:qd ſi digne hauriamus X s Prns . rer=
iudiciũ mortis effugimꝰ. Tu es enim panis uitæ deſcẽdẽs de cælo: & uitam tribuẽs mundo.
CRinuos eiꝰ ĩiebriãs:multiplicãs genimina eius ĩ ſtillicidiis eiꝰ. Riui.n.ĩ nobis a flumĩe illo ⸗
ei.a ſpu ſctõ emanãt:ꝗ nos diuerſis gra x donis jebriãt: ut alii detur ſermo ſapĩæ: alii ꝓphetia: alii cu⸗ Me s X r. 4. ras
ratio: alii ĩterpᷣtatio uel reliꝗᷓ donatiões: qᷓs opatur unꝰ atq; idẽ ſpũs diuidẽs unicuiq; ꝓut uult. Per ꝗᷓ 9 5
donationũ genera multiplicãtur eccleſiæ. Quæ pᷣmũ ꝗdẽ q̃ſi ſtillicidia ĩ nobis defluũt dehinc riui 1 S
ſit.Poſt hæc multiplicãt᷑ ĩ gůatiõibꝰ: ut afferãt fructũ: alid cẽteſimũ: alid ſexageſimũ: alid triceſimũ borratn br-lena weh, m gas .
CXetabitur germinis. CTerra. ſI.lætabitur: cũ ĩ ea hic fructus ſpũalis exorieturr. —
SBũñdcices coꝛonã ãni benignitatis tue. C Quã ſctis ꝓmiſiſti temetipſũ eoꝶ agminibꝰco/
ronabis.Annũ uero acceptabilẽ:ipſũ eẽ dñm aliꝰ ppheta cõmemorat. Bñdices coronã anni ei cir-
culũ & ſemp ipſa currẽtia ãni tpa cotonã uocauit. Aut certe ꝗa ĩ paſſiõe dñi uictoria de toto orbe ſu
ſcepta ẽ6. CEt cãpi tui replebũtur vbertate. C Cãpi legis ꝗ nullũ iocũditatis fructũ in
It̃a ꝓtulerũt:nũc ſpũaliter ĩtellecti fructꝰeuãgelici dogmatis ubertate complentur. .

ZXαν „*

. —
. l. nn
2è l.- 7 O 5 * E

———

CMartyres ſiue reliꝗ ſct:ꝗ ĩmẽſis a deo pᷣmiis honorati ppetuis gaudiis accinguntur.
CInduti ſüt arietes ouiũ. CPrfiarchæ ſiue apoſto eꝗ duces fuerũt gregis ouiuz eccleſiaſtici
trãſlati a morte ĩ uitã:ĩduũtur ĩmottalitate ppetua. CEt valles abundabũt frumẽéto.
CClamabüt ſctĩ minoris meriti & coronam non capient fructibus tamen æternæ mitæ alentur. .
CCliamabũt ⁊ eni hymnũ dicét. CO&s ꝓmiſcue electi ꝓ diuerſoꝶ muneꝝꝶ donis deo ppe-esho?)
tuas cõcinũt laudes. Quoꝶ at cõgregamur meritis depᷣcãtes oramꝰ ut iũgamur meritis: ut ſi ñ moœ⸗⸗
remur honorari pᷣmiis uel omani coronis:ſaltẽ ueniã cõſequuti pœna careamꝰæterni iudicii. Amẽ:
CIn finẽ cãticũ pſalmus reſurrectionis. CPer cãticũ ĩtelligẽtia ſpiritalis ĩtelligit᷑.Per pſal/
mũ opꝰreſurrectiõis. Quia iſte pſalmus ad reſurrectionẽ xpᷣi ptinet. C PSALMVS LxXV.
AVAbilate deo omnis terra:pſalmum dicite nomint eius. M . 1. 6.
SE Quod ait omnis terra: omne humanum genus terrenum eſſe demonſat. Quẽ iugi/ Tlen his eſt Lardaxe decd
AAſter iubilationem ad deum oportet emittere: ut a nequitiis ſpiritualibus eruatur. Pſalmũ di ege nnplere ort
ERHHMM“W“ cite nomini eius Multi laudant: ſed non implent opere.
CBate gloꝛiam laudi eius. AXYsNtl ſicut ei uocibus iubilatis: ita in eũ
pro bonis actibus gloriemini: ut uidentes homines opera ueſtra bona: gloriſicent patrem ueſtrum
qui eſt in cælis. Vel illud. Non nobis domine non nobis: ſed nomini tuo da gloriam.

43 Pde rritn cle. l

Expoſitio.

Bicite deo quam terribilia ſunt opera tua domine.in multitudine virtutis tue.
Scilicet ut non creaturam colant:ſed creatoris uirtutem in his quæ contẽplãtur intelligant. Quã
terribilia ſunt opera tua: quæ poteſtis adorare & non poteſtis compræhendere: ideſt de populo iu-
daico electo: & poſtea reprobato: & gentes primitus condẽnatas: & poſtea electas. Vel qui uiden-
tur quaſi ſancti & probati: & de peccatoribus qui uidentur quaſi reprobati & electi. Occulta ſunt iun-/
dicia dei terribilia: ideſt timenda. CIn multitudine virtutis tue mẽètiẽtur tibi inumici tui.
CQuando uiderunt in ægypto uirtutes & ſigna: & in mari rubro mẽtiti ſũt qñ dixerũt. Oia quæ-
cuücq; p ceperit nobis dñs faciemus. Vnde dicit: iniqtas mẽtita ſibi: & inimici dñi mentiti ſunt ei.
COmnis terra adoꝛet te deus.⁊ pſallat tibi.pſalmum dicat nomini tuo.
CTe adotet:te ueneretur: tibi concinat non creaturæ quam eius uſibus ſubieciſti. Hic interponit
diapſalma: ut ad nos uerba conuertat dicens. . .
CAenite ⁊ videte opera dñi terribilis in conſilijs ſuper filios hominum.
¶Gentes quæ diu in errore phanatico uixerunt: ſicut quondam patres noſtri ad deum agnoſcendũ
S — Iy = pese we= inuitat. Qui terribili bcoſiliis humano generi conſuluit: ut cognoſcẽtes creatoris opera:ſcirent ope
Wer Tremt vpr S rum conditorem. Venite & uidete opera domini: Venite: credite: uidete: intelligite uox prædicato
rum. Quam terribilis in conſiliis ſuper filios hominum. Terribilis hoc eſt quomodo unus reproba
tur & alter eligitur. Reprobantur iudæi: & eliguntur gentes: ſicut dixit in euangelio. Duo in agro
unus aſſumetur & unus relinquetur. Duæ molẽtes: una aſſumetur & alia relinquetur. Duo in lecto
unꝰaſſumetur & un relinquerur. Terribilis ẽ: dũ de una maſſa fuerũt creati: & alii reprobantur.
Aui conuertit mare in aridam.in fluminèe pertranſibunt pede.
Ipſum adorare docet:qui ad tranſitum iſrahelis & mare ſiccauit: & iordanis undas appendit. Sed
– ,I.. 90) 2. pſe dominus dux hæc quaſi pede præteriit populo proſequente. Ergo ſicut tunc hæ aquæ ipſo
P. e. ⸗ 12) ·dace diuiſæ: populo uiam in terram repromiſſionis aperuerunt. Ita nunc nobis ſi baptimmum non
HPPpolluamas per ipſum abluti præeunte eo in quo renati ſumus: in regionem niuomum ingredimur.
. 2 T;, . ” e rl. Vel pertranſibunt pede: ſancti prædicatores fortia ambulauerunt prædicando: quia deus præparat
1 Jillis uiam. Vnde dictum eſt. Calciate pedes ueſtros in præparatione euangelii pacis.
CAbi letabimur in idipſuʒ. Qui dominatur in virtute ſua in eternum.

— „

P 3 abte e
QW¶ In idipſum hoc eſt in chriſto: quia qui hic fuit humiliatus: ipſe dominatur ĩ æternitate. Sicut. n. eiꝰ
uirtutis dñatio nullo clauditur fine: ita nĩa lætitia qua ei cõformes efficiamur ppetuo pmanebit.
Oculi eius ſuper gentes reſpicuunt. CC YVt reprobentur iudæi & eligã
tur gentiles: ut illud. Qui finxit oculum non conſiderat: Contemplatione ſancta inſpicit populos
credituros: nam nullis ꝓœnitus diſtinguitur membris.
Qui exaſperant non exaltentur in ſemenpſis. CIudæai ſcilicet:dũ per fellis amaritudineʒ
in abrahæ natiuitate carnali dei gloriã collocãt ſemp humiliantur. Interiectio diapſalmatis ordinẽ
dictoꝶ ĩmutat: ut a prophetica uaticinatione ad apoſtolicam tranſeat exhortationem.
Suh rs CBenedicite gentes dominum deum noſtrum. ⁊ auditam facite vocem laudis eius. .
A Ner 5 Apoſtoli hæc prædicant ut ipſum benedicant gentes deum: quem idem apoſtoli dicunt ſuũ ob/
audiantq; ipſum in quem ſunt renati per baptiſmum:hinc igitur ꝓpheta loquitur.

CQAui poſnit animam mèam ad vitam. Q Ne eam perpetua conſumeret mors.
Mors occidit mortem: ideſt mors chriſti occidit mortem noſtram. 22
rme, nrvalne errd. CEt non dedit in commotionem pedes meos. CSed ſtabiliuit me in prædi

cationibus quas gentibus intuli. Hinc ſuccedit uox martyrum:
CQuoniã pꝛobaſti nos deus.igne nos examinaſti ſicut examinatur argentum:⁊ induxiſti nos
in laqueum. poſuiſti tribulationes in doꝛſo noſtro impoſuiſti homines ſuper capita noſtra.
CIAdeſt diabolũ ut ſuper nos erigeretur ad probandũ. Vel alibi. Non dixit de angelis neq; ſanctis: ſj3
de peccatoribꝰ: ideſt peccatores feciſti eeſuper nos: ut nos ſuſtineamus per patientiam: ut illud. Per
multas tribulationes oportet nos introire in regnum dei. 1
CTranſiuimus per ignem ⁊ aquam induxiſti nos in refrigerium. C Martyrum hic
oſtendit uictorias: quas in diuerſis paſſionibus mœruerunt: & ad unum eos ducit refrigerium: ideſt
chriſtum dominum. Per laquæos: per cruces: per uerbera: per ignes æſtuſq; & alia diuerſa ſupplicia:
per quæ & holocauſtum acceptum effecti ſunt perueniſſe. Ignis uorat aqua abſorbet. Ignis tẽptatio
aqua proſperitas: uel ignẽ ſpũs ſcti. Induxiſti nos in refrigerium:hoc eſt in æternum.
C Introibo in domum tuam in holocauſtis. CHinc propheta non de ſe tantũ lo
quitur: ſed & de his quos ſuperius memorauit: qui introierunt in domum dei: ut non ſolum ſe ex-
hiberent deochoſtiam uiuam ſed & illos qui eorum exemplo pro nomine domini paſſi ſunt.
CAt reddã tibi vota mea:que diſtinxerũt labia meaa.. CQuæ uota diſtinxerũt: niſi ut alios
ſibi in martyriũ copularẽt? Vel promiſſum ut deũ laudemꝰ: & cõfiteamur illũ creatorem.
Woquutum ẽ os meum in tribulatione mea. Mc
CLoquuti ſunt enim: ut nũquam eos ſepararet a charitate chriſti ulla perſequntio.
Holocaunſta medullata offerã tibi. CFidẽ aiæ uel corpons affecuelcorpus xp̃i. Oſſa
iſeriora

. 4* 1 .

orn-

.
4

— —

— —
— — —— — —

— —

O — — — — —

„
—ANArN
— ——. —

—

ĩferiora catni:& mœdulla ĩferior oſſibꝰ. Mœdullata hoc ẽ uiſcerata cum corpore & anima.
4 CCũ incenſo. CCum acceptabili orationis odore. C Et arietes.
, CApoſtoli uel doctores eccleſiarum. Oſferã tibi boues.
/ CQui reiecta cõtumatia legis iugo dñi ceruices ſuas quod ſuaue eſt ſubdiderunt. F* A.- ſrate
1 CCuz hircis. CQu poſt peccatum conuerſi ſideliter in martyrio perſtiterunt. Hic autem
2/ oẽs dno ꝑ holocauſtũ paciſicũ offerüt᷑ ad quos nüc ꝓpheta poſt diapſalma cõuertit ſermonẽ dicẽs
6 CGenite ⁊ audite ⁊ narrabo omnes qui timetis dominum.quanta fecit anime mee.Ad ipſum
oꝛe meo clamabo.⁊ exultabo ſub lingua mea. CVos qui dominum meœtuitis acce-
dite & conſiderate qualiter animam meam in beatitudinem conſtituerit ſempiternam: pro eo qd AK— r Zapte 7 ade,

non ſolum ore poſtulo: ſed etiam in archanis cordis puri clamaui ad dominum. Ad me ipſum ore uo) æ r ie n ſ.
meo clamaui. Manifeſtiſſime declarat᷑ ĩ hoc loco clamor ĩ ſcripturis ñ uocis accipiẽdũ eẽ ſʒ cordis. DWR

mi CIniquitatem ſi aſpexi in coꝛde meo.nõ exaudiet dominns. Mꝛopterea exaudinit me deꝰ me⸗
tae us.⁊? intencdlit voci depꝛecationis mee. CWVidi. n. puritatẽ mẽtis meæ: iõ petere præſumpſi.
SSZ CBenedictus dominus.qui non amouit oꝛationem meam ⁊ miſericoꝛdiam ſuam a me.
d CPlenus miſericordia non amouit depræcationem meama ſe: quia quæ iuſta erant poſtulabam. . . —
Nam ſemper piæ aures eius:iuſtorum præcibus patent. Sed nos ſuppliciter dominuʒ depræcemur 1 1 5 Kρα& =
lc ut aperiat aures ſuas ad præces noſtras: & ipſe nos data peccatorum remiſſione de præſentibꝰ erũ⸗ E. 1
nis eripiat: ſibiq; holocauſtũ purũ effectos mactatis uitiis ſanctoꝶ agminibus iungat. Amen.
CIn ſinem in hymnis pſalmus cantici Bauid.
Sed CSexageſimuſſextus pſalmus licet paruus ſititamen apoſtolorum prophetarumq; continet uocem
DNOo. qui aut ueniſſe dominum aut uenturum dominum gentibus prædicauerunt.
non HEus miſereat᷑ nobis ⁊ benedicat nos. CPrima depræcatio eſt. ut miſericor- Ranr Aepverate ad maj ensd
“ iam præbeat deus: deinde benedictionem: Benedictio ergo quæ ſuccedit miſericordiæ . dAse n e
mt A¾–talis ſit: ut cõpræſſa dominatione carnali ſpũm faciat triũphare. Nõ noſtri iudex ſit:ſj miſe
H]) ricors. Deus miſereatur noſtri. Vox apoſtolorum eſt. lIoquentium ad plebem de gentibu
cõgregatã. Credidiſtis qdẽ ad uocẽ noſtrã: ecce hæc eccleſia cõgregata ẽ ĩ noĩe dnñi: ppterea nos di
und cim. Deus miſereatur nri & bñdicat nos. Maledictionẽ primã ĩ hoie ſua bndictione diſſoluat. — =
* Illuminet vultũ ſuuʒz ſupernos. CNonillum triſtẽ uideam peccatis noſtris: ſj gau e⸗ b prs ear Pt
Leizf dentem in uirtutibus. Non eum ſentiamꝰ iudicẽ: ſed patrẽ. Illuminet uultü ſuũ ſupꝑ nos: dei facies Akle wrrr-.h . ee e J
4 ẽ utiq; imago eiꝰ.Dicit enĩ & apoſtolus: imaginẽ patris eẽ filium. Ergo imagine ſua nos illuminet: W
hoc ẽ imaginem ſuam filium illuminet ſuper nos: ut ipſe nos illummet. Lux enim patris: lux filii e

nchnn . Qui uidet patrẽ: uidet & filiũ:ubi nulla ẽ diſtantia inter gloriam & gloriam: uterq; gloria. Præc⸗
ir rr hæc apoſtoli & prophetæ: ut uultu dei illuminati: fat prædicatio eoꝶ lumẽ omnium gentium. 4 % . 55
a At cognoſcamꝰ in terra viã tuam.⁊ in omnibꝰ gentibus ſalutare tuuz. P= Sal-knm m marhbe e helze d
Sic enim inualeſcat prædicatio nr̃a:ut uia ſiue ſalutate tuum:ideſt xpᷣs dñs in his qui nunc terre/
na ſapiunt & gentilitatis uerſãtur errore cernatur. Vt cognoſcamꝰĩ terra uiã tuã.Hoc ãt petim? util
nich lumines uultũ tuũ hoc ẽ imaginẽ tuã ſuꝑ nos:qᷓ apud te ſemp abſcõdita fuit:& quaſi ĩ ſecreto & tae⸗⸗
ſnebris erat myſterio g tuoꝶ:iecũdũ illud qd ſcriptũ ẽ. Poſuit tænebras latibulũ ſuũ.hoc petimus ut n e.. . CE
Zillumines ſup nos: ut myſteriũ qd a generationibus abſcõditum fuit iuxta apoſtolũ reueletur ĩ no⸗
bis. Hoc autem totum quare poſcimus quare deſideramus? niſi illuminaueris imaginẽ tuã ſuꝑp nos
nnui Viã tuã & ſciẽtiam tuã noſſe non poſſumus: ut maieſtatem tuã quæ ĩ cælis nota eſt notam habea-
mus & ĩ terra. Vt cognoſcamus in terra uiã tuã. In terra cognoſcamꝰ. Ego ſum inqt uia: uita & uen
. F

Amon.

S” tas. Vt cognoſcamus ĩ terra uiã tuã.In terra cognoſcamus: fiat uoluntas tua ſicut ĩ cælo & ĩ terra: u
tnn quẽadmodũ angeli in cælis: hoĩes quoqʒ adhæreant in terra. Sed dicit aliquis: qa nota erat uia dei., . .
cfich Notꝰ.ni iudæa deꝰ ĩ iſrahel magnũ nomẽ eiꝰ. Noterat deꝰ:ſed dei uia nõ erat nota in iudæa. Q m ere. . Trdce les
ndber ergo uia dei pr̃is nõ erat nota ĩ ludæis: ꝓpterea nũc dicit.ᷣ oĩbꝰgẽtibꝰſalutare tuũ.Nõ ĩ uno popu 4
lo:ſed ĩ cũctis gẽtibus.In oĩbꝰgẽtibus ſalutare tuũ.Vbi nos hẽmus ĩ latino ſalutare: in hebreo Ieſus
um hi dlj. Deniq; & angelꝰhoc loꝗtur: & uocabis nomẽ eiꝰ leſũ:hic enĩ ſaluabit populũ ſuũ.In oĩbus gen/
mitt tibus ſalutare tuũ. Ecce cõpletũ ẽ:qd apoſtoli depcati ſũt.In oĩbꝰgẽtibꝰnotũ ẽ ſalutare eiꝰ. Quicũq;
mlin hũan'ſermo eẽ põtiibi leſus reſonat. Conſiteant᷑ tibi populi deꝰ.conſiteant᷑ tibi populi.
uto NQ¶Iudæop. nuc populi oẽs cõſitẽtur. Quũo oẽs gẽtes:ſic & oẽs populi.Cõfiteãtur tibi. populi deus.
Quid cõſiteãtur? Vtiq; peccata ſua.uel certe conſiteãtur imaginẽ tuã eẽ ĩ te.In ſilio te cõfiteantur:in
ntülo illo te uideant: in illo te adorent. ¶Tetent ? exultent gentes. . —
eo QQm de captiuitate diaboli liberatæ ſunt: qm̃ quæ ante incuruabantur ad adorãda idola: ligna & Pe. Se . —H
1 lapides nũc erecto uultu cælos reſpiciunt. Quoniã iudicas populos ĩ æquitate. Vbicieg æquitasſt crsene Srt
tuo atq; iudiciũ: ibi nõ lætitia ſed formido ẽ peccatoꝑꝶ: & qũo dixit deꝰmiſereatur noſtri & bndicat nos
& nũc dicit lætentur & exultẽt gẽtes: qm iudicas populos in æqtate? uidetur hic eẽ cõtrariũ. Si eniz5
miſericordia ĩdigẽt qũo lætãtur & exultãt? qm̃ iudicas populos ĩ æqtate. ubicũq;. n. miſericordia ẽ
ibi ñ ẽ iudiciũ.ubi ãt iudiciũ ẽ & æꝗtas iudicii:ibi ꝓcul ẽ miſericordia.Sed iſte ſenſus ẽ. Lætentur &
10 exultent gentes. Quare lætenturr Om indicas populos in equitate. 8 6 4

= ,
— . D S S

—

5

Expoſitio.

CQuoni nequaquã accipis pſonam unius gentis: ſed oĩbꝰ deꝰes. Nò tibi ſoli iudæi placèt: z ols

rer 4. Adt. atztaſle.- muũdus tuus é. Dicat aliqꝗs. Vim facis ſcripturæ: hoc ſẽſu dixit. Interptatur ſeipſa ſcriptura quæ lo-⸗

quitur. Quoniam iudicas populos ĩ æquitate. Quos populos.

Et gentes in terra dirigis. CGẽtes quæ ante nõ recto pede gradiebantur: feciſti eas

ut ambularent in uiã tuã Vt cognoſceremus in terra uiã tuà: ut ambularemus in uia non ĩ uiis ut ꝑp

PreS *unãd uiã ueniremus ad te. de quo naſcitur uia. Non enim imus ad patrem niſi per filium. Dicat ali-

—

Aacga
0 . lqui rrianorum dogma eſt. Ergo per filium uenitur ad patrem. Ego hoc dico. quoniam per ima/
ginem imus ad faciẽ. & in lumine uidebimus lumẽ. In filio uidemꝰpatrẽ. Myſteriũ & diſpẽſatio ẽ qᷓ
loquitur. Cæteꝑ ſi quis putat eẽ blaſphemũ: qm̃ uiã diximus eẽ filiũ: & p uiã imus quaſi ad deum: ui
õ deamus hæc ipſa uia qd dicat. Nemo uenit ad me: niſi pater meus addauxerit eũ ad me. Qũuo ergo
Hfilius ducit ad patrẽ: ſic & pater ducit ad filiũ. Hæc humana uerba ſunt. Cæterũ & filius ducit ad pfeʒ
& pater ducitad filiũ: ut & una natura: una ſubſtantia eſt. Confiteant᷑ tibi populi deꝰ.

Wlam ſupra dixerat: & in iſto paruulo pſalmo hos duos uerſiculos iterũ repetit. Dixerat eniĩ ſupra
Cöfiteantar tibi populi deus: conſiteantur tibi populi omnes. Lætentur & exultẽt gentes: 6 cætera.
& nunc rurſus repetit hos uerſiculos: quaſi apoſtoli pcinant cũctis gẽtibus. Sæpe expugnauerüt me
a iuuẽtute mea dicat nuc iſrael:ſæpe expugnauerut me a iuuẽtute mea. Videte qũo illi pcinũt: & oĩj/

am gentiũ turba reſpõdet. Sic & nũc dicẽtibus illis ĩ principio cõfteantur tibi populi oẽs: & præci/

„

piẽtibꝰ populis & dicentibꝰcõfiteantur tibi populi deꝰcõfiteãtur tibi populi oẽs: qm illos uidẽt reti᷑

ceſcere ppterea idipſum ĩcrepãt & dicũt. Còſteãtur tibi populi deus: cõnteãtur tibi populi oẽs. Se-

zmel diximus nõ audiſtis:iterũ dici mꝰ ut canatis. Hoc ãt totũ quare diximus & ſemel & ſecũdo ut cõ
ſiteantur populi deo? Quare hoc dicimus: quare hoc præcipimus? Quoniã iudicas populos ĩ æqui

== nen an tate . iucxs: qui præ nimietate maliciæ populi accipiuntur. iuxta illud. Populi mœditati ſunt ina-
H A Ja nia & gẽtes ĩ terra dirigis. Diriget eas in uia uitæ: data pctõrum remiſſiõe. Cũ doẽs: nõ ſolũ ꝓ gen

tiũ populo ſed etiam pro indæoꝶ orat: ut & ipſi conueiſi cõſteãturxpᷣm filium dei.

S ,. to de hoc limo de adã. Terra es & in terrã ibis. Terra iſta dedit fructum: quod perdidit in paradiſo ĩ/
an A eennn enit in filio. Terra dedit fructum ſuũ. Fructum ſuum. primũ dedit florem. Dicit & in cãtico cantico

rũ. Ego flos campi. & lilium conualliũ. Iſte igitur flos fructus factus eſt: ut nos illum cõmederem*:

ut nos mãducaremus carnes eiꝰ. Vaultis ſcire quis ſit iſte fructus? Virgo de uirgine: dns de ancilla de
”ů”ñů ſus ex hoĩe: filius ex matre: fructus ex terra. Videte ꝗd dicat ipſe fructus. Niſi granũ frumẽti ceciderit
WVs ſma Ps ſau ſte fd in terrã & mortuũ fuerit non poteſt facere fructus multos: Terra dedit fructum ſuũ: dedit granũ fru
menti. Quod granũ frumẽti cecidit in terrã & mortuũ ẽ: & ideo multos fructus affert. Multi plicatũ
i ſpica:qd unũ ceciderat in multis reſurrexit. Cecidit enĩ granũ tritici in tertã: & ſeges copioſa ſur-

exit. Terra dedit fructam ſuũ: propterea cõſfiteantur tibi populi deus: cõfteãtur tibi populi oẽs ter
is ẽ iſte fruct?? Benedicat nos deus deus noſter: benedicat nos deus. Deug

ra dedit fructum =
„D A..⸗= pater denoſter filius. ipie enim deus noſter: & uocabis inquit nomen eiemanuelideſt nobiſcũ de⸗
rrrrnd eſrn. Deus nĩ bndicat nos de ſpũs ſctũs. Videte myſteriũ trinitatis ĩ uno uerſiculo cõpræheſũ. Terta de-
dit fructaum ſuum.lIn iſto fructu trinitatis myſterium cõtinetur. ==ðM
CBenedicat nos deus de noſter. CQui deꝰẽ oĩum ꝑ naturã nr̃ ꝓpne factus ẽ de.·
Benedicat nos deꝰ. C Expellat ueterẽ maledictioneʒ
Maledictio nos eiecit de paradiſoireducat benedictio:
¶Benedicat nos deus deus noſter benedicat nos deus.æ met nant eum omnes ſines terre.
. A. „C Non dixit diligant eũ oẽs fines terræ. Perfecta ꝗppe dilectio: foras mittit timorẽ. Timere incipien

. ur e. tiũ ẽ: diligere pfectorũ., Qui adhuc timet in initio ẽ poſitꝰnõ hẽt pfectã & plenã fidẽ. Qui aũt dili⸗
en ent⸗la ercert⸗ 44 git deũ:oia ei ꝓueniẽt ĩ bono. Videtur bæuis & ſimplex eẽ ſẽtẽtiola. Sed uẽtilemꝰe: & I iſtis ſimpli
—, 3 ͤ ꝛ r᷑u cib uerbis igẽtia myſteria reperiem. Inueniemꝰitunſecꝰqd forinſecus lateat. Diligẽtibꝰ aũt dñʒ
oĩa coopantur ĩ bono.Iob uir ſctũs tẽptatus é: pdidit lios & filias: domipſius corruit: uniuerſa per
didit: oĩa repẽte pdidit:nmec pr̃ nec ds:nihil eni illi remãſit in corpore ſanitatis: niſi ſola lingua per
r- †+ nulnere pefſimo:hoc ẽ elephantia. Inde toto corpore uermes uebãt: & ſanies & putredo. Solã lin
Tob
. Videte magnitudinẽ tẽptationis: uidete magnitudinẽ uirtutis. Videte & conſiderate ſententiã apo
ſtoli eſſe cõpletam. Diligentibus autem dominum: oĩa cooperantur in bonum. Eo tẽpore quo per

. debat res ſuas: quo filios amittebat: uidebantur quidem ei eſſe contraria quæ accidiſſẽt:ſed quonia,ʒ
din gebat dominum:illa mala quæ ei infert cooperanturilli bona. Illi uero uermes corporis præpa
rabant ei cæli coronã. Antequà temptaretur deus ei nũquam loquutus fuerat. Poſtquam autem te⸗

S ptatus eſt: uenit ad eum deus: & familiariter Ioquitur quaſi amicus cum amico ſuo. VYeniant plagæ
omnia pœnarum genera dum poſt plagas xps adueniat. Egreſſi ſumde pſalmo:ſed ñ inutiliter: ꝗa

dixergmus & mœtuant eum omnes fines terræ: & dixeramus quoniam mœtuere paruulorum eſt:
Eterl diligere perfectoru: & dixexamus ad hoc coprobandum de apoſtolo diligentibus autẽ duz

omnia

G.

Terra dedit fructũ ſuuz. CTerra ſancta maria: de noſtta terra de noſtro ſemine. de hoc lu-

quã blaſphemare poſſet. Videte tẽptatorẽ diabolũ. A planta inquit pedis uſqʒ ad uerticẽ pcuſſit euzʒ

guã integrã ſeruauit. ut poſſet dũm ſuũ blaſphemare.In omnibus his non peccauit Iob labiis ſuis.

—

/

1

.

e.ſar Aſebkrr n
Super Sſal. Ixvi. —

Ae⸗ ℳ 37
omnĩa cooperantur in bonum:& timeant eum omnes ſines terræ. Nequaquã ſola iudæa:ſed oẽs ſi 4. AX .
nes terræ. Secundũ tropologiam autem omnes fines terræ: non omnis medietas terræ. Non illi gi Se

d
,

„

—

3 terra ſunt media: ſed qui in fine terræ ſunt: qui relinquunt terrâ & ad cælos ire feſtinant. Hoc igi- .
9 tur quod apoſtoli dixerunt in principio: nos dicamus in finem. Deus miſereatur noſtri & benedi/), -
l⸗ cat nobis:illuminet uultum ſuum ſuper nos & miſereatur noſtri: & notam faciet in terra uiam ſuu:
, cum maledlus in claritate uenerit xpᷣs:tunc omnibus notum faciet cur tanta carnis humilitate de
ſcenderit. Terra dedit fructum ſuum. Maria genuit ſaluatorem.
i In finem pſalmus cantici Sauid. CPſalmus opera canticũ intelligentia mẽtis ſpi-
N ritualis. Sexageximus ſeptimus pſalmus intelligatur ſpiritualiter refertur legis euangeliorumq; re/
, peritur ſacramentis: qui ſic inchoat ex uoce prophetica.
“ CoeSALMyVS LXvVII. J H
m EXKurgat deus ⁊ diſſipentur inimici eius. CCEt ſpecialiter intelligitur &er 4d. XE tallee
tn AQiſte pſalmus: & generaliter. Specialiter ipſum dominum ut reſurgat a mortuis: & diſp⸗ „
n .dat inimicos ſuos: hoc ẽ diabolũ & exercitũ eius: aut iudæos. Generaliter autem quan Peedlde 9.. prr la
ddi ESS do ĩ tribulatiõe ſumꝰ& ãguſtia: & dicimꝰ:exurge ut qd dormitas dñe.adiuua nos. quo; 2r,,1. 4.s .—
n WAA& apoſtoli ĩ nauicula excitãt dim dormiẽtẽ dicẽtes: magiſter ſalua nos perimus.
ti CESt fugiant qui oderunt eum a facie eius. CNon dixit pereant:ſed fugiãt
quia peccatores in conſpectu dei non poſſunt ſtare. Præuidens propheta orat ut eo exſurgente dia
nci bolicæ dñationes effugiãt: quia & nüc indubitanter credendum eſt: qd ad inuocationem eius no-
i minis ſtare non poſſin. CSicut deficit fumus deficiant.
n⸗ Q¶ ¶Non ut in nihilum reducantur: ſed ut quieſcant a peccatis ſuis. ͤ2
Ne Sicut fluit cera a facie ignis. CSicut cera ſoluitur & nõ perdit naturã ſuam ſed Ce-prarene epbr-d e
molleſcit: ſic & iſti nõ pereãt ſed deponãt maliciã ſuã: & ſic cõuertãtur ad pniam & ſaluentur. H
el CSic peredãt peccatoꝛes a facie dei. Quia peccatores nõ ſũt digni uidere deũ.
lo Et inſti epulentur. Q¶ LQuia permanent in ſua iuſtitia qui uitia non
o habent: delectẽtur in domino. Vel aliter. Pœna eos iudicii proſequatur: ut quaſi fumi tenuitas de
cliant: & ut cera ante ignis faciẽ diſſoluantur. Epulantibus ſanctis in cæleſtibus bonis: exultẽt in cõ†
Le Ng., ſpectu dei. Grandis fiducia eſt: exultare in conſpectu domini. Sicut diſpenſator creditam ſibi a dno
i ſubſtantiam ſi male tractauerit & perdiderit timet domini pntiã: ita & qui bene diſpenſauerit: exul-
in NRaat in domini præſentia. ¶ HEt exultent in conſpectu dei:⁊ delectẽtur in letitia.
¶Non ſolum de uindicta: ſz etiam de beatitudine ſemꝑpiterna. — . .- Tr Werrr
er CCLaãtate deo pſalmũ dicite nomini eius. .. Cantare in theoriam ſemper ſigniſicat ſcri rPT.. r-
“ ptura.hoc eſt conſiderare myſteria: & ſinum diuinæ ſcripturæ. Pſallere autem in bono opere ſignin 4J
Den cat ſcriptura: ut auditus ſuum opus præſtet. Similiter & os & oculi & manꝰ: & omnia membra li cõ
16 ſẽtiũt:& ita pcutiũt pſalteriũ ĩ uirtutibꝰlargitori lætitia ſempiterna. Canite enq; uocibus honorate.
d CIter facite ei qui aſcendit ſuper occaſum dominus nomen eſt ulli.
un⸗ CDocet ut compræſſis peccati tumoribus: plenam ei in cordibus noſtris uiam per iuſtitiã præpare
mus: qui ſuper occaſum mortis aſcendens uictor remeauit ex inferis. Si non nobis occidat ſol iniꝗ/
tatis non poteſt nobis orire ſol iuſtitiæ: cuius ſanitas in alis eſt.
CExultate in conſpectu eius.
CSEius enim nos conſpectibus gaudere oportet:& non in huius ſæculi illecebris delectari. .
CTurbabũtur a facie eius patres oꝛphanoꝛum ⁊ iudices uiduarum. H ðWD
hien CIIli qui ſe nunc tutores & iudices dicunt: & hac occaſione decipiunt res inopum: confundũtur cũᷣ
. reſpicere cœperit altiſſimus. Beus in loco ſancto ſuo.
nl CIn anima fideli. Semper deus in ſanctis ſuis habitat. Vbicqz ſanctitas ẽ ibi habitaculum dei eſt.
tci; CBeus qui inhabitare facit vnius moꝛis in domo. P-cae naches Arrtn
uhet ¶ IIn eccleſia in qua fideliter conſiſtentes ſpiritum charitatis infundit: qui unius moris ſunt & non „
ß”V mutantur.Si quidẽ iuſtus non mutatur: quia ſemel iudicauit in iuſtitia permanere. Peccator autem 42 e P.. .- —
e mutatur inſipiens autem ſicut luna mutatur. In hebreo autem habet. Dominus inhabitare facit mo 7
in nachos in domo:ideſt in quibus non habitat peccatum. .
ſi CAui educet vinctos in foꝛtitudine. Ipſe deꝰ ſua uirtute ducit eos: ꝗ ligati ſunt diabolo in
14ho eccatis: ſicut illa mulier in euangelio quæ ligata fuerat decem & octo annis a diabolo.
oſe Similiter eos qui exaſperant.qui habitant in ſepulchzeis. ⸗ 2 .s SAe
oni C¶ Deus natura dulcis eſt. Qui autem ad amaritudinẽ eũ adducunt pctõres ſunt: & faciunt ſibi ama/(Sens nerre Arri ee
☚ rum deũ. Qui habitant in ſepulchris. Alligatũ infra domũ ſuã fortẽ ideſt diabolũ: qui peccatis uimm/
ntd⸗ cti tenebantur abſoluit & illos qui idolis dediti deũ irritauerãt: & tãquã in ſepulchris iacebant mo
ge tui liberauit: ſicut illud in euangelio. Vhe uobis ſcribæ & phariſei: quoniam ſimiles eſtis ſepulchris
egt dealbatis. Sicut ſanctus templum dei eſt:ſic ſepulchrum ſibi efficitur peccatoor.
D Beus cum egredereris in conſpectu populi tui. CHoc ſecũdũ hiſtoriã: qũ deus an
tecedebat populum ſuum egredientem de ægypto. C Cum pertranſires in deſerto.

Lar enn. lene . Gg ii

. . W atenen tngeg eſle er. l⸗ — . õ d...

Fy Se r 3

CVBDeus non immoratur in deſerto:ſed pertranſit.

S ¶Et emim celi diſtilauerunt a facie dei ſynai.a facie dei iſrahel.
—9 f
pceſſitnpie i euãgelus deſerta gẽtiũ uiſitauit: & p quẽ tũc ĩ ſyna huic generationi mna defluxit:ip̃ᷣe
chriſtiauæ genti corporxis ſanguiniſq; ſui mänam i eccleſia ſubminiitrat.

apoſtolos i corda homimum proflua irrigatione deſcẽdit.Vel de lege dicit: quæ data ẽpꝑp moyten.

trus dominu ter negauit: ſiue cũ reliqui apoſtoli relicto in paſſione dño fugerũt.lInfirmata ẽ lex:qm̃
nemo potuit iplere eã: niſi dñs qui dixit:non ueni ſoluere legẽ ſed adimplere: & ſecũdũ apoſtolum
iĩpoſſ bilitatem enim legis in quo infirmabatur deus filium ſuum miſit factum ex muliere factũ ſub
lege: ut eos qui ſub lege erant redimeret.

„*.

bat auertẽs:ita hanc prædicationẽ ad perfectum duxit ut in eam gentes quæ prius tãquã irrationa
bilia habebantur aialia: comorarent. Aĩalia tua habitant in ea: hoc eſt in hereditate. Alalia aut dixit
geos qui in deo uiuunt. hoc ẽ ſanctos. Vel aliter. Pluuiã uolũtaria ſegregabis. Pluuiã uoluntatiã: aut
„ præcepta aut manna debemus accipere. & infirmata eſt: tu uero perfeciſti eam. Lex quæ per trãſgreſ
n Jiionem iudæorum fuerat infirmata: euangelii gratia ueniente completa eſt.
Paraſti in dulcedine tua pauperi deus.dominus dabit verbü. euãgelizãtibꝰvirtute multa.
VHac dalcedo pluuiæ quæ mellis ac faui ſaporem uincit in pauperibus: ideſt in ſanctis dei deflu-
. xit:quæ ab ore apoſtoli ĩbuente deo cum multa uirtute proceſſit. ¶RKerx virtutũ dilecti.

euangelizautibus uirtutem multam in predicando. ut eccleſiæ diuictis hoſtibꝰ. iudæis ſiue demoni
bus ſpolia partiantur. Pulchritudo domus eccleſia eſt. cuiꝰ diuiſa referuntur ſpolia.ideſt cũ creden⸗
tes diuiſi ab idolis. diuerſos myniſterioꝶ gradus in ea ſortiti ſũt. diſtribuente ipſo dilecto patris &
Zcoopaute paraclito. Rex uirtutũ dilecti. Rex pater uirtutum.hoc eſt ſanctoꝶ. Dilecti filii. Ecce filius
meꝰ dilectꝰ. ipſũ audite. dilecti. Siꝗs aliquẽ diligit. ſemꝑ in ore eũ habet. Ergo ſpiritꝰſãctus propter
Fwor⸗ quẽ habet in filiu. frequenter eius meminit. Et ſpeciei domꝰ diuidere ſpolia.
ſpſi apoſtoli diuidunt in eccleſus ſpolia:quæ acceperunt de idolis. en

MM5 2 . 69 Pes rr Wt . DG 2 , „ 2 „ . . 2 Z . 2g
P eſe· n ſe Si doꝛmieris iter medios cleros. pene colũbe deargẽtate. ? poſterioꝛa ei in viriditate auri.
Detzmas Darn eennee, Cäü duob credideris teſtamẽtis: iuenies ĩ utroq; ſpm̃ ſctm.& licet tibi ſit pulchritudo ẽt iuxta lraʒ
2 far ſcire ꝗᷓ legas: tñ uis decoris oĩs ĩ ſenſu ẽ.Exterior itaq; uerborũ ornatin argẽti noĩe demõſtratur: O

. uö:tn uis deconià Ois aE. 1 HacqdieDotu ornat in alg . 4
Sr-por as r rſlerr Ded⸗ cultiora nero myſteria in recõditis auri munerib'? cõtinétar. Si dormiatis iter medios cleros: hoc é

1 4 . „ 8 —, 7— . Sern 2 — . 1 ⸗ . — — - „
S P-Fra- .“ ſi quieicatis inter. nouu & uetꝰteſtamẽtũ. Cleri dicũtur & ſinguli libri:hoc ẽ geneſis :exodus: iudi-

cũ: euã gelia:apoſtolus.Pẽnæ colũbæ deargẽtatæ: iuenietis i duobus teſtamẽêtis gratiã ſpus ſcti. D

4 . „ . . . ₰☚ 17 „ „ ,„7
4 argẽtatæ clarũ uerbũ ſignificat diuinæ ſcripturæ: & poſteriora dorſi eiꝰĩ pallore auri:hoc eſt ĩ ĩterio
1

ribus. Spũaliter myſteria itelliguntur: ſi uſq; ad cõſũmationẽ uitæ pᷣſentis qꝗᷓ ſæpe oĩs accipitur: ite
duo teſtã ideſt nouũ uetuſq; teſtamẽtũ ꝗeſcatis:iuenietis ĩ his ſpũm ſcm̃:cuiꝰpẽnæ ĩ pᷣdicatoribꝰde/
argẽtatæ: p eloquii pulchritudine reſplẽdẽt. In poſteriora uero quæ ſcapulæ æſtimãtur: eo qd pectꝰ
obperiãt: bonæ côſciæ fruct'onditur: qᷓ poſt pactu euãgeliũ ĩ auri ſpecie. ii honore regio cõmutãtur
Bü diſcernit celeſtis reges ſuper eꝗ. CReges dixit ſctòs ꝗ repugnãt ſuis paſſiõihꝰ. Iſti er
go ſcti diuiduntur eccleſus: ſicut paulus ĩ gẽtibꝰ:petrus iſcircunciſione. Cæleſtis dns ſeparatos hos
ab idolatriis qd ſuperius diximus: conſtieuit in illius domus pulchritudine reges.
Selmer erre 4 Sed pᷣus mue dealbabunt᷑ in ſelmon. CSelmon. umbra iterptatur. Cu igitur rex cæleſtis

cem ſed partem aliquam ſcientiæ: quia tunc ex parte uidemus: ex parte prophetamus.
WMons dei mons piguis.mons coagulatus.mons pinguis. AQIſte eſt mons: ad
quem & in æ ſaia & in michea ut aſcendentes pergant ie inuicem cohortantur. Quod autem ait ue-
ritate coagulatus: apoſtoli congruit uerbis qui ait. Lac uobis potum dedi non eicam. Vel mõs qui
in ezechiele uulnerat principem tyri. Montem autem dicit ipſum dominum.
CAt quid ſuſpicamini montes coagulatos. Mons in quo complacuit deo habitare in eo.

tes lacte nutrire. Vna ẽ eccleſia & unꝰxps ſponſus eccleſiæ. In nullo. n. alio ihabitabit iugiter ſpũs
enand in ſaluatore. iohãne dicẽte. In quẽ uideris ſpũm deſcẽdẽtẽ & manẽtẽ ĩ eo.lpᷣe ẽ ꝗ exciſus ſi

2.

In corpe quẽ accœpit de ſctã maria: ꝗ cũ eo ẽ euectꝰĩ cæxlũ. ¶ Lurrꝰ dei decẽ milib?multiplex

CIpbolice dicit adminiſtratorias ptãtes & ſctõs: ꝗ inumerabiles ſũt: ſicut dixit ĩ daniele. Mille mi

lia miniſtrabãtilli: & decies centena milia aſſiſtebant ei. Et in ezechiele deſctibitur cherubin qtuo

Burnt nete e ier C Terra mota eſt. æ enim celi diſtillauerunt a facie dei ſynai. CCeæli diſtillauerũt: hocẽ mà
F na. Synai interpratur tẽptatio. Ergo deꝰ ĩ eis hĩtat ꝗ tẽptãtur: & ſupant.ĩ eis ãt ꝗ ĩ delitiis ſũt ñ ĩhĩtat.

CVanüͦ nouueteriſq́; teſtamenti hic deſignat auctorẽé. Nã ꝗ corã iſrahelitico populo ĩ deſerto

Pluuiam voluntariam ſegregabis deꝰ hereditati tue. CPrædicationẽ ſanctãiquæ per

Etenim inſirmata eſt. Vel cum paulus iudiciũ mortis in ſe habuit: uel cum pe

Eu vero perfeciſti eam. Animalia tua habitabunt in an. C Reſaurrectio enim tua qd titu

SrT. . atsh Virtutes dilecti dei. ideſt chriſti apoſtoli ſunt. Dominus ergo qui eſt rex uirtutum dilecti. dabit
CA. ℳ .* 12
.

xps ĩ eceleſia ſua cœperit apoſtolos & principes cõſtituere atq; diuidere: non habebunt plenam lu-

ẽſus iſte ẽ M debetis æſtimare plures eẽ eccleſias ꝗᷓ hẽant ubera doctrinaꝶ: & poſſint ſciæ cre-
dẽ

e manibus ĩpleuit latitudinẽ oĩs terræ ideſt dnico hoie. SEtenim vñs habitabit in finez.

cr Pl⸗
H
14 a

6

Super Pſal. lxvii.

perſonaꝑ& ĩ quatuor angulis habere quatuor pſonas: cuius auriga de ẽ. Cherubin ãt ĩterpᷣtatur ſciẽ her-L.. P r.2 E

di tiæ multitudo. Significat ãt pſona leonis regalẽ: hoc eſt regnare paſſionibus. Perſona hoĩs rationa ) sT,
u bilem. pſona uituli in ope: pſona aqlæ ĩ cõtemplatione hoc ẽ ĩ theoriã: qa nos exaltat ĩ uirrurb diſ Pof Shr
mul ãt ut dicamꝰthronus dei in ſanctis eſt: decem milium multiplex. Malta eni milia curuũ ſæcula Varl. 4 ek⸗ —
rium deuicerunt euangelizantes xpᷣm in uniuerſo mũdo. A S
je CMWMllia letantium dominus in illis. CMViniſteria diuina hic eſſe indicat. ð
¶Bominus in eis.in ſyna in ſancto. CHoc ẽ ĩ ſctis ẽ deꝰqñ tẽtãtur & poſt tẽptationẽ ſequi vt
tur ſanctitas. Impoſũbile ẽ. n. aliquẽ licet ſctũs ſit: ſine tẽptatiõe traſire ĩ hoc ſæculo:ſecũdũ Iob. Tẽ⸗ F. ss vun höe, e, e
n ptatio ẽ uita hoĩs ſup terrä. C.Alcendiſti in altũ. cepiſti captiuitatem. ẽ dD
u C Aſcẽdiſti i cælis captiuaſti nos qui captiui tenebamur a diabolo. Qui quõdã ĩ ſynai deſcẽdẽs po
gi pulo legẽ diſtribuit: ipſe nũc in ſctõ:ideſt ĩ aſſampto homine de quo angelus ad matiam: qd naſce 3
lun tur ex te: ſctm̃ uocabitur: cæ-lorum excelſa conſcendens: eos qui in captiuitate diaboli tenebãtur ab
in ſoluit. ac poſt ſe tãquã captiuos deductos æternæ uitæ reſtituit. Sic & carnem aſſumptam: quaſi capf
tiuam euexit in ſydera. Accepiſti dona in hominibus
in SBñ dixit accepiſti apfe accepit: accepit ut hõ: dat ut deꝰ: & qd accipit:hoĩbꝰaccipit ut det. Ipᷣe enĩ
on olenẽ: 6 nihil idiget. Dedit dona ſpũaliũ gtaꝶ hoĩbꝰ: ꝗ pꝑ fidẽ ad eũ deĩceps acceſſerunt.
iir Etenim non credentes inhabitare vnñʒ deum. Et his hominibus ideſt ex gentibꝰ

a

populo largitus eſt xpo: qui ñ credebant deũ inhabitare poſſe mortalibus. & hos ſaluaſti: qui nõ cre F. — „ g a.
rel . .

debant qd poſſibile eſt deum habitare in hominibus:hoc eſt ſaluatorem accipere carnem. Vel etiã ʒ e man. a- pafe
eis miniſtrauit bona qui erant ſine ſpe:qdq; in eccleſia eius inhabitare poſſint.
CBenedictus dñs die quotidie. CQui ꝓſicit:quotidie põt bñdicere deũ. Quid. n mi

1. hi prodeſt ſi heri benedixi: & hodie nõ poſſũ bñdicere? & ꝓ ſupioribus bnſficiis qd nũc nobis ad ſe errAfre- ⸗ .

i ueniẽdi planũ pᷣparat iter aſſidue ẽ & bndicẽdꝰ. Deſalutariũ nt̃oruzʒ: ꝗ ab ipſo ſaluamur.
. Pꝛoſperum iter faciet nobis deus ſalutarium noſtroꝛuuam. Securus eſto peccator:no⸗/
li dubitare qd quotidie poſſis bndicere deũ. Ecce eni dicit. Pro ſpũ iter faciet nobis deꝰ. Ergo deus⸗
Kal adiuuat: & cooperatun nobis. Salutariũ nr̃o. bñ dixit pluraliter ſalutariũ: qd quãta peccata cõmiſ-
. L ſim“ tot ſalutes & habemus. Diapſalma. In hebreo habet ſela: hoc ẽ ſemper & iugiter. Ergo de ſem (eaplre le bel-r
liI. PL per nos adiuuat: TBeus noſter. Quia præter ipfum aliũ neſcimus. r =bt ſerp Pg ree
rin CBcus ſaluos faciendi.⁊ dũi dñi exitus moꝛtis. CPræſto c.n. ut ſaluos faciat pereũtes. qa M
ccher pro redẽptiõe nr᷑i & dñi exitꝰ: qa prior mortis exitũ patefecit dicẽte apoſtolo. Factus ĩꝗt priogenitꝰ
ſPol mortuoꝑ:qm ipſe reſurrexit a mortuis: & nos ſimul fecit reſu rgere. Aliter. Diabolꝰ? itroitus ẽ mor-
tis: ds uero educit. ¶Aerũtamen deꝰ confringet capita inimicoꝝ ſuoꝛum.
aun Ab exitibꝰmortis egreſſus cõftingitudeſt diabolũ & oẽs uirtutes eiꝰ. Tu cõfregiſti capita draco . 4
alii, nis ĩ aqua. Quot pctã ſunt:tot capita hẽt diabolus. Pricipatus & poteſtates quæ taquã caput cuncti rnr rir er rr *
uroc⸗ eminebãt:hoc ẽ diabolicas dominationes Aerticẽ capuli perãbulantium in delictis ſuis
noi⸗ CSũmitatẽ extollẽtiæ eoꝑꝶ qui pœnitentiam negligentes perdurant in peccatis.
iuch Bixit dñs ex baſã cõuertã. vt itingat᷑ pes tuꝰ in ſaguine ligua canũ tuoꝝ ex immicis ab ipſo. . —2 P e- =
e CBaſan cõfuſio iterprætatur. De cõfuſiõe igitur nos cõuertit deus. Hoc ãt ideo: ꝗa crucẽ ſuſtinuit: P.
jin & pes eius proprio cruore pfuſus ẽ clamãtibus cõtra eũ iudæis atq; dicẽtibus: cruciſige crucifige eũ
miirt Qai iudæi ſtimulati fuerũt ab inimicis xpi: hoc ẽ a demonibus. Vt auũt hoc totũ fieret: ipſius ſaluato
ot⸗ ris uolũtas fuit: qui hæc paſſus eſt fieri. Vel de cõfuſione iſtius ſæculi cõuertã humanũ genꝰ: hoc eſt
et⸗ vꝓper paſſionẽ mea & crucem quæ iſti putãt ſtultitiã & cõfuſionẽ. Cõuertã baſan populũù men: cõuer
rinn tã ĩ ꝓfüdũ maris: ideſt de ꝓfudis uitiis & pctis ſæculi iſtius: de cõmotiõe & fluctibꝰcõuertã populũ 59 d0. 9.
meũu. Vt ĩtingatur pes tuꝰĩ ſanguine. Qm pes ipſius ĩtictus ẽ ĩ ſãguine ſuo. Torcular calcaui ſolꝰ & 2 „ -eet⸗
hos Sde gentibus uir non fuit mecum. & iterum. Quis eſt iſte qui aſcendit ex edon: fjuluida ueſtimẽta eiꝰ Peaſ .
ex boſor? Edon interprætatur ſanguis: boſor caro: ipſum ttominum dicit crucifixum. . 1
bleſti CZingua canum tuoꝛum ex inimicis ab ipſo. CCanes dicit ipſos iudæos: ut ſuperius ꝗ cla Qanc; Oclee⸗ .
ml⸗ mauerunt crucifige cruciſige talẽ: nos nõ habemꝰregẽ niſi cæſarẽ. Ex inimicis ãt ſubmiſſi a demoni
bus negare ſaluatorẽ: & blaſphemare eũ.Aliter. Quoniã ipſe tua uolũtate ueniſti & paſſus es: & tua (SDes: ſr rokt e= rſſ⸗
a uolũtate crucifixus es a iudæis tinctus ẽ enĩ pes dñi ĩ ſiguine: cũ caro aſſumpta ĩ qua diuinitas late- N 2
tue bat lancea uerberatur. Ab ipſo igitur ſanguine & eoꝶ lingua tincta eſt qui dixerunt. En ſanguis ei⸗
gu ſuꝑ nos & ſupꝑ filios noſtros: ſed poſt glorioſũ dñicæ aſcenſionis triüphum ultione dñica & koſtiuf
pes in eoꝶ ſanguine tinctus ẽ: & canina ſcilicet inimicorum rabies ab eo eſt ſatiata.
Eiderunt ingreſſus tui deus.ingreſſus dei mei regis mei ꝗ eſt in ſãcto. „ tekt e ſer roc
e COquam admirabiliter in hoc pſalmo uetus teſtamẽtũ cum euãgelioꝶ dictis cõcosdat. Viſa ſunt . ng. 5 Kk,
hi enim itinera chriſti in ingreſſu maris rubri: uiſa ſunt & in euangeliis ipſius regis noſtri: cum in ſan “ .
lu H cto homine eleuatus cælis inuectus et. 0
CPꝛeuenerunt pꝛincipes coniuncti pſallentibus.in medio iuuencularum tympaniſtriarum.
4 CEt quidem ĩ illo maris tranſitu præuenerunt ꝑrincipes.i. prius egreſſi ſunt uel mopſes uel reliꝗ ſe
niores & coniuncti ſunt iuuenculis cæleſti itinere. Præuenerüt principes angelorũ ſanctorum aĩas

GGg iii
Geg

Exop oſitio.

q laudes dũi mortiſicato corpore cõcinebàt dicẽtes. Tollite portas prĩcipes ueſtras: qa i redit triũ/

phator inferni.ideo ãt tympaniſtriarũ: qm̃ mortuũ ẽ corpus ĩpſorũ peccato.& maria ſoror moyſi &

aaron tenens tympanũ in exodo antecedebat pſallentes & dicebat: cantemus domino glorioſæ.n.

ghonoriſicat?. Aliter. Præuenerũt pricipes iuxta pſallentib?ĩ medio iuuẽculaꝶ tympaniſtriaꝶ apo-
ſtolico eccleſus iũcto pariter pᷣceſſerũt gradu. Bñ eos pᷣueniſſe teſtafr:qa prĩcipes fidei de iudæis ſũt.
E eccleſiis benedicite wdfim. Maniteſtius ẽ loquutꝰqᷓs ſupradixerit tympaniſtrias.
CBuůis de fontibus iſrahel. CQuia ſalus ex iud æis eſt: & inde prĩa eccleſia. Ex adumbratiõe
Paulis ales Fnte enĩ legis: eccleſiæ doctria pceſſit:ĩ qᷓ nũc dñs ꝗ ex iſraheliticæ ſtirpis ꝓpagine carnẽ ſuſcepit bndicit.
Rnann eſlendn Ibi beniamin. CPauſꝰapoſtolꝰ ꝗ ex tribu beniamin deſcendit ibi in eccleſia.
ECAgoleſcentulꝰõ. CNouiſtimus oĩum apoſtolorum. C CLonuerſus in pauoꝛc.
CQuuem perculit in damaſcũ cum iret. CPꝛincipes iuda duces eoꝝ.

Aboſtoli ſunt principes iuda:hoc eſt domini: quẽadmodũ dicit Iacob iuda te laudabũt frẽs tui.

3 l-br L-T.s nee lu 3 CPMuicipes ʒabulon.⁊ pꝛincipes neptali. CZabulon interprætatur fluctus noctis: Nepta
Lepedan Ln, de lim latitudo: q liberati fuerimus de paſſione libidmis hoc ẽ illius fluxus: tunc incipimus latitudi⸗-

monſtrat: qui in craſſitudine tænebratum illius lucẽ magnã annũtiãtes: doctores ſunt euangelii cõ
ſtituti: iuxta illad. Terra zabulon & terra neptali: uiã maris tranſiordanẽ galileæ. Gentiũ populus
ſedebat in tænebris: uidit lucem magnã. Manda deus virtutitue. CChriſto tuo-
CConſirma hoc deus quod operatus es in nobis. CHoc ẽ ſalutare qd donaſti nobis ꝑ tuã
aſſionẽ cõſirma: & da auxiliũ: qm̃ hoĩes ſum ĩcedere ᷓ uirtutibſi ñ adepti fuerimauxilium tuum
A templo tuo in hieruſalẽ.quod tibi offerunt reges munera. CReges dicit qui regnãt ſi
imetipſis ſecũdũ qd ſcriptũ ẽ:cor regis in manu dei.Ipſi offerũt deo munera. Virtutes ſanctoꝶ mu

Nrn de valte Errr
nõ regnat offerũt ĩ cæleſti hieruſalẽ quæ ẽ primitiuo eccleſia munera regi æterno: ſcilicet ſeipos
offerentes hoſtiam uiuam placentem deo in conſpectu omnium angelorum.
Increpa beſtias calami. CBeſtiæ calami: demões ſunt fragiles ĩfirmæq; uirtutes. Vel here
tici fũt qui tractant & ſcribunt cõtra te ut decipiant nos. Oportet en & hereſes eẽ ĩ nobis. Feræ eniʒ
dicũtur ab eo qd capiũt aĩas & ĩterficiũt. Vel ĩcrepa feras arũdinis: iudæoꝶ beluinã ſuperbiã.
CPongregatio thauroꝝ in vaccis populoꝛum. ¶Ipſos hereticos ſignificat: qa neminẽ pũ̃t
decipere niſi ſimpliciores & paruos: hoc ẽ uaccas mĩores. Thauros enĩ ñ pnñt decipe:hoc ẽ magnos.

nes uirtatũ. Vel aliter. Principes zabulon & principes neptali. Petruʒ & andreã apoſtoloꝶ pricipes 4

nera ſunt dei. Vel a templo illo corporali: qd bene uiuẽdo ſctm̃ fecerũt. Reges ĩ quibꝰpeccatũ ultra

¶Et excludãt eos ꝗ ꝓbati ſunt argent. CEt ꝓpterea ſimpliciores decipiuũt:hoc ẽ multitu
n ut ueniãt uſq; ad ſanctos: & excludãt eos de regno cæloꝶ. Vel ĩ thauris duces iudæoꝶ: qui per

ſequutionẽ in dñm uel ſctõs eiꝰĩtulerũt indicat: ut illud thauri pĩgues obſederũt me. In uaccis ue-
ro ſtultis populi ſequẽtis aĩas mõſtrat. Qd ibi oſtẽditur: cũ uaccas aureas ĩ ſamaria ſub hieroboam

adorauit. Ergo cõſiliũ eoꝶ q t hñt ut ſctõs de uia iuſtitiæ retrahãt: ĩ eoꝶ aĩas reqeſcat iuxta illd. Gla

ℳ ☛½ ₰

dius eoꝑꝶ ĩtret ĩ cor ipſoꝶ:ut hi ñ excludãtur regno dei ꝗq p multas tribulatões tãquã argẽtũ ꝓbati ĩ
uẽti ſũt iuſti. Tale cõſiliũ præuidebat iacob cũ diceret ĩ cõſilio eorum non introeat aia mea.
BDiſſipa gẽtes que bella nolunt. Hereticos uel iudæos: qui plerũq; cõtra eccleſiã certami
na parant. Aeniẽt legati ex egypto.ethiopia pꝛeueèniet man e deo.

TIn tribulationibus ac erroribus idolatriæ poſiti: uel qui peccatis nigriſiue tænebroſi ſunt: creden-
tes qd xps dñs ipſe eſt deus filius dei: offerunt ei muneradeſt mentes puras auro argentoq; luci⸗

R 5 . 4. A.αι » ygenke . . . .
ro⸗ . diores. quia ubi habundauit peccatum ſuper habundauit gratia.

ſ CR egna terre cantate deo pſallite dño. CVos uitiq; qui prius terrenũ regnum diligentes

ĩignorabatis deum: nunc euicto camnali liuore cæleſtia regna pœnetratis. .
VPſallite deo.ꝗ aſcendit ſuper celos celi ad oꝛientẽ. Cli utiq; qui quondam mortis

poccaſum aſcenderat in cruce ĩuentus:& nnc ſuper ſydera uictor mortis reſedit glorioſus. Ad orien

tem autem uſq;:ſiue quia ipſe oriens ſit dictus:ſiue quia per eum omnes oriantur ad uitam.
Ecce dabit voci ſue vocẽ virtutis ſue. CVoci domini tunc da/
bitur uox uirtutis: cum qd præcipit efficitur: quam mortui cum audierint reſurgent.

carnalé iſrahel honorate. Aliter. Non labiis ut iſrahel: ſed corde honorate deum.
Magniſficentia eiꝰ ⁊ virtꝰ eiꝰ in nubibus. ”ðYDNW
WAn apoſtolis & prophetis. Vnde dicit. Mandaui nubibus meis: ne pluant ſuper iſrahel imbrem.

niam ita dilexifhumanum genus ut ſigna faciat ĩ ſanctos ſuos. In iſtis magis mirabilis eſt de ꝛquã i
cæteris: qd eos poſt multas tribulationes euexit in ſublimitatem cælorum.
Beus iſrahel ipſe dabit virtutẽ ⁊ foꝛtitudinẽ plebi ſne.
CAd tolerandas paſſiones mundanas uel ſpirituales nequitias.

taxe dignetur: ut ſanctis eius participes ſacti. ſempiternis ĩ eum gaudiis exultemus. Amẽ,

CIn ſinem

¶Bate gloꝛiã deo ſuper iſrabhel. CMagis deum quam

Mirabilis de in ſanctis ſuis. C In hoc mirabilis eſt deus: quo-⸗

Benedictus dens. CQui nosa morte in uitam a corruptiõe ĩ ĩcorruptionẽ demma

i
ſ
lic̃

lug
☚

um
uiſ
emu
uln
eißo⸗

Uer
we

gnen
nulan
nie
cibe⸗
vorm
4,01
ddaui
1
num

crten
l⸗

gente

nonis
lotien

ned

gun

.
goo⸗/
i

den

CEt oppꝛobꝛia expꝛobrantiũ tibi ceciderunt ſux me. CExprobrationũ eni iurgium ſuper!

Super Pſal. lxviii.

¶In finem pꝛo his qui commntabuntur pſalmus Bauid.
Ute pſalmus de paſſione xpᷣi ſonat: & ex pſona membrorũ ſuoꝑꝶ: licet quidã ĩ eo putent ei mini-
me cõuenire: ꝓ his ꝗq cõmutabuntur. Cõmutauit ſe xp̃s: d equalis patri erat: formâ ſerui accipiens.
Vel nos cõmutamur de inſidelitate ad fidem: qꝗa ut diximus iſte pſalmus uocem continet dnici ho-
minis uenientis ad paſſionem. C PSALMVS LxXVIII.
—=ð= Aluum me fac deus qm̃ intrauerunt aque vſqʒ ad aiam meam. CSaluare eã pa/
trẽ:ſecũdũ inſirmitatis cõditionẽ poſtulat: qm̃ quidã motus populi ſeuiẽtis irruunt ĩ eum.
S CInſixus ſũ in limo pꝛofundi. Inueteribus peccatis huius populi.
αCEt nonẽ ſubſtantia. Cber quam exinde euadam: niſi tu ſalues.
Aen i in altitudinem maris. In profundum ſæculi iſtius.
CEt tẽpeſtas demerſit me. CProcella iudæorum.
CLaboꝛaui clamans.rauce facte ſũt fauces męee. MUD
CLicet a peccatoribus urgeatur:clamare tamen ſalutaria præcepta nõ deſinit.
Befecerunt oculi mei dũ ſpero in deum meũ. ¶ Secũdũ ĩbecillitatẽ camnis ſpauit ut ab eo e Mrgne rrror
calix iſte tranſiret: ſed ſecũdum diuinitatem impleuit uoluntatem patris. uu na Mon 5 l
Multiplicati ſunt ſuper capillos capitis mei.qui oderunt me gratis. Confoꝛtati ſunt ſuperr
me inimici mei iniuſte. CIdeo ſuper capillos capitis mei multiplicantur atq; confortantur:

— — 8
quia ſemp maior eſt iniquoꝶ numer?quã iuſtoꝑ. OQAue non rapni tunc exſoluebi. Vlen n I rad
Non enim erat debitor mortis atq; peccati: ſed in paſſione hoſtiã utrãq; cõpleuit.
Beus tu ſcis iſipientiã meã.⁊ delicta mea a te nõ ſũt abſcõdit. CScit pater qd nõ ea dej/
cælis attulit: ſed de nobis aſſumpſit: ut ait propheta. Ipſe iniquitates noſtras accœpit: & egritudines
nt̃as portauit. & paulus dicit: quia qd ſtultum ẽ dei: ſapientius ẽ hoĩbus: & qd infirmũ eſt dei: foruꝰ , P. dr . nehnis A4⁰
eſt hominibus. Delicta mea a te non ſant abſcondita: ut illud. Delictum meum cognitum tibi feci.q Pir Alta n rſrerit
CMõ erubeſcãt ĩ me ꝗ expectãt te dñe.dñe virtutũ.Nõ cõfũdant᷑ ſuꝑ me.ꝗ qrut te deꝰ iſi aber
Nõ euacuetur ſpes credẽtiũ de paſſiõe mea:ſed cognoſcãt ꝗa uolũtatẽ tuã facere ueni ſicut ſeqtar-
CAuoniam pꝓpter te ſuſtinui oppꝛobꝛiũ.operuit cõfuſio faciẽ meam. CPropter uolutatẽ
pr̃is & maloꝶ iproperia ſupportauit: & uerecũdia tectus ẽ: cũ ĩ aſſũpta carne colliditur: qa una uolũ
tas fuit patris & filii qd ſuſtinuit paſſionẽ. Vel operuit cõfuſio:qũ negauerũt apoſtoli. =ððð
CExtraneus factꝰ ſum fratribus meis. peregrinꝰ filjs matris mee. C Eilius eni erat ſy⸗
nagogæ:ſicut & illi ſecũdũ ordinẽ corporatiomis terrenæ: a quibus exter & hoſpes habitus eſt: qa il ⸗ ls Nrage*
li ſceleribus erãt pleni:hic uero expers peccati. Extraneus factus ſum fratiibꝰ meis. Frẽs dni apoſtoli f.
unde dixit. Nunciabo nomen tuum fratribus meis. Peregrinus filiis matris meæ. Xps peregrinꝰ: ut nas fat- cxrertz ſyfi
cleophas. Tu ſolꝰ peregrinꝰes ĩ hieruſalẽ. Sołꝰ qa ſolꝰ& primꝰreſurrexit ĩmortalis: & mt ſynagoga.
CAuoniam ʒelus domꝰ tue comedit me. CQuia fecerũt eã ſpeluncam latronum.

eũ ꝓiecerũt:cũ eũ & ſamaritanũ & demonium habẽtẽ uocarẽt. Vnde iudæi cõtra chriſtum dicebãts
Si filius dei es:deſcẽde de cruce & credimus tibi. Alios ſaluos fecit: ſeipſum non põt ſaluum facereß
Qui exprobrant filium & patrem exprobrant: quia qui non credit filium nec patrem habet. ,5
Operni in ieiunio animam meã.⁊ factũ ẽ in oppꝛobꝛiũ mibi. Opprobrium enim ei in E -r dr - -. I. rr
ferre conabatur: cũ tẽptàs eum ſathanas ait: dic ut lapides iſti panes fiant. Vel quãdo dixerunt diſci - 12.
puli: rabbi manduca: ille dixit. Ego cibum habeo manducare quẽ uos neſcitis: & alio loco. Opera- Kre rrrce
mini cibum non qui peni: ſed qui permanet in uitam æternam. Sed eſuriebat Chriſtus ſalutem hu
mani generis. Vel eſuriebat fidem eccleſiæ: quia nullum cibum a iudæis inueniebbaa.
CPoſui veſtimentum meum cilicium.⁊? factus ſum illis in parabolam. In ſacco lucuus „A..
oſtẽditur uel fletꝰ: quo ĩ morte lazari uſus. In parabolã facaus ẽ iudæis: c eo flẽte dicerẽt: ecce qũ o ι rnα Lezer. . K
amabat eũ. Alii uero. Nõ poterat hic ꝗ aperuit oculos ceci nati facere: ut & hic nõ moreretur? ſ
Agduerſus me exercebantur qui ſedebãt in poꝛta. C IIli.ſ.ꝗ hũtes clauẽ ſciæ:neq; nroinant,
neq; alios ĩtroire pmittebãt: ſcribæ & phariſei ꝗ diſcernebãt cauſas cũ ſederẽt ĩ publico iudicio. 3
CSt in me pſallebant qui bibebant vinũ. CRepleti enĩ uino iniꝗtatis: qliter eũ interficerẽt

cõcinnabãt. Stulte enim pſallit: qĩ deũ molitur inſidias. Sciẽs. n. ppheta ſtultũ i aliquibꝰ eẽ pſallen-

tium: audi qualiter doceat quoſdam: pſallite inquit ſapienter. Vel ebrii erant de uino: quando ope-
riebant caput eius: & dicebant. Prophetiza nobis xpᷣe:Quis ẽ ꝗ te pcuſſiiis 5 R
CEgo vero oꝛationem med ad te wvſe. C Non eni uincor his paſſionibꝰ:qa tecũ ſum ĩ or̃o-/ . fas Aſe
ne. Ego uero orationem meam ad te deus: iudæis mihi maledicentibus atq; dicẽtibus cruciſige cru
ciſige eum: ego pro eis orans loquæbar. Pater ignoſce eis: nõ enim ſciunt quid faciunt. *
TZempus placendi deus ẽ in multitudine miſericoꝛdie tue. Omnia eni opa tua bipla
cita ſũt: ſ̊ pᷣſertim hoc tpᷣs: quo mea paſſiõe genꝰ hüanũ redimis: quodãmõ plus bnplacitũ feceris⸗
CExaudi me dũñe in veritate ſalutis tue. C Vt poſt uerã mortẽ reſurrectõis ueritas approbetur
CEripe me de luto vt non inſiganr. C Quære iuxta quoſdã ne forſitan lutũ carnis quã ſuſce/
pit ſignificet uilitatẽ. Orat ut ĩ luto & puluere ſicut omne humanũ gen diſſol niur örramͤnatun

TLibera me ab his qui oderunt mẽ. CApte hæc de iudæĩis:qui eum nũquã dilexerũt dicit
CEt de pꝛofundis aquarum. Non me demergat tempeſtas aque. S
Hæc paſſionis tempeſtas non eum in profunditate abyſſi retineat infernalis.
Meqʒ abſoꝛbeat pꝛofundin. CInquo dũ ꝑ mortẽ deſcẽdit ñ deuoretur ab eo.
MNeqʒ vrgeat ſup me puteus os ſuũ. CQ ᷑ſfi6Aditus inferni ſiue diabolus.
CEraudi me dñe qm̃ benigna ẽ mĩa tua ſecũdũ multitudinẽ miſerationũ tuaꝝ reſpice in me.
Hæc ſecundum infirmitatem humanam poſtulat dicens. Qui alios mea paſſione redimis me præ

— curẽte miſericordia cõtemplare. MMon auertas faciem tnam a pnuero tuo.
V XR pe, CVox xpᷣi ad pr̃em:ꝗ formã ſerui accœpit: ut ait ꝓpheta. Magnũ ẽ tibi uocari puerum meum.
Am tribuloꝛ velociter exaudi me. C Vt reſumã ſpm̃ quẽ tuis manibꝰ cõmẽdaui.
CIntende aie mee ⁊ libera eã pꝛopter inimicos meos eripe me. Vt me reſurgẽte
ab inferis cõfundãtur. Vel unde xpᷣs dixit poteſtatem habeo ponendi animam meam.

CTu ſcis impꝛoperium meum ⁊ confu ſionem meam ⁊ reuerentiam meaʒ.
Quam in aſſumpta ſuſtineo carne. C In conſpectu tuo ſunt omnes qui tribulãt me.
Tu uides quales mihi tribulationes inferant: & oſtendant illuſiones.
CImpꝛoperium expectauit coꝛ meum ⁊ miſeriam.
Improperium paſſionis: & miſeriam: ideſt contumeliam crucis.
¶Suſtinui qui ſimul contriſtaretur ⁊ non fuit qui conſolaretur me ⁊ non inueni.
Nullus de täta multitudine iniquoꝶ aut compaſſus eſt doloribus meis: aut extitit conſolator.
— o B CBederuũunt in eſcaʒ med fel.⁊? in ſiti mea potauerũt me aceto. CNHoc ĩã cõpletũ eſſe ĩ eui⸗⸗
= de nmt n Iſosn" geliis legim:c ſitiẽte dño in cruce acetũ cũ felle mixtũ bibere porrexerũt. & ex hoc & ex alio teſti
Wrt 4* ₰ W 2 monio intelligitur quod ad xpᷣm pſalmus referri debeat. H
C Fiat menſa eoꝝ coꝛã ipſis. C Dicdda legis & ꝓphetaꝶ:ad quã ſæpe cõuenĩiẽtes reficiebãtur.
In laqueũ ⁊ in retributiones ⁊ in ſcandalũ. CVt non ĩtelligãt mihi dñm nütiatũ.
—

, Nam & dominus in euangeliis dixit. Moyſes uos accuſat in quẽ ſperatis de me enim ille ſcripſit.

¶Obſcurentur oculi eoꝝ.ne videant. Diuinitatẽ ſub fragilitate latẽtẽ. Vt nõ uideãt.
Hoc erat qd præcabatur menſam eoꝑꝶ fieri in laquæum: ne legis. ſ. ſacramenta cognoſcerent.
CSEt doꝛſum eoꝝ ſemper incurua. CVt romanis ſeruiãt ſemp.Vel ſub one

re legis: qd ſecùdum litteraʒ ferre potuit nemo. “ 22
Effunde ſuper eos iram tuam.⁊ furoꝛ ire tue compꝛehendat eos. Fiat habitatio eoꝛum de/
ſerta.⁊ in tabernaculis eoꝛum non ſit qui inhabitet. CNHac oia in euerſione hieroſoly
4 mæ ſub Tito & Veſpaſiano cõpleta ſunt. Vel hoc ẽ qd ait.Dimittetur uobis domꝰur̃a deſerta. Rece
Nös:⸗ . N.-d⸗ vuq de iudæa xp̃o oẽs pariter cqᷓ i ſſerut ui ſ. ipſi ſü
A6E r -g re, e, c "udcte de iudæa xpo σπσvariter cͦ illo receſſerut uirtutes. C Qm quẽ tu ꝑcuſſiſti ipſi pſequuti ſũt
. . ore, Prrt De ſe hæc xpᷣs ad patrem loquitur:ſicut in alio propheta ex perſona patris legimus dictũ. Propter
peccata populi: percuſſi eũ: & iteꝑ:Percutiã paſtorẽ: & diſpergẽtur oues gregis. Percuſſus eſt enim:
. L. ◻ ut nos teſurgeremus: uulneratus ẽ: ut nos ſanaret. Sed & ſanguis & aqua quæ de uulnere lateris e XE
Pey sn age i A n ſerii martyrii baptiſmiq; prætulit typum: per qd itur ad cæylum. =Ml

, V — 2 . „ 8 .2 PH
Lo 5, E I Et ſuper dolorẽ vulnerũ meoꝝ addiderüt. CCuũ uel eccleſiã uel apoſtolos peſequuti ſũt.
2Bͤ Appone iniquitatem ſuꝑ inigtatem eoxy. CSicut enĩ qd me nõ crediderũt ad iniqtatẽ eis
Eẽᷓ reputatũ:ita qd me pſequuti ſũt iniꝗtati huic adiiciatur. C Et non intrent in iuſtitia tua.

CCæloꝑꝶ cũ iuſtis ñ capiãt regna. ¶Beleantur de libꝛo viuentiũ.⁊ cũ iuſtis non ſcribant᷑.
¶Duos hic libros ĩdicat ſcriptos:uiuẽtiũ ac iuſtoꝶ. Vñ aĩaduertẽdũ ẽ qd ille ſit uiuẽtiũ in quo ante oſe⸗ A. . 1

. Jlaer cs PſHHν1 Haduétũ deipphetæ ac priarchæ ſcripti ſũt. De quo moyſes peccãte populo ait. Si nõ dimittis eis no, Mlcnαlo
S . . 1 xã dele me de libro quẽ ſcripſiſti. Iuſtoꝶ uero dicit illũ:de quo dñs ad eos ꝗ p fidẽ ſequuti ſunt ait.

Gaudete & exultate: qa noĩa ur̃a ſcripta ſt ĩ cælo. Perſequutores ergo iſti & a prio libro deleti ſunt. — „
e i & in ſecũdo nõ ſũt ſcripi. Ego ſũ pauper.⁊ dolens in paſſiõe ⁊ ſalus tua de ſuſcepit me. X A pf-
CReſurgẽtẽ:hinc iã ꝓpheta loꝗtur. Ego ſum paup & dolẽs. Cũ.n. eẽt diues ꝓ nobis paup factus eſt ſet
& cõpeditos ſuos ñ deſpexit. Poſſumꝰhoc uerſiculo uti ſi q ĩ laudes martyrũ poram'. Quidã & de
animabus hoc intelligi putant: quod clauſæ corporibus non deſpectæ ſunt a deo:
Caudabo nomẽ dei mei cũ cãtico magnificabo eũ in lande. CQò uel diabolũ triſpha-
ueritauel uicerit müdu. C.Placebit deo. Ideſt patri. Super vitulum nonellũ
CQui ſeipſũ obtulit geniton. C Coꝛnna pꝛoducentem. CFortitudinẽ eccleſiæ dãtẽ.
CEt vngnulas. [U; Quibus ſacrilegia conculcet gẽtium ac diuellat. —
CAigdeãtꝓauperes ⁊ leten᷑. C Qd hũiliata ſupſtitiõe gẽtiliũ:eccleſiæ dñi extollitur regnũ
MAQuerite dñnʒ ⁊ viuet aia vr̃a. C Quæ nũc mortua ẽ pctis. C Qm̃ axaudinit pauperes dñs
Vt eũ reſuſcitaret. C Et vinctos ſuos nõ deſpexit. C Quia diſruptis diaboli nexibꝰeos re/
gno ſuo aſciut. CLZandent illũ celi ⁊ terra mare ⁊ oĩa reptilia ĩ eis.
Ipᷣi oia genuflectãt:cæleſtiũ terreſtriũ & ĩfernorũ. CQuonmiã deus ſaluã faciet ſuon.
CCeleſtẽ hieruſalẽ:ĩ qᷓ electos ſuos ꝓ mœritis adunabit ĩ uno corpore illius matris cæleſtis.
CCSt ediſicabuntur ciuitates iunde. C Aiæ ſanctorum quæ per confeſſionem —

KRe picias me ĩ tpe ſenectutis.cũ deſiciet virtꝰmea ne derelinis me.

ſanctuin tanꝗᷓ uiui lapides deferuntar. Et inhabitabũt ibi 2⁊ hereditate acqrent eam
?c ſemen ſeruoꝝ eius poſſidebit eã ⁊ qui diligunt nomẽ eius habitabũt in ea. CSãcdti utiq; /
qin ea tranſſferùtur. Vel ſemen eoꝶ.i. ꝗ p eos cõuerſi ſunt. Sed qa titulus pſalmi ꝓ his ꝗ Tnuabun ⸗ at P=lalrrnn
tur inſcribitur: oremus dñm. ut nos a gentilitate cõuerſos ĩ iudæ ciuitates ediſficet. & a jugo diaboli/
abſolutos ut ſoboles diligat proprias. Vt quos redemit per fellis amaritudinem. per aceti aſperitat
per crucis ſupplicia per clauorù uulnera. per mortis contumeliam. per gloriam reſurrectionis. ſic cu⸗
ſtodite dignetur in ſæculo.ut faciat participes ſanctis ſuis in regno. Amen.
EIn finem pſalmus Dauid in rememoratione. CSexageſimus nonus pſalmus ex per
ſona domini incorporati canitur depræcantis præſidium patris.

Eus in adiuto:iũ meum intende dñe ad adiuuandũ me feſting. CNim adiutoriũ .to . ℳ

xõps eſt.ꝗ nunc patris auxiliũ poſtulat. ad confutandos eos qui ſibi aduerſantur.
CConfundantur ⁊ reuereantur.qui querunt aiam meãꝗ vt auferant aam.
WIn hoc. n. cõfunduntur cũ eũ cuius aĩiam auferre uoluerunt reſurrexiſſe cognoſcunt. meta w qu DPdei ſamclun
CAuertant᷑ retroꝛſuʒ ⁊ erubeſcãt ꝗ volunt mibhi mala. CNõ imutantur in reſurrectiõe cum
ſctis.ſed retrorſũ cõuerſi erubeſcẽtes.qa quẽ ut hoĩem iudicauerũt.iudicare ut deum cernunt.
CAuertant᷑ ſtatim erubeſcentes:qui dicunt mihi euge euge. CIrridentiũ hæc uox eſt
quæ ad eos refertur ꝗ dicebant. Si filius dei es. deſcende de cruce. & iterum. Confidit in deum. libe
ret eum ſi uult.Poſt impioꝑ uero pꝑœnam.ad glori conuertitur beatog. Exultent ⁊ letent
in te oẽs qui querũtte. CQui per lachrymas pœnitentiæ te qui miſericors es requirũt.
Et dicant ſemꝑ magnificetur dñs. CAccepta indulgentia peccatorum.
Qui diligunt ſalutare tuñ. CDiligentes te. eo quod ſis omnium.
Ego vero egenus ſũ ⁊ pauper dñs adinuat me. CXps dñũs ſe crebro egenum & pauł
perem uocat: cuius cura in paternæ pietatis amore conſiſtit.
G Adiutoꝛ meus ⁊ ꝓtectoꝛ meus eſto deus meus.ne tardaueris. ¶Hine. n. paſſioni.
tempore diſcipulo dixit. Quod facis fac cælerius. ſcilicet ut paſſionem. corporis uelox reſurrectio/
nis adiutorium præueniret. qui uulneratus eſt propter peccata noſtra. & reſurrexit propter iuſtifica?j
tionem noſtram. ipſe nobis nunc auxilium in tempore tribulationis miſeratione ſolita largiatur. ut
cum ſanctis eius exultantes. eum magnificare atq; extollere ualeamus. amen. ”ÿ””ẽ
CSeptuageſimus pſalmus uocem continet ꝓphetæ de illa Redemptoris humilitate corporea con/
querentis. ac de eius reſurectione glorioſa canentis. Pſalmus Dauid. ðVUMD
N te domine ſperaui non confundar in eternum. =ð D
COrat ergo mediator noſter. ut hæc confuſio mortis non ſit ut cæteroꝶ oĩum diuturmna.
CEt in tua inſtitia libera me ⁊ eripe me.Inclina ad me aurem tuaʒ ⁊ ſalna me.
ICIuſtitia. n. tua eſt. ut ꝗq fecerit uoluntatẽ tuã tranſeat a morte in uitã per quam & ego nũc —urn XS ſt „

eripi depræcor. Vel aliter. Inclina ad me aurẽ tuã & ſalua me. Aures domini dicuntur. quando exaudn, ..lrͤ 4
dire dignatur. quia formam ſerui accipiens factus obœdiens patri uſq; ad mortem. mortem autem 9
crucis. propter quod deus illum exaltauit. & donauit illi nomen quod eſt ſuper omne nomen.
Eſto mihi in deum pꝛotectoꝛem.⁊ in locum munitum vt ſaluum me facias. ðð
CQuia abſqʒ te: neqʒ refugium:neq;ʒ munitio: neqʒ protectio a quoquam præſtari poteſt. Nunquid – rles on eſ.
deus localis eſt? Licet localis ſit ad ſe uenientibus. ſed non eſt localis quia ubiq; eſt.
CQuia firma mentũ meũ ⁊ refugiũ meum es tu. C Firmamentũ.cũ equalis in eo conſiſtit ſub
ſtantia. Refugiũ iuxta ĩbecillicitatẽ corporeã. C Deus meus eripe me de manu peccatoꝛis
2 de manu cõtra legẽ agẽtis CDe poteſtate populi iudaici. q me uenturũ ĩ lege nõ intellexit.
CSt inigꝗ.ſemper malignantes. Non oẽs peccatores etiam iniqui. Peccatores ſun
tranſgreſſores.i. iudæi & mali xpiani. ꝗq uetus & nouũ reganen rũ tranſgrediuntur. Iniꝗ qui non cr

dunt. ut paulus ait. Qui ſine lege peccauerunt. ſine lege & peribunt: S
Qm tu es patientia mea dñne. Quia pro tua patior uoluntate. CSpes mea a iunẽ V „
tute ma. C Ab initio ætatis corporeæ. Ideo ſpes nõ confunditur. quia caritas dei diffuſa è in⸗ cherces 2 ri⸗ ſa⸗ AP-
cordibus noſtris: per ſpirituz ſanctum qui datus eſt nobis. ¶In te cõſirmatus ſũ ex utero.

Legis utiq; ex quo initraui creÄedere. Be vẽtre matris mee Synagogæ de ꝗᷓ ꝓceſſt
Tu es pꝛotectoꝛ meus dne.In te cantatio mea ſemper. A te ptegar in ꝑaſſione. & tuuʒ
in gentibus nomen concinã. CTanqᷓᷓ pꝛodigiũ factus ſuʒ multis. CDicebantiilli. Sa
maritanus es tu. & demoniũ babes. Et tn dne adintoꝛ foꝛtis. CDixiſti mihi hic eſt ſeree e
lius meus dilectus in quo mihi bñ cõplacui.iᷣm audite. C Repleatur os meuz laude tua. vt —
cantem gloꝛiã tuã tota die magnitudinẽ tuam. CVna dies eſt ſctĩs tuis in hoc mundo. quez
nulla obſcurat nox.ĩ quo & cũ ꝗbus laudẽ gloriã magnificentiãq; cõcino tuã. ꝗa ego in his ſũE go,

cano tibi. Sed & nũc ipſe dñe aperit os nt̃m ut poſſimus eius gloriã nuntiare. atq; laudẽ eiꝰdiſſerere

—

CIn cõſumatiõe utiqʒ ætatis iſtius. Quia dixerũt inimici mei mibi.
Dicẽtes hic ñ ẽ de deo ꝗ ſabbatum non cuſtodit. C Et qui cuſtodiebant animam meam.

Erpoſitio.

conſilium fecerunt in vnum dicentes. Deus reliquit enm perſequimini? compꝛehendite eum

quia non eſt qui eribiat. Hæc dixerunt impii. & errauerunt obcecatũ. n.ẽ malicia cor eoꝶ.
Sed & in ipſa paſſione quaſi derelicto a deo dicebant. Sine Veniat helias & liberet eum.

Beus ne elõgeris a me:deus meus in adiutoꝛiũ meũ reſpice. Vtalligato forte ui

ctor redeam ex infernoo. Lonfundant ? deſiciãt detrabẽtes aie mee operiant᷑ confu
ſione ⁊ pudoꝛe ꝗ querut mala mihi. Cum ego reſuſcitatus fuero.
CEgo aüt ſemper ſperabo in te dñe:⁊ adiciam ſuper omnem landem tuam.
Vt quæ tibi lex offerre præcepit ĩ ſacrificiis ſuis uiſibilibus redẽptus populus
Os mcum annuntiabit iuſtitiam tuam.tota die ſalutare tuum.
CReſurgẽs enim congregabo eccleſiam. in quam tuas concinam laudes.

CAQnia nõ cognoui litteraturam:intrabo in potentias dNmnſi. C Cognouit ille negationẽ. qa
magiſtrũ uendidit. Nã ego te clarificaui ſuper terrã. opus conſumaui quod dediſti mihi ut facerem.
Bomine memoꝛaboꝛ iuſtitie tue ſolius. CPaternæ eũ iuſtitiæx memorẽ ꝓpheta dicir

ſicut & ipſe in eusgelio ait. Ego q audiuia patre meo. hæc loquor. Beus docuiſti mea iu
uẽtnte mea:æ vſq; nunc pꝛonũtiabo mirabilia tua. æ vſq; in ſenect æ ſemũ de ne derelinqs me.

N= Mrr, a pC Nunꝗᷓ enim eſt derelictus a patre. ſed ſemper teſtimonium perhibuit quia uerax eſt.

„ 8 —
e. m ͤ optonn
opy

WPe-. Fen

.

2WèðJ 57

CBonec annuntiẽ bꝛachiũ tuũ.generationi oĩ que ventura eſt. Potentiã tuam ⁊ iuſtitiã tuam
vſqʒ in altiſſima. Hæc oĩa chriſtianæ generationi annũriauit: quã ſuo ſangui-

ne acquiſiuit. & ꝓ qua paſſus eſt qꝗᷓ ſequütur. C Que feciſti magnalia deus quis ſimilis tibi.
Qui me miſericordi conſilio ad redemptionem humanam miſiſti. CQustas oñndiſti mi
hi tribulatiões multas ⁊ malas.⁊ ꝗuerſus inuſtificaſti me.,. Multæ quidẽ ei tnbulatiões in

carnis infirmitate oſtenſæ ſunt ob ſalutẽ humani generis.ſed omnia uiuaciter tolerauit.
CEt de abyſſis terre iteꝝ reduxiſti me. N¶Hoc eſt de proſfunditate inſerni. Dicant nüc
g1 iudæi qui hunc ꝑpſalmum in ſolum Dauid canere uolunt. quando de profundo abyſſi eſt eductus.
CMultiplicaſti magniſicentiã tuam deus. ? conuerſus cõſ- olatus es me.
Mι Cü hi qin inferno tenebantur mecu redierunt. C Mãz ego confiteboꝛ tibi ĩ vaſis pſalmi.
M⁰ Aui de illo uino nouo euãgelico & apoſtolico repleti in pſalmis me intelligunt præconatum.
ANeritatẽ tuã deus pſallꝗ tibi in cythara deꝰ ſcũs iſrabel. Iin his qui te mente retinent.

7 lingua mea

CExultabunt labia mea cũ cantauero tibi. CNHaæc ad clauſulam Eatmipropheta dic

¶ Et aia mea quã redemiſti. CNe ei mors ſecunda dominaretur. C Se

meditabit᷑ iuſtitiã tuã cũ confuſi ⁊ reueriti fuerint qui qrunt mala mihi. CSiue uitia ſiue
poteſtates aereæ. quæ mihi iniquas inferunt immiſſiones. Nos uero depræcemur dñm. ut repleto

laudibus eiꝰ ore humanoea ſemper meditemur in cordibus quæ ei placitis uocibus proferamus.
¶Incipit pſalmus ſeptuageſimus primus.
(X= T hic pſalmus proprie ad xp̃m refertur. Salomon quippe pacificus. & pacificus eſt chriſtus.
WiEt permanet cũ ſole & ante lunam generationis generationũ. Si ſuper ſalomonẽ iſte pſal/- 3
fuus intelligitur. hoc pœnitus ſtare non poteſt. Salomon quippe nec cũ ſole nec cũ luna p

S Wmanſit. Si uero uolumus intelli gere de xpo quærendũ quũo chriſtus non habeat finem cuʒ
ſo

* luna. & cælum & omnia ueteraſcere & tranſire dicantur. Sed iſte ſeptuageſimus primus pſal⸗⸗

mus quẽ propheta cecinit.ſflium dei in mundũ uentuꝶ ondit. eü poſt aſſũptæ carnis iniurias li⸗
beratoſq; paupes de manu potẽtis. cælis reditũ a patre oẽ ſumpſiſſe iudiciũ. tale ĩgr̃ ſumit exordiũu.
FEFErus iudiciũ tuum regi da. C¶CToquitur ergo ut diximus ꝓpheta ad pa⸗

trem. ut iudiciũ filio donet: non qd eum in una deitate ſubſiſtens nõ habeat.ſed ut in cor/
nem filii aſſumptus.per baptiſmi in eo renatus eſt. Nã congrue cõuenit: ut popuilus iuſti/
tia uiu at. Rex aut iudicium qd a patre ſuſcpit exerceat. quod ſequens confirmat uerſiculus.
Judicare populum tuũ in tua iuſtitia. CQuẽ per paſſionẽ ac reſurrectionẽ illius acgqſiſti.
CEt pauperes tuos in iudicio. CVt poſt præſentes erũnas:conſolationẽ capiãt ſempiternã
CSuſcipiant montes pacẽ populo ⁊ colles iuſtitiam tuã. NMontes colleſq; duplam
hẽre intelligentiã ſæpe monuimus. i. patris deifici. & aduerſarii. Ergo hi ꝗ ſeducente aduerſario fa-
uẽtibus diuitiis in modũ colliũ montiũq; eleuati ſunt.ſubditi nũc deo illã pacẽ iuſtitiãq; ſuſcipiant
quã populus quẽ ſupius adoptiuũ diximus tenet.i.chriſtum qui eſt pax noſtra & iuſtitia.
AJudlicabit pauperes popuii. CVt pro eo paupes facti a cæleſtibus regnis locupletentur.
CEt ſaluos faciet filios puuperum. Qui per eos conuerſi ſunt. CESt humiliabit
calumniatoꝛenmn. C Largito iuſtis præmio humiliat diabolum:qui nunc eis
calumniator exiſtitt. CEt permanebit cum ſole. Cum claritate paterna. Nã huic ſoli
aptati iſta non poſſunt.qa cũ hoc mundo diſſoluetur. CEt añ lunã generatiõis generationũ.
CPriort enim ſtabit ante omnem congregationem eccleſiæ. manebitq; in ſempiternum.
1 SEt deſcendet ſicut pluuia in vellus. Sicut enim in uellus gedeonis pluuia deſcen-
dens cu terra arens defecit. ita & hic illapſus eſt in utero uirginali per infuſionem ſpiritus ſancti.

C¶SESt ſicut

deportet in moribꝰ

¶Pſalmus Bauid in ſalomone.

pore uenturũ oſtendat. CEt iuſtitiã tuã ſilio regis. CPopulo qui ĩ adoptio

cr r e e l-- px⸗ = 81

Super Pſal. lxxii.

CEt ſient ſtillicidia ſtillantia ſuper terram. CAnda enim etat terra humani corporis As -anz. orrs, en
cũ aduenit. nec ullũ fructũ exhibere poterat ſanctitatis.ſed ipſe eam pᷣdicationis ſuæ ſtillicidiis fœci ho=, iuk ar. 4
4 datam fructibus repleuit æternis. CDOꝛietur in diebus eius iuſtitia.? abundant ia pacis
i CEQuod in diebus auguſti cæſaris eſt impletũ. cum dũs de thalamo uirginali proceſſit. Nam ita his
Nn Nichus oĩa bella quieuerunt. ut ẽt illud impleretur qd alius propheta cecinit dicens. Conuerterunt᷑
E gladios ſuos in uomeres. & lanceas ſuas in falces. Dies aũt eius ſunt. cũ concipitur. cũ naſcitur.cũ nu Srn ſrenmt
tritur. Dies eius ſunt.cũ opa patris opatar. cũ patitur cũ ad inferna deſcendirt. cũ reſurgit. cũ ſe diſci
ulis præbet. cũ cælos aſcendit. CBonec auferat᷑ una. CEleuetur ecclelia.
Et dominabitur a mari vſqʒ ad mare ⁊ a fluminibus vſqʒ ad terminos oꝛbis terrarum. cl
Cotum hic mundũ ſua paſſione acquiſitũ atq; ſubiectum xpo dnño propheta teſtatur. èUä
in CCoꝛã illo ꝓcidẽt ethiopes. CPeccatis tænebroſi. CEt inimici ei terrã lingent.
n Cluxta illud. Te adorabunt. & puluerem pedum tuorum lingent.
i CReges tharſis ⁊ inſule munera offerent:reges arabũ ⁊ ſaba dona adducent:⁊ adoꝛabunt euz
g oẽs reges terre:oẽs gentes ſeruient ei. COẽ hic mundiale imperiũ. honores & ordines ad
N xpᷣm dñm accedere eiq; colla ſubmittere. bonorũq; moꝑ dona deferre ꝓpheta ꝓnuntiat: qd ex ma 4
orum muneribus intelligimus peractum.Ipſi. n. gentiũ regnũq; typũ tenuiſſe manſtrantur.
wen Quia liberauit pauperem a potente. CPopulum ſidelem a poteſtate diaboli.
doni CSESt pauperem cui non erat adiutoꝛ. Parcet pauperi⁊ inopi.⁊ aias pauperum ſaluas facier. ⸗
b CQui abiectis mundi diuitiis pœnitentiam egerunt. parcitur his & ſaluabuntur. HZ
Dül Et vſuris ⁊ iniquitatibus redimet aĩas eoxꝝ. CNe depereuntibus uſuris in terra cõſti/Mna
i tuant theſauros. ſed in cælo collocent ſacculos ꝗ non uetereſcant. Sed & uſuræ peccata ſunt.cũ mali
cia ſathanæ accepta multiplicantur. CSEt honoꝛabile nomẽ coꝝ coram illo.
tni⸗ CCorã deo patrte. Et vinit. C In ſanctis ſuis ſicut & paulus dicebat. Ilam nõ uiuo ego
in uiuit autem in me chriſtus. CEt dabit ei de auro arabie. , „
Oſferunt ei muneris puritatem.tanꝗᷓ aurum arabicum ſplendore pulcherrimo rutilans T, el.n ann.
r Et adoꝛabunt de ipſo ſemper. CEo quod ab iniquitatibus liberati.
u CTota die bñdicent ei. In uno eccleſiæ corpe cõgregati. C Et erit firmamentũ i terra. ,.
Magnum.nn. terræ labenti attulit eius aduentus. paſſio. ac reſurrectio fimamentum. Ren. AS frr
n. CIn ſummis montium ſuper extolletur ſuper libanũ fructus eius. n
du CSuper omnes enim altitudines ſæculi eleuata eſt gratia baptiſmi. per quam peccata tollunrur. υd — veares baxtſ. .
uuſtt Et floꝛebunt de ciuitate. Cldeſt de cæ leſti Hieruſalem. ¶. Sicut fenum terre. ,
fiae C Fœnuũ duplam hẽt rönem. Eſt fœnũ qd areſcens decidit. & eſt fœnũ floridũ & uiridicomũ pdu⸗ . e, e „IXI. 2
Pen rans de quo ornãtur coronæ ſcõg. Sãcti ergo p baptiſmũ réati. florebũt de cæleſti hieruſalẽ bonoꝑs ⸗ y er eſt
2 operũ ornamẽto ſplẽdidi.ſicut fœnũ terræ. Nò illiꝰterræ maledictiõi ſubditæ ſed illmelle ac lact —
none. manãtis. C Et erit nomen eiꝰ bñdictũ in ſecula. C Ab his q̃ mihi trãſtulit ppetualiter bndicet᷑t
kiſtus⸗ ¶Ante ſolẽ pꝑmanet nomen eiꝰ· CPoteſtas.ſ.noĩs eius.iuxta illud. Ante luciferum genui teꝗ
edn ¶ Et benedicent᷑ in ipſo oẽs tribus terre oẽs gentes magniſicabunt eꝗ6. CHoc.n. euangeli
lwnn ſta cõmemorat dño ſic dicente. Prædicabitur hoc euangeliũ in uniuerſo mundo. Sed & oës gẽtes
neng, Iuenient & adorabunt corã te d e. Benedictus dũs deus iſrahel ꝗ facit mirabilia ſolus
CFecit enim in ueteri teſtamento. facit cũ dignanter uocat ea quæ non ſunt tanqꝗ ea quæ ſunt – e.
R CEt benedictũ nomẽ maieſtatis eius in eternñn. Cluxta illud.Et erit credentibus in me no AEM. reo n.
anti⸗ mẽ nouũ qd bndicetur in terris.i xpianum. CEt replebit᷑ maieſtate eius oĩs terra fiat fiat. de n ts
nH CCũ effuderit ſpũm ſuũ ſcm̃ ſuꝑ oẽm carnẽ.qd iã in actibus apoſtolicis legimus fuiſſe cõpletũ.ꝗ¶ æ&a .— ſator
Kinan nũc in nobis paraclitũ.i. cõſolatorẽ dignetur ĩfundere. ut intelligere poſſunus eũ ꝓ redẽptione ntaX Pm „
un⸗ corpus aſſũpſiſſe terrenũ. ſuſcepiſſe mortẽ.penetraſſe inferos. rediſſe uictorem ad cælos.
lin CBefecerunt hymni Bauid filij ieſſe. C Pſalmus Aſaph. C PSALMVS. LXXII.
J CSciendum qd.lxx.primus pſalmus ſcdi libri finis ſit: unñ & ĩ extremo hẽt fiat fiat.ꝓ quo nos ĩ ſupio
. ribus demöſtrauimus amẽ amẽ in hebreo dici. Etià hoc diligẽtius obſeruãdũ.qd defecerũt hymni / . 1 .
win Dauid filii ieſſe.ad finẽ.lxx.primi pſalmi ptineat:id uero qd ſeꝗtur pſalmus aſaph initiũ ſit ſequẽtis? 1 .
i HAVam bonus iſrah el deus his qui recto ſunt coꝛlle. Bonus. n. eſt his ꝗ eum
t, (S uiſuri ſunt. ſicut dus inꝗt. Beati mundo corde. dunhiam ipſi deum uidebunt. —,— R1 .
M Mei aũt pene moti ſunt pedes pene effuſi ſunt greſſus mei.Quia ʒelaui ſuꝑ pecca & Tein, cba/
toꝛibus:pacẽ peccatoꝝ vidẽs. C CStabilitas ſanctitatis eius atq; inceſſio ad deũ
wm labebatur.eo qd emulus impioꝶ pacis fœlicitatiſq; fuiſſet. CQuia non eſt reſpectus Voenl
” eoꝝ ⁊ firmamentũ in plaga coꝝ: Et in laboꝛe hoium non ſunt:⁊ cũ homibus nomflagellab nt.
getn CAb inſirmitate & blge uelociter cõualeſcũt.nec ſicut hoĩes iuſti tribulationũ ꝗtuntur flagellis.
i CIdeo tenuit eos ſuꝑbia oꝑti ſunt iniꝗtate ⁊ impietate ſua. Per arrogantiã.n. ſœli/
N citatis. multiplicata iniqtate præmuntur. CPꝛodijt quaſi ex adipe iniquitas eoꝛum.
hndn In pinguedine quoqʒ diuitiarum oblita iuſtitia iniquitas proceſſit ab eis. De hac enim pinguedi-
Cen ne.& moyſes ait. Impinguatus eſt iacob. & recalcitrauit.

n

TPd- ſcine moli ft renhen A S

Expoſitio.

—

— e Pesden etahere Tranſierunt in affectum coꝛdis. Vt ſuam & non dei facerent uoluntatem.
E Cogitauerunt ⁊ locuti ſunt nequitiã inigtatem in excelſo locuti ſunt. CSiue iudæĩ qui
deu in carne poſitũ blaſtemantes. neqꝗtie laꝗos tendebant in cogitationibus puerſis ſiue heretici. ꝗ
per interptationes iniquas deo detrahunt. CVPoſuerunt in celũ os ſuũ.⁊ lingua eoꝝ
ilan ſinit in terra. Per ſuperbiã ſcientiæ locuti ſant contra habitatorẽ cæli. ſed humili
atũ eſt uſq; in terrã iniquũ eloquiũ eoꝑ. & ptranſiit. ꝗa firmã non habuit ſtationẽ. Idcirco his ꝓphe
tis dũs de ſuis loꝗturdicens. Ideo cõuertitur populus meus hic. & dies pleni inueniẽtar in eis. Vidẽ
tes hæc iuſti ꝗ prius in peccatoribus zelati fuerant cernentes pacem eoꝶ reuertũtur ad deum ut ple
. H nitudinẽ dierum capiant æternorum ſcientes: quia iniqui nec ad dimidium accedunt.
+ 4

*„

Et dixerunt.Qũo ſcit deus: Et ſi eſt ſcientia in excelſo. CIgnorant.n.peccatores Mu ren. S
deum oia poſſe cognoſcere.neſcientes miſeri quia nihil ab oculis eius abſconditur. log ſe

Ecce ipſi peccatoꝛes ⁊ abundantes in ſeculo obtinuerunt diuitias.
Abundantes diuitiis ſæculi.perdiderunt dona paradiſi.
CEt dixi. Ergo ſine cã iuſtiſicaui coꝛ meũ.⁊ laui inter innocentes manus meas.
Nungqd hæc uidens iuſtus fruſtra ſe iuſtincauit: aut in cõtrario innocẽs opus fecit? Sed hæc ex pſo
na iuſti dñs ipſe dicit.ſicut ſequẽtia docẽt. CEt fui flagellatus tota die. CFlagellaba/
tur. n. ds poſt dolos eoꝶ. ſed in die paſſionis certis contumeliis & ueris ictibus uerberatus eſt.

. Et caſtigatio mea in matutino. L QOCe Iudas utiq; qui d uultis mihi
. — lC. ., 15 dare: & ego indicabo eum uobis. ut appræhendatur?Ipſe autem in matutino fuit flagellatus: cum
9 Tedlors e ſegquenti die de traditione dominica abiit & laqueo ſe ſuſpendit.

Si dicebam narrabo vero ſic ecce generationem filioꝛum tuoꝛum preuaricatus ſum.
Ordo lectionis & ſenſus iſte ẽ. Dũ ipſe me accuſo in orationibus matutinis hoc reperi ut dicerẽ.
Ego ſi ſic fuero loquutus.ego ſi uoluero dei occulta rimari ĩcipio a filiis tuis alienꝰ fieri.Vel ut ñ iuſti
ſicet᷑ ꝗs:neq; iuſtũ faciat opꝰ.hi ꝗ me pᷣdicãt ꝑ me tui effecti ſũt filii ĩ me cõſurgũt.hiĩc ꝓpheta loꝗt
CEt eſtimabam vt cognoſcerẽ.hoc laboꝛ eſt ante me.
CPerſcrutaui cuncta. & ſi laborioſe: exiſtimaui tamen cum apoſtolo:quia non ſunt cõdignæ paſſio
nes huius temporis ad futuram gloriam quæ reuelabitur in ſanctis.
Bonec intrẽ in ſanctuariũ dei.æ intelligã in nomſſimis eoꝛ. Intellexi ẽt de his ſanctis
ingrediens mente in eog cœtu.quia & ſi in prima uita in paucis uexati.in nouiſſima tñ bene diſpo
nentur in multis. Hinc ad illos qui in diuitiarum dolo confidebant uerba uertuntur.
.: K . A. 5 lat. Verütamen pp dolos poſuiſti eos. CQuia tribulauerunt iniquis fraudibus iuſtos tuos.
T= C BGeleciſti eos dũ alleuarentur. Cin diuitiis alleuati.a te ſunt deiecti.
er⸗ 2 CAuüo facti ſunt in deſolation. CInterrogantis uocis hic modꝰ ẽ: & ſeꝗtur reſpondentis.
i. Supito efecerũt perierunt ꝑꝑ iniquitatem ſuauũd. CEyxpoſuit. n. ordinem rei. iuxta il-
2 . ℳ4 lud qd apoſtolus ait: Cũ dixerint pax & ſecuritas. tunc repentinus illis apparebit interitus.
PDR SE P:⸗ Aelut ſomnium exurgentium. CSicut ꝗs dormiẽs uidet in uiſu theſauros magnos auri
ia Aanne, argentiq; & ſurgens oia perdit. ita & hi diuitias ſuas poſt huiꝰ ſæculi uitã in qᷓ uelut ĩ ſõno uerſati ſũt
¶Bñe in ciuitate. ¶ n cæleſti utiq; Hieruſalẽꝗ. Imaginẽ ipſoꝝ ad nichiulũ rediges

—

Cum pulſantibus his cæleſtem regiã dices. Diſcedite a me oparii iniquitatis. quia non noui uos.
Auia inflammatum eſt coꝛ meũ. Vt patris faciam uoluntatẽ.Xpᷣs dñs hæc loꝗtur
Et renes mei commutati ſunt. CNe mimi præualeret luxuria cogitationis humanæ
CEt ego ad nichilũ redactꝰ ſum ⁊ neſciui. CEt humiliatũ & ignoratum ſe dicit.
—eTcs ſle 4 neſur m ut uerum hoiem monſtret. Nulla.n deus ignoratione fallitur. ſed tantum peccatores neſcit.
S ſaf- e g At iumentum factꝰ ſũ apud te. CPortans in carne peccata populi tui.
CEt ego ſemper tetum. CEgo in te & tu in me. Tenuiſti manũ dexteram meã:deſcen/
dente me in infernũ: qa ſiniſtra diaboli adearſabatur mihi. & in uoluntate tua deduxiſti me reſurgẽ
tẽ: Et cum gloria ſaſcepiſti me cælis redeuntem. CQuid.n.mihi eſt in celo.⁊
a te quid volui ſuꝑ terrã. CCu.n.tã grandia mihi in cælis pᷣparaſti. & ego infœlix in terris
a te parua quærebà? Aliter. Neq; in cælo neq; in terra ali præter te quæſiui. A te.n. impleta eſt uolũ
tas mea. ut mihi flectant oẽ genu. cæleſtiũ terreſtriũ & infernoꝑ. Vox ſua edit eccleſiæ dicentis.
Befecit coꝛ meum ? caro mea:deus coꝛdis mei.⁊ pars mea deus in eternum. M
CPoſt deum cordis ſui ideſt chriſtum dñm. cuius pars facta eſt. tam corde quã corpore toto deſide/
rat. Nà defectio quã ſe dicit habere. non pro diminutiõe ſed pro deſiderio accipienda eſt.
Quia ecce qui elongant ſe a te peribunt.perdidiſti omnem qui foꝛnicatur abſte
X —- — ¶ OQmnes ꝗ forsicantur.ſine deo peccant. Qui aũt peccat longe eſt a deo. ideoq; pditioni ꝓximuz.
FTPnants A 4.⸗ .

Ar r=—

.“MHihi autem adherere deo bonum ẽ. CCuius ſanguine ſum redemptus.
VPonere in dno deo ſpem meam. CQuia uanum eſt in ſæculi confidere bonis.
CEt annuntiẽ omnes pᷣdicationes tuas in poꝛtis filie ſyon. :· HPDPer contẽplationẽ.n.

ſpei ꝗquã in deum hẽt: ſperat ſe induci in cæleſtibus Hieruſalẽ portis.ad capeſcendã futurã beatitudi
nẽ cũ electis eius.In quoꝶ nos conſortio nõ meritoꝑ inſpector. ſed uenie largitor admittat. Amen.

CIntellectus

S. —— —

ign

en⸗
ni
r
nhee

D

licere⸗
nint
logt

No

lnc
rhe

N

emn.
ni

0s a
Alauiſ
ſtches
me

kdd.

eleen/
ange
co
ateni
awli

do ſolent ſuper portaꝶ fornices de hoſtibus trophea conſtitui. Quod ſymachus planius interpræta

¶TTu dirupiſti fontes ⁊ toꝛrentes. CApoſtolos uel reliquos prædicatores. hrb rSalj Pr
CXTuus ẽ dies ⁊ tua eſt nox. CClaritas euãgelii uel obſcunitas legis.ꝗa te utraq; pronuntiãt l nen⸗ ls merd
CTu feciſti ſoll. NHominem illũ. per quẽ ſedentes in tænebris lucẽ uiderunt magnaz.
CEt lunã. (Eccleſiã.ꝗᷓ in obſcuritatibus ſæculi lucxæ. CCTu feciſti oẽs terminos terre
Cluſſu enim tuo cuncta creata ſunt C Sſtatem ? ver tu plaſmaſtiea. ⸗ , 9
CQuamquam & tempora anni & oĩa elementa mundi deus fecerit. eñ ſcdum allegoriam uer dici/ lgene er ) z. Ih m h ſeta
mus cũ iuſti in hoc ſæculo bonis opibus florent. Aeſtatem: cũ fructũ laboris ſui percipiuttt. orn;, ær flarent S

Super ſal. rriii.

CE Intellectus aſaph. . C Ideo intellectus in titulo prænotatut. quia duplex captiui/
tas ſequitur carnalis uidelicet. & ſpiritalis. (C(CLCLPSALMVS. LXXIII.
AAXAduid deus repuliſti in finem: Iratus ẽ furoꝛ tuus ſuper ones paſcue tue.
&πω11Immenſum dominicæ pietatis donũ eſt. ꝗ ſic repellit ut reuocet.iraſcitur ut emendet. die pa ſſtont opnna

AWemoꝛ eſto cõgregationis tue.quã poſſediſti ab initi. CEccleliaſticæ utiq;
cögregationis quâ patriarchaꝶ ſiue ꝓphetarum uel uocationibus uel ſacrificiis figurxaſti.
C Kecini 1 Piſgam peredira ſs ue * niege hereditatis dei xps eſt. ſicuc Hiere 1
miæ uidenti uigilantem uirgã dicitur. Bene uides. quia uigilo ego ſuper populũ meum. & iterum. V
Egredietur uirga de radice ieſſe. & flos de radice ciu aſtenckct, Dſun gentes Gepræcabätusckiæ- e= SS
ergo uirga liberata eſt a perſequentibus inimicis. Mons ſyon.in quo habitaſti in e
CSiue in aſſumptum corpus. ſiue in eccleſiam. Vtraq; enim ad montem pertinet ſanctum.
Teua manus tuas in ſuperbias coꝝ in finem. Quiecclelia tu ipugnare conantur.
Auãta malignatus ẽ inimicus in ſancto. CVthos malis conſiliis homi-
nes perſequutores eorum efficeret. CEt gloꝛiati ſunt qui oderuntte.
Inſtinctu enim diaboli gloriantur. cum in odio dei ſanctos martyres pœnis affniigunt.
Incenderunt igni ſanctuariũ tuũ.in terra polluerũt tabernaculuʒ nois tui. Sixerũt in coꝛde
ſuo cognatio eoꝝ ſimul.geſcère faciamꝰ oẽs dies feſtos dei a terra. Signa nr̃a nõ vidimꝰ iã ñ ẽ
ꝓpheta.⁊ nos ñ cognoſcet ãplł.vſqʒ quo deꝰipꝛoꝑabit inimicꝰirritat aduerſariꝰnomẽ tuũ iĩfin. .R
CFacta ſunit quidẽ hæc ſecundum hiſtoriã. uel cũ Nabuchodonoſor eos adduxit in babyloniaã., uel A. Fe Mſpaſno ſ
cum titus Veſpaſianuſq; ſuccenſa ciuitate cũ templo. multitudine gladio proſtrata. reliquum uulgꝰ k
captiuum abduxerunt. Sed & modo cauendum eſt. ne quod tunc contigit leroſolimæ. chriſtianæ (Nanle e αnn. yll GB
nunc eueniat plebi.ſicut ſuperius iſto uerſiculo ꝑpræteriuimus. quomodo dixit. rn euerna ..
CNVoſuerunt ſigna ſua.⁊ ſigna non cognouerũt ſicut in exitu deſuper.
CSic babyloniis in arrogantiã uictoriæ tumore ſublato. in tẽplo tuo ſigna ſua poſuerunt.quomo⸗/
Srroches ns

tus eſt dicens. Poſuerũt ſigna ſua mamfeſte in editu in introitu portaꝑ. Ergo habeat un uſquiſqʒ noz
ſtrum corde ſuo uexillũ crucis: non aduerſarii ſignũ. ne eius ſecuri ſuccidatur a gratia. ſed falce euan
gelica purgetur ad gloriã. Non ſuccendatur in concupiſcentiis. ſed accẽdatur ab ſpualibus ſacramẽ; KT v. d.a
tis. Non polluatur uitiis. ſed uirtutibus repleatur. Nec exiſtimet deum aliquid poſſe cognoſcere. ſed Al. la ent de⸗ efen.
onſiteatur nihil oculis eius abſcondi. Poſtremo non præbeat conſenſum in improperiis diaboli. A F
ſed glorificet nomen dei ſiuiui. Ct quid auertis manum tuã. dexteraz
tuã de medio ſinu tuo in finem. V Sinus dei eſt ſanctuarium eius ſicut per aliũ ait
propheta.Sicut.n.paſtor gregẽ ſuum fouet.fœtus in ſinu portat:ſic dñs plebem ſuã uegetat. Tuc erx-
go ab hoc ſinu uel inſpectionẽ uel potentiã ſuam auertit. cũ peccauerimus in eum. H
¶Beus autẽ rex noſter ante ſecGuua. CESicurt per ſalomonem ex ſapientia qᷓ
eſt chriſtus dicit. Condidit me in initio uiarum ſuarum ante ſæcula fundauit me. ? . WREDrD05â⁴ùL⁵ůy
COperatus ðẽ ſalutẽ in medio terre. CSiue ĩ iudæa ꝗᷓ mediũ terræ di.ſiue in utero uirginali. Ne V ruas v
CTu confirmaſti in virtute tua mre. CCSeculum uel quæ in eo ſuttt.
CTu confregiſti capita draconis in ags. CPotentiam demonioꝶ in baptiſmũ ſubie
ciſti. Tu cõfregiſti capita dracomis in aqs. i. diaboli. & dediſti eũ eſcã populis ethiopũ., ut uerſa uice
ab his deuoraretur. ſiue cõminueretur ꝑ ſignũ crucis. quos prius deuorauerat in pſuaſionibꝰ uanis.

CMemoꝛ eſto huius inimicus impꝛoperabit dño.⁊ populus inſipiens incitauit nomen tuum Srs Ei; Pacr. 8
CStant tui martyres in agone.improperat diabolus. exacerbat gentilis populus. Tu dne memore
qui ob amorem nois tui talia patiuntur. CQ¶Q C/ Ne tradas beſtijs aĩas cõſitentes tibi.
diabole. o miniſtri diaboli. qui non uultis corpora deuorare ſed animas. Tunc enim anima de
uoratur ore beſtiæ. cum coniuentiam præbet diabolicæ uoluntati.
Animas pauperum ſalua tuoꝝ.⁊ ne obliuiſcaris in finẽè. 5
CEt ſi ad horã ſubducuntur tribulationibus. non pereant.ſed probati manifeſti fant. D
Reſpice in teſtamentum tuum quia repleti ſunt.qui obſcurati ſunt terre dumib iniquitatu;ʒ.
CDumi ĩterptãtur ſpinæ. hi ergo ꝗq obſcurauerüt pſecutõibꝰ ſuis terrã tuã. repleti ſut ſẽtibꝰ iniqtatis
Tu uero dne ꝗ p teſtamẽtũ tuũ ſiue uetꝰ ſiue nouũ.qꝗa utrũq;ʒ a te ꝓceſſit:ẽt qm unu habetur.pmiſiſti
ꝓtegere tuos. ſucciſis nũc ſpinis erue nos. ¶ MHe auertat᷑ humilis factus ⁊ confuſus.
CNõ obliuiſcatur a te. ꝗ ĩ tribulatiõibꝰ multis atteritur. Mauꝑ ? inops laudabũt nomẽ tuũ.

Aenn

Expoſitio.

Cum promiſſa tua perceperin. CSExrurge deus iudica caſam tuà.
C Pro his improperũis quæ uel tu ſuſtinuiſti pro nobis. uel nunc eccleſia ſuſtinet.
CMemoꝛ eſto impꝛoperioꝝ tuoꝝ eoꝝ q̃ ab inſipiente ſunt tota die. C Vt in iudicio cõfũdãtur
CC¶ wMe obliuiſcaris voces inimicoꝝ tuoꝝ. CQuite utiq; pſentibꝰ p̃ſſuris inuocãt cõſolẽtur a te
Superbia eoꝝ qui te oderunt aſcendat ſemper. CNiſi.n. eoꝶ ſupbia aſcẽdat.hi nõ humi
1

liãtur. Sic.n. dnñs ĩ apocalipſin dicit. Impius ĩpie agat. & iniquus amplius faciat iniꝗtatẽ. Ecce ego
ẽio cito. & merces mea mecũ. Nos quoq; ſupplices depcamur dñe.ut ereptos nos ab ſpinis iniꝗta
rũ.a ſupbiæ ruinoſæ coturno. poſt mundi cõtẽptũ attollere digneris in cælo.
CIn fſinem ne coꝛrumpas:pſalmus Aſaph cantici. CPSALMVS. LXXIIII
——RQaph interprætatur ſynagoga. In hebreo non hẽt in finem. ſed habetur uictoria. Et. lxx. in/-
terprætes non ualde errauerunt. ſiquidẽ uictoria perfecta eſt. Bene dixit in finẽ ne corrum
pas. Hoc uerbũ multis modis interp̃tatur. Dicit & dauid ad aliquẽ de amicis ſuis. ne corrũ
E bpas eu. hoc eſt ſaul. Videte ꝗd dicat. Et in alio loco legimus. qm benedixit Dauid dum ꝗa
cuſtoditæ ſunt manus eius. i. ne interficiat ſaul. Et nos ergo qñ non interficimus aliquẽ Aaue

manus noſtræ. Alii dicunt qm̃ iſte pſalmus a Dauid cõpoſitus eſt. & ab aſaph cantatus eſt: Alii autẽ
qm̃ ipſe Aſaph & compoſuit & cantauit. Ergo ſecundum. Ixx. hoc dicit. O dñe qui me cuſtodiſti ut
non mittam manum meam ſuper xp̃m tuũ. uſq; ad finem cuſtodi me.
POnſitebimur tibi dex. CNHic conſitebimur Non pnĩam ſigniſicat ſed gloriã
CSt innocabimꝰ nomen tuum. CNomen dei. pater eſt. Antea.n.ignorab
]tur. Dicit. n. dñs. Pater reuelaui nomen tuum hoĩbus. Oĩs. n. filius nomen eſt patns.
Marrabimus mirabilia tua. CNHoc dicit eccleſia. hoc dicit multitudo cr
dentiuũ. Narrabimus mirabilia tua. Iſte uerſus. cum prioribus iungitur-iſte aũt qui ſegtur. ex perſona
dni dr. Sic.n, interpᷣtati ſunt ueteres. CCum accepero temp. ego inſtitias iudicabo.
Nunc.n. non eſt iudex.ſed erit.Si.n.eſſet nũc iudex peccatores non ernigerentur.& in ſæculũ nũc
4

„0 . 7 „ = 1 1. — 2- 2 . *. — . . £ 2
X. K(Q. 1 2 NJoptinerent diuitias. Hoc uos ſcãdilizat. qm̃ iuſti fugiunt. & pcõres perſequũtur? Hoc uos ſcãdalizat
S LI m iniquitas regnat in mundo: Audite dñm dicentẽ. Cum accepero tepus ego iuſtitias iudicabo.

accipit ab eo qui dat. Sed uidete quid dicat in euangelio. Neq; enim iudicat pater quemquam. ſed
g omne iudicium dedit filio. quoniam filius hominis eſt. Reddit cauſam quare accepit iudiciũ.quo-
Cian filius hominis eſt. Audis filium hominis. & dubitas quare accepit
In ſinem i carminibus. pſalmus aſaph cantici. CBSALMVS. LXXV.

—„0 e . Gles MtnDODtus in indea deus. in iſrahel magnum nomen eius. CAnteꝗ illuminaret
N ſ⸗de = R . crux mundũu.& anteꝗᷓ uideretur in terra: notus erat in iudæa deus. in iſrahel aut magnum

/

a r 3 chf Tempus.n.iudicii reſeruatũ c.In præſenti non eſt iudiciũ.ſed certamen. Non.n.iudicat pater quẽꝗᷓ
. P r — — èA. lſed omne iudicium dedit filio. Audiens autem hoc ne ſcandalizeris & dicas. quia minor eſt iſte qui

nomen eius. Qñ auũt uenit faluator in oẽm terram exiit ſonus eius. & in fines orbis terræ

d . S 1: 4 uerba eiuns. CSESt factus ẽ in pace locus eius. CQuod di hebraice
n ſalem ycken e n. in ſalẽ. Videtur ergo ſcm litteram dicere hieruſalẽ. quæ antea uocabatur ſalem & poſtea iebus. &
. deinde dicta eſt Hieruſalẽ in qua fuit rex melchiſedech. Legimustu es ſacerdos in ætemũ ſecunduʒzʒ
„. tu es ſacerdos in æternum ſcdm ordinem melchiſech? Manifſeſtũ eſt quod in illo loco de chriſto di
1„ citur. Sed quid ait ſcdm ordinem melchiſedech? Aaron uictimas obtulit. Aaron hoſtiarum ſangui
ar-ſur deg. le, PE nem fudit: Melchiſedech nihil hoꝶ fecit. ſed tantũmodo panem & uinũ obtulit. Hoc ergo fecit mel
fſarſete P — chhhiſedech. & propterea dicitur ſcdm ordinem melchiſedech. In hebraico habet. Et factus eſt in ſalẽ . P
umbraculũ eius: Videte quid dicat ſcdm tropologiam. Non eſt umbraculũ dñi: niſi ubi ꝑax eſt. V bi Wler,
Zelus atq; diſcordia.ibi non eſt protectomieus. Dicamus & ſecundum. xx. Locus dei non eſt niſi in
aia quæ pacẽ habet. Quæ ergo aia non habet pacem.ſciat ſe non eſſe locum dei. Pacem meam do

uobis pacem meam relinquo uobis. Hæc eſt ſaluatoris hereditas.
Et habitatio eius in ſyon.

ordinem melchiſedech. Non dixit ſecundum ordinẽ Aaron ſed melchiſedech. Quid uoluit dicere

& erles

lrſele. P 7

CSecundum litterã poſſumus dicere Hieruſalem &
yon.qm̃ ibi fuit templũ: Secundũ tropologiã uero & anagogen. dicimus quia in ſyõ habitatio dei
eſt. Syon interpræ tatur ſpeculũ. In quacũq; ergo aia notitia ſcripturarum eſt atq; doctrina: ibi in ha
bitat deus: Ibi conftegit fortitudines arcuũ: Ibi: Vbi? In hieruſalẽ & ſyon: Hieruſalem interprætatur
pax:ſyon ſpeculũ: Videamus ergo quæ ſit pax.& ꝗd ſit ſpeculũ:Dupliciter interprætemur: Aut hu-
mana aia in qua ſit pax dei & contẽplatio: aut certe eccleſia. aut certe ſcriptura ſancta. Ibi enim ꝑax
eſt: & ibi habiutio & ſpeculum dei. CLCL JIbti cõfregit foꝛtitudines arcnũ.
Itas ſagitas ardentes quas mittebat diabolus. CScutum.gladium. z bellum.
CBellum illud:de quo aicitur in alio loco:Diſſipa gentes quæ bella uolunt.Et quid ſequitur: Sela:
quod interprætantur. Ixx. diapſalma. & hebraice dicitur ſemper. Videte ergo: quia ſemper confrin
git dominus ſcutum & gladium & bellum. C Illuminans tu mirabiliter a
montibus eternis. Dupliciter interpᷣtamur montes:In ueteri teſtamento ꝓphetas in nouo
teſtamẽto apoſtolos. De iſtis moõtibus dicit. Leuaui oculos meos in mõtes. uñ ueniet auxiliũ meum

prer, P Rer R, z In iſtis

b

di
die
n
din
I.
S
domn
ti
ing
iün
fius
in

nord⸗

eon
cabo⸗
Münic
dlnn
cde⸗
i
kiten
Uun el
cii go

WV.

nagnun
dis ten
hedu
ieb4
tant,
udan
chnii

nn⸗ )
“

nis. hoc eſt de prophetis & apoſtolis. CCEonturbati ſunt oẽs inſipiẽtes coꝛde.
CHunc uerſũ de inſidelibus poſſamus dicere. & Boꝛmierunt ſõniũ ſuuæ nibil inuenerunt.) . A. 42
CVeræ hæc uita ſomnus ẽ & diuitiæ. Qñ. n. uidemur eas tenere: ſtatim amittimus. ſicut illud quodly- DeW SS P.

CBoꝛmitauerunt ꝗ aſcenderunt equos. CScdm tropologiam dieamus. Deniq; pha/

ſetar ſuper ipſos. ſed erant ſoli currus & equi. Hoc eſt quod uult dicere. Maltitudinẽ angelorum. Ipfi

Be celo auditũ feciſti iudiciũ. CLocutus es de cælo auchuit omnis populus. &
contremuit. & tamen in te non crediderunt. Terra tremuit ⁊ quieuitt.
C Iſrahel autem non timuit neq; aquieuit. CQm cogitatio hois conſitebitur tibi.

CNHoc eſt qd dicitur in alio Ioco. Ab occultis meis mũda me. & ab alienis parce ſeruo tuo. Alienis

conſpectu dei.nec ſi unius quidẽ diei fuerit uita eius. Aſtra non ſunt munda in conſpectu dei. & ad nn,

12 me ꝗa mundus ſum. quotidieq; patimur:? Quid ſit in cogitationibus nris nouimus. & erubeſcim“⸗

CQuando uidemus aliquos potentes imperatores: præfectos. & in ſæculo iſto nimium potentes d

Ac ſi dicat. Princeps fuit ſalomon. principes fuerunt cæteri ſancti. Princeps fuit ẽt & apoſtolus & iu 2 9 S TI
S da:Et qm̃ peccauerunt: deus tulit ab eis ſpoũm ſanctum. Nemo ergo dicat ego epiſcopus ſum. ego / 7 ae A ) 3 F1

. — „ . . . „ ⸗» . . . . 2 . . 2
Ftali nio corpe. & in alio loco ſcriptũ eſt. Cor regis in manu dei. Iuliani pfecutonis cor ĩ manu dei fu = , chf.
it?sSaul cor in manu dei fuit? Manaſſe cor in manu dei fuit? Achab cor in manu dei fuit & oium 1/
pioꝶ regũ iuda corda: in manu dnñi fuerunt? Videtis qm ſcdm lIr̃am ſtare non põt. Reges ergo iæm

Tut ſubiecta ſit nobis.Vñ dicit è apoſtołꝰ. Ideo caſtigo corpꝰmeu & ĩ ſetuitutẽ redigo: ne forte aliis
pdicans ipſe reprobꝰefficiar. Impet aĩa nr̃a.ſeruiat corpꝰ. & ftati ueniet xps & habitabit ĩ nobis. De

bo inqt: & cenabo cũ eo.quotidie ſtat an hoſtiũ pectoris nri xps intrare deſiderat. Apenimus ingte

.

₰

In iſtis montibus & ciuitas dei poſita eſt. Non poteſt ciuitas dei abſcondi ſuper montem poſita. , , . Ke
Nos omnes ſedebamus in tænebris & umbra mortis. & illuxit nobis dominus de montibus eoete d. rorl, rs 3 -

ſcriptum eſt in propheta. Sicut cũ aligs dormit ſitiens.ſi inuenerit aquam bibet. poſtea cum uigilaue
rit ipſa ſitis manet.ita ſunt & diuitiæ in hoc mando: dum tenemus amittimus. D
rao aſcendit equos: & dormitauit & periit. Aegyptii habebant equos: ſed perierüt. Inde & præceptu . eaere r 8.piy
eſt in lege:ut non hebreus habeat equos. Deniq; ſalomon habebat equum de n Hieruſale aut de iun .
dæa: ſed emebat ſibi de ægypto: Semper equi in ægypto uẽduntur. Hi in curribus & hi in equis. nos
aũt in noĩe dñi dei nr̃i inuocabimus.llli ergo ꝗ aſcenderunt equos: dormitauerunt ac perierũt. Ha⸗é HV
bebat & dñs nr̃ equos:habet & montes lucidos. Econtrario & diabolus hẽt montes tænebroſos. les phlz ad Nr s
Sicut ergo ſunt montes lucidi & montes tænebroſi: ita ſunt & equi boni & iteꝶ equi mali. Diximꝰ ”Mðð
de equis malis. dicamus & de equis bonis. Illo tpe qñ ad heliſeum uenerunt ut eum compræhende
rent:exiit puer & uidit exercitum in circuitu aſſyriorum: & dixit eliſeus. Noli timere: qm plures no⸗
biſcũ ſunt quã cum illis.& ibi ſcriptũ eſt. Dnñe aperi oculos pueri tui ut uideat: Et apertis oculis uidit
puer currus & equos. Hi erant auxiliatores. Videte ergo quid dicat. currus & equos. Nemo hoĩu

1

4

& currus erant ipſi & equi:aſcenſor aũt erat dñs. Propterea dicit in catico abacuch. & Equitatio tua; De —
ſalus.Hoc ad deũ dicitur. O ſi nos eſſemus equi dei. & ſuper nos dignaretur deus aſcẽdere.Illi ergo
cõtrarii equi dormitauerunt.& aſcenſores eoꝑ. Ex tunc ira tua. Ex quo tpe ira dei? Qn populus Aal
abat ad Aaron in heremo dicens. fac nobis deos quos ſequamur. Hic. n. moyſes qui eduxit nos de
terra ægypti neſcimus quid ei acciderit. Reduxiſti eos de terra ægypti. & continuo te negauerunt.

a te. quos ſubmittit diabolus. Et quod ſequitur? Si mei non fuerint dominati tüc immaculatus eroo& des, en De . —Rrr
Si me non uicerint malæ cogitationes. tunc ero mundus in cõſpectu tuo. & quod ſtatim ſegtur? Er . d an er e-
emundabor a delicto maximo. Vide quid dicat. Si me cogitatio non uicerit & ad opus non perdu .
xerit. a magno peccato liberatus ſum. Qm̃ cogitatio hoĩis confitebitur tibi. Nnllus eſt. n. mundus ĩ // ; ‚ —- g- i. 4A

uerſus angelos ſuos peruerium quid excogitauit. Hoc totũ quare? Qm̃ ſi aſtra non ſunt munda. ſi 77
in angelis peruerſum inuenitur. quantomagis in cogitatione hoĩum. Vbi ſunt illi ꝗ dicunt recede 4 C⸗
er

dicere: Multi ſunt qui opa mala non fecerunt. alii ſunt qui nec locuti ſunt: cæterum qui in cogitatio
ne non peccauerit nullus hoĩum reperitur. Propterea nuc dicit. Qm̃ cogitatio hois cõfitebitur tibi
Terribili. CCui? Deo. Et ci qui aufert ſpũm pꝛincipum.
camus & nos ad deũ. Qui auferet principum ſpm. Spum poſſumus & de aia dicere. poſſumus & de
ſupbia dicere: Intelligamus & aliter. qui aufert ſpũm principum. Principes hic intelligimus ſanctos

præſbyter ſum. aut diaconus aut monachus: Ego princep? ſum in iſto ſæculo. potens eſt deus tolle Pre .a
te ſpũm ſuũ. Deniq; ut ſciatis quia tollit deus ſpuũm. receſſi? ſpus dei a ſaul bonus:&& ſuffocabat eum „— . —
ſpũs malignus. Seqtur: Et ſuffocabat eũ ſpũs dei malus: hoc eſt a deo. Ergo malũ habet ſpum deus?⸗r - . g1:. IE⸗
Nequaꝗᷓ. Sed ideo receſſerat ſpũs deiut poſtea ſuffocaret eũ ſpũs malus. Propterea ipũs di malus. Y. 9J
Deniq; lctũs dauid ſciẽs ꝗa ſpũs tolleret pricipũ.rogat deũ & dicit.Spum ſcm tuũ ne auferas a me
Terribili apud reges terre. CEt ſcdm liam intelligitur. Cæteꝑꝶ ppſtet deus in nobis. ut f 3
es terræ ſimus. Reges terræ ut impemus carni ntæ. Vñ dicit & apoſtolus. Nõ regnet pem̃ in mor- Seus d rt ge, .

ſinnt: S& in m. i eſt. . ut impefnus cami niæ 4
cti ſunt:& iſtoꝶ cor in manu dñi eſt. & nos ergo petamus deũ ut reges ſimus. ut impꝑ n rn -,
0

niq; qꝗd dicit ipſe in euãgelio? Veniã inqt & ſtabo ante hoſtiũ & pulſabo: & ſi ꝗs mihi apetuenit:itra

ditut nobis: & hoſpes ni eſt & cõuiua: noc ẽ & nobiſc comeditæui ẽ gloria ſæculaſæculoꝶ: amé

Ir 2„ pne P — S rr S b. oe e

Erxpoſitio.

In ſfinem proidithim pſalmus Aſaph: CPSALMVS (IXXVII.
UIn hebreo peridithim habet. Vt ſignificet non pro eo ſed per eum pſalmum fuiſſe cantatum. Qd
autem ſequitur Aſaph pſalmus. in ueteribus exemplaribus non habetur. ́ßM”ƷẽM
Bce mea ad dommum clamani.voce mea ad eum ⁊ intendit mihi. In die tribulatio⸗
hEA& nis mee deum. exquiſini. OVoce mea ad dim clamaui. Clamare eo tpe
— „ EA neceſſarium eſt. q longe eſt ille qui clamat. Ergo iſte qd dicit hoc eſt qm̃ propter peccata
o Tei Prse * ce EAM] mea longe ſum ate. Proptetea clamo & exaudies. Voce mea ad dům & intendit mihi. Ip-
ree E cenr. trrne ſum eſt qd dicit & in alio loco. Ad dñm cum tribularer clamaui: & exaudiuit me. In die tribulatiõis
“? meæ deũù exquiſiui. Difficilẽ rem dicit. Nos qũ tnbulamur in terram deicimur. nihil aliud niſi de tri
EriY. Nrkrar rh- bulatione cogitamus. Iſte uero in tnbulatione cõmoneturut deu depræcetur. Ac ſi aperte dicat.
r eF Filiũ perdidi: incenſa eſt domus mea. ad mẽdicitatẽ ueni. Non quæro illud qd pdidi. ſed dim quæ
ro. Si. n. iſtum inuenero. in iſto inuenio oĩa. Quærite primũ regnũ dei. & hæc oĩa apponẽtur uobis. — 4
Manibus meis nocte contra eũ & non ſum decœptꝰ. In hebraico aliter habet. Manus mea nocte ex
tendet. & non quieſcit. Manibus meis nocte contra eum.
Subauditur clamaui. Videte ergo qd & opa noſtra nobis clamant ad dm. propterea dr. Factũ eſt
nerbum dñi in manu aggei prophetæ. Nò ei fit in ore hoc eſt in ſermone. ſed in manu hoc eſt ĩ ope
Sr⸗ — r. ad d⸗ re. Manibus meis nocte. hoc eſt clamaui manibus clamaui. Propterea dr̃ & ad moyſen. Quid clamas
ad me? Et certe non ẽ ſcriptũ ibi quia clamaret moyſes ad deũ.ſed qm̃ cor ipſius clamabat: abba pa
ter. Inde eſt quod dicitur in Hieremia. Non ſiluit pupilla oculi mei. Videte ergo.qd & pupilla oculi
S 4 . k. A. d Enoſtri non tacet: ſed quotienſcũq; lachrymas proferimus totiẽs clamamꝰ ad deũ. Manibus nĩis no
cte contra deũ id ẽ qd di.In noctibus extollite manus ur̃as in ſancta.& benedicite dũñm in node iſti
us ſæculi & in tænebris cũ alii ad uitia properarent. ego opera mea ad te ſolum leuabam.
Et nõ ſum decept. CQuoniam ſi clamaui & opere clamaui. non ſum
decœptus. Dupliciter intelligitur. Aut cõſequutus ſum quod uolebam. aut certe nõ ſum decœptus
ab inſidiis diaboli quẽ circũuenire cupiebant. In hebraico aũut ſcriptum eſt. Manus mea in nocte. &
extenditur & non quieſcit. Semꝑ extenditur manus uirtutibus. nonnunꝗᷓ ꝑeccatis contrahitur.
CRenuit cõſolarij anima mea. Quantum in peccatis meis.eſt ſpem me
, nullam habere. non me poterã conſolari CMemoꝛ fui dei ⁊ delectatꝰ ſum.
i, g, = ch ce /CQuantũ in peccatis meis fuit. nullã inuenire potui conſolationem. Rurſum cogitaui de deo. & in
Hrer 2 1 . miſericordia ipſius delectatus ſum. In hebraico aliter habet: Memor fui dei & conturbatus ſum. Cõ
vr, N- r ſaden manſuetudinem ipſius. conſideraui pietatẽ: conſideraui munditiã & uidens meipſũ immũ/

dũ uehementer conturbabar. CExercitatꝰ ſum ⁊ defecit ſpiritus meus. In hebreo
melius hẽt. Loquæbar in memetipſo & defecit ſpũs meus. ſiue deſperatione ſiue deſiderio dei.
Anticipauerunt vigilias oculi mei. In hebreo aliter habet. Prohibebam
ſuſpectũ oculorum meoꝑ conſtupebam & non loquæbar. Quod dicit hoc eſt. & conſiderans pec⸗
L, . cata mea oculos ad cælũ erigere ñ audebã. Peccatori. dicit deus. ut quid tu enarras iuſtitias meas?
Propterea ſtupebam.timebꝗa. loqui non poteram. Hoc iuxta hebreos: Anticipauerunt nigilias oca-
ere Ia, ees i mei: Antequam aliquis uigilaret: ego uigilabam. Legimus & in Danihele & ecce inquam uir. i.
uigil. Non dormitauit neq; dormiet.qui cuſtodit iſrahel. Ergo monachus qui non uigilat. huc uer

XT. feyadl. —— ete

==ſum non poteſt dicere. CTurbatusſũ ⁊ non ſum locutꝰ.
KA CHoc eſt quod dicit apoſtolus. Sol non occidat ſuper iracundiam ueſtram. Turbatus ſum quaſi hõ
non ſum loquutus quaſi chriſtianus: Iracudia cœpit in corde meo.ſed iracundiã in uerba nõ ꝓtuli.
CCogitaui dies antiquos.⁊ annos eternos in mente habui Quantum pro pec

catis eſt meis deſperabã. & renuerat conſolari anima mea. Cœpi cogitare ab initio mundi quando
hominem fecit deus uſq; ad annum meum. ab adam uſq; ad tempus meum.
Meditatꝰ ſũ nocte cuʒ coꝛde meo.: Tcopebã ſpiritum meũ. CNon cogitabam de
iracundia. non cogitabã de inimico meo: ſed tota mea cogitatio de deo erat. Nox quæ ſolet eẽ uel
ad quietẽ uel ad libidinẽ. mihi erat cogitatio de uirtutibus. Meditatus ſũ nocte cũ corde meo.& ſco
pebam ſpũm meum. Hoc eſt fodiebam quaſi agrum: ut ibi mitterem ſemen doctrinarum omuini
CNunquid eternũ ꝓhiciet deus. CHæc erat tota cogitatio mea: Deus hoĩem fecit de terra.
& repromiſit ei uitã æternã: Quo ergo de paradiſo eiectus eſt: & non adiciat ut ei placeat adhuc?
Aut ſinem miſericoꝛdiam ſuã abſcidet.a generatione in generationem. .
Hoc eſt utramq; generationẽ prohiciet: & prioris populi & ſequentis: Et ſi proiecerat iudæoꝶ po
pulũ: nũꝗd & gentiũ prohiciet Aut continebit ĩ ira miſericordias ſuas? Nõ potuit pulchrius dicere:
Quiã din ſe teneat ut ñ miſereat᷑: Tñᷣ uicit illũ miſenicordia ſua:& dixi nũc cœpi: In hebreo aliter hẽt.
CEt dixi. CImbecillitas mea.i.hoc qd patiornõ ẽ de crudelitate dei.ſed de peccatis meis.
CBec mutatio dextere excelſi. CVt dñs miſereatur: ut det gram ſuam uniuerſo
mundo. non retineat in ira ſua miſericordias ſuas. Hæc mutatio dexteræ excelſi. Niſi dextera eiꝰhoc
eſt filius eius mutatus fuerit: & homims corpus acceperit: nos miſericordiã accipere nõ poſſumus.
CESt dixi nüc cepi hec mutatio dextere excelſi. CQui cũ in forma dei eẽt conſtitutus:
WMw non rapinam

Wo .. X 4 ðð

Super Pſal. lxx vii.

N.
G 2 „ 2 — g. „. 2 „ 2 2 2 2 5 — 4 „ 2. )
non rapinãà arbitratus eſt eẽ ſe equalẽ deo.ſed exinaniuit ſemetipſum formam ſemi accipiens. Snn Br Htn, X Ten
Memoꝛ fui operũ dni. Qua fecerat moyſi.ꝗ fecerat ſanctis. CQuia memoꝛ ero
. initio mirabiliũ tuoꝝ.⁊ meditaboꝛ in oibus opibus tuis.⁊ in adinuentionibus tuis exerceboꝛ.
C Torta mea cogitatio.de uirtutibus tuis ẽ. Conſidero quo illis miſertus es. & de me non deſpero. L. , 2
S C Be in ſancto via tua. C Quicumq; ergo ſanctus non eſt. uia dei in eo non eſt. Via e TPa. S
i dei qᷓ eſt: Ego ſum uia & ueritas. Hoc ſaluator dicit. Via ergo dei filius eſt. uia auũt dei non eſt niſi in Fr-rdo
ſancto. Volumus ut xpᷣʒ habitet in nobis. ſimus ſancti. Dei. n. uia in ſancto eſt.
4 2. .◻Quis deꝰmagn ſicut deus noſter. CSicut.n.ſunt dii multi. & dñi multi. Hoc loꝗtur

1 7 e“ —*apoſtolus Deus ſtetit in ſynagoga deoꝶ ego dii eſtis. filii excelſi oẽs. & ad moyſen. Dedi te deũ pha d 1. XE .⸗
a = / raoni. Sãcti dii dir illi ſcdm gram dei. tu. n.natura deus es. Tu es de“ qmn facis mirabilia. .
¶CNon dixit qui feciſti. ſed ꝗ facis mirabilia. Quotidie facit deus mirabilia. & opatur & filius & ſpus

täd ſanctus. Tu es deus qui facis mirabilia. Hæri latro. hodie xpᷣianus. Heri fornicator hodie cõtinens. he
r rapiebas aliena.nũc rna porngis. Mota feciſti in populis virtutẽ tuã. Xps dei nirtus 88
Kia & dei ſapia. myſteriũ qd a ſæcuſis fuerat abſconditũ.nunc notam feciſti in populis uirtutem tuam en 2 r A
i CRedimiſti in bꝛachio tuo populũ ruuʒ: CDomine quis credidit auditui noſtro

& brachium domini cui reuelatum eſt? Redemiſti in brachio tuo populum tuum.i. in xpᷣo. AX rahe 4. .

den N CSFilios Jacob. öIn populo iudæog. CEt Joſeph. In populo gentium. De

Ltai niq; loſeph interpᷣtatur lingua hebrea argumentü. Illi ergo pᷣceſſerunt. & nos adiuncti ſumus. ꝓpte/ ⸗— „ —
um WP= = h 1ea dicit filios Iacob & Ioſepp. CAEidgerunt te aque deus viderunt te aque timncrunt. P le⸗ Prr
odrii ErE Interim dicamus ſcdm litteram. Hereamus terræ propter ſimpliciores. Quando populus tranſi-
V uit per mare rubrũ & per Iordanen. creatorem ſuũ intellexerunt aquæ. & populus non intellexit.
onin CEt turbate ſũt abyſſi. NMNare uidit & fugit. Iordanis conuerſus eſt retrorſum.
c Multitudo ſonitus aquez. C Diſcuſſerũt nubes. Pro nubibꝰ aquas hẽt in hebreo. Qd ait.
chen Cocẽ dederunt nubes C NHoc interpᷣtatur qñ uiſus ẽ deus in ſyna mõte:&.n.ſagĩttæ tuæ p
dun. ambulãt: uox tonitrui tui in rota. & hoc interpᷣtatur de fulgoribus. & dicunt. Qñ tonittuat deus. ſi-
henn. milẽ uocẽ facit rotæ. Videtis qũo adhut in terra hæreã. & loquor ſcdm litteram occidentem.
m Alluxerunt coꝛruſcationes tue oꝛbi terre. Q¶ qHic quid facis tu iudæus. In mari ula tua.
wan & ſemitæ tuæ in aqs multis. Et hoc fac. aut de mare dic aut de Iordanæ. Et ueſtigia tua non cogno/ O2
D, ſcentur.Hoc ſcdm lr̃am qũuo intelligis? Propter ſimpliciores ſcdm litteram diximus. reuertamur er 9* — * RK
finni go ad intelligentiã ſpũalem. Viderunt te aquæ deus. Loquamur de reuelatione Ioannis. Aquæ in- Na. — ſ’iͦ Ft 8
na quit multæ. populi m ulti ſunt.Viderunt te aquæ deus. Quæ aquæ? Mentis & aĩæ puræ. Viderunt te/
te dqaquæ & timuerunt. & timor non fuit de odio.ſed de fide. Et turbatæ ſunt abyſſi. Dicamus aliquid ſe
zibebn cundũ intelli gentiã ſpualem. In principio geneſeos ſcriptũ ẽ. & ſup aquas inqt ferebatur ſpũs. & de S ð
R inde ſcriptũ eſt. ſuper abyſſos inquit ferebantur tænebtæ. Videte ergo quid dr in principio geneſe- Sery 2l. + ſP=
uN Os. Hoc & ſcdm intelligentiã ſpalem. Super aquas inquit ferebatur ſpũs. I eo tempore baptiſmũ A. c53
un ſignificabatur. Non.m. poterat eſſe baptiſmũ ſine ſpiritu. Super abyſſos uero tænebræ. Iſta eſt abyſſus
*4 in qua demones poſtulant ne mittantur ab Ieſu. Super abyſſos ergo tænebræ. in aquis erat mundi
mman tia. in abyſſis tænebræ. ꝗᷓ ſint abyſſi. me tacẽte intelligitis. qm̃ demones formidãt ire in abyſſũ.Vocẽ
un dederunt nubes. Nubes ꝓphetæ. Quæ iudæis tacuerunt nobis loquuti ſunt. Vocẽ dederũt nubes. — R
CEt eni ſagitte tue tranſierunt. Prædicatio ſermonis xpi in uniuerſũ orbẽ cucurrit. Ms ſazmneon wr. eplis
naun C Vorx tonitrui tui in rota. CTonitruus ꝓprie. grãdis uox eſt. Deniq; eo tempore qũ de †* M; ze.
högenn us loquutus eſt. filius meus dilectus in hũc mihi cõplacui. facta eſt uox tonitrui rotæ ſimilis . Deniq; — „ 9
npote ꝓpterea ſctibitur abyſſus abyſſum inuocat in uoce cataractarum tua.hoc eſt duo teſtamenta nouũ N-⸗ kejileerte lß „ e
ant⸗ & uetus. Vox tonitrui tui in rota. uox pᷣdicationis tuæ in rota. Vox dr̃.quia grandis eſt prædicatio⸗
Vox tonitrui tui in rota. in toto orbe per circuitum. Non ſoiũ auditur in iudæa qd tu loquæris. ſe
bmee & auditur in ſæculũ. Hoc diximus generaliter. Dicamus aũt ſpecialiter. de interiore hoĩe. Rota m . Q 8R
aeen dico quodã ueſtigio ſtat in terra: & non ſolũ non ſtat.ſed quaſi pcurrit. Nõ ſtat. ſed tangit & pᷣterit. Nlh.. — —- ee
whaͤ Deniq; cum uoluitur.ad altiora tranſcendit. Ita & ſanctus uir. qm in corpore eſt neceſſitatem hẽt legeten —s e t
donn aliqua de terrenis cogitare. & qñ uenerit ad uictũ & ueſtitum & cætera huiuſmodi. habens uictũ? el. re- Pra
cetnn ueſtitum his contentus eſt. tangens & terrã ad altiora feſtinat. Ille qui currit & ad altiora feſtinat. in 7
in illo eſt ſermo tuus. Legimus & in propheta: ſancti lapides uoluuntur ſuper terram. Videte quid di/
xit. Santti lapides uoluuntur ſuper terram. Quoniã enim rotæ ſunt propterea uoluuntur ſuper ter-
20n)0 ram. & ad altiora feſtinant. Vultis ſcire rotas plures? Legimus & rotam in rota. Legimꝰ & in Ezechi Fole teſlr er Fs –1 n
gaͤr: el. inuicem ſibi hærent rotæ. Duæ rotæ ſunt. nouum & uetus teſtamentum. Iſta rotasn illa erat. & l E.
Uebit illa in iſta. Tamen uidete quid dicitur & in Ezechiel: & quocunq; inquit ducebat ſpiritus. illuc ſeque
unes⸗ bantur & rotæ. Hoc & in eccleſiaſte dicitur: quod in conſumatione mundi reuoluetur rota ſuper la
Cien⸗ cum. Multa ſunt quæ dicantur de rotis: ſed ad reliqua feſtinat oratio. . HH
Gabbo Illuxerunt choꝛuſcationes tue oꝛbi terre. CApoſtolica pdicato. Cõmota ẽ 5
MN tremuit terra. CN iſ terra nr̃a cõmota eẽt: && cmipara- nospiani n51 eẽmus Cõm d⸗ eſt &
Atimn cyotremuit terra. Sup nullũ.n.requieſcit ſpũs dñi:niſi ſupꝑ humilẽ & quietũ & trementẽ ea ein⸗
inan

per er n, Ans

Expoſitio.

In mari via tua. Vbi fluctus. ubi amara aqua ubi draco habitat. ubi piſciculi
minuti hærent. In mari uia tua. Qui eras in cælo. deſcendiſti in terrã. Scdm litteram poſſumus dice/
re. Eo tempore quo eduxit moyſes irſahel tu eras qui educebas. In mani uia tua. Deinde poſſumus &

ſcdm hiſtoriam aliter dicere. Maria tibi fuerunt uia. ſed illud ſemel fecit. Cæterum quottidie logtur
ad mare. tace. obmuteſce. Dñns te mitigat. ut nos per iſtum ſæculũ tranſire poſſimus. In man uia tua.

Artea 4 , . IIle uenit fons uitæ. ut dulcoraret mare. Mare amarũ. mare mortuũu. Propterea iuxra Ezechiel egre-
I., -. . Al, ditur de templo dũs fons aquæ uiuæ. & uadit ad mare mortuũ qd nihil habebat uiuens. Nulli. n. pi

fſciculi eẽ poterãt in mare mortuo.nihil uiuebat in mari mortuo. De tẽplo dñi hoc ẽ de ſinu e egreſ

ſus eſt ſaluator. & dulcorauit mare mortuũ & amaras aquas. In mari uia tua. & ſemitæ tuæ in aquis
multis. Propterea in mari uia tua. ut tu faceres uiam & ſequerentur te apoſtoli tui.

CEt ſemue tue in aquis multis.x veſtigia tua ñ cognoſcent᷑. Deduxiſti ſicut oues populũ tuuʒ.

CBonus paſtor deduxit quaſi oues populum ſuum. In mann mopſi ? aaron.
CNHoc fecit ſcdm litteraʒ. Cæteꝶ quottidie facit ĩ nobis. in nobis moyſi.i.in lege.Scimus ãt.qm̃ lex
ſpualis eſt. In lege ſpũali Aaron. hoc eſt in ſacerdotio.in lege tua ſpũali & in ſacerdotio tuo ſpũali
nos deduxiſti populuʒ. Hoc ſcm lr̃am intelligamus de moyſe & Aaron. Eductus quidẽ eſt moyſes
c- J & Aaron ſed non introductus in terrã epromiſſionis. Succeſſit ei Ioãnes. Videte qd ſcriptũ ẽ. Moy
g ſe⸗ vrs e-ſ ſes in deſerto mortuus eſt. Aaron mortuus eſt: maria mortua eſt. Et hoc eſt qd ſcriptum eſt in ꝓphe/
F. ta.& percutiã inꝗt tres paſtores in menſe uno.Illi mortui ſunt. Neq;ʒ.n. potuerant intrare in terrã re
promiſſionis. Viderunt tantümodo contra terrã repromiſſionis. & intrare nõ potuerunt. Iudæi ui
derunt terrã repromiſſionis. & intrare non potuerũt. Mortui.n. in deſerto ſunt. & cadauera eoꝶ ſũt;
in ſolitudine eoꝶ qui mortui ſunt in deſerto. Nos filii ubi Ieſu duce uenimus ad Iordanẽ. & intrau

„ —

mus terrã repromiſſionis. & uenimus ad galgala. & ſcdo circũciſi ſumus ſpũali circunciſiõe. & abla

tũ eſt a nobis opprobriũ ægypti. Tunc iple lIeſus dux nĩ gladium tenet. & ſemp nos præcedit. & pu⸗
nat pro nobis & uincit aduerſarios. & ſeptẽ diebus circumimus Iericho. hoc eſt iſtũ mundũ. Cani

mus ſacerdotalibus. & circumimus iericho hoc eſt iſtum mundũ: & cadunt muni eius: & nos ingre
dimur & uictores exiſtimus: Deinde uincimus ciuitatẽ ahi uenimus poſtea ad Iebus: uenimus ac;
azor: Venimus ad alias ciuitates uincimus aduerſarios: quos ſub moyſe uincere nõ potuimus: Gr̃as

ergo agamus duci nr̃o Ieſu.Illo.n.duce:illo pugnante nos uincimus. Ille impauit ſoli ut ſtaret & ſte

tit: & iſtius typo ille magnus erat: Ille impabat: ied dñs efficiebat. Ille uictor extitit: ille qd frequen/
ter dixi in ſpelunca quinqʒ reges interfecit: ille nos induxit in terrã repromiſſionis.Illi agamus gr̃as
cr er. XX S ille eſt filius nun:qd nos legimus naue.lle eſt ꝗ dicebatur Oſeæ: qd nos auſæ legimus: Non eni dẽ
to & induxit in terrã tepromiſſionis: cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
CIncipit de pſalmo ſeptuageſſimo ſeptimm.

mittamus manum nr̃am ad epulas. Igitur & nobis diues prandiũ propoſitum ſcriꝑturarũ
. eſt. Venimus in pratũ: ubi herbæ florent. Hic roſa rubet. inde candent lilia: Diuerſi flores
Aſunr:aia noſtra huc illucq; trahitur. uñ flores pulchriores capiat: Si roſam colligimus. liliũ
relinquimus. Si liliũ tolimus: uiolæ nobis ſupſunt. Ita & in ſeptuageſimo ſeptimo pſalmo ꝗ myrti/
cus eſt: & ſacramẽtis plurimis inuolutꝰ?. quãcùq; aſpexeris lr̃am flores ſunt: Flores diuerſi: & nõ poſſu

ſſe oc,.

mus totos eligere. Eligamus aũt oẽ qd poſſumus ex paucis põt & cætera floꝶ dignitas contẽplan.

CIntellectus Aſapp. CHoc titulo prænotatur. nos titulus ad intelligentiam prouocat.
"Saph unus fuit de choro didaſcalus: ſicut fuerut & filii choræ & idithun & cæteri. Ergo de
cæteris ex choro didaſcalis & iſte unus eſt propheta. Quia ergo intellectus eſt ſimplex & in
Apſalmo narratur hiſtoria: neceſetate compellimur omne quod ſcriptũ eſt ſcdm intelligen
WMtiã intelligere: Scriptũ eſt in terra ægypti in campo thaneos. interrupit mare: & eduxit eos

—

. ria: Si ergo ſic intellexerimus ut titulus prænotatur: neceſſitate compellimur omne quod ſcriptum
XE ayphe eſt ſecundum intelligentiam intelligere.

Iα Ttendite populus meus legẽ meam inclinate aurè veſtram. in verba oꝛis mei. Aperiaʒ
iiin parabolis os meum.⁊ loquar propoſitiones ab initio.

E Attendite populus meus legem meãâ: Non moyſi legem: ſed legem meam. Inclinate aure
ueſtram in ueeba oris mei,Hoc eſt quod dicit in euangelio. qui habet aures audiendi audiat: Ape/
riam in parabolis os meum: & ſine parabolis inquit non loquæbatur eis: diſcipulis autem ſuis ſecre
to ſoluebat parabolas: Aperiam in parabolis os meum: Quod illis in parabolis loquor foris: uobi
intrinſecus aperiam: & loquar propoſitiones ab initio:Propoſitiones:in hebreo habet in enigma/

te: Ergo omne quod dictur enigma eſt: Enigma non eſt hoc quod dicitur: ſed aliud quid ſigniſica
45 tur:Ex perſona chriſti interprætemur hoc dictum: ſi chriſtiani ſumus: Sumus autem chriſtiani qui

E. .

chriſti baptiſmum accepimus. & non ſolum conſitemuriſed & proſfitemur quia chriſtiani ſumus:
. Debemus

ſcdm hebraicam ueritatẽ Auſeæ. ſed Oſeæ. i. ſaluator: Vere ſaluator: Saluat. n. nos & eduxit de deſer

Rxæcipit ſcriptura diuina. quando ad diuitis prandiũ inuitati fuerimus. cum intelligentia

in nube diei. & tota nocte in illuminatione ignis. & cætera: Videmus quia ſimplex narratur hyſto-/

AVCvVidetis quia bene ſupraſcriptum eſt intellectus Aſaph: Deniq; & ipᷣe propheta ſic incipit

— — — —— S

ihn
wd,
Mng
W
e
n
&
f.
igi
hil
kmoe
eNn⸗
ienin
udein,
1rii
Kinnn
in
l
düe
in
RW
mi
undn
mmugin
nenyii

de de

ſſe⸗

pa
loce
rligen
wäteo
uhjt⸗
lpen

c

bncht

ſum nos hoc ipſum & dicit euangeliſta ur Matheus imperitus fuit. ut diceret quod ſcriptum eſt per me
9

putauerunt eſſe gäãmam.ſicut & ibi error fuit ſcriptoꝶ ut pro Aſaph Eſaiam ſcriberent. Scimus enim- .

24Re B. ere re Prpr;

3

Buper Pſal. lxxvii.

Debemus credere euangeliſtis. Scriptum eſt in euangelio ſecundum Matheum. Cum inquit loquu/
tus fuiſſet in parabolis dns noſter atq; ſaluator illi non intelligerent: & cætera quæ ſcripta ſunt in
euangeliis. & poſtea euangeliſta quid intulit? Hæc omnia inquid facta ſunt. ut impleretur illud qd
ſcriptum eſt. aperiã in patabolis os meũ. & loquar propoſitiones ab initio. Vides ergo quod euãge .. N1.
liſta Matheus hoc ex perſona xpi intellexit? Cum. n. induxiſſet diũm dicentẽ in parabolis & illi kns inf -las- -
intelligerent. hoc inꝗt factũ ẽ ut impleretur quod ſcriptũ eſt. Aperiã in parabolis os men. & loquar, υ mn Per Pog S ntn
propolitiones ab initio. Vr nobis nihil remanſiſſe quæſtionis. Sed diligenter attendite. Studii eniʒ
mei eſt non declamare more rethorico. ſed ſcripturaꝑ ſenſus aperire. Deniq; & diñs atq; ſaluator qd . Salrate .
dixit? Scrutamini ſcripturas. & inuenietis quõ de me ſcriptum eſt: & alibi dixit iudæis. Erratis neſciẽ Surtamin Ier mps 1 i nch,
tes ſcripturas neq; uirtutẽ dei. Videte quid dicat. Erratis. Quare? Neſcientes ſcripturas. Qm̃ autem g= ANe re Pr. F
neſcitis ſcripturas.propterea neſcitis xpm qui eſt dei uirtus & dei ſapientia. Dicitur ergo in Matheo
Haæc inquit facta ſunt.ut ĩpleretur quod ſcriptũ eſt in Aſaph propheta. Sic inuenitur in oibus ueteri-
bus codicibus.ſed hoĩes ignorantes tulerunt illud. Deniq; multa euangelia uſq; hodie ita hẽnt. Vt, e aise ſinnn
impleretur ꝗd ſcriptum eit per Eſaiam prophetã. Aperiam in parabolis os meũ. & loquar propoſiꝰ 4. e⸗ ernt
tiones ab initio. Hoc Eſaias non loꝗtur ſed Aſaph. Deniq; & impius ille porphyrius ꝓponit aduer- O 7

Eſaiam prophetã aperiam in parabolis os meu. & loquar propoſitiones ab initio. Ergo ſimpliciter
dicamus: quo illud in euangelio ſcriptũ eſt. Sic ſcriptũ eſt in Matheo: & Ioanne quod dñs nocte ho G
ra ſexta crucifixus eſt. Rurſum ſcriꝑtuù eſt in Marco. quia hora tertia crucifixus ſit. Hoc ur̃ eſſe diuerſũ.
ſed nõ ẽ diuerfum. Error ſcriptoꝑ fuit. & in Marco hora ſexta ſcriptù fuit. ſed multi epſlon græcuam

quia prima eccleſia de imperitis congregata fuit gentibus. Ergo cũ legerent in euangelio. ut imple 1
retur qd ſcriptũ in eſt Aſaph ꝓpheta.ille qui primus ſcribebat euangeliũ. cœpit dicere. Quis eſt iſte D-
Aſaph propheta? Non erat notus in populo.& hoc fecit ut dũ errorẽ emendaret. faceret errorem. di prs Seng
camus aliꝗd ſimile. & in alio loco in euangelio ſcdm Matheum. qñ iudas retulit triginta argenteos
& noluerunt accipe ſacerdotes ne mitterent in corbonã: qm̃ erat prætium ſanguinis. & emeruntin 41 1 2,„„
de agrũ figuli in ſepulturã peregrinoꝑ. Prætiũ xpᷣi ſepultura noſtra eſt. & uocatur ager ille achelde- k h . 6 Frz.
mach. qd eſt ager ſianguinis. Sanguinis ager eſt iudæog. ſed nra ſepultura eſt. Nos. n. peregrini fui-
mus & aduenæ: & non habebamus ubi requieiſceremus.llle crucinxus eſt & mortuus. & nos cuʒ illo
conſepulti ſumus: Vt compleretur inquit quod ſcriptum eſt in Hieremia propheta. Retulit inquit.
xxx.argenteos. prætium quod aſſimilatum eſt. & cætera. ſicut ſcriptum eſt inquit in Hieremia pne
ta. Hoc in Matheo ſcriptum eſt. Requiſiuimus in Hieremia propheta: & hoc pœnitus inuenire non
potuimus.ſed inuenimus illud in zacharia. Videtis ergo. quia & hic error fuit. ſicut ibi.

er-l RXXα j tee — — hr
frrp- G

CAQAuãta andiuimꝰ ⁊ cognouimus aa. CHi uerſiculi. ab attẽdite populus meus legẽ meam: eſleloxr Sa p
uſq; in iſtũ uerſiculũ:eloquar propoſitiones ab initio.ex pſona xp̃ᷣi dicũtur.Et ipſe ſaluator loꝗtur.

Iã cæteros uetſiculos uſq; ad finẽ pſalmi: ex pſona apoſtoloꝶ debemꝰ accipere.di cẽte dño inclina
te aurẽ ur̃am ad uerba oris mei. O apoſtoli. quod inqt auditis in ſecreto. pdicate ſupꝑ tecta. Quid di
cunt apoſtoli? Quanta audiuimus & cognouimus ea. & patriarchæ & ꝓphetæ loquuti ſunt nobis.
CEt patres nr̃i narrauerunt nobis. Non ſunt occultata a ſilijs eoꝛum:in generatione altera.
CPropterea illi loquuti ſunt: ut nos filii eorum ſciremus. & legem poſuit in iſrahel. Quanta man-
dauit patribus noſtris. Illi carnaliter loquuti ſunt. ſed nos ea ſpiritualiter intelligimus. Vt nota face
rent ea filiis ſuis:hoc eſt nobis. Propterea illis loquutus eſt. ut nobis proderent.
CFllij ꝗ naſcent᷑ ⁊ exurgent.⁊ narrabũt filijs ſuis. CPro patribus ingt tuis nati ſunt tibi
filii. Nos filii ſumus illoꝶ. Illi nobis narrauerunt: & nos narrauimus niiis nris. Filii eoꝶ nos ſumus.
CEt ponant in deo ſpem ſuam. CEt iam ron credant in idolis.ſed in deo credant.
CEit non obliuiſcant᷑ opa dei. C Vt uideant ordinẽ creaturæ:& ex creatura intelligãt creatorẽ.
CEt mandata eius acgrant. CNon contemnant ſicut iudæi. ſed exquirant ſicut xpani.
CMec ſiant ſicut patres eoꝛum. CNec murmurent ſicut murmuraue-
rũt quidam in deſerto. & perierunt. Generatio praua & exaſperans. Non ego hoc loquor. propheta „ 1, 135
tuus hoc loquitur de te. CGeneratio pꝛaua ⁊ exaſperans. TGeneratio adultera & are ge Tf
peſſima ſignum quærit: & ſignum non dabitur ei niſi ſignum Ionæ. Quare dixit praua? Quia facti .
ſunt in arcum peruerſaum. Arcus.n. nunꝗᷓ extenditur in eum qui ſe mittit: ſed cõtra aduerſarios: Iſta
autem generatio cum eſſet recta a deo condita: & haberetur in manu dei quaſi arcus ut mitteret per
eam ſagittas: uerſa eſt quaſi arcus peruerſus blaſphemans in creatorem ſuum. . .
CGeneratio q̃ non direxit coꝛ ſuum. (¶Vſq; hodie peruerſus eſt iſrahel.
Et non eſt directus cum deo ſpiritus eius. Quoniam non recepit filiũ. propterea ſaus, n⸗ ¹* Ir,
non recepit ſpũm ſcm̃. Deniq; ſpuũs ſanctus qñ deſcendit in ſpecie colũbæ:non deſcendit ſupꝑ turbas .
iudæoꝑꝶ:ſed ſuꝑ unũ leſum. Si uis ergo iudeæ ſpum accipe: crede ĩ leſum.qm̃ ſpus ſcũs ſedit in Ieſũ.

¶ Silij efrẽ intendentes ⁊ mittentes arceõ. CO quanta myſteria: o quãti flores: Nõ dico dies

ſed torꝰ & mẽſis ad itelligẽtiã iſti pſalmi ñ põt ſufficere:lIn ſingulis uerbis ſenſus ſũt:Habem & the

S .. T. (r. A, wr. IIP. i

Expoſitio.

faußꝶ in uaſis iſtis fictilibus. Multi hoc interprætantur de corpore eſu & de ſpinitu ſanco:hoc eſt ha
Pemus theſaurum in uaſis fictilibus: Eſt quidem & iſta intelligentia: ſed iſta multo melior eſt: quo-
niam habemus theſaurum præcioſiſſimum in uaſis fictilibus: hoc eſt in uerbis ruſticis ſcripturarum.
EFllii efrẽ itẽdẽtes ⁊ mittẽtes arcũ.cõuerſi ſũt in die belli.Nõ cuſtodierũt teſtamentũ dei.⁊ ĩ
.—-l. r 1.1., Er- lege eius noluerunt ambulare. Et obliti ſunt benefactoꝛum eius ⁊ mirabilia eiꝰ q oſtendit eis.
I CLegimus in regum libris. qm ſub roboam filio ſalomonis Ieroboam filius Nabath ſcidit popu/

X ααοα 1211 1r ſr⸗

edrnr- x„ relr - . Jub impio roboã. & multi de tribu leui qui habitabant in Hieruſalem ſacerdotes & leuitæ. ſicut ſcri-

ptum eſt in paralipomenon reuerſi ſunt ad templũ dei. hoc eſt in Hieruſalẽ. Tres ergo tribus fuerũüt

El⸗ . h.=ſl, hoc eſt iuda. iuda ipſa regalis tribus. & beniamin. & poſtea leuitæ ibi uenerant de diuerſis tribubus

5 -s⸗ —

cõtra efrẽ repiemus. Et dr ibi. Efrẽ inqt factus ẽ qſi colũba iſipiẽs. Vide ꝗd dicat. Colũba.n.ĩſipiẽs re
liꝗt tẽplũ & hĩtat ĩ ſiluis Colũba ſp in domibꝰhitat. Efrẽ uero colũba mea reliꝗt tẽplũ. religt domũ
& hitat in ſiluis. habitat ĩ Ger⸗d nerien ſamn lr̃am. Debemus.n. & hiſtoriã ponere. Nunc ue
t0 poſt ltam quaſi per quoſdam gradus debemus ad maiora conſcendere. Dicamus ergo filios efrẽ
Sy . rrſ. Her, ſi omnnes eſſe Rericins. & iſti,ntersſſerunt de domo dei.& iſti dimiſerunt Dauid. & habäam in deſer
tis. Et dicuntur quidẽ columbæ. quia legunt ipfi ſcripturas. ſed inſipienter intelligunt. Multi ſunt ꝗ
dicuntur filii eftẽ. intendentes & mittentes arcum. Vide oẽs hereticos qui dereliquerunt Hieruſalẽ
qui dereliquerunt templũ dei. qui habitant in ſamaria. Vbi fecerunt uitulos aureos? In bethel & in

illud in dan. hoc eſt in iudicium ſuũ & in condẽnationem. Dereliquerunt dom dñi. & nihil aliud
niſi de auro cogitant. Dicat aliquis. quare fecerunt uitulos aureos. Noſter theiaurus repoſitus eſt in
uaſis fictilibus. Eccleſiaſtici. n. ruſtici ſunt & ſimplices. oẽs uero heretici ariſtotelici & platonici ſunt.
Deniq; ut ſciatis qm̃ omnis eloquentia ſæcularis aurum dr. hoc eſt qm̃ lingua eorum quaſi propter

D= p ereen.

tes & mittentes arcum. Quẽcũq; uideris hereticorum. omnes ſuperſtitiones habent. Reuerſi ſunt in
die belli. Neſciunt eum qui dixit. Pacem meam do uobis. pacem meam relinquo uobis. ſed ad uer-

pa ſunt præparati. Habent uerba. ſed audient illud quod ſcriptum eſt. Diſſipa gentes quæ bella uoę⸗-

lunt. Dicat aliquis. noſtram eſſe ſententiam. Videamus conſequentiam.

N¶ Won coſtodierũt teſtamẽtũ dei.? in lege eius noluerunt äbulare. Et obliti ſũt beneſicijs ei

W —rα Pe⸗re *† (Conſurrexerunt contra eum. qui eos regenerauit in baptiſmate.
CEt mirabilia eius que oſtendit eis coꝛam patribus eoꝛum que fecit mirabilia.

CVidete ſenſum ſcripturaꝑꝶ qũuo de filiis efrẽ uenit ad hyſtorias pteritas. ut illud qd ſcriptum ẽ ape

riam in parabolis os meum: loquar propoſitiones ab initio.parabolice dictum oſtendat.
CCoꝛam patribus eoꝛum que fecit mirabilia in terra egvpti in campo thaneos. Interrupit
mare ? perduxit eos.ſtatuit aquas quaſi in vtre.⸗ deduxit eos in nube diei.

de terra ægypti. & propterea icdm hiſtoriam dicitur. 8 legimus decẽ tribus qm̃ dereliquerunt deũ
& idolatræ effecti ſunt: & quaſi ſequutri ſunt uitulos aureos. Videamus Aſaph propheta quo tẽpo/-

poſt octoginta annis ſub roboam poſtea ſciſe ſunt decẽ tribus. Vides ergo quid dicitur. Non dr de

In eccleſia renati ſunt. & poſtea ubi nati ſunt diſplicet eis eccleſia. In terra ægypti in campo thaneos.
latria. Nos omnes eramus in ægypto. & a domino liberati ſumus. Interrupit mare & eduxit eos.

xit eos uſq; hodie.O monache ſidelis.quãdo educeris de ægypto:interrũpitur mare & ſic educeris.
Statuit aquas quaſi in utre. I n hebreo ñ hẽt utrem: ſed ſicut aceruum. Et deduxit eos in nube diei.
Ecce dominus uenit in ægyptum in nube leui: N ubem leuem aut propriæ ſaluatoris corpus debe/
5 1 He „5 — . wir . mus accipere quia leue fuit: & nullo peccato prægrauatum eſt.aut certe nubem leuem debemus ſã

1 e.4 n, ccculi iſtius: ſuper nubem leuem uirginem. & deduxit eos i nube diei. Pulchre dixit diei. Nubes enim
IiIla non fuit in tænebris: ſed ſemper in luce. L
5„C Et tota nocte in illuminatione ignis. CEt tænebræ non ſunt abſconſæ a te. Si-
A cut lux tibi.ita ᷣ nox tibi. & tota nocte in illuminatione ignis. Dominus noſter. lgnis conſumẽs ẽ.
59 — Ignis conſumés. Non dixit ꝗd conſumens: nobis intelligentiã dereliꝗt. Qui ſup ſundamentũ xpi
, „ e e. ediſicauerunt

um a reliquo populo. & decem tribus duxit in ſamarid. Iudæ uero tribus & beniamin. remanſerunt

d. z. 2 ad templũ. Qui erant ergo in ſamaria de tribu efrẽ habebant regem Quũo enim qui regnabant in
. . r. * ijudæã habebant regẽ de tribu iuda & genere Dauid.ſic qui regnabant in ſamaria habebant regem ?*fe Al.
21 ze de tribu efraim. & reges ipſoꝶ uocabantur efrẽ. Legamus Oſeæ prophetam. & oẽm prophetiã eius P- 5

dan. & uide quid dicat. Fecerut uitulos aureos. in bethel in domo dei. Idolatræ facti ſunt. Et fecerũůt

plendorem auri dr. Calix aureus babylon in manu dni. Videte quid dicat. Babylon confuſionis: Er
omundus iſte calix aureus eſt. De hoc calice aureo. omnes gentes propinantur. Filii efrẽ intendẽỸ

Dicat aliquis. Vim facis ſcripturæ Simpliciter enim dicitur de populo iſtahel. quando eductus =

S 4. Merrrc „ ſre fuerit. Vtiq; illo tpe qñ fuit Dauid quadraginta annis. Rurſum ſalomon aliis quadraginta annis

. decẽ tribubus. ſed de hereticis ꝓphetatus Corã patribus eorum fecit mirabilia. O bliti ergo ſunt he/
retici patris ſui qui fecit mirabilia in terra ægypti in tænebris iſtius ſæculi. quomodo illos liberauit.

ubi idolatria. ubi rex ægypti. ubi equitatus ægypti. ubi Iannes & mambres aduerſarii moyſi.ubi ido

Ambulabat dominus ſuper mare. & fluctus maris mitigauit & nos perduxit. Interrupit mare & edu

— ctam mariam accipere: nullo ſemine humano prægrauatam. Ecce dominus uenit m ægyptum ſæ/

SS– –⸗

0 ☛

i
⸗
bun
i
iiß,
⸗
en
i⸗
nein
dobn
mtin
Rgensfes
He
dar
Cori
Uncre
seite
nckelt
lung
euſale
in
ſeceri
llilnd
nckn
dcio
idwpe
onuk
inme
dadue
elle

chsen

umeg
nemt

atni
mmtcei
tiho⸗
auUNs
ndtde
ſothe⸗
weraunt
maveot
ibind
teo,
Iedln
ceis
kecie
debe/
enuuſ
un 1
haen

1

nd,
Numei⸗
Nri
n

CIpſi homini cibum pꝑræbuit.qui dixit. Ego ſum panis uitæ. qui de cælo deſcendi.qui manducaue e,
„5

CCibaria miſit eis in abundantia. CVtiã nõ lĩæ ordeo ſed ſpũalis tritici dogmate ſatiẽtur.

CCEJt ceciderũt in medio caſtroꝝ eoꝝ.circa tabernacula eoꝛũ. Et mãducauerũt ⁊ ſaturati ſunt.

A. . . òð,ð Frmj Pert 5

Guper Pſal. lxxvii.
Js 17 , Ler 4

ediſcauerunt lignũ fœnũ ſtipulã. dñs illis ĩignis conſumens eſt. Ignis duplicem hẽt naturã. & lucet
& urit.Si peccatores ſumus incendit:ſi iuſti. lucet nobis. Interrupit petram in deſento. (
CInterrupta nobis eſt petra in heremo. CPercuſſa eſt petra.& fluxerunt aquæ
illa petra quæ dicit. Qui ſitit ueniat & bibat. de cuius uentre fluxerunt flumina.
CEt adaquauit eos velut i abyſſo multa. In deſerto ubi aqua non erat. abundantia!
nobis aquarum facta eſt. & eduxit aquam de petra & deduxit tanquam flumina aquas
CSt appoſuerunt adhuc peccare ei.in ira excitauerunt.eũ in excelſum ⁊ in maquoſo. Et tẽpta
uerũt deũ in coꝛdibꝰſuis.vt peterẽt eſcas animabus ſuis.Et male locuti ſũt de deo.⁊ dixerunt.
Nunquid poterit deꝰparare menſam in deſerto?Qnoniam percuſſit petram ⁊ fluxerunt aque. 1
⁊ torrentes inundanerunt. CO peruerſitas cordis praui. in deum male loquitur. & . ,. PI—
qui iuſtitiã eſurire debuerat, carnes reqrit & olera. Nã ſicut moyſes pcuſſit in eremo petrã & ꝓduxit “r
populo aquas.ita & dñs quẽ paulus percuſſum ait pp peccata nr̃a immenſos nobis protulit fontes. 4
apoſtolos.ſ.quos petra monſtrauit. per quos fluxerunt & torrentes. Torrentes aũt doctores accipi- M 6 re 1. . 1 .

mus. per quos torrentes.i. apoſtolos ſubſequentes eccleſiaꝶ doctores repleti ſunt. Ex quoꝶ nos pdi rs Wr=te, ep
eanone ſiln uerbi dei teſtinguimus ſec 8 fontẽ baptiſmi nobis atq; montyrl eadẽ Pltra ohendir, 4 õ
De latere.n.eius cũ percuſſus eſt.ſanguis & aqua proceſſit.qd baptiſmũ & martyriũ ſigurauit. Torren
tes aũt doctores dicti. ꝗa prius quã crederẽt ab imbribus & uolutabris huiꝰ ſæculi erãt repleti. Nunc
aũt baptiſmo abluti. a fontæ uitæ phennis inundauerunt. Addit murmuratio iudaica dicens.
Munquid ⁊ panem poterit dare.aut parare menſam populo ſuo.
Difficilem putat uirtutem dei.ut qui eduxerit aquã de ſaxo.quaſi non poſſit manna dare de cælo.
CIgeo audiuit dñs ⁊ diſtulit. CVtiq; ab eis ne in terram repromiſſionis intrarent.
CEt ignis accenſus ẽ in Jacob.⁊ ira aſcendit in iſrahel. Clacob nõ ſemꝑer ſup =
plantator uitioꝶ intelligitur. nec iſrahel in oĩbus uidens deũ accipitur: Apoſtolus aũt docet eẽ iſra F.= P Pr- 81
helẽ ſcdm carmem: de quo dr. & fornicatus eſt iſrahel. Si. n. uidiſſet mente deu. fornicarus utiq; ñ fui L
ſet. Sic de Iacob:cum eſau pollutũ idolis adorabat dicẽs. uideo faciẽ tuã tanꝗᷓ faciẽ angeli dei. Ve 3 Ar
cũ impinguatus recalcitrauit. nõ erat ſupplantator uitioꝶ. Ideo & hic ita intelligendũ eſt ꝗqa accen- re- ſer e

ſus eſt in Iacob terreno ignis concupiſcentiæ. & ira in ultione diuina ſuper iſrahel carnalẽ aſcendit.
CQuia non crediderunt in deũ.nec ſperauerunt in ſalutari eius. CNec pattẽ nec filiũ ꝗ ſa

lus mundi ẽ crediderunt. CEt mandauit nubibus deſuper.⁊ ianuas celi aperuit.
Et pluit illis mãna ad manducanduʒ. CPræſtita hæc ſunt hebreis.ſed & mõ in eccleſia —– rſ 4
rophetis & apoſtolis præcipitur ut nobis uerbũ pᷣdicationis quo aĩa ſpũuͦaliter paſcatur annũtient. Il S n I.

Panem celi dedit eis. NPanem angeloꝛum manducauit homo.
. . . . . . . — 4 — 5
rit ex eo uiuet in æternum. Ex hoc enim pane cæli. ſancti reficiuntur & angeli. è,
CEt tranſtulit auſtrum de celo.⁊ induxit in virtute ſua affricũ ⁊ pluit ſuper eos ſicut puluereʒ
carnes.⁊ ſicut arenã maris volatilia pennata. ¶Q In uentis flatũ ſpũs ſancti demonſtrat.
Collatio aũt multitudinis ꝗᷓ pulueri uel arenæ maris aſſimilatur. terrenũ & durũ eoꝶ arguit ſenſũ O. zez- P.

CCaſtra ſynagogas dicit. Tabernacula uero corda eoꝑꝶꝑ in ꝗbus hæc defluxerunt: Quod aũt eos niꝭ I — L wmrch
mis indicat ſaturatos.ingluuiẽ eoꝶ carnalem increpat. qd hi qui de dei præceptis refici debuerant

de puluereis ſe carnibus ſentiunt ſatiatos. CSEt deſiderium eoꝛum attulit
eis.non ſunt fraudati a deſiderio ſuo. Immenſa pietas dñi. ut terreno uictu eſu-
rientes paſcit. ſic & qui eum deſiderauerit.cæleſti quem ſuperius diximus pane replet. Ergo hi ꝗ car
Agdhuc eſca eoꝛum erat in oꝛe ipſoꝛum.⁊ ira dei aſcendit ſuper eos ⁊? occidit pingues eoꝛum.= n-

nes tantum & non deum deſiderauerunt. quid in ſequentapertulerint uideamus. ,„ „
F— X& le W.. t

ne chriſti reficitur & declinat ad uitia. nouerit ſibi dei iudicium imminere: ſicut paulus apoſtolus ait
Qui acceperit corpus & ſanguinem chriſti indigne: iudicium ſibi ſumit & bibit.
CEt electos iſrabel impediuit. CImpediuntur & nunc electi eccleſiæ:
ſi nec ipſi quoq; ſacerdotes innocenter hæc ſacramenta percipian.
In omnibus his peccauerunt adhuc.æ non crediderũt in mirabilibus eius. Et defecerunt
in uanitate dies eoꝝ ⁊ anni eoꝛum cũ feſtinatione. — 1.
CPeccant quottidie iniqui. quoad uſq; deficiant.& cum feſtinatione deficiunt:qa ſardotes dei ob
audire contemnunt. ſicut & populus ille qui contra famulum dei moyſen murmurabat.
CCQum occideret eos querebant eum. reuertebantur. 2 dilucnlo veniebant ad euum.
CFlagellati in peccatis reuertebãtur: excuſſoq; infidelitatis ſomno maturabant ut audirent uerbum
dei: & rememorabant quia deus adiutor eſt eorum: & deus excelſus redemptor eorum eſt. Nullum
poſſe intellexerunt adiutorium ferre. niſi illum qui eos de ſeruitute ægypii liberauit.
Et dilexerunt eũ in oꝛe ſuo. 5 CCum dicerent. oĩa quæcũq; pceperit moyſes faciemus

. Sr n jii
2. . — .. 9 ſ t g — fj ,

EHaæc de his qui deũ poſt acceptũ manna dereliqrunt. Nã & nunc in eccleſia ſiquis carne & Engeig. F P. . X

ℳ

Expoſitio.

Nee 1- ⸗ſx. CCEt lingua ſua mentiti ſunt ei. Dicentes mopyſi. Oĩa qᷣcũq; dixerit domĩnus faciemus.
P. . A, — E. he-⸗ Coꝛ aut ipſoꝝ nõ erat rectũ cũ eo.nec ſideles habiti ſunt in teſtamẽto eiꝰ. CNaã & dũs te
ſtimonio utens Eſaiæ ꝓphetæ. dicebat populus hic labiis me honorat, cor auũt eius longe eſta me.
C Ipſe aſtt eſt miſericoꝛs.⁊ ꝓpicius ſiet peccatis eoꝝ ⁊ nõ diſperdet eos.⁊ abundauit vt auer-

=”M teret irã ſuã:⁊ nõ accendit oẽm irã ſuũ. Multitudo.n.miſericordiaꝑꝶ cõtinet eũ.ut dũ expe
, - - ctat pnĩam nõ puniat delinquentẽ. ꝗa nõ uult mortem peccatoris.ſed ut conuertatur & uiuat.
— EEt rememoꝛatus eſt quia caro ſunt. Cscit enim quia caro ſemper reſiſtit legi dei.
Spũs vadens ⁊ non rediens. CNouit.n. quia hõ amiſſo ſpũ in puluerẽ reuertitur.

A1. 4. NNã & ſpuũs ſanctus cũ recedit a pctõribua quãdiu in uolutabris peccaminũ ſunt nõ reuertitur ad eos
S r CAQAuotiens exacerbauerũt eũ in deſerto:in irã cõcitauerunt eũ in inaquoſo. CIn credulitate
N 5 utiq; atq; ariditate cordis ſui. Et cõnerſi ſũt ⁊ tẽtauerũt deũ.⁊ ſcũm iſrahel exacerbauerũt.
Erat tunc moyſes ſanctus iſrahel qui deum & mente uidebat & oculis. quem ſepius exacerbabant
ſed & nunc exacerbant cum audiunt: quod xpᷣm dñm in carne naſciturum annuntiat.
„ 19 T Mon ſunt recoꝛdati manus eius.die qua redemit eos de manu tribulãtis. 8’ðYJ
Phevwer sa .. C Pharaonis utiq; qui figuraliter diabolus dr. Sicut poſuit in egypto ſigna ſua.⁊ pꝛodi-9
lgia ſua in campo thaneos. CSicut enim tunc in decem ſignis ideſt plagis moyſes popu
. Ium ex ægypto liberauit.ita & paulus apoſtolus decem epiſtolis præſentis mundi tænebras oppᷣſſit
CConuertit in ſanguine flumina eoꝛum.⁊ imbꝛes eoꝛum ne biberent.
CVana philoſophoꝶ uerba ꝗ in doctrinis platonicis eccleſiæ paruulos interimebãt. in ultionẽ diui
nam illis conuerſa eſt in cruorẽ. ut qui ſanguinem fundebant ideſt animas in gulauerant ſeducẽdo

— A= ſanguinẽ deinceps potarentur. Miſit in eos cinomiã ⁊ comedit eos.
Lere rrr Pir dn .In cinomia cinicoꝶ ſectã indicauit. quæ libidinem atq; luxuriam ſummũ prædicat boruum.
CESt rana ⁊ diſperdidit eooo. ¶In ranarum uocibus poetaꝶ carmina deſignã

tur. quæ per inflationem uerboſitatis exterminationum fabulas intulerunt.
CEt dedit erugini fructus eoy. ¶ In erugine ſiue canicula. fornicationis forma mſtratur.
Nã ſicut hæc lento repens conamine crudeliſſime arborum fructibus inſidiatur ita & hæc blande il
liciens homines iniquis eos atq; occultis morſibus ſeuiſſime uorat.
CEt laboꝛes eoꝝ locuſte. In locuſta humani generis diſcordiæ confutantur. Quæ cũ ſine
W⸗EY P-mſs rege ordinatum ducat exercitum. humanum tamen genus ſemper diſſidet ac diſcordat.
—erfrs veret COccidit in grandine vineas eoꝛum ⁊ moꝛos eoꝛũ in pꝛuina:Tradidit grandim iumenta eoꝝ.
⁊ poſſeſſiones eoꝛum igni. Qã‚ In grandine caſtigatio diuina monſtratur. in
qua uel uineæ uel arbores flagellantur. hæ ſcilicet quæ pro nouis fructibus tribulos protulerunt.
Ab hac enim grandine & iumenta occiduntur. ut eorum iſipientia arguatur qui diuinum nomẽ be
ſtiis indiderunt. Ignis quoq; ad depaſcenda uitia & illuminanda credẽtium corda mittitur.ſicut do
minus ait. Ignem ueni mittere in terram. & hunc uolo ut accendatur. “
CMiſit ĩ eos irã indignatiõis ſue.indignationẽ ⁊ irã ⁊ tribulationẽ:imiſſionẽ ꝑ angelos malos
CVuꝗ diuinis plagis non arguebantur.diabolicis inſidiis tunderentur. Qui aut ſint angeli-ipſe dis
in euangelio declarauit.Ite inꝗt in ignem. quem præparauit pater meus diabolo & angelis eius.
CAiã fecit ſemite ire ſue:⁊ non peꝑcit a moꝛte aiabus eoꝛum ⁊ iumenta eoꝛuzʒ in moꝛte cõcluſit
CHabet uiam diuina ira. cum in peccati ultione quis traditus. non liberat aĩam ſuam a ſupplitio ge
hennæ. Vel cum inſipientia quæ iumentis eſt ſimilis. in morte ſempiterna concluditur.
C¶Et pcuſſit oẽ pꝛimogenitũ in terra eoꝛum.pꝛimitias oĩs laboꝛis eoꝛum in tabernaculis cham
⸗= ,PRA, — Sicut hæc geſta in ægypto referuntur. ita & dominus principatus & poteſtates ſiue demomorum
—b F ſiue uitiorum in hot mundo ſacro ſanſto aduentu ſuo deleuit. & triumphauit. in ligno crucis ſuæ.
I& ab eoꝶ corde depulit qui calliditati diavolicæ dediti fuerant: quia chã calliditas interprætatur.
CEXt abſtulit ſicut oues populum ſuum:⁊ perduxit eos tanquam gregem in deſerto. 141
CHis plagis uerberata dominus ægypto. duxit populum ſaum de ſupraſcripta ſeruitute. quẽ ſan/
zuine ſuo redemerat. & collocauit euʒ in eccleſia quæ prius ſterilis fuerat ac deſerta. de qua ait. Mul
ti ſilii deſertæ magis quam eius quæ habet uirum
Et eduxit eos in ſpe ⁊ non timuerunt.⁊ inimicòs eoꝛum operuᷣit mare. UMU 1
CInimicos eorum ſcilicet ut cũ hi abluebantur baptiſmo diabolus cũ ſuis exercitibus mergeretur.
CEt induxit eos in montem ſanctiſicationis ſue.in montem quem acquiſiuit dextera eius.
UIIn ipſam eccleſiam quam uirtute glorioſæ reſurrectionis ſuæ acquiſiuit.
C Sentctt a facie eoꝛũ gentes.⁊ ſoꝛte diuiſit eis terrã in funiculo diſtributionis.⁊ habitare fecit
in tabernaculis eoꝝ tribus iſrahel. CEiectis peccati gentibus a cordibus humanis. da-
ta eſt eis poſſeſſio terræ uiuentiũ.Factũq; eſt.ut ubi quondã ſortilegos arioloſq; habitauerant. nuneſ
mente uidens deũ inhabitet. CEt temptauerunt ⁊ exacerbauerunt deũ excelſuz
⁊ teſtimonia eius non cuſtodierũt. Auerterũt ſe ⁊ nõ ſeruauerũt pactũ:quẽadmodũ patres eoꝝ.
CAd iudæos nunc ſermo conuertitur. quos nec uirtus nec beneſicia mollierunt diuina: ſed ſicut pa

— — —

— —.L—–

— enm . 7— . ..: 2
EE Pte. e an ſrr tres eorum occiderunt prophetas.ita & iſti ipſum dominum perſequuntuuur.

zns
tiiän⸗
Vioß

schan
motum
e.
⸗

i
i

inln
ntster
Alan

Gmm

Super Pſal. lxxviii.

C Conuerſi ſi unt in arcum pꝛanũ. . C 4 rcus.n.puerſus eſt qui dũ cõtra ĩinimicos ſagittã puta⸗
tur iacere.ſauciat tenentẽ. Sic & iudæi ꝗ in deũ liberatorẽ ſuũ iniquas iaculantur uerboꝶ ſagittas.
CIn irã concitauerunt eũ in collibus ſuis.⁊ in ſculptilibus ſuis ad emulationẽ eũ ꝓuocauerũt
CRelicto enim eo ſeruierunt idolis ac ſimulacris. adorantes etiam in montibus.
CAudinit dominus ⁊ ſpꝛeuit:⁊ ad nihilum redegit valde iſrahel.
AIIlum qui tantum nomine & non uiſione iſrahel erat.
CEt repulit tabernaculum ſylo tabernaculum ſuum:in quo habitauit inter homines.
CVel in tabernaculis ſylo ſub heli.uel in Hieruſalem ſub ſalomone. Sed his repulſis. elegit potius tẽ
En regi uirginis incorruptæ nne eccleſiæ ſanctæ ex gentibus euocatæ.
Tradidit in captiuitatẽ virtut eoꝛum:⁊ pulchꝛitudinẽ eoꝝ in manus inimici:⁊ concluſit ĩ gla zi l⸗
dio populum ſuum.⁊ hereditatem ſuã ſpꝛeuit: Juuenes eoꝛum comedit ignis.⁊ virgines konts F-er r Fy.
non ſunt lamentate.Sacerdotes eoꝛum in gladio ceciderunt:⁊ vidue eoꝛum non ploꝛabantur.
Manifeſte hic excidiũ illud quod in Ieroſolimis ſub tito ueſpaſianoq; actũ eſt pconauit.& ꝗa tan⸗
ꝗ acta agenda prædixit. nouerit qui legit quia apud deum futura iam facta ſunt. Sed utinam && in n
bis hæc domino cooperante ſiant: ut concupiſcentia decidat. erecta poteſtate uirtutum. Forma iniq d —
amoris corruat.erecta eccleſiæ pulchritudine. Interimatur populus uitioꝶ uiuificata numeroſitate r,- I D
uittutum. Reſpuatur terrena hereditasiacquiratur regnum dei. iuuenculus ideſt incipiens peccatuʒ
a uirtute ſancti ſpirtitus exuratur. & uirgo aĩa collætetur. Incentores uitioruʒ gladio ideſt uerbo dei
trucidentur. ut exultent mentes ab his uiduatæ cum chriſto.
CEt excitatus eſt tanquã doꝛmiens dñs tanquam potens crapulatus a vino ⁊ percnſſit inimi/ 2
cos ſuos in poſterioꝛa:oppꝛobꝛiuz ſempiternũ decit eis. Vt dormiens & quaſi ebrius.h r Thyr Rr-
betur dñs in cordibus iniquoꝶ. Cum autem pniam agere cœperint excitatur. Et percuſſit uitiis uſ; T† =r
in poſteriora temporum traditiſq; in opprobrium ſempiternũ. uigilatun eis.
CEt repulit tabernaculum Joſeph.⁊ tribum efrẽ non elegit.Sed elegit tribum iuda.montem — 1. ſe,
ſyon quem dilexit. CNon ad hoc reppulit tribum loſeph uel efrẽ ut in æter- val. P⸗ pl — ä779
num ſperneret. ſed noluit de ea ſuſcipere carnem. Eligens tribum iuda. de qua beata Maria procede
ret. ex qua naſceretur ipſe. ut dilectionis ſuæ montem ideſt eccleſiam eleuaret.
CEt ediſicauit ſicut vnicoꝛmum ſancnſicium ſuum in terra:qnam fundauit in ſecula.
Clpſam eccleſiam ſuã ſingulari uirtute firmauit. ut immobilis in ſæcula ſempiterna perũſteret.
CElegit Bauid ſeruũ ſuum.⁊ ſuſtulit eũ de gregibũs ouium.⁊ de poſt fetantes accepit eum.
Paſcere Jacob ſeruum ſuum:⁊ iſrahel hereditateʒ ſuam.⁊ pauit eos in innocentia coꝛdis ſui.
2 in intellectibus manuum ſuarum deduxit eos. COmnia hæc ad chriſtum dñm refe-/
renda ſunt.qui a paterno conſilio ad redemptionem nr̃am electus eſt de grege mortalium. carnem cl. N1.
aſſumens paſcens xp̃ᷣianum populum. ſiue ſupplantatorem uitiorum. ſiue mente uidentẽ deũ. Qui E - 6
nunc eecleſiam ſuã ſuis uoluntatibus inhærentẽ.in bonitate cordis ſui paſcere. & in cæleſti Hieruſa/
lem collocare dignetur.Ipſi gloria cum æterno patre & ſpiritu ſancto. in ſæcula ſæculorũ. Amen.
CPlſalmus Aſaph. C Septuageſimus octauus pſalmus uocem continet prophetæ 4 . ⸗
captinitatem terrenæ Hieruſalem deplorantis. quæ captiuitas non tantum ad illam ciuitatem quan õ
Rtum ad animam quæ ſæpe ciuitas ſcribitur referenda eſt. cer/

D

Eus venerũt gentes in hereditatẽ tuã. polluerũt tẽplũ ſanctũ tuũ. CApoſtolus dicit

W

.

S Vos eſtis tẽplũ dei uiui.& ſpũs dei habitat in uobis. Siqs tẽplũ dei uiolauerit diſpdet illuʒ
HAgde'. Ergo ſi increſcẽtibus uitiis ſuccumbit aĩa xpᷣiana. tc hereditas qᷓ dei eſſe debuerat ad/p

. riſr-rT vrrp perut Ne
uerſario ſubditur. & tunc templũ ſpũi ſancto dedicatũ. coinꝗnatũ a gentiũ criminibus diſperditur. 1
CPoſuerunt Hieruſalẽ in pomoꝝ cuſtodiã. CSicut.n.poma cũ matureſcere cœpint/ i,N.
a ſuis cuſtodiuntur. maturaq; facilius deuorãtur. ita & aduerſarius noſter irruentibus uitiis cuſtodit *r relem r.
ſibi conſentientem animam. donec eam ad plenum uoluntatis ſuæ conſenſum adducens ualeat de
uorare. Quandiu enim in ea ſcintilla lucet ſidei. acerba eſt dentibus inimici.
CPoſuerunt moꝛticinia ſeruoꝝ tuoꝛum eſcas volatilibus celi:carnes ſanctoꝝ tuoꝝ beſtijs ter/
re.Effuderunt ſanguinẽ ipſoꝝ tanquã aquam in circuitu Hieruſalem.⁊ non erat qui ſepeliret.
CHæc quidẽ in Hieruſalẽ ante aduentũ acta ſunt ſaluatoris. ſed paſſionẽ infantũ figurauerunt. ubi
carnes eoꝑꝶ beſtiis atq; uolucribus.i. pſequutoribus expoſitæ ſunt. & tãta multitudo ſanguinis eſt ef
ſuſa. ut uix oĩum ſepeliri corpuſcula poſſint. Circuitus aũt in Ieroſolimis plorantis eccleſiæ intelli“-
gitur luctus. iuxta iſlud. Rachel plorans ſilios ſuos. & noluit conſolari quia non ſunt. .
¶Facti ſumꝰoppꝛobꝛiũ viciniſ nr̃is.ſubſãnatio ⁊ deriſio hiſ ꝗĩ circuitn nr̃o ſũt. C Opprobriũ
fiũt ſãcti his ꝗ priꝰfres fuerãt. & tũc ſepati ab eccleſia timẽtes deũù pſequũtur. Qd ad hereticos refer
CAſquequo dñe iraſceris in finẽ: Accendet᷑ velut ignis zelus tuus: Effunde iram tuã in gen⸗
tes te nõ q nonerunt:? in regna que nomen tuuʒ non inuocauerunt. Ne nobis iraſcaris qJ
ſumus dñe qui te nouimus. ſed ad illos potius retorq; furorem tuum. qui xpm tuum ignorant.
CQuia comederũt Jacob:⁊ locũ eius deſolauerunt. CIIiũ carnalẽ, qui ſeductoris q/

ſtu ſeductus eſt inimici. ¶ Ne memineris inigtatum noſtrarſ antignarü:cſo antici⸗
iii

Expoſitio.

pent nos miſericoꝛdie tue dñe: qꝛ paupes facti ſumus nimis . CPræuenſat nos q̃ſum? dũe

miſericordia ꝗᷓ eſt unigenit? tuus, ur ueniens ꝓpicietur iniqtatibus niis. & eruat nos a peccatis. Pau

peres. n. facti ſumus in mundo pp illI. Aginua nos deus ſalutaris nr. Pꝛopter głlam
nois tui dñe libera nos.? ꝓpicius eſto peccatis noſtris ꝑꝑ nomen tunũ. CTũc nobis uel ad

ĩiuuas uel ꝓpiciatis. ſi claritas noĩs tui ꝗᷓ in gẽtibus bñdicitur.nos morte ſua a morte eripiat.
C Mequando dicant gentes vbi eſt deus eoꝝ.⁊ innoteſcat in nationibus coꝛam oculis noſtris.
CGentes ſiue nationes poteſtates aduerſæ ſunt. quæ inualeſcunt aduerſũ nos dicentes. Vbi eſt deus
uerax ur: ſicut pagani martiribus ſæpe dicebãt. C Altio ſanguinis ſ. eruoxꝝ tuoxꝝ ꝗ effuſus eſt
ClIudiciũ hic inuocant qũo ſanguis martyꝑ exꝗratur a dño qui in apocalypſi ait. Quieſcite modicũ

donec iĩpleatur numerus conſeruoꝶ ur̃ogꝑ ¶Intret in conſpectu tno gemitus cõpeditoꝝ:

COQui te per longas lachrymas requirentes abſolui & tecum eſſe deſiderant.
¶Scõm magnitudinem bꝛachij tui. poſſide filios moꝛtiſicatoꝛum.
CEos ſcilicet qui per martyrum exempla currentes. crucifixerunt ſe uitiis & concupiſcentiis.
CRedde vicinis noſtris ſeptuplũ in ſinn eoxy. CVrnõ iudicii pœna dãnẽtur ſed hoc ſæcu
lo ſeptuplũ cõpoſitionẽ pœnitẽdo diſſoluãt. Sinus ãt ſæpe pectꝰ hoĩs itelligitur. in quo aĩa reqeſcit
CImpꝛoperiũ ipſoꝛũ qð expꝛobꝛauerunt tibi dñe. CTibi.n. exprobrant. qa martyres
tuos in ꝗbus habitas contumeliis affligunt. Mos aut populus tuus ? oues paſcue tue.
CPropter innocentiam autẽ quam egerunt oues uocantur. uel quia chriſtum paſtorem habent.
NKonſfitebimur tibi in ſecula in generationem ⁊ generationem. ZR
Noc eſt a prophetis uſqʒ in euangelia. S CAnnuntiabimus laudem tuam.
WQuia tibi eſt cum æterno patre & ſpũ ſancto honor & gloria in ſæcula ſeculorum. Amen.
EIn finem:pro his qui cõmutabuntur: teſtimonuum Aſaph. .—
Septuageſimus nonus pſalmus uocem comtiner prophetæ depᷣcantis narrantiſq; magnalia dei.

Wdr c=& A⸗ Per. propheta intendere ſibi depoſcit.

ſcipulo uenditus eſt. paterna uirtute ex inferno eductus eſt cum grege iuſtorum

mundo te uidendũ præabe. Loꝛã efrẽ ⁊ beniamin ?⁊ manaſſe. CIlũ efrẽ manaſſenq;
Wααι n in medio poſuit.ſignificat paulũ apoſtolũ qui de tribu beniamin deſcẽdit cæteris apoſtolis ſotiãdũ
u CExcita potentiã tnui. Quam ægyptiis ac filiis iſrahel oſtendiſſi. CEt ve
ni vt ſaluos facias nos. CVYt ſicut illos eruiſti de ægypto.ita nos ſalues a poteſtate demonũ.
¶ BDñe deus virtutũ cõuerte nos. CAd te cognoſcenldum.
CEt oſtende faciẽ tnã ⁊ ſalui erimus. COſtende filium tuum ut ſaluemur.
Bñe deus uirtutũ quouſq; iraſceris ſuper orationẽ ſerui tui? CNon.n. iraſcitur ſi iuſti/
tiã petamus. ſed cõſcientia delicti.putat ẽt ab oratione iraſci. CCybabis nos pane lachꝛy

4

—
2

onẽ peccati lachrymæ nobis panes rectius fiũt. Qd aũut ait ĩ menſurã: illud indicat. ut in hac oratio-
ne in qua peccatis abſolui cupimus. uel deũ uidere deſideramꝰ. uictus tenuis accipiatur. ſi in pcatiõe
nõ in multiloꝗo ꝓferatur. Poſuiſti nos ĩ cõtradictionẽ vicinis noſtris.⁊ inimici noſtri ſub

¶ Bñe deꝰ virtutũ conuerte nos ad te:⁊ onñde faciẽ tuã ⁊ ſalui erimus. CIIIũ ꝗ dixit. ꝗq me

ris fuiſti in cõſpectu erꝰ.plantaſti radices eiꝰ ⁊ ipleuit terrã. CLicet hic ſynagogã ſigurauerit.
ad eccleſiã referẽda ſunt.ꝗᷓ a tænebris ſæci ad cæleſtẽ dignitatẽ eiectis uitioꝶ gẽtihus fide fauente
trãſlata ẽ. Cui ẽt uia.i.mandata per ꝗᷓ graderetur largita ſunt: plãtatis in ea doctoribus p quos ĩ oẽm
. trteerrã euãgelioꝶ ſonꝰnũutiaretur. ipſa quoq; a dño ſup cherubin reſidẽte cuſtoditur. dirigi᷑ ac nutrit
Vleg Vag F, P2 W n .◻A) puit mõteſũbꝛa er: ? arbuſta ecedros dei. C Cũ ĩ patriarchis atq; apoſtolis claritatis ſuæ
Adle Pe-der WExrtendit palmites. CNos ſum“ uites. ꝗ ex uinea illa frõduimus. C Aſqʒ ad mare
CIdeſt uſq; ad baptiſmũ acceſſimꝰ.ꝗ prius in uanitate ſæculi huiꝰ fluctuabamur. Mare.n. apocalypſis
baptiſmũ ſignat. CSEt vſq; ad flumẽ pꝛopagines ei?ꝰ. CVt q in ea renaſcebatur. baptiſ
mo ablueretur. Hinc ad ſynagogã reuertitur. Q¶ t quid deſtruxiſti maceriam eius.
¶ ũc.n. munitio ſynagogæ depoſitaẽ.cũ ei cæcitas cõtigit. donec plenitudo gentium ſubintraret.
C¶ Et videmiãt. ã oẽs tranſeũtes viã. Spoliatur ab his.q p huiꝰſæculi uiã ad deũ trãſeũt. dũᷣ
iudæos cõuerti faciũt p̃dicãdo. Exterminauit eã ap de ſilua ⁊ ſingularis ferus depaſtus ẽ eã
¶In apro atq; ſingulari fero ĩmanitas diaboli intelligitur. a quo exterminata eſt pp incredulitatem.
¶Q⅝⅜ẽDri,iSñe deus virtutũ cõuerte nos. Synagoga. Reſpice de celo ⁊ vide ⁊ viſita vineꝗ iſtã.

ctione ſua fundauit. ¶ Et ſuꝑ ſiliũ hois:ſiliũ virgis quẽ cõfirmaſti tibi. C Quẽ denits wor.
te ad tuã

iregis iſrahel intende. CA deo regitur. qui mente uidet deum. Ergo hunc

.

CAQAui ſedes ſuꝑ cherubin. CSupplenitudinẽ oĩs ſcientiæ. Appare. Huic
2he = m Aſe F cõmemorat. quos alibi fortitudinẽ ſui capitis dicit.i. eccleſiam uel apoſtolos. Qd autem beniamin

Imarũ:⁊ potũ dabis nobis in lachꝛymis in menſurdj. CSæpe ob deſideriũ dei ſiue recordati
1.k,.. Pepe Prrcs P. ſo , P P .

ſannauerũt nos. Cludæis atq; hereticis ꝗ in circuitu eccleſiæ obſtrepunt noſq; impugnant.

uidet uidet & patrem. TNineã de egypto trãſtuliſti:eieciſti genus ⁊ plantaſti eã.Dux itine

—

Q¶ CDe q̃ ſupius ſũ loquutꝰ. C Et pfice eã quã platanit dextera tua. C Quã iuſtꝰ. i. finꝰ tu? reſurre

Non illum lIoſeph cuius typuʒ in alio pſalmo repulit. ſed illũ qui triginta argẽteis a di Xpes eſ,

Qui educes tanqᷓ; oues Joſeph. 1 9

ge
4
MA
al
N
.2. 15
ſ 8
WNN
1

4 .

e
nunn
onäci
Etne

noni,

iuti⸗
chef
olci
nd⸗
denie
iſo⸗
g.
negn⸗
nume
venit.
ente
joem
commit
us
A
L
s
onin,
iiti
fueic
itnen⸗
tilti
ieun
ſunal
mi

fItorcularibus: octauus pſalmus: & octogeſimus: & octogeſimus tertius. Videtis ergo quomodo tres “⸗ pſahe. rr-haLs

Ore uelint torcularia. pro torculanbus. Torcularia non ſunt alibi niſi ubi uineæ & infinita uindemia.

mus quid ſigniſcet in ſenſu. Poſt diluuium mundi iſtius bibit noe: & inebriatus eſt in domo ſua: &
denudata ſunt fœmora eius: & eius apparuit turpitudo: & uenit frater maior & irriſit: frater autẽ mi l J ehnens, , n

pterea dicebantur muſto pleni. Multa ſunt quæ dicantur de diuino myſterio: & de ebrierate. In finẽ
nitatis myſterium pertinent. Propterea & tres ſunt chori didaſcali. In octauo pſalmo dauid:in ae

niam paſſus ſuerat in loco caluariæ. Multa ſunt quæ dicantur quomodo heliſeus in bethel irriſus ſit

Fanpa, WM ſænopgus

Super Pſal. lxxx.

te ad tuã dexterã collocaſti. CIncenſa igni ⁊? ſuffoſſa:ab inc repatione vnltus tui peribunt
Synagoga utiq; cum iudæis non credentibus. C¶Fiat manus rua luꝑ vmũ dextere tue.
Super populum quem dextera ideſt chriſtus tuus ſaluabit. & ſuper filium hominis quem confir⸗
maſti tibi ipſum mediatorem ſaluaroremq; noſtruz. M4 ́ð́́JM?
Bon diſcedimus a te viniſicabis nos CSi tibi fide adhæreamusitunc

pane illo uitæ quem de cælo miſiſti reſticeimur. CESt nomen tuum inuocabimus.
Ipſum cui dediſti nomen ſupra omne nomen. .
Dñe deꝰ virtutũ cõuerte nos ⁊ oſtẽde faciẽ tuã ⁊ ſalui erimus. =ð?
Ipſum qui eſt imago tua:ipſum qui eſt facies tua: qui eſt illuminatio uultus tui: in quo manes: & ꝗ
manet in te. Qui purificatis mentibus noſtris dignetur illabi: ſeq; nobis mundi ſaluatorẽ oſtende- E *“
re:noſq; inſpectiõe ſcta ſaluare. Ipi gloria & ĩpiũ tecũ & cũ ſpu ſctõ: & nuũc & ĩ ſæcula ſæculoꝶ. Amẽ
In finem pro torcularibus pſalmus ipſi Aſaph. Quinta ſabati. PSALMVS LXXVX. ⸗ .
6= N lege ſcript ẽ tres eſſe ſollennitates: paſcæ penthecoſtes: & ſcenophegiæ. Ante ſceno/- Qe Ele⸗ mjnn . 9 .ℳι
e phegias ante dies decem ieiunium erat: & ieiunium erat uſq; ad ueſperum. Eo tempore tu
S bis canebant hoc eſt ieiunabant: & in ieiunio tubis canebant: & poſt dies decem ſcenophe 5
R giæ erant. Diligenter attendite. Tres ſollennitates in lege ſcriptæ habentur. Primuz kec.

dei nde penthecoſte: deinde ſcenophegiæ. Ante ſcenophegias ieiunium: in ieiunio autem tubis cax.
nebant. Animaduertite ſcripturam quid ſignificat. Tollite uelamẽ: quod poſitũ eſt ãte oculos moy
ſi:& uidete quoniam tabernacula non poſſumus fieri.niſi ante ieiunemus. Ipſum aurem ieiunium:
niſi habueris ſignum uictoriæ quod noſtros aduerſarios deterreat: non uincitur amalech. Quoniàâ
ergo tres ſunt ſo ẽnitates: paſlcha: penthecoſte: ſcenophegiæ: ideo & tres pſalmi habent tirulos pro

eunſs 1. l . D.r--

4.
7

pſalmi ſcripti funt in pſalterio qui pro torcularibus prænotantur. Videte quid dicit octauus pſalmꝰ
& octogeſimꝰ & octogeſimus tertius. & antequam de numero diſputemus: dicamus quid ſigmiſica
Pro torcularibus. Propterea dicit dominus atq; ſaluator. Torcular calcaui ſolus: & de gentibus uirf⸗ —öwN„—2 .
non erat mecum. Propterea uineam de ægypto traſtulit: & plãtauit. & dicit in hieremia. Ego te plãa o A(
taui uineam ueram totam electam: Quomodo cõuerſa es mihi in amaritudinẽ uitis alienæ. & noe — rr—
uinum bibit & inebriatus eſt. Dicitur & a Solomone. dicitur in myſterio. Bibite amici & inebriami Jefex . rii, Jc- Jer K
ni. Legimus & in alio Ioco. qm ioſeph ille uir ſanctus qui in typo præceſſit ſaluatoris qui uenditus
eſt a fratribus ſuis quæm uendiderunt fratres ſui & regnauit in ægypto. Sic domin? & ſaluator no-
ſter uenditus eſt a iudæis & regnauit in ægypto iſtius ſeculi. Ille ergo Ioſeph uir ſanctus. ille præci-
puus qui cradelitatem pietate ſuperauit. qui ideo uenditus eſt in ægyptum ut ægyptum patceret.
& fcatres ſuos qui eum uendiderunt. Ille igitur ioſeph mutauit fratres ſuos. Sed uidete & inebria
tus eſſe in meridie dicitur. Hoc uero & ſecundum litteram ſtare poteſt ut uir ſanctus inebna- r ſan. S. — rFr,
tus fuerit. Inebriatus eſt & noe ſed uere fuerat inebriatus Ioſeph. Inebriatus fuit & noe & nebriatus
eſt in domo ſua. Videte myſterium. Videamus ante quid ſignificet in myſterio: & poſtea diſpute-

nor texit. Hoc totum dicitur de ſaluatore. quoniã dicebat in cruce paſſionis. Pater ſi poſſibile eſt neE
ſeat a me calix iſte. Bibit & inebriatus eſt: & denudata ſunt fœmora eius & apparebant: hoc eſt ign 9
minia crucis. Venit frater maior populus iudæorum: & irriſit: & minor populus de gentibus texit X ayn 3 P ds
ignominiam. Propterea maledictus chanaan: ſeruus erit fratris ſui. Ecce maledictio illa uſq; hodie „ 29
perſeuerat.Nos minor populus imperamus maiori populo iudæorum. Sicut ergo dominus ĩ paſ/
ſione inebriatus eſt: ſic & ſancti in ardore fidei: quotidie inebriantur in ſpiritu ſancto. Tu qui die he-
ſterna aurum colligebas: hodie proiicis. Nonne apud igaotos uideris inſanus? Deniq; & apoſtoli gh jh 14. d. 6
quoniam ſpiritus ſanctus deſcenderat ſuper eos & impleuerat eos: & loquebantur linguis uariis p-

—

pro torcularibus aſaph: octauus pſalmus & octogeſimus: & octogeſimus. tertius. Nullus alius habe
re poterai torcularis numerus: niſi octauus & octogeſimus & octogeſimus tertius. Octauus dies re-
ſurrectionis: in ſingulari numero. Rurſum in octo decadibus. octogeſimus alius maior numerus.
Videtis ergo quoniam hæc torcularia non præſcribuntur niſi in die reſurrectionis: oſtaua & octο. .
geſima. Dicat aliquis. Quare poſtea dicitur in octogeſimo tertio: torcularia. Hæc torcularia: ad tri/e; 5 or 4.-kn

geſimo Aſaph:in octogeſimo tertio filii choræ: octauus eſt Dauid: qui interprætatuꝑ fortis manu. 9
PBrima enim noſtra uictoria: pugnam habet atq; luctam. Propterea dicitur fortis manu Dauid. Se & ) 4. S
cunda uero hoc eſt in octogeſimo Aſaph. Aſaph autem interprætatur ſynagoga.In octauo ergo ui . ſe dy E . S.
cimus: et in octogeſimo cum domino congregamur. In octogeſimo uero tertio filiorum choræ. oye u rtpirt?
Choræ interprætatur caluaria: Aſcende caluæ aſcende caluæ. Hæc dicebãt etiam pueni heliſeo: que

Erpoſitio.

a quadragintaduobus pueris. Iſta ſunt totcularia:de quibus dicit. & ſaluatot: Facite uobls amicos
de iniquo mãmona: ut uos recipiant in æterna tabernacula. Z
„ LSExultate deo adiutoꝛi noſtro. C Qui nos de tænebris ægypti liberauit.
El l Hειαν Jubilate deo Jacob. CSupplantatori inimicorum.
. BSumite pſalmum ⁊ date tympanum:pſalter ium iocundum cum cithara.
– & Hymnum de corde puro uel mente:ac tenuatione peccatorum mũdi.

.

Weerete rone e Buccinate in neomenia tuba:in iſigni die ſolẽnitatis noſtrte. CIIli eanebant tuba ĩ paſca
pentecoſte & ſcenophegia. Nos modo in ecceleſia licet omni tempote deo canere debeamus: ied p-

cipue in reſurrectione: in remiſſione: & in domus innouatione:hoc eſt cum reſurgimus in chriſto:
. cum remiſſionẽ accipimus: cum domus peccatoris noſtri innouata fuerit poſt ruinam-
2 . c, ,, 3 ,Quia pꝛeceptum in iſrahel ẽ:⁊ iudiciũ deo Jacob. C¶Ipſius enim præceptũ eſt atq; iudi/

. 8

cium: ut gratia ſaluemut & non ex nobis. CTeſtimoniũ ĩ ioſeph.
In xpᷣo ꝓ nobis uenditus ẽ. C Poſuit illud cũ exiret de terra egypti.
CVel in rubro uel in igne:uel in aliis myſteris.. C LZinguã quã non nouerat audiuit.
Populus ille gẽtiũ ĩ eccleſia mãdata qᷓ priꝰignorabat accepit.
Biuertit ab oneribus doꝛſum eius.
CQuando in ægypto etamꝰextruebamus ciuitates pharaonis: lutũ & laterẽ portabam*: & tota aĩa
noſtra quærebat paleas. Non habebamus frumẽtum:non habebamus cæleſtem panẽ qui de cælo
4 ,. 5 - fueritneci accipiebamus manna de cælo:necdũ nobis ſerpẽs fuerat in heremo ſuſpenſus. Necdũ
. —. * I Tws!, petra aquâ nobis miſerat: necdu extẽdebamus manus & cadebat amalech. Sedebamus in luto: & fa
ef//5 S'ry*“ — cciebamus opera ægypti: ciuitates pharaonis extruebamus. Diuertit ab oneribus dorſum e. Quam
grandia ante habebamus onera. Propterea moyſes noſter dicit. Venite ad me oẽs qui onerati eſtis
peccatis: & ego reſiciam uos: CManus eius in cophino ſeruierunt.
CuiuslIſrahelis.Alii ſunt cophini ægypti: & alii Ieſu. Habet & ieſus cophinos ſuos: & duodecĩ co
phirio de fragmẽtis ĩpleuit ſaluator noſter. O rẽ mirã: & ingẽtia myſteria ſigniſicantẽ. Quinq; mi
ia populi uerſabãtur ĩ heremo ſine paruuls & mulerib'.ĩ loco deſerto:nõ ĩueniũtur niſi tantũ ꝗnq;
panes. Locus enim deſertus erat. Requiro te qui tantũ litteram ſequæris. In deſerto loco nõ iueniũ
tur niſi quinq; panes: & duodecim cophini quomodo ĩueniuntur: ſi deſertus erat locus: Vtiq; duo
— 1., gz. P. gdecim cophinos habere non poterat: ſed hoc totũ ſigniſicatur. qd populũ ſuũ dñs in deſerto iſtius
OðU—W P. . 1 ſæculi eduxit de ægypto: pauit panibus ſuis: & qdcũq; ſuperat in duodecim FoHini- condidit:hoc
wyh P ar 9 . 2 eſt in duodecim apoſtolis: ut quod perierat in duodecim tribus: ſaluaretur in duodecim apoſtolis.
TTP- lo⸗ .p trt To W (In tribulatiõe iuocaſti me ⁊ liberaui te. CProphetæ & pſalmi ideo obſcuri ſũt: qm̃

/

ubito cũ neſcis pſona mutatur. Deniq; huc uſ; loquutꝰ ꝓpheta:nuc ſubito ĩducitur pſona dei lo/

. uoca me: & exaudieris. Exaudliui te in abſcõdito tẽpeſtatis.
CTẽpeſtas illa qͥ te pᷣmebat & qͥſi fluctibus huc illucq; trahebat: ego erã ĩ media tempeſtate.

aquam cõtradictionis offenderint deũ. Denĩq; iõ nõ ſunt ĩgreſſi terrã repromiſſionis. Nobis auteʒ

. 5 Katrz . dicit deus: ppaui te apud aquã cõtradictionis. Symon probatus ẽ ad aquã contradictionis: qa ĩ hy
yy- . n 2 pochriſi accœpit baptiſmũ.ꝗcũq; ergo ĩ hypocriſi ncciſit bapiiann ſte ꝓbat᷑ ad aquã cõtradictiõis
. , err Audi populus meus ⁊ teſtiſicaboꝛ tibi. CNobis loquitur deꝰ. Qdcq populo di⸗

xit. etiam nobis loquitur. Iſrahel ſi audieris me. Quid quæris ut audiam? Videamꝰ quid præcipiat.
½–— — CMNo erit in te deus recens. CCCui deus uenter eſt: deus ei tecens ẽ. Quotcũq; uitia ha/
Wn Beente d⸗ bemus quotcũq; peccata:tot recètes habemus deos. Irat?ſum:ira mihi deus eſt. Vidi mulierẽ & con
Acupiui:libido mihi deus ẽ. Vnuſꝗſq; enĩ qd cupit & ueneratur.hoc illi deus ẽ. Auditus aurũ deũ hẽi
C Nec adoꝛabis deu alienũ. CNoſter deus uirtus eſt: aliorum uittiia.
CEgo ſam dñs detuus qui edaxi te dterra egypitt. C Nos ſumus qui educti ſumus
— de terra ægypti: ſi tamen exiuimus: ſi in heremo ſumus:ſi terram repromiſſionis cupimus uidere: ſi
O⸗ WpP ſ. ren reliqmus odomã ñ reſpiciamPꝰad ſodomã: Saluati ſumꝰ ĩ mõte:nõ deſideremꝰægyptias carnes. nõ
— T- * 4 ****dicamus quà bene nobis erat ĩ ægypto: cũ mãducabamꝰcarnes ĩ ollis: & allia: & cucumeres. Vis ac-

.

CBilata os tuũ:⁊ implebo illu Dilatate ora ur̃a:ipᷣe ẽ dñs & panis:ipſe hortatur nos ut
comedamus: & ipſe noſter cibus eſt. Quantumcumq; dilataueris: tätũ accipies. Nõ ẽ igitur in mea
. oteſtate:ſed in tua eſt: Si uolueris totum me accipies. Si nolueris accipe ſaltẽ partem. =
S az, hoſe n P Et nõ audiuit ppłs meus vocẽ meã. CEgo ſto añ hoſtiũ & pulſo. Volo ut aperias &

cordis eoꝶ:ibũt i adinuẽtionibꝰſuis.Infœlix ẽ ꝗa deo nõ corripitur. Sigꝗs peccãs non pcutitur: iſte
al⸗ 2 à Me⸗ &£% miſer eſt. Ideo dicit. CBimiñſi eos ſecũdũ deſideria coꝛdis eoꝝ.

non ſẽſerũt dolorẽ. Dimitto eos in uolũtatibus ſuis:ut ſaturati uituis ſuis uel ſic agãt pœnitentiam.
ðèð Si populus

quẽètis ad populũ.In tribulatiõe ĩuocaſti me & liberaui te. Quicũq; ĩ tribulatione es: ſecurus eſto. In

CPꝛobaui te in aqua cõtradictiõis. CSecũdũ litterã de moyſe & aaron dicitur: qd ĩ

cipere dñi cibos? Vis comeder Ppaumm dominum deum tuũ & ſaluatorem? Audi quid diceat.

ingrediar: n uis aperire. C Et iſrahel nõ itẽdit me. C Et dimiſi eos ſecũdũ deſideria

Ideo eos dimiſi qm̃ ſæpe percuſſi & diſciplinam non recœperunt. Rogaui non audierunt pcuſſi.

lxxvu.

Si populus meus audiſſet me. O clementifſimus pater:O miſericors deus. Rogauit & non eſt auditꝰ
quaſi iratꝰ dimittit filiũ laſciuiẽtẽ. Iteꝶ uidet perire: & dolet quia perit: & quid dicit.
CSi ppls meꝰaudiſſet me iſrł ⁊ ſi i viis meis abulaſſetꝓ nihilo forſità inimicos coꝝ hũiliaſſẽ. ⸗ x. v.-
CNunquid grande mihi erat liberare te de tribulatione? Nũquid non poteram maieſtatem meam S HHD
mittere: & eruere te de periculo? Sed quia dimiſi te libero arbirrio & ſtadium tibi propoſui: & nõ co hec=
ronatur niſi qui pugnauerit: propterea uictoriam tuo arbitrio derelindtao.
CInimici dñni mentiti ſũt ei. QAQOb “In hebraico melius habet. Inimici domini n ega⸗
buũt eũ: hoc ẽ iudæi. Inimici enim ipſius negauerũt eũ: ſed iſti inimici ꝗq negatun ſũt eũ:ergo periẽt?
Ergo reliquiæ nõ erũt: & quomodo iuraſti abrahæ iſaac & Iacob qm̃ ſemen ipſorũ ſit qſi ſtellæ cæ
li & ſicut arena maris? Quare ꝓmilſiſti pr̃ibꝰ: & ũ reddes filiis Inimici dñi negabũt eũ. Sed qd dicit?
CSEt erit tẽpus eoꝝ in ſecualum. CCi ĩtroierit plenitudo gẽtiũ: tũc oĩs iſrahel ſaluꝰſiet.
In fututo credet:mõ nõ crediderũt. Nũc dicã ad iudæos. Solẽt ſibi applaudere & dicere: & erit tp̃us
eoꝑꝶ in æternũ Nos dicamP uerũ ẽ credituri eni ſunt de iudæis. Deniq; legimus in apochalypſi ioâ-
nis duodecim milia de ſingulis tribubus hoc eſt centũ quadragita qᷓtuor milia creditura: & hoc di-

HP citur uirginũ eſſe. Vbi ãt uirginũ tãtus numerꝰerit: nõ uirginũ quãtus erit? Ergo & nos dicamus iu-
P dæis: & erit tẽpus ueſtrũ in æternum. Hoc ẽ ĩ futuro ſæculo. Sed ad te qui hodie ñ credis: qd ptinet?
& erit tẽpus eoꝶ ĩ ſæculũ.Inimicoꝑ dei ꝗle tp̃s erit.& cibauit eos de adipe frumẽti: ĩduxit eos ĩ ter/
4 ram repromiſſionis. Cibauit non manna in deſerto ſed frumento quod cecidit: qd reſurrexit.
n CEt cybauit illos ex adipe frumẽti. CVidete mi ſteriũ ſcripturaꝶ Ex adipe frumẽti. frumẽ —. Adye 9 —
tũ adipes habet.nũꝗd & iĩteſtina hũit? Sʒ uoluit largitatẽ et piguedinẽ græ ſpiritualis oſtendere: &ε% .
ideo adipes nominauit. CESt de petra melle ſaturauit eos.
CIpſe frumẽtum ẽ ipſe petra ẽ qui populum iſtahel ſatiauit aqua in deſerto. Spiritualiter melle & ñᷣ * Prer rreC
i aqua ſaturauit eü: ut quicunq; crediderunt & acceperunt cibũ mel ſentiant in ore ſuo. Quaʒ dulcia
faucibꝰmeis eloquia tua ſup mel & fauũ ori meo. Deniq; & dñs ni poſt reſurrectionẽ ꝓpterea fauuʒ ðð
3 comedit. & de petra melle ſaturatus ẽ. Ergo rẽ dico nouã. Ipſa petra mel comedit ut nobis mel tri⸗ 1 — — .
H bueret: & dulcedinẽ. Vt qui ĩ lege biberãt myrrhã hoc ẽ amaritudinem:poſtea ĩ euãgelio comedat 11 2) Gade
mel euangelii: cui eſt gloria in ſæcula ſæculorum. Amen. 2 7 3. „ 2
M CPSALMVS ASAPHAD.. LXXXI.
. COdctogeſimuſpᷣmꝰ pſalmꝰhortat᷑: ut ſi uolumꝰdñʒ hĩtare nobiſcũ:ea ſemp q illi ſũt placita faciamꝰ 1/
i⸗ Eus ſtetit in ſynagoga deoꝛum. Multa ſunt ſchemata- Frequenter enim ſedem? dctmnter harn, jtat⸗ d.⸗
n 1Niterdũ ſtam iterdũ iacemꝰ iterduz currimus. interdum âbulamus: Ita & deus deſcribitur. e.
, pro uarietate hoĩum. & ſtatus ipſius diuerſus inducitur. Si ſãcti ſumꝰ& ſumP ſimiles moyſi 1. —
In Mdicitur ad nos. Tu uero hic ſta mecũ. Hoc enĩ dixit deꝰ ad moyſen. Stabat.n. moyſes ſup Wſ Mf. r —
petrã.ꝓpterea & dñs ſtabat illi. Si uero priꝰſctĩ fuerimꝰ & poſtea pctõres:iã ñ nobis ſtat deꝰſed àbu/ per wr- . ve ſr f.
, lat hoc ẽ mouetur de loco ſuo qui nobis ãte ſteterat.Poſtquã nos moti fuerimꝰ: & ipſe nobiſcũ pari a l-Iat „
li ter mouetur. Deniq; & adã quãdiu in paradiſo fuit & mandatũ ſeruauit. ſtabat ei deus. Poſtquam a 10 KeS
n; uero tranſgreſſus ẽ.& audiuit uocẽ dei ãbulantis ĩ paradiſo:uis ſcire qa ãbulabat ei deus? Quid ei / r.. Jes e
dixit? Adã ubi es? Qui ãte ſtantẽ deum nõ fugerat: poſtea äbulãt fugit. Diximus de ſtante:diximꝰ 1 rr 1) .
2Ada gerat: poſtea äbulãté fugit. Diximus de ſtante: dixim ſ e ,
i de ambulãte: dicamus de ſedẽte. Quãdocũq; ſedens inducitur deꝰ:dupliciter inducitur. Aut qᷓſi rex:
aut quaſi iudex. Si quaſi rex uidet eũ ſicut æſaias. Vidi dñm ſedẽtẽ ſuper tronũ excelſũ & eleuatũ bi
in 67 quaſi rex regnãs ĩducitur. Quãdo uero quaſi iudex iducitur: throni poſiti ſũt & libri apti ſũt: ut ĩ da-⸗
br niele ſcriptu ẽ. Quid dicitur throni poſiti ſunt & libri apti ſunt: Hoc ẽ dñs quaſi iudex ſeſſurus: &
on olum opa relecturꝰ: libri ꝗ mõ cõplicati ſũt: tũc aperiẽtur. Oẽ qd facimꝰ qd loquimur: qd cogitamꝰ r „
der ẽt de ocioſo uerbo reddituri ſumus rõné: ſcriptũ ẽ ĩ libris denputat aliꝗs libros eẽ ĩ cælis ubi ſcribu ! =⸗Prrrre rr I
tur pctã nr̃a? ego libros puto cõſciĩas nras ꝗᷓ tũc aperiẽtune uidebit unuſquiſq; qd fecit. Nihil oc⸗ ere= P. -rn, „let
nns cultũ: qd nõ reuelabitur. Propterea throni poſiti ſũt: & libri apti ſũt. Quãta ſcripta ſũt ĩ lbro meo:; N. pPrr
eil & ne fratii ꝗdẽ meo:neq; amico meo audeo còſfiteri. Sciũt ãgeli ꝗd feceri: ſciũt throni: ſciut ſeraphi V
iſcit pr̃ & filiꝰ& ſpũs ſctũs. Diximꝰde deo qd aliis ſtet: aliis ãbulet: aliis uero ſedeat: aut qᷓſi rex aut q̃ſi
iudex:aliis uero dormit. Si quãdo nos derelinqt tẽptationibus licet ſimus ſancti: tamen relinꝗmur
tẽtaptionibꝰut ꝓbemur:eo tpe nobis dormit dñs. Deniq; qd dicit pſalmiſta exurge ut ꝗd dormitas 5 HE
dñe:& epoſtoli qñ erãt ĩ naui & nauis fluctibꝰtũdebatur:dormiebat eis dñs. Propterea. n. nauis flu⸗.. - * dIe⸗ eus Juys .
n ſtibus tũdebatur. Deniq; excitãt eũ: & euigilat: & ſtatim tẽpeſtas quieſcit. Diximꝰde quatuor ſcema N. A Ph- r— Wrks
tibus dei: qa aliis ſtet: aliis ãbulet: aliis ſedeat: & aliis quaſi dormiat: aliis uero euigilat & cõſurgit. De
4 us ſtetit ĩ ſynagoga deoꝑꝶ. Quia dii erant propterea ſtabat eis deus. In qua ſynagogs nia diuerſ de ,. —
12 us hẽt ſcemata. Aliis ſtat: aliis ſedet: aliis ãbulat: aliis dormit:cũ ipſe ſit imutabilisꝓ nia uarietate mumne on
ſe tatur. Vide hoĩs dignitatẽ. CBeus ſtetit in ſynagoga deox. H
C Largitur nobis nomen: ut largiatur & menitum. In medio aũt deos diiudicat.
ſ CQ uaſi imperator in medio exercitus diiudicat. Deus deos diiudicat. Rex formidabilis: rex terte
5 ris. Si deos diiudicat: de peccatore ꝗd facit? Duos iſtos uerſiculos quaſi propheta dixit: hoc uer ꝗ

equituruſq;quo ĩudicatis iniquitatemaple deus ſoqtur ad iudices hoc eſtad pricpes Populli.pe,-

—M

„— 2 .
. Ar. A. er A

. ͤ. 4 — 2.- ri-r Prr. - 2

r r- dr- r X V . Tar, r

A.rl A ſt⸗ N Wleet.?, — eats -5 Her- 2 R “
N-

TWT. — ſa⸗ R.. 7— R,
1.9 „4 e— jR—I1„/ — * eaorg -r . — „

Expoſitio.

cialiter iſti uerſiculi qui ſequũtur ad iudices dicuntur. Si ſæculi iudices manifeſtuʒ eſt. Si uero eccle/
ſiæ iudices de epiſcopis intelligamus atq; præſbyteris. ””
CAſaqʒquo iudicatis inigtatemꝰ CQui iudicat iniquitatem: iudex iniquitatis eſt:ille
: iudex iniquitatis de quo dicit ĩ euãgelio:q dum non timebat & hoĩem nõ reuerebatur. Vſq;quo iu
6 dicatis iniquitatem? Dedi uobis poteſtatẽ in gregẽ men & in populuũ dei. Debetis iudices eẽ ñ lupi
— CEt facies peccatoꝝ ſũmitis. . Quãdo uenerit ad uos iudiciũ: non conſideratis
P. Pe⸗ phik. ſcauſã nõ cõſideratis iudiciũ: ſed pſonas eoꝶ qui habẽt cauſas. Ac ſi dicat. Si uenerit pauper habens
. e e⸗ iuſtũ negociũ: & uenerit diues habens malũ negociũ: uos perſonã aſpicitis nõ negociũ.Hoc ĩterim *
P anphere, , d.ſecudũ unà ĩterprætationẽ: cæterum ẽ & alia ĩterprætatio ſacratior. Solet ĩ theatris unus hõ frequẽ? “
1 ter diuerſas habere pſonas. Nũc ĩgreditur ĩ mulierẽ:inũc ĩ uiꝑ:nũc in regẽ. Et ꝗ in regẽ proceſſerat:
rurſũ in ſeruo ꝓcedit. Dixi exẽplũ: ut de carnali uenire poſſimus ad ſpuale. & nos diuerſas pſonas ac
k⸗ 5r/ F. cipimus. Quãdo eni iraſcor pſonã leonis aſſumo. Quando res alienas rapio:lupi pſonam aſſumo.
txi 7/7 = Quãdo uero crudelis ſum & ĩterficio:aſſumo pſonã crudelis:Sed quo ꝗ ſunt pctõres ĩ pctĩs hñt di⸗-
A⸗ uerſas pſonas:ſic ecõtrario qui ſctĩ ſunt habẽt & ipſi diuerſas pſonas:ſed ĩ bono. Quãdo elemoſynã
facio. habeo perſonã quaſi clemẽtis. Quãdo uero bene iudico:habeo perſonam boni iudicis. Quã
do uero iniuriã patior: & humilis ſum: habeo pſonã humilis. Infœlis ẽ qui plures in malo habet p/
ſonas. Eœlix eſt qui diuiſas perſonas habet in bono.
Meſcierunt neq; intellexerunt in tenebꝛis ãbulant. CQui?Mali iudices. Quos ego
deosuocabãa: uitio ſuo mali iudices appellati ſunt. Neſcierũt me neq; itellexerũt iudiciũ meu.In tæ
nebris ãbulãt: qa dereliquærũt lucé᷑. Propterea ĩ tenebris ambulant. Ego dixi uos eſtis lux mundi:
5 . 3 & uos declinaſtis a luce: & facti eſtis tenebræ. Quia ergo hoc fecerũt: uideamꝰ quid ſequitur.
PF & cdces eÿ MWouebuntur oia fndamenta terre. CNVidete principes mali qualẽ habent retribu
Pr Aa - n P. . tionẽ. Propter malos iudices: terræ fundamẽta qtiuntur. Hoc interim diximus: primum ſecũdũ lit-
terã:qm̃ totius orbis cõcuſſio ꝓpter malos prĩcipes uenit. Dicamꝰ ãt & aliter. Mouebũtur oĩa fũda⸗
mẽta tertæ. Ego malos iudico: ꝗ fũdamẽta poſuerũt in terrã & non in cælũ. Subuertã ꝗ debuerũt
— + T⸗ P E, füdamentũu habere xpᷣm: quẽ poſuit architectꝰpaulꝰ: & noluerũt ſed in terrã poſuerũt füdamẽta ſua.
Pen Nertrutt., be CEgo dixi dii eſtis. filii excelſi omnes. WAudiat eunomius: audiat arrius: ꝗ di/
— . cunt filiũ dei ſimiliter eſſe filiũ:ut nos ſumus. Quod dii ſumꝰ:nõ ẽ naturæ ſed gratiæ. Quotquot. n.
X . — 47 — — . ei recœperunt:dedit eis poteſtatẽ filios dei fieri. Propterea feci hominẽ: ut de hominibus dii fiant.
6 A 3. 2₰ S Ego dixi dii eſtis & filii excelſi oẽs.Videte qꝗᷓta ſit dignitas:& dii uocamur & filii. Ego feci uos deos.
S 21 voα ſicut feci moyſen pharaonis deũ: ut poſtquã dii fueritis: digni efficiamini filii mei. Conſiderate ſcri- —
4 r W Ebes de. g 9 pturã diuinã. Nõ eſt perſonaꝶ acceptio apud deũ. Non dixit ego dixi dii eſtis reges & principes: ſed
omnes quib?æqualiter corpus dedi & aiam & ſpũm: æqualiter donaui & diuinitatẽ & adoptionez.

—

-

Equaliter oẽs naſcimur & iĩperatores & pauperes: æqualiter & morimur: Equalis enim conditio é. 4
her 4 — Pos aũt ſicut homines moꝛiemin. Videtis ergo qm̃ qui hõ ẽ moritur. Deus eniʒ —
Deme meytas des deas nö moritur: & adã quãdiu ſeruabat pcœptu & de' fuit: non mortuus ẽ. Poſtquã uero guſtauit de ar -
bore illicita:ſtatim mortuus ẽ. Deniq; dicit ei deus. In q̃cũq; die guſtaueris morte morieris. Melius
hẽt ĩ hebreo. Vos ãt ſicut adã moriemini. Sicut ille eiect* de paradiſo:ſic & nos eiecti ſumus. 1e
Et ſicut vnꝰ de pꝛincipibꝰ cadetis. CQm dixerat filii excelſi omnesmon poteſt fi-
1 2 . liꝰeẽ excelſi:niſi & ipᷣe excelſus fuerit Ego dixi ut oẽs uos excelſi ſitis:ut ego excelſus ſũ.Vos uero ſi
rrdſ 2 re cut unꝰ? de pricipibꝰcadetis. Quoniam excelſi eramus: propterea cecidiſſe dicimur. Vbi ſunt qui di⸗-

ee , cunt diabolum: diabolum eſſe factum? Vbi ſunt qui dicunt malam naturam a deo creatam? Secun
dum hebreum hic duo dicuntur. Vos autem ſicut adam moriemini. Sicut pater ueſter noluit audi-
re pᷣceptũ dñi & cecidit:ita & uos moriemini.Ergo illud de adã dictum eſt. Hoc uero quod ſeꝗtur:
& ſicut unus de principibus cadetis. Quiseſt iſte unus de principibus qui cecidit? Si uolueris dice⸗
te adam:iam in ſuperioribus uerſiculis dictum eſt: Vos autem ſicut adam moriemini. Simulq; uide
.Z te ſignificantiã uerbi. Vos autem ſicut adam moriemini. Quoniam adam mortuus eſt: & nos mo-
Pz* „ —, 4. rimur. Diabolus uero qui princeps fuit & cecidit:non mortuus eſt. Neq; enim poteſt angelica di-
g 15 gnitas mortem recipere: ſed tantum ruina m. Idcirco dixit: ſicut unus de principibus cadetis. Quo-
e modo cecidit lucifer qui mane oriebatur? & ecce & hic cecidit: & ibi cecidit. Propterea cecidit: quia
ſemper in cæleſtibus uerſabatur.Iſte ẽ cui dicitur ĩ ezechiel. Tu es reſignaculũ ſimilitudinis. Videte
quid dicat.Reſignaculum ſimilitudinis. Non dixit tu es ſignaculũ ſimilitudinis: fſed reſfgnaculum
ſimilitudinis. Signaueratite deꝰ: & ſimilem ſibi fecerat. Tu uero poſtea reſignaſti te ad ſimilitudineʒ
dei & tu cõditus es. Deniq; dicitur in ipſa prophetia. In medio cherubin nutritꝰes: inter lapides iaſpi
dis & carbunculi fuiſti in paradiſo dei: & cecidiſti inquit. & a monte dei uulneratus es. Iſte princeps
tyri ex eo tempore quo cecidit: ſi quidem tyrus lingua hebrea dicitur ſors: hoc eſt tribulatio: ergo &
iſte princeps ꝗ primo erat in cælo: nunc factus eſt princeps tyri hoc eſt tribulationibus iſtius ſæculi
ſicut unus de principibus cadetis. Quando dicit ſicut unus oſtendit eſſe & alios. Legite apochalyp⸗
ſin ioannis. Draco quando de cælo cecidit tertiam partem ſtellarum ſecum duxit. Hucuſq; deus lo-
quutus ẽ ad homines: & rurſum Per prophetam loquitur. .
CSurge

— —

— — — — .-—

— —— —

—

Super Pſal. lxxxii.

Surge deus iudica terram. Surge qa nauis noſtra fluctibus tanditur. Surge deꝰindica

. terrã: qm mali iudices nõ iudicãàt: ſed euertũt legẽ tuã: & pecora tua lacerãt. Tu ſurge qin uer? iudex
Z es. Quia ergo mali iudices mortui ſunt ſicut adã: & ceciderunt ſicut unꝰde priĩcipibꝰ: ppterea tu ſur
ge tu iudica: tu ſalua creaturã tuã. Mercẽnarius enĩ cum lupum niderit fugit: relinquit oues: nõò pòt
1 dolere alieno quomodo dolet patri & matri., Dicamus & aliter. Surge qui pro nobis paſſus es: p no
u bis mortu es: ſurge & ſalua nos. Dicam aliter. ꝗ ueniſti hũilis & còtẽptꝰ: ueni qſi iudex & iudica nos
N Surge deꝰ iudica terrã. Videte ſigniſicãtià pprietateſq; ſermonũ. Nõ dixit iudica cælũ: ſe terrã. Ergo .. ‚. , e 1.
₰ terra jiudicatur ñ cælũ. Si ergo terra judicatur S nñ cæ lũ:ergo ĩ cælo pcã ñ fũt:ſi ãt fierẽr ĩ cælo pétã ,7 4
diceret. Surge dent iudica retta & cælũ: & uidete clemẽtiã prophetiæ. Non dixit ĩterfice terrã: ſed v An —6 Pr -. *„
r iudica: iudica & ſalua. Non n iudica p angelos:iudica p miniſtros tuos. Illi enim ſi indicauerint
w. nõ pñt miſereri: qa executores ſunt ſententiæ tuæ. Tu uero ſi iudicaueris: poteris ipſe miſereri. Sur- ,

4 . W . — , — — 4
„ gae deus iudica terram. Imperator poteſt ſuà mutare ſententiã: p̃fectus non poteſt. Propterea te indi Prè Pt n
. cem depræcamur: nõ cõténẽtes ſed præcãtes. Hoĩes etenĩ & angeli ad cõparationẽ tui erudeles ſũt. pi —S pf
Tu ſolus mitiſſimus iudex es. Vultis ſcire qm̃ deus clemẽs ẽ & oĩs hõ crudelis eſt: Dormiente patrre

i
. N⸗ 4 * . 2 ₰„ .* „₰ .„₰ — . . D 5 . — — 4
ece. inimicus homo ⁊izania ſupſeminauit. Serui uolũt euellere: & dicit paterfamilias. Dimitti- “* Kr r r r— de

3 eſimul creſcant ne cum ⁊izania de frumento euellitis eradicetis ſimul & triticum. lrr, ey
Om tu hereditabis in ommbus gentibuus. CPropterea te iudicẽ depræcamur: quia oĩbꝰ
gentibus miſertus es. Quare nõ dixit tu poſſidebis omnes gẽtes: ſed tu hereditabis? Vbicũq; heredi
tas ponitur: ibi mors ante præceſſit. Propterea heredes & coheredes dicitur. Heredes dixit xpi: quia
i ꝓ nobis mortuꝰ ẽ. Cohæredes. qa nobiſcũ regnaturꝰ ẽ. Tu hereditabis: Miſiſti enĩ ſeruos tuos Re/
uertamur ad apoſtolos. Aliũ in circũciſionẽ. aliũ in gẽtes. Quãdiu moyvſen miſeras.quãdiu æſaiazꝭ
b quãdiu hieremiam. quamdiu alios ꝓphetas. not?erat in iudæa de'. in iſrahel magnũ nomen eꝰ, In ,
ln modica terra dei notitia ferebatur. Miſiſti petrũ piſcatorẽ. q dimiſerat rete. qui ab opere calloſã ha- 7
bebat manũ. Non miſiſti oratorẽ.ũ miſiſti philoſophũ: Miſiſti hominẽ ruſticanũ. hoĩem piſcatoreʒ . lans: f Petet
ei Iſte piſcator:iſte ruſticanꝰ de hieroſolyma prexit romã: & ruſticanꝰ cœpit romã: quã eloquẽtes ca, 2
iin pere nõ potuerũt. Rurſũ iuit paulus apoſtolus: & de hieroſolyma pᷣdicauit uſq; in illyricum: & præ/
ͦ dicauit ubi nõ erat pᷣdicatum euãgeliũ:ne ſup alienũ fundamẽtũ poneret ædificiũ. Deinde dicit: qd
n⸗ de urbe roma iret ad hiſpaniã. Videte paulũ perſequutorẽ: q ĩ iudæa fuerat pſequutor: p̃ᷣdicat gẽti 7 1
iun pus. Vbi ſunt qui p̃dicant Alexãdrũ magnũ macedonum ĩperatorẽ: qd ĩ breui ſpatio nicerit tantas/S ⸗: Je
leo gẽtes? Habuit exercitum: habuit & ingẽtes turbas: & nõ tale aliqd potuit: ſed modicũ qddã. Iſte ue
ſe ro paulus quondã perſequutor fuit: q dicebat: & ſi imperitus ſum ſermone:nõ tñ ſcia. Qui ſolœciſ.
ſed mos facit in loquẽdo crucẽ chriſti portat: & q̃ſi triũphãs omnes capit. Totũ orbẽ ſnbigit ab oceano
ſe . uſq; in mare rubrũ. Dicat aliqꝗs. hoc totũ lIucri cauſa fecerũt.Hoc enĩ dicit porphyriꝰ. Hoĩes ruſticani
1 & paupes qm̃ nihil hẽbãt. magicis artibꝰ opati ſũt ꝗᷓdã ſigna. Nõ ẽ ãt grãde facere ſigna.nã fecere ſi/ .
en gna in ægypto magi cõtra moyſen. Fecit & appolloniꝰfecit & apulegius: ifnita ſigna fecerũt. Cõce l. ””äü
len do tibi porphiri magicis artibus ſigna fecerũt: ut diuitias acciperẽt a diuitibus mulierculis q́s indu F pe. 1S
eln xerãt:hoc enim tu dicis: Quare mortui ſunt: quare cruciſixi? Fecerũt & alii ſigna magicis artibus: ſſ/ geSFß, 1—- pPev
4 pro hoĩe mortuo nõ ſũt mortui.Pro hoĩe cruciſixo: Sciunt iſti hoĩem eẽ mortuũ & moriuntur ſine rhy —
“ cauſa? F lix ergo noſtra uictoria quæ in ſan guine apoſtolorum dedicata eſt Fides noſtra non pro
ot batur:niſi per illorum ſan guinem. Benedicamus ergo deum: cui eſt gloria in ſæcula ſæculoꝶ. Amèê
2 Eanticn pſalmus alahb. . PSACNVhö“ h TXXXi
Kan Octogeſimuſſecundus pſalmus uocẽ ꝓphetæ cõtinet collaudãtis deũ.Ait ergo. .
ci⸗ mEus gs ſimilis erit tibi: Ouia nullus eſt ſimilis tui:nullum aliuz
nn auctorem niſi te quærimus. ¶ Ne taceas neqʒ cõpeſcaris deꝰx.
ce⸗ W, C Non tacemus tu pro nobis loquære. Iuſti nox eſt quæ dicit: neo compeſcaris deus.
ite De iuſtitia ſua ſecurus eſt. W¶AQm ecce inimici tni ſonanerunt.
ue Poſſumus ſecundum tropologiam de eccleſia interprætaii: & hæreſibus. Poſſumus aũt ſecũdum
, Iitterã interprætari de populo iudæorum: & de cæteris gentibꝰquæ in circuitu expugnant iudæam an . . I. er-

Quoniam ecce inimici tui ſonauerũt. Vocẽ & detractionẽ aduerſariorum: ſonitũ uoluit appellare

e Quoniam ecce inimici tui ſonauerunt. Videte quid dicat. Sonauerunt hoc eſt quaſi cymbalum tin —„ .
niens:ſic ſonauerũt auribus meis. Sonꝰ ꝓprie dr: cũ auditur tãtũmõ ſonꝰ& uox nò ĩtelligitur. Ergo uey N. ſoun no verka
re qꝗ dicit hoc ẽ.Illi qdẽ loqbãt᷑:& q̃ſi uolebãt me arguere.Cæteꝑꝶ ego ñ q̃ſi uocẽ:ſʒ q̃ſ ſonũ audiebã NRnntor,, acld 5
in Et qui oderunt te extaulerunt capnt. w·vigdete quid dicat. Ergo qui eleuat caput odit .
ine deum. Superbis enim dominus reſiſtit: humilibus autem dat gratiam. Et qui oderumtte extulerunt „
ihni caput. Si quando habes conrra aliquem: ſi tibi detrahit frater tuus & tu es humilis pro chriſto: & ille . bTS Aher 5
D ſuperbus propter diabolum: tu imitaris eum qui dicit. Diſcite a me quia mitis ſum & humilis cor. 1.. rr, W
gos de. Ille autem qui erigitur illum imitatur qui dicit. In cælum aſcendam ſuperſydera cæli ponã thrio- – 1.
kai num meum:ero ſimilis altiſſimo: & qui oderunt te extulerunt caput. P
CSnper populum tuum malignauerunt conſilium. .,
ub CSufficit alicui:ſi populus dei ſit. “ ve

EFxpoſitio.

Cogitauerũt aduerſus ſactos tuos. Hoc ĩterp̃tate ñ ĩdiget legis:fed ĩtellexiſſe eſti
Bixerunt venite ⁊ diſperdamus eos de gente. CEt nõ ſit gẽs: qa populus dei eſt: & ñ me
moretur nomen iſrahel ultra. CMon memoꝛetur hic. CQui ſenſu uideat deum. .
CQuoniam cogitauerunt vnanimiter ſimul. CInfcœlices nos. Infœlix po/
E dei non poteſt in bono tantam habere concordiam quantam mali habẽt in malo.
Aduerſus teſtamentum tuum diſpoſuerunt tabernacula idumeoꝛum ⁊ iſmahelite B
MCVidete nominum ſacramẽta. .( .
Tabernacula idumeoꝝ ⁊ iſmahelite moab.agareni.gebal.⁊ amon.⁊ amalech.alienigene cuʒ
habitantibus tyrum.ctenim aſſur venit cum illis. facti ſunt in adiutoꝛium filijs loth.
CVndecim ſunt qui pugnant aduerſus ſanctũ. Quoniã ergo pugnauerunt contra ſanttos:ad perfe
ctum numerũudeſt duodecimũ uenire nõ potuerũt. Tabernacula idumeoꝶ. Non hñt domꝰ funda

1Se⸗ mẽtũ:ſed tabernacula quæ cito pertrãſeũt. Idumea dupliciter ĩterpᷣtatur: aut ſanguinea aut terrena.

Videte ergo ꝗ pugnant aduerſus ſanctos. Tabernacula idumeorum terreni & iſmahalitæ. Iſmaheli

Propterea dicitur in ezechiele.Filii hominis loquære aduerſus prophetas qui ſequuntur cor ſuum:
& quodcũq; ĩpellit cogitatio faciũt. Nos aũt non debemus ſequi cogitationem noſtrã: nec dici iſ/

A A 4.— 5 l. tæ interprætantur obœdientes ſibi: hoc eſt quodcũq; cor habuerit & mala cogitatio: ſtatim faciunt

Smahelitæ: hoc eſt obœdiẽtes ſibi: ſed iſmahel:hoc eſt obœdientes deo. Moab ex patre:hoc eſt rece-

R-l 4.L ,-- A. dentes a deo patre. Agareni proſeliti. Qui cũ deberent eẽ habitatores dei ꝓſeliti facti ſunt. Gebal in

WMoa

Prry .—

1 ele des ds n .,tertatur uallis uana. Ge. dicitur uallis. Bal uero interpᷣtatur uana. Iſti ergo ꝗ cõtra dei populũ ſunt

non ſunt de monte ſed de ualle uana. & amon interptatur populus turbidus: hoc eſt qui confidunt
in multitudine & non in ſimplicitate. Amalech interptatur lingens terrã. Quicũq; enim pugnant
aduerſus populũ dei:nõ comedũt cæleſtẽ panẽ: ſed lingunt terram ſicut ſerpes. Alienigenæ. Vbi di

A-be] all, enen .— citur alienigenæ in hebreo habet philiſtiim. Philiſtiim uero iĩterpᷣtantur cadentes potione: hoc ẽ ꝗ

Nr-r. zete, r. vb--: 4.

X=d, L-ger, e.

.

inebriati ſunt de calice diaboli: & inebriati ceciderũt. Cum habitãtibus tyrum. Tyrus lingua hebrea
6 dicitur ſor.quod interpretatur tribulatio & anguſtia. Qui debuerãt eſſe peregrini in iſto ſæculo fa-
cti ſunt habitatores.Iſti ergo ꝗ expugnant populũ dei hitant in ſor: hoc ẽ in anguſtia & tribulatiõe

= Aarge-e WEie, petaiæ ſuæ. Iſtæ ergo tätæ gtes quæ pugnãt aduerſus ſctm̃:uideamus quẽ hũt pricipẽ: ſaluatorem an

Tors 19 *. .⸗
A.. .d., N
Den, 1 LH

s

£4

Ir⸗d . = Ae. A.

de . 5

elee heſla ,

„.α

diabolũ. Quid ſequitur: Etenim aſſur uenit cũ illis. Aſſur nabuchodonoſor aduerſarius dei: qui po
pulũ dei duxit in captiuitatem. Licet uideatur gẽtes habere plurimas ꝓ ſe dimicàtes: t principẽ ha-
hẽt aſſur:hoc ẽ diabolũ.Facti ſũt ĩ adiutoriũ filiis loth. Loth itepᷣtatur declinãs: Demones añ fuerut
angeli: & poſtea cũ diabolo ceciderũt: & facti ſũt ſatellites eiꝰ: ſicut ſcriptũ ẽ ĩ apocalypſi ioãnis:quia
draco cecidit & traxit ſecũ tertiã partẽ ſtellaꝶ. Ergo qd dicitIſti ꝗ uenerũt cũ tãtis gẽtibus & expu
gnauerũt populũ tuũ: & uenit cũ eis aſſur & principẽ hñt diabolũ:facti ſũt ĩ adiutoriũ filiis loth. hoc
demonibus. Qui a te declinauerũt hoc operantur qd & demões: Videtis ꝗa difficillima loca ſũt.
Videtis ꝗa obſcura ſunt:& in ſingulis ſermonibꝰmagna ſunt ſacramẽta: & neceſſitate cõpellimur ĩ
uerbis hebraicis: & plenis myſteriis diutius ĩmorari. Neq; enĩ nũc rethoricũ locum euentilamus: ſed
id qd ab ſpũ ſctõ dictũ ẽ interprætari nitimur. Niſi eni ſic ĩterprætetur ut diximus: ꝗd prodeſt eccle-
ſiis xpᷣi legere tabernacula idumeoꝶ: & iſmahelitæ: & cætera noĩa? Quoniã ergo uenerũt cõtra po/
pulũ tuü: uideamus ergo qd de his iterpᷣtetur pſalmiſta. CSFac eis ſicut madian⁊ ſyſara.
¶ Legiſtis in iudicũ libro.lſte ẽ madian quẽ expugnauit gedeon: & ſyſara. C Et iabin.
Clabin & ſyſara:iſti ſũt quos expugnauit debbora & barach. CIn toꝛrente cyſon. Diſperie
runt in endoꝛ. CDebbora & barach interfecerũt ſyſarã principẽ militiæ. Ergo qd dicit: uide-
te ꝗd ſit.Dne quãtã hñt ſupbiã:qm̃ cũ tãto ueniũt exercitu:qm nabuchodonoſor hnt principẽ aſſy
riorũ qm̃ facti ſũt ĩ adiutoriũ filis loth:qm̃ hoc agũt qd agut demones:qm̃ ſupbia ipioꝶ uſq; ad te

eleuata Epprerea te depᷣcor: ut ad ignominiã ſuã n a uiro uicãtur ſed a muliere. Facti ſunt ut ſtercus

e* terræ. Qui:? Madian & ſyſara & iabin. Iſti fres facti ſunt ſicut ſtercus terræ. Madian interptatur relin-

quẽs iudiciũ. Quicũq; cõtra populũ meũ ñ cogitat futurũ eẽ iudiciũ.Syſara iterpᷣtatur æꝗ uiſio. Iſti

pugnaͤt cõtra populũ ruũ:nõ ſũt de grege tuo & de pecoribꝰtuis:ſed de æꝗs ꝗ ĩſaniũt ĩ fœminas.iſti
ergo æꝗ ſemꝑ patati ĩ pᷣlio ſicut iabin. labin ĩterpᷣtar ĩtellectꝰ:q ſibi ĩ lua ſapia cõſidũt:& ñ ĩ głia dei.
CFacti ſunt vt ſterc' terre. IIli ꝗ gloriãtur ĩ exercitu:ꝗq hẽbant pricipẽ aſſur: & dicebant in
cælum aſcẽdã:nõ ſolũ in terra ceciderũt:ſed ĩ terra ſtercus facti ſunt. C Pone pꝛincipes coꝝ
CQuorũ:q pugnãt cõtra populũ tuũ. Sicut oꝛeb.⁊ zeb.⁊ ʒebee.⁊ ſalmana.
Oines pꝛincipes eoꝛum. WWWegiſſe uos puto hiſtoriã ĩ iudicũ libro:qm̃ gedeõ ꝗ uocat᷑ alio
noiĩie hieroboal ꝓ populo dei pugnẽs: hos ꝗᷓtuor reges uicerit & ĩterfecerit eos. Videte qles ſũt prin
cipe madianitãgꝶ: q reliq rũt iudiciũ dei: oreb & zeb: & zebeæ & ſalmana. Quis putas ĩ iſtis uerbis eẽ
myſteria ſaluatoris: legũt hoc phᷣi & irridẽt. legũt rethores: & putãt eẽ delirameta. Nõ ſolũ ãt retho
res: ſj & iudæi ñ hnt clauẽ ſciæ: qm̃ uelamẽ poſitũ ẽ añ oculos eoꝑꝶ. Oreb ĩterpᷣtat᷑ foramẽ:i quo co
luber ĩgredit᷑.Zeb ĩterptat᷑ lupꝰ.Videte noĩa pricipũ aduerſariorũ xpᷣi.zebeæ hoſtia hoc ẽ quã lupꝰ
ſuffocauerit: & ſalmana pfecti ĩ malicia. Videte ergo noĩum ſacramẽéta. Qui dixerüt here
ditate poſſideamꝰ ſanctuariũ dei. CDixerũt ſʒ nõ pfecerũt:ꝗa dñs pugnabat ꝓ populo ſuo.

5 er p. — - rre Beus mens

Witl
cu⸗
n
⸗
1o
n
see
co
00
helt
o

Guper Pſal. lxxx i.

Beus meꝰ pone illos vt rotam. CVidete clemẽtiã ꝓphetæ. Non præcatur cõtra eos
ſed pro eis. Videte ꝗd dicat. Deus meus quiĩ deus es oĩum: meus proprie deus. Deus meus pone il
los ut rotã. Qui quaſi fundamẽtũ habent in malicia: non habeãt fundamentum: ſed uacillẽt: & nö Vi eter
ſtent in malicia. Sicut ſtipulam ante faciem venti.ſicut ignis ꝗ comburit ſiluam.· = Pjl-4 —

CSicut ſtipulam: non ſicut frumentum. Sed ſtipulã qd dicit:hoc ẽ ſi quis & in ſtipula & palea pereat 3 Par
Sicut ignis qui cõburit ſiluã. Non dixit arbores frugiferas: ſed ſiluã quæ non hẽt fruges. Si ꝗs eigo
ſtipula eſt: & non hẽt frumẽtum. ſſi quis ſilua ẽ & nõ habet fruges: hoc pereat.
CSicut flamma comburens montes. CSuperbia in eis pereat.
CIta pꝑſequeris illos in tempeſtate tua.⁊ in ira tua. Quid occides eos Non ſʒ
turbabis eos ut ſaluentur. ¶ Ajiple facies eoꝝ ignominia. 5
CVt conſundantur. Quare hoc: CEt querent nomen tuũ domine.
CVvidetis ergo ꝗa nõ cõtra eos:ſed ꝓ ſalute ipſoꝶ depcatur. Deniq; & ĩ ſequẽtibꝰuideie quid dicat.
C Erubeſcant ⁊ conturbentur in ſeculum ſeculi.⁊ confundantur? pereant.
CPereant ſecundum hoc quod mali ſunt: & ſaluetur quod bonum eſt. Deniq; uidete: quoniam per
ditio hic non abolitionem ſonat ſed ſalutem. Quod ſequitur? H
CEt cognoſcant quia nomen tibi dominus.tu ſolus aitiſſunus in omniterra.
CErigat ſe qui uult ut erigatur. Nos dicamus: tu ſolus altiſſimus ĩ omni terra. Quãtũuis aliꝗs exal/
tetur:nos habeamus deum cui excelſior nomẽ ẽ: cui ẽ gloria in ſæcula ſæculorù. Amen.
CIn finem pꝛo toꝛcularibus ſilij choꝛꝛe. CPSALMVS LXXXIII.
R es pſalmi pro torcularibus præſcributur octauus & octogeſimus: & octogeſimus tertius
Oſcctauus præſcribitur dauid: octogeſimus uero pſcribitur aſaph: octogeſimus uero tertius
filis choræ. Do uobis aliquã regulã: ut ſciatis i ſcripturis ꝗqd obleruare debeatis. Quicũ q — r- N Aca
☛ pfalmus pſcribitur filiorum choræ: nihil triſte habet: ſed ſemper læta ſigmificat. Quoniam Ad. hot 4 theuiſe
eni choræ & dathan & abiron fecerũt cõtra moyſen: & a dño puniti ſũt:ſilii choræ qui nõ ſũt ſequu h. P⸗ P.
ti patrẽ ſuũ:æterno gaudio benedicti ſunt. Quoniã aut choræ iterpᷣtatur caluaria: & manifeſtũ ẽ qch . N.
caluaria ſignificetur locus reſurrectionis. Quicunq; filius choræ eſt: ilius eſt reſurrectionis. Quicũq; — hye SR
autem fſilius reſurrectionis eſt. nihil poteſt habere quod triſte eſt. Aacnn b⸗ 1
NBANaz dllecta tabernacula tua dñe virtutũ cõcupiſcit ⁊ deſicit aia mea in atr ia dom ini.
TEE1 Deinde dicitur. Bri ꝗq habitant ĩ domo tua. Videte tria eẽ tabernacula & atria & ad ex-
rtremũ domũ. Quã dilecta tabernacula tua dñe uirtutũ. Quæ ſüt iſta tabernacula? Videa-
mus euangeliũ: an nobis aliquam ſignificantiã pᷣbeat. Loquitur dñs & dicit. Facite uobis
amicos de iniquo mamõa:ut cũ defeceritis recipiãt uos ĩ æterna tabernacala. Quod defecerit:? hoc
eſt iniquus màmona. Recipidt uos illic: i æterna tabernacula. Videtis ergo qd iniqu?mãmona ĩ iſto -
ſæculo deſicit. Tñ cõſiderate qd iſte iniquꝰiuſtitiã pparat. Mämona ligua hebrea:diuitiæ nuncupi 4 2 ſ'ne
tur. Nõ aurũ ut ꝗdã putãt:de iniquo mãmona. Vera ẽ & Bndlaloph uædã ſnĩa. Oĩs diues:aut mi/ = Wcz err
quus.aut iniꝗ heres e.Propterea dicit dñs atq; ſaluator qd diuites diſfkeile ingrediuntur in regnum r 7
cælorũ.Dicat aliquis. Quomodo ⁊acheus ingreſſus eſt in tegnum cælorum qui diues fuit:? Sed de- .
dit diuitias: & ſtatim cõmutauit diuitias regno cæloꝶ. Non dixit quicũq; diuites fuerüt nõ ĩtrabũt SIaates 4 el. 1. .
in regna cælorum: ſed dixit qd difficile diuites intrabunt in regna cæloꝶ. Quam dilecta taberna/ veſen 9
cula tua dñe uirtutũ. Alii deſiderant poſſeſſiones: alii ſæculi iſtius diuitias: alii parare in iſtius ſeculi S. —reo:
eccleſias: & gloriam aliquã habere apud homines: mihi hoc ſolum deſiderium eſt uidere ærerna ta 7
bernacula.lila mihi dilecta ſunt tabernacula: ubi cõgregatio uirtutũ ẽ:non uitioꝶ. Cõcupiſcit & de
ficit aia mea ĩ atria dñi:hoc ẽ ſolũ deſidetiũ:hic ſoł' amor meꝰ: ut uideã atria tua. Videte ordinẽ. Pri
mũ deſiderat tebernacula: tabernacula qᷓ nõ hnñi füdamẽtũ: tabernacula qᷓ cito mutãtur. Tabernacu
lũ eni ſemꝑ mntatur:& huc illucq; trãſfertur. Cæteꝶ attiam ſũt ꝗdẽ domꝰ: ſed tamẽ habent aliqua
fundamẽta & de atrio ĩtramꝰĩ domũ.ſſte ergo pᷣmũ tabernacula deſiderat: & poſtea deficit & amo/
re tabeſcit ut uideat atria:& cũ fuerit ĩ atrio tùc dicit.Beati qui habitant ĩ domo tu.
CCoꝛ meum ⁊ caro mea exultauerunt in deum viuum.
Difficile eſt: ut & cor & caro alicuius in cõmune conſentiant. Si enim ſecundum apoſtolum ſpũs .ſ 4
pugnat contra carnem && caro contra ſpiritum: quomodo hic dicit: cor meum & caro mea exulta⸗-
uit? Hoc non poteſt dicere:niſi ille qui in amorem dei tota mente defixus ẽ. Cor meum & caro mea ele
Illud eſt quod dicit & in alio loco. Sitiuit in te anima mea: quam multipliciter tibi caro mea. Iſta eet = t aude nen
caro quæ deſiderat dominum:de qua in alio loco dicitur: Et uidebit omnis caro ſalutare dei. Illa ät Pr gue —
caro de qua dicitur omnis caro ſœnum non deſiderat dominum: Cor meum & car mea. Vide mi
hi aliquem abſtinentem: qui mortem carnis ſuæ: lucrum putat animæ ſuæ:hæc autem carnis ſant:
ieiunia & iniuriæ. Deniq; & apoſtolus quid dicit? Quem tradidi ſathanæ in intentum carnis: ut ſpi —
ritus ſaluus fiat. Niſi caro mortua fuerit: ſpiritus uiuincari non poteſt. Propterea dicit & apoſtolus. Neau. . =
Quando infirmor tunc fortior ſum. Conſideret ſe unuſquiſq; quãdo ieiunio laſſus eſt & defectus: Vaber 6
quomodo anima uigeat: quomodo nihil aliud mẽs niſi de deo conſiderat: quomodo ſemper dicat
quam dilecta tabernacula tua domine uirxtutum. 14Jl

Expoſitio.

AQX lr., d EEteii paſſer inenit ſibi domũ:⁊ turtur nidum ſibi ubi reponat pullos ſuos.
4 5 “ WInterim ſimpliciter interprætemur. Videte quid dicat. Deſidero domine æterna tabernacula: con
cupiſcit & dencit anima mea in atria domini. Sed & aliquem nidulum animæ meæ & corpori meo
habere deſidero. Aues quæ liberæ huc atq; illuc uagantur: tamen poſtquã uolauerint: habent locuʒ

tranſmigra in montes ſicut paſſer? Videte ergo quia nemo tranſmigrat in montes niſi qui paſſer ẽ.
Et turtur nidum ſibi. Iſta eſt tuttur: de qua dicit in cantico canticorum. Vox turturis audita eſt ĩ ter/

facit nidos ſibi in excelſis arboribus.Sicut ergo paſſer & turtur aues caſtiſſimæ nidos ſibi ĩ ſublimio

ſſe⸗ = Trr 1 e, in regnis cælorum. Deniq; uidete quid dicat. ¶Beati qui habitant in domo tua.

citur? Beati qui habitant in domo tuaidomus quæ habet fundamentum. Quoniam de domo no-

neceſſe eſt ut econtrario intelligamus & montem. Ergo quicunq; diſponit aſcenſiones in corde

NN.-Rez . A. . ſuo.ubi poſitus eſt In ualle lachrymarum. Conſideremus quod ĩ ualle ſumus non ſumus ĩ monte

quæ nobis tribulos & ſpinas generat: quæ cibus ſerpentis eſt: de qua dicitur ad adam: terra es & in

4.- Paſte P edhe, 1

ſemper in hoc pugnemus. Locus ergo iſte hoc eſt uallis lachrymarum non eſt pacis: non eſt ſecu-

„1 – ritatis ſed certaminis atq; bellorum. CMeatꝰ vir cuius ẽ auxiliũ abſte. .
2 R . f Prrriæ ts P Nos quidem deſideramus taberhacula & atria & domum tuam:ſed hoc ipſum ut capere poſſimꝰ
. non eſt uirtutis noſtræ ſed auxihii tui. C Aſcenſiones in coꝛde ſuo diſpoſuit.

CQui diſpoſuit aſcenſiones in corde ſuo. Beatus uir cuius eſt auxiliũ a domino:ille diſpoſuit aſcẽ
— U6 stds pr⸗r-= ſiones in corde ſuo. Quicũq; ſanctus eſt cotidie in priora extenditur: & præteritorum obliuiſcitur.
— 1„ F: Propterea dicuntur & in pſalterio: pſalmi graduum quindecim. & primus dicitur ad dominum cũ
=ðð tribulater clamaui: & in ſecundo leuaui oculos meos in montes: unde ueniet auxilium mihi: & in
tertio lætatus ſum in his quæ dicta ſunt mihi: & ſemper procedit & proficit & aſcendit in ſublimio
ra. Qd dicit: hoc eſt aſcẽſiones in corde ſuo diſpoſuit. Fœlix eſt qui quotidie profſicit: qui non con/

Sð LcLator deſcenſiones. Quomodo qui ſanctus eſt quotidie proſicit:ita qui peccator ẽ quotidie decre-
P ſcit. Beatus uit qui diſponit aſcenſiones in corde. Videte conſequentiam ſcripturarum.
CEtenim benedictiones dabit qui legem dedit. ¶Dicat aliquis.
In valle lachꝛymarum in loco quem poſuit. CInagonem:hoc ẽ ad certamen.

Quare poſuit agonem: quare pugnare nos uoluit? Reſpondit ipſe pſalmiſta & dicit. Propterea ĩ lo/
co iſto pugnare nos uoluit: ut poſſit tribuere coronas. etenĩ bñdictiones dabit legiſlator. Iſte legiſ-
lator hoc eſt agonotheca noſter propterea nos pugnare uoluit: ut nos poſſit benedicere. Videte cõ
ſequentiam. Quæ ſunt autem benedictiones iſtius agonothecæ?

pratuerit:ibi robuſtior ſit. Ibunt de uirtute in uirtutem. Ergo niſi hic habuerimus uirtutemaibi uirtu
.* AMr. Nauuch tem maiorem habere non poſſumus. Neqʒ enim dixit ibunt de imbecillitate in uirtutem:ſed ibunt
A. e 6& Poter de uittute in uirtutem. Vis ibi eſſe fortis? Ante hic eſto fortis. Vis ibi coronari? Hic pugna. Ibunt de
uiinrtate in uirtutem. Poſſumus & aliter dicere. Xps dei uirtus & dei ſapientia. Qui hic habuerit uirtu
tem: & ibi habebit ipſam uirtutem. Ilbunt de uirtute in uirtutem. Quid habebunt dicere cum ierint
de uirtute ĩ uirtutem? Quid habebunt præmii?

” — . bus: ſufficit eis qui pugnauerũt facies xpᷣi. Deü uidere iſinita cotona ẽ. Videbitur deꝰdeoꝶ in ſyon.
— — quta lætitiaẽ: Ita fœ licitas: ire de uirtute ĩ uirtutẽ: & hoc ipſũ hẽre pᷣmiũ ut xpʒ uidere mœreamur
wrene E Pꝛotectoꝛ noſter aſpice deꝰ.⁊ reſpice in facieʒ chꝛiſti tui. CVidete ꝗd dicat: & re/
ſpice in faciẽ xpᷣi tui. & depræcatur homo: ut pater aſpitiat ĩ faciẽ filii. Sed uide quid dicat. Qm̃ di/
xit apoſtolus: an experimẽtũ ꝗritis er'ꝗ in me loꝗtur xps? & rurſum.pſe ſaluator dixit: qui uos reci
E me recipit. Ergo hoc ẽ qd dicit: reſpice ĩ nos: i nobis. n. reſpicis filiũ tuũ: qui habitat in nobis.

Putat aliquis ſic intelligendũ. Melius mihi eſt in regno cælorum parum habere quã hic totuʒ hoc
LM eſt ĩ iſto

& nidulos ubi requieſcant. Quãto magis anima mea & caro mea debet ſibi locum præparare: ubi
poſſit requieſcere? Nune altius aliquid aſcendamus. In dno cõfido. Quomodo dicitis animæ mez
ra noſtra. Turtur nidum ſibi. Turtur animal caſtitatis. Turtur non habitat in humilibus: ſed ſemper
ribus faciunt:ſic ergo tabernacula & atria & domus nõ ſut in humili iſta terra: ſed in excelſo hoc eſt

6 it . 17 In tabernaculo non habitamus: ſed peregrinamut. Et in atrio quã diu ſumus non inhabitamus:
- m⸗ b-é ο6ο r ſed peregrinamur. De atriis enim tranſimus in domum. Cum autem uenerimus in domu quid di-

bis exire non licet. de atriis licet. In ualle lachrymarum in loco quem poſuit. Vbi dicitur in ualle.
valle gs P non ſumus in paradiſo. in paradiſi altitudine. ſed in humilitate terræ. Maledictæ terræ maledictæ.
erram ibis. Quãdiu ergo ſumus in ualle lachrymarum: non debemus ridere: ſed plorare. Propterean
Aer dicit & dominus. Beati flentes. ꝗa ipſi ridebunt. Interdum ergo ſumus in ualle lachrymaꝑ & ieculũ
hoc: lachrymarum ẽ non gaudii. Non debem' ridere. quoniam hoc ſeculum & hoc tempus lachry

marum ẽ. illud gaudii. In ualle lachrymag in loco queʒ poſuit. Quid ẽ quod dicitur. in loco quẽ?
poſuitIn loco.hoc ẽ in ualle lachrymarum. In loco quẽ poſuit. Deus nobis poſuit ad certamẽ: ut

rrt WP=Pers) „ ſiderat quid heri feceritiſed quid hodie faciat: ut proſficiat. Sanctꝰ aſcenſiones ĩ corde ſuo ponit pec

CJbunt de virtute in uirtutem. C Hic uincunt:ut ibi coronentur. Si hic uir fortis ap/
Vigebitur deus deoꝝ in ſyon. ¶ Beari mũudo corde:qm̃ ipᷣi deu uidebũt. Sufficit uictori-

Quia melioꝛ ẽ dies vna in atrijs tuis ſuper milia. C¶Q LVidete quid dicat. Dies una.

o⸗

1de

nen
ilo⸗

4

/
uu
UN
nc
in

i⸗
01,
lut
e

n1,
lt

Super Pſpal. Ixxruii.

eſt in iſto ſæculo. Eſt quidẽ & iſta intelligentia nõ mala. Sed nos dicamus:ſi poſſt fen nt aliqsnna 1. — l. . —. 6
die eſſet in regno cæloꝑꝶ: & poſtea præcipitaretur recte diceret melius eſt dies una in atriis tuis: Nüc N. =
uero quod dicit una dies hoc eſt quod dicit regno cælorum. Vna dies non habet noctem & tæne- N EF
bras: ſed ſemper lux eſt. Qui ergo una die in regno cælorum fuerit: ſe mper ĩbĩ eff.
CElegi abiectus eſſe in domo dei mei magis quã habitare in tabernaculis peccatoꝛum.
Hoc eſt qd etiam ſaluator ait de Ioãne.Amẽ amẽ dico uobis:qm̃ inter natos mulierũ non eſt ma
ior Ioãne baptiſta. Deinde dixit: qa ipſe eſt angelus. Et deinde dixit: qui aũt minor ẽ in regno rio⸗
rũ maior eſt illo. Sẽſus ibi iſte eſt. Ioãnes inter oẽs hoĩes maior eſt. Et ſi uultis ſcire ipſe eſt angelus.
Iſte auũt ꝗ in terra angelus ẽ in cæloꝶ regno nouiſſimꝰẽ:hoc ẽ ab angelis minor ẽ. Qni aut minimꝰ loa-e⸗ — l⸗ rng ers
ẽ in tegno cæloꝶ:hoc ẽ angełꝰ:maior ẽ ab iſto: ꝗ in terra oĩbus maior ẽ. Hoc ẽ ergo nũc ꝓpheta qd
dicit.Elegi abiectꝰ eẽ ĩ domo dei mei:hoc ẽ minimeẽ uolui i regno cæloꝶ quã ĩ iſto ſæculo primꝰ
Elegi abiect eẽ in domo dei mei: quã habitare in tabernaculis peccatoꝶ. Tabernacula non ht fun
damentũ:ſed ptranſeunt. Tñ ꝗ peccator eſt nunꝗᷓ ĩcolit terrã: ſed inhabitat & poſſidet: ᷑= 4A1 3
Ania miſericoꝛdiã ⁊ veritatẽ diligit deus. ¶ CDuo diligit deus miſericordiã & uen-⸗ Q
tatẽ. Si tantũ miſericors eſſet oẽs nos ad peccata prouocaret. Si tantũ neritatẽ diligeret: nemo ſpẽ⸗ S sl r E
haberet pœnitentiæ. Propterea duo quærit: ut ex altero alterum tem peret: Si peccator es:audi miiſe/
ricordem deum & noli deſperare: ſed age pœnitentiam: Si uero iuſtus es: noli negligens eſſe:ꝗa de

clemens eſt: quoniam deus & iuſtus eft: & ueritatem diligit. HM — . D
CBfam ? gloꝛiam dabit rſñs ( C Non dixit gloriam & gr̃am dabit: ſed dixit gratiã -. -r Zare, a g rrr.
& gloriam dabit dñs. Primum donat peccata: & poſtea coronat. L
CNHon pꝛeualebit bonis eos qui ambulãt in inocenitia. CMelius habet in hebreo
in perſectione. Innocentia enim non eſt perſecta uirtus: quoniĩam qui innocens eſt: niſi habuerit
prudentiam non eſt perſectæ conſumatæq; uirtutig. Propterea dicit etiam in euangelio. Eſtorepru
dentes ut ſerpẽtes: & ſimplices ut colũbz. Bſie virtutum. C Videte quid dicat: Dñe 0NÜñ -128
uirtutum. Ergo qñ peccata aliqua habemus in nobis:deus qui dñs uirtutum eſt: non eſt dominus d- = 6 P ſlr.-
noſter: quia dominus non eſt peccatorum ſed iuſtotum. ¶Beatnus vir g ſpat in te.

CIlle ſperat in dño:qui conſcientiam non hẽt peccatoꝑ. Qui oculos liberos ad cælũ leuat. Iſte ſpe ·d. e Prerast e rre
rat: qui ſcit non offendiſſe ſe diům ſuum: cui eſt glona in ſæcula ſæculorum. Amen. EkE
CIn fſinem filioꝛum choꝛe. CPSALMVSðS. LxXXNII ꝝIl !. .
Salmus ꝗ hoc titulo p̃ᷣnotatur: frequẽter dixi ubicũq; titulus eſt fliom choræ nihil triſte ẽ: I⸗kta pi, oyfs ſat⸗
ſed ſemp lætũ. Triſtitia. n. patris filioæ gaudio cõſolatur. Deniq; diligenter pſalmos relegi (.⸗ P
te: & ubicũq; inueneritis tituluʒ filioꝶ choræ: nihil triſte reperietis. Frequenter dixi choræ *“ „
P quod interpbtatur. Caluariæ locus: neceſſe ẽ ut lætũ aliquid ſignificet. Deniq; ꝗs eſt iſte cho ore taluavuc e eanl .D
ræ? Qui de iericho aſcendebat in bethel. Bethel domus dei. Diligenter animaduertite. Quicũq; in
iericho eſt: & uult ire ad domũ dei: neceſſe ẽ ut aſcendat. Ergo iericho choræ nir:hoc eſt heliſeus aſcẽ
dit in domum dei in bethel: & egrediuntur de bethel hoc eſt de domo dei:hoc eſt de ſynagoga ubi
prius fuerat domus dei: egrediuntur pueri quadraginta duo: & illudunt heliſeum choræ no rum:
& dicunt: aſcende calue aſcende calue. Ille uenit ad domum ſuam: & irridetur a paruulis bethel. Ve „„ „ 1. h, e
rum heliſeus ille patiẽtiſſimus: qui propterea uenerat in bethel ut ſaluaret:reſpexit ſe aliqñ: reſpexit hiſe⸗ ors „7 bkorm as
& iuſſit de ſaltu exire duos urſos: & interfecerunt. xlii.pueros. Sic & dñs noſter hoc eſt niĩ choræ cuz e er⸗Tet Plac
ueniſſet in bethel & uellet aſcendere irriſus a paruulis iubet exire duos urſos hoc eſt ueſpaſianũ & ti
tũ: & interfecerunt. xlii.pueros. Qui ſuntiſti. xl. & duo pueri? Ab aſcenſu vp̃i uſq; ad ſubuerſionem . pa ſia . T da⸗ ve
Hieruſalẽ.xl.& duo anni ſunt. Diligẽter aſpicite: & ſic inuenietis. Dedit itaq; illis locũ pœniteniæ ont- „
xl.&.ii.annos: & poſt reſurrectionẽ ſuam cũ ad bethel aſcenderet. Sed qm̃ illi irridebant: aſcende cal A an ſ r- et 4
ue:aſcende calue:egreſſi ſunt duo urſi & interfecerunt illos x
Enedcixiſti dñe terra tnam. Daduentu di ſaluatoris. Hoc proprie ſe-
. fcundũ hiſtoriam. Cæterum ſcdm tropologiã cum dixerimus de hiſtoria poſtea oe

NABüdixiſti dñe terram tuã. Hoc dixerimus de aduẽtu ſaluatoris. Terra q te offenderat quæ
E& idolatriis fuerat inquinata: te ueniente ſaluata eſt. Benedixiſti domine terram tuam loqui
tur peccator: & poſtea ueniã conſequutus. Benedixiſti domine terram tuaʒ. Licet tribulos & ſpinas
attulerit tñ creatura tua ẽ: & ideo ſaluata ẽ. ¶ Auertiſti captinitatem Jacob.
CEoꝝꝶ qui in xpᷣo crediderunt. Auertiſti captiuitate iacob:ꝗcunq;ʒ in peccatis captus tenetur.
Remiſiſti iniquitatem plebis tue. ÿM CNon propter opera eorum
ſed propter miſericordiam tuam ſaluaſti populum tuum. . —r
CSt operuiſti omnia peccata eoꝛum. ¶ Vſq; ad finẽ de aduentu ſaluatoris pſalraꝰ
eſt: ſicut dixit miſericordia & ueritas. Verumtñ prope timentes eũ ſalutare ĩpſius: ut in habitet glo-
ria in terra nr̃a. Vere.n. gloria dei habitanit in terra nra: & deinde ĩuſtitia de cælo ꝓſpexit. Et. n. dñs
dabit benignitatẽ. Quã benignitatem:? Terra noſtra dedit fructũ ſuum. Mania terra noſtra: caro no
ſtra dedit fructuũ ſuum. Iuſtitia ante eũ ambulauit. Iſtum fructum dedit terra uirgo.Hoc interim di-
ximus ſecundum hiſtoniam nunc dicamus fcundum tropologiam. Remiſiſtſiniqujtatem plebis
i

„ . .
Lotuz ℳ4. acnn t der..

Expoſitio.

tuæ. Nemo dimittit niſi quod debetur. Operuiſti omnia peccata eorum. Virtutibus opuiſti: & pro-
pterea peccata non parent. Ac ſi diceret. Iniquitatem operuiſti iuſtitia: mpudicitiam operui ſti caſti
tate: nigredinem operuiſti candore. Mitigaſti oẽm iram tuam:auertiſti
ab ira indignationis tue. Conuerte nos deus ſalutum noſtrarum.

2

auerſus es ab ira nos auertiſti a peccatis. Conuerte nos deus ſalutum noſtrarum. Quare non dixit ſa
a l. . —, A. r e g lutis noſtræ:ſed ſalutum noſtrarum?si ſemel peccaremus: una indigeremus ſalute. Multa peccaui⸗
dri e Arzr, .5 mus:propterea multis indigemus ſalutibus. .
P y ſ9 ÆHiHBetu Zauerſus viuiſicabis nos. C Quãdiu ergo ad nos dñs nõ cõuertitur mortii᷑ ſumꝰ?.
BOſtende nobis dñe miſericoꝛdiã tuam.⁊ ſalutare tuũ da nobis. CQ uod ſaluator
deſcendit miſericordia dei ẽ. Nõ ueniſſet medicus: niſi egrotarent plurimi. Qm̃ egrotabãt plurimi

„*

propterea uenit medicus. Quoniã indigebamus miſericordia: propterea uenit ſaluator.
¶ Audiam qui loquatur in me dñs deus.

phetam:qm̃ forinſecus ſermo fiat: & per iſtas aures audiat propheta qd loquitur a dno:non eſt ita.
Deniq; & dñs noſter qd loquitur ad phanſeos & iudæos? Qui hẽt aures audiendi audiat. Et Eſaias
2 ait. Oñs addidit mihi auriculã. Videte quid dicat. Dominus addidit mihi auriculam: qm̃ non habe-
IPhis T=di . d4 .l. bam ill auriculam q in corde eſt addidit mihi: ut dei poſſim audire ſermones. Et nũc ergo prophe
AE Lta quodcũq; audit: audit in corde. Quando.n. clamamus in cordibus noſtris abba pater: & clamor
— A.l. th. we . S ille ſilentii eſt: & ſilentium auditur a domino: ſic & dominus loquitur ad cor noſtrum quando
clamat abba pater.Ideo ergo nunc dicit propheta. Audiaʒ quid loquatur in me dominus deus. Ta
le quid & abacuch propheta dicit. Stabo in cõtemplatione: & uideam quid reſpondeat mihi domi
nus: & quid reſpondeã ad eũ.Et audiam quid loquatur in me dñs deus. Ergo & hoc quod dicit au-
diam quid loquatur dñs deus: loquitur in corde loquitur in ſenſu. Vultis ſcire qualis ſit clamor cor-/

dis:? Vultis ſcire quoniam clamor apud deum non uocis: ſed lachrimarum eſt? Dicitur & in lamen

Ner e * 6“e latationibus Hieremiæ. Non tacuit pupilla oculi mei.

Pr. „ℳ ,. 4 .M—
e-. went er Aßm̃ loqnetur pacẽ in plebẽ ſnjũ. ¶ Proprie dr hoc de populo iudæon: qui in xp̃m cte
“ / dituri ſunt:hoc eſt de aduentu xpi dr: & de fide populi iudaici: hoc eſt de apoſtolis & qcunq; apoſto
ere lis crediderunt. Qm̃ loquætur pacẽ in plebẽ ſuam. Pax non dr̃:niſi qñũ bellum non eſt.
¶ LSEt ſuper ſanctos ſuos:⁊ in eos qui ↄuertuntur ad coꝛ. ¶ HNHoc eſt qui primũ ſequæbã

= —. F r-a5 tur carnem: & poſtea conuertauntur ad cor. Vt ſciatis ꝗa pro iudæis dieitur iſte uerſiculus.Hoc eſt de

his qui crediderunt in ſaluatorem uidete exempla q diximus. Fac mihi iudæũ legere leuiticum: &
oĩa illa ſacramenta quæ ſcripta ſunt: & qũo leproſus ingreditur in ſynagogam: quũo gallina tollitur
& obtorquætur illi collum. Deinde dicitur de ſanguine qũo aſpergatur:dr de aqua dicitur de iſopo
dicitur etiam qm̃ ſcindantur illi ueſtimenta & ſic ingreditur in ſynagogam ille qui leproſus fuerat.
Si ſcdm litteram legamus: quid nobis prodeſt qd legimus? Si uero conuerſi fuerimus ad cor:ſi ſpi/
ritualiter intellexerimus: uidebimus qm̃ leproſus non põt intrare ad populũ dei niſi ſcindantur ue
5. ſtimenta eius: niſi qdcunq; clauſum fuerit reueletur. Deniq; uidete qm̃ iſte leproſus niſi per ſãguinẽ
i. kr 5 aket —*af & aquã & iſopum non ingreditur ſynagogam. Ergo & tu qui uſq; hodie leproſus fuiſti:non appa/
Qſadlac
menta tua: & quod tectum uidebatur & ſanũ eſſe: oñdit leproſum. Omnia peccata tua & lepram tnuã
poſuit:poſuit ante oculos tuos:& ideo te reducit in ſynagogam dei per ſanguinem & aquam. Per
ſanguinem per paſſionem xp̃i: & per aquam per baptiſmũ. Ergo poſt lepram ſanari non poteris: nĩ
ſi per ſanguinem xpi & per baptiſmuʒ. Et cum hoc feceris dicitur & illud: Aſperges me iſopo & mũ
dabor: lauabis me & ſuper niuem dealhabor. Vſq; hodie in ægypto es: quamdiu non ueneris ad ſã
guinem & ad aquam ſaluari non poteris. Vis ut exterminator qui interfecit ægyptum non te inter
ſiciat tolle iſopum intinge in ſanguine aſperge poſtes tuos exterminator cũ uiderit ſanguinem in
fronte tna accedere non poterit. Hoc totum quare dixi? Quia ſeri. ptũ eſt:& in eos qui conuertuntur
ad cor. Ergò non poterit deus loqui pacẽ plebi ſuæ: niſi eis qui conuertuntur ad cor.
Nerumtamen pꝛope timentes eum ſalutare ipſins.
Gſtendo uiam ſalutis do miſericordiam: licet necdum conuerſus es ad cor: tamen expecto do lo
cum pœnitentiæ. Et hoc totum quid eſt. Vt inhabitet gloria in terra noſtra. Propterea te ad pœni-
tentiam uocat: ut ille qui leproſus erat habeat hoſpitem chriſtum. S

n⸗ re Wiſericoꝶdia ⁊ veritas obnianerunt ſibi iuſtitia ? pax oſculate ſunt.
r.-r.; J-der a--nt- W quam præclara amicitia. Miſericordia & ueritas obuiauerunt ſibi. Peccator es audi quid dicat
₰ miſericordia. Sanctus es audi quid dicat: & ueritas. Nec ſi peccator es: deſperes: nec ſi juſtus es ſuper

bias. Dicamus aliter. Duo ſunt credentes populi: unus de gentium populo: & alins de iudæorum.

2* £△

Iudæis repromiſſum eſt quod ueniret ſaluator: nobis autem qui extranei

reptomiſſum. Miſericordia igitur eſt in populo gentilium: ueritas in populo iudæorum: quia qd
repromiſſum eſt uenit:hoc eſt qd repromiſſum eſt in patribus hoc completut in filiis. Iuſtitia & pax
5 olſculatæ

CVidete qd dicat. Tuiquod in te fuit auerſus es ab ira pp clementiam tuam. Connerte nos deus. Tu

¶Aulti putant qñ loquitur moyſes &
dicit hæc dicit dñs: & Eſaias & cæteri: & dr̃ factum eſt uerbum dñũi ad Eſaiam ſiue ad Ezechiel pro

rebat lepra tua antequam uenires ad ſacerdotẽ. Sed qm̃ ueniſti ad ſacerdotem: diſſuĩt ſacerdos veſti

eramus a lege deĩ non eſt

Super Pſal. lxxxv.

s oſculatæ ſunt. Videte quid dicat. Iuſtitia & pax: oſculatæ ſunt. Ipſum eſt quod ſupra dixit. Miſecor-
ſ dia & ueritas. Miſericordia ipſum eſt qd & pax: ueritas autem ipſum eſt quod & iuſtitia. Si qd enim
ad pacem pertinet: hoc & ad miſericordiam: & ſiquid ad ueritatem: hoc ad iuſtitiam. Videte ergo. » rrins a-re
n quid dicat. Iuſtitia & pax deoſculatæ ſunt: hoc eſt miſericordia & ueritas amicitiam fecerunt: hoc ẽ nα g paſlen .-D H
R &SR Enrilum populus & iudæorum ſub uno paſtore chriſto ef. P.:deai Pu, & —5
i⸗ C eritas de terra oꝛta SF. C Ego ſũ uia uita & ueritas. lle ꝗ dixit: ego ſũ: ueritas de terra orta E:qᷓ
ẽ iſta ueritas quæ de terra orta eſt? Exiet uirgo de radice ĩeſſe: & flos de radice eius exiet. Et in alio 10
n. co. Qm̃ deus operatus eſt ſalutẽ in medio terræ. Quid dicis manicheæ qui negas carnem habuiſſe
ſaluatorem? Ecce ueritas & ſaluator de terra: hoc eſt de maria ortus eſt.
Uni CSt inſtitia de celo ꝓſpexit. C I uſtũ.n. erat ut ſaluator miſereretur populo ſuo. Videte ꝗd dicat
n- O iuſta iudicia dei & inueſtigabiles uiæ eius. Veritas de terra orta eſt:hoc ẽ ſaluator. Et rurſũ. Et nuſti
tia de cælo ꝓſpexit.Iuſtitia ipſe ſaluator ẽ. Quõ de terra orta eſt? Quõ de cælo proſpexit: de terra or . 3₰ — .„—
e ta ẽ: hõ natꝰẽ de cælo ꝓſpexit qm̃ deus ſemper in cælis eſt. Hoc ẽ natus quidez eſt de terra: ſed ille A. l e ee 1⸗
qui de terra natus eſt ſemper in cælo eſt: hoc eſt ſic apparebat in terris ut cælũ non relinqueret. De*“ – P ln rat
n enim ubiq; eſt. Proſpexit quoniam donec peccabamus auertebat oculos ſuos a nobis. Quod dicit.
lin hoc eſt. Iuſtum eſt ut figulus miſereatur operibus ſuis: ut paſtor miſereatur gregi ſuo. Nos populus
de eius ſumus:nos creatura eius ſumus. Propterea ergo de terra ortus eſt & de cælo proſpexit:ut imple
wde at iuſtitiam ſuam: & miſereatur operi ſuo. Deniq; ut ſciatis quoniã iuſtitia non crudelitate ſanat ſed
met miſericordia: uidete quid dicat. Etenim dñs dabit benignitatem.
nnch CPropterea proſpexit de cælo: ut miſereatur operibus ſnuuus.
SEt terra noſtra dabit fructum ſuũ. C Veritas quidẽ de terra orta eſt. Hoc
ichri de præterito. Nunc de futuro dĩ: & terra noſtra dabit fructum ſuum. Nolite deſperare: Quod ſemel 14..1. r
ſctn⸗ natus eſt ex maria: quotidie & in nobis naſcitur. Et terra noſtra dabit fructum ſuum: Et nos poſ- .. . e .2
oran fumus parere chriſtum ſi uolumus. Et terra noſtra dabit fructum ſuum: de quo fiat cæleſtis panis. ſ ear E
lnn Hæc quidem omnia diximus de miſericordia domini: quoniam propterea uenit ut ſaluaret huma-
num genus. Verumtamen ſcire debemus: quoniam ipſe iudicaturus eſt uiuos & mortuos: ipſe ueni
ne at ad iuditium. iuſtitia ante eum ambulabit. Nolite negligentes eſſe.
artn CNJuſtitia ante cũ ambulabit.⁊ ponet in via greſſus ſuuos ¶̃övidete quid dicat:
greſſus ſuos: ubi ubi nõ ſunt lapides ſũt ſpinæ & rribuli: ubi equalis eſt uia: ubi ambulare poreſt: ubi
ri non poteſt impingere.Et nos ergo faciamus in corde noſtro uiam dño:de qua uia laborabat & Ioã
reke⸗ nes: & clamabat in heremo ut facetemus uiam dno: Ergo & nunc di. Et ponet in uia greſſus ſuos.
m. Vbi inuenit uiã ambulat. Licet añ habebamus ſpinas & tribulos: licet & lapides dr nobis in Eſaia. Et
lir lapides de uia prohicite. Hoc autem propterea dici t: ne cum uoluerit deambulare in uia noſtra im
ſopo pingat pedem ſuum. Lapides qui in uia ſunt & prohici iubẽtur peccata nr̃a ſunt. Non ambulat ĩ cor
enn. de noſtro xps ſi peccatum aliquid fuerit: ſtatim impingit & lapides. Et ponet in uia greſſus ſuos.
üſiͤ Eaciamus uiam: & ponet in uia greſſus ſuos Ieſus: cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
e COctuageſimus quintus pſalmus uocem continet nii mediatoris uenientis ad paſſionem. In fineʒ 5
zine neroO ipſius prophetæ tenet ofationem. M C O ꝛatio Bauid. . 1 —— — .
= . — R Nclina Dne aurem tug? exaudi me:quoniam inopa ?7 paup ſum ego cuſtodi animam Sy guchent umat „e
ui Ameam quoniam ſanctus ſum. Iuxta fragilitatem aſſumpti corpo
e OOfiis ad patrem fundit orationem. Secundum deitatem uero ſanctum ſe dicit: ſiut quonda. ſ. dief de. . aen
m Rdixerat ad moyſen. Sancti eſtote quoniam ego ſanctus ſum. 2ððẽ
Salnuum fac ſeruum tuum deus meus ſperantem in te. Miſerere mei domine quoniam ad
te clamaui tota die. . CFormam ſerui ſuſcepit: quam in omni tempore præſen
ean tis uitæ ſaluari præcatur: quia & ſi ſpiritus promptus ẽ caro autem infima eff. PI. 4 ſe qgder
nai MCTetiſica animam ſerui tui. CTribulat dnibus præſentibus mœſtam.
epe Qnia ad te domine animam meã lenaui. QQm. A te eam reſuſcitare credens
end⸗ MAuia tu dñe ſuauis ⁊ mitis:? multum miſericoꝛdie omnibus inuocantibuns te. „ „ — L e .
mmn His q te de puro corde inuocant mitẽ te præbes: & copioſam miſericordiam eis indulges. 1 P. d r ee H ſ- t
Auribus pcipe dñe oꝛationẽ meam:⁊ intende voci depᷣcationis me. C Qñ ĩuſta peto. ee, e⸗ ra 3
CIn die tribulationis me. N¶ ¶/ Hoc eſt in die paſſionis clamaui ad te de cru-= e⸗ er,
inn ce. Quia exaudiſti me: ut commendatum tibi reſtitueres ſpiritum meum. iu
un⸗ CMNon eſt ſimilis tui in dijs domine ⁊ non eſt ſecundum opera tua.
Non reperitur in ſimulacris gentium: qui ſic poſſit ut tu operari.
QOmnes gentes quaſcunqʒ feciſti venient adoꝛabunt coꝛam te domine: ⸗ gloꝛiſicabunt no⸗
üin men tuum. Quoniam magnas es tu:⁊ faciens mirabilia tu es dens folus.
ppen er paſſionem. n.meam cognoſcent magnitudinẽ uirtutis tuæ. Hinc propheta loquitur.
un⸗ Beduc me domine in via tna:⁊ ingrediar in veritateeaeem.
vontt CSi enim me ad xpᷣm tuum qui eſt uia deducas:nulla me fallacia retinebit. l
it 4 NLetetur coꝛ meum vt timeat nomen tuum. CCũ a mœrore facinoruʒ erutus fuero
en⸗ “ IIi ii
4

— „*
Ddd. [tnn t , P II

F 1: ar. crita enmhe⸗ P

Kevé ſyaon apl Punt

Porée moTI1 Pn

Porte er. at-tes ſat

tunc in te. Lætĩtia ſpũali gaudebo. V LOEonfiteboꝛ tibi domine dens meus in
toto coꝛde meo:⁊ glorificabo nomen tuum in eternum qꝛ miſericoꝛdia tua magna eſt ſuper me.
CCur confiteatur nomini domini aut honoret eum: uerſiculus ſequens exponit dicens.
CEripuiſti aiam meꝗ ex inferno inferioꝛi. CNon quod duo inſermna ſunt:

Sed iſte ſuperiorẽ infernũ peccatũ dixit: inferiorẽ uero qui eſt uerus infernus in quo peccatores da

nantur. Laudat ergo ob hoc miſericordiã dñi:qd ſit erutus a ſupplitio inferioris inferni-
CBe iniqui inſurr exerunt aduerſus me:⁊ ſynagoga potentiũ queſiernunt animam meam
CVitiorum:ſeu demoniorum: Nam ex perſona chriſti hæc propheta loqtur: & intelligitur de iudæ
is. Non propoſuerunt deum ante conſpectum ſuum: obcecauerat eos malitia eorum.
CSt tn dñe deus miſeratoꝛ ⁊ miſericoꝛs:patiens ⁊ multum miſericoꝛs ⁊ verax.

CMiſericors:cũ temittis:patiẽs cũ peccatorẽ ut cõuertatur expectas: uerax: cum promiſſa reſtitues.

CReſpice ĩ me ⁊ miſerere mei.da iperiũ tuũ pnerotuo. C Ad repugnãdũ ptãtibus aduerſis.
CEt ſaluũ fac ſilium ancille tue.
C Fac mecum ſignum in bonũ:vt videant qni oderunt me ⁊ confundant᷑: qm̃ tu dñe adiunaſti
me ⁊ conſolatus es me. ¶ Muniar crucis tuæ ſigno qd uidentes poteſtateſ aduerſæ fugi
ant confuſæ: & diſcedant a me. Hæc. n. pro nto populo propheta rogat. Sed & nos præcamur dnñe:
ut crucis tuæ ſigno tutati: atq; eius pᷣſidio cuſtoditi:mereamur ab oĩbus diaboli inſidiis liberari: ꝗa
tibi eſt honor & gloria cum æterno patte & ſpiritu ſancto in ſæcula ſeculorum. Amen.

VPſalmus cantici. Inter pſalmũ & canticũ ꝗd interẽ frequẽter dixi. Pſalmus ex pfalte⸗

rio dr: canticũ uero ex uoce pſertur. Pſalmus ꝓfertur ad manus:hoc eſt ad opa canticũ ad theoriã.

CCPSALMVS. LXXXVI.
Ge᷑ AUAndamenta eins in montibus ſanctis. CNon praædixir cuius: & dixit ſun
r damẽta eius in mõtibus ſanctis. Qui loꝗtur propheta ẽ. Choræ quid interpᷣtatur: frequen
ter dixi caluaria: hoc eſt filii reſurrectionis. Fundamenta eius: ſiue dei:ſiue certe eccleſiæ.
Qua ſunt autem fundamenta niſi parer & filius & ſpiritus ſanctus. Hæc ergo fundamen/
l ta non ſunt in uallibus: ſed ſunt in montibus & non in montibus quibuſcunq;: ſed in montibus
ſanctis. Loqtur paulus: quaſi ſapiens architectus. Fundamentũ poſui:hoc eſt ſidẽ trinitatis. Deniq; di

cit: & in alio loco. Expectabã. n. ciuitatẽ habentem ſundamenta: cuius artifex & cõditor deus. Fun/

damenta eius in mõtibus ſanctis. Ideo dixit in mõtibus ſanctis: quia ſunt & alii montes non ſancti.
Deniq; dt᷑ in Eſaia. Super montẽ tænebroſum læuate ſignũ: & in alio loco dr̃. Quis es tu mons cor
ruptæ? Df & in Hieremia. Date dño deo ur̃o gloriam.anteꝗᷓ offendant pedes ur̃i ad montes tæne-/
broſos.vVidetis ergo ꝗqa ſunt & mõtes tænebroſi. Et dr̃᷑ nobis a Hieremia: ut demus gloriã deo: ante
q̃ offendant pedes nr̃i ad montes tænebroſos.Si.n. pedes nr̃i impegerint ad illos montes gloriaʒ
dũo dare non poſſumus. Fundamẽta eius in montibus ſanctis. Quos nos poſſumus dicere funda-
menta apoſtolos.In illis erant fundamenta. Ibi primũ poſita eſt fides eccleſiæ: & ibi fundamẽta ſunt
poſita.Et qa unuſꝗſq; ſuperediñcat fundamẽto alius aurũ: alius argentũ:alius lapides pᷣ̃cioſos dili-

git dñs portas ſyon ſuper oĩa tabernacula Iacob.Iſtas portas diligit quas uidemꝰ corruiſſe. Iſtas por

tas diligit & iſtam ſyon diligit: quæ arata eſt ſicut ager. Et uide quid dicat.
CBuigit dñs poꝛtas ſyon ſupꝑ oĩa tabernacula Jacob. CVidete qd dicat. Super oẽs ci/
uitates lacob hoc ẽ iudæ. Iſtã tantũ diligit ciuitatẽ. Et qũo uidemus alias ex pte ſtare:& iſtã poœnitꝰ
corruiſſe? Legamus apocalypſin Ioãnis: legamus & Eſaiã: ubi ediſicatur ciuitas Hieruſalẽ. Et duode
cim portæ ipſius dr de lapidibus pᷣcioſis: & ipſa ciuitas de cælo deſcendit: & dicũtur muni eius au/

rei: & dicũtur plateæ eiꝰ ſtratæ eẽ ſmaragdo: & dñr ſingulæ portæ ex ſingulis lapidibus præcioſis.

Hjæ ſũt totæ dñi diuitiæ: & hoc diligit dñs qd & hoĩes: phibet nos ab auaritia: & ipſe de auaritia ex
truit ciuitatẽ? Ergo diligit dñs portas ſyon:Illas portas duodecim ſyon. Manifeſtũ eſt qꝗd de apoſto
lis ſcripſit. Sup oĩa tabernacula lacob:ſup oẽs ueteres ſanctos. Hoc interim diximus ſcdm unũ tro-

pu. Dicamus aũt & aliter. Diligit dñs portas ſyon. Mihi ur̃ portas ſyon eſſe uirtutes. Sicut.n. portæ
mortis ſunt uitia atq; peccata:ĩta portæ ſyon uidẽtur mihi eẽ uirtutes. Deniq; dicit in alio loco. Qui

exaltas me de portis mortis. Si aut portæ mortis peccata ſunt: ergo portæ Hieruſalem uirtutes ſunt
Super oĩa tabernacula Iacob. Videte qm̃ Iacob hoc ẽ uetus populus:non habet fundamẽtũ nec do
mum fundamenti poſitam: ſed tabernacula quæ cito pertranſeunt.
CGBloꝛioſa dicta ſunt de te:cinitas dei. CErgo hoc qd dictum eſt fundamenta eius in

mõtibus ſanctis poſſumus aũt & de hoc dicere: glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei. Quæ ẽ iſta ciui./

tas ubi dicta ſunt glorioſa? In oĩbus prophetis dictũ eſt:de hac ciuitate Eſaias dicit. Exurge exurge
Hie ruſalem itfduere fortitudinem brachii tui. Iterum ipſe Eſaias. Ego ciuitas firma: ciuitas quæ op-
pugnatur. Dicit & Dauid. Fluminis impœtus lætifitat ciuitateʒ dei. Et in alio loco. Domine in ciui
tate tua imagines eorum diſſipabis: Et ſaluator: glorioſa loquutus eſt de hac ciuitate. Nõ põt abſcõ
di ciuitas ſuper montẽ poſita. ¶¶Memoꝛ ero raab ⁊ babylonis ſcientiũK me.
WCQuoniam dixit glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei: & tamen ipſam ciuitatem eccleſiam intelligi
mus de gentibus congregatam propterea nunc de uocatione gentium dicitu.
CMemor

CEecleſiæ in qua ſum renatus.

i

li

n
ven
i.
tn/
idu
igd
Fn-
ſn
mat
ene⸗
te
er
i
Ni⸗
unt

Nach
wis
de
ime
iſi.
en
oſto
uo⸗/
vont
Ci⸗
8lont
neeco

wein
i
ge
e0)/
ol
bſc

lg

tribus diebus. Non erat una dies non duæ: niſi tres dies. Videte quid dicat. Expectate tribus diebus.

SBuper Pſal. lxxxvi.

CMemoꝛ ero raab ⁊ babylonis ſcientiůBs me. Quicunq; peccator eſt ſecurus ſit. Dñs erri
memor fuit raab. Securum dixi: ſi reuertatur ad dñm. Cæterum ſecuritas ſine lachrimis: non haber Ziei
remedium. Memor ero raab. Raab illius meretricis quæ ſuſcepit exploratores leſu quæ erat in ieri- 4. 2
cho quo uenerat Ieſus: & miſit duos exploratores. Iericho mundus iſte: qui in ſeptem diebus ſubuer ? mreter
titur uult interficere exploratores. Et cum ille cupiat interficere exploratores: ſola m œretrix raab ſu⸗-
ſcepit.Et ſuſcepit eos non in inſeriori loco:ſed in cænaculo. Dicamus ergo primuʒ ſcdm quod uul
go dicitur: Neq; enim debemus & illam interprætationem dimittere. Et ſuſcepit eos non ĩ inferioni
loco:ſed ĩ cænaculo.ln domate:hoc ẽ in ſublimitate fidei ſuæ: & abſcondit eos in lino:hoc ẽ in ſtup -, dA.,
pa lini. Hoc interim diximus ſecundum hiſtoriam: & nidetis quomodo de ipſa hiſtoria paulatim ad
myſtica aſcendimus ſacramenta. lIeſus dux qui cum populo eductus fuerat de ægypto: Ieſus qui
interprætatur ſaluator moyſe mortuo & ſepulto in terra moab:in terra arabiæ. Hoc eſt lege morrna 14.. d 3 pern.
in euangelium cupit inducere populum ſuum: & mittit duos exploratores lericho. Duo explorato. aeg ne en
res:unum in circunciſionem alium in gentibus: Petrum & Paulum. Iericho quærit eos occidere. IlIla
eos ſuſcepit meœeretrix eccleſia de gentibus congregata: Credit in Ieſu: & quos volebat iericho inter
ficere ipſa ſaluat in domate ſua. Et ponit eos in domate ſua:in excelſa fide ſua. Et abſcondit eos in
lino calamæ. Licet mœretrix ſit: tamen ponit eos in lino. Linum multo labore & diligentia in can-
dorem uenit. Scitis ipſi: quoniam linum uertitur de terra naſcitur. & cum in terra natum fuerit ni-
grum eſt:nullam ſpeciem habet nullum uſum. Primum ergo tollitur de terra frangitur: deinde torę) 411 .
quætur: poſtea lauatur: deinde tunditur: deinde plectitur: & multa cura & labore uix uenit ad can- e= — ele⸗ Wr Verkct
dorem. Ergo hoc dicitur: quod iſta quidem mœretrix ſuſcepit exploratores in lino ſuo: ut illi explo “ adexc
tatores linum ipſius uerterent in candorem. Quid dicitur? Datilſis conſilium: & dicit expeſtate hic

—
141

6 —
a l. e, iis no

Non nominantur tres noctes:ſed tres dies:quia illuminatum habebat cor: Et deinde dicit poſt tres
dies: & quid dicit? Nolite inquit ire per campeſtria: ſed in montana conſurgite: Eccleſiæ enim fides
non eſt in uallibus: ſed in montibus conſtituta. Iericho ergo poſtea ſubuertitur ab Ieſu: & iſta ſola
moretrix reſeruatur incolumis. Ergo hoc dicit memor ero raab: Raab quid interprætatur? Dixim?
ſecundum hiſtoriam dicamus & ſecundum nominis interprætationem. Iuxta anagogen raab du-
pliciter interprætatur. Aut interprætatur altitudo aut certe interprætatur ſuperbia. Ergo nidete
quid dicat.Illa quæ quondam ambulabat in lata & ſpacioſa uia quæ ducit ad mortem. Illa quæ ſu-
perba erat & habebat impœtum ad tuinam poſtea conuerſa eſt in humilitate. Memor ero raab & ocl ak . en
babylonis: Babylon interprætatur confuſio. Videte quid dicat. Non ſolum raab memor ero: ſed t Aerce ſabna
babylonis. Quæcunq; anima a nitiis peccatiſq; confuſa eſt: & babylonis ſcientis me. Videte quid di PpCet:
cat. Licet aliquis raab fuerit. Licet babylon fuerit: tamen memor ero quicunq; me ſcierit. Ergo ſi fue-
rimus raab & babylon etiam debemus eſſe ſecuri & dicere deus dixit memor ero raab & babylonis
Sed uidete quid ſequitur. Scientiũ me. Fuerunt raab & babylon:ſed poſtea conuerſi ſunt ad me. huc
uſq; ſemp enigma loquutus eſt nunc uero aptius loqtur ad uocationẽ gentiũ: Videte.n. quid dicat.
CEcce alienigene ⁊ tyrus:⁊ populus ethiopum hi fuerunt iliill.

C Alienigenas uocat:ad diſtinctionẽ iſrahel. Nos enim ſumus alienĩgenæ & tyrus. Tyrus interpyræ n t .le- 4.
tatur tribulatio:hoc eſt ſors: & populus ethiopum niger: & in peccatorum ſordibus innuolutus. E
populus ethiopum:Hoc eſt quod dicitur ethiopia præueniet manus eius deo. Ecce alienigenæ &
tyrus: & populus ethiopum. Quod dicitur hoc eſt. Illi qui añ alieni erantꝛilli qui añ erant in tribula
tione:qui erant poſiti in corde maris.dicitur enim detyro tyrus poſita in corde maris. Illi igitur qui
prius erant in mari & in fluctibus tundebantur: poſtea inuenti ſunt in eccleſia. Et populus ethiopũ. . l
Nos quondam ethiopes fuimus: ethiopes uitiis atq; peccatis. Qui quoniam peccato nos nigros ſe⸗ bep; ver S, Ps f.;
cerant:ſed poſtea audiuimus: lauamini mundi eſtote: & diximus lanabis me & ſuper niuem dealba
bor:nos ergo ethiopes uerſi ſumus in candorem. Ecce alienigenæ & tyrus: & populus ethiopum hi
fuerunt illic. Vbi fuerunt glorioſa dicta ſunt de te ciuitas dei. ð
CNunanid ſyon dicet homo ⁊ hõ natus eſt in aa. CLXX. interprætes ita tranſtulerũt
quidẽ: & addiderunt & legunt EFEt hoc propterea dicunt: qm̃ ſeꝗ
tur: & hõ natus eſt in ea. S perant ẽt ita debere dici mater ſyon dicet homo. Qm̃ filius natus dripro
pterea errant in matris uocabulo. Dicamus ergo primum ſcdm quod uulgo dr. Neq; n. debemus &
Ilam interpᷣtationem dimittere. Dicamus ergo & nos. Mater ſyon dicet homo: & hõ natus eſt in aa
Iſti ꝗq nati fuerunt in eccleſia alienigenæ tyrus & populus ethiopũ iſti ſunt ꝗ naſcũtur in eccleſia cre
dunt in eccleſiã: & naſcuntur in eccleſia: Niſi.n. baptizati fuerint filii eccleſiæ non erunt. Iſti uero qui
baptizati ſunt in eccleſia:matrẽ appellant eccleſiã. Dicamus & ſcdm hebraĩcaʒ ueritatem. Nunquid
ſyon dicet hõ: & homo natus eſt in ea. Qd dicit hoc eſt: Quis poterit nuntiare ſyon:quis ei poterit
nuntiare hoĩum qm̃ homo naſcetur in ea & ipſe ſaluabit eã? Hoc eſt nullus hoĩum poteſt ei nuntia / R
re:quia ſyon ſaluetur in hoĩe qui in ea naſcitur.Et hõ natus eſt in ea. Quis eſt iſte homo: & ipſe fan- A- ſolan. r, Beſ.r

dauit eã altiſſimus. Rñdeant arriani: qm̃ dicunt altiſſimũ ſolum patrẽ eſſe. Ecce hic de ſfilio dr: & ipſe A·rrit
fundauit eã altiſſimus. Non dixit hlius dei qui erat in principio apud patrem. Sed Jwic girir⸗
I ..D.ſU —— IIiI iii .

. 7

leie Fauci ſipſat

Ber. per-la .pint⸗

J. a ſ⸗ .

S. A. Xε alLA – — Eer .= — X

Expoſitio.

CHomo natus eſt in ea:⁊ ipſe fundanit eam altiſſimus.
Si autem altiſſimus dicitut:quantomagis uerbum dei:

CBominus narr auit in ſcripturis populoꝛum:⁊ pꝛincipum hoꝛum qui fuerunt in as.
CDñs narrauit: qui fuerunt in ea. Nõ dixit qui ſunt in ea:ſed qui fuerunt in ea. Dñs narrabit: & quò
narrabitur. Non uerbo ſed ſcriptura. In cuius ſenptura? In populorum. Non ſufficit in populorum:
ſed ẽt principuʒ dicit. Et quoꝶ principũ? Qui ſunt in ea. Nõ dixit hoc ſed ꝗ fuerũt ĩ ea. Videte ergo
qũo ſcriptura ſancta ſacramentis plena eſt. Legimus apoſtolum paulũ: legimus petrum: & legimus
illum dicentem. An experimentum eius quæritis qui in me loquitur xps? Et quod paulus loquitur
loquitur chriſtus. Qui.n.uos reci pit: me recipit. Dñs ergo noſter atq; ſaluator narrat nobis & loqꝗtur
in Icripturis principum ſuorum. Dñs narrauit in ſcripturis populorum in ſcripturis ſanctis. Quæ ẽ
ſcriptura populis omnibus: Hoc eſt ut omnes intelligant. Quod dicit hoc eft. Sic ſcripſerunt apo-
ſtoli: ſic & ipſe dominus: hoc eſt per euangelia ſua loquutus eſt non ut pauci intelligerent ſed ut oẽs
Plato ſcripũit in ſcriptura:ſed non ſcripſit populis: ſed paucis. Vix enim intelligunt tres homines.
Iſti uero hoc eſt principes eccleſiæ & principes chriſti non ſcripſerunt paucis: ſed uniuerſo populo:
Et principum:hoc eſt apoſtolorum & euangeliorum: horum qui fuerunt in ea. Videte quid dicat.
Qui fuerunt non qui ſunt: ut exceptis apoſtolis qdcunq; aliud poſtea dicetur abſcindatur non ha
beat poſtea auctoritatẽ. Quamuis ergo ſanctus ſit aliquis poſt apoſtolos quãuis diſertus ſit: non ha
beat auctoritatem. Qm̃ dũs narrat in ſcriptura populorum: & principum horum qui fuerunt in ea.
WSicut letantium omnium habitatio eſt in te. H
C Piopheta loquitur ad eccleſiam: & dicit ei. Sicut lætantium omnium: habirtatio in te. Quare non
dixit lætantium oĩum habitatio in te: ſed dixit ſicut lætantium oĩum:? Dicirur in alio pſalmo: In cõ
gertendo dns captiuitatem ſyon facti ſumus ſicut conſolati: & non dixit conſolati. Sic & in iſto lo
co dicit. Sicut lætantiũ omnium habitatio in te. Hoc totũ quare dixit? Quoniam in præſenti ſæculo
ꝗuis aliquis ſanctus ſit quamuis renuntiet ſæculo: non habet perfectam uictoriam. Deniq; dicitur in
euangelio. Beati ui lugent qm̃ ipſi conſolabuntur. Si autem dictum eſt beati qui flent quoniã ipſi
ridebunt: manifeſtum eſt quoniam in præſenti ſæculo non eſt certa lætitia: Ergo lætitia noſtra: qua
ſi lætitia eſt. Habitatio in te. Videte quid dicat. Vt aliquis nunquam recedat ab eccleſia. Scire debe-
mus quoniam quod interprætati ſumus de eccleſia: poteſt intelligi & de aĩa noſtra. Si. n. ſyon inter
prætatur ſpecula aĩa auteʒ non aliter niſi ſemper ſublimiora conſiderat. Vera eccleſia uerum tẽpluʒ
chriſti non eſt:niſi aiaẽ humana. Eccleſia chriſti non eſt alia: niſi aĩa credentium in chriſtuʒ. Vos inqt
eſtis templum dei: & ſpiritus dei habitat in uobis. Fundamenta eius in montibus ſanctis: hoc eſt dei
ſundamenta non ſunt:miſi in montibus ſanctis in dogmatibus aĩæ credentis. Diligit dominus por-
tas ſyon. Habet ſyon noſtra plurimas portas: quas ſi aperuerimus ingreditur ad nos ſponſus &
dormit nobiſcum. Deniq; ipſe dicit. Ecce ego ſto ante oſtium & pulſo. Siquis mihi aperuerit: intra-
bo & cænabo cum ipſo. Glorioſa dida ſunt de te: ciuitas dei, Ciuitas non eſt unum edificium: ſed in
multis edificiis conſiſtit. Sic & ſyon noſtra.niſi plures uirtutes habuerit: ciuitas dei non erit. Memor
ero raab & babylonis ſcientium me. Illa quæ quondam erat in latitudine peccatorum: aſcendit po-
ſtea in memoriam dei. Nunquid ſyon dicet homo:& homo natus eſt in ea? Rem uobis miram lo/
quor:ſed ueram. Syon noſtra in qua aliquotiẽs alienigenæ ſunt & tyrus & ethiopes illa ſpecula:illa
meœretrix: illa raab:illa babylon:illa quæ diuaricauit pedes ſuos omni tranſeunti ſecundum Eze-
chiel: illa mœretrix ſi uoluerit uirgo repente efficitur. Virgo fit: & concipit filium dei & generat. A
timore tuo domine concepimus: & parturiuimus ſpiritum ſalutis ſecimus ſuper terram. Videte er-
go: quoniam: illa mœretrix a deo concepit & parit ſaluatorem. Spiritum ſalutisſtuæ fecimus ſuper
XE terram. Etgo anima noſtra: illa raab: illa mœretrix poteſt concipere & parere ſaluatorem. Et homo
natus eſt in ea. Si uolumus quotidie naſcitur chriſtus. Per ſingulas uirtutes naſcitur chriſtus. Si enim
xps dei uirtus & dei ſapia quicunq; uirmitẽ facit ueritatẽ generat. Et ipſe fundauit eã altiſſimus. Ipſe
qui naſcitur in te: ipſe fundamentum dat ſyon tuæ. Dominus narrabit ĩ ſcriptura populorum. Ma/
nifeſtum eſt: quoniam quod dominus loquitur inſcriptura: nulli ita loquitur quomodo ſyon. Et ta
men cum iſta fuerint: cum natus fuerit in ea chriſtus non eſt certa & ſecura uictoria: ſed ſemper in pe
riculo ſumus. Sic lætantium omnium habitatio in te. Qui Iœtus eſt: ex ipſa hilanitate ſecurus eſt.
Qui autem ſecurus eſt cito decipitur. Qui autem inſidias reformidat: cito poteſt euadere præſtante
domino cui eſt gloria in ſæcula ſæculorum. Amen. S l
C Canticum ps filijs choꝛe:In finẽ pꝛo malahat ad rñũdendum:intellectus hemã eʒrate.
COdtuageſimus ſeptimus pſalmus paſſionis dominicæ continet ſacramenta ea proferens uſq; ad
conſumationem quæ idẽ dominus paſſus pro mundi ſalute ad patrem loquutus eft.
gquam ſemper habui pœnitentiam populis prædicaui. .
Et nocte coꝛam te. Q¶ IIntertænebras iudæorum.

AE Intret in conſpectu tuo oꝛatio mea:inclina aurem tuam ad pꝛecem meam.

C QAuia

C Quam in hoc corpore poſitus proſundo.

— — ––= — — —ũ ĩ — — — —. —— —— —

.

n

CCum latronibus & peccatoribus obnoxiis. CIn tenebꝛis? in vmbꝛa moꝛtis.

COchli mei languerunt pꝛe inopia. CSenſus utiq; tenuitate. Cum apoſtoli

CClamaui ad te domine. CDicens heloi heloi lemazabaatani.
CTota die expandi manus meas. Q¶᷑ Q Ad te extenſus in cruce.
QMNunquid moꝛtuis facies mirabilia. Q QNonillis qui uiuentes mortui
ſunt:ſed mihi q in te uiuo. CAut medici ſuſcitabunt ? confitebuntur tioii.

CCᷓircundederunt me ſicut aqua tota die. Iudæiin fluctibus perſequutionũ.

Denlon Aerite rſalen. kK. Ganarcntn wrrre,)

BGupper Pſal. lxxxvui.

CAuia repleta eſt malis anima mes: W CPeccatis populi pereuntis.
CSt vita mea in inferno appꝛopinquauit. ¶ LCum pro his qui pereunt trador.
CEſtimatus ſum cam deſcendentibus in lacum. CSicut reliquos peccatores me in
mortẽ adire arbitrati ſunt: nec reſurgere crediderunt. Factus ſum ſicuᷣt hõ ſine adiutoꝛio:
CCũ nonẽ libertati meæ ſocius in inſerno:nec adiutor ad liberäd—i. C Inter moꝛtuos liber
Nemo me in inferno uinxit: ſed ego uinctorum catenam propria uirtute laxaui.
CSicut vulnerati doꝛmientes in ſepulchꝛis quoꝛum non es memoꝛ amplius.
CSicut ſaciati diuitiis ſæculi: & in ſtupris atq; obſcœnitatibus ſepulti a te nõ memorãtur:ita & ego
acorde raptus ſum iudæorum: CEt ipſi de manu tua repulſi ſunt.
A uirtute tua ſeparati. NVoſuerunt me in lacu inferioꝛi.

CAdinſernales anguſtias: in quibus mors ſola dominabatur.
CIn me tranſierunt ire tue:⁊ omnes fluctus tuos induxiſti ſuper me.
CIras macellationes furoris tui quas in gentibus effuſurus eras ſuper me induxiſti qui peccata eoꝑꝶ
ſuſcepi. Sicut alibi ait: propter peccata populi mei percuſſi eum.
Zonge feciſti notos meos ame. C Angelos uelapoſtolos: ut nullus præberet auxiliũ: nã
& ego poteraʒ te rogare pater ut exhiberes mihi pluſqᷓ duodecim legiones angelorum: ſed ſilui: ut
iplerentur ſcripturæ. VPoſuerunt me abhominationẽ ſibi. CNon noti ſed iudæi.
CTraditus ſum morti:⁊ non egrediebar. CNõ ſũ diſiunctus a paterna diuinitate. Sed
nec de ſepulchro ſtatim prodii: ut dilatio reſurrectionis ueritatem oſtenderet mortis.

relicto eo uel fugerunt uel negauerunt:quia eum reſurgere neſcierunt:ſicut ille dilectus diſcipulus:
nondum enim ſciebat ſcripturas quia oporteret illum a mortuis reſurgere.

Non aromata medicorum: ſed tu pater me ſuſcitas. Neq; illi: ſed ego tibi confitebor in populis
CNMNunauid narrabit aliquis in ſepulcbro miſericoꝛdiã tuaz:⁊ veritatem tham in perditionem.
CNon te laudabit ſepultus in diuitiis ſæculi: neq; habitans in perditione peccati.
CMNunquid cognoſcent in tenebꝛis mirabilia tua:⁊ iuſtitia tna in terra obliuionis.
COmnis enim qui facit peccatum odit lucem: & a corpore terrenis oppᷣſſo uitiis iuſtitia occultatur
CNã ego ad te dñe clamani. In orõnis archano. CEt mãꝗe oꝛatio mea pᷣnemiette.
COQuia matutina me reſurrectione clarificabis.
CAt quid dñe repellis oꝛõnem meã ⁊ auertis faciẽ tuam a me. CVt nõ tranſeat calix iſte?
CPauper ſum ego ⁊ in laboꝛibus a inuentute mea.· QQA tempore carmnis aſſumptæ.
¶Exaltatus aut. EIIn cruce. QBumiliatus ſum. In ſepulchro.
Et cõturbatus. In morte. C In me trſſierũt ire tune. CTranſierũt & nõ pftiterũt
CEt terroꝛes tui conturbauerũt me. C¶Ipſi quos ſuperius in gentibus effuſurus ꝓnuntiaui.

CLCircundederunt me ſimnul. CPhariſei cũ ſacerdotibus pilatus cũ principibus & populis
CElongaſti a me amicũ ⁊ ꝓximũ. CProximus ẽ ꝗ facit miſericordiã:q mecũ nõ ẽ inuẽtus.
CEt notos meos a miſericoꝛdia. ¶Præ confuſione paſſionis: etiam ipſi apoſtoli.
elongati ſunt a me. Hinc condeſcendens ad infernum: de manu alligati fortis ſpolia reportans: præ
uenit matutina eius operatio patrem: cũ mane reſurgens ꝓpparuit multis. Quẽ nos ſupplices depræ
camur: ut plebẽ ſua paſſione a laqueo inferni liberã: ſua fortitudine roborare: ac de ſecundæ mortis
nexibus dignetur abſoluere: ut expediti ac liberi: regno eius mereamur adiungi. Ipſi gloria & im-
perium cum æterno patre & ſpiritu ſancto in cuncta ſæcula ſæculorum. Amen. SS
CIntellectus ethan ezraite. C), Oduageſimus octauus pſalmus in mul-
tis uocibus continetur. Habet enim uocem patris ad filium eccleſiæ: ipſiuſq; prophetæ: uel apoſto-
lorum. Ex prophetica ergo uoce ſic inchoat ad patrem. MD — — —dN
bominem peccato mortuum dignatus eſt uiſitare per filum. e V ſitove . R Roc, ,
CA generatione ⁊ generatione. QQa A uetere in nono teſtamènto. ,. tPri5

—

Annuntiabo veritatẽ tuam. Chriſtum tuum. In oꝛe meo.
CIn quo confeſſio fit ad ſalutem. CAQm dixiſti:in eternum miſericoꝛdia ediſicabitur
CSemper enim miſeratio tua ſublimatur & nunquam deſtruitnrr.
CIn celis pꝛeparabitur veritas tua. CCn Inapoſtolis prædeſtinatur. Hinc uox patris.
CBiſpoſui teſtamẽtũ electis meis. CDocctoribus eccleſiaꝑe: ut acquiſitos per gram po
pulos:uel doceant uel inſforment. C Juraui Dauid ſeruo meo. C Chrſtodäc:ger ge

Hrrre ahenna 49

Ne r .
4

7 .
ðð 2 „ * 3274 2

A. =, le, eLrezt. (T
dkH α os * C „α PLe
7*

Pin Ahen. At za. ke. ₰ liter peribitis: Exultant ergo ambo in nomĩe dñi:cum uel ille lumen mundi uenire uaticinatur : uel

Expoſitio.

nere Dauid carnẽ aſſũpſit: CAſqʒ in eternũ pᷣparabo ſemẽ tuũ. In credẽtibꝰ eccleſiæ
CEt edificabo in generatione ⁊ generationem ſedem tuam.
C Ipſam eccleſiam: in qua ceu rex ſedebis in æternum. Iterum propheta ait.
e Confitebuntur celi mirabilia tua domine:etenim veritatem tuam in eccleſia ſanctoꝛum.
CApoſtoli enim prædicabunt Ieſum xpᷣm: & quæ per eum operaris in congregatione ſanctotum.
OQm gs in nnbibꝰ equabit᷑ dño. CIn ꝓphetis utiq. CAnt qnis ſimilis erit dñno ĩ filijs dei

Multi ſunt filii dei per adoptionẽ:ſed nullus unigenito filio uero deo poteſt adſimilari.
Beus g gloꝛiſicat᷑ in conſilio ſanctoꝝ. CParaclitus. ſ.ꝗ in congregatione apoſtolica ador

nandus erat equalis eẽ patri ac ſilio pᷣdicatur. Nam & dñs Ieſus xpᷣs cum patre & ſpũ ſancto: una ſub

ſiſtit omnipotentia. CMagnus ⁊ hoꝛrendus:ſupꝑ oẽs qui in circuitu eius ſunt.
OQui ei p innocentiã uitæ appropinquare meruerüt. CBñe deus virtutũ:quis ſimilis tibi
CPotentia & uirtute. Votens es dñe:⁊ veritas tua in circuitu tuo.
CHi de quibus ipſe qui es ueritas ais. Pater uolo ut ubi ego ſum & ipſi ſint mecum:
CTu dñnaris poteſtati maris. Q CHuius ſæculi poteſtatibus. =
Cotũ aũt fluctuũ eius tu mitigas. CTẽptationes quas cõmouent ſeruis tuis.
CTu humiliaſti ſicut vnlneratũ ſuperbũ. QDiabolũ qui clauis crucis tuæ ſaciatus hu
miliatꝰ ẽ in ſpoliis. CTu in virtute bꝛachij tui diſperſiſti inimicos tuos. CSatellites eiꝰ
CTui ſunt celi ⁊ tua eſt terra. C Apoſtoli uel reliꝗ ſancti qui in terris poſiti cæleſtẽ uitã agũt
CNDꝛbẽ terraꝝ ⁊ plenitudinẽ eius tu fundaſti. CHaud dubium eſt huius
mundi plenitudinem a te procreatam. Sed & illam uiuorum terram in qua plenitudo ſanctitatis te
introducente inhabitauit: tu præparaſti electis tuis.
CAduilonẽ ⁊ mare tu creaſti. CAdquilo antichtiſtus intelligitur. De quo ait

deus ad Hieremiam. Ab aquilone pandetur malum ſuper cunctos habitatores terræ.
CThaboꝛ ⁊ hermon in noiĩe tno exultabunt tuũ bꝛachium cũ potentia.

CAHermon inquam anathema interpᷣtatur:ſicut in quadrageſimo primo expoſuimus pſalmo. Tha/

bor uero ueniens lumen uel ueniat lux. Igitur iſte ꝗ uel optatiue uel prophetice aduenire pronun⸗
tiatur lumen uetus intelligitur teſtamentũ. Ille uero qui anathema.i. perditionẽ profert: nouũ teſta
mentũ oñditur:in quo peccata anathematizari iubentur dicente dño. Niſi pniam egeritis oẽs ſimi

iſte eum in iſto mundo iam lucere ſignis uirtutibuſq; demonſtrat.
CTuum bꝛachiũ cum potentia. CFortitudo tua:cuncta q̃ uolueris efficatia p̃ualebit.
CFirmetur manus tua. Opera q̃ facis in mundo. C Et exaltetur dextera tua.
¶ Maieſtas tua:uel eccleſia in gentibus acqſitis. Nuſtitia ⁊ iudiciũ pꝛeparatio ſedis tue.
CNiſi quis prius iuſtitiam iudiciumq; fecerit:non poteſt effici ſedes tua.

¶Miſericoꝛdia ⁊ veritas pꝛecedunt faciẽ tuam. CVbi enim miſenicorcka

ac ueritas comitantur:illic & inſpectio faciei tuæ conuertitur. ðèðUMWB
CBeatus populus qui ſcit iubilationẽ. CSpiritualẽ utiq; iubilationem:per quã mun/
di neꝗtiæ collidẽtur: ſicut quõdã ad iubilationẽ Ieſu & ſacerdotũ Iericho corruĩt mũdi figurã tenẽs
Bñe in lumine vultus tui ambulabũt. CIn illuminatione utiq; ſpiritus ſancti.
CESt in noie tuo exultabunt tota die. CIn noie illo nouo quod bñdicitur in terris:i. xp̃iano.
CEt in tua iuſtitia exaltabuntur. CSequentes atq; cuſtodientes eam.
COQm gloꝛia virtutis eoꝝ tu es. CIn te enim gloriantur: & non in alio:
CEt in bene placito tuo exaltabitur coꝛnu nr̃m. CSicut enim eis beneplacita fue
runt præcepta tua: ita tibi beneplacitum eſt. ut in te exaltetur uĩrtus eorum. J
CAQuoniam domini eſt aſſumptio. Carnis utiih. CEt ſancti iſrahel regis noſtri.
Ipſius dñi noſtti lIeſu xpᷣi:qui in eccleſia regnat: Hinc iterum propheta ad patrem loquitur.

Tunc loquutus es in viſione ſanctis tuis. Qͥ᷑(OProphetis reliq ſq; electis: & dixiſti.
CPoſui adiutoꝛium. Cbopulo ſcilicet. In potentem.
CIdeſt ſuꝑ diabolũ:qui opprimeret ſuperbiã eiꝰ. CSt exaltaui electum de plebe mea⸗

CChriſtum dũm. Qui propterea electus de populo dicitur quia carnem aſſumpfſit ex homine.
Inueni Bauid ſeruum meũ. CInuenit eum:elegit utiq;: ut ex eius genere
aſfumeret carnem. Quod autem ait ſeruum apoſtolus explanat: non rapinam arbitratus eſt eſſe ſe

equalem deo: ſed formam ſerui accepit. W¶ Oleo ſancto meo vnri eum.

Non triſtem & corruptum: ſed plenum lætitia & ſanctitate.. σ Manus enim mea auxilia
bitur ei:? bꝛachium meũ cõfoꝛtabit eũ:. In aſſũpto corpe. C Mihil ꝓſiciet inimicus iĩ eo
CDiabolus. ſ. CEt filius iniquitatis non apponet nocere ei. CIudas traditor: ꝗq mœri
to filiꝰ iniqtatis:i. diaboli dr̃:qa diabolus intrauit in cor eiꝰ ut traderet xym. C Et cõcidãa fa
cie ipſius inimicos eiA· Cludæos utiq; ꝗ ſæpe a dño cõſfuſi: tanqᷓ cõciſi gladiis:diſcedebant a
cõſpectu eius. C Et odientes eũ in fugam connertãꝗ. De demoniis dicit iniqs:q corã
eo ſepius fugiebant clamantes. Quid ueniſti ante tps torquære nos? Scimus quia iu es filius dei.
. CEt veritas

— —— — — — — — ———

Se.

fhfhdl — —

f –— —

ge⸗
i⸗
niu
bre

i

Ihr⸗
nun⸗
ten
züni
Ieue

ebit.

unt

orc

N/
44
ees

ſe

ſtri

iis
jeo
eii
tn
nt⸗
coti
i⸗

Super Pſpal. lxxxviii.

CSEt veritas mea? miſericoꝛdia mea eum ipſo. ““
Veritas quia ea quæ a me audiuit loquitur. Miſericordia qua ſanat infirmos:tã mẽte quã corpore
CEt in nomine meo exaltabitur coꝛnu eius. CPonitudo eccleſiæ ſãguine ſuo redempte. 4

CEt ponam in mari manum eiuns. COſtendam opera eius mundo.
Et in fluminbus dexteram eins. Super principatus & poteſtares mundi. MD
NJoſe inuocabit me pater meus es tu:deus meus ⸗ ſuſceptoꝛ ſalutis mee. X
Sæpius eum inuocaſſe patrem deum:in euangeliis legimus: ſicut illud eſt. Pater clariſica me apud
temetipſum. & iterum. Pater in manus tuas commendo ſpiritum meum. Deum meum. Deum aũt
uocat: cum dicit. Deus deus meus ut quid me dereliquiſti?& multa alia.
Et ego pꝛimogenitum ponam illum:excelſum pꝛe regibus terre. CEſt enĩ dñs ieſus pri⸗
mogenitus ex mortuis: ſicut ait apoſtolus. Excelſus factꝰcælos aſcẽdẽs: regna mũdi cũcta ſubiiciẽs.
CIn eternum ſeruabo illi miſericordiam meam ⁊ teſtamentum meum ſidele ipſi.
CIu eceleſia quã p miſericordiã:& teſtm̃ pᷣcœptoꝶ ſuoꝶ redemit:Hæc ĩ ea perpetualiter cõſernant
CSt ponam in ſeculum ſeculi ſemen eius:⁊ thronum eius ſicut dies celi. CCõgregatio ſã
ctorũ qᷓ ĩ eccleſia ẽ ĩ q̃ deꝰ tãquã ĩ throno reſedit:ſicut ſol fulgebit in regnopatris.
Si dereliquerint filij eins legem meam:? in iuditiis meis non ambnlanerit. Si inſtitias me⸗ B A c ,- peuA
as pꝛophanauerint:æ mandata mea non cuſtodierint. Niſitabo in uirga iniquitates eoꝛum:⁊ i 1. ſee 1. 2. e
nerberibus peccata eoꝛum- Miſericoꝛdiam autem meam non diſpergam ab eo: neqʒ nocebo Tresksf.
in veritate mea. NHeqʒ ꝓphanabo teſtm̃ eiꝰ:2 que ꝓcedunt de labiis meis nõ faciã irrita. 6
Quod derelictores legis: iuditiorum oblitores: prophanatores iuſtificationum mandatorum
trãſgreſſores in uirga ideſt in diſciplina dei corripiantur: miſericordia diuina non auferatur. illud
oſtenditur: ut nullus ſine ſpe recuperationis ab eceleſia arceatur: quia ſicut ſeueritas diuina terret ar — 2
guente iuſtitia: ita pietas reparat moderante clementia. H
¶Semel iuraui in ſancto meo. ¶ In homine illo dnico. Si danid mentiar.
Nullo enim mendatio circũſcribitur deus: ſicut ante euangeliſta iota unum aut unus apexlñ præ-
teribit ex lege donec omnia fiant. ¶Semen eius in eternum manebit.
Copulus acquiſitus. CEt. thronus eius ſicut ſol in conſpectu meo.
CIpſã eceleſiã in claritate futuræ beatitudinis permanere iterũ atq; iterũ promittit.
CEt ſicut luna perfecta in eternum. .M
Tota lucida: tota pfecta:nil obſcuritatis cõtinẽs in ſe. CQEt teſtis in celo ſidelis.
CIpſe chriſtus dominus qui ſidele teſtimonium reddidit de opere patris in mundo:in cælis eſt eue
hendus. Hinc ad patrem uox apoſtolica. Tu vero repuliſti⸗ deſpexiſti.

CQuia reparamur a rege noſtro dum patitur. Biſtuliſti xpᷣm tuum.
CWTradendo eum inimicis. Euertiſti teſtamentum ſerui tui.
CPer quod promiſerat nos ſecum regnare. VProphanaſti in terra ſanctuarium eius.

CDromiſeras enim quod nõ dares ſanctũ tuũ uidere corruptionẽ: & nuc iã ſepulchro tegitur.
SMBeſtruxiſti omnes ſepes eins. C Verba legis & prophetarum: in quibus retinebatur.
CNYoſuiſti firmamentum eius in foꝛmidinem. Nos qui eũ äbiebamꝰ cũ doceret turbas.
CBiripuerunt eum omnes tranſenntes niß. CTrãſeut enĩ illiũ ꝗq dixit: ego ſũ nia & ueritas
& uita:cũ uel ueſtimẽta eiꝰ diuidũt: uel corpus clauis & mucrone cõfodiũt. Factus ẽ opprobriũ nici,. ro.. , end. .
nis ſuis: iudæis ac prĩcipibꝰſacerdotũ: qui dicebãt. Vha q deſtruebas tẽplũ dei: & poſt triduũ reædi-j aneee e
ſicas illud. Deſcẽde de cruce. Exaltaſti dexteram depꝛimentium enm.

CCum humilias eum in mortem. NLetificaſti omnes inimicos eius. F rt-
Pilatus cum gentibus & ijudæis. Auertiſti adintoꝛium gladii eius.
CCum non proficit iudæis ſermo prædicationis illius. Et non es auxiliatus ei in bello.
WIn conflictu utiq; paſſionis. TBeſtruxiſti eum ab emundatione.

CSi enim illigata fuiſſet munditia eius:non utiq; ueſtimenta eius noſtra facinora inquinaſſent: ſi-/
cut ipſe ait.Aſperſus eſt ſanguis eorum ſuper ueſtimenta mea: & omnia indumenta mea inquina-
ui. Nã & ĩter iniquos deputatꝰ: & cũ latronibꝰcruciſixus ẽ. Et ſedem einus in terra colliſiſti.
CSanctorum animas ſuper quas quieſcebat:quæ conturbabantur de obitu eius.
Minoraſti dies tẽpoꝛis eius.
MDies illiꝰ ſũt diminuti: ut uelociꝰremearet ad patrẽ. VPerfudiſti eum confuſione. , 2—ZG
CCõfuſione utiq; mortis.Hæc dicebãt apoſtoli: ignorãtes eũ a mortuis debere reſurgere. Quod ãt Ar gn eαh Xα π
hoc neſcirent euangeliſta commemorat. Nam dilecto diſcipulo ait. Non dum enim ſciebat ſcptu
ras:quia oporteret illum a mortuis reſurgere. Et petro quaſi deliramenta uiſa ſunt uerba reſurrectio
nis huius. Thomas autem ait. Niſi nidero non credam. Ideo ergo talia loquebantur apoſtoli: quaſi⸗
exprobrantes patri: quia ignorabant eum ab inferno redire. His ĩigitur ſuccedens eccleſia dicit.
CAſq;quo deus iraſceris in finez:exardeſcet ſicnt ignis ira tua. CQnuãdin iraſceris: ut eũ
a morte nõ reuoces. Memorare dñe: q̃ ſit ſubſtãtia mea. nulla mihi ẽ nĩtæ ſubſfãtia:niſi ĩ eũ quẽ pᷣſto
lor reuertide ta rtaro. CMunquid enim vane conſtituiſti omnes filios b ominum.

, ekeen c Aerzere
6

Expoſitio.

CSi enim illos non uanæ ſed ueraclter in ſpe reſurrectionis conſtituiſti: quanto magis filium
tuum debes reſuſcitare? ðDWMW
CQuis eſt homo qui uiuet ⁊ non videbit moꝛtem:? Aut quis eruet animam ſuã de manu ĩferi:
CScio qa nullꝰhõ carneꝰeuadit mortẽ.neq; aĩlam ſuã ſeruabit ab ĩferis.Sed noui ꝗa deus ſub uela⸗
mẽto carnis latebat abſconditus: quem mors & infernus non debeant retinere.
CAbi ſunt miſericoꝛdie tue antiqʒ domine:ſicut iuraſti dauid in veritate tua.
CSi hic non reſuſcitatur .
Memoꝛ eſto oppꝛobꝛii ſeruoꝛum tuoꝛuum. CQui eum expectant. 4*
CQuod continui in ſinu meo multarum gentium.
CQuos congregaui tamquam in ſinu in una domo credulitatis. M
C Quod expꝛobrauerunt inimici tui domine. CIudæi:phariſæi:ſaducæic.
WEAuod expꝛobꝛauerunt cõmutationem chꝛiſti tui.
. NE Cum ſe ab his cõmutans ad gentes diceret. Ecce relinquetur uobis domus ueſtra deſerta.
CBenedictus dominus in eternuʒ fiat fiat.
COꝛatio moyſi hominis dei. CPSALMVS. LXXXIX.
ree E&Vatuor ſunt pſalmi: qui oratione prænotantur. Sextuſdecimus: & ꝗ poſt eum ſequitur &
octuageſimus nonus: & centeſimus primus.In centeſimo primo dicitur: oratio paupe-
%¾4ris: cum anxiatus fuerit & in conſpectu dei fuderit orationem ſuam. Iſtæ oratio moyſi ho
N minis dei. Legimus canticum moyſi: qd in exodo eo tempore quando populꝰ? mare tran
ſiuit rubrum: & demerſo pharaone & omni eius exercitu: maria cecinit & moyſes. Deinde legimus
& in deuteronomio: quoniam canticum illud ſcripſerat in deuteronomio. Si igitur pſalmi iſti &
cantica iſta moyſi ſunt: quare in propriis uoluminibus non habentur- Diximus ergo quomodo cẽ
teſimus primus pſalmus inſcribitur oratio pauperis: & alius eſt qui inſcribitur de ipᷣo: & ille pauper
qui pro nobis depræcatur dominus eſt: qui cum diues eſſet pauper factus eſt propter nos: & cætera.
Sic & hic moyſes:quoniam a principio generis humani hyſtoriam ipſe ſcripſit: ipſe enĩ ſcripſit quo
modo cælum & terra facta ſint: quomodo & homo factus ſit de conditione hominis. Et iſte pſal-
mus de conditione hominis loquitur: qui ſit homo & quare natus ſit. Qui ergo in geneſi ſcripſit de
hominum conditione ipſe & nunc inducitur a ſpiritu ſancto diſputare quid ſit homo.
O mine refugium factus es nobis:in generationem ⁊ generationem:.
VWWVQui refugium quærit: aut ab æſtu nimio perit & calore: aut beſtia illum perſequitur:

*

„
4

Aaut hoſtes illum perſequuntur ut interficiant. Et nos igitur in æſtu ſumus iſtius ſæculi: &ͤ
Rmm nos beſtia perſequitur: de qua dicimus. Ne tradas beſtiis animam confitentẽ tibi. & nos
hoſtes perſequuntur: propterea ſubter alas tuas refugimus. In generationem & generationem. Et ĩ
præterito: & in præſenti & in futuro. Aliter. In generationem & generationem. Et in ueteri popu-
lo iudæorum: & in noſtro chriſtianorum.
CPꝛiuſquã montes ſierent ⁊ foꝛmaretur terra ⁊ oꝛbis. CQSubripit in hoc loco
hereſis. Si refugium factus es nobis ante quam montes fierent & formaretur orbis:ergo animæ erãt
& antequã fieret orbis. Quid enim dicit ſcriptura? Domine refugium factus es nobiĩis.in generatio

A nẽ inquit & generationem. A principio mundi: ante principium mundi. Hoc illi dicunt: & ne pu/

*. 1 4 4.

— . . 2 —
5 n ℳ £
4

tes me inquit dicere priuſquã montes fierent & formaretur terra & orbis: tu inquit factus es nobis.
Si autem refugium noſtrum fuit antequã orbis fieret: ergo ante animæ fuerunt quam mundus fie/-
ret. Male diſtinguis hereſis. Quare calũniam facis ſpiritui ſancto: Sic loquere quomodo ſpiritus ſã
ctus loquutus eſt. Sic ergo legendum efſt. Domine refugium factus es nobis: in generationem & ge
nerationem.Et hucuſq; diſtinctio. Rurſum aliud principium. Priuſquam montes fierent & forma/
tetur terra & orbis. Aveculo ⁊ uſqʒ in ſeculum tu es deas.
CTu es ſẽp:tu es æternꝰ:& dixiſti cõuertimini filii hoĩum. O dñe ut hoc audeam petere ut dicamꝰ.
Me auertas hominem in humilitatem. . dan
Tu nobis dediſti fiduciã dicens. Reuertimini ad me filii reuertẽtes: & ego ſanabo cõtritiões ur̃as
CEt dixiſti conuertimi fili hominum. ⸗
Quoniam mille anni ante oculos tuos: tãquam dies una quæ præteniit noctes.
ANe auertas hominem in humilitatem.
CEt cuſtodia in nocte. Debemus & ſecundum hyſtoriam ſcire. Nox in quatuor uigilias diuiditur.
Deniq; & in euangelium dicitur ĩ quarta autem uigilia. Vna ergo uigilia: tres horæ ſunt. Nox ergo
diuiditur in quttuor uigilias. Deniq; milites quattuor aſtationes habent. Quando uigilant &
excubant & ſeruiũt. Videte ergo quid dicat. Oĩs noſtra æternitas: Adã ille ppagatornoſter ꝗ uixit
nongentis tiiginta annis: etiam ille matuſalem qui uixit nongentis ſexaginta quinq; annis: fſac qd
uixerit ille ad comparationem æternitatis tuæ. Quod grãde fuerit breue ẽ. Quid. n. põt grãde eẽ
qd finẽ haber? Mille anni noſtri antequã offenderemꝰ: una dies apud te erat. Quid dico una dies?
Vna uigilia. Vide qd dicat. Dignat?es ꝓ nĩa ſalute deſcendere: fudiſtiꝓ nobis ſäguinem: ne patia/
ris perite nos & mori in humiiitate. Ipſe dixiſti. Cum exaltatus fuero: omnia traham ad me: Exal-
tatus es:

)

— — — — — — SS

— — — — —

— — — 22 — —

( — .ſki.1 (44 —

X.

n tcatus es: & exaltaſti nos. Noli derelinquere ùt contrahamYumt.e Lrr 1 . 6
¶ Mane ſicut herba tranſeat:mane floꝛeat ⁊ pertranſeat. ueſpere decidat iduret 2 areſfeet. Fe wr.
CO myſteria ſcripturarum. Mane ſicut herba tranſeat. Loquitur dominus noſter atq; ſaluator ĩ euã
6. gelio de ſœno quod in una die oritur & una die areſcit. QCuomodo herba quæ niret & floret mane
uigetur quaſi flos eſſe & uirens: cæterum ſol cum uenerit & texerit illud ad ueſperam quaſi demar⸗ R

ceuſcet & decidet: ſic & omnis uita noſtra quaſi flos uidetur eſſe cum uiret: & areſcit. Videte ante d ex ſloy. ye rat 4
cem annos adoleſcentulum. Nihil illo pulchrius: huc illucq; currebat. Si eum nunc aſpexenis:mide
tur in ſenectute quaſi mortuus licet uiuat. Senectute tamen adoleſcentia perit. Mane ſicut herba trã ANr ſerr Pſeet
ſeat: hoc eſt iuuentus noſtra. Ipſum eſt enim mane ſicut herba tranſeat: mane floreat & tranſeat. Flo- = e
remꝰĩ adoleſcẽtia: areſcimus in ſenectute. Veſperæ decidat induret & areſcat nmmI
CAQuia defecimus inſira tua:⁊ in furoꝛe tuo turbati ſumus.
C Nongentis triginta annis antea uiuebamus: uſq; ad mille fere ueneramus. Ecce in breuem uitaz:
uita noſtra contracta eft. . Poſuiſti iniquitates noſtras in conſpectu tuo. ⸗
CNihil te cælat:hoc ẽ pctã nr̃a:nec nox cælat:nec ĩuoluũtitænebræ. Q mnia apud te lucoeont. ef 4 — 1
CSeculum noſtrum in illuminatione vultustuu. H
CNMeliꝰhabetur in hebraico. Vita noſtra in illuminatiõe uultus tui. Quicquid agimus:quicquid in ℳ — A

P 24 r voy „

13 ſecreto nos facere putamus: patet in oculis tunus. Quoniam omnes dies noſtri defecerunt.
e⸗ CCucurriit ætas:& dum ignoramus graujter perimus. Et hoc ipſum qd loquimur de morte eſt: &
be non jĩtelligimus: Anni noſtri ſicut aranea meditabuntur. ðð
nnn Videte quid dicat. Quomodo aranea quaſi mittit fila:& huc illucq; diſcurrit & texit tota die: & la . e —
imn borquidem grandis eſt ſed effectus nullus eſt. ſic & uita hominum huc illucq; diſcurrit. Poſſefſiöee . — .„
Aèd5 quærimus: diuitias apparamus: procreamus filios: laboramus: in regna ſuſtollimur: & ommia faci- . 2 4 EA
cẽ mus. & non intelligimus quia araneæ telam texim'. ðẽ
per Bies annoꝛum noſtrorum in ipſis ſeptuaginta annis. CCVbi ſunt mille anni?
ren⸗ In ſeptuaginta annis contracti ſumus. Si autem multum octoginta. Si autem plus uixerimus: iam /ern pet
t non eſt uita ſed mors. St autem in potentatibus octoginta anii. CQuem enim
N⸗ inuenias octogenatium eẽ & ſanũ: Dicit & græca ſententia. Senectus ipſa morbus eeet. —
die⸗ CEt amplius eoꝛum laboꝛ ⁊ dollo. [ Quicquid plus fuerit:non eſt ui
ta ſed dolor. Hoc interim diximus ſecundum hyſtoriam. cæterum dicamus ſecundum anagogen.
Et omnis quidem pſalmus recipit tropologiam: & poteram nunc per ſingulos nerſiculos currere:
ninr & ſpiritualem intelligentiam in ſingulis dicere. ſed hora excludimur. Vno tamẽ uerliculo quaſi g- 9
nt ſtum uobis do ſpiritualis intelligentiæ: ut quicquid hic tacuero putetis hic dictum eſſe. Dies anno- õ
* rum noſtrorum in ipſis ſeptuaginta annis. Septuaginta anni. ſeptem decades ſunt: & octoginta an = us rn⸗
nii ni odo decades ſunt. Videte ergo quomodo ſeptimus & octauus numerus prædicatur. Et quomo .
do diximus tu refugium factus es nobis in generationem & generationem & in ueteri & in nouo
teſtamento:propterea nunc & ſeptimum & octauum numerum ponit.Hoc dicit in eccleſiaſte. Da
rho partem ſeptem: & da partem octo. Propterea & quindecim ſunt graduum palmi:hoc eſt ſeptem &
ni octo:quindecim pariter nos ducunt a regna cælorum. Deniq; poſtquam ſeptimus graduum pſal
* mus expletus eſt: quid dicitur in ſcriptura ipſius pſalmi? Pſalmus inquit ſalomonis: qui extruxerat M
ueterem domum.Et quid dicit? Niſi dominus ædificauerit domum: in uanum laborauerunt qui A☛ r e -r- oron-
E. ædificant eam. Quid ergo dicit ipſe ſalomon:qui præſcribitur in ipſo titulo? Ego ædiſicaui templũ ⸗a,
—Z ſed niſi octauus numerus ædificauerit: in uanum eſt domus ædificata. Legimus & in euangelio ſe-
uin cundum matheum. Beati pauperes: beati mites: beati eſurientes & ſitientes: & cætera: & ſũt octo bea
inſ titudines. Ergoldominus noſter octonario numero concluſit euangelium. Deniq; nuſquam inue⸗
aͤge nimus octo pariter beatitudines: niſi in euangelio. Octonario numero. hoc eſt in die reſurredionis
ma, Dies annorum noſtrorum in ipſis ſeptuaginta annis. Valtis oſtendam uobis interim qd ſeptimus
r & octauus numerus continent plurima ſacramenta? Legamus ezechiel: & in una porta dicitur. Et
n

ingrediatut inquit per portam orientis in templum quod ædificatur. In ezechiel in extrema parte.
L Et aſcendet inquit ſacerdos primũ. per ſeptem & octo gradus. Et fieri poterat: ut in ea porta & ſe-
in ptem eſſent gradus & octo. Sed uidete quid dicit. Orientalis porta unde lumen uenit: dominus no
ſter eſt atq; ſaluator. Vna quidem porta eſt: & nemo ingreditur in eam niſi ſacerdos magnus. Et
quid dicitur ibi? Porta hæc ſemper clauſa erit. Non autem aperitur niſi ſacerdori. Sic igitur &
nouum & uetus teſtamentum ſemper clauſum ſuit. Non eſt apertum niſi ſaluatori. Iſte eſt enim

iüm qui habet clauem: qui aperit & nemo claudit: qui claudit & nemo aperit. Vna ergo porta habet ſe/-
lug⸗ ptem & octo gradus. Et in ueteri quidem teſtamento ſacramenta ſunt euangelica: & in vouo
mts teſtamento ſactamenta ſunt legis. Audite maiora myſteria. Eo tempore qñ ſalomon hoc ẽ paciſc? ore r P.
it nt᷑ ꝗq dicit pacẽ meã do uobis pacẽ meã relinquo uobis. ĩpe ẽ.n.pax nr̃a:& pax q̃ exupat oẽʒ ſenſu,
g6 ſipſe ædifſicauit tẽplũ deo. Et uide ibi ſcriptura quid dicat. Et erant inquit latomorum ſeptuaginta
dee milia. & eorum qui portabant octoginta milia, Videte numerum. Latomi qui lapides cædunt
li AAui quaſi fſundamenta ædiſiciorum præparant: qui lapides ad ædiſicandum in templo dei de terra

His

NXerx- — r,

4
1

— —
Nrrc: Ler fre * —

—

■ A 4-— 7 — r..

Expoſitio.

tollunt: in ſeptimo numero ponuntur in prophetis in patriarchis. Ili enim humanum genus quaſ

de terra eicientes in templo domini præparauerunt. Iſti uero hoc eſt octoginta milia: apoſtolica pᷣ⸗
dicatio & euangelica: iſti qui cum deo ſaluatore & ipſo ſalomone grauia in gentium peccata por/
tabant. Hucuſq; utdetur finitum eſſe myſterium. Audite maiora myſteria. Et qui præerant ingt iſtis
operibus & templo:tria milia erant. Non poſſunt eſſe maiores: & qui præſunt operibus niſi illi qui
prædicant trinitatem? Dies annorum noſtrorum in ipſis ſeptuaginta annis. Multa ſunt quæ dican-
tur: ſed hora excludimrrr. YVùNMẽͤ
Berxteram tuam notam fac:⁊ compeditos coꝛde in ſapienti. In quibuſdam codicibꝰ

7

dicitur eruditos. Aliud eſt eruditus: aliud compeditus ſigniſicat. Quid ergo dicit? Dexteram tuam
notam fac. Quid tamdiu dexteram tuam contrais? Deus quare auertis manum tuam in ſinum tuũ
in alio pſalmo dicitur. Quid dicitur? Hoc eſt in egritudine poſiti ſumus: in peccatis iacemus. mitte
dexteram tuam & eleua nos. Quare tam diu dexteram tuam habes in ſinum tuum? Eructet cor tu-

um uerbum bonum: mitte dexteram tuam & libera nos. Notum nobis fac myſterium: qd abſcon /

ditum fuit a generationibus. Dexteram tuam notam fac. Quid ſubripis Arri? Non dixit dexteram
tuam notam fac. Deus enim ſine dextera ſua nunquã fuit. Sed quid dixit? Dexteram tuaʒ quæ ſem-
per fuit: & in ſinu tuo fuit:notam fac:quoniam illum permanentem in deitate ſua noſſe non poſſu
mus: aſſumat hominem: & ſic intelligamus eum. Dexteram tuam ſic notam fac: & compeditos
corde in ſapientia: & eos qui ſapientiæ habent compedes: hoc eſt qui compediti ſunt in corde p ſa-
pientiam tuam. Non uobis ſit moleſtum quia obſcurus eſt locus. Prophetæ hebebant ſapientiam:
ſed ipſa ſapientia compediebat eos: non poterant uolare ſine chriſto. Videte ergo quid dicat. Mit/
te dexteram tuam:hoc eſt filium tuum. Notum nobis illum fac: ut & prophetæ qui quaſi propheta-
uerunt umbram:incipiant dominum manifeſtius prædicdre. .
CConnertere domine vſqʒquo. CQqꝗ‚(ℳ Müultum peccanimus:auertis fa
lem tuam:non ſunt digna peccata noſtra tuis uideri oculis. Propterea depræcamur: cõuertere do
mine uſq;quo. Ecce iam tanta fluxerunt ſæcula: ſemper te prophetæ uenturum prædicauerunt gen

tibus: & adhuc non ueniſti:& dirige filios hominum. Qui praui ſumus a te dirigamur. & dinige fli .
os hominum. Propterea eos dirige quaſi filios hominum. Si enim eſſent filii tui: directi eſſent. u

enim dixiſti. Ego dixi dii eſtis & filii excelſi omnes uos aut ut homines moriemini: & quaſi ununs

de principibus cadetis & in alio loco. Nõ permanebit ſpiritus meus in hominibus iſtis: quia caro

ſunt. Quoniam homines ſunt: propterea caroſunt.Ergo quia filii hominum: & perdidimus eſſe fi
lii dei: & praui ſacti ſumus: propterea dirige nos ut rurium tui efficiamur filil.—
CEt ſit ſplendoꝛ domini dei noſtri ſuper nnoos.
Dicit & apoſtolus ad hebreos:quoniam dominus atq; ſaluator ſplẽdor ſit gloriæ patris: & ſit ſplẽ?ö
dor domini dei noſtri ſuper nos. Hoc eſt qd dicitur & in alio loco. Signatum eſt ſuper nos lumen
uultus tui domine. Signum crucis: uexillum noſtrum eſt. Hæc interĩ de pſalterio diximus: & ut æſti
mo diutius quam debueramus iĩmorati ſumus. Intelligimus nos multo plura dixiſſe quam debui-
mus dicere: ſed non poſſumus domini noſtri uerba reticere: non poſſumus inchoatum pſalmum
relinquere. Non eſt multum quicunq; prodeſt animæ: nihil ſatis eſt qd bonum eſt:ſi taamen bonuz.
Rogemus igitur dominum noſtrum ſaluatorem ut ſplendor eius luceat in cordibus noſtris: ut ei-
du omnes tænebras noſtras: cogitationes tænebroſas & omnium peccatorum propellat de cordi

bus noſtris: ut illuminet noſtras tænebras: ut fugiant tænebræ: & habitet ſplendor in cordibus no-

ſtris. Templum domini & tabernaculum & ſancta ſanctorum ſemper Iucernam habebant ardentẽ
ſemper ſuperlucebat lucerna in templo domini. Si enim extincta fuerit lucernaidominus in tæne-
bris non habitat. Dicamus igitur & nos. Lucema pedibus meis uerbum tuum domine: cui ſit glo-½
ria in ſæcula ſæculoramammnmmmmmmmm. —-
ſte pſalmus non habet titulum eo q de capite uel membnis cantatut. Caput in cælo: membra in
terra. Et proprie intelligitur de ieiunio: & illa temptatione heremi. Præuidebat propheta qd uentu
rus erat chriftus in catnezuttemptaretura diabolcg
BAi habitat in adiutoꝛio altiſſiim. C Adiutorium interpræfatur ezras.
Deniq; bohtoc: ezras propheta dicitur. Iſte eſt qui reduxit populum de captiuitate baby/
lIoniæ. & induxit in terrã repromiſſionis. Qui ergo habitat in ezras: qui habitat in leſu. in
terim ſecundum tropologiam. Qui ſibi ædificauit domum ſine manibus. iuxta apoſtolũ
illam domum quã ædificauerat dominus etiam obſtetricibus ĩ ægypto. ððsq
CAIn pꝛotectione dei celi commoꝛabitur. Dicet dño ſuſceptoꝛ meꝰ es:ꝛ refugiũ meũ deꝰ mens.
CMulti enim me pſequuntur hoſtes: propterea tu es refugium meum deus merr.
Sperabo in domino:quoniam ipſe liberabit me de laqueo nenantum.
Nò dixit ſpero: ſed ſperabo. Quãdiu enĩ peccamus:nõ ſperamꝰ. Si peccare deſietrimꝰſpamꝰ. Qm̃
ipſe liberauit me de laqᷓo uenãtin. Multi fũt uenatores ĩ iſto mundo:qui animam noſtram uenati
conantur. Deniq; & nerod ille gigas:magnus in conipectu dei nenator fuit: & eſau uenator erat
Prrrri quoniam

ſt
1e⸗
na
ſii
nor
del

ſc

di

Buper

ſpa l. ecC.

quoniam peccator erat. & poœrnitus non inuenimus in ſctipturis ſanctis ſãdũ aliquẽ nenatorẽ. Piſca ee⸗ r.
tores iuenimus ſanctos. Quoniã ipſe liberauit me de laqueo uenãtiũ. Ala noſtra ſicut paſſer erepta
i eſt de laqueo uenantium. laqueꝰcõtritus eſt & nos liberati ſumus. ꝗs eſt iſte laqueus qui contrié?
Dñs inquit cõtereat ſathanan ſub pedibꝰnoſtris uelociter. & a poſtolꝰdicit. Vt liberemini a laq ueo/
diaboli. Vides ergo quoniam iſte uenator eſt: qui animas noſtras uenari cupit ad perditionemꝰ l 4, 1
Multos hẽt diabolꝰlaqueos: & diuerſos ht laq̃os. Auaritia: ira diaboli laqueus eſt. A.- w . e 7
CEt a verbo aſperro. Quãdiu in ſctitate ſumꝰ: aĩa nr̃a tranquilla eſt. Quando ue «
. de eerneo cogitare cœperit anima noſtra turbatur: & quaſi quibuſdam fluctibus concutitur. N.= . f.
Di Cs capulis ſuis obbꝛabit tioii. Sed hæc ſecundum illud deute
in ronomii. Dominus quaſi pullos ſuos alis ſuis protegit nos: quaſi aquila. Dicit enim ibi: quaſi aqui/ *
. la protegere pullos ſuos. Licet ergo poſſimus dicere hoc quod deus quaſi pater nos protegit: & q̃ſi
8 gallina protegit pulſos ſuos ne rapiantur ab accipitre: tamen & aliud poſſumus dicere. Scapulis ſu⸗ Ie nen o-
is obumbrabit tibi. Exaltabitur i cruce:extendet manus & proteget nos. S
H⸗ C Et ſub pẽnis eius ſperabis. CAſpiciens ĩquit manꝰeiꝰ cruciſxas: & ſi te ſerpens momor-/ 1 P.
7 derit ſanaberis. Licer abules in deſerto iſti us ſæculi:ſi te percuſſerit ſcorpio:ſi regulus: ſi aſpis: ſi c-te rrper . erern ſſy 19*
. ra uenenata animalia ſecurus eſto de ſanitate. Serpens in heremo ſu ſpenſus eſt.
d CScnto circũdabit te veritas eius. CScutum noſtrum rotundum eſt
1 hoc eſt ex omni parte nos ſæpit. Non ſolum ſcutum eſt. ſed & m urus. Domine ut ſcuto bonæ vu olũ
Ni⸗ tatis tuæ coronaſti nos: Aliquid de ſcuto coronat. Videte quid dicat. Domine ut ſcuto bone uolu,⸗
tatis tuæ coronaſti nos. Quid dicis:? Protegis nos & facies uĩcere: & poſt uictoriam coronabis. Scu.
to circũdabit te ueritas eius. Quoniam dixerat a uerbo aſpero: & uerbũ aſperũ poſſumꝰ itelligere &
hereticorum & philoſophorum & iudæorum. & hoc quaſi uerbũ aſperum:nõ eſt uerũ ſed mẽdax ẽ
un Propterea enim turbidum eſt: quia mendax eſt. Propterea turbidum eſt: quia conturbat animas no
nn ſtras per mendatium ſuum. Dominus ergo qui ueritas eſt: & dicit ego ſum ueritas: ſcuto circunda-
A bit nos ueritas eius: ne ardentibus ſagittis diaboli percutiamur. Propterea xp̃s qui eſt ueriras ſuppo
ii nit ſcutum ſuum: ut ſcuto ueritatis ſuperet mendacium. Non timebis a timore nocturno. Diabolus
n enim ſemper in tænebris eſt: ut percutiat inquit in occultis innocentem. Vides ergo qd ꝗ ſimplex ẽ
m innocens eſt: & ſemper in occultis percutitur.
Non timebis a timoꝛe nocturno. Quod dicit hoc eſt. Licet in erxrore fueris quæ
i nox eſt: tamen non timebis quia habes ſcutum ueritatis. MD
A ſagitta volante in die. CSagitta uolans diaboli uidetur mihi ſermo eſſe heretico/
rum & philoſophorum. Et iſti enim lucem ſcientiæ promittunt: & dicunt ſe habere diẽ: & nõ poſ-
luh⸗ ſunt decipere niſi lucem promiſerint. Verum lIux iſta quã promittunt de ardentibus ſagittis eſt. Et
ume propterea dicitur. A ſagitta uolante in die. MA negotio perambulante in tenebꝛis.
tat CSagitta quidem uolat quaſi in die: ſed negotium eſt perambulans in tænebris. —5
den Ab incurſu ⁊ demonio meridiano. Melius eſt dicere græce ſimptoſis. Dicitur anẽ enmprſ
lor euentus: hoc eſt quando non ſperamꝰ: & aliquid noui euenenit. Aut ſimptoma dicit᷑: qñ ſimul mm
dan ti cadunt. Videte ergo quid dicat. Licet plures indocti fuerunt: tamen tu qui ſanctus es non induca
i⸗ ris. Do exemplũ: ut ſimpliciores poſſint intelligere qnod dicitur. Si fueris in ciuitate monachus ſo
elctl lus: & cœperis deambulare: & audieris clamorem in circo: & aliquis tibi dixerit ueni & expecta:cir/
ũ cus eſt: & cœperis & tu dicere non licet: non poſſum ire: ſi ille tibi oſtenderit infinita hominum mi
ee lia: & dixerit tibi ducenta hominum milia ibi ſunt: ergo illi omnes perituri ſunt: & tu ſolus ſaluus WD
me⸗ eeris: tu debes intelligere quia ſimptoma diaboli eſt: hoc eſt ſcire debes quia plures cadunt. Et demo 8
g⸗ nio meridiano. Dicunt quidem multi quia ſunt demones & meridiani: & hoc nulgo dicitur. Cæete — Ferr eh
rum ego dico ſimpliciter: quoniam demonium eo tempore poteſtatem habet in nos quando pec Z
camus. Siue mane peccauerimus demon ingreditur in nbis: ſiue ueſpere ſiue nocte: quacũq; pec/
un caue rimus hora demon ingreditur in nobis. Videtis ergo quod friuolum eſt quod uulgo diciiur.
dem Quid ergo dicit: a demonio meridiano? Quoniam abraham angelos ſuſcepit in meridie: & ioſeph
fratres ſuos ad prandium inuitauerat in meridie. Sancti enim erant & abrabam & ioſeph:& propte —„ — Nr⸗
eu rea conuiuium eorum in clara lIuce erat & ſole perfecto. Propterea paſcunt in meridie. & ego ſi pleesn . . TU
r nam habuero ſcientiam ſcripturarum. Iicet hora tertia ſit: tamen paſco uos ĩ menidie. Deniq; & ſpõ en = rc y
Gn ſa in cantico canticorum dicit. Vbi paſcis inquit:? Vbi cubas?In meridie. Videtis quoniam ſponſus
li non paſcitur Non recumbit in hora tertia: ſed in meridie. Vbi paſcis: ubi cubas: ubi te ĩuenio? Vbi
i delitiis fruens: ubi te poſſum inuenire o ſponſæ meus? Vis me inuenireyIn meridie: in ſcientia per-
fecta:in bonis operibus: in claro lumine. Quoniam ergo habemus nos meridiem Piaptere⸗ etiam
diabolus tranſfſormatur in angelum lucis: & ipſe ſimulat habere ſe lucem: habere ſe meridiẽ. Quan

do heretici quaſi myſteria aliqua promittunt: quando regna cælorum: quando continentiam: quã
. do ieiunia:quando ſanitatem: quando renuntiationem ſæculi promittunt meridiẽ. Sed qm̃ nõ eſt
xpᷣi lumẽ:nõ ẽ meridies.ſed demoniũ meridianũ. CCagdent a latere tuo mille:: decem mi
lia a dextris tunis. CSingula uerba ſcripturaꝑ.ſingula ſacramẽta ſũt.Iſta uerba q̃ miſtica pu-
ten

— f.— P rrr t - Pe 11 — P Pr .t⸗

rxpoſitio.

h. arade I, P- l.? tantur a ſæculi hominibus plena funt ſacramentis. Habemus enim theſaurum iſtum in uaſis ficti/
efe —5 ſlibus. Theſaurum ſenſum diuinum habemus in uerbis uiliſſimis. Cadent a latere tuo mille & de-
J cem milia a dextris tuis. Ex latere cuius? Ab eo cui dictum fuerat: ſcuto circũdabit te ueritas ei non
timebis a timore nocturno. Quis ẽ iſte de quo ſupradictum ẽ: qui habitat in adiutorio altiſſimi: in
protectione dei cæli cõmorabitur:? Ab eo ergo ꝗ habitat in adiutorio dñi cadent a latere eius mille
& decem milia adextris eius. Dextera ſancti dicitur: ſiniſtra nõ dicirur ſed latus. Vide enim ꝗd dicif.
& decem milia a dextris tuis. & qũo dixeras: cadent a latere tuo mille? Quãdo enim dextera dicitur
& ſiniſtra nõ nominatur:pro ſiniſtra latus noĩatur. Non enim poterat iuſtũ eẽ: ut iuſtus haberet ſini
ſtram. Qui te inquit pcuſſerit in dexterã maxillã: præbe ei & alteram. Non dixit & ſiniſtram:nõ enĩ
4 R, A A.,5 , ẽ ſiniſtra quæ p̃betur: ſed dextera: & altera. Ergo ſimpliciter dico: qm iuſtus duas dexteras habet. De
. nidq; & ille aioth qui ſcribirur in iudicum libro: propterea duas dexteras habere dicitur: quia iuſtus

erat:& ĩterfecit illum pinguiſſimum regẽ. Cadent a latere tuo mille & decẽ milia a dextris tuis. Plu

. res ſunt qui iſidiantur dexteræ noſtræ: & nõ ſũt plures qui inſidiãtur ſiniſtræ. Propterea a latere mil
P- P- 1—. IE- je cadent: & a dextris decẽ milia. Vbi enĩ maior pugna: maior uictoria. Pauci inſidiantur lateri: plu-
res inſidiãtur dexteræ. Angelis ſuis mãdauit de te:nut cuſtodiãt te in oibus vijs tuis.
Iſtum locũ diabolus ſuper domino interprætatus ẽ. Eo enĩ tẽpore quo tẽptauit dominum:ſi in-
quit filius dei es: mitte te deorſum. Scriptum eſt enim de te: quod angelis ſuis mandauit de te ut cu
ſtogdiant te in omnibus uiis tuis. B
CIn manibus portabunt te ne foꝛte offendas ad lapidem pedem tuum.
CDiabolus nihil ãplius dixit niſi hoc: ꝙ angelis ſuis mãdauit de te: ut ĩ manibꝰportẽt te: ne forte
ad lapidẽ offendas pedẽ tuum. Mediã partè dimiſit. Hic enim dicitur qm̃ angelis ſuis mandauit de
te: ut cuſtodiãt te in oĩbus uiis tuis.Hoc nõ dixit ut cuſtodiãt te: ſciebat enĩ cõtra ſe eſſe. Poterat enĩ
dñs ei reſpõdere.Si cuſtodit me dñs in oĩbus uiis: ergo & a te cuſtodior. Tacuit ergo qd ſciebat cõ-
tra ſe eſſe: & poſuit qd pro ſe erat. Vere diabolus quaſi diabolus interprætatur de ſaluatore: qd nõ ẽ
de ſaluatore. Si enĩ de ſaluatore ẽ: totus pſalmus ſicut ĩterprætaris o diabole & de ipſo ẽ. Quod dẽr.
CPꝛotegam eum quia cognouit nomen meum CHoc eſt. Ego pater
protegam filium meum. Si ſic interprætatur diabolæ quomodo tu intelligis: uideamus ſi ſtet ſen/
ſus. Protegam eum quia cognouit nomen meum. hoc eſt ego pater filium meum.
CCClamaui: ad me ⁊ exaudiam eum. CC HNHoc eſt in die crucis. .
CCu ipo ſũ ĩ tribulatiõe:eripiã eũ ⁊ głiſicabo eñ6. C Hoc eſt eum faciã reſurgere.
CNLongitudine dierum replebo eum. CHoc eſt in æternum uiuet. Et hoc ĩtelligamꝰ de filio
dei: longitudine dieꝶ replebo eum. Hoc quod ſequitur quomodo ſtat in ſaluate.
CEt oſtẽdã illi ſalutare meũ: CSalutare dei: filiꝰ dei ẽ. Si ergo de filio dicitut:qũo põt
ſtare: quia ſalurare dei filius dei eſt? Vides ergo qm̃ male ĩterprætatus es o diabole. Sed fac ut ſic in-

terprætetur ut dicis. Dixiſti qm̃ angelis ſuis mandauit de te: ut in manibus portent te ne forte offen

das ad lapidem pedem tuum. Dic qd ſequitur. Quid taces?
CSuper aſpidem ⁊ baſiliſcum ambulabit ⁊ conculcabit leonem ⁊ draconem.
CChriſtus dominus noſter: qui uiuit & regnat in ſæcula ſæculorum amen.
PsALMVsS. XCI. . ”MM
Onageſimus primus pſalmus hoc titulo prænotatur. Pſalmus cantici in die ſabbati. Non
Apoteſt diẽ ſabbati agere:niſi qui ſex dies trãſierit. Sex diebꝰlaboramꝰ*: ĩ ſeptia die requieſci
eRNN mus. Ergo dno cãtare nõ poſſumꝰ:niſi ĩ die ſabbati. Quddiu opa iſtius mũdi facimꝰhoc ẽ
eyvdieb'“: dno cãtare nõ poſſumꝰ. Deniq; di ĩ leuitico. Nõ facietis in die ſabbati oẽ opꝰſer/
, — Qquile. Quicũq; ergo ĩ ſabbato ẽ: & in requie dñi opus ſeruile facere nõ debet:hoc ẽ qd ad mũdũ iſtũ
dt. Galar, i2 l Iæ pertinet: ſed illud debet opus facere qd ad ſabbatũ pertinet. Vultis ſcire qm̃ in ſabbato operãtur ſa-
en Zrr. le = cerdotes in templo domini? Non licet mR ſabbato cuicũq; ligna cedere. Deniq; unus qui inuent ẽ
7 in heremo: lapidatus eſt & occiſus. Deinde non licet ignem ſuccendere:non licet etiam aliꝗd ope/
ris facere. Videtis autem: quoniam omnia hæc quæ in mundo alicui facere non licet in ſabbato: ſa
ſcerdotibus ſolis licet. Nam & ligna cædunt: & ignem ſupponunt: & alia faciunt miniſtena & hoſti
as immolant. Hoc totum quare dixi? Vt oſtenderem ſcriptum eſſe in lege debere nos ceſſare etiam
in die ſabbati ab operibus mundi: & ea facere quæ ad deum pertinent. Pſalmus igitur cantici eſt in
Ar⸗ dl. apertr. rr5 die ſabbati:quando non operamur mundo & operamur deo. Videamus quid nobis ſit cantanduʒ

??cðͤ in ſabbato quando a mundi ceſſamus operibus.
—

RRAQ Non dixit bonum eſt pſallere:& poſtea eonfiteri.ſed uide ordinem. Bonum eſt con/

D 22 fiteri: & bonum eſt pſallere. Primum age pœnitentiam: & lachrimis dele peccata: & po-

—

Onnm eſt confiteri domino: ? pſallere nomini tno altiſſimme.

Don. le ri pd.r. le/ —

ſitere peccata: qui ſanare poteſt. Et pſallere nomini tuo altiſſime.
CAd annuntiandum mane miſericoꝛdiam tuam:⁊ veritatem tuam per noctem.

ctem. Singuli

ſtea cantare domino bonum eſt. Et confifemini domino: non hominibus ſed deo.Illi cõ

C Diligenter ĩtelligite qd dicitur. Ad annũtiãdũ mane miſericordiam tuã: & ueritatem tuã per no

ate
inli
ſot
cnnd
ulk
chric
inn
ſcid
14
lerè
no
min
mir
Ce
püt
pul
p

rnil
int⸗
s⸗
nin⸗
tena

ere
itde
mmeni
Möͤ⸗
nde
wd d.
O u
ſe ſ

denlo

jopt
thein⸗
reofen

bi
ermti
ndo⸗ .
daptn
imd
neni

obudn
nülof
reim
ticki
nuln

400*
aho⸗,
ollic

. pel 1

vi

5 Pather. rn- *

6⁶9

N

rit: miſericordiã dñi conſequi nõ poſſumus. Tuc aũt annũtias miſericordias dñi: cũ ſol iuſtitiæ ortꝰ Eer . e Lrn „ —

CCSimpliciter dico. Quotiẽſcũq; leuamꝰmanꝰſine cogitatõibꝰ & diſceptationibꝰ ĩ decacordo pſal

Quia delectaſti me domine in factura tua:⁊ in operibus manuũ tuarum exultabo:
CChriſtianꝰ qdcũq; uiderit: ſemp ædiſicatur. Monachũ nihil deſtruet: niſi peccatũ. Qdcũqʒ aſpexe

chriſtianus nõ cogitãt iuditiũ eẽ uenturũ? Ille cogitãt qm̃ ſame periclitari poſſunt:ſi nõ laboraue/

rẽ. & benedico deũ. Et in opibus manuum tuatum exultabo. Video arborẽ & conſidero qũo cor-
tex ẽ arboris quaſi tunica:qua ueſtiatur. & quaſi germen uireat. Et deinde uideo qũo flos fit. quo/

CAQuã magnificata ſũt opa tua dñe. CIn hoc loco martion & manicheus erum/ Movhan
lo ponis reſpice. Morderis a cimice. & cõtremeſcis. ꝗ erigeris in cælũ & cogitatio tua trãſcẽdit ĩ cæ

prædico in camelo. quomodo & in culice. Vide culicẽ quomodo quaſi puctũ cuiuſdã corpuſculi ẽ 1

Mimis pꝛofunde facte ſũt cogitationes tue. CQuodcũq; cogitauero inuenire non

Air inſipiens non cognoſcit.⁊ ſfultus nõ intelligit hec.

C Lum exoꝛti fuerint peccatoꝛes:ſicut fenum.

*

Super Pſal. xxci.

ctẽ. Singuli uerſiculi ad ſingulos referũtur. Bonũ ẽ cõfiteri dio:ad annũtiãdũ mane miſericordiaʒ
tuã. Si cõfiteris dño: annũtias mane miſericordias dñi. Et pſallere nomini tuo altiſſime. Iſtũ uerſicu
lũ refer ad hũc ꝗ ſequitur. Et ueritatẽ tuã per noctẽ. Quãdo enĩ cõfitemur dño:ſperamus miſericor
diã. Quando uero pſallimus: opamur uirtutes. Ad annũtiandũ mane miſericordiã tuã. Vbi ſunt a r P te- Pe, ag, r⸗r
ſecũdũ litterã ſcripturas intelligunt? Media die miſericordiã dei annũtiare non poſſumur. & certe P Nertez, era t r-te⸗
chnſtianoꝶ & monachorũ ẽ: maxime in noctibus peccata ſua cõſiteri: & quomodo nüc dicit ad an
nũtiandũ mane miſericordiam tuã? Quod dicit hoc eſt. Nõ poſſumꝰcõſiteri diño & miſericordiam

*½ D 4

eius cõſequi:niſi cœperit ĩ corde noſtro clarũ lumẽ lucere. Niſi pceſſerint tænebræ & manifeſtũ fue = d. n. = K

£

in corde tuo fuerit: & ueritatẽ tuam p noctẽ. Veritas domini nõ annũtiatur: niſi ad noctẽ:ĩ die non FPen aſe , Le-
põt annũtiari. Nõ enĩ poſſunt ĩbecilles ferre quæ magna ſunt:ineq; pñt ea ſuſtĩere quæ prætioſa ſũt
Vnde dr̃ & in alio loco de deo.Poſuit tænebras latibulũ ſuũ:hoc ẽ dñs poſuit tænebras latibulum - r ⸗ . lr Ar
ſuũ.Et ueritas ergo dñi annũtiatur ĩ nocte. Quaſi quibuſdã uerboꝶ tænebris obuoluitur:cũ ĩ enig⸗ , S = k⸗es AJr⸗ſ.
mate dicitur & in parabolis: ut uidẽtes nõ uideãt & audiẽtes nõ audiãt. Legimus in oſeæ: & dicit᷑ ad
prophetam. Tu uade & accipe tibi uxorẽ. Vxorẽ fornicariã: Iudæi & gẽtiles ridẽt. Quare nidẽt?qm̃
ueritas in nocte poſita ẽ non in die. Vultis ſcire qm̃ ueritas dei in nocte ẽ: & quaſi in tænebris & ĩ pa rens . — f⸗I-.: Peve .
rabolis poſita ẽ? Moyſes aſcẽdit in mõtẽ ſyna:& ingreſſus ẽ ĩquit in turbinem & caliginẽ & ĩ taene = ⸗⸗
bras: & ibi loquutus ẽ dño. Neq; enim poterat iſtael populus uidere myſteria dei: quia ĩ caliginem

dei non intrauerat. CIn decacdꝛdo pſalterio:cum cantico ⁊ cythara.

limus.In decacordo pſalterio: cum cantico in cythara. In cythara noſtra & corpus & anima & ſpin
tus:mnibus cordis compoſita ſunt. Dð

. . = „ — 1 — * =— * „₰ „ 2 „. X A- 5 ₰ —= C 4 35
ris ædifſiciũ tuũ ẽ. Vides cælũmides ſolẽ: uides ſtellas:uides lunã:hoc ædifſicat te. Debes enim cogi/ 64 * r. ſe 1.

tare & dicere. Si ſol & luna & cælũ & ſtellæ deo ſeruiũt: quare ego nõ ſeruiam? Vides terram: uides
aĩalia & omnia quæ ĩ tertis ſunt: & hoc cõfer cũ animo tuo: & ædiſicat te: & dic animo tuo. Oĩa in
ſuo tempore currũt: ſiquidẽ uer & eſtas: autũnus & hiems. Nũquid mutantur hæc tempora. Sed ſe/
cundũ diſpoſitionẽ dñi oĩa ſeruiũt. Cælũ ſeruit & terra ſeruit: & infœlix ego homo non ſeruio. Ve
niamus ad minuta animalia. Dimitto nũc de elephãtis: dimitto de leomibꝰ: dimitto de diuerſis aniſ . t -rR-
malibus: uenio ad minuta aĩalia. Reſpice apẽ: reſpice formicã. Vide corpꝰ. & inquire ſapiẽtiam. M. P
ior ſapiẽtia quã corporis magnitudo. Apes & formicæ cogitant hyemẽ eẽ uẽturã:& monachus &

- - 24

.

rint:nos nõ cogitamus quia ſine opere torquæbimur ĩ gehẽna: Hoc totũ quare dixi? Quoniã nũc
ſcriptũ uia delectaſti me dñe in factura tua. Quodcũq; aſpexero delectat me. Intelligo enĩ facto

modo flos cadat.& ipſe flos uertatut ĩ pomũu. Video paulatim p ſingulos dies in ſingula tempora
mihi matura operari: & in meos cibos creſcere. Video quomodo deus in omnibus mihi laborat. ut
mihi nihil deſit Propterea exulto in te domine. eg
X AI r hc5
pũt. Quid enim dicũt? Si oĩa deus fecit: & in utilitatem hoĩum fecit. ꝗd neceſſe fuit cimicẽ facere & rr Pn
pulicẽ? Ego tibi breuiter reſpõdeo: ut oſtẽderetur o hõ fragilitas tua. Qui enĩ cogitationẽ tuã ĩ cæ

.G

lIum? Ecce a pulice uulnerarisg. Quã magniſicata ſunt opa tua dñe. Parua ꝗqdẽ corpora. ſed magna ra⸗
tio. Singula habẽt utilitates ſuas. Ego ſic miror dñm ĩ elephantis.quomodo & in formica. Sic illuzʒ

& tñ uide ĩ ipſo pũcto corpuſculi.oĩa eẽ membra diuiſa. Habet ſex pedes. habet duos oculos. hẽt os. P-d de⸗
hẽt & uentrẽ. habet & tubã uocis. habet & alas. Si cõſideraueris membra. corpꝰ nõ inuenis. & t ma
gniſicatur deus. quia ſine corpore membra ſunt omnia.

poſſum. abyſſus iuditia tua. O proſũdũ diuitiarũ ſapiẽtiæ & ſciẽtiæ dei. Dicã & ego cum eccleſiaſte
Dixi ſapiens efficiar. & ipſa longius facta eſt a me:longius multo quã erat. Et proſunda q̃ſi inueni/
re poteſt eccleſiaſtes. Quod dicit hoc eſt. Ante quã cogitationem meam in opere ponerẽ. non nide
bam magnificẽtiã dei. Dixi ſapiẽs efficiar. hoc eſt dixi. Debeo quærere rationes ſingularum capſaꝑ
& ipſal onge facta eſt a me.longius multo quam erat.hoc eſt ſapientiam quã ãte nõ inquirẽs igno-⸗
rabam poſtea quærere cœpi. quam inuenire nõ poteram.

CQuicũ q;ʒ non eſt chriſtianus.& in operibus non intelligit cteatorem iſte inſipiens eſt.

a bonreer e P 4

—
—

. 1. „5 7

, —— . .

—

SD – . .
3 — 2 rb 7E& SHE c* r.α

—

tedtet e, . Hnen eleſernn ere ,

⸗ = 5 drk aſtr .4

nus regna cælorũ: niſi mõs oliueti? Nũꝗd nõ erat mõs ſublimior in galilea thabor? Quid neceſſe

— —5 Pl.. trr d.

17 pi- ſhl l.. W6 fee
Rez re

7 4d.⸗ 7) Vſe/ pk⸗ 1 1.

Exppoſitio.

vidiſti ĩpatoresundiſti pſectos:uidiſti exercit :uidiſti uictorias & triũphos: heri fuit: & hodie n éẽ.·

Et apparnerũt omnes qui operantar iniquitatem ut intereant in ſeculum ſeculi.
Heri apparuit quaſi flos: hodie flos ipſe non comparet. Heri uirebat herba: hodie ſiccata . Vbi eſt

1. . C= A S5 illa pulchritudo: Nihil bonum eſt: niſi qd æternũ ẽ. Nihil bonum eſt:niſi quod perpetuũñ QRdod

cũq; ſinem habet nec inter bona numerandum eſt. Quid enim mihi prodeſt ſi heri præfectus fui: &
hodie fame morior? Quid enim mihi prodeſt ſi anteriori die rex fui: & hodie ĩ carcere morior? Oẽp
qd præteritum eſt & finem habet nihil eſt. Vnuſquiſq; noſtrum:de ſæculo uenit ad hanc uitam.
Alius matrem reliquit: alius filios: alius uxorem: alius parentes. Recordemur ĩfantiæ noſtræ: recor-

demur adoleſcentiæ: recordemur quod aliquando habuerimus diuitias: & unuſquiſq; pro uiribus

ſuis habuit qd potuit. Ecce tranſiuimus ad hanc uitam: Vbi ſunt illa oĩia. Cogitata magis dolorem
faciunt: quam uoluptatem. Nihil eſt itaq; bonum.niſi qc; perpetuum eſt.
Tu autem altiſſimus in eternum domine.Quoniam ecce inimici tui domine.quoniaʒ ecce ini
mici tui peribnunt:⁊ diſpergentur omnes qui operantur iniquitatem.
CSi peribunt: quomodo diſpergentur? Qui enim ſemel perierit: diſpergi non poteſt. Debuit dice/

re. Ecce diſpergentur & peribunt. Quod ergo dicit hoc ẽ. Inimici tui dñe peribũt:cũ oĩa tibi ſubie-

cta fuerĩt: oĩs ꝗ inimicꝰtuus fuerit poſtea efficietur amicꝰ. Hoc ẽ ñ peribit hõ:ſj peribit inimicꝰ. qui
inimicus fuit amicus erit: & ſic peribit ĩnimicꝰ. Qm̃ ecce inimici tui peribũt: & diſpergẽtur oẽs qui
opantur iniquitatẽ. Quõ ſi ſctĩ ſimul ſũt:gratioſũ ẽ:ſic ſi peccatores ſimul fuerĩt:quaſi peſſima cõgre
gatio ẽ. Quanto enĩ plures ſimul fuerint: tãto peiores ſunt. Deniq; eo tpe quo turris ædiſicabat᷑ cõ/
tra deum: diſpergebantur in utilitatẽ ſuã. Conſenſus eoꝶ malus fuit diſperſio uero proſuit etiã illis
ipſis qui diſperſi ſunt. C¶Erxaltabitur ſicut vnicoꝛnis coꝛnu meum.
Semp cornu ĩ regno ponitur.In te inimicos nros nẽtilabimus cornu. Deniq; nullũ aĩal tẽplo ĩ/

Imolatur dño:niſi qd cornu hẽt. Tria ĩmolabãtur dño ĩ tẽplo.Immolabatur thaurꝰ:ĩmolabat᷑ aries:

molabat᷑ hyrcus.Tria ĩmolabãtur & uniuerſa cornuta ſũt.Niſi enĩ aliꝗs habuerit cornu ĩ quo ini/
micos uẽtilet:nõ ẽ dignus ĩmolari deo. Propterea & dñs cornu dicitur: his ꝗ credunt in eum: Etin
cornihꝰcrucis ſuæ uentilauit inimicos. Ilbi cõfudit diabolũ: & oẽm eius exercitum. Chriſtus quidez
crucifixus erat in corpore: ſed uere crucingebat ibi demones. Nõ fuit crux. ſed triũph fuit: ſed uexil
lIũ fuit.Propterea cõſcẽdit crucẽ: ut nos de terra ĩ altũ tolleret. Ego puto crucẽ ſaluatoris iſtã eẽ ſca-
lIam quã uidit iacob.In iſta ſcala deſcendebãt angeli & cõſcẽdebãt angeli:& cõſcendebant. In iſta
Iſcala hoc ẽ cruce deſcẽdũt iudæi: & cõſcẽdũt gentiles.& exaltabitur ſicut unicornis cornu meum.
Alii habebãt plura cornua:ego unũ ſolũ cornu habeo. Mihi ãt abſit gloriari:niſi ĩ cruce domini:per
vquem mihi mundus crucifixus eſt: & ego mundo. aeIIn
CEt ſenectus mea in miſericoꝛdia vberr. Senectus noſtra oleo dei indiget. Quomo
do enĩ corpora noſtra qñ laboramꝰ. Loquor ſimplicius ꝓpter ſimpliciores frẽs ꝗq non poſſunt ĩtelli
gere ſublimius: qũo corpora nr̃a qñ laborãt ñ reſiciũtur niſi unctione olei:quo lumẽ qd ĩ lucerna ẽ
niſi oleũ miſeris extĩguitur: ſic & lumẽ ſenectutis meæ oleo & miſericordia dei ĩdiget ut creſcat. De
niq; & apoſtoli aſcẽdũt ĩ mõtem oliueti: ut qm̃ laſſi erant & ĩdigebãt lucernæ ipſorum oleo domi
ni: de oleo dñi illuminant᷑.Vñ dicit & iuſtꝰ. Ego aũt ſicut oliua fructifera ĩ domo. Et ĩ alio loco dici
tux. Filii tui ſicut nouellæ oliuaꝑꝶ in circuitu mẽſæ tuæ. Nullus alius mõs erat de quo aſcendit domi

fuit ut dñs de mõte oliueti cõſcẽderet in regnũ cæloꝑ? Sed uide qd te ſcriptura doceat. Niſi tibi &
lãpadibꝰtuis deũ miſeris:ñ poteris aſcẽdere regna cæloꝑꝶ. Debes eſſe ĩ mõte oliueti: & nõ in ualle
oliuarum: ſed in monte oliueti. Dicat aliquis. Quæ ẽ iſta uallis oliuarum? Habet diabolus oliuas
ſuas: habet philoſophos: hẽt hereticos: habẽt & ĩpſi oleũ: & ipſi lumẽ ſciẽtiæ ꝓmittunt:ſed illa oliue
ta in uallẽ deducũt. Oleũ aũt peccatoris nõ ĩpinguet caput meũ. Nos ergo rogamꝰdñma ut ſenetctꝰ
noſtra & oĩs noſter labor & oẽs tænebramoſtræ oleo dñi illuminentur. Diligenter attendo in ſcri
Dpturis: ubi primũ legerim ſenectutẽ. Adã nõgẽtis triginta annis uixit: & tñ ſenex nõ dicitur. Mitu/
,ſalem nongẽtis ſexaginta nouẽ annis uixit: & ſenex non dicitur. Venio uſq; ad diluuiũ: & poſt di-
Iuuiũ p annos ferme tria milia. & nullum inuenio qui dictus eſt ſenex. Primus abraham ſenex dici-
tur. Et certe multo minoris ætatis fuit quã matuſalem. Sed propterea dicitur ſenex: quoniam ſene⸗
ctus ipſius inuncta fuit oleo uberi. Deniq; ſcriptum eſt ibi. Et mortuus eſt abraham: nutritus in ſene
ctute bona plenus inquit dierum. Propterea in ſenectute bona. quoniam plenus dierum. Oẽ enim
tempus uitæ ipſius dies fuerunt & non nox. Hoc ipſum qꝗd dictũ ẽ de abraham dictum eſt de Iſaac
& de iacob: Qui enim ſimul ſeruierunt domino: recte ſimul ſenes domini nuncupantur. Vt cedrus
libani multipſixabitur: Lignum bene olens. lignum unde templi tecta contecta ſunt. Vt cedrus liba
ni multiplicabitur lignum imputribile. Plantati in domo domini in atriis dei noſtri florebunt. Ali
bi plantamur in regno cælorum florebimus. Ego uero plantaui: apollo rigauit. ſed dominus incre
mentum dedit. Plantarus in domo domini: hoc eſt in eccleſia non muris ſed ĩ dogmatibꝰ. Regnũ
enim dei inquit intra uos eſt. Quicunq; plantatus fuerit in domo domini & fructum plantantis
miſerit ibi flores affert. CPlaãtati in domo dñt:ĩ atriis dei noſtri ſoꝛeud. . .
a ſunt

5

niihe

oro
mt
mabe
ari
wwaii
itini
Annd
füthit
vu
olis
olve
ſneu⸗
in ſai
Man/
t di⸗
di
mſene
znler
enin
e luc
cedus
mlb⸗
A
unne
Regnun
ntanns

11

6 r Te l — 9 2 1 9 ſoar. .„

Super Pſal. xcii. ⁊ xciii.

CIſta ſunt æterna tabernacula. Quæ ſunt iſta atria? Diuerſæ in cælo manſiones. Simulq; nidete qd
dicat.Plantati in domo domini:in atriis dei noſtri florebunt. Hic domus eſt: ibi atrium eſt. Debuit
utiq; primum dicere ſecundum ordinem atrium: & ſic domum. Sed uidete quid dicat.Hic licet ui/
deamur in domo eſſe: cum migrauerimus ad fegna cælorum ad comparationem angeloruʒ & uir
tutum cæterarum: non ſumus in domo:ſed in atrio ſumus: in initio ſumus non in perfectione. Nõ Kr⸗le
enim erimus angeli: ſed quaſi angeli. Non tibi quaſi parum uideatur homo:ſi ſicut angelus 16 ”M ,
Adhuc multiplicabuntur in ſenedta uberi. Fœlix ille qui creſcit quotidie:qui ſeneſcit ætate: ſeneſcit P-ſr eert,:: ereſe t
& uirtutibus. Hæc interim de pſalterio:diximus quoq; & de apoſtolo. Oremus dominum ut omne? rrn . H
ꝗqd diximus nos: & quæ audiſtis opere compleamus: & uerba uertamus in opera: Vt qui hic planta 6
ti ſumus in domo dñi:in atrio chriſti flroreamus: cui ſit gloria ĩ ſæcula ſæculorũ amen.
CXLans cantici ipſi dauid in die ante ſabbatum:quando fundata eſt terra.

Nonageſimus ſecundus pſalmus uocem continet prophetæ: uirtutem atq; magniſicentiam do-
N) mini decantantis.

Ominus regnauit decoꝛem induit. Q(ℳmR Cum reſurgens a mortuis ſanctorum
ſbi chorum adiunxit. CInduit dominns foꝛtitudinez.
CQuia diabolum oppraſſit. TEt pꝛecinxit ſe virtutem.

CQuando multitudine angelica circundatns remeauit ad patrem.
CEtenim firmauit oꝛbẽ terre:qui nõ cõmouebitur.
nſtabilis enim & mobilis eẽt adhuc: niſi ſua fuiſſet reſurrectione firmatus.
CNDarata ſedes tua. In animabus ſanctis. Tu enim præelegiſti eas an
te conſtitutionem mundi: ut eſſent genus electum. CEt tũc a ſeculo tu es.
C Et a reſurrectione:& ante conſtitutionem mundi.
CEleuauerunt flumina domine elenauerunt flumina vocẽ ſuam.
CApoſtoli quorum fluentis prædicationum ariditas gentium irrigatur .
CAA vocibus aquarum multarum. Detrahentium populorum.

ſℛ .

Mirabiles elationes maris. CIn ſæculi huius fluctibus.
¶NWir abilis in altis ꝛſĩ83.. Glorioſus reſidens ad dexteram patris.
CTeſtimonia tua domine credibilia facta ſunt nimis. berapoſtolos tuos.

Bomum tuam decet ſanctitudo domine in longitudinem dierum.
CEccleſiã tuã quã exhibuiſti tibi nõ hñtẽ maculã aut rugã.ĩ qna nos digneris mũdos ac plegido⸗
cuſtodire:nec polluere baptiſmi gr̃am ꝑ qd ĩ te renati ſumꝰad uitã. qa tibi ẽ cũ ætermno patre & ſpi
ritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſeculorum amen.
CPſalmus dauid quarta ſabbati. CPSALMVS. XCIII.
—Emper de titulo diſputamus: ut ex titulo ĩtelligatur & pſalmꝰ. Pſalmꝰ dauid qrta ſabbati
Quarta ſabbati: j medio ſabbati ẽ: q̃ſi ĩ corde ſabbati hoc ẽ ĩ medio ebdomadis. Dies eni ”MMM
rta ẽ: & q̃rta dies hẽt ex utroq; latere equales dies. Hẽt enĩ ex uno latere diẽ primũ:ſecũaSela ßtef Prin, cla.ad
Hdü:terti: & ex alio latere habet diẽ qn tũ: ſextũ:ſeptimũ. Videtis igitur qm̃ dies qrta ſab-
bati: ex utroq; latere duplici trinitate firmatur. Simulq; cõſiderãdũ: qa quartus numerus: uirtute de G
kcimus ẽ. Quomodo? Si enim computes & ordinem facias unum: duoꝛtres: quatnor: decimus nu r= n. .
merus efficitur. Vidiſtis ĩigitur qm̃ quartus numerus efficit decimum: & conſiderate ex hoc:quia qᷓ/ ₰.æů
tuor euãgelia in decalogo computantunut quodcũq; dicebatur in decalogo hoc compleatur in - pehe — 1 h
euangeliis: ut non diſſentiat lex uetus ab euangelica dignitate. Hoc interim diximus de ti rr 2
ARtulo: nunc ueniamus ad pſalmum.
Eus vltionum dominus deus vltionum libere egit. COQuia tanto tempore
fſlatuit & nõ apparebat ĩ populo: poſtea libere egit Quia ãtea ignorabatur: poſtea triüpha
☛W uit ĩ cruce. De ultionũ dñs. ſi de* ultionũ dñs è: mihi uĩdictã & ego retribuã dicit dũs.ꝗd 1 ⸗dr. 1 —
te cupis uĩdicare homo? Habes ultorẽ deũ.Dicit hoc & apoſtolus. Si eſurierit inimictuꝰ:ciba az. — . r Kerenm 1

—

— g.
Si ſitit da illi potũ.Hæc eni faciẽs carbones ignis cõgregabis ſup caput eiꝰ. Hoc nõ uidetur pietatis “ 4 ſe —Ps.
eẽ: ſed crudeſlitatis. Si enĩ bene illi facio ut illĩ malefaciat deꝰ:nõ uenit hoc de pietate ſed de crudeli 1 en Dr
tate mẽtis. Qd eni dicit apoſtolus ſi eſurierit inimicus tuꝰ ciba illũ:ſi ſitit da ilſi potũ hucuſq; uidet — —⸗= * 25 WWE
miſericordia. Hoc uero qd ĩfert:hæc enĩ faciẽs carbones ignis cõgregabis ſup caput eiꝰ:nõ nidetur - . A — vv
miſericordiæ eẽ: ſed crudelitatis. Videris eni ꝓpterea panẽ dare & aquã dare bibere: ut ille ĩ ſæculis Dpendau-
torqueatur: & hoc dicit apoſtolus. & miſericordiæ prædicator crudelitatẽ docet. Nõ igitur ſic acci ·
piẽdũ:ſed alio ſẽſu.Si te pcutit inimicꝰ:tu ei pᷣbe & alteraʒ maxillam. Si tibi ille maleſacit: tu illi ſac
bene.Si enĩ hoc feceris: carbones ignis cõgregabis ſuper caput eius. Quod dicit hoc ẽ:mũdabis eũ
a peccato. Vincitur enim crudelitas illiꝰ: patiẽtia tua. Si ſagittã dirigas ĩ lapidẽ & lapis durus fuerit: WTPep* 2e poſe
non ſolum nõ ĩfigitur ſed reſilit. Sic inimicus tuꝰ:ſi te percuſſerit & repercuſſus nõ fuerit: patientiia
tua ſupatus ad meliora cõuertitur. Vſq;quo peccatores dñe:uſq;quo pctõres gloriabũtur?Impatiẽ
tia hũana: nõ uult deũ hẽre patiẽtiã. Miſeri nos ꝗq uolumꝰnobis deũ eẽ patiẽtẽ: & inimicis arien,
tem.Si qũ peccamus patiẽtẽ cupimus:ſi q aliꝗs in nos deliqueritã ipᷣm ñ uolumꝰeẽ patiẽtẽ deuʒ

= Pr rn.

Arn-

Exrpolitio.

Cſqʒquo peccatoꝛes gloꝛiabuntur? Mon eis ſufficit peccare: ſed etiam in peccatis glo/

riantur. Prima infœlicitas eſt peccare:ſecũda ifœlicitas ĩmo nouiſſima nõ agere pœnitentiã.Iſti er⸗/
go peccatores non ſolum non flectunt ceruicẽ.ſed libere poſt pctm̃ ſuum gloriantur. =
G Effabuntur ? loquentur iniquitatem. C Proprie hæc de hæreticis loquitur.

—

ſert- 1.
3 —

7
4*

C Zoquentur omnes qui operantur iniquitatem. CVidete ſignũ. Qui male loquitur:
neceſſe ẽ ut male faciat: Ex abundantia enim cordis os loquitur. Vbicũq; conſcientia uulnerata eſt.
ibi ĩ ore facile peccatur.Populũ tuũ dũñe humiliauerunt. Sper dei populꝰhũiliatur: dei populꝰoppᷣ/
ganitur. Populũ tuũ dñe hũiliauerũt. Populꝰdei hũiliat᷑: & imitat᷑ deũ ꝗ humilis fuit & mitis corde.
Viduam ? aduenam interfecerunt:⁊ pupillos occiderunt:⁊⸗. dixerunt non videbit dominus.
CLicet hoc manifeſtũ ſit ſecundum hyſtoriam: ſemp enĩ quicũq; præſidio ĩdiget facile opprimitur
& quanto aliquis humilior fuerit: tanto ille magis qui opprimit offendit deum: tamen & ſecũdum
tropologiã iterprætemur. Dixeram enim de hereticis. Hoc dixi. Viduam & aduenam interfecerũt.
Viduam illam: quæ deum uirum habere deſiuit. Anima peccatoris aduena eſt: qui non eſt habita
tor:hoc eſt qui nõ habitat. Ille ꝗ nuper crediderat: repẽte ſcandalizatus perit. & pupillos occiderunt
Et dixerunt non uidebit dominus. Miramur ſi pupilli dicuntur: ubi uidua eſt. Sicut enim uidua ani
ma peccatoris eſt: ſic pupillos illos dicit qui patrem amiſerunt habere deum. Et dixerunt. Quid di-
xerunt? Non uidebit dominus. Mec intelliget deus iacob. M
CHoc dicit omnis qui opprimit ſanctos.Illis hoc dicentibus: uidete ſpiritus ſanctus ꝗd reſpõdeat.

—

Nr 71. . 4 ¶ Intelligite ꝗ iſipiẽtes eſtis ĩ ppło:⁊ ſtulti aliqñ ſapite.Qui plãtauit aurem non audiet:
— . AReés

CBDui ſigulus eſt ignorat uas ſuũ? Qui alium facit audire: ergo ipſe nõᷣ audiet? Qui mihi dedit ocu
los: ergo ipſe non uidet? Qui auctor ẽ intelligẽtiæ: me ne ipſe nonitelli git?Iſte locus aduerſus eos
maxime facit qui antropomorphi ſunt: qui dicunt deum habere membra quæ atiã nos hẽmꝰ?. Ver-
bi cauſa. Dicatur deus habere oculos: oculi domini reſpiciunt omnia: man- dei facit oĩa. & audiuit

ℳ 2=ð Prrt inquit ad ſonũ pedũ dñi deãbulãtis ĩ paradiſo. Hæc ſimpliciter audiũt: & humanas ĩbecillitates ad

dei magniſicẽtiã referũt. Ego aut dico: qd deus totus oculus ẽ: totus manẽ. totus pes ẽ. Totus ocu/
IIus ẽ: quia oĩa uidet. Totus manꝰ: qa oĩa operatur. Totus pes ẽ: quia ubiqʒ ẽ. Ergo uidete qꝗd dicat.

3 Qui plantauit aurem non audiet? Non dixit qui plantauit aurem: ergo ipſe aurem non habet. Non

4 — —

5 „-

ð pete Ple

„

„
.

¶ Aut auis ſtabit mecum aduerſus operantes iniquitatem:

dſxit ergo ipſe oculos non habet. Sed quid dixit.
QAui plantauit anrem non andiet:Qui fingit oculos non coſiderat:
Membra tulit efficientias dedit. ¶ QAui coꝛipit gentes non arguet:
CQ ui alios docet:ergo ipſe non nouĩt⸗ NDNui docet hominem ſcientiam.
Subauditur ergo ipᷣe nõ hẽt ſciẽtiam? C Ds ſcit cogitatões hoium:qudnias vane ſunt.
Legimꝰ ĩ poeta ſæculari. O curas hoĩum: o quãtũ ẽ ĩ rebꝰ inane.& gẽtiles & philoſophi:iſtũ nerſi-
culũ ad cælũ leuãt. & qd dicũt? Nihil potuit prudẽtiꝰdici: Ecce ruſticanꝰnr hebreus ante tãta ſæcula
hoc loquutꝰẽ.& qd dixit: Dñs ſcit cogitationes hoĩum: qm̃ uanæ ſunt.Vultis ſcire qm̃ cogitatões
hoĩum uanæ ſutPater & mater nutriũt filiũ: pmittũt ſibi de illo fœlicitatẽ. mittũt ad ſtudia: erudi-
unt uenit uſq; ad adoleſcẽtiã diſponũt ut etiã militet. Cum oĩa cogitauetint p ãnos triginta: una fe
bricula uenit & tollit oẽs cogitatiões. Inimicũ hẽo: & dies iuditii ad. xxx. dies: dieb? & nocti b' ni
hil aliud cogito niſi qd illi reſpõdeã. In lectulo meo ſũ.& cogitatio mea abſẽti rũdet inimico. Nõo
. ẽ ibi inimicus: & uerba rñdẽt inimico. Diebus & noctibus ĩ cogitatione ſuzʒ. Cũ aũt dies iuditii ue-
jneri t: oĩa illa quæ cogitauerã pereunt. & qdcũq; deus dixerit hoc loquor. Propterea & dñs ĩ euãge/
lio ait. Qñ ſtabitis añ iudices: nõ cogitetis ꝗd reſpõdeatis: qa dñs dabit uobis in illa hora qd reſpõ
deatis. Dñs ſcit cogitationes hoiĩum qm̃ uanæ ſunt. Vna cogitatio fœix ẽ: cogitare de dño.
CBeatus homo quem tu erudieris domine. CFœlix eſt qui deo magiſtroutitur.
CEt de lege tua docueris eum. At mitiges ei a diebns malis. CVidete qd dicat. Beatꝰhò
quẽ tu erudieris dñe.& de lege tua dokueris eũ. hoc ẽ ſcripturis tuis. Hoc ãt ꝗd ꝓdeſt: ut doceat ille
de lege tua? Vt mitiges ei a ebomalis. Videtis igitur qm̃ ſcĩa & exercitatio & opa de ſcripturis mi
jtigat nobis dies malos? CSonec fodiatur peccatoꝛi fonea. C Qi tu erudieris de lege
dni: unũ tibi in duplex diniditur. Tibi enim dies mitigat malos: & peccatori fodit foueam.
Qnis cõſurget mihi aduerſus malignãtes:aut ꝗs ſtabit mihi aduerſus eos ꝗ opant᷑ inigꝗtatẽ:
Hos ueriiculos ſaluator loquitur. Ego ſanctus ſum in cruce ſubleuatus ſum: mortuus ſum: veſurre

xi: & ad cælos uictor aſcendi. Quis eſt putas de ſanctis qui mecum reſurget? Ergo quod dicit hoc

eſt. Propterea reſurrexi: ut & ali mecum reſurgerent. Quis reſurget mihi? Quando dicit quis cæte
ros prouocat ad ſurgendum. Quomodo enim legimus in eſaia: quem mittam ad populum iſtum:
8& qs ibit ex uobis: Sicut eſaias ipſe ſe offeri:ſic & dominus prouocat nos dicẽs. Quis reſurget mi/
hi aduerſus malignantes? Quicũq; reſurrexerit mihi reſurget: de meo exercitu eſt. Aduerſus mali-
gnantes: aduerſus diabolũ & exercitũ eius. Aut quis ſtabit mecũ? Videte ordinẽ. Nõ dixit primum
qs ſtabit & quis reſurget: ſed ꝗs reſurget: & ꝗs ſtabit. Primũ eniʒ ſurgim' deinde ſtamus.

CQuaſi imꝑerator ſtet & dicat:quis nenit in exercitu meo:

C Miſi quia

Super Pſpal. xciiii.

l iſi quia dominus adiuuit mihi:paulominus habitauit in inferno anims mees..
CPropterea domine reſurgo: qa tu fuiſti ad inferos & reſurrexiſti. Detenta fuiſſet anims mea apud
inſeros:ſi non tua anima de inferis reſurrexiſſet. W

Si dicebam motus eſt pes meus. CCõſiderãs fragilitatem meam & imbecillitateʒ
. humanam: nõ putabam pedẽ meũ ſirmo ſtare gradu. Vbicũq; ponebam pedem:lapſum timebam
Rurſum cogitabam nomen tuum:& firmo ſtabam pede. ——
4 CSecundum multitudinem doloꝝ meox in coꝛde meo:cõſolatiões tue letiſicauerũt aiaʒ med. 14 „
N Hoc ipſum & apoſtolus loquitur.qm̃ ſecũdũ labores & miſerias quas in iſto ſæculo patimur: ha 2 oesa iee S
u bemus mercedem apud deum in cælis. Magnitudo tribulationũ: magnitudo præmiorũ ẽ. Quot Diͤ, —ernr en r.
i patimur uulnera: tot meremur & coronas. Hoc ẽ quod dicit. Quotiens egipœnitentiã toties me labea
i cõſolatus es. Vnã fudi lachrymã: unã merui cõſolationc. Decẽ ſudi lach rymas. decẽ merui cõſolaaz⸗ ee
i tiones. Qudtũcũq; fuit põdꝰpœnitẽtiæ: tãtus fuit & conſolationum numerus. r
DAü Qni fingit laboꝛem in pꝛecepto: CNemo dormiẽs coronatur: nemo ſecurus = ck I
. poſſidet regna cæ‚lorum. Nemo referto uentre: poteſt digne de ieiuniis di ſputare-Vides ergo quid. = .7
Hd dicat: ꝗfingit laborem in præcepto. Oĩa pᷣcepta dñi laborẽ habent. Sine labore non poſſumus po rr
itc⸗ ſidere regna cæloꝶ. Vultis ſcire quia ita eſt? Si uis inquit pfectus eẽ: uade uende oĩa quæ poſſides 8&;
da pauperibus & ueni ſeqre meQ ui uultãquit cõſequi regna cæloꝶ&: diebus & noctibus oret: uigi/ 41
de let:ieiunet:iaceat in ſacco non in pluma:nõ in ſerico.bœnnẽtia nõ amat delitias. Quia cinerẽ inꝗt Pe-ter- — DArres
tãquã panẽ mãducaui: & potũ meu cũ fletu miſcebã. Qui fingit dolorem in præcepto.
itoan CCLaptabunt in animam inſti. CVVigdete quomodo uidetur eſſe cõſonans. Quæ eniz ẽ
weot cõſequẽtia: qui fingit laborem in præcepto: captabüt in aĩam iuſti Sed qd auris carnea nõ ĩtelligit NX-r⸗ r-Jr hs nrfget
ſer auris ſpiritualis intelliget. Quid ergo dicitur. Qui fingit laborẽ in pᷣcepto. Propterea inquit labora 2 —
diit mus in præceptis dñi diebus ac noctibus: uigilamus: oramus: ieiunamus:qm̃ multos habemꝰ? ad P Pra rptepr leE
ead uerſarios ꝗ captant aĩam iuſti. Videte ꝗd dicat.Iuſti captãt aiam non iniuſti. Nõ enim uolunt eos? r.. —
Kdcn/ decipere ꝗ decœpti ſunt: ſed iuſtos. Vnde dicitur in abbachuc. Eſcæ eius electæ. & ſanguinem innoj
Häen centem cõdẽnabunt. Solent aliqui dicere.Ille ꝗ occiſus ẽ: nõ occideretur niſi fornicator eẽt:aut ali
N quod peccatũ habuiſſet. Ruina illũ non occupaſſet: niſi fuiſſet peccator. Naufra gium illum non op
ræſſiſſet: niſi peccator fuiſſet. Videte ergo quid dicat ſancta ſcriptura.
EEt ſanguinẽ innocentem condènabunt. CQuãdiu in iſto ſæculo ſumus:omnia in com/ ber Rr-h .= — ☛
mune patimur. Iuſtus & peccator equaliter naufragant. Equalem habent carmem: & equales condihpeſ.dr
ſchien. tiones carnis. Iuſtus & peccator: equaliter pereunt. Similis exitus. ſed diuerſa præmia iuſtus & pec/
Nein cator habent. Alius ducitur ad gehennam: alius ducitur ad regna cælorDiim.
ſint Et ſanguinem innocentem condẽnabunt. C Sufficit tibi o iuſte cõſcientia tua. & ſi cõdé⸗
* natus fueris: ſit ſanguis tuus innocens,. & clamaui ad dm: & factus eſt mihi in refugium. Locus iſte . — 7— —
lt cõtta arrianos facit. Quoniam enim còtradicunt dño ſaluatori: quod factus dicitur ecce nos dici/ v) ſeuctns C.— .
oir mus. factus eſt mihi ds in refugium. Nulli dubiũ: qn de patre hoc interprætemur. Si autem de bae⸗ 9) Pg ) J
dum . tre dicitur dominus factus eſt mihi in refugium: hoc ſenſu intelligẽdũ ẽ. Dñs qui ſemper erit: mihi .
muntk factus eſt in refugium. Sic & ſaluator qui Trnpereratemiln ſaluator factus eſt.
näh CNonageſimus quartus pſalmus uocem continet prophetæ cohortantis homines ad deuz. De to
naſi to corde tranſire. Zaus cantici ipſi danid. CPSALMVS. XCIIII.
tiir Enite exultemus dno:iubilcmus deo ſalutari nofrto. ?YMV
Biain & CIntelligamus quia ipſe eſt dominus: & ipſe morte ſua contulit nobis ſalutem.
Anfi WCCNVPꝛeoccupemus faciem eius in confeſſione.
0. 4 MPriuſquã nobis auerſa facie iraſcatur confiteamur pecata.
CSt in pſalmis iubilemus ei. CPſallẽtes in cordibꝰnoſtris:deo gratias agentes.
ber hi CAm deus magnus dĩũs. CNaallus eni equatur nugnitudini:ideſt potentiæ eius.
Neüifl CEt rex magnus ſuper oẽs deos. Wʒ üpſe enim omnia ret.
pwtin Quoniam non repellet dominus plebem ſuam. Quã proprio cruore redemit.
sdely CQuia in mann eius ſunt omnes ſines terre. CPugillo eni ideſt ptãte cõcludit oẽm latitu
D dinẽ terræ. Et altitudines terræ ipſius ſunt: prædicationes apoſtolicas ipſe quas inſpirat.
ſiti CAQuoniam ipfius eſt mare ⁊ ipſe fecit ilud. C Hæc & de ſæcuſo ĩtelligẽda ſunt: & de iſto
mrine uero mari. ad confutationem eorum qui dicunt aquas a deo non eſſe creatas. Nam & ſalomon ex
harto perſona ſapientiæ qui eſt chriſtus ait. Priuſquã produceret fontes aquarum: ego eram. Et ſiccaz ma
can nns eius formauerunt: ſiue arua: ſiue humana corpora.
ninn⸗ CANenite adoꝛemus ⁊ pꝛocidamus:⁊ ploꝛemus coꝛã dño ꝗ fecit nos gꝗa ipſe eſt deus noſter.
ngni CCoram illo proſtermi: ipſi peccata cum fletu & lachrymis confiteri. terum atq; iterum propheta
runi hortatur: quem ſciunt eſſe deum omnium ſæculorum. „ SJ
ihinn Mos populus paſcue eius ⁊ oues manus eius. Cuiꝰſãguine uel redimimur uel alimur

CHogdie ſi uocẽ ei audieritis nolite obdurare coꝛda veſtra.Sicut eni iĩ irritatione ſecundũ diẽ᷑
cptationis in deſerto:vbi temptauerunt me patres neſtri:pꝛobauerunt ⁊ videran opcr mee.

4

an

Quadraginta annis offenſus fui generatiõi illi ? dixi ſempꝑ hi errat corde:? iſti nð cognouerũt
vias meas:ut iuraui in ira mea:ſi intrabunt in requiem maam. “
CEuidentiſſime hæc pandit apoſtolus ad hebreos: nec aliam interponere præſumimus. Qui ita ait.
Quidam enim exacerbauerunt: ſed non omnes. Qui proſecti ſunt ex ægypto per moyſen. Quibus
autem offenſus fuit quadraginta annis? Nẽpe illis q peccauerunt: quorũ & corpora ꝓſtrata ſũt ĩ de-/
ſerto. Quibus aũt iurauit nõ ĩtroire ĩ requiẽ: niſi illis qui ĩcreduli fueruüt? & uidimꝰ? ꝗa nõ potuerunt
ĩtroire pp ĩcredulitatẽ. Timeamꝰergo:ne forte accepta pollicitatiõe ĩtroeũdi ĩ regnũ eius: exiſtime
tur aliquis ex uobis deeſſe. Etenim nobis nũtiatũ ẽ: quẽadmodũ & illis. Igitur exhibeamꝰ nos ſan/
ctos: ut introire mereamur per credulitatem in illam requiem: quam ſperamus accipere. Perxpᷣm
duũm noſtrũ: cui ẽ cũ æterno patre & ſpiritu ſancto. honor & gloria in ſæcula ſæculorum amẽYẽ.
CNonageſimus quintus pſalmus hoc titulo prænotatur. Quando domus ædificabatur poſt capti-
uitatem: canticũ dauid. Totum myſterium in titulo eſt. Tota uitæ noſtræ ſacramenta & ſalus in titu
lo eſt quando domus ædifſicabatur poſt captiuitatem. Canticum dauid. Iudæi locum iſtum ſic intel
ligunt. Quando poſt babyloniæ captiuitatem ſub ezra & zorababel & Ieſu filio ioſedech rurſũ ædi
ficatum eſt templum. Canticum dauid. Dauid in ſpiritu ante ꝗqngẽtos ãnos ſciebat rurſũ ædifican-
dum eẽ templum. Hoc illi dicũt. Si hoc ita ẽ o iudeæ ut ĩterpᷣtaris: ꝗd ſibi uult quod ſequitur.
HAntate domino cãticum nouum. C Et deinde:annuntiate inter gentes gloriã
NR“eius: Quod eſt iſtud canticum nouum: quæ ſunt iſtæ gentes? Videtis ergo quoniam ſecũ
Badum litteram interficientem pœnitus ſtare non poteſt. Ergo myſticæ interprætandum ẽ.
uando domus ædiſicabatur poſt captiuitatem. Vtinam & mea domus ædifſiceturpoſt
captiuitatem. Multi de nobis capti ſunt: multi ducti ſunt in babyloniam: multi iugum nabuchodo
noſor ſuis portauere ceruicibus. Multi miſſi ſunt in caminum ignis: & arſerunt. Mulri templum p/
diderunt: & in illis domus dei ſubuerſa eſt. Infœlix iuda: quando apoſtolus erat domus dei erat. Ve
nit diabolus & accepit buccellam. & ſtatim intrauit ſathanasſin illum: & domus eius ſubuerſa eſt: &
non eſt inſtaurata: quia non egit pœnitentiam. Si quis uero poſt peccatum agit pœnitentiam iſti“
domus poſt captiuiĩtatem reædiſicatur. O remus ergo & nos dominum. primum quidem ut nõ ſub
Tr l.. K⸗ nrnentur domus noſtra: ne ueniat chaldæus & aſſyrius:& templum xpi in nobis ſubuentat. Si autem
t. J. MMc ſubuerſum fuerit quaſi in naufragium: ſecũdũ ſolatium pertabulam poſſumus ſaluari. Quando do
mus ædificabatur poſt captiuitatem. Quotidie domus iſta xp̃i in pœnitentibus inſtruitur. Deniq; ñᷣ
dixit quando domus ædificata eſt: ne tanto uideretur fuiſſe præteritum: ſed ædificabantur. Vt quo/
„ —— 2òè ridie hoc fieri demõſtret. Hoc ĩterim diximus de animo noſtro: cæterum poſſumus & aliter dicere.
eke Iaaekin rr eP—Xαα fQ,†iuando eccleſia chriſti inſtruebatur poſt ruinam. Videamus ergo poſt iſtum titulum quid ſequa
te⸗ tur. Cantate domino canticum nouum. Fœlix pœnitentia. Licet rueris: tamen ſi egeris pœnitẽtiaz:
noua domus dei dicitut. Cantate domino canticum nouum. Noua domus nouum meretur canti
1. . = cum. Cantate domino canticum nouum. Cui cantate? CLCantate domino omnis terra.
Kers a ſey. 4 -A — . CSi de templo hieroſolymæ dicitur o iudeæ: quomodo omnis terra prouocatur ad laudem? Can
n) er tn5 tate dño oĩs terra.Iſte locus & iudæũ uincit & nouatianũ. Cãtate domino oĩs terra. Non hieruſalẽ:
ſed omnis mundus. Hic iudæus occiditur. Cãtate dño oĩs terra:nouatianus occiditur. Quomodo?
Dicit enĩ nouatianus. Sun aliqua peccata: pro quibus debem'agere pœnitẽtiã. Ac ſi dicat. De men-
TIe.. Ng = l. % datio: de piurio: de furto. Cæterũ qui fomicat fuerit: q homicidium fecerit: iſte agere non põt pœ/
—, * 26 peſſe f, ſele⸗, nitẽtiam. Audi ꝗd dicat. Cãtate domino oĩs terra. Oĩs aũt terra: & adultera ẽ & hõicida: & oĩa pec⸗ .
X. L. M/, a. a 4 cata terrena ſunt:ſi ãt uniuerſa pctã terrena ſũt:qᷓliacũq; pctã habneris age pœnitentiã & ſaluꝰ eris. .2
* Plat mt en CLantate domino ? benedicite nomint eius. “D äse
Nomen domini ſaluator eſt:ex eo quod in nobis factus eſt. Cantate domino. ’ð
CAnnuntiate de die in diem ſalutare eus. Q nid uult dicere annũtiate de die ĩ diẽ
ſalutare eius? Qui ſimplex eſt.ſic inte egit. Omnibuæ diebus laudate dominum: hoc eſt diei ſucce-
dat dies. Hoc eſt laudaſti hodie:lauda & craſtino. Videtur quidem ſenſus eſſe ſimplex: ſed mihi ui-
detur aliud ſacramenti latere. Annuntiate de die in diem ſalutare eius. Non poteſt laudari ſaluator
niſi in die. Debuerat enim dicere. Laudate dominum die ac nocte. Si de iſta die diceretur: debemus
enim dicere hoc ſecundum litteram: iuxta qd intelligimus. Si ergo in diem laudamus dominum:
jIterum in nocte laudare non poſſumus. Videte ergo quid dicat. Quandocũq; laudatis dominum:
ſemper illum in luce laudate. Non in tænebris peccatorum: ſed in luce uirtutum. Semper in anima
) tua :iol chriſti oriatur: ut ſemper in te naſcatur lumen tuum. Annuntiate de die in die ſalutare eius.
Pdaa en 4. —— ſr Dicamus & aliter. Duo ſunt dies: non tres: non quatuor: non quinq;. Duo ſunt dies: uetus
rrfehe et e el⸗s tæſtamentum & nouum: & in illo chriſtus lucet: & in iſto chriſtus lucet. Nolite eum tantum la-
udare in ueteri teſtamento: ne ſcitis iudæi. Nolite eum tantum laudare in nouo teſtamento:
ne ſcitis manichei. Laudate illum de die in diem: hoc eſt in ueteri & in nouo teſtamento: quæ duo
dies unam lucem faciunt. Propterea ſcribitur & in leuitico. Omne autem animal quod findit ungu
lam & ruminat.mundum eſt:hoc eſt ſi duas ungulas habet & ruminat munduam eſt. Si ergo unam
habet ungulam non eſt mundus.Iudæus habet unam ungulam: & propterea undus eſt. Mani-
cheus unam

Wre

e * X 4 O 4 5& l „ 2 2 — * ẽ le/ . 22 —errn ſ ATr 4 — — y, Tee Wcs 2 * ——†

— ———WWvUW

N

mC
—HZZ
Dewen⸗
nane⸗

un
APen

heiche
iſucce
minw
ſalvae
achem
Dminmmn
minom
mini
e eius.
:uetus
we
wento!
e duo
tnogt
O
M
nam

WꝘCommoueatur a facie eius vniuerſa terra. C Videte quid dicat. Cælum nò mo

C Secundum utiq; ut in melius commutetur.

Super Pſal. xxcv.

cheus nnam habet ungulam: & propterea ĩmundus ẽ. Et quia unam habet ungulam non ruminat
cibos ſuos: ſed id quod ſemel in uentrem miſerit rurſum educit ad guttur & ruminat illud & tenue
facit: ut qd groſſum fuerat rurſum tenue mittatur in uentrem. Hoc quidem pertinet ad ſacramenta
diuina dicere. Omne animal quod findit ungulam & ruminat mundum eſt. Iudæus unam unguli .l S= == .
Ihabet in unum enim tantum credit teſtamentum: & non ruminat. Legit enim tãtũmodo litteram S 2 —
& nihil conſiderat: nihil quærit intrinſecus. Eccleſiaſticus uero ungulas findit & ruminat. hoc eſt in- ke „. . P. N-
utroq; credit teſtamento: & in utroq; teſtamento ſæpe requirit. Et quodcũq; latet in littera: & ſpiri- * „ e .
tu profert. Hoc totum quare dixi:? Quia ſcriptum eſt: annuntiate de die in diem ſalutare eius. Pro- Cc Ge.? cl.dr ls
pterea & apoſtoli bini mittuntur: propterea non habemus unum oculum ſed duos. Propterea duæzaæz
habemus aures: propterea duas nares: propterea duo labia: propterea duas manus: duos pedes: Ni- —R
hil ĩ nobis unũ hẽmꝰ: nihil qd turpe ẽ. Et corporis nr̃i mẽbra duoꝶ teſtamẽtorũ ſacramẽta teſtätur r . A- eſſe-t
Afferte domino patrie gentium:afferte domino gloꝛiam ? bonoꝛzz. oor Wraem. eſle eſer.
De tẽplo hieroſolymæ dr:qd-ſibi nũc uult afferte dño patriæ gẽtiũ:afferte dño gloriã & honorẽ
Quãdo honoramꝰ dũm ĩ corpore nro:gloriatur dñs ĩ nobis. Afferte dño gloriã nomini eiꝰ. Glo/
ria ſerui gloria dñi ẽ. Qui uos recipit: me recipit. Fœlix ſeruus: ppter quẽ dominus gloriatur.
Xollite hoſtias ⁊ introite in atria eus. Q¶ Hoſtiam ſanctam: uiuam placen
tem deoi Tollite hoſtias. Vos ipſi afferte hoſtias. Quas hoſtias. Vos ipſi eſtote hoſtiæ: Virginitas:ho νρ.t el —ſl. 7
locauſtum chriſti eſt. Vniuerſa caſtitas ſiue in uirginitate:ſiue in uiduitate: ſiue in continentia. hoſtia
chriſti eſt. Rem nouam loquor hoſtiam caſtitatis ipſa portat. Tollite hoſtias & itroite in attia eius.
CAdoꝛate dominum in atrio ſancto eius. Video plura atria:uideo unum atriũ. Toll —

lite hoſtias & introite in atria eius. Ecce plura atria. Rurſum adorate dominum in atrio fancto eius. Wr eren - 14 e
lecce unum atrium. Videte ergo quoniam non poteſt de uno atrio uenire ad plura atria: ſed de plu- ͤ,„ = 4 — †LPa ß EA
rimis atriis uenit ad unum atrium. Vultis ſcire hoc ipſum myſterium? & ĩ alio loco negotiator ille 4 4.
qui habebat plurimas margaritas: uendidit plures ut emeret unam: & in michea dicitur: ſtate inqt ĩ „ Ae r⸗
uiis dñi: & inquirite inquit uiam domini. Niſi ſteterimus in uiis plurimis: unam uiam inuenire non
poſſumus. Quæ ſunt iſtæ margaritæ plures? Quæ ſunt uiæ plures? Quæ ſunt iſta atria plura. Vtin
nueniamus unam margaritam: & unam uiam: & unum atrium? Abraham iſaac & iacob moyſes leſu
naue eſaias hieremias ezechiel: duodecim prophetæ dauid ſalomon fuerunt atria: hoc eſt atria nia hef ekn Pr =g!

ſunt. Primum in illos itramꝰ: & de illis atriis poſtea uenimus ad atri euãgelii ubi inuenitur ps. 2. „1. C(5 re- A

Ar — rn, 4

ueatur a facie dei: ſedquicũq; terrenus eſt ille reſpicit dominum & cõmouetur & tremeſcit.
Bicite in gentibus quia dominus regnauit. l
Niſi terra cõmota fuerit: & a ſua terrena opera receſſerit. dñs non regnabit in gentibuus.
Etenim coꝛꝛexit oꝛbem terre qui non comonebitur. CNuũquã corrigitur: niſi qd ãte
rectum fuit & poſtea deprauatum eſt. Sic igitur & nos & omne humanum genus naturaliter intel-
lIigit deum. Nullæ enim gentes ſunt: quæ naturaliter non iĩtelligant creatorem ſuum. Licet enim la ₰
pides & ligna uenerentur: tamen intelligunt aliquid maius eſſe quam ipſi ſunt: & in errore ſuo indi . ſl Se⸗
cant ſe habere ſapientiam. Hoc eſt: nulla gens eſt: quæ naturaliter non intelligat deum. Deniq; gen c& S=
tiles idola colunt: hoc eſt lapides & ligna uenerãtur: & ſi forte rixam feceriĩt & ſic iuramentum aliqd
inter illos nenerit:non dicunt lapides iſti uident. ligna uident: ſed deus videt & deus audit. Videte
ergo quid dicat. Etenim correxit orbem terræ qui non cõmouebitur. Ideo uenit xpᷣs & correxit ge — 3
nus humanum: qd ante fuerat deprauatum: ut in ætemum non moueatur. Crux enim ipſius: colůò rhe E 5 Nre
na eſt generis humani. In ipſa columna ædificata eſt domus eius. Ego crucem dico: non lignum: P-& raſſenes) Ecet
ſedpaſſionem. Cæterum crux iſta & in britannia eſt: & in india eſt: & in uniuerſo orbe terraruum.
Deniq; quid dicat & in euangelio:niſi tuleritis crucem meam && quotidie ſequuti fueritis me. Vide
te quid dicat. Niſi anima ueſtra ita ad crucẽ fuerit præparaꝶ ſicut mea fuit pro uobis: mei diſcipuli
eſſe non poteſtis. Fœlix qui crucem & reſurrectionem & locum natiuitatis chriſti: & lIocum aſcen /
ſionis portat in pectore ſuo.Fœlix eſt qui bethleem habet in corde ſuo in cuius corde chriſtus quo erhlee 4. —- p
tidie naſcitur. Deniq; quid dicitur bethleem? Domus panis. Simus & nos domus panis: eius qui de
cælo deſcendit. Quotidie nobis chriſtus crucifigitur. Nos mundo crucifigimur: & chriſtus in nobis
crucifigitur. Fœlix eſt in cuius corde quotidie chriſtus reſurgit: ſi quotidie pro peccatis ſuis etiam le
uibus agit pœnitentiam. Fœlix eſt qui de monte oliueti aſcendit ad regna cælorum: ubi ſũt oliuæ
domini uberes: ubi lumen chriſti naſcitur: ubi ſunt oliuæta domini. Ego enim quaſi oliua uberis ĩ
domo domini. Accendamus ergo & nos Iucernam noſtram / iſta oſiua:& ſtatim cum chriſto ibi
mus ad regna cælorum: Etenim correxit orbem qui non cõm ebitur: qui prius ꝓ peccatis tortuo
ſus erat.ludicabit populos in æquitate.De futuro hoc iuditio dixit: in quo iterato adueniet iuchca/
re de uiuis & mortuis. ¶MLetentur ceiii. C Apoſtoli uel reliqui ſancti.
CExrultet terra. CCorpora ſcilicet cæleſtia. ?JZMẽ
CMoueatur mare ⁊ plenitudo eius oꝛbis terrarum ⁊ vniuerſi qui habitant in eo.

S

( Bwrne —Wor klinoe, .

gegie g

OD

6

4

—x̃'RSR5αρe-—

CBaugebunt campi ⁊ omnia que in eis ſunt.

CAnimæ ſanctæ & præſertim uirgines quæ diuerſis florum ſuauitatibus pollent. “

.

CTunc exultabunt omnia ligna ſiluarum a facie domini.
COQuia non ſunt obnoxia combuſtioni. Quoniam uenit primo aduentu ad redimendum.
CAQuoniam venit iudicare terram. lIterato ad iudicandum.
CJudicabit oꝛbem terrarum in equitate:⁊ populos in ueritate ſuaag. ?DðUMW
Vt peccatores ſubdat pœnis: iuſtos præmiis muneret æternis. Qui nobis timorem nominis ſui
tribuens: præſtare dignetur ut in illo tremendo iuditii tempore non collocemur in ſiniſtro nume/
ro:q nos redẽptos e ſaguine cõſitemur: ip̃i gloria cũ æterno pfr̃e & ſpũ ſctõ ĩ ſæcula ſæculoꝶ amẽ
CIpfſi Dauid quando terra eius reſtituta eſt i.
C PSALMVS. XCVII.
Egimus in regum & paralipomenon libris quoniam dauid bellicoſus uir fuit: & uniuet-
B ſas gentes in circuitu ſubiecerit & in ſuam redegerit poteſtatem. Hoc interim ſecundum
litteram intelligamus. Hoc modo pſalmus dauid quem cecinit domino. quando uictis
☛aduerſariis reddidit terræ ſuæ: hoc eſt iudeæ pacem. Hoc ſecundum hyſtoriam. Cæteruz
ſi dauid interprætatur fortis manu: fortis autem manu nemo eſt niſi ille qui nicit omnes gentes no
ſter dauid: ad quem clamabant demones. Quid ueniſti torquære nos ante tempus fſili dauid? Iſte
pſalmus ab eo compoſitus eſt: quando conſtituta eſt eius terra. Et egregie dixit quidam: quoniam
terra iſta quæ conſtituitur corpora noſtra ſunt. Vere enim eo tempore debemus cantare domino:
quando terra noſtra cõpoſita eſt. Dicamus autem nos & aliter. Nõ enim nocet: ſi aandem rem duo
bus & tribus modis intelligamus. Scriptum eſt enim in ſalomone. Aſſumes inquit eam in tabu-⸗
la cordis tui tripliciter. Non nocet diuerſum aliquid dicere: cum uno ſpiritu dicitur. Quando ter-

r a eius conſtituta eſt. Terra iſta antequã dauid noſter omnes uincerer non habebat pacem: ſʒ ubiq;
x. „2 al.n ſaſſan e Ae erat diſcordia. Alia gens colebat iouem: alia mercurium: alia jiunonem: & omnes gẽtes diuerſa ido 6
Xr Hlyan. ſſe I=. OIa habebant. Vexillum crucis eleuatum eſt: & omnis terra conſtituta eſt. 6
PE QOminus regnauit exultet tera. Vniuerſa & omnis orbis ꝗq de/
monibus & idolis fuerat ante ſubiectus: deo noſtro regnante lætetur. Dominus regnauit .
Dominus creator qui uos fecit ipſe regnauit. O uos qui ante ſubiecti eratis ſub dominio G
EEdiaboli: nunc ſubiecti eſtis ſub domino creatore. n
Cretentur inſule multe. Bene dixit de animabus noſtris: quæ uariis cogi ſ
tationibus quaſi uariis hinc inde tunduntur fluctibus. Nos autem dicamus & inſulas eccleſias. De- G
niq; dicitur & in alio loco. Conuertentur ad me inſulæ multæ. Vultis ſcire quoniam inſulæ dican/
, „ tur eccleſiæ? Dictum eſt in propheta: ex perſona domini. Loquere inquit habitatonbus inſulæ hu- i⸗
S 13 . d. — RAIius. Lætentur inſulæ multæ. Quomodo enim inſulæ in medio mari poſitæ ſunt: ſic & hæc eccleſia
p, quaſi in medio mari ſæculi iſtius poſita eſt: & ita perſequutionibus quaſi diuerſis tunduntur flucti- i
bus. Verum iſtæ inſulæ: tunduntur quotidie ſed non ſubruuntur. In mari quidem ſunt: ſed habent C
fundamentum chriſtum: qui moueni non poteſt. MMl 4 1
CANubes ⁊ cali. Ego puto nubem iſtam eſſe de qua dicitur in euan ſi
gelio.Et operuit inquit eos nubes lucida:eo tempore quando tranſformatus eſt dominus: & apo/ C
Eſtoli ceciderunt: & operuit eos nubes lucida. Ego puto iſtas eſſe nubes quibus mandauit dominus C
ne pluant ſuper iſrahel imbrem. Ego puto iſtas eſſe nubes: de ꝗbus in alio loco dicitur. Veritas tua C
nſq; ad nubes Veritas domini illa quæ dicitur in euangelio. Ego ſum uia & ueritas & uita. Veritas C
dei chriſtus eſt. Veritas domini uſq; ad nubes:apoſtoli ſunt & prophetæ.Iſtis mandatum eſt:ne plu
Hant ſuper iſtael ĩbrẽ. Ex quo enim ſecundum hyſtoriam quod ſcriptum eſt ĩ ibro iudicum: uellus il
lu ſiccatum eſt: pluuia in uniuerſo orbe diſcuriit. Quod dicitur hoc eſt. Iſrahel ſiccatus eſt: & plu/ 8
uia ſuper omnem orbem diſcurrit. o ðWM C
¶Nubes ? caligo in circuitu eius. CCCDominus uenit in ægyptum ſuper nubem
leuem. Videte quid dicat. Dominus uenit atq; ſaluator in ægyptum iſtam in qua nos ſumus: in lo- C
a.. . 4 = 4. es tænebrarum ubi pharao eſt dominus uenit. Non uenit niſi in nube leuj. Nubes iſta leuis quæ C
ee e ene t Arent eſt: Videtur mihi ſancta maria nullo humano ſemine prægrauata. Iſta nubes leuis uenit in mundũ ea. c
& ſecum portat mundi creatorem. Et quid dicitur ibi in efaia? Dominus uenit in ægyptum ſuper E⸗ in

CSt caligo in circuitu eius. Q¶ ¶e Hoc eſt & myſte ria in circuitu eius. Propterea

lnubem leuem: & conftingentur idola ægypti. Cõmota ſunt & concuſſa atq; deſtructa. Nubes iſta m
eſtruxit ſerapium in alexandria. Non imperator homo mortalis: ſed nubes iſta quæ uenit in ægy
ptum. Nubes & caligo in circuitu eius. Diximus de nube: dicamus de caligine. Dominus in caligi-
ne eſt. Dominus aut in lumine eſt: aut in caligine. In lumine incipientibus eſt. Incipientibus
Hentm ſimpliciter loquitur: qui uero perfecti ſunt: illis myſticæ loquitur. Deniq; apoſtolis non
Aoquebatur quaſi tutbis: ſed intrinſecus loquebatur. Et quid dicit? Qui habet aures audiendi
audiat. Ergo hoc eſt quod dicit.

dicitup& in exodo. Et omnis inquit popul ſtabat deorſum: moyſes aũt ſolꝰ ingrektus en moms

CAlluxerunt fulgura eius oꝛbi terre:vidit ⁊ commota eſt terra.

tatẽ ꝗa uos ĩ regno ſuo adſciuit. Qui nobis pᷣſtare dignetur: ut eiꝰlumiĩe nr̃is cordibꝰ oriẽte merea/

Super Pſal. xxcvii.

ſyna in caligine. Non enim poterat omnis populus dei ſcite myſteria:quæ ſolus poterat noſſe mop
ſes. Dicitur de deo. Poſuit tænebras latibulum: s ð,
Juſtitia ⁊ iuditium coꝛꝛectio ſedis eius. CQuid uult dicere correctio ſe d⸗ A.⸗ 44. 4.
dis eius? Debuit dicere:ſtabilitas ſedis eius:. Quando ergo dicitur correctio ſedis eius: oſtenditur qd
cũq; corrigitur prauum fuiſſe antequã corrigeretur. Iuditium ergo dei ante
dum: quaſi prauum uidetur. Nunc uidetur iniuſtum: & prauum eſſe iuditiu
homines ditantur & ſancti pauperes ſunt: nonne uidetur iuditium dei eſſe
uenerit ad iudicandum ut reddat unicuiq; ſecundum opera ſua
eius. Deniq; uultis ſcire quia de die iuditii dicitur?
CIgnis ante ipſum pꝛecedet. . M CIgnem iſtum: qui ſanctus eſt non ti-
meat: qui peccator eſt timeat. Ignis iſte ſanctos purgat peccatores conſumit. Ignis ante ipſum præ-⸗
cedet. Qui facit angelos fuos ſpiritu::& miniſtros iuos ignem ardentem. Ego puto iſtos eẽ i gnes
hoc eſt angelos eius. Iſti ergo angeli hoc eſt ignis eius præcedent ante eum. Iſti angeli quos conſu
munt:? Quicũq; eſt lgnum fœnum ipnla Cn autem aurum argentum eſt & lapides ptioſi mit/
titur quidem in ignem: ſed mundior inuenitur.
CAlluxerunt fulgura eius oꝛbi terre. CDicunt philoſophi: quod fulgura ex nu
bium colliſione generentur. Niſi enim prius ſonitus auditus fuerit: fulgura non proſpitiuntur. Ho
dicitur & de lapide ignatio. Qui miſi colliſus fuerit: medius ignis non egreditur. Hoc diximus ſecũ
dum hyſtoriam: & paruulis adhuc loquimur. Diximus ergo naturam rerum: ut ex natura reruz; ſpi
rituale aliquid proferamus. Lapis qui uulgo uocaturignatius: ſi ſolus eſt. ignẽ nõ põt mittere. ſin/
autem cum alio lapide colliſus fuerit medius ignis excutitur. Fac mihi eſſe nubem hieremiam: eſa . . „ 4
jam heliam: nubem autem & paulum & petrum & cæteros apoſtolos. Iſtæ ergo nubes quando col c-,‚e rer tee . e
liſæ fuerint inter ſe:mittunt medium ignem: & lucet orbi terræ. S er. — Eet ”U

— —
quã ueniat ad iudican-=- P4 Dr 7 N—N
m. Quando enim iniꝗ
prauum. Quando auteʒ P. epes, :g.
leo tempore quaſi corrigitur ſedes? 24—t,

Terpt er e Ppde

C

CApoſtolorum fulgura alluxerunt in toto orbe terrarum. Cõmota eſt. Illi loquebãtur & tonitruũ
uocis eorum uniuerſus mundus audiebat. Duo habebant pariter. & grandem uocem: & ſpylendidio⸗
ra fulgura. Hæc fulgura credentes illuminabant: non credentes comburebant-
CMontes ſicut cera fluxernnt. CMihi uidentur iſti montes eſſe de-
monum poteſtates. Siue certe mõtes ſupbi ꝗq; hoĩes.Ignis iſte ñ cõſumit hũiles: ſed qcũq; mõtuo
ſi ſunt. Deniq; qñ fulgur emittitur: difficile illos pcutit ꝗ ĩ ualle ſũt: ſed ſemp illos ꝗq in monte ſunt.
Annuntiauerunt celi iuſtitiam eius. QAOIſtti ſunt cæli: de quibus & in octauo
decimo pſalmo dicitur. Cæli enarrant gloriam dei. Cæli annuntiant iuſtitiam eius: terra non annu;
tiat. Quicũq; cælũ eſt:nõ timet iuſt deũͥ. Quicũq; de cælis ẽ:non timet eius annuntiare iuſtitiam.
Quicũq; ſanctus eſt & cælum eſt: iſte iuſtum deum non timet. Peccator autem miſericordem quæ-
rit deum. Annuntiauerunt cæli iuſtitiam eius: euangeliſtæ ſcilicet.
CEt uiderunt omnes populi gloꝛiam eius. CQuisa etiã ꝗbus nõ ẽ annũtiatũ de eo ĩ/
rellexerunt deum in carne uemſſe. Cõfundantur oẽs ꝗ adorãt ſculptilia: qd gloriãtur ĩ ſimulachris
ſuis. Vt dũ in ſpe uana confunduntur: ad illam ueram ualeant peruenire. ”M
Adoꝛate denm omnes angeli eins. Annuntiate res regni illius.
CAuclinuit ⁊ letata eſt ſyon. Eccleſia quæ gloriam eius ſpeculabatur.
CEt exultanerunt filie iude. Waaima confeſſorum.
CPꝛopter iuditia tua domine· CQCQC( Quia cuſtodierunt ea.
Quoniam tu dominus altiſſimus ſuper omnez terrã.nimis ſupexaltatus es ſuper oẽs deos.
CEt nõ ſolũ ſup deos:ſed etiã ſuper cælos cælorum. ¶ MQOu qiligitis dñm.
COQui ſolus eſt bonuus. CCOdite malũ. ¶᷑öDiabolũ.
CCuſtodit dominus animas ſanctoꝛum ſnorum:de manu peccatoꝛis liberabit eas. CNe
eis aliqd noceat: C Zux oꝛta ẽ iuffo. C Xps refulget ĩ corde ei ꝰ*. C Et rectis coꝛde letitia.
COQuia quem expectabant cernere meruerunt.
Letamin inſti in domino:⁊ conſuemini memoꝛie ſanctitatis eins: CQ uia eũ i recti cor
dis lumiĩe cõtẽplamini: iugiter collaudate uel ſctĩtatẽ eiꝰ:qa uobis memor fuit ut ſdĩſicaret. Vel pie

mur ab eo de pᷣſentibꝰerui: cuiꝰ ſumus baptiſmo a noxiis originalibus liberati. Ip̃ĩ. gloria cum æter-
no patre & ſpũ ſancto in ſæcula ſæculorũ amẽ. CNonageſimPſeptimꝰpſalmꝰuocèẽ ꝓphetæ
cõtinens:potentiam narrat dominici noĩs ac uirtutis. Pſalmus Banid.
HFAntate domino canticum nonum. Canticum norum eſt dei bli?
RcCcrucifixus: qd nũquã auditum fuerat. Noua res nouum habeat canticum:
CLantate domino canticnm nounz. UHõ qdẽ ẽ ꝗ paſſus ẽ: ſed uos cantate
urm do. Paſſus ẽ qdẽ quaſi hõ: ſed ſaluauit quaſi deꝰ. Cãtate dño cãticũ nouũ. Cãticũ nouum
mereamur nomẽ nouũ. Propterea di & alibi: & uocabitur ĩquit nomẽ nouũ. Nouũ nomẽ: nouum
meretur cãticũ.& ĩ apochalypſi dẽ ꝗ uicerit inquit:dabo ei calculum & nomẽ nouũ ſcriptũ ſup eũ.

KKk iiii

W 7. n R

Nomèẽ nouũ xpᷣianorũ c. Caãtate dno. Quare Qid enĩ fecitꝰ Quate eni nouũ mereatur caticù?
Cm̃ mirabilia fecit. CSigna fecit in iudæis: paraliticos ſanauit. Leproſos purgauit mor-
/tuos ſuſcitauit.Hoc & alii fecerunt prophetæ. Vertit panes paucos in plures:& pauit infinitũ popu-/
ilũã.Hoc fecit & heliſeus. Quid ergo ſecit noui ut mereatur nouũ cãticũ? Vultis ſcire ꝗd nouù fece/
T=. P X* fer AſI rit deꝰ? Quaſi hõ mortuus ẽ:ut hoĩes uiuerẽt.Filius dei crucifixus ẽ: ut nos leuaret ad cælũ. Quo-
Arad Mor„ r SC niã mirabilia fecit. Vultis ſcire qm̃ mirabilia fecit? Filius uiduæ iacebat ĩ cenaculo: uenit heliſeus &
7 & Cötraxit ſe: & os ad os poſuit: & manus ad manꝰ: & pedes ad pedes. Si enim expãdiſſet ſe: ñ reuerſus
Tyr. raſſwanmeg „. eſſet filius uiduæ. Ideo ſe cõtraxit: ut uiuiſicaret. Cũ eſſet in forma dei: ideo accepit formam hoĩs: iõ
tpe-ſie hahſer E Lo ſe contraxit ut nos faceret altiores. ¶ Saluauit ſibi dextera eius.
Quod dicit hoc . Saluauit hoĩes: Nõ alienũ: ſed ſuũ opꝰ. hoc ẽ qd fecerat ſibi.ſibi ipſe ſaluauit. Fe
cerat hoĩem ĩ ſalutẽ:q uitio ſuo perierat.l ſte mortuꝰẽ:ut ſaluaret ſibi hominẽ dextera ſua. Dextera
hic pro uirtute ponitur: & brachium pro roborre. CEt bꝛachium ſanctum eius.
CLicet & brachiũ & dextera xps dicatur: dextera dñi fecit uirtutẽ & brachiũ diñi cui reuelatũ ẽ: ta-
men qm̃ hic de xpo dicitur. C Motom fecit dominus ſalutare ſuum. CNon dixit
oſtendit ſed notũ fecit. Quod dicit hoc ẽ. Qui ante nouerãt deũ & ſuo uitio obliti ſũt. Ergo deꝰ ue
. „ „ niss ſua gratia hoc qd pdiderãt maniſeſtauit eis. Ergo qd dicit illũ quẽ nouerat adã: quem nouerat
enet e ſeth:iquẽ nouerat enoch: qui ĩuocauit dñm & ſperauit in eũ: & nouerat noæ & poſtea oblitũ fuerat
huüanũ genus: uenit iterũ in mũdũ: ut hoĩes qui poſtea obliti fuerãt poſtea cognoſcerẽt. Notũ fecit
dñs ſalutare ſuũ. In hebraico legitur. Notũ fecit dñs ieſum ſuũ. Vbicũq; enim ſaluator diciturii he-

X

1 braico leſus ponitur. ¶ Iũnn conſpectu gentiũ reuelanit iuſtitiqꝗ ſuã.
Nor. welz = ee —. Nedquã in ſola iudæa:ſed ĩ cõſpectu gẽtiũ.Iuſtum enĩ erat:ut ſaluator ſaluaret creaturã ſnã. Re

4 fE 1. r uelauit iuſtitiam ſuam: quæ in credulitate hominum fuerat obſcurata.
. ” CRecoꝛdatus miſericoꝛdie ſue. CConcluſit omnia ſub pedibus:ut omnibus miſereatur
. Re⸗ erHẽ WEt verttatẽ ſuã domui iſrahel. C Miſericordiæ recordatur ueritatem ĩplet. Recordat eſt

Ove .2S r * P--l S miſericordiæ ſuæ. hoc eſt in gentium opulũ.Et ueritatem ſuam domui iſrahel. Hoc ope cõplens
= errrr qd patriarchis promiſerat. Viderũt oẽs ſines terre ſalutare dei noſtri.
c Nõ ſolus iſrael uidit & iuda:ſed oẽs fines. Simulq; ſecũdũ myſticũ intellectũ fines terræ. Quãdiu
medio terræ ſumus: deũ uidere nõ poſſumus. Quãdo ergo quaſi relinquimꝰterrã & ĩ ſũmitate ſu
mus: tũc meremur uidere deũ. Vultis ſcire quomodo fines terræ uideãt deũ? Legimus in ezechiele:
””è”M & rotæ ingꝗt ille quæ uoluũtur dicebatur eis: gel gel. qd dicitur reuolutio. Gel enim uolutio. gel gel
3* ePre 5e1 6 reuolutio. Rotæ ergo illæ audiũt reuolutio. Quoniã rota ꝗᷓſi paruo quodꝗ ſpatio terrã tãgit: & to
ta feſtĩat ad cælũ.Iõ dr̃ & ĩ alio loco. Scti lapides uoluũtur ſup terrã.Et qd dr ĩ ezechiele? Quocũq;
ĩquit ĩbat ſpũs:illuc ſequebãtur & rotæ. & nos ſequamur ſpm ſem̃: ut dicamur rotæ: & qd dr ibi⸗
& nõ ĩqt ibãt retrorſũ: ſed ſemp ibãt añ ſe. Simuiq; cõſiderate ꝗd dicat. Nõ ĩqꝗt reuertebãtur: ſʒ ſẽp
añ ſe ibãt. Præteritorũ enĩ obliuiſcebãtur: ad priora ſe extẽdebãt. & plena erant ĩꝗt oculis. Oĩa eniʒ
rotaꝑ& iſtaꝑꝶ plena erãt lumine dei. Nõ ẽ iſtitẽporĩs ut de rotis: & de cherubin & de aĩalib ezechiel
diſputemus:⸗ ¶ CNubilate deo ois terra. 6
Non ſolum iudæa:ſed omnis terra iubilate domino. Signa mittite uictoris exercitus:
vaA. CCãtate ⁊ exultate ⁊ pſallite. CCantate cogitatione:pſallite uero hoc ẽ omnibꝰ mem

Omnes cordæ ueſtræ uocales ſint. Nõ pòt eſſe cythara ſi una corda deſuerit. Quid tibi pdeſt ſi ſis ca

2260 ſoro) 4r W

Xt r-de — pe ruptam? Si una corda defuerit: perfectus cytharæ ſonus eſſe non poterit.
2 ¶ In tubis ductilibus ⁊ voce tube coꝛnee. CLegimꝰĩ numerorũ libro:duo genera eẽ tu-
baꝶe. Vnũ geneẽ tubaꝶ ductile ex argẽto: aliud eẽ genꝰtubaꝶ corneag. Ergo hic utrũq; dr.In tu/
bis ductilibꝰ& uoce tubæ corneæ. Qud dr hoc ẽ. Tuba ductilis ex argẽto: ſermo dei eſt: & eloquia

dñi eloquia caſta: argẽtũ igne examiĩnatũ:purgatũ ſeptuplũ. Rurſum in uoce tubæ corneæ: hic re/

c. Erexit cornu ſalutis nobis. Et ĩ alio loco ſcriptũ ẽ.In te inimicos nr̃os uẽtilabimꝰcornu.Ergo ui/
— tea 1- her 6-— .⸗ n,lete hic quid dicat. Duas habetote tubas: & argẽteã & corneã. Argẽteã: ut habeatis ſerm onẽ .Cor⸗-
1 -vi- i P.- 4 neã:ut habeatis uirtutẽ. Vultis ſcire qm̃ cornu ſemp ĩ bonã partẽ ponitur? Legim“ in leuitico. Nul
lũ aĩal offeratur:niſi qdcũq; cornutũ ẽ.Tria genera aĩaliũ offerũtur. Bos q cornu habet: & aries qui
cornu hẽt:& hyrcus ꝗ cornu hʒ. Sine cã putas dr̃iut nullũ offeratur aĩal niſi qd cornutũ ẽ?&τ nos er
go quãdiu hẽmus cornu meremur uictima eſſe dei. Si autem cornu noſtrum fuerit excuſſum: quaſi
debiles ſumu?: & inter ſacerdotes dei uenire non poſſumus:.
CMoueatur mare ⁊ plenitudo eius. “
tentur in dulces. Deniq; & mirra mutata eſt: & facta eſt in dulcem ſaporem. Aquam illam amaram
non fecit aliud dulcem: niſi lignum crucis quod miſſum erat in eam. Mihi uidetur amarum mare:
Lex eẽ moyſi. Hoc eſt quod dicitur mirra. hoc eſt amara. Hæc amara aqua legis ueteris accepit li/
gnum crucis: & effecta eſt dulcis: 5
=ðDWU CFlumina

i e A.5 - g, 1, bris ueſtris. Pſallat manus in elemoſyna:pſallat pes uadens in opere bono. Pſallite dño in cythara.
“ E veorrb.
.

Wrr eri) Ir ete S ſtus:ſi ſis largus in elemoſyna:& inuidioſus ſis? Quid tibiꝓdeſt ſi ſex cordas ĩtegras habueris: & unã

gnans inducitur uir dei. In ſcripturis proprie cornu ꝓ regno dicitur & pro potẽtia:ſicut ibi ſcriptũ

CMoueatur mare:& amaræ aquæ mu

euggnc 4
1

—,0v
B — ———U -—,

— 22 — —

n.
ni

H
ni⸗
w⸗
i
Vl

e
uſ

mu
tam
ate⸗
,

— *

datur:ſed ope. Non audit uocẽ: ſed opera. Flumina plaudent manu ſimul. Propterea dicit & ipſe in

Ominus regnauit iraſcantur popni.

”M

—,— 9
N D

Huper Plal. xcviii. ⸗

CSFlumina plaudent mann ſimul. WIlInterrogemus iudæos qui ſcdm lIitteram in/
telligunt. Flumina uentrem hnñt flumina uoces habent: flumina pedes hñt flumina manus habent.
Dicat aliquis. Non eſt ſcriptũ de uentre:de pedibus. Sed dico tibi ex uno mẽbro intelligimus. & cæ
tera: Non.n.poſſumus intelligere manus:ſine pedibus: ſine uentre: ſine membris cæteris. Flumina
Eiaudent manu ſimul. Flumina quæ bibere de fonte Ieſu. Me inqt dereliquerunt fontẽ aquæ uiuæ X
lumina ipſa de fonte chriſti currunt. Ille fons eſt: nos flumina ſumus. ſi amen meremur eſſe flumi NL
na. Chriſtus fons eſt: ſancti flumina ſunt. Qui autem inferiores ſunt: riuuli ſunt. Alii uero torrentes r erre
ſunt. Qui ſunt tortentes? Qui ad horam habent aquas: & temptatione ueniente ſiccantur: Fluminnz
laudent manu ſimul. Non eſt unum flumen: plura ſunt flumina. Quot ſancti ſunt tot & flumina ) r f Wre
unt. Sed iſta flumina non hñt inter ſe diſſenſioneʒ. Qm̃ ſunt flumina xpi:propterea hnt inter ſe cõ 1, 22.l.
cordiam. Flumina plaudent ſimul manu. Plaudent quia opa ſanctoꝶ laus dei eſt. Xp̃s non uoce lau A4., 1-=e= ;

—
„ X

euangelio. Qui ſitit neniat & bibat: & fluent inquit flumina de uentre eius. M
Montes exultabunt in conſpectu dñi. Quid ſimile flumina & montes? Sed
quoniam de perfectis ſanctis dicit. non dixit riuuli plaudent manu ſimul: ſed flumina plaudent ma
nu ſimul. Videte ordinem. Moueatur mare & totus orbis. Flumina plaudent manu ſimul. Montes
nihilominus: qui ad ſummam iuſtitiam peruenerunt. Dicam & aliter. Moueatur mare: qd ante fue-
rat in monte: moueatur in aduentu chriſti. Moueatur mare iam diximus: hoc eſt lex moyſi. Flumi- .*
na plaudent manu ſimul hoc eſt prophetæ. Montes exultabunt a conſpectu domini:hoc eſt a poſto
li. Quoniam uenit iudicare terram. Nequaquam uenit humilis tantum in carne: ſed glorioſus ue/
nit in maieſtate ſua. CQuoniam venit iudicarè terram.
CNon dixit perdere:ſed iudicare uenit. Iudicare: ut zizaniam ſeparet a frumento. Venit ut piſcicu
los malos ſeparet a bonis (Iudicabit orbem terrarum in iuſtitia: & populos in equitate) Iuſtitia po
nitur & equitas. Si iuſtitia ponitur & poſtea equitas propterea dicitur quod pra
uum rectum ſiat. Cui ſit gloria in ſæcula ſeculorum. Amen. MV
VPſalmus Bauid. C Nonageſimus octauus pſalmus nocem continet prophe-
tæ ſacerdotis domini cõmonentis ad dei omnipotentis gratiam referennaam. =

W Tres pſalmi idem habent principium: nonageſimus ſecundus. & nonageſimus ſex ð
tus: & nonageſimus octauus. Sed cum idem habeant principium in uerſiculo: in fine la, prlr S, I Pn
diuerſi ſunt. Quomodo enim dicit: In nonageſimo ſecundo. Dominus regnauit de N. n 4 „. a!
corem indutus eſt. In nonageſimo uero ſexto dominus regnauit exultet terra: in no-
nageſimo autem octauo: dominus regnauit iraſcantur populi. Videtur quaſi ordo ſibi
eſſe contrarius. Debuit enim primum dicere dominus regnauit iraſcantur populi: & poſtea dicere

dominus regnauit exultet terra & in ultimo dominus regnauit decorem indutus eſt. Verum diuer
Prs⸗

2.2 2 £● 2 . — —
ſus ordo dat nobis aliquam intelligentiæ ſuſpitionem. Dominus regnauit decorem indutus eſt. ) 541 Ler: .

Dominus regnauit & indutus eſt patriarchis & prophetis. & populo credenti. Decorem indutus ẽ. Nenr Ite pan vdhe r !) E
quia patriarchæ & prophetæ quaſi chriſti ueſtimentum fuerunt. IIlud eſt perizoma: quod Hieremi, ſeannr P P aſl enP. .
as ſcripſit.Illud eſt perizoma:quod habuit circa lumbos ſuos Hieremias. Vultis ſcire quoniam ſan 1 —J
cti quaſi perizoma ueſtimentum dei ſunt? Poſtea ipſe deus loquitur ad Hieremiam. Sicut tu inquit
poſuiſti lumbare iſtud ad lumbos tuos:ita & ego applicaui populum meum ad me. Quomodo) hz,“ v⸗ les ſt 4
ergo ueſtimentum circa hominem: ſic populus circa deum. VYerum quia hic perizoma: uerum qui „ 7
hic decor quo dominus fuerat indutus trans eufraten expoſitus eſt in foramine petræ: & ibi com- ð
putruit: & ab aſſyriis ductus eſt in captiuitatem: dominus quid facit? Non eſt nudus non poteſt eſſe 1. Pd
ſine lũbare & non poteſt eſſe ſine ueſte.Priore populo perdito facit ſibi ueſtem de populo gentili- c=⸗ . Set-. Pp- f ſe
um. Et quid dicitur? Dominus regnauit exultet terra. Exuet terra uniuerſa: hoc eſt credentium po/
pulus. Deniq; uultis ſcire quoniam ſecundum lumbare gentium populus dicitur? Dominus inquit
regnauit exultet terra. Lætentur inſulæ multæ. Non una inſula iudæa: ſed inſulæ multæ:hoc eſt to/
tus mundus. Dicat mihi aliquis. Da mihi exemplum de ſcripturis: ubi iudæa ſola inſula dicta ſit⸗
Omne quod loquimur debemus affirmare de ſcripturis ſanctis. In ore enim duorum & trium te- 1
ſtium ſtabit omne uerbum. Non habet tantam auctoritatem ſermo dicentis: quantum domini eerk- rirr
præceptum. Legimus in propheta Ezechiel: & tu inquit fili hominis loquære ad habitatores in- — A Irſ r.
ſulæ huius: hoc eſt iudeæ, Quoniam ergo una inſula dimiſſa eſt: nunc dicitur lætentur inſulæ mul A, ut Bea Le, Ae
tæ. Ergo de lumbare dicitur in priori populo dominus regnauit decorem indutus eſt: In ſecũdo po . 779 3. ee. eee
pulo de gentibus congregato: dominus regnauit exultet terra: lætentur in ſulæ muæ: nunc in ter . d.
tio dicitur dñs regnauit iraſcantur populi. Siue de gentibus ſiue de iudæis ſunt: quicunq; non cre/ 5 6* ſef fe le
dunt iraſcantur. Quare fremuerunt gentes: & populi meditati ſunt inania? Dominus regnauit: ira dc Fent
ſcantur populi. Dominus paſſus eſt: ds cruciſixus eſt dñs mortuus eſt dñs reſurtexit dñs ad cælũ ui
ſtor aſcendit dñs regnauit iraſcãtur populi. Qui ſunt iſti populi? Dicamus exemplũ de euangelio.
Quidã paterſamilias iuit accipere ſibi regnum de longe⸗ Quid longius quã cælum a terra: Dereliꝗt

— Se.

d..

. Expolitio.

terram: init ad cælos ut acciperet ſibi regnũ: & ciues inquit illi qd oderant eũ miſſere legationem
— dicentes. Nolumus eũ regẽ ſuper nos. Verum ille accepit regnum: & uenit ad ciues peſſimos. Venit
Mrrn - s de ad illos qui regẽ eum nolebant habere. Et nũc dicit ſps ſanctus ad ciues malos. Velitis nolitis dñs

2 gniſcare non pœnasellli iraſcãtur: & dñs depræcatur: & ꝗd dicit Venite ad me oẽs qui onerati eſtis.
Regnũ accepia patre immo hõ quem ſuſcepi: do quaſi deus: accipio quaſi homo.
¶Aui ſedes ſuper cherubin moueat᷑ terra. CQuãdiu terra immobilis eſt ſanari non
M.. . e. ⸗ 4 põt. Non de terremota loꝗtur quo nidemus tertas concuti: & o& mortalium umere genus: ſed de
e trtte ee ing. mnoſtra terra loquitur. Quæ quãdiu immota fuerit ſanari non põt. Quando uero mota fuerit & intre

ſß A. a muerit: tunc recipiet ſanitatem. Super quẽ inquit requieſcam niſi ſuper humilẽ: & quietũ & tremen

tẽ ſermones meos?“ Qm̃ terra tremẽs cõmota eſt propterea ille ꝗ ſedet ſuper cherubin: incipit ſede

. re in terra tremente. Fœlix eſt qui ſoliũ dei eſt. Fœlix eſt in quo ſemp deus ſedet. Dinerſa ſunt ſcema
ta. Aut.n.ſedemꝰ:aut ſtamꝰ:aut ãbulamꝰ: aut iacem'. Inſœlix ẽ ille cui iacet deus: Iacet eteniʒ cũ iacẽ

te:qũo plãgit cũ plãgẽte:& ridet cũ ridẽte:ita iacet cũ ĩacẽte. Quõ ſitit cũ ſitiẽte:& eſurit cũ eſuriẽte.

& nudꝰẽ cũ nudo ſic & iacet cũ iacẽte. Qui ergo uulneratꝰẽ & ĩacet:& ipᷣe quodãmõ iacere dr̃ cũ eo

Qui auũt ambulat & ille ambulat cũ eo. Qui ambulat ur̃ quidẽ melior eſſe ab eo qui iacet: tñ necdũ
uenit ad eius fœlicitatẽ qui ſtat. Deniq; & adam qñ ſe abſcondit a facie dei: ambulabat ei deus poſt
⸗ - 1„2 . meridié. Dicat aliquis. Si adã offenderat & de paradiſo fuerat eiectus: ergo imperfecta fœlicitas eſt:

cuicunq; ambulat deus: & ego dicoſi adã pœnitus occiſus fuiſſet: & non ei datus fuiſſet locus pœni

tentiæ iacuiſſet ei deus. Nunc dero quia datur ei locus pœnitentiæ: propterea ambulat ei deus.

n, e, , -&ς Bs in ſyon magnus: ? excelſus ſuper omnes populos. Aſcendens ad cælos: ex-

T-⸗ 4. Wer-larn celſus eſt omnibus ſactus. Vnde nos actuſq; noſtros per ſingulos dies ſpeculatur. G
CConſiteant᷑ nomini tuo magno:qm̃ terribile ⁊ ſanctum eft. CPraparent ſe ſancti ad conſi
tendũ noĩ tuo: qd eſt ſanctũ ſiquidẽ tu dixiſti. Sci eſtote: qa ego ſcũs ſũ.Et honor regis iudiciũ dili/
I- mrr-ſr te .( git. Debet ſe pri hõ diiudicare: & ꝓprio iudicio cõdẽnare mala ſua:& ſic honoret æternũ regẽ deũ.
Pe- Tu paraſti directiones in popuiiis. (CSsed bropri⸗ iudicio deprauati ſunt.
CJudicium ⁊ iuſtitiam in Jacob tu feciſit. Non ſolum in patriarchis: ſed
etiam in populo chriſtiano qui meruit primogenita ſenioris. S=ð èMGl
CExaltate dñm deum nrmrm.g⁊ Vt ſit excelſus in cordibus ueſtris
adlM N. ern, Aa Et adoꝛate ſcabellũ pedum eius:qm ſanctũ eſt. EMultæ de ſcabello opiniones ſũt.
— Sed hic propheta corpus dominicũ dicit: in quo maieſtas diuinitatis tanꝗᷓ ſuper ſcabellũ ſtat. Scũm
Ner a- A. = .‚n. eum dici ſæpe docuimus. Quod aũt adorari debeatur: eo aſcendente apoſtoli docuerunt: cũ ado
“ rantes regreſſi ſunt in Hieruſalẽ: Sed & ad crucẽ dominicã: & ad aĩam ſanctã hæc referenda ſunt.
CMooypſes ⁊ aaron in ſacerdotibus eius. 6 CQuamquam unus legis:
alter ſacerdotum regulam teneat: tamen uterq; aduentum domini ſacerdotali præconio uel in le-
alibus tubis: uel in ueſtis tintinnabulis nuntiauit.
Et ſamuhel inter eos ꝗ innocãt nomẽ eius. CSamuhel leuitici ordinis regulã tenet. Qd
ephod illad lIineũ atq; candidũ figurauit: oſtendens candidũ effici poſſe: qui per pniam nomẽ dñi
inuocans:lachrymis nigredinẽ peccati diluerit. Inuocabant dominum apoſtoli.
CSt ipſe exaudiebat eos:in colũna nubis loquebatur ad eos.
CLoquutus eſt dominus de nube Kliis iſrahel: ſed & deinceps affatus eſt apoſtolis de uelamento
carnis aſſumptæ in quo diuinitas obumbrata latebeat.
CCuſtodiebant teſtamẽtũ eius:⁊ pᷣceptũ qð dedit illis. CNihil de his ad irritũ deduxerũt
Bñe deus noſter tu exaudiebas eos deus tu ꝓpitifuiſti eis:⁊ vlciſcens in oẽs adiuẽtiões eoꝝ
COmnia.n. quæ agere ſtuduerunt ad perfectum deduxiſti: quia placita erant tibi.
CExaltate dñmideum nr̃m:⁊ adoꝛate i monte ſancto eius quoniam ſanctus dñs deus noſter.
CSanctos uos exhibete in eccleſia eius: ſicut ipſe eã exhibuit ſanctam non habentẽ maculam aut mu
gam. Qui nobis præſtare dignetur: ut modũ ſacerdotalis otdinis cum ſanctitate perfecta tenentes:
quæ ſtudemus agere de bono ipſe perducere dignetur ad effectum.
VPſalmus pꝛo confeſſione. Nonageſimus nonus pſalmus uocem prophetæ
continet: qui fideles prouocat in laudibus dominicis inceſſabiliter exercere.
Abilate deo omnis terra:ſeruite domino in letitia.
CQui excuſſo a ceruicibus ueſtris legis iugo:non in merore ueteris ſeruitutis: ſed in li-
Obertate noui hominis exultatis.
EANJutroite in conſpectu eius in exultatione. C Non jĩocis turpibns diſ/
. ſoliimini: ſed omnia quæcunq; facitis in gloriam dei facite. .
— .. CScitote quoniam dominus ipſe eſt deus:ipſe fecit nos:⁊ non ipſi nos. .
P e ſile fur s (Ab eo enim ſumus non ſolum corporaliter facti: ſed etiam in nouum hominem recreati. Et hoc
4 non noſtro mœrito: ſed ſuo dono.
Nos populus eius ⁊ oues paſcue eis. CIpſe eſtpaſtor bopusidaii animam
“ *ſuam pro

ð

4 regnauit iraſcantur populi. O clemẽtia ſpũs ſancti. Non dixit pereant:ſed iraſcantur. Vitiũ uoluit ſi-

d
i
i
di
Cni

ll⸗
li.

merit
eop

ſter⸗
uttu
eden

Guper Pſpal. ci.

ſuam pro ouibus ſuis poſuit. Nos autem ſumus oues:qui eum ſequimur: & uocem eius audimus: 9
CIntroite poꝛtas eius in confeſſione. C Sicut enim ait propheta: ipſe porta eſt
patris cũ dicit.Per me ſi quis introierit ſaluabitur.ĩta & apoſtoli portæ ſant eius p quas ad eũ accedi⸗
tur: quas nemo poteſt ingredi niſi ſe peccata confitendo purgauerit.

CAtria er i bymnis ↄſitemini ili. C Dilatatas ei mẽtes cũ hymnis ſpũalibꝰ cqticiſq; deferte
CKLaudate nomen eius quoniam ſuauis eſt dñs. C Nimil. n. acerbum her.
CIn eternũ miſericoꝛdia eius. ¶Quia nos redemit & iugiter ſaluat.

CEt vſq;ʒ in generationẽ ⁊ generationẽ veritas eius.
Qui nobis præſtare dignetur: ut ab ipſo facti: ab ipſo redempti: merea
iubilum exultationis cum gratiarum actione concinere. I pſi gloria cuʒ æterno patre & ſpiritu ſan⸗
cto in ſæcula ſæculorum. Amen. CPſalmus ipſi Bauid. D 1
CCenteſimus pſalmus uocẽ continet prophetæ dei miſericordias enarrantis.

fIJſericoꝛdiam ⁊ iudiciũ:cantabo tibi dñe. Miſericordiam audiant pec Ah

CQua populos iudicabit.
mur & in lætitia ſempiterna;

catores qui deſperant de ſua ſalute: qui ſunt in pœnitentia. Iudicium audiant contem pto⸗ T= Riz,
res: qui dicunt. Miſericors eſt dominus: peccemus indulgebit nobis. ”M

☛ Plallã ? intelligam in via immaculanra. CVt intelligat ꝗs qd pſallit: & ſenſus
ipſius contẽpletur. Pſallã ut nò uaget᷑ mens foras. Et corpore quidẽ uidear pſallere mens aut ſine fru,

Gu ſit. In uia immaculata. Vt ambulans in hoc mundo iuſte agam: & maculam non habeam. . rr S r
CQuando venies ad me. C Qu autem intellectum recepero: & iuſte egero: tunc cũ fi-
ducia dico ad duñm.

Quando uenies ad me- Veniens aũuũt de ſcdo eius aduentu accipiendum eſt.
—1 VPerambulabꝗ in innocentia coꝛdis mei:in medio domns mee. =ò
CNihil ſic placet deo:ut ſimplicitas & innocen:ia. Deni ſpuũs ſanctus in aliis uolatilibus non pla⸗rr — Prr-
cuit niſi in columba propter ſimpliciteʒ: & in quadrupedibus in oue:propter manſuetudinem. Pr 4= Plst
ANon pꝛoponebam ante oculos meos rem iniuſtam. ã
¶Non anteponebam aliquid dño: neq; conſentiebam iniquitati: fed totus ad deum eram. . — Feet e
CSacliẽtes pꝛeuaricationẽ odiui.

zee! ſe⸗ — plLc,; — = Prets —.
CSiue pater meus:ſiue mater: ſiue frater: aut ſoror:ſiue s .
amicus: t ſi declinaſſet a timore dñi:hunc odio habebã: & oĩno ad eũ non accedã. Non antepone-

4

bam propinquitatem aut amicitiã pietati dñi. Non adheſit mihi coꝛ pꝛauũ.
CNon erat in me aliquid difficile aut peruerſum aliquid: ſed equitas & iuſtitia.
CBecldinantẽ a me malignum non cognoſcebam. ¶ THNHoc eſt ſi erat mihi amicus
aut proximus: ſiue epiſcopus aut præſbyter: ſiue in quacunq; dignitate conſtitutus: tamen ſi peruer-
tebat uias ſuas ſic eum fugiebam: ut pœnitus eius memoriam non facerm.
Betrahentẽ ſecreto ꝓximo ſuo:hunc ꝑſequebar.
gS re detrahentuut etiã quantum in nobis eſt perſequamur talẽ.

Q Intantũ non oportet conſenti⸗ = Pte⸗ Pſeg- 4-
prouidentes in utioq; utilitatẽ: ut nec
libẽter audiamus: nec illũ pmittamus peccare. Tanta. n. diſtantia eſt inter fornicantẽ & detrabentez — .
(vtt ille qui fornicatur ſe tantum occidat:ille aũt qui detrahit & ſe & illum qui audit demergat Betnnn e-3 tave 5
¶Superbo oculo ⁊ inſatiabili coꝛde cum hoc non edebam. H HD
Siquis erat ſuperbus aut auarus cum hoc pœnitus non edebam. vel-. — P - ☛ —
COculi mei ſuꝑ ſideles terre vt ſedeant mecd. Non dixit dinites aut im
patores:aut epiſicopos:aut præſbyteros:aut diaconos:ſed fideles: cum iſtis ſedebaʒ. Poteſt hoc dice 24.
re & epiſcopus ſanctus uir: quoniam non ordinabam præſbyterum illum qui mihi obſequebatur:
aut ptopinquum meum:ſed eum quem ſciebam fidelem. Et iterum idẽ poteſt dicere. Qm̃ omne⸗
clericos meos & laicos fideles habebam. Poteſt ex perſona domini dici iſte uerſiculus.
CAmbulans in via immaculata:hic mihi miniſtraboert.

Quoniam non ordinabam eos qui mihi fideles: ſed juſtos & fideles. Qui loquitur iniqua non di
rexit in conſpectu oculorum meorum. In tantum enim dælinabam ab eo qui detrahebat proximo
ſuo: ut nec illi crederem nec audirem talem. Z
CIn matutino interſiciebã oẽs peccatoꝛes terre.
terræ. Peccatores enim terreni ſu

7
7

5.

4

CBene dixit. peccatores P= 4A= P tere Dr.
nt. Hoc uult dicere quod ſũmiſſionem diaboli qui mihi ſuggere-
bat eiciebam de corde meo: & non ſuſcipiebam. Cogitationibus enim malis eiectis: demones occi
duntur. Iudæi hunc uerſum audientes & ſequentes Iitteram occidentem: & deſiderantes ſanguineʒ
fundere ſiquis præuaricatus fuerit de lege interficiunt eum. Siquidem non ſunt contenti occiſione
prophetarum: ſed & ipſum dominum crucifxerunt.

¶Et diſperderẽ de ciuitate dñi oẽs qui operant᷑ iniquitatem. .
CVninam & nos diſperdamus de ciuitate domini operantes iniquitatem. Ciuitas domini eſt eccle te⸗
ſia ſanctorum: congregatio iuſtorum. Diſperdam:hoc eſt arguam & increpem eũ qui peccat: ut po/
nitentiam agat & diſperdat iniquitatem de corde ſuo. Non enim dixit ut abiciatur. M
COꝛatio pauperis:cũ anxiaretur:⁊2 in conſpectu dñi effudit pꝛeces ſuas. MM

CCenteſimus primus pſalmus in principio uocem prophetæ continet ex perſona peccatonis:dein/
de laus in ea dominici nominis continetur. ðBèẽ) H

7

Erxpolſitio.

SEBO mine exaudi oꝛationem meam:? clamoꝛ mens ad te veniaat.
Ners . 4. 4. ] T:ia de toto corde profſertun. C Mon auertas facſẽ tuã a me⸗
S ,CSiquis in corde mundo orat: & non arguitur ſua cõſcientia: hoc põt dicere: Peccator
MH enim non audet dicere: non auertas faciem tuam a me: ſed magis dicit. Auerte faciem tuã

a peccatis meis. In quacunq; die tribulor inclina ad me aurem tuam.

CIn quacunqʒ die innocauero te velociter exaudi me. CPro pᷣſentibus præſſuris orat

ut ab his contemplatione diuina eripiatur.. CQuia defecerunt ſicut fumus dies mei.
CAc ſi dicat.Infantulus fui:& dum neſcio ueni in iuuenilem ætatem: & iterum in perfectam ætatẽ:
Et dum neſcio ſenui. CSEt defecerunt ſicut fumus dies mei.
SMQuidam autem putant ſe eſſe ſempiternos: & perſeuerant in ſuo peccatto.
„ CEt oſſa mea ſicut cremiũ arnerunt. (Oſſa dicit ipſam fortitudinẽ. Si ergo qd eſt in
Werre re — - p* me forte hoc aruit: & infirmũ factum eſt quantomagis quæ per naturam infirma eſt cao.
S= VWercuſſus ſum vt fenum ⁊ aruit coꝛ meuam. ¶ Sicut & alibi ſcriptum eſt: hõ

ſicut fœnum dies eius. Sic enim uita hominum uiret: & cito areſcitt
CAQma oblitus ſũ manducare panẽ mee. CNon dixit nõ deſideraui manducare: aut
contpſi manducare:In tantũ mihi uenit memoria peccatoꝑꝶꝑ meorum: & talem pœnitentiam egi:
ut etiam obliuiſcar manducare: deſiderinm dei habens: & ipſum ſolum conſideran.
,W¶ HAuoce gemitus mei:adheſit os meum carni me
O= 42 T=Pe tiam quomodo debeant agere pœnitentiam. Ita enim exſiccaui memetipſum ut ſine came eſſem
& pelſes meæ cohererent oſſibus meis. Carnem pro pelle dixit. ò
Similis factus ſũ pellicano ſolitudinis. Duo genera dicũtur eſſe hoꝶ uolatiliũ. Vnũ in
aqs eſt: & eſca eius piſces ſunt:& unũ in ſolitudine: & eſca eius uenenata alĩalia. hoc eſt ſerpentes &
4, 4. crocodrili & lacertæ. Dicuntur aũt iſta uolatilia latine onocrotali. Illi ergo ſimilis factus ſum: qui ẽ
2=è PI9 in Sltunlinze comedit uenenata aĩalia. Hoc eſt eſca mea:quaſi uenenum erat mihii. .
3z -eH ſ CEFactus ſů ſi

Diſcant qui agunt pœnitẽ

gis in nocte? Sic ergo factus ſum propter peccata mea: & memetipſum conſiderans.
AQuia cinerẽ tanq́; panem manducauu. UIUIInn cinere intingebam panem
meum:& ſic comedebam.Si ergo propheta hoc dicit: nos quid facimus. l S
CEt poculũů meum cũ fletu miſcebã. . N¶ ꝗNihil mihi erat ſuaue neq; panis:

neq; poculum: ſed tantum cæleſtem panem deſiderabam ideſt chriſtum. “
¶A facie ire ⁊ indignatiõis tue. CEt hæc oĩa faciebã cõſiderãs aduẽtũ tuũ & futuꝶ iudiciũ

CQnia elleuans alliſiſti me. CNoc dicant q aliquãdo fuerunt ſancti: & ceciderũt. Exal

tati. n. in uirtutibus poſtea ceciderunt. Siquidem ſancti dicunt: quia eleuans tenuiſti me.

WBies mei ſicut vmbꝛa declinauerununt.

UA ceeranantornnan nodes? Hoceſt ſi lumen: quantomagis tænebræ: l
CEt ego ſicut fenũ arui. Quoniam ſicut fœnum: ſic pertranſit homo & ſiccatur.
Tu exurgens miſereberis ſyon. Ex hoc uerſiculo maniſeſtũ eſt: qd ex perſona ſyõ

ðUMWf dictus eſt iſte pſalmus: & non ex pſona prophetæ. Svon aũt eſt q in ſpecula poſita eſt: & ea qᷓ ueniũt

Ne- bet ; ſer de löge pſpiciẽs. Hæc ergo ſyon q in alto poſita ẽ: & in ſublime cecidit. Ergo ꝗ ſtat uideat ne cadat.

pſT Tke 2 AQnia tps miſerendi eius:qꝛ venit tempus. [ Aur propter pnĩam tempus eſt miſe⸗
rendi: aut ſcdm aduentum ſaluatoris ſignificat. Conſdat ergo qui agit pnĩiam:qm̃ uenit tempus ſal
nandi. Miſericors eſt enim dñs. W¶ OQm placuerunt ſeruis tuis lapides eius.
er.; Pa-k) NQLapides ſancti ſunt. Terra autem hoc eſt peccatores: miſericordia domini indigent.
re e f CEt terre eins miſerebuntur. CCXYt fructum exhibeat ſanctitauius.
M Timebunt gentes nomen dñi:⁊ oẽs eeges terre gloꝛiã tnuu. Qusæ prius idola me/

tuehant: & demonioꝶ noĩa inuocabant: nunc nomen tuum uenerentur & timeant. .
CQuia ediſicabit dũs ſyon. ¶ CEecleſiaʒ ſuã ſup fundamentũ apoſtoloꝶ & prophetaꝶ
CEt videbit᷑ in gloꝛia ſua. CCum oẽ corpus eius glorificauerit ad ſimilitudinem imaginis
gloriæ ſuæ. Et reſpexit in oꝛationem humilium:⁊ non ſpꝛeuit pꝛeces tcouum.
Sed aduentu ſuo uiſitauit mundum: qui olim deſiderabatur.
CScribant᷑ hec:in generatione alter. C In nouo teſtamento. Et populus qui
creabit᷑ landabit dñĩm. NXpianus utiq; ꝗ prius peccatis mortuus in eo eſt recreatus.
¶OQm pꝛoſpexit de excelſo ſancto ſuo:dñs de celo in terrã aſpexit. At audiret gemitus cõpedi
toꝝ. ⁊ ſoluat fils ĩ erẽptoꝝ. CReſpexit: ut miſereat᷑. Deſcẽdit:ut nĩcula ꝗbꝰnexi eram abſolueret
P = At annuntiẽt in ſyon nomen domini ⁊ laudem eius in hieruſalennmn.
8 Rũü V Semper bonus nuntius:noua exhibet gaudia.ſicut angelus ad mariam:ſpiritus inquit ſanctus ſu
ezdy-bet. perueniet in te. Et iterum paſtoribus: Ecce ego annuntio uobis hodie gaudium magnum: quia
natus eſt uobis ſaluator. Sic & nunc in ſyon & in Hieruſaleʒ nuntiatur: quia natus eſt in terris is qui

CIn conuenitdo

A⸗ 6S r r r- Sa-A. mundo peccatis mortuo uitam afferret.

“U

cut nycticoꝛax in domicilio. CScimus qa coruus niger eſt: & nihil hẽt in
ſe albũ.Hiperbolice uoluit dicere: qd factus ſũ ſicut nycticorax. Si ergo in die niger eſt: quantoma

— —

——

9

4

6 efe
Pere!

(

2 up . Plſal. cli.

In conneniendo populos in vnnm:⸗ reges vt ſerniant domo.
o Conuenient in una credulitate: ut ſeruiant redemptori. 1 è
ni Reſpongdit ei in via virtutis ſue:paucitatem dierum meoꝛum nuntia mihi.
CRñdu dñs Hieruſalẽ in die uirtutis. i. cũ ad paſſionẽ accederet: & annuntiauit paueitaré dierũ ſuo
1 rum dicens: quia uenient dies cũ circundaberis ab inimicis: & eradicaberis. & reliqua. f
ii CEt ne renoces me in dimidio dierum meoꝝ:in generationem ⁊ generationẽ anni tui.
P Iniqui nec dimidiant dies: iſte uero orat ut non reuocetur adimidio dierum ſcilicet ut ad perſectũᷣ
ueniens uirum: perhennitate temporum cum domino perfruatur. H
Inmtio tu dñe terram fundaſti:?⁊ opera mannũ maꝝ ſunt celi. CSicut.n.in principio iſta
i creaſti: ita & nunc uel tertã corporis nf̃i in nouum reparas hoĩem: uel mentes nf̃as cæloxꝶ dignitate A
Componis. Sed de poribus cælis ait. CIpſi peribũt tu aũt mnas cde -= n e e
b Cluxta illud. Cælum & rerta tranſibunt: uerba uero mea non præteribunt. ere —5 1 D
CSt oiĩa ſicut veſtimentũ vetereſcent:⁊ ſicut optoꝛiſ mutabis eos ⁊ mutabũt᷑ tn aũt idẽ ipſe es
n ⁊ anni tui non deſicient. [[ANoc eſt ꝗ eras in cælis: ipſum te oñdis in terris: Idẽ in utero „
8 uirginis: ipſe in infernũ deſcendens. Idẽ reſurgens a mortuis:ipſe regreſſus es in cælum. Xe⸗ — pa* — FPra P3
¶ Silij ſeruoꝝ tnoꝛum habitabunt. Quia tibi per apoſtolos ſunt renari. B
nii CE ſemen eox in ſeculũ dirigeer. WÜvel prædicatio uefuirtns eorum: in
n omni gente diſtenditur. Nos uero depræcemur dominum: ut exaudiat orationes ſupplicum men l ſl-
tibus noſtris inſerat lumen ſuum: ut eius magniſicentiam enarrantes mereamur ſanctis eius conſor?d-
in tes effici in cæleſtibus regnis. Cui gloria & imperiũ in fæcula ſeculoꝶ. amen. CPSAL. CII.
.* CPſalmꝰ Dauid. CIſte pilalmꝰ maxie circa pietatẽ atq; miſericordiã dei cõmoratur.ait.n.

3 MEnedic aĩa mea dño:⁊ omnia que intra me ſunt nomini ſancto eius.
gne 2 Dicitur & in alio loco. Et ſcitote qm̃ dñs ipſe eſt deus.& nunc dr. Et oĩa quæ intra me
in Ne ſunt noĩ ſancto eius. Si dixerimus benedic aia mea domino: dñs dñs eſt. Quod nomẽ hic

quærit d“s. Si ds dñs appellatur: quid dicit & oĩa quæ intra me ſunt noĩ ſancto eius? Ad —
m uentus filiinomen patris eſt. Ante aduentũ xpᷣi ſciebatur deus pater:non ignorabatur. Deniq; ipſe 4 er Xz Preter
dicit in euangelio. Pater reuelaui nomen tuũ hoĩbus. Non poſſumus in fingulis nerſiculis immora As P=
en u; S ndubgiam longus eſt pſalmus:ſed breues ſententiolas dehemus ſingulis uerſiculis coaptare: ma⸗
kxir gis ſenſum exponentes quam uerba texentes.
Benedic aia mea dñno:⁊ noli obliuiſci omnes retributiones eius.
Multas retributiones nobis præſtitit dominus: grandia nobis beneficia præſtitit: quia cæluʒ: quia —ſe⸗ P- e .rt. —
dci terram: quia elementa omnia pro nobis fecit. 2225
lul CQui pꝛopiciabitur omnibus iniquitatibus tuis. Vt eas quaſi nubem deleat.
OQui ſanat omnes infirmitates tuas. CPeccata quibus infirmaris. Multas mnarmita- 1 J.- ,5
tes hẽt aĩa nr̃a. Quot peccata tot infirmitates. Deniq; & illa mulier in euangelio qᷓ decẽ & octo an-n Prrrre es
nis habebat ſpũm infirmitatis: & caput ſurſũ erigere non poterat: uidete qd dicat. Qñ aliquis habet
em. ſpiritũ infitmitatis: contractus eſt: deorſum conſpicit: ſterram intuetur: cx lum uidere non poteſt. ni E fu J —
uß E-C Qui redemit de interitu vitã tuam. C Prætio inquit redempti eſtis nolite fieri ſetuiẽ
Nin r r hoĩum. Quod eſt maius prætiũ: quã creatorẽ pro creatura ſua ſanguinem fundere“
ad CAQuni replet in bonis deſideriũ tnuu. Coniungens te ſanctis in cæleſti Hieruſalem.
inie⸗ CQnui coꝛonat te miſericoꝛdia ⁊ miſerationibus. CPræcurréte miſericordia dat
zull Lictoriã: ttibuit plmm. C Renouabit ſicut aqnile iunentus tua. Vta ueteri in no/
uũ hominem muteris. C Faciens miſericoꝛdias dñs ⁊ iudiciũ oibus jiniuri patientibus.
Vt oppᷣſſis ĩpiis erigat paupes ſuos. ¶ Motas fecit vias ſuas moyſi: filijs ifrahel volunta .“
ttes ſuuss. Ei qui legem ſpũaliter intelligit: uel ei qui eum mentis oculis contéplatur. –☚
ime⸗ Miſericoꝛs ⁊ miſerator dñs patiẽs ⁊ multũ miſericꝛs. CQuia cito flecti ad miſericordiã: v e
Non in perpetuũ iraſcet neq;ʒ in eternũ cõminabitur. Non ſcom peccata nr̃a fecit nobis nee & P-es b.
Nen ſcõm iniuſtitias noſtras retribuit nobis. Weliora. n. quam mereamnrindulſit. ☚ 795
n P se ⸗le N noniam ſcöm altitudinem celi a terra: coꝛroboꝛauit miſericoꝛdiam ſuã ſuper timentes ſe.
DCW Diſtat multum cælum a terra: ſed diuina miſericordia iugiter ſuos & protegit & confirmat.
Kr.. xyt C Quantũ diſtat hoꝛtus ab occidente:longe fecit a nobis iniquitates noſtras. „
CVbi deus appropinq̃t elongãtur delicta: ut iuxta apoſtolũ ubi abundat peccatũ ſupabũdet & gfa. — Q
hul ¶ Qüũo miſeretur pater filiorum miſertus eſt dominus timentibus ſe. ””õä
rin CWiſeretur pater filio cum eum uerberat ut emendet. Ita & dominus corripit nos interdum ut ſal-ès e, — . ME
ſe uos faciat: non tamen in perpetuum derelinquit ut perdat. .
hen COQuoniam ipſe cognouit ſigmentum noſtrum. H Sicut enim propheta ge
nus humanum tanquam teſta ſiguli de luto formatum in honore filiorum adſcitum ideoq; cõſide-
in X. rans eius indicium mortis pro delictis appropinquare ait miſericordiam depræcans
igi ¶NRecoꝛdatus eſt qm̃ puluis ſumus:hõ ſicut fenũ dies euis. Ac ſi diceret. Nò ira-
i ſceris ut contereas: ſed recordare quod uaſa figuli ſumus: quæ ſemel conſrada reparati non poſſunt

— vſte 1 4. Pr rr

Expoſitio.

ſed protinus decidunt & areſcunt: Tangquam flos agri ſic effloꝛebit. CAd tempus.
CQuoniam ſpũs pertranſũjt in illo ⁊ non ſubſiſtet:: non cognoſcet amplius locum ſuum.
CTranſeunte autem ſpiritu:omnis iocunditas uiriditatis eius traditur obliuioni.
Wiſericoꝛdia autem domini ab eterno:⁊ vſqʒ in eternum ſuper timentes eunm.
Quia cũ peccatores arguit:iuſtis miſericordiã præbet. CSt iuſtitia eius in filios filio
rum his qui ſernant teſtamentum eins:æ memoꝛes ſunt mandatoꝝ ipſius ad faciendum ea.
I. Y 1 ¶ß¶ In operibus utiq; bonis:ꝗbus mandata dei iugiter memorantur ut cuſtodiantur ab ipſis.
Rrr aß=t, ter ,“ Büs in celo paranit ſedẽ ſuam: 2 regnum ipſius omnibus dominabitur. Sð
C Aſcenſionẽ dominicam prædicit q poſt reparationem hoiĩs facta eſt per quam xp̃s dominus uni/
verlas mundi fines ſuæ dominationi ſubegit. ¶Benedicite dñm angeli eius.
CNuntii uirtutis. Potentes uirtute facientes uerbũ illius. Illico quæ fuerit loquutus explẽtes. Ad au
diendam uocem ſermonum eius: hoc ẽ intelligere quæ præceperit.
Benedicite dño omnes virtutes eius miniſtri eius qui facitis voluntatem eius.
CQui uirtute illius roborati: uerbũ eccleſus miniſtratis. C.Benedicite dñm oĩia opera eius.
CV!os utiqʒ qui in eum uiuitis. Quia omne opus quod factum eſt in eo uita eſt.
CIn oi loco dnationes ipſius. Nihil. n. repperitur: ubi non domine-
tur. Omnia continet: & ſe ubiq; diffundit. ¶ QBenedic aia mea dñm.
CHaæc autem propheta non de ſua tantum aĩa:ſed & ad nr̃as quoq; aĩas loquitur: ut eum iugiter be
nedicant:qui bona largitur:qui peccatis propitiatur:qui de interitu redimit: qui in bonis omne de/
ſiderium complet: qui nunc nobis miſereri dignetur ut pater filiis delictorum molibus hic remiſſis
cui eſt cum æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
CPſalmus Bauid. CCenteſimus tertius pſalmus ipſius creaturæ uocez cõtinet
laudanteʒ ac benedicentem deum. Sed hoc ipſum ſpiritualiter debemus aduertere —
Enedic aia mea dũm. E Vt dum benedicis illũ tu benedicaris ab illo.
N A& Prouocat ſemetipſum propheta in benedicendo deo. Benedicere autem dño: hoc eſt qui
R. d. A.- ſeret

laudat dominum ſemetipſum benedicit. [U Bye deus menus.
. . ) Omnibus quidem es deus & dns: ſed mihi proprie: quia non ſum ſeruus peccati.
PV le te Magniſicatus es vehementer. Vel in me:uel in reliqs ſanctis tuis. Qui oĩum deꝰ meus
ſpecialiter deus: qa nõ ſuz ſeruus peccati: ꝗa merui uocari ſeruus tuus. Magniſicatus es nehementer.
Confeſſionẽ ⁊ decoꝛeʒ induiſti. CDedliſti confeſſionẽ dicens. Confiteor tibi dñe pa-/
ter cæli & terræ. Induiſti decoré illuz de nube ſplendida rñdente:hic eſt filius meus dilectus in quo
Ame e z.! bene complacui: ipſum audite. Confeſſio dupliciter intelligitur. Aut in pœnitẽtia: aut in glonia dei:
n . ere Hoc eſt gloriam induiſti:quemadmodum in euangelio iple ſaluator dicit. Cõfiteor tibi pater: hoc n.
r Sin ere e eſt glorinco te: aut quia confitemur peccata noſtra domino. In eo eniz quod confitemur deo pecca 1

— — —,— —— 5——

ᷣ—— —

— —

—

S ☛ à =-–☛ S

ta noſtra: gloriſicamus eum. Et decorem induiſti. Videte ordinem. Primum aliquis confitetur: & ſic C
ler-Pe her accipit pulchritudinem: & decorem:& poſtea lumen: Hoc enim ſequitur.
F FTr r Amictus lumine ſicut veſtimẽto. Contrarius uidetur hic uerſiculus illi ꝗ ait: poſuit taæ-=⸗
S= nebras latibulũ ſuũ: Vel illi qui dicit: nubes & caligo in circuitu eius. Sed ſciendum: quia de occul/- 1
tis myſteriis iſta dicuntur. Nã de iſtius lucis totius plenitudine tamen ethere falger.
Extendens celũ ſicut pellẽ. I¶In modũ enim libri cuiuſdam ſiue uoluminis
cælum cum maieſtas dei uoluerit uel extenditur uel plicatur: ſicut euangelica teſtatur fides.
C Qui tegit ags ſuperioꝛa eius. Supertiora cæli iuxta geneſim: ab aquis teguntut: qa
ſuper ſundamentũ poſitas dicit: quas multitudinẽ angeloꝶ intelligſmus: iuxta illud. Aquæ q́ ſuper

cælos ſunt laudent nomen dni. CQui ponit nubẽ aſcenſum ſun. CDñ̃s. n. Ieſus bene
AQictis diſcipulis eleuatus eſt: & nubes ſuſcepit illum: & intuebantur eum euntem in cælum.

CQAui ambulat ſuꝑ pennas ventoꝝ Super oẽm alacritatẽ uentorum dñsſince-
dit. Sed && ſuper ſanctoꝶ animas quæ ad cæleſtia tendunt: & inambulat & quieſcit.
CQui facit angelos ſuos ſpirius C[· Vt inſpirent hominibus eius ſace

CEt miniſtros ſuos ignem vrentem. . n H
CVt in aliis lumen uenitatis infundant in aliis peccata conſumant.
CQui fundauit terram ſuper ſtabilitatem ſuam:non inclinabitur in ſeculum ſeculi.
, 1, Diſcordare uidentur hæc cum illo ubi ait. Cæ lum & terra tranſibũt. Sed hæc niſibilis terra pᷣterin
TR £ Hy ſl 1P= h.r corporis uero terra quæ fructũ exhibet ſanctitatis: myſtenorum cæleſtium pallio circundatur.

—a hp re uoluntatem: quia carnalis homo non capit ea quæ ſunt dei:
2 , — . 2 4 . ue 4 o non capit ea qu den

= c ſlakle Pta pl C Zuher montes ſtabunt aque. CSuper excelſam ſuperbiã inſipientes populi cõmorantur.
Ab increpatione tua fugient:a voce tonitrui tui foꝛmidabunt.
» C. Vox tua eſt cum dicis. Pœnitentiam enim agite: appropinquabit cælorum regnum. Tanquã to-
XS A c⸗ nitruum uero: ut hi timeant cum minaris: cum ais: niſi pœnitentiam egeritig omnes ſimiliter perib?
tis. Aſcendunt montes. Sancti in ſpiritualem proficiunt intelligentiam. Et deſcendumt campi. Popu
li eorum doctrinis ſubditi:ut uirtutum flonibus repleantur. l
CIn loeum

.
nen
men.
tien
1nd
orde
l
wei

urte⸗
kod

wumrt

CMeaʒ conuertent᷑ operire terrY. Q In flagitiis quibus prius nixerant. —
CAQAui emittis fontes in cõualibus. ¶ IInterra deſerta gentiũ baptiſmi gratiam tribuit.
Inter mediũ montium. CIdeſt eccleſiarum. C Pertranſibunt aque:

C¶ Ait educat panẽ de terra:⁊ vinũ letiſicet coꝛ bois. A terreni corponis agro quẽ a nobis

CEt panis coꝛ hoiĩs confirmet. CIpſe panis in ſe corda noſtra confirmat:qui deſcen-

Siue rationabiles hoĩes:ſicut ſuperius de beſtiis atq; onagris expoſnimus.

¶Q¶ qMontes excelſi ceruis.

CQC¶ Qui timidus eſt: reſugiũ hẽt petram: petra aũt eſt xps. CSecit lunsg in tempoꝛe. ccat

num éeẽᷓ. In hoc autem mirandũ eſt: qũo tantũ lumen et tanta claritas qᷓ operit uniuerſum mundũ

C¶CQ Poſuiſti tenebꝛas ⁊ facta eſt nox. Et ſecundum Iitteram ordinẽ habet: quo/ „ —

¶ atuli leonſi rugientes vt rapiant:2 q̃rant a deo eſcã ſibi. ¶ LBñ dixit a deo. Qm̃ ſan

tentiam agat. Oritur illi ſol iuſtitiæ: & fugiunt ab eo omnes beſtiæ & peccata: & efficitur talis qua

mus aũt elefantẽ tam magnã beſtiã hẽre oculos: nares:pedes:uentrẽ ſicut & nos imipſis locis. Simi

Super Pſal. xcix.

CIn locũ qnẽ fũdaſti eis. CIn cõuẽtu eccleſiaſtico. C Zerminũ poſuiſti quẽ nõ trãſgrediẽt᷑
CCatholicam utiq; fidem quã uſq; ad terminum præſentis uitæ cuſtodiunt.

¶ITpſius lauacri:ſiue doctorisrrigando donis cæleſtibus populum.
CSEt potabunt ot᷑s beſtie agri expectabunt onagri in ſiti ſua. HW H
CVt oĩbus hæc gr̃a equaliter miniſtretur: ſicut ait paul?: Sapientibus & inſipientibus debitor ſum.
BSuper ea volncres celi habifabunt. C Qui excelſiorẽ ad intelligendum meruerũt ſenſuʒ.
CRigẽãs mõtes hoc apoſtolos de ſupioꝛibus ſuis. CDe cæleſtibꝰ effundẽs ſup eos ſpm̃ ſcm̃
Be fructu operũ tuoꝛum ſatiabitur terra. CDe beneficiis largitionis tuæ.
Pꝛoducens fennm iumentis:⁊ herbam ſernituti hominuum. UU

Vuicuiq; ſecundum propriam tribuens neceſſitateem.

aſſumpſit miſterium proferens cæleſtis panis ac poculi ſalutaris quo reficiatur eccleſia.
Vit exhilaret faciẽ eius in olo. CExhilaratur.n. oleo miſericordiæ iuſtoꝶ facies corã deo

dens de cælo introiuit in mundum. CSaturabunft᷑ ligna campi.

Et cedri libãi. C Excelſiores mœtito ſcti. C Quoſ plãtanit CIn unitate eccleſiaſticæ fidei
IAllic paſſeres nidiſicabunt. Sapientes ediſicãt. Erodii:hoc eſt erodius. Domus duQx
eſt eo ꝶ. Maior eſt. n. uolatiliũ: qui aquilã nincit & comedit. Iugiter talis hõ qui in domo dei habi- W-l ſey⸗ .
tat ducatũ præbeat ad uincendum dia bo lũ: quia aquila ſæpe pro diabolo ponitur.
CNHoc animal ſerpentes occidit & ipſos coNℳ“ñ 1
medit. Ergo bene in montibus habitat: qui interficit intelligibilem ſerpentem: qui ſapientior erat /. Ar
in paradiſo præ omnibus beſtiis: qui decœpit euam. CPetra refugiũ erinatijs. Tarrt , 4
kbei p
CAiunt qñ creſcit luna creſcere fructus oẽs:& qñ minuitur iteꝶ fructꝰ minui. Ergo bñ dixit fecit Iu D
nam in tpe.Aut aliter intelligamus: lunã eccleſiam. In proficiendo. n. eccleſia proñ̃cimus & cũ ipſa: .
& cũ perſequutionẽ patitur & minuitur: & nos cũ illa minuimur & perſequutionem patimunr. k-r.. rerr. * 1
CSol cognouit occaſum ſuũ. CSi ſol occidit:nos putamus nos metipſos in ſempiter-

—,—
4

lumine ſuo:in momento occidit.Oremus aũt: ut non nobis occidat ſol iuſtitiæ.

niam ideo facta eſt nox ut hoĩes requieſcerent ab opibus ſuis: & beſtiæ egrederentur ad paſtionem . e rY P ſ
Secundum tropologiã autem:qñ nobis occubuerit ſol iuſtitiæ: oĩa nobis tænebroſa ſunt: & tune
in nos pertranſeunt beſtiæ: & læo rugiens uolens rapere & deuorare nos.
c̃tos cupit decipe:ac ſi dicat. Vide Dauid ſalomonẽ:petrum:ſicut ſcriptũ eſt. eſcæ eius electæ.
CDODꝛtus eſt ſol ⁊ cõgregati ſunt. ==” C Ne triſtetur ille qui cecidit ſed pœni/

lis & antea fuit. Iterum enim ortus eſt ſol iuſtitiæ.
MEriuit homo ad opus ſuum:⁊ ad operationem ſuam vſqʒ ad veſperum.
CPoſtqᷓ autem ortus fuerit ſol iuſtitiæ: iteꝶ eximus ad operationem nr̃am uſq; ad ueſperum: hoc ẽ
uſq; ad conſumationem. Oportet ergo nos omni tempoæ operari iuſtitiaim.
CAuam magnificata ſunt opera tua domine. In exceſſum mentis uenit ⸗ . „ 6
propheta: non inueniens quomodo laudaret dominum dixit: Quam magniſicata ſunt opera tua! exr 6.. 6 -r
domine. Excedunt humanum ſenſum tua opera. 4 5
MOia in ſapientia feciſti. AIn domino noſtro leſu chriſto: Ipſe enim
eſt ſapientia dei ſecundum apoſtolum dicentem:quod in ipſo creata ſunt omnia.
Imyleta eſt terra poſſeſſione tna. CEt reuera omnia opa dñi plena ſunt ſapientia. . ””Mä
Quando.n. uidemus formicam ſcire quãdo hiems uenit: & reponit ſibi eſcam: & iterum culicem ta J— ſal.; .l9 add
minutum habere oculos uentrem: & uniuerſa membra ſicut & nos habemus: & pulicẽ & alia. Vide er e-

liter aũt & apem:quũo ſaciat mel & cerã. Non ſunt hæc miratione digna: & ſapientia plena?“
Hoc mare magnũ ⁊ ſpacioſũ manibus. 1
CNon eſt hoc miræ ſapientiæ? quomodo in mari ſunt reptilia. Quorum non eſt numerus. Et pi-
ſces tam maiores quam minores: & quomodo ſint in proſundo: & deinde reſument uitam. Ibi ſi

homo ceciderit moritur: & ipſi ſi uenerint in terra moriuntur

rr E

4 . . 44. . ⸗ „ 2 E
2. 2 -s n ſe yj pſ-ler ſtia:hic canit deo. Qui aũt habet in ſe oẽ

Neos aes

PrrrnI. 1 FS —
5

3
3
.

Ner ly ſe

Expoſitio.

CAllic naues pertrãſibunt: ¶Quis ex nobis eſt nauĩs fortis ꝗ poſſit iſtů ſæculũ fugere
& nõ ſubmergatur. Offendat in petrã: ſed habeat ſenſũ qui eũ gubemet: ut poſſit ſaluus fieri.
CBraco iſte quẽ foꝛmaſti ad illudendũ ei. ¶ udæi dicunt draconẽ magnum fe-
cit deus qui qt᷑ ſeuiathan: & eſt in mari: Et quando aiunt recedit occeanus: draco uertitur. Nos autez
dicamus. Iſte eſt draco qui de paradiſo eiectus eſt: qui decœpit euam: & datus eſt in hoc mũdo ad il
ludendum nobis. Quantos enim monachos & clencos præcipitauit?
CO mnia a te expectant:vt des illis eſcam in tꝑe. CQ uia oĩa dei nutu uiuunt.
CAuferes ſpũm ipſum ⁊ deſiciert. CConſumationem mundi ſigniſicat.
Quomodo præcepto dei omnia exterminãtur: & ſicut ſcriptum eſt: terra es & in terram ibis.
CEmitte ſpũm tuum? creabuntur. In die conſumationis ſi ſpirirus erit
ergo deus eſt. Ita enim creat quomodo & pater. ¶ Sit gloꝛia dni in ſeculum.
Ergo & nos qui glorificamus: ſempiterni exrimus. CNLetabit᷑ dñs in operibus ſuis.
CLætitia ẽ enim dñi: quando nos creatura ipſius: benedicimus eum in die reſurrectionis.
CAui reſpicit terrã ⁊ facit eã tremere. Tremit. n. terra noſtra in die iudicii: ſigniſicat
aũt peccatores terrenos. . DQul tangit montes ? famigãt. CSi mõtes fumigant: quã
tomagis terra? Sãcti fumigant: qm̃ oẽs p ignẽ ſaluabimur: Non.n. hẽret fumũ:niſi gnis eẽt
CCantabo dño in vita mea:pſallã deo meo quãdiu ſuʒ. CQuẽadmodũ & alibi dixit.
Dimitte me ut refrigerer prius quã abeã: & amplius non ero. Dimitte me paululũ temporis: ut agaʒ

pœnitentiam pro peccatis meis: qm̃ in inferno non eſt qui poſſit confiteri peccata ſua.

CNJocuncdũ ſit ei eloquiũ meum. C locundunm ſit ei:ut mœrito aliquis poſſit
laudare & benedicere deum. Operatiuo modo dixit: non imperatiuo. SèèòM
CEgo vero delectaboꝛ in domino. CBeaii qui poſt iudicium hoc dicunt.
Beſiciant peccatoꝛes a terra. CNon dixir ut peccatores pereant:ſed ipſum peccatũ:
ut non appareat. Peccato aũt non apparente: utiq; iã non ſunt peccatores: ſed oẽs iuſti inueniẽtur.
CEt iniqui ita vt non ſint. Ccilicet iniqui: ſed iuſii. C Alleluia.

CCenteſimus quartus pſalmus maxime patrũ replicat hiſtoriam: ſed ſpualiter debet intelligi. Oĩa
enim ꝗᷓ contingebant antiquitus in figura contingebant: ut nos crederemus.
Onfitemini dno ⁊ innocate nomen eius. CConſfitemini & dicite: qm̃ pecca/
Dtores ſumus. ITu aut miſericors & miſereris nobis: & inuocate nomen eius: ut non fingamꝰ
idola in cordibus noſtris: ſed dim noſtrum inuocabimus: & ipſe erit redemptio noſtra.
¶ Annunciate inter gentes opa eius. CErubeſcant iudæi.qui dicunt in iſra
hel tantum facta eſſe mirabilia & opera eiunus. C¶ LCantate ei:⁊ pſallite ei.
Qui intelligit ſanctas ſcripturas: & in lege dñi meditatur iugiter:& mens eius contem platur cæle
§ uirtutes:hoc eſt oparius eſt boni operis: hic quaſi cytharazʒ
componens uirtutũ pſallit domino. CNarrate omnia mirabilia eius.
In centeſimo ſexto pſalmo dicit. Qui deſcendunt mare in nauibus: facientes operationem in aꝗs
multis. Ipſi uiderunt opa dñi: & mirabilia eius in profundo. Si in naui nr̃a corporali trãſierimꝰ ille-

ſi: & nuſqᷓ nos tẽpeſtas opprimat: nec in petrã offenderimus & frangamus nauẽ noſtrã: poſſumꝰnar

rate mirabilia dei. Et re uera grande miraculum eſt tranſire mundum iſtum ſine macula.

C Laudamini noi ſancto eius. CProphetat enim de populo gentiliũ dicens: hoc

eſt ut ſimus & uocemur xpᷣiani & nomine domini noſtri Ieſu chriſti.
CCXetetur coꝛ querentiũ wvdfim. CCGaudeant monachi: qm̃ quærentium dñm lætantur
corda. Si quærentiũ: quantomagis eoꝑꝶ qui inueniunt eũ? Qui.n. eum inueniunt immobiles ſunt.
CAuerite dñm ⁊ confirmammi. ¶ Anteq̃ quæreremus dñm infirmi eramus. Nunc aũt
quærentes Hirmi & fortes ſumus. Si autem & inuenerimus: quantomagis perfecti erimus.
Querentes faciẽ eius ſemper. „C Hebreis quidẽ ſcriptũ eſt. ut ter in anno appareant
coram dno. Et quæ iuſtitia hæc erat quid autem grande aliquid faciebant ter in anno apparere in
conſpectu dei:
quærere: quemadmodũ & in euangelio ſcriptum efſt: ſine intermiſſione nos oraearr.
¶Mementote mirabiliũ eius q̃ fecit. C In ægypto:& in mari rubro: & in deſerto.
Semen abꝛahã ſerui eius. Sigꝗs eſt ſemen:non iã & filius:ſcdm qd in euãgelio ſcrĩ
ptũ eſt. Si filii Abrahã eſſetis. opa patris ur̃i faceretis.Ergo qd gloriantur nõ ſunt. Et ſi ſemen nõ ſũt
ſerui ſunt ſub timote cõſtituti: non hñtes perfectã caritatẽ qᷓ foras mittit timorẽ. Nos filii ſumus ia-

2 — 2 2 . 2 — —* 7 2* 2 2 2 „ „ 2 . 2*
el 9 E-p cob eius qui ſupplantauit fratrẽ ſuũ & tulit primitiua eius. Multi aũt uocati: pauci uero electi.

CEt ptranſierunt de gente in gentẽ. C Multi putant qd de captiuitate dicat iudæorũ.
Noñ eſt ita. De Abrahã enim dicit. Exiit de terra chaldæorum & uenit in meſopotamiam: & de me
meſopotamia in tetrã repromiſſionis iterum in ægyptunm “ —S
CEt de regno ad populũ alterum. Multa regna tranſimus ut peruenia-
mus ad terram repromiſſionis. NMo n permiſit hoiem nocere eis.
CPharaonem ut noceret Abraham in ſarra:nec abimelech Iſaac in rebecca.
CSt coꝛripuit

Ibi ad paruulos loquæbatur: hic autem propheta dicit. Credentibus in deo ſem p eũü

— ☛ —— Secc ==r-r-—

☛ Y--
—

— — — — =. =

— — —

Pſpal.
ciliii.

8
Te
t coꝛꝛipt
70
Eolate tang eis reg
ipſis ere chꝛi ges.
non po pattiarchi iſtos m
xbsS is dici C
110 . gali non 1 11 n0 . m &
er iuſte Sa unguentd ai ß ngini liqui utgarur abimelech
AbnQrod altuanr h ungaturtegakiin
ntes contr nt. qui ſj regali l
92 F1. .
— 1 —
D N 9

CE
t voca
ſupe
r terram
4
xpn
Sepius euenit ut q
ꝗ putan
traria eë
ria eë: hæc
pto⸗

uidenti
der ia dei i
tur a f nægy ate fan
ftatre ſi ptum:ſi nõ t. Niſi
uo. Quõ nõ fami n. fratres i
Quõ phatao i ſac rer tmiel h Zelati fi
qũ ui
eretur dee o patriar iſfenten
demplagis chæ deſrngan uẽdidiſſe
: qũo exi erenti nent
irent in æ& Eum qũo ,
oms n nero⸗ . W Ae
en

mo d
e petr
a exier
et aqu
£
quOοm .
did yſtenia qᷓ in d
e
ſerto facta ſunt in
in fig
ura:ino
ſpüaliter i
rintelliger
igere?

iis
ſe mus. Si nõ i
gi =ð t
iſit remus.I iſſet: qũ
hi EEnen ute. cos vir olepn er dnm nos ſaluare
155 juſti uia noluit ſanctus uir D lplu Luarampurt ſi noni
olt Ei ganine eden dñæ æ r. oſeph. are hoſpici rneifriden- n
Ferr i dedita im. n. an gyptiæ. Humi C T m & alime icreduli
um p eſt:n no „ umili D . n ſeruũ Ime uli f
quod occi bertrant nolun cũͦ eſ iliauert umili eruũ nta fratri uiſſe
:ſicut ſcrij iter. Oui 8. quitatis:ſ. a dna: & s pedes ei ibu⸗ ioſe Pſeyh
u Eone icut ſcript Qiia in ſſed m a: & in tali es ei s ped ph. ſerh = eazpE.
loquiũ nirer verba ei CQia inen. agis ti räss eius:ſeqno es eins. 8
bid uiũ dñi erbů 1eſt: omne culo er jmuit peri tate c nõ pot 18. 1.
d Aintr EDD Fadaheranx: = Penamiumzannmn ins ma ð
tẽpt rex ſol biritus eni ⸗ CV cut clib ain tali ipſum mæ. 7
iten — aim hiindim en vü ſenainenadeb eccatum:
nanmd pituruti ex? ſolui i dñs api C auit eum n. in flamat omini di um at enim
win⸗ miſi utillud. Re uit eũ pꝛi pparueri Secundu & exti imatus eſt⸗ idicit: quj do⸗
, . dtan —*2 ex pꝛince t & ſ- um l inxit i et ſpũ ſ⸗ qui eu —“òDMU
nininr quo gelũ ſuũ magn' ſ ps po oluerit ram ph gnem libi and m liberai
q; pat uũ qui uper oẽ puloꝝ — arao mi ibidini o:non po rauit.
Baacketema t Rolaktefaptaemah RS iſit & ſoluit ei:4 poterat l-
0 elie 2 lud. Dñs pri etlair ei.
onſtit ertinebit: urrection eſt. Min o remiſſi enti: & di endig itnden à& oate I r. e
nig CEt ituit eum qui ext e ut de oratus eſt us eſt. Ni diſſoluit ſ udex noſt pater a
w- C pꝛincipẽ oĩ domi ermina us uerus enim ihil hic n udar er. Ipſ. icc
g FPT Z j 8 . um aui nus ab ang . jen . Ipie
ipſe ſac pe ac ſeni cipes ſu ue. . qui ta miniſteri gelis: dum: at
e ſacris erudi iores era os ſicut CE ntum pri erio. R : cũ ut hõ :aut
m cens erudi rudiui erant ut ſemeti ccleſia ei princ Regn hõ ſuſce-
CE rudiuit i t eloquii tpopulor etipſt CQ ja eius ſan⸗ eps co um hocn ce⸗
ti in ten quiis. N lorum um: uam a di angui quor c nec
uum 6 ete auinaieineze m e hſe oaincrier — 4 Znineachuitt- .
te: ue rahel me juin. erdot i a 75 ntia it R
in TSrauin nc erfelege adir awjru orum pii broprictat Aam doe bporeſtate
nrai⸗ anam nlü dkarztriin tgoan icola 4 rüpretane es ac v eiin moceret.
idem n im xx. & qui e ulationẽ it in te c populo princi ”
nn .„ Mans necetenain nneree umlenioreritpiu d,
nne in T. onuerti juſtiti⸗ ondã er eſcend eũ ſuper i zater gente COi ius do⸗
. Sci ertit c a domini: antn leru . per ini . gentes is qui
n Scil 02 omini: ne hi umero nt in mim § ad qui cœpi
Pa er roieno aeagtzk Radalirdeä
moyſe nplarenturi pulũ ei præu aucti & f cẽta mili ⸗
iſt per! zin terra enigir Nach Ronhnornu elegit i nt in ſernos ei Augentur nt⸗ 1o. p⸗1
E 12 1 0 aut .
ui r moyſes Bnrockgor n ruos eius. 6Sε .5 I Tei
i trnetes rod Rin tektichanaan e Eaterzehi Tlegem unq, &he r
n E droectbanng ſedſenan eos. gantar eraai digia dende ig er Lcerdori
eu it ſerme cu . E 1: 227 ut m eæ qui ſ lum
“ enuerkra⸗ it ſermones Eunat⸗ ahane⸗ geovokeihr⸗ nnaizri a ran ni
c Ter nerzai annd KEenref uef aktiiCpræhendi teram on⸗ kanrtae
Et occidit piſc uis cru uinẽ. ic ſermo: ä ſapi a myſteri chana
Et erſa victe⸗ eoꝝ. orem nd Se EVi euz TCuia dn zn Nrria gei. gan
a eoꝝ inrietdl. Vt ꝗ ſe udire a duri . utia eoru 42*
in pen er fluct me hic gdo bingui enmnt:ſicut
etralib uoſas hui uerſiculus guin quoſ
ibus regů § huius ſiculus he nem effuderã *
gů ipſoꝝ mundi bfettaſes easceit Pam
smu rleftbete bicir. ulox

i

Expolitio.

taur: q a catholica regula diſerepantes:regum terrenorum corda decœptionnm fabulis replſent

CBixit ⁊ venit cynomia. In cynomia ideſt canina muſca quæ in cœno ac ſtercote
uolutatur luxuriã indicat: quæ plerũq; cõpræſſa pullulat. Sicut petrus inqt apoſtolus: canis reuerſus
3 i,z 1., „. h. „d uomitũ & ſus lota a ſqualore cooonii. Et ſciniphes in oibus finibns eoꝝ.
nr phes APrlin P.e, In ſciniphes dialeticæ artis ſtimulus intelligitur: quæ licet paruum uideatur habere rei ſeductio-
eWT nis aculeũ grauiſſime tñ ſauciat mentes humanas. CWPoſuit pluuias eoꝝ in grandine

CVt diuinis arguerentur uerberibus. C Ignẽ vrentèẽ in terra ipſoꝝ. CNon üllumina-
tem:ſed urentem quia ſanctus ignis iuſtos illuminat peccatores exurit.
CSt percuſſit vineas eoꝝ ⁊ ficulneas eoꝝ ⁊ contriuit oẽ lignũ finium eoz. In uineis ficul
neiſq; ac reliꝗs lignis oẽ humanũ genꝰ oñdit plagis cæleſtibus uerberatũ: ob emendationie cãm.
CBDiyxit ⁊ venit locuſta ⁊ bꝛucus cuius nõ erat numerus.Et comedit oẽ fenũ in terra eoꝝ:⁊ oẽʒ
fructũ terre ipſoꝝ. CIn fœno fructuq; reliquo terræ: caſtigationẽ hamanã docet. Datur.n. po
teſtas aduerſæ parti: ut noceat hoĩes ꝗ nolunt agere pœnitentiam: ſicut apocalypſis docet.
WEt percnſſit omne pꝛimogenitum in terra egypti pꝛimitias omnis laboꝛis eoꝛum.
CPrincipalia uitia: quæ homines ceu primogenitos diligebant.
CESt eduxit.eos in argento ⁊ auro:⁊ non erat in tribubus eoꝛum infirmus.
NHis plagis ægyptũ.i.uel hoc ſæculũ uel humanã carnẽ uerberat. Sed ducunt᷑ aĩæ in argento cõſeſ
ſionis lucidæ: & auro puritatis ſplẽdidæ: ſublata omni infirmitate peccati.
CNXetata eſt egyptus in pꝛofectione eoꝛum:quia incubuit timoꝛ eoꝛum ſuper eos.
CCohabitante.n.luce nõ poterant opa tænebraꝶ exercere: quia oĩs qui male agit odit luceʒ.
CExrpandit nubem in pꝛotectionem eoꝛum:⁊ ignem vt luceret eis per noctem.
¶ Nubẽ & ignẽ ſpũm ſcũm dicit: ꝗ nos & ab eſtu diei defendit: & in nocturnis tænebris illuminat.
CVWVetierũt carnẽ ⁊ venit coturnix. CEx hac.n.coturnice ſaciatus iſrahel nauſeat. Vñ cauen
dũ ẽ: ne ꝗ ſe ſentit liberũ ex ægypto:illuminatũ a ſpũ ſancto:rurſũ deſideret ollas ægypti.i. cõcupi-
1 Pe-rer, —a .. aan ſcẽétias carnis ꝗᷓ ei generãt ſatiuã. Quia nemo ponẽs manũ ĩ aratro & reſpiciẽs rerro aptꝰẽ regno deĩ
CWBane celeſti ſaturauit eos. CSicut enim illi de cælis fluente manna refecti
ſunt: ita nos hodie in eccleſia corpore agni accepto reficimur.
CBDiſrupit petrã ⁊ fluxerũtaqͥ:⁊ abierũt in ſicco fluming. CPerenſſus ẽ.n.ille lapis pᷣcioſus
angularis: & immenſos nobis ꝓtulit fontes ꝗ nr̃os errores abluunt: & ari ditates irrigant.
C Am memoꝛ fnit verbi ſancti ſui qdð habuit ad abꝛabam puerũ ſuuz.
Impleuit.n.non de ſeminibus:ſed de ſemine eius.i.de xpᷣo promiſſionẽ ſuã. Nã deus natus ex uir
gine:ſua morte deuicit mortẽ: p quã nunc qd abrahæ ꝓmiſſum erat in ſpe. eccleſia ſaſcepit in ſpecie.
CSt eduxit populũ ſuũ in exultatione:⁊ electos ſuos in letitiiaa. Semp.nn. uictores
ac liberi canticũ in lætitia & exultatione cõcelebrant: ſicut movſes maria: uel debbora.
CSEt dedit eis regiones gentium:⁊ laboꝛes populoꝛum poſſederunt.
CAnimæ ſanctæ & corpora in quibus prius peccatum regnabat.
CAt coſtodiant iuſtificationes eius ⁊ legẽ eius requirant. ¶EEVt cũ iuſtiĩtia uiuãt & my
ſteria legis diligenter intelligãt. Et nos dñũm depᷣcemur: ut deletis gentibus noxiis coram facie nr̃a
ipſe dux nr̃i fiat itineris: ut in eo iugiter exultantes: in terrã repromiſſionis mereamur induci & in re
gno eius aſciti ualeamus cum ſanctis eius lætitia ſempiterna gaudere: quia ipſi eſt cum æterno patte
& ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
CCenteſimus quintus pſalmus pœnitentes roborat negligen tes arguit miſericordiã repromittit:
. 4. A. .,2 T Alleluia alleluia. Hanc regulã debemus tenere: ubicunq; duo Alleluia præſcribuntur in pſalmo: ut
FKag e. errt e. unum de fine ſciamus eſſe prioris pſalmi: & alterum eius qui ſequitur.
⸗ Onſitemini dño qm̃ bonus. CO uos qui grauiter peccatis: & deſperatis

uobis præcipio:hoc eſt ꝓpheto confitemini dño qm̃ bonus. Grandia ſunt peccata ueſtra:
ſed magnus eſt duñs qui meſeretur ueſtri. Confitemini ergo dño. Pœnitentiã agite. Noli

Nolite conſfidere in neſtra uirtute:ſed in miſericordia domini.

ir des es 62= . poœnitenti: qa ibi iudex eſt non eſt miſericors:hic miſericors ẽ ibi iudex. Hic porrigit manũ cadenti
. ex ſale, r maat:, es bi ſedet iudex. Hoc autem totum dixi ad eos qui dicunt: quoniam in inſerno eſt pœnitentia.

Acr t. pege AQnis loquet᷑ potentias dñi. ¶Nemo dignus eſt prædicare po/
tentias patris niſi filius. Nemo poteſt potentiam patris loqui niſi ille qui & ipſe potens eſt: poten⸗
tias potentis: ipſe qui potens eſt: poteſt prædicare & loqui.
Auditas faciet omnes laudes eius. CAntequam dominus noſterin
euangelio prædicaret laudes patris: non erat auditum in mundo. Omne quod in lege narcni ſetibi
tur ſi

— – — S — S☛n 15

de ufa ſalute: & putatis qm̃ ꝓpgter magnitudinẽ peccatoꝶ nõ poteſtis ueniã adipiſci: ego

te deſperare de ſalute ur̃a. Benignus eſt dominus. Cofitemini domino qui habetis grandia peccata.

OQm̃ in ſeculũ miſericoꝛdia eius. CVidete quid dicat:in ſæculũ.In inferno aũt quis
conſitebitur dño? Nemo eſt.n.qui poſſit in inferno agere pnĩam. Dum eſtis in hoc ſæculo: hortor

uos agere pniam. Conſitemini ergo dño:qm̃ ĩ iſtum tantũ ſæculũ miſericordia eſt: hic miſereri põt

fh—— — —

fh..d

l
in.
dd

dkl

eRrH

ſceti
danr
o

ominin
Arorn

peruin
ſego⸗
neſttr
. Non⸗
eec

henot
niho⸗
adenti,
.
nepo⸗

oen⸗

vobein

ei

utl

¶ VPatres nir̃i in egypto nõ intellexerunt mirabilia tua. Q CViderũt & non uiderunt. Vi

2

Super Plſal. cv.

eut ſi ſpiritualiter intelligatur:hoc poteſt de patre intelligere.
MBeati qni cuſtodiunt iudicium ⁊ faciunt iuſtitiã in omni tempoꝛe.
CRecte Dauid id dicere poterat. Et ipſe iudiciũ fecerat & iuſtitiã: ſed qm̃ non fecit in oĩ tpe:ꝓpterea
cecinit. Quid. n. dicit? Beati qui cuſtodiunt iudiciũ & faciunt iuſtitiã in omni tpe. Quid enim ꝓdeſt pX J. r⸗0r = .
alicui uiginti annis eſſe in continẽtia & Poſtea cadere Secundũ quod ſcriptũ eſt in propheta. N — r = r p9* eee
proderit iuſtitia iuſti in quacunq; die errauerit:non eum liberabit nec ſaluabit. Et peccatum pecca/
toris non ei nocebit:in quacunq; die conuertetur & aget pœnitentiam. Neq; iuſtus debet eſſe ſecu
rus neq; peccator deſperare debet de ſua ſalute: In utroq; enim eorum: & timor eſt & ſpes. Qui faci
juſtitiam.Iuſtitia dominus noſter eſt. Iuſtitia enim domini:dominus noſter dicitur. Et ſaluator. Be
tus ergo qui facit iuſtitiam: hoc eſt qui facit xpᷣm. Quomodo ergo facimus xpᷣm hoc eſt inſtitiam:

4 4 E.5 .
E . AE M
Si iuſte agamus: cõcipitur in nobis iuſtitia & paritur ex nobis iuſtitia: & ſumus mater iuſtitiæ. Fœli
eſt & beatus:qui in omni tempore: & pater: & mater eſt iuſtitiæ. . e—
Wemento noſtri dñe in bnplacito populi ui. Q d dicit beatus Dauid hoc é. Scio d .
dñæ ueterem legẽ. Beatitudo perfecta non eſt in ueteri lege: ſed in euangelio. Scio qm̃ prior popu
Ius offendit te: & nouus populus creatur qui ſeruiat tibi. Scio qa ueniet filius tuus: & ſaluabit omne
genus huma nũ. & credent in eũ qui electi erunt. Propterea ergo qm̃ ego prius natus ſum in ueteri
lege: ut imputes mihi mercedem cum nouo populo: uidetur noſtra eſſe ſententia. Hæc legamus in
ipſius uerſiculo: & inueniemus ipſum ſenſum eſſe quem diximus.
Eiſita nos in ſalutari tuo. CNHoc eſt in filio tuo:quando uenerit.
CAd videndũ in bonitate electoꝛum. CNoc eſt da nobis partem cum apoſtolis:
Quoniam nos quidem anteceſſimus eos in tempore: illi uero antecedent nos in ſpiritualibus: hoc
eſt ut uideamus bonitatem tuam quam ſacturus es cum electis tuis.
CAd letandũ in letitia gentis tue. CGens qñi nos ſumus:ſed tamen gens ĩpſius ſumus
Populo inquit qui naſcetur quem fecit dñũs. CAt laudemur cũ hereditate tua.
CHoc eſt ut cũ euangelio & nos habeamus partẽ:q in ueteni lege facti ſumus. Abraham. n. pater nt
uidit diem tuũ: & gauiſus eſt. Videamus ergo & nos: & gaudeamus cum hereditate tua.
CPeccauimus cũ patribus nr̃is. CFilii ſecuti ſumus patres.Hoc fecimus:quod
& patres noſtri fecerunt. Oẽs enim ſub peccato concluſit: ut omnibus miſereretur.
CIninſte ingt egimus:iniquitatẽ fecimuns. Nunqd dixit ĩpie egimus? Aliud ẽ peccatoreʒ
eẽ & iniuſtũ aliud ẽ eſſe impiũ:Peccator frequẽter uincitur infirmitate corpis: impius aũt negat deun —ʒ „,
Propterea ergo qm̃ ego nõ ſum impius ſed peccator: propterea audeo rogare pro peccatis meis. Pr fe=Pier r Pe eep⸗;

P-lrn- ,l. , 579 — *

derunt carnalibus oculis & ſpalibus oculis nõ uiderunt. Non dixit non uiderũt: ſed non intellexe =e, e
runt. Sicut.n. illi niderũt mirabilia & non intellexerũt. Non. n. ea ſpũali cõtemplabantur intnitu. Te
CESt nõ fuerunt memoꝛes multitudiuis miſericoꝛdie tue. CQualiter eos de manibꝰ inimi
coꝶ eripuiſti. S3 hodie quoq; mirabilia facis dñæ: cũ nos a tænebris mũdi ereptos dignaris illũinar
CSt irritauerunt aſcendentes in mare:mare rubꝛũ.⁊ ſaluauit eos ꝑꝑp nomen ſuũ:vt notam face
ret potentiã ſuuam. CFacta ſunt in iſrahel:ſed animaduertendum eſt: quia quod
ibi fuit umbra: in eccleſia ueritas eſt completa. Igitur baptiſmum uel crux chriſti pereuntibus ſtulti-
tia eſt. Irritatur ergo ab his deus: cum non intelligunt. eruditi autem tunc cognoſcent potentiã dei.
Mare autem duas habet intelligentias: baptiſmum ſcilicet & ſæculum. J
CIncrepauit mare rubꝛũ ⁊ exſiccatũ eſt. Deſiſtit corã populo dei procelloſuʒ
ſæculũ: cũ cognouerit fontẽ uitæ. CESt eduxit eos in abiſſis ſicut in deſerto.
CTanquam ſi per ſicca deſerti gradiantur:iĩta nullis ſunt fluctibus occupati:
CEt ſaluauit eos de manu odientium:⁊ redemit eos de manu inimici.
CLiberatio ac redemptio hominis: per paſſionem chriſti ſacta eſt.
St operuit aqua tribulantes eos:vnus ex eis non remanſit.

CSic & nunc in nro baptiſmo fiat. Abluitur hõ aquis: & perit diabolus cum ſatellitibus ſuĩs. . 5 —A —. DP
¶Et crediderũt in verbis eius:⁊ laudauerunt laudẽ eius. CQuia nictores erant. Tt. — orrſe⸗
CLito fecerunt obliti ſunt operum eius. CMulti.nin eccleſia male niuendo & non re, . = Irrre- Fn-
cte ſentiendo de deo: perdunt baptiſmi gr̃am. CNMon ſuſtinuerunt conſiliũ eius. .
CEt cuſtodierũt uitã quã prius elegerant. SESt cõcupieront cõcupiſcentias in deſerto.
CIn ſolitudine iſtius ſæculi. CESOt tẽptanerunt deũ in aquoſo. CSiccitas.n.eis

erat qa non cognoſcebant ſancti ſpũs irrigationem.In columna nubis quæ præcedebat eos.
Et dedit eis petitiões eoꝝ:⁊ miſit ſaturitatẽ ĩ aias dꝶ. CVt ſpũᷣali cibo poculoq; refcerẽt. . J .
CSt irritauerũt moyſen in caſtris:⁊ aaron ſcũm dei. CLegem utiq; & ſacerſto⸗ nrr kze
tium ſtulti irritant: cum dei præcepta per eos nuntiata non audiunt.
Aperta eſt terra ⁊ glutinit dathan:⁊ aperuit ſuper congregationem abiron.⁊ exarſit ignis in
ſynagoga eoꝛũ:⁊ flãma cõbuſſit peccatoꝛes. CFacta ſunt hæc ſcdm lt̃am:ſed & nũc eos de-
uorat terra. Et exatdet ignis ꝗ terrena ſapiũt & recedũt a mãdatis dei:quos nõ ilusnins-, Ff⸗ ſpus ſa
ii

Expolitio.

cti: ſed accendit flĩma peccatti. CEt feckxrũt vitulũ in oꝛeb:? adoꝛauerunt
ſculptile:æ mutanerunt gloꝛiã ſuam:in ſimilitudinem vituli comedentis feun.
M... A In deo enim debuerat eſſe gloria eoꝶ: ſed reliſto eo: ſimulacro muto & ſurdo dantes gloriam di
Ibe Aeat g re ſern, pPrie S cebant. Hi ſunt dii tui iſrahel. Sic & nunc ſi quis relicta eccleſia ſortes phitoneſq; coſulit. mutatur
gloria eius: & ſimilis pecudi fit: ſcut quondam nabuchodonoſon. MVMB
Obliti ſũt deũ ꝗ ſaluauit eos.ꝗ fecit magnalia ĩ egypto. CVt ea pꝑlagis uerberata populũ
liberaret. C Et mirabilia in terra chaö. CCu derelictis gẽtibꝰ ipſos in eoꝶ terra plãtauit.
CSEt terribilia in mari rubꝛo. CVt phataone extincto ſiccũ populiæg pᷣberet inceſſum.
¶ Bixit vt diſperderet eos ſi nõ moyſes electꝰ eius ſtetiſſet in cõfractione in cõſpectu eius. At
r . auerteret irã eius ne diſpderet os. CAttẽde hæc o ſacerdos.Perierat.n. populus: niſi
ſ E moyſes cöfregiſſet iram oĩpotentis dei:& tu cũ uideris populũ delinquentem: cane tuba: annuntia

—

OWUWDWUWU nse. eis delicta eorum: & ſta in confractione ad deum ut auertatur furor eius ab eis

CEt nõ crediderunt in verbis eius. CQuibus promiſit regna cælorum.

tione. n. apoſtolus docet dicens. Nolite murmurare: ſicut quidã ex ipſis murmurauerũt: & a ſerpen
tibus perierũt. Nõ ergo murmuremus: ne nos demones uenenoſis morſibus ſauciẽt aut depaſcant
CEleuauit manũ ſuã ſuper eos:vt pꝛoſterneret eos in deſerto.Et vt deiceret ſemẽ eoꝝ in nati

diſpergitur p diuerſa ꝗ circũfertur oĩ uento doctrinæ: & in deũ firma non conſiſtit ſtatione.
CEt initiati ſunt beelphegoꝛ:⁊ comederũt ſacriſicia moꝛtuoz. C Qui deo ſe cõſecrare de-
buerãt idolo cõſecrati ſũt. Et ꝗ panẽ uiuũ eſurire debuerant:mortuoꝶ ſacrificia comederunt-
CSt irritauerunt eum in adiuentionibus ſuais. CQuiaſperuerſi erant.
CEt multiplicata ẽ in eis ruina. CRuina eſt cũ parietes domoꝶ ruunt: quæ tunc
multiplicatur cum fuerint a fundamentis euerſi. Ergo iſti cum fundamento ideſt cum ipſa legis Iit-
tera in qua ſe putabant ſtare diruti ſunt: quia ſtabiliti non fuerant ſuper pettam.
Stetit finees ⁊ placauit:⁊ ceſſauit quaſſatio.⁊ reputatũ eſt ei in iuſtitiã:a generatione in genera
tionẽ vſqʒ in ſempiternũ. CSupius dixit moyſen in cõfractione ſtetiſſe: hic aũt finees ex
hortaſſe dicit: qd diligẽter auſculta: ſacerdos cui aĩæ cõmendatæ ſunt: euagina gladiuũ:interime for/
nicatores hoc ẽ pfer uerbũ inſta ĩportune: oportune: argue: increpa: obſecra: cũ oĩ patiẽtia:& do-
ctrina: ut tibi reputetur ad iuſtitiã. Quĩa qui reddiderit p̃cioſum ex uili:ſicut os meũ erit ait dñs deus

C 4 quæ contradictionis aquæ baptiſmi accipiũtur. ad quas diabolo contradicitur & operibus eiꝰ.
ar r P,2 Poſtquam ſi quis ſe coinquinauerit uitiis uexatur ſacerdos: pro eo quod exacerbauerit ſpũm dei: p
tur dicens: Nolite contriſtare ſpũm ſanctum dei:in quo ſignati eſtis in die redemptionis.
CEt diſtinxit in labijs ſuis. CVt iugiter ſupplicaret pro eis.
CMNon diſperdiderũt gẽtes quas dixerat dñs illis. C Idolatriã: uel diuerſa facinora.
CEt commixti ſunt inter gentes ⁊ didicerunt opera eoꝛum ⁊ ſernierunt ſculptilibus eoꝝ ⁊ fa⸗
ctum eſt illis i ſcandalum. Sicut enim ſacerdoti exoranti pro populo ad iuſti/
tiam reputatur:ita his qui in deſideriis phanaticis conuertebantur in ſcandalum.
CEt immolauerũt filios ſuos ⁊ filias ſuus demonijs. CSenſus & animas ſuas.
CCEt effuderunt ſangninem innocentem.⁊ ſanguinem filioꝛum ſuoꝛum ⁊ filiarum ſuaruʒ: quas

ſunditur: quando homo idolis deditus: a dei cultuta receſſerit.
Interfecta eſt terra in ſanguinibus: contaminata eſt in operibus eoꝛum: ⁊ foꝛnicati ſunt in

fornicationibus corpus hominis inquinatur. Ideo & ira dei in impios ſeuit: unde ſequitur.
Et iratus eſt furoꝛe dominus in populo ſuo:⁊ abhominatus eſt hereditatem ſuam.
Ouia reliquit eum. Et qui quondam fuerat plebs dei facta eſt caterua diaboli.

nos in tãtis malis inqnari pmittit. Sed q̃ſo pſpice: qa pro ſuis peccatores criminibus inclinantur: &
deus tãta pietate pᷣditus ẽ ut ſemp dignetur imptiri pᷣſidiũ ſicut logtur. C Sepe liberanit eos
Sẽper iſſe liberat: & tu nõ corrigeris? Adhuc plaga illata in ianuis aſtat: & tu nõ emendaris.
CIpſi aũt exacerbauerũt eũ in cõſilio ſuo. ρQ habuerunt: ut relicto eo idola ſeqrentur.

CEt humſliati ſunt in iniquitatibus ſuiss CIam hic non a deo:ſed a ſuis de
lictis humiliãtur. Sed præcurnit ſolita miſeratione dicente propheta.
CEt vidit cũ tribnlarent᷑:⁊ audiuit oꝛationem eoꝛũ. CDocet enim & te quod ſi cõuer

ſus ingemueris: protinus appropinquant celſis auribus eius: præces humilitatis tuæ.

CMemoꝛ

Cxgt pꝛo nichilo habuerũt terrã deſiderabilõꝗ. Quia iſtã tranſitoniam diligebant.

CEt murmurauerũt in tabernacnulis ſuis:⁊ nõ exaudierũt vocẽ dñi. De murmura

nibus:⁊ diſpderet eds in regionibus. CDiſpſi ſunt.n.iudæi in diuerſis partibus:ſed & ille

Et irritauerũt eũ ad aquas ↄtraditiõis:⁊ vexatus ẽ moyſes pp eos:qꝛ exacerbauerũt ſpm̃ eiꝰ

quem ille prædicat: ſicut paulus dicebat. Quis uritur & ego non uror: De hoc etiam ſpiritu teſtaba-

ſacriſicanerunt ſculptilibus chanaan. CTunc enim animæ ſanguis ef-

adinũentionibus ſuis. CTabe enim iniquitatis inficitur: cum diuerſis

CEt tradidit eos in manus gentiũ:⁊ dominati ſunt eoꝝ qni oderunt eos.⁊ tribulauerũt eos int
mici eoꝝ ⁊ humiliati ſunt ſub manibus eoꝝ. CSed dices tu o hõ. Nõ eſt recta uia dñi:ꝗ

Super Pſal. cvi.

CMemoꝛ fuit teſtamenti ſui. CQuod cum Abraham̃ ĩnitium fldei noſtræ pepigit,
CSOt penituit eũ ſcõm multitudinẽ miſericoꝛdie ſue:⁊ dedit eos ĩ miſericoꝛdias i ↄſpectu oium
qui ceꝑant eos. CSup ꝑcnitentes. n. pœnitet deus de malitia ꝗᷓ loquutus fuerat ut faceret &
nõ facit. Cõſtituens te in ſinu abrahæ pris cuius es ſidem ſecuiꝰ Ideo & propheta exultans ait.
CSaluos fac nos dñe deus noſter. CNe nobis uitia dominentur.
CSt congrega nos de nationibus. CQuia gens hebreorum in regionibus eſt diſperſa.
CEt cõſiteamur noi tno ſctõ:⁊ gloꝛiemur i laude tua. ¶ Ii ſilio utiq; qa & nomẽ & laꝰtua ẽ
CBenedictus dñs deus iſrabel a ſeculo ⁊ vſq; in ſeculum:⁊ dicet omnis populus fiat fiat.
CMcnio benedictus in ſæcula:per quem facta ſunt ſæcula: & non ſolum facta ſunt:ſed etiam & re-
dempta. Qui & nunc nos recreate dignetur in ſalutari: ideſt in chriſto Ieſu domino noſtro: cui eſt H
cum ipſo & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
CCenteſimus ſextus pſalmus oẽm cauſam conditionis humanæ quam delinquendo ſumpſit ad, Carſes rarcs irnnr⸗
pœnitendum ſuſcepit: ſiue multitudinem miſerationum denut in præſenti ait: quis ſapiens & cuſto; y⸗“
ier hæc: & tunc intelliget miſericordias domini: narrare dinoſcitur: ſed & repulſionem iudæorum!
& uocationem gentium euidentiſſime pandit. Q¶ ¶ Alleluia alleluia.
H Onfitemini dno qm̃ bonus:qm̃ in ſeculum miſericoꝛdia eius. CIdeo cõfitemini N.) „ d A
peccata ufa: qa bonus eſt: & peccata dimittit. Si autem bonus non eſt: nõ nobis diceret cõ- . Ir . P, 7

„ . — . „ —„ „ . . .— 2 . . . .
Eitemini. Et cõntemini qm̃ in ſæculum miſericordia ei. Hic eſt miſericordia cæterũ ſapra

dl fjuſtitia eſt. Qm̃ in ſæculũ miſericordia eius. Quamdiu eſtis in ſæculum conſitemini.
CBicant qui redẽpti ſunt a dno:quos redemit de manu inimici.
S„ CProprie de uocatione gentiũ loquitur.Iſte.n. pſalmus eoꝶ habet ſacramentũ: qui redẽpti ſunt in
domini paſſione. Dicant qui redempti ſunt. Ipſe eſt. n. ſaluator: & redemptor & prætiuʒ. Dicant qui
redempti ſunt. Ipſe redemit: ipſe dat ꝑrætiũ ſanguinẽ ſuum. Quare auũt dedit prætiũ ſanguinẽ ſuũ.

4

— — — „ 2.
R2 es Er .

me Vt redimeret nos de manu inimici. Captiui.n. tenebamur in manu diaboli. Propterea aut ille uenit P= 4.r4.
le⸗ & redemit nos: ut liberaret de diaboli manu. CQuos redemit de manu inimici.
Vt deſtruas inimicũ & defenſorẽ. Inimicus hõ ſupſeminat zĩzania. Inimicus ãt diabolus ẽ. Inimi . 1.
wer cus ẽ & ipᷣe poſſeſſor. Propterea manu ſua nos tenet:ñ qa diligit ſʒ ꝗa ↄdit. Quos redemit de manu . rr Wrr en
neer inimici. Grandis moleſtia: ied grandis potentia ſlanguinis dii: qui ſoluit manũ diaboli. Quõ enim 2 „
neſtt ſunt aliqua aĩalia quæ ſtringunt aliqd intra ſe incluſũ qd dicunt & medici & phiſici: ut niſi fractũ ſue r ⸗rr . r
c rit a ſe non diuidatur: nec dimittit illud qd intrinſecus clauſum tenet. Si autẽ miſſum fuerit oleum
Pden ſtatim diſſoluitur: & quod ſtrictum fuerat diſſipatur: & diuiditur in partes. Sic & manum duriſſimã
it diaboli ſoluit ſanguis chriſti. Nolebat nos dimittere: Sanguineʒ ſuum fudit dñs quaſi oleum miſe
uc ncordiæ: & per ipium nos liberauit. ¶Be regionibus cõgregauit eos.
iin CVide quã grandis ſit manus diaboli. Quos redemit de manu inimici. Hos auteʒ quos redemit de
⸗ manu inimici: iunctis regionibus tenebantur in manu inimici. De regionibus congregauit eos. In
toto orbe manus diaboli poſſidebat nos.
CA ſolis oꝛtn ⁊ occaſu abiaglone ⁊ mare. ¶ Videtur quidem quatuor dixiſſe cli
e mata. Orientem occidentem meridiem & boream: Hoc eſt quatuor climata mũdi. Sed non ita pſal
ſr mus continet. Hic enim habet: ſolis ortu occaſu. Ecce duo climata. Ab aquilone:hoc eſt a ſeptẽ
ink⸗ trione. Ecce tria climata. & mari. Mare utiq; in occidente eſt. Ergo uidete. quoniam occidentem bis en e e Sr⸗-
4 nominauit: & meridiem nec ſemel. Quare igitur tria climata nominauit: & unum noluit nuncupa yanen pos
re Legimus in abbacuch. Deus ab auſtro ueniet. De ſaluatore dicitur. Quoniaʒ deus natus eſt in au 11 1.
. ſtro.a ſitu enim Hieruſalem betbleem in auſtro poſita eſt. Propterea dicitur ab auſtro ueniet. Si autẽ Pt=n ) enn ,
a deus ab auſtro ueniet:quomodo nunc dicitur a ſolis ortu & occaſu & ab aquilone. Auſter & notus "t⸗
inc⸗ tacitus eſt. A ſolis ortu & occaſu. Amen amen dico uobis: quia multi ueniẽt ab oriente & occidente
& recumbent in ſinu abrahæ. Filii autẽ generationis huius longe erunt. A ſolis ortu & occaſu utiq; , 1.
ſnenn alienigenæ. Et ab aquilone: Aquilo duriſſimus uentus tbmine autem dexter uocatur. Ab aquilo 4At . - L sardeet e h
iuel⸗ ne inquit exardeſcent mala fuper terram. Mare legitur & in numeris & in exodo: & in omni ſcriptu a
ta ſancta:& ubicumq; mare auditis ſecundum climata ſemper intelligitur occidens. A ſuu enim Hie
ruſalem mare hoc magnum quod dicitur: in occidente eſt. Videte igitur myſterium ſcripturarum.
In iſto loco bis occidens nominatur: & nec ſemel notus. Hoc quare dicitur? Quoniam populus iu
ſrſt dæorum in iſto pſalmo non ſcribitur uocandus ſed tantum gentium. Deniq; quid dicit? Errauerũt , 1
dig ſolitudĩe ĩ inaquoſo. uiã ciuitatis habitaculi ñ inuenerunt. Eſurientes & ſitientes. Et ut ſciatis qa ꝓ ver-re.- Serr- vr
m prie de uocatione gentiũ ſcribitur & de expulſione iudæoꝑꝶ: in ſequentibus ipſius pſalmi ſcriptũ eſt: ſen ð rpr. 6(
ittos Poſuit flumina in deſertũ:uidelicet iudæoꝶ. CErrauerũt in ſolitudinẽ in inaquoſo. UD
. CDiximus quæ eſſent aquæ diximus quæ eſſent flumina. .
mn. CNiam ciuitatis habitaculi non innenerunt:eſurientes ⁊ ſitientes.
in⸗ CExponamus quomodo gentiũ populus fuerit in deſerto ubi non erant aquæ hoc eſt in inaquoſo
& quomodo uiã ciuitatis habitaculi non inuenerunt. Eſurientes & ſitientes. De quibus dr non inue
ſcöte nerunt. maniſeſtum eſt quod quæſierunt. Li ii .
iii

Expoſitio.

CViam ciuitatis habitatuli non innenerrnrtt. Qurxſierunt erga

niam: per quam uenirent ad ciuitatem: eſurienteſq; ſitierunt.

N . J fr ſl . 4 cere quæſierunt: & non inuenerunt: & in eſurie ſua & ſiti niam ciuitatis habitacili non inuenetunt

2. Saaſſe
D

Lorpr ⸗ ——
—

Eir ſocrates: pro miſit plato: ꝓmiſit ariſtoteles. Emoroiſſa quæ fluebat ſanguinẽ multos quæſiuit me
dicos: & a nullo ſanari potuit. Viam cinitatis habitaculi non inuenerunt. Doctrina illorum magis
famã faciebat ueritatis quam ſaturitatẽ. Emoroiſſa totam ſubſtantiam ſuam impendit in medicos.
Eſaurientes & ſuientes. anima eoꝶ in ipſis defecit. Sed qm̃ perdiderat ſuam uniuerſam ſubſtantiam:
hoc eccleſia de gentibus congregata quia anima eius in ipſis defecit: clamauit ad dim cum tribula-
retur. Tactus fimbriæ domini: clamor credentis fuit. CSt clamanernnt.
Ad dñm inquitcum tribularer clamaui & exaudiuit me. Tunc exauditura domino qñ non ſim
lex uox ſed tribulatio clamat ad dům. CEt deduxit eos in viam rectam.
Eun uiam ciuitatis habitaculi non inuenerunt: propterea deduxit eos in uiam redam. Ergo oñ

dit qui ante inuenerunt quidem uias: ſed prauas & non rectas: & deduxit eos in uiam rectam. Via de

. d.. D duxit eos in uiam. Ipſe dñs atq; ſaluator deduxit eos in uiam rectam: fecit eos ut in ſe ambularent.
1 Wer

ð

atq; doctorem. Simulq; conſiderandum: quia in ipſo pſalmo tertio dicitur.

Confiteantur domino miſericoꝛdie eius:⁊ mirabilia eius filijs hominum.Qnuia ſatiauit ani/

mam inanem:⁊ animam eſurientem ſatianit bonis. .
CEos qui inanes erant a gratia ſua:& famem uerbi patiebantur:bonis cæleſtibus ſatiauit.
Sedẽtes in tenebꝛis ⁊ vmbꝛa moꝛtis vinctos ĩ mẽdicitate ⁊ ferro. CVinctũ.n.erat genus
humanũ catenis criminũ: & carceri diaboli mãcipatũ. Et cur hoc acciderit? Vide quid ſequitur

¶QAQnia exacerbauernnt eloquium dñni. Quæ mandauerat non cuſtodientes.
CEt conſilium altiſſimi irritaneruunt. CQuod dederat ut eligerent uiam.

C¶Et hu miliatum eſt in laboꝛibus coꝛ eoꝛũ. CQuia non exaltabatur in openbusdei.

Aer en clens Inſfir mati ſũt:nec fuit ꝗ adiuuaret. C Eo quod in deum ſit

m' non eſſent nec eum requirerent qui uerus eſt medicos.
CEt clamauerunt ad dominum dum tribularentur:⁊ de neceſſitatibus toꝛum liberauit eos.

CDeſecit poſt originale peccatum humanum genus:iterata uice non obſeruans legem traditam pꝓ

moyſen:ſed & de hac eum neceſſitate eripunuit.
Et edaxit eos de tenebꝛis ⁊ vmbꝛa moꝛtis:⁊ vincula eoꝛum diſrupit. CEt obid.
CNConſfiteantur domino miſericoꝛdie eius:⁊ mirabilia eius filijs hominuʒ.

Et cor eius uel miſericordiæ eius confirendæ ſunt: uel mirabilia prædicentur: ſequentia docent.
I.. Quia cõtriuit poꝛtas ereas: 2 vectes ferreos confregit. CViſitauit.n.nos oriens ex

„ —
.—, alee . eE . . . 1, .1 , 3
O- alto: & illuminauit ertoꝶ tænebras diſrupitq; catenas legis: ut libero arbitrio ſeruiremus.

Buſcepit eos de via iniquitatis eoꝛum. CObſeruerat diabolus igitur ualidiſſi
mis ſeris ſuarum edium ereas ualuas: ne ab eius iure egredi ualeret genus humanum: quæ omnia
vuicimus: ſua dominus uiſitatione contriuit: ſuſcipiens eum in e.
Pꝛopter iniuſtitias enim ſuas humiliati ſunt. A YVt exaltarentur in eo.

Omnem eſcã abhominata eſt anima eoꝛũ:⁊ appꝛopinquanerunt vſq; ad poꝛtas moꝛtis:⁊ cla

mauerunt ad dominum cum tribularent᷑:⁊ de neceſſitatibꝰ eoꝛum liberauit eos.

Sed uide qualiter eos liberauerit. Quia oẽ uerbũ uitæ quẽ prophetæ prænuntiauerunt abhomi-
nauerunt. Et appropinquauerunt morti Cunc miſit verbum ſuum. ⁊ ſananit eos:
ſpſũ filiũ ꝗ in principio erat uerbũ:ꝗ in euãgelio ſanat oẽm lãguorẽ & oẽm infirmitatẽ in plebe.

S?Mè”Mc CEt eripnit eos de interitionibus eoꝛdlaem. EInquibus ſe ipſi demerſerant.
.er ee ATe-. TVXTXmonſiteantur dño miſericoꝛdie eins. CQuibus excelſus ſe humiliauit: ꝗbus deus hò
factus eſt ꝗqbus ĩmortalis pro mortaliũ nita ſubditur morti. .
CSEt mirabilia eius filijs hoiuum. CQuia inferni ereas portas uecteſq; confringit: quĩa
rediit uictor ad ſuperos: quia remeauit ad ecælos. Q¶ C Et ſacrificent ſacriſiciũ landis:
4. „ 1 . CCCeſſent hirci:& uituli: quia deus ſacrificium de puro corde requirit. MZM
Alen, ſenfre A Pnw W Et annnntient opera eius in exultatinne. CC Cum gaudio cunctis choris annun
tient: qualiter eos ſua uiſitatione ſaluauit. Qui deſcendunt mare.
XAdeſt ſæculũ in nauibus in eccleſis quæ xpᷣm portant: & a fluctibus huius mundi tunduntur.

CEaocientes operationẽ in aquis multis. ¶ In populis. Sed & ad apoſtolos hæc reſerẽda ſũt.

CIpſi viderunt opera dñi:⁊ mirabilia ei in pꝛofundo.
In profunda enim caligine:pro eoꝶ prædicatione lumen ueritatis illuxit: & uiderunt operante
domino in tænebris denſiſſimis clarere lumen ueriſſime trinitatis. ”

CBDixitꝛ ſtetit ſpiritus pꝛocelle. CCeſſauit mundana temptatio. Sic &

in naui

CEt ſitientes aia eoꝛum iin ipſis defecit. QDefſecerunt ſcrutantes ſcrutinio. Deſe

Eſarientes & ſitientes. Multi fuerũt qui repromitterent iſtã niam quæ duceret ad cinitatem. Promi

Ipſe & ductor & uia. Et deduxit eos in uiam rectam: ut per banc uiam hoc eſt per dominum ſalvaro
rem irent in ciuitatem habitationis in eccleſia eius quæ fundata fuerat ſuper ipſum. Et petram & mã

4
wi
be
,
m

oi
nde
ent.
10
zmi

⸗

e

mit
os⸗
iim

nd

nic
rndi

0
eta
bomi⸗
ttost
glebe⸗

eusbö

ds

nun

in naui dormĩens dñs:cum excitatus a diſcipulis fuiſſet imperauit uento & mari & fiuit.

CEt exaltati ſunt fluctus eius. CQCSuſpẽſi ſunt ne nocerent.Ideſt huius diabolicæ
temptationis motus:quos iniqui cõmouent ſuper iuſtos. CAſcendunt vſqʒ; ad celos.
CEleuantur in ſuperbiis ſuis:ad ſanctoꝑ iniuriam. CEt deſcendunt vſqʒ ad abyſſos.

CNHumiliantur in cõſeſſione. Et ut intelligas figuraliter hoc de malis hominibus dici ſequitur.
Aia eoꝝ in malis tabeſcebat. CFluctus. n. aquarum aĩam non hñt: ſed tabeſcit
aĩa cum uerberata plagis cæleſtibus ſe peccaſſe: & ſanctis iniuriam intuliſſe cognoſcit.
CTurbati ſunt ⁊ moti ſũt ſicut ebꝛius. CCNihil enim lætum: nihil ſtabile: nihil ſobri-
um eorum ſenſus habebat. CEt ois ſapientia eoꝝ deuoꝛata eſt.
CA ſapientia ueri dei:ſicut quondam draco moyſi deglutiuit dracones ægyptiorum.
CESt clamauerũt ad dñm cũ tribularentur:⁊ de neceſſitatibus eoꝝ liberauit eos.
CVt relinquentes luxurioſã ebrietatẽ dei ſapientiã ſequerentun Statuit ꝓcellã eiꝰin aurã
Vt iam non cum igne & grandine:ſed cum ſuaui ſancti ſpiritus flamine adueniret.
CSt ſiluerũt fluctus eius. U Penitentiam agentes in tranquillitatem conuerſi ſunt.
CLetati ſunt qꝛ ſilunerunt. Illis geſcẽtibus hi lætätur. C Et eduxit eos in poꝛtũ vo
luntatis eoxy. De his geſcentibus fluctibus appoſuerunt integrà uoluntatẽ ad eũ deduci: ꝗ
mitigans fluctus uerus eſt ports. CSEt de neceſſitatibus eoꝝ liberauit eos.
Ne ab his æſtibus q̃terẽtur. C Cõſiteãt᷑ d

—ℳ

no miſericoꝛdie eiꝰ. C Quibꝰptegit genꝰ humanũ

CSt mirabilia eius filijs hominuunum. CQuia mirabiliter hos compeſcuit fluctus
CExultent eum in eccleſia plebis. Q! UIIn cögregatione fideluum.
CSt in cathedra ſenioꝝ laudent ilum. Non illam cathedrã in qua ſcribæ & phariſei ſe d- . Re,
detunt:qui legentes legẽ nõ intellexerunt in ea dñm nuntiatũ: ſed in illa in qua eum uel prophetæz
uel patriarchæ ſpũali oculo contẽplantes: cognouerunt in miraculis uel oraculis cecinerunt. L
C Quia poſuit flumina in deſertũ:⁊ exitꝰ aquaxꝝ in ſitim. Terrã fructiferã in ſalſuginẽ:a malitia Z DI,
inhabitantiũ in aea. Morito exaltandus: mœrito laudãdus qui in eccleſia q; prius fue . -⸗ = dir I, . . D

rat deſerta & odio habita poſuit apoſtolos: q eã & cõſolarẽtur alloqo: & ut alluuio fœcundarent: de †elt
Idit & in aĩas ſuas ſitientiũ uerbũ:exitus pᷣdicationum: & terrã corporis ꝗᷓ prius ſpinas amaritudinis

pꝓtulerat:fructibus repleuit æternis CPoſunt deſertum in ſtagnum aquarum.
Coræbens ĩ eccleſia baptimmm. C Stterrs ſine aqua in exitus aquax.
CPrædicatores in nationũ ariditate conſtitueans. C Et collocauit illic eſurientes.
CVt bonis cæleſtibus reſicerentuꝛ: CSEt conſtituerunt ciuitatem habitationis.

CAnimas ſuas exhibuerunt ab incentiuis uitiorum tutas: in quibus fructus ſpiritus habitaret.
CEt ſeminauerũt agros ⁊ plãtauerunt vineas:⁊ fecerũt fructũ natiuitatis.

22

C Ad apoſtolos iſta referũf᷑ ꝗ iecerũt ſemen in corda credentiũ de ꝗbus fructũ

——

. 1 ₰

emen in cord æternitatis accipiãt
hoc ẽ centeſimũ: ſexageſimũ & triceſinlu. C Et bñnñᷣdixit eis ⁊ multiplicati ſunt nimis.
CQuia q̃ etant placita faciebãt.Sic & in manu ioſeph benedixit oĩa deus: ꝗa ſe a prauis cogitationi
bus & cõcupiſcentiũis cuſtodiuit. CEt iumenta eoꝝ nõ minoꝛanit. CIrrationabiles in
ter eos hoĩes nõ ſunt minorati in inferius: ſed in melius reparati. Igr̃ explicita uocatiõe ac redẽptio
ne gẽtiũ redit ad expulſionẽ iudæoꝶ dicẽs pauci facti ſũt: eo qd ñ fuiſſent ĩ his multiplicata opa dei

CEt vexati ſũnt a tribulatiõe maloꝝ ⁊ dolioꝛe. CQuia inſontem iniqui ſunt perſequuti.
CEffuſa eſt contentio ſuper pꝛincipes eoz·· CCVYt qui dñũm contẽpſerant:ipſi contẽne/
ventur. Et ſeduxit eos: uana ipſoꝶ ſimulacra utiq; quæ adorabant.
Et deduxit eos in inuio ⁊ in vio. CSeducentes eos a uia dñi:deduxerũt eos in in
uio ſathanæ:Deniq; deductis iſtis in inuio:uideamus quid fecerit deus plebi ſiuſe·z.
CEt adiuuit pauperẽ de ĩopia. CPopulü chriſtianum dapibus ſatiauit æternis:
CEt poſuit ſicut ones famiias. (Vt audienteg uocem ueri paſtoris fidem ſequantur.
¶ Nidgebũt recti ⁊ letabun. C Quorum ſunt prædicatione conuerſi.
Et oiĩs iniquitas opilauit os ſuũ. CCDiabolus uel iudæi ſiue heretici: q in excelſuʒ ini

quitatẽ loqui pᷣumpſerant. CQuis ſapiẽs ⁊ cuſtodiet ea?⁊ tũc itelliget miſericoꝛdias dñi.
C Si.n.ſapiẽter cõſideres & ſpũaliter intelligas uidebis in hoc pſalmo quarto miſericordias petitas
& clemẽter indultas quas & nobis pietare ꝓflua dignetur quæſitas indulgere pulſatas apire:petitas ⸗; a1
non negare.Ipſi gloria cũ æterno patre & ſpũ ſancto in ſæcula ſæculoꝶ. Amen. Allelnia. rrr r dye. 9
CCEanticũ pſalmi Bauid. C Canticũ ſemp refertur in ſenſũ:pſalmus uero reſertur in corpa .. -— pon l
lia:ut aũt manifeſtius dicamus. Canticum in theoriã reſertur: pſalmus autem in praticen hoc eſtin
opera, Quoniam ergo in titulo ſcriptũ eſt canticum pſalmi: recte & conſequenter in ſecundo uer-·
ſiculo ait cantabo & pſallam in gloria mea. CPSALMVS. CVII. F
=Aratum coꝛ meũ deus paratum coꝛ meũß. Cbaratus ſum non ſolũ ope ſed ẽt cor-
de & ſenſu.Paratũ cor meũ in ſenſu:paratũ cor meũ opere:hoc eſt in pratice. Qm nõ ſolũü Ve . ⸗ ape HZ
Mcorde & ſenſu: ſed & in opere paratus ſum. Propterea & ſecundo dico. rartes
C Cantabo ⁊ pſallã in gloꝛia mea. Cantabo hoc eſt in eoie⸗ eo⸗ & pfallã
iiii

R2

*

—

rkr F.r F.t r ye-n

Expolino.

„ . Sicut pſalterium ex multis cordis compoſitum eſt: & ſi una corda fuerit rupta extermhinatur pſalte-
SS rfelarz, ert rium:ita & in actibus noſtris ſi unum mandatum prætergreſſi fuerimus pſalterium noſtrum rumpi
wvrs 144 Fp-ſſe . tur. Ideo dixit. Cantabo & Pſallã in gloria mea. In aliis codicibus legitur in gloria tua. Sed mehus
eſt ſcdm hebraicum legere: in gloria mea. Qd dicit hoc cẽ. Cãtabo & pſallã ĩ gloria mea. Hoc diũ
— ,Ad tibi pſallo qd tibi canto:non tibi gr̃am ſacio ſed mihi.In alio. n. pialmo dicit.ꝗqm̃ bonoꝑꝶꝑ meoꝑ
mnihns re nen nn †änon eges. Qd ergo facio: pro me facio. Quod ergo ſeruio tibi gloria mea eſt. Ieiunamus: nunquid
2” aliquid deo donamus? Pro peccatis noſtus hoc facimus. Iacemus in ſacco: quid ex hoc præſtamus
A. — d = S -- h dnño? Hoc tantũ illi præſtamus: ut ſaluemus aĩas nras. Ipſe.n. hoc deſiderat: ſicut bonus & miſericors
meldicus. Si aliquem ſanauerit: gaudet quidem & ipſe & ille qui ſanatus eſt: ita & dominus noſter.
¶Exurge plſalteriũ ⁊ cythara. CQO pſalterium. o cythara facta es & cren
ta es ut pſallas deo. Exurge & pſalle. Quare iaces?O monache qui ſtas corpore: iacet anima tua: &
⸗ rſe Ar » „e-r. 1 . non pſallis domino. Maledictus homo qui facit opera dei negligenter. Si pſalterium es: ſi cythara
. es: quare ſurdus es & non gloriſicas deum? CExrurge diluculo. W
CCDeus in tænebris benedici & laudari non poteſt: ſed in luce benedicitur rem dico mirã: Et ſi no-
Ide ſurgimus: deum in luce benedicimus. Nunꝗᷓ chriſtiano nox eſt: ſed chriſtiano ſol iuſtitiæ oritur.
Noede Prcn. d.= — . 4. Et hæc quidem ſcdm iudæos dicimus. Cæterum ſcdm altiorem ſenſum dñs eſt qui canit. Paratum
cor meum deus paratũ cor meum. Paratus ſum hic paratus ſum in futuro. Saluo & in terris. ſaluo &
. in cælis: hoc eſt & angelos ſaluo & hoĩes. Exurge pialterium & cythara. Loquitur dñs ſuo corpori.
-Tn⸗ be=r Prdus Pſalterium & cythara qui deſcendiſti in infernum & iacuiſti: exurge & lauda dñm. Et uides quid di
cit. Non ipſe qui mouet cytharam & pſalteriũ laudat: ſed ipſa cythara & pſalterium ipſa benedicũt
patremillle. n. deus eſt: & ab aliis bũdicitur & laudatur. Corpus aũt eius & hõ quem ſuſcepit: ipſe lau

. JA... dat dominũ. Vt autem ſciatis quoniam propheta ex perſona domini loquitur: & non ex memetip
O”è”ù”ÿ”Mẽ 2 ſo hoc loquor. Videte quid ſequitur. CLConſfiteboꝛ tibi in populis dñe.
S 72, PAa, ant. Populos autem intellige iudæoos. C Et pſallam tibi in nationibus.
” De nobis dicit. ludæos enim illos dicit. qui primi ex iudæis crediderunt: Et uidete ordinẽ. Primlmůü
ODUW— arer ze te⸗ laudat deum in populis: & poſtea laudat dominum in nationibus. Primuz. n. ex iudæis crediderür.
& poſtea crediderunt ex gentibus. Auia magna miſericoꝛdia tua ſup celos.

C Non eſt creatura:quæ non indiget miſericordia dei. Vniueiſi miſericordia dei indigemus. Gabri
OUè hel. Michael. Seraphin,. Cherubin: poteſtates: dominationes: ſunt quidem ſanctæ: ſed indigent
I rnn n . .ve miſericordia creatoris ſui. Non detraho angelis. ſed creatorem prædico. Siquidem ipſi angeli li
5 Reihe ple f zdied l., benter audiunt prædicari eorum creatorem. Et aliter poſſumus dicere. Quod miſericordia tua de
terra leuat ad cælos. CESt vſqʒ ad nubes veruas tuas. “
CVbi ſunt iudæi:ubi ſunt ſimiles iudæoꝑꝶ: qui ſcdm litteram tantum ſunt intelligentes. Qũo uſq;
ad nubes eſt uetitas dei. Filius dei dicit. Ego ium uia ueritas & uita. Et deſcendit in terris: & cum ho
minmibus conuerſatus eſt. Et quomodo uſq; ad nubes ueritas tua? Maniſeſtus eſt ſenſus: ꝙ de apo/
Sde E, „ Kaf la.. . ſtolis loquirur: & de ſanctis: ut imbrem ſuum non pluant ſuper iudæos ſed ſuper gentes ſicut ſcri-
d . z ſr. . 1es pium eſt. Mandabo nubibus meis ne pluant ſuper iſrahel imbrem.In iſtis ergo nubibus ueritas dei
eſt. Si autem in iſtis nubibus apoſtolis nobis reuelatum efft. =JJòèMD
CExaltare ſuper celos deus. CDeus nõ exaltatur niſi ſuper cælos: non exaltatut
ſuper terram. Quando terreni ſumus non exaltamus deum. Si autem de terrenis facti fuerimus cæ⸗
lenes tũc exaltamus deum: & dñs noſter qñ erat in terra:non nos exaltauit:? Dicat e

tie loqueris. Siquidẽ ipſe dicit in euangelio. Qñ exaltatus fuero oĩa trahaʒ ad me. Vide quid dicat
= me. Quando exaltatus fuero in cælis: tunc oĩa traham ad me.Pius quidem eſt iſte ſenſus: ſed ego aliuc;
T c tat; t. n ſhen zaell igo Quando exaltatus fuero quando crucifixus fuero: tunc omnes traham ad me.
n er . r 1 „ CSt uberent᷑ dilecti ttbiuu. CO mirga intelligẽtia. Propterea cruciſigitur dns & exaltatur

etiuimus. Ille exaltatur eſt: & nos liberâti ſumus. CBeus loquutus eſt in ſancto ſuo. .
& Siue in tẽplo:ſiue in unoquoq; ſanctoꝑꝶ:ſiue in propheta: auditur in moyſe auditur in apoſtolo.
Et uerius dico. Loquutus eff in filio ſuo. Quid ergo loquutus eſt deus: Hæc quæ ſequuntur.
¶Exaltaboꝛ ⁊ diuidã ſicimam. CPropterea inꝗt crucingor: ut diuidã ſicimam. Sicima
ſinterptatur in nia lingua humeri. Humeri aũt interpᷣtatur in ope. Senſus ergo iſte eſt. Propterea cru
. . cifigor. ut opa mea diuidã ſanctis meis. Propterea crucifigor: ut iugũ meũ ſuaue & onus leue meum
PR-e ar - -f-- imponã ſup ceruices hoĩum. Feciſti dũe quod pollicitus es. Exaltatus es: & diuiſiſti ſicimmam.
E Et conuallẽ tabernaculoꝝ dimetier. C WVere dominus & ſaluator noſterin
hanc conuallem lachrimarum: in locum humilitatis noſtræ ſubintrauit: hoc eſt in iſto mundo: In
quantum quis ſendus eſt in hoc mundonecdum cognoſcit ſecundum quod oportet noſſe. Ex par
, r p bea —„ te enim cognoſcimus: & ex parte prophetamus. èẽ
Rar er i S Erte CMeus eſt galaad ⁊ meus eſt manaſſe. C Gaudet dis noſteꝛ
atq; ſaluator habens plures diuitias. Galaad interprætatur tranſmigratio. Gaudet ergo quando
populus ex gentibus migrauit: & uenit ad eum . Manaſſes interprætatur ex obliuione. vi
õ dete igitut

Z I⸗ „ —⸗

ut liverentur dilecti eius. Vt liberẽtur in quit dilecti tui. Et exaltare ſuper cælos deus. Eactũ eſt quod rz &α

X
SõG — —

— ☚ —

Super Eſal. cvii.

dete ĩgitur quid dicit filius ille qui accepit ſubſtantiam & cõmedit eam: & oblitus mei erat:non me
moratẽ mei:Et dicitur manaſſes hoc ẽ ex obliuione: qa nõ ẽ oblitus ſed remeauit ad ſuũ patrem.
CSt ephꝛaim ſuſceptio capitis mei. C Ephraim interprætatur fructifer. Ephraim inquit ſu- Spbr- Prrfen
ſceptio capitis mei. Suſceptionem poſuit nunc pro corona. Quod enim in capite ponitur: corona ẽ
Et in ſcripturis diuerſis nominibus nocatur. In alio loco habet. Scuto circũdabit te ueritas eius. Et , 1R
in alio pſalmo. Qui coronat te in miſericordia & miſerationibꝰ. Sicut eni ibi poſuit ſcutũ pro coro q epin g rrr T
na:ita & hic ſuſceptionẽ poſuit pꝑ corona. Videte ergo ꝗd dicit. Factus es galaad:factus es manaſſes: Se
hoc ẽ migraſti ad dñm: & poſt obliuionẽ remeaſti ad patrẽ tuũ. Eſto ephraim:eſto ſructiſer. Habe 1

opera bona: & poſtea eris corona domini. (Juga rex meus. —“B
CVidete in quanta gloria eſt:qui agit pœnitentiam. Iudas enim confeſſio interprætaun. —. 7fen. rie .
CCMoab lebes ſpei me. CGrande myſterium. in paucis uerbis agnoſcitur. Roge al⸗ l = ðèð

uos: diligenter animaduertite, Si quidem & mihi qui loquor: & uobis qui auditis prodeſt. Moab .
interprætatur ex patre. Ab. dicitur pater: mo. ex: qui eſt iſte ex patre? Qui perdidit patrẽ ſuum:ꝗq re)⸗d. —s⸗ Ie — oe
liquit ſuũ patrẽ: qui non remeauit ad patrẽ proprium: nec eſt dignus uocari manaſſes. Quis eſt iſte
Moab inimicus dñi? de cuius genere uſq; ad quartam generationem & decimam uſq; in ſeculum
non intrabit in eccleſia domini. Quis eſt iſte moab? Qui ex imunda cõmixtione naſcitur: in ſpelun 14. ,
ca tænebroſa. Ex loth enim & filiabus illius nati ſunt duo:ꝛmoab & amon: & moab maior eſt filius. d
Videte ergo quomodo in littera myſterium abſconditur. In tænebris in ſpelunca:non in ſole. nõ i AA. 15
luce. Moab ergo diabolus interprætatur: qui oblitus ẽ patris ſui. Deniqʒ; & abeſſalon qui perſequu/ ein E=
tus ẽ patrem armrinterpretaräi diabolus. Iſte eſt ergo moab. Quomodo lebes ſpei domini eſt? &l⸗ .b. ,e2 uln
Lebes interprætatur olla:quomodo olla ſpei domini eſt. Ergo credibile ẽ: ut moab ꝗ interprætatu) .
diabolus: lebes ſpei dñi ſit. Quomodo ſpes dñi eſt: Dicit apoſtolus. Quos tradidi ſathanæ: ut diſ-
cant non blaſphemare. Diabolus quaſi quæſtionarius dñi ẽ: ꝗq nõ recte ambulãt ad deũ traduntur .· ir-- u a. 6
diabolo. Quare? Vt pereãt in æternum. Et ubi clementia dei: ubi miſericors pater: ubi ẽ qui facit ſo
lem ſuum oriri ſuper iuſtos & peccatores: & pluit ſup peccatores & iuſtos? Quod dicit hoc ẽ. Tradi
di inquit peccatores diabolo: ut ab ipſo cruciati conuertantur ad me. Dicitur & in hieremia. Quid

uides tu hieremia? Ollam ſuccenſam inquit. Videte ergo quoniã in iſta olla mittuntur cames. hooc L⸗ . A S,⸗
ſcriptum eſt in ezechiel. & mitte inquit carnes in olla ut mollia fiant. Et dura conuertantur ad deuz R— p.. R
ut & ex corde lapideo ſiat cor carneum. Et ubi prius non poterat ſcribi propter duritiam: poſtea ſcri
batur propter mollitiam. Succendam inquit hanc ollam: & excoquã carnes & oſſa uſq; dum amit,
tant omnem humorem & illuuiem: & uidete poſtea quid dicatur: & diſcat inquit quia ego dominꝰ 5 .
Magnã miſericordiã: & magnũ ſacramentum. Mittuntur carnes in ollam ut excoquantur: & diſcãt Nt n ue
quia dominus eſt. Multa ſunt quæ dicantur de moab & olla: ſed nunc longum eſt. ðð
CIn idumeam extendam calciamentum meum. 35
CIdumæa ĩterpᷣtatur terrena & ſäguĩea. Miſericois deꝰñ ſolũ cæleſtia uult poſſidere ſz & terræſtria. er Wee ſeg ele
CMihi alienigene amici facti ſunt. CDe nobis dicit:qui ex gentibus credimus.
CQuis deducit me in ciuitatem mnnitam “Ml
CNemo domine. Tu es enim ꝗ dicis: Torcular calcaui ſolus: & de gentibus nir non fuit mecum.
OOimnes eni declinauerũt ſimul inutiles facti ſũt:nõ ẽ ꝗ faciat bonf:nõ ẽ vſqʒ ad vnum.
Quis ergo deducet me ĩ ciuitatẽ munitã. Nemo dñe.Sed ꝗdẽ & petrus ꝗ ꝓmiſerat ꝓ te mori:po-
ſtea negauit. Quæ ẽ iſta ciuitas munita? Inſernꝰ ubi ĩcludũtur: unde exire nõ licet. Et uere ex iſta c
uitate niſi dñs uictor nõ exiit nemo alter. Et uere ciuitas munita eſt iſta. Moyſes de iſta ciuitate exire⸗ 44
nõ potuit. Iacob ſimiliter ĩtrauit ĩ hãc ciuitatẽ: & n ẽ reuerſus. Deniq; dicit ad filios ſuos. lugẽs deſc?ö I--
dã ad ĩferos.Ad ĩferos aũt deſcẽdit:quia nec dũ erat paradiſus a latrone aptus. Munita ẽ iſta ciuitas
ad egrediẽdum:apta ẽ aũt ad introeũdũ. Quis deducit me uſq; ĩ idumeã? Vbi locus ẽ pœnarum &
ſanguinis: ldumea enim interprætatur ſanguinea. Locus qcciſionis aĩagꝑ: ubi multæ interſiciuntur
animæ. Nemo enim uictor deſcendit in ĩfernum: niſi tu ſolus domine qui repuliſti noo.
CMõ dixit ꝗ repuliſti nos:ſed ꝗ aliqñ repuliſti nos. Et nõ exibis deus in virtutibns noſtris
CHæc hetrogfatine legenda ſunt.Et non exibis deus in uirtutibus noſtris? Qui paſſus es pro nobis:
quare non adiuuas nos? Sed pateris conculcari nos a diabolo crudeliſſimo.
CSt nõ exibis deus in uirtutibus noſtris. C Videte qd dicat. Nõ dixit ũ̃ exiſti:ſed ñ exibis
deus ĩ uirtutibꝰnoſtris. Hoc uult dicere. Quãdo laboramꝰ: tũc adiuuat nos deus. Nõ ẽ enĩ uolẽtis ⸗ 6 rie Deari, „—
neq;ʒ currẽtis: ſed miſerẽtis ẽ dei. Sed uide ꝗd dicit. Nõ ẽ uolẽtis neq; currẽtis. ſz miſerẽtis dei.Si njö. all. . e
ergo uoluerimꝰ& cucurrerimꝰ:deꝰnobis nihil ꝓderit. Noſtrũ ẽ uelle & currere. & poſtea deus miſe D
vetur. Athleta enim dormiens perdit uictoriam. Ba nobis auxiliũ de tribulatione. .
CNõò dixit da nobis auxiliũ de delitiis. ſed de tribulatione Ad dñm cũ tribularer clamaui & exaua ⸗ . A.
diuit me. Nõ dixit cũ eẽm ĩ delitiis clamani aut dormiẽs clamani. Vis exaudiri a do? Eſto ĩ tibula
tione. clama & exaudieris. Si ꝗs ergo ñ ẽ ĩ tribulatiõe auxiliũ dñi inuocare non poteſt.
COQQma uana ſalus hoiss. Maledictus hõ ꝗ ſpẽ hẽt ĩ hoĩe. Nõ ẽ neceſſe hoc ĩterpᷣtan. Hæc
ſnia oĩbus patet.Aliꝗs ſpauit ĩ imꝑeratore ſperauit ĩ principe. in ꝑatre aut matre.in aliquo negotio

nMoli 9 . — fh, Ie, ſubito ſubtractus eſt ſpititus eius.in quẽ ille ſperauit. Et euanuit ſalus eius. Non dixit uana ſalꝰ hoĩs
c ſalus eius qui ſperat in homine. In deo faciemꝰ virtutẽ.
Non habeamus ſpẽ niſi in diũo tantum. nõ dicamus: ſi illud mihi ueniat aut illud. Vnde hẽo ni⸗
uere Reſpondeo tibi qd maius ẽiſi pſequutio fiat: unde habes uiuere. Sẽper xpiano pſequutio eſt:
ſemp nuditas ꝓpolita ẽ. Nemo ergo debet de nita iſta deſperare: nemo timeat. Nemo debet dicere
— Si ſenuero unde habeo niuere. ſi infirmus factus fuero unde uiuo. Apᷣm habes & times? Si uolatilia
relerba el paſe L cxæli paſcit: dubitas qd poſſit te paſcere? Diabolus paſcit ſuos hoĩes: & xpᷣs ñ paſcet ſuos ſeruos? Dia
ſ. reſ"t br raſes boeolus facit iudices hun muũdi & diuites: & xps nõ pot facere ut mẽdices? Diabo lus dat aurũ: gem
NAdA. Wrr L ma8:G xps pané nõ põt dare? Nos omnem ſollicitudinẽ ꝓiciamus de cordibꝰ niis: & dicamus.
3 In deo faciemꝰ virtutt. Cipſe erit uirt nr̃a:ipſe panis noſter:ipſe erit rector noſters

CSt ipſe ad nihilũ deducet inimicos noffros. Q¶᷑ ¶Ipſe nos coronat: ipſe pu⸗

gnat nobiſcum: magis autem ipſe uincet in nobis. Quid enim dicimus in deo faciemus uirtutem?

Quando enim fortes fuerimus: ipſe ad nihilum deducet inimicos noſtros. Non dixit pugnabit aut
occidet ſed ad nihilum deducet. Ideo eos ad nihilum deducet: ut ſi uoluerit fortes eos faciat & glo

rificet eos. Benedicamus ergo deum: cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum amen.
C In finem Pſalmus Bauiid. CPSALMVSDS.,. Cvylll.

CQuod dicitur in finem intelligamus non de præſenti dici: ſed de futuro:Prophetia de xpo eſt.
nwEus laudem meam ne tacueris. CHoc eſt iudas me tradidit. Iudæi pſequuti ſunt
G& crucifixerunt: & putauerunt me in finem perdere. Tu autem deus laudem meam ne ta⸗

& ĩ ſacerdotibus deus laudem filii ſui non tacen.
CQuia os peccatoꝛis ⁊ os doloſi ſuper me apertum ef.

Sõ conſequentibus cognoſcetis. Quid enim dicit:

Sor r r. rſ . bant mihi. Vulnera mea medicina eorum erant: & ui debar iliz in deiſum:
CEt ſermonibus odii circũdederunt me. n ne

CNon ut credant: ſed ut expugnent.

. . 7

C- —2)

aiquem perſequitur & nihil proſicit: & non implet deſiderium ſuum: gratis perſequitur.
1. A 19 CPiꝛ0 eo vt me diligerent detrahebant mihi:ego autem oꝛabam.

4 .
b Przs eb e
er-. . *

in tribus diebus illud reedificas. Salua temetipſum. Qui diligit te pater: ueniat nunc & liberet te.
Ego pro ipſis ex mortuis reſurrexi. Et illi dicunt: Diſcipuli illius uenerunt nocte: & ĩuolauerunt eũ⸗
CEt odium pꝛo duectionema. “””MUVDvf

CConſtitue ſuper eum peccatoꝛem. .
CQuoniam rogaui pro ipſis in cruce. & uidens uulnera mea dedi eis locum pœnitentiæ: & nõ

Art Egem leſum: habeant regem baraban. qui interprætatur filius patris: hoc eſt diabolus. Barrabas
dA —D iſte qui fuit ſeditioſus & latro: Et uere Barraban habent regem: & uſq; in hodiernum diem ſe

ditioſum & latronem: qui occidit ipſos iudæos. Barrabas latro qui ſanguine delectatur: ante-

4

Fuam dominus crucifigeretur: antequam eum crucifigerent iudæi: incluſus erat. Negauerunt do/

Et ille demon qui eiectus fuerat de hoĩe: & de illa generatione. & peräbulabat in deſerto: & locuʒ

—„1

& facta

„cueris. Vniuerſa eccleſia per ſingulos dies laudat dnm: & completa ẽ oratio domini dicẽ
tis. Deus laudẽ meã ne tacueris. Vide cuiꝰdignitatis ſũt ſacerdotes. Sacerdotes loquũtur

4. A.l. L . CVideamus quomodo os iudæ proditoris apertum eſt in dominum. Venit ad dominum ut eum

CPro beneficiis quæ eis contuleram: ipſi contumeſias mihi faciebant. Ego autẽ quid faciebaméora
bam. Hæc ſũt arma dñi:hæc ſunt & noſtra arma: oratio. Si quando ergo nos perſequitur aliquis: &Z
odit nos:dicam. ꝓ eo ut me diligerẽt detrahebãt mihi. Ego ãt ꝗd faciebã? Orabã ut eos uincerem.

CConlidera o chriſtiane: conſidera o monache. Si dominus perſequutorem ſuum & proditorem
oſculo ſuſcepit: & pro cruciſigentibus eum orat:nos pro fratribus noſtris quid facere debeamus?

. t. N tradat: & dicit rabi: hoc eſt magiſter. Ecce os peccatoris & os doloſi.Ego eum mea clementia uolo
. Aes ſaluare: & oſculum illi porrigo: & uolo uincere maliciam eius. Et ille permanet ad malefaciendum
— ̃=WG= Aut me tradat. Specialiter intelligitur de iuda: generaliter autem de iudæis in eo tempore quo dice/
TIV XV. bant crucifige cruciſige. Tale os peccatoris in dominum apertum ẽ. Vt autem uideatis qd de omni

—

Loqunti ſunt aduerſus me lingna doloa. CEgo pro ipſis cruciſigebar: & illi inſulta

on ut credant: ſed CSt expngnauerunt me gratis
C Dupliciter intelligitur gratis: hoc eſt ſine cauſa. Nec enim peccaueram: & non merebar ut debella
ArE; = dD A rent me. Quæ autem digna cauſa erat ut expugnarent me: quia ſanaueram egrotos eoruʒ? qa mor
= Q= tuos reſuſcitaueram: quia alia ſigna ſeceram. Videte ergo quoniam gratis expugnauerunt eum. E
ℳ 6 * S A . aliter intelligitur. Voluerunt extinguere: & delere nomen meum: & tñ nõ potuerunt. Quãdo aliꝗs

Abſit. Dñs.n.quẽ orabat ut uĩceret: Sed qd dixit ego ãt orabã: qd dicebatur. Pater: ignoſce eis: qcd
* 4 DP , — L, enim faciunt neſciunt. CEt poſuerunt aduerſus me mala pꝛo bonis.
. d. ſten⸗ QV;:᷑CEt in cruce poſitus: rogabam pro crucifigentibus me. Et illi dicebant, Vah qui ſoluis templum: &

11. L. . agunt pœnitentiam & me nolunt habere regem:habeant regem diabolum. Nolunt habere re-/
6° -ee „. £

minum & bartabas dimiſſus eſt. Ex eo enim tempore: barrabas cœpit in eos habere poteſtatem.

inuenire non poterat adduxit ſecum alios ſeptem demones peiores ſe. & intrauit. in ſynagoga.

fh

olo
uum
⸗
edmnn

inii

1
rce
i
tund
cö

dmn
iis
incenn
ed

lun.à4

let te.
ei

noren
n

eao
erete
abus
eme
teamne/
unt 6o
eten,
lo
gogr
64

CSiant ſilii eius oꝛpham:⁊ vxoꝛ eius vidna.

Super Pſal.

& facta ſunt nouiſſima hominis illius peiora prioribus. Deniq; & ſynagoga judæorum antequam H
crucifigeret dominum: erat quidem peccatrix: ſed unum tantum habebat demonem. Crucifixit O

mimum & octo ſimul in ea demones ingreſſi ſunt. Impletum eſt ergo quod dixit.
CQCõſtitue ſup eũ peccatoꝛe:⁊ diabolus ſtet a dextris ei. E Qma dextris eoꝶ ſtetit ꝓpte-
rea ſynagoga ſiccam habebat manum dexteraʒ: ſicut ſcriptum eſt in euangelio. Nos antem oremus
ut dominus ſtet a dextris noſtris:diabolus autem aſiniſtris. Scriptũ eſt in zacharia. Et oſtendit mibi
dominus: Ieſum ſacerdotem magnum: ſtantem coram angelo domini: & ſathan ſtabat a dextris ei?
ut pugnaret cum eo. Si ergo a dextris diabolus ſtat: quomodo nunc de uda dicit: & diabolus
ſtet a dextris eius. Sed uidete quid dicit: Stabat diabolus a dextris Ieſu: ut aduerſaretur ei. Hoc eſt de
xteræ eius aduerſari nolebat. Hic autem non dicit quia pugnare uult: ſed quia iam uicerat iudam:
diabolus ibi contra dexteram deſiderat pugnare. Hic autem dominatus ẽ dexteræ iudæ. Sed & hoc
conſiderandum. In illo tempore: ſtabat a dextris domini ut aduerſaretur ei:quando jĩeſus habebat
ueſtimenta ſordida. Sic enim & ibi ſcriptum eſt. Et ieſus habebat ueſtimenta ſordida. Tam diu ſtat
diabolus a dextris eius: quamdiu portat peccata noſtra. In peccatis noſtris aduerſatur illi diabolꝰ.
Quando autem dicitur in zacharia tollite ueſtimenta eius ſordida & induite eum mutatoriis: con-
tinuo dicit Ieſus ad diabolum: Increpet dominus in te ſathanas: increpet tibi qui elegit hieruſalem
Hoc totum ideo diximus quia ſcriptum eſt. & diabolus ſtetit a dextris eius.
CCum iudicatur exeat condẽnatnu”s. Non ueniat in iuditium: ſed in condẽnationem. Vbi

enim iuditiũ eſt: ibi dubitatio eſt. Vbi autem cõdẽnatio: iam manifeſta eſt ſentenia.
CEt oꝛatio eius ſiat in peceatum. URmpPornitentia iudæ: peius peccatum factum eſt
Quomodo peius peccatum factum eſt pœnitentia iudæ? Iuit & ſuſpendio periit. & qui proditor do Pr, - Fedl 9 5,
mini factus eſt: hic et interemptor ſui extitit. Pro clementia domini hoc dico: qa magis ex hoc of- ſ ,E de3 W.
fendit dominum quia ſe ſuſpendit: quam quod dominum prodidit. Oportebat orationem ipſius ⸗
eſſe in pœnitentiam: & uerſa eſt in peccatum. Vides hereticum orantem: uides judæum: uides ma- „ e g, —ven tet
nicheum: licet ieiunent: licet orent: tamen oratio ipſorum uertitur in peccatum. “?èèM 2
CFiant dies eius paunci. l HM
Dies eius pauci facti ſunt: noctes uero creuerunt. Receptus eſt enim in dimidiol dierum ſuorum.
Sol ab ipſo receſſit: & ecce tænebræ ei multiplicate ſunt. òêMM 1
CSEt epiſcopatum eins accipiat aler. N¶Ü 06 Hoc et in adtibus apoſto . é6
lorum manifeſtius interprætatum eſt. Non ſolum autem in illo tempore de iuda dictum eſt: ſ uſch - DWK 9 2 2
in diem iuditii ipſe iudas apoſtolatum perdidit: Cuſtodiant ſe ſacerdotes & epiſcopi: ut non & ipñ TPrr. . ede Hor . J.
ſuum ſacerdotium perdant. Si apoſtolus cecidit: facilius monachus poteſt cadere. Virtus non perit 4 ,⸗ Aa
licet homo cadat & pereat: tamen dominus denarios ſuos dat ſub fœnore. Si ille n duplicauerit. ac R2 Aerares ſae: ſe

cipitur pecunia eiꝰ: & dabirur habenti pecuniam domini ſui: & otioſa eſſe non poteſt. .
CVidete quia ſacramenta ſunt quæ dicuntur. Filios iudæ quos putas? iudæos: & iudæi dicũtur: nö. l. h. . p. tos
ab illo iuda ſancto: ſed ab iſto proditore. Ex iſto nos ſumus iudæi ſpirituales: ex illo autem prodito
re iſti ſunt iudæi carnales. Deniq; duo ſunt apoſtoli: qui uocantut iudæ uocabulo. Vndecimus apo
ſtolus eſt: qui dicitur iudas iacobi. Duodecimus autem eſt & nouiſſimꝰ: qui uocatur iudas ſcarioth. le⸗
Exillo ergo iuda iacobi nos dicimur iudæi ſpirituales: ex iſto autem ſcarioth illi dicũtur iudæi car
nales. Ille iudas pater nr̃ dicit᷑ iacohi. Hoc eſt iudas filius ſupplantatoris. Nos enim ſupplantauimus
populum iudæorum: & accepimus primitiua illo. IIli aũt ex ſcatioth dicuntur: qd dubiũ ẽ an pa-
trem ſignificet an uillã eius. Cæteꝶ qũocũq; interprætatus fueris merces interprætatur & prætium.
Igitur iudas ꝗ ꝓditurꝰerat dũm & prætiũ accepturꝰ: de præuaricatiõe o'ĩa accepit. Licet reddiderit
ptiũ ſacerdotibus iudæoꝶ: ſed tamẽ illi cõdẽnãt eũ:qm̃ nolũt recipere pᷣriũ ſãguinis. Videte diſſen
ſionẽ phariſæog: & ifœlicitatem iudæ. Si bñ emiſtis ſãguinẽ ieſu: qᷓre nõ accepiſtis pecuniã ueſtrãꝗ
Si ãt nõ uultis recipere qm̃ pᷣtiũ ſãguinis ẽ: oſtẽdiſtis uos metipſos:iniuſte & iniqᷓ effudiſſe ſangui/
nẽ. Sed uide qꝗd faciũt. Ipſã inꝗt pecuniã nõ mittũt ĩ corbã: ſed emũt ex ipſa agiũ: & appellant eum 1hel.d. , Pnrc ſayi — 4 „
acheldemach qd interprætatur p̃tium ſanguinis. Quare illud emunt ĩ ſepulturã peregrinorũ? Nos ꝗ1
beati quibus de prætio domini ſanguinis ager emitur: Et uxor eius uidua. Synagoga quæ prima
facta eſt uxor dei:de qua dixit:& dedit illi libellum repudii. Et iterum recepi eam. Et dixi illi: con⸗-
uertere ad me.Illa ergo ſynagoga repudium accepit a ſaluatore. Et facta eſt uxor iudæ proditoris.
Deniq; quid fecit? Non accepit dotem:ſed dotem marito ſuo dedit. Iterum autem ille miſerrimus
iudas quia prodidit dominum non uult accipere malam dotem: ſed reddit mereriici uxori malam
dotem: quã accepit ab illa. Et quid dicit:? Diſplicuiſti priori tuo marito repudiauit te. Et proĩecit: &
dedit tibi libellum repudii. Ego nolo te habere uxorem. Dediſti mihi prætium: & decœpiſti me.
Et quæ interfeciſti dominum tuum:interficies & me. Non poſſum enim in ſcriptura inuenire q iu
das habuetit aut uxorem aut filioo. M
Autantes tranſferentur ſilii eins ?⁊ mendicen. ““
C Diligenter cõſiderate:ſiqdẽ difficilia ſũt quæ ſequũtur. Ex illo tpe ex quo dñs cruciſxus ẽ extunc

— . res e e—.

rrerh l. 7

* ſemper mouentut ĩudæi: non ſtant in ſno loco. Deniq; dicitut & de cain. & exiit ĩnquit cain a facie
ð ““ dei:& habitauit in terra naid. Naid autem interprætatur commotio. Qui egreſſus fuerat a facie dei
. Cain recte non ſtetit: ſed habitauit in terra naid hoc eſt in commotione. Ita igitur & iſti quoniam
vcrucinxerunt deum & dñm ſuũ: nutãtes tranſſerentur. Nõ enim ſũt ĩ ſuis locis: ſed in toto orbe diui
ſi ſunt. Naid ciuitatem hic dicit diuitiarum ſpiritualium. Non enim habent prophetas: non habent
Vegem: non habent ſacerdotium: ſed uere mendici ſacti ſunt.
crutetur feneratoꝛ omnem ſubſtantiam eius. NWDediſti illis pecuniã dñi de-
diſti illis ſicut & aliis. Ille autem quid fecit? Non ligauit in ſudario. & nõ ĩfodit terræ & negligens
fuit:ſed ubi habitat talentum & pecuniam domini: aceepit prætium ab inimicis dñi: & uendidi do
minum ſuum. Propterea tibi dico. Domine exige ab illo ſœnus pecuniæ tuæ.
CEt diripient alieni laboꝛes eius. CFœneratur dñs: manifeſte exigit: & ꝗd factũ
eſt? Alieni diripient labores eius. Siue de oĩbus iudæis generaliter intelligimus: quia uaſtati ſunt a
romanis:ſiue ſpecialiter: quod de omnibus ereptus eſt iuda et ipſe populus.
Non ſit illi adiutoꝛ:nec ſit qui miſereatur pupillis eius. ¶ In illo tempore non habuit po

honnnans væilay .7

pulus iudæorum adiutorem. Reſpondete mihi. O iudæi fuiſtis in babylonia: habuiſtis ibi prophe-

A Ardes „. Drr. tas: daniel: ezechiel: & re uera idolatræ eratis. Septuaginta annis fuiſtis in captiuitate: & poſtea ueni
1 ſtis in propria. Ecce nunc quadraginta anni: quare non eſt miſſus ad uos propheta? In illo tempore
idola colebatis: & miſerebatur ueſtri deus. Nunc autem non colitis idola. quare dereliquit uos do/
minus? Ecce quadraginta anni ſunt:ſed tunc dereliquiſtis dominum: & idola colebatis: nunc auteʒ
dominum crucifixiſtis & interfeciſtis: & ideo non erit eis adiutor.
CIn generatione una deleatur nomen euus. CO prophetia: o ſacramentum prophe-
tiæ.In generatione una deleatur nomen eius. Poſt paſſionem domini: quadraginta duo anni tran
Ierunt: & populus ille deletus eſt. Si quidem perfecta ueritas. quadrageſimo anno uenit. Poſt paſſio
cr wrme e raſſu, 4.=, d.Ke⸗ nem ergo dominiquadrageſimo ſecundo anno deleta eſt hieroſolyma. Videte ergo qm̃ in gene/
heeroſelaia ratione una deletum eſt nomen eius. Sed & in hoc clementia eſt domini. Crucifixerunt eum. Et qᷓ-
draginta duos annos dedit eis ad pœnitentiam. Ego ſimpliciter dico. Propterea interfecit eos poſt
quadraginta duos äãnos: quia ex illis crucifſixerunt dominum. Nemo remanſerat ex eis. Iudas ma-
edicitur. ut in iuda iudæi maledicantur: 4
CIn memoꝛiam redeat iniquitas patrum eius in conſpectu domini. Cbeccauerunt in

aliter ĩterpᷣtemur. Et reputat illis crudelitatem homicidiorum eorum: & nihil eis dimittit.
= CSESt peccatum matris eoꝛum non deleatur. CQuæ eſt mater iudæoꝑꝶ? Hie
iereſaſe⸗ pnes ruſalem quæ in ſanguine gaudet: quæ occidit prophetas: & ipſum dominuʒ ſuum.

ad ꝓdẽdũ: & dũs oſculũ dat. Qui magiſtrũ nõ timuit: uel clemẽtia uincitur?
Et perſequutus eſt hominem inopem ?⁊ mendicum. Qui cum eſſet diues:propter nos pau
l. . per factus eſt. Dominus inopem ſe dieit & mendicum: & quis in diuitiis ſuis gloriatur? Habetis cõ-
Prrzeves legnt † rr Xes — Pihuionem pauperes: & domius uobiſcum pauper eſt. Et compunctü corde mortincauit. Quid ẽ

ſi poſſibile ẽ: trãſeat a me calix iſte. Aliter. Hoc dolebat mihi & còtriſtabar ꝓ pſequẽtibꝰme:qa nole
bãt pœnitẽtiã agere. Ego ĩ cruce pẽdebã: & ſãguine meo lauabã ſordes eorũ:& ipſi nolebant agere
τnäitétiã. Hæc erât lachrimæ: hæc cõpunctio: qm pſequẽtes me non potui ſaluare.

fact? ẽ: ut ſaltẽ nemo pauperem deſpiceret. CSEt cor meũ cõturbatũ ẽ itra me.
CVidete ꝗd dicat.& cor meũ cõturbatũ ẽ ĩtra me.Ipſũ ẽ qd alibi dicit.Turbatus ſũ & ñ ſũ loquutꝰ.
Qdturbor hoiĩs ẽ: uincere at turbatioflẽ & irã hoc magnæ uirtutis ẽ. Propterea dicit & ꝓpheta. Ira
ſcimini & nolite peccare. Iraſci hoĩum ẽ: ñ remanere in ira xpᷣiani ẽ. Excuſſus ſũ ſicut locuſtæ. Ego ꝗ
dẽ uenerã ut ꝓtegerẽ populũ meu: & dixi. Hieruſalẽ hieruſalẽ qᷓ occidis ꝓphetas: & lapidas eos qui
ad te miſſi ſũt. Quoties uolui cõgregare nlios tuos: ſicut gallina cõgregat pullos ſuos ſub alas ſuas.
Ego uenerã ut gallina ad ꝓtegẽdũ eos: illi aüt inimiciſſima mẽte ſuſceperũt me. Ego uenerã ut ma
ter: & illi qᷓſi homicidꝗ ſuũ me ĩterfecerũt. Excuſſus ſũ. Quid ẽ hoc? Periequuti ſũt me: piecerũt me.
X⸗= a-l.⸗ VPrerſequuti ſũt me. De nazareth ueni ĩ capharnaũ pſequuti ſũt me. De capharnaũ iui ĩ betſaidam: &
e PWa. vde , ide me pſequuti ſũt. ueni iĩ hieruſalẽ nolebã recedere a populo meo: & ide me pſequuti fũt: & ſic me
hẽbãat q̃ũ locuſtas. & ꝗd feci? Iratus ſũ:defendi me metipſu: maledixi eos: & dereliqui illos: Nec unũ
JTharum feci. Sed quid feci? Oraui pro ipſis. ¶ Benua mea inſirmata ſunt a ieiumo.
Habeto cõſolationẽ o monache.leiunando ſiquidẽ & dñs hoc fecit.Ego dico.qd qñ ieiunat mo

w. a ⸗kr Rſelarz * e nachus: fortior fit ieiunio. Et quando infirmantur genua eius ieiunio: tũc maxime roboratur.
M 1 9 8 imet
CEt caro mea imntata eſt pꝛopter oleum. CRem uideor difficilem dicere: & ſe
cundum litteram interprætor: ut ædiſicem audientes: Edificat enim me littera. Bonum eſt ieiuninz
bonum

deſerto dimiſiſti eis. Nunc reputat illis quod tunc peccauerunt: quoniam dñm crucifixerunt. Siue

Pꝛo eo quod non eſt recoꝛdatus facere miſericoꝛdiam. C Videtis quanta clementia do
mini eſt. Videt eũ cũ miniſtris ueniẽtẽ: uidet eũ uenientẽ cũ fuſtibꝰ:& porrign illi oſculũ.Ille uenit

qd dixit cõpũctũ corde. Qdĩ euãgelio dixit. Triſtis ẽ aĩa mea uſq; ad mortẽ.& iteꝶ qñ dixit. Pater

Libera me. q; egen ⁊ pauper ſũ. C Dñs ſe pauperẽ dicit: ut paupes cõſolaret᷑. Cũ hoĩbꝰ pauꝑ

Cvili.

jeiunic/
N

bonum ef fugere delitias Antequam ueniam ad ſpiritualem intelligentiam: miror ? lfa quid dicit e = = ere eran
in oleum ſe manducare. Longe eſt a cæteris deſideriis. Hoc totum dixit. Quia dixit: & caro mea imu-
i tata eſt propter oleum. Hoc aliter interprætatus ſum. Cæterũ qd dicit hoc ẽ oleũ.imago claritatis ẽ.
hen Oleum quaſi eſca eſt luminis. Ita igitur & iudæi acceperunt a me oleum:acceperunt uitam: accepe/
runt lumen. Nequis exiſtimet: qd oleũ dicit pro miſericordia. In hebreo ſigniſicat intelligibilẽ oleũ
ice⸗ imutatus ẽ:nõ ĩ gaudiũ ſed in triſtitiã. Nõ ut pulchrior iueniar: ſed ut ĩfœlicior appareã. Propterea
een dicit. Vidimus eũ: & no habebat ulchritudinẽ. Quare? Quia caro ipſius ĩmutata ẽ propter oleum:
i Nõ habebat delitias corporis: ſed dei ſpus. & nos ergo quãdo ieiunamꝰ: quãdo facies nt̃æ pallidæ
ſũt: q; fœdi uidemur: cognoſcam nos metipſos tũc pulchriores apparere xpo. tales diligit milites
xp̃s: qui ieiuniis uacẽt. Annona noſtra & eſca ieiuniũ E. Quare Quia ĩ ieiunio uictoria ẽ: & ĩ uicto/
i ria triũphus. Deniq; & apoſtol'. Non in ſaturitate: ſed ĩ ĩfirmitate gloriatur. Quando enim infirm or
tunc fortior ſum.b Et ego factus ſum oppꝛobꝛium illis. CVocabant enim me ſama
i ritanum. & dicebant. In beelzebub principe demoniorum eüicit demonia. Nõne hic ẽ filius ioſeph
r ſabri. Nõne frattes eiꝰ & ſorores oẽs apud nos ſunt?& iterũ. Qui ſoluis tẽplũ & in tri bꝰ diebꝰ ædi
a ficas illud. & iterum. Videamſi uenit helias ſaluare eũ.Ille uocabat heli heſi:qd ẽ deus meus: deus
* meus: & illi heliam putabant. Videte ineruditos iudæos. Filius dei heliæ auxilium petebat?
8 CNigderunt me ⁊ mouerunt capua ſua.
co CQuare mouerunt capita ſua? Quia & pedes iam mouerant.
ktun⸗ Saluum me fac ſecundum miſericoꝛdiam tuam. C Dicit & in enãgelio. Poteſtatem ha- M e wer
beo ponẽdi aiam meã:& iterũ reſumẽdi eã. & iterũ. Nemo tollit eã a me.Et qũo miſericordiã petit 35
Ote ĩipſe? Miſericordiã petit: & ipſe tribuit. Ipſe ut homo rogat: & ut deus tribuit.
Lun Et ſciant quia manus tua hec:.tu domine feciſti ea. CQuid eſt quod dicit? & ſciant qa
do manus tua hæc: iu domine feciſti ea? Intelligant iudæi qm̃ ipſi non præualuerunt in me: ſed mea &
Nere/ tua uoluntas facta eſt ut patiar: Et ego uolui pati:propterea dico ſecũdũ qd hõ ſũ deus meus: ut fa/- X& E= r-t Tſ2 ß
ui⸗ cerem uoluntatem tuã uolui. & tua uoluntas erat & mea ut patiar: non illorum. Ergo ñ ĩſidiæ & for
titudo fecit: ſed ego & tu uolumus ut patiar. Tu enĩ pcuſſiſti paſtotẽ tuũ: & oues diſperſæ ſunt. Hoc
e ſcriptum eſt in zacharia: pcutiã paſtorẽ: & diſpergẽtur oues. Quod it patiar mea uolũtas fuit & tna
Quod tu uoluiſti: & ego nolui. Oportebat uenire ſcandalum:ſed uhe per quem uenit.
mmi CMaledicent illi ⁊ tu benedices.
Kr Vſq; hodie hoc fit. Illi maledicunt in ſynagoga: & dominus benedicit in ecclemſaea.
COQAu inſurgunt in me confundantur.ſeruũus autem tuus letabitr. IIii inſurgun ”UMB
in me: ego ãt ſeruus tuꝰlætabor. Quare ãt ſeruus tuus? Quoniã ꝗ cũ ĩ forma dei eẽt nõ rapinã arbi⸗ Ne = e en. ⸗
tratus eſt eſſe ſe equalem deo:ſed exinaniuit ſemetipſum formam ſerui accipien.ẽ
nenind CInduantur qui detrahunt mihi pudoꝛe. C Valde nobis predeſt intelligere qdᷓ dicimos. r. Le,
llei Clementia dei in hoc apparet. in dicendo induantur. Non dicit pereant: non dicit deleantur ĩ æter 67
num. Sed quid dicit? Confundãtur & deficiãt in potentia. Qui induitur pudorẽ prope eſt ſaluti. Si —, 1ͤrr — 2
enn quis enim uere confunditur incipit pœnitere. Cõſiderate o monachi. Si aliquãdo habuentis aliqd Mnn r —–
RZ cõtta fratrẽ ueſtrũ: ſemp ꝓ ipſo rogare debetis dñm. Dñs cruciſigitur: & ꝓ cruciſigẽtibꝰrogat. Vos
G⸗ auũtiſi audieritis uerbũ malũ: ne teneatis ira. Sol nõ occidat ſup iracũdiam neſtram. „ . . ”ůl 4
ihe CEt operiantur ſicut diploide confuſione ſua. C Diplois genꝰẽ pallii.Deniq; & ihebraico rbeu l
D maid dicitur. Diplois iõ: ꝗa duplex ẽ palliũ. Propterea ego dico tibi dñe.Inimici mei ſüt iudæi: per? , helrcoe ert
ake ſequuti ſũt me: cruciſixerũt me:fecerũt mihi oĩa mala:blaſphemauerũt me.Indulge illis: qm ego ꝗ
“R paſſus ſum rogo ꝓ ipfſis. Quid rogo? CErubeſcant ⁊ confundantur. 1 40
Pin CEt ſic ſaluentur. Nudauerũt me tunicã meã:& ſuã pdiderũt.Da illis cõſuſionẽ:da illis ĩgnominiã = eſ ka = S 1 — E
hif & habeant duplex palliũ. hoc ẽ ne ſimplicẽ habeãt cõfuſionẽ: ſed duplicẽ ui magis agãt pœniten- Fr Ir
tia. Non dicit cõtta iudæos: ſed pro ipſis dicit. Creator enĩ ẽ & illoæꝶ & noſter:mòõ eos oĩno eradica = —MWU
ana⸗ uit. Vultis ſcire? Petrus ex ipſis erat. & omnes apoſtoli ex iphis erant. Nos in radicem ipſorum iſerti 9 rese lgrf r rn
kuln ſumus. Nos rami ſumus:illi radix. Non debemus maledicere radicibus: ſed debemus orare pro ra⸗
eleog dicibus noſtris: qui inſerti ſumus radici. Depræcemur dominum: ut ſicut hi rami ſalui facti ſunt:
cygl ſic & radix ſaluetur. Forte aliquis dicat. Tu pro iudæis oras pro blaſphemis: oras dominum. Si eniz
i in ipſe perſequutorum ſuorum miſeretur: quatomagis mei miſeretur?
niun CConſfiteboꝛ domino nimis in oꝛe meo. J CNHoc poſt reſurre⸗
ime, ctionem dicetur. Et de futura eccleſia cantatur. & in medio multorum laudabo eum. Non enim iu
itnd dæa ſolum: ſed in uniuerſo orbe in eccleſia laudabote.
lene CQuia aſtitit a dextris pauperis. CDiabolus ad dex⸗-
Neeunn teram iudæ ſtetit. Cæterum mihi dominus ſtetit ad dexteram. d»»d ie
e CAt ſaluam faceret a perſequentibus animam meam.
wund CAnimam inquit ſaluabit.Et alibi dicit. Triſtis eſt anima mea. Quia trſtis eſt: ſenſum habuit. I nſen
u. ſibilis enim anima ſenſum non habet. Inſenſibilis anima non hẽt ſẽſũ neq; dolorẽ.Vbi enĩ dolor ẽ
een & triſtitiaubi ſenſus ẽ. Si ergo hũuit triſtitiã:habuit dolorẽ: ergo hũit & ſenſum non ſenſus doloris:

Si ergo uoluerint nobis dicete ppterea nõ dicimꝰ eum habuiſſe ſenſum ut nò uĩdeatur habere pec
catum:nos illis rteſpondeamus. Habuit corpus ſicut & nos: aut non habuit: Si dixerint habuit: reſpõ
deamus illis. Ergo habuit & paſſiones corporis noſtri. Intelligat unuſquiſq; qd dico. Si autem ne-
? XeE. : JJy,.Kauerint eum habuiſſe paſſiones corponis:ergo dicimus illis quod nec corpus habuit. Et nos dica-
„. - . mus illis. Siẽ corpus habuit uerum: ſicut & nos: & non habuit peccatum corporisIta & animã uerã
habuit: & peccata animæ non habuit. Nos ergo confiteamur uerum corpus eum habuiſſe: uerã ani
mam.Si enim non ſuſcepit dominus cuncta quæ hominis ſunt: non ſaluauit hominem. Si autẽ ſu-
ſcepit corpus:animam autem non ſuſcepit: ergo corpus ſaluauit: animam autes non ſaluauitꝗ Nos
autem uolumus magis ſaluari animam noſtram: quã corpus. Suſcepit ergo Ieſus & corpus & alaz:
ut utrũq; ſaluet: ut pĩ'ectum hominem ſaluet ſicut & condidit. Si ergo dicunt illi quia ideo dominmꝰ
non accepit ſenſum:ut non peccaret: & hoc putant qd quicũq; ſenſum habuetit humanum uincere
eum non poteſt. Dicat nobis: Ioannes baptiſta: habuit ſenſum an non habuit?Illo tẽpore quo erat
X eS erapt ſ D- in deſerto peccauit? Vtiq; dicit quia non peccauit. Deniq; & dominus noſter dicit. Amen dico uo⸗
bis non fuit inter natos mulierum maior ioanne baptiſta. Petrus habuit ſenſum an non habuit? &
a rr-rere l ent re t Ecæteri ſancti apoſtoli. Si ergo apoſtoli nicerunt ſenſum humanum:dominus timuit accipere ſenſũ
mnmnmne uinceretur ab illo? Et dum uolunt glorificare dominum: detrahunt illi. Quomoco illi detra-
hunt? v t uideatur timere dominus: qd apoſtoli non timuerunt. Nos ergo gratias agamus oĩpoten
ſ deo: & dicamus.ln ſenſu tuo non habuiſti peccatum. Et uenit princeps huius mundi & inuenit ĩ
Qe1 e -srrrrrn 1 te nihil. Ita ergo pᷣſtes nobis. Sicut ĩ tuo ſenſu uiciſti diabolũ: & in ſenſu noſtro uince diabolum: ut
7 quẽadmodũ pfectos nos creaſti: pfectos & ſalues nos. Tu enim es creator: tu es magiſter: tu es dñs.
tu es & ꝗ pro nobis paſſus es. qui uiuis & regnas in ſæcula ſæculog amen.
CPlalmus Bauid. CCenteſimus nonus pſalmus uocẽ ua/
tis continet de chriſto loquentis. Ait ergo propheta. 2èM
AIrit dominus domino meo:ſede a dextris meis. CDauid eſt loquutus
Ppropheta uir ſanctus rex. Rex ergo quod dicit? Rex & propheta quid dicit -

eſt inquit filius dauid:quomodo in ſpũ uocat eum dñm? Vides ergo qd dicat.Si filiꝰda⸗
unid: quomodo uos dicitis: quomodo in ſpiritu uocat eũ dñʒ? Dicat aliquis. Ergo nõ ẽ filiꝰ dauid?
Hoc dicebat de phariſæis:qui ſimplicem filium dei confitebantur xpᷣm. Ego ad iudæum & fotinuz
hoc ipſam dico.Si filius ẽ dauid: quomodo uocat filiũ ſuũ dũm? Qui aut dñm deũ cõfitetur & dñiẽ
filium. Verbi gratia. Manicheus ꝗ negat illum filium dauid: apud illum probo qd ſilius dauid eſt.
Nobis ergo ꝗ filius dei ẽ ipſe ẽ & filius dauid. Nõ alius filius dei: & alius filius dauid. Nõ facies duas
pſonas ĩ deo & homine:ſed ipſe qui filius dei: ipſe ẽ filius dauid. Dixit dis dno meo: ſede adextris
meis. In hebreo primum nomen domini: his litteris ſcribitur. quibus de deo tantũ ſcribitur. Secun-
dum uero nomen cdi his litteris ſcribitur: quibus ſolent homines dũm uocare. Quomodo & a qui
buſdam uocatur dñs ex ſeruo: & reges uocantur dñi. Vide ergo qd dicat. Dixit dominus dño meo
Huic dño cui præcipitur ut ſedeat: deus nõ ſedet: aſſumptio corporis ſedet huic ergo præcipitur ut
ſedeat qui homo eſt: qui aſſumptus eſt. Hoc aduerſus arrianos dicimus: & aduerſus eos qui dicunt.
Maior eſt pater qui iubet ut ſedeat: quã ille cui iubetur. Omnia euangelia perſonant de perſona ho/
minis: & nunc non neceſſe eſt approbatio: quia omnia quecũq; uilia uidentur referuntut ad hoĩem
referuntur ad carnem. Nunc de pſalmo dicimus. “M è”
NVirgam virtutis tue emittet dominus ex ſyon. CVirga ĩ hebreo nõ tã mirgã hẽt: quã &&
ſceptrum: hoc eſt inſigne regiæ poteſtatis: Virgã uirtutis tuæ emittet dñs ex ſyon. Ex ſyon en egre-
ditur lex: & uerbum dñi ex hieruſalẽõᷓ. CBominare in medio inimicoꝛum moꝛnʒ.
nimicis tuis fac ut qui alieni fuerant tui eſſe incipiant. Dominare in medio inimicorum tuorum
Inimici tui:de quibus ſcriptum eſt in ſgæageſimo ſeptimo pſalmo. Lingua canum tuorum ex inimi
cis ab ipſo.Iſti ſunt ĩinimici.qui ĩ aliena erant poteſtate. Nunc ergo hoc præcatur pſalmiſta. Inimicis
tuis dominare: dignare eſſe dominus inimicorum tuoruz.
CTecum pꝛincipium in die virtutis tue:in ſplendoꝛibus ſanctoꝛum.
CVerſiculus obſcurus eſt. Videamus diẽ uirtutis domini: ut cum ſcierimus diem tunc ſciamus qd
ſit principiũ. & hoc principiũ qũo cũ eo ſit & cũ eo fuerit. qũo hoc ĩpſũ principiũ in die uirtutis eiꝰĩ
ſplẽdoribus ſctõꝶ ẽ.Hoc ergo principium quod cum domino in die uirtutis eius ideo eſt: ut cum
domino ſplendeant ſancti. Tecum principium in die uirtutis tuæ. In princi pio erat nerbum & uer/
bum erat apud deum: & deus erat uerbum. Hoc erat in principio apud deum. Pater principium: ſed
1 444 es ſe 1 & filius principium. Principium enim non habet principium. Si enim habuerit aliud principiũ: iaʒ
p a T'e ĩpſum deſinit eſſe principium. Quicquid ergo dederimus patri: hoc damꝰ & filio. Si enim pater ĩ fi-
lio & filius ĩ patre: & oĩa pr̃is filii ſunt: & oĩa filii patris ſũt: & principiũ patris principiũ filii eſt. Ergo
qd dicit hoc eſt. Eo tempore quo patiebaris: & dicebas pater in manus tuas cõmẽdo ſpũm meũ: &
quaſi de hominię loquebaris affectu: nõ quaſi ibecillis rogabas. Tecum erat in principiũ: tecum eni
erat diuinitas: ſed poteſtate pᷣcabaris auxilium ut accepto auxilio dares ſanctis tuis. & illi Pegeret⸗
Hoc ꝗ

Bixit dñũs dño meo. Iſtum locũ ſaluator in euigelio expoſuit dicens. Si. xs N, G,

Super Pſal. cix.

N

Hoc qd dicitur accipiens dares. Nulli ſcandalum faciat. Secundum hominem loquitur. Si eniz ho-
minis corpus aſſumpſit: neceſſe eſt ut & hominis uerba ſuſcipiat. Homo eſt xp̃s:& uere homo ẽ ſecũ
ie⸗ dam aſſumptionẽ carnis. Diximus: ſi ergo homo eſt ſecundum corpus: uides corpus & nõ ſcandali
ue zaris ſed miraris. Si hoĩs uerbis loquitur. Si autẽ ſcãdalizat uilitas corporis & crux: & iniuriæ & ala .
pxæ & flagella: & oĩs iniuria crucis:ſi te hoc ſcandalizat: reuertere ad principium. & non ſcãdalizabe
ns. Dicit enim pater ad filium. Erxr vtero ante luciferum gennite.
N Miraris ſi dominus noſter atq; ſaluator qui uere hominem aſſumpſit loquitur genui te? Non ha
in beo uterum. ſed non poſſum me aliter indicare patrem. niſi hominis uerbis loquutus fuero. Ex ute
1 r0 ante lucifſerum genui te. Ex utero. de mea ſubſtantia. Ex utero. Audi eunomi. audi arri ſi creatura
eſt dñs.ſi factura nunquid artifex generat opus ſuum? Nũquid artifex filium uocat opus ſuum? Ar/
n tiſfex carpentarius fecit ſcãnum. Nunquid de utero illius generauit? Nunqd dicit ei. de utero meo 1. ₰%² 1
Dn genui te o ſcãnum? N on utiq; hoc dicit. Sed ꝗd dicit? Ego te ſeci manu mea. Quãdo aũt uterus di⸗- — „ 1 .
ie citur.filius crur filius non adoptatus. Vocantur enim & filii adoptati. Quotquot recepe- 4 rer Pi 2
kri tunt eum. de itleis poteſtatem filios dei fieri. lbi dedit poteſtatem. Hic uero de utero generauit, de ) peret err. cdleeté —
ͤͦͤ ſua natura. de ſuis uiſceribus. de ſua ſubſtantia. Ex utero. hoc eſt de medullis diuinitatis ſuæ. Totuʒ
e quicquid pater eſt diuinitatem dedit filio. quẽ generauit ex utero. Ante luciferuʒ genui te. Ame lu ſſa
ciſferum. hoc eſt ſchema. Grecæ dicitur uod dicunt grãmatici chomeporſiotana. Quan 7
ti 9 . gquo 3 . P 2. Qu.
Inn do ergo dicitur ante luciferum unã creaturam nominat. & omnes indicat creaturas. Quãdo dicit ”
i ante luciferum:nos ſic intelligamus:quaſi dixerit ante lunam:ante ſolem: ante omnem cteatunraam. M
. Eyvyj utero ante luciferum genui te. Ante luciferum. Ante iſtum luciferum qui uidetur in mundo: ue 1. L. 4. S
ra lux genita eſt. Vnde dicit in alio loco pſalmus. In lumine tuo nidebimus lumen. Sermo ẽ ad pa 1 . e e
N, trem. O pater in lumine filii uidebimus Ilumen ſpũm ſctũm. Ex utero ante luciferum genui te. .
CJurauit dominus ⁊ non penitebit eum. QCG ⁄ 0m(j Iurauit dominus. Hoc quod dicit iu-
lunm rauit: non ei qui ante luciferum genitur eſt: ſed ei iurat ꝗ poſt luciferum natus ex nirgine eſt.
CJInurauit dñs ⁊ non penitebit eum:tnies ſacerdos ineternum ſecũdũ oꝛdinẽ melchiſedech.
ißt . CSuperfluum eſt nos de iſto uerſiculo uelle interprætari: cũ ſctũs apoſtolus ad hebreos pleniſſim ”UMVMUR d –
. 4 diſputauit. Ipſe enim iſte eſt melchiſedech: ſine patre: ſine matre: ſine generatiõe. Et ĩterp̃tatur ibi di: ) vie enre
4

ligentiſſime. Quare ſine patre: ſine matre: ſine generatione: Et ab oĩbeccleſiaſticis dictũ ẽ: quoniaʒ
ſine patre dicitur ſecundum carnem: ſine marte dicitur ſecundũ deum. Hoc ſolũ ergo ĩterpᷣtemuri
Tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem melchiſedech. Hoc ſolum dicamus. Quare dixit ſe

i⸗ cundũ ordinẽ? Secũdũ ordinẽ nequaquã ſacerdos eris:ſeu ſecundũ uictimas iudaicas: ſed eris facer Orrt e , ad⸗ , ⸗
tri dos ſecũdũ ordinẽ melchiſedech. Qũo eni melchiſedech rex ſalẽ obtulit panẽ & uinũ: ſic & tu of ) re e . e
un ſeres corpus tuum & ſanguinem: uerum panem & uerũ uinũ. Iſte melchiſedech iſta myſteria qᷓ ha- D
1n bemus dedit nobis. Ipſe eſt qui dixit. Qui manducauerit carnem meam & biberit ſanguinem meß
oi Secundum ordinem melchiſedech tradidit nobis ſacramentum ſuum.
züor CBominus a dextris tuis. CRem nonuam uideo. Dicitur in principio.
chimn Dixit dominus domino meo ſede a dextris meis: & nunc dicitur ad eum: dominus a dextris tuis. Si
näm ipſe ad dexteram patris ſedet: quomodo rurſum pater ſedet ad dexterã fili? Quando enim dictur=“ 1, 214
U ſixit domin“ domino meo ſede a dextris meis: manifeſtiſſime dicitur qd ad dexteram patris ſedett “
Gin filius. Quando autem dicitur dñs a dexttis tuis: hoc dicitur qd ad dexteraz filii ſedeat pater. hoc to
tum propterea dicitur: ut equalis ſit filius patri. Multa ſunt quæ dicantur. Peccatori autẽ diabolꝰſtat 2
ed a dextris: Cæterũ illa diſputatio alia eſt. Quicũq peccator ẽ diabolus ei ſtat ad dexteram. Sed dicet e dis re I r
RM aliquis. Quomodo & Ieſu filio ioſedech in zacharia dicitur ſtare: & diabol“ ſtetit a dextris ſaluato
8 ris:? Videtis quia queſtio eſt. Sed eo tempore quando ſtabat diabolus ad dexteram ſaluatoris: Ieſus /
. . . 1 —,5„ K cbt, Krſe dTren. P lerr
mn inquit habebat ueſtimenta ſordida. Noſtta peccata portabatinoſtris nitiis inuolutus: propterea dia A ae D .
nut boſus ſtabat a dextris eius. CConfregit in die ire ſne reges.
nen CHaæc omnia tradita ſunt mihi. In momento inquit horæ monſtrauit ei uniuerſa regna terræ. Re
m S di diabol ſt „ HH . .
gna mundi diabolus monſtrat. Et quid dicit: Hæc omnia mihi tradita ſunt:ſi cadens adoraueris c
ram me. etunt tua omnia. In die ergo belli in die certaminis: conſringet reges iræ ſuæ.
gn Q¶ LJNudicabit in nationibus. CVidete differentias. Reges confringuntur. Iudicabit na-
tun⸗ tiones: implebit ruinas. Dominus noſter aſcendit in crucem: & multæ ruinæ factæ ſunt.Iſte poſitꝰ ẽ
nin in ruinam: & reſurrectionem multorum: & in ſignum cui contradicetur:
an CImpleuit ruinas. CNõ credẽtiũ: qui nõ crediderũt exploratoribꝰapoſtolis.& mopy/
nn ſes enim miſit exploratores in mundum. Et quia non credidit populus exploratoribus: ꝓpterea ce-
imt ciderunt in deſerto. Vſq; hodie corpora non credentium cadunt in deſerto iſtius ſæculi.
hi C Conquaſſauit capita in terra multoꝛum. L MV
tel CImpleuit ruinas non credentium: conquaſſauit capita eorum qui dubii ſunt:eorum qui non ha-
ale bent perfectam fidem. „CConquaſſanit capita in terra multoꝛnm.
npen CNon omnium. Si enim dixiſſet omnium nullus de nobis ſpẽ habetet. Multorum dicitur: ut alli

i relinquantux ¶ DSe toꝛꝛente in via bibit.
pee⸗

g

e A Pornene P. Viα 1er.

Expoſitio.

OQuis bibet de torrente in ula: Iſte cui dictum eſt. Dixit dominꝰdomĩino meo:ſede a dextrĩs meĩs
Iſte qui audiuit tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem melchiſedech. Iſte qui confringit in
die iræ ſuæ reges: impleuit ruinas: conquaſſauit capita in terra multorum. Iſte quid facit? Et aliud
De torrente in uia bibit: Videamus autem uiam: ut poſtea uideamus in uia tortrentem. Via ſæculi
iſtius dicitur:per quam ambulauit. Deniq; ſcriprum eſt in euangelio. Eſto conſentiens aduerſario
tuo dum es in uia. hoc eſt dum ambulas in iſto ſæculo: & per uiam uadis ad eũ qui uera eſt uia. Vn/
de dicitur & in centeſimo octauo decimo pſalmo. Beati ĩmaculati in uia. Beati ſunt qui in iſta ſæcu
li uia ĩmaculati ſunt: & in iſto mundo. Ergo ſacerdos ſecundum ordinem melchiſedech. Quoniã
uenit in uia ſæculi:& ambulauit in uia noſtra: bibit & ipſe de torrente qui erat in ſæculo. Torrens ñ
habet aquas naturales: non habet aquas quæ ſemper perfluunt: ſed habet aquas de tempeſtatibus:
de pluuiis:ide turbine: de procellis. Torrens nũquam eſt in montibus: ſed ſemper in uallibus in præ

2 8 J . „ .„ 2 2 2 2 4 2 „₰ . „1 2
AA. g.. A eeſe cipitibus locis. Alienas aquas concipit & parturit: & tamen uadit. De torrente in uia bibit. Torrens

De -ſlex

ſmnũquã habet mundam aquam: ſed ſemper turbidam. Hoc dicitur quoniaʒ ſæculi iſtius aquæ ſemp

turbidæ ſunt ſemper plenæ tempeſtate. Vultis ſcire quomodo de torrente turbido biberit? & ipſe
dicit. Triſtis eſt anima mea uſq; ad mortem. Et dicit in euangelio. Et cœpit inquit contriſtari & con
turbari. Bibit ergo etiam dominus noſter de torrenre iſtius ſæculi aquas turbidas: aquas triſtes: aꝗᷓs
quæ non habent lætitiam. Tulit calicem: & impleuit de torrente mundi: & quoniam turbidæ erant
aquæ dicitur. Pater ſi poſſibile eſt: tranſeat calix iſte a me. Bibit ergo de torrente mundi iſtius: ſed ñ̃
bibit quaſi in domo ſua ſed in uia. Alias ire feſtinans: bibit de torrente in uia. Propterea bibit de tor
rente: quia in uia erat. De torrente bibit. Si dominus bibit de torrente mundi. iſtius: quantomagis

ſancti? Vultis ſcire quoniam ſancti de torrente bibunt. Dicit & in alio loco. Torrentem pertranſiuit

anima noſtra. De torrente in uia bibit. Diximus de torrente: dicamus etiam & teſtimonium. Torrẽ

tem pertranſiuit anima noſtra. Vultis ſcire & alium torrentem? Helias ſanctus propheta quando p/
ſequebatur eum hiezabel: quando accepit cibũ & quadraginta diebus tranſiit: perrexit in heremuʒ.
Erat inquit in deſerto:& bibebat in torrenre chobar. Verum audientes torrentes iſtius ſæculi:noli-

te deſperare. Frequenter hic torrens defſicit. Videtur quidem tumeſcere: uidetur habere aquas mul
tas: ſed cito deficit ſi ſuſtineas. Et helias bibit quidem in deſerto aquam: eo tempore quo erat in tri-
ſtitia:quo erat in anguſtia. Dimiſerat iudæam & perrexerat in monte ſyna. perſequebatur enim euʒ
hiezabel: & propterea bibebat de torrente chobar. Verum quia perſeuerauit uſq; in finem: propte-
rea defecit aqua tortentis. Et dicitur ad eum a domino quoniam defecerat aqua torrentis. Vade in
quit ad uiduam in ſarepta ſydoniorum & cætera. Ecce bibit & helias de torrente. Sed ipſe dominꝰ

atq; ſaluator bibit & calicem de torrente cedron:ſic enim ſcriptura refert. Quando uenerunt & cõ⸗

præhenderunt eum in torrente: & cætera. Videtis quã humilis ſit locus torrentis: quam cõſfragoſus
Cedrton lingua hebrea interprætatur tænebræ. Videtis igitur quoniam torrentes iſtius ſæculi in tæ
nebris ſunt. Dominus ergo traditur. Non traditur ſurſum in monte oliueti: non traditur in templo
ſed traditur in torrente: & torrente tænebrarum. hoc eſt cedron: Omnes enim qui odio habent Iu-
cem: amant tænebras. De torrente in uia bibit. Quia ergo bibit dominus de torrente & guſtauit
mortem: propterea exaltauit eum pater: & dedit ei nomen qd eſt ſuper omne nomen. Deĩde nunc
dicitur. Et quia bibit de torrente in uia. =

Vropterea exaltabit caput. CEt quid dicit? Cum exaltatus fuero: omnia trahaʒ ad

me. Ille eſt exaltatus: & nos exaltauit. Iſtius caput exaltatum eſt: cæterum draconis capita conquaſ/
ſauit: & confracta ſunt in mari. Propterea exaltauit caput. Non dixit propterea exaltatum eſt caput

eius: hoc eſt ab alio exaltatus: ſed qui ſe humiliauerat ipſe exaltauit. Ipſe enim dicit in euangelio. Po

teſtatem habeo animam meam ponendi: & poteſtatem habeo reſumendi eam. Propterea exaltauit

caput.Seipſum exaltauit: qui caput eſt omnium. Aut certe quod dicit exaltauit caputmon ſeipſuʒ

exaltauit. Propterea exaltauit caput. Sesnper enim ille altus fuit. Sed quando dicit exaltauit caput.
noſtrum exaltauit caput: qui curui non poteramus aſpicere ad cælum: ſed ad terrã. Vultis ſcire qm̃
ipſe exaltauit caput? & illam mulierem quam ligauerat diabolus ipſe liberauit. Exaltauit caput ei
E ſemper incuruata fuit: & adorauit eum. Cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum amen
Alleluia. WPSALMVS. C& X. “
SIſte primꝰ ꝑſalmꝰ ſecũdũ ordinẽ ſcribitur litterarum: licet multi uigeſimum quoq; quartum pſal⸗
mum & trigeſimum ſextum ſcriptum putent in hebreo ſecundum ordinem litterarum: ſed in illis
uel deſunt aliquæ litteræ uel ſuperſunt: & nouum eſt quia cum unus uerſus breuis ſit: alius infinita

longitudine maior. Ex quo puto obſeruatione hoc legentium quã ſtudio ſcriptoris effectum. De-

niq; & ſeptuaginta interprætes quia aliquis in eis ſcrupulus naſcebatur: in tranſlatione hebreas lit

N teras ponere noluerunt.

NDauid & habuiſſet dolum. non dixiſſet conſitebor tibi domine in toto corde meo. Non

Ilabiis tantum: ſed toto corde.
In conſilio iuſtoꝛum ⁊ congregatione.Magna opera dommi.

CRecorũ

BOnfiteboꝛ tibi domine in toto coꝛde meo. CSi nõ ſuiſſet ſimplex

.
GC
,

ſr ernn

— — —. — — ———.— —— — —

—
—

Super .ſal. cxi.

CRecorum dicit eorum qui ante peccatores erant nunc uero ĩuſti. Non eſt enim mirari. Videtie *5
elephantum & camelum: ſimiliter & muſcam & culicem eandem mobilitatem habere: & ſpirttum „ P „
& membra. Eſcam dedit timentibus ſe. In fame pauit heliã. in deſerto populo iudæorũ mãna pluit l. rer-,
& completum eſt qd dicitur: æſcam dedit timentibus ſe. Hoc ſecũdũ litrerã. Eſcã aũt dedit panez ꝗ
de cælo deſcẽdit.quo ſi digni ſum paſcimur. quãti. n. martyres fame corruptii ſũt? & nũc ſũt cũ dnd
CSãctũ ⁊ terribile nomẽ eius. CSanctum ſanctis: terribile peccatoribus. & ſurn rrns e er.
CInitlũ ſapientie timoꝛ dni. CQui nõ timẽt dũm: nõ ẽ ĩ eis ſapiẽtia. Aut ꝗ nõ hñt ſapiẽti,s
non habent timorm. Ce Zaucatio eius manet in ſeculũ ſeculi. S H / 1
CQm̃ titulo alleluia pᷣnotatũ ẽ:lſte ĩ laudatiõe finit pſalmꝰ. Siqdẽ alleluia ĩterptat᷑: laudate dĩũm α Set Bedate le
8 CCẽt eſimus undecimus pſalmus ꝓuocat nos pꝑ timorem dei ĩ æternæ domꝰ hitatione ſundari.
1 SEatus vir qui timet dominũ. CFrequenter dixi: quoniam omnia quæ ĩ per⸗ HM —
n 1. 1.... ſona iuſti iĩterpᷣtantur: referuntur ad xpᷣm. Si enim ſchi typus & figura ſaluatoris ſũt: ſi quis = J. P . FS
, uiere ſanctus eſt: uerbi cã: Iſaac typus dñi ſaluatoris ẽ.Ioſeph:ſalomon: dauid:& cæteri ſtci E
ſe e 1 Ergo & iſte beatus uir qui nunc deſcribitur refertur quidem ad uirũ iuſtum. Et uere de ui —. 91* ,
n ro iuſto dicitur:ſed iſte uir iuſtus typus eſt uiri iuſti. Beatus uir qui timet dñm. Interim dimiſſimus 4 9 3. S1 S“ :1,
6 pſalmum:nunc dicamus de uiro ĩuſto. Beatus uir qui timet dñm. Pſalmus centeſimus undecimꝰ al! Sr ebrc .
n phabeticus ẽ.Si quidẽ & cẽteſimus decimus & ipſe ſub alphabeto ẽ. Primus uerſiculꝰex aleph ſcribi
tur. Beatus uir qui timet dominum. Secundus ex beth. In mandatis eius cupiet nimis. Tertius ex gi
ot mel: potens in terra erit ſemen eius: &ſuſq; ad uiceſimam ſecundam litterà tau. Singulos igitur uer
g ſiculos ueſtris orationibus diſſeramus. Beatus uir qui timet dñm. Principium pſalmi eſt. Nõdũ di/ AQ,—
i⸗ cit beatus uir qui diligit dim. Virorum enim incipientiũ ẽ timere:perfectorum uero diligere. Si ꝗ J. rr- M
n dem perfecta dilectio foras mittit timorem. Ergo de principio dicit:hoc eſt incipiente uiro ſancto. . “
)⸗ Videamus ergo ordinem pſalmi. Beatus uir qui timet dominum. Qui timet dominum quid facit Lade, ee .
8 Aucdit uerba dei: doctus in lege eſt. Non hoc dicit. Quid dicitẽ
i⸗ CIn mandatis eius cupiet nimis. C Qui timet dominũ:qui beatus eſt: mandata ipſius lIi-
⸗ benter facit. In mandatis eius cupit nimis. Videte quid dicat. Non dixit mãdata eius facit. Multi enĩ
⸗ & timore faciũt: & mercedem nõ habent. Qui enim gehennã timet & proprerea nõ fornicatur: nõ ple, -r re e
den habet tantã mercedẽ quãtã ille qui propter dilectionem dei facit. In mandatis eiꝰ uolet: hoc 6 uult⸗⸗ . . re perer
& mandata eius facere deſiderat. Quomodo aliquis ſi in æſtibus ſit ſitit: ita ille deſiderat mãdata do
len mini. In mandatis domini uolet nimis. Anxius ẽ in mandata eius: non facit ſed uult: & uult nõ trã/
nin⸗ ſitoriæ ſed nimis. Tertius uerſiculus 67. VPotens in terra erit ſemen eius. 3
ch⸗ ¶ Qui mãdata dei feci uolũtate dignus ſum ut ſiam pater ſanctorum. Breuiter dicimus: ne longius
trahatur oratio. . CC Beneragtio rectoꝛum benedicetur. G
nir Tbrxſtet dominus ut & uos qui me auditis generatio reorum ſliiss.
nlo C BGloꝛia diuitie in domo eius. S C Gloria & diuitiæ. Putamus gloriam & diuitias ſæ/
gi, culi dici: ideo qui facit uoluntatem dei & mandata eius: ut diuitias mundi iſtius conſequatur. & cer N.. a . , . l
i te non facit mandata dei. niſi diuitias mundi contempſerit. Gloria & diuitiæ in domo eius: Gloria οσ.
uan credentium eſt: ſicut dicit apoſtolus. Nõne uos gloria mea eſtis & diuitiæ. Diuitiæ de quibus dicit
nun ipſe apoſtolus:qd diuites facti ſitis in omni ſcientia & iuſtitia. Et inſtitia eius manet in ſæculum ſæ-
culi. Non dixit iuſtitia manet in ſæculum & finem habet:ſed manet in ſæculum ſæcnlil.
zi CExoꝛtum eſt in tenebꝛis lumen rectis coꝛde. CNos quõdã errabam in tænebris ſe lgn EI
mun debamus in tænebris & umbra mortis: ſed lux orta eſt nobis: ſecundum eſaiam. ”
on Miſericoꝛs ⁊ miſeratoꝛ ? iuſtus. CMiſericors & iuſtus. Si peccator es:noli def Nn a,
iobe perare ueniam miſericors eſt. Si uero ſuperbus es & confidis tibi de clementia dei:noli eẽ neg ligẽs D .
ſaui &XEi iuſtus & miſericors ẽ: & miſerator & iuſtus. Videte quid fecerit prudentia. Iluſtitia ſimplex eſt. mi I E r N
iii; ſericordia duplex eſt. Miſericors & miſerator & iuſtus. „ n re P.len
ut. Q¶ Jocundus homo qni miſeretur ⁊ cõmodat. CQuia miſericors eſt domĩi/

en nus & miſerator & iuſtus: imitetur dominum ſuum. ſit & ipſe miſericors. Iocundus homo qui miſe
el retur & cõmodat. Putat aliquis quod de auro dicat & argento: & de pecunia. Iuſti in tantum ñ ha-
buerunt:qd aliis cõmodarẽt: ut ĩpſi cibum ab aliis acciperent.Ergo ſi nõ habuero quod dẽ:iã nõ ſũ
iuſtus?Si nõ fecero elemoſynam:in iuſtorum numero non habebor: Quanti ſanctorum non fece

pi⸗ runt elemoſynam:ſed in ſanctitate fuerunt. Perfecti non fecerunt elemoſynas quia non habebant —
i unde facerent: elemoſynas non ſacere:crimẽ eſt habentis. Cæterum qui non habet unde faciat ele/ — h ln fern
ſnitr moſinã liber é. Quantumcũq; uoluerit tantum dedit: quiauoto dedit. Tamen habẽt & ſancti unde —e= ) Lber
D- ſaciant elemoſynas:Dicit & petrus. Argentum & aurum non habeo:quod autẽ habeo hoc do tibi. „ —– a
In nomine domini Ieſu:ſurge & ambula. Quid eſt maius pecuniam dare:an debilem ſanum fac dnr penpes d Pn
re? locundus homo qui miſeretur & commodat. Quæ ſunt iſte elemoſynæ? Quid ſit hoc quod cõᷣ
ple modat uir iuſtus? ſecundus uerſiculus oſtendit. ,B
Non ¶ L/Biſponit ſermones ſuos in iuditio. CC Non dixit aurum ſuum & at“ r -z, eoclet

gentum & pecuniam diſponit in iuditio.ſed ſermones ſuos.Diſponit ſermones ſuos in inditio.ln

telleximus ergo quæ ſunt pecunĩiæ quæ cõmodentur. Verũ hoc quod dicit diſponit ſermones ſu⸗
os in iuditio:hoc eſt quod dicitur in euangelio. Ne mittamus margaritas noſras ante porcos. Hoc
eſt ut ſciat unuſquiſq; quid poſſit accipere quid non poſſit. Vnde uir ſanctus dicit. In corde meo
abſcondi eloquia tua: ut non peccem tibi. Non ea dedi quibus libuit. Non ſanctum tuum miſi ca-

— rde-

—
ℳ , “ VeV

darrn eg, wen uibus: margaritas dedi porcis. Grande igitur periculũ eſt doctoris uerba domini poſſe effunde/
re. Multa ſunt quæ dicantur de pſalmo. Sed quoniam excludimur hora. benedicamus omnipoten
r- rre r. X tem dominum: & qui habet tales pecunias tribuat non habentibus Qui uero non habet. libenter
accipiat. Preſtet autem dominus & mihi: ut & ego iſtas habeam diuitias: ut & non habentibus dez.

& habentibus diuitias beatitudinem iſtam & dicens habeam & audiens. Beatus eſt enim qui in au
res loquitur audientis. Quid enim mihi prodeſt loqui: ſi alius uerba mea non ſuſcipiat? Quid pro⸗
ree een ar, eAieH deſt mittere uinum: ſi ſtatim quod mittitur effundatur? Vides quod in euangelio aqua illa ĩ hydriâ
„A rt Arn erte te eiſe. mittitur: & in uino uertitur & ſeruatur ne pereat.miſeretur ideſt in corde:& credit in opere.Bonum
ANela A Srrr Heſt tribuere ſubſtantiam terrenam:ſed melius eſt in adnuntiandam miſericordiam: ideſt ut tradas ĩ
zobliuionem qui tibi male fecit: hoc eſt ut indulgeas qui in te peccauit. Diſponit ſermones ſuos ĩ iu
ditium:hoc eſt iudex ſuimetipſius eſt. Dicit apud ſemetipſum. Dominus dixit. Si dimittis dimitte-
tur tibi:ſi das dabitur tibi. Quia ille qui ſic ſe iudicat hic in præſenti. deus illum coronat in futuruʒ.
Quia in eternum non cõmouebitur. èZMDW H
EIſte talis non cõmouebitur: quia ſuper petram fundatus eft. L
CIn memoꝛia eterna erit iuſtus. Allle iuſtus: ſemper in miſericordia dei ẽ.
CAb auditn malo nõ timebit. CAoc eſt diſcedite a me maledicti.
Paratũ coꝛ eins ſperare in dio. C NHoc eſt ſua ſptłs ſemper in deo parata eſt.
C Cõſirmatũ ẽ coꝛ eus. CAĩaillius in ſfilſe. C Mõ cõmouebitur.
CDe ipſa ſide ad infidelitatem: quia ſuper petram fundatus eſt: ideſt ſuperxpᷣm.
¶C Bonec deſpiciat inimicos ſuos. ðDMB ”JJUVDUVNUẽdͦ/
ESIdeſt uitia & peccata. Omnes hereſes: uel poteſtatem inimicorum deſpicit:
CBiſperſit dedit pauperihus.iuſtitia eius manet in ſeculum ſeculii.
¶C¶Diſperſit hoc eſt partiuit. Non dixit totum da ad unum hominem: ſed dicit uade & uende quæ
habes & da paupibꝰ. Quia p multos illa partiuit: uel diſpgit: quia plus ẽ oro multoꝶ quã uniꝰ hoĩs.
CJuſtitia eius manet in ſeculum ſeculii. CHoc ẽ opera illius: ipſa permanent.
EVLoꝛnn eius exaltabitur in gloa. CHoc eſt regnum ipſius exaltabitur in gloria: hoc
eſt cum deo erit. C¶ Peccatoꝛ videbit ⁊ iraſcetur.
CQuomodo uidebit? Qnia prophera dicit. Tollatur impius ne uideat gloriam dei. Tamen ſubſe
uitur. Videant & confundantur: & alibi. Videbunt in quem com punxerunt:ideſt uiſuri erunt illaʒ
Prmam ſerui & hominis quem dignatus eſt ſuſcipere de noſtia humilitate: ſed illã gloriã quam ſã
Gi habebunt nec habebunt nec uidebunt: & quãtũ uidebunt ad illoæ pœnazs uidebunt.

3 'el WrrP α

W —1R CEtiraſcetur. C¶ NHoc eſt contra ſeipſos: eo qd non fecerunt bona: ſera pœnitentia erit
Pe „ ſe pe⸗ illis: Dicturi erunt: iſti ſunt quos in deſpectionem habuimus: ecce inter ipſos dei ſeruos ſunt reputa
ti: nihil profuerunt nobis: abundantiæ diuitiarum. Sol non ortus eſt nobis:
Bentibus ſuis frendet? tabelſcit.
1. , Eede⸗ Ae.. CPer ſtridorem dentium: frigus intelligitur:ut illud ibi erit fletus & ſtridor dentiumiquia & frigus
eeeA.rr . & calor erit ibi. Nulla poſſe habent. Beſiderium peccatoꝛum peribit. W
. CHoc eſt omnia bona quæ hic in præſenti habuerunt. Diligenter igitur audiam uerba dei. Cui ſit
gloria in ſæcula ſæculorum amen. Alleiunuas.

Centeſimus duodecimus pſalmus docet nos: ut depoſita ueteri malitia:tanquã modo geniti in/
fantes in dei laudibus gloriemur. Ait eniʒ.
Audate pueri dominũm.landate nomen domin· CNic pueri prouo-
cantut ad laudem: de quibus in eſaia ſaluator ait. Ecce ego & pueri quos mihi dedit dñs.

ES

, : — 9 E =2 Ex ore quippe infantium & lactentium. Laus in deum plena perficitur.
Pler A.⸗ PPEE CSit nomen domini benedictum. CCui omnis creatura benedixit. Forſ-
. tan non fuit antea benedictum? Fuit ſemper: ſed tamen antea in una gente iudæorum tantũmodo
U1 illi benedicebant & credebant: ſed modo in omnibus gentibus & creditur & benedicitur.
L Ex hoc nunc ⁊ vſqʒ in ſeculum. ä3
C¶/]IH) öUSGwvqn)hoc: deſt quod inceperunt homines & credere & laudare& nunc hoc eſt in præſenti: & uſq;

. in ſæculum:hoc eſt ſine fine. Nam & antea ſemper fuit benedicum
“ . lec, CA ſolis oꝛtu vſqʒ ad occaſum. H L
te. ſr-ele Gideſt ab initio natiuitatis noſtræ uſq; in mortem. C Zaudate nomen domini.
WWVt ſupra dii. C¶Erxcelſus dominus ſuper omnes gentes.

CNunquid antea non erat excelſus: Erat in iudæa modo ſuper omnes gentes. Dicit per prophetaʒ
Quando uoluit reprobare iudæos & eligere gentes. l
CEt ſuper celos gloꝛia eius CNoc eſt ſuper ſanctos m eAn!

i

Ee

hoi
uho
ſoble
tillg
m ſi

irent
nyr

Cäs
nitiin⸗

touo /
diͦs,

fori
noo

Luig

hbein

fuerunt poſtea multi ad deum: Illa aqua perambulauit in mare: id ſunt infideles qui perambu/

Super Pſal. cxiii.

Auis ſient dominuis deus noſter?:

AX Yefſi dicat Nullus talis un
ille. Quis ſimilis inter filios dei. Et alibi dicit. Non eſt ſimilis tibi in diis domine.
COQiui in altis habitat:⁊ humilia reſpicit. l
CIn altis:hoc eſt in ſanctis. Nunquid & in humilibus non habitat? Habitat. Quia & in humilibus
reſpicit: ut illud. Super quem reſpiciam:niſi ſuper humilem & trementem ſermones meos? Quan- y = ede ſ l.
do ſunt alti ſancti? Quando contemplantur de cæleſtibus: Et nunc ſunt humiles in terra: quanda E R 1
ſe humiliant in actiua: eleuantur in contemplatiua. Et illi qui hic in terra ſunt humiles: apud deum ., . b„
ſunt alti. Quare non dixit in humilibus habitat. ſed dixit reſpicit? Ideo: quia ubi reſpicit ibi habitat
& ubi habitat ibi reſpicit. Suſcitans a terra inopem. Wð
CEt de capite & de membris intelligitur. Suſcitans. hoc eſt ſuſcitauit deus pater chriſtũ:qui inops
& pauper pro nobis factus eſt. Et nos inopes ideſt ſine patre diabolo:ſine matre gentilitate ſuſcita/
mur a chriſto. CSt de ſtercoꝛe erigens pauperem.
CQuod dixit terra: hoc eſt et ſtercus: & quod dixit inopem: hoc eſt & pauperẽ. Quia de terra & pu
tredine peccatorum noſtrorum erexit nos: ut illud. Quid ſuperbis puluis & terta?“ 2
Ait collocet eum cum pꝛincipibus populi ſiu.
CCollocauit deus pater filium ſuum in cæleſtibus in dextera ſua. Et dominabitur ſuper principes: A. S Aderr as per,
ideſt ſuper nouem ordines angelorum ſecundum illud,. Princeps militiæ: uel princeps uirtutũ ego X ,. .
ſum. & ſuper ſanctos: & ſua membra collocauit cum ipſis nouem ordinibus angelorum. “”MU?
CQAui habitare facit ſterilem in domo matrem filioꝛum letantem.
CSterilis hoc eſt ſancta eccleſia: Vnde in propheta dicit. Lætare ſterilis: & cætera. Primit ſterilis fuit
ſancta eccleſia: quia non generabat filios niſi paucos. Synagoga habuit uirum deum ſed tamen pau
cos generauit. Poſtea eceleſia quæ ante ſterilis fuerat: in uno die uel duobus grandes partus ſu-
dit: quando generauit Ieſum. Et in propheta dicit. Qui ſũt iſti: aut quis genuit illos mihi? Fac mi-
hi ſpatium urbis ubi habitem. Et dominus dixit. Ego faciam. In omnem terram exiuit ſonus eorũ
hoc eſt in toto mundo. Qui habitare facit ſterilem in domo:hoc eſt in eccleſia: Et ipſa eſt ſterilis: &
ipſa eſt mater & ipſi ſunt filii: & in ſemetipſa habitat. Hoc eſt unitas eccleſiæ. Vna res eſt: & multa mẽ
bra: ſed unum corpus multi ſunt ut paulus dicit. & ibi lætabitur in ſemetipſa hoc eſt in unitate.
Alleluia. ICenteſimus tertiuſdecimus pſalmus uocẽ continet ꝓphe
tæ: oſtendentis ut quæ in eo hyſtorice narrantur: ſpiritualiter dicta intelligantur. “JMU
HNexitu iſrahel de egypto domus Jacob de populo barbor.
NCQEſte pſalmus ſecundum hyſtoriam cõmemorat: quando filii iſrahel exierunt de zægy· —

4 7
ł —t al ie afſe, nn
e ——

. 15£* 4 pto. Sed plus pertinet ad ſenſũ quãdo nos liberati fuĩimus de ægypto:hoc eſt de tænebris
12 ignorantiæ peccatorum noſtrorum per baptiſmum.

CBon

mus Jacob:Jacob de populo barbaro. L QLiberati fuerunt illi fraheli rAIr.
tici:hoc eſt de illis gentibus quæ in ægypto habitabant. Et ad ſenſum: Domus iacob ſupplantato/ .
res uitiorum intelliguntur. Liberati ſunt iſti: & nos ſpiritualis domus iacoh liberati ſumus ab illis b D s elbs 1
fidelibus qui in infidelitate permanſerunt. Domus iacob. Primitus fuit uocatus iacob. poſtea jſra- A h aer,
hel. Vnde dixit. Vidi dominum facie ad faciem: & ſalua facta eſt anima mea. Et dominus dixit ad il
lum.Iam non uocaberis iacob:ſed iſrahel erit nomen tuum. Et nos primitus dobemus eſſe iacob. ⸗ miertet e rh
hoc eſt ſupplantatores uitiorum: ut poſtea poſſimus eſſe iſrahel: ideſt animæ uidentes deum: & ocu 15,. J e een
lis cordis contemplari deum: ſecundum illud. Beati mundo corde: quoniam ipſi deum uidebunt.
CSacta eſt indea ſanctiſicatio eius. “ ààA——
Cludæa primitus ibi fuit ſanctificatio dei: Sed iudæa confeſſio interprætatur: ideſt illis qui confiten
tur fidem trinitatis: & ueniunt ad baptiſmuzʒ: ibi eſt ſanctificatio dei: F.
CAIſrahel poteſtas eius. CEt poteſtas dei eſſe:ut iſrahel eſſe mereamur: iĩdeſt
animæ uidentes deum uocemur. Iſrahel regnauit in eaa. o .
Mare vidit ⁊ fugit. ¶ CMare uidit: quando moyſes cum po
pulo ſuo uenit:& quomodo uidit? Ideſt intellexit uoluntatem creatoris. Et donauit locum illi po
pulo.Aliter ſecundum ſenſum. Mare gentilitas uidit ſanctos prædicatores: ſupplantatores uitio rũ:
& animæ uidentes deum fugerunt:ideſt non potuerunt reſiſtere apoſtolis: quia deus in illis erat.
CJoꝛdanis conuerſus eſt retroꝛſum. IWIordanis conuerſus eſſe retror-
ſum non legitur in hyſtoria: quando archa in ipſum intrauerit: quaſi retrorſũ ambulaſſet illa aqua: „ .
ſed ſtetit quaſi murus: & illa alia aqua perambulauit ĩ mare. Quid ergo intelligitur per hoc? lorda/ Terla eſ ſe — Or n
nis interprætatur deſcenſio eorum:illi qui ueniunt ad baptiſmmum. Quando uiderunt martyres pa
ti perſequutiones multas: conuerſi ſunt in mare:hoc eſt in gentilitate negauerunt. Poſtea domipꝰ
per ſuos prædicatores unocauit illos. Conuertimini ad me: & ego reuertar ad uos. Et conuerſi

2
les j⸗

eg
de FeE

d⸗ f* N o we ph

lauerunt in mare:ĩdeſt in mare perditionis. M.
CNMWontes exultauerunt vt arietes:⁊ colles ipſi ſunt ⁊ agni hdiim.
C Exultauerunt ſancti prædicatores: quando uiderunt illos conuerſos qui antea Hahemi fuerunt

Expoſitio.

Exultauetunt ut atietes: ideſt principes gregum: qui generant ſilios: ideſt ſancti apoſtoli. Vnde unꝰ
de illis dixit. Per euangelium ego uos genui. Vel prædicatores altioris meriti intelliguntur: Modo
qui generant filios per prædicationem eorum. Vnde paulus dixit. Filioli mei quos iterum partu⸗
rio:donec chriſtus formetur in uobtins. E
CQuid eſt mare quod fngiſti:⁊ tu ioꝛdanis quare connerſus es retroꝛſum:
Propheta per ſemetipſum interrogat: & ipſe reſpondit. Ac ſi dicat. Quid tibi fuit gentilitas quod
ſugiſti? & tu iordanis: hoc eſt & uox chriſtiani quid fuit: quod conuerii fuiſtis retrorſum? Quare:? Vi
diſtis ſanctos prædicatores ideſt montes: uidiſtis arietes: hoc eſt ſupplantatores uitiorum: & ani-
mas uidentium deum patrem:ideo fugiſtisꝰ

—Montes exultauerunt vt arietes:⁊ colles ſicut agni onium .A facie domini mota eſt terra.

CExpoſuit & propheta alio loco cũ dixit. Vidit & cõmota eſt terra. Et poſt paululũ ait. A facie dñi
4 reſiqua. Mota eſt terra. hoc ẽ a præſentia dei: ꝗa deus in ſuis prædicatoribus erat. Mota fuit gen/

ꝓtilitas: a facie dei iacob. ideſt a præſentia illius quem adorauit iacoobhbb. .
CQui conuertit petram in ſtagna aquarum.,. QCbbetra chriſtus: & ſecundum

hyſtoriam de petra exierunt flumina. Antequam chriſtus ueniret in cammem non eruperunt adhuc
A. N e e. nanta aquæ: hoc eſt tanta doctrina. Poſtea exierunt de chriſto quattuor flumina: quattuor euange-

F . * 2 2 „
6 *. liea: & irrigauerunt totum mundum.

— CEtrnpem in fontes aquarum. CDicitur rupes. Mare rubrum: quod ideo di
citur. Quia ſicut ſanguis erat illa aqua maris: quæ figurabat baptimmmm.

EEfececEeEäele
5

CNMon nobis domine non nobis ſed nomini tuo da gloꝛiam.
CDicüt illi boni iudæi. Non noſtris meritis nos liberauit tua poteſtas: ſed ut nomen tuum gloriñ/
cetur in omnibus gentibus. Vel prædicatores noui teſtamenti: ſimiliter dicunt. Quando faciũt uir-
tutes deus per illos facit: ut nomen ipſius glorificetur & laudetur per ipſum.

*

CSuper miſericoꝛdia tua ⁊ veritate uu. CTnuna miſericordia: & tua neri

—

— 7 4 Aree fen/
1 1) .
Lrerr cu ire ſ —*

—
—— S

tas hoc facit.

C MNe vnquam dicant gentes vbi eſt deuns eoꝛum. CPropter hoc facit deus iſta mira-

hbilia:ut nõ dicant gẽtes quod non potuiſſet deus illos ſaluare. Vel modo ĩ nouo teſtamento.
CBeus autem noſter in celo:omnia quecũqʒ voluit fecit.

Deus in cælo ſurſum: dicunt ſancti ad illos infideles qui idola adorant. Vos ueſtros deos manu tä

gitis: & oculis animalibus cernitis: ſed noſter deus in eælo ẽ furſũ. In cælo & in terra oĩa qcũq; uo/
. Iuit fecit. In his q cæleſtẽ uitã agũt: & adhuc terrena claudũtur.ĩplevit uoluntates ſuas.

Simalacra gentium argentum ? aurum opera manuum hominum.

2s . ⸗l.. CIdeo dicitur ſimulachrum:quia ad ſimilitudineʒ alicuius hominis mortui factũ ſit. Argentum &
2 L. aurum. Quare non dixit lapidea aut ærea aut fictilia. aut lignea: ſed argentea & aurea? Quia præui
Aebat ſpũs ſctũs. Quoniam cum exinde increpati eſſent: quale reſponſum darent. Ideo poſuit aurũ
& argentum: quia dicerent illi. Non adoro nec ligneum deum: nec lapideum: nec æreum: ſed deuʒ
aureum & argenteum. Dicis illi. Si aurum aut argentum adoraſſes: non eſſet talis error. Et dicut illi
Non adoramus aurum & argentum. Ille reſpondit. Non aurum & argentum: ſed deum meuz ado
1o. Qnæ eſt illa imago & illa poteſtas quæ in ipſa eſt? Dicis illi. Diabolus ibi eſt. Ille dicit. Abſit. Nõ
2 1 nolo diabolum adorare. Quomodo non adoras diabolum: quia in alio pſalmo legimus: omnes
dii gentium demonia:? Dicit ille. Nec hoc adoro. Quid adorasꝰ Ego ſolem: lunam ſtellas?Iſti ſunt
meli dii. Illi me ſaluant. Dicit illi. Si ſol eſt tuus deus: quare non ſemper tibi lucet? Dicis ad alterum

S ui lunam adoratuel iſti qui ſolem adorat. Sol integer eſt. Tu lunam adoras: quare creſcit & decre-

fſcit tuus deus:? & de nocte lucet. Quare non ſemper tibi lucet? & in mare quando mergeris tua lu/⸗
na & tuæ ſfellæ cur te non liberant:? & ſemper ſuper te lucem dant. Quare addit opera manuum

hominum? argentum & aurum. De terra fodiunt illum homines: & colunt illum & adorant: & ſic

denenit pulcher. Ergo de tuis manib mcis deũ tuũ: qñ adoras. Iſta ad reuincẽdũ malos: dicta ſũt.

Oenlos habẽt ⁊ ñ̃ videbũt:aures habẽt ⁊ ñ andient:nares habẽt ⁊ ñ odoꝛabũt. Manꝰ habẽt

9 . - — rs rren 67 palpabũt. pedes habẽt 1 ñ ambulabũt:ñ clamabũt in gutture ſuo neqʒ eni c ſpũs ĩ oꝛe ipſoꝝ

CDicis illi. Vel ſi beſtiam adoraſſes: licet malum eratiſed tamen uel oculos habet: uel pedes: ſed iſt

quod adoras nec nidet: nec audit. Quare addit non clamabuntlin'gutture ſuo? QQnia beſtiæ cla-

mant uoce: ſed confuſus eſt clamor eorum. Non intelligis: neq; potes per litteras uel per ſyllabas

compræhendere: quomodo uocem hominis compræhendis.
CSimiles illis fiant qui faciunt ca:? omnes qui confidunt in eis. D
Similes hoc eſt ſi oculus non emendat quia uidit illa aurum: illam imaginem Sed & in anima ſi/
milis efficitur: dum non emendat: quia nec uidet: nec intelligit: nec diſcernit. dum plus errori cre-
dĩt. Iõ ſimilis dicitur. & omnes qui confidunt in eis. Nõ ſolum qui faciũt: ſed etiã qui confidunt.
Bomus iſrahel ſperauit in domino. CDomus iſrahel: duodecim tri-
= bus iſrahel. Aaron: tribus leui non ſperauit? Non ſperauit in tales deos mortuos: ſed in domino.
O —— .
Ke 117 &y nis:ideſt qui fortes & alti ſunt in merito in domino ſperant.

CAdintoꝛ

WFe, ” Domus iſrahel:animarum domus uidentium deum in domino ſperant. & aaron mons fortitudi-

—R— — — — —

iw

nrti
o

.

io,
Nind

6

C¶Bominus memoꝛ fuit noſtri ⁊ benedixit nos.

BDericula inferni innenerunt me. nos infœlices & miſeros & lugendos:

Super Pſal. cxun.

¶ Adiatoꝛ ? pꝛofeetoꝛ eoꝛum eef. AVllli dij non proſunt ſecundum hie) J. = eſ
remiæ dictum:non liberant de bello:regem non conſtituunt: ſed iſte illos defendit & ptegit. Seciũa —2
dũ danielis dictũ: uere ipſe ẽ deꝰ eo ꝶ: & ipſe ĩmutat tẽpora. & amouet reges & conſtituit.
C Bomus aaron ſperauit in dño.adiutoꝛ eoꝝ ⁊ pꝛotectoꝛ eoꝝ.Qui timẽt dñʒ ſperauerũt in dño
Exceptis iſtis: domiſrahel & aaron omnes qui illum timent & amant protegit illos & defendit.

CMemor fuit quando liberauit filios iſtahel. Et nos quando quod ꝓpromiſit impleuit opere. Miſit ſi
lium ſuum: qui carnem ſuſcepit: & nos liberauit. Hoc dico.deum memorare.
CEt benedixit nos. CNoc eſt omni benedictione ſpirituali.
CBñqdixit domui iſrabel bñdixit domui aarõ. Gũñdixit oẽs timẽtes dñʒ puſillos cũ maioꝛibꝰ.
Adeſt altiores merito & inferiores. CAdiiciat dominus ſuper vos.
CAlios pᷣdicatores. Primitus pauci fuerũt: poſtea multi effecti ſũt in mundum prædicatores.
CBenedicti vos a domino:qui fecit celum ⁊ terram.
Benedicti:hoc eſt uos ſancti benedicti eſtis. M
CCelum celi domino:terram autem dedit filis hominum. CCælum cæli: ſicut dicit

3

Canticum ꝑſalmi:& pſalmus cantici. Iſtud cælum ſubiectum eſt ad illud cælum ſuperiorius ubi eſt ſ. Prf c Sr re
firmamentum. Exinde habet lumen: & terra iterum ſubiecta eſt ad illud cælum aereum: exinde ha N . e ene, P .
. . . — hn I1Rrelne ralo 7
bet pluuiam. Et omnem neceſſitatem: ſecundum ſenſum. Cælum altius altiores ſancti apoſtoli: ꝗa
ab ipſo xpᷣo audierunt prædicationem & illuminationem ſpiritus ſancti acceperunt: & exinde fue-
runt edocti. Cælum iterum ſucceſſores apoſtolorum: quos illi prædicauerunt: & dominus illos in
anima illorum illuminauit. CTerram autem dedit filis hominum.
CNHoc eſt illiſimpliciores:qui tantum incarnationem credunt: qui lac ſunt & nutriuntur per præ

dicationem: & ipſi qui terreni erant cæli efficiuntur.

Non moꝛtui laudabunt te domine. CHoc eſt peceatores. Peccatores
enim cum uenerint in profundum malorum contenunt.
CMeqʒ omnes qui deſcendunt in infernum. CNHoc eſt habitatores inferni.

CSed nos qui viuimus benedicimus dominum.
MNos fideles qui uiuimus: ideſt qui fidem & opera habent ipſi laudant deum:
CEx hoc nunc ⁊ vſq; in ſeculum.
CEx hoc ĩdeſt quod incipimus intelligere.Nunc modo.Vſq; in ſeculum ſine fine.
CAlleluia. . CCenteſimus quartuſdecimus pſalmus uoceʒ cõ
tinet fidelis animæ a deo peregrinantis: quæ poſt longos labores ab eo ſuſcipitur.
SNAlexi quoniam exaudiuit dominus vocem oꝛationis me.
Non dixit diligam: ſed dilexi. Non promiſit ſe facere: ſed teſtatur ſe feciſſe. Dilexi. Qua
tee dilexi. Quoniam exaudiet dominus uocem orationis meæ. Dilexi tranſacti tempons
Seac]) eſt: exaudiet autem futuri. Non enim dixit quoniam dilexi quod exaudiuit me dominus
ſed dilexi quod exaudiet me dominus.
Quia inclinauit aurem ſuam mihi. CQuoniam nos parui ſumus & huu-
miles: & non poſſaumus nos extendere & exaltare: propterea dominus inclinauit aurem ſuam: & di hle P
gnatur exaudire nos. Deniq; nos homines ſumus: & dii non poſſumus fieri. Deus homo factus ẽ &ις d Terat ſ A.
inclinauit ſe: ſecundum illud qd ſcriptum eſt. Et inclinauit cælos & deſcendit.
CSt in diebus meis inuocabo te. C NHic requiritur quomodo in diebus ĩuo
cet:& non inuocet in noctibus. Et quomodo dicit in alio loco:media nocte ſurgebam ad confiten
dum tibi: cum ſancti in nocte plus ſoleant orare?Et in alio loco dicitur. In noctibus extollite manꝰ .. - rrte — er„
ueſtras in ſancta: & benedicite dim. Quomodo dicit & in diebus meis inuocabo? Non dixit inuo
caui: ſed inuocabo in futuro. Dum enim in hoc mundo ſumus: in nocte inuocamus. In futuro ĩ die
inuocamus dominum:propterea dixir in diebus meis. Peccatoribus enim nox eſt. mihi aũt dies.

Circundederunt me doloꝛes moꝛtis. C vidẽtur mihi dolores mortis:cogitationes eẽ fœdæ est fede, nt
Quãdo aĩa cogitat & peccare deſiderat:quando parturit peccata: uicina eſt morti.
„ „ -4
quia ſemper nos peccatum queærit. Si ãt ſemp nos quærũt peccata. nos ſeſtinemus ut non nos inue „
niant.Hæc aũt diſtantia eſt inter dolores mortis & pericula inferni. Dolores mortis malæ cogita-⸗ lE Sð — *
tiones ſunt pericula ĩferi opera mala ſunt. Vt eſt autem dicam: aliud in theoria: aliud in ope:hoc ẽi D, 3
oractice: Ibi enim dolor & parturitio: hic autem periculum eſt. Vicinũ morti. —
Tribulationem ⁊ dolorem inueinn. Nouam rem dicit. Non dicit requiem inueni:ñ
dixit ſaturitatem inueni. Si autem dixiſſet inuenit me tribulatio: inuenit me dolor non erat q̃ſtio.
Nũc aũt ꝗd dicit? Tribulationẽ & dolorẽ inueni. Quaſi querẽs ſic inuenit.Nõ enĩ inuenitur niſi qâ — L S. e
quæritur. Sãctus non querit requiẽ: ſed tribulationem. Nouit enim qd tribulatio patiẽtiã operatux 52 E 7
patiẽtia ãt ꝓbationem. ꝓbatio uero ſpẽ. ſpes ãt ñ cõfũdit. Tale ꝗd & ĩ hieremia dr. Tribulationẽ in/ Fecg
quit & miſeriã ĩuocaui. Qm̃ ĩquit amaro tuo uerbo ridebo hoc ẽ:In hoc Kculo⸗da iud uolo niſi
m iii

ey⅜nιι½ aA F3 , .

C c6 4 — Nrr H ₰ 2 „ „ .
e e, 9 D 2 cat aliquis. Si penſentur peccata mea nonne poſſum tanta habere bona quãta habeo mala: Nũc au
. —eb ⸗ lbgers Kc, Pe tem dicitur:qã miſericors ẽ & iuſtus. Eſt miſericors in peccatoribus: iuſtus in nobis. Incipiunt gra/

.

tribulationem? ut in futurum requĩem habeam & ſœlicitatem? Et propterea inquit nunc amaritu-
dinem ſuſtineo: ut poſtea dulciora ſuſtineam. Et populus domini de ægypto egrediens uenit ĩ ma
ra: quod interprætatur amaritudo. & de mara in ſyna: quod interprætatur temptatio. Et iterum hie
remias. Solus ſedebam: quoniam amaritudine repletus eram.
O domine libera animam meaam. CProprietatem hebraicæ linguæ græcus & latinus ex-
etns hebhune egee nen primere non poſſunt.Pro hoc in hebreo habet anna: Anna autem interprætatur rogo & depræcor

exi. & qd dicit hoc eſt depræcor. Domine libera animam meam. Non eſt enim uocantis: ſed depræcã-

tis affectus. In ingenti enim periculo conſtitutus eſt.
CMiſericoꝛs dominus ⁊ iuſtus:⁊ dens noſter miſeretur. C Erige autes peccator.Mi
ſericors ẽ dñs:ſed noli eſſe negligens. Sequitur enim & iuſtꝰ. Si multũ peccator es: audi. Miſericors
es dñs:Si negligens es:audi: & iuſtus eſt. Sed uidetur quaſi equalis eſſe. Miſericors dñs & iuſtus. Di/

—

uate peccata mea: & uincit in ſua miſericordia. Propterea ſemel iuſtus poſuit: & ſecundo miſericors
Poterat & de præterito dicere.
C Et deꝰnoſter ingt miſeret᷑:vt ſemp eum miſericoꝛdem oñdat.Cnſtodiẽs paruulos dominns.
CSi qs magnꝰẽ:& ſe exaltat & ſupbꝰẽ:hũc ñ cuſtodit dñs.Si ꝗqs ſe magnũ putat:huiꝰñ miſeret᷑ dñs:

z ſi gs ſe huiliat:huiꝰmiſeret᷑:& cuſtodit eũ dñs.Si qdẽ dicit.Ecce ego & pueri:quos mihi dedit do

minus. Et iterum. HBumiliatus ſum: ſalnauit me. Dupliciter itelligim. Hũiliatꝰ*
ſũ & ſaluauit me. Siue peccaui & ſaluauit me. Siue cũ eẽm ſuphbꝰhũiliauit me:& ſaluauit me.
CLConuertere anima mea in requiem tuam.- CQuando dicitur in requiem tuam: ergo
habebat ante requiẽ quã perdidit. Nemo enim conuertitur: niſi qui pergit illuc ubi prius erat. Deus
zenim nos bonos creauit: & ſui arbitrii reliquit: & omnes cum adam in paradiſo poſuit. Sed ꝗa nr̃o
ſarbitrio a beatitudine illa cecidimus: & uenimus in uallẽ lachrimarum: propterea iuſtus animã ſuã
=hortatur:ut conuertatur illuc unde deſcendit. Conuertere anima mea in requiem tuam. Locus eni
ſte tribnlationis locus eſt:terra pugnator eſt.Iſte locus lachrymarum eſt: ubi non licet ſecurũ am-
bulare. Vbicũq; enim aliquis fuerit periculum eſt. Si in deſerto ſcorpiones ſunt:ſi in ciuitatibus ocu
— Kſe lus meretricis pernicies eſt hominis. Si in mare. Latrones & piratæ. Hæc omnia miſticæ loquor: nec

or, e r r 6 e enim nunc periculum eſt. ſctõ uiro a latronibus interfici: ſi quidem martyres ſanguine ſuo uicerũt.

Conuertere anima mea in requiem tuam quia dominus benefecit mihi. Quo inquit cõuerteris aĩa
in paradiſum. Non quia digna es ſed miſericordia domini eſt. Vt exires de paradiſo tuo uitio factũ
eſt: ut autem redeas. miſericordiæ domini fuit. Et nos dicamus animæ noſtræ: conuertere in requiẽ
tuam. Requies noſtra vpᷣs eſt deus noſter. Si quando fuerimus in anguſtia & cœperit nos cogitatio
captiuare i peccatũ: dicamꝰ. Cõuertere aĩa mea ĩ regeʒ tuã. Quia eripuit aĩaʒz meã de morte. Necdũ
rediit ĩ paradiſũ: & iã ſecurĩtatẽ rediſſe dicit. Dixit cõuertere aĩa mea ĩ requiẽ tuã: & q̃ſi ſecurus dicit.
Quia eripuit animam meam de moꝛte. C Quõ eripuit aiam medꝗ de morte. Pro me paſ-/
ſus ẽ deꝰmeꝰ:ꝓ me cruciſixus ẽ deꝰmeꝰ. Et dico ubi ẽ mors uictoria tua: ubi ẽ ĩferne ſtimulus tuus?
COculos meos a lachrymis. CPloraui ut rideam: luxi ut in ſempiternum
gaudeam. Qui in præſenti non plorat: in futuro lachrymabit. Beati enim qui lugent: quia ipſi con/

PIrr- . ⸗ ,9 We ſolabuntur. Econtrario autem dicitur. Vhe uobis qui ridetis: quoniam lugebitis.

¶Meos pedes a lapſu. . Quia non ſteterunt pedes mei ſu-
per petram: propterea pœne moti ſunt pedes mei: pœne effuſi ſunt greſſus mei. Liberati ſũt pedes
mei alapſu. Quare? Quia conuerſa eſt anima mea in requiem ſaam.
Placebo coꝛam domino in regione uiuoꝛum. CVideor inquit hominibus eſſe iĩu-
ſtus quare opera bona non habeo. Videor hominibus eſſe ſanctus quaie uerba bona non habeo.
Hæc dauid dicit. Hoc ſancti dicunt. hocapoſtoli loquuntur. Peccator enim hæc nõ loquitur. Quid

h⸗ Prreg e . P. 4⸗ loqtur iuſtꝰ? Quia uerba & opa hona nõ hẽo: & ſctũs uideor: & laudor ab hoĩbꝰ. Ego ãt noui cõſciẽ
ecsbut d. TPrs bne — . tiã meã. Scio qualibꝰ cogitationibꝰcor meũ fluctuat: ſcio quãtæ mihi libidĩes ueniũt: & uideo aliã

Pt legẽ repugnãtẽ mẽti meæ & captiuãtẽ me ĩ lege pctĩ. Propterea dico. Miſer ego hõ: ꝗs me li berabit

de corpore mortis huiꝰ. Et ꝓpterea dico. Ab occultis meis mũda me. & ab alienis parce ſeruo tuo
Ab alienis:non ẽ meũ qd parturio. Nolo cogitare mala: & cogito. Nolo cogitare malũ: & q̃ſi ĩuitꝰ
& captiuꝰĩ malà cogitationem trahor. Sed quoniã ĩ mea ptãte nõ ẽ aut cogitare aut non cogitare
q̃ ſũt mala: ppterea dico:aliena ꝗdẽ ſũt qᷓ ueniũt ĩ cor meuʒ.Sed qm̃ q̃ſi neceſſitas mihi ĩponitur: p⸗
pterea dico ab occultis meis munda me. Aliena quidẽ ſũt pctã: ſed quia ſuſcipio ea: dico in alienis
pecatis: parce mihi ſeruo tuo. Hoc autem quare dixi? Qm̃ dixit propheta. Placebo dño. Non di xit
placeo:ſed placebo. Hic enĩ qd facio: nõ poſſũ eẽ pfect?iuſtꝰ. Propterea dicit & apoſtolꝰ. Ex parte co
πω 2 e. . gnoſcimꝰ: & ex pte ꝓphetamus: & nũc p ſpeculũ uidemĩ enigmate. Propterea nũc lõgo ſermone
Ier⸗ . . 5 h uſi ſumus:qm̃ ĩ pnti ſæculo pfect? iuſtnemo eẽ põt: neq; dauid neq; apoſtoli:neq; aliꝗs ſctõꝑꝶ. Ne⸗-
Aerr, — ryi mo enĩ mudus a pctõ:nec ſi uniꝰ diei fuerit uita ei. Si ꝗqdẽ apoſtoli & ſctĩ nò auſi fũt dicere ſcĩ ſumꝰ
— ⸗ .= m te .„ nec auſi ſũt dicere placeo: ſed placebo. Qui in futurũ pollicitus ẽ. de præterito qd nõ fecit cõſitetur.

NFherr 4.., pl.. Placebo

—

— — d—L„zj —— —

—. —

ͦ
1
1
n

in
60
11

io
ſi
i
⸗
oen
nde
tenͤt⸗
lai
ſaci
guiẽ
tio
dcci
dich.
⸗
mun
lco,

nei

pele

ſei
beo.

öͤlce
0 di

elbi⸗
,
iit
iue
I N6
emts
iiit
nec!

ſteu

go alio genere mentitur. Videtis ergo: quia ſyllogiſmi ſunt philoſophorum. Deniq; ſecundũ hãc
ſententiam: texitur ſyllogiſmus ariſtotelis. Deniq; tu dicis: loquære ad alterũ: ſi mentiris : & uerum

fit: ut uerũ dicat: & mẽtiatur. Propterea lectũ ẽ ĩ apoſtolo. Videte ne ꝗs uos detipiat p philoſophiaʒ Xrt eR

pria arte:qũo ĩ eodẽ ſermone & uera qs dicat & mẽtiatur. Nos ãt dicamꝰ dauid uera dixiſſe qd oĩs e bee mardeg cSr-de-

igitur ſctũs ẽ:deus efficitur. & quãdo factus fuerit deus deſinit eſſe homo:& iam non mẽtitur. quid

brg ſit uita noſtra ſuper terram? Si ergo qui docet diſcipulum conſitetur qd oĩs hõ mẽdax ẽ.quan/

cxv.

Placebo dño:Vbĩ placebo? In regione uiuorũ.Hæc enim tegio mortuorum eſt. Alia ẽ terra uiuoꝝꝶ
Si quidẽ & dauid in hac terra erat: & uere in terra repromiſſionis dicens. Placebo i regione uiuoꝑ . - er e S
Conſitetur hanc regionẽ nõ eẽ uiuorum ſed mortuog. Vultis ſcire quæ eſt illa regio niuoꝶ? Dñs S
dicit in euangelio. Deus abrahã: deus ĩſaac: deus iacob: & erant mortui: & quid ſequitur? Deus inꝗt
n eſt mortuorum: ſed uiuoꝶ. Igitur & iuſtus ꝗd dicit? Placebo dño ĩ regione niuorum: ĩ regione
abrahãiſaac: & iacob. Hoc eſt qñ uere fuero in ſinu abrahazʒ: tunc placebo domino.
CFinis de pſalmo. cxiiii. Incipit de pſalmo.cxv. Hic pſalmus &: cxvi. cum ſuperioribus copulantur:
ſymmachus uero & ſeptuaginta interprætes diuidunt.
iRoeedidi pꝛopter quod loquutus ſum.

N U In hebreo centeſimus quar Frs, ſ. , r.
ruſdecimus pſalmus: & centeſimus quintus decimus unus eſt pſalmus. Igitur qd dixit cre F.
NN didi propter qd loquutus ſum. quid credidiſti: qd loquutus es? Pſalmus ptior ita finiuit.
Placebo coram dño in regione uiuorum. Dicit ergo ꝓpheta. Credidi ꝓpter qd loquutus
ſum. Quid credidi? Quoniã placebo corã dño ĩ regione niuorum:Hoc credidi: & hoc loquut ſuʒ
Q uid aũt loquutus ſun ¶ CEgo autem humiliatus ſum hiis.
O magna intelligentia diuini ſermonis. Credidi inquit qm̃ placebo dño. Quoniã ero angelus: — Frene r er
quoniã ero ĩ cælis: & nõ fui ſuperbus: nõ ſũ elatus: ſed humiliatus ſũ nimis: qm̃ ero ĩ regione uiuop
miſericordiæ dñi eſt. Ego ãt noui me metipſum: qa terra ſum & cinis. Propterea dico:ego ât humi
liatus ſum nimis. Quid aũt ẽ terra & cinis: G ⸗
CEgo autem dixi in exceſſu meo omnis homolmendaaar.—
In hebreo aliter habet.Ego dixi ĩ exceſſu meo: oĩs hõ mẽdatiũ:qd dicitur zecã:Placebo dño ĩ re/ .
gione uiuoꝶ. Sed ego ſcio me metipſũ: ſecũdũ cõditionẽ corporis nihil eẽ. Non ẽ enĩ ueritas ĩ ſub be⸗ 7* ſés orpeah miendahe
ſRati nta:ſed umbra ẽ & quaſi mẽdatiũ.In ſubſtãtia corporali dico nõ ĩ aĩa.& qd dicit hoc ẽ.Place ES W-Pra
bo dnñᷣo ĩ regione uiuorũ. Sed cogitãs hũanã uitã & cõſiderãs diuerſos errores:nõ inuenio ueritatẽ
ihoc mũdo. Si qdẽ ex parte cognoſcimꝰ: & ex parte ꝓpphetamus. Propterea dico. Oẽ qd uidem? o Lee .
qd intelligimus mẽdatiũ ẽ: qm̃ igitur mẽdatiũ ẽ:mẽdatiũ hic dixit quaſi um brã:q̃ſi imagine: qu-x. frcx
admodũ dĩ ĩ alio loco.Verũtamẽ ĩ imagine ptrãſiet hõ. Eadem intelligentia & nunc dicitur.
HOmnis homo mendax. CCHocẽ oĩs hõ umbra. Hoc ãt dicimꝰ: ſecũdũ hebraicam ueritatẽ —, –
Loquamur aũt & ſecũdũ. Ixx. interp̃tes. Dicat aliquis. Quid ad me qd habent? in hebraico: ego ec-⸗ lern eren re-
ecleſiam ſequor. Ego dixi in exceſſu meo:oĩs homo mendax. Verum dicit dauid an mentitur?Si ue
rũ è: omnĩs homo mendax. Et hoc qd dicit: omnis hõ mẽdax. uerũ ẽ. Ergo & ipſe mentitur. & ipſe
homo eſt. Si autem & ipſe mentitur. ergo hoc qd dixit: oĩs homo mendax: non eſt ueruz. Quocũuq;
nerteris: in cõtrarium uenit. & qm̃ ipſe hõ eſt: ergo ipſe mentitur: qd omnis homo mendax eſt. Ex-

dicis qd mentiris: ergo mentiris. Videte quomodo in contrarium uertitur ſententia. Quid. n. dicit
O tuꝗq mecũ loquæris:ſi mentiris & uerũ dicis hoc ipᷣm qd mẽtiris:ergo mẽtiris.et ĩ eodẽ ſermone c rrere Pe e e

&& uanã decœptionẽ hoĩuzʒ: ſecũdũ elemẽta mũdi. Inuenerũt enĩ philoſophi ſuas decœptiões ex ꝓ
hõ mendax. Quãdiu hoĩes ſumus: quãdo aũt fuerimꝰ dii:deſinimus mentiri. Vbi enim ſunt emula“ 1.= bpes ſne
tiones & contentiones in uos. nõne hoĩes eſtis & ſecundum homines eſtis? Ego dixi dii eftis: & fſi-
lii excelſi omnes. Vos autem ſicut homines moriemini: & ſicut unus de principibus cadetis. Si quis

enĩ dicit & apoſtolus? Eſt aũt oĩs homo mendax: deus aũt uerax. Interpᷣtemur aliter. Credidi pro⸗
pter qd loquutus ſum. Magiſter quãdo docet diſcipulũ: niſi prior eẽ crediderit qd docet: nõ põt al
terũ docere. Dicit ergo ſe primũ credidiſſe: & ſic alium crere.E go autem humiliatus ſum nimis.
Quando aũt adeptus ſũ gratiã dei:non ſum elatꝰ i ſupbiaimhõ me ĩ flauit notitia. Sed ꝗd feci? Humi/
liatus ſum nimis. Tamẽ qd docui ſermone.potui & humilitate docere. Ego dixi in exceſſu meo oĩs
mẽdax. Docebã inquit diſcipulũ meũ: & cõſiderãs cõtẽplationẽ cæleſtẽ & cogitãs diuiniora: inte ) — „
lexi omne quod homo nouit eẽ mendatium: Quid enim uenitatis poteſt eſſe in hoc mũdo: cũ um/ yn Wia nin , an
to magis diſcipulus nõ debet ſe extollere et exiſtimare ſe aliquid eſſe?
CQuid retribuam domino pꝛo omnibus que retribuit mihhthihiiei
C Quoniam dixit placebo dño ĩ regione uiuorum: & hoc ipſum credidi propter qd loquutꝰ ſum:
& humiliatus ſum nimis: & dixi omnis homo mendatium: omnis hõ umbra. omnis homo imago
pro tãtis benefitiis. quid placebo domino in regione uiuoꝶ. Quid hẽo dignũ qd illi retibu-ego
terra ſum. ego cinis ſum. promiſit mihi quia placebo illi in regione uiuorum. Fecit me mag iſtrum. 2 .
Credidi propter quod loquutꝰ fũ. Quid hẽo dignũ qd illi pro tãtis bñfitiis retribuã? Qdcũq; illi ·..=, J. lcne vn⸗
dederoipſiꝰ. & magis illi reddo quã dono. nihil alid qd ipſi rettibuã. niſꝓ ipſo ſãguinẽ füdã. niſi
pꝛo ipſo martyr exiſtaʒ. Hæc ſola retributio digna. ut pro ſanguine ſanguinem Sralndar us.

CCalicem falutaris aceipiam ?⁊ nomen:domi inuocabo.
¶ n hebraico ita habet. Calicem Ieſu accipiam hoc ipſum & angelus interprætatur. Et uocabis no
mẽ eius leſum:ipſe enim ſaluabit populũ ſuũ. Calicẽ ergo Ieſu accipiã. Qui ẽ iſte calix Ieſu? Pater ſi
poſſibile eſt: trãſeat calix iſte a me. & poteſtis inquit calicẽ meũ bibere. Et continuo ſequitur. Calicẽ
quidẽ meũ bibetis. Hoc aũt quare dixi? Vt ĩtelligam calicẽ paſſionis martyrium eẽ. Grandis res eſt
martyrium: quomodo grãdis res? quoniã retribuit dño qd accipit a dno. Ap̃s pro iĩpſo paſſus eſt: &
ille pro noĩe ipſius patitur. Quoniã diximus qd martyr nihil aliud habet qd retribuat dno: & dñs
ꝓ hoĩbus paſſus ẽ: dñs pro ſeruo:iuſtus ꝓ peccatore. Quæ æqualitas Sed qm̃ nihil aliud habet ſer-
uus qd retribuat dño:deus quaſi de meo ꝓ equali accipit martyriũ. Quaſi ſi ꝗs diues pauerit aliquẽ
pauperẽ euenerit aũt:eũdẽ diuitẽ uenire cũ ſua familia: & ueniat caſu ĩ domũ pauperis: & nõ hẽat
ſpauper quid illi apponat & familiæ ipſius: ſed ſolũ dicat illi.Intra in domum clientis tui: & oſtẽdat
uoluntatem:qm̃ nihil aliud habet: quod det: & faciat pauper:ſicut illa uidua: quæ duo minuta cotu

lit. Calicẽ ſalutaris:aut Ieſu accipiã. Et hoc ipſũ martyriũ ĩqꝗt nõ ẽ meæ uirtutis:ſed gr̃a dei. Propte⸗

rea nõ poſſũ bibere niſi nomẽ dñi inuocauero.I eſus uincit:in ſuo martyre coronatur.
Pꝛetioſa in conſpectu domini moꝛs ſanctoꝛum eius.
CReſpondeãt nũc iudæi:quomodo omne corpus humanũ dicũt eẽ ĩmundum ĩ lege. Deniqʒ ſi ꝗs
morlatur apud iudæos: ſiue propheta ſine qualiſcũq; ſctũs: ſiqs eum tetigerit ẽt ſacerdos:uſq; ad ue
ſperam ĩmundus ẽ. Hoc ſecundũ litterã ĩ lege ſcriptũ ẽ. Dicamꝰillis. Si mortui corpꝰ imũdũ ẽ: quo
modo nunc dicitur prætioſa in cõſpectu dñi mors ſanctorum eiꝰ?Si pᷣtioſum eſt corpus ſancti mo
tientis: quomodolimundum eſt? Ergo hic de euãgeliſta dicitur:de martyre prædicatur.
O domine quia ego ſeruus tuus.
CEt iam dixi in centeſimo quartodecimo pſalmo ubi habet. O dñe libera aĩam meã:qd ĩ hebraico
habet anna: qd interprætatur rogo: aut depræcor: Et hic ita habet in hebraico.
NRogo domine:quia ego ſeruns tuns:ego ſernus tnus. .
rr.= Se prs . C Videtur hũilitatis eẽ qd dr. Grãdis dignitatis ẽ & meriti eẽ ſeruũ dñi: & nõ ſeruũ peccati. Quia ñ
— b p pm. habeo ĩquit dim hoĩem:ꝗa non habeo dũm peccatũ:nec enĩ regnat peccatum ĩ mortali meo cor/

Biſrupiſti nincula mea:tibi ſacriſicabo hoſtiam landis.
grrton, morte:licet ſit ſanctus ꝗ miſericordias operatꝰ ſit: ſecerit ſigna:demones eiecernit: nõ uadit ad dũʒ ſe
cutus horeſcit eius cõſcientia quãdo uidet dominum. Martyr aũt ſi & poſt baptiſmũ peccauerit: ta
men ſecũdo baptiſmate martyrii ablutus ſecurus uadit ad dñm. Diſrupiſti uincula mea. Catenis ãt

=dern Patein menir Ses fuoge peccatoꝶ unuſꝗſq; cõſtringitur: ſed ĩ martyrio meo diſrupiſti uincula pctõg: meoꝶ: & de ui-

1—ſ=- o-it: " * † culis plicaſti mihi coronã uictoriæ. Vbi enim abũdauit peccatum: ſuperabundauit gratia-

¶Tibi. ſacriſicabo hoſtiam laudiis Q¶ bPoſt martyrium ubi ſacrificat: in regione uiĩ
uorum. Sacrificabo inquit tibi ſacriſicium. Quale ſacriſicium? Nunquid hyrcum aut uitulum illa

iudaica erant: & tranſierunt. Sacrificabo tibi hoſtiam laudis. Hæc eſt laus martyrum. Sicut enĩ mar
tyres laudant pure in regione uiuorum: ita & monachi qui die & nocte pſallunt domino debent

de e, – 4 eandem puritatem habere martyrum:ſi quidem ipſi martyres ſunt. Quod enim faciunt angeli ĩ cæ
— O. 5 E⸗ lis:hoc monachi faciunt in terris. D .—“
M Vota mea domino reddam in conſpectu omnis popnli eius. CQuæ ſunt ora

tiones martyrum? Quæ ſunt orationes ſanctorum: Tenebo inquit & non dimittam te. Adorabo
45 n dſim:quẽ ĩ euãgelio legẽs & ĩueniẽs cruciſixũ:ĩ cælis uideo regnatem cum angelis.

n conſpectu oĩs populi eiꝰ. . CcCoram omni cœtu ſanctorum.

In medio tui hieruſalem: ipſius cæleſtis ciuitatis: quæ eſt mater noſtra: cuius iam ciues & domeſtici

facti ſumus. Per ipſum dominum noſtrum lIeſum chriſtum qui eſt pax noſtra. Qui nobis præſtare
di
ſti
Alleluia. CCenteſimus ſextuſdecimus pſalmus

— B, r»er, paruus habetur numero uerſuum. ſed magnus eſt in ſpiritualis myſterii ſacramento. Vocem tamen
r ., apoſtolicam tenet: qui iuxta normam euangelicam in quatuor uerſuum numero comtinetur.

hoc magi ab oriente uenientes inchoauerunt offerentes munera nato homini regiq; ac
Jduũo: ſicut matheus ait euãgeliſta. CEt collandate eum omnes populi.
x iudæis fuerunt cõuerſi:qd titulus ille ꝓpnuntiauit: quem ſuper crucem dñicaʒ pilatꝰ poſuit

4
4

142

.. z. e)

e⸗ 1ͦ Quie

. ſcriptu hebraice græce & latine: rex iudæoꝶ ſicut ioãnes euangeliſta teſtatur.
TPr T, le, Lrnn, ſeart t C Quoniam conſirmata eſt ſuper nos miſericoꝛdia eins.

C Apud

cõputat illi ꝓ qualitate: qm̃ uidet ſeruũ ſuũ nihil aliud hẽre qd retribuat ei. Quid eniʒ fimile ẽ? Deꝰ

pore. ppterea ſeruus tuus ſum. Grãde meritũ. Deniq; dr de moyſe. Sed ñ ſicut ſeruꝰ meꝰ moyſes: &
abrahã & iſaac & iacob dicuntur ſerui dñi. Propterea & apoſtolus ita ĩcipit. Paulſeruꝰ Ieſu chriſti.

Pre ed ο = V W, Vere magnæ fſlicitatis eſt: ire ad dñm: ut nõ habeat cõſciẽtiã iquinatã. Quicũq; ſctũs moritur ſua

ansturer compræſſa bella carnalia charitatis ſuæ nobis pace largita: filii effecti in hieruſfalẽ cæle/
ſdtĩs ſuis mereamur adiũgi ꝓ meritis. Ipſi gloria cũ æterno pfe & ſpũ ſctõ ĩ ſecula ſæculoꝶꝑ: amé.

Augsate dominum omnes gentes. CQuiſjrelictis ſimulachris: acceſſiſtis
ſad eum per fidem. Quod autẽ omnes gentes laudaturæ atq; adoraturæ eſſent dominum

ieo

ki
NW

nte
it
zn
m
ei⸗

ei
ni
inn
n
inie

tor
oub

Mum.
eſici
Aue
cale
n⸗
m

Gti
N
9 14

hoſdn

das iugiter deum confiteatur & laudet.

Super Pſal. crvi.

CApud deũ futura ſã facta ſæpe teſtati ſumus. Ergo tũc miſericordia dñ confitmata eſt cũ effude/
rit ſuꝑ credentes ſpũm ſanctum: iuxta promiſſionẽ quã Iucas euangeliſta cõmemorat dicens. Ecce
ego mitto promiſſionẽ patris mei in uos:uos autem ſedete in cinitate quoaduſq; induamini uir-
tutem exalto. CSt ueritas domini manet in eternum. D
CPer manet ueritas dñi cuʒ iuſtis ĩ cæleſti Hieruſalẽ: & tanꝗᷓ lapides uiui ediſicantur. Vel impii æter
no igni & uermibus & nunꝗᷓ moriuntur his traduntur. Sicut marcus euangeliſta ait. Ignis eoꝶ non
extinguetur: & uermis eoꝑ non extinguetur. Nos uero dñm ſupplices depræcemur ut ſe laudandi
tribuat efficatiã: & conſirmet ſuꝑ nos miſericordiã ſuam: mittens in nobis ſpũm ſanctũ q exurens Vrr⸗
noxia:illuminet profutura. Ipſi gloria cũ æterno patre & ſpũ ſancto in cuncta ſæcula ſæculoamẽ
Alleluia. Centeſimus ſeptimus pſalmus uocem continet eccleſiæ chriſti
uocatione fundatæ: uel populi interempti pro chriſti nomine: deum magniſicantis. 3 .
DOnfitemini domino qm̃ bonus:quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eiꝰ. e⸗Pſ, acl R.deny leuet,
NC Conſeſſio hæc non ad peccatotum remiſſionem:ſed ad laudem pertinet deitatis.
NCBicat nunc domus iſrahel:quoniam bonus:qm̃ in ſeculum miſericoꝛdia eius
IIla domus quæ prius cecata erat delictis: nunc mente ſerena dei gloriã contemplatu r.

WMWBicat nunc domus aaron.quoniã bonus.quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius.

Quæ ante idolis immolauerat: nunc autem altiſſimi illecta bonitate: ſacerdotium gerit aĩæ ſuæ.
Bicãt nũc ꝗ timèt dñʒ quoniã bonꝰ:qm in ſeculũ miſericoꝛdia eiꝰ*. ¶ V—os q ptius ſimulacra
muta & ſurda mœtuebatis: nunc oĩpotentis dñi cum timoris reuerentia miſericordiam decantate.

CIn tribulatione inuocaui dñm:⁊ exaudiuit me in latitudine mdf=0s. C Caudiouum. . —
CBGominus mihi adiutoꝛ eſt non timebo quid faciat mihi hbomo. SSSHbels ſepe — ſeye horn po
Diabolus utiq; & homo & uir ſæpe in ſcripturis ponitur. n ſupe re H
CDiñs mihi adiutoꝛ eſt:⁊ ego deſpitiã inimicos meos. CVel hereticos uel iudæzox.·
CHBonũ eſt ſperare in dno ꝙᷓ; ſperare in hoie. In ſolo deo debemus ſperare: & nõ in

hoĩe: cuius ſalus uana eſt. Nam alius propheta ait. Maledictus hõ: qui ponit in homine ſpem ſuam. . os ss .
HBonuũ eſt cõſidere in dño. CC Qui uitam largitur æternam.
CQus confſidere in pꝛicipibus. CQuorum poteſtas cum hoc mundo dilabitur.
CQmnes gentes circundederunt me:⁊ in nomine domini quia vltus ſum in eos.
CGentes ſcilicet:tribulationum uallabunt me:ſed in nomĩe domini reſtiti eis.
CCircundantes circundederũt me:⁊ in noie dñi quia vltus ſum in eis.
Cuius erã uexillo munitus. C Circundederunt me. CSicut apes fauũ:ut aufertent

dulcedinẽ quam in me xps inſuderat. CSESt exarſerunt ſicut ignis in ſpinis.
Clpſi exaſerunt in innidia ſua dum me non exurere ualueruerunr.

CSt in noie dñi qꝛ vltus ſum in eis. CCũ ea q̃ mihi intulerant in eos reſuſa ſunt.
CImpulſus euerſus ſum vt caderem:⁊ dominus ſuſcepit me. CQui conſidens in eum:
ipſum ſolum adiutoremq; ſciui. C SFoꝛtitudo mea ⁊ lans mea dñs:⁊ factus
eſt mihi in ſalutem. CIpſi concinã:ipſũ uittutem meã. in ipſo oĩs laudatio
mea conſiſtit: ꝗ mihi in hac tribulationis morte factus eſt in ſalutẽ.
CAorx exultationis ⁊ ſalutis:in tabernaculis iuſtoʒ AQC In cordibus utiq; martyꝑ ”
reliquorumq; ſanctoꝝ qui facti ſunt tabernaculum dei. Impetrabit autem ſpiritum ſanctum eis.
CBextera dñi fecit virtutem. CVt mihi nictoriã in paſſione tribuerer.
CBextera dñi exaltauit me. CAb humilitate diuerſarum paſſionũ:uirtute eius eleuatus ſuʒ.
CNon moꝛiar ſed viuã:⁊ narrabo opera domini. CC bopulus hæc martyꝶ loꝗtur:quo
rũ uictoriæ in oĩbꝰeccleſiis cõcinuntur. C Caſtigãs caſtigauit me dñs:⁊ moꝛti nõ tradidit me- ꝭl.·Li,
CCaſtigat nos dñs ad emendationẽ in multis uerberibus: ut probet & ſeruet a ppetua morte.
Aperite mihi poꝛtas iuſtitie ⁊ ingreſſus in eas conſiteboꝛ domino.
CBeatus eſt ille eccleſiæ uel martyrum populus: cui portæ periuntur iuſtitiæ ideſt nitæ æternæ: In

ers L.. *. ILgrt

——

V ar P T rr

Bee poꝛte domini iuſti intrabunt per eas. Dominus Ieſus chriſtus .
porta eſt patris: per quam introitur ad eum: ipſo domino ſic dicente. Ego ſum hoſtium: per me ſi ¶
quis introierit ſaluabitur. Et iterum. Nemo uenit ad patrem niſi per me. Per hanc ergo portam ue-
nitur ad patremiſed nemo in eam ingreditur niſi iuſtus.
CConſiteboꝛ tibi quoniam exaudiſti me:⁊ factus es mihi in ſalutem. MMV
CIn qua uel uulnera peccati ſanaſti: uel aduerſus iniquum hoſtem ſactus es in ſalutem.
Capidẽ quẽ repꝛobauerunt ediſicante. T Dñs noſter Ieſus xps lapis uerus inuentus
in legis littera: reprobatus eſt ab edincantibus iudæis: hoc eſt in ſemetipſo. F .Geö rle er len

J

¶ A domino patre factus eſt. CIn caput conectens duos parietes:unũ de circũciſone
aliũ de præputio: in uno nouo hoĩe in ſemetipſo. ¶ Adomino patre factus eſt.
CMediator noſter & eius. CEt bic eſt mirabilis in oculis noſtris.

E Non in illorum qui eum teptobauerunt:ſed in noſtris qui eum credendo ſuſcepimus.

Expoſitio. ⸗

Bec eſt dies quam fecit dũs:exultemus ? letemur in taa·: C KHiic lapis angularis ĩpſe ẽ dies
ſalutis in quo uel a morte ſurreximus: uel mœrore peccati depoſito in nouitate uitæ lætamur
O dñe ſaluum me fa. C Adte uenientem. ¶Q dñſe bene pꝛoſperare.
Proſperum facito iter illud:quo ad te poſt multos labores reuertar. ——
CMBenedictus que venit in noie ꝛmfitt. NVps dñs in noĩe patris: ſicut ipſe aiĩt. Ego ueni
in nomine patris mei. & cætera. ¶Benediximus vobis de domo dii.
CSancti de cæleſti Hieruſalẽ paruulos eccleſiæ bñdicunt. Beus dñs ⁊ illuxit nobis·
Reſuarrectione enim ſua illuminauit tænebras noſtras. CConſtituite diẽ ſollẽnem.
CExhibete uos templa & aras deo:in quibus & ſacras celebretis ſollemnitates.
In cõdenſis. In uirtutibus multis: in quibus: uel ipſe dñs: uel eius angeli frequentantur.
CAſqʒ ad ipſum dñũm. LCQuieſt fortitudo animæ: quam eius ſalutare ſeciſti.
Beus meus es tu ⁊ cõſiteboꝛ tiob. Accepta remiſſione per confeſſionẽ peccaminũ
Nunc conſiteor laudes tus. C Bſs meus es tu ? exaltabo te. Quiaa te ab humilita

CVt me cum ſanctis tuis in cæleſti Hieruſalem ſociares.
CLConſitemini domino qm̃ bonus:qm̃ in ſeculum miſericoꝛdia eius. 2=ð
IIn his uerbis pſalmus accepit terminũ:de quibus ſumpſit exordiũ: uidelicet ut ab initio credulita/
tis nr̃æ uſq; ad finẽ in deum nr̃m fiduciã hñtes eius laudes pſeueranter confiteamur: iuxta illud do-
mini: qui perſeuerauerit uſq; in finem hic ſaluus erit. Qui nobis fiduciam in ſe ſperandi largire di-
gnetur: ipſi gloria cũ æterno patre & filio & ſpiritu ſanco in ſæcula ſæculoꝶ. Amen. Allelnia.

te ſum ſubleuatus. LConſiteboꝛ tibi qm exaudiſti me:? factus es mihi in ſalut᷑.

presir e= ſern arnt Ce iudicia: quæ argute ꝗd inter ea diſtet diſcerni neceſſe eſt. Lex ergo q̃ p moyſen data in xpᷣo
Pr p — ſer ere ⸗ — e = ſpiritualiter debet intelligi: quia apoſtolus cũ illã ſanctam uocet: umbrã tñ ea futurorum
Me-Aete =21 Tklas Muz eſſe deſcribit. Mandata ſunt in quibus p̃ceptoꝶ dominicorum cuſtodia deputatur: iuxta illud Nòô
Tarrs Eep-re occides:non mechaberis: & reliqua. Iuſtiſicationes ſunt: qbus deus per ſuam dilectionẽ & proximi:
Prrres enes K. Pr- zinzaniã odii ab hoĩum corde iubet auelli. Teſtimonia funt: in quoꝶ præſentia nobis obſeruatio-
Pferreren ſrt e num ſanctaꝑ ordo cõmittitur. Sicut moyſes cælũ & terrã inuocat teſtes: & paulus ad timotheũ:teſti
. — ficor tibi inꝗt in conſpectu dei uiuentis:& in conſpectu electoꝶ angeloꝶ eius: & reliqua. Iudicia aũt
4. — a ſunt: cum aut iuſtos ſplendidis honorabitur meritis. aut æternis damnabit ſuppliciis tranſgreſſores
a Ape Nn Erp rhe Viæ enim ſunt apoſtoli ac prophetæ: per quos uenitur ad ueram uiaʒ qui eſt xp̃s. Sic ergo inchoat
pſalmus: quẽp lõginꝗtate dictoꝶ in tribus homeliis explanare dño annuẽte decreuimus. Totus &
hic pſalmus eſt ſcriptus ſecundum ordineʒ litterarum: ita ut ab una littera octo uerſus incipiant: &
„ rurſũ a ſequenti octo alii cõpleantur.Et hoc ſimiliter uſq; ad finẽ texatur. Ioſephꝰãt refert in libris ar
ler 1 * ekser xaiolouat hũc pſalmũ:& deuteronomii canticũ uno metro eſſe cõpoſitos: & putat elogiacũ metruʒ

—
.

rſe ſrnpen W X* in utroq; poſſe dep̃hendi: qd.ſ.prior uerſus ſex pedibꝰcõſtet:inſenior uno minus in pẽtametꝑꝶ: finiak

Beati immaculati. Contra beatitudinem miſeria opponitur. Beatus: immonalis dr in no-
NR Iſtra lingua ſiue laudabilis uel glorioſus. Illi ſunt beati: qui in nitã æternam merentur intra
EP] re: & illi ſunt miſeri: qui in infernũ deſcendunt. Qũo dicit immaculati: quia ſine minutis
=Sèð . e. N, bpeccatis hõ eſſe non põt: ſicut ſanctus Ioãnes dixit. Si dixerimus quia peccatum non habemus: ipſi
m, mar-le Deh rn nos ſeducimus & ueritas in nobis non eſt. Et propheta dicit. Qui ingreditur ſine macula: & opatur
juſtitia m. Sine macula:hoc eſt ſine mortalibus criminibus. Sed tamen diſcretionem facit inter ma/
culã & maculam.i. ꝗa & ſi ſine minutis eſſe non poſſumus:uel in maiora incidere non debeamus.

Eati immaculati in viia. ſta utiq; in ſæculi uia per quam gradimur.

CIn via qui ambulant in lege dni. ¶ IIn nia in xpᷣo nt ipſe ait. Ego ſũ uia & ueritas.
OAni ambulat in lege ꝛiii. „C Hoc eſt in mãdatis illius. Qni ambulſãt.i. pſeruerãt. Qui

ambulant in lege dñi. Qui carnis cõcupiſcentiis edomatis: etiam tertenæ honorẽ gloriæ calcant.
HBeatigq ſcrutant᷑ teſtimonia einuns. C Vt intelligãt cũ peccauerint:ſe corã teſtibus deligꝗſſe.

—
.
*

illã ꝗᷓ dixit. Ego ſũ uia ueritas & uita. ſicuti iã diximus. In hac.n. uia impii nõ incedũt: quia ſathanæ
uiã ſequuntur. C Tu mandaſti mandata tua dñe:cuſtodire nimis C Non tæpido cor
Ae nec diſſoluto aĩo:ſi fortiter & attente nos ſua mandata edocet cuſtodire.
.. AA., . 4.27 C Atinã dirigant᷑ vie mee:ad cuſtodiẽdas iuſtiſicationes tuus. C Niſi.n. abipſo dño dirigò
t. 2 tur uiæ nræ: ad eius cuſtodiendas iuſtificationes infirmiores enmus propter fragilitatem carnis.
, L. CTunc non cõfundar. cũ ꝓſpexero in oibus mãdatis tuus. Non alia pᷣtermittere: & alia
Aer Ce A Tr n obſeruare eſt cõgruũ: ſed oĩa equaliter cuſtodire oportet: ne in futuro iudicio confundamur.

In eo ꝙ didici indicia iuſtitie tue.

CCõ ſiteboꝛ tibi dñe in directione coꝛdis mei. CQuia non eſt peruerſum in pte hereticorũ⸗

inceni CVt te directo corde laudareme
Tempus relinquimus. non tamen uſquequaq; relinquamur ut pereamus.

CIn quo

1

X

HEEnteſimus octauus decimus pſalmus: magnũ in ſe myſteriũ continet. De quo quippiã ĩ ꝓ
Rlogo proloquuti ſumus: ſed qm̃ continentur in eo lex: mandata:iuſtificatiões: teſtimonia

C In toto coꝛde meo exꝗſiuite. CEt nõ leuiter neq; ſegniter. ¶NMon.n. qui opant᷑ ini
quitatè:in vijs eiuns ambulauerũt: CViæ.n. ſunt apoſtoli & ꝓphetæ: p quos uenitur ad uias

m S — = 2 — —— -—————U

==

i
ii⸗
l
ti

itr
d⸗
ch⸗
i
ji
ni
o
um
o
im
id
Leef
tuii
n
won
ue
hun
nn
do
minm
nmwi
ißl
op
tert
eimu
etitas⸗
1,C
Ueant.
eſig⸗
duig
hne
oct

hügi
is⸗
coĩ
uen

e

Buper Plal. cxvii.

Mand coꝛrigit adoleſcentioꝛ viã ſuã· In cuſtodiẽdo ſermones wos·r 1. l ge.
CHic propheta non modo longeui uanitatem cotrigit uerum etiam adoleſcẽtiam edo ☚ õ

cet erudire: & ita cuſtodire diuinos ſermones ut & ſic de uanis uetus culpa defleta ſit nunc
HEKXMKKM!ne cogitatio ad delinquendum ulla conſentiat. ðð
CIn toto coꝛde meo exquiſini te:ne repellas me a mandatis tuis.

Nõ ex parte:ſed ex toto corde deũ ſe reꝗſiſſe fatetur: ne ab eius mãdatis phiciatur: qa neminẽ de-
lecit ꝗ peccatores ſaluos facere uenit. C In coꝛde meo abſcondi eloga tua:vt non peccẽ nibi.
CIn cordis abdita dei ſacramenta recondit: cũ hereticũ poſt duas correctiones deuitat: cum ſanctuʒ
dei canibus non exponit: uel cum margaritas eius nõ prohicit coram porcis nihil negligenter agit
in his quæ ſunt dei: quia ſcit maledictum eſſe: qui fecerit opus domini negligenter.
Benedictus es domine doce me iuſtiſicationes tuas.
Luia ſcio uanæ gloriæ iuſtificationes quas fariſeus proferebat in templo.a te non proceſſiſſe.
CIn labijs meis pꝛonuntiaui oia iudicia oꝛis tni. CIn cõpræhẽſibilia dicit apoſtolus iudi
cia dei. Ergo iſte qᷓ audiuit & didicit a pphetis: ea tantũ labiis nũtianit: ſed credẽtibus & nöõ indignis — .
In via teſtimonioꝝ tuoꝝ delectatus ſũ:ſicut in oibus diuitiss. ESicut. n. terrenus hõ in a9 delete e alars Ae
agris uineiſqʒ delectat᷑ ita iſte in teſtimõiis dei iocũdafr de cõſcĩa pura:ꝗ cõtẽpto mũdo deo ditatꝰ ẽ.
In mancdatis tuis exerceboꝛ ⁊ cõſiderabo uias tuas. Hr
CEyxercitatio aſſiduitas operis eſt. Et iſte niſi exercitatus in mandatis dei fuiſſet: non poterat conſi-
derare uias eius: ideſt apoſtolicas propheticaſq; doctrinas.
In iuſtiſicationibus tuis meditaboꝛ:non obliuiſcar ſermones tuos.
CEa meditor:in his exerceor: ut illa obliuioni nõ tradens poſſim ea integre perſecteq; implere

N Etribue ſeruo tuo:viuifica me ⁊ cuſtodiã ſermones tuos.

Conſtanter ſibi retribui ob id qd deo ſeruiat depræcatur. Et quia neſcit ſeruũ eſſe pecca
ti: in ipſo uiuere qui uita eſt optat: ſermoneſq; eius dum uita præſens uoluitur cuſtodire.
4 ACReuela oculos meos:⁊ cõſiderabo mir abilia de lege tna.
C Abſterge ab oculis cordis uelamen litteræ: & fac me ſpirituali ſenſu legis tuæ mirabilia contem
eln lumine enim tuo uidebimus lumen. —
Incola ego ſũ in terra nõ abſcondas me a mandatis tuis. C Sic & apoſtolus ait. Dũ ſumus rele Pye Ptr
in corpe peregrinamur a dno. Peregrinũ ſe in corpore poſitũ propheta dicit a cæleſti frequentia: ga
ſcit hæc mandata in thronis & dominationibus contineri: quæ ſibi ne occultentur implorat.
CConcupinit aia mea:deſiderare inſtiſicationes tnas in omni tempoꝛe.
CAIt ſiue manducem ſiue bibam ſiue aliud quid faciam eas ſemper deſidereʒ mediter appræhendã.
CIncrepaſti ſupbos. CVt eos ad humilizats ſonc quaʒ docuiſti reduceres: Increpaſti
ſupbos. Sic fecit diabolo: & adã qui ſe eleuauerunt in ſupbia. Vel mõ per tuos doctores increpas ad
uerſarias poteſtates mẽbra diaboli hereticos uel malos hoĩes ꝗ contra mandata dei agunt. Increpas
illlos per tuos ſancttos. C Maledicti qui declinant a mãdatis tnuis. CMaledicti ſũt illi:
qui a mandatis dei declinant:ſed tũc pleniter maledictionẽ accepturi erunt mali.i. heretici uel reli/
qui quando dicturus eritaite maledicti in ignem æternum: qui paratus eſt diabolo & angelis eius.
Anfer a me oppꝛobꝛiXũ. C Peccati & iudiciũ. Erconteptu. ClIudicii mortalis.
Quia teſtimonia tua exquiſiui. C L/Non ocioſe & ſomnolenter: ſed ſtricte uigilãterq;: —
CEt.n.ſederũt pꝛincipes ⁊ aduerſũ me loq̃bant᷑ ſeruus ãt tuns exercebat᷑ in tuis neaeret AP e r . - ,T- rPrez pr

CQuod in hoc uerſiculo ꝓpheta in ſe loꝗtur:futuꝶ in apoſtolis religſq; martinibus uidet: qui min
ta corã regibus & pᷣſidibus dño etiã hoc pᷣnuntiante perpeſſi ſunt. Qui licet ſint diuerſis pœnis affe
cti: uſq; ad ſectionem ceruicum tamen ſemper ſe in dei exercuerunt iuſtificationibus.

NMam ⁊ teſtimonia tua meditatio mea. In his utiq præſſuris.

¶Et conſilium meum iuſtiſicationes tte. Duia uitam pollicentur æternam.
WMBheſit pauimen.to anima mea:viuifica me ſecundum verbum inum. M
Corpori mortali animam coniunctam intelligo:ideo: ne delictum inualeſcat a te pe
to uiuiſicari: quia ſciens concupiſcentia carmnis mortem operatur. M
V CAUias meas enuntiaui tibi. CQuomodo dicit enuntiaui
Eetibi cum alibi dicit enuntia mihi? Nunquid deus aliquid neſciat aut ignoret: quia ipſe
ubiqʒ præſens eſt: & omnia præuidet: & intrinſecus eſtꝗ Sed quod dicit uias nuntiaui meas tibi? Ac U py. ems rr
ſi dicat: uidit prius iniquitates tuas: hoc eſt tua opera:quod contra mandatum der æ gyſti enuntia p 3

conſeſſionem uel pœnitentiam:ut iuſtiñceris in ſermonibus dei.

EEias meas enuntiaui ⁊ exaudiſti me:doce me iuſtiſicationesmas. „
CVias peccati mei cõfeſſus ſũ: & remiſiſti:nũc doctrinã indulge quã in iuſtiſcatiõibꝰ tuis edotear
CNiam iuſtiſicationum tuarum inſtrne me. . D
Claſtiſicationes quas legis littera protulit ſpiritualiter capiam.
CEt exerceboꝛ in mirabilibus tis.
In apoſtolicis cæteriſq; doſtrinis eccleſiaſticis qua in ea ſunt figuratæ

—

W — W . EEE .
1 l. · j P r f- n ——
– —

. Expoſitio.

Boꝛ: mitault anima me (In hulus habitaculi mortalis ſtatione:
Pꝛe tedio. S CImbecillitatis corporeæ. “
CConfirma me in verbis tuis. CVt ablato peccati ſomno:inſtantet in his uĩigilem
Ciã iniquitatis amouèe a me. Deſiderium illud per quod ad peccandum uenitur.
SEt in lege taa miſerere mei. NCApud te. nelex hæc inſtituta eſt: ut ſemper miſerearis-
CViam veritatis elegi. CChriſtum dei filium: quem patrem uidens uenturuʒ in
mundum audeo dicere ego ſum uia ueritas & uita. Judicia tua non ſum oblitus.

Alla iudicia:qᷓ in euãgelũis ꝓferẽs ait. Hoc eſt iuditiũ ut oĩs qui credit in filiũ hoĩs hêat uitã æternã
CAgheſi teſtimonijs tuis dñe noli me confandere. Et quia his adherens anteriorũ
facinorum indulgẽtiã merui:quæſo ne me patiaris de iteratione peccati confundi.

Viam mandatoꝛum tuoꝛum cucurri. Quando multa patiebar proptet

uerbum:ob ſpem futuræ beatitudinis. Cum dilatares coꝛ meum.
Cum in amplitudine ſanctarum ſcripturarum myſtenum mihi beatæ trinitatis inſinuares. Vel di
latares cor meum:ideſt in latitudine caritatis in ſpe ĩ fide. “ .
2!GůEgem pone mihi dñe viam iuſtiſicationnuʒ tuarum. CPropheta in pſona eccleſiæ

S CEt exquiram eam ſemper. Ipſã legẽ:hoc eſt mandata: uel temetipſum.
EBa mihi intellectum ⁊? ſcrutaboꝛ legem tuĩãũ. C deſt tua mandata. Intellectũ:ut
non ſim ſicut equus & mulus: in ꝗbus non eſt intellectus. Eccleſia rogat ut intelligat diſcretionẽ in

ter bonũ & malum: inter uitã & mortẽ: inter lr̃am & ſenſum. Vt intelligã & prædicẽ: & ope impleã

CEt cuſtodiam illam in toto coꝛde meo. CIdeſt ex tota dilectione.
CBeduc me in ſemitã mandatoꝝ tuoꝝ. Semita minor eſt quã uia:hoc eſt arta: & an
guſta uia:hoc eſt altiora mandata quæ ducit ad uitã: quia lata & ſpacioſa eſt quæ ducit ad mortem.
Auia ipſam volu. ¶ LVox eccleſiæ. Ac ſi dicat eccleſià. Non concupiui aliud nec dele
ctatus ſum:niſi tua mandata.Ideo rogo ut me deducas in tua mandata.i. intelligere facias:
CInclina coꝛ meum. Vox eccleſiæ: ſuperbi non inclinant cor in teſtimoniis dei. ꝗa
ſperant ſe altiores eſſe: & melius intelligere de p̃ceptis dei:quam eccleſia. Auaritia.
CANHoc eſt uanitas. Quia illi ſuperbi non inclinant cor in teſtimoniis dei:ſed in uanitate uel auaritia

Inelina cor meũ:dicit eccleſia.i. in humilitate ut illud. Diſcite a me quia mitis ſum & humilis corde.

CAuerte oculos meos ne videant vanitatt. C¶ Auerte oculos meos.i.ſenſus meos

ne uideant uanitatem. i. defectionem. Ac ſi dicat. Vt in iſta uanitate quod eſt defectio non habeam
oculos meos: ideſt ſenſus meos deſixos. Sed inquit. CIn via tua viuiſica me.

NHoc eſt in temetipſum: uel in tuis mandatis:uiuiñca me in anima.
¶Statue ſerno tuo. CPopulo chriſtiano. Eloquium tuum. CTua mandata.

In timoꝛe tuo. CIdeſt timore ſancto.

Amputa oppꝛobꝛiũ meũ qð ſuſpicatus ſum. C Ecclefia dicit. Amputa.i.tolle capula ſeca.
CQuod ſuſpicatus ſum. CQOH Ab aliis opprobrium opprobrio illo quod dice
bant gentiles: cultor es cruciſixi:adorator es mali mortui: uenerator es occiſi: & dicebant. Ecce deꝰ
noſter quem uos dicitis manu factilis: ubi eſt deus ur Veniet. Quod ſuſpicatus ſum. Quid ſuſpica-
bant illiꝰ Quod fallacia obſeruaret eccleſia quando chriſtum adorabat.
OQuia iudicia tua iocunda. CIdeſt clara:læta & iocunda:.
CEcce concupiui mandata tua:in equitate tna viuifica me.
Vnum eſt dominæ tuæ miſerationis donum: ut eloquia ſancta cuſtodientes:in tua equiĩtate ului⸗
ficemur: hoc eſt cum equalem te patri ſpirituiq; ſancto fatemur.
CT veniat ſuper me miſericoꝛdia tna dñne. C Vt delicta remittas.
AERNTSt ſalntare tuum ſcom Roquium tuñ. CHoc eſt ſalutare eloquiũ: qd per aliuʒ
promiſiſti prophetã dicens. Nolo mortẽ peccatoris: ſed ut cõuertatur & uiuat. Hoc ẽ ueni
— nos redimere: ſcdm qd abrahæ ꝓmiſiſti: ſicut dictũ ẽ: i ſemine tuo bñdicẽtur oẽs tribꝰterræ
C ESt reſpondebo expꝛobꝛantibus mihi verbũn. CEccleſia dicit. Ac ſi dicat. Si ueneris redi-
mere nos: rñdebo ad illos qui me exprobrant de mea fide qũo credo: & dicunt. Vbi eſt deus ur: Ec
ce deus noſter: uel idola illoꝶ quæ coluuꝝ CQniga ſperaui in ſermonibus tuis.

Conſtanter his rũdebo qui unanã dicunt ſpẽ meam quã in te habeo:quia illorum ſpes inanis eſt.
CEt ne auferas de oꝛe meo verbum veritatis vſquequaqʒ.

CNon conſentiam peccantibus ne audiam. Quare tu enarras iuſtitias meas.
MQnuia in iudiciis tuis ſuper ſperaui. n his ſperaui ſemp:ea ꝓtuli in eceleſis populorũ.
CSEt cuſtodiam legem tuam ſemper:in ſeculum ſecnii. CIn ſæculum oẽ tempus
uitæ præſentis oſtendit. In ſæculum ſætuli uero fururum ſæculum monſtrat.
CEt ambulabã in latitudine. Dilatatus. n. ſ in cuſtodia legis tuæ. Quia mandata

tua exqniſiui. CDiligẽter ea perſcrutans. Ad hoc exquiſiui: ut crederem & intelligerem
CEt loquebar in teſtimonijs tuis in conſpectu regum: non confundebar.
CSciens quia

dicit, Legẽ pone mihi. i. temetipſũ: ꝗa lex S ſi dicat temetipſũ me pone. hoc ẽ dona

ð;— — ———NUN

6
0
0
0
(

Super Pſal. cxvu.

CESciens quia qui te confitetur in ſæculo:confiteberis eum coram patre & angelis eius. Nos uero ſ¶
ante reges & præſides propter dm ſicut martyres fecerunt ſtemus: ſiue uerbum ueritatis annuntie eg, „a. . wſlo n Es
mus: ſiue pro iuſtitia decertemus:non confuſi ſed conſtantes eſſe debemus. EEOes, e . Gde
CEt meditaboꝛ in mandatis tuis que dileri. .
Vt opus meditationis:dilectionis perfecerit fructum. SðJMUĩ
Et lenani manus meas. Q deſt eleuai. A mancatis tuis que dilexi.
CA peccato mundas: & ab effuſione innocentis ſanguinis alienas.
CEt exerceboꝛ in inſtiſicationibus tuis. MMV
CVt quæ in his per litterram indicabantur ſpiritualiter poſſint aduertere.
Emoꝛ eſto verbi tui ſerno tnuo domine:in quo mihi ſpem dediſti.

S44 — — —

4 NNACTalem me digneris efficere: ut idoneus habear qui uerbi tui memor inter præſſuras
WMα buius ſæculi: per ſpem æternorum bonorum merear conſolari: ſicut ſequiturr.
u Dec me cõſolata eſt in humilitate mea:qꝛ eloqniũ tuum viuiſicauit me.
CCuũ ĩ his ãguſtiis poſito æternæ uitæ pabulũ ſubminiſtrat. C Supbi miqʒ agebãt vſquequaqʒ.
2 CQui relicta humilitate pᷣceptionis diuinæ: in huius ſæculi uanitatibus tollebätar.
nr A lege aũt tua nõ declinaui. ¶Quia illis dãnationi appropinquãtibus erigebar in ea
n. Memoꝛ fui iudicioꝝ tuoꝝ. CNihil in hac uita indignũ geſſi mœtuens ne his condẽnarer.
n CA ſeculo dñe. CAb initio huius unitz· CSt cõſolatus ſũ‚. CSecurũ me ſciens
i a iudicio mortis. Conſolatus ſum:dicit ipſa eccleſia:quod uenit ſua membra redimere. Quaſi dicat. 6
ei Ab initio cognoui ego & intellexi per ſpiritum ſanctum quod tu uenturus eras in camne.
CBefectio aie tenuit me pꝛo peccatoꝛibus derelinquẽtibus legẽè tnuam.g
. CVox eccleſiæ. Affectum miſerationis oſtendit: ut doleat ſuper præuaricationes iniquorum: iuxta „ 14
n. illud apoſtoli. Ob unius membri dolorem compatiuntur omnia membra: ideoq; non nult quem- 1 g Pr, d p t
e quam peccare: ſed omnes cupit uiam ueritatis agnoſcbeer. n e . be.⸗
C Cantabiles mihi erant iuſtiſicationes tue:in loco peregrinationis mee.
i Docet nos propheta in huius mundi peregrinatione ſpiritualia antea ſemel aure ſuſcepta inceſſa/
biliter decantare: quia qui ſumus in corpore peregrinamura domino.
i CAWemoꝛ fui in nocte nois tin dñe.⸗ cuſtodiui legem tuam. D
hdl C Oportet.n.ſragilitatem humanã ut cum ſemper impenſius tamen nodturno tempore memonay
“ ſaciat dominici noĩs. Cum aũt recordatione diuitia præmitur: aut concupiſcẽtiæ igne torquetur .
præcipue hoc exorat:nt ſi legem dei cuſtodire cœpit: ne ab eadem in aliquo diuellatur.
n Hec facta eſt mihi:qꝛ iuſtiſicationes tuas exquiſiui. c
CFada eſt mihi hæc lex conſolatio & non ſcandalum: ut diligentius iuſtificationes tuas ſcrutari
naletem: Nos quoq; ſuppliciter exoramus dominum: ut nobis iuſtificationes ſuas inſinuet: uias reſe
n ret: mirabilia declaret: & ſi ꝗd legis umbraculũ occultũ ẽ paraclito illuminãte reuelet: ut ſi beatitudi
nis palmam non adipiſcimur: ſaltẽ uel pro delictis ueniaʒ conſequamur. Per dim nr̃um lIeſuʒ xpᷣm
en cui eſt cum æterno patre & ſpiritu ſancto honor & poteſtas & gloria: in ſæcula ſæculorum. Amen.
din COMEIA IJJ.
nt Cluſtiſicationum mandatorum legum niarumq; diſcretionem iam in ſuperiori omelia deſcripſi
hiu⸗ mus:nunc ad octauæ litteræ capitulum reuertimus. ́MU
DOꝛtio mea domine:dixi cuſtodire legem tuam. COQui relinquit mundi .
ſuperbiam honomum faſtigia: diuitia rumq; iactantiam: & in cælo colſocat theſauros: huiꝰ O = Falnr S eI
IN & portio efficitur deus: ſicut petrus ait paralitico. Argentum & aurum nò eſt mihi: ſed quod 2t e aec,
ni MWhabeo hoc tibi do. In nomine chriſti Ieſu: ſurge & ambula. O magnus theſaurus: o fœli-
cium diuitiarum egregius cumulus: ut qui legẽ deus dei cuſtodit: & cuius eſt portio: morbida curet
infirmitatum. ¶ Bepꝛecatus ſum faci tuꝗ in toto coꝛde mèo. .
Ie; CBene propheta toto corde depræcatur faciem dei: qui mundum cor ſe nouit habere. Beati enim
dent mundo corde:qm̃ ipſi deum uidebunt. TMiſerere mei ſcom eloquiũ tnuum.
ene⸗ N¶ber quod promiſiſti ut peccatorem in mortem non obrueres: ſed miſericordia conſolares.
rtr NLogitani vias meas. CQuod rede erant. 32 „—
. 2 j Ko ſo, . . .— . eDE es Rer Ls r.
. CEt cõuerti pedes meos in teſtimonia tua. CSenſus meos in tua præcepta:ut * ſu„
obſeruare debeam: & opere compleam. CVParatus ſum ⁊ non ſum turbatunus.
ch MMParatus ſum ad prædicandum: non ſum turbatus ad tribulationem ſuſtinendo propter chnſtũ. èä
CAt cnuſtodiã mandata tuuua. CNon me conturbauerunt iniqua exprobrantium iacula t . .-lers 4— 1·
CSFunes peccatoꝝ circũplexe ſunt me:⁊ legẽ tuã non ſum oblitus. 2Oð
tde CAb improperiis peccantinm ſe conſpectum propheta dicit. nec tamen legis diuinæ ſe ait imme/-
mhu morem: ſciens oportere nos per multas tribulationes introire in regnum deii.
CMedia nocteſurgebã ad conſitendũ tibi:ſuꝑ iudicia iuſtitie ſie. Scit.n. medio noctis
n tempore uel pericula pati uel præmia aſſequi poſſe: quia ſicut media nocte percuſſit angelus ægy/
mn ptum:ita media nocte ſapientes uirgines introducuntur ad ſponſum. Et multa ſunt alia de media

aernlrrorn ere I ſr. sr. —
4 1 Prr e. 712. Lrre I

Expoſintio

nodte teſtimonia. Ideo hic eo tempore furgit cũ iudicio ac luſtitia: ut quod poſceret conſequatun
VBarticeps ſum ego omnium timentium te:⁊ cuſtodientium mandata tua.
Dauid particeps erat in regno: ꝗ ſuſtinebat tribulationẽ: & mõ eccleſia particeps ẽ ad illos ꝗ deu
timent timore ſancto: & ſua mandata implent:particeps eſt cũ illis. i. ſide ſpe caritalae.
Miſericoꝛdia dñi plena tera. Ci ſolem ſuũ oriri facit ſuper bonos & malos: &
pluit ſuper iuſtos & iniuſtos. Juſtificationes tuas doce me. Ne ſimilis fiã qui hn/
Ates ſcientiæ clauẽmeq; ipſi introeunt neq; alios introire pmittunt: Miſericordiã fecit: qñ uenit nos
redimere.Inde eſt plena terra.i.ſancta eccleſia. CJuſtiſicationes tuas doce me.
CHoc eſt tua mandata:ut illa intelligam & prædicem: & opere impleam. 2
Omtatẽ feciſti cum ſeruo tuo mdſe. Vox ꝓphetæ in pſona eccleſiæ. Bonita-

tẽ feciſti. qũ in carne ueniſti: q qd promiſiſti ad Abraham & reliquos patres adimpleſti.
Vt illud. Et in ſemine tuo bñdicentur oẽs gentes. CCũ ſeruo tuo
CPopulo xpiano. CSecundũ verbum tu‚ũ. CVerbũ patris filius eſt.
Secundũ verbum tun. CO Vt peccantẽ me nõ punires fed miſericordia conſolares:
Bonitatẽ ⁊ diſciplinã ⁊ ſcientiã doce me. CVox eccleſiæ. Añ debuerat dicere ſcientiã: &
poſtea diſciplinã:qa non põt hõ bonus eſſe niſi ſcientiã equalẽ bonitatẽ ſe dicit facere: ꝗ dat pluuiã
ſuper terram: & facit ſolẽ ſuum oriri ſup bonos & malos & pluit ſuper iuſtos & iniuſtos.
CEt diſciplinã doe. Vt prĩmitꝰ in ſe debeat mẽſurare & facere diſciplinã: & poſtea ĩ aliis.
CEt ſciẽtiẽ6. CNoc eſt ut diſcretionẽ habeã:& ſciam di ſcernere inter bonum & malum:inter
uità & mortẽ inter corpꝰ & aiaam. C Boce me. Vt intelligã tua mãdata ope implere.

MQuia mandatis tnis credidi. Propterea doce me:qa in tuis ceptis credidi.i.ope ĩpleui
CNDꝛiuſquã humiliarer ego deliqui: pꝛopterea eloqnium tuum ego cuſtodiui.
CPræcedente delicto humiliamur: & per hæc erudimurut eloquia diuina cuſtodiamus.
EBonus es tu důie. CQuia nemo bonꝰ mſi tu ſolus. CEt in bonitate tna doce me
iuſtiſicationes tnuuas. CEo quod bonæ ſint ſicut & tu bornuus.
MMultiplicata ẽ ſuper me inigtas ſuperboꝝ:ego aũt in toto coꝛde meo ſcrutabdꝛ mãdata tna.
CCũ.n.uerbera diuina arguerint: & ſupbi ſæculi laceſſerint dicẽtes ubi auxiliũ ubi ſpes tua: ubi eſt
bonitas dei tui. ego mandata tua uehemẽtius ſcrutabar: conſolationem requirens inen.
CCoagulatũ eſt ſicut lac coꝛ eoꝛum. CLac cũ natura ſuaue ſiticorruptũ tñ uitio
coagulatur & acceſſit: ita & ſuperbi.i. heretici dulces cordi ſãctas ſcripturas prius habuerunt: ſed per
uertentes eas in ebrietate ſenſus ſui: coagulati atq; acerrimi facti ſunt. 1 O
CEgo vero legẽ tuꝗ meditatꝰ ſũ CPber quã ſupbos humilias:p quã humilibus gr̃am pᷣſtas.
¶Bonum mihi dũe quod humiliaſti me:vt diſcerem iuſtiſicationes tnas. ñcü
CVox eccleſiæ dicit. Bonũ mihi fuit qd me humiliaſti: qa p hoc didici mãdata ĩplere in opatione.
CHBonũ mihi qð humiliaſti me:vt diſcã iuſtiſicationes tuas. CQuia nõ in ſuperbia
ſed in humilitate diſcuntur. CBonũ mihi lex oꝛis thi:ſuꝑ milia auri ⁊ argenti⸗
Lex oris dei xps eſt: ꝗ non uenit legẽ ſoluere ſed adimplere. Quẽ præuidens propheta ſuperoẽs
theſauros concupiſcit: quia non ſolũ amicos diligi: ſed etiam inimicis præcipit ignoſci.
Anus tue fecerũt me ⁊ plaſmauerunt me:da mihi intellectũ vt diſcã mandata tua.
NATMagnü eſt. n. ut ſe hõ intelligat manu dei factũ plaſmatũq; & ad eiꝰ imaginẽ eẽ cõpo⸗/
QNſitũ. Qd ſi cognouern ſcientiã poſcere debet ut mandata eius intelligat: atq; cuſtodiat: ne
recedens ab eis: qui fuit imago dei incipiat imago eſſe diaboli: quod capiant profeſtum.
Ani timentte videbunt me ? letabunt. CVox eccleſiæ: Hoc eſt ut illi ꝗq deũ timent nt ui-
deant ſuum intellectũ & lætitiã habeant: qa eccleſia quando uidet alios mandata dei obſeruare ma
gnam lIætitiam habet: poſtea in inuicem ſic lætabuntur & hic & in futurum.
Quia in verbo tuo ſperro. „ CIdeſt de chriſto habeo ſpem.
EKCognoui domine qꝛ equitas iudicia tna:⁊ in veritate tua humiliaſti me. S
Aequitas tua eſt: ut peccatores arguas pro delictis. Veritas ut ſuperbos humilies a proſperitatibus
ſuis. Ergo me humilia. ut corrigar. CSFiat nũc miſericoꝛdia tua vt conſolet᷑ me.
CVox prophetæ in pſona eccleſiæ. Præuidebat propheta per ſpũm ſanctum xpᷣm uenturum eſſe in
carne qui erat miſericordia: ut nos redimeret ſecundum quod promiſerat: & me conſolaretur: Ad-
impleuit quod promiſit: quia dicit alio loco. Miſerationes multæ ſunt apud deum:& noſtra pecca/
ta multa ſunt. Inde dicit. Miſerationes tuæ multæ ſunt. ul =

CBSecundum eloquiũ tuum ſeruo tuo. C Secundum quod promiſiſti ueni redimere.
CSeruo tuo. Populo chriſtiano: qui ribi ſeruit ſpiritualiter.
CFiat nunc miſericoꝛdia tna vt conſoletur me:ſecundum eloquium tuum ſernottuo.
CPromiſiſti enim. ut poſt humilitatem afflictionis: tribueres præſidium conſolationis.
Eeniant mihi miſerationes tue vt viuam:quia lex tna meditatio mea eef. 2

2* ₰

Wlã legem tuã meditor.ſed in æternã uitam uenire non poſſum niſi ante:inibi fuero commutatus.

CConſundantur ſuperbi quia iniuſte iniquitatem feceruntimmmm.
CConfundantur

ul

ſe
a.
iid
ii
i
tu
ne.
r

vir
2
inn

nui
eni

ebe
m
len
60

nen

RCBefeccrunt oculi mei in eloquium tuum dicentes:quando conſolaberis me.

Qnia factus ſum ſicut vter in pꝛuina:iuſtificationes tnas non ſuʒ oblitus.

Super PGſal. cvit.

CConfundantur in peccatis ſuis: & cognoſcant iniq; geſſiſſe aduerſus ĩuſtuim.
CEgo aũt exerceboꝛ in mãdatis tuis. COnñdens eis qᷓ oporteat agere. Ego ãt. Vox eccleſiæ
Exercebor in mãdatis tuis. Dũ iſti ſupradicti ſic ſecerunt: ego autẽ in tuis præceptis ibi me exerceo.
CConuertantur mihi timentes te.⁊ qui nouerunt teſtimonia tua.
CAoc eſt ut me docente cognoſcentes ea ate conuerſi fiant-
CFiat coꝛ meum immaculatum:in iuſtiſicationibus tuis vt non confundar.
Et quia de corde procedit numeroſitas uitiorum ſicut dñs ait in euangelio: ideo eũ propheta ĩma
culatum fieri poſcit in dei iuſtincationibus: ut eũ in iudicio damnationis ſententia non confundat.
Ad hæc nos præmere debemus uarias cogitationes: ne nobis confuſionem præparent cum eas de
ſiderauerimus implere. CSiat coꝛ meum immacalatum.
CQNic cor pro anima ponitutAc ſi dicat.Fiat anima mea ſine peccato mortali.
CIn iuſtiſicationibus tuis vt nõ cõöfundar. CNAHoc eſt ut non habeam confuſionem æternã.
Efecit in ſalutari tuo anima mea. CIn leſu qui uenit ſaluum facere po/
pulum ſuum a peccatis eorum. St in verbo tno ſuper ſperani.
CQuodin principio deus erat apud deum: ut ueniat ad redemptionem humanã.

CAttende.Hãc ſuſcipio conſolationem te aduenire de cælis:in defectione ſpiritualium oculorum.
CDominus in euangelio dixit. Nemo ponit uinũ nouũ in utres ueteres: ſignificans pectus humanũ ..-⸗ r-rr= ec. - te⸗
diuturnis repletum uitiis non poſſe continere mandata dei. Repentius extinguitur hic calor: & eri- n D,,
mus quaſi in pruina refrigerantis imbris ardore peccati. “
Auot ſunt dies ſerui tui:quando facies de perſequentibus me indicium:

—☛

CPauci ſubaudi ſunt dies huius uitæ. Tu dñe contere iudicio tuo ſathanan cũ ſatellitibus ſuis: ſub

pedibus noſtris uelociter qui nos perſequuntun CNarrauerunt mihi iniqui fa/
bulationes.ſed non vt lex tua. CAudiuit multa ab hereticis: a gentibus quæ non cõue
niunt mandati dei. Ideo adiungit oĩa mandata eius equitas. Nulla enim ſalſitate cõpræhenduütur. .
CIniqui perſequuti ſunt me adiuua me. XVXV Grauia aduerſus principa- AT= er k rr e 9
tus & poteſtates ſuſtineo bella: & ideo non peto ut amoueatur hoc certamen: ſed ut adiuuer: ſciens „ „ , .
neminem poſſe coronar niſi qui legitime certaunet. 12I r PH

CPaulominus conſumauerunt me in terra:ego autem non dereliqui mandata tu.
CValde me corporalia uitia in terra humiliaſſent: niſ cuſtodiſſem mandata diuina.
Scõm miſ ericoꝛdiã tuã viuiſica me. At cuſtodiam teſt imonia oꝛis tui.
Un æternã uitã:qa ego iã ñ hic uiuo:uiuit at ĩ me xpᷣs.
NAeternum domine. verbum tuum per manet in cèlo. H
CIn homine illo cæleſti: qui relicta imagine terrena: facus eſt cyalum.
OWCIn generationẽ 1 generationem veritas tua. ¶Vna generatio ẽ legis & pphe
W☛ß Mta& altera euãgeliog. in his generatiõibus ueritas pmanet dei: qa nihil mẽdatii ꝓtulerũt:
CFundaſti terrã ⁊ pmanet. C Nsõ illa q cũ cælo pᷣterit: ſed illa in qua uerbũ dei multiplicaf
Oꝛdinatione tua ꝑſeuerat dies qm̃ oĩa ſeruiunt tibi· Qui relictis mũdi tænebris in lu
mine dei uiuit ille in deũ: ꝗ dies uerꝰ pſeuerat. Et oĩa ꝗᷓ ex ordinatiõe eiꝰpficit ei deputat ſeruiẽdũ
CMiſi qð lex tua meditatio mea eſt.tũc foꝛte periſſẽ in bumilitate mea. l
Dat exẽplum: ut ẽt ſi in diuerſis perſequutionibus humiliemur legem meditemurne pereamus.
CAn eternũ nõ obliuiſcar iuſtiſicatiões tnas.qꝛ in ipſis viniſicaſti me. CTrãſſerẽs me oſt
certamina multa in uitã æternã. C Tuꝰſũ ego ſaluũ me fac dñe qm̃ iuſtiſicatiões tuas exꝗſiui.
CEgo tuꝰ famulus: & tu deus meus. A te poſco ſaluari: qaa uẽter nõ ẽ mihi deus: nec ſ inani gloriæ
decditꝰ: ſed iuſtiſicatiõibꝰ tuis. C Me expectau erũt pcõꝛes vt pderẽt me teſtimõia tua itellexi.
CLongo me certamine aduerſæ poteſtates impugnant: ſedægo intelligens teſtimonia tua conſola
tionem recepi ex eis. Omnis cõſumationis vidi find. CXpm utiq; ꝗ finis eſt legis
& ꝓphetaꝶ cõſumatio. Propheta puidit in ſpũ conſumaſſe oĩa ꝗᷓ ſcripta ſunt de eo in lege & ꝓphe-
tis & pſalmis: Siqdẽ ipſe in paſſiõe ait. Cõſumatũ ẽ. C Zatũ mãdatũ tnuũ nimis. CSpacioſũ
.n.pᷣuidet tps illud ab eo quo ſe mãdauit ꝑ legẽ & ꝓphetas uentuꝑꝶ uſqʒ quo procedat p euangeliũü.
RAomocdo dilexi legè tuã dñe. tota die meditatio mea ẽ?. IIn hoc apparet eũ legẽ
4 dei diligere: qa oë tpᷣs uitæ ſuæ eã cognoſcitur meditari. Hoc aũt dixit ꝓ eo qd a ſplẽdore
diuinæ lucis eluceat. Super inimicos meos pꝛudẽtẽ me feciſti mandato tuo
gnia in eternũ mihi eſt. ¶ Inimici ꝓpheræ iudæi ſunt q ſpũaliter nõ intelliguũt de ꝗ
bus prudẽtior ꝓpheta dicit: ga in his mandatis q in æternũ ſeruauit uenturum dũm præuidet.
CSup os docẽtes me ĩtellexi:qꝛ teſtimonia tua meditatio mea ef. ⸗
CDocebantur tũc ſcribæ & phariſei hñtes ſciẽtiæ clauẽ: ſed iſte ſup bis intelligit: ꝗ myſteriũ unguè
torum & feſtiuitatum atq; holocauſtomatum in euangeliis intendit eſſe complendum.
CSuper ſenes intellexi quia mandata tua queſiui.

—

Expoſitio.

CSuper ſacerdotes & principes cuncta legis mandata requĩto:quia in nono teſtamento agi præſto
lot quod cerno in ueteri figuratum. . 3
C A b omni via mala pꝛohibui pedes meos:vt cuſtodiam verba tua. S=
CA pcipitio cœni facinoroſi me ſemp inhibui: ut facilius nerbum mandatoꝶ cuſtodire ualerem.
CA iuditijs tuis non declinaui:quia tu legem poſuiſti mihi.
CLegem mandatoꝶ a te ſuſcepi:qd ſi ab his declinarem iudiciis: in æterno iudicio condemnarer.

CQAuam dulcia faucibus meis eloquia tua domine. ſuper mel ⁊ fauum oꝛi meo .
CTranſito:uel mel:uel alium cibum palato nullum ultra ſaporem habet: nec eloquia tua domi-

ne:ſiue in ore:ſiue in faucibus uel in archano abditi pectoris: ſemper dulcia ſunt meditantibus ea.
Nam ſicut mel uiſibile amaritudinem arcet noſtrarum faucium: ita eloquiis dominicis amaritudi-
nes noſtrorum criminum mitigantur. 1
CA mandatis tuis intellexi.pꝛopterea odiui omnem viam iniquitatis.
CSupradictam mandatorum dulcedinem hauriens: iniq; amaritudinis uiam odiuiĩ.
Acerna pedibus meis verbum tnum domine. H
SECSi in huius ſæculi noctibus in nobis uerbi dei luceat lumen: non incidunt pedes no-
Rſtri in laqqueos ſoueæ ac præcipitia fouearum: quæ manus artis diabolicæ in noſtris offen
E diculis præparant. CEt lumem ſemitis meis.

¶Vt hoc lumine præeunte dũ uitæ iſtius ſemitas gradimur in eam quæ uia uera eſt perducamur.

CNJuraui:⁊ ſtatui cuſtodire iudica iuſticie tne.

CPrnimum iurat ut ab hac cuſtodia non diſſoluatur:deinde ſtatuit: ut quæ iurauerat firmet ſciens nĩ

C¶ Agdiutoꝛ? ſuſceptoꝛ mens es tu.

hil in dei iudiciis niſi per iuſtitiam propalai.
CBumiliatus ſum vſquequaqʒ domine.viuiſica me ſecundum verbum turm.

CDidicit humilitatem quam xps docuit: qui mitis eſt & humilis corde. Ideo nunc depræcamur: ut

ſicut ille poſt humilitatem formæ ſeruilis exaltatus eſt in gloriam dei patris: ita & iſte ab hac humi-
litate corporea in uitam tranſferatur æternam. d

CAoluntaria oꝛis mei beneplacita fac dñe. CVox eccleſiæ. Ac ſi dicat. VoO⸗/

ta mea quæ tibi offero: beneplacita tibi ſint: ideſt acceptabilia & delectabilia.
CEt iudicia tua doce me. CHoc eſt tua mandata. ut intelligam & impleam.

CAnima mea in manibus tuis. [ Hoc eſt ſenſibus tuis: quia paratus ſum ut operer. Et

alio loco dicit. Aĩa mea in manibus meis. Qñ dicit in manibus meis: eo qᷣ paratus ſum martyriuzʒ
ſuſtinere propter chriſſum. CPoſuerunt peccatoꝛes laqueos mihi.
CQuod laqueus ſecus uiã ponitur: & ſi egreſſus fueris de uia cades ĩ laqueũ. Quod ſunt iſti laqueĩ
niſi tendicula diaboli uel ſuggeſtiones demonis? Vitia & peccata poſſunt intelſigg.
CEt in mandatis tuis non errau. CVox eccleſiæ: non erraui a tuis mandatis: ſed

cuſtodiui in operatone. Hereditate acquiſiui teſtimonia tna.
Cua teſtimonia & tua præcepta:hoc eſt mea hereditas in æternum: & hic & in futurum.

WQAuia exultatio coꝛdis mei ſuunun. CTua teſtimonia: hoc eſt mea exultatio: quia

eccleſia in mandatis dei delectatur & exultat: CInclinani coꝛ meuam.
CNon fui ſuperbus ſed humilis: & ideo inclinaui cor meum ut intelli gerem: quia ſuperbi non incli
nant cor ad humilitatem. Ad quid inclinaui cor meum dicit eccleſia.
CAd faciendas iuſtiſicationes tnuus. CNoc eſt mandata tua.
CIn eternum pꝛopter retributionem.
Niaquos odio habui: z legem tnam dilexi. CVox prophetæ in perſona
ljeccleſiæ. Quomodo dicit iniquos odio habul:dum dñs dicit diligite inimicos ueſtros:be/
ANuefacite his qui uos oderunt? Et alibi. Orate pro perſequentibus & calũniantibus uobis. Et
ERhic qũo dicit odio habui? Sed ſcdm legem ueteris teſtamenti poteſt ſe deſendere: ſicut di/
ctum eſt. Diliges amicum tuum: & odio habebis inimicum tuum. Sed modo intelligendum eſt.
COdio habni. CV!Vitia & peccata. CTSESt dilexi. CHoc eſt illam
naturam: quia non licet odire creaturam ſed peccatum: ſicut alibi dicit: perfecto odio oderam illos:
ideſt odium non perferctum. Quare? Quia qui odit fratrem ſuum homicida eſt.
CEt legem tuam dilexi. CQ CIIdeſt tuam legem quã tu præcepiſti dilexi: opere ĩmpleuĩ.
OOOn Adiutor in præſenti:ſuſceptor in futuro.
Et in verbo tno ſpo. Hoc eſt in chriſto: quia uerbum patris filius eſt.
Beclinate a me maligni:⁊ ſcrnutaboꝛ mandata dei mei. CVox prophetæ in perſona
eccleſiæ Optandum dicit. declinate a me maligni. Si uolueris perfecte pœnitentiam agere: ſegrega
re te debes a conſortio peccatorum uel omnium malorum homĩum: & fu gere in alium Iocum ut
perfecte agere debeas. Declinate a me maligni: hoc ſunt demones nitia & peccata: uel aduerſariæ
poteſtates. Quia dum ipſi tendiculas tibi præparant & ſuggeſtiones peſſimas: non potes ſcrutari
mãdata dei: ut illa bene intelligas. Sed ſi uolueris pniam agere:ſegregare te debes ab illoꝝ cõſortio
¶Suſcpe ime ſecundum eloquium tumm. CDautd dicit. Suſcipe me a

CVitæ ærernæ: ut illã merear percipere.

Seeeeereeen =⸗☛ e

i⸗

⸗

no⸗
fen

du

n⸗

u
mi⸗

Vo/

biskt
utchi⸗

tm
nilo⸗

nhi
☚

or
grg⸗
umu
uie
cuunt
orio
ne

Super Pſal. cxvj.

carne ſcdm quod promiſiſti:ut de mea came acciperes: & me redimeres.
St viuam. CNoc eſt in anima ſi me redemeris & hic & in futurum.
CSt nõ cõfundas me ab expectatione mea. CDe hoc qd expectaui quia ſaluationẽ q ue
neris non confundar: ut non habeam confuſionem neq; hic neq; in futurum.
Adiuna me. C Auxiliũ rogat. C Et ſalnus ero. UIn aia:ſi ueneris ut me adiuues.
CEt meditaboꝛ in iuſtiſicationibus tus. C deſt in tuis mandatis. CSemper.
CSine fine. Spꝛeuiſti oẽs diſcedentes. C deſt deſpexiſti: A inſtitiis.
CQuare? CAuia iniuſta eſt cogitatio eo. C Ideo ſpræuiſti: qa diſcedũt a tuis mãda
tis: & cogitatio eoꝶ iniuſta ẽ: hereticogꝶ iudæoꝶ uel oĩium maloꝑ: & contra xp̃ᷣm & cõtra eccleſiã.
CPꝛeuaricantes reputaui oẽs peccatoꝛes terre. COptando dicit prophetatin
perſona eccleſiæ:quia ante aduentũ xpᷣi præuaricatores erant: quia ſub debito tenebantur propter
præuaricationẽ primi hoĩs adæ: & oẽs ad inſernum deſcendebant. Etiam ipſi inſantes ad infernum
deſcendebant: quia propter illud debitum præuaricatores reputabantur: niſi per baptiſmum abluti
fuiſſent: Et modo qui non ſunt baptizati: ad infernum deſcendunt. Præuaricantes reputaui. Quia
non omnes peccatores præuaricatores: ſed omnes præuaricatores peccatores.
CIgeo dilexi teſtimonia tua. CNe in his præuancator appaream.
CConſige timoꝛe tuo carnes meas a iudicijs tuis timui CMctuo futurũ iudiciũ: ĩdeo
cruci tuæ configens omnes concupiſcentias carnis: tibi conuiuere: tibi cõmori: tibi conſepeliri para
tus ſum: ut in futuro tibi conreſurgere merear: Sed & nos domine depræcamur. ut in tuo timore cõ
ſixi:lucerna ſacri luminis præeunte a peccati finibus abſoluti: & tua portio facti: illam uiam incedere
ualeamus: quæ nos a maloꝶ liberatos ſuppliciis: angelis faciat coheredes: Per ipſum dñm nr̃m Ieſũ
chriſtum: cui eſt cum æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
COMELIA. III.
lälubri nos ſemper conſilio & ſacro eloquĩo beatus hortatur propheta: ut iuſtitiã quam ille
(NAcuſtodit in opere nos debeamus fideliter exſequi: & indiſſolubiliter retinere:qui ut ſegnes
uæ inertes animos ad hæc cuſtodienda facibus excitet: & quid meriti pro ipſius iuſtitiæ cu-
R A ſtodia adipiſcamur edocet dicens.
SEEEci iudiciũ ⁊ iuſtitiã non tradas me calũniantibꝰ me. CIugiter nos in hoc mor-
AIItitali corpore uitioꝑꝶ caterua perſeqtur: ſed ſi mens nr̃a iudicioꝶ ac iuſtificationũ dei in no-
Jbis maneat ut prudenti conſilio ea ꝗᷓ his cõueniunt faciamus: hoꝶ pſequutorum manibꝰ
an non trademur. . Suſcipe ſeruñ tuum in bono. C Quia ſeruire me peccato
lam neſcio. CAt non calũnientur me ſuperbi. Diabolus & miniſtri eius.
Oculi mei defecerunt in ſalutare tun. n ieſum:qui hebraice ſaluator dicitur.
CSt in eloquiũ iuſtitie tue. In uerbum illud:qui erat in principio apud deum.
qui iuſtitias legis non uenit ſoluere ſed implere.
CFac cũ ſeruo tuo ſcõm miſericoꝛdiam tuam. CVt ipſe uota mea perſicias.
Et iuſtiſicationes tuas doce me. CVt eas ſicut ſepius optaui poſſim aduerteer.
¶Seruus tuus ſũ ego:da mihi intellectũ vt ſciam teſtimonia tua. CA te ea diſcã: & non
ab hereticis: uel iudæis: quia mihi nullum tempus eſt ab exercitatione tuæ ſeruitutis otioſum.
CTepus faciendi dñe diſſipauerunt iniqui legẽ tuͦ. Cludæi utiq; qui eam ſpũaliter non ĩn
tellexerunt. Sed ueniet tempus: qñ occulta illius dominus faciet prædicatione euangelica reſerari.
CIgeo dilexi mandata tua:ſuper aurum ? topaʒion. ODU
Sicut enim aurum cunctorum metallorum præcellit prætium: ita topazius oĩum gemmaꝑꝶ in ſe
continens pulchritudinem: oĩum uincit honores, Ideo propheta ſuper hæc omnia mandata diligit
quia in his aduentũ domini qui mundum redempturus eſt nuntiatum intelligit.
¶Pꝛopterega ad oia mandata tua dirigebar:oẽm viã iniquã odio habui. CNihil de niis
iniqtatis
rkBrabilia teſtimonia tua domine:ideo ſcrutata eſt ea anima mea:
CT vidi in his aliud agi: aliud figurari. Ideoq; quia mirum mihi eſt: diligentius perſcruta
tus cuncta te declarante cognoſco:ſicut ſequitur.
Beclaratio ſermonum tuoꝝ illuminat:æ intellectũ dat parnulis.
Sermones dei ſunt ſcripta prophetaꝶ & legis quæ in euangeliis declarantur: dum uerbũ caro fa-
ctum habitat in nobis: & multis uirtutibus deum oñdit. Sed horum intellectus paruitati noſtræ qui
in innocentia tenati ſumus tribuitur: do ſic dicente. Confiteor tibi domine pater cæli & terræ: qa
abſcondiſti hæc a ſapientibus & prudentibus & reuelaſti ea paruulis⸗ —
COs meum aperui ⁊ attraxi ſpiritum quia mandata tna deſiderabam: .
CCor mundũ reſeruaui: & dignũ me effeci deſiderio mandatoꝶ tuoꝑꝶ in quẽ ſpũs ſcũs diffunderer
CAſpice in me ⁊ miſereberis mei:ſecundum iudicium diligentium nomen tuum.
Vt lllo me iudicio munereris.quo reliquos qui diligunt nomen tuum.
CGreſſus meos dirige ſcõm eloquiũ tuum. C¶ Et non ſcdm opore⸗ uoluntater.

acceſſiſſet: ſicut ſcita perambulaui integre: ita oĩa quẽ in uiis iniquitatis morabantur odiui

Expoſitio.

CEt non dominetur mei omnis iniqunitts. Qula tuo ſum famulatul mancipatue:
Regdime me a calumniis hominum:vt cuſtodiam mandata tus. ”
Calumniæ ſunt: cum iſtis ab hominibus crimen impietatis obicitur: Et ex quibus ſe redimi depo⸗/

ſcit a deo: ut eius mandata cuſtodiat. CSFaciẽ tuam illumina ſuper ſeruũ tuum.
Confirma me: & effice imaginem gloriæ tuæ. C¶LSEt doce me iuftiſicationes tuas.

CVt quod in illis cerno per ſpeculum certa contemplatione conſpieiam.
CExitus aqnarum deduxerunt oculi mei.quia non cuſtodierunt legem tuam.
E Veram ſemper agit pœnitentiam. Hic ſanctus non ceſſat fluentis lacthimarum antiqua delicta di
luere: ut intelligas niſi ueram pniĩam egeris tibi facile non dimitti quæ geſſeris. Vera eſt enim pœ-
nitentia: iugiter fletibus cõmiſſa diluere: & abluta non iterare.
lAſtus es dñe:⁊ rectũ iudiciũ tuũ.Mandaſti iuſtitiã teſtimonia tua:⁊ vitatẽ tuã nimis
D C Omnia quæ mandãte te patimur: iuſta recta ac uera ſunt quia aut pro peccatis noſtris
ingruunt: aut ut probati manifeſtemur eueniunt.
HTabeſcere me fecit elus domus tne. C Cum domus dei ſpelunca latronũ effi
citura malis habitatoribus uel cum uidero corpora deo dedita uolutabris facinorum inquinari.
CQuia obliti ſunt verba tua inimici mei. CObliuiſcentes enim præce
&* legis: fecerunt domum tuam ſpeluncam latronum.
Ignitum eloquium tnũ vehementer:⁊ ſeruus tuus dilexit illud.
WOuia ſicut peccatum conſumit cor peccantis: ſic ſi conuertatur illuminat.
¶Agdoleſcentulus ſum ego ⁊ contemptus:iuſtiſicationes tnas non ſum oblitus.
CQuamqᷓ hæc dauid ex perſona ſua dicat: qui adoleſcentior cæteris fratribus quaſi contemptus ad
oues paſcendas directus: dehinc in regnum electus eſt: tamen hæc ad populum chriſtianum referen
da ſunt: qui prius contemptus & de domo patris eiectus recolens iuſtificationes dei accepta prioris
umogenita prior effectus eſt.
Juſtitia tua iuſtitia in eternnm. C Quã non cognouit populus ille prioris ſemp perpetuã

Et lex tua veritas. IVVIIIis fuit umbra: nunc eſt eccleſiæ populo ueritas

Sed propheta pro hac ueritate multa perferens ait.
CTribulatio ⁊ anguſtia inuenerunt me:mandata tua meditatio mes ef. U
CQuãlibet tribuletur in pœnis coartetur ĩ uinculis: uox ſemp libera dei mãdata meditatur aſſiduæ
CEguitas teſtimonia tua in eternum:intellectum da mihi ⁊ viuiſica me.

CVr pro eorum intelligentia uitam poſſim capere ſempiternam.

S te ſaluũ me fac vt cuſtodiã mandata tua.
W CAunc clamorẽ non corporeæ uocis ſed mentis ſpiritualis eſſe ſepe monemur: per quẽ
R] juſti a deo exaudiuntur: uel ille præcibus eorum pium pandit auditum.

CPꝛeueni i maturitate ⁊ clamaui.qꝛ in verbo tnuo ſperaui. CVetera uitia pudicitia iuueni

li præuenit: qui per maturitatem uiuacis animi: ſpẽ ſuam nunquam a uerbis dei remouit.

CWꝛenenerunt oculi mei ad te diluculo.vt meditarer eloquia tua. CNon eũ lux ſoporatũ
repperit ſed uigilantem ſtrenue: & circa diuina eloquia oculoꝶ ſpalium intentione meditantem.
CAocẽ meꝗ exaudi dñe ſecundũ magnã miſericoꝛdiã tuã:⁊ ſcðʒ iudiciũ tuuʒ viuiſica me.
Cnceſſabiliter uocis ſpũalis emittit gemitum ut ab hac mortalitate in uitam tranſſferatur æternaʒ-
Appꝛopiauerunt perſequentes me iniquitati:a lege antè tua longe facti ſunt.
Omnis enim qui his qui ſancti ſunt appropinquat ut noceat: elongatut a lege dei.
Pꝛope es tu dñe:⁊ oĩa mandata tua equitas. .
CNon teneris locis: ſed per ueritatem mandatorum cordibus ſanctorum illaberis.
Ab initio cognoni de teſtimonijs tuis. CAb adam in oĩbus parriarchis ac prophetis.

OQuia in eternum fundaſti eas. . Q¶ CEuangeliis in quibus & nos fundati ſumus ſu

pra ſundamentum memoratum: ſicut dixiſſe paulum apoſtolum ſæpe meminimus.
AIge humilitatẽ meaʒ ⁊ eripe me:qꝛ legezʒ tuã non ſum oblitus.

= xXiſti: qui ſe humiliauerit exaltabitur.
Judicia iudicium meũ ⁊ redime me:pꝛopter eloquiũ tuuzʒ viuiſica me.
Cudicaui me ergo nihil ſcire niſi leſum chriſtum: qui ad redemptionem mundi uenire promiſſus
eſt. Iuxta ergo hoc iudicium:ego a te uiuificer in eloquiis tuis. HM

CLõge eſt a peccatoꝛibus ſalus:qꝛ inſtiſicationes tuas nõ exꝗſiuerunt. CSalus nra xp̃s ẽ:

*

qui a negligentibus iudæis elongatur: eo quod in iuſtificationibus legis non intelligunt figuratũ.
SAMWiſerationes tue multe ſunt dñe. CQuia de multis periculis eruunt.
Scðʒ iudiciũ tunz viniſica me. Ne inueniatur in me quod iudicium mortis abſumat.
Multi perſequuntur me ⁊ tribulant me:a teſtimonijs tuis non declinani.
CSeuiant odiis:impugnent iurgiis:ego a teſtimoniis tuis erigor: non inclinor.

Celidi

Lamani in toto coꝛde exandi me domine:inſtiſicationẽs tuas requiram. Clamani ad

WA&Cribi humilior:a te etipi me depræcor ut exalter. Quia memor ſum legis tuæ qua di-

Super Sſal. cxvun.

Aidi non ſeruantes pactum: tabeſcebam:quia eloquĩia tua non euſtodiebant:

„ NWůꝗ¶m¼. · Pactum fuit iſraheli cum deo qd dixit ad moyſen: oĩa quæcunq; dixerit dñs faciemus. Sed & nũc
nos paciſcimur in baptiſmo: ut abrenuntiemus diabolo & operibus eius: pro trãſgreſſoribus. Ergo
5 huius pacti propheta tabeſcit: & paulus qui dicebat: quis uritur & ego non uror:

CNigde quia mandata tua dilexi domine:in tus miſericoꝛdia viiiſica me.
CDilexit ea:non per mœtũ:ſed per bonæ uoluntatis affectum. Ideo ſe in his uiuiſicari depoſcit

CPꝛincipiũ verboꝝ tnoꝝ veritas Vt nouus homo renatus in chriſto uiuat.
. CSEt in eternum omnia iudicia iuſtitie tu-. CTC Vt deinceps cognoſcens ſe ad ima-
ginem ſimilitudinemq;ʒ dei creatum: nihil iudiciis ac iuſtitiis eius gerat indignum. 1

ſ

T Rincipes pſequuti ſunt mèe gratis:⁊ a verbis tuis foꝛmidauit coꝛ meum.
i CFormidaui a uerbo illo quod ait: qui me negauerit coram hominibus: negabo & ego
Enͤ eum coram patre meo qui eſt in cælis: Ideo perfriti fortis in paſſone.
c Letaboꝛ ego ſuper eloquia tua:ſicut qui inuenit ſpolia multa.
CAlligato forti & uaſis eius direptis lætor in illud eloquium euangelicum quod dicit: cũ uos per⸗
1. ſequentur & maledicent & dicent omne malum aduerſum uos propter iuſtitiam: gaudete & exul-
tate: quia merces ueſtra multa eſt in cælis: M r
CIniquitatem odio habui ⁊ abbominatus ſum. legem antem tuam dilexi.
CDum iniquitatem odit & dei iuſtitiam diligit. in maiori ſe officio extendit dicens.
CSepties in die laudem dixitibi:ſuper iudicia iuſtitie ne.
ui CSepties deum per diem laudat:quia mens eius in pleno ſplendore perdurans ad illum ſeptimum
den diem ideſt ſabbatorum ſabbatum qui eſt requies æterna feſtinat. ðD
n GöG C Pax multa diligentibus legem tuam domine:⁊ non eſt illis ſcandalum.
COui deũ amat pacẽ cũ ffibus neceſſe ẽ habeat. Nã deũ falſo amore diligit ꝗ ſcãdalizatur in fratrẽ
eni CExpectabam ſalutare tuum domine:⁊ mandata tua feci.
in Cleſum dñm oĩum ſalutare expectans: ea qᷓ in lege & prophetis mandata fuerant feci.

CCuſtodinit anima mea teſtimonia tua:⁊ dilexit es vehementer.
CCum ſtrenuitate cuſtodiæ ualidam dilectionem appoſ—uuit.
Cir CSeruaui pꝛecepta tua ⁊ teſtimonia tua.quia omnes vie mee coꝛam te domine.
CSeruat præcepta teſtimoniaq; qui uias dei incedit: nec quicquam in actu: dicto uel cogitatu agit.
quod diuinaæ contemplationi habeatur indignum. ́JMGGMU
VVbdpꝛopinquet oꝛatio mea in cõſpectu tuo dñe:ſecundũ eloquiũ tuũ da mihi intellectns ⸗

u N CProximã tibi fieri orationẽ meã depræcor dñe:ut a te intellectũ capiens nihil aliud niſi
N qd oportet exort. Introeat poſtulatio mea in ↄſpectu tno dñe:ſᷣm eloquiũ
a tiuũ eripe me. CVt eã per odorẽ innocentis uitæ dignanter aſſumens:ab hac cor
uptione concupiſcentiæ catnalis eripiatur. CEructabũt labia mea hymnũ cũ docue⸗/
inm ris me iuſtiſicatiões tuas. si per puram conſcientiã reſerata fuerint a te labia mea.
tunc dignũ laudatiõis proſerã hymnũ illum.ſ.hymnũ quẽ a tuis iuſtificationibus ĩbutus edoceor.
gu Pꝛonũtiabit lingua mea eloꝗa tua:qꝛ mãdata tua egtas. C Nihil eſt aliud in eloqis tuis
Mn dñe niſi pax: niſi eqtas: niſi uita. Hoc corde credã: hoc labiis eloquar: hoc lingua pronuntiem.
M CAinit aia mea ⁊ laudabit te deus:⁊ iudicia tna adiuuabunt me. l
ung CAbſorta terræ corruptionis innrmitute uiuere ſe confitetur deo: per adiutorium iudiciorum eiꝰ:
CErraui ſicut ounis que perierat:require ſeruũ tuũ dñe qnia mandata tua non ſum oblitus.
CFuiſſe & iam non eſſe ouẽ errabundam dicit:reportari ſe paſtoris humeris depræcatur: ut nuncan
gelis de ſua inuentione gaudia tribuantur. Dñs autem non eſt miſſus niſi ad oues quæ perierũt do
mus iſfrahel. Quem ſupplices depræcamurut iudicioꝶ eius factores: mandatoꝶ cuſtodes: teſtimo-⸗
pberi⸗ niorumq; ſcrutatores effecti: reperta pdita oue induſtria bepigni paſtoris reſtituta eccleſiaſtico oui/
musl li ſacris eius humeris reportati: ſanctorum angelorum mereamur conſortiis glonlari:ipſi gloria cuz
æterno patre & ſpiritu ſancto in cuncta ſæcula ſeculorum. Amen. .
CCanticũ graduuz. CPSALMVS.,. CXVIII: l
gud Vindecim gradus per quoſdam profectus nos ad ſummam perducunt: ut in atriis domi-
IE ni poſſimus dicere: ecce nunc benedicite dominum omnes ſerui domini: in atriis domus
Aei eius Et quia a pleriſq; ſuper his latiſſime diſputatum eſt: ſtultum eſt parua dicere
onitn =☛Rl uelle pro magnis. òMG
D dñm cũ tribularer:clamani ⁊ exandiuit me. Tres res in uno uerſiculo
it̃⸗ Rα¼ . melocſter explicãtur: anguſtia: pces:exauditio:qa nemo tribulatur niſi qui uiuere in chii
7 R /ſto pie deſ ,Oportet ergo ut non uocum elati j ilitate proclæame
gnmĩ GH ſto pie deſiderat. Oportet ergo ut non uocum elatione ſed cordis humilitate p
GSHEERNO'mus ad dominum. ſi cupimus exaudiri. MUʒ
uni EHCBDnñe libera aiam meam: a labijs iniqnis.
C A iudæis:qui chriſtum dominum non ſolum non credunt: ſed etiam immundis labiis blaſphe-

mare non moetuunt. CSta lingua doloſa.
Eta ling NNn ii

C Ab heretlcotum docttinaiquĩ nos & a recta fidei linea exturbare nituntur:
EAQuid detur tibi:aut quid apponetur tibi ad linguam doloſam.
CAd ſe ſideliter ꝓ clamant aĩæ. Dñs interrogare pietatis affectu dignat eſt:ut ꝗd ei detur aut quid
apponatur ad linguã doloſam. Dicunt multi hoc in loco cõ mutata p̃poſitione. Quid detur tibi ad
uerſus linguam doloſam: dicere uolunt: & quaſi ex dei doctrina anima illa audiat.
Sagitte potentis acute:cum carbonibus deſolatoꝛiis:
Pro deſolatoriis carbonibus in hebreo archæ: ut in nos habet deſolatorem. Puto & in Eſaia eſſe
carbonem qui ad labia eius defertur ut purget uitia quæ loquendo optima quæq; tacendo contra-
xerat: Et hic itaq; carbonem ſimilem depræcatur: ut detur eĩ carbo de altario dei : qui in eius labiis
peccatorum ſolutonem ſaciat:ideſt a uitiis eum præſtet alienum.
Heu me quia incolans meus pꝛolongatus eef. Cuius conuerſatio in cœælis
eſt peregrinatur in hoc corpore: & hæc prolongatio longa ei uidetur: quia quod ſuſcepit per ſpem
non contemplatur in ſpecie. Ideoq; quaſi triticum inter paleas gemens ait.
CHabitaui cum habitantibus cedar. TcCrædartænebræ interprætantur.
Habitat ergo iſte cum habitantibus tænebras: ſed non obſcuratur a tænebris: ſicut lux lucet in tæ-
nebris & tænebræ eam non compræhendunt.

Multũ incola fuit aia mea. CDeſiderabam enim diſſolui & eſſe cum chriſto.

KCum his qui oderunt pacẽ eram paciſicus
CImplens illud apoſtolicum:ſi poſſibile eſt:cum omnibus hominibus pacem habentes. Eſt ergo
cum odientibus pacem pacificus: idcirco ur eis pacem liberius prædicaret.
SEt cũ loquebar illis impugnabant me gratis.
IIIe annuntiabat pacem: ſed pacis inimici non ſolum eam non recipiebant: uerum etiam ipſum
rædicatorem pacis: ſuis nequitiis impugnabant. “
Centeſimus uiceſimus pſalmus ſecundam aſcenſionem continet: quorum titulus eſt: canticũ gra
duum. Plures enim ſunt ſigniſicantes: ut iam in primo eorum audiſtis aſcenſum noſtrum: qui ſit in
corde ad deum a conualle plorationis: ideſt ab humilitate contribulationis:
Euaui oculos meos ad montes C Spitituales utiq; oculos ex
uliad excelſa librorum prophetarum ſcilicet ac legis. .
CAinge veniet auxiliũ mihd CVngde dñm auxiliatorem omnium ue
E nire ſuſpitio. CAuxilium meum a dño qui fecit celũ ? terram.
CAb ipſo auxiliũ præſtolor:per quam pater cælum terramq; locauit. Hinc iam pro ſide ſua uir iſte
a ſpiritu ſancto reſponſum accepit conſolationis. Ait enim.
CMon det in cõmotionẽ pedẽ tun. CNon patitur remouere ſtabilitatẽ qua in eo firmatꝰ ess
CMeqʒ doꝛmitet qui cuſtoditte. Deus.n. in ſe manentẽ peruigili cuſtodia ptegit auctor⸗
C¶ Ecce non doꝛmitabit neq; obdoꝛmiet: qui cnſtodit iſrabel· CSine ulla aut intermiſ
ſſione a deo cuſtoditur: qui eum ſpiritualium oculorum intentione perſpexerit.
CBDuůs cuſtodit te. CIpſe qui cælum fecit & rerram: quia dii qui eam non fecerunt
pereunt exee. [CU F Bominus pꝛotectio tua: ſuper manum dextere tue.
EIIle te protegit: ne opus tuum dextrum ideſt bonum pars impediat inimica.
VWer diem ſol non vret te:neq;ʒ lana per noctem. CIuſtus nec in pſperis eleuari põt
nerc in triſtibus deici. Quod in die & nocte:hoc eſt in ſole ſigniſicatur & luna.
Bnns euſtodit te ab omni malo. CAb omnibus inſidiis inimici.
CKuſtodiat aiam tuam dñs. CNe ei pars dominetur poteſtatis aduerſæ.
¶Dfñs cnſtodiat introitam tuũ. CPer quem ingreſſus es ad cognoſcendum patrem.
CEt egreſſum tuũ ex hoc nunc ⁊ vſqʒ in ſecuum. CVt cum a corpore receſ
ſeris ſua cuſtodia protegaris: ne in chaos illud præcipiteris ubi diues conſpicitur ardens: ſed in ſinu
abrahæ cum lazaro ſempiterna requie perfruaris. CCenteſimus uiceſimus pii
mus pſalmus:tertius eſt aſcenſionis gradus: uocẽ hoĩs continet: cuius conuerſatio haberur in cælis.
Etatus ſum in his que dicta ſunt mihi. CDicta mihi fuerant per
R legem: & prophetas atq; apoſtolos. Sed & ego dico ea quæ per ſpeculum contemplaue-
Aram: & nunc facie ad faciem uideo. Et quæ nam inquit.
CIn domo domini ambulauimus. Cdeſt in cæleſtem Hieruſalẽ: ut ciues
efficiamur ſanctorum & domeſtici dei. CStantes erant pedes noſtri:in atrijs Hieruſal᷑.

CPirmi in amplitudine eius: Sed ne iſtam terrenam putares: audi quid ſubiecirt.

CHieruſalem que ediſicatur vt cinitas. CAdhuc inꝗt non eſt expletũ ediſicium ciui

ttis huius: ſed quottidie edificatur de lapidibus uiuis ſuper fundamentũ apoſtoloꝶ & prophetage
ab iĩpſo ſũmo angulari lapide xpᷣo leſu:ſicut ait apoſtolus. C Cuius participatio eins ad ipſũ
¶ HIn uno eccleſiæ corpore perxpᷣm. CAliuc enim aſcenderunt trihbns. Non peccato

obnoxiæ: ſed tribus dñi. Quæ cognoſcentes dñm ſequi non diſtulerũt: qd ad gentes eſt referendũ:

¶ CLeſtimonium iſrahbel. CVt eũ condẽnet: quia ille eũ in multis oſtenſum mira-
culis

—— —

= S

S uper Pſal. cxxi I. 7 cxxiii.

culis non cognouit. Tribus uero gentium ſtatim cognitum receperunt. Sic & fegina auſtri uel nini
di uitæ in huius teſtimonii iudicio ſurgent: & condemnabunt eum.
li CAd conſitendum nomini tuo dñe. CConſfitentur enim:quia in noĩe tuo oĩa genu fle
ctent cæ leſtium terreſtrium & infernorum: & quia tu dñe lIeſu chriſte in gloria es dei patris.
Auia illic ſederunt ſedes in iudicio. Sedes dei apoſtoli ſunt ſiup quos dñs reqieſcit.Hac

. ſede ſedebunt ſuper ſedes duodecim tribus iſrahel: ſicut ipſe ait in euangelio.
8 CSedes ſuꝑ domũ Bauid. C Sap eccleſiã xp̃ᷣi gubernãtes atq; monẽtes eã pᷣceptionibꝰ ſuis.
hi CNRogate qͥ ad pacẽ ſunt Hieruſall. Interrtogate qᷓ ad pacẽ pertineãt ciuitatis huius
& ſequimini eam: ut per dilectionem pacis fructum conſequamini æternæ beatitudinis. V
i CEt abundantia diligentibꝰ te. CQui relictis caducis deũ ſuper oĩa diligit: ipſe abundantia
fe bonoꝝꝶ cæleſtiũ pfruifk. C Fiat pax in virtute tua. CDñs xp̃s eſt pax nfa:q nos in uno A2:

uinculo caritatis aſtringit: cuius uirtus ſi cõualeſcat in nobis: & ipſe quoq; pectoribus nr̃is illabitur.
CSESt abundantia in turribus tunuis. In his abundãtiã bonoꝶ cæleſtiũ fieri ꝓpheta depoſcit

ꝗſup eminẽtes mœrito tanqꝗᷓ turris fortiſſima hãc ciuitatẽ & uirtute muniũt & ꝓceritate decorant.
VPꝛopter fratres meos ⁊ ꝓximos meos loquebar pacẽ de te. CVt ſcilicet & ipſi ad cõſu
mationẽ huius edificii ſe pfectos exhibeꝗã. C.Pꝛopter domum dñi mei:queſiui bona tibi.

CPræcãdo pacẽ proximis fratribus ꝗ effecit eos ciuitatẽ regis æterni: cui hæc bona qſiuit: ut ab uni
uerſitate ciuitatis unã eius trãſiret habitationẽ: ꝗ ait. Pater: wogo ut ubi ego ſuʒ & illi ſint mecũ.Ego
a⸗ in illis & tu in me: ut uideant gloriam meam: quia dilexiſti me ante conſtitutionem mundi.
CCenteſimus uiceſimus ſecundus pſalmus quartum canticorum graduum pandit aſcenſuzʒ: in quo
nir ille fidelis qui dudum ad montes ſuſtollebat oculos: nunc proficiens iam in aſcenſu: ad ipſum

piun cexlorum habitatorem eos erigit dicens.
.B N 4 ODte lenaui oculos meos:gꝗ habitas in celo. CNotandũ per ſingules pſalmos ꝗdã
ugr N graduũ ſunt ꝓfectus. Qui in primo dixerat ad dñm cũ tribularer clamaui. & in ſcdo oculos
iftin XKad montes ſe eleuaſſe narrauerat: lætatꝰquoq; fuerat:qa ſibi ingreſſus in domo dei fuerat re
promiſſus nunc ad maius profecit ut ad ipſũ deũ oculos leuet. Qni habitas in celo.
e Aſcendens:quo leuaturus erat oculos niſi illuc quo tendebat aſcendere deſideraber.
CEcce ſicut oculi ſeruoꝝin manibus dominoꝝ ſuoꝝ:⁊ ſicut oculi ancille in manibus dñe ſue:ſic
ium oculi nr̃i ad dñũm deum nr̃m quoaduſqʒ miſereat᷑ nr̃i. Et ſerui ſumus & ancillæ ſu
mus:ille dñs domina eſt. Attendat caritas ueſtra. Non mirũ & ſi ſerui ſumus & ille dñs eſt: ſed miꝶ ſi
uitit⸗ ancillæ ſumus & ille dña eſt. Sed neq; hoc mirum quia ancillæ ſumus: eccleſia enim ſumus. Nec
illud mirũ: qa & ipſe dña eſt: uirtus & ſapientia dei Audi ergo apoſtolũ dicentẽ. Nos aũt p̃dicamus
nien xpᷣm cruciſixũ: iudæis quidẽ ſcandalũ gẽtibus aũt ſtultitiã: ipſis uero uocatis iudæis & græcis. Cum
1dx multis perſequutionum generibus ſubicimur: opottet nos ſemper in dei auxilio oculorum inten
Nermil tionem ſine ullo uitio continere denxam: quoaduſq; nobis miſericordiam largiatur.
Miſerere nobis dñe miſerearis nobis:qꝛ multum repleti ſumus contemptu.
Kelunt SAIdeſt deſpectione:quia ſancti deſpiciuntur a malis hominibus. l
MMultumqʒ repleta eſt aia noſtra oppꝛobꝛio habundantibus ⁊ deſpectione ſuperbis.
Notandũ in diuitiis dicit: ſed eos q abundant in malitia illi diſpiciunt paupes xpi. Diuites deſpi-
müd ciunt paupes: & ſuperbi deſpiciunt humiles: & ipſi dicunt multa opprobria contra ſanctã eccleſiam.
. CCenteſimus uiceſimus tertius pſalmus quintus aſcenſionis eſt gradus: edocens uirum illum fide-
lem proficere:qui per eleuationem ſpiritualium oculorum ad cælorum habitatorem euincens oẽs
diabolicæ immiſſionis inſidias: ita exhorat dicens. !cͤ
. n Iſi qꝛ dũs erat in nobis:dicat nunc iſrabel. ¶ Bñ in nobis dñs habitat:ſi eũ ſanctæ
greuct VA wentis contẽplatiõe ſuſcipimus. NMiſi qꝛ dñs erat in nobis.Cũ exurgerẽt hoies
ininn Adin nos. foꝛſitan viuos deglutiſſent nos. C Non carnes noſtras deuorare cona
– Stnn] ti ſunt impii: ſed aĩas per inſtigationem ſcelerum Jeglutire: ſed erepti ſumus ab his per eũ
– qui erat in nobis. Cui ob hoc gratiæ referendæ ſunt: quia gratia eius ſaluati ſumus.
in CCum iraſceret᷑ aius eoꝝ aduerſus nos:foꝛſitan vt aqua obſoꝛbuiſſent nos. l
enh Cõmotiones malaꝶ mentiũ ꝗ ſanctos dei abſorbere ꝗrunt: ags cõparantnr: ſed habitante in ſan-
hin Qis dnño:deorſum defluunt & decurruntt. Torrentẽ ptranſiuit aia noſfrra.
, CMVelius in hebreo hẽt. Torrens ptranſiuit ſup aĩam noſtram: quod.ſ.multi temptationum turbi-
nan⸗ nes ſuper animam eius tranſierunt: nec potuerunt eam necare: iuſto dicente.
CNiſi qꝛ dñs erat in nobis dicat nũc iſrahel:foꝛſitã ptrãſiſſet aia noſtra aquam intolerabilem.
edd C Verbũ apud hebreos ambiguũ eſt: & põt ſonare quod ſubſiſtat & quod intolerabile ſit.
iunch. hoc eſt quod nemo ferre queat: Pro quo & aquila & ſymachus & theodotio & omnes interprætes
Nbetng⸗ pari uoce conſentiunt. Super has aquas & arrogantes pro aitoctui tranferentes.
dii CBuñictus dñs:ꝗ non dedit nos in capturã dentibuns eo. òłMẽE
eecun CNHorum torrentiũ dentes numeroſitas eſt uitioꝶe: a ꝗbus ne capiamur gratia dei ernim.
lmi Aia nr̃a ſicut paſſer erepta ẽ de laqo venantin. CTenduũtur nobis nquxiin cõcupiſcẽtiis

Expoſitio.

aduerſus diabolicæ aſtutiæ dolos: ſed còͤtrito ſathana ſub pedibus noſtris: ſicut paſſer a capiente euo
lamus ab illis. Sic enim ſequitur. CZaqueus contritus eſt ⁊ nos liberati ſumus.
CSi. n. dñs habitet in nobis: ipſe ut diximus hos diſrumpit laqueos ne nos impediantt.
Adiutoꝛiũ noſtrum in noĩe dni:qui fecit celum ⁊ terrã. Q ANoc eſt nomẽ qd eſt ſuper
omne nomen. Hnius nominis adiutorio mortis uincuntur laquei:ſi in ilo maneamus affixi.
Centeſimus uiceſimus quartus pſalmus ſextus habetur in canticis graduũ: qui ex uoce prophetæ
nos hortatur ut relictis ſæcularibus cauſis: in deum tantum omnem confidentiam habeamus dicẽs

Ilmons auũt iuxta danielẽ xpᷣs dñs. Ergo qui in eũ totã ſpẽ ponũt:non cõmouentur in ppe-
ttuũ: qa cõſormes efficiũtur corpori gloriæ eius. Q¶ Qui habitat i hieruſalem.
In ipſã eccleſiã matrẽ noſtram ꝗ ſurſũ eſt hbera. Montes in circuitu eius.
CCuſtodiæ ſanctoꝶ angeloꝝ ꝓphetaꝶ apoſtoloꝶ q̃ in modũ ꝓceritatis mõtanæ ſupeminent cũ

dtis in ſanctitate. CEt dominus in circuitu populi ſui:ex hoc nũc ⁊ vſqʒ in ſeculum.

C Sicut ipſe polliceri dignatus eſt dicens. Ecce ego uobiſcum ſum: uſq; in conſumationem ſæculi-

CQAuia nõ derelinquet virgã peccatoꝝ ſuꝑ ſoꝛtẽ iuſtox. CPro uirga in hebreo ſcœptrum

habet. Hoc eſt ergo quod petimus: ne nos inducas in temptationem quam ſufferre non poſſumus.
CAt nõ extendant iuſti ad inigtatẽ manus ſuas. Vt nõ cogitent ꝗqd mihi placet:qd iuſtꝰ
ſũ:ſi ſemp pſequerentur me iniꝗ.Vt nõ extendant: hoc eſt ut ſuſtineant malos & non faciant mala.

Bene fac dũe bonis ⁊ rectis coꝛde. Qui uel boni ſunt in ope uel recti habentur in fide.

CBeclinantes aũt in obligationes adducet dĩũĩs. Cbro obligationibus aqla
interptatus eſt ſymachus quinta editio.

CEũ opantibus inigtatẽ. CNHi q a pceptis dei declinant adducũtur cũ his qui deũ ignorãt:
ut ſimili ſnĩa feriantur. C Parx ſuꝑ ifrahel. CXp̃s dũs eſt pax nr̃aiqui auferens mace/

riã inimicitiæ de medio iudæoꝶ ac Jettiun fecit utraq; unum quod erat ante diuiſum.
Centeſimus uiceſimus quintus pſalmus ſeptimus graduum prophetæ eſt aſcenſus: in quo ſidelis
anima aduerſus criminum captiuitatem in dominum exultat & dicit.

captiuitas uitiopꝶ:ſed luceſcente nobis ſole iuſtitiæ effugata eſt: Sic & eccleſiæ qᷓ ſpecialiter
ſyon nuncupatur apparuit. C SFacti ſumns ſicut cõſolati. CPro conſolatie:
oẽs pariter editiones ſomnlãtes tranſtulerunt. Et pulchre ſomniãtes. Nondũ eſt. n. plena
lætitia: in captiuitate reliꝗs coſtitutis. ¶TTunc repletũ eſt gaudio os noſtrũ.⁊

lingua noſtra exultatione. C HA ſpirituali & infinita lætitia uel os noſtrum uel lingua re-

pletur: quia non ſufficit tantas explicare laudes pro gratia qua ſaluamur.

Tũc dicent inter gẽtes:magniſicauit dñs facere cũ illis. CSi.n. relictis trãſitoriis ſpẽ col-

locemus in ſempiternis: tunc dr̃ qa magnos nos fecit dñs captiuitate depulſa:& ſicut quondã gẽtes

timore tertitæ de iſrahelitico populo loquebãtur dicentes: ſiccauit deus aquas maris & iordanis ad

ingreſſũ filioꝶ iſtahel. In hoc ergo gaudio cõſitemur. ¶ AQuia magniſicauit dũs fa/
cere nobiſcũ.Sacti ſumus letãtes. CSeruiebamus prius pharaoni.j. exterminatori
in duris opibus: nunc autem ſeruimus regi cæleſti cuius iugum ſuaue eſt: & onus leue.

CCõuertere dñje captiuitatẽ noſtrã. CCõem ſe captiuitatẽ habere cũ reliquo populo:pro
heta fatetur: quia cõpatitur unũ membrũ cæteris membris. Sicut toꝛrentes in auſtro.

Sicut enim flante auſtro ſoluuntur glaties: & impletis torrentibus omnis horror cuʒ impœtu ſuo
defluit:ſic flante ſpũ ſancto ſoluuntur peccata noſtra:ſcilicet ut accepta remiſſione fiat nobis illnd
quod ſcriptum eſt. Sicut glaties in ſereno: ſoluuntur peccata tua.
AQAui ſeminant in lacrimis in gaudio metunt. Euntes ibant ⁊ flebant mittentes ſemina ſua.

CSancti igr̃ dei ſeminauerũt in lachrimis conſeſſionis: & in diuerſis cruciatibus in gẽtibus uerbuʒ

dei:euntes & flentes ſup duritiã cordis eorum: qd in futuro cum manipulorum fructibus portabũt

dicentes: ut ait dñs. Amen dico uobis: qa flebitis uos & lamentabitis:mundus autem gaudebit ſed
triſtitia ueſtra in gaudiũ conuertetur. Igitur & nos in tbulatione clamantes: eleuemus mentis ocu

los ad auxiliatorem deum ut eruat nos a ſeuis dentibus inuidorum: auferat a nobis exſceptrum do/
minatoris iniqui: ut ſolita miſeratione largitatum a captiuitate uitiorum abſoluamur: & cæleſti in
Hieruſalem edificio tanquam uiui lapides conectamur.
CCanticum graduũ Salomonis. CPSALMVS. CXXVI.

C Ideo pſalmus iſte ſalomonis titulo prænotatur ut ipſe fabricator templi doceat ſe non ualere edi

ficationem eius conſumare ſine domini auxilio.
IAſi dominus ediſicauerit domũ in nanũ laboꝛant qui ediſicant eam.
Nos ſumus ſecundum apoſtolum dei templum:quia niſi per dominum noſtrum lIeſũ

⸗ phorum & reliquorum ſæcularium doctorum edificatio.
CNiñi dominus cuſtodierit ciuitatem in vanum laboꝛauerunt qui cuſtodiunt ⸗ e.
PFidelis

Vi conſidunt in dño ſicut mons ſyon non cõmouebũt᷑ in eternũ. CSyon eccleſia

S cõuertendo dñs captiuitatẽ ſyon. CPeruaſerat. m.uniuerſũ mundũ netus

chriſtum edificemur ſuper fundamenta apoſtolorum & prophetarum: inanis erit philoſo

B CFidelis aia ciuitas accipitur æterni regis: ꝗᷓ ciuibus bonis. ihoneſtis moribus frequẽtatur: quæ nul
lius poreſt uideri tueri cuſtodia: niſi illius ꝗq non dormitans protegit Hieruſalel.
CSanũ eſt vobis ante lucẽ ſurgere. COQui ante lucem ſurgit:nocturnas tæ-/

nebras palpat. Sic & qui relicto euangelii lumine ad ſuperius dictum dogma tranſierit in tænebris
commoratur:nec poteſt dominicæ reſurrectionis perfrui claritate. .
CSurgite poſtq; ſederitis:g manducatis panẽ doloꝛis.
CQui in humiliatione quieſcitis: eleuamini: uos qui in peccatis uel nat eẽ uel uiuere meminiſtis:
& ad deum tranſire deſideratis. CAel qni manducatis panem doloꝛis.
CPro dolore theodotion & quinta editio idola interprætati ſunt: ſexta uero errorem: ſenſus Itaq;
iuxta ſimplicem intelligentiam iſte eſt. Sine cauſa diluculo ad templum curritis: & deum adorare
. uos creditis: qui idola pariter adoratis: & immundo ueſcimini pine:
CCũ dederit dilectis ſuis ſomnum. CQuaſi aliquis interrogaſſet quando hoc ſit
n. factum ei dicitur: cum dederit dilectis ſuĩis ſomnum. Dilecti ſunt poſt ſomnum præſentis uitæ. Qui
li hic dormitare uidentur: ut in reſurrectione ad uitam æternam mereantur peruenire.
n CEcce hereditas domini filij merces fructus ventris. .
, CCum ſancti ab hoc ſæculo accepto quietis ſomno diſceſſerint: tunc fient hereditas dñi qui iam nõ
. ſubiacent tentationibus. Sed & ipſe dñs natus ex uirgine: factus eſt fructus uentris. Cuius aſſumpta
l. humanitas hanc accepit mercedem: ut gentes uocatæ in filiis ſint hereditas eius, Dedit eis inquit
e⸗ CSicut ſagitte in manu potentis ita filij excuſſoꝛum. CExcuſſos:expeditos & accinctos
ad præliũ uocat: Quod uerbũ & in eſdræ libris. xx. interprætes tranſtulerunt.
CBeatus vir qui expleuit deſideriam ſuum ex illis.
8 CPro deſiderio in hebreo pharetram habet. Vt quia ſagittas præmiſerat in comparationem ſancto
e⸗ rum: conſequenter pharetram ſagittis inferat explendam. l
CNon confundetur cum loquetur inimicis ſuis in poꝛta.
i CPorta ianua ſiue hoſtium ipſe eſt qui ait. Ego ſum hoſtiuzʒ: per me ſi quis introierit ſaluabitur. Ergo
qui de ſiliis excuſſorum fixus in xpᷣo eſt:uon confundetur in die iudicii cuʒ exprobrauerit inimicos
legis dei: in inobœdientiam: & in peruerſitatem uel in omnem maliciam ipſoſuum.
ie CPſalmus in nono aſcenſionis: uel gradu: uel cantico timorẽ dilectionẽq; dominicã inſinuat dicẽs
ln Eatlomnes qui timent dominum qui ambulant in vijs eius.
gi U Qui cum timore iungentes ſe dei dilectioni exercentur: in his quæ prophetæ: apoſto/
NN Ali euangeliſtæ prædicauerunt. “M l
ur AHH]) Zaboꝛes fructuũ tuoꝝ mandncabis beatus es ⁊ bene tibi erit. H
CLabores fructuum ſunt:cum homo exercetur in mundo: ut ad æternitatis fructum poſſit accedere
l⸗ Nam laborioſe per has dei uias incedit: ſicut ipſe ait. Arta & erũnoſa uia eſt ꝗᷓ ducit ad uitã: Sed hic
kie labor æternis fructibus adipletur cũ bono pane illo cæleſti locupletatur: Hoc.n. deſiderio: & ille cõ
pungebatur qui dicebat: Beatus qui manducauerit panem in regno dei.

¶ Aroꝛ tua ſicut vitis abundans in lateribus domus tue. —
woi CVXor iuxta ſalomonẽ ſapientia accipitur qua aĩia emundata domo tanquam ſpecioſa nitis addu
cta in lateribus opum nr̃orũ extẽditur. C SFilij tui ſicut nouelle oliuaꝝ in circuitu menſe tue.

onto CActus bonorum in circuitu doctrinæ cæleſtis adſiſtentes. Cum pinguedine pacis & obumbra/
icnn tione uirtutis. CEcce ſic benedicit᷑ ois homo:qui timet oſm.,.
l⸗ C His utiq; locupletatur diuitiiiss. Benedicat te dominus ex ſpon.
jiti CQu in eccleſia regnat. CEt videas q̃ bona ſunt in Hieruũſalem omni⸗/
bus diebus vitetne. In illa cæleſti matre de qua in aliis expoſuimus
s⸗ pſalmis in qua uitæ perpetuæ bona uiſuri ſunt ſancti. ðððẽ
baz CNideas filios filioꝛum tuoꝛum,· Q Retrieutionem captantes operum bonorum
abüͤt CPax ſuper iſrabhbel. CPax noſtra leſus chriſtus iugiter ſuper ſe mẽtem uidentem aſpiciat.i
ule CPſalmus.x. in nobis proſert uel canticum. uel aſceſum qui ex uoce prophetica inchoans docet in/
uoen ceſſanter reſiſtere nequitiis impugnantibus ne nos expugnent. JMW
nc CPSALMVS. (C-QXXVIII.
Alin Epe expugnauerunt me a iuuentute mea.

Dicit ſe impugnari ab initio ætatis ſuæ uir iſte:ſed a quibus impugnatur: ſcilicet ut in-
BDI clign quia pugnaa diabolo mittitur. Poteris uel de probatione iob: uel ex traditione

eecl E]chriſti a iuda facilius hoc aduertere.
Bicat nunc iſrahel.Sepe impugnauerunt me a iuuentute mea: ⁊ enim non potuerunt mihi.
CErgo qui iſrahel eſt: ille poteſt dicere quia impugnatur omnibus diebus uitæ ſuæ: Sed nõ ei præ
lei ualet hæc pugna:quia dominus pugnat pro eo.
loi⸗ CSupꝛa doꝛſum meum fabꝛicanerunt peccatoꝛes pꝛolongauerunt iniquitateʒ ſibi.

CIgitur ad deuʒ currenti: & ad ampliora tendenti fabricantur a tergo nequitlag machinzidui in

Expoſitio.

alſpedu exponi non poſſunt. Sed cum ad affectum non perueniunt:ſibi ipſi prolongant:ob ĩid non
uidendo peccatum ad ultionẽ diuinam ſe prouocant. Sequitur enim. YDMUMWU
¶ Bominus iuſtus concidet ceruices peccatorum. SðèJèMD
Pro ceruicibus in hebreo hẽt uincula uel cathenas: ut ſit ſenſus ille:qui me ſuis in ſidiis hinc inde
uallauerant etiam uinctum tenebant: ſed auxillante domino oës nexus ſoluti ſunt.
WCCEmonfundant᷑:⁊ conuertantur retroꝛſum oẽs qui oderunt ſuoon. C Eccleſiã q ẽ corpus xpᷣi.
cuius nos mẽbra ſumus. CSiant ſicut fenum ediſicioꝛum quod pꝛiuſqᷓ; euellatur areſcit.
CNon hæc de ædificiis in petra locatis dicũtur: ſed de his qui quaſi ut citius ruãt ſuper arenã ponũ
tur:qd ad opa carnis reſpicit: inqua non mõ nullũ granum bonitatis inuenitur: ue ẽt ante quã ad
crementũ aliud ueniat exſiccatur. ¶Be quo non impleuit manũ ſuã qui metit.
CQui retributionẽ dignam opis ſui mercedẽ non recepit. CNec ſinũ ſuũ qui manipulos
colliget. ui per conſcientiæ puritatẽ: & ſi minus hẽt uoluntatẽ tũ bonam adhibuit.i.
q̃ a deo tanꝗᷓ ſi multum dediſſet manipulos refert: ſicut uidua de duobus minutis.
Et non dixerũt qui pꝛeteribant benedictio dñi ſuper uos. CNon eos bene dixerunt
ſancti dei: qui pro nihilo habentes hunc mundum pertranſierunt ad cæleſtia æterna. “
CBenediximus vobis in noie diii. CVt relictis infructuoſis aridiſq; operibus
ea ſeratis: quæ & meſſorum manum: & colligentium manipulos: repleant ſinum.
CCenteſimus uigeſimus nonus pſalmus: undecimum nobis aſcenſionis gradum pandit & canticũ
qui ſidelis aĩæ conatum ad altiora tẽdentem proferens dum ſe in profundo quaſi immerſum quæri
tur: nos ad intelligenda cæleſtia prouocat dicens. 4
E pꝛofundis clamaui ad te dne:dñe exaudi oꝛationẽ meam. “
SRNOCDe profundis clamat: qui ſcit altitudinem diuitiarum ſapientiæ dei: qui perſequutio-
NSH, nes patitur: qui eum miſericordis ſuſpirio depræcatur.
ECSFiant aures tue intendètes in oꝛationẽ ſerui ti. C Non hic camalẽ aurẽꝓphe
ta poſtulat: ſciens deum incorporeũ eſſe: ſed uirtutem qua ſuos exaudire dignatur expoſcit.
Si iniquitatẽ obſeruaueris dñe dñe quis ſuſtinebit. CSi. n.trangrediens leges tuas
Sri, humani fragilitas ultione tua protinus feriatur quis euadere poterit.

—.—

ℳ

Quia apud te pꝛopitiatio eſt. LCLIu enim nos reconciliabis patri per crucem.
C Et pꝛopter legem tuam ſuſtinui te domine. Q¶Lex ſpiritualis eſt & conti-
nens uerba uitæ: quam ſuſtinere debemus: ne peccantes in eam per legem diiudicemr.
CSuſtinuit anima mea dño. A cuſtodia matutina vſqʒ ad noctem.
CAb illa matutina hora qua in uineã dominicam eſt locatus:ſpẽ ſuam in illã defixit horam:qua de
nariũ mercedem accipiat. A uigilia matutina: ſperet iſrahel in diũm. Ab eo ꝙ ei lumẽ ueritatis illuxi
in defſicienter cæleſtia contempletur. [CQuia apud dñm miſericoꝛdia.
CCum pro nobis homo fieri dignatus et. St copioſa apud deum eſt redẽptio.
CCum non auro neq; argento:ſed præcioſo nos ſanguine redemit.
CEt ipſe redimet iſrahbel ex omnibus iniquitatibus eoxz. CIpſe. n. fili? introeunte ple
nitudine gentium reliquum iſrahel remiſſa iniquitate ſaluabit. 1 ”ð
CCenteſimus trigeſimꝰ pſalmus.xii. in hac aſcenſione: uel cantici: uel gradus habetur: qui nos ex p/
ſona prophetæ humilitatem quam xps in carne geſtaturus erat edocet dices...

miliatione eius obtuli tibi ſacriſicium acceptabile. J
¶NMeaʒz elati ſunt oculi mei. CVt tranſitoria concupiſcerent & caducai
CNeqʒ; ambulaui in magnis:neqʒ in mirabilibus tuis ſuper me. “
CQuæ magna mirabilia uidebantur hominibus non inceſſi in his: ne me oppnmerent.

Si non humiliter ſentiebã:ſed exaltaui aiam meaeaoam. [¶ Humilis quidem eſt cor

de: ſed excelſus eſt ſenſu.humiliter ſentiebam in ſæculo: ſed animam meam exaltaui in cæylo.:ñỹ:/
Sicnut ꝗ ablactatus eſt a matre ſua:ita retribues in aiam meãõ. ¶ Non m ſe pueriliter ſen
tit: ꝗa cibũ lactis excedens: ad pfectũ peruenit uiꝶ: illo nũc pane qui de cælis aduenit alitus exorat.
Speret iſrahel in domino ex hoc ⁊ vſqʒ in ſeculum. QODocert ut nullo fine temporis
ſpes noſtra claudatur: ut per ſpem præſentis æui bona futuri ſæculi capiamus.
Pſalmus centeſimus trigeſimus primus habetur in canticis. xiii. graduum qui per aſcenſionem ꝓ
phetã de aduentu ñillii dei ex uoce prophetica nos edocet dicens. DðWM
ESmento dñe Dauid.
Aturus carnem pro redemptione populi Dauid ſe uoluit nuncupari:eius ſcilicet nomine
uocitatus de cuius genere aſſumpturus erat & corpus. “

☛CSt omnis manſuetudinis eus. CNon contendit neq;
Llamauit: ſed ſicut agnus manſuetus deductus eſt ad nictimam.
Sicnt iuranit ono votũ vouit deo iacob. (¶ IIuramentũ ac uotum pp fſirmitatem di-

Gionis poſuit: ne nos dubitaremus ſequi: ſed quid interim uouerit: dignum eſt contuei.

CMemento

D mine non eſt exaltatum coꝛ meum. CSed in contritione & hu-

CFilius omnipotentis dei aſſum/

uan

Super ſal. cxxxi.

CWementd domine Dauid:e omnis manfũetudinis eius.
CQuid iurauit domino: & uotum fecit deo Iacob.

CSi introiero in tabernaculum domus mee:ſi aſcendero in lectum ſtrati mei.Si dedero ſom⸗

num oculis meis:aut palpebꝛis meis doꝛmitationem. Et requiem tempoꝛibus meis:donec iue
niam locum domino:tabernaculuzʒ deo iacob. 2ðð
CIn tabernaculis domus cæleſtis ſedem ĩdicat: in ſtrato uero lecti:in oculorum ſomno:in dormi-
tatione palpebrarum: uel in temporum requie: æternam quietem quæ nunquaz abrumpitur demõ
ſtrauit. In quibus non ſe rediturum pollicetur: niſi prius in homine dignum deo patri locum uel
eccleſiæ congregationem ſua reſurrectione conſttueret.

CEcce audiuimus eam in effrata. Regio bethleem uſq;

hodie appellatur ephrata. Huius rei & aliæ ſcripturæ teſtes ſunt. Ephrata ipſa eſt bethleem. Vbi pri-

mum eccleſia eſt audita: ideſt in qua:chriſtus dominus carnem aſſumpſit. In hac & rachel iſrahel di
lecta quieſcit: quæ typum geſſit eccleſi?æ ä
C Innenimus eam in campis ſilue. H U¶ In gentibus quæ prius dia/
boli erant cubilia:ꝛnunc autem campiidominum colentes fructiſeri. JM
CIntrabimus in tabernaculum dei.
CNos qui in una domo eccleſiæ: per dominum aggregamur.

CAdoꝛabimus in loco vbi ſteterunt pedes eius. Q In quo prædicationes

apoſtolicæ audiuntur: quæ ut pedes ſuſtinent totum corpus eccleſiæ. S
CExurge domine in requiem tuam. C Ham expleſti luramentum redidiſti uotum
iam inueniſti locum deo: iam produxiſti ex latere tuo eccleſiam: exurge nunc ab inferis: reuertere i
tabernaculum:abiens in requiẽ. De ꝗbus ſupiꝰ eſt loquutus: & non ſolũ tu ſed tu & archa ſanctifica
tionis tuæ. Corpus ſcilicet aſſumptum: quo diuinitas tegebatur. A quo uerba uitæ: a quo cæleſtis pa
nis: a quo uia: ueritas: & uita nobis oſtenſa eſt. D”UMUð M
BSacerqdotes tui induantur iuſtitia.
Vt iuſtitiæ lorica induti:non ſautiemur a iaculis inimici CSEt ſancti tui letentur.
CA cæleſtibus bonis. C Pꝛopter dauid ſeruum tuum.non auertas faciem chꝛiſti tui.
CPropterillum qui ex ſemine dauid formã ſeruilem ſuſcepit: non auertatur claritas imaginis tuæ
a ſanctis in quibus ipſe chriſtus inhabitat: ſed illuminet eos.
CJuranit dominus dauid veritatem ⁊ non fruſtrabitur a.
Deo homine pater iurat uetitatem quã non euacuat: ſed adimplet dicens.
Be fructu ventris tui ponam ſuper ſedem meam.+ l
Nos ſumus fructus uentris eius:quos ſpiritualiter tanquã ex utero generauit. Qu ſi ſequentia eu
ſtodiamus: ſedebimus ſuper ſedem eius: & non ſolum nos uerum etiam & filii noſtri. Ait enim.
CSi cuſtodierint filii tui teſtamentum meum:⁊ teſtimonia mea hec que docebo eos.Et ſilii ſi⸗
lioꝛum vſqʒ in ſeculum ſeculi:ſedebunt ſuper ſedem meam. M
Si teſtamentum eius cuſtodiamus: ſedere nos faciet in cæleſtibus: ſicut ait apoſtolus. ſedebunt ſu

p ſedẽ eiꝰ: ſʒ & ipſi ſedebũt ſup ſedẽ eiꝰ.ꝗbꝰdictũ ẽ ſedebitis ſuꝑ.xii.ſedes iudicãtes.xii.tribus iſtael

Sedebũt & filii nri: hoc ẽ rememorabuntur opa bona:q̃ ob amorem illiꝰopati ſumꝰĩ cõſpectu eiꝰ:
CNQuoniam elegit dominus ſyon:pꝛeelegit eam in habitationem ſiii.
CCoõcordantem ſibi cateruam eccleſiaſticam: uel ſanctificatas ſacramentis cæleſtibus tibi animas.
CBec requies mea in ſeculum ſeculi:hic habitabo quoniam pꝛeelegi eam:

Aiĩam q̃ ei per reſurrectionis gloriã & emũdationẽ peccati: domus ac requies facta eſt.
Giduam eius benedicens benedicam:pauperes eius ſaturabo panibus.

CPro uidua & hebrea uolumina: & ipſi ſeptuaginta habent:ſed propter nouitatẽ uerbi &
unius litteræ. Demutationẽ paulatim optauit ut legeretur maxime quia in ſeqᷓn
ti uerſiculo pauperes ſequæbantur Symmachug & aquila cibaria interprætati ſunt.

Sacerdotes eius induant ſalutare:⁊ ſancti eius gaudio exultabunt.
CIpſe enim nos uel iuſtitiam: uel ſalutare induit: cum nos conformes corpon ſui efficit. qui eſt iu-
ſtitia ſaluſq; noſtra præparans:nobis tabernacula ſempiterna.

CIlluc pꝛoducam coꝛnu Dauid. C Regnum chiiſti qd in illis ex⸗
tenditur. Quibus dictum eſt beati pauperes ſpiritu quoniam ipſorum eſt regnum cælorum.g
CParani lacernam chꝛiſto meo. Cloannes baptiſta ſiue præcurſor domini & ſalua⸗

toris noſtri: a deo patre datur. Præparata lucerna qui eum in huius mundi tænebris uenturũ annun

tiauit: ſic enim & ipſe dñs uocitat dicens. Ille erat lucerna ardens & reliqua.
CInimicos eius induam confuſione. S
CIudæos non credentes cum uiderint dominum in maieſtate ſua.
CSuper ipſum autem floꝛebit ſanctiſicatio mea. CPro ſanctificatione nazareth
hic ĩ hebreo habet:quod aquila conſecratum interprætatur: & ſignificat laminam ex auro quæ in
ſronte pontiſicis ligabatur: ſculptum habens nomen domini

Expolitio.

CCanticum graduum. CPSALMVS. CxXXXIII.
ſ[ſSECcce quam bonum ⁊ quam iocundum:habitare fratres in vnum.
NCDuo dicit bonum & iocundum. Bonum eſt martyrium: ſed non eſt iocundum Haber
enim ſupplicia & pœnas: & ſemper in cruciatibus dolor eſt: & utiq; in dolore non eſt io-
cunditas. Ecce quam bonum & quam iocundum. Rurſum uoluptas iocunda eft. Ac ſi di-
cat. Cibum dulcem cõmedere uidetur iocundum eſſe: compellit enim ad libidinem. Hic ergo duo

poſuit: & qd ſibi uidebatur eſſe contrarium: bonum.ſ.& iocundum. Vno ſermone coniunxit. Ecce

— 4 — Y
eAT- Ac ſe⸗ 7 P- cob fratres fuerunt: & quia ſimul habitabant fuit eis cauſa diſcordiæ. Ergo qd dixit hic fratres: non
2 Zſa. S e! hert fp Eizæ= fratres dicit corpore ſed fratres ſpirituales. Fratres de quibus loquæbatur & ſaluator: & dicebat ad
Pt= es .ſtenee mulieres. Ite nuntiate fratribus meis. Ecce quam bonum & quam iocundum: habitare fratres ĩ unũ.
Propriæ pſalmus iſte cœnobiis & monaſteriis conuenit: licet de eccleſiis intelligatur. Sed ibi pro-
pProſiti diuerſitate uidetur eſſe tanta concordia. Quæ eſt emim ibi fraternitas? Vtiq; alius ad domum
9 ire feſtinat: alius ad circum: alius in eccleſia de uſuris cogitat. In monaſteriis autem: ſicut unum pro
A. eH⸗ 5Ll - L. Tl poſitum: unus & animus eſt. Ecce quam bonum habitare fratres in unum. Vere bonum vere iocun
. dum: unum fratrem dimiſimus. Ecce quantos inuenimus. Frater meus ſecularis: de me loquor de
ſingulis loquor: non tantum me amat: quam ſubſtantiam meam : Cæterum fratres ſpirituales: qui

Inr, me eis omnia communia qui unum chriſtum poſſidebant. Multa iimnn ſed ad reliqua feſtinemus. 4

Sicut vnguentum in capite:quod deſcendit in barbam barbam aaron.
CO ſi eſſet tempus:ut de ſingulis diſputaremus dies nobis ſufficere non poterat. Legimus ĩ exodo
PlLe. we egre r. ere aαe Quomodo conſiciatur unguentum ſacerdotale. Deinde legimus quomodo aliud unguentuʒ quo
Sge, hen edoe, m. YAe ungebantur reges. Erat aliud unguentuz quo ungebantur prophetæ. Et quid plura loquar? Oĩa
tI E unguenta habebant diuerſitates & myſteria ſua. Miramur de ſanctis. Leproſus poſt quam purgatus
ſuerit poſt quam hyſopo ſuerit aſperſus: & ſanguine gallinæ: & dimittatur una gallina in hæremo
& ipſe habet unguentum proprium: non ſanctificatur aliquid niſ per unguentum. Propterea di/-
cunt & adoleſcentulæ in cantico canticorum: unguentuʒ exinanitum nomen tuum. Poſt te in odo
tem unguentorum tuorum curremus: Sicut unguentum in capite quod deſcendit in barbaʒ barbaʒ
aaron. Pulchre dixit in capite. qd deſcendit in barbam aaron. Barba uirilitatis inditium eſt. Mulie
Paadl tr. dr-. E rem & uirum hoc ſigno natura diſtinguit. Barba igitur uirilitatis inditium eſt: Caput ergo diuini⸗-
.r Lir, b S .f.y’tas dicitur. hoc eſt diuinitas. Barba uero uiꝑ indicat: ut inquit perueniamus in uirum perfectuʒ qui
eſt chriſtus: Vide ergo quid dicat: ſicut unguentum: ſicut benedictionem: Vnguentuz de capite. hoc
eſt de diuinitatis ſermone deſcendit. In barbam deſcendit: in niruʒ perſectuʒ qui eſt chriſtus.Et quã
illam barbam poſt quam deſcendat ipſuʒ unguentũ. In hora ueſtimenti eius:ſic benedictio & ros.
C Moõs hermon deſcendit in montem ſyon. CVnguẽtũ ergo hic pro bñdictiõe ponitur.
Bieriſti inquit inſtitiam.⁊ odiſti iniquitatem.pꝛopterea vnxit te deus deus tuus oleo exulta
tionis pꝛe participibus tuis.
Videte quid dicat. Dilexiſti inquit iuſtitiam: & odiſti niquitatem. Non ſufficit diligere iĩuſtitiam
ſed econtrario odire iniquitatem. Videte quid dicat. Et odiſti iniquitatem pro his uirtutibus. quæ
acceperunt. Propterea unxit te deus deus tuus oleo exultationis præ participibus tuis. Hoc ad chri/
“ J* 6 Pe, e t. &Wα ſtum dicitur. Ideo tu unctus es: ut cæteros ungeres: unctus oleo exultationis præ participibus tuis:
hoc eſt pluſquam apoſtoli tui. Tu eniz unguenti habuiſti fontem:illi ſtillas habuerunt:ſicut unguẽ
DES tum in capite: præſtet: & nobis dominus hoc unguentum diuinitatis. Qd uenit in barbam:hoc eſt
in nirum perfectum aaron: aaron: in ſacerdote. Aaron autem interprætatur montanus. Videtis
quoniam iſte ſacerdos non eſt de uallibus ſed de montibus eſt. Barba inquit aaron qâ unguentum
in capite uenit in barbam a uerbo deo usnit ad hominem: quem eſt dignatus aſſumere:Et quid no
bis prodeſt barba iſta uncta & nir iſte perfectus. Videamus quos profectus habeat: qd deſcendit in
veſter. Xo P1 4. oram ueſtimenti eius. Nos ſi ueſtimentum chriſti ſumus nuditatem eius noſtra ueſtimus fide:ecce
g - 5= f⸗fere nudus pendet in cruce. Scandalum iudæis: gentibus ſtultitia. Et tamen noſtra fide & ſermone: &
271 „ confeſſione ueſtimus. Noæ in domo ſua nudus iacuit: & apparuit ignominia eius: maior filius irri-
ſſit: & minor texit: Et hoc totum quare dico: ut oſtendam ueſtimentum eſſe ſe chriſti. Rem dico uo/
bis nouam:immo non nouam:ſed de ſcripturis. Nos ueſtimentum chriſti ſumus: & cum illum no
ſtra confeſſione ueſtierimus: rurſum ipſum chriſtum induemus. Dicit enim & apoſtolus:ꝙ ueſtimẽ
4 SS” tum noſtrum chriſtus ſit. Quando enim baptizamur chriſtũ induimur & ueſtimꝰ*. Vultis ſcire quo
ssl modo ueſtiamus dominum? Legimus in hieremia. Accipe inquit tibi lumbare: & uade iquit ad eu
WV Phraré: pone illũ ĩ foraminepetræ: & feci ĩꝗt qd pᷣceperat mihi diñs.Et poſt dies aliquos reuerſus
ſum ad euphratẽ: & ecce inꝗt putruerat Iũbare qd nulli eſſet utile.Et loquutꝰẽ inqt dñs ad me.Dili/
genter aiaduerte. Sicut iquit tu lũbare circa lumbos tuos: ita & ego habui po pulum iſtum circa me
J dicit dñs. Hoc totum quare dixi ut oſtenderem credentes ueſtimentum eſſe ſe chriſti.

CQAQuod

Vioe * E we ee

quam bonum & quam iocundum:habitare fratres in unum. Fratres mente non corpore. Eſau: & ia

4 2 5 £ . „ 2₰ ₰ „ . Pe-
Lrakr mang Peren, Pandinis credentium erat cor unum & anima una. Et erant inquit illis omnia communia. Recte erant H

ſua utiq; negligunt: alia non quærunt. Sicut & legimus in actibus apoſtolorum. Quoniam multitu S ſ.

D

le.

— — — —

— — - — — — ——— — —

—

cxxxin.

CAuod deſcendit in hoꝛam ueſtimenti eius.Quod deſcendit in barbam barbam aaron.
CNon eſt tempus de ſacerdotalibus dicere ueſtimentis. Si quidem pontifex. Octo habet ſpecies ue efe .⸗Aleral.
ſtimentorum. Longum eſt nunc dicere de ephod de tunica. Longum eſt dicere de rationali: de ma
nifeſtationibus: de catenulis: de zona: de fœmoribus: de fimbriis: de roſis: de tintinnulis: quibus uir
tutibus ſacerdos debeat ingredi templum domini: & in ſancta ſanctorum. Et nos ergo ſi uolumus
de ueſtimento iſto eſſe ſacerdotali aut ſuperhumerale ſumus: quod interprætatur ephod:ut habeap) Er p - l, .
mus bona opera:& in humeris noſtris chriſti mandata portemus: aut certe tunica debemus eſſe in- r
terior. Quæ tunica ſtricta eſt & adheret corpori: non eſt laxa non finditur. ſed hæret tota ad corpus
Vides ergo quoniam quicũq; interior eſt & interior tunica uicino iungitur corpori. Si quis uero ra

2 aAes Fre- 3

tionale eſt qd dicitur eſt & ratio eſt peccator conſtitutus eſt. Cæterum ſieri poteſt ut ali-
quis habeat prudentiam ut habeat ut habeat ſermonem. Quicũq; ergo uere ſacerdos eſt
debet habere hoc eſt manifeſtationis. Hoc eſt ut quodcũq; mente concœperit: pro le, one⸗

ſerat: & omnes doceat. Et hæc omnia fruſtra ſunt:ſi caſtitas aucta & ornata non fueritildeo zona eſt

Xn AETN . n 5=e, eſtr, rretes
& cingulum lumbos ſtringit & mortiſicat. Deinde dicitur: qd habeat ſœmorales: ut quodcũq; in — . S= 2 4 2
nobis ignominioſum eſt & ſordidum. Quaſi hoc in euangelio mundetur & mortificetur. Deinde

dicitur quoniam debeamus habere podere: qd ornet:quaſi pedes noſtros:in ipſo podere diuerſi fſo
n; res ſunt. Sunt ibi mala granata:ſunt ibi etiam fimbriæ. Ego puto qd illa mulier ſanguine fluẽs: iftä
H fimbriam tetigerit & ſanata eſt. Deinde & hæc conſiderate quoniam ad extremos pedes:inter ma-
e la granata erant: & tintinnulæ: & non egrediebatut pontifex in ſancta ſanctorum:niſi & illa tintin-
nabula: & illa mala granata quæ diuerſitates uirtutũ ſũt: quæ habẽt ſingulæ uoces ſuas: & greſſus ip

ſe: ſancti ſanctorum uocabulum eſt. Siue enim manducemus: ſiue bibamus: oĩa ĩ noĩe dñi facimus.
Minora promiſimus: & maiora diximus. . e
CSicut ros hermon qui deſcendit in montem ſyon. =⸗re Pr ee t e. r . en P
CRos hermon:legimus quendam librum apocriphum: eo tempore quod deſcendebant filii dei
ad filias hominum deſcendiſſe illos in monte hermon: & ibi iniſſe pacum quomodo uenerint ad
. filias hominum: & ſibi eas ſotiauerint maniſeſtiſſimus liber eſt & inter apochriphos compnutatur.
1 & ueteres interprætes de ipſo loquuti ſunt. Non nulla autem nos diximus non in auctoritateʒs: ſed
in commemorationem. Sicut ros hermon: qui deſcendunt in montem ſyon. Legi in cuiuſdam lIi⸗-
bro apocripho ſuam hæreſim confirmantis. Quid enim dicit? Filii inquit dei qui de cælis deſcen/
debant uenerunt in hermon: & concubuerunt filias hominum. Si quid eſt corpora filiæ? hominum
ſunt. Vidiſtis quomodo neſciſtis: manichæi dogma conſurgit. Sicut enim manichæi dicunt aias Wa on r ren

du deſideraſſe corpora humana: & ſociatas eſſe uoluptate corporum: ſic & iſti qui dicunt angelos de. A. en erpere e
. ſideraſſe corpora:hoc eſt filias hominum. Nonne uobis uidentur idipſum dicere qd & manichæij.
uu Longum eſt nunc contra illos dicere:ſed tantũmodo indagari uolui:de quo quaſi uolumine per
d. occaſionem iſtius: luum dogma conſirmant. Hermon in lingua noſtra interprætatur berrr. Al.-
hoc eſt condemnatio. Ros ergo domini ante fuit ĩ populo iudæoꝶ qui poſtea anathematizatus ẽ
n & benedictio illa quæ ante deſcendebat in populo anathematizato: poſtea deſcendit in montem „ „2
ſyon:hoc eſt in eccleſia. Nos ſi tamen de eccleſia ſumus. Eccleſiam autem dico dogmatum ueritate, ==⸗ Par ere
S chriſti confeſſionem. Nos in ædificium ſumus: & quanti in deſerto ſunt ſancti. Quanti de nobis nnös Ldn= l ſr
B er, ſunt: & in eccleſia uerſantur: ſed non in chiiſti eccleſia. Si ergo ſumus in eccleſia: ſi habemus fideʒ ec . bg, I = , E.
i⸗ Er. 1 P cleſiæ: ſidem apoſtolorum:fidem chriſti: dogmatum ueritates: montes ſumus ſyon. Nolumus eſſe = P= =
de ſyon ualles:ſed montes ſyon. Habet enim ſyon ualles ſuas: habet & campum. Quicũq; pecca-
ni tor eſt uallis eſt. Syon non eſt mons. Dicat aliquis: de tuo ſenſu loquæris. Vocemus teſtem eſa-
k iam: eo tempore quo peccauerit ſyon: poſt multas uiſiones ubi dicitur. Viſio contra idumeam
teĩ Viſio contra moab. Viſio contra edom & filios amon: in ultimo ponitur. Viſio uallis ſyon: quo .
um niam enim de fidei ſublimitate deſcenderat: propterea de monte in ualle corruit. Nos ergo pri-
n0 mum fugiamus nallem ſyon: ueniamus ad campum: de mpo ueniamus ad colles: de collibus
tin xęxnueniamus ad montes. Chriſtum ſequamur in montibus ſi quidem fratruelis noſter quaſi capreæ: &
rcce ſinnulus ceruorum tranſit colles & ſallit per montes. Vnde & ſecundum aſcenſus ueritatem: non
e aſcendit in cælo poſt reſurrectionem de ualle: ſed de monte. Nam ſi in uirtutibus montes non fue-
in⸗ rimus ad cælum non poſſumus aſcendere.
CAllic enim. Q¶ IèIn montibus ſyon:in uirtutibus: in fide: in con
no feſſione:in dogmatum ueritate: illic eſt benedictio.
n CSEt vita vſqʒ in eternum. C Vita chriſtus eſt. Qui conſidit in chni⸗
ho ſtum uitam accipiet in ſæcula ſæculorum amen. M
CCanticum graduum. CPSALMVS. CxXXXIII. „DᷣDb
ſs ECce nunc benedicite dominum:omnes ſerni domini.
CExtremus pſalmus: canticum graduum. primus graduum pſalmus fuerat. Ad domi-
we num cum tribularer clamaui & exaudiuit me: in ſecundo conſcenderat: leuaui oculos me

Mos in montes: in tertio læ tatus ſum in his quæ dicta ſunt mihi: in quano ad te leuaui ocn

Expolitio.

4raaL.⸗ =4., — fP=. . los meos qui habitas in cælo. Videte quomodo paulatim alcendit per gradus & ad ſublimiora
Wr F, poer vſ-l, 3) ar fperuenit. Longum eſt ſi uelimus ſingulorum pſalmorum horum graduum principia dicere. Venit
EFiler a Te- ad tertiumdecimum pſalmum immo uenit ad duodecimum: & poſt omnem uirtutem humilita-
tem poſuit. Fruſtra enim habemus uittutes: ſi non ipſe uirtutes humilitate domini coronentur.
Quid enim dixit:? Domine non eſt exaltatum cor meum:neq; elati ſunt oculi mei. Quoniam ergo
humilem ſe monſtrauerat chriſti adiutorium poſtulat. Et quid dicit? Memento domine Dauid &
omnis manſuetudinis eius.Et rurſum in alio loco. Propter dauid ſeruum tuum: non auertas facieʒ
chriſti tui: Quoniam accœpit chtiſtum poſt fidem chriſti eccleſiam congregat. Et quid dicit? Ecce
quam bonum & quam iocundum habitare fratres in unum. Eccleſia domini congregata eſt. No/
uiſſimus pſalmus quid dicit?⸗ —
CEcce nunc benedicite dominum omnes ſerui domini. “
CQuoniam bonum eſ & iocundum habitare fratres in unum. Et eſtis pariter congregati. Ecce
— . nunc benedicite dominum. Nunc benedicite in ultimo graduum pſalmo: quia in ſumitate uirtu/
. P ete rrrn, SS tum congregati eſtis- Ante ergo quam perueneritis ad quintum decimum gradum. Hoc eſt
H.r ſad excelſam non poteritis benedicere domino.Ergo nunc dico uobis:Ecce nunc benedicite domi
2 .3:2 no. quado dicitur ecce.quodammodo res digito demonſtratur. ecce nunc benedicite di’o. Quid
1rr e ſrrns s , benedicite domino? omnes ſerui domini: qui non eſtis ſerui peccati: ſed ſerui domini. Putamus pa
rum eſſe quod dicitur: ego ſeruus domini ſum. Summa uirtus eſt hic meriti. quomodo quaſi digni
tatem uindicat: qui dicit: ego ſeruus ĩmperatoris ſũ: & nemo audet accedere ad ſeruũ imperatoris:
ic infinita dignitas ſe dicere eſſe ſeruum domini. Vnde & apoſtolus de ſeruitute domini gloriatur
Wse, 6 ſe -A P — & ſcribit in principio epiſtolarum ſuarum. paulus ſeruus chriſti. Et de moyſe dicitur: & non ſicut
M. Dr, moyſes famulus meus: cui loquutus ſum facie ad faciem. Videte quid dicat. Cæteris loquutus ſum
in uiſione & in enigmate:ſed non ſicut moyſi famulo meo:cui loquutus ſum facie ad faciem. Pona

mus exemplum. Dicamus eſſe aliquẽ ditiſſimum. Iſte habet familiam: habet & ſeruos qui ſibi mi-
L Jr, D. — Niſtrent. Nunquid tantam habent fiduciam ſerui qui in uillis ſunt: quantam illi qui quotidie mini-
Sere- Ph ⸗ t P. , E/1 c 17 . „ „ „ 22% 2 2. . — 2 2 2 2 2 2
e. T.. r e Ne ſtrant. Illis magna dignitas eſt qui faciem uident dñi & miniſtrant ei. Deniq; cæteri ſerui: qui fa/-
ß ciem non uident domini ſui: ſi uoluerĩt aliquid impetrare: conſeruos petunt. Hoc totum quare di⸗
xi? Dominus noſter ieſus habet & ipſe multam familiam quaſi ad faciem ſuam ſibi miniſtrant. ha-
” — bet alios in agris: monachos & uirgines. Ego puto illos eſſe: qui ad faciem miniſtrant domino ſuo
fe- Seculares autem qui ſunt quaſi in agro de familia: deniq; illi qui ſunt in agris iſtos poſtulant ut ro-

gent dominum ſi quid neceſſarium habent. Quantam habent ergo dignitatem:qui quotidie uidẽt
faciem domini: tantam habent pœnam: qui negligũt miniſterium dñi. Solẽt enim mali ſeui quã
do ſunt in agtis magis timere dominum: quia non uident. Si autem quotidie cœperint uidere con 41.
temnunt:& familiaritas ſuperbiam facit. Et nos igitur non debemus de conſuetudine contemne/ .6
re bonitatem dei noſtri. Benedicite ergo dominum omnes ſerui domini. Qui non eſtis ſerui pecca
ti ſed ſerui domini. Omnes ſerui domini qui ſolum dominum habetis deum: omnes ſerui domini
Quibus ira non imperat.quibus libido non regnat: quibus alia peccata non regnant. quibus ñ do⸗
minantur uitia.illi dominantur a domino. Omnes ſerui domini. Videtur hucuſq; ſtetiſſe: ſed uide
te augmentum.Non ſufficit ſolum ſerui eſſe domini:niſi & ipſi ſeruiſſent. Alii enim ſunt qui ſtant:
alii qui cadunt:alii qui ſedent: alii qui iacent. Ergo qui cadunt: qui ſedent: qui iacent:illi non poſſũt
laudare dominum. Vos laudate qui ſtatis. Sed dicat aliquis: ſtant alii. Multæ ſũt eccleſiæ: multæ ſũt
congregationes: Qui ergo ſtant? Arriani ſtantẽ nominãt chriſtum? & eunomiani: & cæteræ hereſes
ergo ſtant? Ne uideretur ergo illis dare licentiam laudandi dominum. Videte quid dicar.
Qui ſtatis in domo domini. WWWVt ſecundum qd ait apoſtolus: donec
„ — , Hr iIl. „ — inquit uenio ut ſcias quomodo diſponas domuʒ deĩ quæ eſt eccleſia. Eccleſia non parietibus conſi
Sn P er) ſtit: ſed in dogmatum ueritate. Eccleſig ibi eſt ubi fides uera eſt. Cæterum ante annos quindecim &
ä uiginti omnes parietes hic eccleſiarum heretici poſſidebant. Ante uiginti eniz annos omnes eccle
eeLr⸗ N- pne-, - ſias heretici poſſi debant. Eccleſia autem uera illic erit: ubi uera fides erat. Ergo uos benedicite domi
Ree. 7 no: qui eſtis ſeruĩ domini. Non eſt pulchra laudatio ĩ ore peccatoris. Ergo uos laudate qui eſtis ſer
CQ T ni domini: & qui eſtis ſerui & ſtatis. Qui ſtatis? Statuit inquit ſupra petram pedes meos: Et ad moy
ſen. Tu uero hic ſta mecum. Deus ſtetit in ſynagoga deorum. Et qui ſtatis non ubicũq; ſedĩ domo
dei in atriis domus dei noſtri. In hebraicis uoluminibus non habetur. ſed in ſequenti pſalmo eſt:
Quomodo enim ſequitur in ipſo pſalmo? Laudate nomen domini laudate ſerui dominũ. Qui ſta
tis in domo domini in atrüis domus dei noſti. Quoniam ergo iſte pſalmus habet qui ſtatis
in domo domini in atriis domus dei noſtri. Propterea quidam putauit & in ipſo pſalmo qui
pveceſſit. Qui ſtatis in domo domini: debere addere in atriis domus dei noſtri. Quid autem
ſignificet atriis domus dei noſtri: & quæ ſit differentia domus & atriorum in ſequenti pſalmo
cum lectus fuerit diſſeretur. e “ õ
In nocribus extollite manus veſtras in ſancta. Mundus iſte in maligno poſitus eſt
&& non eſt nobis pugna aduerſus carnem & ſanguinẽ: ſed aduerſus rectotes tænebrarum inarum.
.M èMWñ Vnde

. —— — —

i
ſv
d
he
ſo
ice
con
ne/
cca
lini
do⸗
ide
mt
Kt
reſit
etein

vonee
coni
ma
tcce
lomi
i e
o
no

iſ
tis
gui
tem
lmno

uet
tum

⸗—
«learn n

modo uicturi ſumus in die hoc eſt in futuro ſæculo:ſic nunc uiuamus. in noctibus extollite manus

derare myſterium. Si nos leuamus manus uincit ieſus:ſi leuauerimus manus noſtras in bonis ope-
ribus per bona opera noſtra chriſtus ſuperat diabolum. Manus autem interprætatur in operibus.

& faciat. Præcipitur ergo nobis in nouiſſimo pſalmo graduum. In noctibus extollite manꝰ ueſtras

„ 2— . . „ *. . ,„ —
ueſtras in ſancta. Quare uoluit addere & dicere in ſancta:? Et heretici uidentur leuare manus: & gen.9 f- l.at 5
tiles uidentur leuare manus: & iudæi uidentur leuare manus. Faciunt enim & ipſi elemoſynas ſi ni- epn Se e e. ee

uare manum: Leuat quidem manum ſed non leuat in ſancta: quia chriſtum non confitetur. Vos au

ciatis. Vittutes pro qualitate facientis diuerſæ ſunt. Ac dicat. Facit elemoſynam chriſtianus: facit & I, —= 8 1 — . A.-
*, — — Trrpk

ſtem uiderint pæcuniam non dant. Si ſolus fuerit manus conttahit:non dat libenter. O tu chriſtia- „
2 2 2 „ 72 6 . — ſearr
ne rogat te pauper ut des ei pecuniam. Quare non das in occulto: ſed das in publico' Si teſtem deũ ⸗

terum apud deum iniuria eſt. Iniuriam enim facis fratri tuo. Vis enim uidentibus aliis mendicum 6.1
oſtendere? Quando ergo damus: non demus quaſi de noſtro: ſed de chriſti. Non debemus dare q= A.-,„ — n d

Nos damus panem qui in ipſa die conſumitur.ille pro pane reddet nobis regna cæxlorum. Ergo
hoc dico ut q facimus faciamus in ſancto: aut quod faciamus chriſti cauſa faciamus. Cæteruʒ mul
ti ſunt gentiles qui ſaciunt elemoſynam. Si uiderint aliquem præciſam manum habere: ſi niderint
pedem habere cancroſum & putridum: ſtatim animus illius dolet. Vincitur humana anima natu-
tali miſericordia. & quid dicit? Ecce ego ſi talis eſſem quid facerem?Et ſieri poteſt ut talis ſim quis
mihi dabit:? Et ego debeo huic dare: ut & mihi det aliquis ſi talis fuero.Iſte quidem dat pauperi pa-

ſiue bibimus: omnia in nomine chriſti faciamus. Scripturas legimus pſalmos ediſcimus. euange-

chhriſto placeamus: ut ſermo ipſius in ore noſtro reſonet. Solent & uini ſolent & monachi: ſolent & r⸗ ſe e
mulierculæ hoc inter ſe habere certamen: ut plures ediſcant ſcripturas: & in eo ſe putant eſſe melio/

CEt benedicite dominum.
co leuantes manus immaculatas & benedicite domino. Quodcũq; facitis referte ad dominum.

nam & benedic domino. Gratias age domino quã tibi dederit unde des ſtatti: magis tu af - 4 = Nrrr, DAer.r.

beneſitium præſtant pauperes peccata quæ iam aliter leuare non poſſumus: extinguit elemo-

Super Pſal. cxxxiiii.

Vnde dicit & apoſtolus. Nox præceſſit dies autem appropinquauiĩt. Ergo hoc ſæculum nox eſt. Sæ her ilke. „ (rl-r SSr
culum uero futurum dies eſt. Vnde dicit & apoſtolus. Sicut in die inquit honeſte äbulemus. Quo⸗ n, F. e, ert.

ueſtras in ſancta. Volumus nolumus: in noctibus ſumus. Quãdiu in iſto ſæculo ſumus: in noctii, be
bus ſumus. Nox tænebras habet noctes autem iſtarum tænebrarum peccata ſunt hominum. oe, 1 rr Ie 54 Rrr
Videte ergo quid dicit. In noctibus extollite manus ueſtras in ſancta. Dum inquit eſtis in iſto
ſæculo:& in iſtis noctibus:leuate manus ueſtras. Nolite dimittere ſed leuate. Leuate cum mopſe.

Si leuaueritis manus ueſtras: uincitur amalech. Si auteʒ dimiſeritis ſuperatur Ieſus. Simulq; conſi-

,-
al. 2 à ₰% . . . nrw—k c 2 ℳα r Tre-
Vnde ſcribitur.Factus eſt ſermo domini in manu aggæi. Sermo factus eſt in mann hieremiæ pro- .

phetæ. utq; ſermo dei non ſit in manu: ſed in ore ſit. Sed uidete ſcripturæ myſteria. Deus non nenit
ad ſermonem ſine opere bono. Cæterum & homicida chriſtum confitetur. Et non uenit ad illum
dominus: quia manus ipſius domini aduentum non merentur. Vnde ſcriptum eſt in alio loco ĩ ma = ne en, . ite
nu linguæ mors & uita Ergo lingua manus habet. Dicite quaræ? Dicitur in manu linguæ mors & 7* Ton —
nita. Videte quid dicat. Deus non audit linguam: non uerba ſed opera ut quicũq; aliquid loquitur

in ſancta. Leuate inquit manus ueſtras: quia Ieſus eas leuauit in cruce. In noctibus extollite manus

derint pauperem manum porrigunt. Quando iudæus dederit elemoſynam: nonne tibi nidetur le- , g.-len ers reſ

tem qui eſtis in domo domini: qui ſtatis in domo domini in atriis domus dei noſtri. Qui eſtis ſer-
ui domini:quibus dixeram: ecce quam bonum & quam iocundum habitare fratres in unum. Sic le
uate manus: ut in ſancto leuetis: hoc eſt ut confiteamini chriſtum: & quicquid facitis pro chriſto fa-

entilis: facit & iudæus: facit & alius chriſtianus. Et uir ſanctus: Inuenies aliquos de chriſtianis ĩideo

are elemoſynam ut laudentur a donulis. Qruancho pauper rogat bucellam circũſpiciunt: & niſi te clere

quæris:humanos oculos quid requinis? Elemoſyna tua apud imperitos uidetur eſſe elemoſyna: cæ

ſi mendico.ſed quaſi fratri. Nos damus carnalia: ille dat ſpiritualia. plus dat pauper quam accipit. π e

nem: ſed in paupere: ſui miſeretur non illius. Iſta miſericordia non chriſti miſericordia ſed ſui miſe
ricordia eſt. Omne ergo qd facimus chriſti cauſa faciamus:ſaciamus in ſancto. Siue manducamus

2 * 2 2 7 1
lia tenemus: prophetas ediſerimus. Non debemus hoc ita facere ut gloriemur apud fratres: ſed ut r, lon, r E r2

res: ſi plures edidicerint. Ille plus edidicit qui plus facit. Cæłerum quod tu ediſcis: ego facio. magis
mea opera ſcripturas tenent: quam tuus ſermo qui uane reſonat in noctibus extollite manus ue-
ſtras in ſancta. ſeuate manus in cruce: leuate auxilium in noctibus: leuate manus ueſtras in ſancta. Et
cum leuaueritis in ſancta & feceritis quæ ſancta ſunt quaſi medicamentum bonum operum ueſtra-
rum chriſtus ſit. & dicite. ́YMdDñ
CVnde & apoſtolus dicit. In omni lo

Manus leuentur:os chriſtum reſonet. Et in noctibus leuate manus ueſtras. Da pauperibus elemoſy Lrpin par 1IIt 7

to gratias chriſto: quando dederis: quam frater qui a te accœ pit:tibi agat gratias. Grande nabis

ſyna. Quid ſcriptum eſt? Sicut aqua extinguit ignem: ſic elemoſyna extinguit peccata. Hoc præ⸗- . Ff.1
ſtat elemoſyna qd & baptiſma. Quomodo & baptiſma nobis peccata dimittit. Ita & elemoſ. e
na nobis peccata dimittit. Sicut aqua extinguit ignem: ſic elemoſyna extinguit peccata. Pecca- epiI

Expoſitio.

tis igni gehennæ præparatis. Hos autem extinguit elemoſyma.
CBenecicat te dñs ex ſyon.qui fecit celuʒ ⁊ terra. CTu benedicis domi/
num: & dũs te benedicit. Ex ſyon de ſpecula:de eccleſia: de ueris dogmatibꝰ*. de fide pia. Bñdicat te
dominus ex ſyon.lſtũ uerſiculũ ſpuũᷣs ſctũs loquitur.ſiue certe propheta ĩ ſpũ loquitur. Et quid dicit?
O tu qui per quindecim gradus ad ultimum conſcendiſti: qui feciſti hæc:& hæc qui benedicis dñʒ
Qui in noctibus extollis manus tuas: & cætera. Et benedicis domino. Recipe & tu mercedem. Bene
dicat te dominus ex ſyon:qd dediſti recipe. Tu dediſti elemoſynaʒ tu feciſti uirtutes a deo præmiũ
& benedictionem conſequæris. Benedicat te dominus ex ſyon. Syon de cæleſti hieruſalem in ma/
tre primitiorum. Vbi ſunt futura: ubi ſunt archangeli: ubi uirtutes cæteræ: ubi apoſtoli: ubi prophe-
tæ:ubi ſancti martyres: ubi ſequuntur angelorum multitudines & ſanctorum quocũq; agnus uadit
Deniq; uidit & ioannes ciuitatem ſanctam de cælo depoſitam: gẽmis extructam duodecim habere
portas:tota aurea erat. muros habebat aureos: habebat & plateas de diuerſis gemmis. In hac ciuitate
chriſtus regnat: in hac ciuitate habitatores ipſius ſunt: & habitatores & portæ ipſi & domus ſunt: &
habitatores. Vultis ſcire quoniam domus ſunt? Chriſtus habitat in eis: chriſtus deambulat in eis.
Inhabitabo inquit in eis & deambulabo. Vide animam ſanctam quam grandis ſit. Chriſtum ca/
pit:quem cælum non capii. Vide quid dicat. Inhabitabo inquit: ſi fieri poteſt ut aliquid anguſti in-
habitet. Inhabitabo & deambulabo in eis. Vbicũq; deambulat utiq; lata domus eſt: ubi deambula/
tur. Vos eſtis inquit templum dei. & ſpiritus ſanctus habitat in uobis. Præparemus templum no-
ſtrum ut chriſtus ueniat & habitet in nobis: ut anima noſtra ſyon ſii.ſit ſpecula ut ſit in ſumitatibus
conſtituta:ut ſit ſurſum:non deorſum. Legimus in zacharia propheta. Et angelus inquit qui loque
batur in me dixit ad me.Si angelus loquebatur in propheta: quanto magis habitat in nobis? Ipios
habet & domus & confabulatores. Benedicat te dominus ex ſyon: qui fecit cælum & terram. Si ſan
ctus es audi quid dicit:qui fecit cælum. Si peccator es qui fecit terram. & cælum fecit & terram. Inte
2èð rim dicamus ſecundum litteram. Hoc dicit ad diſtinctionem idolorum. Dii inquit qui non fecerũt
Ls-te 1 cælum &α terram pereant. Dominus autem cælos fecit. Ad diſtinctionem hos dicit idolorum. hoc
”MU interim ſecundum litteram: cæterum ſecundum intelligentiam ſpiritualez. Quomodo dicitur pec
catori: terra es & in terram ibis. Sic & ſancto dicitur: cælum es: & in cælum ibis. Hoc totum quare di
xi? Vt cælum probarem. Cæli enarrant gloriam dei: & opera manuum eius annuntiat firmamentũ
Et aquæ quæ ſuper cælos ſunt laudent nomen domini. Cæli cælorum domino qui fecit cæxlum &
terram. Licet terreni ſimus: licet ambulemus interra tamen conuerſatio in cælis eſt. Ibi habemus
municipationes noſtras. Qui fecit cælum & terram: licet peccator es noli deſperare. Dominꝰ om/
nipotẽs: multi de terra cæli niunt: & multi de cælo terra. Infœlix iuda cælum fuit: & factus eſt terra.
Paulus apoſtolus eo tempore quo perſequebatur eccleſiam terra erat. Confeſſus eſt & cælum factus
eſt. Nec qui cælum eſt debet eſſe ſecurus.nec qui terra eſt debet deſperare de uita. Iacob eo tempo/
re quando fugiebat in meſopotamiam fratrem ſuum: uenit ad luzam: & ibi inquit poſuit lapidem
ad caput: Sed caput ipſius lapis erat chriſtus. Nunquam ſibi poſuit lapidem ad caput:niſi eo tempo
re quando perſequutorem fugit. Quãdiu erat in domo patris ſui & habebat refrigeria carnis lapidẽ
non habebat ad caput.Receſſit de domo nudus: receſſit in uirga: & ſtatim in ipſa nocte inuenit la/
pidem: poſuit ad caput ſuum:qui talem habebat paululum in quo refrigerabat. Videte uiſionem
eius. Vidit inquit ſcalam de terra pertingentem ad cælum: & uidit inquit angelos deſcendentes &
aſcendentes. Vidit angelos de cælo uenire ad terram: & alios de terta ad cælos aſcendere. Vultis ſci
re quia lapis ille qui erat ad caput chriſtus erat: lapis angularis. Lapis quem reprobauerunt ædifican
tes:hic factus eſt in caput anguli. Lapis ille qui ſcriptus eſt in regnorum libro abenezer. Lapis iſte
chriſtus eſt: abenezer autem interprætatur lapis adiutorii. Coniurrexit inquit Iacob mane: & quid
dixit?Hic inquit domus dei eſt. Et quid fecit? Tulit inquit oleum & unxit lapidem. Niſi myſtenia in
tellexerimus ſcripturarum: cuius rationis erat: & ungeret lapidem oleo. Benedicat te dominus ex
ſyon:qui fecit cælum & terram. Denis quinis cãtica graduũ pſalmis ĩ bñdictione concludens.
CEx uoce prophetica nos ammonet dicens: õäsä èð
Allelnia. CPSALMVVSTVSS. CXXXIIII...
AlAugdate nomen domini. C Qdpꝓ fĩidẽ cognouiſtis eẽ ſuper omne nomen.
CZaudate ſerui dominum. T Quſ peccati famuli eſſe deſiſtis.
SRACQui ſtatis in domo domini in atriis domus dei nofir.
CQu imolabitur ĩ eo plãtati eſtis. Zaudate dominuz quia benignus eſt dñs.
CCno enĩ pœnitẽtibus ueniã præſtat: ſpẽ etiã noſtram ſua adimplẽs benigniate.
CVPlſallite nomini eius quia ſuaue ef. Non enim proceſſit ab eo aſpera
hereticorum peruerſitas:ſed per ipſam ſuauitatem ab ſqualore gentilitatis eruti ſumus
QAuoniam Jacob elegit ſibi dominuns:, (¶ Eum ſcilicet qui ſupplantato populo
artipuit benedictionem eius: CQCOQ Irrahel in poſſeſſionem ur. “
Oui poſt multas luctas deum mente meruir uider.
QAuia ego cognoui quod magnus eſt dominuns·

* .
5

CRenelamte

f e f f ee

— —

N
enn
o/
em
po
ick
le
nem
hiſ
liien
i
nain
e

COccidit regna commotioni

Buper S ſal. . cx V.

CReuelante filio cognoſcimus patrem ipſo dicente. Nemo nouĩt patrem:niſi cui uoluerit filius re⸗
uelare. CESt deus noſter pꝛe omnibus diis.
CSSuper omnes ſanctos angeloſq; qui dii digni ſunt uocari.
CQQOmniga quecũqʒ uoluit dominus fecit in celo ⁊ in terra in mari ? in abyvſſis.
CPro uoluntate bonitatis placuit deo ĩ excelſum aĩas: ĩ ariditate mẽtis: ĩ ſæculi fluctibꝰ ĩ ꝓfũditate
malitiæ facere mirabilia: ſicut ſequitur. CEducens nubes ab extremo terre
CAb huũilitate tetrena eleuãs apoſtolos ac ꝓphetas. CFulgura in pluuiam fecit.
ꝘMiVt primum lumen cognitionis dei: deinde imbrem doctrinarum infunderent.
Qui pꝛoducit uentos de theſauris ſuis. C Angelos ſanctos de archanis cæleſti/
bus dirigens: qui his nubibus imbribuſq; roborem atq; incrementum implerent.
OQn dpercuſſit pꝛimogenita egyꝑti:ab hoie uſqʒ ad pecus.
CPrincipalia uitia atq; crimina mundxi. C Et miſit ſigna ⁊ pꝛodigia in medio tui egypte.
Terrens mundum in paſſione: uel in tænebris uel in cõmotione terræ.

An pharaonem ⁊ in omnes ſeruos eins. CAfñgens diabolũ uel principatꝰeiꝰcruci ſuæ.
QAui percuſſit reges magnos.Et occidit reges foꝛtes.
Innumera uitia quæ mũdũ oppræſſerant. CSeon regem amoꝛꝛeoꝛum.

CArborẽ infructaoſam habentem ſecũ execratores dei:qui ſimul percuſſi ĩ ignẽ piiciũtur æternũ.
CSEt og regem baſan. Maceria cõfuſionis: quæ nobis ne deũ agnoſcerem obſtabat.
Et omnia regna chanaan.
is quæ nos cõmouebant a deo: & dominabantur nobis.
CEt dedit terram eoꝛum hereditatem. hereditatem iſrahel populo ſuo.
Hæc omnia deleuit deꝰ atq; ſubuertit: noſq; ꝑ cognitionẽ ſuã ĩ hereditatẽ adſciuit: & ut ĩp̃is ꝗq nos
afflixerant dominaremur indulſit. Bomine nomen tuum in eternum.
IIo ĩ ppetuũ pmanẽte:hæc nobis ſit hereditas ſempiterna.
CBomine memoꝛiale tuum in ſeculum ſeculi. .
ÆNVt qd legis uetens umbra præfigurauit in altero ſæculo:ideſt in euangeliis agnoſcatur.
CQuia indicauit dominus popnlum ſuum. C Iudæos ñ credẽtes ꝗq nũc iã iudicati ſũt cum
non crediderinunt. C Et in ſeruis ſuis conſolabitur. CIn credentibus utiq;.
CSimulachra gentium argentum ⁊ aurum opera manuum hominum. Os habent ⁊ nõ loqnè
tur oculos habent ⁊ non uidebunt. Aures habent ⁊ non audient:mares habent ⁊ non odoꝛabũt. e= ſ= i. .= rdAen
Manus habent ⁊ non palpabunt:pedes habent ⁊ non ambulabunt:non clamabunt in gutture . N.-Arrt, ſr l
ſuo:neqʒ eni eſt ſpiritus in oꝛe ipſoꝛum.

C¶Gentilium execranda cõmemorat irtidens: quia cum nullius membri uegetationem habebãt: a

ri argentiq; metallo illos nobilitare uoluerint. Ideoq; adiecit.
Similes illis fiant qui faciũt ea:⁊ omnes ꝗ cõſidũt ĩ eis.
IIli confundant᷑ in his qui credunt:nos uero conſolemur:qui ad imaginẽ dei facti:ipſũ adoramꝰ.
CBomps ifrahel bene.dominnum. CCõgregationes ſctõꝶ: deũ oculis mẽtis inſpiciẽtes.
CBomus aaron bene:dominuum. Miniſtrorum ordo perfectus.
OQui timetis dominum benedicite dominum. ”

CVt ſicut maieſtatem meœtuitis. ita cum chanitate laudetis.

Benedictus dominus deus ex ſyon:qui habitat in hieruſalem. CIpſe dũs nĩ ieſus xpᷣs
cui ẽ cum æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum amen.
CDñi miſericordias in diuerſis neceſſitatibus humano præſtitas generi pandit dicens.
WAllelnia alleluia.pſalmus Bauid: CPSALMVS. CXXXVyy.
᷑ OO nfitemini domino quoniam bonus quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius. .
6 CCCoſitemini peccata ur̃a: & laudate eum ꝗ p miſericordiã ĩ ſe manenti indulget.
¶¶Lonfitemini deo deoꝛum quoniam in ſecumum miſericoꝛdia eins.

N

. —N——— . 2 —.
fet, P — rnider.5
. — ——

AAJAJAIIIo qui credentibus in ſe dedit poteſtatem filios dei fierſi.
Confitemini domino dominoꝝ. C NHoc refertur ad filium. & deo deoꝶ ad pr̃eʒ.Pri ergo: &
filio cõſitemur. Pater. n. in filio: & filius ĩ patre. CQui facit mirabilia magna ſolus.
CPrius dixit cõfitemini deo deoꝶ: & iteæ dño dñoꝑꝶ. Et qñ dixit duas perſonas: nunc dicit qui fa-
cit mirabilia magna ſolus: ut nõ dicat duos deos. Scriptũ ẽ eni. Vnꝰ ẽ deus ex quo omnia & unus
dũs Ieſus per quem omnia & nos per ibſum. C Quf fecit celos in intellectn.
CIſti ſunt cæli qui enarrant gloriam dei:qui ueſtiti ſunt imagine cæleſti. Et ſunt cæ ſi qui fůt ueſtiti
imagine terreni: in intellectu in ſapiẽtia. Xs. n. dei uirtus & dei ſapiẽtia. Sicut & in prouerbiis dicit
ipſa ſapiẽtia. Qñ faciebat cælos cũ ipſo erã & cætera. Qui firmauit terram ſuper aanss
SLicet dicatur terra ſuper aquas pendere. hoc eſt inania pendere: tamen terram noſtram ſundauit:
& firmauit in baptiſmate. Non dixit ſuſtollit aut exaltauit: in cælos fecit aſcendere.. Baptiſma enim
peccata dimittit: & quaſi de carcere liberat: regna cælorum non poteſt donare. Si nõ eniʒ aliquis ꝓp
opera & fidem intrauerit: non poteſt ſecurus eſſe.

— .

Expolitio.

CAul fecit luminaria magna. CSecundum litteram de illis dicit: Licet parua ea
conſpiciamus ſed tamen magna ſunt. Sicut enim nos ſi aſcendamus in monteʒ excelſum: & uidea
mus in ſubiecta ualle hominem:uidetur nobis quaſi paruum quiddamꝛita & ſtellæ magnæ ſüt: ex
altitudine autẽ paruæ nobis uidétur. Stella enim quæ uidetur in britania & ubiq; ipſa apparet. hoc
autem dicit ad eos quibus dicit uos eſtis lux mundi:

Luanam : ſtellas in poteſtatem noctis.Quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius.

CEceleſiam uel doctores eius:ſub nocte ueteris legis poſuit. Scilicet ut quod illi nuntiauit in litte/

ris ſpiritualiter adimpleant & obſeruent. „
CQni percuſſit egyptum cum pꝛimogenitis eoꝛũ.Et eduxit ifrahel de medio eius. In manu
foꝛti ⁊ bꝛachio extento.Quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius.
AIn uirtute patientiæ ſuæ uerberato mundo eduxit nos ab operibus eius. . “
Qui diuiſit mare rubꝛum in diniſiones:⁊ tranſiecit irabel per medium eius:quoniam in ſe
culum miſericoꝛdia eius. . In multis enim gradibꝰ ſcã/
ditur per huius ſæculi fluctus ut ad eum poſſit quem mente tuetur accedere.
CEt excuſſit pharaoneʒ ⁊ exercitũ eiꝰi mari rubꝛo:quoniã i ſeculũ miſericoꝛdia eius:
Si iſrahel ſimus: deus pugnat pro nobis: & nos tacebimus & proſtemit diabolum cum ſatelliti-
bus fuis:ne nos nocere ualeant. M
CQAui trãſduxit populum ſuum per deſertum:quoniã i ſecnlũ miſericoꝛdia eius.
Semper populus dei per deſerta huius mundi tranſducitur quoaduſq; in terram repromiſſionis
introducatur. C Qni eduxit aquã de petra rupis:quoniã ĩ ſeculũ miſericoꝛdia eius.
CA xpᷣo dño ꝗẽ ſtabilis petra uel baptiſmũ ꝓceſſit:uel poculũ æternæ uitæ manauit.
AQAui percuſſit gentes multas:⁊ occidit reges foꝛtes.Seon regem moꝛꝛeorum:⁊ og regẽ ba/
ſan:⁊ omnia regna chanaan occidit:quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius.
COmnia regna peccata a chriſto percuſſa dicit. “ J
COAni percuſſit reges magnos. CPrimum percuſſit pharaonem qui intelligitur
diabolus: & ſic exercitum eius. Sicut ĩn ſuperiore eius pſalmo expoſuimus.

CEt dedit terra eoꝛum hereditatem:hereditatem iſrahel populo ſuo:quoniam in ſeculum mi⸗

ſericoꝛdia eius. . CChriſtianis utiicch.
CAuia in humilitatem noſtrã memoꝛ fuit noſtri dñs.quoniã iĩ ſeculũ miſericoꝛdia eius⸗
CVt nos uiſitaret aduentu ſuo. M
CEt redemit nos de manu inimicoꝛum noſtroꝛum:quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius:
CFundens in prætio noſtro ſanguinem ſuum. MU
CQui dat eſcam omm carni quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius
CPræbens ſe panem uiuum & uitam dantem huic mundo.
CConſitemini deo celi:qnoniam in ſeculum miſericoꝛdia eius.
Laudem ei debitam redite qui uos a terrenis in æterna committat
CConſfſitemini domino dominoꝛum:quoniam in ſeculum miſericoꝛdia eins.

CQuo uos uel iudices: uel dominos mundi conſtituit. Ipſe dominus noſter ieſus chriſtus cui ẽ cuz

æterno patre & ſpiritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum amen.
CEx noce prophetica prolatus docet mentes omnium fugere a peccatis: in exemplum illius ter/

renæ hieruſalem quæ a gentibus adducta ĩ captiuitatem deflebat: dicant ergo animæ quæ de mu

tis erroribus conuertuntur ad dominum. CAlleluia pſalmus Banid.
2ðèG CPSALMVS. CXXXVI. .
NAper flumina babylonis illic ſedimus ? fleunimus.dũ recoꝛdaremur ſyon.
NACSi non aliquis egrotat neſcit quãtũ ualet ſanitas. Et iterum. Claudus neſcit quantus

Naualer qui ſanus pedibus. Similiter & cecus uidentẽ. Hoc totum dictuz eſt quãdo pſalmꝰ

dici t. Super flumina babylofis illic ſedimus & fleuimus dum recordaremur ſyon. Baby-
ſio interprætatur: Ergo babylon hic mundus: peccator ergo qui cecidit de paradiſo & ue
nit in uallem lachrymarum: hoc eſt in babylonẽ in iſtũ mundũ dicit. Magis autem propheta ex p-

al. lo. 9ſ rtrf

quem pulchrum ad horam & egrotans perdiderit pulchrytudinem & marceſcat flos ipſius hic ſi⸗
cut flumen tranſiit. Et aquæ ſuccedentes ibi uenientes & recedentes pereunt. & iterum aliæ oriun
. Le r, e, MWrm, P ttur: & iæ pereunt:ita & in hoc mundo quod ad momentum aut aliquod tempus:aut ditamur:aut
eir fortes iumus:aut pulchri ſumus: & poſt modicũ tranſit ſicut aqua & perit. Ibi ergo ſedimus & fleni/-
mus dum tecordaremur ſyon. Licet quidem uitio noſtro cecidimus de paradiſo:tamen reminiſci/
mar priores fœlices & non obliuiſcĩmur: & ille qui de hieroſolymis deſcendit in hierico quæ iter/
prætatur luna. hoc ẽ q̃ ſemp mutatur. Hic aũt intelligitur in hũc mũdũ.In latronẽ incidit & ſamari
tanus tulit eũ: & oleo & uino curat: miſcens auſteritatem cum miſericordia⸗
¶In ſalicibus in medio eius:ſuſpendimus oꝛgana noſtra.
CSalix talem naturam habet:eſt quidem lignum infructuoſum: & dicitur qd ſi quis ex illa accipiat
potionem

ſona eius qui cecidit dicit. Super flumina babylonis. Flumen autem babylonis quando nideris ali

– —

=

ſ
ſ

boy

tur

6

er
Em

in
Bop
nieß⸗
Otu
aut
ſeni/
iſc⸗
ſten/

nul

chin

2* 2 2* . 2 12 2 2 . . 4 — — — J
Q IIn Peccatis conſtituti qui cecidimus de hieruſalem in babylonem. Ergo nõ põt aligs ſi nõ ſit ſan- FrED S. r P. 2 ,

Beatus qni tenebit ⁊ allidet parunlos ſuos ad petram.

. P „ . mre .5 . T H

Super Pſal. cxxxvn.

potlonem ant manducet filios non ſacit. Ilbi ergo ſuſpendim us organa noſtra. Organum auteʒ ho . , e, (
minis corpus eſt. Sicut enim organum ex multis fiſtulis compoſitum eſt unam autem modulatio⸗
nem melos mittit:ita ſi organum noſtrum habemus tactum per ipſum:hoc eſt per opera. Melius &

canticum & hymnum reſeremus deo. Similiter & per auditum: & per odoratum: & per guſtum: „ 1S L. a⸗
per uiſum: & per has omnes uirtutes quaſi de uno organo hymnum & canticum referemus domi:, PDDS
no. Dicitur iteꝶ ſalix: radicem non habere. Sed ſi ramus abſcinditur & plantatur ſec' aquã ſtatimimm “—
reſcit: ita autem & peccatorſi hic peccauerit licet ceciderit: tamẽ ſi ſit ſecus aquas hoc ẽ ſi legit ſãctas —
j *rneria ſe Pr 1

ſcripturas & audit uerbũ diuinum a ſctõ uiro: uiret eiꝰ aĩa: & ĩ pœnitẽtia conuertetur.
CQuida illic interrogauerunt nos qui captinos duxerunt nos: verba canticoꝛum.
Demones qui decœperunt nos & captiuos duxerunt. Nunc quaſi deridentes nos: & gloriantes
dicunt nobis. Reddite nobis uerbum de fide ueſtra: & quemadmodum quando eratis in hie-
ruſalem hymnum dicebatis deo. Reſpõdent qui peccauerunt & decœpti ſunt: & dicũt.
CQuomodo cantabimus canticum domini in terra aliena⸗

. .

—,
1— fe

ctus laudare dominũ. Pctõr enĩ nõ debet cãtare dño ſed lugere peccata ſua. = de rr. Len de
CS ioblitus fuero tui hieruſalem:obliuioni detur dextera mea.
TErgo quia peccauit & cecidit reminiſcitur priores conuerſationes & hieruſalem: & proponit ſibi
quod niſi ſemper memor ero & ſemper in mentem habeam obliuioni detur dextera mea. hoc eſt
opera mea. Non dixit ſiniſtra ſed dextera. Siniſtra enim ſemper in obliuione eſt. Vis ergo ſemper
in memoria domini eſſe? Dexteræ opera ſac. 5 ss
CAdhereat lingua mea faucibus meis:ſi non meminero tibi. i⸗
CHoc ẽ nõ debeã neq; opa:neq; ſermonẽ:ſi nõ iugiter memoria tui uerſetur in corde meo- ere „
CMemoꝛ eſto domine filioꝛum edom in die hieruſalem. b. e Ne-

CEdom interprætatur terrena & ſanguinea. Quis ergo eſt niſi diabolus? Vide ergo qd dicat: hoe
ex perſona adam dicitur. Domine memento quẽadmodum me decœpit & traxir me ſerpẽs diabo
lus qui intelligitur nabuchodonoſor:& eiecit me de paradiſo. Memento & retribue ei: & patiatur
œnam quam ipſe ſua malitia mihi induxit: trahens me: & adduxit in babylonẽ & in aſſyrios. —— . L.,2
Filia babylonis miſera. CFilia babylonis anima eſt: quæ ſemper in motione eſt & in con! D—E
ſuſione: & non habens ſtatum ſed eſt in uitiis & peccatis: quæ uere miſera eſt:
CBeatus qui retribuet tibi retributionem tuam/quam retribuiſti nobis.
CBeatus qui retribuet ei: quod ipſa fecit abſte. Subiungit. Eiecit me de paradiſo:ego illam per abſti
nentiam reduco eodem. Decœpit me per fornicationem: ego per caſtitatem reduco illam in hieru
ſalem: & ex uitiis in uirtutem. Ergo non ut inimicus facio:ſed ut amicus.

C Paruuli dicuntur cogitationes. Ac ſi dicat. Vidi mulierem concupiui eam ſtatim ſi non abſcide- W. L.
ro concupiſcentiam illam: & ſicut pedem tenuero & alliſero ad petram: donec parua eſt concupiſcẽè
tia: non poteſt poſtea abſcindi quando creuerit. Beatus ergoeſt qui ſtatim abſcindit & allidet ad
petram: perra autem chriſtus erat. MM 4
QOCPSALMVS. CXXXVIIII...g 8N t .
Onfiteboꝛ tibi domine in toto coꝛde med: CQualia ſunt uulnera: taleꝛ- ſ e
eemplaſtrum. Quemadmodum enim corpus habet diuerſa uulnera: ita & anima haber = Pat
Nſuas paſſiones: & ſua uulnera: & aduerſus peccatum: talem & pœnitentiam debemus age-
S re. Si quis pro omnibus peccatis ſuis confitetur: iſte in toto corde confitetur domino,. A Ee e
ſi dixiſſet. Fornicatus eſt aliquis:confitetur pro fornicatione. Sed quoniam eſt: aut auarus: aut iracũ
dus:aut detractor: aut blaſphemus: & plurima uĩtia habet: iſte conſitetur in toto corde. Si quis autẽ
pro omnibus uitiis & paſſionibus animæ ſuæ agit pœnitentiam:iſte poteſt dicere. M
CCõſiteboꝛ tibi domine in toto coꝛde meo:quoniam aniſti uerba oꝛis mei.
CIſte uerſiculus in hebraico non habetur. Cæterum quod dicit. hoc eſt: propterea coſitebor tibi In
toto corde meo.hoc eſt pro omnibus uitiis meis & peccatis: quoniã non pro uno uitio cõfeſſus ſũ
tibi & exaudiſti me. CEt in conſpectu angeloꝛum pſallam tibi.
C Vvide perfectionem pœnitentis: quia poſt confeſſionem & pœnitentiam: cum angelis meremur
acre. Gi autem pſallit iam non agit pœnitentiam: ſed gratias agit. Et bene dicit.
Adoꝛabo ad templum ſanctum tuum.
CSi hoc eſt templum quod nunc uidetur deſertum:in quo oportet adorare:ergo non debent iu/
dæi adorare quoniam euerſum eſt templum. Templum autem dicit ſanctam & cæleſtẽ hieruſalez:
CSpper miſericoꝛdiam tuam ⁊ veritatem tuam. 2*
Peccator audiat miſericordiam iuſtus autem & ſuperbus audiat ueritatem.
CMultiplicabis in anima mea mirttem.
MAultiplicabis:hoc eſt multis ſollicitudinibus ſubiacere animaem.
CConſiteantur tibi domine omnes reges terre. .

OO/

Expolitio.

èU S Reges tertæ ſunt iſti qui regnant peccato. Ergo ipſi confiteamur qui tegnàt peccato:Nec eniz de
or, 2 teogibus huius mundi. Scriptum eſt. Cor regis in manu dei. Putas cor iuliani impiiſſimi ĩ manu dei
fuit Abſit. Aut Neronis: aut Maximiani & Detii perſequutorum? Abſit. Sed de illis dicit ꝗregnant
, peccato:quia iſti qui uincunt nitia & paſſiones animæ & regnant peccato:cor eoꝑꝶ in manu dei eſt
Lor or - ere lL.. Nuia audierunt omnia uerba oꝛis tii. Quia cuſtodierunt mädata tuaua.

CPhiloſophi huius ſæculi:non can⸗

B Effuggat. & ubiq; ſit ſpiritus tuus. Ex quo intelligimus deum eſſe: qui totus ubiq; ſit.
¶ Si aſcendero in celum tu ibi es:ſi deſcendero ad infernum ades: ⁊ reliqua.

manu. Et dixit. CErgo tenebꝛe conculcabunt me:⁊ nox lux mea in delitiis meis.
¶ Un hebreo ſenſus iſte ẽ. CSt dixi forſitan tenebꝛe conculcabunt me.
C Econtrario autem nox ipſa apud te lumen fuit: quia nihil cælare te poteſt: Quod & ſymmachus

AIdeſt tam clara ſunt omnia quæ a te putantur occulta: ut manifeſtiora ſint luce.
CSnuſcepiſti me de ventre matris mee. S
CQuinta editio ita tranſtulit conflaſti me de uentre matris meæ MD
CImperfectum meum viderunt oculi tui. CImperfectum hic pro incompoſito po⸗
fuit: quod etiam elementa hominis antequam formentur in utero cognoſcat deus.
CSt in libꝛo tuo omnes ſcribentur. H
uoluntate naſcatur dei: nec quiſquam eius notitiam ſubterfugiat:·
CBies foꝛmabuntur:⁊ nemo in eis. CNHunc locum ſymmachus ita tranſtulit:dies quibus
formati ſunt. ne una quidem ex eis deeſt. Et eſt ſenſus. Omne tempus ætatis cui iam ab exordio ui/
tæ iſtius ſunt curricula deputata: certo fine decurrit nec una dies aut plus aut minus eſt quam tu cõ
ditor eſſe uoluiſti: Secundum ſeptuaginta autem interprætes & altiorem intelligentiam ſenſus eſt.
. = 1. Tu omnes in die formas tu cunctos uis eſſe nilios dei. Sed nullus eſt momnibus qui nõ peccato ob
Aers = E., ſelr-e, Fr noxius ſiat: & per hoc filius noctis eſſe incipiat: ne quiſquã eorum lucem ipſius diei toto uitæ ſuæ
tpe digne perſiciat. Vnde & apoſtolus ad eos qui ſilii noctis eſſe ceſſauerant loquitun.
C PSALMVS. CxXxXXIXxMX. S
ARKR iipe me domine ab homine malo. C¶ Non in tantum poteſt nos decipe dia/
W- = pI » e P.Kh bolus: quantum perorganum hominis ab hoc depræcatur propheta liberare.
cäl AAuia cogitauerunt iniquitates in coꝛle.
W 5 Krrcean) (De hereticis dicit. CAenenum aſpidum ſub labiis eoꝛum⸗
CQuoniam uidentur amicitiæ uerba habere: plena ſunt ueneno mortifero. Iuxta iter ſcandalum
er a-L.-ores poſuerunt mihi:hoc eſt de ſcripturis proferentes teſtimonia: quæ quaſi uidebantur rationem ali-
quã habere tẽptabant me decipere. Bixri domino deus mens es tu.
Si non eſt ſanctus non põt hũc uerſiculũ dicere:qui ñ regnatur a peccato:qui dicit pars mea dñs.
MNon tradas me dom ine deſiderio meo peccatoꝛi:
Dicit ſcriptura. Quod ſi quis uiderit mulierem ad concupiſcendum iam mechatus eſt eam i cor/
ꝗde ſuo.Ergo dicit propheta. Ne de concupiſcentia mea tradas me diabolo: Sed bene mihi habet in
opere iudicare: & non in cogitatione.
Caput circuitus coꝛumlabor labioꝛum ipſoꝛum operiet os. CQuemadmodum lerpẽs
– quando uiderit aliquem uenientem ad percutiendum: circulum facit totum corporis ſui: & in me⸗
Qdio cæ lat caputiubi ſcit habere ſeuitiam: Ita & iſti heretici per ſermonem philoſophorum: & ariſto
HHtelis⸗de cæterorum uidentur ſe abſcondere & quaſi protegere & defendere. Sed eccleſiaſticus uir
J gr er a quaſi in uirga. Hoc eſt in cruce in qua ſoluet circulum: & inuenit caput latens: & ibi eum percutit.
Deſl. Ir g. . Hoc eſt teſtimonium proferet de ſcripturis.
CVultus dei quid eſt niſi chri

Pc 1 — rerz 4ℳ —Tr

79

v.. r ſet,
CHabitabunt recti cum vultu tuo. ”M
ſtus? Qui non rapinam arbitratus eſt eſſe ſe equalem deo.

WWSSmine clamaui ad te ?⁊ exaudwi me. [ Mopſes ſtabat cum populo: &
EA pharao perſequæbatur poſt tergum eius: & undiq; anguſtia illi erat. In illo tempore la-

chrimatus

— T Et cantent in viis domin· Philoſophi huius ſæculim
. EeEtenn in uiis domini. Sed nos cantamus in uiis domini. hoc eſt in moyſe & in eſaia:& in hiere⸗
mia: & de uiis iſtis uenimus ad illam uiam quæ dicit ego ſum nlſiuu.
myJFFrabilis facta eſt ſcientia tua ex m.. Manifeſtius hoc ſymmachus in
NSA ierprætatus eſt. Prætergreditur me ſcientia tua. ideſt non poſſum tua ſcire ſecreta: & in
inen . O.r. . A profundum ſapiennier tuæ mens mea non poteſt itroire. è
— 2CQuo ibo ab ſpiritu tuo: aut a facie tua quo fugiam.

uomodo autem tuam poſſum compræhendere notitiam: cum in te ſint oĩa? Nihilq; ſit qd te

CNulla altitudo te altior:nullum profundum te profundius: oriens & occidens in tua continẽtur

melius interprætatus eſt dicẽs: & nox lux circũ me ſedet. Sed & ſequẽtes uerſiculi hoc idẽ ſigniſicãt
Auia tenebre non obſcurabunt a te:⁊ nox qſi dies illuinabit᷑:ſicut tenebꝛe eiꝰita ⁊ lumen eius

C Et quod nullus abſ

— — — — —.. = =

— — ——
— —,ʒ — = — — —

——K—
—
—

——
— —

———— ,S –8 — — — —

.
d

⸗

n

r

s1

An
niccit

de
ui

Godu
cond
nuc
ſuck
wob
e le

e⸗ i⸗

micot
habein

ns
in e
s uit
Autii

tichi
gule

hor⸗ 4
u⸗

W¶ Birigatur oꝛatio mea ſicut incenſum in conſpectu tuo.

CEleuatio manuum dominum demonſtrat: Et in eleuatione manuum creatorem uidemus. Vide

circuit quærens quem deuoret. Diabolus non pugnat cito contra aliquem per grandia uitia ſed p Perren ric nez ad re

CQuem diligit dominus corripit:caſtigat autem omnem filium quem recipit. Beatus eſt quĩ cor-

Super P3Pſal. cxl.

chiimatus eſt ad deum. Et continuo deus ad eum. Quid clamas ad me Dum cum ſilentio orabat .Hr
auditus eſt. Scriptura autem non meminit quod loquutſit ſed tantum quod lachrimatus ſit. Et ſq⸗- ””ä
uis martyruʒ: ſemper clamat ad dominum: & exauditur: & dominus locutus eſt ad Cain. ſangnuis C n— der
ratris tui clamat ad me. Et in apocalypſi ioannis. Animæ iuſtorum ſub altare dicebant ad dominũ
Vſquæquo domine ñ nos defendisSimul aũt conſideremus quia animæ iuſtorũ: altaria ſunt dñi. . 3 7
CIntende voci mee cum clamauero ad te. CHoc eſt uide & conſidera o domine qdu Jor dm mc Seet
peto: quoniam non peto corporale deſiderium: aut aurum aut tale aliquid huiuſmodi. ſed ut miſſe „
ricordiam conſequar: Propterea dicit intende. hoc eſt diligenter audi: quia nihil alienum peto. 3 d. pel er A-rne,
C Hoc eſt recta ad te perueniat oratio mea. nõ habens aliquas ſordes aut uitia aut cogitationes dia
bolicas.Incenſum autem orationes ſanctorum ſunt. Hoc autem cognoſcemus de apocalypſi: quan
do. xxiiii. ſeniores tenebant tabulas & dicebant: heæ ſunt orationes ſanctorum.
CEleuatio manuum mearum ſacriſicium veſpertinuum.

autem quia non dixit extenſio manuum mearum. Extenſio enim non eſt eleuatio. Sed extendit ali
quis & poſt terguz: & in latus: hoc eſt in inuſidiam quemadmoduz dicit dominus. Et quando extẽ
deritis ad me manus ueſtras non exaudiam uos. Sacrificium ueſpertinuz: Vndecimæ horæ ideſt in
euangelio leua manus meas. Et iterũ apoſtolus. Leuate manus ueſtras ad orationes. Et moyſes quã
do leuabat manus uincebat Ieſus. Quando autem deponebat: uincebatur. Si intelligo ſcripturas ſe
cundum hyſtoriam: & ſecundum litteram moyſes deorſum habet manus: Si autem ſpiritualiter ele 5„
uat manus ſuas in altum. ¶Vone domine cuſtodiam oꝛi meos .. ho l.r-
CMors & uita in manibus linguæ: Et iterum: Amen dico uobis quoniam de omni ocioſo erpa⸗ l
quod locuti fueritis: reddetis rationem in die iuditii. hoc ergo poſtulat propheta ut omne quod lo⸗ De .ln ee

quitur non ſit ocioſum:ſed ſanctum & dignum deo.
CESt hoſtium circunſtantie labijs meis. CHoſtium circunſtantiæ: quaſi murum
in circuitu totius domus poſtulat: ut in nullo uincatur. Dicit enim hieremias. Mors intrauit per ſe . — ſe -r iei
neſtras ueſtras. Peneſtas autem habemus quinq;:hoc eſt uiſum auditum guſtum odoratum & tactũ —
Si ergo uidero mulierem ad concupiſcendum eam iam mechatus ſum eam in corde meo: & intra
uit mors p feneſtram meam:hoc eſt per uiſum. Si tibia: aut organum: aut calamus quaſi diſſolua
me.mors intrauit per auditum meum. Si autem aliquid molle tangam: & ſoluam corpore mollia:
mors intranit per tactum meuʒ: & cætera. Similiter ergo depræcatur propheta: hoſtium circunſtã & Spel le er-l.
tciæ:hoc eſt: ut muniatur tota eius domus: ut non habeat aduerſarius unde ingrediatur & domine/ M.
tur hominibus. Dicitur enim in epiſtola ſancti Petri. Aduerſarius noſter diabolus ſicut leo rugiens

parua ut poſſit quomodocũq; intrare & dominari homines. Et poſtea cũ in maiora nitia impellit uW
non per fornicationem: non per auaritiam: ſed per minora uitia ingreditur. D
Mõ declines coꝛ meũ in verba malitie.ad excuſadas excuſationes in peccaltis.
CO infoœliciſſimum humanum genus qui peccata excuſamus dicentes uictus ſum a natura cũ in Le aae.
poteſtate noſtra ſit & peccare & non peccare. Semper excuſamus nos metipſos & dicimus. Ego no æn
lebam peccare:caro me uicit: Illa mulier uenit ad me:ipſa miſit: ipſa tetigit: ipa mihi illud dixit ipᷣa
me uocauit.& pro quo debueramus pœnitentiam agere & dicere: domine peccaui: Excuſamus &
iungimus peccata peccatis. Equale corpus habemus omnes. diuerſos autem labores. Non eſt perſo
naram acceptor deus. Vis ergo ſcire quod equale habemus & nos & ſancti corpus? Paulus apoſto
lIus dicit. Video autem aliam legem repugnantem legi mentis meæ: & captiuantem me in lege pec l. mrS
cati. Et iterum poſt hæc. Propterea caſtigo corpus meum & in ſeruitutem ſubiitio ne aliis prædicas W
ipſe reprobus inueniar. Et iterum. Miſer ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius? Di
uerſos ergo labores habemus. Et quantum quis laborat. tastum & præmium accipiet.
CSEt cum hominibus operantibus iniquitatẽ. Et nõ cõmunicabo cum electis eoꝛum.
CSicut dominus habet electos ſanctos:ita & diabolus habet electos ſuos. Intellige mihi principes
hereticorum: & non dubitas de electis eorum. Si enim dixiſſet electos & non cum diſtinctione eo/
rum excludebat non cælatos dei. Cõmunicabo dupliciter intelligitur: aut conſentiam: aut ſecund⸗
fiam:hoc eſt immundus. Scit enim ſcriptura:duo ĩmũda uocare. Dicit apoſtolus. Vt condat utrũq;
hoc eſt duos homines in unum nouum hominem. Duos interiorem: & exteriorem. hoc eſt mun-
di faciã ſãctum. Noæ ĩ archa munda ſeptena introduxit ſecum: immunda autem duo.
CCorꝛripiet me iuſtus in miſericoꝛdia:⁊ increpabit me.

yan ℳ½ L1 e-r g2

ripitur non retribuit dominus nobis in idipſum. Magna eſt ira dei quando nõ nobis iraſcitur. Re⸗
ſeruat enim nos:ſicut uitulum in occiſionem. Ad hieruſalem enim dicit. Multa ſunt peccata tua. &
multæ iniquitates: propterea nõ iraſcor tibi. hoc eſt quando adultera eras tantum: zelabã te quaſi
diligens te. Quando autem multos habuiſti amatores contempſi te & non naſcorti: Quemad-
SS nt 30% ii

4

uᷓ

piſcium: & habet apoſtolos piſcatores colligentes a

Expoſitio.

modum uir zelat uxorem ſuam quando eam diligit. ſi autem zelatur odit eam: & non conſequiĩtur

illius ſermones. Qui dicit. Viſitabo in uirga iniquitates eorum. Et iterum. Et non uiſitabo filias eo-

rum: quando fornicate fuerint. . “
CCoꝛripiet me iuſtus in miſericoꝛdia ⁊ increpauit me. C¶ CPone hic magiſtrum
aliquem aut patrem aut medicumsi uiderit medicꝰ in corpore carnes putridas: & dicat qd ad me

pertinent:ſcias quia crudelis eſt. Si autem præcidat & cauſterium imponat: mi ſericors eſt:quia ſanat

hominem. Similiter & magiſter ſi dimittit puerum & non in eum exigat diſciplinam odit eum. Si
autem exigat & medicus curet: quæ putatureſſe aſperitas clementia eſt. Achab arguitur a domino
de naboth quando occidit eum: & accepit uineam eius: & effudit ſanguinem eius:helias propheta
miſſus eſt ad eum qui dixit. Occidiſti & poſſediſti: ſtatim conſcientia ipſius ſubmiſit ceruicẽ & ocu
los. Et hic impius & rex indutus purpura. Et poſtea dicit ſcriptura: quod uadens induit cilitiuʒ ſub
tus purpurã: Et uidens deus dixit. Quia reueritus eſt me achab:non inducam mala in eum. Vide er-
go quantum ualuit cilitium & ieiunium & modica lachryma quantum ſanguinem lauit. Ita ergo
opzʒ ueſtire cilitiũ & ieiunare: ut nemo uideat. Corripiet dupliciter itelligit᷑:aut arguet: aut docebit.
tiſicant ſeducunt uos. Laus hereticorum & oleum ipſorum ungunt capita hominum: & repromit-/
tunt eis regna cælorum. Impinguat caput. Omne autem pinguæ repræhendit: ſicut dicit ſcriptura:
& manducauit iacob & ſaturatus eſt & calcitrauit: dilect?icraſſatꝰ ẽ:impinguatus dilatatus eſt. Man
na aũt angelorum eſt. — òè
C Quoniam adhuc ⁊ oꝛatio mea in beneplacitis eoꝛum.

NHNoc dicit quidem ſapiebant. Ego autem pro ipſis orabam ut conuertantur.

C Abſoꝛti ſunt iuncti petre iudices eoꝛum. CSicut alibi dicit. Beatus qui tenebit

& allidet paruulos ſuos ad petram. Petra autem erat chriſtus. Paruuli autem minores & paruæ cogi
tationes: antequã creſcant. Et nunc ipſi heretici licet per ariſtotelem & platonem uideantur ſimpli
citatem eccleſiæ contemnere. Tamen quando uenerint ad ſcripturas: ſtatim abſorbebuntur a pe/
tra hoc eſt a chriſto. Et conuertentur ad eum. Abſorptio enim pro nictoria dicitur: ſicut apoſtolus
dicit. Abſorpta eſt mors ĩ uictoria. Vbi eſt mors uictoria tua? Vbi ĩfœrne ſtimulus tuus? Victoriã
autem dicit ĩpſam abſorptionem quam uictorlam habebat in abſorbẽdo.

CAudiant verba mea quoniam potuerunt. Ipſe dominus dicit. Quia ad me ue-
nerunt: uicti ſunt & delectati ſunt meis uerbis &conuerſi ſunt ad me & in eccleſia mea.
CSicut craſſitudo terre NOmne craſſum uicinum eſt terræ

Dominus enim ex initio omnia tenuia fecit. Vnuſquiſq; incraſſatur & deducitur in terrã: ſicut uul-
nus in corpore tumens plenum eſt & craſſum: & quando uenerit medicus ſecat ipſum & ſanat &
tenue facit ut tunc redigatur in ſuam naturam: & quomodo exaratum eſt. Ideo dicit: ſicut crafſitu/-
do terræ eructa eſt ſuper terram & ſaluator. =ð
Biſſipata ſunt oſſa noſtra ſecus infernum.

4 „ —

WAIn uigeſimo primo pſalmo dicit diſſipata ſunt uniuerſa oſſa mea. Si ſecundum litteram intelligi
mus (monſtrat ſi quidem cruciſixus eſt tantum). Quando uideris arrium: eunomium extra eccle-
ſiam: Intellige diſſipata eſſe oſſa domini ſecus inſernum. Omnes quod forte eſt: ipſi maiores qui
nidentur aliquid eſſe: per multiloquiũ ipſoꝶ & p philoſophiã & cõtẽtionẽ ĩducũtur ab hereticis.
CCnſtodi me a laqueo quem ſtatuerunt mibi. =è
Semper nobis laquæos oſtendent aut heretici: aut demones. Vitia enim uicina ſunt uirtutibus la
queum mihi poſuerunt. In elemoſynam ſi extendero manum meam ut uideant homines. quaſi bo
num facicns: uenio in uitium & in peccatum. Si autem dedero tunicaz fratri ut alter uideat: laqueũ
mihi poſuerunt. Semper ceruis tenduntur retia & laquei eis ponuntur ubi ueſtigia eorum com/
præhenderit uenator. Ceruus autem accipitur in ſancto qui altus eſt: & cornua grandia habet: & in
terſicit ſerpentes. Propterea dicit aliba Qui perfecit pedes meos tanquam ceruorum. Talis enim di
citur eſſe uirtutis: ut ſpiritu narium ſuarum pertrahere ſerpentes de cauernis: & ſic commedere ua-
leat.Ilpſi ergo ſerpẽtes ponunt nobis ſcandala. hoc eſt demones in ipſis ueſtigiis noſtris ubi gradi-
mur. In uirtutibus in elemoſyna: ut coram hominibus faciamus propter uanam gloriam. In ieiu-
nio: in oratione: ueſtire cilitium: & oſtendere hominibus. Qui enim ueſtitur cilitium debet lugere
ſua peccata:non gloriari & oſtendere hominibus.
Et ab ſcandalis operantium iniquitatem.
CNHoc eſt ut nõ offendam. CXQCLadent in retiaculo eius peccatoꝛes.
CSuperius dixit cuſtodi me a laqueo quem ſtatuerunt mihi. De multis autem: nunc de uno. Cadẽt
in retiaculo eius beccatores cgemadtmodum domiune mittit ræte & compræhẽdit multitudinẽ
eum: hoc eſt qui per eos credunt. Ita & diabo
lus habet demones qui ei ſubiecti ſunt qui & decipiunt homines & affertur illis.
Singulariter ſum ego donec tranſeaʒ. =è
Dicit hieremias. Solus ſedebaz amaritudine enim repletus eram. hoc eſt pœnitentia: ſolus ergo
. JUW haos dolos

= =r eeeceeeeeesnee e

—rrrrreceseeereee:ee

1
d
er
di
ben
ni
tn

ebit
wgi
li⸗
Ne⸗/
dlas

Wi
ee⸗

tene
ud⸗
nnl
ſ

telig
eccle⸗
gi
üͤch

tibu!
vu
agvel
1coN
etdin
nimd
ne da⸗
iguuch
n iei
lgen

e
mdine
adbo

1s el.

¶QꝘnGDeum carne contecum. CNPeriüt fuga a me. Ph. = r r ,) .

CSt non eſt qui querat animam meam.

CBDiyxi tũ es ſpes mea. . e. E n:⸗

Super Pſal. cxli. acxlii.

hos dolos caneo. Et moyſes dicit. Tranſiens uidebo hanc uiſionem magnam. Si non tranſierit. hoc
eſt omnia uitia non poteſt uidere magnam uiſionem. Magna autem uiſio quia rubus ardebat: &
non incendebatur. Ardebãt ſpinæ. hoc eſt peccata: hoc igni mundatur eſaias ſte eſt enim carbo ꝗ
tetigit labia eius: qui erat ſuper altare. Huius carbonis meminit & propheta dauid. Sagittæ poten-
tis acutæ: cum carbonibus deſolatoriis. Iſte carbo deſolator ẽ: ſolitudinẽ facit: & peccatorẽ purgat
Intellectus dauid cum eſſet in ſpelunca. Oꝛatio pꝛeſcribitur. 5
C Iſte titulus ſecundum hiſtoriam quidem quando fugiebat Dauid a facie ſaul in deſerto in gaddi
in ſpelunca abſconſus. Et ingreſſus eſt ignorans ſaul quaſi ſua cauſa: ſed quoniam habet in præſci2
ptione. Intellectus Dauid: debemus ſpiritualiter intelligere pſalmum: accipitur quidem in domino Hurs weres .—
uerus dauid: & intelligitur ſaul in diabolo. Spelunca autem in hoc mundo: & quod diabolus no S
immittit in hoc mundo aliquid boni: ſed ſtercus. & ſi quid putridum eſt: ſpelunca autem intelligi⸗ . „
tur iſte mundus: quia perſectum lumen non habet: quantum ad comparationem futuri. ſed quaſi II e
men aliquod illuxit dominus ueniens in hoc mundo. Propterea dicit apoſtolus: qui eſt lumen glo

2 — I.. P

ria eius. Ergo ſicut Dauid introiuit in ſpelunca abſcondens ſe a ſaul: ita & dominus ingreſſus eſt in : —= r- .
hoc mundo: & perſequutionem paſſus eft. 6 I.1, A.- g Ter .5
C PSALMVS. CXLI.
— Oce mea ad dominum clamaui:voce mea ad dominum depꝛecatus ſum. Effundo in
Aconſpectnu eius oꝛationem meam. COmnia hæc in humilitate =lT,
AAcorporea loquitur: ut ſe uerum hominem ſicut ſæpe diximus manifeſtet. ðM
A] Tribulationem meam ante ipſum pꝛonũtio:ĩ deſiciendo in me ſpũm meum.

CNeq; tribulatio præſens neq; deſectio ſpiritus impedit: ſed iugiter ſpiritualis uocis oratione cla⸗

mare non deſinit. CSt tu cognouiſti ſemitas mess. H ,
CDoctrinas quas doceo. S In nia hac qua ambulabam:ab/ . d NSs Lg-st nte nälen,
ſconderunt ſuperbi laqueos mihi. CSæpius ei a iudæis abſcondi

tos temptationum laqueos præſentis uitæ. & in aliis declarauimus pſalmis.
C Conſiderabam a dextris.
CVt de ſiniſtra ad dexteram adducerentur.
CEt videbam quia non erat qui cognoſceret me.

CPeriit fuga eius:cum delatus a iudæis: ſæpius ultro iterum obtulit nec ceſſit agnus ab eis.

6

CCorpus accipiunt ad cruciſigendum: animam autem non requirunt: ideſt non attingunt.
CElamani ad te domine. CDe cruce. H
CCommendo in manibus tuis ſpiritum meum. .
VPoꝛtio mea in terra viuentium. AIn ſanctis qui in ea tranſferuntur
ſicut & latroni ait. Amen dico tibi quia hodie mecum eris in paradiſo. r
Intende in oꝛationem meam:quia humiliatus ſum nimis.Libera me a perſequentibus me:
quia confoꝛtati ſunt ſuper me. A patre ſe educi de inferni clau⸗
ſtris poſtulat: ut reſurrectio eius paternus in omnes honor ſit. Qui confeſſio ſed a quibus ſit confi-
tendum oſtendit dicenssss. MDUDß
Me expectant iuſti. CÄCℳ— AApoſtoli uel reliqui ſan-
i quorum expectationi cum reſurrexero ſatiſfatio. CBonec retribuas mihi.
C Claritatem illam quam habui priuſquam mundus fieret apud te. Et nos humiliter depræcamur
ac petimus ut ſuſcepta uoce clamoris noſti: eductos ex inferni carcere. Illuc nos iubeas trãſſerri d
morte: ubi pendeni latroni præparaſti lIocum lucidum ac guietem: quia tibi eſt honor &glonaci
atre & ſpiritu ſancto in ſæcula ſæculorum amen.
Centeũmus quadrageſimus ſecundus pſalmus uocem continet illius: qui pro humana redem-
ptione ſeipſum exinamiuit accipiens formam ſerui: ut nos eruereta ſeruirute.
BDmine exaudioꝛationem meam. 41
CNHumilia uerba: & plena humilitatis & miſericordiæ. Xasl /
CAuribus percipe obſecrationem meam in veritate tua.
C Conſidentis uerba ſunt in uenitate tua: hoc eſt in xpo tuo. Ego ſum uia nita & uernitas.
CEraudi me in tua inſtitia. CEt hinc in chniſto tuo.HNoc eſt non conſi
do mihi: ſed ego ueritatem & ultitamm pernr ipſa mei miſereatur.
CSt non intres in iuditio cum ſeruo tuo. CEcce manifeſtiſſime demonſtrauit: quia mfſſenr
cordiã chriſti præſtolatur dicens: & non inttes in iuditio cum ſeruo tuo. Hoc quaſi aliquis iudicat ĩ
ter deum & prophetam. ſicut & in quinquageſimo pſalmo ſcriptum eſt. Vt iuſtificeris in ſermoni/
bus tuis & uincas cum iudicaris: & propterea intrat ĩ iuditio deus ut iuſte puniat. Tale quid fecit &
cyrus rex perſarum & mœdorum regi armeniorum: quando tranſgreſſus ẽ amieſches eius uicit euʒ
o iii

4 „ r Nr 1

&& captiuum accœpit. Et proprios illius cognatos & uxorem & filios fecit iudicare interillos: ut iu/
ſte aut miſereatur aut puniat. v h hfhf “H WR
QAQuia non iuſtiſicabitur in conſpectu tuo omnis viuuuen.. . “
”” CDeus abraham: deus iſaac: deus iacob:d eus uiuentium & non mortuorum. Ergo nec ipſi patriar-
chæ iuſtiſicabuntur in conſpectu dei. Stellæ enim non ſunt mundæ in conſpectu eius.
CAnia perſequutus eſt inimicus animam mazzz.
Hoc interprætatione non indiget. Nulli dubium quin diabolus. .
WBumiliauit in terra vitam meam. Q¶ (Nosc eſt quod dicit. Ante alas habebam &
uolabam. Nunclautem perſequutus eſt inimicus: & appræhendit & ligauit mihi pedes & man quẽ
J. .. agdmodum uolatile ab homine compræhenditur: ut quaſi uideatur mortuum eſſe: quia non habet
3. centiam alarum ſuarum ut uolet. Ita & me inquit inimicus ligauit conſcientia pctõrũ meorum.
CVollocauit me in obſcuris ſicut moꝛtnos ſeculi.
.. ve - be- .. .s r . .. C Sicut mortuos ſæculi: adhuc nec dum mortuus: quia in pcœnitentia ſtat. Si quis autẽ peccans non
git pœnitentiam hic mortuus eſt ſæculi: & non ſicut mortuus: ſed perſecte mortuus. Hoc ergo pu
tauit inimicus quia non ago pœnitentiam pro peccatis: quæ ipſe mihi ſuggeſſit ut faciam.
CEt anxiatus eſt ſuper me ſpiritus meus.
Q¶ Tau dic prius peccata tua & ſaluus eris. Et iterum. Si ſolum ſuſpiraueris ꝓ peccatis tuis ſaluus eris.
CIn meturbatum eſt coꝛ meum. Mẽ
CPropter conſcientiam meam quia peccauii. Memoꝛ fui dierum antiquorum.
CDierum meorum priorum memor fui:quando habebam conſidentiam nunc auteʒ mihi nox ẽ.
CExpandi manus meas adte. CCLigatus ab inimico: nihil
aliud poſſum facere niſi ꝑœnitentiam agere: & manus meas leuare ad te.
[UAmma mes ſicut terra ſine aqua tibi- =
N. C¶ CSicut terra ſine aqua ſitit & quærit imbrem. Ita & anima mea deſiderat & ſitit te deum ſuum.
CAelociter exaudi me domine defecitiſpiritus meus.
CAnima mea defecit & caro mea defecit: ſpiritus tantum remanſit in me. Sed uelociter exaudi me
domine & miſerere mei. CNMotam fac mihi viam in qua ambulem.
Chriſtum tuum notum ſac mihi qui dixit ego um uas. MU
Spiritus tuus bonus deducet me in terrã rectã.

— 6 — “
P. AP re E. Paref

. CHic impiſſſimi arriani proponunt nobis & dicunt. Magiſter bone quid faciam bonum ut ſaluus
ere- 2 me d t Pler fſiam? Qui dicit. Quid me dicis bonum? Nemo eſt bonus niſi unus deus. Ergo ſi filius non eſt bonꝰ

A.r, „ ler ſed pater maior eſt pater a filio. Ergo ſecundum tuum ſenſum impiiſſime arriane: quis maior filius
an ſpüs ſanctus? Vtiq; dicis filius. Hic ergo dicit: ſpiritus tuus bonus deducet me in terram rectam.
fre re Ne . –Frgo ſi ſpiritus bonus qui minor eſt: ſicut tu dicis: multo magis filius bonus eſt chriſtus. In euange
i g lio autem ita habet. Et accedens unus de ſcribis temptãs eum an. Magiſter bone & ait. Quid me di
cis bonum & non confiterisSi quis autem aliquis temptans epiſcopum ſuum quem contemnit:
dicat illi: epiſcope:& ille reſpondet:tibi non ſum epiſcopus: recede a me. Alibi autem non legiſtis?
bonus paſtor ponit animam ſuam pro ouibus. Quid autem melius filius qui carnem induit pro/
pter nos & paſſus eſt. & deſcendens de ſua maieſtate: nouem menſes in utero uirginis in ſanguine
ſuit in cunabulis fuit. Paſſus eſt per momenta creſcere: & uerberari & colaphizari: & crucifigi quid
hoc melius. PSALMVS. CXLII˖I ÿ.
Enedictus dominus deus meus qui docet manus meas ad pꝛelium.,.

NN Nquodcũq; in interprætatione eſt: retineant illi qui audierunt. S ſ
Benedictus dominus deus meus qui docet manus meas in pꝛelium: ⁊ digitos
meos ad bellum. — . ¶Leuemus manus in ſancta ſine cogi
uIIltationibus & diſceptationibus. Leuemus in omni loco. Et cum leuauerimus manus noſtras: oratio
Srs ene west 1d⸗= νι nes noſtræ ad deum: arma ſint contra diabolum. õsü DM
S CQui docet manus meas ab pꝛelium ⁊ digitos meos ad belluz.
CHaæc eſt lyra noſtra:hæc cythara. In hac cantamus domio. èMD
Miſericoꝛdia mea ⁊ refugium meum:ſuſceptoꝛ mens:⁊ liberatoꝛ meus: 4
CProtector meus & in tantis nominibus appellatur deus: quot beneſicia tot nomina.
CAQui ſubdis populum meum ſub m. ́
Hoc poteſt ex perſona chriſti dici: hoc eſt ex aſſumpto homine. Poteſt autem ex perſona apo-
ſtolorum dici quia dicitur. Qui ſubdis populum meum ſub me. Dicit hoc & ſanctus pater in mo
naſterio & gratias referens deo dicit: benedictus dominus deus meus qui ſubdis populum meum
ſu b me. Non enim mihi ſubiicitur: ſed tibi ſubiicitur. Ideo mihi ſeruit ut ſeruiat tibi.
1. 1.. .. C Bomine quid eſt homo quia innotuiſti ei:aut filius bominis quia reputas eum.
ce fe rePe; Hoc ipſum & in octauo pſalmo dicitur: Quid eſt homo quod memor es eius: aut filius
hominis quoniam uiſitas eum? Domine quid eſt homo quia innotuiſti ei. De fragilitate cor
poris &

CQQAd breuiter interprætatur hoc conſequitur: ut ipſe laudem non habeat. Et tamen

cxluii.

porĩs & humana condi tione loquĩtur. Et quĩd dicit.Si catnem aſpiĩtias quid eſt homo? Si ſpiritum &nr⸗ . v, Yer I 2
grande quiddam eſt homo. non deſpiciamus camem: ſed carnis opera contẽnamus. Non deſpicia i pn d--
mus carnem: quæ cum chriſto regnat in cælo. Caro & ſanguis regnum dei non poſſidebũt. & quo⸗
modo in chriſto regnant? & quomodo ſedemus cum chriſto in cæleſtibus.
CBomine quid eſt homo.quia innotuiſti ei aut filius hominis quia reputas eum.
CGratias agit deo: & quod dicit hoc eſt quantum ad humanam conditionem hominis nihil. Va- HJ
nitas nanitatum: & omnia uanitas dixit eccleſiaſtes. Si omnia uanitas ergo & cælum. Ergo & ange a. e, er eA4 . dl
liSi cælum: & angeli uanitas: homo quantum uanitas? Et ſi uanitas angeli: ſi cælum uanitas: deus HH —
ergo uanitatem quare operatus eſt? Vanitas ad comparationem dei. Cæterum per ſe non uanitas.
Domine quid eſt homo:quia innotuiſti ei? Grandis hominis felicitas: ſcire creatorem ſuum: non
caro & ſanguis ſed carnis opera. Caro & ſanguis regnum dei non poſſidebunt: hoc beſtiis diſta- 5
mus: quia nos intelligimus creatorem noſtrum. Illa non intelligunt. Sed & ipſe ſtatus corporis
ſuum quærit artiſicem. Cæterum animalia terram reſpiciunt: & ubi uenter ibi oculil. Cæterum;
oculi noſtii ad cælum Erecti ſunt: ut & ſi mens fuerit obcœcata: tamenl inuictis oculis cælum
uideamus, BHomo vanitati ſimilis factus eſt
dies eius ſicut vmbꝛa pꝛetereunt. .—.
CVere dies noſtri quaſi umbra. Fui infantulus: fui. puer:fui adoleſcentulus: fui iuuenis: fui uir. Hoc⸗⸗ ihea⸗

o. — ——

Aro ierrs, , ee, eze cn

—
2 —
7 X 1. .l .

eſt: fui ætatis perfectæ: fui mediæ: Dum neſcio ſenex ſum. Senectutem mors ſubrepit. Muror quo „ — E de ſe⸗
. tidie & nihil me eſſe non ſentio:ne uno quidem momento hore ſtamus in ſtatu noſtro:ſed ſemper s⸗ v ee r ste l
4 aut creſcimus aut decreſcimus. Ergo homo momento mutatut: & dum neſcit interit. Ego ſenex: r

il cordor infantulus quid fuerim: quid fecerim quomodo luſerim: quomodo huc illucq; diſcurrerim
nunc me uideo nimio pondere prægrauatum.
¶Bies eius ſicut vmbꝛa pꝛetereunt.
CVita noſtra umbra eſt. Videtur:& ſubſtantiam non habet. Quod autem ſubſtantiam non habet: er n⸗ —. —
cito perit, Quia ergo homo tam miſerabilis eſt: quia ſic eſt infirmus? Quid inde præcamur. Quid

ne rogamus? Quid hæc dicit propheta? Quid eſt præcamur.
CBomine inclina celos tuos ⁊ deſcende. JMõ ä
CNon poteris ſeruare iſtam hominis uoluntatem niſi ipſe indueris. Domine inclina cælos tuos &
deſcende. Ouiĩs tua erranea ſanari non porerit:niſi tuis humeris reportetur.
un CTange montes ⁊ fumigabunt. V
CAmen amen dico uobis ſi habueritis fidem ut grànum ſinapis: poteritis Dicere monti huic: ut trã
in ſeat:& tranſiet & tranſferetur:ibi de lunatico dicebatur de illo mõte: qui ab illis tranſferri non pote
in. rat. Scriptum eſt: in Hieremia. Date domino deo noſtro gloriam antequam offendant pedes ueſtri
nn ad montes tænebroſos. Hoc totum quare diximus: & nunc ſequitur.
nech CTange montes ⁊ fumigabunt. . r.I, 7 - re⸗
nmi CMontes qui regnant: montes qui erecti ſunt per ſuperbiam: qui dicunt mea ſunt flumina & ego
tee ſeci ea. Tange montes & fumigabunt:non dixit inflammabuntur:ſed fumigabunt: Habeant pœnæ
0, ludicium:non fulgoris:non ſplendoris.
dine CSFulgura coꝛuſcationes ⁊ diſſipabis eos .—Rr
diͤ CVide quid dicat non dixit delebis eos ſed diſſipabis eos. Legimus in geneſi eo tẽpore quo fabrica
bant turrem dicit deus. Venite deſcendamus & confundamus linguas eorum ne aliquando in ſe
conſenſum habeant: ſed diſpergantur-Prodeſt illis.
on4 TEmitte manum tuam de alto. — .H
¶¶Domine quis credidit auditui noſtro & brachium dei cui reuelatum eſt⸗
ios CBomine inclina celos tuos ⁊ deſcende. r
wei Hoc ad filium dicitur. Inclina cælos tuos & deſcende: Et quomodo dixit: emitte manum tuam
44 de alto. Si deſcendit quomodo mittit de alto. Scilicet in terram: ſed tamen de cælo mittit ma/
num:non enim recedit de cæ-lo. — .
CEripe me ⁊ libera me de aquis multis.
CQuoniam deſcendiſti: quoniam inclinaſti cælos: & miſiſti manum tuam de alto: & humanã car/
nem dignatus es aſſumere: & multi crediderunt in te. Pro una aqua plures aquæ eſſe cœperunt. Vi-
deas diſperſas in toto orbe eſſe hereſes diuerſas. CEripe me ⁊ libera me de aquis multis.
CEt præſta mihi fontem uiuentem. Vnus eſt enim deus: una fides: unum baptiſma. Libera me d
aaguis multis. Ille. n.aquæ multæ non generant filios tuos ſed filios alienos. Vnde ſequitur.
o⸗ CNLibera me de aquis multis:⁊ de manu filioꝛum alienoum.
no. CNon ſant enim tui filii qui naſcuntur in multis aquis:ſed alieni filii ſunt. „»
eum⸗ CAQuoꝛum os loquutum eſt vanitatem.
Cscientiam ſibi repromittunt: & erigunt os contra creatorem ſuum.
CNPoſuerunt in celo os ſuum.,e CQuorum os loquutum eſt uanitatẽ. Sciẽ

lin tia illorum uanitatis ſcientia ett. C Et dextera eoꝛuz dextera iniquitatis.

————

7 4
A XAMeC

“S

Expolitio.

UVtrumq; condemnatum: & os: & manus &ſcientia: & opera.

CAuoꝛum os loquutum eſt vanitatem. ¶ Roc eſt ad ſcientiiam.
P Et dextera eoꝛuʒ dextera iniquitatis. C Dextera in opere. Dexteram ſe ha
pere dicunt:ſed toti ſiniſtri ſunt. Dextera iniquitatis eſt & non eſt equitatis. Vnde & talis ſiniſtræ di

citur. Stet diabolus a dextris eius: qui talem habet dexteram: & iniquitatis dexteram. Stat diaboliizæ
ad dextris eius. Beus canticum nouum cantabo tibii. e
CNouus homo:nouum canticum. Deus canticum nouum cantabo tibi. Cantate domino canti
cum nouum. Quam pulchre non dixit canto ſed cantabo. In futuro repromiſit: in præſenti enim

ß peſrrc, Sr at en ſcit certamen eſſe: non canticum. Nunquam cantat exercitus niſi quando nicerit. Ergo quoniam
w’ . k ſ. . in præſenti pugno non mihi uacat cantare: cum uicero:Tunc cantabo.
S Per 4 5 In pfalterio decacoꝛdo pſallam tiib. (Caunc extendam utramq; manum
ut uitalibus tibi cordis canã. Oratio mea pſalterium tuum eſt.

CQui das ſalutem regibus. CQuibus regibus? Corregis

„ in mann dei. qui regnant in corpore ſuo. Qui ſubiciunt corpus ſuum: & ſeruituti redigunt:ne aſiis

prædicantes: ipſi reptobi inueniantur. Iſti ſunt reges de quibus dicit ſapientia in prouerbiis
Dat regnum regibus
WEripe me ⁊ libera me de manu ſilioꝛum alienoꝛum.
CVerſiculi qui ſupra dicti ſunt:iterum repetuntur. .
CQuoꝛum os loquutum eſt vanitatem. 2? dextera eoꝛum dextera iniquitatis. Quoꝛuʒ filij ſicut
nonelle plantationis in inuentute ſua. “

C De manu filiorum alienorum. Hereticorumfilii:uideamus 'quales ſint. Quorum filii ſicut nouel⸗
la plantationis in iuuentute ſua. De manu filiorum alienoꝶ. Diligenter aĩaduertite quid dicitur de

hereticis. (IFilie eoꝛum compoſite circum oꝛnate vt ſimilitudo templi.
CCellaria eorum plena eructantia ex hoc in illad. Oues eorum ſœtoſæ abundantes in egreſſibus
ſuis boues eorum craſſi. Non eſt ruina maceriæ neq; tranſitus: neq; clamor in plateis eorum.

Beatum dixerunt popnulum cui hec ſunt.
CIIli hoc dixerunt. Ego quid dicof
CBeatus populus cuius dominus deus eius.
C Singula igitur ueſtris orationibus breuiter diſſeruimus.
CQunoꝛum filij ſicut nouella plantationis in iunentute ſu.e
CPlantatio eorum non eſt uetus: ſed nouella eſt: Non eſt enim de ueteri lege. Non eſt de prophe-
tis: non eſt de apoſtolis: ſed de nouis magiſtris eft. MMV
CFilie eoꝛum ſicut nonelle plantationes in iunentute ſu.

.

CIn iuuentute ſua: ſemper iuuenes ſunt. Licet multæ ſint hereſes ueteres: tamen cum quotidie mu-⸗
tentur: & noua quotidie inueniant. nouæ ſunt ipſæ hereſes: Licet ueteres ſint: tamen cum quotidie
doctrinas ſuas innouant: nouæ ſunt: Non enim ſunt ueterum magiſtrorum errore cõtenti: ſed quo

tidie ipſi noua reppeniunt. Quorum filii ſicut nouella plantationis in iuuentute ſua. De eccleſia quid

. 6 . 2 2 2 2 * „ . „ . . . %. „
rden , er ls, dicitur? De timentibus dominum. Beati omnes qui timent dominum: qui ambulant in niis eius.

1

—

N
rrr-n

— „ .
N— 1496 —

Quid dicitur de illis? Bilii tui ſicut nouella oliuarum in circuitu menſæ tuæ: Circa menſam chriſti
ſunt illi filii::non longe ſunt a menſa chriſti. Ibi non dicitur filiæ: ſed tantum modo ſll. Cæterũ he-

retici habent & filias habent & fragiliorem ſexum: uoluptates dilatatas.

, r Filie eoꝛum compoſite. CSermo compoſitus eſt:& ſenſus cordibus:

al. Aier In ſcripturis ſanctis cogitationes ſemper filii dicuntur: uerba filiæ. Vide ergo quid dicit. Cogitatio/
ſæculari compoſita ſunt: habẽt enim uerba compoſita laudatum ſermonem. Filiæ eorum compoſi
tæ. Videntur quidem eſſe compoſitæ. Sed quia filiæ ſunt & non filii uires non haben.

CCircumoꝛnate vt ſimilitudo templi. CPulchre dixit ſimilitudo
templi: non habent ueram eccleſiam: ſed ſimilitudinem eccleſiæ. ”s
CCellaria eoꝛum plena eructantia ex hoc in illud. MU
CParati ſunt ad contendendum. Si illos tenueris in uno teſtimonio ad aliud tranſeunt. Si in ſcri-

pturis tenueris: ad Ariſtotelen fugiunt. Si ariſtotelen tenueris: n platonem tranſeunt: Cellaria eo-

rum plena eructantia ex hoc in illud. Cellarium proprie dicitur quod diuitias compoſitas habeti
Heretici cellaria habent. Habent enim præparata uerba quibus oſtendunt. Cæterum eccleſia-

ſaſr A tur. Aperi os tuum: & implebo illud. Et nolite cogitare quid reſpondeatis illis: dabit. n. uobis pater

rea:ſed horreorum dominum. Non habent diuitias diaboli:ſed ht paupertatẽ xpi: Diabolus qd
dicit

nes eorum hoc eſt filii noui ſunt. Verba uero eorum hoc eſt hereticortum quæ habent de ſapientia

ſtici ſimplices ſunt: nihil habent præparatum. Aperiunt os & repletur a domino: ſecundum ꝙ dicd

ueſter in illa hora quid dicatis. Videtis qm̃ non habemus cellaria pparata: ſed diuitiæ nt̃æ ſubdita
ſunt: Dicit aliquis da teſtimonium qũo ſancti cellaria non hñt. Reſpicite inꝗt aues qm̃ non hnñt cel
laria neq; horrea: & pater ur̃ cæleſtis paſcit illas. Aues iſtæ ſpecialiter monachi ſunt: nõ hñt cellaria:
non habent apothecas. Sed habent apothecarum & cellariorum dim ipſum xpᷣ̃m. Non habent or

—— — — —

— —

2n,,,C

1

ne
pen
lein⸗
äd
häͤre
cel
Huin
t
lus 4

. .

Super S cxlun.

dicit? Hæc omnia mea ſunt.ſi procidens adorauenis me: dabo tibi ea. Chriſtus quid dicit ad ſuos?kz „ „ E
Qui non uendiderit omnia ſua quæ habet: & dederit pauperibus non poteſt eſſe meus d ſcipulust. f r rkt rt WTer
IIſe regna & diuitias pollicetur ut occidat: hic paupertatem pollicetur: ut ſaluet. Nihil grande faci 3Pale , em.
mus ſi noſtra relinquamus: Chriſtus patrem reliquit & tegna cælorum propter nos. Nemo p .
tet me blaſphemare: quia dixi patrem reliquit. Secundum diſpenſationem loquor: ſecũdum quoc „ —
mittitur: ſecundum quod dicitur pater qui me miſit maior me eſt. Deus non mittitur: deus non ſu —,K
bicitur ſeruituti: ſed diſpenſatio mittitur. Si deus ubiq; eſt: & omnia in deo ſunt quomodo deus a
aliquid mittitur. cum deus ſit omnia. Chriſtus igitur pro nobis pauper factus eſt. Hoc totum quare
diximus? Quia nunc lectum eſtcellatia eorum plena eructantia ex hoc in illud. Pulchre dixit eructa

tia. De ſaturitate nimia illi eructant deſſaturitate ut pereant. Nos de ieiunio ut ſaluemur.
CODues eoꝛum fetoſe. NMultos habent filios. Multus enim numerus hereticoꝶ eſt.
Oues eoꝶ fœtoſæ. Vñ dr̃ & in oſeæ propheta. Dnñe da illis. Quid dabis illis? Vuluam ſterilẽ: & ube
ra arentia. Hic de quibus dr? De hereticoꝶ magiſtris: qui ſe in numero diſcipulorum applaudunt. 4.„ l.
DOues eoꝛum fetoſe habundantes in egreſſibus ſuis. CNon dixit in greſſibus ſnis: —te- — gr⸗., T re
ſed in egreſſibus. Non.n. ingrediuntur in eccleſiã: ſed egrediũtur de eccleſia. i. Ex nobis exierunt ſed
nõ fuerũt ex nobis. Si.n. fuiſſent ex nobis manſiſſent utiq; nobiſcũ abundantes in egreſſibus ſuis.
Quotidie egrediuntur de eccleſia:abundantes in egreſſibus ſuis: De eccleſia quid dicitur. Omnis
loria eius filius regis ab intus. CBones eoꝛnʒz craſſi.
E Vidit & pharao in ſomnium boues craſſos. Iſraheli tici populi tenues ſunt: ægyptii craſſi. Videtis meeent a g r 1 r4
enim magiſtros hereticorum nihil aliud facere niſi ſtudere diuitiis. Diuitiis ſtudent: & pauperem ms, Urerr,
chriſtum contemnunt. Boues eorum craſſi. Pulchre dixit boues craſſi: quorum deus uenter eſt. &
loria in confuſione eorum. 1 ððÿ
Mon eſt ruina macerie neqʒ tranſitus. òMWB
CNon ne uobis uidetur obſcurum eſſe ꝙ dicitur non eſt ruina maceriæ: neq; tranſitus: neq; clamor 2„
in plateis eoꝶ: Difficile hereticos inuenies imperitos. Omnes enim magiſtri inſtructi ſunt ſcien- berer. S , . ibe apefr
tia ſæculari: non habent rete apoſtolicum: ſed catenulas dialetticas. Non eſt ruina maceriæ neq; trã . me -as 4.-lerrrs,
ſitus. Si quando ſunt in diſputationibus: quando tecum cœperint diſputare ſic uerba eornm breuia
ſunt:ſic artiſici ſermone concluſa:ut euadere in difficile ſit: cum enim te ligauerint ſilogiſmis ſuis:
& te clauſerint & quaſi maceriam ſilogiſmum tibi texuerint: & edifficauerint: non poteſt corruere:
non poteſt tranſire: teneris incluſus. Non eſt ruina maceriæ neq; trãſitus. Cumq; ibi tenuerint quaſi
quodã gyro incluſum. Tunc non eris in anguſta uia ꝗᷓ ducit ad uitam: ſed in lata ꝗᷓ ducit ad mortẽ
CNeqʒ clamoꝛ in plateis eoꝛum. QO¶ Clamor Ieſu reuocat ad ſe & dicit: qui
ſitit ueniat & bibat. Clamor Ieſu in uia anguſta eſt in plateis hereticorum non eſt.
CBeatum dixerunt populum cui hec ſunt. NMulti neſcientes:beatos ta/
les putant. Cæterum nobis ſimplicitas chriſtiana eſt nolumus eloquentiam platonicam: ſed uolu· / 5Prr⸗ 1ſ
mus ſimplicitatem apoſtolicã piſcatorumꝛiſte retinet lotos pedes: & manus ex opere calloſas habet J
HBeatus populus cnius dñs deus eiuns ([Beatus eſt populus qui pro oĩ-
bus diuitiis chriſtum habet. Illi habent filios & filias: & cællania: & oues ſœtoſas. Oues: boues craſ-
ſos: & nitidos atq; formoſos. Cæterum nos non habemus multitudinem: ſed ſcimus illud dictum
in euangelio. Vbicunq; fuerint duo aut tres congregati in nomine meo: in medio eorum ſum. Ne
timeas grex paruule: quia complacuit deo habitare in te. Ne dicant monachi. Ecce tantæ multitu-
dines: ciuitates plenæ ſunt omnis orbis. Nemo ergo ſaluatur: niſi qui in monaſteriis eſt. Ecce tantæ
multitudines: nos ergo ſoli ſaluamur? Quando ergo hæc cogitaueris: audi ne timeas grex paruule
quia complacuit patri habitare in te: & nunc leſtum eſt in euangelio quod una aia ſaluatur: & duoj
milia porcorum pereunt. Hoc totum quare dico: quoniam præcioſior eſt unius ſancti anima quaʒ
infinitæ multitudines peccatorum: de toto mundo. xii elegit apoſtolos de. xii. unus receſſit rem an 71 2 —
ſerunt. xi. uenit crux. xi. fſugerunt: remanſit unus petrus: unug cuz uno: & ipſe unus fugit: atq; utinam Ac? E — y-
fugiſſet. Negat ergo dicamus: uniuerſum genus humanum periit: quoniam perierat: propterea do.. ler .. ar. 2
minus cruciſixus: ait. Torcular calcaui ſolus & de gentibus non fuit uir mecum. Eo tempore plenus
eſt pſalmus. Saluum me fac domine quoniam defecit ſanctus. Non eſt qui faciat bonũ non eſt uſq;
ad unum. Ille qui promiſerat dicens ſi me neceſſe eſt mori aut ire in carcerem non negabo ne.
gauit. Hoc totum quare dico? quia monachus non debeat aſpicere ad multitudinem pec--
catorum: ſed ad conuerſationem & paucitatem ſanctorum: Vniuerſa iudæa ducebatur in ca-
ptiuitatem. Venerat Nahuchodonoſor tanta hominum milia ducebantor captlua in Baby//
lonem: Solus Hieremias erat qui confitebatur deam: & ipſe mittebatur in lacum luti: & ta-
men præcioſior erat unius illius anima quam omnia populi 1 Vultis ſcire quid faciat unus
homa: Ieſus filius naue cum uninerſa terra habitaretur: ſolus erat: Vtiq; erant infinitæ malti/
tudines & ille ſolus erat : ſolus imperat ſoli & lunæ & ſtat:homo iubet & cælum audit: audit
illum cælum: quia ipſe audiebat dominum. Hieremias erat in captiuitate: erant autem & mul⸗
tæ multitudines. Et quid dicit? Solus ſedebam quia amaritudine repletus ſum. Quomodo

₰

5
4

———

Expoſitio.

lus clultate erat: ſed ideo ſolus: quĩa propoſiti mel ſoclum non habebam amem
CCenteſimus quadrageſimus quartus pſalmus ex uoce prophetica dei continet laudem: ſicut ipſe
ad eum eloquens ait. .
tæealtabo te dens meus rex ⁊ benedicam nomini tuo in eternum ?⁊ in ſeculum ſeculi.

RNCExaltat deum quia ſcit equalem patri regem: quia nouit iudicem mundi.

W☛lum ſeculi. C Et ob hoc maxime laudat:quia conformem ſpe/
rat ſe fieri nomini illi ideſt chriſto domino in ſeæculum futuro.
CMagnus dominus ⁊ laudabilis nimis:⁊ magnitudinis eius non eſt ſinis.
uia ſine fine magnus:ſine ſine laudabilis.

CBeneratio. CQuam ſides protulit.
¶ Et pꝛogenies. CQuam chriſti paſſio procurauit.
CYZaudabunt opera tua ⁊ potentiam tuam pꝛonuntiabunt. C Cum nuela te pteguntur

Magniſicentiam maieſtatis tue:⁊ ſanctitatẽ tuam loquentur:
CTu nos ſanctos eſſe uis dicens. Sancti eſtote quoniã ego ſanctus ſum. Hoc & nos cæteris logmur
N¶ Et mirabilia tua narrabunt. CQuæ quottidiæ in eccleſia operaris.

CANirtutem terribilium tuoꝛum dicent ? magnitudinem tuam loquentur.

Virtus eſt terribilis cũ in ĩpios ulciſcetur ut in pharaonẽ. Magnitudo ẽ cũ iuſti euũtur ut iſrahel.
WMemoꝛiam habundantie ſuauitatis tue eructabunt. ie 1:
Quia eos fouere dignaris. =
Et iuſtitia tua exultabunturrr. Quia in impiis ulciſceris.
CMiſericoꝛs ⁊ miſeratoꝛ dominus:patiens ⁊ multum miſericoꝛs.
CEt ſanctus in omnibus operibus ſuis: quia quod factum eſt in eo uita eſt.
CSuauis dominus vniuerſis ⁊ miſerationes eius ſuper omnia opera eius.
Miſerationem enim ſuam omne opus quod facit & protegit-· “
CConſiteantur tibi domine omnia opera tua ⁊ ſancti tui benedicant tibi.
VVt per ſanctos qui te iugiter benedicunt intelligaris omnium eſſe creator & conditor.
Bloꝛiã regni tui dien. Vtab omnibus deſideretur.
CEt potentiam tmam loqnenr. VI ab omnibus timeatur.
¶ ESt notam faciant filiis hominum potent iam tuam:⁊ gloꝛiam magniſicentie regni tui.
¶CNe excuſatio perignorantiam adhibeatur. òèòèẽM
Regnum tuum domine regnum omnium ſeculoꝛum.
COmnia enim ſæcula regni tui dominatione uoluuntur.
CSECt dominatio tua in omni generatione ⁊ generatione.
CEecleſiaſtica generatione in progenie futuri ſæculi dilatata.

CSidelis dñs in verbis ſuis. CCum omnia quæ per prophetas loquutus eſt adipleuit

¶Et ſanctus in o mnibus operibus ſnuis 8
CVt ſicut ille ſanctus eſt: ita & nos qui opera eius ſumus ſancti efficiamurin eo.
¶Alleuat omnes qui coꝛruunt.
¶Ne in æterna ruina merganuur. CSt erigit omnes eliſos.
CQuos corporeæ uoluptatis præcipitauit ſtimulus: ſi pœnitentiã agant.
Oculi omnium in te ſperant domine ⁊ tu das eſcam eis in tempoꝛe opoꝛtuno:
CSanctorum interiora & pectus in illo futuro retributionis ſuſcipe tempore.
Aperis tn manum tuam ? imples omne animal benedictione.
CQuæ maledictiones & improperia mundi ſuſtinuiit.
Iuſtus in oibus vijs ſuis:2 ſanctus in oibuns operibus ſuis. C Sicut iĩã ſuperius dictũ eſt
Pꝛope eſt dominus omnibus innocantibus eum in veritate. ”ñ
Mlpſe quid ait? Ego ſum deus de prope & non deus de longe. S
Boluntatem timentium ſe faciet ⁊ pꝛeces eoꝛum exaudiet:⁊ ſalnos faciſet eos.
CDum eos eruit uel ab inſtigatione diaboli: uel ab ardore peccati. 1
CLCuſtodit dominus diligentes:⁊ omnes peccatores diſperdet.
CIIlos diligit qui dilectionem eius mundanis dilectionibus prætulerunt. Illos uero diſperdit: qui

amori eius amorem ſæculi præpoſuerunt.
CLaudem domini loquetur os meum. Nunc & in futurum retributionis tempus⸗
CEt benedicat omnis caro nomini ſancto eius in eternum ⁊ in ſeculum ſecnli.
Quod ait omnis caro:non ad inſenſibilia referendum eſt: ſed ad omne corpus eccleſiæ qd nos ſu
miꝑ: Qui deum laudare benedicere extollere ac prædicare debemus: per quem uiuimus per quem
alimur ac ſumus, Cui eſt cuʒ æterno patre & ſpiritu ſancto:honor & gloria in ſæcula ſæculoꝶ amẽ
CCenteſimus quadrageſimus quintus pſalmus ex nomine duorum prophetarum præſcriptus
ex unius uoce loquitur dicens, “MM ..
Zanda

VWer ſingulos dies benedicam te:⁊ laudabo nomen tuum in ſeculum ⁊ in ſecu-⸗

S — — — — —

—— -eρúu – — — — — S=ͤr. — —

u

l

Ki

en

ſpuun

CQui fecit celum ⁊ terram. CIſte deus qui lecit cælum & terram.

gies illi creditur mentienti: quam nobis uerum dicentibus. Nõ debemus deſperare. Cuſtodit domi-

SGuper Pſal. cxlv.

Angca aia mea dñz. CPſalmus iſte titulũ hẽt aggeĩ: & zachariæ: Sed hoc primũ ſe?
Are debemus qd in ebraico non hñtur: ſed in. Ilxx. interprætibus: Dicamus autem & de edi-
tione uulgata aggei & zachariæ quia inſtauratio hic dicitur Hieruſalen.
Regnauit in ſeculum deus tuus ſyon in generatione ? generationem.
CQuaſi de inſtauratione Hieruſalem dici putant: quæ facta eſt ſub aggeo & zacharia. Lauda anima
mea dñm. Non dixit lauda corpus: ſed lauda anima. Non quo corpus dãnauerit: ſed carnis opa 2,

3
.
B

demnauit. Lauda aia mea dominum. Aĩa ipſa ſe hortatur:quũo ſi dicat: lauda Dauid dñm: ſic & ipſa
aila dicat ad ſe: Lauda aĩa mea dim: laudabo dominũ in uita mea: Vide quid dicat. Ipſa ſe hortatuxr
& ipſa reſpondet. Quid dicit mihi: lauda aia mea dim? Ego ipſa reſpondeo.
CXZaudabo dominum in vita ma. CModo laudare non poſſum: peccatis præmor. . L l. S ,
Quotienſcũq; labia in laudes dei aperio. totiens illa conglutinat conſcientia peccmtorum. audabo — E krde e lend ren )
dominum in uita mea. Pulchre dixit: laudabo non laudo. Quando cum dño meo fuero: tunc lau-
dabo dñm in uita mea. Nunc in morte ſum laudare non poſſum. Laudabo dominum in uita mea:
Vita noſtta chriſtus eſt. Dominum laudamus in uita.
CVſallam deo meo quamdiu eo. Cj Vide quid dicat. Quando iuſte aliquid agi

mus ſumus. Multa ſunt quæ dicantur:ſed ad finem feſtinat oratio.

CAolite conſidere in pꝛincipibus.nec in filijs hominum quibus non eſt ſaus.
Hoc generaliter ad omnes dicit. Nolite conſidere in principibus. Non in imperatore non in præ

fectis:non in iudicibus ſæculi. Nolite conſidere in principibus. Qui ſunt principes? Filii hominum

quibus non eſt ſalus. C¶SEvxxibit ſpũs eius:⁊ renertetur in terram ſuam.
CCum autem regreſſus fuerit in terram ſuam quid fiet⸗ .—
In illa die peribunt omnes cogitationes eius. Omnis principum conſidẽtia

periet:& peribunt cogitationes eoꝶ. Nolite confidere in principibus: Hodie fuit cras non eſt. Hodie
illum præcedit exercitus: & ſero in ſepulchro iacet. Poſt tantam magnitudinem: tantam claritatem
nulla intercedunt tempora: in eodem momento xp̃i eſt operatio. In filiis hoĩum quibus non eſt ſa
lus. Quid ſunt principes? Filii hoĩum. Si ipſi homines nihil ſunt: Quid ſunt filii eorum?
CExiuit ſpũs eius. CCuius hominis. Exiuit ſpintus. Hic ſpirituʒ pro anima
ponit.Pater in manus tuas commendo ſpiritum meum.
CExrxiuit ſpũs eius ⁊ reuertetur in terram ſuam. CNon ſpiritus reuertetur in ter/
ram ſuam:non enim eſt ſpiritus de terra:ſed egreditur ſpiritus: & homo: reuertitur in terram ſuam.
CIn iülla die peribunt omnes cogitationes eox⸗ C Nos ipſi qui nunc ſumus principes
quanta quotidie cogitamus & dicimus: die craſtina illud faciam deſtruã horrea mea. Et murſuʒ. Die
craſtina edificabo i lla. Df̃ mihi. Stulte hac nocte rapietur anima tua:quæ aũt præparaſti cuius erũt:
Hoc de illis dicit qui confidunt in principibus. Cæterum de ſancto quid dicitur⸗ H
HBeatus cuius deus Jacob adiutoꝛ eius. CHii in curribus & hii in equis nos
autem in noĩe domini dei noſtri inuocabimus. Illi plures habent adiutores: ſed principes ſunt: ſed
homines ſunt.ſed corruunt. Nos unum habemus: qui ſaluare poteſt.
CSpes eius in dño deo ipſius. CVideamus tres pueros qnid dicant in for/ .
-kus

—
4 -

1

nace babylonia: quando uocat eos Nabuchodonoſor rex. Non neceſſe eſt nos de hoc uerbo reſpõ flrr,
dere tibi. Poteſt quidem nos deus liberare de fornace ardenti. Sed ſi non liberauerit: ſcito rex quia rrr par
imaginem quam conſtituiſti non adoramus. Videte fidem. Credimus inquit ꝙ liberare poteſt. S
ſi ſone peccata noſtra prohibuerint tamen credimus & in eum qui non uult liberare. Nò enim cre
dimus in hac uita:ſed in futura. Non propterea credimus in illum ne hic ardeamus: ſed ne per iſta
incendia ad alia tranſeamus. Incende igitur: præpara caminum:iſte ardor: iſta combuſtio noſtra
Eugaio eſt. CHBeatus cuius deus iacob adintoꝛ eius.
Videte ſigniſcantiam uerborum: Adiutor eius. Et non poterat ibi ullum ſignum facere propter
incredulitatem eorum. Deus adiutor noſter eſt uolentes & Taborantes liberat: & conlaborat: dormi
entes & tacentes: & nolentes non liberat. MUD
CSpes eins in domino deo ipſius. CQCEgregie dixit ſpes: & ſi in præ-
ſenti non liberat. Tantum ſpes de futuro eſt.

MWMare ⁊ omnia que in eis ſunt. CAd comparationem cæli & terræ
& maris. Nos homines ſecundum conditionẽ carnis ſic lumus quaſi formicæ & pulices. Qui ergo
cælum fecit & terram hominem non poteſt liberare quem fecit? ””ů
CAui cuſtodit veritatem in ſeculum. CSi nos opprimit mendatium: non ad, Fſe, ee e

contriſtemur. Cuſtodit dominus ueritatem in ſæculum. Neſcio quis contra nos mentitus eſt: & ma atte men Sen uſebot .

nus ueritatem in ſæculum. Pulchre dixit cuſtodit. Cuſtodit illam & habet in theſauro ſuo reddit
nobis quod ſeruauit. Qui cuſtodit ueritatem in ſæculum. Chriſtus eſt ueritas. Veritatem loqua-

mur: & ueritas nos ſeruat.

AN 5Rer .: . e. al.

NRX* 1.5 AP.⸗ ſull-t

.
4. rie gkE .

2
rorpye Xoe

Expoſitio.

CANeritatem faciet iudicium iniuriam facientibus:
Etiam ſi tardauerit non deſperet. Veniet ueniet & ſaluabit. Faciet iudicium iniuriam patientibus
Hoc ſolum ſit in noſtra conſcientia: quia iuſte patimur. Hoc habeamus in conſcientia quia nos ꝓ/
ptet peccata noſtra patimur: & nos facimus illud quod arguimur.
Bat eſcam eſurientibus. Et ſecundum Iram edifſicat: & ſi ſimpliciter intel⸗

—

ligatur: Aediſicat audientem: Reſpicite uolatilia cæli ꝗa non ſerunt neq; metunt: & pater ueſter cæ-

leſtis paſcit illa. Dat eſcam eſurientibus. Eſurientibus dat: non ructuantibus. Qui ergo non hẽt mo

nachus eſt: conſidẽter accipiat qui hẽt eructãs non accipiat: ſcis quia eſuris: ſcis ga non habes ſi eſu
rieris & non habes: magis das beneficiũ: ſi accipias quod tribuitur tibi: ſi aũt habes & non eſuris: nõ
debes cibum eſurientium tollere ut accipias ſaturatus. Accipe quod in uentrem mittas: non quod
ſaculum: accipe tunicam quæ corpus tegat: non quæ arcas impleat. Dat eſcam eſurientibus. hoc
ſecundum lr̃am: dicamus. & aliter. Eſuriamus xp̃m. & ipᷣe nobis dat cæleſtem panẽ. Panem noſtruʒ

quottidianum da nobis hodie. Vtiq; eiuriens loquitur. Dat eſcam eſurientibus. Putat aliquis quod

panem cæleſtẽ de myſteriis dicat. Et hoc quidem accipimus quia uera caro chriſti eſt. Cæterum di

camus & aliter. Panis chriſti & caro eius ſermo diuinus eſt & doctrina cæleſtis. Quicunq; panem
ſiſtum acceperit & ſaturatus fuerit quid fiet. Quid:
Bominus ſoluet compeditos. C Sianimam nram iſte panis refecerit hoc eſt
ſermo diuinus & doctrina cæleſtis: ſtatim pedes noſtri qui colligati fuerant ſoluuntur: Dominꝰ ſol
uet compeditos. Et lazarus ligatus erat & dixit ſoluite eum. Soluit compeditos. Et filia Abraham. x
& viii. annos incuruata fuerat: & uincta ſoluitur & in cælum reſpicit. Videte ꝗd ibi dicitur: & in euã
gelio. Et ecce inquit quædam erat mulier quæ ſpm infirmitatis habebat. x. &. viii. annis & non po
terat inquit eleuare ceruicem. Quoniam ſpũm infirmitatis habebat ceruicem ſurſum leuare nõ po-
terat. Dominus ſoluet cõpeditos. ſpſæ ſunt compedes quæ & opera: ſi quidẽ eadem peccata: quæ cer
nuices noſtras excipiunt & ligant pedes. Quicunq; cõpeditus eſt currere non poteſt. Quicunq; ẽ in
ſtadio xp̃i currere non poteſt. Prægrauantut. n. pedes compedibus & præmuntur in ferra: & con-
ſiguntur in terra. Dñs ſoluet compeditos. Videte ordinem. Dat eſcam eſurientibus. Primum eſuri-
mus: deinde accipimus cibum. Cum ſaturati fuerimus ſoluuntur pedes noſtri qui cõpediti fuerant.
Cum autem cœperint ambulare libere quid ſequitur. “
CBis illuminat cecos. CVidete quid dicat: Si de cœcis iſtis loqueretur de/
buit dicere. Dominus illuminat cœcos. Sed non dixit hoc: ſed ſecundum hebraicam & græcam ue
ritatem qui dixit. Dominus ſapientes facit cœcos. Si de iſtis oculis loquæretur carnis: debuit dicere
Dominus illuminat cœcos: Nunc uero dicitur dominus ſapientes facit cœcos. Si cœci inquit eſſe-

tis peccatum non haberetis. Cor noſtrum obcœcatum eſt tænebris peccatorum in inſipiétia & ſtul

titia txnebræ non oculorum ſed morum ſunt: Cum ergo eſurientes refecti fuenimus: & pedes no-
ſtri liberati fuerint tunc incipient & oculi cordis noſtri uidere lumen quod aliquando perdiderunt
& haberet ſapientiam. Si effectus fuerit ſapiens. quid ſequitur.
CBñßs erigit eliſos. CEt ſi iacebas:ſecurus eſto:dominus porrigit manum:
Bominus diligit iuſtos. (COIO'( jRes duas uideo: diligit & cuſtodit. Qui
diligit quaſi ſuum diligit. Qui autem cuſtodit eum cuſtodit qui in periculo conſtitutus eſt. Domi
nus diligit iuſtos. Quicunq; iuſtus eſt & perſectus ab illo dili gitur. Quicunq; autem peregrinus eſt
& uenit ad ſeruitutem domini: ille ſeruatur.
Bñis cnſtodit aduenas:pupillũ ⁊ viduam ſuſcipiet.
CEt ſecundum litteram prodeſt pupillum & uiduam ſuſcipere. O martyr qui teneris ut pro me fun
das ſanguinem: noli de filiis eſſe ſollicitus: noli de uxore:me hahent pro te. Dicamus & ſecundũ ſpi
ritum: pupillum & uiduam ſuſcipiet: Pupillum ſuſcipiet. Qui patrem deũ perdiderat per peccata: &
uiduam ſuſcipiet. Viduam hoc eſt eam animam quæ chriſtum nirum perdiderat. Sed nide quid di-
cat pupillum & uiduam. Non dixit cuſtodiet: non dixit ſaluat: ſed ſuſcipiet. Si reuertatur ad patreʒ
ſi redeat ad maritum. Et viam peccatoꝛum diſperdet.
CNon dixit peccatores diſperdet. Secundum pumum pſalmum:& iter impiorum peribit. Si iuſto
rum uia chriſtus eſt peccatorum diabolus eſt.

CEt viam peccatoꝛum diſperdet. Omnium ergo peccatoꝝꝶ uia diabolus eſt illum
erdit. Cæterum nos ſaluabit qui ambulabamus per eam & ambulare deſiuimus.
Regnabit dominus in ſecula. CQuando uia peccatorum perierit:tunc re

gnabit dominus in ſæcula:inon dixit in ſæculum ſed in ſæcula. Quamdiu uia non perit:i chriſtus nõᷣ
regnat in nobis. Quamdiu uia peccatorum non perit:chriſtus non regnat in nobis. Quamdiu pe
des noſtri ambulant in uia diaboli:chriſtus non regnat in nobis: Iraſcor ſine cauſa fratri meo:in uia
diaboli ambulo: chriſtus non regnat in me. Detrano fratri meo: in uia diaboli ambulo chriſtus nõ
tegnat in me.In quocunq; peccato ambulauero: in uia diaboli ambulo. chriſtus non regnat in me.
Mens mea uana eſt: & in diuerſa diſtrahitur:In uno loco ſum: & mens mea per totum orbem uaga
tut angelos mundus capit. Reges capit exercitus capit monachum unum non capit?:Hoc totũ qua
re dico:

Guper cxlvii.

te dico: Propter eos qui in toto orbe nagantur & in uno locò ſedete non poſſunt.
CBeus tuus ſyon in generationem? generationem. Deus tuus ſyon frequenter
diximus ſyon ſpeculam: aut eccleſiam interprætari: aut animam contemplantem deum. Deus tung
iyon in generatione & generatione. In prima generatione iudæorum in ſecunda ex gentibus. In

. omnibus ſcripturis: & in omnibus pſalmis generatio & generatio dicitut: Vt duos populos ſigni⸗-
. ſicet. Dicere autem & aliter poſſumus
1 CRegnauit in ſecnla deus tuus ſyon:in generatione iſta:⁊ in generatione ventrnra
Regnet chriſtus in nobis non regnet peccatum in corpore noſtro. Cor regis in manu dei. Simus
. veges: imperemns corpori noſtro & ſubiciamus illud: & cor noſtrum ſit in manu dei. Cui ſit glo/
N tia in ſæcula ſæculorum. Amen.
CPſalmus. cxlvii. Vt cæleſtis ciuitatis laudemus ædiſficatorem:nos ammonet dicens.
. lAudate dñm qm̃ bonus eſt pſalmus. CCenteſimus quadrageſimus ſex
tns pſalmus: alleluia titulo prænotatur. Solent hi qui hebream ignorant linguam quãäddo.
en “ uiderint in pſalmorum titulo eſſe præpoſitum. Alleluia quærere quid ſigniſicet, Pſalmu
igitur iſte non ſolum in titulo ſed & in exordio pſalmi habet alleluia. Vbi autem dicitur:
laudate dominum:in hebreo dicitur alleluia. Deus enim apud hebreos decem habet nomina ꝛdici Oablaeth⸗
8 tur Sabbaoth: dicitur Sadonai: dicitur Eloim dicitur Hel: dicitur etiam iao: dicitur eſerlaiai: Inter 3 donde e. l
N cætera autem noĩa unum eſt nomen quod dicitur ia: ia autem interprætatur inuiſibilis. Vbi ergo d’ . e .
e cimus laudate: in hebreo dicitur: alleluia. Sic dicitur hic alefafaguomod” ſi diceretur: alleluia ſab .o — —
1 baoth: alleluia ſaddai: alleluia eloĩm. ſic & nunc dicitur alleluia: deniq; theodotion qui unus eſt de. “
w⸗ interprætibus: uolens interprætationis ediſcere ueritatem ait: amiteton hoc totum quare diximus? ee⸗ .
e ut ſciamus in iſto pſalmo alleluia eſſe dræpoſitum:laudate dominum: hæc interprætatio eſt: Cum irlenat,
n egreſſi fuerimus conſiderabitur in cordibus noſtris. Cæterum ſermo dilatabitur. Laudate domin . P
4 quoniaʒ bonus pſalmus. Non dixit bonus pſalmus ſed abſolute bonum. Hoc eſt bona res pſallere.
Pſallere aũt non uoce:ſed corde. Quanti bonam uocem habent: & quoniam peccatores ſunt male 2
, pſallunt:Bene pſallit qui cantat in corde:qui cantat chriſtum in conſcientia.
n Beo noſtro ſit iocunda laudatio.
Clocunda ſit laudatio non uoce ſed conſcientia. Deniq; & noe obtulit hoſtias & odoratus eſt do-
ce minus odorem ſuauitatis. Multa ſunt quæ dicantur: ſed nos debemus breuiter ſumma queq; pſtrin
mn gere: ut ſenſum magis indicemus quam uerba lautiora.
in C Ediſicans Hiernſalem dñs diſperſiones iſrabel congregabit.
% Qäüũo edifſicetur Hieruſalem qũo congregetur iã dictum eſt. Qm̃ igitur de iſtis duobus uerſicu-
efrl lis diſertũ eſt:& ſuper alienum fundamentũ non debemus edifſicare ad reliqua tranſeamus. Videa-
no⸗ mus igitur qũo edifſicetur Hieruſalem. In reliquis enim propheticus ſermo deſcripſit. .
um COAQui ſanat contritos coꝛde. CCor contritum & humilſiatũ deus non arner⸗
C Et alligans contritiones eoꝛum CQEÿNpTu cot tuum contere. dominus colligi
cõtritiones tuas. Samaritanus ille qui deſcendebat de Hieruſalem in iericho: quando uidit uulnera
Qu tum iacẽtem ĩ itinere conligauit uulnera eius. Iſte eſt de quo & nunc dicitur. Et alligans contritio/
honl nes illoꝶ. Hoc dicitur de his qui agunt pœnitentiam. Cæterum de his qui non agunt peœnitentiaʒ
we dicitur non eſt malagma imponere: neq; oleum: neq; alligaturas,
CQAui numerat multitudinem ſtellaz. CQuæ conſequentia iuxta litteram.Et alligat cõtri-/
tiones eoꝶ:qui numerat multitudinẽ ſtellarũ. Sed quando ſanat cõtritos corde & alligat contritio
vein nnes eorum.Iilos qui ante contriti fuerant: & poſtea ſanati uertit in ſtellas: Qui numerat multitudi
düi nem ſtellarum. Mulii enim fuerant qui peccauerunt. Multi ſunt qui curati ſunt. Qui numerat mul
M titudinem ſtellarum. Non numerat uulneratos: ſed eos numerat qui iam in ſtellas uerſi ſunt. Non
idci numerat deus niſi qui numero eius digni ſunt: .
n CEt omnibus eis nomina vocans H .
CQuia de lucifero dicit:& de orione quem uidimus in cælo. Et hoc quidem poteſt intelligi. Mira-
Gick bilis deus ꝙ fecit cælum & terram & omnia quæ in eis ſunt. Cæterum ſic intelligamus: ut nobis ꝓ
ſit quod quotidie fit. Et omnibus eis nomina uocans. Vultis ſcire quomodo de contritis ſtellæ fiãt.
lir Scriptum eſt in geneſi qui eduxerit deus Abraham & oſtendenir ei ſtellas: & dixerit ei: ſic erit ſemen
tuum. Et oĩbus eis noĩa uocans. De Abrã uocat abrahã. Abrã dicebarur in chaldæa: & in cælo uoca
t tur Abrahã. Eo tpe quãdo factus ſtella eſt. uocatur Abraham. Qi ante erat ſaulus poſtea uocatur in
M cælo paulus. Ioannes & Iacobꝰ: filii tonitrui. Tonitruum utiq; in cælo ẽ: numerantur itaq; ftellæ. Nu
iun merantur infiniti ſancti. Et chriſtus unus non poteſt numerati. .*2
CMagnus dominus noſter ⁊ magna virtus eius:⁊ ſapientie eius non eſt numerus.
E CMagna uirtus chriſtus dei uirtus: & dei ſapientia. Et ſapientiæ eius non eſt numerus. Aps ſapien-
vu tia eſt. Et in ſapientia non poteſt numerari.
n CSuſcipiens manſuetos dominus. .
CQuæ ſant iſtæ ſtellæ. Suſcipiens manſuetos dominus: manſueti uertuntur in ſtellas.Iuſti autẽ foſ

ve Pbb

EFxpolitio.

gebunt quaſi ſtellæ cæli daniel loquitutt.
Humluians antem peccatoꝛes vſq; ad terarrrrrrmm.
C Videte differentiam reꝶ. Angeli in terra currunt:homines ad cælũ uadunt. Suſcipiens mâſuetos
dominus. Manſuetudo ad cælum uocat: ſuperbia in terram detrahit. Humilians autem peccato-
res uſq; ad teram. [U Peecinite vno in confeſſione. “
CHoc impleuit Dauid:qui nobis iuſtitiæ exemplum præbuerat: præbuit & pœnitentiæ: Docuit. n.
nos quomodo debeamus agere pœnitentiam: ipſe agens. Videte ſancti prophetæ: quia non ſolum
iuſtitia eorum nobis profuit: ſed & peccatuum.
CPſallite deo noſtro in cythar.e CNulla uirtutum corda ru-
pta ſit. Tota uirtutum concinat.Pſallite deo noſtro in cythara: Cythara Multas cordas habet: ſi una
rupta ſuerit ſonus reddi non poteſt: Sic ſanctus uir quamuis ſanctus ſit ſi una uirtus defuerit uoca⸗
lem ſonum emittere non poteſt. . ðè
Qui operit celum nubibus. CCælum hoc quod cernimus nubibus operi

ri non poteſt. Sed aliud ceælum && aliæ ſunt nubes. Er deritas tua uſq; ad nubes. Ergo ueritas dei uſq;

ad iſtas nubes quæ uento flante cito diſſoluuntur? Veritas dei chriſtus eſt. Ego ſum uia & uita & ue

ritas: Ergo ueritas chriſti in his nubibus eſt: quæ non habent in ſe ſubſtantiæ ueritatem: fieri ergo po
teſt: Vt ibi ueritas:ubi uentus diſſipandi poteſtatem habet. Mandabo inquit nubibus ne pluant ſu-
per eos imbrem hoc eſt ſuper populum iudæorum. Nubes prophetæ ſunt. Mandauitillis dominꝰ
ne pluerent ſuper iſrahel imbrem. Ad nos prophetiæ ſermo conuerſus eſt. Nubes iſtæ ſi ſibi colliſæ
fuerint: tonitruum faciunt & fulgura. Qui operit cælum nubibus ſi nubes prophetæ ſunt & apoſto
li? Quomodo autem apoſtolis & prophetis cælum tegitur. Cælum myſteria ſunt diuina. Quomiam
igitut myſteria quæcunq; diuina ſunt cælum appellatur. Quicunq; in dignus fuerit: iſtuʒ nubes nõ
protegunt. Si quis indignus eſt: ſacra menta accipere non poteſt ut tegatur a nubibus. M
CDui parat terre pluniam. èc“l CIndiget pluuia terra noſtra:& niſi
pluuiam acceperit ideſt Doctrinarum fontem:fructum non afferet Terra cum humecta fuerit iſti-
uſmodi doctrinarum fonte: quid ſequitur? ð ððM
CQui pꝛoducit in montibus fenum. CSi de ſolo fœno loqueretur: utiq; foœ-

num magis in conuallibus naſcitur: quam in montuoſis. Vbicunq; enim pluuia amplior fuerit ibi

magis fœnum naſcitur. De montibus defluunt aquæ in conuallibus & magis herba naſcitur.

CEt dat iumentis eſcam ipſoꝛum. S CsScriptura iſta: quam legimus: quã

tractamus: quam habemus in manibus: montes ſancti dicuntur in ſcripturis. Mons uocatur Abrahã

monz; uocatur Iſaac: mons Hieremias: mons ſancti prophetæ. Montes iſti habent & frumenta: ha-
bent ſœnum. Si homo es: accipis ab ipſis frumentum: ſi pecus es fœnum accipis. Hominem & umẽ?

ta ſaluos facies domine. Secundum fidem tuam ſaluaris. Qui producit in montibus fœnum & dat

iumentis eſcam ipſorum. Si homo es in ſcripturis accipis ſpiritualem intelligentiam: ſi umentum
es ſecunduz litteram more iudaico: rem magnam uideo. Deus qui tantis præconiis collaudatus eſt

deducitur ad uiliora & dicitur. S=Jð
CECt pullis coꝛuoꝛum inuocantibus eum. Si de auibus cæli diceret magis
aquilas nominaſſet: aut & nultures: & pullis coruorum inuocamibus eum. N ulla alia auis nuncu-

patur: niſi pullus coruoꝶ: & non ipſi corui ſʒ pulli coruoꝶ. Nò ſaluatur coruus: ſed pullus: 9 de eo

natus eſt. Nos pulli coruorum ſumus. De parentibus enim idolatria naſcitur. Legimus in ſalomo-
ne: qnoniam quando oculus qui irridet patrem: & ſermonem matris effodient eum corui de con
uallibus: non dixit pulli coruorum: ſed ipſi corui. Qui enim coruus eſt ſaluari non poteſt. Coruus
de arca dimittitur & non reuertitur: In diluuio cuʒ cæteris eſt:poſt diluuiũ in infœlicitatem prohi
citur hoc eſt eo tempore q tranquillitas eſt:non poteſt eſſe: in arca dei.Si quando diluuium ẽ: cor
uus in medio eſt. Tranquillitas redits coruus fugit. Qui ſunt iſti corui? Qui ſunt pulli coruorum?
Ego puto coruos nigri coloris: qui ſemper perſequuntur cadauera mortuorum; qui ſemper uoce
rauciſſima rixas comparant demones eſſe: & quicunq; demonibus ſernierint. Iuxta coruus eſt: & ĩpſi
colorem coruorum accipiunt. Igitur noſtri patentes ſicut iam diximus qui idolis ſeruiebant & de/
monibus: corui erant. Non enim inueniuntur niſi ubi cadauera mortuorum. Nos uero qui de cor/
nis nati ſumus non cadauera expectantes ſed rorem.Pulli enim coruorum dicuntur de rore uiuere
Sic enim philoſophi dicunt ꝙ de rore uiuant pulli coruorum. Vultis & aliud ſcire myſterium de
coruis? Helias qui interprætatur deus dominꝰ. Hel yas hoc eſt dominus noſter atq; ſaluator a iudæ
is perſequutionem patitur: & a coruis gentium populo paſcitur. Et pullis coruorum in uocantibus
eum. Si inuocas eum pullus es: ſi coruus es: & pullis coruorum in uocantibus eum. Legimus in pro
pPheta. Et omnis qui inuocauerit nomen domini: ſaluus erit. Igitur de coruis ſimpliciter accipimus:

ergo & corui ſalui erunt. Reſponde iudeæ: & reſponde qui iudaicam litteram tantum ſequeris: di/

cis iſtos coruos uere coruos eſſe. Non interprætaris ſpiritualiter ſed carnaliter: dicis enim feriptum
eſſe de coruis. Si ergo de pullis coruorum ſcriptum eſt: & hic dictum: & pullis coruorum inuocan-
tibus eum. Et ſcriptum eſt omnis qui inuocauerit nomen dii ſaluus erit: Ergo & pulli coruorum
”Ml iiiüifilui erunt.

ð, o —

Guper Plal. cxlvii.

ſalui erunt in reſurrectione. Nos ergo pulli coruorum: inuocamus atq; ſaluamur. Deniq; & paulus
apoſtolus ſcripſit ad ſanctorum eccleſiam: ſcripſit ad eos qui inuocant nomen domini.

0 ¶Non in foꝛtitudine equi voluntatem habebit.
CBreuitatem promiſimus: & neceſſitate compulſi ſumus latius diſputare: mentiti ſumus: ſed men-
NdN datium altiſſimum eſt. Vtinam herodes mentitus eſſet: & periuraſſet. Et nos igitur minora promiſi
n mus: & orantibus uobis maiora præbuimus: hora compellit ut taceam: magnitudo myſteriorum
compellit ut loquar. Non in fortutidine equi uoluntatem habebit. Audio equum nementẽ & non
poſſumus præterire. Scriptum eſt in pſfalterio, Fallax equus ad ſalutem. & alio loco. Equum & aſeẽ Ae r .. -rr et eg
ſorem deiecit in mare. Præcipitur & rex iſrahel: ne equos nutriat. Deniq; ſalomon quia quadri- 9. Pa . 8
gas adducebat ex ægypto uoluptate ſuperatus eſt. Non in fortitudine equi uoluntatem habebit. r=, , 4 E ,
quum & aſcenſorem deiecit in mare. Equi inſanientes in fœminas facti ſunt mihi: unuſquiſq; in — Er= s
del uxorem proximi ſui: inhiebat. Loquitur Hieremias. Super ergo tales equos deus non habet uolun
tatem. Diximus de equo equum & aſcenſorem deiecit in mare. Diximus qui ſunt equi dicamus qui D +„
ſunt eqtes. Ego puto equos omnes eſſe peccatores: & equites demones qui equitant in eis: Si quan Z Prre, SAte, 2
oho do ergo uiderimus aliquem fratrem perſequentem inimicum ſciamus quia ille equus eſt. Cæterü — ⸗ AP re⸗
⸗ ſequens diabolus eſt: Qui ſua lancea nos percutit: iſte currit & ille percutit. Sed & ipſe equos calca- —
rin neis ducit. Confoditur & inuitus inſanit. H
it CNMec in tibijs viri beneplacitum erit ei.
ſt⸗ CVidete quid dicat. Non dixit in capite uiri:non dixit in manibus uiri. Sed in tibiis: quæ deorſum H
. 142r. . . 8% Ti; . „· 71 2 . 4 J 46.. —
num ſunt. Nec in tibiis uiri beneplacitum erit ei. Tibiæ hic ſicut & ſœmora ſemper in hibidine accipiun-/ -P. .
nö tur. Deniq; & in Ezechiel deus uidetur a lumbis uſq; ſurſum: electreus: a lumbis uſq; deorſum igne/
us. Si quis ſurſum eſt: his aureus eſt ſi quis deorſum: his gehennæ pparatus eſt. Nec in tibiis niri be-
ni neplcitum eſt ei. Dicamus ſecundum litteram. Quomiam dixeram non in fortitudine equi uo-
⸗ luntatem habebit: & quaſi bellatorem uirum deſcripſerat. Videtur mihi hic ubi dixit non in tibiis:
non uocare tibias.Secdhite Videmus ergo quodcunq; tibias tegerit non
RZ placere deo:ſed illud quod ſurſũ eſt:non placet deo:in fortitudine non placet in tibiis. Placet autẽ
i in timore ſuo. Virtus non placet: timor placet, Bellantem deſtruit: rogantem eleuat: humiles exal-
. tat ſuperbos deiecit. ¶Beneplacitum eſt deo ſuper timentes eum.

G Vnus timorpluresſtimores prohicit. Melius eſt unum timere: ut plures non timeas: quam plures
timere ut unum non timeas.

4 SEt in eis qui ſperant in miſericoꝛdia eius. CE Sperant non in operibus ſuis: ſed
iri in miſericordia iudicis. Laudate dominum quoniam bonus eſt pſalmus quoniam qui ſperant ſup
an miſericordia eius: ſola ſaluatione ſanantur. Cui eſt gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
* — PSALMVS. CXLVII.
nck Auga Hieruſalem dominum. lauda deum tuum ſyon. — l
CModo audiuimus ſanctum prophetam prædicantem propter præuaricationem legis e DPs, ben. e
populum iudaicum eſſe deſertum: Et quomodo nunc dicitut: lauda Hieruſalem dominũ
igt G lauda deum tuum ſyon:Deinde quid ſequitur. 4
ml CQAuoniam confoꝛtauit ſeras poꝛtarum tuarum.
geen CErgo de iſta Hieruſalem loquitur:de iſta ſyon:lauda deum tuum ſyon. Quare. Quoniam cõfor-
Un, tauit ſeras portarum tuatum. Non ſunt portæ. Et quomodo ſeræ ſaluæ ſuntꝭ B .
e ¶Benedixit ſilios tuos in te. Quomodo benedixit qui dixit: relinquetur

cn uobis domus ueſtra deſerta. CQui poſuit ſines tuos pacem.

Vbi ꝑax poſita eſt quæ bello ſubuerſa eſt⸗ CEt adipe frumenti ſaciat te.
niic CFrumentum adipes habet. O iudeæ reſponde. Frumentum habet. Si ergo frumentum adipes nõ
otom habet: & compelleris neceſſitate ſpiritualiter intelligere: ſecùndum iſtum uerſiculum & cætera intel 4. ⸗
el ligenda ſunt: lauda Hieruſalem dominum. Hieruſalem uiſio pacis:lauda deũ tuum ſyon. Syon ſpe p/ Ner. ſe a
cula interprætatur. Videtis ergo quid dicat: lauda Hieruſalem dominum. Vbicunq; uiſio pacis eſt⸗ Soen er-l
ntcin ubicunq; contemplatio dei: ibi laus dei fit: laudat ergo eccleſia dominum qñ cœperit in illum crex-
icec⸗ Aere & habere pacem: & cœperit uidere pacem:hoc eſt uiſio pacis. Qui prius erat ſeruus idolorum
leint factus eſt ſeruus dei: lauda ergo deũ tuum. Quando uero cœperis iam habere ſcientiam & eſſe be⸗
n. culator hoc eſt ſyon: lauda dñm: hoc eſt tu lauda Hieruſalẽ tu lauda ſyon: tu eccleſiaſtica: tu anima:
rint tu eccleſia Non laudent heretici:non laudent ſynagogæ: ſed tu lauda. Quare? Quoniã confortaui . „. 2
Antbn ſeras portaꝶ tuaꝑ. Diligit dñs portas ſyon ſuper oĩa tabernacula Iacob Portas ſyon diximus pro P P- er ſt
ginpy⸗ phetas: qm̃ ergo portas ſyon nouimus prophetas:Dic ut uideamus quæ ſint ſeræ portaruʒ. VYerani
hing eccleſiæ portæ prophetæ ſunt. Sine prophetis eccleſiam ingredi non poſſumus. Manicheus intra- » dbe, —hase aTet
iind re uoluit ſine portis: & non intrauit. Martion non recipit uetus teſtamentum & ſine portis ueteris: 6) reee ß = por e
cihem teſtamenti in euangeliũ intrare non potuit. Nos ergo recipimus portas prophetas: & per portas i
nuO5Ü gredimur: Sed uideamus quæ ſint ſeræ portarum. Multi latrones multi fures cupiunt intrare p por
uon ttas. Oẽs qui ante me uenetunt fures fuerunt & latrones. O ſi & mihi concederet daminus ut ſera
unt M p 11

2 .

eſſem de portis ſyon. Sĩ quis hereticorum per illas in euangelii diſpoſitionem vellet intrare ego
ſtarem in portis & prohiberem illum. Quoniã confortauit ſeras portaꝶ tuarum. Da mihi aliquem
eccleſiaſticum uirum ſcripturis cæleſtibus eruditum: uenite eunomium: uenire arrium: uelle tolle-
L. . e re aliquid de prophetis contra nos:non ſtat quaſi ſera:non uincit quaſi ſeram. Quoniam confor/
. 1. 1 oE, rauit ſeras portarum tuarum. Pulchre dixit confortauit: ut quando uideris uirum eccleſiaſticum di P
ereſt.⸗ ee ee ſe =ſputantem non putes illum eſſe qui diſputat: ſed qui confortat eccleſiaſticum. Et adipe frumenti ſa
„ 1 g de. A. d ciat te. Niſi inquit granum tritici ceciderit ipſum ſolum ſaluum erit. Si autem ipſum ceciderit: mul-
. tos ſaluos facit. Dominus noſter granum tritici in terra cecidit & nos multiplicauit. Sed iſtum gra-
num frumenti pinguiſſimum eſt medullam habet. Et adipe frumenti ſaciat te. Fœlix eſt qui in fru⸗
B. N 39 mento iſto adipem intelligit. Legimus ſanctas ſcripturas. Ego corpus Ieſu euangeliũ puto: ſanctas
—— ſcripturas puto doctrinam eiꝰ: & quando dicit. Qui non comederit carnem meam & biberit ſan-
guinem meum:licet enim in myſterio poſſit intelligi:tamen ueriꝰ corpus chriſti: & ſan guis eiꝰ: ſer
mo ſcriptutarum eſt doctrina diuina eſt. Si quando imus ad myſterium: qui fidelis eſt intelligit: Si
macula ceciderit periclitatur. Si quando audiuimus ſermonem dei: & ſermo dei & caro chriſti: & ſã
B guis eius in auribus funditar. Et nos aliud cogitamus in quantum periculum incurrimus. Et adipe
“ 1.„, P ⸗ Ir5 frumenti ſaciat te. Pinguiſſimus ſermo diuinus eſt. Omnes habet in ſe delitias. Quicquid uolueris
2 ex ſermone diuino naſcitur: ſicuti tradunt iudæi. Quoniam manna quando comedebant ſecundũ

uoluntatẽ uniuſcuiuſq; ſic ſapiebat in ore.Ac ſi dixiſſet. Qui mãna comedebat:ſi deſiderabat mala: ſi
pirum: ſi uuam: ſi panem:ſi carnes ſecundum quantitatem & uoluntatem comedentis: ita & ſapor 6
in manna erat. Sic & in carne chriſti qui eſt ſermo doctrinæ: hoc eſt ſermo ſcriptutarum ſanctarum
r r“ rr- ſa- . interprætatio: ſicut uolumus ita & cibum accipimus. Si ſanctus es inuenis reftigerium. Si peccator .
Kr.. es: inuenis tormentum: & adipe frumenti ſaciat. Non dimittit aliquas reliquias
C Benedixit filios tuos inte. Quotquot autem receperunt eum dedit .
eis poteſtatem ñlios dei fieri. Qui poſuit fines tuos pacem:In alio pſalmo legimus:& factus eſt in pa H
ce locus eius. Pacem meam do uobis pacem meam relinquo uobis. Pacem meam non ſicut mun-

1. = —. L
M — Al. dus habet pacem. Si quidem mundi pax noſtrum bellum eſt. Meam pacem do uobis. Bellum habe
tote caum mundo. & meam pacem habebitis.

¶Ani poſuit ſines tuos pacem. Qui ergo non eſt in pace cum fratre: iſte 1
non eſt in finibus Hieruſalem. Dicat aliquis. Quid facio? Non nult mihi reconciliari frater. Ergo ex
L tra ſines ſum Hieruſalem: Quantum inquit ex uobis eſt cum omnibus hominibus pacem haben-
2ðòðð * tes. Cum his qui oderunt pacem eram paciſicus Tu habeto pacem: ſi alius iraſcitur: ille bellum hẽt 4
& per bellum illius tibi pax naſcitur. Vultis ſcire quomodo & bellum & pax ſit? Infœlix iuda uenie C
bat ad proditionem & dominus ei pacem oſculo porrigit ille oſculo bellum creat. ð
CNQui emittit eloquium ſaum terre. CReſponde iudeæ:ſi de frumento di n
cebat: & adipe frumenti ſaciat re. Quomodo nunc dicit: qui emittit eloquium ſuum terræ? In prin
S cipio erat uerbum. Hoc uerbum in carne mittitur: Et uerbum caro factum eſt: & habitauit in nobis e⸗
X. IèGMB Qui emittit eloquium ſuum terræ. Eo tempore completum eſt terra dedit fructum ſuum. Qui emit I
tit eloquium ſuum terræ⸗De prædicatione loquitur euangelica: & de doctrina apoſtolorum.
Deniq; ſequirur. CNAelociter currit ſermo eus. u
In omni enim terra auditus eſt ſermo eius, & in orbe terrarum apoſtolica doctrina. Vnus homo. m
pauper & iam ſenex prædicauit ab Hieruſalem uſq; ad illiricum: & uelociter currit ſermo eius. Quo 4
niam ergo uenerat de Hieruſalem uſq; illiricum: & uelociter curtit ſermo eius: Deinde ſequitur &
dicit ipie ſermo qui prædixerat. De Hieruſalem uſq; ad illiricum. Volo autem ire & ad hiſpanias. n
Hoc loquitur apoſtolus Paulus. Videte uelocitatem ſermonis. Non eſt contentus adorientem : ad e
. occidenrem currere deſiderat. JÿM t.
QAui dat niuem ſicut lanã: nubelacm̃ ſicut cinerem ſpargit. Mittit criſtallum ſuum ſicut bucel
fl.s, las:ante faciem frigoꝛis eius qui ſubſiſtit.
CCuius? Nihil dicitur. Deinde dicitur.
Emittit eloquium ſuum ⁊ liquefaciet ea. CDe illo de quo dixerat. 4
Emittit eloquium ſuum terræ. Emittit uerbum ſuum. Quis emittit? Deus pater. & uerbũ erat apud
deum: & deus erat uerbum. Diximus patrem: diximus filium:non poſſumus in duplo numero cre ¹
dere: niſi compleatur trinitas. 4 “
TPrr p CSJlanit ſpiritus eins:ꝛ2 fluent aque. M CVidetis quoniam ubi pater &
. uerbum dei: ſtatim & ſpiritus eſt. Videamus ergo ab initio quod dicitur.
Et adipe frumenti ſaciat te. Emittit eloquium ſuum terre velociter currit ſermo eius.
CRepente quid ſeqtur. C Qni dat niuẽ ſicut lanãd. CSermo dñi quid? Velociter cur-
rit. Si datur quaſi: nix & ipſa:nix quaſi lana. Videte miſericordiam dñi: cibum domini nobis in ue-
ſtimentum uertitur. Dixerat Ioannes de domino ſaluatore. Ecce agnus dei qui tollit peccata mun/ .

di. Et ĩ alio loco. Eſaias quaſi ouis ad uictimaʒ ductus eſt. De iſto igitur agno & de iſta oue lana iſta
eſt. Quaſi nix. Dicit Eſaias: ſi fuerint peccata neſtra quaſi coccinum: quaſi miuem dealbabo.

Super Iſal. cxlviii.

Aſperges me hilopo & mundabor: lauabis me & ſuper niuem dealbabor.

h CAQui dat niuem ſicut lanam. . CCTolle domine ſordes meas:tolle quodcũq
uitii eſt. Niuem tuam & puritatem tuam tribue mentibus chriſtianis: Niſi tu nobis niuem dederis
munditiarum tuarum: ueſtimentum tuum habere non poſſumus. Chriſtus ueſtimentum noſtrum Xe ſl. 2= r.) - ͤ,
n eſt. Si uolumus chriſti habere ueſtimentum mundi ſimus quaſi nix. “
NMNebulam quaſi cinerem ſpargitt. C Male interprætatus eſt latinus nebulã
Quod enim dicitur in græco: in hebraico habet pruinam. Deniq; ita ſequitur.
1 CPꝛuinam ſicnt cinerem ſpargit. Docet nos & facit nobis ueſtimentum
D quaſñ niuem:& cũ nos ueſtierit neſtimento ſuo tunc nobis tribuit alimenta. Pruinã ſicut cinerẽ ſpar
git. Vide quid dicat: ſicut cinerem: uis eſſe mundus: age pœnitentiã. Panem meum ſicut cinerẽ man
n ducaui: & potum meum cum fletu miſcebam. Nonne uides quomodo pruinam ſuam ſicut cinerez
e Pargit 2* Grandis rerum mutatio: de cinere nix fit. De pœnitentia mundus efficitur. Mittit criſtalluʒ
g uuʒ ſicut buccellas. Quomodo panes eius franguntut: & bucellæ fiunt:ſic & criſtallum naturã hanc
IGH habet. Si quando aquæ congelantur quod nos glatiem dicimus, Inter criſtallum ergo & aquam
de hoc intereſt. Hoc eſt inter aquam & glatiem. Quoniam aqua latiſſime funditur: cæterum criſtallus
eit quaſi compingitur in ſe: & in unam formã redigetur. Si quando aqua congelaſcit criſtallum efficit
ddi Quoniam etge⸗ nos in totum uerba carminis capere non poſſumus: Fangãtur ut per partes illas ca
lei piamus. Res ſunt obſcuræ & interprætationis difficultas non nobis concedit latius loqui.
de ¶Ante faciem frigoꝛis eius quis ſuſtinebit. .
mun CCuius? alii dicunt chriſtalli: al domini: mihĩ autem uidetur de deo dici: ante faciem frigoris eius
ror quis ſuſtinebit. Quæ tormenta dicuntur in ſcripturis ſanctis peccatori præparata. Nihil gehenna ca
lidius eſt: & tamen ipſa frigida eſt. Gehenna ex igne eſt. Sed ſi quis ſatis refrixerit. mittitur in gehen-
ecit næi gnem. S criptum eſt: quoniaʒ innouiſſimis diebus refrigeſcet caritas multorum. Quicũq; ergo
nda ſic infrixerit iſte mittitur in ignem. Dominus nobis præſtet ne quãdo frigus ingrediatur corda no „ »„
h ſtra. Non peccamus niſi ante refrixerit caritas. Deniq; quid loquitur apoſtolus: ſpiritu feruentes: 8 1h rtas ct

deus nr ignis eſt. Si ergo deus n,̃ ignis eſt: propterea iĩgnis eſt: ut frigus diaboli eiciat. Aquilo uen/-
tus frigidiſſimus nomen aũut dexter uocatur. Pulchre dixi uocatur: aſſumpſit enim ſibi nomen: cum
ſiniſter ſit. Si cuius ergo anima refrixerit ut aquilo uentus frigidiſſimus eſt. Quando autem caritas „₰₰⁸☚¾.
in corde noſtro refrigeſcit? Si peccauerit:ſi refrixerit: ſi mortuus fuerit. Frigelcere autem mortuoꝶ pſi⸗ —. „
eſt: calere uigentium. Si quis ergo reftixerit: & mortuus fuerit mittet deus uerbum ſuum & liqueſa-⸗ Val⸗r e)
ciet eum. Dñs præſtet ut & noſtrum frigus liquefiat: ut criſtallum illud ſoluatur & molle fiat.

teike
wn
ben⸗

nii WEmittet verbum ſuum ⁊ liquefaciet ea. . HS
tm CDa mihi peccatorem qui dominum non reſpicit: non habere calorem ſed totum eſſe frigidum &
mortuum. Si ad ſermonem dei compunctus fuerit: & cœperit agere pœnitentiam & duriſſimũ cor
wi illius emollitum fuerit. Eo tempore completur emittet uerbum ſuum & liquefaciet ea. Emittit pa-
hn ter: uerbum mittitur: ungit ſpiritus ſanctus. Flauit ſpiritus eius. Spiritu feruentes. Frigus non expelli
onn tur niſi calore ſpiritus ſancti. VYbi ſunt eunomii:ubi arriani: ubi macedoniani? Qui dicunt ſpinrtum = rrar enn.
lem ſanctum non numerari cum patre & filio. Deus pater mittit: uerbum mittitur: & tamen plena ſani⸗ „ Prr) Bas .

tas non eſt: niſi ſpiritus ſanctus flauerit: flauit ſpinitus eius & fluent aquæ: Aquæ quæ ante duræ erät — = f 1.
molles fient. Qui ante iuſtitiam illi dare non porerat iſte diſcipulus eſt. Quoniam autem multa lo

unn quuti ſumus: & quæ ſequuntur maniſeſta ſunt. Oremus dominum ut noſtram duritiam molleſcat
& noſtra peccata purgentur: ut efficiamur quaſi nix: ut & frigus diaboli quodeunq; eſt. In cordibus
uimd nr̃is expellatur: & caleamus ſpũ ſancto. Eſt quippe malus calor oẽs adulterantes q̃ſi clibanus corda
nis eorum:ſed ille calor calore ſpũs ſancti expellitur. Cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum. Amen. .
nul CCenteſimus quadrageſimus octauus pſalmus duo alleluia habet in titulo:& hoc multi putãt quo
niam in titulo ſint pſalmi poſita. „ð]p- .
bocd QCiire autem debemus quoniam unum alleluia de fine ſuperioris pſalmi eſt. Aliud alleluis
Minitium ſequentis pſalmi eſt: & hanc regulam debemus accipere: & ſcire quoniam omnes
Apſalmi qui in principio habent alleluia: & in finem habeant. Multi autem putant quonia;
cen. Walterius pſalmi principium ſit. Non eſt ita: ſed ille pſalmus qui in principio hẽt zlleiniar ſ A.
rtt fine hẽt: Hoc totum quare dixi? Vt ſciatis quare in iſto pſalmo duo alleluia præpoſita ſunt
weoc⸗ Audate dominum in celis:laudate eum in excelſis. — rr e
CAd laudem dei ſola hominum natura non ſuffjicit: iungantur & cæli. Laudate domi- ad he Ie e⸗
Ies B num de cælis. Non dixit: laudate cæli: ſed uos laudate qui eſtis in cælis. Hoc eſt qui habi-
Etatis in cælis:throni: dñationes: poteſtates: ſeraphin: cherubin: & oẽ nomen ꝙ nominatur
non ſolum in præſenti ſæculo ſed in futuro. Laudate dominum de cælis. qui eſtis in cælis. qui eſtis ”õ M
lcon in excelſis laudate eum in excelſis. Excelſi laudate excelſum. Non dixit humilibus & deorſum po⸗ UL= ſet Fkrdet
ſitis laudate. ſed uos qui in ſublime eſtis.
in CLZaudate eum omnes angeli eius. CG Vides in quo gradu ſunt angeli: Primum Al.
nuß throni dicuntur. Throni ſedes. non putemus cathedras eſſe. in quibus deus ſedeat: ſed uirtutes ali- utun, de. de, 2
ht⸗ PPp iii

60

Expoſitio.

X.c. q quas in cæleſtibus in quibus deus ſedeat ſemper quaſi in quadriga ſua. Luudate eum omnes angeli
eeeeius. Qui angelus eſt laudat: qui demon eſt laudare non poteft. YßM
CZaudate eum omnes virtutes eius. CCCCQuia ad laudes dei angelos prouoca
Enimus: & homo cunctarum uirtutum nomen ſcire non poteſt generaliter dico. Laudate eũ omnes
uirtutes eius Hucuſq; de inuiſibilibus: laudate eum qui eſtis: inuiſibilia humanus oculus non poteſt
intueri. Nunc uenit ad creaturas quas oculis cernimus.

₰
orwer e aH& X
. 5

Zaudate eum ſol ⁊ luna. CVidete gentiles: uidete manichei: ſol laudat:
non laudatis. Laudate eum ſol & luna. Vos ſolem deum dicitis: ecce quanta laudant. Laudate do-
minum Dde cælis: laudate eum in excelſis: lIaudate eum omnes angeli eius: laudate eum oës uirtu⸗
Ites eius. Deus ueſter in quinto gradu laudans ponitur. Laudate eum ſol & luna. Non dixit luna: &
ol: ſed ſol & launa. od maius in lumine eſt prius laudat: Videte ordinem uiſibilium. Laudate eũ
— EEE. mſolipoſt ſolem luna: poſt lunam omnes ſtellæ: non tantum lucifer: non tantum maiores ſtellæ: ſed
minores pariter laudant dominum:in eo ꝙ a ſuo officio: & ſeruitio non recedunt. Seruitium ipſo-
rum laus eſt. Grandem honorem habes humana anima. Sol & luna: & ſtellæ per te currunt:per te ſer =
niunt. Angeli:throni: dominationes non habent ſolem neceſſarium:non lunam: non ſtellas: ſuper dee⸗
”YUMU

ſolem enim & lunam ſunt in cæleſtibus. ſol enim & luna & ſtellæ propter nos ſunt: nobis ſeruiunt.
Dicit & apoſtolus:ꝙ ipſa creatura congemeſcit & parturit in liberatione ſeruorum dei. Quando
autem ſilii dei aſſumpti fuerint: & ipſa creatura de hoc ſeruitio liberatur. Dicat aliquis. Quomodo
ſol ſeruit & liberatur Quomodo luna: Quomodo ſtellæ liberantur? Sol ne iudæos uideat nec gẽ Alc 6
tiles:nec blaſphemantes dominum ſuum. Videt parricidas: uidet homicidas: & tamen ſeruit impe- 8

rio eius qui iuſſit Solem enim ſuum oriri facit ſuper iuſtos & impios.

CZaudate eum omnes ſtelle ⁊ lumen. r CDicat aliquĩs. Quod eſt lumen 1
hEne ſole? ſine ſtellis? ſine luna? Dicere poſſumus. Noctem & diem: uel inter diem & noctem: ꝙ abſq; .
L. „ „ 52 ſole lucet:lucere multi putent:ipſum ſplendorem ſolis eſſe. Dicit igitur. Laudate eum omnes ſtel- Ai
ats de Pat. S rete lIæ & Iumen, Vt quomodo de inuiſibilibus dixerat. Laudate eum omnes uirtutes eius. Sic & de uiſi hl
1. v⸗A . elte ) bilibus dicit. Laudate eum omne quod lucet. 8
C Zaudate enm celi celoꝛum. Plures cælos dicimus. Deniq; apoſto- 6
Illus uſq; ad tertium cælum raptum ſe eſſe dicit. Videte ĩgitur quantus fulgor eſt: ut cæxlum cæli ſit &
cærera quæ ſequuntur dixit de uiſibilibus. ” .
CQnia ipſe dixit ⁊ facta ſunt. Q Dei iuſſiſſe feciſſe eſt eius imperium nõ
y A gn ,òẽ fabriſica eſt: quia ipſe dixit & facta ſunt:ſecundum illud quod in geneſi ſcriptum eſt & dixit deus & C
, v, X. fecit deus hoc eſt dixit deus pater:fecit filius. Dicat aliquis. Ergo maior eſt ille qui iubet: & minor ẽ 6
Brer el PEs d e iſte cui iubetur. Dicunt hoc arriani:dicũt hoc eunomiani: & dicunt macedoniani. Reſpondeo tibi 4

ſecundum ſenſum tuum. O heretice dicis maior eſt pater qui iubeat: & minor eſt filius eo quodau-
beatur ab illo. Si hoc ſecundum humanum reſponde mihi: quid eſt maius iubere an facere. Dico fi
at domus: & alius facit domum: Dicere nihil grande eſt facere difficile. Maior ergo ille qui facit
quam qui præcipit. Sed & hocimpium eſt. Sicut enim hoc impium eſt de filio contra patrem crede
re:ſic & illud impium de patre contra filium credere. “
¶Quia ipſe dixit ⁊ facta ſunt ipſe mandauit ⁊ creata ſunt. 4
C¶ /Vna natura iubet & facit. Deus iubet & deus facit. Iubet pictor ut pingat: & pictor pingit: quod
Pingi præceperat. Statuit ea in ſeculum ſe⸗ C
v culi pꝛeceptum poſnit? non pꝛeteribit. .
Grandis eſt hominis honor & grandis inſœlicitas: ſol tibi currit elementa tibi ſeruiũt: & tu iigno e
tas creatorem tuum. Præceptum poſuit & non præteribit: Præceptum ſoli poſuit. Ecce per tan- Fe m
S, al e e. er a „ tos annos præceptum dei nunquam præteriit: in tantum non præteriit: ut curſus eius ex humana
S,, ( oobſeruatione compræhenſus ſit. Præceytum poſuit & non præteriuit. Lunæ præceptum poſuit: ut
9 per triginta dies creſcat atq; decreſcat. Nunquid curſus ſuos aliquando mutat. In cælo præceptum
Qdei ſeruatur & in terra non ſeruatur? Mari præceptum poſuit ut littora ſua non egrediatur. Venit
ere 4 oocceanus tumens fluctibus & in ſe redit & præceptũ dei meminit. Totus mundus deo ſeruit: & præ
Sèð ceptum eius meminit: & homo ſolus non meminit. Ideo dicimus & in oratione dominica: fiat uo

ſeln; e⸗ E. . . IIs. j. e Qi 5 1 3 .
—. T Iuntas tua ſicut in cælo ita & in terra. Sicnt in cælo angeli tibi ſeruiunt: & creatura ſeruit. ita ſeruiat
eehomo. O infœlix hominum genus deſcendit ad te deus. quoniam tn ad cælum non uis aſcende
re nõ tibi ſufficit ꝙ nõ ſuſcipis ſed occidis. ſed nũc pnĩam age qd occideris. Dixit de inuiſibilibꝰ di C
xit & de uiſibilibus ſed de uiſibilibꝰ cæleſtibus nunc ẽt de terra uſq; huc. Videte ordinẽ laudantis.

Primum laudant inuiſibilia dein de uiſibilia. & ipſa uiſibilia diuiduntur in duo. in cæleſtia & terre
5 H1 ſt aa. Dixit de cæleſtibus nunc dicit de terreſtribus. CLaudate dominum de terra.
oer de vaſ!, — e r C Qͤm̃ laudauerunt angeli. laudauit cælũ. laudet terra. Videamus de terra qui prius laudent.
Bracones ⁊ omnes abyſſi. Ignis grando nix glaties ſpiritus pꝛocellarum:que faciunt ver-
bum eius. Montes ⁊ omnes colles:ligna fructifera ?⁊ omnes cedri. Beſtie:⁊ vniuerſa pecoꝛa.
ſerpentes ⁊ volucres pennate. è
Cboſt tanta B

ſ

CJIunenes ⁊ virgines ſenes cũ iunioꝛibns laudent nomen dñi.

Super Pſal. cxlviiii.

CPoſt tanta quid dicitur? Poſt dracones:poſt ſerpentes:poſt ĩgnem:poſt grandinem: poſt beſtias
& uniuerſa peccora. OQ homo qui tibi grandis uideris de te dicitut: & non de ſimplici homine. ſed
de his hominibus qui inter homines maximiores ſunt.

CKeges terre ⁊ oẽs populi pꝛincipes ⁊ oẽs indices terre ¶ Deinde quid ſequitur.

CEt cætera ꝗ ſequuntur. O quanta in iſtis myſteriis continentur. Laudauerunt cæleſtia:laudaueruũt
inuiſibilia.Nunc ad terrena deſcendit: & ad laudationẽ dei primũ dracones & abyſſi cõcitantur:
Vbi habundauit peccatũ: ſuperhabundauit gr̃a. Qui primũ draco eras: qui habebas uenena ſerpẽ
tis. O tu qui primũ abyſſus eras: & tænebræ ſuper abyſſo ferebantur. Videte quid dicat. Vbi draco/
nes: ubi uenena: ubi abyſſus: ubi tænebræ? Ne deſperes igitur. O tu qui draco eras: qui tænebroſus
eras & deũ laudare non audebas. Age pnĩam & ſtatim conuerteris: licet in hebreo non habeat dra⸗? etae g⸗
cones:ſed hẽt tennim ꝙ interpᷣtatur cœtæ. Dicitur aũt cœtus inſinitæ leſſe magnitudinis. Deniq; ip̃ej knenn en e
cœtus in abyſſis eſſe d. Dicamus ergo primũ ſcdm litteram. Videte quid dicat: laudate ea qᷓ in mari/ t
ſunt & laudate ea ꝗᷓ extra mare ſũt. Dracones & oẽs abyſſi. Apte totũ ſynecdochicos. Deinde ſeꝗt᷑.
CIgnis. C Videte concordantẽ diſcordiã: aquæ. Ignis ſimul laudant dracones
& oẽs abyſſi.Ignis: uniuerſa qᷓ naſcuntur ex aqua naſcuntur & igne:hoc eſt eæ humore & calore nec
ignis ſolus generare põt ſine humore: nec humor ſine igne. Nihil eſt tã contrarium quam humor ca⸗
lori: & calor humori. Tñ uolũtate dei hæc qᷓ inter ſe diuerſa ſũt in nr̃a natiuitate cõcordãt.
CGrando nix glaties ⁊ ſpiritus pꝛocellarum que faciunt verbum eius.
Multa ſunt q dicantur & in ſingulis immorari nõ poſſumus. Grando nix: glaties & ſpũs ꝓcella-
rum. Oĩa quæ uidemus in mundo nobis ſeruiunt. Serpentes abyſſi ignis grando: nix ſpus procella ,==
rum uidentur ſine ratione eẽ: ſed nobis ſeruiunt. Die heſterna tẽpeſtas fuit: uidebatur nobis eſſe con ae, . ſa FR, e
trariũ:erat frigus:erat humor:erant pluuiæ: hoc ꝙ ad horã nobis uidetur eſſe cõtrariũ pro nobis efſft = o ertet
ſtuctũ nobis ꝑparit. Vide.n.ꝗd dicit: illa & illa qᷓ faciunt uerbũ eius. Erubeſce hõ. Serpentes abyſſi: niix H

1 2 9 3 452 ſed
1 y⸗ con E.
„ helaco ne , a e, .

„ 4 N☛

—

. ſe a5H 5 N ASS
on. e Sn, ee gn eH H

r X.

pluuiæ tẽpeſtas uerbũ faciunt & tu non facis. CMonktes ⁊ oẽs colles. 2. ₰
CNec montes mutantur in colles: nec ualles in montes ſeruant naturam ſuam.
CLigna fructifera ⁊ oẽs cedri. CLignũ uides quaſi ſiccum amiſſis foliis: eſtas cũ Oe,

uenerit tibi mittit germen: tibi fructus parturit: Lignum tibi fructum parit: & tu deo fructus non pa
ris: & oẽs cedri: Imitare cedrũ. Cedri nituntur ad alta: quaſi ad cælũ ire feſtinant. Et tu imitare ligna & N

irrationabilia. . N¶Beſtie ? vniuerſa pecoꝛa. .⸗R “
Non mutant naturã ſuam. Oĩa ſtant in ordine ſuo abſq; ſolo homine cuĩ omnĩia ſubiecta ſunt. e ſen. — g , FE
Serpentes ⁊ volucres pẽnate. CNecqq; ea ꝗ in cælo ſunt ad terrã ueniunt ſed ibi doeoo *

ſeruiunt. Dicat aliꝗs ſcdm hiſtoriã loquæris: non dicis allegorice. Si ſcãm hiſtoriam dicis: quare pri 1.
mũ abyſſi: & nix & grando ponis: deinde ligna fructifera: & cætera irrationabilia laudant deum & lye „ -h- Br-ler Ar i.
ad extremũ homo:legamus geneſim:& ſcdm ordinẽ natiuitatis & creaturam: ita & nidebimus cun ðW
cta laudare.Ibi.n.ſcriptũ eſt primũ eas aĩantes factas eſſe:quæ in aqua ſunt:deinde ea facta ꝗ in terra
ſunt. deinde facta uolatilia. & poſtea hoĩem unũ fecit. Igitur ſicut primũ factũ eſt ſic laudet dñm. ſed l
alius ſenſus eſt. O hõ uniuerſa iſta ꝗᷓ dixi cuius cauſa facta ſunt. Beſtiæ ſerpentes ligna fructifera uo/ P+ e ent le: Krear H
lucres pennatæ hæc uniuerſa in eo laudant deum. quia non mutant naturam ſuam. N . ſPer. ee
Reges terre ⁊ omnes populi:pꝛincipes ⁊ omnes indices terre. Juuenes ⁊ virgines ſenes cũ
innioꝛibus laundent nomen domini:quia exaltatum eſt nomen eius ſolius. 42 Sr⸗ e e eer. e
Omnis etas oĩs ſexus omniſqʒ poteſtas illum laudat. Cui pater euacuatis poteſtatibus dedit noo
men excelſum:nec quiſquam ſibi quo utitur reuocet:ſe dei de quo & ſequitur.
CConfeſſio eins ſuꝑ ceium ? terrã. C¶ OQuia iuxta apoſtolũ oĩa ei confitentur non ſolũ
cæleſtia ac terrena ueg ẽt & inferna. CSt exaltauit coꝛnu populi ſui. “
CEccleſiaſtici utiX. Hymnus oibus ſanctis eiꝰ fis iſrahel populo appꝛopinquãti ſibi.
NHis deputatur cæleſtis hymnus ꝗ in eo ſancti effecti ſunt ꝙ eũ mente cõſpiciunt qui eius fidei ap
propinquãt quos ab eo puerſitas iniqua nõ ſeparat:qui nos dignetur tradere in regnũ deo patri &£
conſormes efficere claritati corporis ſui ut iam non ei locali & tranſitorio cantu. ſed perpetuo &
immobili cæleſtis ſtationis hymno iugi modulatione canamus: quia ipſi eſt cuʒ æterno patre & ſpi
ritu ſancto honor & gloria in ſæcula ſæculorum. Amen.
CCenteſimus quadrageſimus nonus lectus eſt qui habet in principio. .
;Untate dño canticum nouũ. CQuia & nonageſimus. v.pſalmus hoc titulo
önotatur pſalmus Dauid.qñ domus ediſicabatur poſt captiuitatẽ. i.poſt pnĩiam. Qm̃ igr
Ndixzxit de primo. Cantate dño canticũ nouũ: ut nouus populus cantet canticũ nouũ. S, bñ
dixit nos. Ad reliqua pcurramus. Seqtur & dicit. C Neter iſrahel in eo g fecit ipſů
CIIle lætetur qui ſenſu uidet deum. Iſrahel enim hic interprætatur ſenſu uidens deum.

2

CSt filij ſyon exultent in rege ſuo. CFilii eccleſiæ. filii noui populi exultent in re l. in: ſie i *F
Eoi chriſto qui regnat in eis. Videtis qũo leuiter ſumma quæq; perſtringimus.
Laudent nomen eius in choꝛo. CVbicunq; chorus ẽ ibi diuerſæ uoces in unũ canticũ

PPp iiii

. „ amm

k- — — . — —

4

1aͤ,
4. ſe voct . Sore ,—— E

Gere congerütur. Quõ.n. diuerſæ cordæ unã uocẽ efficiũt cantiĩci:ſic & diuerſæ uoces hoc ẽ cũ ſimul ſue
rint cõgregatæ: choge dñi efficiũt. Laudẽt nomẽ eiꝰ in choro. Vbi diſcẽſio ẽ: ubi ĩ uidia. ibi chorꝰñ ẽ
CLaudẽt nomẽ eius in choꝛo:in tympano ⁊ pſalterio pſallant ei. CChorus iſte canticũ hẽt
„„„2 & tympanũ & pſalteriũ habet. Cruciſigamus corpora noſtra xpo: & tali tympano cantamus deo.
pa, rs , UH. C In tympano? pſalterio pſallant ei. Tympanũ non hẽt camnẽ ſed pellẽ: & nos quã
ne Srg eeetan n Lo, Wurr-g diu carnei ſum?: nõ ſamꝰtympanũ. Tympꝑpanũ nõ eſt niſi ꝗd ñ hẽat cames niſi qd tẽditur. Tympanũ
non põt eſſe contractu: ſed extenſũ. Et nos peccata contrahũt: ſed iuſtitia dilatat. Ad reliqua pcurra-
mus.in tympano & pſalterio pſallãt ei. Quod in choro dicimus: hoc dicamus in pſalterio. Pſalteriẽ
X um ꝓprie genus organi eſt muſici qd eſt ꝗſi cythara. Similitudinẽ hẽt cytharæ: ſed nõ eſt cythara in
zren pſalteriũ & cytharã hoc intereſt. Cythara deorſũ pcutit:cæteꝶ pſalteriũ ſurſuz percutit:ꝙ uerbo
Auulgari dr poliphtongũ hoc eſt ergo pſalteriũ. Hic ergo pᷣcipitur nobis ut in cantico nouo canamꝰ
Sdeo:deorſum de cythara. Sed de ſurſum hoc eſt pſalterio.
CQuia bñplacitũ eſt dño in populo ſuo ⁊ exaltauit manſuetos in ſalutẽ.
CBeati mites:qm̃ ipſi poſſidebũt terrã. Si ergo ibi dri: beati mites:moc ẽ mãſueti.qm̃ poſſidebũt ter-
—= V rã: & hic dr: exaltauit mãſuetos in ſalutẽ. Et iſti mãſueti hereditate poſſidebunt terrã. Ergo iſta terra
iir S —“a o *αν * Enö eſt deorſu: ſed de ſurſũ eſt. Quid. n. dicit exaltauit mãſuetos in ſalutẽ? Si. n. mãſueti iſtã terrã poſ
ſiderent quæ deorſum eſt non diceret exaltauit. . CExultabunt ſancti in gloꝛia.
— CIn qua glornia? Exurge gloria mea: exurge pſalteriũ & cythara: exurgã diluculo. In gloria nec duz
Wen V et *α. b., n. erat ſpus: qa leſus necdũ erat glorificatꝰ: hoc ẽ nõ erat crucifixus. Exultabũt ſcti ĩ glotia. Hoc ergo
Az aſe ch. 3 lan. R æ&ι dico exultabũt ſancti in cruce. Mihi aut abſit gloriari niſi in cruce dñi nri Ieſu xpi. Ecce uoce apoſto
li ꝓphetia cõpleta eft. CExultẽt ſancti in gloꝛia letent᷑ in cubilibus ſuis. CLauabo ꝑp
n aer A ſingulas noctes lectũ meum lachrymis meis ſtratũ meum rigabo. Illud peccatoris ẽ illud pœnitẽtis

1

7
.

feſt: Hoc uero ꝙ dr̃ lætabũtur in cubilibus ſuis: ad ſanctos ptinet: ad iuſtos ptinet. Quis de nobis in

cubili ſuo lætatur. Quis nõ pugnat cũ carne ſua. Ego cũ e lectulo meo uigilauero ñ lætor ſz pugno:
pfmX e ñ regnũ cæloꝶ ſpiro:ſʒ cũ carne pugno:lIncẽdiũ camis rigo lachrymis & extinguo. Propterea dr̃:
Alauabo p ſingulas noctes lectum med: lachrymis ſtratũ meum rigabo: lectulus meus qui ardet libi-

0 , ðè — — vv? esS „ * . 2 2 . . 2 22 „ 212 2
=yD Tri ND dine extinguitur lachrymis. fœlices iſti: de quibus dicitur: lætabuntur in cubilibus ſuis.

—

CExultatiões dei in gutture eoꝝ. C Vtiq; ꝗ clamat: nõ in gutture clamat ſed in labiis
.e n G quo dicit. Exultationes dei in gutture eoꝶ. Clamãtes in cordibus nris abba pater. Vox quæ cla
wx r: el -n⸗ Z ½* mat ad deũ: non ẽ labioꝶ ſed cordis eſt. Deniq; dicit důs ad moyſen. Quid clamas ad me? Certe
cx⸗ P moples nihil dixerat. CEt gladii ancipites in manibus eoyg. CIſti qui exultant in cu/
2 bilibus ſuis de ſanctis dr:de pfectis uiris 4,Nu hẽt gladios ancipites in mamibus ſuis. Gladii anci

pites. Gladii ſanctoꝶ ancipites ſunt. Legimus in apocalypſi Ioãmis qᷓ in eccleſiis legitur & recipitur.
,g Neq;. n. inter apocriſas ſcripturas hẽtur: ſed inter eccleſiaſticas. Dr ergo ibi de dño ſaluatore. Et gla-
—p S E. dius inꝗt ex uttaq; parte acutus egrediebatur de ore eis. Vides ergo qd iuſti ſancti gladios iſtos an
eb-drt ang Sſ. 1cctipites quos hnñt in manibus: de ore dñi ſuſceperunt. Dñs ergo gladios de ore ſuo donat ſctĩs ſuis.
se. .-de, ALa&Gladiũ ancipitẽ hoc eſt ſermonẽ doctrinæ ſuæ. Gladiũ ancipitẽ: & ſcdm hiſtoriã: & ſcdm allegori
E, o-. 3 am: & ſcdm Ifam. Gladius iſte anceps duo capita hẽt & de pᷣſenti ſæculo loꝗtur & de futuro. & hic
occidit aduerſarios: & in cælum aperit regna cælorum. Gladios iſtos quare habent ſancti?
CAd faciendã vindictã inquit in natiombus. CO ſi & ego gladiũ iſtũ ancipitẽ hẽre poſſeʒ
c. »rer/11 ge⸗ 4 interficere poſſem ad faciendã uindictã in nationibus. Gentes poſſem interficere arriũ poſſeʒ: euno
dS miuʒ poſſem: manicheũ poſſem: uniuerſas hereſes poſſem. Et uidete ꝗd dicat. Ad faciendã uindictã

rrmetr.
ò in nationibus & occidãtut & pereant. Nõ hoc dicit. CIncrepationes in populis.
CIncrepat ut ſaluentur populi. Saluẽtur qui inducti ſunt a malis magiſtris Nõ aũt poſſunt populi
liberari: niſi magiſtni obligati fuerint. Vñ ſeqgtur. CAd aligandos reges eoꝝ in cõpedibꝰ

CVis populum liberare? magiſtros liga. Ad alligandos reges. Non uocauit magiſtros: ſed reges.

Regnant.n. miſeriis eoꝶ. Ad alligandos reges eoꝶ in cõpedibus. Benedixit cõpedibus ne magiſtti

multum currerent: ne multos deciperent: ſed conligentur & ſtent.
CSt nobiles eoꝝ in manicis ferreis. CNobiles eorum uideas inter hereti-
cos dicere illos. Iſte uir doctus eſt: ille ſigna facit: iſte demones eicit: Sancti domini quia habent gla
dios ancipites: hoc eſt duorum capitum. Et de ueteri & de nouo teſtamento ligãt illos magiſtros:
& præpediunt pedes ipſorum ne poſſint currere. Et nobiles eorum in manicis ferreis: ligant non
2 occidunt:non interſiciunt ſed ligant. Vinciunt manus & captiuos ducunt ad eccleſiam uinculis fer
reis. Catenæ iſtæ non fiunt niſi de teſtimoniis ſcripturarum. Quia teſtimonium iungo teſtimonio:
luero non mutantur catenæ non ſunt ſimplices: ſed hinc inde connexæ. Funiculus enim triplex
Snon rumpitur. Hoc autem totum quare fit? Et faciant in cis iudiciñ conſcriptũ
CQuid eſt iudicium conſcriptum? Vt qui primum negauerant deum: reuertantur poſtea ad poœni-
ſtentiam. ludicium conſcriptum: ut captiuos ſuos ſaluent. Vt quos ligauerant: ut quos ad eccleſiam
. duxerant: in eccleſia poſtea diſoluant. Vt faciant in eis iudicium conſcriptum: uerbis ſimpliciori/
4 us: hoc eſt ut ſic eos iudicent: quomodo in ſcupturis ſanctis digeſtuʒ ef.

Gloꝛia

n
l
da;
1o
ſto
etis
zin;
no⸗
di:

1

lii
ech
Cene,
ina⸗
iancd
irur,
gla⸗
Nan
ſoie.
goni
Abie

eoc⸗
genn
iniſti
6
vopul
edib
reges.

agtti

herei⸗
engl
ifw⸗
1000
lüsſer
onio:
ihler
nhi
pceni,
jeſan
lcioc

i

CBloꝛia hec eſt omnibus ſanctis eius. C äVete gloria eſt. Vbi eſt aurum: ubi ẽ at⸗ 8le l. —

¶Zaudate cũ ſecũdũ multitudinẽ magnitudinis eiꝰ. CQuia multiphario honore

WWQmnis ſpiritus laudat dñm. In hoc ergo regno:non caro:non ſanguis:non cor/

SHuper Pſal. cl. 7 cxix.

gentum? Vbi gemmæ: ubi ueſtimenta ſunt? Quicũq; habet iſtos gladios: quid habet aliquid neceſ
ſarium? Vide quid dicit. Gloria hæc eſt omnibus ſanctis eius. Rogemus deum: ut hanc habeamus
gloriam. Vt gladius de ore noſtri ſaluatoris egrediens armet noſtras manus: qui hanc rompheam „ „
habet: ſæculi gladium non timet. Rem uobis dico nouam: frequenter gladius iſtius ſæculi conci-* mr. Dlece Ierr. »„
dit illum gladium. Frequenter euenit: ut ſæculi gladius donet nobis illum gladium. Si enim iſtum /“
timuerimus: illum non accipimus. Gratias igitur agamus ei qui habet iſtum gladium & benedica-
mus eum in ſæcula ſeculoꝶ amen. CPſalmus cẽteſimꝰꝗnquageſimꝰtertii quinquagenarii:
CContinet ſacramentum:ideſt qd primus per baptiſmum & pœnitentiam ad innocentiæ nos re
generat bonum: ſecundus poſt iuditium fructum innocentiæ compræhendit. tertius expleta diui
næ ciuitatis ædiſicatione & cõſumatione ſanctorum: ſpe ad æternam gratulationem lIaudationẽq;
nos exhortatur. ait enim.
lAudate dominũ in ſanctis eins. CQui eos poſt cælebratum iuditium
OIſſin æternitatis gloria collocauit. CZaudate eũ in firmamẽto virtutis eius.
RRW CEo quod infirmitate ſublata: frmamentũ his æternæ uirtutis inuexerit.
ELZaudate eum in potẽtatibus ei“. CPro eo qd mortẽ iĩmortalitate poten
tialiter cõſumẽs ĩcommutabilis uitæ eis tribuerit gloriam: quam nec oculus uidit:nec auris audi⸗-
uit. Nec in cor hominis aſcẽdit.

rg tr *

corpori deputat manſionem ſicut dominus ait. Apud patrem meũ multæ manliones ſunt.
CZaudate eũ in ſono tube. CIn quo bello occiſi uicerunt conterente dño ſathanan ſub pe/
dibus eorum. C Z. audate eũ in pſalterio ⁊ cythara.
CEo quod eis uel de cælo cum legẽ impleret: præſtiterit: uel poſt mortificatam carnẽ qua cythara
accipitur in ſe uiuificauerat. LZaudate eum in tympano ⁊ choꝛo.
CIn tympano quod mortiſicatum corpus ſit ĩmortalitate donatum. In choro quod choris ſit an-
gelicis ſotiatum. C LZandate eũ in coꝛdis ⁊ oꝛgano.
CQuod per ciborum abſtinentiam retortis uiſcenbus concupiſcentiis qui uictis camalib“ digni
inuenti ſunt regno dei ad concinendas diuinas laudes?
Laudate eũ ĩ cymbalis bñ ſonãtibꝰ.laudate eũ ĩ cymbalis bene tinnientibus.
Impletur hæc laus in cymbalis bene ſonantibus: cum exultantibus quæ eo quod corruptiõe car-
nis anpalſe depulſa conformati ad imaginem creatoris omnem plenitudinem ſpe completaʒ
ſicut ſo reſplendeant in regno dei patris omnipotentis.

ruptio. ſed homo iaz ſpiritalis: totus effectus: qui in ſpiritu qui ſpiritus eſt: laudare non deſinat. Qui
nobis præſtare dignetur: ut in hoc ſæculo factores legis effecti. In huius uitæ agone probati: & fide
les inuenti ſpiritalibus uitam fructibus: his mereamur adiungi concinentibus. lpſi gloria & ĩperiuʒ
cum æterno patre & ſpiritu ſancto & in cuncta ſæcula ſæculorum amen.
C¶ C Secunda expoſitio ſuper pſalmuʒ centeſimum decimum nonum.
Eniamus ad pſalmũ: ꝗq poſt cẽtenmũ octauũ decimũ pſalmum lectus eſt. Centeſimꝰocta
Auus decimus pſalmus. Vt frequenter. diximus. Iitterat?. hoc ẽ: alphabetites ẽ: ab aleph. n.
incipit. Vſq; ad extremã litterã hebreã: quæ hebraice dicitur tau. Et ſinguli uerſus: a ſingu
E Iis litteris icipiũt. Viginti duæ ſut litteræ hebraicæ. & octoni uerſus. a ſingulis litteris inci
piunt. Verbi cauſa.a littera quæ dicitur aleph: octo uerſus incipiũt. Rurſum cum illi finiti fuerint. a
ſecunda littera quæ dicitur beth: octo uerſus incipiunt. Et in tertio illis finitis ab altera quæ uoca-
tur gimel.alii octo uerſus incipiũt. Ergo cẽteſimus octauus decimus pſalmus alphabetites eſt. Si uo
lumus legere epiſtolã: nõ poſſumus: niſi prius ſciamus litteram. Sic igitur & nos non poſſum'ſcri-
pturas cognoſcere: niſi primũ alphabetum nouerimus. Centeſimus ergo octauus decimus pſalt “
alphabetites moralis eſt: & inſtruit uitam noſtram. Et quia nunc non eſt tẽporis de uniuerſo pſall
mo dicere. Dicamus nunc de primo graduum pſalmo:qui ſic incipit.
CPSALMVS. CXIX.
B dominũ cum tribularer clamani:⁊ exaudiuit me. ”ð”s
4“ CPropterea autem uocantur graduum pſalmi. ut frequenter diximus: quoniam gradi- ii
brus quibuſdam ad maio ra conſcendimus. Nunc non eſt temporis de omnibus gradibus
Edua diſputare & dicere: quomodo in ſingulos pſalmos gradus fiant. & ad ſumma ueniamus.
Interim dicamus nunc de primo gradu: relinquentes myſterium quare quintus decimus gragqus.
eandem enim rem frequenter dicere. thœædiũ eſt audientibus. unde & apoſtolus quindecim dies ſe ₰ xyv, dee, er a
teſtatur feciſſe apud petrum in hieroſolyma. Vt conferret utrũq; teſtamentuʒ. & ſeptenariũ. & octo- pete,
narium. Multa ſunt quæ dicantur.
Ad dominum cum tribularer clamaui:⁊ exaudiuit me·
CQuicũq; adhuc ĩ imo gradu eſt. reſpicit aliiſſimum gradum quintuʒ decimum. Quicũq; ĩ quĩto

—

HD .
i hahe Ae SES Per asr

Expolitio.

decimo fuerit: iam ĩuxta templum eſt. Vt iſtud templum: cuius nunc:ruinas uĩdemus: offendit eniz

V dominum ſuum. et quid dixit dominus? Surgite abeamꝰhinc. Et ꝗd dicit in alio locot Reliquetur
rre -en S uobis domus ueſtra deſerta. Dominus egreſſus eſt. & templum corruit. Hoc ĩgitur templum in cir-
cuitu'quindecim gradus habet. Signa aliqua uidemus numerate. & uidebitis ita eſſe ut dicimus.
Prn ele po- Ky Leuitæ igitur & ſacerdotes: unuſquiſq; ſecundum. ordinem ſtabat in gradibus. Verbi cauſa: ponti-
d., e fex erat: ſtabat in primo gradu:hoc eſt in quinto decimo gradu ſurſum. In ſecundo uero gradu ſta-
”” Wee bant ſacerdotes: & in ipſis ſacerdotibus erat diuerſitas. In tertio rurſum minores ſtabant. In quarto

* Wta rurſum ſtabant leuitæ: & inter leuitas erat multa diuerſitas: quicũq; erat extremus.ille in nouiſſimo
= graduerat: Conſiderate quoniam terrenum hoc templum:cæleſtis templi figura eſt. ſtella enim ab
Kella differt in claritate. ita & reſurrectio mortuorum. Eœlix qui in quinto decimo gradu in cæle-
ſti hieruſalem: & in templo eſſe meruerit. Tamen quia illud grande eſt: & illud puto eſſe apoſtolo/

EE E E ſed una laus domini. Hoc quod diximus de cæleſti hieruſalem: nunc interim in iſto ſæculo conſti/
tuti: puto diebus omnibus exerceri. Alius noſtrum in primo gradu eſt: non deſperet ſecundum quiĩ
in ſecundo grado eſt: non deſperet tertium. Fœlices martyres: quorum multi de nouiſſimo gradu
in primum gradum aſcendere meruerunt. Qui uiuit in iſto ſæculo: non poreſt ſtatim de primo ad
ſummum conſcendere. Non debemus igitur contenti eſſe primo gradu: ſemper debemus ad ma-

cob eſau fratrem ſuum. Et uenit inquit in bethel: & dormiuit ibi: & poſuit lapidem ad caput ſuum.

Q Le . idete aſciten noſtrum: fugiebat hominem crudeliſſimum:fugiebat fratrem: & auxilium inuenit
= . Pe . , 2/ . 1

7

4 —

E dxis incredulis. lapis offenſionis: & petra ſcandali. Et uidit inquit ibi Iacob ſcalam erectam de ter⸗

nes: cum exercitu ſuo de cælo præcipitatos. Grandis eſt difficultas de terris ad cæleſtia conſcende-

dor eſt: Si fuero in primo gradu: quantum mihi reſtat uſq; ad cælum. Si fuero in ſecundo:ſi in ter-

üſſire qui ſunt iſti gradus? q primus gradꝰ. Ego puto primũ gradũ eſſe ieiunium adhuc eniʒ iĩuxta

. .
* e E NE Aee

terrã eſt. recedimus de terra cõſcẽdimus: tamen adhuc de terrenis & corporalibus cogitamꝰ. Dicat

&α AE⸗ E A—EPe H

nee aliis prædicãs ipſe reprobus iuenirerur:ſi dicit uideo aũt aliã legem reſiſtẽtẽ legi mẽtis meæ. &
ducentem me in captiuitatem: & poſtea dicit: infœlix ego homo:ꝗs me liberabit de corpore mor

ſum: infitmitas corporis: ſanitas animæ eſt. Hoc totum quare dico' quia abſtinentia primus gradus
i ce, rr, a, ar eſt: & non ſtatim putemus quod ſi ieiunauerimus: conſcendamus ad regna cælorum. Ieiunia nos
“ non qducunt ad regna cælorum: ſed ſine jeiuniis:non conſcendimus ad regna cælorum. Sola nõ ꝓ⸗
. —— a uRſunt:cum aliis nõ proſũt.Hoc totũ qua&æ dixi:quia quaſi fundamẽtũ ẽ:& aſcendenti

tere grãde ẽ. Si enim ieiunauero:hoc eſt. ſi ſuero in primo gradu:ſi dimiſſero poſſeſſiões meas. hoc
. eeit ſi fuero in ſecundo gradu: quid mihi prodeſt ſi rixoſus ſum: ſi iracundus ſuʒ : ſi detractor ſum: ſi ĩ
en D e. ee uidus ſum: Nihil grande eſt: terrena dimittere: maiora ſunt nitia quæ dimittenda ſunt. Sed dicat
aliquis. difficile eſt. grande eſt: durum eſt. Et ideo grande eſt: quia difficile eſt: athleta non corona-
tur:miſi legitime certauerit: Nulli faciat deſperationem arduus aſcenſus eſt difficilis eſt: deſperatio

ſi in primo gradu es: & uidetur tibi grande eſſe. inter primum & quintum decimuʒ
nol? reſpicere gradum:ſed cælum aice Et uide quid dicat:non dixit uidi dominum ſtantẽ ĩ quin
to decimo gradu: nos enim ad ſtantem & erectum dominum. peruenire nõ poteramꝰ. ſed uide ꝗd
dicat. uidi dũm innitentem ſup ſcalam. Vide qd dicat de eo qd ſtabat:ĩcuruauit ſe. & humiliauit ſe
Vt nos poſſemus aſcendere. Dñs incuruus eſt ꝓpter te. humiliauit ſe.ſecurus aſcende. Iſte ĩigitur ꝗ
nunc in primo gradu eſt. non eſt in tribulatione. iam enim receſſit de tribulanonc ian. in Dio gra⸗
du poſuit

rkrum martyrumq; ſanctorum nos oremus.- ut ſaltem in ultimo gradu: templi domini eẽ mereamur
- In diuerſis quidem ſtant gradibus: ſed unum pſalmum in laudes domini canunt. Diuerſa loco ſũt.

iora conari. Nec qui in nouiſſimo eſt deſperet primum: nec qui in primo eſt debet eſſe ſecurus: po/
Etteſt enim cadere in ultimum. Ego puto illud eſſe quod ſignificat etiam iacob ſcala:quando fugit ia

n lapide. Lapis ille chriſtus eſt:lapis his qui perſequutionem patiuntur. auxilium eſt: Cæterum iu-

ra uſq; ad cælum: & in cælo inquit dominum: . Et uidit inquit
Ml ah ae⸗ „ angelos aſcendentes & deſcendentes: Videte quid dicat? Vidit angelos conſcendentes: uidit pau-
rrr et tet es: Ium conſcendentem. uidit angelos deſcendentes: iudas proditor corruebat. Vidit angelos aſcendẽ?
ð tes. ſanctos homines de terta ad cælum pergentes. Vidit angelos deſcendentis. diabolum & demo

re. facile ruimus quam conſcendimus: facile ruimus in aſcendendo: grandis labor eſt: grandis ſu-

= to:ſi in quarto:ſi in decimo: quid mihi prodeſt?niſi ad ſummum peruenero.Fac mihi iſtã ſcalà: qn
e erah, ede Saet decim habere gradus. ueni uſq; ad quartũ decimũ: niſi ꝗntũ decimum tenuero:ꝗd mihi prodeſt qd
e Wad quartüdecimũ ueni. Et ſi ad ꝗntũù decimũ uenero & corruero: maior aſcenſus: maior ruina. Si-
fmulq; cõſidera ſacramẽtũ: quia grãdis labor eſt & grãdis ſudor:de terris ad cælũ cõſcẽdere. Vuliis

è Aaliquis: quid mihi prodeſt ieiunium. ego quero: ut aĩa mea pura ſit ad dominum: quãti nöõ ieiunant
wi — ſe Ppeterre . . B AS e, 2623 F. L 38 2
8” ſancdti ſunt: ego non hoc dico. Si paulus apoſtolus caſtigabat corpus ſuũ:& ſeruituii ſubiiciebat:

ee , E aer, pan ta, E.’ tis huius: ſi ille inſidias corporis timet:nos ſecuri ſumus?Si ille dicit: quando infirmor tunc fortior

— bus ad maiora: Secũdus uero gradꝰ: ſæculo renũtiare:nihil de ſæculo quærere: terrena cõtẽnere.
.— Aliquis dicat: & hoc facere ſecũdus ẽ. ego dico ſecundum.nihil ẽ terrena dimittere. uitia aiæ dimit *

naſcitur. Noli deſperare o homo. in quinto decimo gradu dominus ſupra eſt: ituetur te: dat auxiliũ

2

DAL 7„41 eg-.

oa 1 SDh, Maiora uulnera ſunt linguæ quam gladii. gladius interſicit corpus. animam non interfſicit. Lingua

4
42
4

12

»teer ertee

gradu pedem ponerem. tribulabar quia non poteram terrena dimittere. (Ad dominum cum tribu

AQu conſtituti. Dico ſimplicius. propter ſimpliciores. quid dicit. Domine libera animam meam

Super Pſal. crix.

du poſult pedem. Non enim dicit nunc tribulor.nũc clamo. ſed quia in primo gradu eſt refert qd
paſſus eſt. Et quid dicit.(Ad dominum cũ tribularer clamaui. & exaudiuit me.) Antequam in prio

larer clamaui.& exaudiuit me.) Videtur iſte uerſiculꝰ nihil habere intrinſecus. Verſiculus paruulus.
ſed tres ſenſus habet in ſe pariter conglutinatos. Quid enim dicit? cũ tribularer. ecce unum. clma .L
ni. & poſt clamorem quid? & audiuit me. In uno uerſu prior tribulatio. clamatio: exauditio. Non d ⸗
xit quando ſecurus eram. quando Iætus eram. clamaui. ſed quando trbnlabar clamaui. Petitis inqꝗt. r Wr verf
& non exaudimini. quia negligenter petitis. (Ad dominum cum tribularer clamaui & exaudinuit
me.) Quid me exaudiuitfecit me ffare in pimo gradu. uerum ad comparationem quinti decimi
gradus. quid eſt eſſe in primo gradu? Dimiſi terrena. nec dum ad alta conſcendi ergo non debeo
eſſe ſecurus. in cæteris gradibus debeo auxilium dei poſtulare.
CBomine libera animaʒ meaʒ a labijs iniquis ⁊ lingna doloſa: ðU
CDicit hoc de omnibus hereſibus. dicit de iudæis: dicit de arrianis. dicit de manicheis. dicit de cæ-⸗ „ „ —7

— 9 7 ℳ%% .
teris hereſibus. Quando dicit arrianus pater maior. filius minor. quid dicamus nos. (Domine libe- Krr, P 1 . 7 * H
ra animam meam a labiis iniquis. & lingua doloſa.) Quando dicit manicheus. & ſimilis manicheo nhαα des „ N. rc⸗-Rc.
fum dominus non reſurrexit in corporis ueritate. & ut ſcias non fuiſſe uerum corpus clauſis ingreſ-

Hſus eſt oſtiis. nos quid dicamus? (Domine libera animam meam a labiis iniquis & lingua doloſa.)

*

animam interſicit. lingua mala res malum magnum. modicum quidem membrum. ſed magna ex
ulcerat. Quanta mala habeat lingua legite epiſtolam ſantti iacobi. Lingua nihil medium hẽt. aur ς. . . 2
rande malum. aut grande bonum. Grande bonum. chriſtum deum confitetur. Grande malũ. chri 6
um deum negat. Ergo ne putet aliquiĩs & dicat interim opere non peccaui.ſi peccaui. lingua pec-
caui. Quod eſt maius peccatum quã blaſphemia in deum. & tamen lingua peccat. Diabolus unde 1
cecidit?quia furtum fecit. quia homicidium fecit?quia adulterium cõmiſit? Et hæc quidem mala? N s- r .
ſunt:ſed diabolus non propter hoc cecidit. ſed propter linguam ſuam cecidit. Quid enim dixit? In

g —
cælum aſcendam ſuper ſydera cæli ponam thronum meum. & ero ſimilis altiſſimo. Non ergo pu-⸗ WPP g rrIFr.
tent monachi ſe debere eſſe ſecuros. & dicant interim grandia erimina non facimus in monaſterio
non adultero:non furtum facio. non homicidium facio.non paricidium facio. & cætera quæ gran 8
dia uitia ſunt. Grande ſcelus eſt. quando detraho fratri meo. lingua mea fratrem interfitio. qui eni . , 1. 2 — ir=t
odit fratrem ſuum. homicida eſt. Videte quid dicat ſalomon. in manu linguæ mors & uita. Videte pe reh
quid dicat. in manu linguæ. Vides quantum malum ſit lingua & manum habet. quid enim dicit? in
manu linguæ. Grande uitium eſt detrahere fratribus. tacere non poſſe. circuire cellas. aliis detrahe-
re.Ego peccator ſum. iſte peccator eſt. quid ad te? te ipſum conſidera ne cadas. Quid in alterius rui
na exultas. nunquid ſi ego cecidero tu ſtabis? Licet ruina mea ruina fratris. timor tuꝰ eſſe debet. nõ
exultatio. Ille cecidit lætaris an triſtis es? reſpõde mihi. Frater cecidit. aut lætus es. aut triſtis. Si lætus
eſt aliquis. in alterius ruina lætus eſt. Si autem triſtis es. quid circuis. qd aliis narras. triſtitiã tuã deus
uideat. & ipſe frater ſẽtiat. ñ fratrũ aures audiãt (Oñe libera aĩaʒ meã a labiis iniꝗs & a ligua doloſa)
CQuid detur tibi aut quid apponatur tibi ad linguam doloſam. .
Spiritus ſanctus reſpondet prophetæ dicenti. (domine libera animam meam a labiis iniquis. &
lingua doloſa. Quid detur tibi? aut quid apponatur tibi ad linguam doloſam.) Reſpondet ei & di
cit.tu qui dicis domine libera animam meam a labiis iniquis. & lingua doloſa. quid tibi uis da/
ri:? poſtquã datum tibi fuerit. quid tibi rurſum apponi ad linguam doloſam. Videte quid dicat.
Non dixit contra linguam doloſam. ſed ad linguam doloſam. Si dixiſſet contra linguam doloſaʒ.
Wigderetur de aduerſario dicere. Videte quid ſit ſacramentum prophetæ. immo ſancti in primo gra

a labiis iniquis: & a lingua doloſa. Verbi cauſa. a labiis aduerſarii mei. qui mihi detrahit. ſed.) Nr.r ” I-= AWe,
dominus aliud reſpondit. Et quid dixit? Non dixit quid detur tibi. Aut quid apponatur tihii
contra linguam doloſam. hoc eſt. non dixit quid deſideras tibi fieri contra aduerſarium tuum.
Sed quid dixit? Quid detur tibi? aut quid apponatur tibi ad linguam doloſam? Non dixit contra
linguam. ſed ad linguam. Videte quid dicat. ad linguam doloſam: ad tuam linguam. non aduerſa-
rii. Si enim aduerſarius tibi detrahit. nihil nocet. tu te iterficis: ſi alii detrahas. Verbi gratia. Si detra-
hat mihi frater. mihi quid nocuit?ſi dicat me homicidam. ſi dicat me adulterũ.ſi ſceleratũ.ſi mẽda- „ d Kl,„
cẽ.mihi ꝗqd nocuit: Eduobꝰeni unũ c.aut ueꝶ dicit. aut mẽtitur. Si nerũ dicit. ñ mihi illd nocet. q· e P: — 29
ille dixit. ſed ꝗa uere ego feci. Si ãt mẽtitur mẽdatiũ ipſiꝰnõ mihi nocet. ſed ĩterficit aiam loquẽtem? ee

. 2 2 2 ☛ 2 „ » . 5 — Ic-
Infœlices ſumus miſeri ſumus. Quando aliquẽ habemꝰ inimicũ. dum putam quod contra ipſum –— & d e dai,

faciamus. contra nos facimus. Detrahimus illi. huc illucq; circuimus. oĩbus dicimus de eo. putam? bere .2= *
—,ſSS — 2792 = 2 2 „ 2 „ 3 –
quo illi noceamus. illi nõ nocemus. ſed nr̃as decipimꝰaiĩas qd mẽtimur. os eni quod meniiinoc; 6
cidit animam. Quid detur tibi? aut ꝗd apponatur tibi ad linguã doloſam. Quaſi bonus medicꝰ: qui

ℳ

dicit ad hanc infirmitatem: ad hoc uulnus: qd tibi uis ĩponi: qd tibi uis emplaſtrum iĩponi: Quò ſi

dicat aliquis ad uulneratũ aliquẽ: quid detur tibi: & ꝗd apponatur tibi ad uulnus quo doles? Inter-

Expolitio.

S dominus:mon quod ĩgnorẽt: ſed quod iſte qui rogabat ſciat qũo rogare debeat.

„»

Sagitte porentis acute cum carbonibus deſolatoꝛijs.
apponatur tibi?nũc iſte dicit ꝗd petat. Dñe hoc peto: ſagittas potẽtis acutas:cũ carbonibꝰdeſolato
riis. Videte ꝗd dicat? Venenũ lingua meæ: & detractionẽ meã: nulla res põt foras proicere: niſi ſa-
gittæ tuæ quæ ſolitudinẽ ſaciũt linguæ meæ. Lingua mea tumet. Venenum hẽt ĩtrinſecus: niſi ſa-
Sittir tuis cõpũcta fuerit & pcuſſa. Venenũ nõ egreditur. Debemꝰexẽplũ dare:ſi qñ ĩ corpore uulnꝰ
eſt: & in ipſo nulnere:iam putridæ carnes ſunt:& cancer eſt: & fuerit pus ĩ trinſecus:niſi apertũ fue/
rit:non egreditur pus.Et ſi egreſſum fuerit pus.niſi cauteriatum fuerit: rurſum renaſcitur pus. Vide
igitur quid dicat: quia tumet lingua mea: & pus habet: & uenenũ hẽt:primũ ſagittis tuis uulneraiut
pus poſſit exire. Deinde carbones tuox & ignem pone.Vt quicquid malũ fuerit excoquat:& deſer/

tum ſaciat. Vide igitur quid dicat. Sagittæ potentis acutæ. cũ carbonibus deſolatorũis. Vtinã detur
mnobis iſte carbo deſolatoriꝰ. Vtinꝗ & nos dicamꝰ. Nõ ne cor noſtrũ erat ardẽs ĩ uia: cũ apiret nobis

Ieſus ſcripturas. Dicit & eſaias ad babylonẽ:hẽs carbones ignis: ſedebis ſup eos: hi erũt tibi in adiu/
toriũ. Et apoſtoli antequã acciperẽt ſpũm ſctm̃: habebant in lingua ſua: adhuc aliquos tumores hu

1

decoqueret: dicam & aliud exéplũ. Eſaias cũ uidiſſet dñz ſiedẽtẽ ſup thionũ excelſũ & eleuatuʒ: qd

yſedeo. Vide qꝗd dicit? Vhæ mihi miſero:ꝗa ĩmũda labia hẽo. Et poſtea qd dicitur. qm labia hẽbat i⸗

guà: & purgat eã. Et ꝗd dicit. Ecce hoc tetigi labia tua: & mũdaui linguã tuã. Et ſtatiʒ ꝗd dicit? quẽ

p̃ſtetur nobis & iſta ſoſitudo: Vt quodcũq; maliu eſt. tollat de lingua noſtra. Vt ubi ſpinæ ſunt: ubi
uepres ſũt. ubi urticæ ſũt. mittatur ignis dñi. & uniuerſa exurat. & fiat ſolitudo chiſti.
Heu mihi quia incolatus mens pꝛolongatus ef.
CNoc ſctũt dicit.ꝗ corpꝰnõ deſiderãt:q terrã nõ quærit: cælũ cupĩt:(Heu mihi qa ĩcolatus mens

4

are rs e er plongatus ẽ.) Quãdo egrotamꝰ:qñ febricitamꝰ:qñ ſuſpicamurnos mori:qñ iactamus brachia:qn
. timem:qñ comeatũ petimus: iſtum uerſiculũ nõ poſſumꝰdicere.Iſte ſanus erat:nõ egrotabat: & qd

dicebat. (Heu mihi qa icolatus meus prolongatꝰẽ.) Quãdiu enĩ ſum ĩ tabernaculo corporis huiꝰ
peregrinamur a do. (Heu mihi qa icolatꝰmeꝰ ꝓplõgat c.) Incolatꝰmeꝰ ñ dixit hĩtatio mea:ſed ĩco
latꝰmeꝰ: ſæculo eni pᷣſẽti nõ hẽmꝰhĩtationẽ:ſed pegrinationẽ. Vñ & apoſtolus dicit:quaſi adue/

næ & petegrini. Aduena ego ſũ & peregrinus. (Heu mihi qa incolatꝰmeus ꝓlongatus ẽ:) Quod di
ciĩt hoc ẽ: iſœlix ego: qa diu fũ in iſto corpore? Quis noſtrũ hoc põt dicere. Si odogenani fuenmꝰ.
. .timemꝰmori: & ſi cẽtenarii ſumꝰ: & egrotam'. tñ comeatũ & ſpatiũ poſtulamꝰ. Hoc totũ quare faci/

— .
rrrhrrleee prr n, ees re X

mus. quia peccatorum nos conſcientia remordet. Scimus enim: quia ſi recedamus de corpore:non

ſmus ad chriſtum: ſed ad gehennã. Apoſtolus quid dicit: cupio diſſo lui & eẽ cũ chriſto. Da mihi ſe
curitatem: quia poſt mortem futurus ſum cum chriſto: etiã nunc mori cupio. Ergo iſte quia ſancẽ?

AX. — a. 3 Ppterea dicit. (Heu mihi quia incolatus meus prolongatus eſt.
Aon, ſedee ee t. † Habitaui cum habitantibus cedar. CCedar ĩ lingua nf̃a iterpᷣtatur tænebræ. Vide ergo

Qd dicat: quo loco ſumꝰ ĩ qli mũdo ſamꝰ.(Hãtaui cũ hĩtãtib'cedar.) Diu fui ĩ corpore monis huiꝰ

Multum incola fuit anima mea.
CVide ſctũs qd dicat.Et ſi decẽ annos uixi.multũ ĩcola fuit aĩa mea:quæ enĩ beatitudo ẽ: ad cõpa-
rationẽ cæleſtiũ eẽ ĩ terrenis. Multa ſũt qᷓ dicãtur.ſed iã ad finẽ feſtinat orato.
CCũ his ꝗ oderũt pacẽ erã paciſicꝰ.cũ loq̃bar illis ipugnabãt me. ¶ Infelices nos.lĩ guã
nraʒ cõtinere ñ poſſumꝰ.ñ pᷣſumimꝰdetrahere ſi nos aliqs offẽderit:qa ſi ultũ ꝓmittimꝰpctm̃ cæte
rũ cor hẽt uenenũ. Monachi dicimur: & licet ñ ſimꝰqᷓles eẽ debemꝰ: tñ dicimur. Hora tertia oramꝰ
hora ſexta oramus: nona lucernarium facimus. media nocte cõſurgimus: deĩde gallicinio oramus
Videte ꝗbꝰ horis ſemp ad obſequz dei ſuſcitamur. Videte qd dicat: hora tertia: ſexta:nona: lucerna
riũ: media noctis gallicinio: mane primo. Hoc totũ facimꝰ: & nõ cõſideramꝰ: qnia ſi inimicitias ha
bet aĩa noſtra contra fratrẽ: ſine cã oramus. In euãgelio enim qd dicitur. Si offers munus tuum: &
Erecordatus fueris ĩbi: ꝙ aliquid frater tuus habet aduerſus te. Videte quid dicat: non dixit ſi habes
aliqd cõtta fratrẽ tuũ: ſed ſi aliqd frater tuus habet cõtra te. Rem qſi iuſtã nidetur nobis ĩponere:ſi
d. . enim dixiſſet ſi hẽs aliqd cõtra fratrẽ tuũ: ĩ nr̃a erat ptãte qd habebamꝰ:nũc uero qd dicit? Si recor

d datus fueris qd aliqd hẽt frater tuus aduerſus te: Rndeo ei:dñe nõ ẽ hocĩ mea ptãte:ſi frater meus
hẽt aliqd cõtra me: ego nihil ho cõtra eũ. Si ille hẽt cõtra me: ad me ꝗd ptinet? & quare nõ uis ſu

ſcipere munꝰmeuũ: & dicis: ſi offers mun tuũ ad altare: & ibi recordatꝰfueris qd frater tuus aliqd hẽt
cõtra te:dimitte munus tuũ: & uade prius reconciliare fratri tuo: & ſic offeras munꝰ tuũ. Ecce ego
nihil habeo: ſ ille hẽt:ad me ꝗd ptinet? Rñdet tibi dñs. Et ꝗd dicit? Male ſerue: itelligo aĩaʒ tuã
S LLiiinnil hes

Sagitte potẽtis acutæ.) Nũc reſpõdit ad dñm: qd petat. Quia dixerat dñsiqd detur tibi? aut ꝗd

manos:propterea ſpũs ſctũs deſcendit ĩ ſpetie iĩgnis in linguis eorũ:ut ꝗqcꝗd puris hẽbãt ſpũs ſctũs
dicit. Vhæ mihi miſero ꝗa cõpuũctſũ: qꝗa labia ĩmũda hẽo: & ĩ medio populi ĩmũda labia hñtis ego
ſe da. ꝓpterea mittitur unus de ſeraphim & tollit carbonẽ ignis de altare: & tãgit labia ipſi & lin-
mittã ad populũ iſtũ:& ꝗs ibit? O myſteria ſcripturaꝑ: quãdiu hẽbat linguã doloſã:& labia imun/

da.nõ eĩ dicitur quẽ mittã & ꝗs ibit:mũdãtur labia ipſius: & ſtatim mittitur ad loquẽdũ. Ergo qui
labia ĩmũda habet:nõ põt ꝓphetare:nõ põt mitti ĩ obſequiũ dei. Cũ carbonibꝰdeſolatoris. Vtinaz

— —/ü2R9eür—0.1eGGJDO2

8
=ẽ=

—. — — — —— — —,— —.,. –—

abi

ſepties. Dico tibi:non ſepties: ſed ſeptuagies ſepties. hoc ẽ: quadringẽties nonagies:Si uoluerimue epae⸗ ſepres P:-

cxix.

nihil hs cõtta fratrẽ tuũ? nihil habes? amas illu? quare ergo ſaluari eũ nõ uis. Si amas illũ. Vade ro
ga eũ:ne ille cõtra te habeat ut ſaluari poſſit. Si oſtẽdis quod nõ diligas eũ: qa ſaluari eũ nõ uis. Va
de roga eũ mitte te ei ad pedes diebus & noctibus depræcare. dicito munus meuũ dimiſi ad altare
pp te uictimas offerre ñ poſſũ.Ille cõpugitur.& ꝗd dicit? Si iſte q me rogat:̃ offert munꝰ ſuũ:ego
ꝗ rogatꝰſũ:& ñ ignoſco: facturꝰſũ? Propterea dicit & apoſtolꝰ. Vt inimicis nr̃is mãducare de⸗
mus: & bibere. Et ꝗd dicithæc. n. ĩqꝗt faciẽs: carbones ignis cõgregas ſup caput eiꝰ. Dicat aliꝗs:hoc
inimici faciũt:iõ bñ fatiũt aduerſario: Vt carbões ignes cõgregẽt ſup caput eiꝰ. Sed aliud dr:ſi tibi
ille male fecerit: & tu ei bene feceris: carbones ignis cõgregas ſup caput eiꝰ:hoc ẽ mũdas nitia eius .V
& excoꝗs malitiã eiꝰ: ut ad pnĩam cõuertatur. Videte ergo ꝗd dicat. hic ſandus ꝓpheta. (Cũ his ne. 4 d..-g. A .
oderãt pacẽ:erã pacificus.) Nõ dixit ꝗ nolebat pacẽ:ſed ꝗ oderãt pacẽ.Illi oderãt pacẽ. & ego ama cn ν. I— Ty-e Ph, e
bã eos qui oderãt pacẽ.Ideo dicit & apoſtolꝰ:quãtũ ex uobis ẽ:cũᷣ oĩbꝰhoĩbꝰpacẽ hñtes: Rogemꝰ PSRrses ,
fratrẽ:ſi inimicꝰ'nt̃᷑ ẽꝛrogemꝰ& bis: & ter & ſepties. Tñ & ſi peccauerit frater meꝰ quotiẽs dimittã illi

computare de mane uſq; ad ueſperam: tanta peccata facere non poſſumus: quadringenta nonagin αs ner zen 1S.-) .

ta. Tamen quid dicit dominus: Si ſeptuagies ſepties peccauerit in die: &Q conuerſus rogauenit te. Di- Nruuf-ne enn n
mitte ei. Sed dicis: non ex toto corde conuertitur mentitur. Nos dimittamus deo iuditium: fogat
me depræcatur: Non dicit hoc. Verum deus nouit. ego uocem audio: chriſtus cor intelligit. ego ſu
ſcipio quod audio: ſuſcipiat chriſtus quod nouit. Deinde uide mercedem tuam: mentitur ille: tu ue
rum ſuſcipis. illius intertectio eſt: tua ſalus eſt. Hoc totum quare loquutus ſum quoniam in mona/
ſteriis & maxime in cœnobiis: ſolent eſſe iſta uitia. Non erubeſcimus:non dolemus: dimiſſimꝰma/
tres: dimiſſimus patres: dimiſſimus fratres: dimiſſimus ſorores: dimiſſimus nxores: dimiſſimus fili-
os:dimiſſimus patrias noſtras: dimiſſimus domus: dimiſſimus cellulas noſtras: dimiſſimus cellas:
in quibus nati ſumus: & nuttiti: & dimiſſimus ſeruulos: cum quibus nutriti ſumus. Venimus in mo
naſterium: & propterea hæc dimiſſimus omnia. Vt propter rem friuolam: rixam cuom frattibus faS =
ciamus in monaſterio? Dimiſſimus poſſeſſionem: dimiſſimus patriam: dimiſſimus ſæculum: & pro Pe rr re ee
pter calamum rixam facimus in monaſterio. Si uerbum amarum audiero: ferre nõ oſſum: æſtuat ſttn:-
in corde meo:ſcribitur in medallis diebus decem aut quindecim: non poteſt tolli de corde meo.
loquor fratri meo qui mihi iniuriam fecerat. & pacem labiis promitto. & corde uenenum teneo. Fa e vklar —5
Frequenter & oculi: & uultus mentis inditium ſunt. quando cor noſtrum uulneratum eſt cõtra ali⸗ * A.. α
quem:nmon poſſumus eum aſpicere rectis oculis: uultus ipſe & oculi: quaſi ſpeculum animæ noſtræ ”M . J. 24
ſumt, Quid dicit & ſcriptura: & non poterant loqui ei quicquã paciſicum mon poterat lingua men2 V.
tiri:quod cor intus non continebat. Hoc igitur dico & uobis ipſis & mihi: neq; enim ad hoc præaęz
dico. Vt quaſi me ſecurum faciam: occaſio iĩſtius uerſiculi compulit nos ita dicere. Grande malum % „ — .
eſt lingua. (Domine libera animam meam a labis iniquis & a lingua doloſa) non ab alterius ligua nn Ie P= e v.
ſed a mea me lingua libera. Nihil mihi nocet li gua alterius: mea lingua mihi inimica eſt. Domine ,, F. — A,
libera animam meam: me libera a lingua mea: lingua mea gladius eſt: interficit animam meaʒ. Pu/ S
to quod inimico meo noceam: & neſcio quod me ipſum occido. Pugnant aduerſarii quando lo/
quor illis: & ego pacifica loquor.Illi habeant inimicalem animum:ſi quidem ſcriptum eſt: & in pa⸗
ralypomenonis: Et egreſſi ſunt inquit filii iſrahel ad pugnandum mente pacifica-Aliquis uadit ad
pugnam: mentem pacificam habet: ſed chriſtianorum arma:pax eſt: pax chriſti quæ exuperat oẽzʒ
ſenſum. Beati paciſici:non ſolum qui pacem faciunt inter rixantes: ſed qui in ſeipſis pacem ſaciunt. a.,
Beati paciſici. Si alii rixam faciunt: & ego medius intercedam: & faciam inter eos pacem: & ipſe nõ Sal.= — XG?⸗ HM pytre
habeam pacem in mente mea: quid mihi prodeſt quod illi pacem fecerunt? Beati pacifici: quoniaʒ/ lei⸗ r 2
filii dei uocabuntur. Quid eſt cum his qui oderant pacem: eram pacificus. Beati paciſfici: ch riſtꝰ pax „
eſt: ſi enim ſalomon interprætatur in chriſto: ſalomon autem interprætaturpaciſicus: ergo chriſtus —— l as, pes
deus noſter pax eſt. Vadens ad cælum: nobis uexillum dinaAſit dicens: pacem meam do uobis: pa- X d e e
cem meam relinquo uobis. Seruemus quod chriſtus donauit: habeamns pacem: ſeruemus pacem: .
& illa nos ſeruat in chriſto Ieſu: Cui ſit gloria in ſæcula ſæculorum amen. H
CFiniũt ĩſignia hæc atq; pclariſſima Diui Hieronymi opa: ea quippe diligentia emendata quã di-
uinus quo fœcunda ſunt ſpũs exigeret: decens enim erat: ut quas dicẽdi maieſtate & prope diuino
ingenio ſuper tota ſcriptura ſacra doctor ſanctus explanationes ediderat: exactiſſima quoq; caſtiga
tione iucondiſq; charactheribus in lucem ꝓdirẽt: quo ſplẽdori ac decori dimmnorũ ꝓpe cõmẽtario
rum ex his quoq; pᷣſidiũ afferretur. Habes itaq; ſtudioſiſſime lector Ioânis & Grægorii de Gregoriis
fretus officio ea noniter ĩpræſſa cõmentania: Vnde totius ueteris & noui teſtaméti: ueritatẽ recũq;
ſenſũ quãſacillime appræhẽdere poſſis: quæ ſi tuæ omnino bibliotecæ aſcripſeris magnã cõſeque/
ris uoluptatẽ: maioreſq; in dies fructus ſuſcipies. Venetiis p præfatos fratres lIoannẽ & Gregoriũ
de Gregoriis. Anno dñi. 14 9 8. die. 2 5. Auguſti. Cum priuilegio ꝙ nullus citra decem annos ea
imprimete ualeat nec alibi impræſſa in terras excellentiſſimo uenetorum dominio ſubditas uena/
lia afferre ſab ꝓnis in ipſo contentis. ðD SðDMU L

Regiſtrũ omniũ opexꝝ cõtẽtoꝝ in hoc volu.

Et pꝛimo li .

bꝛi hebꝛaicarũ CBeati hiero- trahet terremo

queſtionuʒ ſuꝑ Eſau & idu-
Beneſim. ſidebunt

C inei pit expl.
1 K
Prima alba loppez ꝓpheta
CIncipit CHyſtoriæ
CMaledicta C LXX. ſimili-
Sabeth cornibꝰ CIncipit ꝓlo-
citrabant fornicationis
tur zebulim kaidaριο
uhæ qui cogi

Regiſtrz m
duodecim pꝛo/ ris ſanctis

phetarum. Heli filii
. bus quæ
a pitur ut
CIncipit liber n
ſuper iſrahel Seruari
miſerei deo accipiẽtiuz
& ueſtimenta in græco
b bulatio
ta quos inter 0
no iacet uinctos
quæ græce nes iniurias
mundent ue ſanari
Cc— metare quomõ
CPro quo bp
ciam deſi & aquas
Vaccas bet- Alterum mi
& in ſulcos ieſtate ſua
d nes quæ
ſolum mor⸗

d
indignatione pœnitentia
dinem quæz & abſolute
CIncipit ꝓlo/ & ideo in

nis ſapientiæ ac radiante
e r
tur: cuius CNHac iudæi
um: uel dæi cũ chriſto
CDiui hiero- T Incipit ꝓlo/
ſe ĩ muros care templum
f 8
cum hylaritate Diui Hierony-⸗
Iuxuriam boſ eum æqui
terat eos bros & dixi
g in ſyon
CIncipit pᷣfa t
rius ĩterfecto M
derent & non C Incipit eiuſ/
e:& qui iin dũs omnipotẽs
Tudtilu pari referẽtis
„ px tis extructis
COQui cum n⅓,u
auſteritatem nolentes. Ixx.
odi & proiecit auro ex ua
tui & poſt ſuas ut ro-

niũ cõclamabat ſiue cũ iſrahel

x CCõuertimi phetæ quæ
C Mulieres 1
ruſalem inter — plantem illud
homines CEt dixit iſtum ita
y propheta quod miſſus
tis iniuriam mini ad delis ſententia
ꝘMVos autem curri ſententia 2Z
gaudeatis M Explicit ꝓ/⸗
cebat de nis & adducaʒ
CMRengiſtruʒ pellabat habetur ſed
Eſaie. de quis eſt hunc eundem
ſuſcitabo
A N A 4
Diui hierony- mentote CFinit liber
ter rege dicum opum atq; quodqʒ ſequt
egritudo animi feci uias autem in
capituli huius multitudinem ſe mente
B oOo0 BB
Noluit audire CConſurge Præfatio
princeps eſto pœnitentiam. Lapſum
CIn die illa eos qui in tis eius
ſordes abluunt᷑ leuaui oculos toribus
P CC
dierat qui igitur omniuʒ etgo in cilitio
relictus eſt bibite hic ritibus ita
ſacramentum multæ enim bnum uertere
non uenerunt populo ſuo
D .
Sub perſona ne clamor C Regiſtruz
minis huius quente tune Ezechielis.
unm qui datus calcaneuz
cidentur CCõocœperũt
E R bDD
lutum ſanie nunc tempus ¶ Incipit expl
rit populum propter ſyon det nomen
lætantur ſuper deſiſterent poniturquod
meos qui ſua & ĩidignatõ ret ea quæz
ptios fuiſſe qd interp̃tatur Prope hoc
extrema ẽ qui lætificat ſe ſcit dominus
adducite hunc nec- dum ſoli- autem dñs
habitetur quorum alter omnem inquit
mantur C Regiſtruz ſunt ur tollat
um dei Hieremie. te & hieconiæ
alas Mbere dio ciuitatis
quẽtiæ ſe/ T poſt eos ut
HIH Igitur qund 6G
multorum & fructus eius ſequens ſcrip/
naues enim & iſrahel ſiue nentes baculuzʒ
ſe mella in euangelio coronam poſt
ſit ſcire V facit filios
I CQuãobrem HHI
ſfilios ueſtros neſtitis parie- peccatum de
Iacob & Ne dubites meæ ſunt qũo
ſuſtine CIdcirco ptoribus &
ſeret Kih X ¶ In tantum
gite cõgregate DDD
quem qui percipite gitabat ſnĩam
fed nomẽ bratæ ſunt ædiſicaret

ſericordiam
niſi in ægypto
EEE

Neq;ʒ pꝑ alium
nict⸗ nobiliſſi/
præhendere
pro ornatu
FFF
dei nec eos

antur &
eius & de præ-

GGG
& ſuccidet
res quoq;
cum dari

HHH
pecus &
& dicit
CEt factum
DDDD
tium o gog
igni clypeos
Explſicit lipᷣ
EEEE
maculati in
uerat nec
ta & trium
FFFF
canentium
bitoſi latitudie
nus qui ſecũda
GGGG
borum nr̃oruʒ
CExplicit lipᷣ
ſermo demon.
HHHH

deatur in

xi magno

C Regiſtrus
Baniclis

II
¶Incipit pᷣſa

Q Incredibilis

Sed eſt deꝰ
hi elati in

KRER
hic tacitum
CVidi autem
rium cuius

LL.
pPoſt alexãdtũ
Etueniet
mentum ſãctuʒ

vn
0

9
ulhͤ
E
n

m
imi

00
iom
irnh
no
Unn

—
—

tnm

idſ
n
d

temn

,
Hidi⸗
riet
ln

¶Regiſtruz Iſaac & Iacob imitatores

ſup matheum. II
a a Super epiſto- tro in epiſtola
CIncipit ꝓlo. las pauli. cere o epheſi
Clacob uiruz ſagittis ardenti.
ait non ſum II eraſerunt
CBeati mũdo C Incipit pfa-⸗ SS
bb CIn aliis epi. ritatis langore
accipiant in numetis in uxoribus
COcculte ſa CNon ſolum dicere ſcando
qui me miſit mm terram &
diſciplinam nos bonum
cc CExplicit. Supꝑ parabo/

Herodias ſed nec dum las ſalomonis.
CReſpondẽs cundũ recondi.

cerebro ſed nn tt
CFinit tis reſonare prima alba
dAQAd paucitate Incipitexpo
CParabola tur in lege illis ſpecialiter

CTãgit occu/ pientiæ uer- && eos qui

indicatur 00 CSeruans
rinci tatur uu
erale h mncſpes KKe 8 hac CVorx chriſti ſt
deniq; & iſtius circulum C Egeſtatem
tur uniuera CEgo enim peckatio eorum
nia domo Hoꝝ uerſi.
unus grex mentium hoc XX

uadrifariam ſectandamq;

Sup marchũ. CExplicit lib CSicut tecta
dominum græ CMalum eſt
frf qꝗ & condẽnabit
CIncipit plo/ natur autem yy
ſerpentes conditio hoc Ne glorieris
cerdos ut

pheta deplo- ſed de æternis

CQd nomẽ CC

COQuia ĩ̃pleta
mine p̃ceptore C Cantabim? KKRKR
CCaneſ iudei Iſta ſunt
Super eccle/ qd abhoĩatur Niſi qa dñs

ſiaſften. cens ecce cheus unam
DDd fſyna i caligine
22 C Ego ãt dixi LLI
CIncipit ꝓlo. ceʒ uerba CEt corripuit

CAb aglone geth ciuitatem tur ſi ſpaliter

cor meum tudinez quam Memor fuit
bus pſalmiſta EEf i naui dormiẽs
& & tribuet mihi MMm
CSi uideris lium meum . Rectorum

traditur dige/ dei quod eft C Quis ſicut
derãs uolutõeʒ ut nos in po- C Adiutor &
C Propterea FFe placebo dño
ciam de o C Redde mi,/ NNn
oĩa hæc tracta/ re & diligere Carne ſecũduz
Expedtat in C Vidi nõ ſer
per deum qui culis nõ cogno
CRegiſtruz Gêg C PFidelis aia
ſuper pſalmi- inferiora carni OOo
am oĩa coopantur potionem aut
perſonarum in chrimatus
AAa in finem pro hos dolos
Pnima alba HHh PPp
CIncipit exp/ non rapinam re dico?⸗
Quare fremue/ debemꝰcredere ſalui erunt
CBNullus hẽt ædificauerunt Aſperges
BBb CCoôuerſi ſüt C Poſt tanta
pœnam æterni IIi
chriſtus filius eſt ĩ iſto ſaculo FINIS.
& iſte habitat oſculate ſunt
non ſuam CMemor ero

Weohemium.

C BERNARDINVS Gadolus brixian*: monachus camaldulenſis: ſtudioſo ledtori.
E uariæ pſalmoꝶ trã ſlatiões te cõturbẽt: Debes ſcire lector opiie: ꝙ ad latinos: qtuor. per
Ijtemporum interualla pſalterii tranſlationes emanatũt: Nam ante Hieionymu: latini ha
bebat illud: ſecũdũ quod erat apud græcos ĩ. lxx. interprætibus: ꝗ uetus teſtamẽtũ de he
breo græcũ ſecerãt. Et ꝗa uel iterprætis impitia uel uitio ſcriptog muhis enonbus ſcate bat: ipie
Hieronymus iuxta græcos illud emẽdauit. Succedẽte deĩde tẽpore idẽ Hieronymus glorioſus: ter
pſalteriũ in latinũ trãſtulit. Primo iuxta. Ixx. interprætes: cui addidit haud pauca quæ in hebreis uo
luminibus & aliis ĩterprætibus habebãtur: &. lxxx. prætermiſerãt: ea aſterico adnotãtes. Non nulla
quoq; quæ. Ixx. addiderãt: & apud hebreos nõ habebãtur. obello. i. linea pᷣnotata ea q̃ſi iugulante
notauit.Et iſtud fuit appellatũ pſalteriũ romanũ: eo qd ſancti Petii eccleſia: primũ cœperit uti illa
trãſlatiõe. Secũdo fecit aliã trãſlationẽ iuxta hebraicã ueritatẽ. Nã cũ ſophroniꝰ frequẽter cum he-
breis diſputaret: & qᷓ da de pſalterio ꝓ dño ſaluatore teſtimonia ꝓferret: atq; ab eis ſæpe: & p ſingu-
los pœne ſermones: ſibi cũ deriſiõe ĩgereretur: nõ ita eẽ ĩ hebreo. Ille iuſta cõmotꝰ ĩdignatiõe: ſtu/
dioſiſſime Hieronymũ rogauit: ipuliiq;: ut ſibi pſalteriũ: iuxta hebreoꝶ ſenſũ uerteret ĩ latinum. Et
hoc dictũ ẽ pſalteriũ Hieronymi: iuxta hebraicã ueritatẽ. Tertio ĩterp̃tatus ẽ pſalteriũ cũ reliqs ne-
teris ĩſtrumẽti libris:inõ aſtrĩgẽs ſe hebreoꝶ ſenſui: aut. lxx. uel cuiuſꝗᷓ alioꝶ ĩterprætũ: ſed ex oĩibus
qd optimũ iudicauit:ſpũ ſctõ (ut credimꝰ) illuminãte:eliciẽs exce pẽſq;: cõe nobis pſalteriũ edidit:
Et hoc ẽ:qd ĩ oĩbus bibliis habetur: & quo iã (paucis exceptis) oẽs lere eccleſiæ utuntur: Aliæ aut i-
terpᷣtatões:nõ multũ ĩter ſe diſtãt: qᷓ uero iuxta hebraicã dr̃ ueritatẽ:ĩ uerbiſplunimũ ab aliis differt:
Vñ ſactuꝶ me ope pᷣtiũ exiſtimani:ſi eã ĩprimi curarẽ:ut ex uariis ĩterpᷣtationibꝰ:ſenſũ(q alioꝗn dif
ficilis ẽ) ualeat ꝗſq; faciliꝰ elicere.Illud ẽt te monitũ uelim:titulos me oẽs fere:inueniſſe corrupios:
atq; ex iis q ĩ coõibꝰhñtur bibliis cõfuſos: quos oẽs cortexi: ſecũdũ ꝙ Nicolaꝰde lyra ĩ ſingulis pſal/-
mis ponit: quẽ nõ dubito: & diligẽtẽ ĩ his fuiſſe: & uera exẽplaria habuiſſe. Verũ de his ſatis. De ex/
poſitiõe ãt Hieronymi ſuꝑ pſalteriuũ: illud dixerim: uehemẽter dolẽdũ eẽ: tã pauca: ac pœne nulla i-
ueniri exẽplaria: & ea ꝗqdẽ mẽdis ita plena: ut difficile ſit: ac ſerme ĩpoſſibile priſtinæ itegritati reſti/
tuere. Nã cũ ĩpræſſores diligẽtiſſime hoc opꝰꝗᷓſierint: & ĩ quaſdã expoſitiões: ſup quoſdã pſalmos
iciderint:iſtud unicũ ĩuenerũt ſup oẽs ĩtegro nũero pſalmos: qd & uetuſtate: & ſui pulchritudine:
plunmũ apud nos auctoritatis & fidei ĩuenit. Alia ãt ſup aliqbus pſalmis expoſitio: uel aliæ: ſi plures
iueniãt᷑:uel nõ ſũt Hieronymi: (qc tñ ipᷣe nõ auſim affirmare) uel dicemꝰ eũ:pᷣter haãc cõpẽdioſiorẽ
ſup totũ pſalteriũ expoſitionẽ: ſcripſiſſe prolixius ſup aliqbꝰpſalmis. Nã & ipſe ĩ fine libii de uiris il
luſtribus (ſi mõ codex nõ ẽ mẽdoſus) aſierit ſcripſiſſe ſe ĩ pſaſĩmos: uſq; ad.xyvi.tratctatꝰ ſex. Habui ãt
duos alios codices ꝗbꝰ ĩſũt eedẽ expoſitiões:ñ qdẽ ſup oẽs pſalmos:ſup ꝗᷓplurimos th: ꝗbꝰdili
gẽter cũ his collatis: multa nõ ſine magno labore:correximꝰ: ĩ reliꝗs ãt qᷓtũ ĩgenio cõſeꝗ potuimus
tantum operi auxiliati ſumꝰ: pro quibus nihil aliud abſte: ꝗᷓ ut pro peccatis meis apud miiericordeʒ
dñm ĩtercedas: expeto: oroq;: Vale:Ex cœnobio Dini Michaelis murianenſis.
CINCIPIT PROLOGVS SANCTI HIERONVYMI PRAESBYTERIIN PSALITIERIVM
IVXIA HEBRAICAM VERITATEM. QVOD TRANSTVLITIN LATINVM.
VSEBIVS Hieronymꝰ ſophronio ſuo ſalutẽ dicit. Scio quoſdã putare pſalteriũ ĩ ꝗnq; li
ISbros eẽ diuiſũ: ut ubicũq; apud. Ixx. ĩterpᷣtes ſcniptũ ẽ Yoiο *ε1 :¹. fiat fiat: hnis li-
5 brorum ſit:ꝓ quo ĩ hebreo legitur amẽ amẽ. Nos ãt hebreonũ auctoritatẽ ſequuti: & ma“
EAAHxime apoſtoloꝶe:q ſemp ĩ nouo teſtõ: pſalmoꝶ librü noĩant: unũ uolumẽ aſſerimꝰ. Pſal-
mos quoq; oẽs eoꝶ teſtamur auctoꝶ: ꝗ ponũtur ĩ titulis: dauid.ſ.& aſaph idithum filioruʒ choræ:
æman ezraite: moyſi & ſalomonis: & reliquoꝶ: quos eſdras uno uolumine cõpræhẽdit. Si enĩ amẽ
.l. deliter:p quo agla traſtulit ĩ fine tm̃ libroꝶ põitur: & ñ ĩterdũ aut ĩ exordio aut ĩ cal
ce ſermõis ſiue ſnĩæ: nũquã ſaluator ĩ euãgelio loqretur: amẽ amẽ dico uobis: nec pauli epiſtolæ in
medio illud ope cõtinerẽt. Moyſes quoq; & hieremias & caRteri ĩ hũc modũ multos hẽrẽt libros:ꝗ
medio: uoluminib ſuis: amẽ frequẽter ſſerũt. Sed & nũer. xxii. bebraicoꝶ libroꝶ & myſteriũ eiuſ
dẽ nũeri cõmutabitur. Nã & titulꝰipᷣe hebraic?ſefer tihillim: qd ĩterpᷣtatut uolumẽ hymnoꝑ apo
ſtolice auctoritati cõgruẽs: nõ plures libros: ſed unũ uolumẽ oſtẽdit. Quia igitur cũ hebreo nuper
diſputãs: qdã ꝓ dño ſaluatore de pſalmis teſtimonia ꝓtuliſti: uolẽſq; ille te eludere pꝑ ſermones pœ
ne ſingulos aſſerebat ñ ĩta hẽti ĩ hebreo: ut tu de.lxx.ĩterpᷣtib ꝰopponebas: ſtudioſiſſime poſtulaſti:
ut poſt aglã ſy mmachũ & theodotionẽ:nouã editionẽ latino ſermone trãſſerrẽ. Aie bas. n. te ma/
is ĩterpᷣ̃tũ uarietate turbari: & amore quo laberis: uel trã ſlatõe: uel inditio meo eẽ cõtẽtũ. Vñ ĩpul
us a te: cui & qᷓ poſſũ debeo: & qᷓ ñ poſſũ: rurſũ me obtrectatoꝶ latratib tradidi: maluiq; te uires po
tiꝰ meas: ꝗᷓ uolũtatẽ ĩ amicitia qrere. Certe cõſidẽter dicã: & mulios huiꝰopis teſtes citabo me nihil
dũtaxat ſciẽtẽ de hebraica ueritate mutaſſe. Sicubi ergo editio mea a uetenbꝰdiſcrepauerit: iterroga
quẽlibet hebreoꝶ: & liqdo puidebis me ab emulis fruſtra lacerari. qui malũt cõtẽnere uideri pᷣclara
q̊ diſcere: puerſiſſimi hoĩes. Nã cũ ſemp nouas expetãt uoluptates: & gulæ eoꝶ nicina maria nᷣ ſuffi
ciãt: cut ĩ ſolo ſtudio ſcripturarũ ueteri ſapore cõtẽti ſunt? Nec hoc dico quo pᷣceſſore; meos mor-·
deã: aut ꝗcꝗᷓ de his arbitrer detrahẽdũ: quog trãſlationẽ diligẽtiſſime emẽdatã olim linguæ meæ

8
.

*

hoĩbus dederim: ſed qce aliud ſit ĩ eccleſiis xpo credẽtlũ pſalmos legere.aliud iudæis calũnlãtibꝰ p

ſingula uerba reſpõdere. Qcd opuſculũ meũ ſi ĩ græcũiut polliceris: trãſtuleris & ĩperitiæ
meæ doctiſſimos quoſq; teſtes facere uolueris dicam tibi illud orationum in ſiluam ne ligna feras
niſi qe hoc hẽbo ſolamẽ: ſi in labore cõmuni intelligã mihi uel laudem uel uituperationem tecu;

eſſe cõem. Valere te cupio in domino Ieſu.& meminiſſe mei.
CINCIPIT HTMNORVM VOLVMEN:PER BEATVM HIERONYMVM IVXTA
HEBR AICAM VERITATEM IN LATINVM TRANSLATVM.ð. PSALMVS. I.

EATVS uir qui nõ abiit ĩ cõſilio impiorũ: & in uia peccatorũ nõ ſtetit & ĩ cathedra deri-

ſoram nõ ſedit. CSed in lege dñi uolũtas eiꝰ: & in lege eiꝰ mœditabitur die ac nocte.
CEt erit tãꝗᷓ lignũ plãtatũ iuxta riunlos aquaꝑ. C Quod fructũ ſuũ dabit in tẽpore ſuo
EEA& foliũ eiꝰnõ defluet: & oc qd fecerit ꝓſperabitur. C Non ſic impiuſed tãꝗᷓ puluis quem
proicit uentus. C Propterea nõ reſurgẽt impii in iuditio:neq; pctõres ĩ cõ regatiõe iuſtorum.
Quoniã noſcit dñs uiam iuſtorum:& iter impiorum peribit. OPllalmus., II.
Vare congregauerunt gentes? & tribus mœditabuntur inania? Cſurgẽt reges terræ
& principes tractabunt pariter aduerſus dominũ & aduerſus chriſtum eiius.
Dirumpamus uincula eorum & proiiciamus a nobis laqueos eorum.
☛— 1 CHabitans in cælis ridebit dominus ſubſänabit eos. C Tuc loquetur ad eos ĩ ira ſua: &
in furore ſuo cõturbabit eos. C Ego aũt ordinaui regẽ meũ ſup ſyon mõtẽ ſanctum meũ annun-
tiabo pᷣcœptũ. C Dũñs dixit ad me:filius meus tu: ego hodie genui te. C Poſtula a me: & dabo gen
tes hereditatem tuã: & poſſeſſionẽ tuã terminos terræ. C Frãges eos ĩ uirga ferrea. ut uas figuli con
teres eos. C Tunc ergo reges ĩtelligite: erudimini iudices terræ. C Seruite dño in timore: & exul-

tate in tremore. C Adorate pure: ne forte iraſcatur: & pereatis de uia. C Cum exarſerit poſt paulu

lum furor eius:beati omnes qui ſperant in eum. “
CCanticum dauid cum fugeret a facie abſalon filii ſui. Cbſalmus. HI.
☛ O mine quare multiplicauerũt hoſtes mei? multi conſurgũt aduerſũ me: multi dicũt aĩæ
meæ: nõ ẽ ſalꝰ huic ĩ deo. C Tu aũt dñe clipeꝰcirca me: gloria mea & exultãs caput meũ.

Aſoporatꝰſũ: & uigilaui: q dñs ſuſcitauit me. C Nõ timebo milia populi ꝗᷓ circũdederũt
me: exurge dñe ſaluũ me fac deus meus: C Quia percuſſiſti oĩ um inimicorũ meoꝑꝶ maxillas: den-
tes impiorum conſiegiſti. C Dño ſalus:ſup populũ tuũ benedictio tua.
Q Victon in pſalmis canticum Dauid. HðM Pſalmus. IIII.
Nuocätéẽ exaudi me deus iuſtitiæ meæ. i tribulatiõe dilataſti mihi. CMiſerere mei. &
%1 exaudi ofoné meã. C PFilii uiri uſq;quo ĩclyti mei ignominioſæ diligitis uanitatẽ ꝗren⸗
tes mẽdaciũ. C Et cognoſcite qm̃ mirabilẽ reddidit dñs ſctm̃ ſuũ dñs exaudiet: cuʒ cla-

ERE mauero ad ed. C Iraſcimini & nolite peccare: loqmini ĩ cordibꝰ uf̃is ſup cubilia uĩia & ta
cete. CSacriſicate ſacriſiciũ iuſtitiæ: & cõſidite ĩ diño. C Multi dicũt qs oñdit nobiſ bonũ:lena ſup

nos lumẽ uultꝰtui dñe. C Dediſti lætitiã ĩ corde meo:ĩ tpe frumẽtũ eoꝑ: & uinü eoꝑꝶ multiplica
ta ſunt. C In pace ſimul requiſcam & dormiã: qa tu qñe ſpũaliter ſecurum habitare feciſti me.

EAEE Qym ñnñ deꝰ uolés iniqtatẽ tu nec hitabit iuxta te malignꝰ. C Nõ ſtabũt iniq i cõſpectu
oculoꝶ tuoꝶ. O diſti oẽs ꝗ opant iniqſtaterpder lIoqntes mẽdatiũ:uiꝶ ſaguinũ & doloſũ abhoĩa/
bitur dñs. C Ego ãt ĩ multitudine mĩæ tuæ ĩtroibo ĩ domũ tuã adorabo ad tẽplũ ſam̃ tuũ ĩ timo
re tuo. C Dñe deduc me ĩ iuſtitia tua ꝑp ĩſidiatores meos: dirige añ faciẽ meã uiã tuã. C Nõ cẽ.n.
ĩore eoꝶ rectũ:ĩteriora eoꝶ jidiæ. Nepulchru patẽs guttur eorũ lĩguã ſuã leuiſicãt. C Cõdẽna
eos deꝰ: excidãt a cõſiliis ſuis. C Iuxta multitudinẽ ſcelerũ eoꝶ expelle eos: qm ꝓpuocauerunt te:

C Et lætẽtur oẽs ꝗ ſperãt ĩ te:ĩ perpetuũ laudabũt ꝓteges eos:& lætabũt ĩ te:q diligüt nomen tuuzʒ.
Qm tu bndices iuſto.dñe ut ſcuto placabilitatis coronabis eum.
CVictori in pſalmis:ſup octauũ cãticũ Dauid. CbPſalmus. VI..
☛O mine ne ffurore tuo arguas me: neq; iira tua corripias me. C Miſerere mei dñe qm̃ in
N firmꝰſũ:ſana me dñe:qm̃ cõturbata ſũt oĩa oſſa mea: & aĩa mea turbata ẽ ualde. Et tu
die uſq; quo reuertere dne: erue aiaʒ meã: ſalua me pp mĩam tuã. C Qm̃ ñĩ monte re/
cordatio tui:ĩ ĩferno ꝗs cõſitebit᷑ tibi. C Laboraui ĩ gemitu meo:matare faciã tota nocte lectũ meũ
lachrymisg meis ſtratũ meũ rigabo. C Cali gauit pᷣ amaritudie oculus meꝰ cõſumptus ſum ab uni⸗
uerſis hoſtibꝰ meis: ¶ Receckte a me oẽs ꝗ opamini iniqtatẽ: ꝗqa audiuit dñs uocẽ flet?mei:audiuit
diñs depᷣcationẽ meã dñs or̃onẽ meã ſuſcepit: C Cõfundant᷑ & cõturbent᷑uehemẽter oẽs inimici
mei. reuertant᷑ & cõfundant᷑ ſubitto. Cbpro ignoratiõe Dauid: qd cecinit do-
G mino ſuper uerbis ethiopis filii gemiini. CbPſalmus. VII.

Omine de me i te ſpaui: ſalua me ab oĩb pſequentibus me & libera me. CN eſone rapist
l H vut leo

CVoce mea ad dñm clamabo: & exaudiet me de mõte ſancto ſuo. & Ego dormini &

—— CVicdtori ꝓ hereditatibus canticum Dauid. Pſalmus. v.
/4 Erba mea exaudi dne: itellige rugitũ meũ. C Aduerte ad uocẽ clamoris mei rex meꝰ? &
WAA gdesmeꝰ qa te depcor. Dñe mãe audies uocẽ meã. Mane pᷣpabor ad te: & cõtẽplabor

ndi

ti

jin
nin
diin
llen

ti
en

l.
le
dem

ene
ſn
Dhrn,
ogen
con

exul⸗
aulu

inde
uwei;
wini3
dedeni

I.
ei
tiim⸗
Uc
nin an
lena ſi
uphca
we.
V.
enme
tipede
cöpen
4bhoin/
umo

Nöém

Coͤdeni
wnlie
ventur;

I.
iegin
(u
liſer
vbn
—
—

mn n
le⸗

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

ut leo alam meà: laceret & ñ ſit ꝗ eripiat. C Dñe deꝰ meſi feci iſtud:ſi ẽ iniqtas ĩ manib meis.
CSi reddidi retribuẽtibꝰmihi mala: & dimiſi hoſtes meos uacuos. C Perſeqᷓtur inimic? aĩaʒ meã
& apphẽdat & cõculcet ĩ terrã uitã meã: & gloriã meã ĩpuluere collocet. C Surge dne ĩ furore tuo
eleuare iĩdignãs ſup hoſtes meos: & cõſurge ad me iuditio: qd mãdaſti. C Et cõgregatio tribuũ cir
cũdet te:& ꝓ hac ĩ altũ reuertere. C Dñsſudicabit populos:iudica me dñe. Scdm iuſtitiã meã
& ſecũdũ ſimplicitatẽ qᷓ ẽ ĩ me. Cõſaumet᷑ malũ iniquoꝶ & cõſirmet᷑ iuſtꝰ:pbator cordis & renũ
deꝰiuſtꝰ. C Clypeꝰmeꝰ ĩ deo: ꝗ ſaluat rectos corde. Deꝰ iudex iuſtꝰ & fortis. cõminãs tota die.
CNõ cõuertẽti gladiũ ſuũ acuet:arcũ ſuũ tetẽdit & parauit illũ. C Et ĩ ipᷣo pᷣparauit uaſa mortis:
ſagittas ſuas ad cõburẽdũ opatꝰẽ. C Ecce pturit iniꝗtatẽ: & cõcœpit dolorẽ & pepit mẽdatiũ.

CLacũ apuit & effodit eũ & ĩcidit ĩ ĩteritũ quẽ opatꝰẽ. C Reuertet᷑ dolor ſuꝰĩ caput eiꝰ:& ſup uer

ticẽ eiꝰ iniꝗtas ſua deſcẽdet. Cõfitebor dño ſecũdũ iuſtitiã eiꝰ & cãtabo noĩ dñi altiſſimi.
CVictori pro torcularibus pſalmus Dauid. CPſalmu0s. VIII.
O mine duñator nt᷑:quã grãde ẽ nomẽ tuũ ĩ uniuerſa terra. C Qui poſuiſti gloriã tuã ſup
cælos. C Ex ore ĩfatiũ & lactẽtiũ ꝑfeciſti laudẽ pp aduerſarios tuos: ut geſcat inimicꝰ &
ͤLultor. C Videbo. nacælos tuos: opa digitoꝶ tuoꝶ: Iund & ſtellas ꝗᷓ fudaſti. C Quid hõ
) qm̃ recordaris eiꝰ: uel filiꝰhoĩs: qm uiſitas eũ. C Et minuiſti eũ paulomin a deo: & glo-
ria & decore coronaſti eũ: dediſti ei ptãtẽ ſup opa manuũ tuaꝶ: CCucta poſuiſti ſub pedibꝰ eius
oues & armẽta oĩa ĩſuꝑ & aĩalia agri. C Aues cæli & piſces maris.qꝗ trãſeũt ſemitas põti.
CDomine dominator noſter: quã grande eſt nomen tuum in uniuerſa terra. 4
C Victori ſuper mortem filii. Pſalmus Dauid. IX.
Onfiebor dño ĩ toto corde meo: narrabo oĩa mirabilia tua. C Lætabor & gaudebo ĩ te
B'f canã noĩ tuo altiſſimæ. C Cũ ceciderint inimici mei retrorſũ: & corruerit & perierint a
facie tua. C Feciſti. n. iuditiũ meũ. & cäãm meã ſediſti ſup ſoliũ iudex iuſtitiæ. C Incre-
aſti gẽtes pdidiſti ĩpiũ nomẽ eo& deleſti ĩ ſẽpiternũ et iugiter. Inimici cõpletæ ſüt ſolitudines
Ifinẽ:& ciuitates ſubuertiſti:periit memoria eoꝝꝶ cũ ip̃is. C Dñs ãt ĩ ſẽpiternũ ſedebit.ſtabiliuit ad
iudicãdũ ſoliũ ſuũ & ipſe iudicat orbẽ in iuſtitia. C Iludicat populos iniqtatibꝰ. C Et erit dũs ele

uatio oppᷣſſo:eleuatio opportuna ĩ ãguſtia. C Et cõſidẽt ĩ te ꝗq nouerũt nomẽ tuũ qm̃ ñ dereliqſti

qrẽtes te dũe. C Cãtate dño hĩtatori ſyon:ãnũtiate ĩ populis cogitatiõem eiꝰ. ¶C Qm̃ qrẽtes ſan
guinẽ eoꝶ recordatꝰẽ:nõ ẽ oblitꝰclamoris paupeꝶ: & miſert? mei deꝰ. C Vidit afflictionẽ meaʒ
ex inimicis meis: exaltãs me de portis mortis. Vt narrẽ laudes tuas ĩ ponis filiæ ſyon: exultabo i
ſalutari tuo. C Demerſæ ſũt gẽtes ĩ ĩteritu quẽ fecerũt ĩ rete iſto qd abſcõderãt:captꝰẽ pes eorum.
Ignitꝰẽ dñs iuditiũ faciẽs ĩ ope manuũ ſuaꝶ corruit ĩpiꝰ. C Còuertãtur ĩpii ĩ ĩfernũ: oẽs gentes
q̃ oblitæ ſũt dei. C Qm̃ ñ ĩ æternũ obliuiõi erit paup:expectatio paupeꝑꝶ ñ pibit in perpetuum.
CSurge dne nõ cõfortetur hõ:iudicẽtur gentes añ faciẽ tuã. C Pone domine terrorem eis: ſciant
„ gentes homines eſſe. CPſalmus. x.
1]Vare dne ſtas a lõge deſpicis ĩ tẽporibus ãguſtiæ. IN ſupbia ĩpit ardet paup capiãturĩ
ſſceeleribus qᷓ cogitauer̃t. Quia laudauit ĩpiꝰ deſideriũ aĩæ ſuæ: & a uariis applaudẽs ſibi
☛ C Blaſphemauit dim. C. Impius ſecũdũ altitudinẽ furoris ſui ñ reqret. nec deꝰ ĩ oĩbꝰco
gitationibus eꝰ. C Parturiũt uiæ eiꝰĩ oĩ tpe: lõge ſũt iuditia tua a facie eius oẽs inimicos ſuos deſ
picit. Logtur ĩ corde ſuo:nõ mouebor generatiõe & generatiõe ero ſine malo. C Maledictõe
os eiꝰplenũ ẽ: & dolis & auaritia. C Sub ligua eiꝰ dolor & iniqtas ſedet iſidiãs iuxta ueſti bula ĩ ab
ſcõditis: ut ĩterſiciat inocẽtẽ. Ocłi eiꝰ robuſtoſtuos circũſpiciũt ĩſidiãt᷑ ĩ abſcõdito q̃ſi leo ĩ cubili
INſidiatur ut rapiat pauperẽ:rapiet pauperẽ cũ attraxerit eũ ad rete ſuũ. C Et cõftactũ ſubiiciet
eũ: & irruet uiribus ſuis ualenter. Dixit ĩ corde ſuo oblitus ẽ deus: abſcõdit faciẽ tuã nõ reſpiciet
ĩ ppetuũ. Surge dñe deꝰ:leua manũ tuã:moli obliuiſci pauperũ. C Quare blaſphemat ĩpiꝰ deuʒ
dicẽs ĩ corde ſuo qd nõ reꝗrat. Vides qa tu laborẽ & do rẽ reſpĩcis ut detur ĩ manu tua.
CTibi derelinquũtur fõtes tui: pupillo tu es fõs adiutor: ¶Cõtere brachiũ ĩpii & maligni:queres
ĩpietatẽ eiꝰ: & nõ ĩuenies: C Dũñs rex ſæculi & ætermnitatis: perierũt gẽtes de terra eiꝰ. C Deſideriũ
pauperũ audiſti dñe:præparaſti ut cor eorum audiat auris tua. T Vt iudices pupillo && oppræſſo:
& nequaꝗᷓ ultra ſupbiat hõ de terna. CVictoni Dauid pſalmus. . XII..
S N dño ſpaui quo dicitis aĩæ meæ trãſuola ĩ mõtẽ ut auis. C Quia erit tetẽderũt ar-
— cũ: poſuerũt ſagittã ſuã ſup neruũ ut ſagittẽt ĩ abſcõdito rectos corde. Quia leges diſ
ſipatæ ſunt: iuſtus quid operatꝰ?? Dns ĩ tẽplo ſctõ ſuo:dũs ĩ cælo tronus eius. ..
— Oculi eius uidẽt palpebræ eiꝰ ꝓbãt filios hoium. C Dñs iuſtů phbat: ĩpiũ ãt & diligẽ-
tẽ iniquitatẽ odit aĩa eꝰ. Pluet ſup pctõres laqos ignis & ſulphur: & ſpũs tẽpeſtatũ pars cahjcis
eorum. C Quoniã iuſtꝰdnñsiuſtitias dilexit: redtum uidebit facies eiuiuus.ͤ
CL Victori pro octauus pſalmus Dauid. XI.“

guãs magniloquã. C Qui dixerũt linguã nt̃am toboremꝰ:labia nr̃a nobiſcum ſurni:quis
a ii

N Alua dñe qm̃ defecit ſanctus: qm̃ ĩminuti ſunt ſideles a filiis hoĩum. CFruſtra loquũtur
Aunuſqſq; ꝓximo ſuo.labiũ ſubdolũ ĩ corde & corde:. C Diſpdat dũs oĩa labia doloſa lin

Sſalterium.

noſter dominus eſt. Propter naſtitatẽ mnopũ & gemitũ pauperũ:nũc còſurgà dicit dĩs.
CPonã ĩ ſalutari auxiliũ eorũ. C Elogꝗa dñi eloꝗa munda: argentum probatum ſeparatum a terra
colatũ ſeptuplũ. C Tu dñe cuſtodies ea: ſeruabis nos a generatiõe hac ĩ æternũ: C In circuitu im
pii ambulãt: cũ exaltati fueriĩt uiliſſimi filioæ hoĩium. C Victori Dauid. CPſalm“. XIII.
Sdquequo dñe obliuiſceris mei pœnitus:uſq;quo abſcõdes faciẽ tuã a me. C Vſq;quo po
y& nã cöſilia ĩ aiam meã: dolorẽ ĩ corde meo p diẽ. C Vſq; quo exaltabitur inimicꝰ meꝰ ſup
7 me:cõuertere exaudi me dñe deus meus. C Illumina oculos meos ne unꝗᷓ obdormiam
Hi mortẽ: ne quãdo dicat inimicꝰmeus pᷣualui aduerſus eũ. C Hoſtes mei exultabüt cum
ero:ego ãt ĩ miſericordia tua conſiſus. C Exultabit cor meu ĩ ſalutani tuo: cãtabo domi⸗
no qui mœruit ſuper me. CVictori pſalmus Dauid. XIII..
liuxit ſtultus ĩ corde ſuo nõ ẽ deꝰ:cortupti ſũt: & abhoĩabiles facti ſũt ſtudioſe. ¶C Non eſt
A faciat bonũ. C Domin? de cælo ꝓſpexit ſup flios hoium: ut uideret ſi eſt itelligẽs reꝗ⸗
rẽs deũ. C Oẽs receſſerunt ſimul cõglutinati ſũt:nõ ẽ ꝗ faciat bonũ:nõ ẽ uſq; ad unum.
EACNoõne cognoſcẽt oẽs ꝗ opantur iniquitatẽ: ꝗ deuorãt populũ meũuũ: ut cibũ panis.
Dñm nõ ĩuocauerüt ibi timebür ſormidine: qm deꝰ ĩ generatiõe iuſta ẽ. C Cõſiliũ pauperũ cõ
ſudiſtis: qm̃ dñs ſpes eiꝰ ẽ Quis dabit de ſyon ſalutẽ iſtahel: qũ reduxerit dominus capti⸗-
uitatẽ populi ſui exultabit iacob lætabitur iſrahel. CPſalmus Dauid. XV.

Qmime quis peregrinabitur ĩ tẽtorio tuo? ꝗs habitabit in mõte ſãcto tuo:?

(((

„

CNòẽ ſacilis ĩ ligua ſua: nec fecit amico ſuo malum: & opprobnũ nõ ſuſtinuit ſup pro

facit hæc nõ cõmouebitur in eternum. C Humilis & ſimplicis Dauid. CPſalm. XVI.

Vſtodi me deus qm̃ ſperaui in te. dicẽs deo dñs meus es tu:bñ mihi nõ ẽ ſine te.
CSanctis ꝗ in terra ſunt eius magnificis: oĩs uolũtas mea in eis. JJ
CMultiplicabũtur ydola eoꝶ: poſt terg ſequentium. C Non libabo libamina eoꝶ
de ſanguine:neq; aſſumã nomina eoꝶ:in labiis meis. C Dominus pars hæreditatis meæ

—

—

CPropoſui dñm ĩ cõſpectu ſemp:qa a dextris meis ẽ ne cõmouear. C Propterea lætatũ ẽ cor meũ
& exultauit gloria mea: & caro mea habitauit cõfidenter. C Non eni derelinques aiam meã infer-

—

CQui ĩgreditur ſine macula: & operatur iuſtitiã: & loꝗtur ueritatẽ in corde ſuo.

pinquo ſuo. ((/qReſpicitur oculis eiꝰ? improb timẽtes aũt dominũ glorincat.
Curat ut ſe affligat: & ñ uideat:pecuniã ſuã ñ dedit ad uſurã: & munera aduerſũ inoxiũ accepit

& calicis mei:tu poſſeſſor ſortis meæ. ¶ Vineæ ceciderũt mihi ĩ pulchertimis: & tu hæreditas ſpe-
cioſiſſima mea es. C Benedicã duũm ꝗ dedit mihi cõſiliũ: inſup & noctibꝰ erudierũt me renes meis

no:mec dabis iuſtum tuum uidere corruptionem. C Oſtendiſti mihi ſemitam uitæ plenitudinem

lætitiarum ante uultum tuum: decores in dextera tua æternos.
AI Oratio Dauid. CPſalmus. XVII.

Wdacibus. C De uultu tuo iuditium meum prodeat: oculi tui uideant æquitates.

ſire os meum. C In opere hominum ꝓpter uerbum labiorum tuotũ: ego obſeruaui uias latronis.

Suſtenta greſſus meos in callibꝰtuis: & n labẽtur ueſtigia mea: C E go iuocaui te qa exaudiet me

deus: inclina aurẽ tuã mihi: audi eloqum meuũ. C Mirabilẽ fac miſericordiã tuã: ſaluator ſperãtiũ.

Vci dñe iuſtitiã: itẽde depræcationẽ meãâ. C Auribꝰpcipe orationẽ meã: abſq; labiis mö

QCProbaſti cor meum uiſitaſti nocte: con flaſti me & non inueniſti cogitatiões meas trã

A reſiſtentibus dexteræ tuæ cuſtodi me:q̃ſi pupillã filiã oculi. In umbra alaꝶ tuaꝶ ꝓtege me: a

ſacie ĩpioꝶ uaſtãtiũ me. Inimici mei aĩaʒ meã circũdederũt adipe ſuo cõcluſerũt:ore loquun ſt

ſuperbæ. C Incedentes aduerſũ me: nũc circũdederunt me: oculos ſuos poſuerũt declinare ĩ terrã.

CSimilitudo eiꝰqᷓſi leonis deſiderãtis pᷣdã:& q̃ſi catuli leonis ſedẽtis ĩ abſcõditis. C Surge dñe pᷣ⸗

ueni faciẽ eiꝰ: ĩcurua eũ:ſalua aiam meã ab iĩpio ꝗẽ gladius tuꝰ. C Auiris manus tuæ dne: q mor-
tui ſũt ĩ profüdo quoꝶ pars ĩ uita. C R Ao de abſcõditis tuis repleſti uẽtrẽ: ꝗ ſaturabũtur filis
Ego ĩ iuſtitia uidebo faciẽ tuã ĩplebor cũ nigilauero ſi-

& dimittẽt reliquias ſuas paruulis eoꝑe.
militudine tu. C/öVictori ſeruo dni Dauid: ꝗ loquutꝰẽ dño uerba cãtici hui ĩ die q̃ libe
rauit eũ dñs de manu oĩum inimicoꝶ ſuoꝑꝶ: & de manu ſaul & dixit. CPſalmus. XVIIIe

—“ Iligam te domine fortitudo mea: domine petra mea: & robur meum & ſaluator meus.
UDeme fortis me:& ſpabo ĩ eũͥ. C Scutu meũ & comu ſalutis meæ: & ſuſceptor me
ÿ̈ÿCLaudatum inuocabo dominum:& ab inimicis meis ſaluus ero.

CCircundederunt me funes mortis: & torrentes iniquitatis terruerunt me.

—„ „

Funes ĩferni circũdederũt me: puenerũt me laquei mortis.ĩ tribulatiõe ĩuocabo dñm: & ad deuz
meũ clamabo: C Et exaudiet de tẽplo ſuo uocẽ meã & clamor meus añ faciẽ ei uemet ĩ aures evꝰ

omota ẽ & cõtremuit terra: & fũdamẽta mõtiũ cõcuſſa ſũt: & cõquaſſata ſunt:qm̃ iratus eff.

Aſcẽdit fumus i furore:& ignis ex ore eius deuorans: carbones iĩcẽſi ſũt ab eo.
C 1 nclinauit cælos & deſcendit: & caligo ſub pedibus eius. =
CEt aſcendit ſuper cherub & uolauit: tranſuolauit ſuper pennas uenti.

CPræ fulgore

CPoſuit tænebtas latibulũ ſuuũ:ĩ circuitu eius tæbemmaculu eius: tenebroſa aqua in nubibethens.

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CPræ fulgore:in cõſpectu eiꝰ nubes.trãſierũt grãdo & carbones ignis. C Et intonuit de cælo dũs
& altiſſimꝰ dedit uocẽ ſuã:grãdo & carbões ignis. C Et miſit ſagittas ſuas: & diſſipauit eos: & ful-
gura multiplicauit & cõſũpſit eos. C Et apparuerüt effuſiões atũ: & reuelata ſũt fũdam ẽta orbis.
L C Ab ĩcrepatiõe tua dñe:ab ĩſpiratõe ſpiritfuroris tn. C Miſit de alto: accepit me: extraxit me de
aquis muſtis. C Liberauit me de inimicis meis potẽtiſſimis: & de his ꝗq oderut me:qm robuſtiores
me erãt. C Præuenerũt meiĩ die afflictionis meæ. & factꝰ? ẽ dñs firmamẽtũ meu: & eduxit me in la
titudinẽ. liberauit me ꝗa placuit ei: C Rernibuit mihi dñs ſecũdũ iuſtitiã meã: & ſecũdũ muditiã
manuuʒz meaꝑ redidit mihi. C Quia cuſtodiui uias di: & non egi impie a deo meo. C Omnia
enim iuditia eius in cõſpectu meo: & præcepta ei? ũ aniouia me E fui ĩmaculatus cũ eo: & cu

4 ſtodiui me ab iniꝗtate mea. C Et reſtituit mihi dũs ſecũdũ iuſtitiã meâ: & ſecundũ manuũ meape
mũdiciã: in cõſpectu occuloꝶ eius. C Cum ſãcto ſactus eris & cũ uiro ĩnocẽte inocẽter ages. & cũ
n electo electꝰeris: & cũ puerſo puerteris. C Qm tu populũ pauperẽ ſaluabis: 6 oculos excelſos hu-
miliabis. C Quia tu illuminas lucernam meam domine deus meus illuminabis tænebras meas.
6 C In te enim cutrã accinctus & in deo meo tranſiliam murum. C Deus ĩmaculata uia eiꝰ eloquiù
/ domini igne examinatum: ſcutum eſt omnium ſperantiũ in ſe. C Quis eſt deus præter dominũ?

& quis fortis præter deum noſtrũ. C Deus ꝗ accingit me ſortitudine: & poſuit ĩmaculatã uiã meâ
CCoequans pedes meos ceruis: & ſuper excelſa ſtatuens me. ð ð
Docens manus meas ad prælium: & componens quaſi arcum æreum brachia mea.

o CDediſti mihi clypeũ ſalutis tuæ: & dextera tua cõfortabit me:& mãſuetudo tua multiplicabit me
n Dilatabis greſſus meos: & non defſicient tali mei.
epit CPerſequar inimicos meos & appræhendam: & non reuertar donec conſumam eos.
UVle CCœdã eos: & nõ poteris ſurgere: cadẽt ſub pedibꝰmeis. C Accixiſti me fortitudine ad pᷣlium.
¶ Uncuruaſti ſiſtẽteſ mihi ſpᷣ me.C Inimicoꝶ meoꝑ dediſti mihi dorſũ: & odiẽteſ me diſpdidiſti
Clamabunt & non erit qui ſaluet ad dominum: & non exaudiet eos.
neon Delebo eos ut puluerem: ante faciem uenti: ut lutum platearum proiiciam eos.
zwer E Saluabis me a contradictionibus populi:pones me in caput gentium.
uh C Populus quem ignoraui ſeruiet mihi: auditione auris obediet mihi.
anei CEilii alieni mẽtiuntur: filii alieni defluẽt & cõtrahẽtur in anguſtiis ſuis.
ormei Viuit dominus & benedictus deus meus: & exaltetur deus ſalutis meæx.
iinſen C Deus qui das uindictas mihi: & ſubdidiſti populos ſub me.
cen W¶ OQui ſeruas me ab inimicis meis: & a reſiſtentibus mihi eleuas me: a uiro iniquo libera me.

C Propterea confitebor tibi in gentibus domine:& nomini tuo cantabo. s
¶ Magniſicanti ſalutes regis ſu: facienti miſericordiã xpᷣo ſuo dauid: & ſemini eiꝰuſq; in ſæculũ⸗

“ —- Victori canticum dauid. CPlalmus. AXix.
Eli enarrãt gloriam dei: & opus manus eiꝰ annunciat firmamẽtum.
W¶ Dies diei eructat uerbum: & nox nodti indicat ſcientiam.
mni C Nõ eſt ſermo: & non ſunt uerba: quibus non audiatur uox eomum
heme PIn oẽm tertam exiuit ſonus eorum: & in fines orbis uerba eoꝑ: ſoli poſuit tabemaculum in elis.
wrii Et ipſe quaſi ſponſus procedens de thalamo ſuo. .
venpel C Exultauit ut fortis ad currendam uiam a ſummitate cæli egreſſus eius. .
t CEt curſus eius uſq; ad ſũmitarẽ illius: nec ẽ qui ſe abſcõdat a calore eius. C Lex dñi ĩmaculata cõ
u nentẽs aĩas: teſtimoniũ dñi fidele ſapientiã præſtãs puulꝰ. C Præcepta dñi recta lætiſicãtia cor: mâ
lne datum dñi lucidũ illuminãs oculos. C Timor dñi mũdus pſeuerãs in ſecula: iuditia domini uera:
cih⸗ dau nin ſemet ia. C Deſiderabilia ſup auꝶ & obrizũ præcioſu mult: & dulciora ſuper mel 8t
ot luſtificata in ſemet ipᷣa. abilia ſup auge & 0 præcioſũ multũ: & dulciota ſuper mel &
in fauũ redundantem. C Vnde ſeruis tuis docebit ea ĩ cuſtoci&dis eis fructus multus.
unf . CErrores quis ĩtelligit: ab occultis meis mũda me:a ſupbis quoq; libera ſeruum tuum
nend n Si non fuerint dñati mei:tũc ĩmaculatus ero & emundabora delicto maximo.
heiſbe CSint placentes ſermones oris mei: meditatio cordis mei in conſpectu tuo.
U ris meus: & redẽptor meus. CVictori caticũ dauid. Pfalm“9 XXe
nen⸗ Naudiat te dns ĩ die tribulatiõis: protegat te nomen dei lIacob:
us, CMittat auxilium tibi de ſancto: & de ſyon tueatur te. C Memor ſit oĩs ſacrificii tui: &
holocauſtum tuũ pinguæ fiat ſemper. C Det tibi ſecũdũ cor tuũ:& oẽ cõſiliũ tuũ ĩpleat.
EEECLaudabimur in ſalutari tuo: & in nomine dei noſtri ducemus choros.
Ain EImpĩeat dominus omnes petitiones tuas:nunc ſcio quoniam ſaluauit dominus chriſtum ſuum.
ezel CExaudiet eum de cælis ſanctuarii ſui in fortitudinibus ſalus dexteræ ſuæ. „
. CHi in curribus & hi in æquis & nos in nomine domini dei noſtri recordabimur.
Clpſi incuruati ſunt & ceciderunt:nos uero ſurreximus & erecti ſumus.
CDomine ſalua:tex exaudi nos in die inuocationis noſtræ.
N CVidori canticum dauid. C Pſalmns.
abent M& Omine in fonitudine tua lætabitur rex: & ſuper ſalutari tuo exultabit uehementer.

a iii

Wſalterium.

CDeſiderium cordis eius dediſti eis: & uoluntatem labiorum eius non fraudaſti eum.
Quoniã pᷣueniſti eũ ĩ benedictionibꝰbonitatis: pones ĩ capite eius coronã de obrizo. .
Vitã petüit a te & dediſti ei: & lõgitudinẽ dieꝑ ĩ ſæculũ & ĩ æternuũ. C Magna gloria eiꝰ i ſaluta⸗“
ri tuo. gloriä & decorẽ pones ſup eũ. C Pones eniʒ eũ bñdictionẽ ſẽpiterna & hilarabis eũ lætitia
apud uultũ tuũ. C Qm rex cõſidet ĩ dño: & ĩ miſericordia excelſi nõ decipietur. C Inueniet ma⸗
nus tua oẽs inimicos tuos:dextera tua ĩueniet oẽs odientes te. C Pones eos ut clibanũ ignis in tẽ
pore uultus tui:dñs ĩ furore ſuo pᷣcipitabit eos:& deuorabit eos ignis. C Fructũ eoꝑ de terra pdes
& ſemẽ eoꝶ de filiis hoĩum. Qm declinauerũt ſup te malũ: cogitauerũt ſcelus qd nõ potuerũt.
COQm pones eos humeg funes tuos firmabis cõtra facies eoꝑ. C Exaltare dnñe ĩ uirtute tua:cãta/
bimus & pſallem' fortitudines tuas. & Victori ꝓ cerua matutina cãticũ dauid. CPſal. XXII
Eus meus deus meus: quare dereliꝗſti me? lõge a ſalute mea uerba rugitus mei.
CDeꝰmeꝰclamabo p diẽ: & ñ exaudies & nocte nec ẽ ſilẽtiũ mihi: C Et tu hĩtator ſãctæ
lIlIaus iſrahel: i te confiſi ft pattes cõſiſi ſũt: & liberaſti eos. C Ad te clamauerũt & ſalui fa-
EEAadi ſunt:in te cõſiſi ſũt: & nõ ſunt cõfuſi. C Ego ãt ſum uermis & nõ homo: opprobrium
hominũ: & abiectio plebis. C Omnes uidentes me ſubſannãt me: demittũt labiũ mouent caput.
CCõſugit ad dñm:ialuet eum:liberet eum: qm̃ uult eum. C Tu autem propugnator meus ex ute-
ro: fidutia mea ab uberibus matris meæ:ĩ te piectus ſum ex uulua:de uẽtre mĩ̃is meæ deꝰ meꝰ es tu.
Ne longe fias a me:quoniam tribulatio proxima eſt: quoniam non eſt adiutor.
Circundederunt me uituli multi thauri baſam uallaueruntme.
CAperuerũt ſup me os ſuũ:q̃ſi leo capiẽs & rugiẽs:ſicut aqua effuſus ſũ:& ſeparata ſũt oĩa oſſa mea
Factum eſt cor meum tanquã cera liquæfacta: in medio uentris mei.
CAruit uelut teſta fortitudo mea: & lĩigua mea adheſit palato meo: & ĩ płuerẽ mortis detraxiſti me
CQuoniam circundederunt me canes conſilium peſſimorum uallauit me-
CFoderunt manus meas & pedes meos:muüeraui oĩa oſſa mea: ipſi reſpicientes uiderunt in me.
CDiuiſerunt ueſtimenta mea fibi: & ſuper ueſtimentum meum miſerunt ſortem
Tu autem domine ne longe fias:ſottitudo mea:in auxilium meum fſeſtina.
WErue a gladio animam meam de manu canis ſolitariam meam.
CSalua me ex ore leonis:& de cornibus unicorniorum exaudi me.
Narrabo nomen tuum featribus meis: in medio eccleſiæ laudabo te. MM
CQui timetis dñm laudate eù: oẽ ſemẽ iacob gloriſicate eũ: & mœtuat eũ uniuerſũ ſemen iſrahel.
CQuoniam non deſpexit:neq; contempſit modeſtiaʒ pauperis: & non abſcondit faciem ſuã ab eo
& cum clamanerit ad eum exaudiet. C Apud te laus mea in eccleſia multa: uota mea reddam ĩ cõ/
ſpectu timẽtiũ eũ. C Comedẽt mites & ſaturabũtur: laudabũt dim quærẽtes eũ uiuet cor eorum
in ſempiternum. C Recordabuntur & conuertentur ad dominum omnes fines terræ· =
CEt adorabit coram eo uniuerſæ cognationes gentium: quia domini regnum: & dñabitur gẽtib.
CComederũt & adorauerũt oẽs pĩgues terræ: añ faciẽ eiꝰ curuabũt genu: uniuerſi ꝗ deſcẽdunt in
puluerẽ. C Et anima eius uiuet: & ſemen ſeruiet eei. ”M
CNarrabitur domino ĩ generatione ueniẽt & ânũciabũt iuſtitiã eiꝰpopulo qui naſcetur quẽ fecit.
CCanticum Dauid. CPſalmus. XXIII.
OQOQO minus paſtor meus: nihil mihi deerit. in loco niridi accubauit me.
yCSuper aquas refectionis enutriuit me:animam meam refecit
CDeduxit me ſup ſemitas iuſtitiæ ꝓpter nomẽ ſuum. C Sed & ſi ambulauero in ualle
„ umbræ mortis nõ timebo malũ: qm̃ tu mecũ es: C Virga tua & baculus tuus. ipſa me cõſolabũtur.
CPones corã me menſã.ex aduerſo hoſtiũ meoꝶ. CImpinguaſti in oleo caput meũ:& calix meꝰ
inebrians. C Sed & benignitas: & miticordia ſubſeꝗtur me: omnibus diebus uitæ mez.
C Et habitabo in domo dñi:in longitudine dieꝶ. M
.êMẽ CCanticũ Dauid. Pſalmus. XXIIII.
OQ mino terra & plenitudo eius orbis & habitatores eiꝰ. C Quia ipſe ſup maria fundauit
euz & ſup flumina ſtabiliuit illuzj. Quis aſcẽdet in montẽ domini? & quis ſtabit in lo-
AAco ſancto eius’ C Innocẽs manibus & mundo corde: qui non exaltauit fruſtra aiam ſuã
& nõ iurauit doloſe. C Accipiet benedictionẽ a dño: & iuſtitiam a deo ſalutis ſuæ.
Hac generatio querentium eum: quærentium faciem tuam Iacob. C Leuatæ portæ capita ue⸗
ſtra: & eleuamini ianuæ ſempiternæ: & ingredietur rex gloriæ. C Quis iſtæ rex gloriæ? dñs fortis
& potens dñũs potens in ꝑrælio. CLeuatæ portæ capita ueſtra: & erigite ianuæ ſempiternæ: & in/-
glęrtdietur rex gloriæ. C Quis ipſe iſtæ rex gloriæ? dominus exercituum ipſe rex glonnæ.
ite dñe aĩam meã leuabo deus meus ĩ te confiſus ſum non erubeſcam.
C Neq; lætabũtur inimici mei mihi: etiã uniuerſi qui ſperãt in te non erubeſcent.
Erubeſcẽt ꝗiniq gerüt fruſtra. C Vias tuas dñe oñde mihi: & ſemitas tuas doce me.
CDeduc me in ueritate tua & doce me: quia tu deus ſalutis meæ:te expectaui tota die. P
1 VEV. Kecordate

⸗
iii
ma/
Ger
.

y

liie
liſt⸗
uun
du,
un

men

line

niebe
nico/

me
n

4

gn 1,

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CRecordare miſerationum tuaꝶ domine: & miſericordiarum tnarum: quia a ſempiterno ſunt.
C Peccatoꝶ adoleſcẽtiæ meæ: & ſceleꝶ meorũ ne meminers. C Secũdũ miſericordiã tuã recorda

re meiĩ: tu ꝓpter bonitatẽ tuâ dñe. C Bonꝰ& rectꝰ dñs: ppterea docebit pctõres ĩ uia. C Ducet mãa

ſuetos ĩ iudicio: & docebit modeſtos uiã ſuã. C Oẽs ſemiæ dñi miſericordia & ueritas his ꝗ cuſto

diũt pactũ eiꝰ & teſtificatiões eius. C Propter nomẽ tuũ dñe ꝓpitiare iniqtati meæ: qm grãdis eſt.

Quis eſt iſte uir timẽs dñm:quẽ docebit ĩ uia quã elegerit. C Anima eiꝰĩ bonis cõmorabitur: &

ſemen eius hereditabit terrã. C Decretũ dñi timẽtibꝰeũ: & pactũ ſuũ oſtendet eis. C Oculi mei ſẽ

per ad dominum: qm̃ ipe adducet de reti pedes meos. C Reſpice in me & miſerere menqm̃ ſolus
pauper ſum ego. C Tribulationes cordis mei multiplicatæ ſunt: de anguſtiis meis educ me.
C Vide humilitatẽ meam & laborẽ meũ: & porta omnia peccata mea. C Vide inimicos meos: qm
multiplicati ſunt: & odio iniquo oderunt me. C. Cuſtodi animã meã & libera me: nõ confundar:
quoniam ſperaui in te. C Simplicitas & æquitas ſeruabunt me: quia expectaui te.
CRedime deus iſrahel ex omnibus anguſtiis ſuis. CPſalmus. XXVI.
Vgdica me domine:quia ego in ſimplicitate mea ambulaui:& in dño confidẽs nõ deficiã.
NCProba me domime & tenta me: confla renes meos: & cot meum.
CQm miſericordia tua ĩ conſpectu oculorũ meoꝶ ẽ: & ambulabo in uenitate tua.
A]CNon ſedi cum uiris uanitatis: & cum ſuperbis non ingrediar.
COdiui eccleſiã peſſimorum: & cum iniquis non ſedebo.
CLauabo in innocentia manus meas:& circuibo altare tuum domine.
Vt audiam uocem laudis:& enarrem omnia mirabilia tua.
¶ Domine dilexi habitaculum domus tuæ: & locum tabemaculi gloriæ tuæ.
Ne auferas cum peccatoribus animam meam: & cum uiris ſanguinum uitam meam.
CIn quorum manibus ſcelus:& dextera eorum repleta eſt muneribus.
¶Ego autem in ſimplicitate mea gradiar: redime me & miſerere mei.
CPes me ſtetit in recto ĩ eccleſiis benedicã dim. CPſalmus Dauild. XXVII.
O minꝰ Iux mea & ſalus mea: quẽ timebo. C Dũñs fortitudo uitæ meæ quẽ fomidabo
N. C Dum appropinquarent ſuper me maligni: ut comederent carnem meã hoſtes mei
A & ini mici mei ipſi & impegerunt & ceciderunt. CSi ſteterint aduerſum me caſtra nõ
— „ . timebit cor meum: ſi ſutrexerit contra me bellum in hoc ego confidam.
EEEECVnũ petiui a dio hoc reqtã: ut ĩhabitẽ in domo di omnibus diebus uitæz meæ.
CEt uideam pulchritudinem domini: & attendam templum eius.

C Abſcondit enim me in umbra ſua in die peſſima abſcondit me in ſecreto tabernaculi ſui.

¶n petra exaltauit me. C Nũc quoq; exaltauit caput meum ſuper inimicos meos:ꝗ ſunt ĩ circuitu
meo:& ĩmolabo in tabernaculo eius hoſtias iubili cantabo & pſallam domino.
CAudi domine uocem meam inuocantis miſerete mei: & exaudi me.

C Tibi dixit cor meum quæſiuit uultus meus faciem tuam domine & requiram.

Ne abſcondas faciem tuam a me:ne declines in furore a ſeruo tuo.
CAuxilium meum fuiſti: ne derelinquas me: & ne dimittas me deus ſalutis meæ.
CPater enim meus & mater mea: deteliquerunt me: dominus autem collegit me.
Oſtende mihi domine uiam tuam: & deduc me in ſemitam rectã propter inſidiatores meos.
C Ne tradas me animæ tribulantiũ me: quoniã inſurrexerunt cõtra me teſtes falſi & aptũ mẽdatiũ.
CCredo ut uideam bona domini in terra uiuentium: expecta dominum confortare: roboretur cor
tuum: & ſuſtine dominum. CPſalmus Dauid. XXVIII.

A rer his qui deſcendunt in lacum. C Audi domine uocem depracationis meæ: cum cla-
mauero ad te: cum leuauero manus meas ad oraulum ſanctum tuũ. C Ne tradas me cũ
ipiis: & cũ operãtibus iniquitatẽ: qui loquũtur pacẽ amicis ſuis: & ẽ malũ ĩ corde eorum.
CDa eis ſecũdũ opus ſuum:& ſecũdũ malũ adinuentionum ſuarum: iuxta opus manuũ ſuarũ da
eis: tedde retributionem ſuam illis. C Quoniam non intellexerunt opera domini: & opus manuũ
eius: deſtrue eos & non ædiſicabis. C Benedictus dominus quoniam exaudiuit uocem depræca/-
tionis meæ. Dominus fortitudo mea: & ſcutum meum:in ipſo conſſum eſt cor meũ: & habui
adiutorium. C Gauiſum eſt cor meum: & in cantico meo conñitebor illi.

reditati tuæ: & paſce eos. & ſubleua eos uſq; ĩ æternum.
Canticum dauid. C Pſalmus. XXIXN. .
pPprferte domino filii dei: afferte domĩo glonã & ĩperiü: afferte domino gloriã nomini eiꝰ

—

Wnus ſuper aquas multas. C Vox domini in fortitudine: nox dñi in decore.
CVox dñi coniringẽtis cedros:& conftinget dominus cedros libani: & diſperget eas quaſi uitulũ
libani:& ſarion quaſi filius rinocerotis. C Vox dñi diuidens flãmas ignis. iij
èH a iiii

D te domine clamabo fortis meus ne obſurdeſcas mihi: ne forte tacente te mihi compa-*

—

è

CDominus fortitudo mea. & robur ſalutarium chriſti ſui eſt. C Salua populum tuum & benedic

NCAdorate dominũ in decore ſancto. C Vox dni ſup aꝗs: deus gloriæ intonuit: domi-

SIſalterium.

CVox domini parturire faclens deſertum: parturire faciens deſertum cades.
CVox domino ohſtetricãs ceruis: & reuelãs ſaltus: & in tẽplo eius oĩs loquætur glorlam

Dñs diluuiũ ĩhabitat & ſedebit dñs rex ĩ æternũ. C Dñs fortitudinẽ populo ſuo dabit: dis bů⸗ D
et populo ſuo in pace. C Pſalmꝰ* cãtici ꝓ dedicatiõe domꝰ Dauid. CPfſalmꝰ. XXX

täaltabo te dne qm̃ ſaluaſti me: & nõ delectaſti inimicos meos ſup me. C Dnñe deꝰ meus
cclamaui ad te: & ſanaſti me. C Dñe eduxiſti ex ĩferno aiam meam uiuificaſti me ne deſcẽ
AQerẽ i lacũ. C Cãtate dño ſancti eius: & cõfitemini memoriæ ſanctitatis eius.

tur fletus: & in matutino laus. C Ego autẽ dixi abũdãtia mea: nõ mouebor in ſempiternum.
CDñe in uolũtate tua ſtatuiſti mõti meo fortitudinẽ: abſcõdiſti faciẽ tuã & factus ſum cõturbatus.

CAd te dñe clamabo:& dñm depræcabor. C Quæ utilitas ẽ ĩ ſguine meo dũ deſcẽdero in cor-

ruptionem. C Nuũꝗd cõſitebitur tibi puluis? an ànũciabit ueritatẽ tuam? C Audi dnñe & miſerere
mei:dñe eſto adiutoriũ meũ. C Conuertiſti planctũ meũ: in chorũ mihi: ſoluiſti ſaccũ meũ & ac-

cinxiſti me lætitia: CVt laudet te gloria mea: & nõ taceam dñe deꝰmeꝰ in ſempiternum confite-

bor tibi. C vVictori Pſalm* Dauid. XXXI.
N te domine ſperaui non confundar in æternum:in iuſtitia tua ſalua me.

WInclina aurem tuam uelociter libera me. C Eſto mihi in lapidem fortiſſimũ & in do⸗
1mü munita:ut ſalues me. C Quia petra mea & munitio mea tu es & propter nomẽ tuuz

dux meꝰ eris: & enutries me. C Educes me de reti quod abſconderũt mihi: quia tu forti⸗
tudo mea es. C In manu tua cõmẽdo ſpiritum menͥ. C Redemiſti me domine deus ueritatis.
COdiſti cuſtodiẽtes uanitates fruſtra. C Ego aũt in dño cõſiſus ſum: exultabo & lætabor in miſe/

ricordia tua. Qm̃ uidiſti afflictionẽ mea: cognouiſti tribulationẽ aĩiæ meæ: & nõ cõcluſiſti me ĩ

manu inimici: ſtatuiſti ĩ latitudine pedes meos milerere mei dñe: qm tribulor. C Caligauit in furo
re oculꝰmeꝰ: aĩia mea & uẽter meꝰ. ¶C Quia cõſũptæ ſũt ĩ mœrore nitæ meæ: & anni mei ĩ gemitu:
AInfirmata eſt iniquitate uirtus mea: & oſſa mea contabuerunt. C Apud oẽs hoſtes meos factus

ſum opprobriũ: & uicinis nimis meis: & timor notis meis. C Qui uidebant me in plateis fugiebät

a me:obliuioni traditus ſum quaſi mortuus a corde: factus ſum quaſi uas perditũ:
CAudiui enim opprobrium multorum congregatione in circuitu.
Cum inirent conſilium aduerſum me: & ut auferrent animam meã cogitauerunt.
Ego autem in te ſperaui domine dixi deus meus ex tu in manu tua tempora mea. 2
CLibera me de manu inimicorum meorum: & perſequentium me. C Oſtende faciem tuam ſup
ſeruuʒ tuuʒ: ſalua me in miſericordia tua domine ne confundar. quia inuocaui te.
CConſundantur ĩpii taceant in inferno muta fiant labia mendacii.

☛

CQuæ loquũtur cõtra iuſtũ dura ĩ ſupbia & deſpectione. C Quã multa ẽ bonitas tua quã abſcö⸗

diſti timẽtibꝰte:opatꝰes ſperãtibꝰĩ te:ĩ cõſpectu hlioꝶ hoĩum. C Abſcõdes eos ĩ ꝓtectione uultus

4 2 „ à

tui a duritia uiri. Abſcõdes eos ĩ umbra:a cõtradictione linguarũ. C Bñdictus dñs qui mirabi-

lẽ fecit miſericordiã ſuã mihi:in ciuitate munita. C Ego dixi ĩ ſtupore meo proiectus ſum:de con
ſpectu oculoꝶ tuoꝶ. C Ergo ne: audiſti uocẽ depræcationis meæ: dum clamarem ad te.
Diligite dñm oẽs ſancti eius: fideles ſeruat dñs retribuet his: qui ſatis operãtur ſupbiã.
CCõtortamini & roboretur cor ueſtrũ omnes qui expectatis dominum.
CEruditio Daucdd. CPfſalmus. XXXII.
Eatus cui dimiſſa ẽ iniquitas: & abſcõditũ ẽ peccatũ. C Beathõ cui nõ putauit dñs iniꝗ
tatẽ:nec ẽ ĩ ore ſpũ eiꝰdolus.C Qm tacui attrita ſũt oſſa mea:ĩ rugitu meo tota die.
CDie. n. ac nocte grauatur ſup me manꝰtua:uerſatꝰſũ ĩ miſetia mea:cũ exarſerit æſtas iu
iter. C Peccatum meum notum faciam tibi: & iniquitatem meam non abſcondi.
Dixi cõſitebor ſcelꝰmeũ dño.& tu dęmiſiſti iniquitatẽ pcti mei. C Pro hoc orabit oĩs miſericors
ad te:tp̃s ĩueniẽs:ut cũ inundauerint aquæ multæ ad illũ nõ accedãt. C Tu es ꝓtectio mea: ab ho/
ſte cuſtodies me:laus mea ſaluans circùdabis me. ¶C Docebo te & mõſtrabo tibi uiã per quã ambu
les:cogitabo de te oculo meo. C Nolite fieri ſicut æquus & mulus: quibus non eſt itellectus.
CIn camo & freno maxillas eoꝑ cõſtringe: qui non accedũt ad + Multi dolores ĩpii:cõſidẽteʒ

CPſalmus. XXXIII.
S Audate iuſti dominum. rettos decet laudatio.
BCConfitemini dño in cythara: in pſalterio decacordo cantate ei.
. ☛◻S CCantate ei canticum nouum. diligenter pſallite ei in inbilo.
WQuam rectum eſt uerbum domino & omne opus eius in fide.
Diligit iudicium & iuſtitiam:miſericordia domini plena eſt terra.
Q Verbo domini cæli firmati ſunt: & ſpiritu oris eius omnis ornatus eorum.
¶Congregans quaſi in utrem aquas maris: ponens in theſauris abyſſos.
CTimeat dominum omnis terta ĩꝑſum ſormident uniuerſi babitatores orbis:

Qvia iple

CQm ad momẽtũ ẽ ira eius: & uita in repropitiatione eiꝰ. C Ad ueſperum cõmorabi

ãt ĩ do miſericordia circũdabit: C Lætamini ĩ dño: & exultate iuſti: & laudate eũ oẽs recti corde.

—è—

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CQuia lpſe dixit & ſactus ẽ. ĩpſo precipiente ſtetit. C Dñs diſſoluit conſilia gentiũ:irritas facit co⸗

, gitationes populorum. C Conſilium aut dui ſtabit in æternum cogitationes cordis eius. in gene
H ratione & generationem. C Beata gens cuius ẽ dũs deus eius obulus quẽ elegit ĩ hereditatẽ ſibi
C De cælo teſpexit dominus: uidit omnes filios adam:de firmiſſimo ſolio ſuo: proſpexit umuerſos
habitatores terræ. CFingens pariter corda eorum intelligens ommia opera eorum.
Non ſaluatur rex in muſtitudine exercitus nec fortis liberabitur in multitudine uirtutis.
CEallax equus ad ſalutem: & in multitudine roboris ſui non ſaluabitur.
CEcce oculi dñᷣi ſuper timẽtes eum: & expectantes miſericordiam eius: ut eruat de morte aĩas eoꝶes
n uiniſicet eos in fſame.C Anima noſtra expectauit dñmiauxilium noſtrũ & clipeus noſter eſt. in
enim lætabitur cor noſtrũ: quia in nomine ſandto eius ſperauimus.
ank ¶ Sit miſericordia tua domine ſuꝑ nos ſicut expectauimus in te. ð
õ CPſalmus danuiid. XXxXlIIII.
in⸗, 1 Enedicam dominum in omni tempore: ſemper laus eius in ore meo.
N See In domino laudabitur aĩa mea: audient mites & lætabuntouor..
CMagnifſicate dominum mecum: & exaltabimus nomen eius pariter
Queſiui dñm && exaudiuit me:de omnibus anguſtüis meis liberauit me.
nd CReſpicite ad eum & confluite: & uultus ueſtri non erubeſcent.
tun, CHic pauper clamauit: & dñs exaudiuit & de oĩbus tribulationibus eius ſaluauit eum.
on⸗ CCircundat angelus domini in gyro timentes eum: & eruet eos.
u. Gaſtate & uidete:qm̃ bonus dũs:beatus uir qui ſperat in eo.
niſe, CTimete dominum ſancti ius. quoniã non eſt inopia timẽtibus eum.
Imen CLeones indiguerunt & eſurietunt. quærentibus autem dominum non deerit omne bonum.
nino CVenite filii audite me timorem domini docebo uos.
wirn Quis eſt uir qui uelit uitam diligens dies uidere bonos.
lin CCuſtodi linguam tuam a malo: & labia tua ne loquantur dolum.
Gedi CRecede a malo & fac bonum: quere pacem & periequere eam.
COculi dñi ad iuſtos: aures eius ad clamotes eorum. C Vultus aũt dñi ſuper facientem malaut
perdat de terra memoriam eorum. C Clamauerunt & dominus exaudiuit: & ex omnibus tribula-
tionibus eorum liberauit eos. CIuxta ẽ dũs cõtritis corde. & cõftactos ſpiritu ſaluabirt.
CMaltæ tribulationes iuſti: & ex omnibus uüllis liberauit eum dominus. C Cuſtodit dominus om
n h nia oſſa eius: unum ex eis non confringetur. C Interficiet impium malitia. & odientes iuſtum cul-
pabuntur. C Redimit dominus ammas ſeruorum ſuorum: & non peccabunt oẽs ſperãtes ĩ ſe.
— CPſalmus daund. XXXV. U
1bld⸗ Vdica due aduerſarios meos. pugna cõtra impugnantes me. C Appræhende ſcutũ & ha
ewuluns DAſtam: & cõſurge in adiutotium meum. C Euagina gladiũ & poccupa ex aduerſo pſequẽ
mitidi . tes: me dic aiæ meæ ſalus tua ego ſum. C Contundãatur & reuereantun ꝗ qrunt aiam meâ
mdecon CConuertantur retrorſum: & confundantur: qui cogitant mihi mala.
. CFiant ſicut puluis ante faciem uẽti: & angelus dñi impellat. C Sit uia eorum tænebræ & lubricũ:
& angelus dnñi pſequatur eos. Quia fruſtra abſconderũt mihi inſidias retis ſui: ſine cã ſoderuũt animæ
meæ. C Veniat ei calãitas: quã ignorat: & rete ſuũ qd abſcondit cõprehẽdat eũ: & cadat in laqueũ
4 CAia auᷣt mea exultabit in dño.& lætabit᷑ in ſalute ſua C Oia oſſa mea dicẽt: dñe qſimilis tuai eru
Gürii ens inopẽ a ualidiore eius: pauperẽ & mẽdicũ a uiolen 1o. C Surgentes teſtes iniqui quæ neſcicbãt
ce. interrogabant me: reddebãt mihi mala pro bono: ſterilitatẽ aĩæ meæ. Ego aut cum infirmater
Atui ab eis: induebar cilicio:humiliabã in ieiunio aiĩiam meã: & oratio mea in ſinam meum cõuertebat᷑.
¶ Quaſi ad amicũ quaſi ad fratrẽ meũ ſic am bulabã: quaſi lugẽs mater triſtis: ſie incuruabar.
eicnn CEt infiumitate mea lætabantur: & cõgregabãtur: collectflunt aduerſum me pcutientes neſciebam
b bo CScindentes & nõ tacẽtes:in ſimulatione uerborũ fidoꝶ:frendebant cõtra me dentibus ſuis.
13 Domine quãta aſpicies conuerte aĩiam meã a calamitatibus ſuis:a leonibus ſolitori meam:
wian CConſitebor tibi in eccleſia grãdi:ĩ populo forti laudabo te. C Nò lætẽtur ſup me inimici mei m
ui z. Qdaces: odiẽtes me fruſtra: cõmuẽtes oculo. C Nõ enĩ pacẽ loquũtur ſed ĩ rapina terræ uerba fraudu
lẽta cõcinãt. C Et dilatauerũt ſup me os suũ dixerũt uah uah uidit oculus noſter. C Vidiſti dnñe:

ne taceas: dñe ne elõgeris a me. C Cõſurge & uigilauit iudiciũ meũ: deꝰmeꝰ& ds meꝰ? ĩ cam meã
Cludica me ſecũdũ iuſtitiã meam:dñe deus meus:& ne inſultent mihi. C Nec dicãt in corde ſuo
uah aiæ noſtræ: ne dicãt obſorbuimꝰ eũ. C Cõfundãtnr & reuereãtur pariter qui lætatur in afflicti
one mea. C Induantur confuſione & uerecundia qui magniſicantur ſuper me -
CGaudeant & lætentur qui uolunt iuſtitiam meam: & dicant ſemper magniſicetur dominus: qui

E uolunt pacem ſerui eius.

Et lingua mea meditabitur iuſtitiã tuam tota die laudem tuam. l
CPro uictoria ſeruo domini dauid. CPſalmus. XXXVI.
Ixit ſcelus imꝑii in medio cordis eius.nõ ẽ timor dei ante oculos eius.

—

2

CQuoniĩam doloſe agit aduerſum eum in oculis ſuis. ut inueniret iniquĩtatem eius ad odiendum
CVerba oris eius iniquitas & dolus ceſſauit cogitare benefacere. C Iniquitatem cogitat in cubili
ſuo.ſtabit in uia non bõa. malum non abiciet. T Domine ĩ cælo nmuſſericordia tua & ſides tua uſq;
ad nubes. Cluſtitia tua quaſi montes dei iuditia tua abiſſus multa. C Homines & iumenta ſaluos
facies dñe.qᷓ precioſa eſt miſericordia tua deus. CEt filii adam in umbra alarum tuarum ſperabũt:
inebriabuntur de pinguedine domus tuæ: & torrentem delitiarum tuarum potabis eos.

Quoniam tecum eſt fons uite in lumine tuo uidebimus lumen. C Attrahe miſericordiam tua;
ſcientibus te & iuſtitiam tuam rectis corde. C Non ueniat mihi pes ſuperbiæ. & manus impioruʒ

non me commoueat. C Ibi ceciderunt operantes iniquitatem. expulſi. ſunt.nec potuerũt ſurgere:
Pſalmus dauid. XXXVII.
5 Oli contendere cum malignis. neq; emuleris facientes iniquitatem. C Qm̃ ſicut herba
uelociter cõterentaur. & ſicut holus uiride marceſcẽt. C Spera in do & fac bonũ. peregri
enare in terta. & paſcere fide. C Delectare in dño: & dabit tibi petitiones cordis tui.
ESnh, .Volue ſuper dominum uiã tuam: & confide in eo: & ipſe faciet.
CEt educet ſicut lumẽ iuſtitiam tuã: & iudiciũ tuũ ſicut meridiẽ. C Tace dño expecta eum.
CNoli contendere aduerſus eũ qui ꝓſpicit in uia ſua.aduerſum uirũ qui facit quæ cogitat.
CDimitte iram & relinquæ furorem. noli contendere ut malefacias.
CQuoniam ꝗ malefaciunt interibunt. expectantes aũt dñm ipſi hereditabunt terram.
CAdhuc enim modicu: & nõ erit impius & cogitabis de loco eius & non ſubſiſtet.
WMites autem hereditabunt terram: & delectabuntur:in multitudine pacis.
CCogitat impius de iuſto: & frendet aduerſum eũ dentibus ſuis: dominꝰ deridebit eũ nides ꝙ ue-
niet dies eius. C Gladium euaginauerunt impii: tetenderunt arcũ ſuum: ur pcutiãt egenũ & paupe
rẽ & interſiciãt rectos in uia. C Gladius eoꝶ iĩgrediatur in cor eoꝶ: & arc'cõſtingatut. C Melius ẽ
parum iuſto ꝗᷓ diuitiæ impioꝶ multæ. m brachia impioꝶ: cõirigẽtur: ſ bleuat aut iuſtos dñs
Nouit dominꝰ dies immaculatorũ: & hereditas eorũ æterna erit. C Nõ confundentur in tpe ma
lo: & in diebus famis ſaturabuntur: quia impii pibunt. C Et inimici di gloriãtes: ut monocerotes
cõſumentur. ut fumus cõſumẽtur. C Fenus accipit impius & nõ reddit: iuſtus aũt donat & tribuit.
Quia ꝗ benedicti fuerint: ab eo hereditabunt terram: & qui maledicti intenibunt.
A domino greſſus uiri firmantur: & niam eius uolet. C Cum ceciderit. non allidetur: quia domi

nus ſubſtentat manum eius. C Puer fui ſi quidẽ ſenui: & nõ uidi iuſtu derelictũ:neq; ſemẽ erꝰ qrẽs.

anem. CTota die donat: & commodat: & ſemẽ eius ĩ benedictione erit.
Recede a malo & fac bonũ & habita in ſempiterno. C Quia dũs diligit iudicium & nõ derelin/
quet ſanctos ſuos in æternũ:cuſtoditi ſunt:& ſemen impiorum peribit. C Iuſti hereditabunt terrã
& inhabitabunt in ſeculũ ſuꝑ eã. C Os iuſti meditabitur ſapiam: & lingua eius loquetur iudiciũ.
CLex dei eius in corde eius:non deficient greſſus eius. C Conſiderat impius iuſtũ: & quærit ut oc/
cidat eum: dñs autẽ nõ derelinquet eum manus eius: & non condemnabit eum cum iudicatur.
Expecta dñm & cuſtodi uiam eius: & exaltabit te: ut poſſideas terrã: cũ interibunt impii uidebis.
CVidi impium robuſtum & fortiſſimũ: ſicut indigena uirentem: & tranſiui & ecce non erat: & quæ
ſiui eum & nõ eſt inuentus. C Cuſtodi ſimplicitatẽ & uide rectum: quia erit ad extremũ miro pax.
CPræuaricatores delebũtur pariter: & nouiſſimũ impiorum pibit. Salus auũt iuſtoruz a domino
fortitudo eorũ in tꝑe tubulationis & auxiliabitur eius dominꝰ: & ſaluabit eos enipiet eos ab impiis
& ſaluabit eos: quia ſperauerunt in eo.
E Canticũ dauid in commemoratione ſabbati. Pſalmus. XXXVIII:
6 O mine ne ĩ ira tua arguas me neq; in furore tuo corripias me. T Q.m ſagittæ tuæ ĩſxæ
ſunt mihi: & tetigit me manꝰtua. Non ſanitas in carne meaa facie indignatiõis tuæ: ñ

onꝰgraue aggrauatæ ſũt ſup me. C Computruerunt. & tabuerunt cicatrices meæ: a facie inſipiẽtiæ
meæ. C Afflictus ſuʒ & ĩcuruatꝰſũ nimis tota die mœrens ambulabã. C Qm̃ lübi mei repleti ſũt
ignominia & nõ ẽ ſanitas in carne mea. C E uigilaui & afflictus ſuʒ nimis: rugiebam a gemitu cor
dis mei. C Dñe in conſpectu tuo omne deſidexium meu: & gemitus meus ad te non eſt abſcõditꝰ.
CCor meũ fluctuabat dereliquit me fortitudo mea: & lux oculorũ meorũ: & ipᷣa non eſt mecum.
CCari mei & proximi mei:quaſi cõtra lepram meã ſteterunt: & uicini mei longe ſteterunt: & irrue-
bãt quærẽtes aĩiam meã & inueſtigãtes mala mihi: loquebãtur ĩſidias & dolos tota die meditabãt᷑.
CEt ego taꝗ ſurdus nõ audiã:& ſicut mutꝰ nõ apiet os ſuũ. CEt fui ſicut homo ꝗ non audit nec in
Ore ſuo redargutiones. C Te enim dñe expectabam: tu exaudies domine deus meus.
Quia dixi ne forte inſultent mihi: & cum uacillauerint pedes mei:ſuper me magniſicentur.
Quia ego ad plagas paratus ſum: & dolor meus contra me eſt ſem per.
Quia iniquitatem meam annuntio: & ſollicitus ero pro peccato meo.
CI nimici mei autem uiuentes confortati ſunt: & multiplicati ſunt odientes me mendaciter.
CEt qui reddunt mala pro bono aduerſabantur mihi: qm̃ ſequebar bonum.

CNe derelinquas

ſ Sseeseeeeseee Seen

pax oſſibus meis a facie peccas mei. C Qm iniquitates meæ tranſierũt caput meũ: quaſi

eBBasesesss

☛

JZJurxta hebꝛaicam ueritatem.

un
CNe derelinquasime domine deus meus:ne elongeris a me. C Feſtina in auxilium meum domi⸗
nee ſalntis mez. Pro uictoria leduthun. pſalmus daunid. Pfſalmus. XXXVIIII.
it Ixi cuſtodiam ulas meas: ne peccẽ in ligua mea. C Cuſtodiam os meũ ſilentio: dõec ẽ
SXXX“N SSimpius contra me. C Obmutui. & ſilentio tacui de bono & dolor meus cõturbarus ,
3 NISEX) Cincaluit cor meum in medio mei in meditatione mea incẽſus ſumigi.
13 E C Locutus ſum lingua mea. oſtende mihi domine finẽ meum: & menſuram diesꝶ me
en orum quæ ſcit:ut ſciã quid mihi deeſt. C Ecce breues poſuiſti dies meos: & uita mea
quaſi non ſit in cõſpectu tuo: C Omnia enim uanitas oĩs homo ſubſiſtẽs: t̃ in imagine ambulat
ein HM homo: tm fruſtra conturbatur. C Congregat & ignorat cui dimittat ea: nũc ergo ꝗc' expecto dñe
nl tand mea tu es. C Ab omnibus iniquitatibus meis libera me opprobriũ ſtulto ne ponas me.
Obmutui nõ aperui os meũ quia tu feciſti: tolle a me plagas tuas: a contentione manus tuæ: ego
conlſumptus ſum. CIncrepatiõibus propinquitate corripuiſti uirũ & poſuiſti quaſi tineã deſidera
bilia eius. C Verũtamẽ uanitas omnis homo. C Audi orationẽ domine & clamorem meũu: exau
di ad lachrimã meam ne obſurdeſcas. C Quia aduena ego ſum apud te & peregrinus ſicut omnes
patres mei. C Parce mihi ut rideam. ante ꝗᷓ uadã non ſubſiſtam.
C Pro uictori dauid Canticum. C Pſalmus M1.
E—Xpeckans expecttaui dim: & inclinauit ad me: & audiuit clamorem meum: & eduxit me
N Ae lacu ſonit de luto cœni. C Et ſtatuit ſuper petrã pedes meos: ſtabiliuit greſſus meos:
AE& dedit in ore meo canticum nouum: laudem deo noſtro. C Videbut muſti & timebũt
pre⸗ & ſperabut in domino. C Beatus uir qui poſuit dim conſidentiã ſuam. & nõ eſt auerſus ad ſuper
pe bias pompasq; mendacii. C Multa feciſti tu domine deus meus mirabilia tua & cogitationes tuas
lis pro nobis. C Non inuenio ordinẽ coram me: ſi narrare uoluero & numerare plura ſunt ꝗᷓ ut narra
din ri quæant uictimã & oblationẽ noluiſti. aures fodiſti mihi. C Holocauſtũ & ꝓ peccato non petiſti
dema tunc dixi ecce uenio. C In uolumine libri ſcriptum ẽ de me: ut facerem placitum tibi: deus meꝰ uo
o lui: & legem tuam in medio uentris mei. Annunciaui iuſtitiam tuã in eccleſia multa: ecce labia
Un mea nõ prohibebo. C Domine tu noſti. C Iuſtitiam tuam non abſcondi in medio cordis mei: f-
dem tuam && ſalutare tuũ dixi. C Non abſcondi miſericordiã tuã: & ueritatẽ tuâ in eccleſia multa.
uchri VWCIu dñe nñꝓhibebis miſericordias tuas a me: miſericordia tua & ueritas tua iugiter ſeruabür me.
i CCircundederunt enim me mala: quoꝶ non eſt numerus: comprehenderunt me iniquitates meæ
& nõ potui uidere. C Plures factæ ſunt ꝗᷓ capilli capitis mei: & cor meum dereliquit me.
erelin⸗ N¶ LoPlaceat domineut liberes me: domine ad adiuuandum mefeſtina.
leni ¶ TConſundantur & reuereantur ſimul: quærẽtes animam meam: ut auſferant eam:
cicii. CConuertantur retrorſum. & confundantur qui uolunt mihi maa.
nd/ Pereant poſt confuſionẽ ſuam:qui dicunt mihi nah uah. =
ru. CAudiant & lætentur in te. qui querunt te. dicant iugiter. magnifſicetur dũs ꝗ diligũt ſalutare tuũ:
dee⸗ CEgo autem ſum egen & pauper: dominus ſollicitus erit pro me. MM
ra CT Auxilium meum & ſalutare meum: tu es deus meus ne moreris.
unt NPA& Eatus qui intelligit ſuper pauperem: in die mala liberabit eum dominuns.
Pimi CDñs cuſtodiet eũ & uiuiſicabit eũ. & beat'erit ĩ terra: & nõ tradet eũ aĩæ inĩcoꝑe ſuoꝶ.
1 CDominus confortabit eũ in lecto infirmitatis: totũ ſtratum eiꝰ uertiſti ĩ egrotatõe ſua.
D CEgo dixi domine miſerere mei: ſana animam meam: quia peccauitibi. HM
4 CImmici mei loquũtur malum mihi: quando morietur & peribit nomen eius.
rini CEt ſi uenerit ut uiſitet:uana loquetur. cor eius congregabit iniquitatem ſibi.
nar C¶ C Egrediẽs foras detrahet. C Simul aduerſum me murmiabãt omnes odientes me: cõtra me co/
iguin gitãt malũ mihi. C Verbũ impietatis infundebant ſibi. C Qui dormiuit non addet: ut reſurgat.
ipien⸗ C Sed & homo pacificus meus in quo habui fiduciam: & qui manducabat panem meũ leuauit cõ/
guii tra me plantam. C Sed ru dñe miſerere mei: & leua me: ut reddam eis.
mimte NWVqIn hoc cognoui ꝙ uelis me:& leua me:quia non inſultabit inimicus meus mihi.
büit CQ¶ LEgo aüũt in ſimplicitate mea adiutus ſum a te. & ſtatues me ante faciem tuam in perpetuum.
neumn CBenedictus dñs deus iſrael a ſeculo & uſq; in ſeculum amen & amen. l
Gine⸗ CQ¶ CPro uictoria doctiſſimi filiorũ choræ. CbPſalmus. XLII.
itii AEVlcnt ceruus deſiderat ad fontes aquarum: ſic anima mea deſiderat ad te deus.
linerin CSitiuit anima mea ad deum fontem uiuum: qñ ueniam: & uidebo faciem dei.

— CFuerũt mihi lachrymæ meæ pãis die ac nocte: cũ diceretur mihĩ tota die. ubi ẽ ded tuꝰ
n W¶ Horũ recordatus ſum: & effudi in me aĩam meã:quia ueniã ad umbraculũ.tacebo uſq; ad domũ.
Adei. C In uoce laudis & confeſſionis multitudinis feſta celebrãtis. Quare icuruaris aia mea: &
cõturbas me. C Expecta dñuʒ: quia adhuc confitebor ei in ſalutaribus uultus eius. C Deus meus ĩ
u. me ipo aĩa mea incuruatur ppea recordabor tui de terra iordanis & hermonis de monte minimo.
CQ¶C Abpſſus abyſſũ nocat.ĩ uoce cataractapꝶ tuap::oẽs gurgites tui & flud?tui ſuper me traſierunt.

—.

Wſalterium.

C Per diem mandauit dñs miſericordiam ſuam. & nocte canticum eius
CSecum oratio deo uite meæ. dicazʒ deo petra mea. quare oblitus eſt mihi quare triſtis incedo affii
ente inimico. Cum me interficerent in ofſibus meis. exprobrauerunt mihi hoſtes mei dicentes
mihi tota die: ubi eſt deus tuus. Quare incuruaris anima mea: & conturbas me.
CExpecta dominum. qm̃ adhuc contebor ei ſalutibus uultus mei & deo meo.
CPſalmus dauid. XLIII. . ”””
Vdica me deus & diſcerne cauſam meam de gente non ſancta. a uiro iniquo & dololo ſal
ua me. C Tu enim deus fortitudinis meæ quare pieciſti me: quare triſtis incedo affligen
te inimico. C Mitte lucẽ tuam & ueritatem tuam: ipſa ducent me: introducent in montẽ
ſanctum tuũ & in tebernacula tua. C Et introibo ad altare dei: ad deum lætitiam exultati-
onis meæ. C Et confitebor tibi in cithara deus deus meus: quare incuruaris aĩa mea: & quare cõtut
as ſup me. C Expecta deum: qm̃ adhuc confitebor ei ſalutibus uultus mei & dei mei.
CPro uictori filiorũ choræ eruditio. C bPfſalmus. XKIIII.

EBEus auribus noſtris audiuimus patres noſtri nartauerunt nobis. .
I. COpus qd operatus es in diebus eorũ: in diebꝰ antiquis. C Tu manu tua gentes deleſti

A?&S plantaſti eos: afflixiſti populos & emiſiſti eos. C Nõ enim in gladio ſuo poſſiderũt ter
ram: neq; brachiũ eorũ ſaluauit'eos. C Sed dextera tua: & brachiũ tuũ. & lux uultus tui: qm̃ cõpla-/
cuiſti eis. Tu es ipſe rex meus deus pcipe ꝓ ſalutibus iacob. In te hoſtes noſtros uentilabimꝰcor
nu:in nomine tuo conculcabimus aduerſarios noſtros. C Non enim in arcu meo confidam: neq;

gladius meus ſaluabit me. Qua ſaluaſti nos de hoſtibus noſtris: & eos ꝗq oderunt nos cõfudiſti.

EIn domino gaudebimus tota die: & nomẽ tuum in æternum confſitebimur.
CVerum tu proieciſti: & confudiſti nos: & non egredieris in exercitibus noſtris.
CVertiſti terga noſtra hoſtibus: & qui oderunt nos diripuerunt ſibi.
CDediſti nos quaſi gregem ad uorandum: & in gentibus diſperſiſti nos.
CVendidiſti populum tuum ſine precio:nec grandis fuit commutatio eorum
CPoſuiſti nos opprobriũ uicinis noſtris: ſubſanationẽ & irriſum: his qui erant in circultu noſtro⸗
CPoſuiſti nos in ſimilitudineʒ gentibus commotionem capitis in tribubus.

CTota die confuſio mea contra me.& ignominia faciei meæ cooperuit me

6
5

CA uoce exprobrantis & blaſphemantis: a facie inimici & ultoris:. C Omnia hæc uenerũt ſup nos.

& obliti non ſumus tui nec mentiti fuimus in pacto tuo. C Non ẽ cõuerſum retro cor noſtrũ. nec

declinauerunt greſſus noſtri a ſemita tua. Quoniã deieciſti nos in locum dracõum: & operuiſti
nos umbra mortis. CSi obliti ſumus nomis dei noſtri. & ſi expãdimꝰ man' noſtras ad deũ alienũe

CNunquid nõ deus inueſtigabit iſtud. ipſe enim nouit cogitationes cordis.
CQuoniã pp te mortiſicati ſumus tota die.reputati ſumus ut grex occiſionis.
Conſurge quare dormitas dne euigila. quare proiicis nos in ſempiternum.
COQuare faciem tuam abſcondis:obliuiſceris afflictionis & anguſtiæ noſtræ.
CQuoniã incuruata ẽ in puluere anima noſtra. adheſit terræ uenter noſter.
Surge auxiliare nobis: & redime nos propter miſericordiam tuam.

Rudauit cor meum uerbum bonum dico ego opera mea regi.
CLingua mea ſtillus ſcuibæ uelocis. C Decore pulchrior es filiis hominum:effuſa ẽ gra
tia in labiis tuis. C Propterea benedixit te deus in æternum. ““
CAecciĩgere gladio tuo ſup fœmur fortiſſime. C Gloria tua & decor tuo. ꝓſpere aſcẽde. CPropter

uerbũ ueritans. & mãſuetudinẽ iuſtitiæ. & docebit te terribilia dxtera tua. C Sagittæ tuæ acutæ po

puli ſub te cadẽt ĩ corde inĩcoꝶ regis. & Thronꝰ tuꝰdeus ĩ ſeculũ & ĩ æternũ: ſceptrũ eꝗtatis ſceptꝑ
regni tui. C Dilexiſti iuſtitiã & odiſti iniꝗtatẽ ppea unxit te deꝰ deꝰtuus oleo exultatõis pre pticipi

bus tuis. Mirra & ſtacte & caſia in cũctis ueſtimẽtis tuis: de domibꝰ eburneis: quibꝰlætiſicauerũt

te filiæ regũ in honore tuo. C Stetit cõiũx dextera tua.ĩ diademate aureo. C Audi filia & uide &
iclina aurẽ tuã: & obliuiſcere populi tui: & domus pris tui. C Et cõcupiſcet rex decorẽ tuũ: ꝗa ipſe
ẽ dñs deꝰ tuꝰ& adora eũ. C Filia fortis in mũueribus faciẽ tuã depᷣcabũt᷑ diuites plebis. C Omnis
gloria filia regis: intrĩſecꝰ faſceis aureis ueſtita ẽ. CIn ſcutulatis ducet᷑ ad regẽ. uirgĩes ſequũtur eãt
amicæ eiꝰ ducẽtur. Ducẽtur ĩ læticiis & exultatiõe ĩgrediẽtur thalamũ regis. C Propterea tubu
bus tuis erũt tibi filii pões eos principes in uniuerſa terra. C Recordabor noĩs tui ĩ oĩ gnatione &
gñationẽ. C Propterea populi conntebuntur tibi in ſeculum & in æternum.
= Victori ſliorum choræ pro iunẽtutibus Canticũ. CPſalmus. XLVI:
4 Eus noſtra ſpes:& fortitudo:auxiliũ in tribulationibꝰinuentus es ualidũ. In deo non ti
NREAAmebimꝰ cum fuerit tranſlata terra: & concuſſi montes in corde maris:
=— CSonantibus & intumeſcentibus gurgitibꝰ eius & agitatis montibus in potentia eius.
CFluminis diuiſiones lætificãt cinitatem dei ſanctum tabemaculuz altiſſimi: deus in medio eius
non coommouebiurrrrt. .

C Victori pro liliis filiorũ choræ eruditionis Canticũ amãtiſſimi C Pſalmus. XLV.

— ☛ =

uri

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CAuxilisbit᷑ eĩ deus in xp̃o ortu matutĩo.cõturbatæ ſũt gẽtes còcuſſa regna. dedit uocẽ ſuã pſtra
tac. C Domin“ exercituũ nobiſcũ: ptector noſter deus iacob. C Venite & uidete opera dñi. qᷓntas
poſuerit ſolitudines in terra. C Compeſcet bella uſq; ad extremũ terræ arcũ cõfrĩget: & cõcidet ha
ſtam plauſtra cõburet igni. C Ceſſate & cognoſcite qm̃ ego ſum deus exaltabor in gentibus & ex/
altabor in terra. T Dñs exercituũ nobiſcum. fortitudo deus iacob. W
QCVidoria filiorum chore.
CPfalmus XLVII:
Mnes populi plaudite manibus iubilate deo in uoce laudis.
CQuoniã dñs altiſſimꝰ terribilis: rex magn ſup omnẽ terrã. C Congregauit populos
ſubt“ nos: & tribꝰ ſub pedibꝰnoſtris. C Eſegit nobis hereditatẽ noſtrã. gloriã iacob quã
dilexit. C Aſcẽdit deus in iubilo: dñs in uoce bucinæ. C Canite deo noſtro canite: canite regi no
ſtro canite. Quia rex uniuerſæ terræ deus. canite erudite. C Regnabit deus ſup gentes: deus ſe-
det ſup thronũ ſanctũ ſuũ. C Principes populorũ cõgregati ſunt: populus dei abranã: qm̃ dii ſcu-
ta tertæ uehementer eleuati ſunt. J
ſ Canticũ pſalmi filiorũ chore. Pfalmus. XLVIII.
IRRNYAAgnus důs & laudabilis nimis: in ciuitate dei noſtri in möte ſancto eius.

.

—

CSpecioſo germini gaudio: uniuerſæ terræ. monti ſvon: lateribus aquilonis: ciuitacule
Mregis magni. Deus in domibꝰ?eius agnitus eſt in auxiliãdo. Quia ecce reges cõgre⸗
ati ſunt uenerũt ſimul. C Ipſi uidentes ſic obſtupuerunt: cõturbati ſunt admirati ſunt. horror poſ
edit eos. C (bi dolor quaſi pturiẽtis. in uento uredinis cõfringes naues tharſis. C Sicut audiuimꝰ
ita nidimus. in cicuite dñi exercituũ: in ciuitate dei noſtri. deus fundabit eam uſq; in æternũ.
CEſtimauimus deus miſericordiã tuã in medio tẽpli tui. C Secũdũ nomẽ tuum deus:ſic laus tua.
uſq; ad extremũ terræ. iuſtitia repleta ẽ dextera tua. C Lætetur mõs ſyon. exultẽt filiæ iudæ. ꝓpter
iudicia tua. C Circũdate ſyon & circuite eã: numerate turres eius. C Põite corda ueſtra ĩ mœembꝰ
ſepate palatia eius: ut enarretis in generatõe nouiſſima. C Quia ipſe ẽ deꝰdeus noſter in ſeculũ &
in perpetuum ipſe dux noſter ſup mortem. SJ”MM
CVictri filiorum chore Canticum.
SE .D Hr Pſalmus. XLIX.
Vdite hæc omnes populi: auribꝰ percipite uniuerſi habitatores orbis.
Cam filii adã:q̃ filii niri ſimul diues & paup. C Os meũ loquetur ſapias & meditatio
e coyrdis mei prudẽtias. CInclinabo ad parabolã aurẽ meã: apenã in cythara enigma meũ
iti CQuare timebo in diebꝰ malis: iniqtas calcanei mei circũdabit me. Qai ſiduciã hñt in fortitu⸗
nu⸗ dine ſua:& in multitudine diuitiaꝶ ſuaꝶ ſupbiũt. C Fratrẽ redimẽs nõ redimet uir: nec dabit deo
propiciationem pro eo. C Et pciũ redẽptionis aĩæ eorũ. & ꝗeſcet ĩ ſecula: & uiuet ultra in ſempi/
temũü. CEt nõ uidebit interitũ: cũ uiderit ſapiẽtes: moriẽtes. ſimul inſipiens: & indoctus peribunt.
CEt derelinquẽt alienis diuitias ſuas: ĩteriora ſua:domꝰ ſuas in ſeculo. C Tabernacula ſua in gña/
tione & generatione: uocauerunt nominibus ſuis terras ſuas. C Et homo in honore non commo
rabitur: & ſimilatus eſt iumentis. & exequatus eſt. Hæc uia inſipiẽtiæ. eorum: & poſt eos inxta os
eorum current. Quaſi grex in inferno poſiti ſunt: mors depaſcet eos. CEt ſubiiciẽt eos recti ĩ

Un matutino: & figura eorum cõteretur in inferno: poſt habitaculum ſuum. C Verumtamen deus re-
dinmet animaʒ meam de manu inferni. cum aſſumpſerit me. C Noli timere cum ditatus fuerit uir.
gn cum multiplicata fuerit gloria domus eius. Neq; enim moriẽs tollet omnia. nec deſcẽdet poſt
eum gloria eius. C Quia animæ ſuæ. in uita ſua. benedicet. laudabit te: cũ bene fuerit tibi.
ten C Introibit uſq; adgenerationem patrum ſuo rum, uſq; ad finem non uidebunt lumen.
po C¶ CHomo cum in honore eſſet non intellexit comparauit ſe umentis & ſilebit.
pipe CC Pſalmus aſaph. L.
cipt Onis deus dñs locutus eſt & uocauit terram. CAb ortu ſolis uſq; ad occaſum eius
enit De ſyon perfecta decore deus apparebit. ueniet deus noſter & non tacebit.
les RRXNCignis coram eo uorabit & in circuitu eius tempeſtas ualida. H
„% Vocauit cælum deſurſum. & terram: ut iudicet populum ſuum.
ni C Congregate mihi ſanctos meos qui feriunt pactuʒ meum in ſacrificio. C Et annunciabunt cæli
i iuſtitiam eius quia deus iudex eſt. Audi popule meus & loquar iſrael, & teſtificabor in te. deus
hbug Qdeus tnus ego ſum C Non propter uictimas tuas arguam te. & holocauſtomata tua corã me ſunt
8 ſemper. C Non accipiam de domo tua uitulos. neq; de gregibus tuis hirco.
Mea ſunt enim oĩa animalia ſiluarum pecudes in montibus milium. C Scio omnes aues mon/
h tium & uniuerſitas agri mecum eſt. C Si eſuriero non dicam tibi. meus eſt enim orbis: & plenitu/
ntl do eius. C Nunquid comedam carnem taurorum. aut ſanguinem hircorum bibam.
Immola deo laudem & redde altiſſimo uota tua. C Et inuoca me in die tribulationis. liberabo.
iu⸗ te. & gloriſicabis me: I mpio autem dixit deus. quid tibi eſt cum naratione præceptorum meo⸗-

i riũ ut aſſumas pactũ meum in ore tuo. C Qui odiſti diſciplinam. & proicciſti uerba mea poſt te-

Sſalterium.

Si uidebas furere conſentiebas ei. & cum adulteris erat pars tua. C Os taum dimiſiſti ad malitiã
& lingua tua concinauit dolum. CSedens aduerſus fratrem tuum loquebaris: & aduerſus filium
matris tue fabricabaris opprobrium: hæc feciſti & tacui. C Exiſtimaſti me futurum ſimilẽ tui.
CArguam te et proponaʒ te ante oculos tuos. C Intelligite hoc qui obliuiſcimini deum ne forte
capiat et non ſit qui liberet. C Qui immolat conſeſſioneʒ gloriſicat me:& qui ordinat uiam oſten
dam ei ſalutare dei.
CAd uictoriam pſalmus dauid cũ ueniſſet ad eum natham propheta qũ ingreſſus eſt ad berſabeæ.
CPſalmus. LI. èMU
RN lIIſerere mei deus ſecundum miſericordiam tuam. C Iuxta multitudinem miſerationum
) tuarum: dele iniquitates meas. C Multum laua me ab iniquitate mea. & a peccato meo
WImunda me. C Qm iniquitates meas ego cognoui & peccatũ meum contta me ẽ ſemp
ECibi ſoli peccaui & maluʒ coram te feci. ut iuſtificeris in ſermonibus tuis & uincas dũ
iudicaberis. C Ecce iniquitate conceptus ſum: & in peccato peperit me mater mea.
CEcce enim ueritatem diligis: abſconditum & arcanum ſapientie tuæ manifeſtaſti mihi.
CAſperges me hyſopo & mundabox lauabis me. & ſuper niuem dealbabor.
Auditum mihi facies ga udiũ & læticiam: ut exultent oſſa quæ confregiſti.
CAbſconde faciem tuam apeccatis meis & omnes iniquitates meas dele.
CCor mundum crea mihi deus & ſpiritum ſtabilem renoua ĩ uiſceribus meis.
CNe piicias me a facie tua. & ſpiritũ ſanctũ tuũ ne auferas a me. C Redde mihi lIæticià ſalutis tuæ.
& ſpintu potenti confirma me. C Docebo iniquos uias tuas & peccatores ad te Reuertentur.
CLibera me de ſanguinibus deus deus falutis meæ:laudabit lingua mea iuſtitiam tuam.
CDñe labia mea aperies: & os meum annunciabit laudẽ tuã. C Non enim uis ut uictimã feriã. nee
holocauſtuz tibi placet: C Sacriſicium dei ſpiritus contribulatus cor contritum & humiliatũ dens
non deſpicies: CBenigne ſac in uoluntate tua ſyon: ut edificentur muri hiemſalem. C Tunc ſuſci
ies ſacrificium iuſtitiæ oblationes & holocauſta tunc imponet ſuper altare tuum uitulos.
Ad uictoriam pſalmus dauid cuʒz ueniſſet doech Idumeus & nunciaſſet ſaul dicẽs ei. uenit dauid
mum achimelech. uel intellectus dauid. CPſalmus: LII.
Vid gloriaris in malitiam. potẽs miſericordia dei tota die. C Inſidias cogitat lingua tua.
gquaſi nouacula acuta faciens dolum. C Dilexiſti malum magis quã bonum mendacium
Afmagis ꝗᷓ loqui iuſtitiam. C Dilexiſti omnia uerba. ad deuorandum linguam doloſam.
CSed deus deſtruet te in ſempiternum terrebit te: & euellet de tabernaculo tuo & exadi
cabit te de terra uiuentium. C Videbunt iuſti & timebunt. & ſuper eum ridebunt.
CEecce uir qui non poſuit deum fortitudinem ſuam. ſed ſuperauit in multitudine diuitiarum ſuaꝶ
confortatus eſt in inſidiis ſuis. C Ego autem ſicut oliua uirẽs in domo dei ſperaui in miſericordia
dei in ſæculum & in æternum. Confitebor tibi in ſæculum quoniaʒ feciſti & expectabo nomen
tuum. quoniam bonum in conſpectu ſanctorum tuorum.
CVictori per chorum eruditio dauid. Qbſalmus LIII. =
1I xit ſtultus in corde ſuo. nõ eſt deus. corrupti ſunt abhominabiles facti ſunt in iniquitate

in do

intelligens requirẽs deum. Omnes auerũ ſunt pariter adheſerunt.

meum ut cibum panis. deum non inuocauerunt. ibi timuerũt timore ubi non erat timor:
Qm deus diſperſit oſſa circundantium te confunderis. quia deus proĩecit te.
CQuis dabit ex ſyon ſalutare iſrael cum reduxerit deus captiuitatẽ populi ſui.
CExultabit iacob lætabitur iſrael: „ C Victori in organis eruditio dauid: qũ uenerunt 3iphei
& dixerunt ſaul nonne dauid abſcon atus eſt apud nos. CbPſalmus. LIIII.

/tes queſierunt animam meam & non propoſuerunt deum ĩ conſpectu ſuo. C Ecce deus
M auxiliatut mihi. dñs ſubſtentãs animam meam. C Redde malum inſidiatoribus meis. in
ueritate tua diſperde illos. C Voluntarie ſacrificabo tibi: confitebor nomini tuo dñe qm̃ bonum.
CQuoniam ex omni tribulatione liberauit me: & inimicos meos uidit oculus meaus.
Victori in pſalmos eruditio daud. CbPſalmus. LVvy. —

—

me. Humiliatus ſum in meditatiõe mea: & conturbatus a uoce inimici a facie pſequẽ
tis impii. Qm̃ ꝓieceruũt ſup me inigꝗtatẽ: & in furore aduerſabantur mihi. C Cor meũ
= doluit ĩuitalibus meis: & terrores mortis ceciderũt ſup me. C Timor & tremor uenit ſup
. me & operuit me caligo. C Et dixi ꝗs dabit mihi pẽnas colũbæ ut uolem. & requieſcã. C Et ꝓcul
abeam cõmorer ĩ deſerto feſtiabo ut ſaluer a ſpũ tẽpeſtatis. & turbinis. C Precipita dñe diuide li
guas eoꝑqm̃ uidi iniquitatem & contradictionem in ciuitate. C Die & nocte circueuntes muros
“ððU einus ſcelus

non eſt qui faciat bonum. C Deus de cælo proſpexit ſuper filios hominum ut uideret ſi ẽ

CNunquid non cognouerunt qui operantur iniquitatem. C Qui comedunt populuz

GB Eus in nomine tuo ſalua me. & iĩ fortitudine tua ulciſcere me. C Deus exaudi orationem
meam. auribus percipe uerba oris mei. C Quia alieni inſurrexerunt aduerſum me & for-

Xaudi deus orationem meã: & ne deſpicias depræcationem meã: attende mihi & exaudi

on⸗
ei⸗
cket
ene
lucd⸗
o
lene

Or

inh
Clur
undn
Ch
ktun

Ling

ß ,ßrzy—5l —

e
abe

bei

nen
ſo⸗

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

eius ſcelus & dolor in medio eius. inſi diæ in uitalib* eius. C Et non recedit de plateis eins damnũ
& fraudulentia. C Nõ. n. inimicus ex ꝓbrauit mihi: ut ſubſtineã. C Neq; his qui oderat. ſuper me
magnificatus eſt ut abſcondar ab eo. C Sed tu homo unanimis dux meus & notus meus. Qui
ſimul habuimus dulce ſecretum in domo dei ambulauimus in terrore. C Veniat mons ſup eos.
deſcendãt in inſernum niuentes. C Qm̃ nequitiæ in cõgregtiaõe eorũ & in medio eoꝑ. C Ego
ad dñz clamabo & dominus ſaluabit me. ueſpe & mãe.et metidie loquatr et reſonabo & exaudiet
nocem meã. C Redimet in pace animam meãab apropinquantibus mihi: multi. n. fuerunt aduer
ſum me. C Exaudiet deus & humiliabit eos. qui iudex eſt ab initio. C Non. n. immutantur neq;
timent deum: extendit manum ſuã ad paciſica ſua. C Et contaminauit pactũ ſuũ: nitidius butyro
os eius. pugnat ãt cor illius. C Moliores ſermones eius oleo:cũ ſit läceæ. ¶Proice ſuper dominũ
caritarẽ tuã. & ipſe enutriet te: non dabit in æternũ. fluctuationẽ iuſto. C Tu aüt deus deduces eos
in puteũ interitus. C Viri ſanguinũ et doloſi.nõ dimidiabũt dies ſuos. ego ãt fidutiam habeo tui.
CVictori pro columba muta eo ꝙ procul abierit dauid humilis & ſimplex qñ tenuerũt eum phili-
ſtæi. in gee. C bfſalmus. LVrI. JJM
☛◻IIIſerere mei deus. qm̃ conculcauit me hõ. tota die pugnans tribulauit me. C Conculcaue
/Arunt me inſidiatores mei tota die.multi enim qui pugnant contra me. C Altiſſime qua
cunq; die territus fuero. ego in te conſidaʒ. CIn deo laudabo uerbum eius. in deo ſpera/
MMQui. non timebo quid faciat caro mihi. C Tota die ſermonibus me affligebant. contra me
omnes cogitationes eorum inſmalum. C Congregabuntur abſcõdite plantas meas obſeruabuͦt
expectantes animam meam: C Quia nullus ẽ ſaluus in eis in furore populos detrahet deus. C Se
cretiora mea numeraſti. pone lachtymã meã in conſpectu tuo. ſed nò in narratiõe tua. C Tunc cõ
uertẽtur inimici tui retrorſum. in quacunq; die inuocauero.hoc ſcio quia deus meus es. In deo
laudabo uerbũ.in domino prædicabo ſermonem in deo ſpabo non timebo quid faciat mihi ho⸗
mo. CIn me ſunt deus uota tua. reddam gratiarum actiones tibi C Quia eripniſti animam meã
de morte. & pedes meos de lapſu. ut ambulem coram deo:in lumine uiuentiuz.
CPro uictori. ut non diſperdas dauid humilem & ſimplicem quando fugit a facie ſaul in ſpelunca
äs CPſalmus. LVII.
☛R IIſerere mei deus. miſerere mei quoniam in te ſperauit aĩa mea. in umbra alarum tuarum
ſperabo donec tranſeant inſidiæ. CInuocabo deum altiſſimum deum ultorem meum.
WMittet de cælo & ſaluabit me ex probrabit conculcantibus me ſemper C Mittet deus
— miſericordiam ſuam & ueritatem ſuam. anima mea in medio leonum dormiuit ferocien
tium. C Filii hominum dentes eorum lanceæ. & ſagittæ. & linguæ eorum gladius acutus.

Exaltare ſuper cælos deus in omni terra gloria tua. C Recte parauerunt greſſibus meis ad incur

uandam animam meam. C Foderunt ante me foueam. ceciderunt in medium eius.
CParatũ cor meum deus. paratum cor meum. cantabo & pſallam: C Surge gloria mea ſurge pſal
terium & cythara ſurgã mane. C Confitebor tibi in populis domine. cantabo tibi in gennbus.
CQuia magna uſq; ad cælos miſericordia tua & uſq; ad nubes uernitas tua. Exaltare ſup cælos deus
& in omni terra gloria tu.
CVictori ut non diſperdã dauid humilem & ſimplice, :ꝛ CbPſalmus. LVIII.
— Iuere utiq; iuſtitiam loquimini recta iudicate filii hominuʒz. CEt enim in corde iniqui
tates operamini in terra iniquitates manuuʒ ueſtrarum appræhendite.
3 CAlienati ſunt peccatores a uulua:errauerunt ab utero loquentes mendacium.
EWC Furor eorum ſicut furor ſerpentis. ſicut reguli ſurdi: obturantis aures ſuas ut non an-
diat uocem murmurantium.nec incantatoris incantationes callidas.
Deus excute dentes eorum ex ore eotum: mollas leonuʒ confrtinge domine.
Diſſoluantur quaſi aquæ quæ defluunt. intendit arcuʒ ſuum donec cõterantur.
CQuali uermis tabefactus pertranſeant: quaſi abortiuum mulieris ꝙ non uidit ſolem.
CAmeqᷓ creſcant ſpinæ ueſtræ in rannuʒ. quaſi uiuentes quaſi ira tempeſtas rapiet eos,
CLætabnur iuſtus cum uiderit ultioneʒ. pedes ſuos lauabit in ſanguine impii.
CEt dicit homo uere froctus eſt iuſto uere eſt deus. iudicãs in terra. .
CVictori ut non diſperdas dauid humilem & ſimplicem quando miſit ſaul ut cuſtodirent domu;
eiut occiderent eum. ſcriptione. CQ⁄äů[—[ —qPuſalmus. LVIIII.
Ruue me de inimicis meis deus meus.a reſiſtentibus mihi protege me.
NCLibera me ab operariis iniquitatis & a uiris ſanguinum ſalua me. äl
Quia ecce inſidiati ſunt animæ meæ congregantur aduerſus me ſontiſſimi abſq; iniꝗ
iiliate mea & abſq; peccato meo domine. C Non egi inique & illi currunt & præparantur.
CSurge ex aduerſo pro me & reſpice & tu domine deus exercituum deus iſtael.
CEuigila ut uiſites omnes gentes. non miſerearis uniuerſis. qui operantur iniquitatem ſemper·
Reuertantur ad ueſperam. & latrent ut canes. & circueant ciuitates. ”
C Ecce loquuntut in ore ſuo.gladii in labiis eotum quaſi nemo audiat:⸗

—

Pſalterium.

Et iu dſe deridebis eos. ſubſãnabis oẽs gentes. C Fortitudinem meã ad te ſeruabo. qm̃ tu deus
eleuator meus. deus mea miſericordia preueniet me. C Deus oſtende mihi in inſidiatoribus meis
ne occidas eos ne ſorte obliuiſcantur populi mei. C Diſperge eos in fortitudine tua. & deſtrue eos
protector noſter dñe. C In peccato oris ſui in ſermone labioꝑ ſuorum. & capiãtur in ſupbia ſua.
maledictionẽ & mendaciũ narrantes. cõſume in furore cõſume. ut non ſubſiſtant. C Et ſcient qm̃
deus dominatur iacob ĩ finibus terræ. C Conuertẽtur ad ueſperã et latrẽt ut canes. & circueant ci-
uitatẽ. CIpſi uagabuntur ut comedãt.& cũ ſaturati nõ fuerĩt murmurabũt. C Ego ãt cantabo ĩ
perium tui & laudabo mane miſericordiã tuã. C Qm̃ factus es fortitudo mea. & reſugiuʒz in die
tribulationis meæ. C Virtutem medò tibi cantabo: qm deus adiutor meus: deus miſericordia mea:

C Victori pro liliis teſtimoniuʒ humilis & pfecti dauid ad docendũ qñ pugnauit aduerſus ſyriam

Meſopotamiæ ſoba.& reuerſus eſt ioab: & pcuſſit edom in ualle ſalinarũ duodecim millia.
CQ CPſalmus. LX.

4 B na contritiones eius qm̃ mota ẽ. C Oſtẽdiſti populo tuo duritiã. potaſti nos uino cõſo

tu deus qui proieciſti nos. & nõ egredieris deus in exercitibus noſtris. C Da nobis auxiliũ in tribu
latione. uana ẽ enĩ ſalus ab hoĩe. Eideo erimus fortes. & ipſe cõculcabit hoſtes noſtros.
CVictori ſuper organum dauid: CPſalmus. L-xI. S
. S Xaudi deus laudatõnẽ meã. intẽde or̃oni meæ C De nouiſſimo terræ ad te clamabo:cũ
WBtriſte fuerit cor men. C Cũ fortis eleuabitur aduerſuʒ me tu eris doctor meus. fuiſti ſpes
ſmea. turris munitiſſima a facie inimici. C Habitabo in tabemaculo tuo iugiter. ſperabo ĩ

bus nomèẽ tuũ. CDies ſup dies regis:adiicies annos eiꝰ donec gñatio & gñatio. C Sedebit ſem-

Eus proieciſti nos ſcidiſti nos iratus cõuertiſti nos. C Cõmouiſti terrã. dirupiſti eam. ſa-

piẽte. CDediſti mœtuẽtib te ſignu: ut fugerẽta facie arcus ſemp: ut liberẽtur amici tui
Eſalua dextera tua. & exaudi me. C Deus locut eſt ĩ ſanctuario ſuo: lætabor & diuidà ſicci
maʒ. & uallẽ ſocoth dimetiar. C Meus eſt galaad. & meꝰ ẽ manaſſes. & effrai. fortitudo capitis mei
Cludas legifer meus. moab olla lauacri mei. C Super idumeã incedã calciamẽto meo. mihi palæ
ſtina federata ẽ. C Quis deducet me ad ciuitatẽ munitã. ꝗs deducet me uſq; ad idumeã. Nõne

protectione allaꝶ tuaꝶ. C Tu enĩ deus exaudiſti orationẽ meã. dediſti hereditatẽ timẽti

per in conſpectu dei. miſericordia & ueritas ſeruabũt eũ. C Sic canã nomini tuo iugiter. reddens

ea p ſingulos dies. C Victori ꝓ Idithũ. canticuz dauid. CPſalmus. LXII.

6 Ttamé ad deũ ſcilẽtiũ anĩa mea: qa ex eo ſalus mea: CAttũ ipᷣe ſcutũ meũ ſalus meꝛ.

fortitudo'mea. nõ cõmouebor amplius. C Vſq; quo inſidiamini cõtra uirum. interficitis

HYAWocs quaſi murus inclinatus. & materia corruens. & Pant enĩ eius cogitauerüt expellere.
Eplacuerunt ſibi in mendacio. ore ſuo ſinguli benedicũt: & corde ſuo maledicunt ſemper

an e

CVerũtũ deo tace aĩa mea.qꝗa ab ipᷣo ſpes mea.Sed ipᷣe fortis meus & ſalus mea:altitudo mea:non

mouebor. CIn deo ſalutare meũ & gloria mea. deus robur fortitudinis meæ: & ſpes mea in deo-

CSperate ĩ eo oĩ tempore populi. effundite corã eo cor ueſtrũ. deus ſpes nr̃a eſt. C Verũtñ nani

tas filii adaʒ. mẽdaciuʒ fili uiri. in ſtateris doloſis. fraudulenter agũt ſimul. C Nolite cõſidere in ca

lũnia.et ĩ rapia ne fruſtremini.diuitiæ ſi afftuxerit ne apponatis cor. C Vnũ locutꝰẽ deusiduo hæc

audiui. quia imperiũ dei eſt. & tibi dñe miſericordia.quia tu reddes unicuiq; ſecunduʒ opus ſuum.

CPſalmus dauid cũ eſſet in deſerto iudeæ.
i Pſalmuz. LXIII. “
Eus fortitudo'mea tu querã te. CSitiuit ad te aĩa mea. deſiderauit ad te caro mea. C In

tuam. C Melior enim ẽ miſericordia tua quã uite. labia mea laudabũt te. C Sic bñdicaʒ

☛RGͤ Vdi deus uocem meã loquẽtis a timore immici: ſerua uitã meã. Abſcõde me a cõſilio
VAmalignoꝑꝶ. a tumultu operitiũ iniquitatẽ. C Quia exacuerunt quaſi gladiũ linguã ſuã te

ut abſconderẽt laquæos. dixerunt quis uidebit eos. C Scrutati ſunt iniquitates: defecerunt ſcrutan

tes ſcrutinia. C Cogitatiõibus ſingulorũ. & corde ꝓfundo. C Sagittabit ergo eos deus iaculo re

tẽderunt ſagittã ſuam. uerbum amariſſimũ: ut ſagittarẽt in abſconditis ſimplicẽ. C Subi
to ſagittabunt eũ & non timebũt. confortauerunt ſibi ſermonẽ peſſimum. C Narrauerũt

terra ĩuia & conſitiẽte ſine aqua ſic in ſancto aparui tibi ut uideã fortitudinẽ tuã & gloriã.

Etibi in nita mea: & in noĩe tug leuabo manus meas. Quaſi adipe & pinguedine imple
bitur aĩa mea. & labiis laudantibus canet os men. C Recordans tui in cubili meo p ſingulas uigili
as mœditabor tibi. C Quia fuiſti auxiliũ meũ & ĩ umbra alaꝶ tuarũ laudabo. C Adheſit aĩiaẽ mea
poſt te.me ſuſcepit dextera tua. C Ipſi uero interficere querũt animã meaʒ: ingrediaãtur 1 extrema
tertæ: cõgregẽtur ĩ manus gladii. ptes uulpiũ erunt. C Rex ãt lætabitur in deo laudabitur oĩs ꝗq iu
rat ĩ eo.qa obſtruetur os loquentiũ mẽdatiuʒ. CVictori canticũ dauid, C Pſalmus. LXIIII.

——

pentino.inferentur plagæ eoꝑꝶ et corruent ĩ ſemetipſos linguis ſuis. C Fugiẽt oẽs qui uiderĩt eos.

& timebunt omnes

in domino & ſperabit in eo exultabũt omnes recti corde. .
C Victori pſalmus dauid cantiic. Cbfſalmus. LxY.
.“ Tibi ſilentiũ

homines. et annũciabũt opus dei. & opera eius intelligẽt. C Lætabitur inſtus

e
gale
CCu
Co⸗
Cv
Cu
Cnge
Cale

llei

fennn

W

1ſ,
o
wi
cci
ei
Ae
jne
ibu

es

doi

merl
ſem⸗
den

mer,
ſcini

lere,

pper
non

jeo⸗

ani
inc
bec
um.

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

Pbpi ſilentium laus deus in ſyon & tibi reddet uotum—
CExaudi orationeʒ: donec ad te omnis caro ueniat. & Verba iniquitatum præualuerũt
aduerſus nos. ſceleribus noſtris tu propiciaberis. C Beatus quẽ elegeris: & ſuſceperis habi
☛ abit enim in atriis tuis. C Replebitur bonis domus tuæ: ſanctificatione templi tui: terri-
bilis in iuſtitia. C Exaudi nos deus ſaluator noſter: confidentia omnium finium terræ: & maris lõ-
inqui. C Præparans montes in uirtute tua: accinctus fortitudine.
Compeſcens ſonitum maris: fremitum fluctuum eius: & multitudinem gentium.
CEt timebunt qui habitant in extremis a ſignis tuis.
Egreſſus matutini & ueſperi laudãtes facies: uiſitaſti terrã: & irrigaſti eam: ubertate ditaſti eam.
Riuus dei plenus aqua: præparabis frumentum: quia ſic fundaſti eam. H
CSulcos eius inebria:mulſtiplica fruges eius:pluuiis irriga eam & germini eius benedic.
CVoluetur annus in bonitate tua: & ueſtigia tua rorabuntur pinguedine.
CPingueſcent paſcuæ deſerti: & exultatione colles accingentur.
CVeſtientur agnis greges: & ualles plenæ frumento coequabuntur: & canenti
Victori. Canticũ.,. Cbſalmus. LXVI.
Vbilate deo omnis terra: cantate gloriam nomini eius: date gloriam laudi eius.
MACDicite deo ꝗᷓ tertibile opꝰtuũ: & in multitudĩe fortitudis tuæ mẽtiẽtur tibi inimici tui
W☛ COmnis terra adoret te: & cantet tibi: cantet nomini tuo.
C Venite & uidete opera dei:terribilia conſilia ſuper filiis adam.
CConuertet mare in aridam: in flumine pertranſibunt pede: ibi lætabimur in eo-
CQui dominatur in fortitudine ſua. in ſeculum oculi eius gentes aſpiciunt qui increduli ſunt non
exaltentur in ſemetipſis. C Bñdicite populi deo noſtro: & auditam facite uocem laudis eius.
CQui poſuit aiam noſtram ad uitam: & non dedit in commemoratione pedes noſtros.
CProbaſti enim nos deus:igne nos conflaſti: ſicut conflatur argentum.
CIntroduxiſti nos:in obſidioneʒ.poſuiſti ſtridorẽ in dorſo noſtro:poſuiſti hoĩes ſuper capita nta.
CTranſiuimus per ignem & aquam & eduxiſti nos in refrigerium.
CIngrediar in domum tuam in holocauſtis: reddam tibi uota mea: quæ promiſerunt labia mea.
CEr locutum eſt os meum cum tribularer. rU =S=
CHolocauſta medulata offeram tibi cum incenſo arietum: faciã tibi boues cum hvrcis.
CVenite audite & narrabo oẽs qui timetis dominũ: quanta fecerit animæ meæ.
Clpſum ore meo inuocaui:& exaltaui lingua mea.
CIniquitatem ſi uidi in corde meo:non exaudiet dominus.
CIdeo exaudiuit deus: & attendit uocem depræcationis meæ.
CBenedictus deus qui nõ abſtulit orationẽ meam & miſericordiam ſuam a me.
CVictori in Pſalmis Canticum carminis. C Pſalmus. LXVII.
Epus miſereatur noſtri & benedicat nobis illuſtret faciem ſuam ſuper nos:
„CEr nota fiat in terra uia tua in uniuerſis gentibus ſalus tua. Cõfiteãtur tibi populi de
HAus cõfiteãtur tibi populi omnes. C Lætẽtur & laudẽt gẽtes qm̃ iudicas populos in æqui
tate:& gentiũ quæ in terra ſunt ductor es ſempiternus ſemper. Conſfiteãtur tibi populi deus con
fiteantur tibi poꝑuli. oẽs terra dedit fructuũ fſuum. C Benedicat nobis deus deus noſter: & benedi-
cat nobis deus: & timeant eum omnes fines teraæ.·
EE CVictori dauid pſalmus Canticci. CPſalmus. L/XVIII.
Xurgat deus: diſſipẽtur inimici eius: & fugiant qui oderunt euma facie eius.
(Sicut defſicit fumus deſiciãt: ſicut tabeſcit cera a fie ignis:ſic pereant impii a facie dei.
KKIuſti aüt lætentur & exultent in conſpectu dei: & gaudeãt in lætitia. C Cantate deo: ca
nitæ nomini eius: præparate uiam aſcendenti ꝑ deſerta: in domino nomen eius. C Exultate cora3
eo patre pupillorũ & defenſore uiduarum. C Deus in habitaculo ſancto ſuo: deus inhabitare facit
ſolitarios in domo. C Educet uinctos in fortitudine: increduli aũt habitauerunt in ſiccitatibus.
Deus cum egredereris ante populum tuum: & ambulares p deſertum ſemper.
Terra commota eſt: cæli diſtillauerunt a facie dei: & ſynai a facie dei:dei iſrael.
CPluuiam uoluntariam eleuaſti deus: hereditatem tuam laborantem: iu confortaſti.
CAnimalia tua habitauerunt in ea:præparaſti in bonitate pauperi deus
CDomine dabis ſermonem: annuntia fortitudinis plurimæ: reges exercituum federabuntur: & pul
chritudo domus diuidet ſpolia.
CSi dormieritis inter medios termĩos pennæ colũbæ deargẽtatæ: & poſteriora ei in uirore auri.
CDum diuideret robuſtiſſimus reges in ea niue dealbata eſt in ſelmon.
¶Mons dei:mons pinguis:mons excælſus:mons pinguis.
Quuare cõtenditis mõtes excælſi:aduerſum montẽ: quem dilexit deus: ut habitaret in eo: & enim
dominus habitauit ſemper. C Currus dei innumerabiles milia ambundantium: dominus ĩ eis in
ſynai in ſancto. C Aſcendiſti in excælſum: captiuam duxiſti captiuitatem: accepiſti dõa in oibus

Ißſalterium.

AInſuper & non credentes habitare dum deum. C Benedictus dominus per ſingulos dies:ipotta

Pit nos deus ſalutis noſtræ. deus noſter: deus ſalutis: & dei dñi mortis egreſſus.
. Verauntñ deus confringet capita inimicorum ſuoꝶe: uerticem crinis ambulãtium in delitiis ſuis.
¶Dixit dñs de baſan conuertam: conuertam de ꝓſfundis maris. C Et calcet pes tuus in ſanguine.
CLingua canum tuorum: ex inimicis a temetipſo. C Viderunt itinera tua deus: itinera dei mei re-
gis mei in ſancto. C Præceſſerunt cãtores eos qui poſt tergum: pſallebant in medio puellarũ tym/
paniſtriatum. CIn eccleſus benedicite deo dño de fontibus iſrael. C Ibi beniamin puulus comi⸗-

nens eos principes iuda in purpura ſua: principes zabulon: principes nephtalim. Præcepit deus
tuus de fortitudine tua: conforta deus hoc qd operatus es in nobis:de templo tuo: qd eſt in ieruſa/

lem:tibi offerent reges munera. C Increpa beſtiam calami: congregatio fortium in uitulis popu

lorum calcitrantium contra rotas argenteas. Diſperge populos qui bella uoluni:offerant ueloo

citer ex egypto ethyopia feſtinet dare manus deo. CRegna terræ cantate deo: canite domino.
CQui aſcendit ſuper cælum cæli:a principio:ecce dabit uoci ſuæ uocem fſortitudinis.
Date gloriam deo. C Super iſtael: magniſicentia eius: & fortitudo in cælis.

CTerribilis deus de ſanctuario ſuo: deus irael ipſe dabit fortitudinem: & robur populo ſuo bene-

dictus deus. Gü
TVidori pro liliis daudd. C Pſalmus. LXVIIII.
N Alua me deus quoniam uenerunt aquæ uſq; ad animam meam.
WUInfixus ſum in limo profundi: & non poſſum conſiſtere.
EEEVeni in proſundum aquarum: & flumen operuit me.
CCLaboraui clamans: exaſperatũ eſt guttur meum: defecerunt oculi mei expectantes deum meum.
¶ Multiplicati ſunt ſuper capillos capitis mei qui oderunt me gratis. S
CConſfortati ſunt qui perſequæbantur me inimici mei iniuſte: quæ nunc rapueram tũc reddebaʒ.
¶Deus tu ſcis ſtultitiam meam: & peccata mea a te non ſunt abicondita. C Confundantut in me:
qui expectant te dñe deus exercituum: non reuereantur in me: qni quætunt deus iſtael.
CQuia pp te portaui opprobriũ:operuit confuſio faciem meam:alienus factus ſum fratribus meis:

& peregrinus filius matris meæ. Quia zelus dom tuæ comedit me: & opprobriũ exprobrãtiũs

tibi ceciderunt ſuper me: C Et fleui in ieiunio animam meam & factũ ẽ in opprobrium mihi
CEt poſui ueſtimentum meum: ſaccum: & factus fum eis in parabolam. J
CContra me loquæbantur: qui ſedebant in porta: & cantabant bibentes uinum. M
Mea autem oratio ad te dñe: tempus reconciliationis eſt: deus in multitudine miſericordiæ tuæ

exaudi me in ueritate ſalutis tuæ. Erue me de luto ut non infigar: libera me ab his qui oderunt
me: & de profundis aquis: ne operiat me fluctus aquæ. C Et ne abſorbeat me profundum: & ne co
ronet ſuper me puteus os ſuum. C Exaudi me domine quoniam bona eſt miſericordia tua: ſecun

dum multitudinem miſerationum tuarum reſpice ad me.

C Et ne abſcondas faciem tuam a ſeruo tuo:qm tribulor cito exaudi me.
Accede ad animam meam: redime eam propter inimicos meos libera me.

CTu ſcis opprobrium meum: & confuſionem meaʒ & uerecundiã meã corã te:ſũt oẽs hoſtes mel.

Opprobrio contritum eſt cor meum: & deſperatus ſum.

CEt expectaui qui cõtriſtaretur: & non fuit: & qui conſolaretur:& non inueni.
AEt dederunt in eſcam meam fel: & in ſiti mea potauerũt me aceto.
Sit menſa eorum corã eis in laquæum: & in retributiones ad comuendum.
CNon tænebrentur oculi eorum ne uideant & dorſum eorum ſemper incurua:
¶Effunde ſupet eos indignationemguam: & ira furoris tui compræhendat eos-
C Fiat commoratio eorum deſerta: in tebernaculis eorum nõ ſit qui habitet.

Quoniã quẽ tu percuſſiſti ſpſi perſecuti ſunt:& ut affligerent nulneratos tuos nartabant.

EDz iniquitatem ſuper iniquitatem eorum: & non ueniant in iuſtitiam tuam.
Deleantur de libro uiuentium: & cum iuſtis non ſcribantur-
Ego autem pauper & dolens: ſalus tua deus ſuſcipiat me.
ELaudabo nomen dei in cantico:& magniſicabo eum in confefſione-.
E Et placebit domino ſuper uitulum nouellum cornua efferentem & ungulas:
EC Videntes manſueti lætabuntur:qui quæritis deum uiuet anima ueſtra.
CQuoniam exaudiuit pauperes dominus: & uinctos ſuos non deſpexit.
CLaudent eum cæli & terra:mare & omnia quæ mouentur in eis. = MU
CQuoniam deus ſaluabit ſion & ædiſicabit ciuitates iuda:& habitabit ibi: & poſſidebunt eam
CEt ſemẽ ſeruorũ eius poſſidebit eam & qui diligunt nomen eius habitabũt in ee.
CVictoni dauid ad recordandum. Pſalmus. LXX.
Eus ut liberes me: domine ut auxilieris mihi feſtiaa.
CConfundantur & erubeſcant: quærentes aiam maeaeam.
CConuertantur retrorſum: & erubeſcant qui uolunt mihi maleee:
CCRenuertantut.

†
7

S ☛ ,=S =

—

/

um.

dye
we

wein
riti

e ne
ſetunt
ne co
ſecun

el

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CReuertantur ad ueſtigium confuſionĩs ſuæ:quĩ dicũt mihi uah uaak.
CGaudeãt & lætentur oẽs querentes te: & dicant ſemper magnificetur dominus qui diligunt ſalu
tate tuum. C Ego autem egenus & pauper deus feſtina pro me. 4
CAuxilium meum & ſaluator meus tu domine ne moreris.
CPſalmus. LXXI.
Nte domine ſperaui non cöfundar in æternum in iuſtitia tua eruæ me: & libera me.
WS CInclina ad me aurem tuam & ſalua me eſto mihi: robuſtum habitaculum ut ingrediar
HMiugiter: præcepiſti ut ſaluares me. C Quia petra mea & fortitudo mea es tu.
CDeus meus ſalua me de manu impii de manu iniqui & nocẽtis. C Quoniã tu es expectatio mea:
dñe deꝰſiducia mea ab adoleſcẽtia mea. CAge ſuſtentatus ſum ex utero:de uentre matris meæ tu
es ꝓtector meꝰ. C in te laus mea ſemper:quaſi portẽtũ factus ſum multis:& tu ſpes mea fortiſſime.
CImpleatur os meum laude tua: tota die magnitudine tua.
Ne proiicias me in tempore ſenectutis cũ deſecerit fortitudo mea:ne derelinquas me.
CQuia dixerunt inimici mei mihi. & qui obſeruabant animam meam: conſilium inierunt piter.
Dicentes deus dereliquit eum: perſequimini & compræhendite eum: quia non eſt qui eruat.
Deus ne elongenis a me:deus meus in auxilium mihi feſtina.
CConſundantur & conſamantur aduerſatii animæ meæ: operiantur opprobrio & confuſione qui
querunt malum mihi. C Ego autem iugiter ex pectabo: & adiitiã ſuper oẽs laudationes tuas.
Os meum narrabit iuſtitiam tuam:tota die ſalutare tuum: quoniam nõ cognoui litteraturas.
Ingrediar in fortitudinem domini dei:tecordabor iuſtitiæ tuæ ſolius. DMDMDMUW
CDeus docuiſti me ab adoleſcentia mea & uſq; nunc:iannuntiabo mirabilia tua.
C Et uſq; in ſenectutem & canos:deus ne derelinquas me. C Donec annunciem brachium tuũ ge⸗
nerationi:cunctiſq; qui uenturi ſunt fortitudines tuas: & iuſtitiam tuam deus uſq; in excælſum.
CQuanta feciſti magnalia:deus qui ſimilis tibi. qui oſtendiſti mihi ttibulationes plurimas & ma⸗
las conuerſus uiuificabis nos: & de abyſſis terræ rurſum educes nos.

CMultiplicabis magnitudinem tuam: & conuerſus conſolaberis me.

CEgo aũt conſitebor tibi in uaſis pſalterii:ueritatem tuã deus meus cãtabo tibi in cythara ſcẽ iſtael.
CLaudabunt labia mea cum cantauero tibi & anima mea quam redemiſti. =
Inſuper & lingua mea tota die meditabitur iuſtitiam tuam: quia confuſi ſunt: & dehoneſtati quæ

rentes mala mii.
Ui Inn Salomone. Cbfalmus. LxXXII.
Eus iudicium tuum regi da: & iuſtitiam tuam filio regis.
CIudicabit populum tuum in iuſtitia: & pauperes tuos in iudicio.
CAſſument montes pacẽ populo: & colles iuſtitiam.
Cludicabit pauperes populi: & ſaluabit hlios pauperum & conftingent calumniatorem.
CEt timebunt te quam diu erit ſol& ultra lunam generationi generationum.
Deſcendit ut ꝑluuia ſuper uellus: ut ſtillæ irrorantes terram.
.Germinabit in diebus eius iuſtus & multitudo pacis: donec non ſit luna.
CEt dominabitur a mati uſq; ad mare:& a flumine uſqʒ ad terminos terrzæ.
CCoram illo procident ethiopes.& inimici eius puluerem lingent:·
CReges tharſis & inſulæ munera offerentreges arabiæ & ſaba tributum conſerent.
C Et adorabunt eum omnes reges uniuerſæ nationes ſeruient ei. .
CQuia eruet pauperem a potente & inopem cui non eſt adiutor. C Parcet pauperi & inopi: & ani
mas pauperũ ialuabit. C Ab uſura & iniquitate redimet animas eoꝑ: & præcioſus erit ſanguis eo-

rum coram oculis eius, C Et uiuet: & dabitur ei de auro ſabdᷣa: & orabunt de eo iugiter:tota die be
nedicent ei. C Erit memorabile triticum in terra. C In capite montium eleuabitur ſicut libani fru

ctus eius:& florebunt de ciuitate ſicut fœnum terræ. C Erit nomẽ eius in æternum: ultra ſolem per
ſeuerabit nomen eius.: C Et benedicentur in eo oẽs gentes & beatificabunt eum.
CBenedittus dominus deus deus iſrael: qui facit mirabilia ſolus: & benedictum nomen gloriæ ei
in ſempiternum: C Et implebitur gloria eius uniuerſa terratamen: amen.
CCompletæ ſunt orõnes dauid filii ieſſe. C Canticum aſcaph. CPſalmus. LXXIII.
Ttamen bonus iſrael deus his qui recto ſunt corde. C Mei aũt penæ uacillauerũt pedes
SVbpoœnæ effuſi ſunt græſſus mei. Quia emulatus ſum contra iniquos pacem impiorum
E uidens. C Quod non cogitauerunt de morte ſua. & firma ſint ueſtibula eorum.
☛ In labore hominum non ſunt: & cum hominibus non flagellabuntur.
CIdeo nutriti ſunt ad ſuperbiam: & circundederunt iniquitatem ſibi.

CPræceſſerunt a pinguedine oculi eorum tranſierunt cogitationes cordis irriſerunt & locuti ſunt

in malitia calumniã de excælſo loquæntes. C Poſuerunt in cælum os ſuum: & lingua eorum de
ambulauit in terra. C Propterea conuertetur populus eius huc: & quis plenus inuenietur in eis.
E Et dixerunt gquomodo nonit deus:& ſi eſt ſcientia in excælſo. r .

◻Ecce iſti impii & abundantes In ſeculo multiplicauerunt diuitias.
Ergo ne fruſtra mundem cor meum: & laui in innocentia manus meas:
CEt fui flagellatus tota die: ẽ increpatio mea matutinis.
E Dixi ſi natrauero ſic. ecce generationem ſiliorum tuorum reliqui. 2G
E Et cogitaui ut intelligerem: iſtud labor eſt in oculis meiæ donec ueniam ad ſanctuarlum dei intel
ligam in nouiſſimo dierum. C Verũtũ in lubrico poſuiſti eos deieciſti eos: ad. interitum.
CDuomodo uaſtati ſunt: ſubito defecerunt: conſumpti ſunt: quaſi nõ ſint: quaſi ſomniũ euigilãtis.
E Bomine in ciuitate imagines eorum ad nihilum rediges.
Ouia contractum eſt cor meum: & lumbi mei uelut ignis fumigans: & ego inſipiens & neſcius.
aaſi iumentum factus ſum apud te & eram ſemper tetDum.
EEttenebas manum dexteram meam in conſiliũ tuũ deduces me: & poſtea in gloria ſuſcipies me.
CQuid mihi eſt in cælo & tecum uolui in terram. Conſumpta eſt caro mea: & cor men: robur
cordis mei & pars mea deus in æternum. C Quia ecce qui elogant ſe a te peribunt: perdidiſti om
nem fornicantem a te. C Mihi autem appropinquare deo bonum eſt: poſui in dũo deo ſpẽ meaʒ.
Vt narrem oẽs annuntiationes tus.
FeSSS CEruditio aſahp. C bſalmus. LXXIIII.
T quid deus repuliſti in finem: fumabit furor tuus in grege paſcuæ tuæ.
V Recordare congrægationis tuæ: quam poſſediſti ab initilo:
EA] CEt redemiſti uirgam hereditatis tuæ: montem ſyon in quo habitaſti. *
CSublimitas pedum tuorum diſſipata eſt uſq; ad finem: omnia mala egit inimicus in ſanctuario:
CFremuerüt hoſtes tui in medio pacti tui. C Poſuerũt ſigna ſua in tropheum: maifeſta in introitu
deſuper. CIn ſaltu lignorum ſecures & non ſcalpturas eius pariter bipenni & dolatoriis deraſerũt
CMilerunt ignem in ſanctuarium tuum in terra contaminauerunt tabemaculum nominis tui.
CDixerunt in cordibus ſuis poſteniorum ſimul incenderunt: oẽs ſollennitates dei in tera.
.Signa noſtra non nidimusinon eſt ultra propheta: & nõ eſt nobiſcum qui ſciat uſq; uo
CVſq;quo deus exprobrabit aduerſarius. blaiphæmabit inimicus nomen tuum in ſnem.
CQuare conuertis manum tuam in finem & dexteram tuam ad medium ſinum tuum conſumẽs:
CBDeus aũt rex meus ab initio operatur ſalutes in medio terræ. CTu diſſipaſti ĩ fortitudie tua ma/
re:contriuiſti capita draconum in aquis. C Tu confregiſti capita leuiathan. dediſti eum in eſcã po/
pulo ethiopum. C Tu dirupiſti fontes & torrentes: tu exiccaſti flumina fortia.
C Tuus eſt dies & tua eſt nox tu ordinaſti omnes terminos terræ:æſtatem & hiemẽ tu plaſmaſti.
CMemento huius: inimicus exprobrauit domino & populus inſipiens blaſphemauit nomẽ tuuʒ
Ne tradas beſtiis animam eruditaʒ i lege tua: uitæ pauperum tuorum ne obliuiſcaris in perpetuũ
WReſpice ad pactum tuũ: quia repletæ ſunt tænebris terræ: habitationes iniquæ ſubrutzæ.
Ne reuertatur conſtactꝰ confuſus:egenus & pauper laudabit nomen tuum:
Surge deus iudica cãm tuam: memento opprobrii tui ab inſipiente tota die.

Ne obliuiſcaris uoces hoſtium tuorum: ſonitus aduerſariorum tuorũ aſcendit iugiter.
F S⸗ CVictori ut non diſperdas:pſalmus aſaph. Canticum. C Ppſfalmus. LXXV.

1Onfeſſi ſumus: tibi deus confeſſi ſumus: & iuxta nomen tuum narrabunt mirabilia tua.
CCum accepero tempus ego recta iudicabo. è S
CDiſſoluetur terra cum oibus habitatoribus ſuis: ego appendi columnas eins.
CDixi iniq; agentibus nolite iniquæ agere: & impiis nolitę exaltare cornu.
CNolite extoſlere in excælſum cornu ueſtrum loquentes in ceruice ueteri.
Quia neq; ab oriente neq; ab occi ente neq; a ſolitudine montium. “
CSed deus iudex:hæc hũiliabit: & hæc exaltabit: quia calix in manu domini eſt: uino meraco uſq;
ad plenum mixtus: & propinabit ex eo: C Veruntũ feces eius epotabunt bibentes oẽs impii terræ.
CEgo aũt annuntiabo in ſempiternum: cantabo deo iacob.
CEt omnia cornua impiorum confringam & exaltabuntur comua iuſti.
E CVictori in carminibus: pſalmus aſaph. cantici. Pſalmus LXXVI.
ä: R Ognoſcitur in iudæa deus:in iſrael magnum nomen eius. .
CIEt in ſalem tabernaculum eius: & habitatio eius in ſyon:
W Ibi confringet uolatilia arcus ſcutum & gladium & bellum ſemper.
CLumen tu es magniſice: a montibus captiuitatis: ſpoliati ſunt ſuperbi a corde.
Dormitauerunt ſomnium ſuũ:& nõ inuenerunt omnes niri exercitus in manus ſuas
CAb incre patione tua deus lacob: conſumptus eſt: & currus & equus.
CTu terribilis es: & quis ſtabit aduerſum te: ex tunc ira tua.

Der cælo annunciaſti iudicium: terra timens tacebit cum ſurrexit ad iudicandum deusmt ſaluos
faciat omnes mites corde. C Quia ira hoĩs couſitebitur tibi reliquus iræ accingeris.
CVouete & reddite domino deo noſtro:omn es qui in circuitu eius ſunt:Offerent dona.

CTerribili: auſerenti ſpiritum ducumaterribili regibus terxæ.

Cvidon Z

—

C
(dd
le⸗
caten
Clr
¶ka
Waut
lb⸗
iein
ns
C
Cen
Cer
Ck
leln
um
lba⸗
Gi
Cee
C

tel

6.

wee
dar

o
itu
erüͤt

n B
nOH

ido

S

W
i

o
iteue⸗

ve

Jux ta hebꝛaicam ueritatem.

Pr CVvidcton ſuper Ieduthun pſalmus aſaph. C Pſalmus. LXXVII.
AXNS Ore meaad deum & clamabo: uoce mea ad deum: & exaudiuit me. H V
Q¶U In die tribulationis meæ deum exquiſiui:manus mea nocte extenditur: & nõ quieſcit.
EK Noluit ſe conſolari anima mea: recordãs dei conturbabar. =Wð ʒð
CLogquæbar in me ipſo & deſiciebat ſpiritus meus:prohibebã ſuſpectũ oculorum meoꝑ ſtupebaʒ
&& non loquæbar. C Recogitabam dies antiquos annos ſæculorum..
CRecordabar pſalmorum meorũ in nocte: cum corde meo loquæbat & ſcopebam ſpiritũ meum.
CErgo ne in æternum proiiciet deus: & non propiciabitur ultrr. S
Ergo ne complebit uſq; in inem miſericordiam ſuã cõſumabitur uerbũ de gñatione in gñatõeʒ
C Nunquid oblitus es:miſerere deus:aut cõbplebit in furorem miſericordiam ſuam.
C Et dixi imbecilitas mea eſt: hæc cõmutatio dexteræ excælſi. C Recordabor cogitationum dñ̃i:

0

nia reminiſceris antiq̃ mirabilia tua. C Et meditabor in oĩ ope tuo: & adinuentões tuas loquar.

WDeiÿus in ſancto uia tua:quis deus magnus ut deus: tu es deus faciens mirabilia.

COſtendens in populis tuis potentiam tuã redemiſti ĩ brachio populũ tuũ:filios iacob: & ioſeph.
CVidentes te aquæ deus: uidentes te aquæ paiturierunt: & commortæ ſunt abiſſi.
CExcuſerunt aquas nubila. C Vocẽ dederunt nubes & ſagittæ tuæ diſcurrebant.
CVox tonitrui tui:in rota. C Apparuerunt fulgura orbi concuſſa eſt & commota eſt terta.
In mari uia tua:& ſemitæ tuæ in aquis multis: & ueſtigia tua non ſunt agnita.
MDeduxiſti quaſi gregem populum tuum in manu moyſi & aaron.
— Eruditio aſaph. CPſalmus. LXXVIII.
Vſculta populus meus legem meam:inclinate aurem ueſtrã ad uerba oris mei.
CAperiam in parabolis os meum:loquar enigmata antiqua.
CQuæ audiuimus & cognouimus: & patres noſtri narrauerunt nobis.
CNon ſunt abſcondita a filiis eorum: a generatione ſequænti.
CNartãtes laudes domini & potentiam eius: & mitabilia eius qnæ fecit. ””M
Statuit conteſtationem iacob:d legẽ poſuit in iſrael. C Quæ mandauit patribus noſtris: ut do-
cerent filios ſuos: ut cognoſceret gñauo ſubſequẽs. C Filii naſcituri ſurgent: & narrabũt ſiliis ſuis.
CEt ponãt in deo ſpem ſuam:& non obliuiſcantur cogirationũ dei & mandata eius exquirant.
CEkt non ſint ſicat patres eorũ: generatio declinans & prouocãs generatio quæ nõ præparauit cor
ſuum: & non credit deo ſpiritus eius. C Filii æfrem intẽdentes & mittentes arcum: terga uerterũt

in die belli. C Nõ cuſtodierunt pactũ dei ſui: & in lege eius noluerunt ingredi.

C Et obliti ſunt commutationum eius: & mirabilium eius quæ oſtendit eis. èðW
CCoram patribus eorum fecit mirabilia in terra egvpti regiõe taneos. C Diuiſit mare: & traduxit
eos: & ſtare ſecit aquas quaſi aceruum. C Et duxit eos in nube p diẽ & tota noctæ:in lumiĩe ignis.
CScidit pettam in deſerto d potum dedit quaſi de abiſſis magnis.
CEt eduxit riuos de petra: & elicuit quaſi flumina aquas. C Et addiderunt ultra peccare ei ut ꝓuo
carent excælſum in inuio. C Et tentauerunt deum in cordibus ſuis: petentes cibum animæ ſuæ.
CEt loquẽtes contra deum dicebant. nunquid poterit deus ponere menſam in ſolitudine.
CEcce pcuſſit petram & fluxerunt aquæ: & torentes inundauerũt. C Nunquid & pãeʒ poterit da
re:aut præparare cammem populo ſuo. C Ideo audiuit dominus & non diſtulit: & ignis aſcẽſus eſt ĩ
iacob:& furor aſcendit in iſrael. C Quia non crediderunt in deo:nec habuerunt fiduciam in ſaluta

ri eius. C Et præcepit nubibus deſuper: & portas cæli aperuit: & pluit ſuper eos manna: ut comede

rent & triticum cæli dedit eis. CT Panem fortium cõedit ubjyibaria miſit eis in ſaturitatem.

CAbſtulit eurum de cælo: & induxit in fortitudine ſua afcicum.
CEt pluit ſuper eos quaſi puluerẽ carnes: & quaſi arenam maris uolatilia pennata.

C Et ceciderunt in medio caſtrorum eius:in circuitu tabernaculorum eius.
CEt comederunt & ſaturati ſunt nimis: & deſiderium eorum attulit eis:nõ indiguerũt de cupidita-
te ſua. C Cum adhuc cibus eẽt in ore eorum furor ergo dei aſcendit ſup eos: & occidit pingues eo/
rum:& electos iſrael incuruauit. In omnibus his peccauerunt ultra: & non ceciderunt in mirabi
libus ſuis. C Et conſumpſit in uanitate dies eorum:& annos eorum uelociter.
CSi occidebat eos tunc requirebant eum & conuertebantur in diluculo conſurgebant ad deum.
CEt tecordabantur quia deus fortitudo eorum: & deus excælſus redemptor eorum eeft.
C Et lactauerunt eum in oræ ſuo:& lingua ſua mentiti ſunt ei.
CCor autem eorum non erat firmũ cum eo:nec pmanſerunt in pacto eius.

CIpſe uero miſericors propitiabitur iniquitati: & non diſperdet eos.

CNMultumq; auertit iram ſuam: & non ſuſcitauit totum furorem ſuum.
CSed recordatus eſt quia caro eſſent: ſpiritus uadens & non reuertens.
CQuotiens prouocauerunt eum in deſerto:afflixerunt eum in ſolitudine.
CEt conuerii ſunt & tentauerunt deum: & ſemen iſtael concitauerunt.
CNon ſunt recordati manus eius: die qua redemit eos a tribulantes y iii

Pſalterium.

COQui fecit in egypto ſigha ſua:& oſtenta ſua in regione taneos: .
Qui conuertit in ſanguine: fluuios eorum: & riuos eorum ut non biberent.
Qu immilir in eis omne genus muſcarum: ut comederent eos: & ranas ut diſperderenteos.
CQui dedit bruco germen eoruʒ:& laborem eorum locuſtæ. C Qui occidit in grãdine uineas eo
tum: & ſycomoros eorum in frigore. C Qui tradidit grandini paſcua eorum: & iumẽta eoꝶ uolu
cribus Qui miſit in eis iram furoris ſui: indignationem & cõminationem: & anguſtiam: immiiſ/ 6
fionem angelorum malorum. C Muniuit ſemitam furori ſuo non pepercit a morte aĩæ eorum: &
animantia eorũ peſti tradidit. C Et percuſſit oẽ primogenitum in egypto:principium partus in ta 4
bernaculis cham. C Et tulit uelut oues populum ſuum: & minauit eos ſicut gregem in deſerto.
CEt eduxit eos cum fidutia: & abſq; timore: inimicos autem eorum operuit mare.
EEt adduxit eos ad terminum ſanctiſicatum ſuum montem ſuum quem poſſidet dextera eius.
C Et eiecit a ſaciæ eorũ gentes & poſſidere eos fecit in funiculo hæreditatem. l
CEt collocauit in tabernaculis eorum tribus iſrael: & tentauerunt & prouocauerunt deum excæl⸗
ſum & teſtimonia elus:non cuſtodierunt. C Auerſi ſunt & præuaricati ſunt: ut patres eoruj: incur
uati ſunt quaſi arcus inutilis. C Et prouocauerunt eu in excelſis ſuis: & in ſculptilibus ſuis ad emu
landum concitauerunt. C Audiuit dominus & diſtulit: & proiecit uehemẽter iſrael.
CEt reliquit tabernaculum ſilo tentorium quod collocauitinter homines.
W Tradidit in captiuitatem uittutem ſuam: & decorem ſuum in manu hoſtis.
St concluſit in gladio populum ſuuʒ & hæreditatẽ ſuã diſtulu. C Iuuenes eius deuorauit ignis:
& uirgines eius nemo luxit. C Sacerdotes eius gladio ceciderunt & uiduæ eius non ſunt fletẽ.
CEt euigilauit quaſi dormiens dominus: quaſi fortis poſt crapulaʒ uini. C Et percuſſit hoſtes ſuos
retrorſum opprobrium ſempiternuz dedit eis. CEt proiecit tabernaculũ Ioſeph. & tribus effraim
non ælegit: ſed ælegit tribum iuda:mõtem ſyon quem dilexit. C. Et ædiſicauit in ſimilitudine mo
nocerotis: ſcũarium ſuum: quaſi terram fundauit illud in ſeculu. C Et ælegit dauid ſeruũ: iuũ & tu
lit eum de grægibus: ouium ſequentem fœtas adduxit eum: C Vt paſceret in iacob populum eius
& in ifrael hæreditatem ſuam. Qui pauit eos: in ſimplicitate cordis ſui: & in prudentia manuuz;
ſuarum dux eorum fuit: 4.
CQCLCanticum aſahh. Cbplfalmus, LXXIXMxXxXA.
Eus uenerunt gentes in hæreditatem tuam polluerunt templum ſanctum tuum:poſuetũt
Blieruſalem in aceruos lapidum. CDedere cadauera ſeruorum tuorum: æſcam auibus cæli
Kcarnes ſanctorum tuorum beſtiis tærre: CT Effuderunt ſanguinem eorum quaſi aqua i cir
cuitu heiruſalẽ: & nõ erat qui ſepelliret. C Facti ſumus opprobrium uicinis noſtris: ſublannatio &
deriſio his: qui in circuitu noſtro ſunt. C Vſq;quo domine iraſceris in finem ardebit quaſi ignis ze
lus tuus. C Effunde furorem tuum ſuper gentes quæ non cognouerunt te: & ſuper regna quæ no
men tuum non inuocauerunt. C Quia comederũt iacob: & decorem eius deſſolauerunt. .R
CNe recorderis iniquitatum noſtraruzʒ ueterum: cito occupent nos miſericordiæ tuæ: quia attenu
ati ſumus nimis. C Auxiliare nobis deus ſalutis noſtræ propter gloriam noĩs tui libera nos: & pro
piciare peccatis noſtris pp nomen tuum. C Quare dicunt gentes: ubi eſt deus eorum: nota fiat in
gentibus ante oculos noſtros. C VItio ſanguinum ſeruorum tuorum qui effuſus eſt: ingrædiatur
coram te gemitus uictorum. CIn magnitudine brachii tui relinque filios interitus. .
CEt redde uicinis noſtris ſeptuplum imſinun eorum: opprobrium ſuum quod exprobrauerunt tibi
domine. C Nos enim populus tuus & grex paſcuæ tuæ: connitebimur tibi in ſempiternum in ge-
neratione: & generatione narrabimi laudes tuas. .
CVicori pro ie teſtimoninm aſaph. C bſalmus. LXXX.
NQAſtor iſrael auſculta: qui ducis quaſi grægem ioſephi C Qui ſedes ſuper cherubin oſten
Aere ante efraim & beniamin & manaſſe. C Suſcita fſortitudinem tuam: & ueni: ut ſaluos
Hfacias nos. C Deus conuerte nos: & oſtende faciem tuam: & ſalui exrimus. SSYJYUVMUdDà
Domine deus exercituum: uſquæquo fumabis ad orationem populi tui. C Cibabis nos pane
flebili & potaſti nos in lachrymis tripliciter. CPoſuiſti nos in tẽtationẽ uicinis noſtris & inimicis
noſtris: ſubſannauerunt nos. C Deus exercituũ conuerte nos: & oſtẽde faciem tuã & ſalui erimus.
Vineam de ægyto tuliſti:eieciſti gentes: & plantaſti eam. C Præparaſti ante facieʒ eius: & ſtabili
ſti radices eius & repleuit terrã. & Operti ſunt montes umbra eius: & ramis illius cædri dei.
CEyxpandit comas ſuas uſq; ad mare.& uſq; ad flumen germina ſua. .
. Quare diſſipaſti maceriam eius & uindemiant eam omnes qui tranſeunt per uiam.
CVaſtauit eam aper de ſilua:& omnes beſtiæ agri depaſtæ ſunt. .
C Deus exercituũ reuertere: obſecro reſpice de cælo: & uide:& uiſita uineam hanc:& radicem quam
plãtauit dextera tua: & hliũ quẽ confirmaſti tibi Succenſa igni & dirupta ab increpatione faciei
tuæ pereant. C Fiat manus tua ſuper uirum dexteræ tuæ: & ſup filium hoĩs quẽ connhimaſti libi &
non recedimus a te. C Viuiſicabis nos: & in nomine tuo uocabimur. GMU!
. CDomine deus exercituum conuene nos & oſtende faciem iuam & ſalui cüͤmet
Victori

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

C Vidtori in torcularibus aſaphh. Cbſalmus: LXXYXIII
Audate deu fortitudinem noſtrã iubilate deo lIacob. C Aſſumite carnẽ & date tympanũ
citharam decoram cum pſalterio. Clãgite ĩ neomenia buccina & in medio menie die
Kolæénitatis noſtræ. C Quia legitimum ifrahel eſt: & iudiciũ deo Iacob.
1 Teſtimonium in ioſeph poſuit eũ: cũ egrederetur de terra ægypti.
C Labium qnod neſciebat audiuit: C Amouit ab onere humerũ eius: manus eius a coſino receſſe-
runt. C In tribulatiõe inuocaſti: & erui te: & exaudiui te: in abſcõdito tonitrui: probaui te ſup aquã
contradictionis. C Audi populus meus & conteſtor te: iſrahel ſi audieris me non ſit in te deus alie
nus:& non adores deum peregrinum. C Ego dominus deus tuus: qui eduxi te de terra ægypti:
aperi os tuum: & implebo illud. C Et non audiuit populus meus uocem meam: & iſrahel non cre
didit mihi. C Et dimiſi eum in prauitate cordis ſui: ambulabunt in conſiliis ſuis. C Vtinam popu
lus meus audiſſet me iſrahel in uiis meis ambulaſſet. Quaſi nihilũ inimicos eiꝰ'humiliaſſem: &
ſuper hoſtes eoꝶ uertiſſez manũ meã. Qui oderũt dñm negabũt eũ: & erit ipC̃s eoꝶ in ſæculo.
C SEt cibauit eos ex adipe frumẽti & de petra melle ſaturauit eos. Pſalmus aſaph. LXXXII.
ͤ⁊ –Eus ſtetit ĩ cœtu dei: i medio deos diiudicat. C Vſq; quo iudicatis iniꝗtatẽ: & facies ĩpio
Erü ſuſcipitis. C Iudicate pauperi & pupillo: egenũ & inopẽ iuſtincate. C Saluate ĩopem
E& pauperẽ de manu ĩ pioꝶ liberate. Nõ cognoſcüt nec iĩtelliguũt in tænebris ambulãt
E mouebütaur oia füdaméta terræ. Ego dixi dii eſtis: & filii excelſi omnes uos.
ie CErgo uos quaſi adi moriemini: & quaſi unus de principibus cadetis. Surge dñe iudica terram

qm̃ tu hereditabis oẽs gẽtes. Canticũ pſalmi aſahh. CPſalmus. LXXXIII.

— — — —

⸗

EBus nõ ſilentiũ tibi: ne ſileas: & nõ quieſcas deꝰ. C Quia ecce inimici tui tumultuat ſunt
n & qui oderũt te: eleuauerunt caput. C Cõtra populũ tuũ nequiter tractauerũt: & inierũt
10 cõlilium aduerſus archanum tuum. C Dixerunt uenite & cõteramus eos de gente: & nõ
un ſit memoria nominis ifrahel ultra. C Quoniam tractauerunt corde pariter: contra te fœ
1 dus: pepigerunt. C Tabernacula idumeæ & iſmahelitarum. C Moab & agareni: gebal &̃ ammon
& amalech: palæſtina cam habitatoribus tyri. C Sed & aſſur uenit cum eis: facti ſunt brachium ſfi-
liorum loth ſemp. CFac illis ſicut madian & ſiſaræ: ſicut iabin in tortẽtẽ ciſon: cõttiti ſunt in hen
dor:fuerunt quali ſterquilinium terræ. C Pone duces eorum ſicut horeb & ſicut zeeb: & ſicut ze-
ei⸗ beæ: & ſalmonah omnes principes eorum qui dixerunt poſſideamus nobis pulchiitudinem dei.
cal Deus meus pone eos ut rotam:quaſi ſtipuſam ante faciem uenti. DwU
ich CQuomodo ignis comburit ſiluam: & ſicut flamma deuorat montes.
* CSic ꝑerſequeris eos in tempeſtate tua & in turbine tuo conturbabis eos.
G CImple facies eorum ignominia: & quærunt nomen tuum domine.
50 CConſundantur & conturbentur uſq; in ſæculum erubeſcant & pereant: & ſciant quia nomen tun
dñs ſolus tu excelſus ſup oẽm teram. C Victori pro torcularibus filiorum choræ.
enun IEEE QOQã- bdfalmus. LXXXIIII.
inn Vam dilecta tabernacula tua dñe exercituum deſiderat & deſicit aĩa meaĩ atria domini.
un & CCor meum & caro mea: laudabunt deum uiuentem.
iun CSiquidem paſſer inuenit domũ & auis nidum ſibi ubi ponat pullos ſuos: alraria tua
CDomine exercituũ. C Rex meus & deus meus: beati ꝗq habitãt in domo tua: adhuc laudabunt te
tiii ſenmper, CBeatus homo cuius in te eſt fortitudo ſemitæ in corde eius: tranſeuntes in uallem fletus
ge⸗. fontem ponent eam. CBenedictione quoq; amicietur doctor: ibunt in fortitudine in fortitudinẽ
apparebunt apud deum in ſyon. „. MW
X. Domine deus exercituum: exaudi orationem meam auſculta deus lacob.
ten CClipeus noſter uide deus & attende faciem chriſti tui.
lo CQuoniam melior eſt dies in atriis tuis ſuper milia. HMDW
CElegi abiectus eſſe in domo dei mei: magis quã habitare in tabernaculis impietatis.
n CQuua ſol & ſcutum dominus deus gratiam & gloriam dabit dominus. s
ii C Nec prohibebit bonum ab his qui ambulant in perſectione: domine exercituum: beatus homo
⸗ qui conſidit in te. CVictoni filiorum choræ.
gl H CCanticum. LXXXV.
R Lacuiſti domine terræ tuæ: reduxiſti captiuitatem Iacob. S
CDimiſiſti iniquitatem populo tuo: operuiſti omnia peccata eorum ſemper.
CContinuiſti omnem indi gnationem tuam conuerſus es ab ira furoris tui.
ECConuerte nos deus ſalutis noſtræ: & ſolue iram tuam aduerſum nos:noli in æternuʒ
iraſci nobis: extendens iram tuam in generationem & generationem.
4 CNonne tu reuertens uiuificabis nos? & populus tuus lætabitur in te.

COſtende nobis domine miſericordiam tuam: & ſalutare tuum da nobis.
neG CAudiã ꝗd loquatur dñs deꝰ:loquetur enĩ pacẽ ad populũ ſuũ: & ad ſactos ſuosut non cõuertan/
tur ad ſtultitiã. C Verũtamẽ ꝓpe ẽ his qui timent deu: lalutaie eiusiut ihabitet glonia in terra nra

Sſalterium.

CMiſericordia & ueritas occuͦrrerunt ſibi iuſtitia & pax deoſculatæ ſunt-

CVeritas de terra orta eſt: & iuſtitia de cælo proſpexit. C Sed & dñs dabit bonũ & terra nt̃a dabit

germen ſuum. CIuſtitia ante eum ibit: & ponet in uia greſſus ſuos.
,S COratio Dauid. CPſalmus. LXXXVI.
Nclina dñe aurem tuam: & exaudi me: quia egenus & pauper ſum ego.
CCuſtodi aiam meã qm̃ ſanctus ſum: ſalua ſeruum ruum deus me qui confidit in te.
HHK“'hvMCMiſerere mei dnñe: qm̃ ad te clamabo tota die: lætifica aĩam ſerui tui: ꝗa ad te animam
meã leuo. C Tu enĩ es dñe bonus: & ꝓpitiabilis & multus miſericordia oĩbus ꝗ ĩuocãt te.
CExaudi dñe orationẽ meã & auſculta uocẽ depᷣcationũ meaꝶ. In die tribulatiõis meæ. ĩuoca
bo te:qa exaudies me. C Nõ ẽ ſimilis tui in diis dñe: & nõ ẽ iuxta opera tua.
COmnes gentes quas feciſti uenient & adorabunt coram te dñe: & gloricabunt nomen tuum.
CQuia magnꝰes tu: & fatiẽs mirabilia:tu es deꝰſolus. Doce me dñe uiã tuã ut abulẽ in ueritate
tua:unicũ fac cor meum non timeat nomen tuum. C Cõſfitebor tibi dñe deꝰmeꝰĩ toto corde meo
& gloriſicabo nomẽ tuũ in æternũ. C Quia miſericordia tua magna ẽ ſuꝑp me: & eruiſti animam
meã de inferno extremo. C Dñs ſupbi ſurrexerũt aduerſus me: & cœtus ſupborũ quæſierũt aĩam
meã.& non ꝓpoſuerũt te ĩ cõſpectu ſuo. C Tu aũt dñe deꝰmiſericors & clemẽs:patiens:& multæ
miſericotdiæ & uerax. C Reſpice ad me & miſerere mei: da fortitudineʒ tuam ſeruo tuo & ſalua ñ

lium ancillæ tuæ. CFac mecum ſignum ĩ bonitate: & uideant qui oderunt me & confundantur:

quia tu domine auxiliatus es mihi: & conſolatus es me. 8
ſ= MWCFiliorum choræ Pſalmus. Cantici. CPſalmus. LXXXVII.
Vndamentũ eius in mõtibus ſãctuarii: diligit dñs portas ſyon ſup oĩa tabernacula. Iacob

dicetur uir: & uir natus eſt in ea: & ipſe fundauit eaʒ cxcelſus. C Domin' narrauit ſcribens populos
iſte natus eſt ibi. C Et cantatores quaſi in choris:omnes fortes mei in te.
CCanticũ carminis filiorum choræ uictori per chorum ad præcinendũ eruditionis eman ezraitæ.
CPſalmus'. LXXXVIII.
7 OQmine:deus ſalutis meæ: per diem clamaui & in nocte coram te.
CIngrediatur ante te oratio mea inclina aurem tuam ad laudationem meaam.
CQuia repleta eſt malis anima mea: & uita mea ad inſernum deſcendit.
NReputatus ſum cum deſcendentibus in lacũ: factus ſum quaſi homo inualidus: in
ter mortuos liber. C Sicut interfecti morientes in ſepulcro: quoꝶ non recordaris amplius: & qui
a manu tua abſciſi ſunt. C Poſuiſti me in lacu nouiſſimo in tænebris & in profundo.
CSuper me confirmatus eſt furor tuus & cunctis fluctibus tuis:afflixiſti me ſemper.
CLonge feciſti notos meos a me:poſuiſti me abominationem eis.
CClauſum & non prodeuntem: oculus meus infirmatus eſt: ab afflictione: te mnuocaui domine to
ta die: expandi ad te palmas meas. C Nunquid mortuis facies mirabilia ſemper: aut gigantes re-
ſurgẽt & conſitebunt᷑ tibi. C Nunquid narrabimur ĩ ſepulcro miſericordia tua & uentas tua in ꝑ
ditione? C Nunquid cognoſcentur in tænebris mirabilia tua: & iuſtitia tua ĩ terrra quæ obliuiõi
tradita eſt? C Ego autẽ ad te domine clamaui: & mane oratio mea præueniet te. C Quare domi

ne abicis animam meam: abſcondis faciem tuam a met᷑ C Panper ego & erumnoſus: ab adoleſcẽ

tia mea:portaui furorem tuum: & conturbatus ſum. C Per me tranſierunt ire tuæ: terrores tui oꝑ/
SSõ me. C Circundederunt nę quaſi aqua tota die: ualuerunt me pariter.
Longe feciſti a me amicum: & ſodalẽnotos meos abſtuliſii. =
C Eruditionis ethan ezraitẽz. CPſalmus. LXXXIX. SW
Iſericordias dñi ĩ æternũ cãtabo: gñatiõe & gñationẽ: ãnũtiabo ueritatẽ tuã ĩ ore meo,
CQim dixi ſempiterna miſericordia ædincabitur: cæ los fũdabis: & ueritasitua in eis.
C Percuſſi fœdus cũ electo meo: iuraui dauid ſeruo meo: uſq; ĩ æternũ ſtabiliã ſemẽ tuũ
☛nn & æadificabo ĩ generatiõe & generatiõe thronũ tuù ſemp. C Cõfitebũtur cæli mirabili
tua dñe: & ueritatẽ tuam ĩ eccleſia ſctõꝶ. C Quis. n. ĩ nubibꝰequabitur dño afſimilabitur dño ĩ ſi
liis dei. C Deus robuſtus ĩ archano ſctõrũ nimio: & terribilis in cũctis qui circa eum ſunt.
Domine deus exercituum qui ſimilis tui: fortiſſime domine: & ueritas tua in circuitu tuo.
Tu dominaris ſuperbiæ maris: elationes gurgitum eius tu comprimis.
ITu confregiſti quaſi uulneratum: ſuperbum & in brachio forti tuo diſperſiſti inimicos tuos.
Tui ſũt cæli & tua eſt terra:orbẽ & plenitudinem eius tu fundaſti aquilonem & dexterũ tu creaſti
CThabot & hermon nomen tuum laudabunt: tuum brachium cum fortitudine.
Roborerur manꝰ tua:& exaltetur dextera tua:iuſtitia & iuditiũ firmamẽtũ throni tui:
Miſericordia & ueritas præcedent faciem tuam: beatus populus qui nouit iubilum.
Dñe ĩ lumie uultꝰtui ãbulabũt ĩ noĩe tuo:exultabũt tota diæ & ĩ luſtitia tua exaltabuntur.
CQuia gloria fortitudinis eorum tu es: & in uolũtate tua eleuabis commu noſtru:. 4
Quia a dio

☛ CGlorioſa dicta ſüt in te ciuitas dei ſemper C Commemorabo ſuperhiæ: & babylonis
ſcientium me. C Ecce palæſtina & tyrus cum ethiopia: iſte natus eſt ibi. C Ad ſyon autẽ:

—

f
.
6
4
4
.
6
G
G
G
C

eeeeee ee eS

— ☚

1n

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

C Quia a domino eſt protectio noſtra: & a ſancto iſrahel rege noſto. ðJð

* —

CTũc loquutꝰ es p uiſionẽ ſãctis tuis & dixiſti poſui adiutorium ſup robuſtum: & exaltaui electum
gde populo. C Inueui dauid ſeruũ meũ oleo ſancto meo unxi eũ. C Cum quo manus mea firma

erit: & brachium meũ roborabit eũ. C Nõ decipiet inimicus eũ & filius iniquitatis nõ affliget eũ.
C Sed concidam ante faciẽ eius hoſtes illius. & qui eum oderunt percutiã. C Veritas autẽ mea &
miſericordia mea erit cum eo. & in nomine meo exaltabitur cornu eius. C Et ponam in mari ma-
nuũ eꝰ.& ĩ fluminibꝰdexterã eiꝰ. C Ipſe ĩuocabit me pr̃ me?es tu. deꝰ meꝰ & fortitudo ſalutis meæ.
CEgo aũt primogenitũ ponã eũ.excelſum regibus terræ. C In æternũ cuſtodiã ei miſericordiaʒ
meã & pactũ meũᷣ ſidele erit ei ut ponã ĩ perpetuũ ſemẽ eius:& thronũ ei ſicut dies cæli.
CSi at dereliquerit filii eius legẽ meã. & ĩ iuditiis nõ äãbulauerint. ſi cæimonias meas prophana-

uerint.& præcepta mea nõ cuſtodierint. uiſitabo in uirga ſcelera eoꝶ. & in plagis iniqtates eorum

CMiſeticordiã aũt meã nõ auferã ab eo: nec mẽtiar ĩ ueritate mea. Nõ uiolabo pactum meum
egreſſum eſt de labiis meis nõ mutabo. C Semel iuraui ĩ ſãcto meo ne dauid mẽtiar ſemen erꝰ in
ſempiternũ erit. C Et thronꝰ eiꝰ ſicut ſol in cõſpectu meo.ſicut luna ſtabilietur ĩ ſempiternũ. & te-
ſtis ĩ cælo nidelis ſemper. C Tu aũt repuliſti & Leraiſticrar⸗ es aduerſus chnſtũ tuũ attenuaſti pa⸗-
ctũ ſerui tui:prophanaſti in terra diadema eiꝰ. C Diſſipaſti oẽs macerias eius.poſuiſti inunctiones

eius pauorẽ. C Diripuerũt eũ oẽs qui trãſeũt ꝑ uiã. factus ẽ opprobriũ uicinis ſuis. C Eleuaſti de/

xterã hoſtiũ.lætiſicaſti oẽs inimicos illius. Auertiſti robur gladii eiꝰ. & nõ ſubleuaſti eũ ĩ plio.
CQuieſcere feciſti munditiã eius & thronum eius in terra detraxiſti. ä

CAbreuiaſti dies adoleſcentiæ eius operuiſti eum ignomimia.

CVſq;quo domine abſconderis in finem? ſuccenditur quaſi ignis indignatio tua.
CMemẽto mei de profůdo. C Alioꝗn quare fruſtra creaſti nios hoium.
CQui eſt uir qui uiuat & non uideat mortẽ: ſaluãs aĩiam ſuam de manu inferi ſemper
CVbi ſunt miſericordiæ tuæ antiquæ domine: quas iuraſti dauid in ueritate tua?

CRecordare dñe opprobrii ſeruoꝶ tuoꝶ ꝗa portaui ĩ ſinu meo oẽs iniqunates populorum.

Quas exprobrauerũt inimici tui dñe ꝗbꝰ exprobrauerũt inimici tui dñe ueſtigia chiiſti tui.
Benedictus dominus in ſempiternum. amen amen. DDGDð

Q¶ COratio mopſi uiri dei. Cbſalmus. XC.
O mine habitaculum tu factus es nobis. in generatione & generatione.
CAnteꝗᷓ mõtes naſcerentur & parturiretur terra & orbis a ſæculo uſq; ĩ ſæculũ. tu es deus.
Côuenés homines uſq; ad côtritionẽ. & dicẽs reuertimini filii adaaum.
Qulia mille anni in oculis tuis: ſicut dies heſterna quæ pertranſut. C Et uigilia nocte.
CPercutiente te eos. ut ſomniu erunt. C Mane quau herba pertranſiens. .M
Mane floruit. & abiit ad ueſpeꝶ cõteretur atq; ſiccabitur. C Cõſũpti enim ſumꝰ ĩ furore tuo. & ĩ
dignatione tua cõturbati ſumus. CPoſuiſti iniꝗtates nr̃as corã te.negligẽtias nr̃as ĩ luce uultꝰtui
COẽs eni dies noſtri tranſierũt. in ſurore tuo conſumꝑſimꝰ annos noſtros quaſi ſermonẽ loquẽs
CDies anoꝶ noſtroꝶ.ĩ ipᷣis ſeptuaginta annis. C Si at multũ ẽ octoginta anni & ꝙ amplius ẽ. la/
bor & dolor. C Quoniam tranſiuimus cito. & aduolauimus. C Quis nouit fortitudinem ire tuæ:
&ſecundum timorem tuum. indignationem tuam. Vt numerẽtur dies nii.ſic oñde & ueniemꝰ
corde ſapienti. C Reuertere dne uſq;quo. & exorabilis eſto ſuper ſeruos tuos.
CImple nos matutino miſericordia tua: & laudabimus & lætabimur: in cunctis diebus noſtris.
CLætifica nos pro diebus quibus affiixiſti nos: & äãnis in quibus uidimus mala.
CAppareat apud ſeruos tuos opus tuum: & gloria tua ſuper filios eoruʒ. C Et ſit decor domini dei

noſtti ſuper nos: & opus manuũ noſtrarum cõſirma ſuper pos: & opus manuuũ noſtrarum cõhtma-

M. CPſalmus XClI.
ihabitat in abſcondito excelſiin umbraculo omnipotentis commorabitur.
Cicens domino ſpes mea: & fortitudo mea: deus meus: confidam in eo.
CC Quoniam ipſe liberabit te de laqquæo uenantium: de morte inſidiarum:
=CIn ſcapulis ſuis obumbrabit tibi: & ſub alis eius ſperabis.
CScutum & protectio ueritas eius:non timebis a timore nocturno.
CA ſagitta uolante per diem: a peſte in tænebris ambulante: a morſu inſaniẽtis meridie.
CCadent a latere tuo mille: & decemmilia a dextris tuis: ad te autem non apropinquabit.
CVerũtamem oculis tuis uidebis: & ultionem impiorum cernes. H
CTu enim es domine ſpes mea:excelſum poſuiſti habitaculum tuum.
C Non accedet ad te malum & lepra non appropinquabit tabernaculo tuo.
In manibus portãbunt te:ne forte offendas ad lapidem pedes tuos.
CQuia angelis ſuis mandabit de te:ut cuſtodiant te in omnibus uiis tuis.
CSuper aſpidem & baſiliſcum calcabis & conculcabis leonem & draconem:
CQm̃ mihi adheſit: & liberabo eum exaltabo eum quoniam cognouit nomen meuam.
CInuocabis me & exaudiam eum cum ipſo ero in tribulatione eruã eum & gloriſcabo eum.

„

Sſalterium.

CLongitudine dietum ĩmplebo eum & oſtendam illi ſalutare meunn-
Pſalmus cantici in die ſabbati. XCII.
Onum confiteri domino: & pſallere nomini tuo altiſſime.
RA CAd annuntiandum in mane miſericordiã tuam: & fidẽtuam inuocabis.
RCIn decacordo: & pſalterio: in cantico & cithara. C Quoniam lætificaſti me domine
EMAl in opere tuo. in factura manuũ tuarum laudabo. Quam magniſicata ſunt opera tua do
mine:ſatis profundæ factæ ſüt cogitationes tuæ. C Vir ĩſipiens nõ cognoſcet: & ſtultus non intel
liget iſtud: Germinauerunt impii: quaſi fœnũ: & floruerunt omnes qui operantur iniquitatem:
ut conterantur uſq; in ſempiternum. CTu autẽ excelſus in æternũ es domine: CEcce inimici tui
domine: ecce inimici tui peribunt: & diſſipabũtur oẽs qui operantur iniquitatẽ. C Et exaltabitur
quaſi monocerotis: cornu meum: & ſenecta mea in oleo uberi. C Et reſpiciet oculus meus: eos qui
inſidiantur mihi: de his qui conſurgunt aduerſũ me malignantibus audit auris mea.
Cuſtus aut palma florebit:ut cedrus in libano multiplicabitur. C Tranſplantati in domo domini
in atriis domus dei noſtri germinabunt. C Adhuc fructificabunt in ſenectute:pingues & frondẽ
tes erunt annuntiantes: quia rectus dominus: fortitudo mea: & non eſt iniquitas in eo.
Pſalmus XCIII. “
O minus regnauit gloria indutus eſt: indutus eſt dominus fortitudine: & accinctus eſt.
CInſuper appendit orbẽ qui non comouebitur: C Firmum folium tuum: ex tunc ab
eæterno tu es. Leuauerũt flumina domine leuauerunt flumina uoces ſuas : leuauerunt
filii miſericordia gurgites ſuos a uocibus aquaꝶ multaꝑꝶ. C Grãdes fluctus maris: grädis
in excelſo dominus. C Teſtimonia tua fidelia facta iunt nimis domum tuaʒ decet ſanctitas domi-
ne in longitudine dierum: 2èðl

Cbſalmus:. XQClIII. 2äl
Eus ultionum domine:deus ultionum oſtendere. CEleuare qui ĩudicas terram: redde
uiciſſitudinem ſuperbis. C Vſq;quo impii domine: uſq;quo impii exultabunt.
A Fluent loquentes antiquum: garrient omnes qui operantur iniquitatem⸗
Sa)Populum tuum domine conterent: & hæreditatem tuam affligent.
C Viduam & aduenam interficient: & pupillos occident. C Et dixerunt non uidebit dominus: è&
non intelliget deus Iacob. CIntelligite ſtulti in populo: & inſipientes aliquando diſcite.
CQui plantanit aurem:non audiet: aut qui finxit oculum non unidebit. CQui erudit gentes
non arguet: qui docet hominem ſcientiam. C Dominus nouit cogitationes hominum: quia ua
næ ſunt. C Beatus uir quem erudieris domine: & de lege tua docueris eum. C Vt quieſcat a dieb?ꝰ
afflictionis donec fodiatur impio interitus. C Non enim derelinquet dominus populum ſuum:
& hæreditatem ſuam non deſeret. C Quoniam uſq; ad iuſtitiam reuertetur iudicium: & ſequẽtut
illud omnes redti corde: C Quis ſtatuet pro me aduerſum malos? quis ſtatuet pro me aduerſum
operarios iniquitatis. C Niſi quia dominus auxiliator meus paulominus habitaſſet: in inferno
anima mea. Si dicebam motus eſt pes meus: miſericordia tua domine ſuſtentabat me.
CIn multitudine cogitationum mearum:quæ ſunt in me intrinſecus: conſolationes tuæ delecta-
uerunt animam meam: C Nungnid particeps erit tui thronus inſidiarum: fingens laboreʒ; in præ
cepto. C Copulabuntur aduerſum animam iuſti: & ſanguinem innocentem condemnabunt.
Erit autem dominus mihi in refugium: & deus meus quaſi petra ſpei meæ. C Et reſtituet: ſuper
eos iniquitatem. ſuam: &: in malitia ſua perdet eos dominus deus noſter. .
Pſalmus XCVv.
EFEyñnite laudemus dominuminbilemus petræ Ieſu noſtro. .—
NM Preueniamus uultum eius: in agnitione gratiaruman canticis iubilemus el.
WEACQuoniam fortis & magnus dominus: & rex magnus ſuper omnes deos.
SaA] In cuius manum fnndamenta terræ: & excelſa montium: ipſius ſunt.
CCuius eſt mare: ipſe enim fecit illud: & ſiccam manus eius plaſmauerunt.
Venite adoremus & curuemur:flectamus genua ante faciem domini factoris noſtri.
¶ Quia ipſe eſt deus noſter: & nos populus paſcuæ eius.& grex manus eius.
CHodie ſi uocem eius audieritis nolite indurare corda ueſtra.
CSicut in contradictione:ſicut in die tentationis:in deſerto ubi tentauerunt me pattes ueſtri:pro/
bauerunt me & uiderunt opus meum. .
Quadraginta annis diſplicuit mihi generatio illa: & dixi populus errans in corde eſt: & ipſi nõ
cognouerunt uias meas. C Quoniam iuraui in furore meo ſi uenient in requiem meam.
Antate domino canticum nouum:canite domino omnis terra:
UCanite domino benedicite nomini ems annuntiate de die in diẽ ſalutare eius.
CNarrate in gentibus gloriam eius: in uniuerſis populis mirabilia eius.
CQuia magnus donnnus & laudabilis nimis tertibilis ipſe ſuper onne deos.
Oẽs enĩ

ndke

mn
1t

0

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

C Omnes enim dii populorum:ſculptilia dominus autem cælos fecit.
Gloria & decor ante uultum eius forttudo: & exultatio in ſanctuario eius.
CAfferte dño ſamiliæ populoꝶ:afferte do gloriã & fſortitudinẽ afferte dio glonã nomini eius.
CLeuate munera & inttoite ĩ atria ei adorate dñm in decore ſanctuanii.

CPaueat a facie eius omnis terra. dicite ĩ gentibus dñs regnauit:ſi quidẽ appẽdit orbẽ ĩmobilem.

Cludicabit populos ĩ æquitate. C Lætamini cæli: & exulta terra: tonet mare & plenitudo eius.
CCGaudeat ager & omnia quæ in eo ſunt: tunc laudabut uniuerſa ligna ſaltus ante faciẽ dñi qm̃ ue
nit udicare tertã. C Iudicabit orbẽ in iuſtitia & populos in fide ſua.
= CPlſalmus. XCVII.

ſeius inſtitia & iudiciũ firmamẽtũ ſolii eius. C Ignis enĩ ante faciẽ eius ibit: & exuret p cir
cuitum hoſtes eius. C Apparuerunt fulgura eius orbi uidit cõtremuit terra.
CMontes ſicut cera tabeſfacti ſũt a facie dñi:a facie dominatoris omnis terræ. Annuntiauerũt cæ
li iuſtitiã eius:& uiderunt omnes populi gloriã eius. C Confundaãtur uniuerſi qui ſeruiunt ſculpti
li qui gloriantur in idolis. C Adorate eù omnes angeli: audiuit: & lætata ẽ ſyon: & exulrauerunt ſi
liæ iudæ propter iuditia tua dñe. C Tu enim dñs excelſus: ſup omnem terrã: uehemẽter eleuatꝰ es

ſuper oẽs deos. Qui diligitis diũm odite maluũ: cuſtodit aĩas ſanctorũ ſuoꝶ de manu impiorum

eruet eos. C Lux orta ẽ iuſto & rectis corde lætitia. C Lætamini iuſti ĩ dno & conſitemini memo

fF tixæ ſanctæ eius: CPſalmus. XCVIII.

uAntate dño canticum nouũ quia mirabilia fecit. C Saluauit ſibi dextera en. & brachium
Iſanctũ eius. C Notum fecit dñs ſalutare ſuum in conſpectu gentiũ reuelauit iuſtitiã ſuaʒ.

terræ ſalutare dei noſtri. CIubilate deo oĩs terra. uociferamini & laudate & canite. C Cãtate do/
mino in ciehara in cithara & uoce carminis: in tubis & clangore buccine.iubilate cotam rege dño
Conet mare & plenitudo eiꝰ. orbis & habitatores eius. C Flumina plaudẽt manus ſimul mõtes
bunt ante dñm.quia uenit iudicare terram. C Iudicabit orbẽ in iuſtitia & populos ĩ eqꝗtatibꝰ
S CPſalmus. XClX.
O minus regnauit cõmoueãtur populi ſeſſor cherubin cõcutiatur terra. C Dñs in ſyon
,magnus & excelſus ſuper oẽs populos. C Cõſiteãtur nomini tuo magno. & terribili ſan

Iacob tu feciſti. Exaltate dim deũ ueſtrũ. & adorate ſcabellũ pedũ eiꝰ. quia ſanctus eſt ĩpſe.
CMoypſes & aaron in ſacerdotibus ſuis: & ſamuel his ꝗ inuocant nomẽ eius. C Inuocabant dñz:
& ipſe exaudiuit eos: ĩ columna nubis loquæbatur ad eos. C Cuſtodierunt teſtimonia eiꝰ: & præ
ceptũ qd dedit illis: Domine deus noſter tu exaudiſti eos: deus propitius fuiſti eis: & ultor ſuper
cõmutatõibus eogꝑ. C Exaltate dñʒ deũ noſtrũ: & adorate in mõte ſãcto eiꝰ ꝗa ſãctꝰdñs deꝰnoſter
— CPſalmus pro confeſſione. C. =
EAIVbilate domino omnis terra: ſeruite domino in lætitia.
CIngredimini coram eo in laude. Scitote quoniam dominus ipſe eſt deus:ipſe fecit
nos. & ipſius ſumus. C Populus eius & grex paſcuæ eius. C Ingredimini portas eius in
gratiarum actione: atria eius in laude. confitemini ei. benedicite nomini eius quia bonus dominus
in ſempiternum miſericordia eius. & ulaadd enerationem & generatiooem ñides eius.
S Pſalmus Dauid. CI.
. V IIericordiam & iudicium cantabo tibi domine. pſallam & erudiar in nia perfecta. quãdo
uenies ad me. C Ambulabo in ſimplicitate cordis yei: in medio domus meæ.

2

CSuperbum oculis & altum corde: cum hoc eſſe non potero.
COculi mei ad fideles terræ: ut habitẽt mecum: ambulans in uia ſimpliciter:hic miniſtrabit mihi.

CNõ habitabit in medio domus meæ faciens dolũ: loquẽs mẽdaciũ: nõ placebit in cõſpectu ocu
loꝑꝶ meorũ. CMane pdꝗ oẽs ĩpios terræ: ut ĩterficiã de ciuitate dñi uniuerſos ꝗ operatur iniꝗtatẽ

COratio pauperis cum anxiaretur: & coram domino effunderet.eloquium ſuum.
ſAE Pſalmus: ClII.
O mine exaudi orationem meam: & clamor meus ad te ueniat

E In quacunq;ʒ die inuocauero te uelociter exaudi me. Quoniam conſumpti ſunt ſicut
fumus dies mei:& ofſa mea quaſi frixa contabuerunt. ¶ Percuſſum eſt quaſi ſœnuʒ & arefactum ẽ
cor meum: quia oblitus ſũ comedere panẽ meũ. C Auoce gemit“ mei adheſit os meũ carni mea

CAſſimilatus ſum pellicano deſerti: factus ſum quaſi bubo ſolitudinum. H

CVigilaui & fui ſicut auis ſolitatia ſuper tecto. H JMP!
Toꝛa die exprobrabant mihi inimici mei: exultantes per me lurabant.

O minus regnauit exultabit terra: lætabũtur inſulæ multæ. C Nubes & caligo in cirenitu

CRecordatus miſericordiæ ſuæ & ueritatis ſuæ domui ifrahel. Viderunt oẽs hnes

cto.quia imperium regis. iuditiũ diligit. C Tu fundaſti æquitates iuditiũ & iuſtitiam in

E Nö ꝓponã corã oculis meis uerbuʒ belial. faciélẽ declinatões odiui nec adheſit mihi.

CCor prauũ recedet a me:malũ neſciã:loquente in abicõdito cõtra proximũ ſuũ: hũc intetnciam.

CNon abſcondas faciem tuam a me:in die tribulationis meæ: inclina ad me aurem tuâ

Quia cinerem ſicut panem comedi: & potum meum cum fletu miſcui. C A facie indignationis
& iræ tuæ: quia eleuaſti me & alliſiſti me. C Dies mei q̃ſi umbra inclinati ſunt: & ego q̃ſi fœnũ arui
CTu ãt dñe ĩ æternũ pmanes:memoriale tuũ in generatione & generatione. C Tu ſuſcitans miie
reberis ſyon: qa tẽpus ut miſerearis.qm̃ uenit tp̃s. C Qm placitor fecerũt ſerui tui lapides eius: &
puluerem eius miſerabilem. C Et timebut gẽtes nomẽ dñi: & uniuerſi reges terræ gloriam tuam.
CQuia ædiſicabit dñs ſyon: apparebit ĩ gloria ſua. C Reſpexit ad oronẽ uacui: & nõ deſpexit ora
tionem eorum. C Scribãtur hæc in generatione nouiſſima: & populus qui creabitur laudabit dñʒ
CQñ proſpexit de excelſo ſanctuario ſuo:dñs de cælo terrã cõtemplatus eſt. C Vr audiret gemi⸗
tũ uincti:ut ſolueret filios mortis. C Et narretur in ſyon nomen dñi: & laudatio eius i hieruſalem.
CCũu cõgrtegati fuerint populi ſimul: & regna ut ſeruiant dño. C Afflixit in uia fortitudinẽ meam
abbreuiauit dies meos. Dicã deus meus ne rapias me in medio dierũ meorum in generatione
& generationẽ anni tui. C A principio tertã fundaſti: & opus manuũ tuaꝶ cæli. C Iplſi peribũt: tu
autẽ ſtabis: & oẽs quaſi ueſtimẽtũ atterentur: & quaſi palliũ mutabis illos: & mutabũtur
CTu autẽ ipſe es:& anni tui non deſiciẽt. C Filii ſeruorũ tuoꝶ habitabũt & ſemẽ eorum ante fa/
☛r ciem tuam perleuerabit. CbPſalmus Dauid. CIII.
EEnedic aĩa mea domino: & omnia uiſcera mea nomini ſancto eius. C Benedic aĩa mea
dño: & noli obliuiſci omnium retributionum eius. C Qui propitiatur cunctis iniquitati
S bus tuis: & ſanat oës infirmitates tuas. & Qui redemit de coiruptione uitã tuã: & coro-
nat te miſericordia & miſerationibus. C Qui replet bonis ornamẽtũ tuũ: inouabitur ſicut aquilæ
iuuentus tua. C Faciens iuſtitias dñs & iuditia cunctis qui calunias ſuſtinent. C Notas fecit uias
ſuas moyſi:ſiliis iſrahel cogitationes ſuas. Miſericors & clemẽs dnñs: patiẽs & multæ miſeratõis
CNõ ĩ ſempiternũ iudicabit:neq; in æternũ iraſcetur. C Nõ ſecũduʒ peccata nr̃a fecit nobis: heq;
ſecũdũiiniꝗtates nr̃as retribuit nobis. C Quãtũ eniĩ excelſiꝰ ẽ cælũ a terra:im̃ cõfortata ẽ miſericor
dia eiꝰ: ſuper timentes enum. Quãtum longe eſt oriens ab occidente: tm̃ longe ſecit a nobis ſcele
ra noſtra. C Sicut miſeretur pater filio æ: miſertus eſt dñs timentibus ſe:ipſe emm nouit plaſmatio
nẽ noſtra. C Recordatus quia puluis ſumus: hõ quaſi herba: dies eius: ſicut flos agri:ſic florebit.
CQuia ſpiritus pertrãſibit eũ:& nõ ſubſiſtet & nõ cognoſcet eũ ultra locus eius. C Miſericordia ãt
dñi ab æterno & uſq; in æternũ ſup timentes eũ. C Et iuſtitia eiꝰ ĩ filios filioꝶ:his ꝗ cuſtodiũt pactũ
eius: & recordãtur præceptoꝶ eius ad faciẽda ea. C Dñs in cælo ſtabiliuit ihronũ ſuũ: & regnuz il-
lius oĩbus dñabitur. CBũñdicite dño angeli eiꝰ:fortes robore: faciẽtes uerbum eius: obediẽtes uo
ci ſermonũ eius. C Bñdicite dño oẽs exercitus eius:miniſtri eiꝰ qui facitis placitũ illius.
CBenedicite domino uniuerſa opera eius: in omnibus locis poteſtatis eius benedic aĩa mea dño:
S CbPſalmus. CIIII.
ͤEñnedic anima mea dnño:dñe deus meus magniſicatus es nimis. C Gloria & decore ĩdu-

9 29 tus es: amictus luce quaſi ueſtimento. C Extendes cælos ut pellẽ: qui tegis aquis cænacu
MM la eius. C Qui ponit nubes currũ ſuum: qui ambulat ſuper pennas uenn.
Qui facit angelos ſuos ſpũs: miniſtros ſuos igner urentem. E Qui fundauit terrã ſupet baſem

ſuã: nõ cõmouebit᷑ ĩ ſæculũ & ĩ ſæculũ. C Abyſſo q̃ſi ueſtimẽto opuiſti eã: ſuꝑp mõtes ſtabũt aquæ.
Ab increpatione tua fugient: a uoce tonitrui tui ſormidabunt.
CAſcendunt montes: & deſcendunt campi: ad locum quem fundaſti eis: terminũ poſuiſti eis queʒ
non pertranſibunt: nec reuertentur ut operiant terram.
Qui ĩmittis fontes in conuallibus: ut inter medios montes ambulent.
Et bibant animalia regionum: & reſiciat onager ſitim ſuam.
C Super ea nolucres cæli morabunt de medio nemorum dabunt uocem.
CQui irrigas mõtes de cenaculis tuis:de fructu operum tuorum implebitur terra
W Germinans herbam iumentis: & ſœnum ſeruituti hominum.
Et ducat panem de terra:& uinum lætificat cor hominis. “
CAd exhilarandam faciem in oleo:panis autem cor hominis roborat.
CSaturabuntur ligna domini: cedti libani quas plantauit: ibi aues nidificabunt.
Viluo abietes domus eius:montes excellſi ceruis: petræ refugium erinatiis.
Fecit lunam per tempora:ſol cognouit occubitum ſuum. C Poſuiſti tænebras & facta eſt nox: ĩ
ipſa mouebũtur oẽs beſtiæ ſiluæ. Leones rugiẽtes ad pᷣdã & ꝗrẽtes a deo eſcam ſibi.
Oriente ſole recedent: & in ſpeluncis ſuis cubaburt.
CEgreditur homo ad opus ſuum: & ad ſeruitutem ſuam: uſq; ad ueſperum.
CQuã magnifſicata opa tua dñe: omnia in ſapientia feciſti: impleta eſt terra poſſeflione tua.
KHoc mare magnũ & latũ manibꝰ: ibi reptilia ĩ nũ erabilia: aĩalia pua cũ grãdibꝰ ibi naues ptrãſeũt
CLeuiathan iſtù plaſmaſti: ut illuderet ei:oĩa ĩ te ſperãt ut des cibum eis in tempore ſuo.
Dante te illis colligent: aperiente te manum tuam replebuntur bono.
CAbſcondes uultum tuum & turbabuũtur: auferes ſpũm eoꝶ & deſiciẽt & ĩ puluerẽ ſuũ reuertẽtur.
Emittes ſpiritum tuum & creabuntur: & inſtaurabis faciem terræ. “
CSit gloria

tat

—2

—

——

—WS d ee e eceee Seee

4

o⸗
le

ot
de
no
n.
ini
i
i
11o
io

lu⸗
cu

gem

i

eit

E Recordamini mirabilium eius que fecit: ſignorum & iuditiorum oris eius. M
CSemen abraham ſerui eius: fili iacob electi eius. C Ipſe dominus deus noſter: in uniuerſa terra iu

CAlleluia alleluia.

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

C Sit gloria di in ſempiternum. lætabitur dominus operibus ſuis. C Qui reſpicit terram & tre

mit. tangit montes & ſumant. C Cantabo domino in uita mea. pſallam deo ꝗdiu ſum.

CCpPlaceat ei eloquium meum ego autem lætabor in domino. C Deficiant peccatores de terta &

impii ultra non ſint. benedic anima mea domino.
CAlleluia alleluia. Q¶ DPſalmus: CY§..
Onfitemini domino. inuocate nomen eius. notas facite in populis cogitationes eius,
CCantate ei:& pſallite ei loquimini in uniuerſis mirabilibus eius.
CEt exultate in nomine ſancto eius:lætetur cor querentium dominum.
Querite dominum & uirtutem eius: querite faciem eius iugiter.

ditia eius. C Recordatus eſt ĩ eternum pacti eius: uerbi quod præcepit in mille generationes.

.Qρhwd pepigit cum abraham: & iuramẽti ſui cum iſaac: & firmauit illud cum iacob: in legem cũ
iſtae

in pactum ſempiternum. C Cum eſſent uiri pauci:modici & aduenæ in ea: & traãſierunt de gẽ
te in gẽtem: & de tegno ad populum alterum. (Dicens dabo tibi terram canahan funiculum he
reditatis ueſtræ. C Non dimiſit hominem ut noceret eis: & cortipuit pro eis reges.
CNolite tangere chriſtos meos: & prophetas meos nolite affligere:
CEt uocauit famem ſuper terram:omnem nirgam panis contriuit:

¶ Miſit ante faciem eorum uirum:in ſeruum uenundatus eſt ioſeph.
CAfflixerüt in compedibus pedes eius: in ferrum uenit anima eius: uſq; ad tempus: donec ueniret

ſermo eius: eloquium domini probauit eum. C Miſit rex & ſoluit eum princeps populorum & di
miſit illum. C Poſuit eum dominum domus ſuæ: & principem in omni poſſeſſione ſua.
Vt erudiret principes eius: ſecundum uoluntatem ſuam & ſenes eius ſapientiam docerent.

CEt ingreſſus eſt in iſtrael ægyptum: & iacob aduena fuit in terra cham.

C Et creſcere fecit populum ſuum nimis: & roborauit eum ſuper hoſtes eius. C Conuertit cor eopꝑ
ut odio haberẽt populum eius: & doloſe agerẽt contra ſeruos illius. C Miſii moyſen ſeruum ſuũ:
aharon quem elegit ipſum. C Poſuit in eis uerba ſignorum ſuorum: & portẽtorum ſuorum in ter
ram cham. C Milit tænebras & contænebrauit: & nõ fuerunt increduli uerbis eius. C Cõmutauit
aquas eorum i ſanguinem. & occidit piſces eorum. C Ebulliuit terra eorum ranas. in cubilibus re
um ipſorum. C Dixit & uenit muſca omnimoda. cinifes in uniuerſo termino eorum.
EDedit pluuias eorum grandinem. ignem flammãtem in terra ipſorum. C Er percuſit uineam e
tum: & ficum eorum & cõfregit lignum finium eoruʒ. C Dixit & uenit locuſta: & brucus cuius nõ
erat numerus. C Et comedit omne ſœnũ terræ eorum. & deuorauit omnem fructum tertæ eorũ.
CEt percuſſit omne primogenitum in terra eorum primitias uniuerſi partus eorum. D

„

C¶Q¶ Et eduxit eos cum argento & auro: & non erat in tribubus eorum inſirmus.
¶Lætata eſt egyptus cum egrederentur. qm̃ irruerat terror eorum ſuper eos.

CExpandit nubẽ in tentonum. & ignem ut luceret nocte. C Petierũt & adduxit orti gometrams
& pane cæli ſaturauit eos. C Aperuit petram & fluxerũt aquæ. concurrerũt in aridis flumina,

¶ Quia recordatus eſt uerbi ſancti ſui. cum abraham ſeruo ſuo. C Et eduxit populum ſuum ĩ exul

tatione.in laude electos ſuos. C Et dedit eis terras gentium. & labores tribuum poſſederunt.
CVt cuſtodirent cerimonias eius: & legem eius ſeruarent.
C Pſalms. CVI.
Onfitemini domino quoniam bonus quoniam in æternum miſericordia eius.
CQuis loquetur fortitudines deo auditas faciet Junes laudes eius.
CBeati qui cuffodiunt iudicium: & faciunt iuſtidlam in omni tempore.
Recordare mei domine in repropitiatione populi tui: uiſita me in ſalutari tuo.
CVt uideam bona electorum tuorum: & læter in læutia gentis tuæ & exultem cum hereditate tua.

—

Checcauimus cum patribus noſtris. inique fecimus. impie egimus.

2

Qbatres noſtri in egypto non intellexerunt mirabilia tua. non ſunt recordati multitudinis miſen

cordiæ tuæ. C Et ad iracundiam prouocauerunt ſuper mare:in mari rubio.

CEt ſaluauit eos propter nomen ſuum:ut oſtenderet ſortitudinem ſuam.

CEt comminatus eſt mari rubro. & aruit. & traduxit eos per abyſſos quaſi in deſento.

CSt ſaluanit eos de manu odientis: & redemit eos de manu inimici.
CEt operuit aqua hoſtes eorum unus ex ipſis non ſuperfuait.
C Et crediderunt uerbis eius. cecineruntq; laudem eius.
Cito obliti ſunt operum illius: nec expectauerunt uoluntatem eiuns.
Ct deſiderauerunt deſiderium in deſerto. & tentauerunt deum in ſolitudine:

C Et dedit eis petitionem ipſorum. & miſit tenuitatem in animam eorum.

CSt cælati ſunt moyſen in caſtris aharon ſãctum domini.

TApenta eſt terra: & deuorauit dathan: & operuit ſynagogam abiran. D

Ilalterium.

CEt ſuccenſus eſt Iignis in ſynagogam eorum flãma excuſſitĩmploꝛs.

CC¶ PFecerunt uitulum in oreb:& adorauerunt conflatile. C Et mutauerũt glorlam ſuam in ſim ilitu
dine bouis comedẽtis fœænum. C Obliti ſunt dei ſaluatoris ſui:qui fecit magnalia in ægypto mira

bilia in terra cham terribilia ſuper mari rubro. CDirxit ergo ut contereret eos. niſi moyies electus
eius. ſtetiſſet medius contra faciem illius: ut conuerteret indignationem eius: & non interficeret.

CEt deſpexerunt terram deſiderabilem. nec crediderunt ſermoni eius. & murmurauerunt in taber
nacalis ſuis non exaudierunt uocem domini. C Et eleuauit manum ſuã ſuper eos. ut denicetet eos

in deſerto. CEt ut deiiceret ſemen eorum in gentibus. & diſpergeret eos in terris.
CEt conſecrati beelphegor. & comedetunt uictimas mortuorum.
CEt concitauerunt eum in ſtudiis ſuis: & percuſſit eos plaga.

Stetit autem finees & diiudicate. & eſt retenta percuſſio. & reputatum eſt ei in iuſtitia. in genera⸗·
tione. & generationem uſq; in æternum. C Et prouocauerunt ſuper aquam cõttadictionis & affli

d&Qſuus eſt moyſes propter eos:quia Houocanexant Qrttun eius. C Et præcepit labiis ſuis. non exter
minauerunt populos. quos dixit dominus illis.
eorum & ſeruierunt ſculptilibus eorum. & factum eſt eis in ſcandalum.

CEt immolauerunt ſilios ſuos & filias ſuas demonibus. C Et effuderunt ſanguinem innocentem

ſanguinem filiorum ſuorum. & filiarum ſuarum quos ĩmolauerant ſculptilibus chanaam
CEt polluta eſt terra in ſanguinibus.& coinquinati ſunt in operibus ſnus.

CEt ſornicati ſunt in ſtudiis ſuis. iratus eſt itaq; furor domini.in populum ſuũ & abhominatus eff

hereditatem ſuam. CEt dedit eos in manus gentium: & dominati ſunt eorum qui oderunt eos.

Et afflixerunt eos inimici ſui. & humiliati ſunt. ſub manu eorum. multis uicibus liberauit eos.

Ipſi uero prouocabant in conſiliis ſuis/& humiliati ſunt rehter miqutates ſuas.
CEt uidit tribulationes eorum: cum exaudiret eos rogantes. C

mur nomini ſancto tuo. & canamus laudem tuam.

QBeneditctus dominus deus iſrael ab æterno & uſq; in æternum:& dicet omnis populus Amen.

CAlleluaaas. QPfſalmus. CLVII.
HOnſfitemini domino quoniam bonus: quoniam in æternum miſericordia eius.

NCAboriente & occidente. ab aquilone. & marierrauerũt in ſolitudine in deſerta uia. ci

Huitatẽ qᷓ habitaretur non reperierunt-

.ℳ.

Eſaurientes & ſitientes: aĩa eoꝶ in ipſis deſiciebat. C Et clamauerunt ad dñm in ttibulatione ſuua:
de afflictione eoꝑ eripuit eos. C Et daxit illos per uiã rectã: ut uenirent in ciuitatem habitabilem.
CConfiteantur dño miſericordia eius. & mirabilia eius in filios hoĩum. C Quia ſaturauit aiaamua
cuã: & aĩam eſurientem ĩpleuit bonis. C Habitantes in tænebtis & umbra monis. alligatos inopies

& ferro. C Quia prouocauerunt ſermones dñi: & conſilium excelſi blaſphemauerunt.
CEt humiliauit in labore cor eorum. ceciderunt. & non erat qui adiuuaret.
Et clamauerunt ad dominum in tribulatione ſua: & de anguſtiis eorum ſaluauit eos.

SEt eduxit eos de tænebris. & umbra mortis. & uincula eorum dirupit.
CConſteantur domino miſericordiæ eius. & mirabilia eius in filios hominuum.

OQuia contriuit portas æreas. & uectes ferreos confregit. C Stultos propter uiam ſceleris eorum:

& pp iniquitates afflictos. C Omnẽ cibũ. abominata eſt aĩa eoꝶ. & acceſſerunt ad portas mortis.
Et clamauerunt ad dñm in tribuione ſua:de anguſtiis eoꝶ ſaluauit eos. C Miſit uerbũ ſuũ è&

ſanauit eos: & ſaluauit de interitu eoꝶ. C Conſiteant᷑ dio miſericordias eius: & mirabilia eius in fi
lios hojum. C Et imolent hoſtias gragꝑ: & narrent opa eius in laude. C Qui deſcendunt in mare

in nauibus: facientes opus in aquis multis. C Ipſi uiderunt opa dñi: & mirabilia eius in proſundo.
Dixit & ſurrexit uentus tempeſtatis: & eleuauit gurgites eius. CAſcendunt in cælum: & deſcen/
dunt in abyſſos: aĩa eoꝶ in afflictione conſumitur. & Obſtupuerut & inttemuerunt quaſi ebrius:
& uniuerſa ſapientia eog abſorta eſt. . Clamabunt autem ad dum in tribulatione ſua: & de angu
ſtia educet eos. Statuet turbinem in tranquillitatem: & ſilebunt fluctus eius.,
CLætabuntur qm̃ quieuerunt: & deducet eos ad portu: quẽ uoluerunt. C Confteantur dño miſe

ricordiæ eius: & mirabilia eius in filios hominum. C Et exaltent eum in æccleſia populi:& in ca/

thedra ſeniorum laudẽt eum. C Ponet flumina in deſertum: & fontes aquarum i ſitim.
CTerram ftuctiferam in ſalſuginem. præmalitia habitatorum eius. C Ponet deſenum in paludes
ad habitandum. CEt ſeret agros: ́ plantabunt uineas: & facient fruges genimina.
CEt benedicer eis:& multiplicabuntur nimis:& pecora eorum non minuet.
Imminuta ſunt autem & afflicta: propter anguſtiam mali: & doloris. ðè
C Et effundet deſpectionem ſuper pꝑrincipes: & exrare eos faclet in ſolitudine deuia.
CEt ſubleuabit

aquaꝶ & terram inuiam in fontes aquarum. Et collocauit ibi eſurientes: & ſorinabunt uibem

Et cõmixti ſunt gentibus. & didicerunt. opera

s. C Et recordatus eſt pacti ſui cum eis
& ꝑœnituit eum ſecundũ multitudinem miſericordiæ ſuæ. CEt dedit eos miſerabiles coram om
nibus qui ceperant eos. C Salua nos domine deus noſter: & congrega nos de gentibus. ut cõhtea

icãt ꝗ redẽpti ſunt a dio quos redemit de manu hoſtis. & de terris cõgregauit eos.

1

.

con
1,

a

n.

di⸗

liis,
i&
inn
nae
nce
a/
U

me⸗

des

ttn

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CEt ſubleuabit pauperem de inopia: & ponet quaſi gregeʒ familias:. Videbunt recti & lætabun
tur: & oĩs iniqꝗtas cõtrahet os ſuũ. C Quis ſapiens & cuſtodiet hæc: & intelliget miſericordias dñi.

CCanticum. Pſalmi Dauid. CVIII.
Aratum cor meum deus cantabo: & pſallam: ſed & gloria mea.
NCConſurge pſalterium & cithara: conſurgam mane.
CConſitebor tibi in populis domine: & cantabo te in nationibus.
CQuoniam magna ſuper cælos miſericordia tua: & uſq; ad nubes ueritas tua.
CExaltare ſuper cælos deus: & ſuper omnem terram gloria tua: ut liberentur dilecti tui.

N

C Salua dextera tua: & exaudi me:deus locutus eſt in ſanctuario ſuo: gaudebo: diuidã ſichẽ: & ual-

lem ſocoth dimetiar. C Meus eſt galaad & meus eſt manaſſes: & effraim uirtus capitis mei.
Cluda dux meus. moab lebes peluis meæ. ſuper idumeam proiiciam calciamentum meum. cũ phy
liſtim federabor. C Quis deducet me in ciuitatem munitam? quis deducet me uſq; in idumeam?
CNon tu deus qui proĩæceras nos. CEt non exies deus in exercitibus noſttris.
CDa nobis auxilium in tribulatione: uana eſt enim ſalus ab homine.
C In deo erimus fortes:& ipſe conculcabit hoſtes noſtros.
— CPro unictori. Dauid. CCCanticum CVIIII.
Eus laudis meæ non tacæbis: quia os ĩmpii & doloſi contra me apertum eſt,
1CLocuti ſunt de me lingua mendaci uerbis odii circundederunt me: & expugnauerũt
me gratis. C Pro eo ꝙ eos diligebam. aduerſabantur mihi.: ego autem orabam.

CEt poſuerunt contra me malum pro bono: & odium pro dilectione mea. C Conſtitue ſuper eũ

impium: & ſathan ſtet a dextris eius. C Cum fuerit iudicatum exeat condemnatus: & oratio eius ſit
in peccatum. CFiant dies eius parui: & epiſcopatum eius accipiat alter.

CSint ſilii eius pupilli: & uxor eius uidua. CInſtabiles uagentur ſilii eius: & mẽdicent: & quærãtur

in pari & uiis ſuis. C Scrutetur exactor uniuerſa quæ habet: & diripiantur ab alienis labores eius.
CNon ſit qui eius miſereatur: nec qui clæmens ſit in pupillo eius. C Fiat nouiſſimũ eius interitus:
in generatione altera deleatur nomẽ eius. C Redeat in memoriam iniquitas: patrum eius apud
deum: & iniquitas matrum eius non deleatur. CSit cõtra dominum ſemper: & intereat de terra
memoria eotum: eo ꝙ non eſt recordatus facere miſericordiam: & perſecutus eſt uirum inopem:
& pauperem: & compunctum corde: ut interficeret. C Et dilexit maledictionem quæ ueniet ei: &
& noluit benedictionẽ quæ elongabitur ab eo. CEt indutus eſt maledictione quaſi ueſtimento

fuo: & igredietur. quaſi aqua in uiſcera eius: & quaſi oleum in oſſa eius. C Sit ei quaſi pallium qd
circuncidatur: & quaſi cingulum quod ſemper accingitur. C Hæc eſt retributio his qui aduerſan-

tur mihi a diũo: & ꝗ loquuntur malũ contra aĩjam meã. C Tu auᷣt dñe deus fac mecum pꝑ nomen
tuum. qm̃ bona eſt miſericordia tua. C Libera me qm̃ egenus & pauper ſumi & cor meum uulne
ratum eſt intrinſecus. C Et quaſi umbra cum inclinatur abductus & excuſſus ſum quaſi locuſta.

CGenua mea uacillauerunt a ieiunio: & caro mea ĩmutata eſt abſq; oleo. CEt ego factus ſum op

probrium illis: uidentes me mouerunt caput ſuum. C Adiuua me dnñe deus meus: ſalua me ſecun
dum miſericordiam tuam. C Et ſciant qm̃ manus tua hæc: tu diñe feciſti eam.
CMaledicent illi. & tu benedices. reſtiterunt. & confundantur: ſeruus autem tuus lætabitur.
CInduantur aduerlarii mei confuſione: & operiantur quaſi neſtimento confuſione ſua.
CConſfitebor domino uehæmenter in ore meo: & in medio populotum laudabo eum.

CQuoniam ſtabit a dextris pauperis: ut ſaluet a iudicibus animam eius:

CPlalmus. Dauid. CX.
IXIT Dominus domino meo: ſede a dextris meis:
CDonec ponam inimicos tuos ſcabellum peibus tuis:

2

C Populi tui ſpontanei in die fortitudinis tuæ: in montibus ſanctis: de uulua orietur

cundum ordinem melchiſedec. C Dominus ad dexteram tuam percuſſit in die furoris ſuĩ teges.
Cludicabit in gentibus. impleuit ualles. percuſſit caput in terra multa. .
CDe torrente in uia bibet propterea exaltabit caput.
C Alleluas. CCblſalmus. CXI.
☛R Onfiebor dño in toto corde in conſilio iuſtoꝶ & cõgregatione: magna opera domini.
C Exgrenda in cunctis uolũtatibus ſuis gloria & decor opus eius & ſuſtitia eiꝰ pſeuerãs.
Memoriam ſecit mirabiliũ ſuoꝑ: clemens & miſæricors dñs: æſcã dedit timentib“ ſe.
Mæmor erit in ſempiternum pacti ſui: ſiortitudinem operum ſuorum annunciauit po
pulo ſuo: ut det illis hæreditatem gentium. COpus manuũ eius ueritas & iudiciũ:ſidelia oĩa pᷣce

pta eius: firmata iugiter in ſempiternũ: facta ĩ ueritate & eqtate. C Redemptionẽ miſit populo ſuo

mandauit in æternum pactum ſuum: ſanctum & terribile nomen eius.

Initlum ſapiẽtiæ timor dñi: doctcina bona cunctis qui faciunt eã. C Laus eius pſeuerat iugiter.

C 1i

¶Virgã fortitudinis tuæ emittet dominus ex ſion: diare in medio inimicoꝝ tuoꝶe.

tibi ros adoleſcentiæ tuæ. C Iurauit dñs: & non pœnitebit: tu ſacerdos in æternum ſe

Pſalterium.

R Eatus uir qui timet dominum: in mandatis eius uolet nimis.
CPorens in terra erit ſemeii eius: gæneratio iuſtorum benedicetur.
MICSubſtantia & dinitiæ in domo eius: & iuſtitia eius perſeuerans.

GC Ortum eſt in tænebris lumen iuſtis clemẽs: & miſerator: & iuſtus. C Bonus uir clemens & fene⸗

rans: diſpenſabit uerba ſua in iuditio: quia in æternum non cõmouebitur. C In memoria ſempiter .
na dñs iuſtus:ab auditu malo non timebit. C Paratum cor eius conſidens in dño: firmatum cor

eius:non timebit:donec aſpiciat i in hoſtibus ſuis. Diſperſit dedit pauperibus iuſtitia eius perma
net in æternum: cornu eius exaltabitur in gloria. C Impius uidebit: & iraſcetur dentibus ſuis en
det & tabeſcet deſiderium i impioram peribit.
Ca Aeluia⸗ CPſalmus. CXIII.
Aucdate ſerui dñm:laudate nomẽ dñi. C Sit nomè dñ i benedictũ: amodo & uu keculi
4 CAb ortu ſolis & uſq; ad occaſum eius:laudabile nomen domini.
NC Excelſus ſuper omnes gentes dominus ſuper cælos gloria eius. H
CQuis ut dñs deus noſter: qui in excelſis habitans humilia reſpicit in cælo & int terra-
E Suſcitans de puluere inopem: de ſtercoribus eleuabit aupem: CVt ſedere faciat cũ principibus
cũ principibus populi ſui. C Qui collocat ſterilem in domo matrem filiorum lætantem.
E Alleluia. Pſalmus. CXIIII.
Vm egrederetur iltael de ægypto: domus iacob de populo barbaro.
CFadus eſt iudas in ſanctificatione eius: iſrael poteſtas eius.
Mare nidit & fugit: iordanis conuerſus eſt retrorſum.
E MMontes ſubſilierunt ut arietes: colles quaſi filii gie. G. Quid eſt tibi mare qa ſigt
ai iordanis qa conuerſus es retrorſum. Montes ſubſultaſtis ut arietes:icolles quaſifi filüi. grægis.)
C A facie domini contremiſcit terra: a facie dei iacob.
Qui conuertit petram in paludes aquarum: &! ſilicem in fontes aquarum.
TC Alius pſalmus ſecundum hebreos. CPſalmus. Cxv. HDW
On nobis dne nõ nobis: ſed nomini tuo da gloris. C Propter miſericordi tuã: & ueni
R tatẽſtuã:ne dicãt gẽtes ubi eſt deꝰ eon. CI Deꝰ auᷣt noſter in cælo:uniuerſa q̃ uoluit fecit.
ECIdolaipſaꝶ argentũ & auꝑ: opꝰ manuũ hoium. C Os hnt & nõ loqntur: oculos hit
& non uidebũt. C Aures hnñt: & non audient: naſum habent & non odorabun.
E Man- hñt & nõ pal pabũt:pedes hñt & non abulabũt:& non ſonabũt in gutture ſuo. C Similes
illis fiãt ꝗ faciũt ea: & oẽs ꝗ cõſidũt ĩ eis. C Iſrael cõſide in dño: auxiliator eoꝶ & ꝓtector eoꝶ ipſe.
CDomꝰ aharon cõſidite in dño: auxiliator eoꝶ & ꝓtector eoꝑe ipſe. C Timẽtes dñm confidite in
dño:auxiliator eoꝶꝑ & ꝓtector eoꝶ ipſe. C Dñs recordatꝰ nr̃i bdicet:bñdicet domui iſrael: bnñdi
cet domui aharon: bñdicet timẽtibꝰ dñm paruis cũ magnis. C Addat dñs ſoꝑ uos: ſup uos: ſup ſi
lios uros. C Bñdicti uos a dño: ꝗ fecit cælos & terrã. C Cælũ cæli dno: terrã aũt dedit niiis hoim
CNon mortui laudabunt dominum:nec omnes qui deſcendunt in ſilentium.
Sed nos benedicemus domino amodo & uſq; in æternnum. ri .
Alea. CCPſalmus. CXxVII.
BARIIexi qm̃ exaudiet dis u uocẽ dep̃cationis meæx. C Inclinauit enĩ aurẽ ſuã mihi: & in dieb
wmeis inuocabo. C Circũdederũt me funes mortis: & munniones ĩferni inuenerunt me.
C Anguſtiã & dolorẽ reperi:nomẽ dñi inuocabo. C Obſecro dñe libera aiam meam:
Ecleméẽs & iuſtꝰ & de“ noſter miſericors: C Cuſtodit puulos dñs:attenuatꝰ ſum: & me ſal
nabit⸗ E Reuertere aia mea in reꝗem tuã:ꝗa dñs reddidit tibi. C Quia eruit aiam meã de morte:
oculos meos a lachrimis pedes meo Ab offenſa. deambulabo corã dño i᷑ in terris uiuorum.
CAlius pſalmus ſecundum latinos.
SE Redidi pp qd locut ſum: ego aũt afflictꝰ ſum nimis. ¶C Ego dixi in ſtupore meo: oĩs hö
mẽdaciũͥ. C Quid retribuã dno ꝓ oĩbꝰ ꝗ retribuit mihi. ECance ſalutaris accipiã: & ĩ
noie dñi iuocabo. C Vota mea dño reddã: corã nũc oĩ populo eiꝰ: glorioſa in cõſpectu
WUqdñi mors ſanctoꝶ eiꝰ. C Obſecro dñe ꝗa ego ſeruꝰ tuꝰ: ego ſerutuus filius ancillæ tuæ:
T Diſſoluiſti uincula mea:tibi immolabo hoſtiam laudis:& in nomine domini inuocabo. .
TVor mea dio reddã in cõſpectu nũc oĩs populi eius: in atriis domus dñi:ĩ medio tui hiemuſalẽ⸗
CAllelnuaua. CbPſalmus. H CxVII.
S Audate dominum omnes gentes: collaudate eum uniuerſi populi. .”M
C Quia confirmata eſt ſuper nos Hõ eius: & ueritas domini i in ætemum.
Alleluia

F S Onßfitemini duo: qtñ bonus:qm in eternum miſenicordia eius. C Dicat Pu ilrael⸗ qm
A&in eternũ miſericordia eius. .& Dicat nüc domus aharon: qm i in æternũ miſericordia ey.

C Dicant nuncquici timent dominum: qm̃ in ætermum miſericordia eius. ́VV
lalmus. CrxVIII.
De tiibulatione

CAelai. Pfalmus. CXIII.

f f fd2

ö́Ecc õs

☛t —

— —

—

Sa

Juxta hebꝛaicam ueritatem

F tribulatiöõe inuocaui dñm: exaudiuit me in latitudine domꝰ. C Dñs mecũ non time/
bao qd faciat mihi hõ. C Dñs mihi auxiliator: & ego deſpicià odientes me. C Meliꝰ ſpa
fte in dnño:ꝗᷓ ſpare in hoĩe. C Melius ſpare in dño:ꝗᷓ ſpare in principibꝰ. C Oés getes cir
Ecundederũt me: in noĩe dñi ꝗa ultus ſum eas. C Cucundederũt me: ẽt obſederũt me: in
noĩe dñi ꝗqa uleꝰ ſum eas. C Circũdederũt me quaſi apes: extertitæ ſunt quaſi ignis ſpinaꝶ: in noĩe
dñi ꝗa ultus ſum eas. Impulſus pellebar ut caderẽ: & dus ſuſtentauit me. C Fortitudo mea &
laudatio dñs: & factus eſt mihi ad ſalutem. . Vox laudis & ſalutis: in tabernaculis iuſtorum.
CDextera dñi fecit fortitudinẽ:dextera dñi excelſa:dextera dñi fecit uirtutẽ. C Nõ moriar ſed ui/
uã & narrabo opa dñi. C Corripiẽs corripuit me dñs: & morti nõ tradidit me. C Apite mihi por
tas iuſtitiæ: ingreſſus in eas cõfitebor dño:hec porta dño:iuſti ĩtrabũt in eã. C Cõfitebor tibi: qm̃
exaudiſti me: & factus es mihi ad ſalutẽ. C Lapis quẽ reprobauerũt ædiſicãtes factꝰ eſt in caput an
guli. C A dño factũ eſt iſtud:hoc mirabile in ocuſis nr̃is. C Hæc dies quã fecit dũs: exultemus &
lætemur ĩ ea. C Obſecro dñe ſalua obſecro:obſecro dñeꝓſpare obſecro. C Bñdictꝰꝗ uenit ĩ noĩe
dñi. C Bñdiximꝰ uobis de domo dñi: deꝰ dñs & apparuit illis. C Frequẽtate ſollẽnitatẽ: in frõdo
ſis. uſq; ad cornu altaris. C Deus meꝰ es tu. & cõfitebortibi deꝰ me exaltabo te. C Cõſitebor dñe
qm̃ bonꝰ: qm̃ in æternũ miſericordia etA. CAlleluia. Aleph. Pſalmus. CxXVIIII.
Eati ĩmaculati niæ ꝗ ãbulant in lege dñi. CBeati ꝗ cuſtodiũt teſtimonia ei. in toto cor
de regrunt eũ. C Nec enĩ ꝗq opantur iniqtatẽ: in uiis e ambulauerũt. C Tu mãdaſti pᷣce
pta tua cuſtodire nimis. C Vtinã dirigaãtur uiæ meæ ad cuſtodiẽda p̃cepta tua. C Tunc
EWAAn cõöfundar cũ reſpexero ad oĩa mãdata tua. C Cõſfjtebor tibi in directiõe cordis: cũ di-
dicero iuditia iuſtitiæ tuæ. C Præcepta tua cuſtodiã: ne derelinquas me uſq; nimis. Beth.
N quo corrigit iuuenis ſemitã ſuã: cũ cuſtodierit uerba tua. C In toto corde meo exqſiui
te:ne errar̃ me facias a mãdatis tuis. C In corde meo abſcõdi eloqꝗa tua: ut non peccẽ tibi.
„CBenedictus tu dñe. doce me pᷣcepta tua. CIn labiis meis narraui oĩa iuditia oris tui.
ICQCIn uia teſtimoniog tuoꝶ delectatus ſum quaſi in oĩbꝰ diuitiis. In pᷣceptis tuis medi
tabor:& cõtẽplabor ſemitas tuas.: C In iuſtitiis tuis delectabor ñ Obliuiſcar uerba tua. C Gimel.
Ribue ſeruo tuo: uiuã & cuſtodiã uerba tua: CReuela oculos meos. & uidebo mirabilia
OEde lege tua. C Aduena ego ſum in terra. ne abſcondas a me mãdata tua. C Deſiderauit
VAα aia mea deſiderare iuditia tua in oĩ tpe. C Increpaſti ſupbos maledicti ꝗ recedũt a mada
WIis tuis. C Aufer a me opprobriũ. & cõtẽptũsqm teſtimonia tua cuſtodiui. C Et enim ſe
derũt principes aduerſum me loquæbantur. ſeruus aũt tuus. meditabatur præcepta tua.
CSed & teſtimonia tua. uoluptas mea.quaſi uiri amiciſſimi mei, C Deleth.
Dheſit pulueri aĩa mea uiuiſica me iuxta uerbi tuũ. C Vias meas expoſui & exaudiſti me
doce me iuſtitiã tuã. C Viã pᷣceptoꝶ tuoꝑ ſac me ĩtelligere.& loquar ĩ mirabilibus tuis.
CDeſtillauit aĩa mea pᷣſtultitia. ſerua me iuxta eloquiũ tuũ. C Viã mẽdaciieauſer a me.
&& legẽ tuã dona mihi. C Viam ſidei elegi. iuditia tuapponebam. C Adheſi teſtimoniis
tuis dñe.ne cõſundas me. Viã mãdatoꝶ tuoꝶ currã.qm̃ dilataſti cor meũ. CHe.
8Stende mihi dñe uiã pᷣceptoꝶ tuoꝶ: & cuſtodiã eã p ueſtigiũ. C Doce me & obſeruabo
NIegẽ tuã: & cuſtodià eã in toto corde. C Deduc me in ſemitã mandatoꝶ: tuoꝶ. ꝗa ipſam
Auolui. C Inclina cor meũ ad teſtimonia tua. & non ad auaritiã. C Auerte oculos meos
] ne uideãt uanitatẽ. in uia tua uiuifica me. C Suſcita ſeruo tuo eloquium. in timore tuo.
CAuerte opprobrium meum quod reueritus ſum. quia iuditia tua bona.
CEcce concupiui præcepta tua. in inſtitia tua uiuiſica me. CVau.
=NRNTueniant mihi miſericordiæ tuæ dñe, & ſalus tua inxta eloquiũ tuũ. C Et reſpõdebo ex
uprobrantibus mihi ſermonem: qa ſpaui in ſermoe tuo. C Et ne auferas de ore meo uer
ubbü ueritatis uſq; nimis. qm̃ iuditia tua expectaui. C Et cuſtodiã legẽ tuã iugiter.ĩ ſempi⸗
ternũ & ultra. E. Et ambulabo in ſpatioſo.ꝗa pᷣcepta tua exꝗſiui. C Et loquar in tuis te-
ſtimoniis corã regibus & nõ cõfundar. C Et delectabor in mãdatis tuis ꝗᷓ dilexi. C Et leuaui ma
nus meas ad mandata tua ꝗᷓ dilexi: & loquar in p̃ceptis tuis. CZain.
Emento ſermonis ſeruo tuo:quẽ me ſpare feciſti. C Hæc eſt conſolatio mea.in afflictiõe
WAAImea. qa eloquiũ tuũ uiuificauit me. Supbi deridebant me nimis. a lege tua non decli-
naui. C Recordatus ſum iuditioꝶ tuoꝶ a ſæculo dñe. & conſolatus ſum.
NQCAHorror obtimuit me ab impiis. ꝗ dereliquerunt legẽ tud. C Carmina erant mihi pᷣce
pta tua. in domo peregrinationis meæ. Recordatus ſum in nocte tui noĩs dñe. & cuſtodiui le-
em tuam. C Hoc factum eſt mihi. quia præcepta tua cuſtodiuii. CHeth.
Ars mea dñe. dixi ut cuſtodij uerbũ tuũ. C Depᷣcatus ſum uultũ tuũ in toto corde. miſe
R„ rere mei ſecundum eloquium tuum. C Recogitaui uias meas. & cõuerti pedes meos ad
2teſtimonia tua. C Feſtinaui & non neglexi. cuſtodire mandata tua. C Funes impiorum
implicauerunt me. legã tuã nõ ſum oblitus. Medio noctis ſurgam ad confitendũ tibi.
Huper luditia iuſtitiæ tuæ. C Paniceps ego ſum omnium timẽtium te. & cuſtodientiũ p̃cepta tua.
c iii

SElalterium.

CMiſericordia tua dominẽ plena eſt terra:præcepta tua doce me. „. C Teth.
EEneſeciſti cũ ſeruo tuo dñe:ſecundũ uerbum tuũ.C Bonum ſermonẽè: & ſciam doce me:
ga mãdatis tuis credidi. C Ante ꝗᷓ audirẽ ego ignoraui: nunc aut eloquiũ tuũ cuſtodiui.
IeEEBonus es tu. & beneficus doce me pᷣcepta tua. C A pplicabant mihi mendaciũ ſupbi:
EAego autem in toto corde ſeruabam pcepta tua. CIncraſſatum eſt uelut adeps cor eorum
ego in lege tua delectabar. C Bonum mihi quia afflictus ſum: ut diſcerem præcepta tua.
CMelior eſt mihi lex oris tui ſuper milia auri & argenti. CIod.-
Anus tuæ fæcerunt me: & firmauerunt me: doce me: & diſcam mandata tua.
CQui timent te uidebunt me & lætabuntur: quia ſermonem tuum expectaui-
CScio domine quia iuſtum iuditium tuum: & uere afflixiſti me.
CSit obſecio miſericordia tua: in conſolatione mea: ſicut locutus es ſeruo tuo.
Veniant mihi miſericordiæ tuæ & uiuam: quia lex tua delectatio mea. Confundantur ſuper-
bi qm̃ iniq; cõtriuerũt me: ego aũt loquar in pceptis tuis. C Reuertãtur ad me ꝗ timẽt te: & ꝗ iciuũt
teſtimoniũ tuũ. C Fiat cor meũ pfectũ: in pᷣceptis tuis: ut non cõſundar. CChaph.
Eſecit in ſalutare tuũ aĩa mea: uerbũ tuũ expectaui. C Cõſumpti ſunt oculi mei:in uerbũᷣ
tuũ:dicentes qñ conſolaberis me. C Et cum eſſem quaſi uter in pruinam: pcepta tua non
ARlum oblitus. C Quot ſunt dies ſerui tui: quando facies in perſequenubus me iudicium.
EEECFoderunt mihi ſupbi foueas: ꝗᷓ non erant iuxta legẽ tuã. C Oia mandata tua uera: fal
ſo pſecuti ſũt me:auxiliat mihi. C Paulominꝰcõſũpſerüt me ĩ terra:ego aũt nõ dimiſſi pcepta tua.
CSecundũ milericordiã tuã niuiſica me: & cuſtodiam teſtimonia oris tui. CLamed.
= –– N æternum dne: uerbu tuũ pſtat in cælo. C In gæneratione: & gæneratione fides tua.
CCFundaſti terram & ſtat: iuditia tua ſtant uſq; hodie: quia omma ſeruiunt tibi.
CNiſi ꝙ lex tua: delectatio mea: forte piſſem in pᷣſſura mea. C In ſempiternũ nõ obliui

Me expectauerunt impii: ut perderent me: teſtimonium tuum conſiderabo.
COmnis conſumationis uidi finem. latum præceptum tuum nimis. ᷑ Mem..
rrrrne Vam dilexi legem tuam tota die. hic meditatio mea. C Super inimicos meos iſtruis me

]mandato tuo: quia in ſempitemum hoc eſt mihi. C Super omnes qui docebant me eru-

ditus ſũ:ꝗa teſtimonia tua meditatio mea eſt. C Sup ſenes iĩtellexi: qa pcepta tua ſeruaui.
CAb omni ſemita mala prohibui pædes meos: ut cuſtodirem uerba tua.
CA mudiciis tuis non receſſi: qa tu illuminaſti me. C Quam dulce gutturi meo:eloqui
mel ori meo. C Præcepta tua cõſiderabã: ppterea odiui oẽm ſemitã mẽdacii. CNun.

Vcerna pedi meo uerbum tuum: & lux ſemiæ meæ. C Iuraui & perſeuerabo: ut cu ſtodi⸗

NCVoluntaria oris mei complaceant tibi domine: & ſecundum iudicia tua doce me.
Anima mea in manu mea ſemper & legis tuæ non ſum oblitus. C Poſuerunt impii
laquæum mihi: & a præceptis tuis non aberraui. C Hereditas mea teſtimonia tua in ſempiternum

quia gaudium cordis mei ſunt. C Inclinaui cor meum ut facerem iuſtitias tuas: propter æternam

retributionem. CSamech.

Wtuum expectaui. C Recedite a me maligni & cuſtodiam mandata dei mei. .
89 CConũirma me ſecundum uerbum tuum & uiuam: & noli me confundere ab expecta-
= &none mea. CAuxiliare mihi & ſaluus ero: & delectabor in præceptis tuis iugiter.
¶Abieciſti omnes qui ignorant præcepta tua: quia mendax cogitatio eorum. —
Quaſi ſcoriam computaſti omne Anpios terræ propterea dilexi teſtimonia tua.
CHoripilauit a timore tuo caro mea: & iuditia tua timui. CHEain.
Eciiuditium & iuſtitiam:ne derelinquas me his qui calumniãtur me.
„CSponde pro ſeruo tuo in bonum:me calumnientur me ſuperbi.
COculi mei defecerunt in ſalutare tuum: & in æloquium iuſtitiæ iuæx,.
☛ Eac cum ſeruo tuo iuxta miſericordiam tuam: & præcepta tua doce me.
CSeruus tuus ego inſtrue me:& cognoſcam teſtimonia tua.
CTempus ut facias domine præuaricati ſunt lægem tuam.
Propterea dilexi mandata tua: ſuper aurum & topacion. .
CProptærea in uniuerſa præcepta tua direxi: omnem ſemitam mendacii odio habni.
☛Ne Irabilia tæſtimonia tua: idcirco cuſtodiuit ea anima mea.
Oſtium ſermonum tuorum lucidum docet paruulos.
4Os meum aperui: & reſpiraui: quia mandata tua deſiderabam. J
CReſpice ad me & milerere mei: iuxta iuditium diligentium nomen tuumt
Græſſus meos nima in ſermone tuo: & non des poteſtateʒ in me uniuerſæ iniquitati.
. . . .. =ðð CRedime me

Uſcar pceptoꝶ tuoꝶ: qa p ipſa uiuificaſti me. C Tuus ſũ ego ſalua me: qm pcepta tua qſiui.

um tuũ ſup

am iuditia iuſtitiæ tuæ. C Afflictus ſum uſq; nimis dñe: uiuiſica me: iuxta uerbum tuum.

Vmultuoſos odi: & legem tuam dilexi. C protectio mea & ſcutum meum tu es uerbum

= *
—
—

ſe

—
—
—

4

gui
piis

E- —

bi.
bir
I

er⸗
üt
tbü
on
U.
uhl

eu⸗

„ —

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

C Rechime me a calumniis hominũ: ut cuſtodiant præcepta tuus.
CVultum tuũ oſtende ſeruo tuo: & doce me præcepta tua-
CRÄini aquarum fluebant de oculis meis: quia non cuſtodienmi legem tuam.
— Sade-
D luſtus tu domine: & rectum iudicium tuum. Mandaſti iuſtitiam teſtimõiis tuis: & ueri
— * tatem tuã nimis. C Conſumpſit me zelus meus quia obliti ſũt nerboꝶ tuoꝶ hoſtes mei:
R1Probatus ſermo tuus nimis: & ſeruus tuus dilexit illud. CT Paruulus ego ſum: & con/-
temptibilis: ſed præcepta tua non ſum oblitus. Cuſtitia tua iuſtitia ſempiterna: & lex tua ueritas.
CTribulatio & anguſtia inuenerunt me: mandata tua uoluptas mea. ðJMU
CIuſta teſtimonia tua ſemper:doce me & uiuam.

f. Lamaui in toto corde exaudi me dñe:præcepta tua cuſtodiã. C Inuocaui te ſaluũ me fac
SEE& cuſtodiam teſtimonia tua: C Surgam adhuc in tænebris & clamabam: uerbum tuũ ex
☛r☛ pectans. C Præueniebant oculi nigilias: ut meditarer in ſermonibus tuis.

MVocem meam audi iuxta miſericordiam tuam: dñe: ſecundum iudicium tuũ uiuifica me.

CAppropinquauerunt perſecutores mei ſceleri & a lege tua procul facti ſunt. C Prope es tu domi
ne & omnia mãdata tua ueritas. C Principio noui de teſtimõiis di in æternũ fundaueris ea.
J Kes. OWOYUW—ÿ
& Ide afflictionem meã: & eripe me:quia legis tuæ non ſum oblitus. Iudica cãm meã &
Aredime me: in ſermone tuo niuiſica me. C Longe ab impiis ſalus: quia biacePti tua non
EREA5W querunt. C Miſericordiæ tuæ multæ domine iuſta iudicia tua. uiuifica me. Multi qui
perſequũtux me & affligunt me:a teſtimoniis tuis non declinaui. C Vidi præuaricãtes & merebã:
quia uethũ tuũ non cuſtodierunt. C Vide:qm̃ præcepta tua dilexi dñe: iuxta miſericordiam tuam
niuiſica me. C Caput uerborum tuorum ueritas: & in Empiteinuin 5 iudiciũ iuſtitiæ tuæ.
in. S

SRincipes perſecuti ſunt me ſine cã:uerba aũt tua. timuit cor meum.

„

CCaudens in eloquio tuo: ſicut qui inuenit ſpolia multa. Mendacium odio habui: &
— deteſtatus ſum: legem autẽ tuam dilexi. CSepties in die Iaudaui te: ſuper iudiciis iuſtitiæ
tuæ. C Pax multa diligentibus legem tuam: & non eſt illis ſcandalum. CExpectaui ſalutare tuũ
domine: & mandata tua feci. C Cuſtodiuit anima mea teſtimonia tua: & dilexit ea nimis.

CCuſtodiui præcepta tua: & teſtimonia tua: quia omnes uiæ meæ: in conſpectu tuo.

IlIngrediatur laus mea corã te dñe: ſecũdũ uerbũ tuũ doce me: CVeniat depræcatio mea.
AA ante uultũ tuũ: ſecundũ eloquiũ tuũ libera me. C Fundant labia mea hymnum: docebis
enim me præcepta tua. C Loquætur lingua mea ſermonẽ tuũ: quia oĩia mãdata tua iuſta.
manus tua auxiliatrix mea: quia præcepta tua elegi. C Deſideraui ſalutare tuũ dñe: & lex tua
uoluptas mea. C Viuet aĩa mea & laudabit te: & iudicia tua auxiliabuntur.

CErraui quaſi ouis perdita: quære ſerunum tuum: quia mandatorum tuorum nõ ſum oblitus.

rè CCanticum graduum.i. CPlſalmus: CxXxX.
D dominü in tribulatione mea clamaui: & exaudiuit me. C Dñe libera alam meã a labio
mendcacii a lingua doloſa. C Quid dabit tibi aut quid apponet tibi ad linguam doloſam
☛—CSagittæ potentis acutæ cum carbonibus iunipctoruʒ: C Heu mihi: quia peregnnatio
mea prolongata eſt: habitaui in tabernaculus cedar: multum habitauit in ea anima mea.
CCum odiente pacem: ego pax: & cum lIoquæbar illi ad beum.
. CCanticum graduum.ii. CPſalmus CXX.
O Euabo oculos meos ad montes: unde ueniet auxiliũ mihi. C Auxiliũ me a dño ſactore
BXcæli & terræ. C Non det in cõmotionem pedẽ tuum: neq; dormitet qui cuſtodit te.
KEcce non dormitabit neq; dormiet qui cuſtodit iſrael: Dñs cuſtodit te ds ꝓtectio
tua:ſuper manũ dexterã tuã. C Per diẽ ſol nõ percutiet te:neq; luna p noctẽ. C Dñũs cuſtodit te ab
omni malo:cuſtodiat aĩam tuã. C Dñs cuſtodiat exitum tuũ & introitũ tuũ amõ & uſq; in æternũ
CCanticum graduum:iii. CPſalmus. CXXII.
Etatus ſum eo qdidixerunt mini in domũ dñi ibimus. C Stantes erant pedes nri:in por-
EBAiiis tuis hieruſaleʒ. C Hieruſalem quæ ædificaris ut ciuitas cuius participatio eiꝰ in id ipᷣm
E& (Quia illuc aſcenderunt: tribus: tribus dñi: teſtimonium iſrael ad confitendum noi dñi.
Quia ibi ſederunt ſedes in iudicio:ſedes domini dauid: C Rogate pacẽ hieruſalẽ: ſit bene his ꝗ
diligunt te. C Sit pax in muris tuis: abundantia in domibus tuis. C Propter fratres meos: & ami-
Focos meos: loquæbar pacẽ tibi. C Propter domum domini dei noſtri quærã bona tibi.
NV CCanticum graduum.iiii. Pialmus. CxXXIII.
D te leuaui oculos meos.qui habitas in cælis. .
C Ecce ſicut oculi ſeruoꝶ ad manũ dñoꝑ ſuopꝶ. C Sicut oculi ancillæ ad manũ dñæ ſuæ

—
6
.
„

lalterium.

ſic oculi nr̃i ad dũm deũ ntᷣm:doner miſeteat᷑ nr̃i. C Miſerere nri dñe miſerere nr̃i: qa multũ repilte
ti ſumus deſpectione. C Multũ repleta eſt anima noſtra opprobrii abũdãtia & deſpectiõe ſupbop⸗-
CCanticum graduum. v. C Pſalmus. CxXXIIII.
Iſi dñs fuiſſet in nobis:dicat nunc iſrael:niſi dñs fuiſſet in nobis. C Cum exurgerẽt hoĩes
in nos:forſitan uiuos abſorbuiſſent nos. C Cum iraſceretur furor eorum ſupꝑ nos: forſitan
HHHaquæ circdediſſent nos. C Torrens tranſiſſet ſup aĩam noſtram: forſitan tranſiſſent ſuper
animã noſtrã aquæ ſuperbiæ. C Benedictus dñs qui non dedit nos in prædam dentibus eorum.
CAnima noſtra quaſi auis erepta eſt de laquæo uenantium. C Laquæus cõtritus eſt: & nos liberati
ſumus. C Auxilium noſtrum in nomine domini: qui fecit cælum & terraam.
CCCanticum graduum. vi. QO bſalmus. CXxxyYͥf6pvLvB.
Qui confidunt in dño:quaſi mons ſyvon ĩimmobilis:in æternũ habitabit in hieruſalem.
CMontes in circuitu eius: & dñs in circuitu populi ſui a modo & uſq; in æternum.
Quia nõ requieſcet uirga impietatis ſuper ſortẽ inſtoꝶ: ut nõ mittãt iuſti in iniquitatẽ
manus ſuas. C Benefac dñe bonis & rectis corde. Qui aũt declinant ad prauitates ſuas: deducet
diñs eos cum his qui operantur iniquitatem pax ſuperiſrael.
=— CCanticum graduum. vi. CCbPſalmus. CXXVI.

G Vm conuerteret dñs captiuitatẽ ſyon:facti ſumus ſicut ſomniantes.
C Tunc implebitur riſu os noſtrum & lingua noſtra laude. C Tunc dicent in gentibuss
magniſicauit dñs facere cum iſtis. Magniſicauit dñs facere nobiſcum:facti ſumꝰlætàtes
CConuerte dũe captiuitatẽ noſtrã: ſicut riuus in auſtro. C Qui ſeminant in lachrymis: in exultatõ hi
ne metent. C Ambulans ambulabit & flebit portans florem ſementis. .
CVeniens ueniet in exultatione portans manipulos ſuos. ln
CCanticum graduum: viii. CPſalmus. CXXVII.
Iſi dominus edificauerit domum:in uanũ laborant qui ediſicant eam. C Niſi dñs cuſtodi
RNIerit ciuitatẽ: fruſtra uigilat qui cuſtodit: Fruſtra uobis eſt de mane ſurgere poſtꝗᷓ ſederi/ n
☛n tis qui manducatis panẽ doloris. C Sic dabit diligentibus ſe ſomnum: ecce heieditas do un
mini:filii merces fructus uentris.: C Sicut ſagittæ in manu potentis ita filii iuuentutis. in
CBeatus nir qui impleuit pharetram ſuã ex ipſis:non cõfundetur cũ loquætur inimicis ſuis i porta. ge
CCCamicum graduum. x. Cbſalmus. CxXXVIII. 1.
Eatus oĩs ꝗ timet dñm:ꝗq ambulat in uiis eius. C Labores manuũ tuarum cũ comeders: t
beatus tu: & bene tibi erit. C Vxot tua ſicut uitis fructifera: in penetrabilibus domus tuæ-
KFilii tui ſicut germina oliuarũ: in circuitu menſæ tuæ. C Ecce ſic benedicetur uiro: qui de

timet dominum. C Benedicat tibi dominus ex ſyon: & uideas bona hieruſalem omnibus diebus
uitæ tuæ: ut uideas filios filiorum tuorum pacem ſuper iſrael.
CCanticumegraduum. x. CPſalmus. CXXIX.
Epe expugnauerunt me ab adoleſcentia mea dicat nunc iſrael. C Sepe expugnauerũt me
ab adoleſcentia mea: ſed non potuerunt mihi. C Super ceruicem meam arauerunt: aran- 6
E ties prolongauerunt ſulcũ ſuũ. C Dñs iuſtus concidet laquæos impiorum: conſundantu .
& reuereantur retrorſum oẽs qui oderunt ſyon. C Fiant ſicut ſœnum tectotum: qd ſtatim ut uirune C
G

iItit areſcit. C De quo non implebit manum ſuam meſſor: & ſinum ſuum manipulos faciens.
De quo non dixerunt tranſeũtes bñdictio domini ſuper uos: benediximus uobis in noĩe dni.
CCanticum graduum. xi. CCPſalmus. CXXXN.
Eprofundis clamani ad te domine: domine exaudi uocẽ meam. C Fiant aures tuæ inten *
Rgentes ad uocem depræcatiõis meæ. C Si iniquitates obſeruaueris dñe: dñe ꝗs ſuſtinebit

MCQuia tecum propiciati Rcum teribilis ſis: ſuſtiui dim. C Suſtinuit aĩa mea: & uerbũ
eius expectaui. C Anima mea ad dominũ: a uigilia matutina: uſq; ad uigiliam matutinam.
CExpecdtet iſrael dominum. C Quia apud dominũ miſericordia: & multa apud eum redemptio
CEt ipſe redimet iſrael ex omnibus iniquitatibus eius. . Z
(( Canticum graduum. xii. CPſalmus. CXXXI.
L Omine nò ẽ exaltatũ cor meũ: neq; elati ſunt oculi mei. C Et nõ ambulaui in magnis &
WAin mirabilibus ſup me. C Si nõ poſui: & ſilere feci aiam meã. C Sicut ablactatus ſup ma-
]tré ſuam ita ablactata ad me aia mea. C Expectet iſtael dominũ: a modo & uſq; in ætemũ
CCanticum gradum. Cbſalmus. CxXXXII.
Emẽto dñe dauid: & oĩs afflictionis eius. C Qui iurauit dño: uotũ uouit deo iacob:
CSi introiero in tabernaculũ domus meæ: ſi aſcendero in lectum ſtrati mei.
CSi dedero ſomnum oculis meis: palpebris meis dormitationem. Donec inueniam
locũ dño:tabernaculũ deo iacob. C Ecce audiuimus illũ in efrata:inuenimus illum in regione ſal .
tus. C Introibimus ad tabernacula eius: adorabimus ſcabellũ pedũ eius. C Surge domine in req/
em tua: tu & arca fortitudĩs tuæ. C Sacerdotes tui induãt iuſtitiã: & ſcĩ tui laudẽt. Propter dauid
ſeruũ tuum. non auertas faciem chriſti tui. C Iurauit dñs dauid ueritatẽ non auertetur ab aa.
CDe fructu r

—

e

di

n

do

eüir
we⸗
gul
bus

me
n⸗
nn
ie

nten
ebit
1bü

pio

ℳ

14/ ,

mi

g

uil

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

CDe ſmòùu nentris tui ponam ſuper ſedem tuam. & Si cuſtodierint ſilii tui pactum meum:& teſti
ficationem meã quã docuero eos. C Et filii eorũ uſq; in æternum ſedebunt ſuper thronum ſuum-
CQuia elegit dñs ſyon:deſiderauit in habitaculũ ſibi. C Hæc eſt requies mea in ſempiternũ:hic ha
bitabe deſideraui eam. C Venationi eius benedicens benedicam: pau eres eius ſaturabo pa
nibus. C Sacerdotes eius induam ſalutare: & ſancti eius laude laudabunt. & Ibi oriri faciam cor·
nu dauid:paraui lucernam chriſto meo. C Inimicos eius induam confuſione. ſuper ipſum autem
florebit diadema eiius. * ””MM
CÚ Canticum graduum. xiiii. Pſalmus. CXXXIII.
GCce ꝗᷓ bonum & ꝗᷓ decorum: habitare fratres in unum. C Sicut unguentum optimum in
capite: qd deſcendit in barbam: barbam aharon. C Quod deſcendit ſuper ora ueſtimen
torum eius ſicut ros hermon: qui deſcendit ſuper mõtana ſyon. M

oniam ibi mandauit ds benedictionem nitam uſq; in ætemmum. —.
CCanticum graduum.xv. Cbſalmns. CxXXXIIII.
ECce benedicite dũm omnes ſerui dni C Qui ſtatis in domo dñi.
8 EARCIn noctibus leuate manus ueſtras ad ſanctũ & benedicite dominum.
CBenedicat te dominus ex ſyon factor cæli & tertæ. ——ðJðM
CAlleluia: CPſalmuns CXXxx.
Audate nomen dũñi:laudate ſerui dñi. C Qui ſtatis in domo dñ̃i in atriis domꝰ del noſtii
C Laudate dñm qm̃ bonus dns:cantate noĩ eius qm̃ decẽs. C Quoniã iacob elegit ſibi
dñs iſtael in peculiũ ſibi. Quia ego ſcio ꝙ magnus dñs:& dominator noſter præ om

nibus diis. C Omnia quæ uoluit dñs fecit in cælo & in terra in mari: & in omnibus abyſſis.

CLeuans nubes de ſummitatibus terræ: fulgura in pluuiam fecit. Educes uentos de theſauris ſu
is: qui percuſſit primitiua egypti ab homine uſq; ad pecus. C Emiſit ſigna & portenta in medio tui

egypte in pharaonem: & in cunctos ſeruos eius- Qui percuſſit gẽtes multas: & occidit reges for

tes. C Seon regem amorreorũ: & og regem baſan: & omnia regna chanaam: C Et dedit terram
corum hereditatem: hereditatẽ iſrael populo ſuo. C Dnñe nomen tuũ in æternum. domine memo
riale tuum in generatione & generationem. CQuia iudicabit dñs populum ſuum & in ſeruos ſu
Os erit placabilis. Idola gentium argentum: & aurum: opa manuum hominum.
COs habent & nõ loquentur: oculos habent & non uidebunt. C Aures habent & non audiẽt. ſed

nec eſt ſpiritus in ore ipſorum. C Similes illis fiant qui faciunt ea: & oẽs qui conſidunt in eis.
CDomus iſrael benedicite dño:dñs aaron bñdicite dio. C Domꝰleuita domꝰ:timentes dominũ
benedicite domino. C Benedictus dñs ex ſyon: qui habitat in hieruſalem.
F C Alleluia. C¶ͥJ bſalmus. CXXXVI
Onfitemini dño qm̃ bonus qm̃ in æternuʒ miſericordia eius: C Confitemini deo deoꝶ:
CConſfitemini dio důorum. C Qui fecit mirabilia magna ſolus. C Qui fecit cælos in

.

Sy ſapientia. C Qui firmauit terram ſuper aquas. C Qui fecit luminaria magna.
CSolem in poteſtatẽ dei. C Lunam & ſtellas in poteſtatem noctis. C Qui percuſſit egyptum cũ
primitiuis eorum. C Et eduxit ifrael de medio eorum. C In manu ualida & brachio extento.
CQui diuiſit mare rubrum in diuiſiones. C Et eduxit iſrael in medio eius.
CEt conuoluit pharaonem & exercitum eius: in mari rubro. C Qui duxit populum ſuũ p deſertũ.
Qui percuſſit reges magnos. C Et occidit reges ma gnificos. C Seon regẽ amorreorũ. C Et og
regem baſan. CEt dedit terram eorum hereditatem. C Hereditatem iſrael ſeruo ſuo. C Quia in
humilitatem noſtram memor fuit noſtri. C Et eripuit nos de hoſtibus noſtris. C Qni dat panem
omni carmni. C Conſitemini deo cæli. C Confitemini dño ꝗorũ: qm̃ in æternuũ miſericordia eiꝰ.
Vper flumina babylonis illic ſedimꝰ & fleuimus dum recordaremut ſyon. CSup ſalices
in me dio eius ſuſpendimus cytharas noſtras. C Quoniam ibi interrogauerunt nos: qui

—

WW—— Pauas duxerunt nos uerba carminis. C Et qui affligebant nos. læi canitæ nobis de ca
ticis ſyon. C

Quomõ cantabim canticũ dñi: in terra aliena. C Si oblitus fui ieruſaleʒ: in oblinio
ne ſit dextera mea. C Adhereat lingua mea gutturi meo:ſi non recordatus fuero tui. C Si non ꝓ-
poſuero tui hieruſalẽ: in principio lætitiæ meæ. C Memento domine filiorũ edom in die hieruſa
lem: dice ntiũ euacuate: euacuate uſq; ad fundamentũ eius. CFilia babylõ uaſtata: beat? ꝗq retbuet
. tibi uiciſſitudinẽ tuam: quꝗ retrihuiſti nobis. C Beatus ꝗ tenebit & allidet paruulos tuos ad petiã.
bſalmus dauid. CXXXVIIII.
Onfitebor tibi in toto corde meo:in conſpectu deorum cantabo tibi.
TAdorabo ad templũ ſanctũ tnũ: & cõſitebor nomini tuo.
NII⅓EG Super miſericordia tua: & ueritate tua: qm magnifſicaſti ſuper oẽ nomen eloquiũ tunᷣ.
CIn die inuocabo: & exaudies me:dilatabis animæ meæ fortitudinem. CCõſiteantur tibi domie
omnes reges terræ: qm̃ audierunt eloquia oris tui. C Et cantent in niis domini: qm magna glonia
domini. EQonid cncwlſus dñs: & humilia reſpicu: & excælſa de Ionge cognoſcitꝛ:

6

ſalterium.

CSi ambulauero in medio tribulationis uĩuiſicabis me: ſuper futotem inimicorũ meorim mittes
manum tuã: & ſaluabit me dextera tua. C Dominus operabitur pro me:domine miſericordia ina
in æternum: opera manuum tuarum ne dimittas.

CVictori pſalmus dauil. CpPfalmuns. CxxXIIII.

Omine inueſtigaſti me & cognouiſti: tu cognouiſti ſeſſionẽ meam reſurrectionẽ meã.
CQ¶ntellexiſti malum meum de longe: ſemitam meam: & accubationem meã euentilaſti.
ES MWMâHäN[ & omnes uias meas intellexiſti: quia non eſt eloquium in lingua mea. JMGMU
CEcce dne omnia noſti retrorſum & ante: formaſti me: & poſuiſti ſuper me manum tnuam.
CMirabilior eſt ſcientia tua a me:excelſior eſt non potero ad eam. C Quo ibo a ſpinitu tuo: & quo
a ſacie tua ſugiam. CSi aſcendero in cælum ibi tu:ſi iacuero in inferno ades.
CSi ſumpſero pennas meas diluculo: habitauero in extremo maris. C Etiam ibi manus tua dedu
cet me: & tenebit me: dextera tua. CSi dixero ſotte tænebræ opiẽt me:i nox quoq; luxerit corã me.
CNec tænebtiæ habẽt tænebras apud te: & nox q̃ſi dies lucet: ſimiles ſũt tænebræ & lux: quia tu poſ
ſediſti renes meos: orſuſq; es me in utero matris meæ. C Confitebor tibi: quoniã terribiliter magni
ficaſti me:mirabilia opera tua: & aĩia mea nouit nimis. C Non ſunt opta oſſa mea a te: quibus factus
ſum in abſcondito: imaginatus ſum in nouiſſimis terræ. C Informẽ adhuc me uiderunt oculi tui
& in libro tuo omnes ſcribentur: dies formati ſunt: & non eſt una in eis. C Mihi aut ꝗᷓ honorabiles

ſadti ſunt amici tui deus:ꝗᷓ fortes pauperes eorum. C Dinumerabo eos & harena plures erunt:eui/

gilaui & adhuc ſum tecum: ſi occideris deus impiuͥ. C Viri ſanguinum declinate a me: qui contra/
dicet tibi ſcelerate. C Eleuati ſunt fruſtra aduerſarii tui nonne odientes te domine odiui: & cõtra
aduerſarios tuos diſtabui. CPerfecto odio oderam illos: inimici facti ſunt mihi.
CScrutare dñe me:& cognoſce cor meum:proba me:& ſcito cogitationes meas.
CEt uide ſi uia doli in me eſt & deduc me in uia ætema.
— CVictoripſalmus dauid. CPſalmus: CXL.
EEripe me dñne ab hoĩe malo:a uitis iniquis ſalua me. C Qui cogitauerũt malitias in corde
tota die uerſati ſunt in præliis. C Exacuerunt linguam ſuã quaũi ſerpentes: uenenũ aſpidũ
AHſab labiis eorum. C Cuſtodi me dñe de manu impii: a uiro iniquitatum ſerus me.
CQui cogitauerunt ſuꝑplantare greſſus meos:abſconderunt ſuperbi laqquæum mihk.

E Erfunibus extenderunt retæ: iuxta ſemitam offendiculum poſuerunt mihi. C Dixi dño de meꝰ

tu exaudi dñe uocẽ depræcationis meæ. C Deus dñe fortitudo ſalutis meæ: protexiſti caput menʒ

in die belli. CNe des dũñe deſideria impiis: ſcelera eorum ne effundantur: & æleuentur.

CAmaritudo conuiuarum eorũ: labor labiorũ eorũ openiet eos. C Cadent ſup eos carbões ignis:

deicies eos in foueas: ut non conſurgãt. C Vir lingoſus non dirigetur in terra: uirum iniquũ mala
capieni in interitum. C Scio ꝙ faciet dñs cãm inopis: iudicia pauperum. H
CAttũ iuſti confitebuntur nomini tuo:habitabunt recti cum uultu tuo.
E”ỹM COPſalmus dauicd. CxXLI.
Omine clamaui ad te ſeſtina mihi: exaudi uocem meã clamantis ad te. C Dirigatur ora⸗

AKtnum. C Pone dñe cuſtodiam ori meo ſerua paupettatem labiorum meorum.

3*

bus iniqtatẽ: neq; comœdere in delitiis eorũ. C Cortipiat me iuſtus in miſericordia: & arguet me:

oleũ amaritudinis nõ impinguet caput meuͥ. C Quia adhuc oratio mea ꝓ maliciis eorum: ſublati
ſunt iuxta petram iudices eorũ & audient uerba mea qm decorata ſunt. CSicut agricola cum ſcin

dit terram: ſic diſſipata ſunt oſſa noa in ore inferm. Quia ad te dnñe deus oculi mæi:mn te ſpera
ui ne euacues aiam meam. C Cuſtodi me de manibus laquæi: quem poſuerunt mihi & de offendi
culis operantium iniquitatem. C Incident in rete eius impn: ſmul ego autem traſbo.
XWS ¶ LEruditio dauid cũ eſſet in ſpelũca. Orato. CrxLIIL. „
Oce mea ad dum clamabo noce mea ad dñm depræcatꝰ ſum. C Effundã in cõſpectu eiꝰ
WAeloquiũ men: & tribulationẽ corã illo annunciabo. Dum anxius in me fuerit ſpiritme
E us:tu enim noſti ſemitã meã. C In nia hac qua ambulo: abſconderunt laquæum mihi reſ
picio ad dexterã & uideo: ꝗa nõ ſit ꝗ cognoſcat me. C Periitfuga a me: & nõ ẽ ꝗqreꝗrat aiam meaʒ.
TClamaui ad te dñe:dixi tu es ſpes mea: ps mea in terra uiuẽtin. C Auſculta depcatõem meã:qm̃
infirmat?ſum nimis. CLibera me a pſecuionibꝰ meis: qm cõſonuti ſũt ſup me. C Educ de carcere
alam meã: ut cõſiteatur nomini tuo. C In me coronabuntur inſti cũ retribueris mihi.
— CPſalmus daunui. CXLII..
Omine exaudi orationem meam: auſculta depræcationẽ meã: in ueritate tua exaudi mes

NWAſin inſtitia tua: & non uenias in iudiciũ cũ ſeruo tuo: quia nõ iuſtincabitur in cõſpectu tuo

. ℳ 2 ⸗ „ . „ . . — 2 * . 2 2
omnis uiuẽs. C Perſecutus ẽ inimicus aĩam meã: còfregit in terra uitam meam:
C Poſuitme in tænebris ſicut mortuos antiquos: & anxiauit in me ſpiritus meus: in medio mei ſol⸗
licitũ fuit cor meũ. C Recotdabor dierum antiquorũ:mæditabat omnia opera tua: ſacta manuum
tuarum

tio mea: ſicut incenſum in cõſpectu tuo. C Eleuatio palmarum mearum: ſacrificiũ ueſper

CNon declines cor meum:in uerbum malũ: uoluere cogitationes impias. C Cum uinis operanti-

.
.

ſon
Oe
G

ona/
her

nut⸗
Ane
blei
in
hen
end

ine⸗
re
tinl
2
gĩ
cele

Juxta hebꝛaicam ueritatem.

tuatum loqnæbit. & Expandi manus meas ad teianima mea quaſi terta fitlens ad te-.

CCito exaudi me domine: defecit ſpititus meus ne abſcondas faciem tuam a me: & cõparabor de-

ſcendentibus in lacum. C Fac me audire mane miſericordiam tuam: quoniam in te confido.
Notã fac mihi uiam in quam ambulo:quoniã ad te leuaui animam maeam.

CLibera me de inimicis meis dñe: a te protectus ſum: doce me: ut faciam uoluntatẽ tuam: quia tu

deus meus. C Spiritus tuus bonus deducet me in uiam tectam propter nomen tuum dnñe uiuiſica
bis me in tua iuſtitia. C Deduces de anguſtia animam meam: & in miſeticordia tua diſſipabis ini-
micos meos. C Et perdes oẽs ligantes animam meam: ego enim ſum ſeruus tuus. M
;= CPſalmus. Dauid. .R C&œ&QxXLIIII.

NMiſericordia mea & fortitudo mea: auxiliator meus: & ſaluator meus.
Scutum meum & in ipſo ſperaui: qui ſubiecit populos mihi. MMM
Domine quid eſt homo quia agnoſcis eum: aut filius hoĩs quia computas eum.
CHomo uanitati aſſimilatus eſt: dies eius qnaſi umbra pertranſiens.
CDomine inclina cælos tuos & deſcende: tange montes & fumigabunt.

CMica fulmine & diſſipa eos: mitte ſagittam tuam: & interſice illos.

CExtende manum tuam de excelſo: libera me: & erue me de aquis multis: de mãu filiorũ alienox.

CQuorum os locutum eſt uanitatem & dextera eorũ dextera mendacii.
CDeus canticum nouum cantabo tibi:in pſalterio decacordo pſallam tibi.
CQui das ſalutem regibus: qui eruis dauid ſeruum tuuz de gladio peſſimo:libera me
manu filiorum alienorum. Quorum os locutum eſt uanitatem: & dextera eorum dextera mẽ-
dacii. Vt ſint filii noſtri quaſi plantatio creſcens in adoleſcentia ſua. C Filiæ noſtræ quaſi angu-

li ornati: ad ſimilitudinem templi. C Promptuaria noſtra plena: & ſuper fundentia ex hoe in illud.

CPecora noſtta in milibus: ᷓ innumerabilia ĩ compitis noſttis thauri noſtri pingues.
CNon eſt interruptio & non eſt egræſſus: & non eſt ululatus in plateis noſtris. B
Beatus populus: cuius talia ſunt:beatus populus cu'dominus deus ſuus.
— CHymnus dauid. QCPſalmus . CXxLVY.
Kaltabo te deus meus rex: & benedicam nomini tuo in æternum & ultta. M
CCIn omni die benedicam tibi: & laudabo nomen tuum in ſempitermnum & iugiter.
CMagnus dominus & laudabilis nimis: & magnifſicentiæ eius non eſt inuentio.

CQGeneratio ad generationem: laudabit opera tua: & fortitudines tuas annuntiabut.

CDecorem gloriæ magnitudinis tuæ: & uerba mirabilium tuorum loquar.
CEt fontitudinem horribilium tuorum dicent: & magnitudines tuas narrabunt.

Memoriam multæ bonitatis tuæ loquæntur: & iuſtitias tuas laudabũt. C Clemẽs & miſericors

dñs:patiens & multæ miſerationis. C Bonus dominus in omnibus: & miſericordiæ eius ſunt uni-
uerſa opera eius. C Confiteantur tibi dñe oĩa opa tua: & miſericordes tui benedicant titbii.
CQGloriã regni tui dicent: & fortitudines tuas loquæntur. J J
CEt oſtendant ſiliis adam: fortitudines eius: & gloriam decoris regni eius.
CRegnum tuum regnũ oĩum ſeculorũ: & poteſtas tua in omni generatione: & generationem.
CSuſtentat dominus omnes corruentes: & erigit oẽs iacentes. MMẽÿ
COculi oĩum ad te ſperant: & tu das eis eſcas ſuas in tempore ſuo. C Apis manus tuas: & imples
omne animal refectione. CIuſtus domius in oĩbus niis ſuis: & miſericors in ommibus opib ſuis.
Cluxta eſt dominus oĩbus qui inuocant illum: inuocantibus ſe in ueritate.
CPlacitum timentium ſe faciet:& clamorem eorum exaudit᷑l: & ſaluabit eos.
CQCuſtodit dominus omnes diligentes ſe: & uniuerſos impios conteret. ”MB
CLaudationẽ dñi loquætur os meũ: & bñdicet omms caro nomini ſancto eiꝰ in æternũ & iugiter.
Q¶ ‚Allelui. CPſfſalmgs. CxXLvVII= r
Auda anima mea dñm: laudabo dominum in uita mea: cantabo deo meo qᷓ diu ſum.

7

CNolite cõſidere in principibꝰ: in filio hoĩs cui nõ eſt ſalus. C Egredietur ſpiritus eiꝰ &

reuertetur in humũ ſuã:in die illa pibũt oẽs cogitationes eius: CBeatus cuius deꝰ iacob

auxiliator eius: ſpes eius in dño deo ſuo: Qui fecit cælos & terrã: mare & omnia quæ in eis ſunt.

Qui cuſtodit ueritatem in ſempiternũ facit iudiciũ calũniã ſuſtinẽtibꝰ:& dat panẽ eſurientibus.
CDñs ſoluit uinctos. dñt illuminat cecos:dñs erigit aliſos: dñs diligii iuſtos. C Dñ̃s cuſtodit adue

nas: pupillũ & uiduã eriget: & uiã impioge cõteret. C Regnabit dns in æternũ: deus tu“ wonin ge

ne & generationẽ. CAlleluua., C bPfſalmus. CxXLVII.
Audate dominum: qm̃ bonum eſt canticum dei noſtri. qm̃ decoꝶ eſt: pulera laudatio-.
CEdiſicabit hieruſalem dñs: eiectos iſrael congregabit.
CQui ſanat contritos corde: & alligat plagas eorum.

CQui numerat multitudinẽ ſtellarum: & omnes nomine ſuo uocat.

CMagnus dñs deus noſter: & multus fortitudine: & prudentiæ eius non eſt numerus.

netatio

&Enedictus dns: fortis nimis: qui docet manus meas ad prælium: digitos meos ad bellum.

S
.

& erue me de

Sſalterium.

CSuſcipiens manſuetos dominus:humilians ĩmpios uſq; ad terram.
CCntate domino in confeſſione: canitæ deo noſtro in cithara.
CQui operit cælos nubibus: & præbet terræ pluuiiaam.
CEt oriri facit in montibus germen: & hærbam ſeruitutihominum.
OQ ui dat iumentis panem ſuum. filiis corui clamantibus.
¶ Non eſt in fortitudine æqui uoluntas eius: neq; in tibiis uiri placetur.
CPlacetur domino in his qui timent eum & expectant miſericordiam eius.
Q¶ ¶ Alleluia. CPialmus alius ſecundum latinos.
Auda hieruſalem dominum: lauda deum tuum ſion. D
CQuoniam confortauit uectes portarum tuarum benedixit filiis tuis in medio tui:
G CQui poſuit terminum tuum pacem: adipe frumenti ſaturauit te.
CQui emittit eloquium ſuum tertæ: uelociter currit uerbum eius.
CQui dat niuem quaſi lanam: pruinas quaſi cinerem ſpargit. .
Proiecit glaciem ſuam quaſi bucællas:ante faciem frigoris eius quis. ſtabit.
¶Mittet uerbum ſuum: & ſoluet illa:ſpirabit ſpiritu ſuo & fluent aquæ.
¶Qui annuntiat uerbum ſuum iacob: præcepta ſua & iudicia ſua iſtael.
CNon fecit ſimiliter omni genti:& iudicia non cognoſcent. S
CAlleluia. CPſalmus. CxXLVIII.
EEAudate dominum de cælis: laudate eum in excælſis.
KCLaudate eum omnes angeli eius: laudate eum omnes exercitus eius.
CLaudate eum fol & luna: laudate eum omnes ſtellæ luminis:
CLaudate eum cæli cælorum: & aquæ quæ ſuper cælos ſunt laudent nomen domini-
CQuoniam ipſe mandauit & creata ſunt.·
Statuit ea in ſeculum & in ſeculum:præceptum dedit & non præteribit.
CLaudate dominum de terra dracones & omnes abyſſi.
Cgnis & grando nix & glacies: uentus turbo quæ facitis ſermonem eius-
CNMontes & omnes colles:lignum fructiferum: & uniuerſæ cæditi.
CBeſtiæ & omnia iumenta: reptilia: & aues uolantes.
CReges tertæ & omnes populi:principes uniuerſi & iudices terra.
Cluuenes & uirgines: ſenes cum pueris laudẽt nomẽ domini.
CQuoniam ſublime nomen eius ſolius: gloria eius in cælo: in tera.
CExaltauit cornu poꝑuli ſui:laus omnibus ſanctis eius: filiis iſrael populo appropinquanti ſibi.
FEE CAlleluia. Cbſalmus. CxXxLIX.
7. R Antate domino canticum nouum:laus eius in congrægatione ſanctorum.
Lætetur iſtael in factore ſuo:ñilii ſyon exultent in rege ſuo.
CCLaudent nomen eius in choro: iu typano & cithara cantent eei.
Quia complacet ſibi dominus in populo ſuo: & exaltabit manſuetos in ſalutem.
CExultabunt ſancti in gloria: laudabũt in cubilibus ſuis.
CExultationes dei in gutturæ eorum: & gladii ancipites in manibus eorum.
CAd faciendam uindictam in gentibus: increpationes in populis.
CVt alligent reges eorum catenis: & inclytos eorum compedibus ferreis.
¶ WVt faciant in eis iudicium ſcriptum: decorem omnium ſanctorum eius.
CQ Alleluuas. CPiäalmus lIMI.—
Audate dominum in ſancNario eius: laudate eum in fortitudine potentiæ elus.
ECLaudate eum in fortitudinibus eius: laudate eum iuxta multitudinẽ magniſicẽtiæ ſuæ:

(Laudate eum in clangore bucinæ: laudate eum in pſalterio & cithara.
CLaudate eum in tympano & choro:laudate eum in chordis & organo.
Caudate euʒ in cymbalis ſonãtibus:laudate eũ in cymbalis tinniẽtibus:O qd ſpiratlaudet dũm.
☛ Dauid extra numerum cum pugnauit cum goliath
Vüillus eram inter fratres meos: & adoleſcentior in domo patris mei. .
CPaſcebam oues patris mei:manus meæ fecerunt organũ: & digiti mei aptauerunt pſal
Rterium: & quis annuntiabit dio meo: ipſe dñs: ipſe omnium exauditor.
lpſe miſit angelum ſuum & tulit me de ouibus patris mei:& unxit me miſericorꝛdia unctiõis ſuæ.
EFratres mei boni & magni: & non fuit beneplacitum in eis domino.
Exiui obuiaʒ alienigenæ: & maledixit mihi in ſimulacris ſuus. .
CEgo autem euaginato ab eo ipſius gladio amputaui caput eius: & abſtuli opprobriũ a filiis iſrael.

CSEt conuerſi ſunt & tentauerunt deum: & ſemen iſtael concitauerunt.

CNon ſunt recordati manus eius:die qua redemit eos a tribulante:
V 77 .

. Pmnis

M

C BERNARDINVS GADOLVS: BRIXIANVS: MONACHVS
CAMALDVLENSIS: PO LECTORI.S.

NVENIMVS optime lector hos tres libros ſuper Salomonis prouerbia Hierony-
MWMNKe mititulo prænotatos. Titulo tamen non uſq;quaqʒ confidentes: eos perlegimus di/
enter: ſingula examuſim penſiculantes. Nõnulla fateor inſunt quæ cogebant nos

AIi
8 0 „ 3 . . . „* . .
SEA uetcri ne non eſſent Hieronymi: ſed alterius: & maxime Bedæ. Hæc tamẽ ut Hie-

ronymo adiudicari debeant: clare uidentur efficere. Nam in decretalium libro: capi
tulum Ne innitaris prudentiæ tuæ: de conſtitutionibus: & cap. Nam & ego:De uer/

—

borum ſignificatione: ſunt excerpta ex his libris. Nam ea de uerbo ad uerbum hoc legũtur ĩ libro.
Primum quidem tertio cap. Secundũ in principio quarti. Capitulum quoq;. Ex ſtudiis ſuis intelli-
gitur puer:De præſumptiõibus: habetur hic.xx.cap. Et in decretalibus manu ſcriptis atribuitur Hie/
ronymo:qᷓuis in impræſſis mendoſe adſcriptum ſit: Salomon in parabolis: pro Hieronymus ſuper
arabolis: Hæc inꝗᷓ uidentur exſufflare omnem dubietatis nebulam. His igitur argumentis uiſum
eſt mihi poſſe librum imprimi ſub nomine Hieronymi: Quod ſi eſt Bedæ uel alterius totum tamẽ
Hieronymi opus clare hic ĩſertum affirmari poſſe uidetur: Si tamen quiſquã diligentior inuenerit
aliud eius opus copioſius uel emendatius: non dabit(ut puto)nobis uitio:ſi & dictis argumentis: &
duobus antiquis codicibus ſidem adhibentes hanc pro Hieronymo piam protulimus ſententiam:

Vale:& faue.

—– D

per parabo lis S mis.

CINCIPIT EXPOSITIO BEATI HIERONYMI PRAESBYTERIIN LIBROJ
PARABOLARVM SALOMONIS.
᷑ Arrabole Salomonis filij dauid regis iſrabel. Rr
”” ODW CParabola autem græce: latine dicutur ſimilitudines. Quod huicc h
libro uocabulum ſalomon ob id impoſuit: ut ſciremus altius: & non
/ iuxta litteram tantum nos intelligere debere quæ dicit. In quo duz
=ſigmiſicat per parabolas turbis fuiſſe loquuturum Salomon auteem
nomine proprio: & pacifico regni ſui ſtatu regnum chriſti: & eccle-
ſiæ perenne denuntiat. De quo ſcriptum eſt: multiplicabitur eius im
perium & pacis non erit finis: ſuper ſolium dauid ſedebit & ſuper re
gnum eius. Sicut & templi conſtructione ac dedicatione: ædiſicatio
Inẽ ſanctæ eccleſiæ: quæ tempore reſurrectionis in æternum dedica-
bitur inſinuat. Nam & ipſe ialuator ſilius eſſe dauid: & rex ſpiritualis
iſrahel:etiam turbarum teſtimonio quæ ciuitatem hieroſolymã ue/
rrTrrNNYE NIYTNNAA Hienti: cum palmarum ramis & laudibus occurrere declaratur. Noę
= tandum autem quod in uulgata editionep parabolis quæ hebraicde 4
maſloth uocantur: parhoemiæ: ideſt prouerbia dicuntur. Sed nec ipſum nomen abhorret a uero.
Quæ enim parabolæ recte nuncupantur: quia occulta ſunt: poſſunt non incongrue etiam prouer-
bia uocari:quia talia ſunt quæ merito ſæpiſſime ore conloquentium uerſari ac memoria debeant
retineri. Nam & prouerbia pletumq; tam obſcure dicuntur: ut merito eadem poſſint etiam parabo
larum nomine notari. Domino adteſtante qui ait. Hæc in prouerbiis loquutus ſuz uobis: uenit ho
ra cum iam non in prouerbiis loquar uobis: ſed palam de patre annuntiabo uobis. Quid autem uti
litatis parabolæ ſalomonis conferant ſacramento tituli monſtratur & ſubditur.
CAd ſciẽdam ſapientiam:⁊ diſciplinam. ⸗
CSapientiam autem: & diſciplinam ſcire eſt quomodo recte credere qualiter ſecundum id uiuere
oportet quemq; quod ueraciter conſtat didiciſſe: quo intentionem cordis dirigere: quod operãdo
cernere conueniat noſſe. Quod autem adiungit.
CAdg intelligenda verba prudentie ⁊ ſuſcipiendam eruditionem doctrine.· .
CMonet eos quos imbuit: ut non ſolum ſapientiam quam ſemel ipſi percœperint amplecti: & di-
ſciplinæ uirtutum: quam cognouerint ſciant inſeruire: ſed etiam uerbis prudentiæ quibus ad perfe
ctiora proſiciant:libenter auſcultare: & hæc ſolerter intelligere curent.
CJuſtitiam ⁊ indicium.⁊ equitatem. . . r Nre,
C In iuſtitia actio recta. In iudicio diſcretio boni & mali. In eꝗtate uero rectitudo mẽtis ĩtelligitrrt.
lIuſtitia eſt enĩ qᷓ ſecũdũ regulã ueritatis bñ opamur: iuditiũ in illis quæ recta diſcretione cũ ꝓximis
ag lequitas ĩ eo cũ ſincera intentõe: deo ſoli ĩ his qᷓ recte gerimꝰ uel iudicamꝰplacere cõtẽdimꝰ
agimus: equitas 1 eò cu ſincera intentõôe 4 g P
Eit detur paruulis aſtutia:adoleſcenti ſciẽtia ⁊ intellectus.
CParuuli dñr ſenſu ſimplices.adoleſcẽtes uero in fide & opere proſficiẽtes. Paruulos dicit eos qui
nuper ſapientiæ aurem accõmodare cœperant. Adoleſcentẽ appellat ſingulari: quia doctrina ſapiẽ
tiæ: quos diuerſis animi motibus deditos ſuſcepit in unam uirtutis perfectionem erudiendo proue
hit. De quibus iure dicatur multitudinis credentiũ erat cor unũ: & anima una. Vt detur inꝗt paruu
lis aſtutia:ſubtilitas cautelæ. Hæc eteniʒ rudibus: & incipientibus eſt neceſſaria: per quam ſophiſma
tum dignoſcexe: & quærere uerſutiã poſſint. Ne falſorum fraudibus argumentorum abducantura
ſimplicitate ueræ ſapiẽtiæ quæ ducit ad uitam. Sophiſmatum falſæ concluſiones uerborũ: ideſt ubi
ionis ueritas manet. Adoleſcẽti ſcĩa & ĩtellectꝰꝗa ꝗ prudẽter declinat fal

=
ZPS=
TE

in falſis ſententuis: connexioni eclina
ſa cõſequẽter ſcita ueritatis pcipiet. Hactenus pᷣtitulatio: hinc iam ipſe textꝰparabolarum incipit.
WAugiens ſapiens ſapientior erit. 999
CQuia ſapientiæ amator extitit ſalomon:ꝗa optione ſibi data ſapiẽtiã petiit & accepit. Pulchre ini
tium parabolarum ſuarum a ſapiẽtia ſũmit. Quod autem ait ſapientem cum audierit uerbum ſapiẽ
fnorem effici: oſtendit neminem in hac uita ita ſapientem fieri poſſe: cuius ſapientia nequæat auge-
Picr ri.Semperq; moris eſſe ſapientum: ut dictis maiorum: aliquando etiam minorum auſcultent: & ge
qquid in eis utilitatis audierint: ad ſe replicent ſuoq; in corde recondant. Deniq; audiuit ſapiens mi/
nor maiorem: regina ſabba ſalomonem & ſapientior rediit. Audiuit moyſes ſocerum: multo infe-
Exo.i3. riorem ſublimior:& ſapientior redditus eſt. Audierunt diſcipuli chriſtum: & ſpiritum ſapientiæ p-
cipere meruerunt. Audiuit nichodemus. Audiuit gamaliel. Audiuit diſcipulus eius tuc ſaulus: nũc
apoſtolus paulus ſapientes utiq; uerbum euangelii: & ſapientiores ſunt facti. Qui etiam paulus cuz
ad tertiũ cælũ raptꝰ audiſſet ea qᷓ nõ licet hoĩb uerba loqui: nihilomin?ad terrã reuerſus aiebat: qa
ex parte cognoſcimꝰ: & ex parte prophetamus. Cũ autẽ uenerit qd pꝑfectũ ẽ: euacuabit᷑ qd ex pte eſt
C¶ Et intelligens gubernacula poſſidebit. „ .. è
Nemo ſe de ſua iactet ſcĩa:qa ꝗ ſapiẽtiũ uerba crebro audire & ĩtelligere negligit: uitã fuã rite gu
bernare nõ nouit. Quãto magis alieno regimini ꝓfici neꝗt:ꝗ ſeipfum ad patrũ diſtplina npicets

d %

Tiber primus.c.i.

cntempſit. Quod ergo ait. Audiens ſapiens ſapientior erit:ad cognitionè retum quæ p ſapientiã
noſcuntur reſpicit. Qd uero addit: & ĩtelligẽs gubernacula poſſidebit: ad rectitudinẽ uitæ: ꝗᷓ per eã
dẽ ſapiam diſcitur uel docetur ptinet. Et pulchre pricipiũ parabolarũ pricipio cõgruit tituli quod
ita ſe hẽt. Parobolæ ſalomonis filii dauid regis iſrahel: ad ſciẽdã ſapiẽtiã & diſciplinã. Animaduer-/
tere ẽ animũ illuc uertere. Hoc ẽ: ſenſus in id qd legitur intendere. Parabola ẽ cõparatio ex diſſimili
bus rebꝰ. Aliud.n.ĩ ſupficie ſonat: & aliud ĩtellectu inuit. Enigma ẽ ꝗſtio obſcura:qꝗᷓ difficile ĩtelligit
niſi apiatur. Vt illud in libro iudicũ. De cõmedẽte exiuit cibꝰ & de forte egreſſa eſt dulcedo.
CAnimaduertet parabolam ⁊ interpretationem. verba ſapientium.⁊ enigmata eorum.
CNHoc diſcipulis ſe humiliter audientibus ipſa qᷓ eos in carne apparens erudiebat ſapientia dona-
uit: ut & ſuas parabolas quæ turbæ nequibant intelligere: & prophætarum ac legis enigmata: ideſt
obſcura dicta ſpiritualiter animaduerterent ac ſuis auditoribus dilucidare ualetẽt. Sed & ſequẽtibꝰ
eccleſiæ magiſtris eadẽ intelligentiæ ſpiritalis archana pie quærentibus ac pulſantibus reſerat.
CTimor domini principium ſcientie.
CDuo ſũt timores dñi: prior ſeruilis ꝗ principiũ ſciæ uel ſapiæ uocatur. Secũdus amicalis qui perfe
ctiorem ſapiẽtiã comitatur. Timor ſeruilis principiũ ſapiẽtiæ eſt. Quia quiſꝗs poſt errorem delicto
rum ſapere incipit. Primo timore diuino corripitur: ne ad tormenta ducatur: ſed hũc timorem pfe/
cta dilectio foras mittit. Succedit autẽ timor dñi ſctũs pmanens ĩ ſæculũ ſæculi: quẽ nõ excludit ſed
auget charitas. Ipſe ẽ quo timet filiꝰbonus:ne uel in modico oculos amãũtiſſimi patris offẽdat. Naʒ
iĩchoatiuo timore ſeruilis adhuc animus mœtuit: ne ab irato dño: pœnis ſubigatur. Vterq; autez ti
mor in futura uita ceſſabit. Charitas uero nunquam excidit: ſed in plenitudine ſapientiæ perpetua
mecditabitur: quod eſt cognoſcere uerum: & unum deum: & quem miſit ieſum chriſtum.
Sapientiam atqʒ diſciplinam ſtulti deſpiciunt.
CDixverat de ſapiente qd audito ſermone ſapiẽtior fieret: & ĩtelligens recte ſuos gubernare diſceret

actus. Dicit econtrario de ſtultis qui ſapiẽtiã recti dogmatis: & diſciplinam puræ conuerſationis.
non modo non aſſequantur: ſed & noſſe contemnãt. Deniq; prædicante in carne ipſa ſapientia: ſa-

pientes quiq; gaudentes accurrebant: at phariſei: & principes ſacerdotum ſalutaria eius dicta ſimul

& facta ſpernebant: & notandum quod ſapientem ſingulari numero:ſtultos deſcribit plurali: quia

& plures ſunt ſapientibus ſtulti: & ſapientium cœtus omnis uniſormem tenet callem pietatis. Por
ro errantium diſſimile dogma diſſimilis eſt & ordo uiuendi.
CAuci fili mi diſciplinam patris tui.⁊ ne dimitas legem matris tue.
Hactenus prouerbialiter de utraq; parte diſputauit hinc iam ſedulus incipit admonere quẽq; fide
lem: ut diſciplinam legis diuinæ blanditiis præponat reproborum: ꝗa nimirum huius cuſtodiã co
rona: illoꝶ facinora: mors ſequatur æterna. Vñ & recte filium uocat: quẽ paterna ſollicitudine curat
inſtituere. Põt & ex dei patris perſona dictũ accipi:ĩ noĩe aũt matris eccleſiæ ſub pſõa qᷓ tũc ſynago
ga uocabatur intelligi. Et notandum qc' ita nos diſciplinam patris audire præcipit: ut legez quoq;
matris nulla ratione dimittamus: quia non ſufficit: ut quis ſe deum diligere & eius præceptis obtẽ
perare dicat ſi unitatem eccleſiæ fraterna charitate non ſequitur. Nec uetat aliquid matrem ipſam
dei gratiam qua educamur accipere. Nam & apud hebreos ſpiritus qui gratiam præſtat genere fœ-
minino ruha nuncupatur: aliter. Pater omnium electorum eſt deus: qui per prophetam loquitur di
cens. Patrem uocabis me: & poſt me ingredi non ceſſabis. Mater noſtra eſt eccleſia:de qua prophe⸗-
ta ait. Qui habitare facit ſterilem in domo: matrem filiorum lætantem. Filium appellat quem ĩbuit
paternitatis affectu. In diſciplina paterna: noui teſtamenti doctrina ad audiendum proponitur. In
ege naletti ueteris teſtamenti cõmendat archana.
CSt addatur gratia capiti tuo.⁊ torques collo tuo.
Mos apud ueteres fuit: ut legitime certantes coronam in capite: torquem in collo acciperent. Et
nobis ergo ſi diſciplina conditoris n Mtri:ſi gratia matris ſit ad cuſtodiam: maior inde ſpiritaliũ uir
tutum claritas augetur. Additur enim gratia capiti: cum charitas: quæ principale mentis ornat: ar/
dentius inflãmatur. Additur & collo torques cũ fulgore perfectæ opationis ſermo pᷣdicationis ꝗ p
collũ ꝓcedit confirmatur: ac ne contemni ab auditoribus debeat indeficienti uirtutũ cõnexiõe du/-
cetur: Vel gra ĩ capite uniuſcuiuſq; electi additur cũ donũ ſpũs ſctĩ eiꝰmẽti diuinitus illabitur. Tor
ques uero ĩ collo eiꝰ tribuitur dũ decus ĩtelligẽtiæ ei cælitus cõceditur. Sed & his qui moſaicæ le/-
gis decreta dño ueniẽte ſetuabãt addita ẽ gra noui teſtĩ cũ ſpe regni ceæleſtis. Cuiꝰ ſplẽdor eximiꝰ
ad exẽplũ coronæ: uel torꝗs nullo unquã fine claudetur. Nobis quoq; cũꝓ nobis actibꝰquos diuina
gra pᷣrogauit lux æterna tribuitur: gratia ꝓfecto capiti: & collo torques additur. Iuxta illud euãgelii
ꝗa de plenitudine eiꝰnos oẽs accepimꝰgr̃aʒ ꝓ gr̃a. Grazʒ.ſ.beatæ retributõis: ꝓ gra rectæ opatiõis.
¶Fili mi ſi te lactauerint peccatores ne acquieſcas eis. Duobus
modis lactant pctõres quos decipiũt: quia aut ad faciẽdũ ſcelera blãdimẽtis alliciũt: aut facta lã fa
uoribꝰqᷓſi laudabiliter acta ſuſtolſũt. In utroq; ãt ſapia ſuos auditores: ne talibꝰ acgꝗeſcant hortatur.
Si dixerint veni nobiſcum inſidiemur ſanguini.

CPõt hic locꝰgeneraliter de latronibꝰ ꝗ ĩnocẽtibꝰ ĩſidias & mortes: uel damna inferũt: poteſt & de

illis

—
—

— — — 2

te⸗
ſd
N
zii

ina
elii
i.
bus
il
tut⸗

4

₰

illis ſpecialiter intelligi: qui ipſum uitæ auctorem:neci tradiderũt.
CAbſcondamus tendiculas contra inſontem fruſtra.

CHæc fecerunt cum dicebant: licet date tributum cæſari annon? & innumera huiuſmodi. Vere et

enim erat inſons:qui peccatum non fecit:mec inuentus eſt dolus in ore eius. Vere fruſtra illi tende-
bant inſidias: a quo in nullo leſi:immo cuius plurima erant beneficia experti.

CBeglutiamus eum.ſicut infernus viuentem.⁊ integrum.quaſi deſcendentem in lacum.

Clta dominum impii deſiderabant extinguere: ut omnis memoria uirtutum: & doctrinæ illius tol 4

leretur: ſed & hoc ipſum quod nunquam talis inter eos uixerit obliuioni tradentur.
COmnem pretioſam ſubſtantiam reperiemus implebimus domus noſtras ſpoliis.

CDe omnibus dicebant:quos chriſto adherere cerneban:. Putabant enim quia ſi eum occiderent:

omnes qui crediderant ab eius poſſent amore: & conſectatu ſecernere: talibuſq; animarum ſpoliis:

ſuarum conuenticula replere domorum. Cui ſimile eſt illud dominicæ parabolæ: quia ueniente ad
ſe regis filio dixerint: hic eſt heres uenite occidamus eum: & noſtra erit hereditas. Poteſt & generali
ter prætioſa ſubſtantia chriſti eccleſia intelligi quæ eius prætioſo ſanguine empta eſt: quam ĩpii de
poteſtate eius ſubtrahere: & ſibi ſubdere conati ſunt. Sed quia dñs diſſipat conſilia gentium: & re-
probat cogitationes populorũ:hoc implere minime potuerüũt.
CSortem mitte nobiſcum. marſuppium vnum ſit omnium noſtrum.
NMarſuppiũ ẽ ſacculus nummoruʒ. Patet autem de latronibus: quia ut plures ſcelerum ſocios con
quirant communionem eis prædæ quam rapuerint ſpondent. Sed & perſequutores noſtri redem/
ptoris quoſcumq; potuere ſibi adiungebant.at quos illum ſequi uidebant: hos de ſynagoga pro-
pulſantes ſua communione priuabant.
CFili mi ne ambules cum cis prohibe pedem tuum a ſemitis eorum.
CProhibe credentes chriſto de iudæis cõmunicare perſequẽtibus chriſtum iudæis. deniq; oës qui
credebant erant pariter. Et petrus idem loquitur. ſaluamini a generatione iſta praua.
CPeges enim illorum ad malum currunt.? feſtinant vt effundant ſanguinem.
CNõ ſolũ ad malum quod temporaliter operentur ſed etiam ad maluʒ quod perpetuo paſſuri ſint
impii properant: quotiens ad patrandum homicidium: uel aliud quid ſceleris agendum feſtinant.
Nam quantum uidcnter ad facinus implendum ducuntur: tantum non uidentes ad tollerandum
pro facinore pœnam propinquant. Hæc de inſidiatoribus noſtri ſaluatoris ualent ſpecialiter ĩtelli-
gi. Sequẽs ãt uerſiculus de fidelibus eius: at prauorum malitiã ſuſtinentibus generaliter inſeritur
QFruſtra autem iacitur rhete ante oculos pennatorum.
¶PFruſtra etenĩ laquæus pſequutiõis: aut mortis tẽditur electis ꝗ pẽnas hñt ſpei & charitatis cætera
rũq;ʒ uirtutũ: ꝗbus cæleſtia dũ uiuũt deſiderẽt. Vt ad hæc poſt mortẽ mereantur ptingere: hñt & ocu
los mẽtis p quos & mala quæ ab impiis ſuſtinẽt otius trãſitura: & bona quæ ſuſtinẽdo meruerunt
æterna mãſura pᷣuideãt. Quibꝰſimul oculis:& reproboꝑꝶ ſupbiã cito cõſumãdã:& tormenta ſequẽ
tia ſemp mãſura ꝓſpiciũt.Põt & ita accipi quod rhete dicat ꝑnitioſã malorũ doctrinã:quã ab eo lo
co cõtexuit ubi ait. Si te lactauerint peccatores ne acquieſcas. Fruſtraq; tale iaciatur rhete añ eos qui
mũdis oculis cordis ſupna cõtẽplãtur: ꝗ dicere norũt cũ ꝓpheta. Aĩa noſtra ſicut paſſer erepta ẽ de
laqueo uenãtiũ.Facile enĩ laquæos ꝗ in terra tenduntur cauet: qui pẽnis uirtutũ ſubuectus cõuerſa

tionem hẽt in cælis. Vtrumq; ergo rhete fruſtra bonis parant reprobi: qa & ſi ſuadẽt iniqua: ſupera⸗
tur iuſtoꝶ ſapientia: & ſi inſidiis inferunt aduerſa: contẽnuntur patientia. Siue oculi pennatorumu

ſunt animæ beatorum: uirtutum pennis ſuffultæ. Quæ acuto uiſu cæleſtia contemplantes ad ſuper

na euolant: ante quorum intuitum: fruſtra ab impiis decœptionis thete prætenditur: quia diuinit?

adiuti cunctos eorum laquæos facile tranſcendentes ad ſuperna tranſeunt.

CIpſi quoqʒ contra ſanguinem ſuum inſidiantur.⁊ moliuntur fraudes contra animas ſuas.
Coõtra ſanguinem ut temporali morte plectantur:ideſt pohiantur contra animas autem dicit ut

æterna quoq; animarum perditione damnentur. Quod cum ad omnes qui ſanguini inſidiantur: &
fraude ſibi uiuẽdum eſtimant pertineat: ſpecialiter tamen iudæis congruit qui inſonti domino tẽé/

adiculas abſconderunt:eiuſq; apoſtolos uirtutum pennis fultos: dolis circunuenire ſatagebant. con

tra ſui namq; ſanguinem ſuaſq; animas agebant: qui timentes ne terreſtre regnum perderent: cæli
terræq; regem occiderunt. Cæli ciues perſequæbantur in terra. Ideoq; & quod in terris habebant:
& quod in cælis acquirere poterant: regnum perdiderunt. Generaliter autem dicendum quia
quicumq; oculos fidei habet apertos: accepitq; a domino pennas ut columbæ quibus æternam uo
let ad reqem: fruſtra tali nectant loquæos mali: ſeq; ipſos potius hoc præſumẽdo perimant.
Sic ſemite omnis auari animas poſſidentium rapiunt. HW
CSemitas auari dicit ſubtiles eiꝰ cogitatiões: quibus ſedulus inquirit: qualiter pecunias augeat. Ta/
leſq; ſemitæ rapiũt ad interitũ aĩas poſſidẽtiũ.ldeſt eorũ qui poſſeſſionibꝰ pecuniaruʒ ultra rationẽ
icumbunt. Non ſolum ergo ĩꝗt hi qui ob philargyriã rapinis ĩnocẽtium: & cedibꝰĩuigilant ſemet/
tt iii

S ranne dei

Liber p

ipſos hoc agentes perdunt: uerum eodem ordine tametſi minore reatu omnes auar meditationes

quæ aurum deo præferunt hunc ad interitum trahunt: Aliter Sic. ſemitæ omnes auari animas poſ
ſidentium rapiunt. Tali ut ipſe potius nudat eos: qui poſſeſſionibus hoc agendo pereat. Pauperes
namq; quos nihil poſſidere cernit cur occidat:? quo ſpoliet non inueniet. Hucuſq; perſequutiones
quas iud æi chriſto intulere deſcribuntur: Hinc referuntur ea quæ ipſe poſt paſſionem eiſdem ſuis
perſequutoribus per apoſtolos loquitur.
ESapientia foris predicat in plateis dat vocem ſuam in capite turbarum clamitat.

X 2 Sapientia quippe dei xps eſt qui in mundo conuerſatus: paucis ſua miſteria diuinitus patefecit.
IIlpſiſq; præcepit: ne ante paſſionem & reſurrectionem ſuam: quia ipſe eſſet ieſus chriſtus prædicarẽt:

ne gloriam eius quam ĩ monte conſpexerant: cuiꝗᷓ dicerẽt:Magiſq; tũc ſuæ potẽtiã maieſtatis ope/
ribus quã uerbis oſtẽdebat: impleta prophetia quæ dixit: neq; audiet aliquis ĩ plateis uocẽ eius. At
poſt reſurrectionẽ eiꝰ ſapiẽtia foris prædicabat:qa miſſo deſuper ſpiritu per apoſtolos aperte ſeipſã
mũdo declarabat. In plateis dabat uocẽ ſuam quia in latitudine plebium manifeſte: quæ antea pau
cos docuerat replicabat: ipleto uerbo quod eiſdem ſuis præconibus ait. Quod dico uobis in tæne-
bris dicite in lumine: & quod in aure auditis prædicate ſuper tecta. Aliter xps dei uirtus: dei & ſapiẽ
tia: quæ iĩ potẽtia diuinitatis: apud patrem olim latebat: Nunc in fine ſæculi per aſſũptionem camis:

de futuri regni ſui beatitudine clara inſonuit uoce.
In capite turbarum clamitat.
Duia etiam principibus qui ſibi ei præualuiſſe ut cruciſigeretur uidebantur: reatum homicidii qd
perpetrarant: palam reducebat ad memoriam eoſq; ad pœnitentiæ remedium uocabat
En foribus inquit portarum vrbis profert verba ſua dicens.
Vrbs eccleſia eſt ex utroq; populo iudæorum: uidelicet & gentium adunata. Cuius portarum fo-
res ſunt doctores: qui uerbum prædicando credentes in eam introducunt. Et in foribus portarum
eius uerba ſapientia proferebat: cum in apoſtolis ſuis Ioquæbatur: e quibus unus aiebat. An ex-
perimentum quæritis eius qui in me loquitur chriſtus. Poſſunt fores portarum urbis etiam ſyna/
gogæ maiores intelligi in quibus ſapientia diſputabat. Cum legis peritos phariſeos: & ſacerdotes

per apoſtolos loquens ſuam reuocabat ad gratiam:ita ut ſicut lucas ait. Multa turba ſacerdotum

obediret ſidei. quid autem eadem ſapientia clamitaret adiungit.

CAſq; quo paruuli diligitis infantiam.⁊ cetera.
CParuuli dicuntur ſenſu tardiores: qui infantiam hoc eſt ignorantiam complectendo diligunt.

. Vſq;quo paruuli ſenſu ueteris inſtru menti cerimonias nouo clareſcente diligitis. Vſq;quo Moy
ſii chriſti euangelio legem præfertis: quouſq; decreta quæ rudibus adhuc populis per ſeruum data
ſunt: præponitis eis quæ filius ipſe ueniens perfectis ſenſu contulit. Iam uidiſtis chriſtum in carne:
iam miracula facientem & docentem. Nò tantum ſpreuiſtis ſed & occidiſtis. Saltem modo re/-
ſuſcitatum a mortuis & præſidentem cælo diligite & dimittet uobis ſcelus quod commiſiſtis.

CEt ſtulti ea que ſibi ſunt noxia cupient.⁊ imprudentes odibunt ſciẽtiam.

Præponendum eſt a ſuperiore uſq;quo:ideſt uſq;quo cupient: uſq; quo odibunt? cupiebant aute,z
norxia & odibant ſcientiam: qui litteræ legalis ſuperficiem ſequæbantur et ſacramẽta euangelii quæz
ipſa littera ſignabantur accipere detrectabant. Stulti ſunt qui apud ſemetipſos ſapientes putantur.
Ea quæ ſibi ſunt noxia cupiunt. in hoc quod præſentia diligunt: & futura non appetunt. Impruden

tes uero dicuntur qui ueram dei ſcientiam: dum ſuum diligunt errorem: exoſaʒ habent.
CLonuertimini ad correptionem meam.
CCorripuit per apoſtolorum ora iudæos quia credere noluiſſent. Vt tunc eos poſtquam ſurrexit
& aſcendit monuit conuerti. 1
En proferam vobis ſpũm meum Qoſtendam verba mea.
CSi adhuc inquit conuerti negligitis proferam uobis uindictam quam meruiſtis & uerba quæ de
neſtra perditione prædixi oſtendam uera eſſe. Spiritum quippe ſuum potentiam ultionis nomi/
nat. De qua Moyſes ait. Miſiſti ſpiritum tuum & operuit eos mare. Et in libro beati Iob dictum
eſt: iniquos flante deo periſſe & ſpiritu iræ eius eſſe conſumptos.
Quia vocaui⁊ rennuiſtis.
CDicens uenite ad me omnes qui laboratis & honerati eſtis: & ego reficiam uos:
C Extendi manum meam.⁊ non fuit qui aſpiceret.
CPnimo benefaciendo & ſanando omnes oppræſſos a diabolo: Poſt modum in cruce patiendo.
CBeſpexiſtis omne conſilium meum.
Dicentis pœnitentiam agite appropinquabit enim regnum cælorum.
CEt increpationes meas neglexiſtis.
CDicentis. Ve uobis ſcribæ & phariſei hypocritæ quia tuliſtis clauem ſcientiæ. Ipſi non introiſtis:
& eos

uelut foris in plateis egrediẽs in hoc mundo uiſibiliter apparuit. Atq; euangelicam prædicationẽ

.

=
eete

— .

6
„

i

„ 8

Super

& eos qui introibant prohibuiſtis: & generaliter qui non credit iam iudicatus eſt.
CEgo quodqʒ in interitu veſtro ridebo:⁊ ſubſannabo.
CTale eſt in pſalmo de hiſdem:qui habitat in cælis irridebit eos & dominus ſubſanabit eos. Non
quia buccis dominus irrideat: aut naſo ſubſannet ſed ea uis deſignata eſt tali uerbo quã dedit apo/
ſtolis: ut præuiderent nihil prorſus impios contra eum ſupra quam in ſe permitteret inſidiis eſſe
acturos:quiq; potius illorum cœpta omnia euacuanda eius uero gloriam poſt paſſionem per or
bem terrarum eſſe dilatandam prænoſcerent. Ideoq; ſuperbiam eorum: etiam cum maxime ualere

conſpicerent pro nihilo contemnerent. ,
CCEum vobis quod timebatis aduenerit. T . do Ple.laat. .
CConſferentes ad inuicem: & ſi dimittimus eum ſic:omnes credent in eum. Et uenient romani à
tollent noſtrum locum & gentem.
CCuʒ irruerit ſuper vos repentina calamitas:⁊ interitus quaſi tempeſtas ingruerit. 11 .
L CObſidionem hieroſolymorum ſubitam & expugnationem totius prouinciæ quæ a romanis fa! dz, en, Pelrn rr-Y
cta eſt dicit dominus. Quam & ipſe dominus in euangelio uidens ciuitatem flenſq; ſuper eam) E ae. d14
prædixit. „E
¶Auando venerit ſuper vos tribulatio ⁊ anguſtia:tunc inuocabunt me:⁊ non exaudiam. 5 =
CNon leguntur iudæi ulla obſidione dominum inuocaſſe:ſed tantum armis eſſe conſiſi:quamuis F. rnS Rs--d = ree ſſe
deſolationem ꝑatriæ ruinamq; templi amariſſima mente conſpexerint. Si qui tamen tunc inuoca S aen. P.
bant:quia hi qui culpam pro qua ſunt puniti intelligere: ut uere pœniterent nolebani exauditi non .
ſunt. Vnde recte dicuntur tribulationem cum anguſtia fuiſſe perperſi. Tribulationes quæ erant in . .Lrg l. ſn erret
eis quibus foris deprimebantur: anguſtia in eo quod intus & de eo nihil conſolationis inuenerãt. , Aeer pe
At contra ſancti cum exterius opprimuntur aduerlſis ſpe certa ſalutis in corde delectantur. Scien- Ma--ſe .
Oar. pe . tes ſe ab illo exaudiri clamantes cuius ſe uerbo iubentis audire meminerunt. hinc &enim propheta
T = ait. Cum inuocarem te exaudiſti me deus iuſtitiæ meæ in tribulatione dilataſti mihi. Poreſt autem
ß elalar, tota hæc correptio ſapientiæ. De uniuerſis generaliter reprobis accipi: qui in die iudicii clamant ad = Z —A. .
iudicem diſtrictum aperiri ſibi ianuam regni poſtulantes. Nec mereantur exauditi. Nam & hoc 7. Ter 4 A

9

Tudl ſequitur. r ps
Mane conſurgent:⁊ non inuenient me. “ 7
CAIpſum tempus extremi examinis: quo alii in uitam eternam. Alii in opprobrium reſurgent ſem/
piternum: aperte deſignat. M .
CEo quod exoſam habuerint diſciplinam:⁊ timoꝛem domini non ſuſceperint:nec acquieuerint
conſilio meo:⁊ detraxerint vniuerſe coꝛeptioni mee. ð 2
. WMerito ſalute priuantur:qui principium ſapientiæ timorem domini & diſciplinam: non modo voemg P . fef--&
non habent: ſed odiis inſequuntur. At ſalutis filius iniquos inquit odio habui: & legẽ tuam dilexi. eer rete Ne
/CCommedent igitur fructus vie ſe. HM
CViam eorum dicit de qua ſupra dixerat. Pedes enim illorum ad malum currunt. Quia inquit uias

meas ingredi noluerunt ut uiuerent: recipient mercedem uiarum ſuarum: ut in æternum pereant. , „ B —„
At contra de his qui timent dominum: qui ambulant in uiis eius dicitur labores fruduum tuorum ο rne n r ſ labe
quia manducabis: beatus es & bene tibi erit. 1 H Tuofe Prrcr- w c deret
u. CSuiſqʒ conſiliis ſaturabuntur.
CQuia meo conſilio quo illos ſaluare decreueram acquieſcere rennuebant: ſaturabuntur ſuis ꝗbꝰ

aiebant: abſcondamus tendiculas contra inſontem fruſtra. Quibus pro ſaluatore: latronem ſibi ienle 9-k⸗ verrk. 4. 5Foh
gerant: ut uidelicet uaſtentura latronibus: & inter latrones damnentur. Quod etiam de omnibus
uerbi dei contemptoribus: ſicut & etiam hoc poteſt acceilll.
¶ Anerſio paruuloꝛum interſiciet cos.

2

G B 7 V
Cbaruulos non etate:ſed ſenſu dicit: quia ſupra dictum eſtſqquo paruuli diligitis infantiam? 1. pmasdſe 6 eteet -re
i Qui non paruuli ſed perfecti ſenſibus eſſe potuiſſent: ſi non a conſilio ſapientiæ: auditũ auerterent.
pi Quo autem auerterent: eo ſeſe æternæ morti deſtinabant. .
u CEt pꝛoſperitas ſtultoꝛum perdet illos. ſpera ſprtuma al, mal.

CCum nullis retardantibus aduerſis perfſecerunt actu quod meditantes aiunt. Omnem precioſam aßſeyr . i.⸗
ſubſtantiam reperiemus. Item auerſio paruulorum interſiciet eos: & proſperitas ſtultorum perdet
illos: quia ſepe auerſus a timore conditoris animus: iam de ira eiuſdem iuſti conditoris patitur. ut
in his quæ peccat. Nihil ſuſtinere uideatur aduerſi: ſed ut beatus Iob dicit. Ducunt in bonis dies

6 ſuos:& in puùcto ad inferna deſcendunt: Item auerſio paruulorum tribulatio uitæ præſentis. Pro
ſperitas ſtultorum lætitia eſt reproborum. Pethæc enim gemina uitia. cuncti reprobi pereunt cuz 4 hes C
eos aut proſperitas huius ſeculi eleuat: aut aduerſitas deicit. ðò
CQui autem me audicrit:abſqʒ terroꝛe quieſcet. è
Poteſt & in hac uita & in futura intelligi: quia qui domi rfecte deſeruit nullis terretur aduer 3/
lligi: quia qui domino pe uit . et. ddr ad-ſ=

ſſis.immo gaudet in aduerlſis: & ĩ ipſa morte quaſi de ingreſſu uitæ lætatur: quietumq; ſemper ſuper *
uacuis cogitationibus ac tumultibꝰtemptationum pectus iuuante ſpiritus ſancti gratia gerit quod
, tt iiii

L.iber primus.c.ii.

requies ſeptimi diei in lege miſtice ſignabat. Sed cum tranſierit e ſeculo nõ ſolum abſq; timore ma
lorum ſed et in magno gaudio ſperatæ reſurrectionis quieſcet: ut Lazarus in ſinu Abrahæ.
CEt habundantia perfruetur:maloꝛum timoꝛe ſublato. S
Nunc habundantia bonorum operum ablato timore eorum qui occidunt corpus: tunc habun/
dantia gaudiorum in præmio. Quanta enim ibi habundantia bonorum omnium gloriam eius a
uo ſunt omnia bona licet intuen ablato prorſus timore omnium quæ aliquid aduerſi ulterius
non afferant.

CAPITVLVM SECVNDVM.
;S Ili mi ſi ſuſceperis ſermones meos: æ mandata mea abſconderis penes te.
E Abſcondit mandata dei penes ſe: qui hæc audiens ſollicite in corde recondit. Iux
ita illum qui ait. In corde meo abſcondi eloquia tua: ut non peccẽ tibi. Eſt enim ſum-
mopere curandum. Ne nobis hæc iuxta parabolam euangelii demonia quaſi ſemen
EEKHſecus uiam iactatum uolucres tollant.
At audiat inquit ſapientiam auris tua.
EIIle enim ſapientiam aure non audire probatur qui uerba dei auditu tantum corporis percipiẽs
Non uult memoria retinere: ut hæc operetur. Si ergo mandata dei fixo amore diſcendi & cuſtodi
. 4 Are J endi ſuſceperis. primo humilitatis uiam tene: hoc eſt enim ꝙ ſubſequẽter adicitur.
in n he . ACInclina coꝛ tuum ad cognoſcendam pꝛudentiam.
krerd a deen ALei . CInclinare quippe eſt cor ad agnoſcendum prudentiam humiliare & emundare cor ut dignum
fiat ad percipienda myſteria ueritatis. Vnde eadem ſapientia patri loquens ait: abſcondiſti hæc a ſa
Mrvitrs auf pientibus & prudentibus: & reuelaſti ea paruulis ideſt abſcondiſti a ſupbis: & reuelaſti humilibus.
9 4 ¶Si enim ſapientiam muocaueris: æ inclinaueris coꝛ tuum pꝛudenne.
Pr. Ten. Ra, = lal. A CNullum inuocare ideſt in nos orando uocare niſi deum debemus. Cum ergo ſapientiam inuo-
candam eſſe docet oſtendit ſe proculdubio non quamlibet ſapientiam ideſt notitiam rerum cæxle?

erer, 4 Ge.4

9

2—

WWUU ſttiui ſiue terreſtrium ſed ipſam deitatis cognitionem nobis ad ſequendum proponere. In huius *
Saparr-Parn Aus —1 APh namqʒ perceptione ſapientiæ ſumma eſt perceptio beatitudinis: ipia atteſtãte quæ patri pro nobis
à6 = 2 ſupplicans ait: hæc eſt auteʒ uita æterna ut cognoſcant te ſolum & uerum deum: & quem miſſſti iej .
WMD um chriſtum. Notandum eſt autem quod & ſapientiam uocare & noſmetipſos ad noſcẽdam pru*

pee e 7 ea .

d HA

& ipſo domino adiuuante bona quæ ualemus agamus. Neq; enim ſine ipſo quicquam facere po
ſumus. Nec rurſum ſine noſtro conamine quantulumcumq; habere ualemus: quapropter nos ab
ipſo ſaluos eſſe credamus. 2è
¶Si queſieris eam quaſi pecuniam:⁊ ſicut theſauros effoderis eam.
CSi tanta cura ſapientiam quanta cupidi quærunt pecuniam: uel certe ſi tam ſollicite quæſieris ſa/-
pientiam. Ipſa ſapientia(quaſi infinitas per hãc & ineffabiles diuitias ſis acquiſiturus) percipies præ
mia quæ ſubſequenter exponuntur. Qui uero theſauros effodit: eicit rudera terræ: & facit in allum
foueaʒ: ſedulus inſiſtit labori: donec ad theſauros quos quærit attingat. Et qui theſauros ſapientiæ
inuenire deſiderat: quicquid ſibi terrenum ineſſe depræhenderit expurget: carnales illecebras ab-
apine kſde 4ſe u ſcidat: foſſã ĩ ſe hüilitatis faciat: nec gqeſcat ab agẽdo priuſquã ſe uenã ueritatis iueniſſe cognouerit.
CXTunc intelliges timorem domimi:⁊ ſclentiam domini iuenies.
Si ſollicuo corde quæſieris: peruenies ad experientiam amabilis domini: qui non initium ſed p/
fectio ẽ ſapientiæ cæleſtis in hac dumtaxat uita. Ideoq; non euz perfecta dilectio foras mittit: ſed ſa
cit permanere in ſæculum ſæculi: ſed & ſcientiã ipſius diuinitatis: quæ perpetuo beatũ facit iuenies
CQAQuia dominus dat ſapientiam. ”MUM
CReſpicit hic uerſiculus ad hoc quoꝗ ſupra dixerat:ſi enim ſapientiam inuocaueris: & cætera uſq;
dum ait: & ſcientiam dei inuenies. Id& namq; ſapientia: ideſt dominus inuocandus eſt ad accipien
Kr 2 3 , dam ſapientiam: quia ſapientia non a nobiſipſis haberi poteſt: ſed a domino datur: taceat pelagius
P hesn e Senm, a f: W redargutus ab apoſtolo qui ait. Quid enim habes quod non accepiſti:? & apoſtolus iacobus. Si ꝗs
P tn R. 1. autem ueſtrum inquit indiget ſapientia poſtulet a deo.
da et . Et ex ore eius ſcientia ⁊ pꝛudentia. C Poteſt in hoc uerſiculo ipſa
erl ineffabilis & coæterna deo patri ſapientiæ natiuitas intelligi: de qua alibi dicit: ego ex ore altiſſimi
prodii primogenita. Poteſt os domini & in ſanctis eius accipi: unde dici ſolet in prophetis: quæ os
domini loquutum eſt. Et ex ore eius ſcientia & prudentia. Quia niſi ipſe os humanum ſanctiſicet.
Niſi hoc ſuum ipſe dignanter efficiat:perfectam loqui ſapientiazʒ: nullatenus ualet.
CCEuſtodiet rectoꝛuzʒ ſalutem:⁊ pꝛoteget gradientes ſunpliciter.
NXaras e E nate Cognatæ ſibi ſunt uirtutes rectitudo & ſimplicitas neq; ab inuicem quæunt ſeparari. Vnde & ſa-
ientia unam earum ſine altera non quærit: ſed in quibuſcũq; ambæ conueniunt hos cuſtodit & ꝓ
Gel lle enr er P. le⸗ Aſergit. Deniq; de beato Iob dicitur: quia erat uir ille ſimplex & rectus. Simplex uidelicet per innocẽ
L.aé tiam manſuetudinis: rectus per cautelam diſcretionis. Simplex quia nullum ledere immo cunctis
rodeſſe deſiderabat: rectus quia a nullo corrumpi permittebat.
FE CSeruans

9 7 — 9, —

r er — or fFrrae . or. 9 r * F5§ —9 ketf o PPe— ro-

dentiam cor inclinare ſuadet. Quia nimirum neceſſe eſt: ut diuinum in cunctis flagitemus aux *

.
7 . . 5„ ℳ

. 2D e

. 4

Super parabolas Salomonis.

CSeruans ſemitas iuſtitie:⁊ vias ſanctorum cuſtodiens.
CVias ſanctorum generalia domini mandata: ſemitas iuſtitiæ artiora uitæ cæleſtis inſtituta: quæ e ar er l parke
perfectis ſolum acceſſibilia ſunt dicit. Vtraſq; autem ſapientia ſeruat: ut in quocumq; uirtutum gra ðð
du rectos iuuet ac ſimplices.
CTunc intelliges iuſtitiam ⁊ iuditium ⁊ equitatem ⁊ omnem ſemitam bonam ſi intrauerit ſa⸗
pientia coꝛ tuum ⁊ ſcientia anime tue placuerit.Conſilium cuſtodiet te:⁊ pꝛudentia ſeruabit te: 4,
vt eruaris de via mala ab homine qui peruerſa loquitur. R†
CVia mala opera iniqua:hominem peruerſa loquenteʒ: doctorẽ dicit iniq; opatõis. Viã malã iquã
uocãt:qui dicũt ueni nobiſcũ:inſidiemur ſanguini:peruerſa loquẽtẽ eũ qui huius auctor ẽ ſuaſiõis.
Qui relinquunt iter rectum:⁊ ambulant per vias tenebꝛoſas. 1
CPulchre itineri recto uias tænebroſas appoſuit: quia nimirum iter rectæ actõis luce peragitur atq; Iu= ie= dTar
ad lucis ſupernæ gaudia ducit. At deus ſicut ait. Omnis qui male agit odit lucem: & non uenit ad
lucem:ut non arguantur eius opera: & talis ſinem exterioribus ſortietur in tænebris.
QAui letantur cum malefecerint:⁊ exultant in rebus peſſimis.Quoꝛum vie peruerſe ſunt:⁊ in
fames greſſus eoꝛum.

4

CIdeo malefacientes exultant: quia per uias tænebroſas ambulant: & neſciunt quo eunt.Si enĩ ꝗ adan — APr P=ITerr. e
pœnã tendũt aſpicerẽt: greſſum utiq; cohiberent. Noxiãq; lætitiã ſalubri fletu caſtigarent. Tg ede Nn r ee

CAt eruaris a muliere aliena:⁊ ab extranea.Que mollit ſermones ſuos. Fr-
CBPengdet hic uerſus a ſuperioribus ubi dictum fuerat prudentia ſeruabit te. Et eſt ſenſus:pruden-
tia ſeruabit te: ut eruaris a muliere aliena:. Quia ergo prius ſalomon auditorem ſuum quem ſapien

tiam docere ſatagit ammonuit ne latronibus iungeretur. Ne ſi uideret furem ſimul curreret cuʒ eo
ſed recte ac ſimpliciter incederet. Nunc commonet ne cum adulteris portionem ſuam ponat. De 144
„ ꝗbꝰd hoc quod ſupra dicitur: ut eruaris de uia mala:ab homine qui peruerſa loquitur poteſt ſpecia rr e . aace te ts
3 liter intelligi. Quæ eniʒ peruerſior loquutio quam ad ſtupra ſuader:? quod capitulum incipit a lo Frrenmm Fn pe
co ubi ait. Fili mi ſi ſuſceperis ſermones: & mandata mea abſconderis pœnes te. Poteſt autem per
mulierem extraneam hereticorum prauitas intelligi a chriſti & eccleſiæ membris aliena: quæ mol- PLaar, Men. n
ien litia diſſertitudinis: & linguæ blandimentis corda decipere innocentium ſolet: pſalmiſta. molierüt 6
ſermones ſuos ſuper oleum: & ipſi ſunt iacula.
C Et reliquit ducem pubertatis ſue ⁊ pacti dei ſui oblita eſft.
Cbatet de adultera: ꝗa primum uiruʒ relinquit & pacti dei obliuiſcitur eius nimirum quod cum ui. 1. —
ro ſuo domino teſte: tempore nuptiarum pepigit: quia fidem ſibi caſtitatis: alterutrum ſeruarent. . ðð

Patet & de mente heretica quia reliquit doctorem: a quo fidem eccleſiæ didicerat: & oblita eſt pacti 14 =
dei ſui:hoc ẽ fidei i pſiꝰdñicæ qᷓ in ſymbolo cõtinetur: quã ſe die baptiſmatis ſeruaturã eẽ ꝓmiſerat. X* Rire⸗
CInclinata eſt enim ad moꝛtem domus eiꝰ:⁊ ad inferos ſemite eius.

C Omnis conuerſatio adulteræ ad interitum ducit & quamuis blanda uidetur ac manſueta:nõ mi/ leran. F
m norem ſentiet in fine uindictam: quam qui latro quando aperte impietati famulatur. Poteſt domus “ l
in adultera ipſa eius caro in qua turpitudinmi: ac luxuriæ ſubſternitur accipi: quæ nouiſſimi tempore iu –
dicii non ad uitam: ſed perpetuam reſurget ad mortem. Sed hereticorum domus: quia ſuper arenã H —Rr. , e;
1 conſtruitur: & cum ſtare uidetur uergit ad occaſum: ſuiſq; crementis quaſi quibuſdam iemitis ad
i impiorum conſortia: ideſt ad ſpirituum tendit tormenta malignorum.
Omnes qui ingrediuntur ad eam:non reuertentur. Nec appꝛehendent ſemitas uite. „ „ .
4 CAd eam utad morteʒ dicit. Non ad mulierem. Poteſt enim qui adulteræ mixtus eſt. Domino iu A.l. e! Irrſ“ Poll ts
⸗ uante reuerti ac uitam pœnitendo mereri. Poteſt qui hereſi pollutus eſt reſipiſcendo redire ad ſa- p Ar al ſal-ten
lutem. At qui ſemel æterna morte raptus eſt. Nunquam rediet ad uitam: quod contra origenianos 7 .
Pproprie dictum eſt: qui hexeticis meretricibus cunctiſq; flagitioſorum turbis: & inſuper ipſi diabolo —aà
i, ern ſi - css- atq; angelis eius: poſt innumera licet expleti uniuerſalis iucii tempora: remiſſionem ſcelerum: ui Omze er .
len .as tam ac regnum promittunt in cælis. Male intelligentes illud eſaiæ: & claudentur impii in carcere:: 1⸗ 2. 11. —
u 1 & poſt dies multos uiſitabuntur: quaſi poſt multa tempora terminati iudicii: ſaluandos dixeritim f——
g pios cum ille econtra:nullam eis ſalutem tribuat:ſed eos qui hoc tempore mortui.pro enormitate .„
flagitiorum claudi mererentur in carcere pœnarum tempore reſurrectionis ad modicum uiſitan- = P . er, aſ
dos ſignificet: tantum ut receptis corporibus: in iudicio grauius damnentur: & continuo poſt iu- t. rnn
In dicium attocioribus perpetuo recludantur in pœnis. Quamuis & ita recte poſſit accipi. Omnes

„. . qui ingrediuntur ad eam: ideſt ad meretricem: ſiue ad domum eius non reuertentur: quia quantum

. 1n. „ Attinet ad naturam iniqua ſua uoluntate deprauatam: recurſum per ſemetipſam non habet: ſed per
Aei gratiam: qua adiuuat᷑: & inſtauratur: ut ſemitas uitæ appræhendat. Deſignatum eſt enim hoc di-
HW dQGo pondus iniquitatis: ut cum reuertitur quis non ſibi tribuat: ſed gratiæ dei non ex operibus ne
forte gloriætur. H
9 At ambules in via bona ⁊ colles iuſtorum cuſtodias.
M ¶ IViam bonam: unitatem dicit rectæ fidei de qua dominus ait. Ego ſuʒ uia & alibi: & nemo poteſt =ss De e „
cͦ uenire ad patrem: niſi pet me. Colles autẽ iuſtoꝶ multipharia ſanctog exempla noĩiat: pendet hic P e e d

tt 5

N Peg g — ien P * , ₰.l hor,

uerſus: ex eo quod ſupra dictum eſt: prudentia ſeruabit te: ſicut & illud: ut eruaris a muliere aliena.
AQui enim recti ſunt habitabunt in terra.⁊ ſimplices permanebunt in ea.
CEt hic rectis iungit ſimplices. ſicut & ſupra cum diceret cuſtodiet rectorum ſalutem: & proteget
gradientes ſimpliciter. Quia nimirum ſimplicitas ſine rectitudine diſſoluta eſt & ſtulta: rectitudo au
— —1. —ns .-) — 1.tem ſine ſimplicitate: auſtera nimirum exiſtit & dura. Verum utraq; uirtus coniuncta: perfectum red
dit hominem. Sed hoc inter utrunq; uerſum diſtat: quia in illo quod mſtos i. præſenti dominus
certãtes adiuuet in iſto ꝙ uictores in futuro coronet indicatur. Terræ uero nomie eccleſia deſigna
tur quæ ſpecialem deo fructum germinare conſueuit. In qua iuſti habitant:& permanẽt qui a con/
ſortio eius ſeparantur: ſed terminata hac uita ad illam eius partem quæ cum chriſto in cælis regnat
perueniunt. “
¶Impui vero de terra perdentur:⁊ qui iniqʒ agunt auferentur exea. ——
C Poſſunt hæc non de cunctis generaliter & reprohis dicta accipi: ſed de illis ſpecialiter qui ad ter-
ram domini ideſt eccleſiam pertinere uidebantur: & tamen exigentibus meritis auferuntur ab ea
quidam quidem aperto ipſius eccleſiæ iuditio. ut Simon arrius & porphirius: quidam uero in ſecre
to inuiſibilis iudicis ut innumeri eorum qui hominibus boni uidentur. Impios enim apertos apo-
ſtatas dicit ut iniqʒ agentes omnes qui perceptis fidei ſacramentis ab eiꝰ caſtitate aliquo modo pra
ue uiuendo degenerant. Vtriq; autem in futura retributione de uiuentium terra perdentur: quia nõ
habitabit iuxta dominum malignus: neq; permanebunt imuſti ante oculos eius: & recte quia de
malorum bonorumq; uiis multa prædixit de utriuſq; fine in concluſione ſubiunxit. Quomodo &
in præcedente parabola qua latronum conſortia uetabat fecerat dicens:de fine malorum proſperi
tas ſtultorum perdet illos: de fine bonorum: qui autem me audierit abſq; terrore quieſcet. Poſſunt
uerſus de quibus nouiſſime diſputauimus. De antiquo dei populo etiam intelligi: quia cum rectæ
uiueret in terra ſua fœliciter maneret: & cum peccaret exterminaretur ab hac terra.
CAPITVLVM TERTIVM.
SAli mine obliuiſcaris legis mee ⁊ pꝛecepta mea cuſtodiat coꝛ tuum.
Hinc docet miſericordiæ operibus inſiſtendum neq; noſtris fidendum ui
ribus ſeda deo auxilium eſſe flagitandum. Et congruo ſatis ordine poſtꝗᷓ co/

2 ſepla ſt

„½
2 —
*—ο rerlzarr, AWer

=

L. E l e ek

rE Longitudinem enim dierum ? annos vite ⁊ pacem apponent tibi.
CQ Ne impoſita præceptorum cuſtodia turbaret audientem præmiſit præ-
mia certa: & ſic enumerauit præcepta. Longitudinem dierum lucem ſem
EARAAAA piternam: annos uitæ: tranſcenſum mortalitatis huius: augmento pacis ipſuz
ſar, Eternæ beatitudinis ſtatum deſignat. De qua dicit eſaias multiplicabitur eiꝰ
imperium: & pacis non erit finis. Sed et & priori de populo in præſenti datuzʒ
eſt: ut cum legi dei obediret: longo tempore in pacis quiete uiueret.
CMiſericoꝛdia ⁊ ueritas non te deſerant.
CNũquam ab ore tuo ueritas quæ dicenda. Nũquam ab opere miſericordia:quæ proximo ſit im/
pendenda recedat. Sic eniʒ fit ut & te dei ſemper miſericordia proſequatur: & ueritas. Miſericordia
uidelicet: qua deleat peccata: ueritas uero qua compleat promiſſa ſua.
Circunda eas gutturi tuo:⁊ deſcribe in tabulis coꝛdis tui.
In gutture organum uocis:in tabulis cordis latitudinem inſinuat cogitationis: Sit ergo uirtus
miſericordiæ & ueritatis: radici infixa mentis: promatur & uoce loquentis: ut & occulto inſpecto-
ri archana placeant intentionis: proximos iuuent officia loquutionis. Bene autem uirtutes circũ
dari docet gutturi cum uox loquentis potius intus in gutture fieri ſoleat: quia uidelicet prædica-
tionis uox de internis emanat:ſed extra circundat. Nam in quo alios ad bene uiuendum ſuſcitat eo
ad bene agendum & opera p̃ᷣdicantis Cat. Ne extra ſermonẽ actio trãſeat: ne uoci uita cõtradicat.
CEt inuenies gratiam ⁊ diſciplinam bonã coram deo ⁊ hominibus.
ee ho ez. CCoram deo inuenit gratiam & diſciplinam bonam qui uſu uirtutum iugipromeretura domi-/-
er heoer hon -ref ze no:ut per dies ſeipſo petfectior efficiatur & melior. Sed & coram hominibus gratiam inuenit: & di
9 ſciplinã bonã: cius opa ſũt talia: in quibꝰ iure laudatur pater: quæq; exẽplũ uiuẽdi ꝓximis exibeant
WCNHabe fidutiã in domino ex toto corde tuo.⁊ ne innitaris prudentie tue.In omnibus viis tuis
tamnns cogita illum ? ipſe diriget greſſus tuos.
S Non mœtuas ab imbecillitate ꝓpria diuina nõ poſſe ſeruare mãdata. Nec te rurſũ autumes hæc
tuis ĩplere uiribꝰpoſſe: uel tua naturali ſciẽtia noſſe ſi nõ p illiꝰlegẽ inſtruaris. Sed potiꝰ & ĩ dicendo
& in agendo: eius quære auxiliũ: & ipſe cũ tibi ſit propitius ut implere ualeas donabit.
¶Ne ſis ſapiens apud temetipſum.

4

N
— —

1

—

wr der) * — H α —X.

TPrr kt f* . Videtur forte alicui hoc idẽ eẽ mãdatũ: qd pᷣmiſſum erat:& ne ĩnitaris prudẽtiæ tuæ:ſed multuz
. diſtat: Innititur eni ſuæ prudẽtiæ: ꝗ ea quæ ſibi agenda: uel dicẽda uidẽtur: patrũ decretis præponit.
apur —₰ Sapiens uero ẽ apud ſemetipſum: & is qui illis quæ ex patrum magiſterio potuit recte cognoſcere
2 ſeſe præ cæteris quaſi doctior extollit. Quæ ſit autem uera hominis ſapientia ſubſequenter oſtendit.

CTime

hercuit a crudelitate. Poſtꝗᷓ a luxuriacaſtigauit: ornat actibꝰbonis: quẽ ĩſtruit

S

er Time dominum ? recede a malo. CQuale eſt in Iob:ecce timor dñi ĩpſe eſt p G . P=
t ſapientia. & recedere a malo intelligentia. Perfecti etenim quiq; ita ſe debent ab oĩbus cõtinere ma⸗ pPre, r . , - E
lis. ut præſentiam maieſtatis cum mœtu ſemper recogitent. & notandũ quod ſupra fhiduciam habe
Ire in dio.nunc autem deum timete admonet. Ibi. n. fragilium animos ne deſperent promiſſo dei
Jauxilio roborat. Hic fortiores ne de ſe præſumant. diuini timoris memoria cohercet.
TSanitas quippe erit in umbilico tuo.⁊ irrigatio oſſium tuoꝛum.
CIn oſſibus ſolida uirtutum opera:in umbilico. qui in interiori corporis parte medius eſt infirma
adhuc & imperfecta bonoꝶ actio deſignatur. Si ergo deũ timueris & non tuis uiribus ſupna ꝓtectio
ne cõſiſus a malis abſtĩere ſtudueris. ſanitas erit umbilico tuo & irrigitio oſſiũ tuoꝶ: qa & ĩfirmatas
operis per hæc ad ſtatũ pfectionis conualeſcet: & fortia quæq; tua acta uñ amplius roborẽt᷑ accipiẽt.
, CHonoꝛa dominum de tua ſubſtantia.⁊ de pꝛimitijs frugum omniũ tuarum da pauperibus.
CNMulti multa pauperibus. ſed de aliena ſubſtantia ac frugibus quas ui uel fraude rapuerant tribu- 71
unt. Multi largiuntur de ſuo: ſed largiendo dominum non honorant: quia fauoris humani & non — —r⸗ e—r Draſen e

—— . aa —— — —

, amore ſuperni inſpectoris faciũt. Qui ergo ꝓficuũ ſibi elemoſinæ fructũ fore deſiderat. & de ſuis pro
priis. & in conditoris honorẽ tribuat.ut. ſ.hoĩes qui eiꝰ plaſma ſũt quiq; ad eiꝰ imaginẽ ſunt facti re
. creentur: non ſolum autem de ſubſtãtia pecuniæ quã pauperi porrigimus. ſed de cunctæ bonæ ope . „ , J
rationis quã agimus:de uniuerſæ cæleſtis gloriæ quam percepimus ſubſtantia uel frugibus domi — d„. e ð
num honorare iubemur. Hoc eſt eius in omnibus & non noſtram quærere laudem. Sed & ille diz;

de ſua ſubſtantia ſuarumq; frugũ primitiis honorat: qui oẽ quicqnid boni operatur. Nõ hoc ſuis ui-
ribus ac meritis: ſed ſupernæ gratiæ tribuit. & memor illius uerbi: quia ſine me nihil poteſtis facere.
CEt implebuntur hoꝛꝛea tua ſaturitate:⁊ vino toꝛcularia redundabunt.
CAit in euangelio dominus. theſaurizate autem uobis theſauros in cælo. Si ergo theſauros in cæ/
lo poſſunt habere iuſti quia uere ſibi diuitias inueniunt. Poſſunt utiq; & horrea & torcularia quia
non eſuriunt:neq; ſitiunt amplius. & implebuntur horrea ſaturitate. quia ſatiabor inꝗt du maniſeſta & re Eeſls J.1.
bitur gloria tua. Redũdabunt torcularia uino quia interna ſuauitas æternorum corda cunctorum ſi

delium in laude ſui conditoris accendit. Hinc etenim dicit. ut edatis & bibatis ſuper menſam meaz
0 in tegno meo.Sed & in præſenti nonnunquam doctori. qui panem uerbi. qui poculum gratiæ ſpiri
ui talis indigenti miniſtrat. maiora miniſtrandi dona dñs pro mercede condonat. Qui terrena ſubſi-
dia largitur in operibus ditior dando cæleſti remuneratione redditur. HM
1, C Biſciplinam dñi fili mi ne abicias:nec deſicias cũ ab eo coꝛꝛiperis. ⸗
” CSunt qui in proſperis dño ſeruiunt & in aduerſis recedunt. Vñ ſapĩa quæ in proſperis bene uiuere &α r oat te A⸗
43 — 4. — ¾docuit. Et in correptione: ne deficiat hortatur. ne accedente infirmitate: uel paupertate. uel perſecu-
1 erP- tione humanam pietatem: quam ſeruare in tranquillitate uidebarur amittat
C¶Auem enim diligit dominus.coꝛꝛipit.⁊ quaſi pater in filio complacet ſibi.

næ dilectionis pignus tenemus: Vnde & ipſe dicit ego quos amo arguo. & caſtigo. Notandum aüt p, kene ,

. * „* 0 2 . 3 ——
CTanto ergo minus de flagello quo caſtigamur murmurare debemus: quanto certius in eo pater 2-Ps. lle pr - We⸗
, quod pro hoc uerbo ſeptuaginta interprætes dixere. flagellat autem omnem filium quem recipit.

Quod miranduʒz cur apoſtolus ad hebreos hebraice ſctibens. magis ſequi uoluerit.
CBeatus hõ qui inuenit ſapiam.⁊ qui affluit pꝛudentia. Quia poſitos ſub diſcipli ·
na & correctione conſolabatur addit qd cœperat:inſinuans quia beatitudo eſt uera hoĩs: non aduer Pri
ſis carere in præſenti: ſed æternæ ſapiæ perceptione lætari. Quod eſt in hac uita dñi uoluntatem co
gnoſcere. & in futuro eius uiſione perfui. Et bene cum diceret beatus hõ qui inuenit ſapiam: mox ad
l didit: & qui affluit prudentia. Sunt qui inueniunt ſapiam: doctrinam ueritatis aure percipiẽdo: ſed
6 affluere prudentia negligunt nolendo cordis ſui ſinum ad percipiendâ eius amplitudinem laxare.
0 CWelioꝛ eſt acquiſitio eius negotiatione argenti ? ar.
1. CNon meœtuat de correptione inopiæ quiſquis opes acquuit ſapiẽtia: quia theſauris terreſtribus
incomparabiliter munus cæleſte præcellit.
i CPꝛimi⁊ puriſſim fructus eius. . CSi iuxta eccleſiaſticum: radix ſapientiæ
. eſt timere deum fructus ſapientiæ quis niſi uidere deum: Et hi ſunt primi ac nouiſſimi ſiue qa deus
4 qui uidetur ab initio eſt. & nihil inquinatũ in eius uiſione incurrit. ſiue quia primo ad hanc contem

plandam homo creatus eſt. Vnde & adoleſcentior filius ubi ad patrẽ pœnitens rediit primã ſtolã re
. cepiſſe memoratur.ſiue quia primũ & rude aurũ ſolet eſſe puriſſimũ. Et prima ſtola nr̃a beatitudo:
ueræ eſt beatitudo credenda: quæ nobis in reſurrectiõe perfectius a dio promittitur eſſe reddenda.
¶Vretioſior eſt cunctis opibus.⁊ omnia que deſiderantur.huic non valent comparari.
CNon modo terrenis uerum & cæleſtibus diuitiis immo & ipſis angelorum conſpectibus huius
ſapientiæ claris antefertur. Vnde & prophetæ: quid enim mihi reſtat in cælo ætate quid uolui ſu-
per terram. & uſq; ad finem pſalmi. —
, Longitudo dierum in dextera eius ⁊ in ſiniſtra illius dinitie ⁊ gloꝛia.
n CViſione ſuæ diuinitatis electos in perpetua luce condonat: & eoſdem in præſenti uita incarna/-

tionis ſuæ ſacramentis & cariſmatibus illuſtrat ac roborat: Dat eis qui ob ſe comparandam ſua
6

Tiber pꝛimus.o.iii.

omnia uendunt:centuplum in hoc tempore. & in ſeculo uenturo uitam æternam. Sequitur in hoc
loco.iuxta antiquam tranſlationem.quod noſtti codices non habent ab ore eius pronciſcitur iuſti
tia. legem autem & miſericordiam in lingua portat. Quod ideo adnotandum credidi quia hi uer-
ſiculi in opuſculis patrum ſæpe poſiti inueniuntur.
CEie eius vie pulchre.⁊ omnes ſemite illius paciſice. . . .
Exl V r-la A W. C Actiones & doctrinæ quæ in euangeliis cõtinẽtur pulchræ ſunt: quia diuinæ ac puri hominis mo
——„ dum longe trangreſſæ: & omnia iuſſa eius ad pacem ducunt æternam. Omnia quæ in carne geſſit
ad reconciliandos deo mortales: ad pacificandum cum angelis genus humanum: ad demonſt ram
da ſuis ſeruandæ adinuicem pacis & dilectionis exempla pertinent.
CLignum vite eſt his qui appꝛehenderint eam:⁊ qui tenuerit eam beatus.

f ſtum uiuifſicatur eccleſia cuius & nunc ſacramentis carnis ac ſanguinis pignus uitæ accipit: & in fu-
turo præſenti beatificatur aſpectu. =è
N. WCBomimus ſapientia fundauit terram ⁊ ſtabiliuit celos pꝛudentia.
Nc 9 l=. 2 WDeus pater per filium omnia condidit. Tipice autem fundauit terram ſapientia: cum per ipſum
T=TP I er ſanctam eccleſiam in fidei ſoliditate locauit. Stabiliuit cælos prudentia: cum per eundem ſubli-
mia prædicatorum corda illuſtrauit: —R
¶Sapientia ulius eruperunt abiſſi. CQuando in diebus Noe ru
pit omnes fontes abiſſi magnæ. uel cum quottidiano progreſſu fontes.& flumina de abiſſo:per ter
ræ uenas emanant: ebuliunt procedunt. Aliter ſapientia errumpunt abiſſicum largiente xpi gratia
rofunda ſacramentorum cæleſtium fidelibus innoteſcunt 5
Et nubes roꝛe concreſcunt. r eer n
CPatet iuxta litteram: ſed allegorice nubes ſunt eccleſiæ magiſtri. ſublimes per contemplationem
& uitam: rigantes cor auditorum quaſi ſubiectam ſibi terram per doctrinam. Quæ rore concre-
ſcunt:qui ſubtiliſſima diſcretione uirtutes ſuas quibus proficiant: quibus alta petant: quæq; mino/
ribus in exemplum monſtrent examinant.
C Sili mi ne effluant hec ab oculis tuis.
Ne diſciplina temporali fatigatus ſapientiæ quæ tanta eſt gratiam perdas præcaue.
Cuſtodi legem atqʒ conſilium meum. CLex ſapientiæ eſt quæ dicit. Si uis ad uitam ĩn⸗

„
1

2

ſapientiæ eſt cum protinus addidit: ſi uis perfectus eſſe uade uende omnia quæ habes & cætera.

LSt erit vita anime tue.

==

—868

7

: l, Brer. es c, CAnima tua habet uitam cum deo: ſi eius decreta cuſtodieris: qualibet caro diſciplina correptio/
S ees elr e nis: aut eua ideſt calamitate mortis: quæ eua calamitas interprætatur mortis præmatur:
CEt gratia faucibus tuis. CQuam dulcia inquit faucibus meis eloquia tua:

habet ergo ſenſus ai fauces ſuas. ꝗbus uerba quæ audit diiudicet: quibus res & geſta ſinguloruʒ quæ

mirum faucibus. cum legẽ atq; conſilium dñi cuſtodimus gratia multiplicatur: quia quanto ſoler-
. tius quiſq; diuinis obtemperat iuſſis: tanto dulcius eius amorem concipit: Quam noſtris faucibus
1. F ineſſe gratiam deſiderabat Pſalmiſta cum ait. guſtate & uidete quoniam ſuauis eſt dominus.

k.. 5 ₰ /.

Tunc ambulabis ſiducialiter in via tua.
CFiducialiter in uia noſtra incedimus cum dei gratia confiſi. proſectum in bona noſtra conuerſa-
tione ſuſcipimus. Si ergo eius imperiis humiliter ſubdimur. & guſtum ſuperni amoris ſuauius fauci
bus mentis attingimus. & operationis bonæ augmẽtum ſemper obtinebimus: Sed & in temptatio
Mẽ S nibus ne deficiamus ipſo iuuante defendimur. Hoc eſt enim quod ſequitur.
getns Wr en uspe t Et pes tuus non impinget. 4 Sð
A. CQuoniam diligentibus deum omnia chooperantur in bonum.

10

(Airruentes tibi potentias impioꝛum. Dñs.n.erit in latere tuo.vt cuſtodiat pedeʒ tuũ.ne capiaris
A ACPatet iuxta lr̃am: ꝗa ſecurus.& dormit: & uigilat. & ꝗeſcit: & ambulat.qꝗ ſe inocẽter añ deũ & iuſte
de r. nijuere meminit: Sed & iuſtus cũ morte dormierit nõ ſolũ potẽtias malignoꝶ ſpirituũ nõ mœtuit
... r ſt --errr: . ſed in pate quieſcit. ac ſecurus diẽ reſurrectionis expectat: ꝗa deũ ubiq; protectorẽ hẽt & cuſtodem.
Quale eſt in pſalmo.Nã & ſi ambulem in medio umbræ mortis:non timebo mala qm̃ tu mecũ es.
””Mẽ – THoli. pꝛohibere benefacere eum qui poteſt ſi vales ⁊ ipſe benefac.
e eer, aſlee dorna l CQuia ſupra diligenter legem dñi. & conſilium obſeruare monuit. & æternã requiem obſeruãtibꝰ*:
promiſſit.Nunc multipliciter quæ ſint obſeruãda replicat. Primoq; ad id quod intermiſerat rediẽs
miſericordiam proximo exibendam. & iuſtæ cum illo docet eſſe uiuendum. Deinde & ab inimico
cauendum eſſe præmonet. Noli ergo inquit prohibere benefacere eum qui poteſt. ꝙ ſi uales. & ipſe
benefac. Ne audias a domino cum phariſeis: ipſi non introiſtis. & eos qui introibant prohibuiſtis.
NMec dicas amico tuo.vade ⁊ reuertere ⁊ cras dabo tibi cum ſtatim poſſis darr.
„4 ”MV C Non ſolum

—
oaaereree

4

CSicut in medio paradiſi lignum uitæ moyſes eſſe teſtatur. Ita per ſapientiam dei: uidelicet chri/

gredi non occides. non mechaberis. nõ furtũ facies. non falſuʒ teſtimoniũ dices. & cætera. Conſiliũ

cernit diſcernendo examinet: & hæc amplectendo recipiat. illa reprobando contẽnat. Quibus ni /

= a. 4.⸗ ,r Q¶Si doꝛmieris non timebis.quieſces.⁊ ſuauis erit ſomnus tuus.Ne paueas repẽtino terroꝛe ⁊
22 „ 7

—
—
— J
.
— —

4

Super Parabolas Salomonis.

CNon ſolum de eo qui elemoſinam pecuniæ petũt hoc mandatum datur. ut beniuoli ad larglen/
B dum. & prompti exiſtamus. ſed & per omnia chriſti mandata qui ait. Vos amici mei eſtis ſi feceritis ſ. Ler da.
quæ ego præcipio uobis. ſtatim facere. & non in craſtinum differre iubemur. Ka f- e .
NMe moliaris amico tuo malum cum ille in te habeat fidutiam. Me contendas aduerſus ho- Ir

h minem fruſtra:cum ipſe nihil mali fecerit. — J t — t. Fef 2
Non uetat contendere aduerſus eum qui mala fecit ut corrigatur/ quia hoc nimirum fruſtra non
1 fit. quod certa neceſſitas cogit ut fiat. lmmo etiam qui ait. Si peccaueni in te frater tuus increpa illũ

uult ut errantem quantum uales ad uiam ueritatis reuocare contendas. ,
Ne emuleris hoiem iniuſtum nec imiteris vias eius.Quia abhominatio dñi eſt oĩs illuſoꝛ. x =8 aiol R- Br

¶Ois illuſor inquit. quia illuſor eſt qui uel uerba dei quæ nouit implere contemnit: uel eadẽ peruer *
ſe intelligendo ac docendo corrumpit. Eſt illuſor & ille qui promiſſa eius quaſi parua deſpicit &
iram diſtrictionis eius quaſi tollerabilem ſpernit. Nec non & ille:qui proximorum ſimplicitati. uel
paupertati improbus inſultat. Ideoq; omnem huiuſmodi illuſorem mœrito diuina damnat iu/
ſtitia. Bene autem ſubditur. l „. 6 ,
l CEt cum ſimplicibus ſermocinatio ecius. lrlkas Pr Pe, es & We n r.’ AAaren Se c
Quia ſuperbi dum ſimplicibus illudunt prudentiores ſe illis quos irrident iudicant:ſed horũ pru l. 2 l.7 P —DWrae
MRUd dentia iuxta quod Iacobus ait. Terrena eſt: animalis: diabolica. Sermocinatio autem domini cũ im

. 4 plicibus eſt. quia illos cæleſtis ſapientiæ ſecretis illuſtrat: quos terreni faſtus ac duplicitatis nil habe- —
du α.⁰⁰r—– re conſiderat. hinc etenim dicit: abſcondiſti hæc a ſapientibus: & prudentibus. & reuelaſti ea paruulis ſa⸗d.l. Der ſexreO
L CEgeſtas a domino in domo impij.
Cuxta exemplum purpurati diuitis qui & in hac uita ſpiritalibus egebat bonis: & in futura ad tan-

m tam peruenit inopiam ut de digito lazari quondam pauperis unam aquæ guttam requireret.
, Tabernacula autem iuſtoꝛum benedicentur
0 Cluxta hoc quod apoſtolus fidelibus de domino loquens.qui benedixit nos inquit omni benedi-

ctione ſpiritali in cæleſtibus in chriſto. Qui & ĩ remuneratione ab ipſo ſunt audituri. uenite benedi
cti patris mei:percipite regnum. Sed & iuxta litteram ſæpe contigit eos qui aliena diripiunt ad ulti
mum inopia conſumi. At illos qui ſua largiuntur. Eriam bonis habundare terrenis. NXE. Q.-A. 2 Prr. - 2„
n AIlluſoꝛes ipſe deludet ⁊ manſuetis dabit gratiam. 2 a Er—

Li CHos uerſiculos apoſtoli Iacobus: & Petrus iuxta antiquam tranſlationem poſuere dicentes. quia
deus ſuperbis reſiſtit. humilibus autem dat gratiam.
CGloꝛiam ſapientes poſſidebunt ſtultoꝛum exultatio ignominia.
6 CEt dominus ait.Omnis qui ſe exaltat humiliabitur: & qui ſe humiliat exaltabitur.
CCAPITVLVM. QvVARTVM.
J 1 Aite filij diſciplinam patris:⁊ attendite:vt ſciatis pꝛudentiam.
C Hinc exhortaturus ad philoſophiã. qualiter ipſa ſapia ſit a patre edoctus explicat.
CBonum bonum tribuam vobis legem meam me derelinquatis. Mam ? ego ſi
lius fui patris mei:tenellus:? vnigenitus coꝛam matre ma. .
☛ CNihil magis ad ſpem percipiendæ ſapientiæ mentes erigit. quam cum eos quos in 1. age ke- ½
ſapientia iam clarere miramur. Aliquando paruulos & indoctos fuiſſe meminimus. crr v. g-t f.
CEt docebat me atq; dicebat ſuſcipiat verba mea coꝛ tuum. Cuſtodi pꝛecepta mea ⁊ viues poſ
ſide ſapientiam.poſſide pꝛudentiam:ne obliniſcaris neq; declines a verbis oꝛis mei.Ne dimit/⸗
4 tes eam ⁊ cuſtodiet te.dilige eam ⁊ conſeruabit te pꝛincipium ſapientie poſſide ſapientiam.
u CHuiuſmodi monita ſalomoni a dauid patre data. qui uerba dierum relegit inuenit. Quare autem
unn ſe ſalomon unigenitum coram matre nominat quem fratrem uterinum præceſſiſſe ſcriptura teſta-
tur niſi quia ille mox natus ſine nomine quaſi nunquam eſſt uita deceſſit.
CEt in omni poſſeſſione tua acquire pꝛudentiam.Arripe illam ⁊ exaltabit te: gloꝛiſi caberis ab
ea cum eam fueris amplexatus. .
ner CIn omnibus quæ poſſides bonis ſapienter te agere memento.uel in omni poſſeſſione tua acquire
Is prudentiam: omnia quæ poſſides terrena contemne dummodo ſapientiam percipias: quod ipſe fe
ſ cit. Data enim ſibi optione amorem ſapientiæ cunctis præpoſuit rebus. In euãgelio qui prætioſaʒ
eun margaritam quæſiuit. hanc inuentam omnibus quæ habuit uenditis emit.
en⸗ CBabit capiti tuo augmenta gratiarum ⁊ coꝛona inclita pꝛoteget te. .U
1s⸗ Patet de ſolomõe qui dũ pro ſapia cuncta deſpiceret ea percepta maiore glori æ ſublimitate reful
ſit. Sed & noſtro capiti:ideſt principali mentis ſi ſapientiam amplectimur amplior gratia ſpiritus au
b getur.& corona ſupernæ uitæ in futuro donabitur. de qua paulus. in reliquo repoſita eſt mihi coro
ſie⸗ na iuſtitiæ: quam reddet mihi dominus in illa die. Expoſitis ſane his quæ a patre uerba perceperat.
io reddit ad docendum auditorem ſuum ſapientiam quam cœpit.
l CAndi ſili mi:⁊ ſuſcipe verba mea.vt multiplicentur tibi anni vite.
. AQ¶ HIdeſt uitæ æternæ dona percipias.

CViam ſapientie monſtrabo tibi::? Ducam te per ſemitas equitatis: quas cum ingreſſus fue/

Miber primus. c. iiij.

4

ris:non artabuntur greſſus ti. .
— 4, „ CTSemitxæ ideſt actiones equitatis dum inchoantur arctæ uidentur. & anguſtæ dum uero profectuʒ
Du-t Hafrr 4 P- capiunt.iam ex conſuetudine ſpecioſæ uidentur & latæ. Pſalmiſta teſtante qui cum incipiens domi
cuct Serr Lrc no dixiſſet propter uerba labiorum tuorum: ego cuſtodiui uias duras. Poſtmodum iam proſficiens
3 PFS I . canebat. Viam mandatorum tuorum cucurri dum dilatares cor meum. Etſi ergo ſemitæ equitatis
cum ingredi cœperis arctæ tibi uidentur: tamen eas cum ingreſſus fueris non artabuntur greſſus

mentis tuæ: ſed iuxta quod dominus ait. Iugum eius ſuaue & onus leue repperies: Etenim repro-

bi in hac uita latum intrant iter: at in die nouiſſimo ligatis manibus & pedibus mittentur in tæne-
bras.Pedes uero electorum dirigentur in uiam pacis.
Et currens non habebis offendiculum.
CQuo alacrius ad implenda dei mandata cucurreris: eo minus aduerſa quæ te impediant timebis:
¶Tene diſciplinam:ne dimittas eam:cuſtodi illam.qꝛ illa eſt vita tua. Ne delecteris in ſemitis
impioruʒ:nec tibi placeat malorum via:fuge ab ea nec tranſeas per illam:declina ⁊ deſere eam.
non enim dormiunt niſi cum malefecerint:⁊ non capitur ſomnus ab eis niſi ſuplantauerint. Cõ
medunt panem impietatis ⁊ vinum iniquitatis bibunt.
In actiones ſcelerum iniqui quaſi epulis delectantur appoſitis. Vel certe uninum damnatorum bi-
od ſenen bunt & eſurientes ſpicas tollere gaudent ut eſſe moris impiorum ſcriptura ſacra teſtatur. Iuſtorum

— fautem ſemita quaſi lux ſplendens procedit. & creſcit uſq; ad perfectam diem: Iuſtorum opera in lu-
r cem ſcientiæ peraguntur & æternam ducunt ad uitam: quæ eſt perfecta dies.
N ia impiorum tenebꝛoſa neſciunt vbi coꝛꝛuant.
N CDicit de his & Ioannes apoſtolus qui diligit fratrem ſuum in lumine manet: & ſcandalum in eo
non eſt. qui autem odit fratrem ſuum. in tænebris eſt & in tænebris ambulat: & neſcit quo eat. quia

tænebræ obcecauerunt oculos eius. Cui contra ſuperius dicitur ſapienti quia currens non habe/
bit offendiculum ideſt ſcandalum.
CFili mi auſculta ſermones meos.⁊ ad eloquia mea inclina aurem tuam:ne recedant ab oculis
tuis:cuſtodia ea in medio coꝛdis tui. vita enim ſunt inuenientibus ea ⁊ vniuerſe carni ſanitas.
Omni cuſtodi ſerua coꝛ tuum quia ex ipſo vita pꝛocedit.
CSunt qui recte uiuere uidentur hominibus: ſed quia recta intentione non faciant a deo qui cor re
ſpicit prauum: & uita reprobatur quæ credebatur bona. Omni ergo diligentia cordis munditiam
ſerua:quia ad eius examen modus eſtimabitur uitæ. 77
, Kemoue a te os prauum.⁊ detrahent a labia ſint pꝛocul a te.
l. s n. Praſiet Aͤ⸗ kramnd;. Duobus modis ſentiendum: ut & os tuum: ne prauum loquatur aliquid & tua labia ne detractio
mſe.5 6 nibus aſſueſcant cuſtodias & alios quoq; quos huic uitio ſubditos noſti ne te corrumpãt fugias.
COculi tui recta videant ⁊ palpebꝛe tue pꝛecedant greſſus tuos.
Iter iuſtitiæ quo ingredi debeas diligenter ediſce & in cunctis ꝗᷓ agere diſponis ſollicitus ad quez
. ſint finem uentura præuide. Hoc eſt enim palpebras recta uidentium oculoruz: tuos præcedere grei
ſus bonum opus quod acturus es ſedula cogitatione præuenire: & quia ſecundum deum ſit me-
nc0 præuidere: Item palpebræ quippe greſſus præcedunt cum operationẽ noſtram conſilia re-
ecta præueniunt. Qui. n. negligit conſiderando præuidere quod facit. greſſus tendit oculos clau-

.es, Peete ue

it. pergendo iter conficit: ſed præuidendo ſibimet ipſi non antecedit: Atq; idcirco citius cor-
ruit quia quo pedem operis ponere debeat per palpebram conſilii non præuidet.
WBirige ſemitas pedibus tuis. QAGKG Ne uidelicet erres: in actibus aut fide:
CEt omnes vie tue ſtabilientur. . .
¶Ne leuitate mentis a bono mouearis propoſito. Hinc & apoſtolus. ſtabiles eſtote & immobiles
habundantes in opere domini ſemp M 1
¶Me declines ad dexteram neqʒ ad ſiniſtam.

—

. * „l..d AA Wexz declinare prohibemur: declinat enim ad ſiniſtram. qui iniuſtus eſt. Declinat ad dexteram qui ſibi
X,.. uult artogare. quod iuſtus eſt. declinat ad dexterã: qui de ſuis uiribus præſumit:declinat ad ſiniſtraʒ.
qui pro ſua fragilitate deſperat ſe poſſe ſaluiari. Declinat ad ſiniſtram. qui ſtultitiæ famulatur.
Declinat ad dexteram: qui uult plus ſapere quam oportet ſapere., quod & de cæteris uirtutibus ac
uitiis eodem modo intelligitur.
¶Auerte pedem tuum a malo.
CNHoc eſt ne uel huc uel illuc a recto deuies: quia uirtutis diſcretionem quærunt: & nimietas
omnis in uitio eſt. 7.
Nias enim que a dextris ſunt nouit dominns.
Ideſt elegit & placent illi ideo diſplicentibus.& reprobis dicturus eſt non noui uos. quod eſt di⸗
cere non uos elegi non mihi placetis.
CNPDeruerſe vero ſunt que ſunt a ſiniſtris.Ipſe aũtem rectos faciet curſus tuos itinera autem
tua in pace pꝛoducet. säl 46

1.X ANke V⸗ L. EDextera uia bona.ſiniſtra accipitur reproba. Non ergo dextera uia ambulare: ſed ad dexteram

CSiauerteris

— ů2,,, ———————,——

—

n

— S — =— S

—

—w— — —

0
i

6
.

tle

tio

tel

/
o

tum laborem contra eccleſiam ſubierint: utinam lateret.

4 —

Super parabolas Salomonis.

Si auerteris a malo pedem tuu m. ſi bona quæ docui domino iuuante facere ſtudueris: aderit ipſe
propitius. conatibus tuis. ut & nunc recte ingredi. & tunc ad pacem ualeas peruenire ſempiternam.
CCAPITVLVM. QvVINTVM. H

Ili mi attende ſapientiam meam ? pꝛudentie mæee inclina aurem tuam.
CNHactenus generaliter caſtigauerat auditorem. Hic ſub ſpecie meretricis. ab
hereticorum nequitia prohibet.
CEt cuſtodias cogitationes ⁊ diſciplinam labia tua conſeruent.
CCogitationes quibus recte credas: labia quibus ipſam fidem per ſimplicia
uerba:& conſueta atq; eccleſiaſtica profitearis.ſed & iuxta litteram qui abheret
Smeretrici: etiam labia uel oſculando uel turpia fando commaculat.
H & aMe intenderis fallacie muleris: Sauus enim ſtillans labia meretricis.
AI (LRecte ſapientia huius mundi atq; concupiſcentia eius. falax mulier dicitur: — „ A, AE
. quæ per nitorem gloriæ temporalis. & peccati dulcedinem animas reprobo- 7 we, ſer e
rum dum demulcet a deo meretricari facit. & de uana ſpe præſentis ſeculi decœptos fallit. aliter. Cui
in ore hereticorum dulcedo eloquentiæ non ad ſufficientiam ſolummodo uerum etiam ad ſuper
fluitatem reſonat & ob id falſitas quia apte proferri cernitur. ueritas a ſtultis eſtimatur.
¶Et nitidioꝛ oleo guttur eius.
COleo ſpiritus ſancti fides catholica conſecratur quo nitidius ſuum guttur oſtendunt. qui ſuum
ſenſum patrum fidei anteponunt: Patet de meretrice. quia & ſermonis ſuauitatem. & formoſi-
tatem corporis ad capiendos miſeros quærit.
CNMouiſſima autem illius amara quaſi abſinthium.⁊ lingua acuta qnaſi gladius biceps.
CPotio abſinthii intus amareſcit in uiſceribus: gladio foris membra feriunturx. Vt igitur oſtendat
iniquos in nouiſſima ultione: & interius impleri & extrinſecus pœnis circundari perpetuis. & amari
tudine illos abſcinthii torquendos: & gladio aſſeuerat eſſe truncandos. Quare autem idem gladius .
biceps ſit dictus dñs aperit cum ait.ſed eũ timete.qui põt & animam & corpus perdere in gehennä. . . pt e S
CVPedes eius deſcendunt in moꝛtem:⁊ ad inferos greſſus eius penetrant:per ſemitam vite nöd . i⸗
ambulant. Nagi ſunt greſſus eius ⁊ inueſtigabiles. =
CVagi ſunt ſenſus hæreticæ decœptionis: Quia alii chriſtuz dominum:alii hominem eſſe negant:

alii carnem accepiſſe: alii animam contradicũt. Alii eum de uirgine natum: alii ſpirituʒ ſanctum: alii
patrem deum eſſe:alii pœnitentibus ueniam dandam eſſe confiteri prohibent: Et intra innumera
hæc peſtis ſe fundit itinera ut pœnitus quod ſint inueſtigari nequeat. At catholica ueritas uaga &
inueſtigabilis non eſt: quia una eademq; cunctis eſt agnita: totum per orbem fidelibus.
CMunc ergo fili audi me:⁊ ne recedas a verbis oꝛis mei.Longe fac ab ea viam tuam.⁊ ne ap/
pꝛopinques foꝛibus domus eius.
CSEt apoſtolus ait.fugite fornicationẽ: quia nimirum primum huius uitii remedium eſt longe ab
eis fieri:quorum præſentia uel alliciat uel chooperetur ad uitium: Sed ab hereticorum auditu pror
ſus ſegregari infirmis auditoribus prodeſt.
CNe des alienis honoꝛem tuum:⁊ annos tuos crudeli. .
CNe honorem quo ad imaginem qdei creatus es immundorum ſpirituum uoluntatibus ſubdas:
neq; accepta uiuendi ſpatia ad libitum aduerſarii immitis expendas. Cum enim ſceleri quiſq; ſubi-
citur in hoc profecto dominatui malignorum ſpirituum mancipatur. G
CMNe foꝛte impleantur extranei viribus tuis:⁊ laboꝛes tui ſint in domo aliena.
CNe demoniorum facta adiuues.ſi uel ingenium animi. uel corporis tui uires ad patranda facino-
ra tradas domumq; alienam ideſt numerum perditorum. te adiecto multiplices. & pulchre dicit. la-
bores tui ſint in domo aliena:quia ſunt qui iuxta prophetamht iniq; agant laborant & heretici quã

CEt gemas in nouiſſimis quando conſumpſeris carnes ⁊ corpus tnum. „ 090 1,
CProponendum a ſuperiori ne forte & eſt ſenſus. Ideo te caſtum cuſtodi ne forte in pœnis geme- H ſe
re cogaris quando non ſolum carnales illecebræ tranſeunt: ſed & ipſo corpore telicto: anima ꝗᷓ per A J.rrn ir Trget

corpus geſſit cuncta reddere compellitur: Verum & in hac uita ſepius contigit ut qui in adoleſcen-/
tia luxurioſe uiuendo habita diſpſerãt Tempore ſenectutis inopia deficiant. Et refrigeſcente calore
carnis:ac flore iuuentutis marceſcente rebus ſuis quas laſciue uendiderant: alios uti conſpiciant ge
menteſqʒ ſera pœnitentia dicât quæ ſequuntur.

CEmur deteſtatꝰ ſum diſciplinã:⁊ increpatiõibꝰ nõ acgeuit coꝛ meũ.

CDiſciplinam dicit eccleſiaſticæ fidei: increpationes autem quibus heretici cur ab eccleſia receſſerũt
obiurgantur: patet de fornicariis.

CVPene fui in oiĩ malo in medio eccleſie ⁊ ſynagoge. CEccleſia & ſynagoga græca

. iber primus. c. v. .

noia ſunt & unã eandẽq; rem latine ſignificant.i. conuentũ plurimoꝶ ad inuicem: ſi aũt ſubtilius di
ſtinguantur. eccleſia cõuocatio: & ſynagoga congregatio interp̃tatur. Et uetus quidẽ dei populus .
, „ utrO „ noie uocabatur. Nunc aut gratia diſtinctionis ille ſynagoga:nr̃ eccleſia dĩ mœrito.i.fidei. & P
e — ſcientie maioris: qa & irrationabilis creatura põt congregari. Deniq; dixit deus cõgregentur aquæ L
””U in congregationẽ unam. rõnabilis aũt ſolũ & ſenſibilis pòt conuocari: Veꝶ aliqñ hæc noĩa & ma- 4
loꝑ conuentus ſignificant uñ eſt illud. exarſit ignis in ſynagoga eoꝑꝶ: & odiui eccleſiã malignantiũ
AQQergo ſero pænitens ait cõtemptor ſapiæ pœne fui in oĩ malo in medio eccleſiæ & ſynagogæ 1
-rr rng Pet uidetur miſero magnitudinẽ ſuæ dãnationis perpendẽti quo nihil pœne fuerit ſceleris: quo nõ ip-
ſe ſit irretitus: q tanta meruit tormenta ſubire. & hoc ad cumulũ acceſſerit miſeriæ qd nõ extremus
ipſe peccantiũ: ſed medius magis. & quaſi auctor extiterit: uel certe in mediis ſanctoꝶ conuenticu- 4
lis corpore poſitus: alienã ab eis uitam ducere non tmuerit: Et de hereticis ſpecialiter ſentiendũ qui
nec ueterum patrum: nec nouoꝶ dictis & exemplis potuerint ab errore reuocari.
N¶ Bibe aquam de ciſterna tua:⁊ fluenta putei tui. R—
Q ũ̃— Deſiderio utere propriæ mulieris: & eius miſteriis fouere deuotis. 1
W Beriuentur fontes tui foꝛas: 2 in plateis aquas tuas diuide. . H
=è CBilium tuum ac filiam nuptui trade: & manifeſte facito pluribus conſciis
BHabeto eas ſolus nec ſint alieni participes tui. .
CSolus in tua poteſtate retine qualibus matrimoniis liberos tuos ſocies:nec ſint fornicarii uel me- un
retrices: tuæ ſobolis participes.
Sit vena tua bñdicta:⁊ letare cũ muliere adoleſcẽtie tue. 4
CTanta temperantia cum muliere quam adoleſcens accepiſti:etiam cum ſenuerit ſerua. ut mœrito i⸗
fidelis caſtimoniæ benedictionem conſequaris in prole.
CKXerua cariſſima ⁊ gratiſſimus hinnulus. J 6
lla ſit tibi ſemper cariſſima coniunx quæ ſicut cerua ſerpentès.ita perſequatur ſcorta & ſuis effu- lu
get ab edibus: ſit natus ex ea filius & ipſe caſtitatis amator gratiſſim*. t
¶Abera eius inebꝛient te oĩ tꝑe i amoꝛe illius delectare iugiter.
CNon uxorio operi ſemper inſiſtere docet ſed monet ne uel prima iuuentute aliam ducas uel me/
S 4 retrici unꝗᷓ ſocieris. Aliter quod ait. J
eH WBibe aquam de ciſterna tua: ? fluenta putei tu. = P
WDocet ab hereticis cauendum.& cuſtodiæ ſcripturarum ac lectioni attendendum. ſcientiam inqt ni
gquam prædicas aliis ipſe ſerua. & tui irrigationem ſermonis infundere. 4
Biriuent᷑ fontes tui foꝛas ⁊ in plateis aquas tuas diuide. 8
¶Cum ipſe ſeruaueris. tunc & aliis prædica. & in magna auditorum amplitudine diuina eloquia
iuxta uniuſcuiuſq; qualitatem diſpenſa. 4
¶Habeto eas ſolus. — 6
CAquas & in plateis diuidimus & tamen ſoli poſſidemus quando exterius late prædicationem fun C
dimus. & tamen per eam laudes humanas conſequi minime ambimus. e
Mec ſint alieni participes tui. 1
Immundi ſpũs patticipes fiunt doctori ſi eius mentem uel faſtu elationis dum prædicat uel hereſi hi
uel quolibet uitio corrumpunt. ſolus autem aquas poſſidet. cum membris eccleſiæ fideliter cone- en
xus ab ext raneorum ſe conſortio liberum ſerruaat. R =
¶ Sit vena tua benedicta ⁊ letare cum muliere adoleſcentie tue.
CSit doctrina tua & quecumq; naſcuntur ex ea in benedictione eccleſiæ & lætare cum ea cui ab ado
leſcentia ideſt a primo credendi tempore cuniunctus es. .
CLerua cariſſima ⁊ gratiſſimus himnulus vbera eius inebrient te omni tempoꝛe in amoꝛe eius 3
delectare iugiter.
Cerua carſſſima. ſiue gratiſſima ut quidam codices habent ſancta eſt eccleſia quæ ſerpentinam ſo
let odio habere & cõterere doctrinam. gratiſſimus hinnulus populus eſt eius uirtutum uarietate de
lectabilis.& eadeʒ caſtæ fidei ſemper emulatione ſuccenſus. cuius uberibus inebriamur cum utriuſq;
teſtamenti paginis contra hereticoruʒ fraudes inſtruimur. Cuius pace & amore iugiter delectari ma G
gna eſt exercendarum occaſio nirtutum. . CL
CAuare ſeduceris ſili mi ab aliena:⁊ foneris ſinu alterius. ſ
Et de meretrice:& de hereſi ſentiendum. 3)
11,1 2 CReeſpicit dominus vias hominis:⁊ omnes greſſus illius conſiderat. G
PIIl Le lr. NW Non ſe putent adulteri tænebris noctis ac parietuʒ obtegi. non heretici ſua molimina poſſe cæla-
ri. quia tænebræ non obſcurabuntur a domino & nox ſicut dies illuminabitur. .5
CIniquitates ſue capiunt impium ⁊ funibus peccatorum ſuoꝛum conſtringitur. 1
CDiſtat inter peccatorẽ & impiuʒ quod peccator appellatur omnis qui uel in paruis uel in magnis

ſceleribus

ar PS Aue cum non habeat ducem nec pꝛeceptorem. nec pꝛincipem parat eſtate cibum ſibi:⁊ con/

☚

4
Oe õ

Super Parabolas Galomonis.

ſceleribus decidit ĩmpius aũt qui uel nunꝗᷓ fidem recepit. uel enormitate ſcelerũ ab ea quam accepit AT. l piwr ab Faze
anathema factus eſt ut heretici uel cacholici publicis flagitiis inuoluti qui funibus peccatorũ ſuoruʒ
conſtringuntur cum inceſſabili augmento ſuæ prauitatis intereunt. qui. n. funẽ facit: torquendo ſẽ-
per & inuoluendo fides fidibus auget. Talis eſt tortitudo opeꝑ malorum: tales libri hereticorum in
quibus praua prauis nectentes non aliud ſcribendo quaz quo ſe arctius obligent agunt.
CIpſe morietur.quia non habuit diſciplinam.⁊ multitudine ſtultitie ſue decipietur.
CCuia multa de adultis uel de hereticis diſputauerat more ſuo in clauſula narrandi qualis ſit taliũ
finis oñdit.i.qui ad mortem tendant æternà: qui diſciplinam deteſtati ſunt uitæ. multitudinẽ au tez
iuſtitiæ ſuæ dicit. cum heretici ſe ſapientiores ſanctis patribus autumãt: uel cum opera tænebraꝶ fa
cientes iniqui aut dim hæc non uidere: aut ſe facile eius iram putant poſſe tollerare. CAP. VI.
ENAli mi ſi ſpoponderis pro amico tuo deſixiſti apud extraneum manuz tuam. 9(e
NAWIn promptu eſt I'æ ſenſus quia ſuadet ei qui ſpopondit ꝓ amico: ut ipſum amicũ ſollici ofun acdk
tus admoneat quatenus reddita pecunia quã debet creditori. & ſe & ipᷣm liberet. Allegori/
HMce aũt in hac periocha doctorẽ:porro in ſequenti uacantẽ quemlibet. ut ſe gerere debeat in
ſtruit. Dr.n. p̃ceptori ſi ſpõderis pro amico tuo defixiſti apud exrraneũ manũ tuã qd eſt apte dicere
ſi aiaʒ fratris in piculo tuæ cõuerſatiõis accepis.iã ligaſti mẽtẽ apud curã ſollicitudinis ꝗᷓ an deerat. ofe Paplen
CAllaqueatus es verbis oris tui ⁊ captus proprüũs ſermonibus. C¶uia dum com-
miſis tibi cogeris bona prædicando dicere: te ipſum prius neceſſe eſt quæ dixeris cuſtodire.
CFac ergo mo dico ſili mi.? temetipſum libera quia incidiſti in manum proximi tui. diſcur-u eru⸗ T
re feſtina. ſuſcita amicum tuum. Non tantum iu ipſe bene unendo ?) r
uigilare memento. ſed & illum cui præes a peccati torpore prædicando diſiunge.
CNMe dederis ſomnum oculis tuis. Nec doꝛmitent palpebꝛe tue.

* . . S .⸗ 2 . &£ 2 22 — “ — 6=
CSomnum oculis dat:qui ſubditoꝶ curam omnino negligit. dormitat autem: qui repræhenſibi/ Donn or l l. K D

lia eotum geſta cognoſcit. Sed hæc propter mentis tœdium digna inuectione non corripit.
CEruere quaſi dammula de manu ⁊ quaſi auis de laqueo. CQuantum auis de 6„
laqueo uel daãmula de manu captantis quærit euadere: tantũ nitere ut auditore tuo ſalubriter inſti·
tuto ipſe a ſponſione uitæ eius liber reddaris. Vel certe quia dãmula mũdũ natura eſt aĩal uelox cur
ſu uiſuq; accerrimũ.unde & græcæ iea uidendo dorcas nuncupatur. Auis aut uolãdo ala 2
petere cõſueuit. Cũ in docendis occuparis ſubditis mũdus a peccatis oĩbus: ſtrenuus in opibus bo ferr P Se
nisperſpicax in depræhendendis malorũ inſidiis. & uirtutum pennis fultus eſſe ſatage: quatenus ex
pleto prædicandi negotio & ad ſuperna tranſuolare: & cæleſtis uitæ paſchua merearis intrare.
CEade ad foꝛmicamo piger ⁊ conſidera vias eius:⁊ diſce ſapientiazʒ.
Hinc uacantẽ hortatur quẽq; ut ſi ad alios erudiẽdos nõ ſufficit ſaltẽ ſuimet curã agere nõ negli/
gat.Et ſi ſapiam docẽdi nequit ab hoĩe diſcere:uel operã ſcĩaz diſcat a formica. formica dr̃᷑ ſtrenuus J”J”MV
Qſq; & ꝓuidus oparius ꝗ in pᷣſenti uita uelut eſtate fructꝰiuſtitiæ quos ĩ æternu recipiat ſibi tecõdit EE

* Vy
ſ. 2 3E e 7
7

gregat in meſſe quod cõmedat. CSi tantillũ aĩal principe carens & rõnis expers natuaa rrar-⸗
duce ſibi puidet in poſteꝑ multo magis tu ad imaginẽ dei cõditus ad uidendã eius gloriã uocatus.
doctoꝶ magiſterio adiutus ipᷣm conditorẽ hñs ducẽ:debes in pᷣſenti bonoꝑ opeꝑ fructus congre
gare: ꝗbus in æternũ uiuas in futuro. Hæc etenim uita in eo meſſi cõparatur & eſtati qd nunc inter
ardores tentationũ: t̃s eſt colligendi futuroꝶ merita præmioꝶ: At dies iudicii. Hyemis ſimilatur
rigoribus ꝗa tunc nimiꝶ nulla relinqnitur facultas pro uita laborandi: ſed tm̃ cogitur quiſq; de hor .
reo priſcæ actionis qd recondidit proferre. Vñ & dñs pᷣcipit dicens: orate aut ut nõ fiat ſuga ueſtra:
Hyeme.n. facultas ſabbato licẽtia iuxta legẽ deeſt fructus uitæ colligẽdi ac penuriã ſugiẽdi ppetuã.
CGſqʒ quo piger doꝛmis qñ cõſurgẽs a ſõno tuo.paululijpoꝛmies paululũ doꝛmuabis paulu⸗
lũ cõſeres manꝰvt doꝛmias. Vſq; quo ĩqt dormis in uitiis q potes reſurgere adbnñ opan/
dũ.q noxio torpore depᷣſſus ſem p dicis paululũ adhuc iacebo: & ſic poſtea pœnitẽdo reſurgã fit
nãq; ut te ſen thliſerfte opus bonũ repẽte iudex ꝗ mala tua facta puniat adſit. hoc eſt. n. qd ſeꝗtur.
CSEt veniet tibi quaſi viatoꝛ egeſtas:⁊ pauperies quaſi vir amatus.
C Egeſtas namqʒ & pauperies pœna eſt ultima in qua damnati nil diuitiarum merentur: quæ qua⸗ E.a E ee
ſi uiator ueniet: quia improuiſa. & ſubitanea: quaſi uir armatus: quia deuinci perpetuo non poreſt:
patet iuxta litteram: quia pigritia nutrix eſt egeſtatis & penuriæ.
¶Si vero impiger fueris venit vt fons meſſis tua. , .=
CFructus terreni quos metimus non fonti comparantur ſed ciſternæ quia ad tempus paſcunt col/ er t er⸗
ligentem: & in tempore deficiunt. At qui impiger fuerit pro cæleſtibus laborare diuitiis huius meſ-
ſis ut fons adueniet quia mercedem laborum indeficientem percipiet. HH 4
CSEt egeſtas lõge fugiet a te. CQuia ſatiabor ingt Plälmiſta dũ maniſteſtabitur gloria tua
CHomo apoſtata vir inutilis:graditur oꝛe peruerſo:annuit oculis:terit pede:digito loquitur:
pꝛauo coꝛde malignatur malum ⁊ omni tempoꝛe iurgia ſeminat.
CDixerat de hereſibus & aliis uitiorum generibus inſtituerat præceptorem. excitauerat pigrum. at

9 4

= F E

.

X — —
. . ðð
t Xria r c 5* Ac 4
aLaeat
P, = „S . = lr.

5 . SJM
.; r

LOEr

us. c. Vli.

Tiber pꝛim

nũc redarguit & ſiſmaticum. Vbi notandum: quia quem ſeminanteʒ iurgia dicere uoluit prius apo

ſtatam nominauit: quia niſi more ſuperbientis angeli a conſpectu conditoris prius intus auerſione
mentis caderet. foras poſtmodum uſq; ad ſeminanda iurgia non ueniret. Qui recte dicitur: quod an
nuit oculis terit pede: digito loquitur. Interior namq; eſt cuſtodia quæ ordinata ſeruat exterius mẽ/

bra.quia ergo ſtatum mentis perdidit foras in inconſtantiam motionis fluit: atq; exteriori mobili⸗

tate indicat.quod nulla radice interius ſubſiſtat. S
CSerx ſunt que odit dominus ⁊ ſeptimum deteſtatur anima eius.
CBEundem quem ſupra plenius quam ſit deo odibilis diſcordiam ſeminando inſinuat:qd aũt aĩiam
habere deũ dicit.humano more facit. ut eum plena intentione. & non leuiter tales odiſſe ſignificet:
tale eſt in Eſaia. kalendas ueſtras & ſollemnitates ueſtras odiuit anima mea.

COculos ſublimes.linguam mendacem. manus effundentes innoxium ſanguinem.cor ma/
chinãs cogitationes peſſimas.pedes ueloces ad currenduʒ in maluz proferentem mendacia:

teſtem fallacem.⁊ eum qui ſeminat inter fratres diſcordias.
CEnumerat ſex capitalia crimina quæ tamen comparatione diſcordiam ſeminantis quaſi minora

deponit. quia nimirum maius eſt facinus illud quo unitas & fraternitas quæ per ſpiritus ſancti gra-

tiam eſt connexa diſſipatur. Poteſt enim quilibet oculos iactanter extollere: mala proximo machi-

nari alus ſceleribus membra ſubdere. Falſum contra quempiam teſtimonium proferre. quod non

idem eſſe putandum eſt quod ſupra linguam mendacem nominat. Põöt enim mendacium: ſed non

contra proximum dici. Nam & beatus Auguſtinus octo eſſe genera mendacii In libro quẽ de men

dacio compoſuit docet. Poteſt inquam perditus quiſq; huiuſmodi mala. uel ſibi metipſi uel aliis in
ferre pace ſeruata eccleſiæ. At donatus: & arrius. eorumq; ſequaces: grauius eſt quod fecere qui con/
cordiam fraternæ unitatis diſcordias ſeminando ſciderunt.
CConſerua fili precepta patris tui.⁊ ne dimitas legem matris tue.
CNanc ſub adulteræ mulieris ſpecie prohibet. ab auditione hereſeos.
CLiga ea in corde tuo iugiter ⁊ circunda gutturi tuo.
cepta dei fixa retine.& loquelam tuam horum indiq; dulcedine: ne forte lingua labaris: cõmunito.

¶ Cuü ambulaueris gradiãtur tecũ.⁊ cũ dormieris cuſtodiãt ne te pecces.⁊ vigilãs loqre cũ eis
Canta ſit tibi meditatio diuinæ legis: ut cuʒ uigilans aliquid operaris. hanc ſedula mente recolas.

Cum dormire uelis. In huius memoria quieſcas: cum euigilaueris. hanc primo ad mentem reuoces

Sic etenim ſiet ut nec uigilans offendas: nec a timore nocturno ledaris. Aliter. cum ambulaueris. in

profectu iuſtitiæ: gradiantur tecum mandata dei ut te inſtruant. Cum dormieris: in morte cuſtodi-
ant animam tuam ne rapiat hoſtis. Cum euigilaueris: in reſurrectione loquære cum eis. Expe-
ctando præmia quæ tibi ſi ea ſeruaueris promiſſa erant.
CMe capiaris nutu illius.
ci bene uiuere. & apte ſe agere uidentur. uide ne ſeducaris eorum doctrinis.
Pretium enim ſcorti vix vnius panis eſt.

cortum:ad horam quidem euaporat libidi nem. ſed poſt paululum ardentior reddit.
CMunquid abſcondere poteſt homo ignem in ſinu ſuo. vt veſtimenta illius non ardeant.

CTSoli ei conceditur hereticorum libros legere. qui adeo ſolidatus eſt in fide catholica. ut uerboruz

60 1 „ re 4 5* 26 7
₰½
„ . 1. 4 7

*dulcedine.uel aſtutia. nequeat ab ea ſegregari.
(¶Mon grandis eſt culpa cum quis furatus fuerit. Et reliqua.
C¶ Furtum non ex ſua eſtimatione. ſed ex comparatione peccati maioris ideſt adulterii non gran-

₰

dis eſſe culpæ perhibetur: ſicut Hieruſglem grauius peccanti dicitur: iuſtiſicata eſt ſodoma ex te. non
uia ſodoma nulla uel pauca: ſed quiâ Hieruſalem plura peccauit. “
C Qua ſcelus ⁊ furor viri non parcet in die vindicte:nec acquieſcet cuiunſquam precibus.nec
ſuſcipiet pro redemptione dona plurima:
CEt de domino intelligendum quia qui nunc parcit reprobis. Non parcet in die mortis: nec acꝗe
ſcet præcibus ſero clamantium ad ſe:nec dona quoꝝꝶ non eſt ibi tẽpus uel facultas ſuſcipiet: zelatur
.n.ſiquis ſponſam ſuam.i.eccleſiam ſiue animam quamq; fidelem corrumpere præſumit.
CCAPITVLVMM. SEPTIMVM.
Ali mi cuſtodi ſermones meos. Et reliqua:
NHæc periocha ſub eadem quæ ſuperior meretrici perſona plenius explicat.
CEt legem meam quaſi pupillam oculi tui.
HTam ſollicite ſerua quæ doceo. quaſi nil recti ſine his aſpicere ualeas.
AXZiga eam in digitis tuis ſcribe in tabulis cordis tui.
In digitis in actibus dicit: in tabulis cordis in latitudine cogitationis. deniq; & alia tranſlatio ſic
dicit deſcribe eam in latitudine cordis tui. “
¶Bic ſapientie ſoꝛoꝛ mea es ⁊ pꝛudentiam voca amicam tuam vt cuſtodiat te a muliere extra/
nea ?

WèW

CEt in cogitatione præ⸗

CPatet de adultera. Sed & hereti/

(Recordare quia breuis
ESnoluptas eſt fornicationis & perpetua pena fornicatoris: ſicut enim unus panis diurnam ſolum effu
xgat eſuriem. & nibilominus poſtmodum eſurit: qui cõmeſto pane ſatur abſceſſerat: ſic qui intrat ad

e
ti⸗
is

d

ſe

Super parabolas Salomonis.

nea ⁊ ab aliena que verba ſua dulcia facit. =
CSapientiam eccleſiaſticæ doctrinæ ſoraria tibi dilectione coniunge.ut hæc te a pollutione ſeruet
hererica: quæ a caſtitate eccleſiæ probatur extranea.
CBe feneſtra enim domus mee per cancellos pꝛoſpexi.& cætera. g1.
CApte autem ſalomon de feneſtra domus ſuæ. ſe per cancellos proſpexiſſe dicit: ut parnulorum N„ B
geſta diiudicaret. qui enim de feneſtra per cancellos proſpicit.ipſe quidem ea quæ foris agutur ple/ rritel⸗ n. a t epe n
ne conſiderare ſufficit. Nec tamen ipſum qui foris infra degunt aſpiciunt. Namq; hoc eſt quod apo ere NPrrt/
ſtòlus ait: Spiritalis enim iudicat omnia: Ipſe autem a nemine iudicatur.
Be feneſtra enim domus mee per cancellos pꝛoſpexi.⁊ nideo paruulos.
CPatet iuxta litteram quia ſapientium aſpectus: magiſtrorum & infirmorum actus ſedulo ſpecula- 1
tur. & fortium æterna dei ſapientia de cælo proſpexit. & uidet omnes filios hominum. 2ẽ
¶ Conſidero vecoꝛdem iuuenem qui tranſit per plateas iuxta angulum. 1
ClIuuenem uocat adulterum non pp nirtutem. ſed propter inſtabilitatem qui tranſit in platea quia
deſeruit anguſtam uiam: quæ ducit ad uitam. Iuxta angulum quia deflectit a rectitudine.
Et pꝛope viam domus illius graditur.
CQuia a uia ueritatis declinauit: mœrito uiæ domus meretricis uel heretici appropriat ꝗᷓ recte iux
ta quod expoſuimus & in platea. & iuxta angulum poſita eſt.
C In obſcuro adueſperaſcente die in noctis tenebꝛis ⁊ caligine.
Duia iam talis per cecitatem cordis ad tænebras feſtinat peccati & damnationis.
CEcce mulier occurrit illi oꝛnatu meretricio pꝛeparata ad capiendas animas. f-ler 2r. r.⸗
Patent hæc cũcta iuxta lr̃aʒ de mœretriciis opibus. Veꝶ doctrina hereticoꝶ quẽcũq;ʒ incautũ rep
perit & uecordẽ:hunc decipere tẽtat: ipſa eteniʒ ornatu apparet mœretricio: qa immũda præful get
ECaaenla Vaeci eſt ad capiendas aĩas. quia quoſcũq; ſibi ſociare põt.ſpiritali morte perimit. 3

Barrula ? vaga quietis impatiens. Quietem eccleſiæ turbare deſiderans. ”
Mec valens in domo conſiſtere pedibus ſuis. CNulla eſt hereſis quæ pri- . Z. S=r r⸗ Rrr J.
mis ſit contenta diſcipulis: hi ſunt enim domus eius. ſed ſemper nouos quos decipiat quærit. . .

Nunc foꝛis nunc in plateis nunc iuxta angulos inſidians.
CForis cum paganos rapit:in plateis cum uoluptuoſos: iuxta angulos cum alios hereticos.
CAppꝛehenſumqʒ deoſculatur iuuenem.
CVerborum fallentium blandimentis tentat inflabilem.
Et pꝛocaci vultu blanditur dicẽs victimas pꝛo ſalute devoui hodie reddidi vota mea.
Cluxta lr̃am patet ĩtellectus quia mœretrix conuiuiũ ſemp magnificum pparaſſe fatetur: ad hereti
ci in cũctis qᷓ agunt uictimã ſe ſuæ ſalutis deo ĩmolare: uel autumãt. uel autumare geſtiũt. Nã & dñs
ad diſcipulos: ſed uenit inꝗt hora ut oĩs qui interficit uos arbitretur ſe obſequium præſtare deo.
CIntexui funibus lectũ meũ ſtraui tapetibus pictis ex egypto.
CSolent lecti qui ex funibus uel iuxta aliam tranſlationem inſtitis intexuntur: molliores fieri: quaʒ
qui ex li gno. uel corio. uel qualibet alia materia ſubſtruuntur. In lecto ergo funibus intexto m Cre-
trix mollitiem quieſcendi deſignat. In tapetibus uero pictis ex ægypto. etiam oculoꝶ tentat illece/
bras quibus nefando aſpectu irretitis facilius ad ſeducen da mentis archana penetret. Qvia uero noO
mine funium aliqnñ ſolent diuina præcepta figurari. quæ a nĩis nos uoluptatibus cohercendo rele-
gant: promittunt ſe heretici contextu uerboꝶ cæleſtium ſalubre ſuis auditoribus quaſi ſtratũ para/
re:in quo a uitioꝑꝶ tumultibus libero corde quieſcant: ſed ueraciter illis funibus peccatoꝶ con ſtru /
unt locum perditionis: ubi perpetuo pedes manuſq; alligati dãnantur. De quo dũs in apocalipſi: &
dedi inquit illi tp̃s. ut pœnitentiam ageret. Et non uult pœnitere a fornicatione ſua: ecce mitto eaam 7 - 1. JF- 5
in lectũ & qui mechantur cũ ea in tribulationẽ maximã:In tapetibus uero pictis ex ægypto ornatus? 5 V
eloquentiæ: & dialeticæ artis uerſutia: ꝗᷓ ab ethnicis ori ginemsſumpſit intelligitur: per quam mens
heretica ſenſum doctrinæ peſtilentis quaſi mœretrix horum facinoris ſe texuiſſe gloriatur:
¶Aſperſi cubile meum mirrha aloe cinamomo. CPromittunt ſe tales odorem
cæleſtium habere uirtutum quibus ſua ſuorũq; corda uelut funibus cubilia uenuſta conſecrent ſan
ctificent perficiant ac dicere poſſe cum apoſtolo: quia chriſti bonus odor ſumus deo.
Aeni inebꝛiemur vberibus donec illuceſcat dies.
CDocdtrinæ ſanctæ poculis ſe in muicem ſatiandos iactant heretici & uirtutum gratia coniungen-
dos donec eorum geſta lux ſequarur æterna.
¶¶Mon eſt enim vir in domo ſua:abijt via longiſſima.
CNon eſt inquiunt chriſtus corporaliter in eccleſia ſurgens enim a mortuiĩs aſcendit in cæxlum no/
biſq; miniſterium gubernandæ eccleſiæ ſuam uidelicet domum reliquit.
CSacculum pecunie tulit ſecum. CGloriam reſurrectionis.
& immortalitatis deus ſecum detulit: quo illius patriæ ciues lætiſicaret ac diceret.
C In die plene lune reuerſurus eſt domum ſuam.
EIn tempore quo electorum ſuorum eccleſia Numerum compleuerit reuertetur ad iudicium.

iber primus.c. viii.

CStatim eam ſequitur quaſi bos ductus ad uictimam. W
CIdeſt quaſ ſtultus neſciens ipſe ductus ad interitum. 2
Et foꝛtiſſimi quiq; interfecti ſunt ab ea. CVt ipſe ſalomon ſapientiſſi
mus uiroꝶ & ſamſon fortiſſimus: ut dauid mãſuetiſſimus a muliere decipula: ut origenes ab hereti
ca: quem poſt apoſtolos eccleſiæ magiſtrum fuiſſe: quamdiu rectæ ſapuit qui negauerit errat.
CNie inferi domus eius penetrantes interioꝛa moꝛtis. B
CSed de eccleſia dominus ait quia portæ inferi non præualebunt aduerſus eaʒ. Interiora autẽ mor 0
tis acerrima gehennæ tormenta quaſi arctiora & obſcuriora dicit: quibus hereticos & fornicarios:
conſtat eſſe mergendos: ſicut de ſanctis pro domino in hac uita patientibus aduerſa dicitur: quia (
miſit eos cuſtos in interiorem carcerem atrociorem uidelicet fœdioreʒ: & obſcuriorem. D .
CAPITVLVM OCTAVVM. ”M
fats Berre Aa, etesiet Anauid non ſapientia clamitat:⁊ pꝛudentia dat vocem ſuaum. CNunquidnon P
. S AIñs palã loquutus eſt mũdo & in occulto loquutꝰẽ nihil? Quid ergo neglecto euãge/ 8
ePe, . el lio ad hereſim potius uel laſciuiam quæ in angulo ſuſurrant audiendaʒ miſeri cõfluũt 8
. CIn ſummis excelſiſqʒ verticibus ſuper uiam in mediis ſemitis ſtans in Etal
mnnnn oꝛtas ciuitatis. J In monte
diſcipulos ſimul & turbas docuit: ſed & per uias ſepe his qui conueniebant prædicabat: & eos qui 4
cura indigebant ſanabat. In ipſa etiam porta ciuitatis Naim mortuum reſuſcitans:exemplo miracu 1
1 li uerba quæ edocuerat cõmẽdabat.Vt quid ſeqmini eos qui in abditis cõtra eũ ſuas exerũt liguas. H
e errnr ac ere Tnntet CIn ipſis foꝛibus loquitur dicens:o viri ad vos clamito ⁊ vox mea ad filios hominum. L
N;— , I — C Ad uiros clamat: ideſt ad ſtrenuos uerbi auditores in utroq; ſexu. Nam qui ſœminea: ideſt fluxa 4
e- Emaente ſunt ſapientiæ uerba perci pere nequæunt. 2
CIntelligite paruuli aſtutiam:= inſipientes animaduertite. R5
CCManifer um de domino: quia & cum eſſet ipſe in mundo omni ætati ſexui conditioni loquutus n
rre Pis. le⸗ eſt uerbum: immo etiam clamabat ſtans in templo: ſi quis ſitit ueniat ad me & bibat. Et nunc p do- I
Te e Lr . ctores eccleſiæ:ipſi enim ſunt fores ciuitatis eius: uiri ſimul: ac fœminæ ſapiẽtibꝰ & ĩſipiẽtibꝰ grãde
P- uis pᷣdicat & paruulis. At contra doctrina fallax clamat priuatim:quos ſeducere ualeat quærit. ſt
CAudite quoniam de rebus magnis loquutura ſum.
CWMagnis nempe quia regnum cælorum: & promiſit & dedit: idemq; ſanctæ trinitatis docuit: atq; (
alia innumera quæ propheta ei loquenda reliquærat. J lun
1 L. ℳ. n VCSt aperientur labia mea ut recta predicent.
ee. SDr Labia eius ſunt duo teſtamenta concordia adinuicem ueritatis atteſtatione coniuncta: quæ ipſa

ain carne apparente: per ſancti ſpiritus donum ſunt ad prædicandum ſalutẽ uniuerſum apta p orbẽ.
H ., n⸗ Accipite diſciplind meã:æ nõ pecuniã:doctrinã magis quam aurum eligite.
2 6 ¶UNon poteſtis deo ſeruire: & mammone.

S“ CEgo ſapientia habito in conſilio:⁊ eruditis interſum cogitationibus. er 6 rz rTe.
CVbi duo uel tres congregati fuerint in nomine meo.ibi ſum ego in medio eorum. ZM mn
1 Arrogantiam ⁊ ſi uperbiam 2 viam pꝛauam.æ os bilingne deteſtoꝛ. “ ſe⸗
PLaE⸗ C Arrogantiam & ſuperbiam in eis qui ſe cæteris meliores eſtimant. Viam prauam in eis. qui aper bn⸗
Ts& -— d E v. — te mala faciunt. Os bilingue in illis. qui in bonis quæ loquuntur ſtabile quippiam non habent:ſed n
. UK D iiuxta auditorum libitum ſua uerba commutant. 7 1 , .
¶MWeum eſt conſilium ⁊ equitas:mea eſt pꝛudentia:mea foꝛtitudo⸗ * le r = Nirin pendker 6
Non ſe extollat humana præſumptio:plenitudinem uirtutum ſola dei. ſapientia poſſidet: ab ha G
humana infirmitas quicquid uirtutis habet accipitt. ꝗ”ñ
„ 12 CVDer me reges regnant ⁊ conditoꝛes legũ iuſta decernunt:per me pꝛincipes imperant:⁊ po/ t
em; AB⸗ ſen tentes decernunt inſtitiã. o CReges dicit apoſtolos ſiue alios ſanctos: qui & ſeipſos pri/
Eeee⸗ a. P.:, J mũ. & deinde eccleſiã ſibi ſubditã bñ regere ſciunt. Legũ conditores: auditores utriuſq; teſtamẽti. & C
— „,. Pſ. ſequẽtes eccleſiæ ſcriptores: principes & potẽtes cæteroſq; fideliũ pceptores ac rectores appellat. Nr
= -2 Aglui utiq; omnes non niſi per ſapiam ut eſſent aliquid hñt. Ait. n. quia ſine me nihil poteſtis facere. Cl
H . Ego diligentes me diligo ⁊ qui mane vigilant ad me inuenient me. 1
o= rela-nn pe (Tale eſt &α in euangelio: qui autem dili git me diligitur a patre meo. & ego diligam eum. & ma/ C.
nifeſtabo ei meipſum: Mane quippe uigilant ad ſapientiam. qui ſemper innouato mentis ſtudio.
ad chriſti uiſionem pertingere ſatagunt.
CMecum ſunt oinitie ⁊ gloꝛie:opes ſuperbe ? iuſtitie. Nesrfe
1 CO pes ſuperbas opes excelſas d icit: ut cæleſtia dona ſignificet. Græcæ etenim ſuperbus hiperipha/
h⸗ ereree E. nos. i. ſuper apparens dicitur. Et ideo recte ſapientia opes periphanos ſecum eſſe dicit. quia quicqd
donoꝶ cæ litus fidelibus datur: cunctis mundi opibus excellẽtius eſſe ꝓbatur.qd ẽt attendendo.iu- .
ſtitia manifeſtius inculcat:Nã terrenas opes.& gloriã.ſepius hñt iniuſti. Nos aũt in reſurrectione: ſi 3
cut petrus ait. Nouos cælos & nouam terram: & promiſſa ipſius expectamus. In ꝗbus iuſtitia habitat

CBominus poſſedit me in initio viarum ſuarum. .
. CVoxxpi

1s
,

de

9

e⸗

(Vox chriſti qui uera eſt dei patris ſapientia quæ ante omnẽ mundi creaturam ineffabiliter ex pa⸗ = J. r= ſ P

— — ,:.

Super IParabolas Salomonis.

tre genita: quia iꝑſe cunctam cæli terræq; materiam potentialiter creauit: atq; mirabiliter diſpoſuit.
Viæ dñi ſunt opera eius quoꝶ conſideratione ad fideʒ uel agnitionem peruenit genus humanum. —
Inuiſibilia. n. ipſius a creatura mundi per ea quæ facta ſunt intellecta conſpiciũtur. Viæ eius ſunt ipæyRS
illuminationes per quas ſe & angelicis ſpiritibus & mentibus oſtendit humanis: in quaꝶ initio uia 1
rum ſapiam poſſedit ꝗa in primordio creaturæ naſcentis filiũ ꝗ cũ eo cuncta diſponeret habuit: ſed
ne putaret aliquis haꝶ initio uiaꝶ uel aliqñ ante tpa filium eſſe cœpiſſe uigilanter adiunxit.

CAntequam quicqᷓ; faceret a pꝛincipio ab eterno oꝛdinata ſum ⁊ ex antiquis antequam terraꝰ — rr= r 1 gr

ieret cü ceteris vſq; dum ait:qũ appendebat fundamenta terre cum eo eram cuncta cõponens. ·⸗ = E
CH ͥ F fͥ(ͤ Cuiſſimile eſt in euangelio. In principio erat uerbum & uerbum erat apud deum. & deus erat uer

†
—

bum. Omma per ipſum facta ſunt. Pereant ergo qui negant dei uirtutem. & dei ſapientiã uidelicet
chriſtum.& ab initio immo & ante omne quod dici. uel cogitari poteſt initium ab ipſo patre fuiſſe
progenitum. Alia tranſlatio hunc locum ita concipit.
CBDominũs creauit me in pꝛincipium viarum ſuarum in opera ſua. us, e
CQuod de incarnatione dominica dictũ patres intelligant dicentes. quia certi gr̃a myniſterii di- 77
xerit. dñs creauit me & non pater creauit me. & caro inquiunt dñm agnoſcit. gloria patrem ſignat:
creatura dñm confitetur: caritas patrem nouit. Principiũ uel in principio uiaruʒ ſuaꝶ & ipſe ait. ego
ſum uia. quia ſurgens a mortuis iter fecit eccleſiæ ſuæ ad regnuʒ dei. ad uitam æternã (In opera ſua)
quia ad redimenda opera patris. ex uirgine creatus eſt ſuſcipiens carnem ut opera patris a corrupti-
bili ſeruitio liberaret: caro enim chriſti propter opera: diuinitas ante opera.
CEt delectabar per ſingulos dies:ludens coꝛã eo oĩ tꝑe:ludens in oꝛbe terrarum.⁊ delitie mee.
eſſe cum ſilijs hominuʒ. CLudentem dicit gaudentẽ. Erat ergo ludens corã
patre per ſingulos dies. quia ut propheta ait a principio ex diebus æternitatis gaudebat uni egſt ei,
patre. Erat omni tempore ludens in orbe terrarum. quia & cum tempora orbis a creatore eſſe cœ-
piſſent: ipſe quod erat in patre filius manebat: Hæc ideo ne quis eum cum creaturis & temporibus
cœpiſſe perhiberet & dilitiæ eius ſunt. eſſe cum filiis hominum. quia deſiderat in noſtro amore quie
ſcere: Noſq; bonorum gratia mœritorum ad ſe uidendum perducere
Beatus hõ qui audit me:⁊ ꝗ vigilat ad foꝛes meas quottidie:⁊ obſeruat ad poſtes hoſtij mei
CFores ſuas. & poſtes hoſtii ſui ſcripturas ſanctas. & eorum doctores nuncupat ſine quibus ad uitaʒ
quam pollicetur. non ualemus ingredi. CAPITVLVM. IX.
. Apientia ediſicauit ſibi domum.
CQuia de æternitate diuinitatis chriſti ſufficienter dixerat addit & de aſumpta hu- l.ſ. N
Amanitate dicere (ſapientia edificauit ſibi domum) quia hominem filius dei quem in- p Tuc
unitatem ſuæ perſonæ ſuſciperet ipſe creauit.
WNICExcidit columnas ſeptem. CEccleſias per orbem ſeptifor- errt n-
Almi gratia ſpus erexit. quæ domum deii. myſterium incarnationis eius: ne perf̃idorũ D,
improbitate memoria tolleretur credendo colendo & prædicando. quaſi ſuſtentädo continerent.
Vel certe ſapientiæ domus eccleſia chriſti eſt ex lapidibus uiuis. hoc eſt ſanctis in habitaculuʒz ſibi cõ
ſtructa columnæ autem doctores ſuæ eccleſiæ ſeptiformi ſpiritu pleni quales fuere Iacobus cœphas
& Ioannes: quas nimirum columnas ſapientta excidit: quia ab amore præſentis ſeculi diſiuntas ad
portandam eiuſdem eccleſiæ fabricam mentes prædicantium erexit.
CImmolauit victimas ſuas.
CSuis paſſionibus eccleſiam conſecrauit: uel uitam prædicantium mactari in perſecutione permiſit
quibus uidelicet uictimis contrariæ ſunt uictimæ meretricis ad quas ſtultos inuitat ut ſupra lectum
eſt dicens uictimas pro ſalute deuoui hodie reddidi uota mea.
¶Miſcuit vinam ⁊ pꝛopoſuit menſam ſuaʒ. 9⁹
CDiuimiatis ſuæ archana capere non ualentibus aſſumptæ humanitatis ſacramẽta patefecit. & ſcri
pturæ ſacræ pabulum nobis aperiendo præparauit.
¶Miſit ancillas ſuas vt vocarent ad arcem ⁊ ad menia ciuitatis C Prædicatores inſrmos
ac deſpicabiles elegit qui fideles populos: ad ſuperna patriæ cæleſtis edificia colligerent.
CSiquis eſt paruulus veniat ad me ⁊ inſipientibus locuta eſt.
CParuulos dicit humiles inſipientes uero eos qui de mundanæ ſapientiæ faſtu nil habent. Tales
autem uocat. ut eos ſua doctrina ſapientes reddat & altos.
Aenite commedite panem mecum.⁊ bibite vinum quod miſcui vobis. ,
CIn pane diuina eloquia. In uino mixto coniuncta in unam chriſti perſonam deitatis & humani/ // 4. r P.
tatis eius natura exprimitur: ut ſupra dictum eſt. Vel certe in pane corporis ipſius: In uino mixto ſan 7
guinis ſactoſancti myſterium. quod in altari menſa uidelicet eius ſatiamur oſtendirur.
¶NRelingte infantiã ⁊ viuite.⁊ ambulate per vias pꝛudentie. CBPoſt ablatas epulas addit &
uitæ monita. ut quos perceptis ſuæ incarnationis myſteriis reſecit: doctrinæ pariter inſtruat uerbis.
CQAui erudit deriſoꝛem ipſe ſibi facit iniuriam ⁊ qui arguit impium generat maculam ſibi.
uun

/ „

—K5

Wiarre . F 5 eren Iℳ

„ 7

—) Gas

2 — 1

/

ing

4 5 è

N= Tr. Liber Secundus..c.x.
N. &
CQuaſi interrogares cur ſapientia paruulos præcæterĩs: & inſipiẽtes ad ſuas ĩnuitaret epulas ideo ĩn

-. Ae = — NQuit feci.quia fruſtra laborat qui uerbum ſapientiæ inculcare nititur ei qui audire contemnit: ſapi-
. Pern- 14 3 eSentiorem ſe doctore & maiorem credens. S „1;
= CNMoli arguere deriſoꝛẽ ne oderit te. — Denſor eſt iudæus ſiue hereticus ſeu oĩs hipochri-
S r rrr ta qui ob hoc qd iuſtum ſe eſſe eſtimat uerba correptionis nequicquã recipit. N 6 eſt timendũ ne ti/
2 bi deriſor cũ arguitur contumelias inferat: ſed hoc potius prouidẽdũ. ne tractus ad odiũ peior fiat.
Ideoq; tibi aliquotiens ab eius correptione non tuæ timiditatis. ſed dilectiõis eius gratia ceſſandũ.

bus domus ſuæ ideſt in doctoribus falſitatis qui in penetralia perfidiæ miſeros fallẽdo introducũt.

beatus uir ſedere dectrectat. ð
CExcelſo vrbis loco. CDicit de ſapientia. quia in ſummis excelſiſq; uerticibus
dat uocem ſuam:ſed illa in ſublimitate uirtutum: Hæc in ſupercilio elationis attollitur.
Et vocaret tranſeuntes per uiam:⁊ pergentes in itinere ſuo.
CVocat herefis ad perfidiam ſæpe catholicos quos iter rectum agere & uiam ſeculi huius tranſire ci
tius uelle: atq; ad æternam patriam feſtinare conſpicit. òèƷMU
“ CAQui eſt paruulus declinet ad me:⁊ vecoꝛdi locuta eff. CSapientia paruulos atq;
ee, inſipientes ad ſuũ conuiuiũ pœne iſdeʒz uerbis uidetur inuitare. ſed diſtat qꝗd illa ſimpliciter ad ſe ue
77 S W ree, — nire:hæc aüt quos uocat ad ſe declinare ſuadet: quia illa nimiꝑe ad rectũ actionis iter quos errantes
eis YP ⸗e— ler “ . „ 45 .
4 cernit accerſit:hæc recte gradientes ab itinere ſuo deuiare. & ad ſe diuertere docet.
CAdue furtiue dulcioꝛes ſunt:⁊ panis abſconditus ſuauioꝛ.
CAquæ furtiuæ & panis abſconditus doctrina hereticorum. quæ ſtultis ac perditis ſuauior uidetur
Sapientia palam menſam propoſuit:& miſcuit uinum ſuum: At ſtulta mulier nil meracũ habens ad
aagquas furtiuas & abſconditum ꝑpanẽ quoſcũq; ualet aggregat:quia catholica eccleſia palam mũdo
N. diuinorum eloquioꝝꝶ conuiuia pandit diuinitatis xp̃i myſteria cælebranda præcipit. Vel certe in ui
no mixto: hiſtoricam ſimul & allegoricam auditoribus ſuis ſcientiam propinat: ut pro ſuo quemq;
captu:uitæ poculis reficiat.at hereticorum doctrina publicæ fidei & profeſſioni: ſua ſecretim decreta
præ ponitur: & cũ nil ſpiritale habeat. ſuauiorem ſe catholicis paſtoribus ſcientiam iactat docere: ut
ſcilicet libentius audiantar. & agantur quæ palam in eccleſia dici crediq; prohibentur: & dulcius
Hauriatur inſipientia quæ putatur ſcientia. cuius prohibita fuerat audientia. Põt in aquis furtiuis ba
. prtiſma hereticoꝶ.In pane abſcondito eorundẽ ſacrificium deſignari. At iuxta lr̃am mulier adulte-
serrke Ar-r. Arern . ra:in aquis furtiuis: & pane abſcondito: prohibita & illicita connubia dulciora aſſeuerat.
Et ignoꝛauit quod gigantes ibi ſint ⁊ in pꝛofundis inferni conuiue eiuns.
CNeſcit adultera:neſcit hereticus quia immundi ſpiritus ſuas domos habitant. & qui in profundis
inſferni pœnas luunt æternas:ipſi actibus luxurioſoruʒz: ipſi hereticoꝶ dogmatibus quaſi cõuiuis de

.

1

Panem enim cæli dedit eis.panem angelorum manducauit homo.
QCEXPLICIT LIBER PRIMVS. I NCIPIT LIBER SECVNDVS. CA. X.
==E=EEEKAEArabole Salomonis. (Nouum ponit titulum: quia no
uumenus locutionis incipit: ut non ſicut prius de ſingulis bono/
ee rum malorumue partibus diutius diſputet: ſed alternis uerſibus:

actus utrorumq; deſcribat.

4 S .àDA- NRNHN. Silius ſapiens letiſicat patrem ſilius vero ſtultus meſtitia ẽ ma
—, —2 77 d NE tris ſue. CQui accepta ſidei myſteria bñ ſeruat lætificat deũ patrẽ
Peter pta yſteria bñ ſeruat lætificat deũ patrẽ

q uero hæc actiõe mala uel hereſi cõmaculat matrẽ cõtriſtat eccleſiã.

”MUM „.⸗ 21 2. D
2 CMNõ pꝛoderũt theſauri ipietatis:iuſtitia vero liberabit a moꝛte.

9

,

Teſa. . rr — icj* Ser⸗ I. E E
1. . 7
.9

. ſemper iuſtitia liberat. At uero theſauri per impietatẽ congregati. &
VeNſi aliqñ a morte corpali uidentur eripe plus tñ mali ꝓ impietate qua
Racquiſiti ſunt quam cõmodi in eo quod pro una ſunt dati conſerunt:
, – CNon affliget dñs fame aĩam iuſti.⁊ inſidias ipioꝝ ſubuertet.
— Pr —☛CE ſi qñ iuſtum impii fame affligunt uel etiam negant. non ledet
11. 9 ,,yanimam eius. quam dũs in uita futura ſuæ gloria uiſionis conſoſatur: qui & eaſdem impiorum in-
N.le = 4 ſidias in ipſos iuſte iudicando retorquet.
CSgeſtatem

rrarcket rle ..— 4 mer-ec.

P . — rrer

4 11 „ ¶ Argue ſapiẽtẽ ? diliget te. CSapientem in profectu poltum amatox ſapientiæ di/
4 1 .2 4 4 Iue Sat. cit: quem ſupra pro humilitate paruulũ nuncupauit. nã perfectus ſapiens non habet opus argui.
V ulier ſtulta ⁊ clamoſa plenaqʒ illecebꝛis.⁊ nil oino ſciens ſedit in foꝛibꝰ domꝰſue.ſupꝑ ſellã
CMulier hæc hereſis eſt contraria nimirum ſapientiæ quæ ſua ſuperius ſacramenta cecinit: fftulta. ſ.
en E per fatuum intellectum & clamoſa per garrulitatem: plenaq; illecebris uitiorum: & nihil omnino
brrſr — er, , ſciẽs ſicut ait apoſtolus:qui ſe exiſtimat ſcire aliquid cũ nihil ſcit ipſe ſeducit ſe: ſedit ãt & ipſa in fori

ſuper ſellam autem: quia cathedram ſibi prædicationis uſurpat. Hæc eſt cathedra peſtilentiæ in qua

lectantur opimis At cum rite in eccleſia.xpᷣi ſacramenta cælebrantur xp̃ᷣi uerbum auditur. & conſer
uatur. qui eſt ſapia dei. conſtat quod angelicæ uirtutes ibi ſint. & in excelſis cæloꝶ conuiuæ fidelium

CEt a tranſitoria morte ſepius: ut danielẽ.& tres pueros a perpetua

60

n
10
us:

ni
li⸗
le

1

e

4 — 2
* — .
Yy =

alomonis.

Super Parabolas &

CEgeſtatem operata eſt manus remiſt amanus autem foꝛtium dinuitias parat. Nr De-l= 2 — Pr-
EQui negligenter uiuit in hoc ſeculo egebit bonis in futuro. at qui fortiter domino militat. diui-
tiis æternæ beatitudinis remunerabitur.
Qui congregat in meſſe filius ſapiens eſt qui aũt ſtertit eſtate ſilius confuſionis eſt. M, e, meſet
CQui congregat chriſto animas fidelium.filius ſapiens eſt & quidem meſſis hæc multa eſt operarii MRD
aũt pauci.qui uero hoc tpe acceptabili a ſua ſalute curanda torpeſcit confundetur in die rettibutiõis
—Benelctio domini ſuper caput iuſti:os autem impioꝛum operit iniquitas. N l. „=
Cuſtis dicetur in iudicio uenite benedicti percipite regnum. Os autem impiorum quod commeſ HW
ſationi & ebrietati. & colloquiis malis ſeruiebat iniquitate quam geſſit condemnabitur. deniq; os ſ 9
illius operuit iniquitas qui in tormentis poſitus linguã ſibi in qua ob plura ſcelera plus punitus eſt 4. „1 1 p
refrigerari quæſiuit. . rD E.
C Memoꝛia iuſti cum laudibus ⁊ nomen impioꝛum putreſcet. “ =
CEt in hac uita boni bonos ſiue uiuentes ſiue defunctos laudibus efferunt: impiorum auteʒ & actus 1d. II S
deteſtãtur & nomẽ. & in uita futura iuſti in dei laudibus uiuunt. reproboꝶ ãt honor: nomẽq; & lIau E
des putribus gehennæ ſuppliciis mutãtur. ubi uermis eoꝶ nõ morietur. & ignis eoꝶ nõ exinguet H
Qui ambulat ſimpliciter ambulat conſidenter. qui autem deprauat vias ſuas manifeſtus erit. 1. ⸗ .
CQ ui ſimpliciter ſe uiuere nouit: facile cuncta ſpernit ad uerſa. qa ſe per hæc ad gaudia uentuꝶ eſſe 2 1 R
conſdit: dicens cum propheta: dñs defenſor uiæ meæ: a quo trepidabo? o cætera: at qui prauis ince I= g I S 2.
dit uiis (nolens licet) pateſcit: ac digna factis recipit. nihil enim occultum quod non reueletur. ben
CQui annuit oculo dabit doloꝛem.
COQui in nutibus oculorum irridet aliquem: non enadet ſine dolore tormenti: aut pœnitudinis de
quali bus dicit pſalmiſta: qui oderunt me gratis: et annuũt oculis: uel certe qui annuit oculo dabit
dolorem:quia hiius ſtultus mœſtitia eſt matris ſuæ.
CStultus labijs verberabitur. 1 R
EC Verberari meruit quia mors & uita in manibus linguæ: uel eorum a quibus (quia corrigi non po ? sü

. ðO 7

tuit) ſententiam damnationis accepit. quomodo pſalmiſta: cum ait domine libera animam meam 1
a labiis iniquis. & a lingua doloſa utrũq; a domino quærit: ut & ipſe labia iniqua ac linguam dolo-PD e .
ſam non habeat: & aliorum iniquitate ac dolis minime poſſit decipi. 1 . F f. —
CAena vite os iuſti. Et dominus de doctoribus: qui credit in 3

quit in me ſicut dicit ſcriptura flumina de uentre eius fluent aquæ uiuæ.
SESt os impioꝛum:operit iniquitatem.
CImpii ſunt qui uel ſua:uel proximorum errata ne ad ſanitatem perueniant defendendo conte- .⸗— err Se ſe 4. e
gunt quod execrans ptopheta: dominum orat ut non declinet cor ſuum in uerbum malum ad exx =3 E,
cuſandas & excuſationes in peccatis.
CIn labijs ſapientibus inuenietur ſapientia.⁊ virga eius qui indiget.

CVirga in dorſo eſt uindicta in poſterioribus ideſt in ſequenti uita:quam bene plaga illa famoſa
qua philiſtei in natibus feriebantur exprimit. Qui ergo non uult uirgam in dorſo portare: portet in
labiis ſapientiam: loquatur laudes chriſti: & præcepta prædicet. Verum quia ſemper dum laudare:ũ
autem ſemper docere: nec oĩa quæ nouit omnes docere ſapienti conuenit: recte ſubditur.

¶ Sapientes abſcondunt ſcientiam. — l. I,
¶ Scientes uidelicet quia tempus tacendi & tempus loquendi. Vnde propheta dum conſiſteret in- A 7
quit peccator aduerſum me obmutui & humiliatus ſum & ſilui a bonis. Et apoſtolus nihil me iudi- D Ple

caui ſcire inter uos:niſi chriſtum Ieſum. & hunc crucifixum.
COs autem ſtulti confuſioni pꝛoximum eſt.
COuia uel inordinate bona. uel aperte loquitur mala.
CBSubſtantia diuitis vrbs foꝛtitudinis eius.pauoꝛ pauperom egeſtas eoꝛum. / 6.
EBDinuites conſidunt in diuitiis quaſi in urbe munita: pauperes ideo pauent ne deficiant quia ſe noo N
runt egenos. ſpiritaliter qui in deum diues eſt per bona opera confidit in illo quaſi in urbe inexpu/ X—
gnabili: quia a nullo poſſit hoſte ſuperari: At qui uirtutum inopia coanguſtantur ideo cæleſtibus ſl.r=
egent diuitiis: quia noxio pauore timent duros pro dommo tollerare labores.
¶Abſcondunt odium labia mendacia qui profert contumeliam inſipiens eſt.
ECSi ergo uerax & ſapiens eſſe deſideras: odium neq; in abſcondito cordis contege: nec per oris on . lei. e‚
tumeliam profer: ſed tuum & cor dilectione. & os ueritate repleatur. eE)
Argentum electum lingua iuſti:coꝛ impioꝛum pꝛo nihilo. ”MUñ
CSanctorum prædicatio igne ſpiritus ſuccincta: uelut argentum examinata: argentum quippeuel
aurum:ſi reprobum eſt igne conſumitur: ſi uero probatum igne declaratur: ſic nimirum eſt ſenſus
uniuſcuiuſq; operantis. Nam qualis ſit in eo quod laudatur oſtenditur. Hoc eſt ſapientia huiuſ mun
di ſeu hereticoꝶ dogma apud eos qui in uerbo dei eruditi eſſe noſcuntur pro nihilo exiſtimatur.

CAuaſi per riſum vultus operatur ſcelus.ſapientia autem eſt uiro pꝛudentia.

6

CPrudentia a prouidendo nomen accepit ſtultus igitur eſt qui gaudet in ſcelere. ſapientis autẽ eſt

— 4

L.iber Secundus.c.xi.

& eius qui uiri nomine dignus ſit præuidere.quia nriſus dolore miſcebitur. & gaudia peccandi pœ-

na ſequetur ultionis. “ 1 .
L. ⸗= ſo=t- Quod timet impius. veniet ſuper eum:deſiderium ſuum inſtis dabitur.
† CDe illo impio dicit qui ſciens peccat timet ergo imꝑius uidere diſtrictum iudicem. deſiderant iu

ſti diſſolui. & eſſe cum chriſto. Ille ne terrenis gaudiis priuetur: & ſempiterna ultione plectatur: iſti
ne incolatus eorum prolongetun: ſed præmia pro quibus certauere percipiantur. utriſq; autẽ quod
corde tenent adueniet. ”J l
CQuaſi tempeſtas trãſiens non erit impius.iuſtus autem quaſi fundamentum ſempiternum.
¶De perſecutoribus eccleſiæ dicit qui donum fidei ſubuertere quærunt:ſed illa in uero fundamen/

2 oe 2 al. Pr e

. ₰
X/ fI= Ie ſeP-.⸗ to hoc eſt in chriſto collocata ipſi extemplo diſpereunt.
CSicut acetum dentibus ⁊ fumus oculis ſic piger his qui miſerunt eum.
Sicut acetum dentibus & fumus contrarius eſt oculis ita ſacerdos in eccleſia prauus per acredi⸗
nem peccati fidelium ſenſus obtundere facit: atq; erroris ignorantia oculos cordis eorum ab intui-
u fidei ſeu intellectu rectitudinis dum caligant uelut fumus excecat: ſicut hereticorum perſidia bo
mis doctoribus moleſtiam generat & lachrymas: ſit male uiuens catholicus eis qui ſe fidem ſuaʒ ex
ere d. rtor g- a operibus oſtendere iuſſerunt per inertiam grauis eſt. Oculi quippe & dentes prædicatores ſunt ſan
e re k. S. G ctæ eccleſiæ: qui ei & recta itinera præuidere: & alimenta ſpiritalia ſuggerere ſolent. Porro acetum
qd a nino degenerat. & fumus qui ab igne aſcendens euaneſcit eos qui ab eccleſiaſtica ſuauitate &
caritate per ſuperbiam uel ſocordiam recedentes. hanc etiam uerbis impugnant figurate denunti-
. , ant:de quibus dicit Ioannes ex nobis exierunt ſed non erant ex nobis. =ðèͦMU
Da-l, e= e = Ae. Timoꝛ domini apponet dies: ⁊ anni impioꝛũ bꝛeuiabuntur. Qui deo fideliter ſeruiunt
B

æterna luce donabuntur. at qui impietati mancipantur cũ hac uita perdunt bona quæ amant.
CExpectatio inſtoꝛum letitia:ſpes autem impioꝛum peribit.
CBatet quia iuſti lætantur in expectatione uitæ ſequentis quamuis contriſtentur afflictione præſſu
ræ præmentis. Vnde eſt illud tu es mihi refugium in præſſura quæ circundedit me. exultatio mea:
at uero impii qui ſe putant in futuro requieturos. aut certe nullos poſt mortem futuros falluntur.
Neq; huic repugnat ſententiæ: quod ſupra dictum eſt quod timet impius ueniet ſuper eum. ſunt.n.
qui ſcientes futurum bonorum malorumq; iudicium: nihilominus negligentia uel deſperatio-
ne uel ẽt de induſtria peccant.talibus ergo interitus quẽ timent eueniet.Sũt qui mala faciunt & aut
nunquam punienda eſtimant. aut ut bene geſta ideoq; bona mercede remuneranda iudicant. De
—r h,,,, quibus recte dicitur: ꝗa ſpes impioꝶ peribit. Nã & de his qui ſciẽtes delinquunt ſubſequẽter adiũgit
Foꝛtitudo ſimplicis via domini. pauoꝛ his qui operantur malum.
OCSi inquit abdita ſcripturarum compræhendere non uales non tamen de ſalute deſperes. ſed gra-
TLr. A. , dere uiam domini age bona quæ noſti: & inter fortes connumeraberis: ſed mœrito paueant illi. qui
7 recta quæ nouerunt facere contemnunt:quia certa reſtant quæ ſequantur mala.
CQCAPITVLVM. VNDECIMVM.
—Tatera doloſa abhominatio apud deum.⁊ pondus equum voluntas.eius.
ACStatera doloſa non tantũ in menſuratiõe pecuniæi. ſed in iudiciaria diſcretione te
Anetur. qui enim aliter cauſam pauperis: aliter potentis: aliter ſodalis: aliter audit igno
Nti. ſtatera ubiq; librat iniqua. ſed & his qui ſua bene geſta meliora quam proximoruz.
ſuaq; errata iudicat leuiora: trucina ponderat doloſa. Nec non & ille quionera im
— Moportabilia imponit in humeros hominum. iipſe autem uno digito ſuo non uult ea tä/
gere.ille etiam qui in publico bona & mala agit in occulto pro iniquitate libræ doloſæ abhomina
tur a domino: At qui ſinceriter agit in omnibus: qui cauſam & cauſam equalem diſcernit is nimi/
rum iuſti iudicis uoluntati: & actioni congruit. ”M.
A CAVbi fuerit ſuper bia ibi erit ⁊ conaumelia.
. 1 CQuia ſaperbi uel contumelioſi ſe gerunt per contẽptum ſiue per ĩignorantiam diſciplinæ: uel ꝑpro
ximis contumelias ingerunt: uel certe quia omnis qui ſe exaltat humiliabitur.

— Prr-⸗

Pacng — W☛WF—+ 0 —
7 4 „

4 1X. E Hfo*ν Prre eee s, cH aαα.
. 7 7

&☛SE
7

M

ä Vbi autem humiles:ibi ⁊ ſapientia.
der- heh wre, CAbſcondiſti inquit hæc a ſapientibus & reuelaſti ea paruulis ideſt humilibus.
“l . Moꝛtuo homine impio nulla erit vltra ſpss. NHeu miſere hanc ſnĩam pertrã/
Pen-- .nm, pecſ ier, ſiit origenes qui poſt uniuerſale extremũq; iudiciuzʒ uitã credidit oĩbus impiis peccatoribus dandã

Notandum aũt ꝙ & impiis poſt mortẽ ſpes ueniæ non eſt. Sunt tñ qui de leuioribus peccatis cum
quibus defuncti ſunt:poſt mortẽ poſſunt abſolui.uel pœnis uidelicet caſtigati uel ſuoꝶ præcibus:
68. elemoſinis: miſſarumq;ʒ cælebrationibus: ſed hæc quibuſcumq; fiunt. & ante iudicium & de le-
uioribus fiunt erratibus. Qui uero ſe longo poſt iudicium tempore liberandos putant falluntur:
& fortaſſe ad eos pertinet quod ſequitur.
CEt expectatio ſollicitoꝛum peribit.
ltem alia eſt.ſollicitudo qua boni ſemper ad implenda dei præcepta ſunt præcincti alia qua repro
bi cum ſcienter peccant ſolliciti mœtuunt.quando æternam rapiantur ad pœnam. Ideoq; recte ex/
L 7 S pectatio

„
See reg re 1, e e ſe 4

1

6
in
1,
n
n/

9
d 2 ¶AQui ambulat fraudulenter reuelat archana. Qui aũt fidelis eſt anime celat commiſſum. err t ⸗

Super parabolas Salomonis.

pectatio eorum qui deo ſollicita mente ſeruiunt coronabitur: eorum uero qui deuʒ contemnentes.
& ante iudicium propria conſcientia ſe accuſante condemnantur.
CExpectatio ſollicitoꝛum peribit. CHunc uerſum longe aliter hèt antiqua ,
tranſlatio qᷓ ait. Defuncti hois iuſti non periet ſpes: gloria autem impiorum peribit. 2 . .
CJuſtus de anguſtia liberatus eſt. ⁊ tradetur impius pꝛo eo. Kmr ßle
CMartir qui de anguſtia paſſionis liberatus eſt poſt mortem. & tradetur in pœnam pro eius cauſa
perſecutor qui illum anguſtiauit. Iacobus martirio coronatus eſt Petrus de carcere ſaluatus: & he- Ss 1.1
rodes qui eos perſecutus eſt a uermibus uiſibiliter conſumptus raptus eſt ubi inuiibiliter uermis eiꝰ
non morietur & ignis non extinguetur. J
¶Simulatoꝛ oꝛe decipit amicum ſuum.iuſti autem liberabuntur ſcientia.
CHereticus ſimulans doctrinã catholicam decipit auditorem ſuũ.qui aũt iuſte ueritatem ſequuntut
euangelii: liberabuntur ſcientia catholica ne decipula rapiantur heretica.
CQui deſpicit amicum ſuum:indigens coꝛde eſt vir autem pꝛudens tacebit. „ „ 3 5
CNon eſt deſpiciendus uel deridendus a nobis qui nos ſimpliciter amare probatur etiam ſi inepte —⸗⸗ Tr-, . z-rt deke,
quid per imperitiam faciat. qui enim hoc facit indigens eſt ſapientia. At uero prudens quiſq; de ta/
ſium commiſſis pnblice tacet. ſed hæc occulte caſtigat. Quod idem in ſequentibus uerſiculis arctius —
inculcatur dum dicitur. —

3

CEt in euangelio dñs dicit ſi peccauenit in te frater tuus uade & corripe eum inter te & ipſum ſoluʒ.
ſi te audierit lucratus eris ftattem tuum & cætera. Vnde & hic recte ſubinfertur. rrG
¶ Abi non eſt gubernatoꝛ populus coꝛruit:ſalus autem vbi multa conſilia. —
CNe.n. te putares amici cõmiſſa ſi corrigere non potes ultra cælare debere. Recte dicit populũ ſine - 51. . racg 2“2
gubernatore corruere: ſaluari autem ubi multa ſint conſilia ut oſtendat quod ſolus emendare non . d.⸗er.

uales plunbus eſſe reuelandum. ut una amma omnium corrigatur induſtria.
Affligetur malo qui fidem facit pꝛo extraneo. ln promptu eſt litteræ ſenſus
ſed eſt a ſorte ſanctorum extraneus. qui peccata ſua pœnitendo corrigere diſſimulat. & quicumq;d ta 144.. 2 A
libus cõmunionis gr̃am concedit uel uitã promittit æternam. Quia pro extraneo fidem facit.ſeipm ð ⸗ , 1: Y

profecto ante diſtricti iudicis oculos ultione dignum reddit. uel ille pro extraneo fidem facit quu in
dignus ad ſacerdotium anhelans: in ſponſionis ſuæ fide animas proximorum ſuſcipit.
OQui autem cauit a laqueis ſecurus erit.
CSecurus erit in futuro qui nunc bñ ſormidoloſus.& ſua ſedulus errata per pœnitentiam curat. Et
ab impœnitentium ſe ſocietate ſeruat immunem.
Mulier gratioſa inueniet gloꝛiã.
Walier gratioſa ſancta eccleſia intelligitur qᷓ in præſenti uita gratia dei hoc eſt katiſmatũ donis re
pleta eſt & in futuro gloriam æternam adeptura eſt. .
CEt robuſti habebunt diuitias. H
Robuſti ſunt omnes perfecti qui in hac uita præſenti per donum ſpiritus ſancti uirtutuʒ diuitias F
poſſident. & in futuro æterna beatitudine perfruentur. H
Manus in manu:non erit innocens malus COQui manum iungit in ma-
nu:non erit innocens malus. quia & ſi ab iniqua actione manus ad horam ſubtrahit gol cki tamen
innocentiam malus habere non ualet: Vnde & præmittitur. H
Abhbominabule domino coꝛ pꝛanum.ſemen autem iuſtoꝛum ſaluabitur.
CNHoc eſt quod ſupra dicitur(ſeminanti autem iuſtitiam merces fidelis) Vel certe (ſemen iuſtorũ ſal
uabitur) quia qui præcedentium iuſtorum exempla ſectantur. Horum quoq; ueſtigia ad uidenda
ſalutis æterna gaudia ſequuntur. De quibus Eſaias omnes qni uiderint eos cognoſcent illos quia
iſti ſunt ſemen cui benedixit dominus.
CCCirculus aureus in naribus ſuis:mulier pulchra ⁊ fatua.

CCirculũ aureũ ſi in naribus ſuis infixeris: nihilominus ille terram uertere naſo: & uolutabro Iuti ꝓ
perat immergi. Ita mulier fatua ſi pulchritudinem uultus uel habitus acceperit ſuam tamen faciem
ad inſima declinare: ſuam ſpecioſitatem ad euertendos ubiq; caſtitatis floſculos circumſerre & ſe *†—
coœno uoluptatis inquinare diligit. Aliter qui ornamentum diuinorum eloquiorum meditando
conſequitur. ſed hoc male uiuendo inſequitur: Circulum aureum habet in naribus: ſed more ſuis
Te eP=tt- terrã ſubigere non deſiſtit. quia quod odore iuſtitiæ percœpit immunda actione ſordidauit. Ideoq;
Fe talis anima mulier pulchra & fatua eſſe cenſetur. quia carnalibus dedita illecebris pulchra eſt per ſci 1 r= lkerire
entiam: ſed per actionem fatua. Aliter qui doctrinam hereticam nitore uidit eloquii reſplendere nec Ae
tamen ſapientiæ apto intellectui congruere circulus aureus in naribus ſuis ideſt pulchra & circum
flexa locutio. In ſenſibus mentis ſtulta eſt cui ex eloquio aurum ſplendet: ſed tamen ex terrene intẽ
tionis pondere more ſuis ad ſuperiora non reſpicit. Quod ſecutus expoſuit dicens:mulier pulchra
& fatua:ideſt doctrina heretica. Pulchra per uerbum fatua per intellectum.
CBeſiderium iuſtoꝛum omne bonum eſt pꝛeſtolatio impioꝛum furoꝛ.

*

. -b a r Trh
7

7 ,

V — — E
erF ge rer r⸗ V.

. 3 Ad. y⸗ † 99 W-kre

Liber Secundus.c.xi.

Deſiderium ĩuſtorum regnum cælorum. expectatio uero ĩimpiorum furor iudicii uenturi. Semp

,
rehn . Ie velen ¹à ira per ſilentium clauſa intra mentem uehementius eſtuat.
eſ et‚ C¶Alij diuidunt pꝛopꝛia.⁊ ditioꝛes ſiunt.
7 CQuia centuplum accipiunt in hoc tempore. & in ſeculo uenturo uitam æternam. Electi qui pro-
prias ſubſtantias præſenti in uita ob amorem regni cæloꝶ indigentibus per elemoſinas diuidunt:
ditiores fiũt in cæleſtibus & ſpiritalibus donis quã oli fuerãt in terrenis & carnalibus poſſeſſionibꝰ

¶Alij rapiunt non ſua.⁊ ſemper in egeſtate ſunt.

S 7 CSemper inquit in egeſtate:Non ſolum in tormentis. ubi nec ſtillam aquæ unde ad modicum refti
4 gerentur accipiunt. ſed & in præſenti ubi quamuis innumera rapiat. ſemper auarus eget.
?? CAnuma que bene dicet impinguabitur.⁊ qui inebꝛat ipſe quoqʒ inebꝛiabitur :·

CQui exterius benedicit prædicando interius augmenti pinguedinem recipit. & dum ſacro eloꝗo
mentem auditorum debriare non deſinit: potu multiplicis muneris debriatus excreſcit.
AQni abſcondit frumenta maledicetur in populis benedictio autem ſuper caput vendentiũ.
CQui ſanctæ prædicationis apud ſe uerba retinet talis maledicitur in populis. quia non ſolum cul
pa ſilentii ſed pro multorum quos corrigere potuit pœna damnatur. ſpſe eſt ſeruus piger & malus

) 1, Aui pro retentione talenti quod accepit. in exteriores tænebras miſſus eſt: Vendunt autẽ frumen⸗
.4. * . E tum qui uerbum uitæ audientibus conferunt a quibus prætiuz fidei. & confeſſionis recipiant dicen
n, Na te domino. Negotiamini dum uenio: quorum capiti benedictio ſuperuenit: dum ſingulis de tali ne

gotio redeuntium dominus dicit. Euge ſerue bone & fidelis: quia ſuper pauca ſuiſti fidelis. ſupra
multa te conſtituam. intra in gaudium domini tui.
¶ Bene conſurgit diluculo qui querit bona.qui aũt inueſtigatoꝛ maloꝛum eſt oppꝛimet᷑ ab eis.
WV— Bona quærere quæ facere debeas quibus ad cæleſtia bona peruenias. Hoc eſt bene diluculo con/
Mr.-n, G N ſurgere ideſt creſcente luce ſcientiæ ad bonum opus accingi uel certe bene.i. ad uitam conſurget.
ſiue agat modo ſolers inquirit tunc eorum pondere ne ad altiora regni perueniat retarditur.
Qui conſidit in diuitijs ſuis coꝛꝛuet nuſti autem quaſi virens folium germinabunt.
P. 5 Per —: 1 i⸗ CQui præſentibus bonis inhians futura non cogitat. utriſq; in nouiſſimo carebit. qui aũt ſpe futu/

lium germinant: quia ſpe ſalui facti in fidei ac uirtutum gratia proficere non ceſſant.
CQui conturbat domũ ſuam poſſidebit ventos:⁊ qui ſtultus eſt ſeruiet ſapienti.
CStultus eſt peccator quilibet. qui dum uitam ſapientis. Hoc eſt iuſti inuidet atq; inuidendo perſe/

D )Aquitur ad probationem eius uelut ignis auro deſeruit qui mentem ſuam tumultibus cogitatuũ no

—,5 —ern „ er fn.

mendo probatiorẽ reddit: ut ſe uidelicet dãnato ille brauium pro quo certabat accipiat. ẽ
”S”ͦñůͦ́ñůͤ CFructus iuſti lignum vite. ¶Merces iuſti uiſio eſt xpᷣi:lꝑſe namq; eſt ſa
erres 1. pientia de qua dictum eſt lignum uitæ eſt amplectẽtibus eam. & in apocalypſi qui uicerit inquit da

diu ſicut prædictum eſt quaſi uirens folium germinat.
Et qui ſuſcipit animas ſapiens eſt.

uel egentes temporalibus bonis ſuſt tet: uel renitentes ad remedia ſalutis protrahat. uel paſtore
deſtitutas gubernet quo una ſecum plures ad dominum perducat. qui inquam animas ſuſcipit ſa-
iens eſt. quia nimirum ſuæ animæ per hæc unde ſublimius cum domino regnet procutat.
BSi inſtus in terra recipit:quanto magis impius.
CSi ſancti martires tanta paſſi ſunt iuſte: quanta putas eos manere tormienta qui illos affligebant
iniuſte? ſi iob et tohias cæteriq; dei electi tanta in hac uita receperunt aduerſa quid contriſtaris ſi te
. . . rr. „ Aqui tam longe a iuſtorum ueſtigiis iaces temptans ad modicum afflictio tangit: & quidem te & ſi
= Nar n . impium dicere non debes peccatorem tamen eſſe ideſt aliqua habere peccata parua ſiue magna ap
1 „ N 2 iii ſiue occulta mentiri: uel negare: inficiari non debes. immo confiteri debes ne te ipſe ſeducas & ue
L⸗ ſt zlet I= PH W ritas in te eſſe non poſſit. ſi ergo iuſti in terra cœperunt abel martyrii & iob exempla patiennæ quã/

mo peccatis curari a domino potuerunt? Notandum quod hanc ſententiam Petrus in
— Pepiſtola iuxta antiquam tranſlationem poſuit dicens. & ſi iuſtus uix ſaluabitur impi⸗
EEus & peccator ubi parebunt.

Gec

We CAPITVLVM. DVODECIMVM
R. Ai bonus eſt gratiam auriet a dno:qui autem conſidit cobitationib ut impie agit.
Horum

iuſtitiam ubiq; regnare deſiderant. at impii etiam cum quieſcere ab impieratis executione uidẽtur
pro ſopito tamen diræ mentis ad inferendam cuilibet uim furoris intendunt: & hoc eſt quod ſupra
dicitur manus in manu. non ent innocens malus. Item præſtolatio impiorum furor: ꝗqa plerumq;

In tempore reſurrectionis. qui nunc bona quærit in tempore operationis. qui auteʒ mala quæ dicat

rorum præmioꝑꝶ bona faciunt in præſenti iuſte quod ſperant accipiunt: Vitens quuppe in arbores fo

T r e e zjiorum conturbari non mœtuit: hanc utiq; malignorum ſpirituum fluctibus quibus obrmatur ape
rit. Et qui ſtultus eſt ſapientem perſequitur. per hoc ei ẽt dominando ſeruit: quia patientiã eius praæ

bo ei edere de ligno uitæ quod eſt in paradiſo dei mei. Et hunc fructum modo iuſti expectant que,z

EVOui animarum curam pro domino ſuſcipit ut ſcilicet uel errantes doceat uel mœſtos conſoleturi

to magis ĩpii antiochus:atq; herodes. & peccatores in euangelio paralitici qui non niſi dimiſſis pri-

—
—

- — ———U

3

=S= — =

— — — — cN —

7
/
,
7

1

Super Parabolas Salomonis.

CHorum uerſiculoꝶ conexio talis eſt qui bonus eſt non confidit cogitationibus ſuis:ſed dũi gtam
quærit: ac per illam accipit ut pie uiuere poſſit: qui autem cogitationibus ſuis confidit. bonus eſſe ne
quit. Nam quia gratiam ſuperni adiutoris petere non curat: mœrito in actione perdurat.
WMWulier diligẽs coꝛona viro ſuo.⁊ putredo in oſſibus eius q̃ confuſione res dignas gerit. ”MM
Eatet litteræ ſenſus quia mulier bona & chaſta honorem uiro ſuo præbet in oĩbus eiuſq; uirtuti- = er⸗ t
bus ipſa domum bene regens quaſi gratiam addit coronæ i at uero adultera. & ſi foris ſpecioſa pa- . A-er .
ret. intus fetore luxuriæ ſua membra inquinat. Verum ſpiritaliter eccleſia coronam chriſto non aliã
quam ſe ipſam offert: omnes enim qui in circuitu eius ſunt offerunt munera. & filius ſirach. de ma⸗
gno ſacerdote.ipſe ſtans iuxta aram. & circa illum corona fratrum. At oſſa ideſt uirtutes quas here
ticorum factio cernitur habere putredo praui dogmatis corrumpit.
CCogitationes iuſtoꝝ iudicia.⁊ conſilia impioꝝ fraudulenta. CIuſti ſua facta ſi
dño placeant ſedula meditatione diiudicant ne forte ipſis minus ſollicitis: ſupernus arbiter contra
eos inuiſibiliter aduerſa diſponat.Iuxta illud apoſtoli ſi nos metipſos diiudicaremus:non utiq; di-
iudicaremur. at reprobi diuini timoris obliti de fraude quam faciant ſua conſilia cogunt.
WAerte impios ⁊ non erunt:domus autem iuſtoꝛum permanebit.
CVerſi de hac uita impii non erunt quod fuerant.quia poſt mortem non qualia credebant inueni
unt ſed ſpe ſua fruſtrati pro præmiis tormenta recipiunt. Domus autem iuſtorum ideſt eccleſia quæ- .—,—
partim peregrinatur in terris partim regnat in cælo: Nunquã deficit ſed quæcũq; membra eius hinc *G
illo perueniunt. Aliter uerte impios & non erunt. quod multa impietas in diis gentilium multa in „. erer
ſectis hereticorum. multa in præſtigiis magorum. multa in perſecutionibus extitit paganorum. ſed - Paate⸗ Fr .
his dño donante ſubuerſis ablata eſt pariter & memoria impietatis eorum: etiam ipſi apices ſtulti: ip Vere
ſa dogmata igne rapta: ut in epheſo actum tempore apoſtolorum legimus. Domus autem iuſtoruz r .
permanebit quia ſancta eccleſia: Numquam uel abſcondi potuit uel auferri. nihil ex eius corrumpe
re ſcripturis.in nullo eius fidem uiolare: tanta temporum longitudo præualuit. Poteſt ita intelligi: Ag.
Verte impios: & non erunt. conuerte eos ab impietate. & non erunt iam impii ſed iuſti:pro qua alia
tranſlatio dicit: quocunq; ſe conuertit ſceleſtus exterminabitur cui contra de ſanctis dicitur quoniã
diligentibus deum omnia cooperantur in bonum. . —w10°%„
CBoctrina ſua noſcituꝛ vir. CViros uocare ſcriptura ſolet eos qui uirtu edre
tibus ſunt præditi diuinis. uñ apoſtolus: uigilate ſtate in fide uiriliter agite. doctrina ergo quiſq;d uixr or
eſſe noſcitur.quia ſi recta docet & hæc openbus implet ſanctus eſſe colligitur.
CQui autem vanus ⁊ excoꝛs eſt patebit contemptui.
OQuiſ ſcilicet ipſe ui rilis animi fortitudinem habere contempſit.
MWelioꝛ eſt pauper ⁊ ſufficiens ſibi:quam gloꝛioſus ⁊ indigens pane. —
CMelior eſt idiota.& ſimplex frater qui bona quæ nouit operans uitam meretur in cælis: quaʒ quiu = E=
clarus eruditione ſcripturarum: uel etiam doctoris functus officio indiget pane dilectionis de cuius
dilectionis ea parte quæ ad proximum pertinet ſubſequenter adiungit.

5
. 5 2———
l. PFrre-— g.& erE =

—,./
9 , —
rrr 1
We; — rrf

CNouit inſtus animas inmentoꝛum ſuoꝛum: --: Se, L rr

CIdeſt miſeretur & compatitur hebetudini ac fragilitati proximorum ſibi commiſſorum.
CAiſcera autem impioꝛum crudelia. .
CQ ui non ſolum non compatiuntur ſubditis. ſed etiam iuxta hoc quod dominus ait: percutiunt
pueros & ancillas dicentes moram facit dominus meus uenire. „5 „.
AQAQui operatur terram ſuam ſaturabitur panibus:qui autem ſectatur otium ſtultiſſimus eſt. —·er⸗
CIIle terram ſuam ſtrenue operatur. qui archana cordis ſui per quotidiana exercitia per legis medi- DEm E
tationẽ per uigilantiã mentis.quaſi qui exercet agriculturaʒ inſtãter erudit. atq; ſpiritalibus cibis ee
lut panibus ne fame ignorantiæ penclitetur. interioris homiyis ſui ſenſum reficere non deſiſtit. ꝗ
exercet animam ſuam ſpiritalibus ſtudiis: & nunc uirtutibus & tunc dapibus ſaturabitur præmio-
rum. qui aute m pro ſalute animæ ſuæ nunc laborare detrectat.tunc inter ſtultos reprobabitur: taʒ et
ſi nunc uel diuina: uel mundana ſapientia glorioſus uidetur.
CBeſiderium impij monumentum eſt peſſimoꝛum.
CDeſiderat impius præcedentes malos imitaii de illorum uita atq; actibus loqui. uel certe deſideri-
um eius eo tendit: quamuis ipſo neſciente: ut cum prioribus iniuſtis: æternæ mortis carcere clauda
tur. Verum quia tales exitum quem minime præuident. incurrunt dicit econtra de bonis.
CRadix antem inſtorum proficiet.
CQuia nimirum ſides. & caritas electorum qua radicati ſunt in chriſto nequaquam eos fallit. ſed ad
erfectiora ſemper creſcens pluſquam ſperare nouit.in futuro percipiet. K g. r. - -
+w⸗) C Be fructu oris ſui. unuſquiſq; replebitur bonis. H =
CFruactus oris eſt ſermo bonus. Nam qui mala loquitur non fructum ore generat ſed damnum.
Omnis igitur qui bona loquitur bonis donabitur æternis: ſi tamen his quæ loquitur actu non repu
gnat. Hoc etenim uigilanter adiungit cum dicit. .

„

— 7
„ A

CSt iuxta opera manuum ſuarum retribuetur ei U e f.⸗ * hy : Dr el,

un iiii 5

„ »„

Liber Secundus.c.xiii.

g . S”õ Neqʒ enĩm aliter fructuoſus fit ſuus ſermo docton niſi ipſe pfior ſaciat bona quæ docet:
rr, Irr re ne (Fatuus ſtatiz indicat iram ſuam. qui autem diſſimulat iniuriam callidus eſt.

VVqQuſſ ſe in præſenti deſiderat ulciſci fatuus eſt: qui autem pro domino iniuriam contemnit ſapiẽs.

A k. Tſla“ er Hunc uerſiculum alia tranſlatio ſic habet. ſtultus eadem hora pronunciat iram ſuam. occultat autezʒ

ignominiam ſuam aſtutus. Non autem ignominiam iracundiæ paſſionem ita a ſapientibus occul/
tandam eſſe decernit: ut eos uelocitate culpans non prohibeat tarditatem quam utiq; ſi per neceſſi- 4
. tatem humanæ infirmitatis irruerit. Ideo cenſuit occultandam. ut dum ad præſens ſapienter obtegi .
rn.D re peot tur a ſapientibus amoueatur & in perpetuum deleatur. Hæc enim eſt natura iræ ut dilata langueſcat .
& pereat prolata uero magis magiſq; ferueat.
¶ Eſt qui promittit.⁊ quaſi gladio pungitur conſcientia.
. CPromittunt ſe nonnulli obedire ueritati: ſed ubi tentatio terrens ſiue blandiens impedimentum
re neche⸗ præſtiterit deſerunt quidem cœpta: ſed tamen conſcientia promiſſi:quaſi gladio pungumtur.
CLingua autem ſapientium ſanitas eſft. CQuia & bona quæ promittunt ĩpſi
perficiendo ad uitam perueniunt. & aliis qui ſequebantur prædicando demonſtrant.
¶ LQOabium veritatis firmum erit in perpetuum: qui autem teſtis eſt repentinus concinnit lin-
guam mendacii. CLabium ueritatis eſt prædicatio apoſtoloꝶ atq; propheta-
rum quorum locutio dũ a tramite ueritatis nõ deuiat in æternum firma perſiſtit: quia diſſolui mini i
me põt.teſtis repentinus doctor eſt hereticorum qui ab eoꝑ dictis aberrans dum ea ꝗᷓ recte non ſen G
tit: repente pronunciare cupit: mendacium potius quã ueritatis locutionem cogitatione ſua cõpo/ 6
nit: fides eccleſiaſtica ſemp manebit.ꝗ aũt repente noua dogmata infert mendacii eſt miniſter.
⸗P.-t CHomo verſutꝰ celat ſcientiam. CVerſutus hoc loco in bono intelligitur: 0C
1 5 S T⸗ . r= ideſt ſapiens & prudens: qui nonnunquam de induſtria ſuam cælat ſcientiam: duplici nimirum ra- C
e .5 “ tione: uel non ualens infirmis auditoribus loqui quaſi ſpiritalibus: ſed quaſi carnalibus uel nolens ſ
. dare ſanctum canibus: neq; ante porcos margaritas proicere-. le
CEt cor inſipientium pronocat ſtultitiam. J B
CQuando uel ipſi plus appetentes ſapere quam oportet ſapere: eo uſq; meditando proſiliunt: ut C
pto ſapientia ſtultitiam teneant. uel certe alios quæn ecdum capere queunt docere nitentes ad ma 2è
jorem eos ſtultitiam prouocant: & quaſi ſauciis oculis lumen ingerẽtes ſolis modicum lucis quod do
cernere uidebantur auferunt. .
Mannus foꝛtium dominabitur:que autem remiſſa eſt tributis ſeruiet. .
Cberfecti quippe non ſolum uitiorum bella ſuperant:ſed & electis fratribus maiori uirtutum gra- z
tia principantur: qui autem diſſoluti animo peccatis implicari non mœtuunt peſſimo exactori dia i
olo tributa uitioꝶ quottidiæ ſoluunt. & ſi non dominiũ eius uiuentes pœnitendo euaſerunt: poſt C
nortẽ traditi eidẽ in carcerẽ ab eo pœnaꝶ mittuntur æternax. iuxta qd dñs in euangelica parabo/ C
Ala teſtatur. Neq; enim de talium correctione deſperandum eſt cum protinus adiungatur. h
CMeroꝛ in coꝛde viri humiliabit illum:⁊ ſermone bono letificabitur. .
C Qain nimirum neceſſe eſt ut prius peccatorem meror pœnitentiæ ſalubriter humiliet. & ita poſt
modum per iudicium ſacerdotis ſermo datæ reconciliationis lætiſicet.
C Qui negligit damnum pꝛopter amicum inſtus eſt. L S t
CSi hoc de generali pecuniæ: & puro homine amico recte dicitur. quanto magis iuſtitiæ corona di 8
gnus eſt? qui propter eum qui dixit. Dico uobis amicis meis. ne terreamini ab his qui occidunt cor u
pus: uel uendens quæ poſſidet: pauperibus tribuit? uel rapinam bonorum ſuorum cuʒ gaudio ſuſci 1
pit? uel certe ipſam in paſſione carnem mortiſicandam ſiue occidendaʒ tradit:
¶Iter autem impioꝛum decipiet eos. M .
Cum uel ſua retinere. uel aliena rapgre gaudent. unde recte ſubiungitur.

Mon inueniet fraudulentus lucrum.⁊ ſubſtantia hominis erit auri pꝛetium.
CFraude nãq; acqſita pecunia plus in aĩa damni quã lucni addit in arca: & qui proptiã pro dño ſub
ſtantiã nouit diſpenſare remunerãte ipſo: pro terrenis cæleſtia dona recipiet. aliter. nõ inueniet frau
dulentus lucrũ. & ſubſtantia hoĩs erit auri pᷣtium: qui fraudulenta mente ſimulat ſe eſſe bonũ neqꝗter
uiuens in occulto:non inueniet bona uitæ ſequentis. Qui aũt ſubſtantiam uirtutũ ſpiritaliũ ueraci-
ter acquirit mercabitur ex ea claritatem regni perhennis. quod uerbis ſequentibus apertius dicit.
In ſemita iuſtitie vita.iter antem deuium ducit ad moꝛtem. .
in ſemita enim iĩuſtitiæ ſubſtantiam acquirit uirtutum. quibus æternæ uitæ claritas auro præcio-
ſior emitur. Iter autem prauum quod fraudulentus incædit perdito lucro temporali. quod appetit:
ad mortem quã præuidere noluit: tendit ſempiternam. CAPITVLVM. XlII.
RIlius ſapiens doctrina patris:qui autem illuſoꝛ eſt non audit cum arguitur. Z
Tantum inter ſapientem diſtat & ſtultũ: ut hic aliqñ profectu eruditiõis ad eũ qui ſe do
cuerat docendum perueniat.ille nec cum arguitur nouerit audire. .

CAult ⁊ non vult piger operari:aia autem operantium impinguabitur.
CRecdte pigrĩ uocabulo denotatur:qui uult regnare cũ dño: & non pati pro eo.delectant præmia cũ ſne

pollicentur: 6

S 5 2 ſap re6 4“ A

g1 7
/ 3

na

d

,
iu
P
9/

el.

ſ. α4 .0

9

nã ſapiens uidetur ſtultorum nota peccat: uel turpitudine dignus ſimul & danatione tenebitur.

e
2 2
S

= 1
. 11

Suhper Parabolas Salomonis.

pollicentur: deterrent certamina cum iubentur: de quo Iacobus ait. Vir duplex animo incõſtans ẽ Pr⸗ 3 rr Den. er
in omnibus uiis ſuis. Et filius ſirach: uhe peccatori terram ĩgredienti duabus uiis: qui autẽ iuſſa ope/ des
rãtut domini:ideo faciunt quia anima illorum perfecta ſupernorum dulcedine reficitur. Iuxta eum
qui dñ in obſecrat dicẽs: ſicut adipe pinguedinis repleatur aĩa mea: uel certe aĩa operantiũ ĩpingua/ Ape prgr 9
bitur: quia qui piis pro domino laboribus inſudant immarceſibili poſt labores corona donabuùtur.
CEſt quaſi diues cum nihil habeat.⁊ eſt quaſi pauper.cum in multis dinitiis ſit. 4 .
Diues ſibi uidebatur ille qui induebatur purpura: & byſſo. & epulabatur cotidie ſplẽdide: ſed quia TerZ P rr
deum non habuit: comperit in fine nihil fuiſſe quod habuit: unde dictum eſt de talibus: dormierũt
ſomnum ſuum:& nihil inuenerunt omnes uiri diuitiarum in manibus ſuis: pauper econtra uideba
tur lazarus qui iacebat ad ianuam eius ulceribus plenus: ſed in multis erat diuitiis qui uirtutem ha- ””Mß 4 Drern A.=„ errt
buit humilitatis: qui conditorem omnium diuitiarum uidelicet deum corde geſtabat: quid autem
ueræ diuitiæ ualeant: quid uera paupertas agat ſubdendo manifeſtat.
CRegemptio anime viri diuitie ſue.Qui autem pauper eſt increpationem non ſuſtinet. l
CQui ergo animam ſuam uult redimi a futura ira congreget diuitias operum bonorum. Qui eniʒ re erree arn --,
eget huiuſmodi diuitiis increpationem diſtncti iudicis ſuſtinere non ualet: de qua pſalmiſta poſtu
lat dicens. Domine ne in ira tua arguas me. Neq; in furore tuo corripias me. alioquin pauperes nö = e e en nn h e
ibi increpantur a domino: ſed benedictionem æternæ hereditatis percipiunt. . 6
CLurx iuſtorum letificat:lucerna autem impiorum extinguetur.
CLux iuſtorum quæ perpetuo lætificat ſpes eſt futurorum: lucerna impiorum quæ repente extin-
guitur fœlicitas eſt ſeæculi labentis.
¶Inter ſuperbos ſemper ſunt iurgia:qui antem agunt cuncta conſilio reguntur ſapientia.
Clurgantur inter ſe ſemper heretici: iurgantur & cæteri reprobi: quia uidelicet non norunt unitatẽ
fidei & ueritatis: fideles autem qui conſilio diuinorum eloquiorum frui non ceſſant: reguntur mo-
deratione ſapientiæ quæ eos iurgari non ſinit.
¶Sed ſubſtantia minuetur:que autẽ paulatim colligitur manu multiplicabitur.
CQui uolunt diuites ſieri: incidunt in tentatiõem: meq; ipſas diuitias: quas uel acquirũt uel cupiſt 1 M-. rr⸗
perpetuo poſſident:qui autem pro accipienda ſubſtantia præmiorum cæleſtium iniuſtis inſiſtit la-
boribus multiplicia ſupernæ beatitudinis munera percipiet: de quo apte ſubditur.
Spes que differtur affligit animam lignum vite deſiderium veniens.
CQuia nimiꝶ quãdiu fertur ſpes æternoꝶ affligit aĩas fideliũ uel ꝓ dilatione uidelicet bonoruʒ: q . 1 S 9
amat: uel ꝓ illatiõe maloꝑꝶ ꝗᷓ tollerat: at ubi uenerit qd deſiderat facile obliuiſcit᷑ qd ſuſtinuerat: ga 2* 77 Ve 1.
I eternũ uiuere ĩcipit cũ ſuo redẽptore:quẽ tota ĩtẽtiõe qᷓrebat:ipᷣa ẽ enĩ lignũ uitæ amplectẽtes ſe. J
CQui detrahit alicui rei ipſe in futurum ſe obliaaoat.
CQui bona rei detrahit ſe ĩ futuꝶ obligat: ꝗa quod nõ debuit faciẽdo:pœnã ſibi qua cõſtringatur 1
præparat: ſed & is qui mala rei detrahit ipſe ſe in futurum obligat. Nõ ut pro tali detractiõe pœnas roane
lIuat: ſed ut poſt detractionem ſeſe cautius agat: quia nimirum quæ in aliis iuſte repræhendit in ſei·). 35 — .
pune non admittit. Clamante apoſtolo: qui prædicas non furandum furaris: qui dicis non mechà/ rTr —) »- ur/
dum mecharis: qui abhominarisidola ſacrilegium facis.
OQui autem timet pꝛeceptum in pace verſabitur.
Melius ẽ ergo de ſua quẽq; fragilitate mœtuere:ne forte diuina pᷣuaricetur ĩperia:quã alioꝶ erra ””M .
ta ſtulto ore lacerare. Dicẽte rurſus apoſtolo.Et ſi poccupat fuerit hõ ĩ aliquo delicto: uos qui ſpüa- v? &αρα 1 Tbe ge el⸗
les eſtis:inſtruite huiuſmodi ĩ ſpũ mãſuetudinis. Cõſiderans teipſum: ne & tu tenteris.
Aſtutus omnia agit cum conſilio.qui autem fatuus eſt aperit ſtultitiam.
CVbi omnia cum conſilio docet agenda diuinum potius quod ſactis eloquiis inditum eſt: quam
humanum intellige conſilium: fatuus eſt enim qui extra hoegonſilium uiuit quamuis naturaliter 1.
aſtutus eſſe uideatur & prudens. De quo recte ſubditur. e=Pl-r Rere r hi —: 1.
CMuntius impii:cadet in malum. =ẽr eIl, . e Re
CArrium dicit & ſabellium cæteroſq; angelos: ideſt nuntios ſathanæ: quoniam conſilium neglexe , „ ö
re diuinarum ſcripturarum deciderunt in malum gehennalium tormentorum. Vr. Fr ads — . rle⸗ =5-4 r ND e P. /

— . —1.. *p

4 1. - ſer.l. TI..r, .-/ 1,

— —
7 P T A

H

Fr - rES Nr te e

¶ LQAegatus autem ſidelis ſanitas.
C Ideſt catholicus quiſq; prædicator ſanitatem ſibi ſuiſq; auditoribus acquirit æternam.
Beſiderium ſi compleatur delectat animam. Seteſtantur ſtulti eos qui fugiunt mala.
COmne deſideriũ ſiue bonũ:ſiue malũ ſit: ubi ad effectum puenerit:delectat aĩazʒ: ſed ſtulti qui car-
nalibus ſolũ deſideriis gaudẽt deteſtantur eos ꝗ ꝓ amore cæleſtiũ infima oblectamenta cõtẽnunt.
CQui cum ſapientibus gradit᷑ ſapiens erit:amicus ſtultorum efficitur ſimilis.
CCũ ſapiẽtibꝰire eſt ſapiẽtiũ actꝰ imitari. Quãlibet ergo ſimplex ꝗſq; ſit: & ruſticus ꝗq archana ſapis·⸗ Rr n)
tiæ cõpræhẽdere nequæat ſi tñ ſapiẽtiũ exẽpla uidẽdo ſectatur iure inter ſapiẽtes annumerabitur. „. 7 r r r-r
q uero ſtultos nõ pp naturã ꝗa hoĩes ſũt: ſed pp ſtultitiam ꝗa mimi ſũt:uel hiſtriões uel aliq tales: P A. 4. . n
nõ ut ĩſtruẽdo corrigat amat:ſed ut fauẽdo deteriores efficiat:aliis nimirũ & ſi ꝑ igeniũ: uel doctri

„ 4

ber Secundus.c.xiiii.

¶Bonus homo relinqnet heredes filios ⁊ nepotes:⁊ cuſtoditur iuſto ſi‚ ubſtantia peccatoris.
CSepe uidemus bonos ſine filiis obire:immo maiora a domino præmia polliceri:his qui filioruʒ
procreationi uirginitatis caſtimoniam præpoſuerint: ſed & ſubſtantiam iuſtorum a peccatoribus
tolli. Nam & apoſtolus glorificat eos qui rapinam bonorum ſuorum cum gaudio ſuſceperunt: un/
de ſpiritaliter intelligendum: quia bonus & iuſtus dominus eſt: qui poſt paſſionem ſuam aſcendẽs
Pp- d⸗ e J.⸗ N- L. in cælum reſiquit heredes ſuæ doctrinæ apoſtolos. & ſucceſſores eorum ad cuius fidem conuerſa ẽ

I= Pn we⸗ multitudo gentium quæ erat ſubſtantia diaboli. Intrauit namq; in domum eiuſdem modo fortis
= aduerſarii & eum maiori uirtute conterẽs diripuit arma eius: in quibus confidebat: & ſpolia eius di
ſtribuit: ut ipſe in euangelio teſtatur: uel certe iuſto ſubſtantia peccatoris cuſtodita eſt: quando abla
O=n- pans — Ltum eſt a iudæis regnum dei: & datum eſt genti facienti fructus eius.
E v,CMulti cibi in noualibus patrum: ? aliis congregantur abſqʒ iudicio.

l
pe le-- . 11

. CAbſqʒ iudicio recto facit qui diuitiis congregandis ſedulus inſiſtit: & has aggregatas: non ipſe!. hy⸗ 43
pro redemptione animæ ſuæ pauperibus diſpen ſat: ſed aliis poſt ſe diſpenſanda reſeruat. Iuxta ack⸗ ler-
D & Tge- ſar epe, in ſuperiore uerſu iuxta litteram dicitur: & cuſtoditur iuſto ſubſtantia peccatoris maxime cum ſibi- Ait iet ſ
, uictus habundet ex iure paternæ hereditatis: neq; ulla pecunias colligendi neceſſitas incumbat: ho
, „ eſt enim quod ait multi cibi in noualibus patrum: iuxta uero ſenſum ſpiritalem alimoniæ cæleſtes
r e P in dictis & exemplis uenerabilium patrum. & abſq; ratione facit qui his legendis meditandis & ex/
ponendis inſtans: non ſuæ ſaluti per hoc ſed aliorum potius ſeruit: d ipſe ab his quæ legit uel acti-
. ale er-de Pus reprobus uel etiam in impietate ſenſus heretici diſcrepat. Talis namq; in noualibus ideſt operi
bus ſiue ſermonibus patrum optima inſtitutione excultis: non ſibi ſed aliis ſubſidium acquirit:illis
uidelicet qui tractatus eius legentes: archana per eos ſpiritualis ſenſus: quibus interius reſciantur ĩ-

. N.. ueniunt. utriq; autem ſenſui conuenit apte quod ſequitur.
= J Aui parcit uirge odit filium ſuum:qui autem diligit illum inſtanter erudit.
„₰ filium: & diſci holicus: iniqui fl ſollici
rrarrt e Nam & pater bonus filium: & diſcipulum magiſter cat olicus: ne ad iniquitatem deflectat ſollie
Aſr Par tus erudit præcedentem autem uerſiculum antiqui interprætes ita tranſtulerũt uiri iuſti diuitus an-/

nis multis fruentur iniqui autem perient breuiter.

¶Iuſtus cõmedit ⁊ replebit animam ſuam:venter autem impioꝛum inſaturabilis.
CIuſtus percipit cibos ſapientiæ: qui ĩ noualibus patrum: hoc eſt in operibus: ac uerbis præceden-
tium iuſtorum probantur exorti: & hos ad profectum animæ ſuæ bene uiuendo traicit. Venter aũt
. impiorum: ideſt capacitas ſenſus hereticorum inſaturabilis: quia ſicut apoſtolus ait ſem per diſcen/
hirr le, 7 tes: nũquam ad ueritatis ſcientiaʒ perueniunt. Quare autem ſaturari ſcientia non merentur? niſi ga
ð quæquam refecti cibis paternæ inſtitutionis aliis congregant abſq; iudicio.
CAPITVLVM. DECIMVMQVARTVM.
NIApiens mulier ediſcabit domũ ſuã:inſipiens inſtructam quoqʒ; deſtruet manibꝰ
eEAVEt unaquæq; anima fidelis: & eccleſia per orbem catholicam manſionem ſibi in
patria cæleſti bonis actibus ædificat: at uero reprobi: ea quæ bene ſunt bonis ordinata
male uiuendo aliquando etiam aperte repugnando diſſipant. Quare autem ſtulti ſa
EPrones Bage aAe aſe E pientium actus lacerent ſequentibus uerbis oſtenditur cum dicitur.
ewiaa. ☛W☛SAmbulas recto itinere:⁊ timẽs deũ:diſpicitur:ab eo qui infami graditur via.
, CAbhominatio eſt enim peccatoribus bonorum religio: ſtultumq; uidetur incredulis cum fideles
propter dei timorem: non tantum abiiciunt timorem: ſed & tormenta rident eorum qui occidunt
corpus de quibus adhuc apte ſubiungitur. . .
En oꝛe ſtulti virga ſuperbie labia ſapientium cuſtodiunt eos.
Quia ſtulti per uaniloquium humiles quos deſpiciunt affligunt: ſed idem humiles ſpiritu ꝑ do/
ctrinam ſe ſapientia:ne decipiantur mnniunt.

3

—

yCNAbi nõ ſunt boues pꝛeſepe vacuũ eſt. ubi aũt plurime ſegetes ibi manifeſta foꝛtitudo bouis.
P o re⸗ 4. re athel.n 7 CHærent hæc ſuperioribus:boues namq; doctores catholicos:præſepe cœtum auditorum: ſegetes
ae edetoc⸗ Pt dicir trudus operum bonorum. In caſſum ergo tumet ſuperbus: & indocta eloquentia uerberat au/
P „ „ rres & corda ſubiectorum: quia ubi non ſunt docti prædicatores fruſtra ad audiendum confluit tur
Trges oer, ee ba plebium. Vbi autem plurimæ operatiões apparent uirtutum: ibi apertiſſime claret quia non he-
reticus in uanum garrit: ſed pro uerbi fruge laborauit ille:qui & ipſum uerbum caſto ore ruminare
. & uiam ueritatis recto diſcretionis pede noſcet incedere. Nec mirandum: cur in præſepe auditores
A. otr .. rl.tens ſignificari dixerimus: cum bos alatur de præſepe:doctor autem uerbo audientes ſoleat nutrire: ſed
,Eintuenduzʒ: quia & de labore bouis præſepe ĩpletur: & ipſe bos ſuo fructu de præſepe reſicitur. Quia
WV Inimirum prædicator fidelis: & audientes uerbo reficit: & eadem refectione apud deum ipſe proſicit
NO Aquod in opere ſiguratur heliæ qui ſarapthanã uiduam paſcit a qua & ipſe paſcitur.
.

¶AQuerit deriſoꝛ ſapientiam:⁊ non inueniet:doctrina pꝛudentium facilis.
1 CCayphas qui domino dixit: adiuro te per deum uiuum: ut dicas nobis ſi tu es chriſtus: quia male
ℳ Cacphe quærebat inuenire quod rogabat non meruit: at diſci puli qui ſeſe humiliter auditui ueritatis ſubdi/
derant accepta ſpiritus gratia:non ſolummodo chriſtum dei filium cognoſcere:ſed & abdita ſcri⸗-
pturarum
A. ⸗ XY
N ,;, —

—

Super Parabolas Salomonis.

pturarum intelligere meruerunt. Sed & tunc doctrina prudentium facilis erat: quando comelius 1 . 4 a
cum domo ſua.& cæteri tales uerbum humiliter audientes mox credebant & accepto ſpiritu ſan*- 2 7.
cto linguis loquæbantur omnibus. Nunc quoq; doctrinam fidei catholicæ prudens quiſq; dum ca Pa5“
thetizatur facile percipit: quam heretici quia peruerſæ quærunt: nunquam prorſus inueniunt.
Cade contra uirum ſtultum:⁊ neſciet labia pꝛudentie ſapientiam.
Cdeo deriſor ſapientiam quã quærit non inuenit: quia & ſi aperte contra illius ſtultitiam diſpu/ pecte
tando incedas: Neſcit intelligere quæ dicis ut arrius: qui uerbum conſubſtantialitatis in patre & fi/ r, 1 SBei s,
,5* lio:nuſquam ſcripturarum inueniri poſſe contendebat: cum ei manifeſte ſcriptum obiiceretur. Ego „ 2 “ . “Dül
òo p v'm & pater unum ſumus: & deus eſt uerbum: & cætera talia. Ideo doctrina prudentium facilis eſt labia 1 Wery Fry f.
ð=ð prudentiæ ſapientia ideſt quia labia quæcunq; prudentiæ moderamine reguntur: de ſapientia ſolũü
4 loqui:& audire dulce habent: eiuſq; meditationi operam dare ſatagunt.
⸗ CCoꝛ quod nouit amaritudinem anime ſue.In gaudio eius non miſcebitur extraneus.
l ſe Amaritudinem habent animæ & electi quamdiu gaudiis differuntur æternis: & reprobi cum de
“ ſideriis affliguntur peruerſis. Sed electi quia in luce ambulant amaritudinem ſuam quanto ſit gau
dio mutanda præuident: porro reprobi propria ſponte cæcati: quid in præſenti patiantur non ui- H
dent: quid in futuro ſint paſſuri non præuident: ideoq; a futuris bonorum gaudiis remanebunt Son peto⸗ F
extranei: quia amaritudinis eorum præſentis non nouerunt eſſe participes. Vnde & apte ſubditur.
. Bomus impioꝛum delebitur tabernacula inſtoꝛum germinabut. »
Domus quippe in manſione tabernaculis uti ſolet in itinere. Domus igitur impiorum delebitur Tercgss = rIbe. S. rn, y2
.

quia habitationem uitæ præſentis: in qua ſemper manere deſiderabant: perdent in morte reprobi:
& hoc quod non præuidebant: exiliuʒ perpetuæ damnationis ſubibunt. Tabernacula autem iuſto
rum germinabunt:quia præſens eorum conuerſatio in qua incolæ ſunt apud denz & peregrini: cre f. J..gl. Kre ſd-
ſcentibus ſine ceſſatione meritis ad fructum uſqʒ ſuauiſſimum patriæ cæleſtis pertingit.
CInnocens credit omni verbo:aſtutus conſiderat greſſus ſuos.

7

CHanc innocentiam uetuit:& hanc habere docuit aſtutiam Ioannes cũ ait: chariſſimi nolite omni R
ſpiritui credere: ſed probate ſpiritus ſi ex deo ſunt. Z Tbolt zs pt-r wrde Pnten
CSapiens timet:⁊ declinat a malo. Stultus tranſilit ⁊ confidit.
1 L CSicut ſtulti eſt de ſua alacritate confidere torrentem rapidum uel uoraginem latiorem ſaltu uel/ d. Ple⸗ vade —⸗—
it le tranſire. Sapientis autem ad planum uel pontem diuertereiita qui peccatum quantum ualet decli cery r-
nat timens ne inuoluatur malis ſapiens eſt. Stultus autem ille qui contemptim peccat blandiens ſi- d. Ppte
1 bi quia aut poſteriori tempore pœnitentiam agat commiſſorum:aut ſi repẽte monatur fortiter pœ

nas inferi ſufferat.

CImpatiens operabitur ſtultitiam:⁊ vir verſutus odioſus eſt. 4.4 dbe⸗
CRepræhenſibilis quidem eſt homo impatiens ſed multo peior & odioſior deo eſt: uerſutus aam e= : de
etſi apud homines melior æſtimetur. Ille enim palam omnibus ſuam oſtendit ſtultitiam: iſte autez
cum ſit corde peruerſus: ſepe ſimplicitatem ſimulat & iuſtitiam: atq humano iudicio ſanctum ſe di
. ci delectat: cum ſit diuino examine inter reprobos æſtimatus.

CJacebunt mali ante bonos:⁊ impii ante poꝛtas iuſtoꝛum. — „ 11. „ 17
4 CiIn nouiſſimo iuditio coronatis iuſtis: damnabuntur reprobi:qui eos in præſenti præmebant. peol g,** rs Vedent penn
Quod enim ait ante:ideſt ante bonos: & ante portas iuſtorum. Non ad uicinitatem loci: ſed ad ui- o, .

. . . „ „ . . . — 77 N
ſionem pertinet bonorum qua malorum tormenta ſemper aſpitiunt ut maiores ereptori ſuo gra-an ms Varrnh he, D

tias ſine fine referant. Vnde eſaias de illis. Egredientur & uidebunt inquit cadauera uiuorum qui 4 = .
præuaricati ſunt in me: uermis eorum non morietur: & ignis eorum non extinguetur: & erunt uſq; ”ð”U
4 ad ſotietatem uiſionis omni carni. Quod ait egredientur. Non pedum proceſſum: ſed oculorum ſi
gnificat intuitũ:quem ĩtus in regno poſiti ad uĩdenda prauoꝶ ſupplicia foras cũ uoluntate mittut.
. CCoꝛona ſapientium dinitie eorum:fatuitas ſtultoꝛum impꝛudentia. .
8 Sapientes non terreni aliquid emolumenti pro diuitiis habent: ſed coronam ſolummodo quaʒ Dap
pro uirtutibus in futuro percipient: at ſtultorum fatuitas maxima hæc eſt. Quia improuidi æterno . 2--r 39
. rum: de præſentibus tantum commodis gaudent. Imprudentia autem quaſi improuidẽtia dicrtur . pr-re
CNLiberat animas teſtis ſidelis:⁊ pꝛofert mendacia vir verſipellis. S „
. CLiberat animas chriſtus qui eſt teſtis fidelis: ut in apocalypſi legimus: & ſicut apoſtolus ait: teſti⸗ X .lhe te ſ „*22/ e en
monium reddit ſub pontio pilato bonam confeſſionem: & profert mendacia diabolus qui recte

appellatur uerſipellis: quia mala quæ facienda ſuggerit bona eſſe pronuntiat: & gaudia promittit
æterna eis quos ad inferni tormenta præparat. Item liberat animas catholicus doctor: qui teſtimo ve⸗ 1 ll⸗ A3
nia ſcripturarum fideliter: ideſt rectæ prædicat: & proſert mẽdacia hereticus: uel ſicut alia editio ma . :ch 1 .
nifeſte tranſtulit: incendit autẽ mẽdatio doloſus ſubauditur anmimas eoꝶ quos ſuo errore decœpit. T
CIn timoꝛe domimi ſiducia foꝛtitudinis:⁊ filiis eius erit ſpes· S .—
CTimor domini fiduciam fortitudinis præſtat: quia nimirum mens noſtra tanto ualentius terro-
res retum temporalium deſpicit: quanto ſe auctori earum ueratius per formidinem ſubdit. Filii aũt
timonis dñi dicuntur: qui diumo timore reguntur: ſicut filii uirtutis: & filii reſurrectiõis ꝗ uirtutib?

Liber Secundus.c.xv.

ſtudent.uel qui ad gaudia reſurrectionis. pertinent quibus erit ſpes. iuxta illud pſalmiſtæ. Qui ti-
ment dominum ſperent in domino. de qua ſpe conſequenter adiungit.
CTimoꝛ domini fons vite.vt declinet a ruina moꝛtis.
Hec eſt ergo ſpeſ eorum qui timent dominum. ñut declinantes a ruina mortis. peruenire merean/

₰„
— bg —

declinet a ruina mortis. & nunc dicitur. timor domini fons uitæ ut declinet a ruina mortis. ex quo
patet. quia nulla prior eſt lex ſapientis quam mortem uitare: ut uitam acquirere debeat æternam.
& quam habere timorem domini. Vnde & alibi dictum eſt Initium ſapientiæ timor domini.
In multitudine populi dignitas regis.⁊ in paucitate plebis ignominia pꝛincipis.
CVbi multitudo ſeruientiuzʒ deo. ibi ſpecialiter chriſti gloria ubi ſoli catecumini uel recens nati in
fantes.ſub regno adhuc tenentur diaboli.& ipſi tẽpore congruo feſtinantes in chriſto renaſci.i gno

5
Eex Pretf öb ree aae

-es .

ciora eccleſis catholicorumignominia patet eorum qui hæc ab eccleſiaſtica unitate ſegregarunt
Aita carnium ſanitas coꝛdis putredo oſſium inuidia.

as r.r. e Per carnem inſirma quædam ac tenera: per oſſa fortia acta ſignantur. Bene ergo dicitur uita car-
“ rochg 6 e. eg niuʒz ſanitas cordis: quod ſi mentis innocentia cuſtoditur: & ſi qua foris infirma ſunt quandoq; r0
Mernontn Dr-ſcl-w borantur. & recte ſubditur: putredo oſſium inuidia: quia per liuoris uitium ante dei oculos pe-

reunt: & quæ humanis oculis fortia uidentur. Oſſa quippe per inuidiam putreſcere eſt: quædam

etiam robuſta deperire.
CAcceptus eſt regi miniſter intelligens.
CIIle uidelicet cui dicitur: ꝗa ſuꝑ pauca fuiſti fidelis ſupra multa te cõſtituã: ĩtra ĩ gaudiũ dñĩ tuĩi.
CJIracundiam eius inutilis ſuſtinebit.
CUle utiq; de quo idem ait: & inutilem ſeruum eicite in tænebras exteriores.
CAPITVLVM. DECIMVMQVINTVM.
GGYÖäEſponſio mollis frangit iram:ſermo durus ſuſcitat furoꝛem.
CQuiuerba increpantis humiliter recipit: iam propinquat ueniæ reatus quem geſ-
AAIſit: at qui ſuperbus arguenti reſultat maiorem contra ſe iram diſtricti iudicis ꝓuocat:
1CTLingua ſapientium oꝛnat ſcientiam:os fatuoꝛum ebullit ſtultitiam.
1Lingua catholicorum patrum ornat ſcientiam diuinorum eloquiorum: latius ex
NNNEPOnendo quæ ſcriptura canonica: aut obſcura poſuit: aut hiſtorica tantum ratione
ſcripta reliquit: & os hereticorum ebullit ſtultitiam: dicta ſacræ ſcripturæ peruerſe intelligendo ſu-
oſq; ſenſus eius auctoritati præponendo. Poteſt & de paganorum philoſophis intelligi qd ait: os fa
tuorum ebullit ſtultitiam quales fuere porphyrius: & iulianus qui contra eccleſiæ doctores ſtultitiæ
. ſuæ fluenta fundebant.
e Pe CLingua placabilis:lignum vite:que autem immoderata eſt conteret ſpiritum.
CLingua catholici doctoris ad fructum uitæ ducit ſempiternum: quæ autem immoderata eſt: mo/
dum eccleſiaſticæ normæ ignorat: & ſuũ ſpũm: & eoꝶ qui ſe audiut: male loquẽdo conterit.
CBomus iuſti plurima foꝛtitudo:⁊ in fructibus impii conturbatio.
CDomus chriſti:ideſt eccleſia plurimam habet fortitudinem ita ut pluuia uentis fluminibuſq; tẽ/
tationum frequentium nequaquam poſſit dirui: & in operibus diaboli conturbatio ſeruet aſſidua:
quæ eandem chriſti domum uel per falſos fratres uel per apertos aduerſarios deicere tentat.
J. 1. „ CXabia ſapientium diſſeminabunt ſcientiam: coꝛ ffultoꝛum diſſimile erit. .
Pr-d & rnne ſoe, Labia catholicorum diſſeminabunt prædicando ſcientiam rectæ ſidei: cor hereticorum diſſimile

N
P* A. Sr yy Eyeͤ

7, . —

erit: quia perfſidiam pro ſcientia concipit ut doceant. Poteſt & ita intelligi quia cor ſtultorum etiam
. ſibimet ipſi diſſimile erit dum mutaljlitate diuerſarum cogitationum uarium ſe exhibet & nun/
quam idem quod fuerat manet:cui contra de anna cum domino intenta mente ſupplicare dicitur.
Vultuſq; eius non ſunt amplius ĩ diuerſa mutati.
, —1 L , XTSictn impiorum abhominabiles domino. Aota iuſtorum placabilia.

Sralo prtors, &&ad da . .π . . . .
rrz. 3 Orationes: opera: & ſacrificia hereticorum: abhominabitur dominus: & uota eorum accepta ha-

A.n Irl. ν
Af W. bet:qui fidem catholicam iuſtis operibus affirmant.
t .⸗ E, Arr⸗— Doctrina mala deſerentium uiam:qui increpationes odit moꝛietur.
Vale Ppitr e NQG Mala eſt ergo doctrina eorum qui uiam deſerunt ueritatis: de quubus dominus ait:qui ergo ſol⸗
uerit unum de mandatis iſtis minimis & docuerit ſic homines:minimus uocabitur in regno cælo⸗
um: ſed tales adhuc ſi correpti pœnituerint patet redditus ad ueniam. Sinautem nec correptioni-
bus eccleſiaſticis aduenerint iam certus eis reſtat interitus. OZDMW
DODmnes dies pauperis mali:ſecura mens quaſi iuge conuiuium.
COmne tempus populi deiquamdiu in præſenti pauper eſt afflictionibus habundat & erumnis:
quia necdum ad diuitias ſupernæ bonitatis: & perpetuæ manſionis peruenit. Vnde monet apo-
ſtolus dicens. Redimentes tempus quoniam dies mali ſunt: at uero reprobi qui mœtu carentes di/

uino:ſecuri mundo utuntur: quia ſi iugibus ſtulti reficiuntur epulis. Vnde rectæ ſubiungit.

gR-⸗ — „y 0. 1 :5 . CMWulier

tur ad eum qui dicit ego ſum uia ueritas & uita. Dictum eſt autem ſupra lex ſapientis fons uitæ. ut

minia ibi manifeſta principis mundi. uel certæ in cõuenticulis hereticorum: quæ ſemper ſunt pau-

Super Parabolas Salomonis.

Tir r WHelius eſt parum cum timoꝛe domini:quam theſauri magni ? inſatiabiles.
Quale eſt in pſalmo. Melius eſt modicum iuſto ſuper diuitias peccatoruʒ multas. Melius ergo ut I-ke —// A —
ſeruato timore dei egeas opibus: uel etiam uictu quotidiano quam ut deſiderio plura acquirendi ti

morem deſeras.
CWWelius eſt vocari ad olera cum charitate quam ad uitulum ſaginatum cum odio. OBrr. rs 5 . 1 22 N
COmnis qui operum bonorum exempla p roximis quæ imutentur oſtendit: quaſi ad epulas qui-⸗ S ke 3

bus reficiantur conuiuas uocat. Melius eſt autem uocari ad olera cum charitate: quam ad uitulum
ſaginatum cum odio:quia nimirum multo eſt utilius ſimplicis uitæ innocentiam cum charitate ſer
uare:quam maioribus uirtutum miraculis foris fulgere & interioria mentis ab odiorum ſorde non
expurgare. Vnde quibuſdam in fine dicentibus domine domine nonne in nomine tuo prophe-
tauimus: & in tuo nomine demonia eiecimus? & in tuo nomine uirtutes multas fecimus? dicet ipſe
L dominus: quia nunquam noui uos. Diſcedite a me operarii iniquitatis. M
CIter pigroꝛum quaſi ſepis ſpinarum.
CCõigros dicit eos quos piget operari iuſtitiam: qui cum uiaʒ domini appetunt uelut ſpinæ obſiſtẽ
tium ſepium:ſic formidinum ſuarum oppoſitæ ſuſpitiones pungunt.quod quia hoc electos præ-
pedire non ſolet adiunxit.
, Nia iuſtoꝛum abſqʒ offendiculo. MM A v Q x.
CIuſti quippe in conuerſatione ſua:quodlibet eis aduerſitatis obuiauerit:non impingunt: quia tẽ/-
poralis aduerſitatis obſtacula: æternæ ſpei & internæ comtemplationis ſaltu tranſiliunt. HZ
etatur homo in ſententia oꝛis ſui:⁊ ſermo opoꝛtunus eſt optimus.
2. ** Humanum quidem eſt de ſua ſententia quaſi prudenter prolata: quemq; lætari: ſed uerus ſapiens) - eete, en
non ſolum res quas loquitur: uerum etiam oportunitateʒ loci uel temporis: uel perſonæ cui loua . frg ſer
tur diligenter inquirit.
Semita vite ſuper eruditum:vt declinet de inferno noniſſimo.
CEruditum dicit:non ſolum ſcientia ſed & operatione perfectum: huic etenim iure ſemita uitæ de
, ſuper aperta eſt: huic cæli ianua patet: infernus autem nouiſſimus de quo liberatur ultima eſt pœ-/
na damnationis. Nam primus infernus eſt cæcitas animæ peccantis & ueræ lucis ſcientia carentis: 1
de quo dicitur in pſalmis: & deſcendunt in infernum uiuentes: ideſt ſcientes labuntur in peccatůü. — Pern ſl al;
CBomos ſuperboꝛum demolitur dominus: ⁊ firmos facit terminos nidue. H
ne Cõuenticula hereticorum cæterorumq; eccleſiæ perſequutorum demolitur dominꝰ. & firmos fa
cit in orbẽ uniuerſũ terminos eiuſdem eccleſiæ: ſponſæ uidelicet ſuæ pro cuius uita mori dignat ẽ „ l i.
Abhominatio domini cogitationes male.⁊ purus ſermo pulcherrimus firmabitur ab eo. α n, t- Tosker
CAbhominatur dominus cogitationes hereticorumiimmo omnes pietati contrarias: & purus ſer

ie mmo rectæ fidei firmabitur ab eo: quando non ſolum factis: ſed & uerbis omnibus digna præmia red AX α 3 .
det: abhominatus eſt cogitationes malas eorum qui dicebãt: quis eſt hic qui etiam peccata di mit/cNS„ e⸗ FK
tit? & purum ſermonem eius qui dixit: tu es chriſtus filius dei uiui: pulcherrimum eſſe firmauit: cũ re D
ſpondit beatus es ſymon bariona: quia caro & ſanguis nõ reuelauit tibi: ſed pater meus ꝗĩ cælis ẽ.
CZurx oculoꝛum letificat animam:fama bona impinget oſſa.
5 CIure mentem delectat humanam cum ſe lucem cæleſtium archanorum domino reuelante perce
piſſe cognoſcit: quod alia editio manifeſtius dicit. Videns bona oculis oblectat: cor bona utiq; do⸗/
u mini in terra uiuentium: quæ qui mentis oculo contemplatur merito in corde oblectatur tam: & ſi
extrinſecus triſtis incedere: inimico affligente uidetur: fama quoq; illa fœliciſſima: qua noſtros non .—
ſolum actus:& ſermones:ſed & cogitatus angelis deferentibus in cælo pateræ cognouimus pin-
i guedinem dilectionis & fidei noſtnis: ne deficiendo areſcant exhibet. Quanto enim certius tenemꝰ
n4 oOcculta noſtri cordis:ſimul & aperta operis diuinis patere conſpectibus tanto magis fortitudinem
l noſtræ bonæ actionis: oleo charitatis eius ne laceſcat imping alre ſatagimus. ,
CAuris que audit increpationes uite in medio ſapientium commoꝛabitur. . gre .. * 4
Diſcipulus qui increpationibus docentium obedienter: annuit plerumq; proficiendo ad cathe- *

dram uſq; doctoris aſcendit. Deniq; paulus qui increpationi ſui conditoris ſeſe humiliter ſubſtra-
it:ad ſedem poſtmodum apoſtolicæ dignitatis ſublimiter peruenit.
CAPITVLVM XvVI. S H
DOminis eſt animum pꝛeparare:⁊ dei gubernare lingxuauoam. . . ..
CCertum eſt quia neqʒ animum præparare:neq; gubernare linguam: neq; aliquid
. facere boni abſq; diuina gratia ualemus: quia ſine me inquit nihil poteſtis facere.
Quomodo ergo hominis eſt animum præparare: neq; gubernare linguam? Niſi ꝗa
hæc proprie tempus perſequutionis ſigmſicat. De quo dominus ait. Cum autemę —
tradent uos. Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim uobig er ere kerlen —
“D in illa hora quid loquamini. ,
. v Omnes vie hominum patent oculis eius:ſpirituum ponderatoꝛ eſt dominus.
Hs CIta uias ideſt actiones omnium: & bonorum uidelicet & malorum dominus uidet: ut etiaʒ ſpiri-

Viber Secundus..c. vi.

tus ſingulorum quid in occulto cogitent: certa lance diſcernat. Vnde rectæ ſubiungitur.
CReuela domino opera tua:⁊ dirigentur cogitationes tue.

m, a e = „ CDomino quippe opera noſtra reuelamus: quando eum quem nihil latere nouimus in cunctis
₰ XU. Z. 5 quæ agimus in memoriam reducimus: atq; illius inomnibus flagitamus auxilium: & cum hoc de

uoti agimus ſit ut non opera eadem tantummodo: ſed etiam internæ noſtræ cogitationes: illo di-
rigente procedant.
Eniuerſa propter ſemetipſum operatus eſt dominus impium quoqʒ; ad diem malum.
1 . 4 “ „CNulla fuit domino cauſa creaturam uiſibilem: uel inuiſibilem faciendi: niſi uoluntas ſua. Vt ſuam
Aers ent i,; wetr re e S— uidelicet bonitatem rationabili creaturæ quam perpetuo beatam faceret oſtenderet: eum quoq;
[tnrt . qui bonum conditionis propria ſponte deſeruit: ideſt diabolum cum ſuis ſequacibus: iuſta ſe-
G, uetitate damnauit.
Abhominatio domini omnis arrogans:etiam ſi manu ad manum fuerit non erit innocens.
CQuicumq; ſibi tribuit bonum quod facit: etiam ſi nihil mali uidetur manibus operari iam cor-
dis innocentiam perdidit. In quo ſe largitori donorum prætulit: & ideo talem conditor ſuus ab-
1 rates hominaturut reum quem ſibi beneficiis contemplatur ingratum.
CLum placuerint domino vie hominis:inimicoſq; eius conuertet ad pacem.
Tanta eſt ſanctitas diuinæ religionis ut eam plerumq;: etiam qui foris ſunt: uenerationi habeãt &
quos perfecte deo ſeruire perſpexerint cum his pacem habere: quamuis religioni diſcrepantes in-
. d. , n r, ipiant. Deniq; quia placuerunt domino uiæ danielis & trium puerorum: inimicos quoq; eorum
cles 1 e r 5 p eos in ignem uel beſtus miſerunt conuertit ad pacem. Quia placuerunt domino uiæ ſanctorũ

P. . . 1 prædicatorum: multos eorum perſequutores non ad pacem tantummodo: ſed ad eandem etiaʒ
fidei: & religionis unitatem conuertit.
„ Pegal. .7. HMWelius eſt parum cum iuſtitia:quam multus fructus cum iniquitate.
. Et beati inquit dominus pauperes: quia ueſtrum eſt regnum cælorum: & iterum. Ve uobis diuiti

bus quia habetis conſolationem ueſtram:poteſt & ſic accipi:quia melius ſit in ſimplici conuerſatio
„5 –& ne deo deuote ſeruire: quam multis habundantem uirtutibus: uerbi gratia: elemoſynis: orationibꝰ:
d. ⸗ 4 ſe zrabet ieiuniis: doctrina: caſtitate: proximo & facta deſpicere: & de ſua quaſi ſingulari ſublimitate gloriari.
CBinuinatio in labiis regis in iuditio non errabit os eius.
IIlum ſigniſicat regem de quo dictum eſt. Deus iuditium tuum regi dal Quis eſt enim reguʒ tem
poralium: qui nunquam erret in iuditio? in cuius labiis eſt diuinatio quia ſuorum non ſolummo⸗/
do ſermones: & facta dirigit: ſed & gentilium uates qui uulgo diuini appellantur quid ſiſcitantibꝰ
Pe I⸗; reſpondeãt illo intus ĩidicante diſponitur: teſtante michea propheta: qui ad decœptionem achab
A. rare, regis impiiſſimi teſtatur miſſum a ſuperni iudicis ſolio ſpiritum qui prophetarum eius ora imple/
5 v. ret:atq; ad ſuadendum ea quibus rex nefandus periret armaret: neq; enim in hoc iudicio errauit os

regis æterni: ſed quod rex impius audire peccatis præcedentibus meruit: ipſe hoc prophetas errati/

cos eloqui promiſit: ſed & ezechiel peccanti ac perituro ammanitarum populo dicit: cum tibi nide
rentur uana: & diuinarentur mendacia. Non eſt demonum diuinatio ſed dei iudicium: qui perfe/
P . 3 l. „ ctæ malitiæ elidit finem: hunc uerſiculum: alia tranſlatio ſic habet apertius de domino:nihil falſum
Aers —5 f- — = 5 .IC. exiet de ore eius quia nimirum ipſe nec ullo mentiente falli: nec poteſt aliquando mentiri.
CPondus ⁊ ſtatera iudicia domini ſunt:⁊ opera eius omnes lapides ſeculi.

Lapides ſæculi iuſtos & ſide fortes appellat: quales eſſe deſiderabat apoſtolus petrus eos: quibus

admonens dicit: & uos tamquaʒ lapides uiui ſuperedificamiui in domos ſpirituales. Nullus igitur
ab initio ſæculi ſua uirtute electus: & cæleſti ædifitio aptus eſt: ſed eius potius operæ qui omnia
in pondere & menſura & numero conſtituẽs unicuiq; ſicut uoluit menſurã fidei & grarũ diſtnibuit
BAoluntas regum labia iuſta.

CReges dicit ſanctos qui uitiis pritipaliter imperare: & uirtutibus animæ quaſi obſequentium

4 7 —,/̊ 2 2 „ . . .„ . *
r — 14 Brer5 „ comitũ cuneis ſtipari conſueuerunt: de quibus dominus multi inquit prophetæ & reges cupierunt
uidere quæ uos uidetis & non uiderunt: alioquin reges terreni multum ſepe labia iuſti deteſtantur
ut herodes ioannem propter quod eum: & capite puniuit.

CQAui recta loquitur dirigetur.
4. P E XVt uidelicet rectis operum greſſibus ad uitam pertingat æternam: at contra uir linguoſus non di
S 4. eg rigetur ſuper terram: nec repugnat huic ſententiæ quod de anthiocho dicitur: & dolus in manu eiꝰ

dirigetur. Non enim hominem illum dirigendum ſcriptura dixit quem peruerſum ac peſſimum
futurum eſſe præuidit: ſed dolus inquit in manu eius dirigetur: quia ſcilicet fraudes & ſcele-
ra quæ diſpoſuit ad effectum quem propoſuit. Nullo retardante perduxit: quibus tamen per-
actis in æternuʒz ut meruerat periit.
CIndignatio regis nuntii moꝛtis.
P *Va- Nuntii mortis ſüt angeli ſathanæ: ideſt heretici: & uani philoſophi: immo omnes qui uerba nun

tiant proximis: unde a morte rapiantur æterna: qui quo amplius auctori mortis ſeruiant eo grauiꝰ
uitæ largitorem offẽdũt: nec tñ talibꝰ:iter pœnitẽtiæ præcluditur: nam ſubditur.
CEt vir

—,—

£ —

U

e —— —— »- — , =

— — „ — — —

ͤ+— — — — —

—— — —

ℳ:

= = — —

—
=

—.— —
S —

—
—

=

W.

CIn hilaritate vultu regis vita.

in chriſtum ſemina ſuſcipimus. Pluuia uero ſerotina quando maturis uirtutum frugibus ablati de

Suyper parabolas Salomonis.

C¶St vir ſapiens placabit eum.

CPoteſt enim reſipiſcendo dominũ placare: quem contigit ſtulte loquendo offendiſſe: Plalk, 4. 6
5 ” Quicumq; hilarem chriſti
uultum uidere merentur. His in æternum cum illo uiuere dabitur. Alioquin in die iuditii ſicut ſcri
ptũ ẽ. Videbit omnis caro ſalutare dei:ſed hunc reprobi tunc iratum. Iuſti uidebunt placiduz.

TCEt clementia eius quaſi imber ſerotinus.

CSerotinus imber in iudæa iam maturis meſſibus uſq; hodie uenire conſueuit. Vbi dominus &
matutinam pluuiam promittit dicens. per prophetam dabo uobis pluuiam matutinam & ſeroti/- 12 7
nam terræ. Pluuia ergo matutina eſt: ſiue temporanea ut alibi nominatur: quando prima credendi Phrn uunner
VIA, *
hac uita: in dominico horreo recondimur: & rectæ clementia regis ibri ſerotino côparatur: qa qce Pl.r ſrbne

fructũ uitæ bene agẽtes pcipimꝰ:nõ hoc nii libertas arbitrii: ſed ſuperni facit irrigatio doni.
Contritionẽ precedit ſuperbia.⁊ ante ruinam exaltat ſpiritus.

¶ Contritionem enim futuræ condemnationis præcedit ſuperbia uitæ præſentis: & unde hic oĩs rex

probus eleuatur. Inde illic iuſte deicitur. J S .
CEruditus in verbo repperiet bona.⁊ qui in domino ſperat beatus eſt. D d- pd. rtere
CNon ſolum qui ad prædicandum dei uerbum eruditus eſt: bona apud illum repperiet: ſed & fille
qui in dño ſpẽ ponere didicit:ẽt ſi ad pᷣdicãdũ aliis idoneꝰ nõ ẽ eiuſdẽ btĩtudinis particeps exiſtit. A. 1.
CAui ſapiens corde eſt appellabitur prudens.⁊ qui dulcis eloquio maiora percipiet. H
CQui ſapientiam catholicæ fidei: quam didicit illibatam ſuo in corde cuſtodit: merito prudentis - F- S ., 2 4
nomen accipit. Atq; eandem ſapientiam: etiam docte prædicare: & contra hereticos defendere non ⸗ N i F
uit:maiora laboris amplioris præmia percipiet.
SFons vite eruditio poſſidentis.doctrina ſtultorum fatuitas. R—.—
CKCum qdiceret poſſidentis:nõ addidit: quid poſſidentis: quid autem putamus eum uoluiſſe intelli 4 Aese fes th

gi? niſi forte ipſam eruditionem? ut ſit plena ſcientia: fontis uitæ eruditio poſſidentis ipſam erudi/

tionem ſuam: quod eſt aperte dicere quia ille prædicator uere ſuis auditoribus uitæ uias aperit qui
exercet ipſe quæ preædicat: qui amorem uerbi quo alios erudit: fixum in corde poſſidet: nec tantũ/ Ber
modo memoria retentum quaſi collectum gremio ſemen iactat in terram. Idcirco namq; doctrina Tnl itor: Prrrs
ſtultorum fatuitas quia & ſi qua bona dicere uſu eruditionis didicerunt eadem tamen quæ dicunt
bona ipſi fatuo corde contemnunt.
CFauus mellis verba cõpoſita dulcedo anime eſtſanitas oſſium.
Multi per eloquentiam poſſunt amantibus & fauentibus ſuauiter pronuntiare bona: quæ ipſi nõ
amant: ea autem ſolum uerba ad ſanitatem oſſium tuorum hoc eſt: ad uirtutum tuarum ſpiritalia ĩ
crementa proficiunt: quæ ex interna animæ tuæ dulcedine procedunt.
CAnima laborantis laborat ſibi:quia compulit eum os ſùum. H 1
CConſtat iuxta litteram quia expulſus de paradiſo homo cotidianum laborem ne deficiat exercet “l⸗ 5 —Ex⸗ = eA

compulit eum os ſuum: quando cum ſerpente loquutus eſt: quando uetitum tetigit: ut exilium 2*½ PrXſe

. ₰„
longum cum labore ſufferat: & in ſudore uultus ſui pane ueſcatur: ſed & doctorem os ſuum ut la⸗ M.and aj ſer Aost
boret compellit: quia neceſſe habet agere bona quæ dicit.

¶ LAUir inſipiens fodit malum:⁊? in labiis eius ignis ardeſcit.

„ „ —

CAiu iniquus lactat amicum ſuum:⁊ ducit eum per nianfhon bonam.

CEt propheta ait: ut iniq; agerent laborauerunt: poreſt & de heretico ſpecialiter intelligi: qui pul-/
cherrimos ac florentiſſimos diuinorum eloquiorum campos: noxio linguæ ſuæ uomere rumpit:
ut de internis eorum finibus: ſenſus impios qui ibi non inſunt eruat. In cuius labiis ignis ardeſcit:ꝗ 4. rrre
ſe ſuoſq; auditores ĩ perpetuũ pdat. Vñ & iacobus lingua inquit cõſtituitur ĩ membris noſtris: quæ
maculat totum corpus: & infſãmat rotam natiuitatis noſtræ infläãmata a gehẽna.

CPoteſt & de heretico & de omni fautore malorum accipi: quoniam laudatur peccator in deſide,, 11 9
riis animæ ſuæ: & qui iniqua gerit benediciturr. ſ
CQAui attonitis oculis cogitat pꝛaua moꝛdens labia ſua perficiet malum.
¶Grauius eſt: perficere maſum quam fſacere:non ſolum autem ille perficit malum: qui per membra
ſui corporis: peruerſum quid operatur & noxium: uerum etiam ille qui fixa intentione malum pyap o / peE
trare diſponit: ſolent enim ſuperbi indignantes labia mordere: ſolent attonitos habere oculos: & & — — Fasſ r
præſentia non uidere dum aliqua diu taciti ſedula mente pertractant. Vnde datur coniici ꝙ atto/? J — ter/ .H
niti oculis praua cogitare dicat eum: qui ſic mala quæ facit inquirit: ut quæ ſe in futurum retribu-
tio malorum operum ſequatur non uideat.
CWMelioꝛ eſt patiens viro foꝛti:⁊ qui dominatuꝛ anime ſue:expugnatdꝛe vrbium. „ 6 † -
CMinor eſt uictoria urbes expugnare quia extra ſunt quæ uincuntur: maius autem eſt ꝙ per patieẽ-Tl. r 6 4 1
tiam uincitur: quia ipſe a ſe animus ſuperatur: & ſemetipſum ſibimet ipſi ſubicit quoniam eum pa/
tientia in humilitate tollerantiæ ſternit.
C Sortes mittuntur in ſinum:ſed a domino temperantur.

Liber Secundus.c.xvii.

CSicut ſortes palam in ſinum mittuntur aut clauſa in ſinu continentur:diuini autem ẽ iudicii cui⸗
. ſors elata palmam teneat: ſic hominum facta in præſenti quidem uita latent: ſed cuius ſint meriti pa
geſla fin Pen gP*αnea˖ teſcet in futuro prolato uidelicet tunc ac manifeſtato iudicio ſingulorum quaſi de ſinu examinis
P-leͤ diuini. CAPIITVLVM. XVII.

—,,— —— —
—

Elioꝛ eſt bucella ſicca cum gaudio:quam domus plena uictimis cum mrgio.
Melius eſt parua bona cum charitate facere ſine ſcientia prædicandi. hoc eſt eniʒ ſiccã
eſſe bucellam: quam magnis effulgere uirtutibus: cum admixtione diſcordiæ:
CSeruus ſapiens dominabitur filiis ſtultis: ? cetera.
Seruauit quilibet peccator:delictis ſuis ſubditus olim: qui poſt conuerſionem uitæ ſuæ ſapiens effe

tate dei: per acceptam ſidem tepeſcentibus actu uel prædicatione ſua: eis prælatus dominatur: atq;
9 inter fratres perfectos ſcilicet ſanctos ſupernæ patriæ hereditatem diuidet.
ren f. CSicut igne pꝛobatur argentum:⁊ aurum camino:ita coꝛda pꝛobat dominus-
Argentum quippe uel aurum: ſi reprobum eſt igne conſumitur: ſi uero probatũ igne declaratur
ſic nimiꝶ ẽ ſenſus uniuſcuiuſq; operãtis: nã qualis ſit in eo ꝗc laudatur: uel uituperatur oſtenditur.
Coꝛona ſenum ſfilii filioꝛum:⁊ gloꝛia filioꝛum patres eoꝛumam,.
. Senes dicit patriarchas & prophetas ꝗ a filiis filioꝶ:hoc ẽ a ſucceſſonibꝰeoꝶ apoſtoloꝶ digna'lau
rokes e. s wicn de cælebrantur: & gloria ẽ prædicatoꝶ noui teſtamẽti quod filii ueterũ patrum eſſe meruerunt.
Bemma gratiſſima expectatio pꝛeſtolantis quocumqʒ ſe uerterit pꝛudenter intelligit.
,CQui præmia futura ſideliter expectat quaſi gemmæ ſplẽdidiſſimæ poſſeſſione lætatur. Nam & in
Pr, .1. lBer⸗ ., miatn feng. euangelio negotiator ſapiens pro acquiſitione prætioſæ margaritæ:ideſt deſiderio cæleſti omnia
J. Zriina 2 quæ habuit uendidit: taliſq; exactor ſiue aduerſa.ſeu proſpera contigerint a ſua intentione non fle/
õ Aun enn wes* Gtitur: prudenter intelligens: qm diligentibus deum omnia cooperantur in bonum.
= lo. 5. n. CBSemper iurgia querit malus:angelus autem crudelis mittetur contra eum.
CAngelus crudelis immundus eſt ſpiritus qui a domino contra peccantes mittitur:ut eos in præ/
ſenti affligat: ut ægyptios quibꝰ undæ: miſit in eos irã ĩdignationis ſuæ. Indignationẽ & iraʒ & tri
Xraher. l er , 3 01. . bulationem: immiſſionem per angelos malos: uel etiam poſt mortem ad interitũ rapiat æternuz.
S I. At contra ĩmittit angelum dominus: in circuitu timentium euʒ: & eripiet eos.
CExpedit magis urſe occurrere raptis fetibus:quã fatuo conſidenti ſibi in ſtultitia ſua.
N6n CEacilius erat doctoribus ſanctis furori gentilitatis occurrere: raptis a ſe populis aliquibꝰ: atq; a be
an e, eat &* 2. „—.

ſtiali eius ſeuitia: ad fidei pietatem prædicando conuerfſis: quam heretico cuilibet confidenti: in ſui

„ teſt urſæ nomine ipſa hoſtis antiqui malitia intelligi: cuius fœtus rapimus: cum eos qui erant nlii
Pkr r Ts AG diaboli cathetizando: & baptizando filiorum dei ſocietati adiungimus: & hoc plerumq; multo læ
uiore labore perficitur: quam ſit hereticum ad fidem rectam reuocare: uel catholicum praua agen-
tem:ad bonæ operationis ſtatum reducere.
1 e⸗ ¶Quidimutit aquam caput eſt iurgioꝛum. CAquam dimittere eſt
Aehgrn linguam in fluxum eloquii relaxare: quo contra in bonam partem dicitur: aqua profunda uetba ex
. ore uiri: qui ergo dimittit aquã caput eſt iurgiorum: quia qui linguam non refrenat concordiam
= diſſipat. Vnde ediuerſo ſcriptum eſt: qui imponit ſtuito ſilentiuz iras mitigat.
ka, ſapenz nn er Auid pꝛodeſt habere diuitias ſtulto:cum ſapientiam emere non poſſit.
TQuid ꝓdeſt populo iudæoꝶ indeli habere diuitias ſcripturaꝶ: cũ in his xpᷣm intelligere nõ poſ-
ſit: qꝗd heretico eiſdẽ habundare diuitiis: cũ unitatẽ fidei in eis diſcernere nequæat: ꝗd malo catholi
co expedit diuitias habere ueræ fidei cum ſapientiã piæ actionis habere neglexerit.
W , d, A,; „.c Omni tempoꝛe chligit qui amicus eſt: z frater in anguſtiis compꝛobatur.
12-- WPr- fs vec CQui dominum uere amat omni tempore eius cuſtodit amorem: neq; in anguſtia paſſionis deſe-
. Doz ere aennt rit quem in pacis tranquillitate confeſſus eſt.
Bomo ſtultus plaudet manibus:cum ſpoponderit pꝛo amico ſuo.
. l. Stultus eft qui cum animam fratris ſuſcipit regendam de ſuis gloriatur actibus: & non potius eiĩ᷑

humili compaſſione quicquid poteſt auxilii ſalutaris impendit.
CAnimus gaudens etatem floꝛidam facit:ſpiritus triſtis exſiccat oſſa.
,CQui interna ſpiritus ſancti conſolatione lætatur: etiam bonæ actionis flore decoratur: & fructus
.5 Frnden, lerk eias ſpræmiorum præſtolatur cæleſtium: qui uero triſtitia ſæculi quæ mortem operatur angitur pigue/
B dinem diuinæ charitatis: in robore uirtutum quas exercere uidetur hẽre nullatenus ualet:ſed quaſi
exſiccatis oſſibus marceſcit: quia in bonis actibus quæ facit gratiam dilectionis amiſit.
CIn facie pꝛudentis lucet ſapientia oculi ſtultoꝛum in finibus terre.
CIn facie quidem domini ſaluatoris lucet ſapientia diuinitatis: quam in carne apparens uirtutum
& doctrinæ teſtimoniis demonſtrabat. Verum oculi iudæorum non credentium terrenis potius
deſideriis perficiendis quam ſalutaribus eius monitis: intendebant: ſed & generaliter prudentes
grauitatem ſui ſenſus in ipſa etiã frontis ſpeciæ præmonſtrant: nec tamen ſtulti ad hanc admirãdã
ſectandam

. ei
NX. c ſa ELITr BRyrc N. NP.,
.

ctus: atqʒ flagrantiſſimo amore dilectione dei feruens filiis ſtultis: hoc eſt quibuſdã fidelibus a chari

9 J₰ e werr re . . „ . . . .
4 . r, I. Dere perſidia dogmatis: quia nimirum illud contra exteros hoc contra ſua uiſcera certamen agebant:po

—

CVerba ſapientiæ: aquæ comparantur: quia & lauant mentes audientium & irrigant: ne uel pecca-⸗ ſapu — —

ſectandamq; oculos mentis attollunt:ſed contra qualiter ad finem uoluptatum camalium pertin-
gant tota intentione perquirunt. Non eſt bonum damnum inferre iuſto: nec percutere principem
qui recte iudicat: & de ipſo principe ac iudice ſæculorum: qui pro noſtra ſalute percuti uoluit accipi
poteſt: de omnibus generaliter eccleſiæ rectoribus: qui uel facultatibus nudati ab impiis: uel ipſa
ſunt morte conſumpti. CAPITVLVM. XVIII.
NMWpius cum in pꝛofundum venerit peccatoꝛum contemmi:ſed ſeqiitur eum igno
minia ? oppꝛobꝛium. Qui longis peccatorum *4.”” fentu P t.
tænebris inuolutus ſemel de luce deſperat iam ex deſperatione paſſim ſibi peccandi ſre** V
na relaxat: ſed talis opprobrium futuræ damnationis nulla ratione euadit: quem abu-
“ ſus ſuæ iniquitatis: nulla diuini timoris memoria cohibuit.

Aqua pꝛofunda:verba ex oꝛe niri:⁊ toꝝꝛens redundans fons ſapientie.

„*

torum ſorde deformes remaneant: uel doctrinæ cæleſtis inopia tabeſcant: & quaſi nociua ariditate
deficiant: & quia eadem doctorum uerba fidelium quædam miſtica latent & occulta: quæ ſolertio-
re compræhendantur induſtria: quædam uero aperta: & cunctis audientibus facilia ad itelligendũ
profluunt rectæ hæc & aquam profundam: & torrentem dicit eſſe redundãtem. Poteſt autem & ira
diſtingui: ut quia ueteris teſtamenti ſcriptura tipice prolata ẽ dicatur de ea:aqua profunda uerba ex l
ſor⸗ uiri. Quia dominus & apoſtoli palam utriuſq; teſtamenti ſacramenta mundo reſerabant adiũ- = 1. Pr as
Jgatur de illis & torrens redundans fons ſapientiæ. tefe er. er,
Ger ba bilinguis quaſi ſimplicia ⁊ ipſa perueniunt vſqʒ ad interioꝛa ventris. a., . ſ
CBilingues ſunt cundii heretici: qui praua perſuaſione locutionis ſuæ mentes ſim plicium uelut pe — Teſ! ter
ſtifero ueneno ita corrumpunt ut ad ſanitatem difficile uenire poſſint.
CAQui mollis ⁊ diſſolutus eſt in opere ſuo frater eſt ſua opera diſſipantis.
Quia qui cœpta bona diſtricte nõ exequitur diſſolutione negligẽtiæ manũ deſtruẽtis imitatur. 3
CSubſtantia diuitis vꝛbs roboꝛis eius ?⁊ quaſi murus validus circundans eum. α . r1.. T eyi h
Non terrena ſubſtantia ſemper defendere poteſt: lImmo pleriq; propter diuitias ſunt capti uel oc & . Areen
ciſi. Vnde & eccleſiaſtes ait: diuitiæ conſeruatæ in malum domini ſui: pereunt enim in afflictõe peſ
ſima: melius ergo intelligitur ſubſtantiam laudare uirtutum quibuſcunq; habundat quaſi muro in

expugnabili cunctas hoſtium arcet inſidias. rrirs ar -er Eet B. ei.
CAnteduã conteratur exaltat coꝛ hominis ? cetera. g,. t erlne
CIQdeſt ante contritionem futuræ ruinæ uel damnationis præcedit elatio cordis: atq; praua actio. 91

CQui pꝛius reſpondet quã audiat ſtultũ ſe eſſe demõſtrat ⁊ cõfuſiõe digsnum. er 21 1.
Qui prius doctor eẽ deſiderat quã diſcat ſtultitiæ noxã nõ declinat. Qui iudicareꝓximorũ facta Or- D P. d. 57* 4
priꝰ quã plene cauſã utriuſq; partis dignoſcat. Inordinate feſtinat.ſe cõfuſiõe dignũ demõſtrat. pP Are dor †„
Spiritus viri ſuſtentat imbecillitatem ſuam. errr.r-r-
CEt ipſe uir ait: ſpiritus quidem promptus eſt: caro autem infirma.poteſt & de quolibet uiro ſancto rm P-pe, 6
accipi: qui carnis imbecillitatem ne in tentationibus cedat mentis fortitudine ſuſtinet. Ŕ
CSpiritum uero ad iraſcendum facilem quis poterit ſuſtinere:
CQuia q ad iraſcendum facilis eſt: nec ſeipſum poteſt ſuſtinere.ita ut iratus ſepe dicat: ea quæ poſt ad,, „
modum placidus quia dixerit pœniteat: & plerũq; an dixerit ignoret. Cuius tamen uheſania non/ Syy fFr-de en P ſe
nunquam per ſapientium modeſtiam facillime ſuffertur: atq; ex tempore ſopitur.
Bonum hominis dilatat uiam eius:⁊ ante pꝛincipes ſpatium ei facit.
CDonum charitatis ſiue aliaꝑ uirtutũ quas a dno fideles accipiũtdilatat uiam actiõis eorum: quia . hos L. or- ͤ̃
quãto magis gratia ſpũs ĩtus replẽtur: eo latiꝰforis bonoꝑꝶ operum greſſus multiplicant: atq; inter , 7
magnos eccleſiæ rectores: in futuro culmẽ ſortiũtur honoris. Aliter donũ ſpuale ſaluatoris quod J”M
mundo attulit: dilatauit uiam eius: quod ad plurimas orbis nationes per fidei & dilectionis ſuæ: p“ . Aus Prhrfen
ſentiam cõueniret. non ſolum populos ſed ipſos etiam erum dominos concupiſcentiis renuntia
re ac ſibi libenter obtemperare faceret.
CNJuſtus pꝛioꝛ ẽ:accuſatoꝛ ſui uenit amicus eins:⁊ inueſtigabit eum. . R——0„½
COmnis qui uere iuſtꝰẽ ubi peccãtiũ errata cõſpicit primo ad ſeipſũ oculũ cõſideratiõis inflectit. ſrrs i. 2d⸗.n apt
Dumq; ſuã fragilitatẽ ſollicitꝰ accuſauerit:ſic demũ ad corripiẽdos alios linguam benigniꝰ exerit:
ſed ille ꝗ ſuis fidelibꝰdicere dignatus eſt. Vos aũt dixi amicos: quia quecũq; audiui a patre meo no
ta feci uobis: uenit in cor eius per præſenuã diuinæ contemplationis: & quẽ mundum a ſorde ini/-
quitatis agnoſcit eius humilitatem digna mercede remunerat.
CContradictiones compꝛimit ſoꝛs:⁊ inter potentes quoqʒ diiudicat. ⸗
CSors eſt occulta & incompræhenſibilis prædeſtinatio ex diuina regula procedens. Quæ ĩter po/
tentes hoc eſt electos dum ſingulis propria aſſignat diiudicat.
¶Frater qui adiuuatur a fratre quaſi cinitas firma:⁊ iudicia quaſi uectes urbium.
Cum populus uterq; iudæorũ ſcilicet & gentium fraterna ſibi in xpo charitate cõſentit: unã iam —
catholicæ eccleſiæ ciuitatem conſtruit: & ſicut uectes urbiũ portas muniũt:ita dogmate utriuſq; te/ H — a r. 7.
4

. Pt. . . Jrrr -fease y 6n en —R
T.. Teenn zerr Re erlere, iſtrr XX J.. —ſ-

½

Liber Secundus.c.xix.

ſtamenti eccleſias p orbẽ quæ unam catholicam faciunt: ab infidelium incurſione defendunt. .
21, — = mels od⸗ LCum obſecrationibus loquetur pauper:⁊ diues effabitur rigide.
, . „/ phe ſte! CHumiles ſpiritu humiliter dominum adorant: ut euangelicus ille publicanus:ſuperbi ſua merita
iactant: ut phariſeus. S” 1
à I , 445 F CVir amicabilis ad ſocietatem: magis amicus erit quam frater. . .
rde, ps en DrLsD, † Credés ex gẽtib populus magis amatus a dno: quã iudaicus ſine fide perdurãs. In quo ſecũduʒ
Nel⸗ . ſ⸗ carnẽ natus ẽ. Põt & de apoſtolis ex iudæa natis ĩtelligi: quia magis eos amarent credentes ex gen/
tibus: quam ex ſua gente increduli. CAPITVLVM. XIX. .
Elioꝛ ẽ pauper ꝗ ambulat in ſimplicitate ſua: quã dines toꝛquẽs labia ſua:⁊ inſipics. .
AA C Melior eſt ſimplex auditor uerbi dei:ſi ea quæ intelligere in ſcripturis potuit operando 6
perficit: quã eruditus quiſq; ſi in illis quæ acute intellexit ad hereſim prædicandam labia i
MN'retorquet. Vbi non eſt ſciẽtia animi non eſt bonum: & qui feſtinus eſt pedibus offendet. n
Animæ quidem humanæ ſcientia uitæ cæleſtis eſt neceſſaria: quia nimirum ſine hac beata in perpe C
tuum eſſe non poteſt: attamẽ qui effrenatis ſenſibꝰ mentis plus appetit ſapere quam decet plerũùq; C
offenſionem hereticæ ſtultitiæ temerarius incurrit: quod in primis humani generis parentibus mi
ſtice ſignatum eſt: qui dum appetitu ſcientiæ maioris: uetitum contingere properabant:a ſtatu bea/ n
4 . . — = titudinis in qua conditi ſunt deuiantes in pœnam miſeriæ: & mortalitatis inciderunt. u
* K 3 rr, dbdn Stultitia hominis ſupplantat greſſus eius ⁊ contra deum feruet animo ſuo. C
CStultorum moris eſt: ut cum peccando uiam ueritatis deſerunt non ſe erraſſe fateantur: ſed ad cul C
114 , P par conditoris ſui reatus originem referant quaſi ip̃e occaſionem peccandi tribuerit: qui uel fragi el
fr-h. r Int . =“ „lIem fecerit hominem: uel ad tentationem eius hoſtem uerſutum admiſerit. Vnde & primus noſtri he
Ii I y Prwage war generis parens poſt præuaricationis exceſſum increpatus a do ad deſenſionem mox excuſando Et
refugit dicens. Mulier quam dediſti mihi ſociam dedit mihi de ligno & cõmedi: & ipſa mulier: ſer- (ꝗ
½ 4. pens inquit decœpit me. Ambo namq; in creatorem quod peccauerant retorquebant. Ille ꝙ mulie lh⸗
HZM 4 „„ . „Tem per quam periret a domino ſociam accepiſſet: illa quod dominus ſerpentem qui ſe deciperet l
=è / ſin paradiſo conſtituiſſet: quo contra ſapiẽs dũm præcatur: ut nõ declinet cor ſuum in uerbũ maluʒ D
ad excuſandas excuſationes in peccatis: ſed & ille ſuos ſupplantans greſſus contra deum feruet ani 1
mo: qui diuina imperia per ſuam inertiam contemnens inſuper ipſum dominum quaſi importabi dol
2 hominibus onera impoſuerit mente repræhendit inſana. Z u
o r e ert Biuitie addũt amicos plurimos:a paupere auũt ⁊ hi quos habuit ſeparantur. S iu
— CDinitiæ regni cæleſtis quæ per ſanctos doctores fidelihus tribuendo prædicanturmultos'amicos un
& eiſdem prædicatoribus: & earum largitori domino aſciſcunt a philoſophis aũt cæteriſq; gẽtium u—
errzſlre dAe, magiſtris: qa nil certæ beatitudinis in futurũ norunt ꝓmittere: & hi quos habuere ſeparantur: uideli .
cet conuerſi ad fidem ſpemq; dominicæ promiſſionis certiſſimam.
CAQui tantum verba ſcctatur:nihil habebit:qui aũt poſſeſſoꝛ ẽ mẽtis diligit animam ſuam. . d i
F.» W „ C Etapoſtolus ait. Nõ auditores legis iuſtiſcabuntur apud deũ: ſed factores legis iuſtificabuntur. Il
C--Tr., a-P- P E. Et ape artore icadeantur aPue NcJ
7, B Teſtis falſus nonerit ipunitus.⁊ qui loquitur mẽdacia peribit. MWrrd
- . Q¶ Redarguerat eũ ꝗq uerba tãtũ ſciẽtiæ abſq; opatiõis efficacia ſectatur: redarguit nunc illũ qui ipſa
uerba diuinæ auctoritatis male ĩterpetrãdo corrũpit. Qch ãt multa ſepiꝰiterantur firmitatis indiciũ
eſt. Vt ioſeph ſomniũ regis interpretans ait: & quod ſit ſermo dei: & ueraciter impleatur.
Mon decent ſtultum delitie:nec ſeruum dominari pꝛincipibus. OWYDWUMU
C Non decent hereticum delitiæ ſcripturarum: quia his bene uti non nouit: neq; illum qui ſeruus 5
vI-e pis ad.ſ⸗e ſlee- adhuc peccati eſſe ꝓbatur: præferri iuſtis in regimine eccleſiæ. G
CBoctrina viri per patientiam noſcitur. CDoctrina eccleſiaſtica per patiẽ/
en- Ja Te la e e tiam doctorum quam ſit perfecta monſtratur: quia dum magis afflictionibus ac morti corpus ſub/ .
dere quã a docẽdi officio ceſſare uoluerũt:oſtẽdebãt utiq; quãtũ eſſet ſalutaris.quã tãta ĩſtãtia defẽ 4
„ 5— 4. A ſare curarũt. Aliter: doctrina uiri p patientiam noſcitur: quia tanto quiſq; minus oſtenditur doctus 0
us P-pensfeen e dee Ter quanto conuincitur minus patiens: Neq; enim poteſt ueraciter bona docendo impendere: ſi uiuẽ/
do neſcit equanimiter aliena mala tollerare: recte autem ſubditur.
9 CEt gloꝛia eius eſt iniqua pꝛetergredi. CTQuia nimirum perfecti doctoris eſt
S F.. ſic alioꝶ ĩprobitatẽ patienter ſufferre: ut ſuã quoq;ʒ fragilitatẽ nouerit ab iniqua actiõe ſollerter ob/
vorw . ſeruare: Neq; enĩ aut mũditia ꝓpriæ cõuerſatiõis ſine tollerãtia ſufficit externæ pturbationis: aut ſi
is qni fortiter aduerſa foris ſuſtinet intus adhuc eneruiter iniquis motibus feruet.
.n.⸗ crx 73 rler Pl, CSicut fremitus leonis:ita ⁊ regis ira:⁊ ſicut ros ſuper herbam:ita hillaritas eiꝰ.
r dD 5 „Sa E. De dauid rege dicit qui in iudicio: & hilaris ac blandus iuſtis: & terribilis apparebat iniuſtis.
— CBoloꝛ patris ſilius ſtultus. Deus qui in ſua natura impaſſibilis ſemp ẽ:& pla/
cidus dolere tñ noſtro more dicitur: cuʒ hoĩes quos ad ſe credẽdũ laudãdũq; creauit: hoſti potius
„ „„ Tle. dT. maligno quã ſibi ſeruire conſiderat. Vnde & moyſes loquitur: pœnituit ꝙ hominem feciſſet in ter/ B
ra: & tactus dolore cordis intrinſecus: delebo inquit hominem quem creauia facie terræ.

Ettecta iugiter perſtillãtia litigioſa mnlter. 4

du
igt
ti
10
/

tet
mi
i

ico
um
deli

I.
4

ſcĩ

tie
nb⸗/
eſe
tus
ne/

i

u

¶ Feneratur domino qui miſeretur pauperis:⁊ uiciſſitudinem ſuam reddet ei.

IEE

Super

CSicut tecta perſtillantia pluuiam quidem de cælo ſuſcipiunt. Nec tamen hanc ad utilitatem ali-
quam diſpertiunt: ſed ad moleſtiam potius inhabitantium deriuant. Ita nimirum hereticorum ec-
cleſia:cæleſtium dona uerborum non ad ſalutem animarum: ſed ad ſuæ uſum nequitiæ male iter- 1
prætando:& contra catholicos litigando conuertit. tecta etenim perſtillantia mundas quidem plu here.
uiæ guttas accipiunt:ſed ſub tectis ĩ domo ſordidas reddũt: & hereticus limpidiſſima cæleſti oracu
li uerba auditu corpis haurit: at ubi hæc corde polluto attigerit auditornib'ſuis ſorde mixta miſtrat.
CPigredo immittit ſopoꝛem. Piger appellatur qui recte ſciendo quaſi
uigilat: quãuis nihil operando torpeſcat: ſed pigredo immittit ſoporem: quia pauliſper etiazʒ recte
ſentiendi uigilantia amittitur: dum a bono operandi ſtudio ceſſatur. recte autem dicitur. 4
CEt anima diſſoluta eſuriet. CNaã q ſe ad ſupiora ſtringendo nõ dirigit: neglectũ ſe * ⸗
inferius per deſideria expãdit. Et dũ ſtudiorum ſubtiliũ uigore nõ cõſtringitur: cupiditatis ifimæ faf
me ſauciatur: ut quo pꝑ diſciplinã ligari diſſimulat: eo ſe eſuriẽs p uolũtatũ deſideria ſpargat.

4.2

CFœneratur domino qui miſeretur pauperis: fœnus eſt pecunia ad uſuram commodata: qui eniʒ 4. Pavr.
miſeretur pauperis fœneratur domino: quia ideo erogat modica temporalia ut ab eo recipiat am/ .— ,
pliora æterna: huius ſententiæ ueritatem pro ipſo dominus: cum ſe elemoſynam facientibus dictu e e T S
tum eſſe prædixit: quamdiu feciſtis uni de his minimis meis mihi feciſtis.
CErudi filium tuum ne deſperet:ad interfectionem autem eius ne ponas animam tuam.
CSubiectum tibi quemlibet ſi errare conſpicis diligẽter caſtigare curato: quod ſi curari rennuit: ita Ten, aln aſü —1.
erga illum circũſpecte & temperanter age: nequid omnino in tuis uerbis uel actibus: unde amplius WM
peccet ĩueniat. Cui ſenſui opitulatur illud quod ſequitur.
CQui impatiens eſt ſuſtinebit damnum:⁊ cuʒ rapuerit illud apponet.
CSi enim duritia contradicentis fratris quem erudire cœpiſti prouocatus ipſe in impatientiæ uitiũ .
labaris:damnum profecto tuæ uirtutis incurris: & cum illi dunus forte increpando ſpem promerẽ Irrn rr-,
dæ ſalutis agendæq; pœnitentiæ quam habuerat rapueris: rationem pro eo quod fratrem ſcan- H
dalizaſti: diſtricto iudici reddes. Patet litteræ ſenſus: quia qui per ĩpatientiã inopiæ furto ſeruit aut PrD Pr-
rapinis damnum ſuæ animæ facit: & cum rem proximi tollit: & ſi non homini pro hoczcerte æter- —/
no iudici rationem reddere habet: unde alia editio ita hunc uerſum tranſtulit: male cogitans homo al.- 1. 1 KF.
multo damno affligetur: & ſi pernitioſus ſeruit: & animam ſuam apponet quam mirum cum pecu-
nia uiolentus abſtulerit: pro hac anima inuitus dabit homo indigens miſericors. Indigentem dicit
humileʒ qui ſe perpetuis bonis egere ſine ceſſatione recolit: talis namq; ut miſericordiam cõſequa
tur a diũo:nunquam ꝓximo miſereri recuſat. De quo & ſubſequenter annectit. — 1 1
CSESt melioꝛ pauper iuſtus quamvir mendax. SJDDBD ie P
CMelior eſt nãq; humilis corde:qui nihil ſuis fidit operibus quam qui ſe præexcellentia uirtutum
uiri nomine dignum ducens fallitur: neſcius dum ſuperbiendo perdit bona quæ geſſit.
CAbſcondit piger manum ſuam ſub aſcella nec ad os ſuum applicat eam.
Nemo ita piger eſt: ut ad os manum uel commedendo reducere laborem putet: ſed pigro labor O .
eſt: manum ad os porgere: quia deſidioſus quiſq; prædicator: ne hæc uult operari quæ dicit: manũ e Trrn P.
quippe ad os porgere eſt uoci opere concordare.
CTeſtis iniquus deridet iudicium.
CIIlud uidelicet de quo dicitur. Non ſalſum teſtimonium dices: uel certe uenturum de quo ſupra
dicitur:teſtis falſus non erit impunitus: & qui loquitur mendacia peribit.
CEt os impiorum deuoꝛat iniquitatem. CSicut famelicus refici cibis
deſiderat:ita impius ut iniquitatis exequutione ſatietur ardenter exquirit.
Parata ſunt deriſoꝛibus iudicia:⁊ mallei percutientes ſeiltoꝛuʒ coꝛpoꝛibus. . 18 49
CEt ſi reprobi ſicut prædictum eſt: uel iuſſionis uel cõminationis diuinæ iudiciuʒ derident: parata d pero- e a ſd.
tamen eos expectant iudicia damnationis: quæ ut mallei ferrum candens: ita eos in ſomace gehen
næ ſine fine uerberent. CAPITVLVM. XXxX. “
ECopter frigus piger arare noluit mendicabit ergo eſtate ⁊ non dabitureii.. . J . vf. g rt
CQui nuc pp deuidiã ĩ dei ſeruitio laborare neglexit. Vẽturo die regni mẽdicabit: & nõ 4 ”́ÿMVZẽ
dabitur ei: ꝗa quæcũq; ſeminauerit hõ: hæc & metet. Bene ergo regnũ dei æſtati cõparat: 4. er sre, L
EEKXH) qa tüc mœroris nii nubila trãſeũt: & uitæ dies: & æterni ſolis claritate fulgeſcunt. P r — 6.
CMulti homines miſericoꝛdes vocantur:virum autem ſideleʒ quis inueniet:⸗ .
Multi quidem miſericordes præſenti in ſæculo apud homines uidentur uirum autem fidelem eble- N. — — .
Ie

hoc eſt: qui recta intentione bonum opus faciat ĩueniri difficile eſt.
3 217
ℳℛ
Ebes p5 5.

IJuſtus qui ambulat in ſimplicitate ſua beatos poſt ſe filios derelinaget.
CNõ hoc ſecũdũ litterã ſemp ſtare põt. Nã beatꝰſamuel uir iuſtꝰ ac ſimplex:diſſimiles ſui filios re/ Pi
liqt: & achaz iniuſtus ac reprobus beatũ poſt ſe filium reliquit ezechiã: ſed filios iuſti dicit eos ꝗ exẽ .

pla iuſti ſeguuntur. Vñ nunc oẽs electi ꝓpter ſidẽ filii dicũtur abrahæ. Teſte apoſtolo ꝗ ait: ſi ãt nos J .
1. E irtire NXyS i — 4
xpᷣi:ergo ſemẽ abrahæ eſtis. Quibꝰbtiĩtudo nõ hui ſæculi ſed futuraꝓmittitut: Vñ recte ſubiũgitur

D.iber Secundus..xx.

., = Pie CRerx qui ſedet in ſolio iudicii diſſipat omnè malum intuitn ſo.“
e P ase, e CEt ſi enĩ in hac uita electi mala patiantur reproborũ: ubi uniuerſalis iudicii. dies appatuerint: oĩa
mala diſſipantur: & coronatis cũ dño iuſtis ſoli pœnas ſubibunt iniuſti. Quod etiam nunc per parx
tes agitur: cum quis ſanctorum uictor exierit de ſæculo: & ille qui euʒ tribulabat perſequutor digna
factis percœperit. Poteſt hic uerſus: & de electis accipi qui habent aliquando latentia in mente ma-
la:quæ ab aliis uideri non poſſint homimibꝰ: ꝗᷓ t ds cernit quãdo ea occulto reſpectu gratiæ de-
hH 7 pr I.4. 1. 4ſtruit:deniq; cõuerſus dñs reſpexit petrũ: & recordatus ẽ petrus uerbi domini: & cætera:
„ r er . . CQAuis poteſt dicere mundum eſt coꝛ meum: purus ſum a peccato: .“
1 „„ Trar⸗r arl. = CNotandum quod non ait. Quis poteſt mundum habere cor? & purus eſſe a peccato? ſed quis pot

dicere inquit mundum eſt cor meum: purus ſum a peccato: quia ſunt qui largiente diuina gẽa pnůt?⸗

luxta humanum modum:cordis & operis munditiam habere: unde eſt illud dominicũ. Beati muf
,„» . do corde: quoniam ipſi deum uidebunt: & in pſalmo quis aſcendet in monteʒ domini: aut quis ſta!
gF. P= . l = =dabit in loco ſancto eius? Innocens manibus: & mundo corde.Si enim nemo mundũu habet cor: neq;
ullus purus eſt a peccato. Conſequẽs eſt profecto:ut nullus aſcendat ĩ montem dñi. Nullus hoĩuʒ

ſtet in loco ſancto eius: quia uero cõſtat multos aſcenſuros in montem domini: ſtaturoſq; in loco-

ſancto eius: reſtat utiqʒ ut ſint multi mundo corde:& iuxta humanæ poſſibilitatis modũ puri a bec/

tiat:ſtulta eſt namq; propriæ laudis iactantia: temerariũ de ſua quẽq; iĩnocentia: uel iuſtitia gloriari
& quia ſũt ꝗ ſua laudate q̃ſi fortia: pximoꝶ uero facta uelut uilia: ſolẽt ĩprobare: recte ſubiungitur.
CPondus ⁊ pondus:menſura ⁊ menſura:utrũqʒ abhominabile eſt apud deuʒ.
Pondus & pondus hoc ẽ: maius & minus: menſura & menſura: ſimiliter maior & minor: utrũq;
1 123 Li.2 T ß 9 abhominabile eſt apud deum. Præpoſiti enim in eccleſia praue niuentes has duplices menſuras in
die ſerIer- . omibus hoc eſt in conſcientiis ſuis habent: quia bonum quod aliis imperãt ipſi minime faciunt:
& malũ quod in ſubditis dãnantiipſi perpetrare nõ deſinũt: pondus & pondus: menſuram & men-
ſurã:hypochritæ atq; heretici ĩ domibꝰhoc ẽ in ſenſibus ſuis habent: ĩ eo quod ſe mundos in cogi
tatione: & puros in actione ſua eẽ mentiuntur: cæteros uero uelut ſordidos atq; peccatores reſpuùt
& contemnunt: quaſi ſtatera doloſa & menſara duplici: aliter ſua: & aliter facta proximorum pen-
ant: ac per hoc in utroq; abhominabiles apud deum exiſtunt. diuerſum namq; pondus in domo
„l. „Aſua diuerſam habet menſuram: ut aliter uidelicet in ſemetipſo: aliter metiatur in proximo qui ſuis
* ene 1 ſe e n, O-,s Hſemper actibus quæ laudari: in aliorum uero quæ uituperari poſſint rimatur: & ideo talem iuſte ab
—d ꝗ— — * ιhominatur dñs:quia nimirum quãtũ ſibimetipſi abſq; meritis placet: tantum ſuperno ĩſpectori me
rito diſplicet. Verũ ꝗa periculoſũ ẽ cuiquã de aliena cõſciĩa iudicare: cuiꝰ ĩtẽtionẽ ſcire neꝗt: dat cõ/⸗
ſiliũ ꝗbus inditiis iuditiũ noſtri cordis ergaꝓximũ dirigere debeamꝰ. Nam ſequitur.
Ex ſtudiis ſuis intelligitur puer ſi munda:⁊ recta ſint opera eiũs. W
4, CQuẽcũq; enim uirtutibus ſtudere:modeſtiæ: continentiæ: auditioni ſapientium: & obſeruantiæ
ſ. 4&* Pl⸗ d. z. mandatoruʒ dei: maximeq; humilitati ac ſimplicitati uideris: huius munda eſſe & recta opera intel
lige:quem uero his contrarium iter tenere depræhendis: hũc uelut immundi ac diſtorti cordis ho
minem aut corrigere: & caſtigare:aut ſi hoc non uales uitare ac declinare: ne ab eo ipᷣe corrumparis
curato. Non uideri contrarium debet: quod hic ſtudioſi pueri munda eſſe & recta opera teſtatur ſu
pra uero ait. Quis poteſt dicere mundum ẽ cor meum: purus ſum a peccato: in hoc uerſu ſtudium
recte uiuendi ſuadet in illo pᷣſumptionem propriæ prauitatis diſſuadet.In iſto munditiã & rectitu/
dinem: qualis in hac uita eſſe iuſtorum poteſt docet habendam:in illo ſubtilitatem diumi exami-

Ei krein

—

cũ ſapientibus graditur: ſapiens erit. Sicut ecõtra amicus ſtultorum efficietur ſimilis.

Aurem audientem ⁊ oculum uidentem:dominus fecit vtrüqʒ. .
CAurem audientem dicit. Auditorem uerbi obedientem. Oculum uidentem doctorem erudituzʒ

. L.a4,; „ w. Nemo ergo cum ſe ſcripturarum ſciẽtia inſtitutum: & ad dicendum uerbum dei uiderit idoneum:
S — V 9 deſpiciat ſimplicitatem fratris: qui & ſi minus doctus ad prædicandum:non tamen minus eſt prõö-
2ò ptus ad diſcendum: uel ad implendum bona quæ didicit: ſed recolat quia qiu ſibi maiorem ſciẽtiæ

gratiam dedit: ipſe fratri quæ haberet ſpiritualia dona tribuit. Nec ſibi propter ſe ſolummodo: ſed

eriam propter fratris cõmoda tribuit bona quæ uoluit: dans unicuiq; gratiam ſecundum men-

ſuram donationis ſuæ. .
CNMoli diligere ſomnum ne te egeſtas oppꝛimat:aperi oculos tuos:⁊ ſaturare panibus.
CNoli diligere ſomnum peccati: & inertiæ: de quo apoſtolus ait: hora eſt iam nos de ſomno ſurge
re: ne te ſi non bene uigilare noueris: egeſtas in futuro: illa grauiſſima ubi nec ſtillam aquæ unam
ſitiens inuenire quæas occupet: aperi oculos tuos cordis ad uigilias ſanctas: & ſaturitatem tibi gau
diorum cæleſtium bene uiuendo conquire.
CMalum

ra ſr Prr

/

cato. Nec tamen ipſe quiſquam mundum ſe corde: & ĩmunẽ eſſe a peccato abſq; temeritate pronũ/

„ nis: qa hominum facta & intentiones diiudicat monet ſemper ante oculos habendam. Vnde & il-
1 .9 pr⸗. , lum locum antiqui interprætes ita tranſtulerunt. Cum ſederit rex iuſtus in ſolio iudicii: quis gloria
7. bitur caſtum ſe habere cor: aut quis gloriabitur mundum ſe eſſe a peccato? qui & hunc quem expo

nimus uerſiculum manifeſtius poſuere dicẽtes. Iuuenis ꝗ cũ iuſto ẽ directa erit uia illius. Qui enim

ie

Super Parabolas Salomonis.

CMalum eſt malum dicit omnis emptoꝛ:⁊ cum receſſerit tunc gloꝛiabitur. 1
CErgo & is qui æterna in cælis præmia comparare deſiderat: malum eſt quod in præſenti debet 1 . 12 9
ſuſtinere. Vt cum receſſerit de mundo tunc glorietur aperte perſpiciens quia nõ ſunt cõdignæ paſ- 4 r ſ „⸗ FgP
ſiones huius temporis ad futuram gloriam: quæ reuelabitur in nohis.
Aurum ⁊ multitudo gemmarum:⁊ vas pꝛetioſum labia ſcientie.
CHæc eſt gloriatio ſapientis emptoris: qui quãdiu emerit malum eſſe dicit quod ſecum agitur:cũ
autem receſſerit lætabitur ſe ſapienter emiſſe: ſic etenim etiam cæleſtis regni emptor: ubi hinc receſ
ſerit: exultabit comperiens labia ſcientiæ: ideſt doctrinæ ſpiritualis: qua uſus eſt in comparatione
cæleſtium: auro gemmis & uaſis eſſe aſſimilanda prætioſis.
CBSuauis eſt homini panis mendatii:⁊ poſtea implebitur os eius calculo. ,
CIn quocumq; membro quis amplius peccauerit.in eo ampliora in ultione patietur torm Eta. Vnf iel⸗ 7 Fr Pr.
de recte qui in lingua magis delinquit in ea plus arſurus eſſe perhibetur: dum os eius calculo qui ẽ .

.
7

a = LAle Wre.
lapis ignitus implendum eſſe refertur: quod accidiſſe cõſtat diuiti illi qui epulabatur quotidie ſple7 L A. A.
dide: cum in inferno ardens refrigerari ſibi a lazaro linguam petebat. Nam quia in uerbis ſuperua ““””Mß
cuis in epulando defluxerat in lingua amplius ardebat. ”MUd
C Ei qui reuelat myſteria:: ambulat fraudulenter:⁊ dilatat labia ſua ne cõmiſcearis.
CSi quis uoluerit tuis miſceri amicitiis: & hunc uideris prioris amici pandentem ſecreta: hunc ue- a .—rr =
luti perfidam caue. Dar⸗ — r bs!
CHereditas ad quam feſtinatur in pꝛincipio:in nouiſſimo benedictione carebit. 1 7 9
CQui per auaritiæ nequitiam in hac uita multiplicari appetunt in futuro ab æterno patrimonio Xα = Eal-al t
exheredes fiunt: aliter: hereditas ad quam feſtinatur in principio in nouiſſimo benedictione carebi .V
Qui gradum regimmis priuſquã ſubeſſe didicerit: ideſt ante tempus feſtinans præpoſterus accipit:/. ⸗, 1 eepi, r -
in nouiſſimo mercede benedictionis: quæ bonis rectoribus debetur: carebit: qui ad myſterium alta 1) S=

7%T

As

ris ĩdoctus & temerarius acceſſit: & ipſe in die nouiſſimo gratiam remunerationis quæ bene mini/ 1. 9 — Ln. =d L=&
ſtrantibus repromittitur perdet. Poteſt & ita accipi: ꝙ ꝗ in præſenti ſuas ulciſci uult iiurias: hic co⸗ —— D †+ vV
rona patiẽtiæ ĩ futuro carebit. Cui ſenſui potiſſimũ uidetur cõuenire quod ſequitur. 1r

C MNe dicas rẽddaʒ malum pꝛo malo expecta dominum ⁊ liberabit te. . IR
Quod etiam uerſiculo ſequenti aſtruit cum dicit. , ale Mäles
CAbhominatio eſt apud dominum pondus ⁊ pondus:ſtatera doloſa non eſt bona.
CDuplex namq; pondus: & ſtateram habet ſuo in corde doloſam: qui dum peccauerit ipſe neniam
petit a domino:& nihilominus peccanti in ſe homini ac pœnitenti: quod peccauit dimittere non
uult: eum qui deus eſt flectere ad miſerandum præcibus ſatagit: cum ipᷣe homo exiſtens. nullis ho V
minum præcibus flecti ad miſericordiam poſſit: qui iure quaſi iniquus ponderator abhominatu .12 k . he 4I
a domino: quia ſuas iniurias grauiores quam dñi mẽſurat. Verbi gratia. Nolẽs ĩdulgere ei qui ſuã T ATrk. prrtſrt
uxorẽ polluit: & poſtulans ſibi ĩdulgeri: cũ forte deſpõſatam xp̃ᷣi uirginem maculauerit: uel cene „- —I r, D. Rer
animam ſuam deo in baptiſmate conſecratam aliqua uitiorum ſorde fœdauerit. 1
A domino dirigũtur greſſus viri. 9 22
CQuicũq; hominum greſſus rectum iter incedunt:mon fit hoc libertate humani arbitrii: ſed gu- MI.. E brerrr
bernatione illius: cui dicit Eſaias:omnia opera noſtra operatus eſt in nobis. ſri weat
QAuis autem hominum intelligere potuit viam ſuam.
CIn hoc inquit manifeſtũ claret: qa ꝗcꝗd boni hẽt ꝗſq; a ſeipᷣo nõ hẽt:ſed ꝑ gratiã dei ꝗd nec ꝑ ſuii⸗
libertatẽ arbitrii qualis futurus ſit: qualiter: uel quãdiu uicturus intelligere poterit. s
Ruina eſt homini denotare ſanctos:⁊ poſt uota tractare. M
CCum peccatum ſit ulli hominum nocere: quanto maius eſt cum quis ſanctos dei offenderit ſiue of-eer e=e⸗ r= C
leſerit:& quaſi uile mancipium pro libito ſuæ uoluntatis eos oractare non timuit. Quomodo qua &
draginta uiri in actibus apoſtolorum deuouerint ſe non manducaturos neq; bibituros donec oc- l. 7 ſrr te) perl
ciderent paulum: & pagani ſepe ut legimus diis ſuis xpianorum deuotare ſanguinem: hunc uerſi-
culum antiqua editio: iuxta alium ſenſum poſuit dicẽs: muſcipula ẽ uiro citato aliquid de ſuis con/ ,
ſecrare. Poſtea aũt quã uotũ ſecit pœnitẽtiã agit. Et ꝗa utroſq;: & eos uidelicet ꝗ ſua uota cõtẽnunt Tha-
& eos q ut ſua uota cõpleãt ſanctos perſequuntur:dãnatio reſtat æterna: recte ſubditur.
CBiſſipat impios rex ſapiens.⁊ curuat ſuper eos foꝛnicem.
CNMoris autem fuit antiquorum: ut adepta de hoſte uittoria fornices ſibi erigerent in quibus uirtu
tum ſuarum laudes deſcriberent: ut in ſaulis opere legimus. Dominus ergo rex noſter non ſolum
impiorum deſtruet in fine malitiam: ſed & magnam cum electis ſuis eiuſdem triumphi gloriam 3” 5
perpetuo cælebrat:hunc uerſum antiqua tranſiatio ſic habet: uentilator impiorum rex ſapiens & ĩn- X 1 V . 3
mittet illis rotam malorum:ideſt pœnam: nullo fine conſumandam. Cui uidelicet rote contraria EA-⸗ P r rteſ
corona uitæ æternæ: quam repromiſit deus diligentibus ſe. e⸗ .
CZucerna domini ſpiraculum hominis:que inueſtigat omnia ſecreta ventris. J’
CDiuini afflatus illuminatio:cũ in mentẽ hominis uenerit: eã ſibi metipſi illuminãs oſtendit quzæ e
ante ſpũs ſancti aduentum cogitationes prauas & portare poterat & penſate neſciebat.

Z

Xxx iii

N

Liber Secundus.c.xxi.

„ CExultatio iuuenum:foꝛtitudo coꝛum:⁊ dignitas ſenum canities.

— . 2 — 5 . 2
2 J. -. dentia præditi: de his ga⸗ agenda ſunt ſalubriter conſulunt.
ù —,, .— 4 — 5

LZiuoꝛ vulneris abſterget mala:⁊ plage in ſecretioꝛibus ventris.

X.. & per hoc quod fons patimur: magis intus quod fecimus dolemus: ſicq; fit ut inter aperta uulnera
NA-tes - ele -. 5 corporis magis nos abluat plaga ſecreta uentris: quia ſanat nequitias praui operis occultum uuln
doloris: ſolet quippe uentris appellatione mens accipi: quia ſicut uenter conſumit eſcas: ita mens p/
tractando excoquit curas. CAPITVLVM. XXI.

bit ülud. CQuare cor regis & non potius hominum in manu
Eaei eſſe perhibet: cum ſcriptum ſit: quia in manu eius ſunt omnes ſines terræ: niſi for-
WeEte regem ſanctum quemq; appellat: qui uitioꝶ bella in ſeipſo uincere uirtutum mili-
tia nouit ſtipare: ſicut enim dns multifidis aquarum diuiſionibus terrarum fines late
ſimul & aeris implet: tegit quoq; aquis ſupenora cælorum: ita cor regis quocũq; uo/

bus tribuit. Ita & corda ſanctorum quibuſcũq; uoluerit digna donationib? reddit: neq; ullum ha-
bet pelagianiſta locum: quo abſq; dei gratia ſaluus fieri poſſit.
Wa CVeruerſa uia viri aliena eſt:qui autem mundus eſt rectum opus eius.
APD A HlIuſte coram domino uiuere proprium eſt humanæ conditionis. Vnde alibi dicit. Deum time &
7 andata eius obſerua: hoc eſt omnis homo: atꝗ peruerſe uiuit alienam profecto a natura humana
uiam incedit: peruerſa ergo actu aliena eſt: & contra naturam: qui autem mundus eſt in opere hic
ecte quod per naturam originaliter ſumpſit exequitur.
Melius eſt ſedere in angnlo domatis quam cũ muliere litigioſa:⁊ in domo communi.
N¶ Adeo uerum eſt meliꝰ eẽ ſedere in angulo domatis: ideſt in ſecreta altitudine uitæ continẽtioris
uã cum muliere mala:in domo quæ tibi ſit cum illa cõmunis: ut etiã ſi optima tibi mulier ducẽda

er angulum domatis: niſi uita religioſa? ab omni actione terrena remota: & a turbationibus uitæ

ribus ſuis inceſſanter tẽptationes mouetaurgia atq; ſcãdala ſeminat: imittit lites: cõcitat bella: diui-

pſis quieſcere ſinit: nec in fraterna dilectione cõnexos eſſe permittit.
Qui obturat aures ſuas ad clamoꝛem pauperis:⁊ ipſe clamabit:⁊ non exaudietur.
. . ſ. 2 CGeneraliter hæc accipiẽda ſententia: & nõ egeno tãtũ uel corporaliter ĩſirmo: nã & ꝗ criminibus
EE allienis nõ affectu miſericordiæ cõdolere: ſed iudicãtis mauult tenere cenſurã: oſtendit ſe necdũ ui/-
tiorum fœcibus eliquatum: neq; auditu diuinæ miſerationis exiſtere dignum.
CMunus abſconditum extinguet iras:⁊ donum in ſinu indignationem maximam.
. CQui iram diſtricti iudicis: quã peccando meruit placare deſiderat: elemoſynas det pauperibus: &
AN. A.-Pr hoc nulla delectatione fauoris humani: ſed tantum amore conditoris: qui cordium occulta reſpicit
2 ſic enim fit munus abſconditum:ſic ad mitigandum conditoris iram proficuum:ſi nullo extraneæ
Vde fre retributionis intuitu porrigatur:ſic implebitur quod ipſe præcepit: te autem faciente elemoſynam
neſciat ſiniſtra tua quid faciat dextera tua. “
CBGaudiũ iuſto ẽ:facere iudiciũ ⁊ pauoꝛ opantibꝰinigtatẽ. CGaudet iuſtꝰ cũ bonis deſu⸗
J. det opibꝰ:ꝗa ſperat ſe pp hæc: bonissemunerãdũ eẽ phẽnibꝰ:at uero reprobi dũ q dim mala ꝓhi
Pde/ buiſſe norũt faciũt: quãuis ſuæ luxuriæ ppłtratiõe carnaliter delectẽtur: mẽtis tñ pauore intemo ca
= rere nequæunt: qa ſe mala ppetua paſſuros pro his quæ temporaliter malefecerint non ambigunt.
¶Nir qui errauerit a nia doctrine:in cetu gigantium commoꝛabitur.
CGigantes dicit imundos ſpũs: de quibꝰbeatꝰIob:ecce gigantes inquit gemunt ſub aquis: & ꝗ ha/
J .. ſ bitãt cũ eis: ideſt ſupbi & malefactores ſpũs demonioꝶ cũ his quos decœperit hoĩbꝰpœnis ſubacti
PY. torquẽtur:hoꝶ enim cœtui ſociabuntur ꝗ a uia ueritatis errauerũt: ipſo iudice atteſtãte: ꝗ ſe illis di⸗
cturum eẽ prædixit. Diſcedite a me maledicti in ignem æternũ: qui paratus ẽ diabolo & ãgelis eiꝰ.
Pꝛo iuſto dat᷑ ipius:⁊ pꝛo recto iniquus. CIuſti & recti idẽ eẽ uĩdẽtur:ſed diſtat ĩter iĩm/
pios & iniquos: qd iniqꝗ ſũt oẽs reprobi: ĩpii uero ꝗ maioribus ĩplicatis ſcæleribus: uel nũquã ſanctæ
myſteria fidei perceperũt: uel poſt accepta ad apoſtaſiã redierũt. Vñ põt hoc loco ĩpius oĩs fidelium
perſequutor dictus accipi: Pro iniquoꝶ uocabulo generaliter oẽs mali ſignari. Et pro iuſto datur ĩ/-
pius:cũ ꝓ martyre pſequutor qui eũ morti dederit punitur: p rectis iniꝗ ꝗ eorũ iuſtitiã uidẽtes imi
tari nolebant. Dãnatur herodes non tantum pro inocentibus quos impiæ neci tradidit: ſed argu-
mentum damnatõis accipit: quia fidem magoꝶ ſeꝗ ad quærẽdũ dñm noluit: cũ eẽt iudæus: & pro
phetarũ dicta cognoſceret:hinc enim dñs ait. Regina auſtri ſurget ĩ iuditio:cum generatione iſta
J & condemnabit

₰ / . — . ł . Z . 2 — . „
e tate de v Caniriem ſapientiam dicit. Tunc etenim ciuitates cuiuſq; bene ordinatæ. Tunc res ſanctæ eccleſiæ
2, 5. recte aguntur: cum & fortiores quiq; uiribus: neceſſariis inſiſtunt operibus: & ſeniores maiore pru-

Cum enim exterius percutimur ad peccatorum noſtrorum memoriã taciti afflictiq reuocamur:

xzIcut diuiſiones aquarum ita coꝛ regis in manu domini quocũ qʒ uoluerit inclina

Iuerit inclinabit illud: quia ſicut diuiſiones gratiarum: iuxta ſuam uoluntatem: & angelis & homini

fferatur: melius ſit contempto cõnubio propter cõmitatum agni cælibem ducere uitam: alter: ꝗqd
ræſentis quieta: quid per mulierem litigioſam niſi perturbati ſæculi actio deſignatur? quæ amato

dit unitatem: pacem uiolat: amicitias diſſipat: eoſq; dũ uariis cupiditatib inflammat: nec in ſemet/

— — — — — ——J

— — —.—

,—., —

„ — —N——

S

BSubhbper parabolas Salomonis.

& cõdemnabit eam:& cætera:non qa ipſa ſua uirtute: ac potẽtia cõdẽnabit: ſed ꝗa ĩ eiꝰ comparatõe
cõdẽnabuntur ꝗ deuotionẽ eiꝰſcientes cũ multo faciliꝰpoſſẽt ſapiæ curã diſſimilabant habere
CTheſaurus deſiderabilis:⁊ oleũ in habitaculo iuſti:⁊ impꝛudens homo diſſipabit illud.
Claritas bonorum operum deo ſemper amabilis: & pinguedo dilectionis in ſcõꝶ eccleſia reful⸗
get. Verum reprobi non tantum uirtutes ſe non aſſequi: ſed & perſequi: & quantum ualẽt in bonis ), v 29
obruere feſtinant. Poteſt ſane hic uerſus de quolibet martyrum accipi:in cuius habitaculoideſt cor 2 W
pore anima ſancta uidelicet:theſaurus ſeruetur.habundat & unctio gratia ſpiritalis. at perſequutor ——
iprudens huiuſmodi habitaculum diſrumpere poteſt: theſaurum uero qui habitaculo tenebatur & s”cäsq
oleum: nequaquã tangere poteſt. Vnde dominus docet. Non timete eos qui occidunt corpus: &
poſt hæc non habent amplius quid faciãt. ”
CCiuitatem foꝛtium aſcendit ſapiens:⁊ deſtruxit robur fiducie eius.·
Ciuitatem fortium mundum dicit qui quõdã magnorum ſpintuum: & tyrannidi ſtultæ ſubactꝰ
ſeruiebat.Habẽs fiduciã uitæ in occulto eorum qui non ſunt du: ſed opera manuum hominũ: hanc
ciuitatem intrauit ille natus in carne: qui eſt dei uirtus: & dei ſapientia: deſtruxitq; per ſuos prædica-
tores cultum deorum:in quibus fuere confiſi ueritatis ignati: atq; in fide cæleſtium docuit habenda —
eſſe fiduciam:quæ nũquam poſſit deſtrui: ſed & quotidie ciuitatem fortium aſcendit ſapiens: & de⸗. Xé“
ſtruit robur fiduciæ eius. Cum aliquis fidelis doctor argumento philoſophorum: uel hereticorum:
uel etiam contumaces carnalium fratrum contradictiones quibus ſcelera ſua defendere: & alleuia Co P=
re nituntur apertione fidei eccleſiaſticæ caſtigationis diſciplina redarguit: atq; euiſceräãs annullat.
Teſtis mendax peribu::vir obediens loquetur uictoꝛiam. 1. .
Qui ſe deo ſeruire teſtatur: nec factis dicta exequitur peribit: qui autem fideliter ut promittit iuſſis *ι F⸗ = daa
ſubditur diuinis: huius loquæla ad uictoriam peruenit: quia dum per obœdientiam ſuam deſideria
uincere ſatagit: per iuſtitiam indicis poſtmodum uictonæ palmam percipit:
Cir impius pꝛocaciter obſirmat vultum ſuum:qui autem rectus eſt coꝛigit viam ſuam. . N.d. /.
Cludas qa ĩpiꝰcorde erat: quãuis ipo dño ſe redarguẽte noluit mala cœpta reſtrigere. Porro petrus „ 1 .
qa rect erat corde. : rectitudis amator reſpiciẽte ſe dño mox pœnitẽdo correxit qd negãdo delitt. & T't⸗ - H
¶Mon eſt ſapientia:non eſt pꝛudentia:non eſt conſilium contra dominum. ——
CQuæcũq; conſiliantur & ſapiunt heretici: nihil eſt & uanum & inutile. + — Perre-
CEquus paratur ad diem belli:dominus autem ſalutem tribuet.
CHominum quidem eſt deo deuote tempore perſequutionis animum præparare: corpus offerre
diſctimini ſed diuinum eſt adiutorium: ut cœpto labori agonis uictonia ſaluſq; ſuccedat.
= CAPITVLVM. XXII.
Elius eſt nomen bonum. quam diuitie multe.
4C Nomen bonum dicit non quoda turbis uulgi imperiti ſed quod fidelium quãuis pau

PS
5 .

W corum teſtimonio laudetur. Neq; enim bonus habere nomen bonum refugit ſed a bonis? Vettraen ae e
Aſolum quærebat laudari qui ait: ſi adhuc homimbus placerem ch riſti ſeruus nõ eſſem. No K5 r.) 12 G
men ergo bonum eſt nomen religionis: quod diuitiis mundialibus iure præfertur. Nam & ſi mur
dum quis lucraretur uniuerſum: merito hunc contẽneret tantum ut nomen eius ſcriberetur in cæ⸗-
lo: eiuſq; memoria & inter angelos: & inter homines ſanctos fingeretur æterna.
CSuper argentum ⁊ aurum gratia bona. AIIIIam ſignificat gratiam cum quis
pro bono opere laudatur a bonisummo pro collatis ei donis meritoꝑꝶ glorificatur pater ꝗ ĩ cælis ẽ
CBines ⁊ pauper obuiauerunt ſibi vtriuſqʒ operatoꝛ eſt dominus. ſ. 2. d. 6 QA H
CNeq; diuitem bropter diuitias honores: neq; pro inopia paupereʒ deſpicias: ſed in utroq; merito/ , rere e.
uenerare quia opus ſunt diuinum qui ad imaginem facti ſunt. — Pr
CCalidus uidit malum:⁊ abſcondit ſe. Innocẽs pertranſiis: afflictus eſt damno.
Malti ex principibus credidere in dominum: ſed propter phariſeos non confitebantur: ut de ſi/
nagoga non eicerentur: quia enim erant callidi uidebant malum perſequutionis quod immine- .
bat: & abſconderunt fidem pietatis: quam parumper conceperant. Innocentes uero apoſtoli petrã t Puns e, ep,
ſierunt itinere recto proſeſſionis quo cœperunt: & afflicti ſunt uerbere uinculis carcere & i pſa etiaʒ
morte mulctati. Vtrorumq; autem exemplum multi uſq; nunc & in certamine fidei & in commu-
nibus ſequũtur actibus: hunc uerſum antiqui interprætes manifeſtius: ſed in alium ſenſum tranſtu
lerunt: nequam puniri ualde ipſe diſciplinam accipit. Inſipientes auũt prætereũtes dãno afflicti ſunt.
SFinis modeſtie timoꝛ domini:diuitie:⁊ gloꝛia:⁊ uita.
C Vogeſtiam dicit conſtantiam operum bonorum: timorem uero domini illum qui permanet in 9 — 9
ſæculum ſæculi. quia nimirum perfectio uirtutum eſt: ad hunc animi ſtatum conſcendere: quo gra - e 7 — : AGor
tiam conditoris: uel ĩ modico timeamus offendere. Nihil prorſus ei memoriæ præponentes quæ ffe- er ⸗
alibi charitatis uocatur perfectio: ſoras mittentes timorem ieruilem uidelicet: uel incipientem: quo —, ———
eE n n „ NRE. — Er — i- er
meœtuit quiſq; ne forte peccando pœnis mereatur ſubigi. Quod auteʒ ſubiungit diuitiæ & gloria: T *yer
& uita. Quia ni mirum perfectio uirtutum eſt: in hac uita: ut timeamus dominum timore ſancto:
hoc eſt ſincera illum dilectione colamus: finis uirtutum in futuro. ut diuitiis hereditatis promiſſæ.
H xx iili

NL.iber Secundus.c.xxii.

Regni cæleſtis glotlam: & uitam ſine fine percipiamus a domino. Vnde petrus Itaq; eum uideris:
exuitabis lætitia ienarrabili & glorificate portantes finem fidei ueſtræ ſalutem animarum ueſtraꝶ.

„

Arma ⁊ gladii in uia peruerſi:cuſtos autem anime ſue longe recedit ab eis.
Dapliciter intelligendum quia peruerſi & armati ſemper ad nocendum proximis uerbo uel ope
re ſcæleſto: & ipſos parata ſemper expectat ultio diuini exa mmis: qui uero animam ſuam in æternũ
ſaluari procurat longe refugit ab huiuſmodi armis & gladiis: quia & mentem manũq; ſuam a ꝓxi
morum leſione reftenat: & ne animaduerſione diſtricti iudicis ipſe feriatur intẽta mẽte præcauet.
. Pꝛouerbium eſt adoleſcens iuxta viam ſuam:etiã cum ſenuerit non recedet ab ea.
CQGonſtat pleroſq; in ſenectute domino donante maturari a uitiis quæ adoleſcentes habuerãt: &
, , cötra nonnullos illo ſe deſerente:deſerere circa ſenium uirtutes quibus in adoleſcentia uidebãtur
Vile Parn WPd /Cilluſtrari: ſed quia multo ſepius quis memor eſt eorum quibus ab adoleſcentia imbutus eſt in reli-
òB quum uitæ tempus exequi conſueuit. Prouerbium eſſe dicit: quia quod adoleſcens quiſq; cœperit.

2

—.,.—

In ſenecta non matauenit:non tamen ipſe ſemper ita uenire confirmat. Idcirco autem huiuſmodi
Fprouetbium ponit: ut auditores ſuos a prima ætate uirtutibus ſtudere perſuadeat ne forte in ſene-
. 2 „ c(tute non poſſint deſerere ſtudia quibus in tenera ætate mancipari deſpexerant. Nam & quo ſemel
32 , ePc r e ſen imbuta recens ſeruabit odorem teſta diu. & græca narrat hiſtoria Alexandrum potentiſſimum
Otiis quibus paruulus adhuc fuerat infectus.
W¶Biues pauperibus imperat:⁊ qui accipit mutunm:ſeruus eſt fenerantis.
CPatet iuxta lram:ſed & diuites uirtutibꝰĩ iudicio occulti ĩſpectoris pricipantur eis: imo ĩ eoꝝꝶ futu
ro iudices exiſtùt ꝗ uirtutũ diuitiis caruerũt. Et ꝗ uerbũ doctrinæ ſalutaris accipit a doctore ſeruꝰẽ
eiuſdem doctoris: ideſt debitor implendi omnia quod illi magiſterii cæleſtis iure præcipit.
uel exemplo docuit iniquitatem: recipiet uindictam. Sed quod ſequitur.
CEt virga ire ſue conſumabuntur.
IIlam maxime iniquitatez uidetur dicere: quæ ĩmiti & impia mẽte peragitur: ut latrocinia exer
cere. homines ſeruitio præmere: tormentis laniare: morte perimere bouem uiduæ pro pignore au-

a Pr cut dominus ait. Oẽs ꝗ accœperint gladium: gladio peribunt. Ideſt qui iniuſte in alios ſeuiunt ipſa

pronus ẽ ad miſericordiam: benedicetur: de panibus enizʒ ſuis dedit paupenbus: huic ſimije eſt illd
iudicis eiuſdem: qui miſericordes ab impiis diſcernens ait. Venite benedicti patris mei poſſidete pa
ratum uobis regnum a conſtitutione mũdi: quia eſuriui & dediſtis mihi mãducare. Pnt ãt panes ꝗ
pauperi dãtur nõ ſolũ alimẽti ca rnalis ſed & doctrinæ ſpualis ꝗbus aia recreatur itelligi.
CEice deriſorem ⁊ exibit cum eo iurgium:ceſſabuntqʒ cauſe ⁊ contumelie.
CEice hereticum quem corrigere non potes de eccleſia: & cum illi libertatem prædicandi abſtule/-

5

ris catholicæ paci auxilium præſtabis. M²
AQui diligit cordis munditiam propter gratiam labiorum ſuorum habebit amicùm regem.
¶ LQui mundo corde recta prædicat iter illos annumerabitur: de ꝗbus eidem regi & conditorni ſæcu

loꝶ ꝓpheta dicebat. Mihi at nimis honorati ſũt amici tui deꝰ. Nã ſiꝗs gram labioꝶ recta pᷣdicado pᷣ

COculi domini cuſtodiunt ſcientiam.⁊ ſupplantantur verba iniqui.
CSuperna cõſpectio cuſtodit ſemꝑ in eccleſia ſciẽtiã ueritatis quã docuit. Verba ãt hereticoꝶ ĩmo
oĩs ſermo pietati & iuſtitiæ cõtrariꝰ ꝗ a do rege nõ ſeruatur cum ſuo auctore ſubuertitur.
¶Bicit piger:leo eſt foꝛis in medioslatearum occidendus ſum. =
CDicit ſæpe in animo ſuo is qui ad agenda bona opera piger eſt ad confitendum fidem quam cor
de tenet timidus. non audeo fidem quam noui foras profiteri:ne me perſequutor impius: qui fide-
lem audit perimat. Timeo ad exercendas uirtutum actiones in publicum progredi ne forte me uel
antiqui hoſtis aduerſitas grauior tẽtet: uel etiam homo quilibet peruerſus cum ſuorum turba deri-
deat:cum uitiis confundat: iniuriis afficiat. Aut ſicut multos iuſtorum qui ab eius uita diſcordant
tormentis: & morte conſumat. Leo inquit foris in medio.p. o. ſ. qd eſt aperte dicere: & uerba & ope
ra uirtutum: ubi oſtendi foris cœperint: ſtatim perſequutio homini multa ſpũum cõmittatur ĩmuũ/
4, dorum. Nec ualeo tẽtationibus reſiſtere: ſed impiis boni propoſiti uincor incœptis.
„e-g5) rge CSonea pꝛofunda os aliene:cui iratus eſt dominus incidet in illam. “?
“ 8ß CQui uerba uel oſcula mœretricis libenter amplectirur quaſi ianuã iam gehennalis pulſat abiſſt

quam nullus omnino niſi filius iræ illabitur.
Stultitia colligata in coꝛde pueri:⁊ uirga diſcipline fugabit eam.

niel ſcribit: ꝙ dedit deus pueris abſtinẽtibus ſcientiam: & diſciplinam in oĩ uerbo: & ſapientia. Vñ
feſtat

regem orbiſq; domitorem: & in moribus: & in inceſſu leonidis pedagogi ſui non potuiſſe carere ui

SðJèð 2 -ſled eSs TQui ſeminat iniquitatem metet mala. CCertum eſt quod is qui uel uerbo

ferre.lpſam de aduerſario cum poſſit uindicare non uelle. Talis uirga iræ ſuæ cõſumabitur quod ſi/

ſeuitia ſibimetipſis interitum conſciſcunt. Verum quod dicatur de impio ſequitur ecce de pio qui

mõſtrat: cordis ãt mũditiã cuſtodire diſſimulat: nequaquã æterni regis amicitia frui poſſe putãdũ ẽ

citoq; mordetur ſi pedem cautus non retrahit: ſi non membra tam uicina cohibet foueæ pœnali

C¶ Multos nouimꝰpueros ſapiẽtia præditos. Nã & Hieremias puer ꝓphetiæ myſteriũ ſuſcepĩt: ẽ Da

Super Parabolas Salomonis.

reſtat intelligere ꝙ pueros hoc loco non ætate ſed ſenſu paruulos ſignificat quales uetabat apoſto/ Pr5
lus eẽ eos quibus ait. Nolite pueri effici ſenſibus: ſed malitia paruuli eſtote. huiuſmodi .pn. pueros.i ſ-
animos ſtultitiæ uel laſciuiæ. uel inertiæ deditos neceſſe eſt iuuenili diſciplia caſti gari.& ad iuſtũ ui DW1¹
tæ tramitem pudentium uigore perduci. J WSW D
Aui calumniatur pauperem vt augeat diuitias ſuas.dabit ipſe ditioꝛi:æ egebit.
CConſtat quia rapaces. & ꝗᷓ pauperibus auferunt. & quæ iuſte uident᷑ poſſidere pariter oia perdent
cum in examine iſtricti iudicis pœnas pro his quæ geſſere recipient. Sed & is qui pauperem ſpiri-
tu fratrem calumniatur: uirtutibus eius detrahendo. ut per hanc uituperationem ipſe diuitias quas
deſiderat augeat.i.gloriam laudis humanæ maiorẽ: quaſi ſanctior accipiat. mœrito talis calumnia- 12 .
tor quicquid bonæ actiõis hẽre uidebatur amittit. & a fructu uirtutum uacuus in fine manebit. Huc re-l., e z.
uſq; pertingit titulus parabolaꝑ ſalomonis qui ſupra poſitus eſt: ex quo nouũ locutionis genus p/ 7
batur aſumpſiſſe. ut ea ꝗᷓ diceret non quaſi ad ahũ quẽ doceret loquẽdo ſed uelut ſolus ſecũ rtatioci
nando uideatur affari. Quaꝶ uidelicet parabolaꝑꝶ primꝰ ẽ uerſiculus: flius ſapiẽs lætificat patrẽ: filiꝰ
uero ſtultus mœſtitia ẽ matris ſuæ. VItimus iſte ad quẽ uſq; explanando puenimꝰ. Hic ad priorẽ lo
quendi modum reuertitur: ut ſpaliterad eum quẽ inſtruit uerbũ faciat q ita incipit. . 15 2
HM X„

. CInclina aurem tuam:⁊ audi verba ſapientie appone autem cor ad doctrinam meam. 0 9
CPulchrum initium ponit nouæ locutionis ut aurem patiter ad audiendum & cor apponere ad in/X 4 .E R e⸗
telligendum quæ ſibi ſapientes loquantur eum quem erudit iubeat. ad —
CQAue pulchꝛa erit tibi cum ſeruaueris eam in ventꝛe tno ? redundabit in labijs tuis.
CAſpera ſæpe nidetur incipientibus & inſuauis doctrina ſapientiæ: ſed cum eius uirtutem mtimo
corde percœperint: & operibus ſeruare cum hanc quoq; labiis propinare fratribus didicerint: pul-
chriorem hanc cæteris dogmatibus eſſe depræhendent. t . . .
TCEcce deſcripſi eã tibi tripliciter ĩ cogitationibꝰ ⁊ ſcientia vt oñderem tibi firmitatẽ ⁊ eloqnia. W
CVeritatis Triplicitex auditori doctrinã deſcripſit ſuà: ꝙ cogitare loqui opibus hãc exercere præcœ r5 DM
pit. qua deſcriptione triplici totus iſte libellus (ſiquis bene Onlidcrar)plenus refulget.
e CMõ facias violẽtiã panꝑi:qꝛ pauꝑ eſt neqʒ; còteras egenũ in poꝛta.qꝛ dñs iudicabit cãm eiꝰ. „
¶Potuit de quolibet paupe.uel egeno accipi.de quo dictũ ẽ ibi derelictꝰ ẽ paup. Ve& qa ſequitur.
1, ¶CEt conſinget eos:qui conſixere animam eius. QꝘᷓ Melius de illo intelligitur , 5
e qui cum diues eẽt pauper pro nobis factus eſt: & non ſolũ paup ut nos ditaret: ſed & in nos redime A hn + X = P gcrt
H ret cruciſigi dignatꝰẽ: Prohibet ergo ſapia ſolos auditores dño in came pᷣdicante niolentiã monẽq;ʒ
11 inferre ꝗqa nimi certus reſtat interitus eis qui in auctorẽ uitæ manũ mittere nõ timuerunt.
Moli eſſe amicus hoi iracũdo neqʒ ambules cũ viro fuꝛioſo ne foꝛte diſcas vias eius ⁊ ſumas? X A. 2. ana⸗
4 ſcandalum anime. “ CEt cum de oiĩ iracundo uel furioſo poſſet generali/
ter accipi:iteꝶ prohibet ſpãliter accipi de illo ꝗ contra ſaluatorem. & diſcipulos eius uheſana men-
te furabatur. A quorũ amicitia, & comitatu proh betur quicuͦs in eam credẽtes curã ſuæ ſalutis age
4 bant ne ex uicinia prauoꝶ & ipſi perirent: qd ex iudæ ſcariothis caſu fieni poſſe proparatum eſt. Ge
neraliter autem dicendũ. quia ſicut perfecti uiri peruerſos proximos non debent fugere. qui illos ſæ
. pe ad rectitudinem trahunt: & ipſi ad puerſitatẽ nũquãꝗ trahùtur. ita infirmi quiq; ſocietatẽ debẽt d
clinare prauoꝶ ne mala quæ frequenter aſpiciunt: & corrigere non ualent delectenturimitai.
)95) CMNoli eſſe cum his qui deſigunt manus ſuas:⁊ qui vades ſe offerunt pꝛo debitis. Si enim non
i habet vnde reſtituat quid cauſe eſt vt tollas operimentum de cubiculo tuo. ð
CNoli eſſe cũ his qui ſe cũ eſſent liberi ac ſibi uacantes: defigut manus in curas ſalutis maloꝶ: ſpon
ro dentes ſe rationẽ pro eoꝶ aĩabus dño reddituros. Si ille pro quo ſpopõdiſti non hẽt bona opa ꝗbꝰ
te liberũ ac ſecurũ reddat tuæ ſponſionis.ꝗᷓ tibi utilitas ẽ ut in die iudicii pro eius aĩa iudiceris. Amit
taſq; habitũ iuſtitiæ quo indutus eſſe uidebaris: ac nudũ ab ormamento uirtutum: exiſtere compro-
t baberis: quia quod domino teſte pollicitus es implere nequiueras. Hoc autem dictum non ꝙ curã
gerendarum animarum cum tibi regulariter impoſita fuerit ſuſcipere nõ debeas: ſed ne paſſim nul
e lo iubẽte doctoris tibi ac preſulis officium temerarius uſurpes. VMM
C¶ Ne tranſgrediaris terminos antiquos quos poſuerunt patres tui.
Ne tranſgrediatis terminos ſuper quos catholici ab initio ſtatuere doctores. õ
CAiciſti virũ velocem in ope ſuo:coꝛã regibus ſtabit nec erit añ ignobilles. C Quẽcumq; łe g erz ⸗
uelocẽ uideris in ope ſuo: uel in ope bono.qd erat ei facere ſtrenuũ atq; ſollicitũ: ſcito hunc in die

nouiſſimi examinis corã apoſtolis ꝗ c xpᷣo mũdũ iudicãtes ſedebũt eſſe ſtaturũ ꝗ uidelicet eoꝶ iuſ

ſa ſeruauit.neq; in pte ignobiliũ doctoꝶ quoq; cauere fecit errorẽ. i. ad ſiniſtrã iudicis eẽ ponendũ.
N QCAPIIVLVM. XxXIII. SS 24
Eando ſederis vt cõmedas cum principe diligenter attende quẽ appoſita ſunt ante fa.⸗ ð ech
Aciem tuam. ſtatue cultrum in gutture tuo ſi t habes aiam tuam in poteſtate. .
CPer allegoriam cuncta dicuntur. Qñ ſederis ad legendũ cũ magiſtro: ut uero pane uer f
bi reſiciaris diligenter intellige quæ ſcripta ſunt & de recreatione ſacræ lectionis in tua locutiõe cõ 2

ſerua ſi tamen talis es tantumq;ʒ eruditus qui in poteſtate habeas animam tuam. Nec quaſi indoctus

AY.iber Secundus.c.xxiii.

., . il . mente tua elrcunferaris omni uento doctrinæ. Guttur namq; pro loquela poſuit: quia uox in guttu
5 . 2, en- . fre eſt: cultrum pro diſcretiõe:quia cibos cum reſicimus cultro ſecante præponimus. Et ſedens. ut cõ
SrIer Wectes medat cultrum in gutturæ ſuo ſtatuit: quando is qui diuina ſedulus meditatur eloquia deſcreta ex

=–

—

Fore uerba depromit. Nec alia ſepius in lingua ꝗᷓ cæleſtis oraculi dicta reuoluit. Hoc autem eius eſt

facere qui in poteſtate habet animam ſuam:ideſt immobilem inter errores fallentium ſapientis ani

Imæ ſtatum ſeruare didicit: Vnde & recte ſubiungit.
C¶ Ne deſideres de cibis eius in quo eſt panis mendacii.
Quodeſt aperte dicere. Ne deſideres eius auſcultare ſermones: qui dulcedine mendacium dog
matum auditores ſuos fallere conſueuit.
p CNoli laboꝛare vt diteris.
rs Ferrc m z w cat: quam ultra menſauram capacitatis noſtræ quærere prohibemur:
. T. Sed pꝛudentie tue pone modum. IIlum uidelicet. de quo ſupra dictum eſt. Ne tranſ-
, . I gredlaris terminos quos poſuere patres tui. Hoc eſt terminos datos a patribus ueritatis & fidei
N. et e le Pn . Me erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes. quia facient ſibi pennas quaſi aqui/
Iler ke Ve. le:⁊ volabunt in celum. CNe erigas mentem tuam ad perſcrutãda
diuiniratis archana qᷓ penetrare non potes. Hoc eſt cæleſtibus ſolum ciuibus patent.
P. . Me commedas cum homine inuido.⁊ ne deſideres cibos eius.Quoniam in ſimilitudinem
Ile erdl en arioli.⁊ coniectoꝛis eſtimat quod ignoꝛat. “
CDe ſcripturis cum heretico non loquaris. quia inuidet humanæ ſaluti & mallet decipere quã cor-
rigi. Quoniam ſicut ariolus & coniector ſomniorum eſtimat quod ignorat.ita hereticus quæ non
= intelligit in ſcripturis pro utilibus interprætari præſumit.
X. D CCommede ⁊ bibe dicet tibi.⁊ mens eius non eſt tecum.
CSecurus inquit diſce:quæ dico & age quæ doceo:cum in his quæ docet ipſe fidem certam non ha
beat ſciens finxiſſe quæ docet. M
CCibos quos cõmederas euomes:⁊ perdes pulchꝛos ſermones tuos.
CSenſus peruerſos quos ab hereticis didiceras:neceſſe eſt ut uel per pœnitentiam corrigendus deſe
ras. uel poſt mortem pro his pœnam lugere cogaris: perdaſq; ſermones confeſſiõis: quibus eis præ
dicantibus humiliter fauendum eſſe putaueras.

CDinuitias ſcientiæ ſigniñ

„

C In auribus inſipientium ne loquaris quia deſpicient doctrinam eloqnij tui. ..
loh 12 * = & ρNKuic ſimile eſt illud euangelii. nolite ſanctu dare canibus neq; mittatis margaritas ante porcos. Si
Pl 2 cut ergo ſupra admonuit. ne hereticorum doctrinis auſcultares: ita nũc cohortatur ne amore uanæ
gloriæ ſeductus immundis hominibus paſſim archana ueritatis ingeras.
CMe attingas terminos paruuloꝛum ⁊ agrum pupilloꝛum ne introeas. Pꝛopinquus enim
eoꝛũ foꝛtis ẽ ipſe iudicabit cõtra te cauſaʒ illoꝛuũ. CPropinquũ paruuloꝶ & pupillorũ dum
appellat: qui cũ eſſet in carne:paupeꝶ magiſꝗᷓ diuitum conſors fieri dignatus eſt. Alioꝗqn idem dñs
eſt oĩum: diues in oẽs qui inuocat illũ.Poſſunt aüt congruenter pupilloꝶ ac paruuloꝶ noie illi de
ſignari:de ꝗbus dñs ait. Videte ne contẽnatis unũ ex his puſillis qui in me credũt. Dico.n. uobis ꝗa
angeli eoꝶ& in cælis ſemp uident faciem patris mei. qui in cælis eſt: Quoꝶ agros & terminos ꝗ attin
erit. Hoc eſt conuerſationem eoꝶ bonam inquietando leſerit. iudicium domini non euadit.
Non emulet coꝛ tuũ peccatoꝛes ſed i timoꝛe dñi eſto tota die. Quia hẽbis ſpeʒ in nouiſ ſimo:
4 ⁊ß5ſtolatio tua ñ auferetur. CSi tota die.i.toto tpe quo mõ in ſeculi huius luce cõſiſtis & pecca
toꝶe exẽpla uitaueris: & dñm timere ſatageris hẽbis ſpẽé beatæ retributiõis ĩ nouiſſimo. hoc ẽ cũ ad
uitæ finem perueneris ipſo atteſtante qui ait. Eſto fidelis uſq; ad mortẽ & dabo tibi coronam uitæ.
. Iei te 1 CNMNoli eſſe in conuiuijs peccatoꝛum.neq; commeſſationibus eoꝛum:qui carnes ad ueſcendum
conferunt. . WCarnet ad ueſcendũ conferre eſt in collo
cutionem derogationis uiciſſim proximorum uitia dicere: de quorum pœna mox ſubditur.
CAuia vacantes potibus ⁊ dantes ſymbola conſumentur:⁊ veſtietur pannis doꝛmitatio.

CSymbolũ græců nomèẽ ẽ & interpᷣtatur collatio. Eſt aũt collatio ſermonũ ſicut in cõſiliis ſolet: &

pecũiaꝑ: ſiue aliaꝶ reꝑ ut pᷣſens locus docet. Potibꝰergo uocat ꝗ de oppiobrio aliẽæ uitæ ſe jebriat
Symbolũ uero dare eſt ſicut unuſꝗſq; ſolet ꝓ parte ſua cibos ad ueſcendũ ita in cõfabulatione detra
ctationis uerba cõferre: Sed uacantes potibꝰ: & dãtes ſymbola ſicut ſcriptũ ẽ conſumẽtur. qa oĩs de
tractor eradicabitur: Veſtietur aũt pannis dormitatio quia deſpectũ inopem accinctis bonis operi-
bus mors ſua inueniet: quẽ hic alienæ uitæ exquirẽdo crimina detractiõis ſuæ lãguor p̃occupauit.

9 ι½ C Baugeat pĩ tu ⁊ mi tna ⁊ exultet q̃ gẽuit te. Gaudeat deꝰpr̃ de tua iuſtitia gaudeat & eccleſia

a onn, 5La-4 L . I eccle
. a e⸗s en 7 . m̃ tua & ſacerdos ꝗ te p graʒ baptiſmi regenerauit ꝗ te erudiuit a puulo de tuis bõis gratulet᷑ opibꝰ
YR Cni uhe?᷑cuius patri vlhbe. C Quærit diſputando quibus hoĩum ſceleribus maxima a dno

ꝗPPppcena ſeruetur. & ridet ipſe ratiocinando qa his abſq; oĩ dubietate: qꝗ p brioſitatẽ deuoluũtur ad lu
v . . ſg Xuriã: Cui inꝗt uhe? cuius patri uhe: Vhe æternũ ĩteritũ noĩat. De quo dñs uhe inꝗt hoĩ per quẽ ſcã
dalũ uenit. Patrẽ aũt cui uhæ ĩmineat uel hoĩem dicit a quo exempla praui opis foras qiq; ut pecca/-
ret accepit: uel certe diabolũ ꝗ intus in corde uirus peſtiferæ ſuggeſtionis infundit. De quo iudæis
. — al⸗ p*r dictum eſt

„

nit
lt⸗
ta

—

H

.— 0

7
17

α C Me inſidieris ? queras impietatẽ in domo iuſti:neq; vaſtes requiem eius.

Super Parabolas Salomonis.

dictum eſt uos & patre diabolo eſtis: & deſideria patris ueſtri uultis facere.
C Cui rixe:cui fouee. CRixæ quod concordiam ſeruare & pacem neſcit quẽ ebrĩe-
tas ſenſus impotem reddidit. Foueæ. quia paſſim in nolutabro uiciorũ oĩum cadere nõ trepidat qui 591 1
intet bona malaq; diſcernere quaſi mentecaptus ignorat. Illãq; ſepiſſime fſoueã ebrioſus incidit d 2* JInr i- 2
qua præſfatum eſt. Fouea enim profunda eſt mœretrix & puteus anguſtus aliena. 1 7

4 44 *

¶Cui ſine cauſa vulnera. CCQuia multi nimis potati uulne- 4, 49
ra per timorem in membris acceperunt quæ nulla fieri cauſa pertulerunt. — e ePr/
C Cui ſuffuſio oculoꝛum. CQuia immoderatus uini hauſtus

& caliginem uiſus corporalis: & cecitatem ingerit ſenſus interioris:
CNon ne his qui moꝛantur in vino:⁊ ſtudẽt calicibus epotandis. CNõ uetat bibere uinũ na ph.be . r=, ßF
ad neceſſitatẽ: ſed morari ultra tp̃s & utilitatem in uino & euacuandis alterutrum certare calicibus.
Iuxta illud Eſaiæ. Vhe qui potentes eſtis ad bibendum uinũ. & uiri fortes ad miſcendum ebrietatẽ. SHaras
COeculi tui videbunt extraneas.⁊ coꝛ tuum loquetur peruerſa.
CConſuetum & pœne naturale eſt uitium poſt ebrietatis uenena diffuſa in corde muliebrem ſeꝗ rrt lrrr
cõcupiſcentiaz: comitante prauitate ac turpitudine uerborum. ” „eye — r
CEt erit ſicut doꝛmiens in medio mari:⁊ quaſi ſopitus gubernator amiſſo clauo. dr veig W .
CIn medio mari dormit qui in huius mundi tentationibus poſitus præuidere motus irruentium ui . r. e —
tiorum quaſi imminentes undarum cumulos negligit. Et quaſi ſopitus gubernator clauum amittit „A aſ. .
quando mens ad regendam nauem corporis: ſtudium ſollicitudinis perdit. ̃ 3
CEt dices verberaucrunt me.ſed non dolui traxerunt me ⁊ non ſenſi.Quando euigilabo ⁊ rurr
ſus vina repperiam. ChVox percuſſi & dormientis exprimitur. Mens ð
quippe a cura ſollicitudinis dormiens uerberatur & nõ dolet: quæ ſicut imminentia mala non pro
ſpicit: ſic nec quæ perpetrauerit agnotcit. Trahitur & nequaquam ſentit qui per illecebras uitiorum
ducitur: nec tamen ad ſui cuſtodiam ſuſcitatur. Qui quidem euigilare optat ut uina rurfum reppe-
riat.quia quamuis ſomno ſtuporis a ſui cuſtodia præmatur: uigilare tamen ad curas ſeculi nutitur:
ut ſemp uoluptatibus debrietur. Et cũ ad illud dormiat in quo ſolerter uigilare debuiſſet illud appe
tit ad quod laudabiliter dormire potuiſſet
CAPITVLVM. XXIIII.
FGemulieris viros malos nec deſideres eſſe cum eis. Saas .rene -d
CNe deſideres eos imitari: quos cernis uitus illis de quibus commemoraui implicari: Pret mone r nael.
ſed potius ſapientiæ operam dare curato.
CIn doctrina repieboneur cellaria vniuerſa ſubiecta pretioſa ⁊ pulcherrima.
CCaællaria ſunt corda iuſtoꝶ ꝗᷓ nõ niſi per doctrinã ſapiẽtiæ donanis uirtutũ replẽtur.

C¶ NUir ſapiens fortis eſt ? vir doctus robuſtus ⁊ validus.

CNon omnis qui fortis etiam ſapiens eſt. Omnis autem Bbien⸗ & fortis eſſe dicendus eſt. Quia & ſi rpne n ., - Ae,
corpore imbecillis eſt ſi adſit ſapientia:omnia fortis adueriarii ideſt diaboli certamina uincit. t r.
CExcelſa ſtulto ſapientia in porta non aperiet os ſuum WM
CNon poteſt ſtultus ad ſapiam attingere adeo alta eſt quia in infimis iacet uitioꝶ. Qui & ſi in pᷣſen Ir. s E. Pape epery
ti ſe aliqd ſapere putat ĩporta tñ ciuitatis. i.in exitu huius uitæ inueniet nihil fuiſſe quod ſapuit.
CQAui cogitat mala facere ſtultus vocabitur. Ne putares ſtultum eſtiman“ / 1 „L
dũ fuiſſe eum quem hebetẽ tardumq;ʒ ingenio uideres palam oſtendit quia ille ſtultus ſit uocandus Ci. S ,
qui uel in cogitatione peccati ſuggeſtioni conſentit tamet ſi piger ingenio uidetur exiſtere: Non P
autem ille qui hebes ſenſu apparet dei tñ imperiis q̃ diſcere potuit obtemperare diſpoſuit.
WBSi deſperaueris lapſus in die anguſtie imminuetur foꝛtitudo tua. B
CNihil execrabilius deſperatione: quã qui habuerit: et generalibus huius uitæ laboribus: & quod iren Sene
maxime nocet in fidei certamine conſtantiam fortitudinis perdit. ”
CErue eos qui ducuntur ad moꝛtem.⁊ qui trahuntur ad interitum liberare ne ceſſes. j
CbPoteſt myſtice accipi.Erue eos qui ab hereticis decipiuntur: & rectam fidem prædicando libera M. rr. — = . Drr.
bonorum exempla monſtra eis: qui a male uiuentibus catholicis trahuntur ad interitum. Sed & ſi 2 ,? pH Len . Tic,
quos in certamine perſecutionis lapſos uel lapſuros aſpexeris: ſollicita hos exhortatione ad uitam —
reſtaurare ſatage. Si quos famæ perituros. ſi quos algore uideris: illis dato uictu & ueſtitu tecrea.
CCommede ſili mi mel quia bonum eſt.⁊ fauum dulciſſimum gutturituo.ſic⁊ doctrina ſapien“ „ d⸗ I e r.
tie anime tue. Cpatet facillime quod doctri/ n ef re, re r Hne
nam ſapientiæ melli comparet & fauo. Quia nimirum ſicut illud cibis. ita hæc doctrinis cæteris duil . ſſe
cedinem præſtat. Sed hoc inter utriuſq; ſignificantiam diſtat: quia mel quod in promptu eſt ad cõ/
medendum moralem litteræ ſuperficiem inſinuat: Fauus autem in quo mel de cera exprimitur: alle Ln .
goricam locutionem ſigurate denuntiat. Vt ſubducto litteræ uelamine ſuauitas ſenſus ſpiritalis:
aliquanto cum labore uel mora percipitur. .

Ne queras aliquam occaſionem: qua deroges homini iuſto.Ille eniʒ ſi ceciderit:cito admouet pe

(— ,— .* 1 Sae, , –

— rſr A E, wſ ar. e
A.iber Secundus..c.xiiii.

dem ſuum.ut careat uitio ꝙ quidem non iteratut in facto: ĩmpii ſic corruunt ut ulterius non re-
P-ſrs ) 1, P 410) ſurgant ſicut ſubſequenter addit dicenes.
r ¶ Septies enim cadit iuſtus ⁊ reſurgit.impij autem coꝛruunt in malum.
CQuõ aũt iuſtus appellatur? qa cadere eſt peccare? niſi quia de leuibus quotidianiſq; loꝗtur pecca
bt * 4 Rs lat! tis ſine quibus nec iuſtoꝶ quiſꝗᷓ eſſe in hac uita potuit. Quia mmiꝑ per ignorantiã: per obliuioneʒ
per cogitationẽ: per ſermonẽ: per ſubreptionẽ: per neceſſitatẽ: per fragilitatẽ carnis ſingulis diebꝰ
uel inuiti uel uolentes frequenter reatũ incurrimus. Et tñ regreſſi iuſtuſq; fidelis iuſtus eſt nec iuſti
tiæ iuſti piudicat lapſus humanæ fragilitatis. Vñ bñ cum de iuſti caſu loqueretur addit in malum.
Quia & ſi malũ eſt qd cadunt ne tñ malo in qd ceciderant hærere poſſint citius reſurgendo ꝓcurãt

——

ſentiunt ut ab hoc pœnitendo releuari deſpiciant.

cCLCeuat ei. Et auferat ab eo iram ſuã. CSupra iuſto inſidias tẽdere uetuit.nunc aũt ut
perltectũ te reddat in oibus: & inimicis cũ peccauerint aut aliquid aduerſitatis incurrerint inſultare
pꝓhibet. Ne forte ſi miſerante dño ad pœnitentiã ſalutẽq; aĩæ redierint ac tecuz amicitias fideles hẽ
re cœperint tũc erubeſcas quia illos aliqũ deſpexeris quos diuina gfa ad uitã reſeruauerat. Sed quã
“ . tum potes iacentibus condole. eoſq; ut reſurgere debeãt adiuua,Et ſi uotũ conatũq; tuum ſequitur
Prrr .e S affectus gaudebis de ſanato quẽ male habentẽ dolueras. Sin alias tuæ tñ beniuolentiæ apud dum
. fructu non carebis. Vel certe ita dicendum eſt. Ne gaudeas de caſu inimici ne forte dñs ſuperbiam
tuã qꝗᷓ illi abſq; dubio diſplicet:hoc ordine deiciens humiliet ut ie cadente in peccatũ ille reſpiciẽs ſa
netur. Time dñm fili mi & regẽ: iuxta qd apoſtolus ait. Reddite ergo qᷓ ſunt cæſaris cæſari: & ꝗᷓ ſunt
l. S We- dei deo. Neq; aliquid obſtat in dio: ut regẽ patrem & filiũ intelligas deſignari qui uno eodẽq; ſunt

diuinitatis honore colendi. Qui. n. non honorificat filium non honoriſficat patrem qui miſſit illuʒ⸗

è CEt cũ detractoꝛibus ne cõmiſcearis.

CIllis uidelicet qui dicunt ſe dũm patrem noſſe. filium dei in came apparentem nolunt recipere.
6 ¶Quoniam repente conſurgit perditio eoꝛum ⁊ ruinam vtriuſqʒ quis nonit. .

= 3Vtriuſq; dicit detrahentis. & eius qui illi ſauendo cõmixtus eſt,. Derogantiũ xpo principũ. & cœ-

pti ab eis populi & lacerantium fidem hereſiarcharũ: & auſcultantium illis auditorum.
CHec quoqʒ ſapientibus. Subauditur ignota ſunt: qñ reproboꝶ quiſqᷓ repentino ĩ/
. teritu rapiatur a ſeculo. Vel hæc quoq; ſapiẽtibus ſũt obſeruãda qᷓ docui:ne detractoribꝰ cõmilſceã/
lr. rn eraee Itur: a hoc ſpãliter uitio totum genus piclitatur humanum. Hüc uerſiculũ antiqua editio manifeſti
ver⸗ Uelte⸗ Rsa-, T us dicit.hoc dico uobis ſapiam agnoſcẽtibus. Qd ſequẽtiũ ſnĩaꝶ:nõ incõgrue põt eſſe principiuʒ.
CCognoſcere perſonã in iudicio non eſt bonũ. CSupra regẽ timere docuit & nũc pſonã in
iudicio cognoſcere uetat.Vñ colligitur ꝗa ita prĩcipibꝰ debitũ obſequium ſubiectos opontet impẽ
dere: ut nunquam reuerentiæ uel timoris eoꝶ reſpectu a uia ueritatis exorbitetur.
CXZabia deoſculabitur:qui recta verba reſpondet. Oſculum pacis & amo/
ris eſt ſignũͥ. Qui ergo reſpondet recta: labia deoſculabitur: quia quicũq; neglecta acceptione perſo
ve Lee narü ſola iuſtitiæ uerba ſequitur: iſte & inſipientibus grauis forte uidetur & auſterus. multos ti cum
H gbus pacẽ hnñt prudẽtes: multos ꝗ ſua dicta cũ amore amplectãtur ĩueniet. Sæpe & illos quos aduer
ſantes ſuis rectis aſertionibus tollerauerat: cõuerſos poſtmodũ ad meliora amicos recipiet: & ſocios
CPꝛepara foꝛis opus tuum ⁊ diligenter exerce agrum tuum:⁊ poſtea ediſices domum tuam.

C Quid eſt? præparato opere diligenter exercere:niſi euulſis iniquitatis ſentibus actionẽ noſtram ad

frugem retributionis excolere. Et quid eſt poſt agri exercitiũ ad edificiũ domus redire: niſi quod
, 1,„ Lode e. plerumq; ex bonis opibus diſcimus quãtum uitæ munditiã & in cogitatione cõſtruamus?Ille quip
4 èðU pe bonæ mentis domũ edificat qui primũ agrum corporis a ſpinis uitiorum purgat. Ne ſi deſiderio

rum ſentes in carnis agro proſiciant: intus tota uirtutũ fabrica fame boni creſcente deſtruatur.
Me ſis teſtis fruſtra contra pꝛoximuz tuum:nec lactes quemquam labijs tuis. MNe dicas quo
modo fecit mihi ſic faciazʒ. CHæc ad exercitiũ agri noſtri.i. ad cultum bonæ
actionis pertinent. I nnocentẽ uidebis proximũ falſo teſtimonio non ledere: peccanti cuilibet fidu
d 9 1 . , cid amplius peccandi adulando nõ tribuere. & malum pro malo reddere. Sic enim fit ut cum pri-/
T. I. .X K. mmos actus exterius bene compoſueris: poſtmodum ad interioris quoq; hominis excolendam mun
g PWCSE/ qiciam pertingas: & quaſi poſt exercitium agri & mentis: hoc habitaculum piis cogitationibus or-
nare alteriuſq; conſtruere incipias. Qd quia reprobi facere diſſimulant recte ſubditur.
. F.. VDer agrum hois pigri tranſiui ⁊ per vineã viri ſtulti:⁊ ecce totũ repleuerant vꝛtice:operue.
Pizn S* & E—caet runt faciem eis ſpine. Per agrum uineãq; pigni ac ſtulti tranſire eſt cuiuſlibet uitã
. negligentis inſpicere. Quã urticæ uel ſpinæ replẽt:quia in corde negligentium prurientia terrena
deſideria: & punctiones pullulant uitioꝶ: iuxta quod ſcriptum eſt. In deſideriis eſt omnis otioſus.

Et maceria lapidum in uinea uel agro ſtulti deſtructa iacet:cũ cœpta uirtutũ munimina: uel ĩprobi/

tate hoĩum maloge decœptus: uel immundoꝶ ſpuum pſuaſione callida quiſq; negeherdiu.

Brr. g .. rzr, P-lee,
— al 7 2 2
W. ly-r r = Serrre r-lrc,

2 . I. „

el. J. —0—E. At contra de reprobis. Impii aũt corruunt in malum. Quia infideles cũ ceciderint uel qd eſt graui/
FBey rnnr gesd G* us corruerint ut ſcriptura dicit ideſt cũ capitalia crimina perpetrauerint ita ſuo caſui delectando aſ

CC,ᷓi ceciderit inimicus ne gandeaſ:x ruina eius ne exultet coꝛ tuũ. Ne foꝛte videat dũs ⁊ diſpli

6
5

h.

H

4

te
h

ſ⸗

meruit gloriam: nam protinus audiuit beatus es ſymon bariona. & cætera.

SS Hr
*

Super parabolas Salomonis.

CFINIT LIBER SECVNDVS BEATI HERONYMI SVPER PARABOLAS SA-⸗
LOMONIS.INCIPIT LIBER TERTIVS. CAPITVLVM. XXI=.

SS E quoqʒ parabole Salomonis: quas tranſtulerunt viri eʒechie re/
N gis inda. . IHinc nouo ordine lo-
qui incipit: ut non ſicut prius quaſi ad audientem uerbum faciat: ſed ſe⸗/
ð cum ipſe quid ratio ueritatis habeat diſputando pertractet: in quibus ia/
mümmamen legens quiſq; uel audiens quid appetere: quid cauere debeat aper-
itiſſime dinoſcat. Quas quidem parabolas uiri Ezechiæ tranſtuliſſe refe-
runtur: quia fortaſſis ad eius uſq; tempora: diſperſæ habebantur a pluri-
S bus: prout ex ore ſapientiſſimi regis ſemel dictas exceperant: ſed per in-
R duſtriam illius collectæ in unum: & in huius libelli ſunt corpus inſertæ:
ANuoutrtandum ſane: quia in his parabolis multo ſunt plura: quam in cæ-

2 3
. õ .
8
=☛ ——29„
—
ſl — 6
—
——2=ðð
õ
—⸗ —

teris per allegoriam dicta ex collatione uidelice S quæ figuris
apteæ eſſe uidentur. 2

pE — = IHrrs . re G

. „ Qun1 Ls.- a 4— X=.
Bloꝛia domini celare verbaum.⁊ regũ gloꝛia inueſtigare ſermonẽ. g d,
CGloria domini eſt in carne apparentis humanitatis ſuæ infirmitatem: magiſquã diuinitatis æter-5 Tern e erer We,
nitatem mortalium oculis oſtendere. Et ſe potius operum miraculis ac myſticis locutionibꝰ: quam
apertis aſſertionibus uerbum ideſt dei filium fateri. Vnde multo ſepius in euangelio filium ſe ho/
minis: quam filium dei appellare conſueuit & gloria fidelium eius diſcipulorum eſt. diligenter eius
inueſtigare ſermonem: quo ſe deum etiam ubi patenter non dicit: myftice ſignificat. Quale ẽ illud, ₰AN
ego & paterunum ſumus. & cætera huiuſmodi. Deniq; cælans uerbi ætemitatem: & prætdens car ioh, e A e
nis infirmitatem: ait quem dicunt homines eſſe filum hominis? Cui rei eximius inueſtigator eius 2
ſermonis: quem antea ſepius audierat: rñdit:tu es xp̃ᷣs filius dei uiui. Nec paruam hac inueſtigatione
CCelum ſurſum:⁊ terra deoꝛſum ⁊ coꝛ regum inſcrutabile. äll
Sicut altitudo cæli: & profunditas terræ coniici ab hominibus non poteſt: ita ſcientia pro Ee S
phetarum & apoſtolorum: qui archana diuinitatis ſpiritu ſancto reuelãte cognouerunt: noſtiæ fra
gilitatis capacitatem tranſcendunt.
CAufer rubiginem de argento:⁊ egredietur vas puriſſimuz. 1, —B .
CAufer litteræ ſuperficiem de ſacro eloquio: & inuenies ſenſum puriſſimum: ſub uilitate litteræ re/- A-kt⸗ Wrrr- r. re
conditum: & ſub carnalium figuris cerimoniarum: ſpiritalia latuiſſe myſteria.
CAufer impietatem de uultu regis:⁊ firmabitur iuſtitia thronus eius.
Aufer impietatem perſequendi chriſtianos de animo ſaulis: uel alterius cuiuſlibet emulatorum
legis: & cum chriſtum prædicare cœperint: firmabitur iuſtitia cathedra eorum: quam prius ad rui/
nam ſuam impellebat impietas: quamdiu iuſtitiæ dei repugnantes: ſuam præponere certabant. Ite- 7
rum. auſer impietatem de uultu regis: & firmabirar iuſtitia thronus eius. Qui enim præſunt popu/? ie pa le . le⸗es r.
lis: ſi nolunt firmum eſſe ſolium ſuum: ſemper hilaritate & gratia. plenos uultus exhibeant. Ne perar: Neſrra.l! P) Ay Jenf

4

—

rogantiam rigidiores effecti: in muſitationem incidant plebis. 1 Nleas
Me gloꝛioſus appareas coꝛam rege:⁊ in loco magnoꝛum ne ſteteris.& cætera.
CSuperius præſulem monuit.nunc ſubditum: nam ſicut illi dixit: ut hilares uultus oſtendat ſubie-/-
ctis: Ita hunc admonet: ne in conſpectu maiorum arrogans appareat: ſed potius in mediocri lo-
co: ſuperius euocari mereatur: cui ſimile eſt illud dominicum. Cum inuitatus fueris ad nuptias: nõ
diſcumbas in primo loco. & cætera. Poſſumus autem in rege & principe: dominum ſignificatum in
telligere in cuius conſpectu nos ſemper humiliari neceſſe eſt monente apoſtolo Petro qui ait. Hu/

* 2 . 4 . j.
— f= Sr2 Pe P G /

miliamini igitur ſub potenti manu dei: ut uos exaltet in tempore uiſitationis. . , à J,
Anue viderunt ocuh tui. ne pꝛoferas in iurgio cito: ne poſtea emendare non poſſis: cum de ιn . raedt F. ,
honeſtaueris amicum tuum. G
CEt in euangelio dominus ait. Si peccauerit in te frater tuus: uade & cortipe eum inter te & ip-
ſum ſolum & cætera. e HM
CMala aureg in lectis argenteis:qui loquitur verbum in tempoꝛe ſuo. “
CSacra eloquia: rectiſſime lectis comparantur argenteis: lectis uidelicet: quia requiem præſtant ani-
mabus audientium: Argenteis autem: quia ſplendida fulgent uirtutibus patrum. Vnde ſcriptum ẽ.
eloquia domini: eloquia caſta: argentum igne examinatum. Quorum ornatui lectorum: mala ſu⸗ ſ. h, .. een
peraddit aurea quiſꝗs eadem diuina eloquia: & ſpiritalibus plena ſenſibus: & myſteriis: exponendo g X— 1* —. r
demonſtrat. Qui nimirum ſenſus apte mala uocantur: quia de arbore uitæ: ideſt dei ſapientia ſunt fannn, Rarn ler e
orti. Apte aurea mala:quia notitiam amoremq; perpetuæ claritatis: mentibus infundunt. Mala er/
go aurea in lectis argenteis: qui loquitur uerbum in tempore ſuo: quia qui uerbum dei oportune), é ſ e
nouit iuxta audientium capacitatem prædicare: modo exempla ac dicta patrum: per quorum cuſto * . 6
diam ad requiem perueniatur æternã: iuxta litterã replicat: modo ſuauiores in is ſenſt u ſpiritali’ Pr) 7

—

¶.iber tertius.c.xxv.

fructus quibus pia audientium deſideria paſcat. Remoto litteræ uelamine pandit.
“?”MU CInauris aurea:æ margaritum fulgens:qui argmit ſapientem ? aurem obedienteze,
MXA.-— ls ar“ . . T Recte humilis auditor inauri cõparatur aureæ. quia dũ libenter increpanti ac docenti aurẽ accòͤ-/
= K modat.Iam ſeſe ad recipiendũ claritatẽ ſapiæ cæleſtis præparat: iã ſupernæ lucis uiſioni appropiat.

AAS r dl. 1. P-r. — „Recte magiſter eruditus margarito fulgenti aſſimilatur: quia emendationem morũ: dum ſuperno
S rum ſcientiam deſiderantibus ac pie quærentibus animis oſtendit: quaſi aureo ornatui maiorem in
ſuper gratioremq; ſulgorem gemmæ ardentis adnectit.
Sicut frigus niuis in die meſſis ita legatus ſidelis ei qui miſit eum:Aiam illiꝰ règeſcere facit
CImportunũ uidetur oĩmodis tpe meſſis ningere. Nã & infra legimus: qũo nix eſtate: & pluuia in
meſſe: ſic indecens eſt ſtulto gloria. Sed tñ in feruentiſſimis paleſtinæ regionibus non parũ delecta-
bile eſt metentibus ſi ſubito frigus qũo in niue ſolet adueniat: qd incendia ſolis aliquantũ refrige-
2. „ ret:ſudorẽ laborantiũ tergat: ardentes tẽperet anhelitus. Cui recte frigori legatus aſſimilatur fidelis:
rgatuz P * 9P*ααιes qui menté eius qui ſe miſit prudenter agendo repauſat. Miſtice aut legatus ndelis: doctor eſt catho
eſ⸗ eer ſos licus: qui aũt mittit eum dñs. Porro dies meſſis in eſtu: ts eſt prædicationis inter furores perſequẽ-
tium. De quo dictũ eſt. meſſis quidẽ multa operarii autẽ pauci. Frigus niuis in meſſe: aliquantula eſt
quies prædicantiũ a perſecutione repugnantiũ. Recte ergo di ſicut frigus niuis in die meſſis. ita le-
gatus fidelis ei qui miſſit eum: aiam illius requieſcere facit: quia ſicut optabile eſt prædicatoribꝰ uer
bi cũ ab inſidelium rabie forte aliquid refrigerii accipiunt:nec facultas docẽdi negatur: ita ipſi quĩ
ad pᷣdicandũ eos miſſit dño gratũ eſſe conſtat:cũ ſalepram ab eo legatiõeʒ: etiam inter aduerſa ob
ſiſtentiũ fideliter cõplent. Deniq; ut lucas refert:reuerſis a pᷣdicationis officio diſcipulis:exultans ſpũ
ſancto patri gratias obtulit dicens: confiteor tibi dñe pater: dñe cæli & terræ & cætera.
Mubes ⁊ ventus ⁊ pluuie non ſequentes:vir gioꝛioſus ⁊ pꝛomiſſa non complens.
Huic ſimile uidetur qd ſuperius ait: ne lactes quẽquã labiis tuis. Sed ille uerſiculus ſpãliter hoc cõ/
¾ tinet: ne promittendo hoĩem ſuſcipias: & non cõplendo decipias. Iſte uero uerſiculus & hoc conti-

. 9
AI . CVPatientia lenietur pꝛinceps:⁊ lingua mollis confringet duritiam.
CQuãuis dñm peccãdo offendiſti: potes tñ eius mereri clemẽtiã:ſi patiẽter aduerſa ꝗᷓ tibi pro pecca
r. s WTce tis irrogantur pertuleris: humiliq; ſatiſfadnone duritiam domaueris contumaciæ prioris
LCJC‚ Mel inneniſti: commede quod ſufficit tibi. ne foꝛte ſaciatus euomas illud.
, Hoe, rr CDulcedinem inueniſti cæleſtis intellectus quæ ſpiritalium patrum officio: quaſi prudentiſſima-
e ſafe rum apium tibi labore miniſtratur. Vide ergo ne in ea plus ſapere appetas quam oportet ſapere: ne
dum ſumma intelligere ultra uires quæris: etiam quæ bene intellexeras amittas. Poteſt auteʒ in hoc
uerſiculo:tipice dictum intelligi:quod in ſequenti aperte ſubicitur.
Subtrabe pedem tuum de domo pꝛoximi tui:ne quando ſaciatus oderit te. .
1. „38 CEt ſi ẽt proximi cuiuſlibet allocutionẽ uel uiſitationẽ: melle dulciorẽ inueniſti: melius tñ eſt ut ra
= Püc D6 DRe — rius ueniendo: facias eum ſemper tuũ diligere aduentũ: quã ut uel una uice. tandiu cum illo mane-
faLA.) part, as. uel totiẽs ad eum uenias: donec te uidere faſtidiat: & ne redeas quærat.
Bẽs putridus:⁊ pes laſſus:gꝗ ſperat ſupꝑ infideli in die anguſtie:⁊ amittit palliũ in die frigoꝛis.
CEt Hieremias ait maledictus qui ſpẽ ſuam ponit in hoĩe:& ponit carnẽ brachiũ fuũ.Qui denti pu/
trido & pedi laſſo cõparatur: quia qui illud unicuʒ hoĩs bonũ hoc eſt adhærere deo & ponere ĩ deo
— Aſpẽ ſuã neſcit.Iſte nec uitæ pcipere cibũ:nec ad manſionẽ poteſt deſideratæ ſalutis ptingere.Et talis
Ple. o Wrer— J. l,. )— Aittir palliũ in die frigoris:qa & ſi in ſerenitate uitæ pᷣſentis habitu religionis uidetur indutus: ubi
tamen diſtrictio iuſti iudicii ingruerit:nudus omnimodis ab ornatu iuſtitiæ parebit: nec eoꝶ con⸗
ſortio dignus: de quibus ſcriptum eſt. Beatus qui uigilat & cuſtodit ueſtimenta ſua ne nudus am/
bulet: & uideant turpitudinem eius
¶Acetum in nitro:qui eantat carmina coꝛdi peſſimo.
CNitrum a nitria prouintia ubi maxime naſci ſolet nomen accepit. Nec multum a ſalis armoniaci
ſpecie diſtat:nam ſicut ſalem in littore maris feruor conficit ſolis durando in petram aquas marinas
quas maior uis uentorum uel ipfius maris feruor in littoris ulteriora proiecerit: ita in nitria ubi eſta/
te pluuiæ prolixiores tellurem infundunt: adeſt ardor ſideris tantus ꝙ; ipſas aquas pluuiales: per la-
titudinem harenarum concogat in petram. Salis quidem uel glaciei aſpectui ſimillimam: ſed nil ge
lidi rigoris. nil ſalſi ſaporis habentem: quæ tamen iuxta naturam ſalis: in caumate durare: & in
nubiloſo aere fluere ac liquefieri ſolet. Hanc indigenæ ſumentes ſeruant: & ubi opus extiterit pro lo
mento utuntur: Vnde iudeæ peccanti dicit propheta: ſi laueris te nitro & multiplicaberis tibi her-
bam borith: maculata es iniquitate tua dicit dominus deus. Crepitat autem in aqua quomodo calx
uiua:& ipſum quidem diſperit ſed aquam lauationi habilem reddit: cuius natura cui ſit apta figuræ:
. cernens ſalomon ait: acetum in nitro & qui cantat carmina peſſimo. Acetum quippe ſi mittatur in
nitrum: protinus ebullit: & peruerſa mẽs qñ per increpationem corripitur: aut per prædicatiõis dul
cedinem bona ſuadentur:de correptione ſit deterior: & inde in murmurationis iniquitatem ſuccen
ditur:unde debuit ab iniquitate compeſci. WMW

CSi eſurierit

3

nere poteſt: & illud quod dicit apoſtolus:habentes ſpeciem pietatis uirtutem autem eius abnegãtes

mn⸗
e
hoe

tta
e⸗

is.
⸗
ceo
ni
bi
G
n/

cl
n;
ſr

1n
lo
l.
1n
l

Pwz;

ſeſt. Melius eſt ergo in altitudine uirtutũ manere quẽpià libeꝶ a uinculis uxoriis: & a ſeculi huius ſe 9
fretũ deſideriis: ꝗᷓ cum carnalis uſu uoluptatis: quotidianis nefariæ mulieris contumeliis affici. . ns bo & ITrre o

. – ſed ipᷣm maledicũ oppuimũt. Neqʒ mmaledici regnũ dei poſſidebũt. Nõ aũr ſine cã dicit maledictũ
1W

7 —
— „

R

Super TParabolas Galomonis.

CSi eſurierit inimicus tuus ciba illum:ſi ſitierit da ei aquam bibere. D. A. s r I
CEt de corporalibus alimentis: & de ſpiritalibus poteſt intelligi.
CPꝛunas enim congregabis ſuper caput eius:⁊ dominus reddet tibi.
CNon de incendiis pœnarũ dicit. neq;.n. doceret ſapia ut bona faciendo inimico:perditionis eius
cauſam miniſtrares: ſed per prunam ſuper caput eius: ardorẽ caritatis in corde eius ſignificat. Fit.n.
nonnunquã: ut inimicus crebris uictus bñficiis: odioꝶ rigore emollito calorẽ in mente cantatis ex
cipiat: ac de inimico amicus fieri: & eum quem ininſte oderit redamare incipiat.
CGSentus aquilo diſſipat pluuias:⁊ facies triſtis lingam detrabentem. T=ll-⸗ 2.19)
Si hilari uultu audieris detrahentẽ: tu illi das fomitẽ detrahendi:ſi uero triſti uultu hæc audias: ut
dixit quidam uir dei: diſcit non libenter dicere: quod didicerit non libenter audiri.
¶¶Melins eſt ſedere in angulo domatis:quam cum muliere litigioſa.⁊ in domo communi. –
CDoma excelſus & ſecretus eſt locus: quod enim doma græce: latine dicitur tectũ. Deniq; in acti r g& M. 1er
bus apoſtolo& ubi petrus in ſuperiora ad orandũ aſcendit. ꝓ ſuperioribus. in græco doma ſcriptũ
1.

¶ Agqua frigida aie ſitienti:æ nuntius bonus de terra lõginqua.

CDicit pſalmiſta:ſicut ceruus deſiderat ad fontes aquaꝶita deſiderat anima mea ad te deus. Aqua ”Y”M
ergo frigida quæ ſitienti ardorẽ reſtringat. & nuntius qui de longe ueniens noua quælibet & inopi?!⸗: .Wq e fu⸗.
nata gaudia portet aſſimilantur: quia & dulcedo diuinæ uiſionis aiam diu deſiderantem cõſolatur aſ Tarn
atq; ab eſtu præſentiũ tribulationũ liberam reddit. Et angeli quotidie de rerra longinqua hoc eſt a
ſuperna patria deſcendentes in mundum: iuſtos uel inter tentationes ſpe cæleſtium roborant uel fi/
nitis tentationum certaminibus: ad palmam perpetuæ retributionis inducunt.

Sons turbatus pede:⁊ vena coꝛꝛupta:iuſtus cadẽs coꝛã ipio. Fons & uena uitæ ẽ os & Oes ⸗= = Pr .

lingua iuſti qui meditatur ſapiam: & loquitur iudiciũ. Et ſi hunc a diabolo ſuperari atq; in caſſũ redi ſe- r e-e aß
gi contigerit:mœrito fons turbatus aduerſario cõculcante. & uena dr eſſe corrupta. Euenit. n. ſæpe
ut qui maiori ſcientia præditi fulgebant: ad ultimũ plus uolentes ſapere quã fragilitati humanæ cõf
ceſſum eſt in ĩſipientiæ foueam deciderint. Vnde conſequenter adiungitur.
CSicut qui mel cõmedit multũ:nõ eſt ei bonũ:ſic qui ſcrutatoꝛ ẽ maieſtatis oppꝛimet᷑ a gloꝛia.·. ⸗. Mi⸗ a.⸗ ſlacf A-.
¶Dulcedo.n.mellis ſi pluſqᷓ neceſſe ẽ ſumitur:uñ delectatur os inde uita necatur:Dulcis quoq; ẽ re- WU
qſitio maieſtatis: ſed qui plus hãc ſcrutari appetit quã humãitatis agnitio pmittit:pſa hũc eiꝰ gloria
pᷣmit: qa uelut mel ſũptũ ĩmoderate: pſcrutantis ſenſũ dũ non capitur rupit. Nõ hoc aut ſolũ quiſq; lI
ſapiens attẽdere debet: ne altiora ſe ꝗrat. & ne fortiota ſe ſcrutatus ſit: ueꝶ ẽt ne ea quæ recte atq; uti/
liter ſcire potuit. immoderatis ſermonibus ſibimet minus utilia reddat: Vñ adhuc apte ſubnectitur. —

Sicut vrbs patens:⁊ abſqʒ muroꝝ ambitu:ita vir qui non põt in loquændo cohibere ſpũs ſuũ a= mi== p- 9 ⸗

CSi.n. muxꝑ ſilentii nõ hẽt:patet inimici iaculis ciiutas mẽtis: & cũ ſe p uerba extra ſemet pſam iacit N.. ann r .
apertã ſe aduerſario oñdit: quã tanto ille ſine labore ſuperat: quanto & ipſa quæ uincitur: contra ſe
metipſam per multiloquiũ pugnat. CAPITVLVM. XXVI.
emANAomogo nix eſtate ⁊ plunia in meſſe:ſic indecens eſt ſtulto gloꝛia:
RDGCANic uerlſiculus ne indoctis honor docẽdi cõmittatur pᷣmonet. Nix nãq; æſtate: & plu
GEAuiæ ſunt in meſſe pſecutiones infideliũ in tpe p̃dicationis euãgelicæ: quæ dũ grauiores .2
ornrte inſiſtunt: & calorem in mulris impediunt dilectionis: & fruges bonæ operationis 17 9 7 M
Eene fœdant. Quibus recte gloria quæ ſtulto confertur eſſe ſimilis aſſeueratur: quia ſi indo⸗ IFy- fedetes hl
cto cathedra docendi tribuitur: æquæ ſimiliter per hoc eccleſia ut infidehum perſecutione leditur yelka. J-l.l. b-L.-er
quod eſſe ueriſſimum arrianæ tempeſtatis calamitas probauit. ) ee rren rrrr. .
Mã ſicut auis ad aita tranſuolãs:⁊ paſſer quo libet vadẽsaſic maledictũ fruſtra ꝓlatũ in quẽ/ . S
piã ſuperueniet. CVerba quidẽ recte auibus cõparantur:qd ſonãdo ꝑ aera trãſuolẽt: ab Nada 4.2 99

ore uidelicet loquẽtis: ad aures uſq; audiẽtis. Sed diſtãt in eo:qa põt fieri: ut auis quo libet uolãs: eo
loco reſideat: ubi nil ei certe neceſſitatis aut utilitatis ſuppetat: uerba aũt quæ loꝗmur: non quo libet 4. . .
diſperſa in uẽtũ deffluunt: atq; euaneſcũt.ſed in auctorẽ ſuũ cuncta reuertuntur: & uel bene prolata “ — xe e
iuuant loquentẽ: uel mala ædita grauant.ltaq; ſi pro omni uerbo etiam otioſo rationem in die iu/-
dicii reddere cogamur: quanto magis autem maledicta: non ſolum ea quæ malitioſa mente in iſon .1
tem iaculantur. uerum ẽt illa quæ negligentiũ conſuetudine paſſim in quoſlibet proferũtur:nõ aliũ P aleds

xſruſtra ꝓlatũ.. n. maledictũ iuxta diuinæ diſtinctiõis irã in ĩpios ſe miſſũ: ut ẽ illud beati petri ĩ ſimo . l H 1.2
nẽ magũ: pecunia tua tecũ ſit in pditiõe. & ea q̃ in apoſtatas & hereticos eccleſiaſtica aiaduerſiõe p/ 2 .
ferütur anathemata. De ꝗbus dñs eidẽ eccleſiæ dicit: qcũq; alligaueris ſuꝑ terrã erüt ligata & ĩ cælis. ) „ —, .
CFlagellum equo:⁊ camus aſino:⁊ virga in doꝛſo impꝛudentiuʒ. 1

5

CEt quid per equũ niſi ſuperbũ:& qd per aſinũ niſi luxurioſũ quẽlibet ſigurat? & ideo neceſſe eſt.
6 Hr.,“ ut per diuinuj flagellum. elatio humilietur ſupetborum ut per infirmitatẽ carnis uelut p camũ co/

2 . . — — „ — * . „ ar „ „ * 7 .
hibeatur uoluntas lubricoꝑꝶ. Vt qui ſpõte cõuerti nolunt coacti flagellis cõuertãtur a uitiis: ſicut ait len⸗ P; d⸗ eat — e

Liber tertius.c.xxvi.

Propheta.In camo & freno maxillas eorum conſtringe: qui non approximant ad te.
¶Me reſpondeas ſtulto.iuxta ſtultitiam ſuam ne efficiaris ei ſimilis.Reſpõde ſtulto:inxta ſtul
). e P titiam ſuam:ne ſibi ſapiens eſſe videat᷑. CNon hæc inuicem ſibimet cõtraria de⸗-
9 bent uideri:non rñdere ſtulto iuxta ſtultitiã eius: & rñdere ſtulto iuxta ſtultitiã eius: utrũq;. n. pro tẽ
porum & perſonau diuerſitate cõmendat. dũ & ſtultus contẽnitur quia non percipit ſapiam: & ſtul
ta ſuperbia alia decutitur ſtultitia: iuxta qd apoſtolus dicit. factus ſum inſipiens: uos me coeg ſtis.
Claudus pedibus:⁊ iniquitatem bibens:qui muttit verba per nuntium ſtultum.
W Poteſt forte euenire ut ſapiens quilibet ſtultù in legationẽ mittat: neſciens quia ſtultus eſt nec ta-
men ipſe ſapientiæ ſuæ gloriam perdat in eo quod de ignoto bonũ quod audierat credidit. Sed ꝗ
hereticum ſciens mittit ad prædicandũ populis claudus eſt pedibus & iniquitatem bibens: quia &
operis boni foris inceſſum amiſit: & interiora ſui ſenſus: hauſtu ſtultitiæ debriat.
NQuomodo fruſtra claudus pulchras hʒ tibias:ſic indecens è in oꝛe ſtultoꝛum parabola.
B⸗ -s er⸗ Pr, Sicut.n.fruſtra claudus hʒ tibias cũ ambulare non ualet. Ita in decens E in ore cuiuſlibet qui in di
.. „ GC gne ſe agit ſermo compoſitus: dum per degenerẽ uitam ſtultus potius quã ſapiens eſſe approbetur
0 CQSicut qui mittit lapidem in aceruum mercurij:ita qui tribuit inſipienti honoꝛem.
3 P C Prer.) CQuiinſipienti ideſt heretico honorem docendi confert: non minus delinquit quam qui deos:
Irken ac delubra gentilium cultu ueneratur inani.
CQuomõ ſi ſpina naſcatur in mann tumulenti:ſic parabola in oꝛe ſtultoꝛům. W
CSpina in manu naſcitur tamalenti: cum in operibus qui carnalibus ſeruit illecebris punctiões ori

—

untur ſcelerum: Quibus recte parabola quam ſtultus proponit aſſimilatur: quia & ſi uerba pruden-

tiæ ſtultus dicere nouit: in his tamen uitiorum punctiones quibus uel ſeipſum uel proximum la

cerat uitare non nouit: ſepe namq; doctor imprudens in eo quod bona dicit aut ſancta oculte lau-

dem ab hominibus: aut uituperationem quærit aliorum.
Sicut canis qui reuertitur ad vomitum ſuum:ſic impꝛudens qui iterat ſtultitiam ſuam.
2 5, p, S „ rat rurſus oneratur. Et ꝗq admiſſa plangunt: ꝓfecto nequitiã de qua male ſatiati fuerant. & quæ men
) tis intima deprimebat. confitendo proiciunt: quam poſt confeſſionem dum appetunt reſumunt.
CNidiſti hoĩem ſapientẽ ſibi videri:magis illo ſpẽ habebit ſtultus. CHoc exponens dñs
ait in iudiciũ ego in hunc wundũ ueni ut gai non uident uideant. & qui uident cæci fiant.. R
CSBZicit piger leo ẽ in via leena in itineribꝰ.Sicut oſtiũ vertit᷑ in cardie ſuo ita piger i lectulo ſuo
p e 5. . (C CMalti c uerbu exhortatiõis audiunt: cauſantur de diabolo dicẽtes uelle quidẽ ſe uiã iuſtitiæ inci
“ e —– bere ſed ĩpediri a ſarana. ne hãc perficere poſſint. Sicq; hmõi excuſationis ſermonibus ſemper in le-

QGdo ſui corporis ſicut hoſtiũ in cardine uertuntur: & modo exire ad operandum: modo ad quieſcen-

dum redire proponentes:in ſuis iacere prauitatibus:nunquam deſiſtunt.
Abſcondit piger manus ſub aſcellas.⁊ laboꝛat.ſi ad os ſuum eas conuerterit.

3. =r CCC ber manum quippe operatio: per os uero locutio deſignatur. Pigro labor eſt ad os ſuum manum

ſuam porrigere.quia deſidioſus quiſq; prædicator non uult hoc operari quod docet. Manum quip
pe ad os porrigere eſt uoci ſuæ prædicationis opera concordare.
Sapientioꝛ ſibi piger videtur:ſeptem viris loquentibus ſententias.
CSeptẽ uiros loquentes ſnĩas illos dicit qui ſeptiformis ſpũs gratia pleni ſanctæ ſcripturæ nobis ſci
.„— „W ſe entiã miniſtrauerunt. Quibus ſe ſapientiorẽ ſtultus arbitratur: quia ſæpe nonnulli adeo menteʒ ab
4 * 2 7 I-lr agendis his quæ dñs præcœpit deſpicientes auertũt: ut ne hæc quidem oiĩia uel poſſe ab homine uel

, r debere impleri contendant: & quaſi ſapientiores. his qui diuina eloquia ſcripſerunt. ea hominẽ face
ee res, g T=t Ha, ve e non poſſe autumant: ꝗᷓ illi dictante ſpũ ſcõ hoĩem facere iuſſerunt. immo etiam ꝗᷓ multos homiĩes
ye lTfP= ee ge) ar LZiuuante ſpiritus eiuſdem gratia: perciſſe monſtrauerunt.

¶ Sicnut qui appꝛehendit auribus carnẽ ſic qui tranſit:⁊ impatiens cõmiſcetur rixe alteriꝰ.

CDicit apoſtolus: noli uerbis contendere: ad nihil enim utile eſt niſi ad ſubuerſionem audientium.

Quicunq; ergo duplex ſenſu eſt: & duobus inter ſe iurgantibus: mordaci ſermone capta fuerit auriẽ
cula eius: cito incipit & ipſe quaſi canis latrare & contentiones generare: ſed hoc ſapiens omnimo⸗

do uitat. Verba ſuſurronis quaſi ſimplicia: & ipſa perueniunt ad interiora uentris. Suſurronem

incentorem litis. & bilinguẽ appellat: qui ſimulat laudem uerborũ. & ꝗrit audire uñ iurgia ſeminet
CAuüo ſi argento ſoꝛdido oꝛnare velis vas ſictile:ſic labia tumentia cũ peſſimo coꝛde ſociata.
A P 1 P P. 7) Quid per argentũ ſordidum:niſi ſcientia corrupta & quid per uas fictile. niſi cor carneum deſigna
, 3 tur- Qd dum de ipſa falſa ſcientia ſe ornare ſatagit in ſua locutione contra ueritatem tumet: atq;
M per elationem magiſter erroris fit. L
CLabijs ſuis intelligitur inimicus:cum in coꝛde tractanerit dolos.& cætera.
Inimicus iſte põt hereticus non incongrue accipi:qui cum uerba prædicationis ſuæ ficta humi/
litate ſubmittit: corda innocentium & minus intelligentium demulcendo ſeducit.
Lingua fallax non amat veritatem:⁊ os lubꝛicũ operatur ruinas.
Lingua fallax prædicatio eſt mendax. Os lubricu: ſermo fucatus: atq; a luce iuſtitiæ alienus

¶ CCanis c uomit ꝓfecto cibũ ꝗ pectus deprimebat eicit. ſed cũ ad uomitũ reuertitur: quo leuatꝰ fue

☛ —

Super Parabolas Salomonis.
IE glorieris in craſtinum ignorans quid ſuperuentura pariat dies: ,
CNe ſecurus ſis aliquando futuro: quia etſi hodie te domino ſeruire conſpicis: qualis . . erres de at arrc..
eſſe ĩ futuro poſſis: & quomodo uitam finire prorſus præuidere non uales. Beatus enim
homo: qui ſemper eſt pauidus.
CSGraue eſt ſaxum:⁊ oneroſa harena:ſed ira ſtulti vtroq; grauior.
„ CGraue quidem ſatis eſt: quẽquam uel uno aliquo crimine capitali quaſi põdere ſaxi deprimi: uel
quaſi glareis arenæ innumeris peccatis leuioribus onerari: ſed utroq; grauior iia eſt ſtulti. Quia ni-
mirum hæc quo certius quã ſint mala pateſcunt: eo acrius animum ut caſtigetur compungunt. Ira
uero quia non corporale: ſed ſpiritale eſt uitium: quo minus depræhenditur: eo amplius grauat. Vn
de nõ abſolute irã: ſed irã ſtulti dicit: ſaxo & arena grauiorẽ. Nã ſapiẽtes qũo actus ſuos ac ſermões
ita mentis quoq; motus ſolerter exammare & caſtigare ſatagunt.
C Ira non habet miſericordiam:nec erumpens furor:⁊ impetum concitati ferre quis poterit.
Cuæ nobis ſunt appoſita & apponenda cætera celſi tonãtis dextera benedicantur omnia. Nõ d

uͤ

y 7 T- 1, 17 Pæ fferrr,

omni ira dicit: nam de mitiſſimo: ac modeſto uiro ſcriptũ eſt: quia exiit a pharaone: iratus nimis: GS
de ira ſtulti cuius in priori uerſiculo meminerat: quæ ubi excãduerit: mox uiſcera pietatis amittit fu
7 rori tantum ſuo nouit frena laxare. Alioquin de utili ac neceſſaria ira: dictum eſt. Melior eſt ira niſu.
Quia per triſtitiam uultus: corrigitur animus delinquentis.

8 Aelior eſt manifeſta correptio: quam amor abſconditus. .
nl CAmorem abſconditum hoc loco amorem dicit illicitum: ut eſt amor adulterinus: qui ob ſui tur/
4 pitudinem merito ſapientibus ne redarguatur abſconditur. Cui iure manifeſta correptio præfertur
quia abſq; ulla contradictiõe melius eſt quempiam deſiderio corrigendi palam corripere:quã ſtu/
dio ſimul peccandi clanculo diligere. 1
ſe CMWeliora ſunt vulnera diligentis:quam fraudulenta odientis ofſcltiaaa.
CMVelius eſt a dno ꝗ nos ut filios pater erudire cõſueuit uulnera afflictionũ ppeti: quã diaboli bladi denv, . e⸗ .p
hen Etis decipi: ſti hereditate priuet: noſtris fauere ſolet erratibꝰ: qᷓſi leue ſit malũ qd agi⸗ ennre J re . A2,.
. mẽtis decipi: qut nos cæleſti hereditate priuet: noſtris fauere lolet en qſi leu qdagi Per 6 A.⸗¹ A.lir
i mus: & ultra modũ peccatoꝶ noſtroꝶ ſeuiens tribulatio: quã dño diſpenſante toleramus.
Anima ſaturata calcabit fauum:anima eſuriens ? amarum pro dulce ſumet. 9 — 9)
D CAnima diuitum qui habent conſolationem ſuam: & quibus dicitur a domino: uhe uobis qui ſa?De Pr) 4 h'ſen of
turati eſtis quia eſurietis: ſpernit auditam cæleſtis regni dulcedinem. Anima autem eorum qui eſu⸗ ⸗
8 riunt & ſitiunt iuſtitiam: etiam aduerſa ſæculi pro domino: Immo ipſam mortem perpeti: dulce ha oraePe. 4 — — ABHrer.
he bet. ſciens ſe per poculum amaritudinis ad gaudia perpetuæ ſalutis eſſe uenturam. Ri
n ¶ Sicut auis tranſmigrans de nido ſuo: ſic vir qni derelinquit locum ſuũ. M
Sicut auis quæ negligit oua:ſiue pullos quos fouerat: aliarum auium uel animantium raptui di/
mittit:ſic nimirum ille qui cuſtodiam uirtutum in quibus proſiciebat deſerit: earundem nirtutum e ,
n quas habere uidebatur immundis ſpiritibus: ipſe proditor exiſtit. Vnde alias dicit. Si ſps ptãtẽ ha t E, Ile vtn
⸗ bẽtis aſcenderit ſup te: locũ tuũ ne dimiſeris. Quod ẽ apte dicere: ſi prĩicipis mudi: ideſt diaboli tẽé/⸗ 5
tatio tibi forte inſtiterit: caueto ſollicitus: ne a bona opatione cui inſudabas deſiſtas.
CAnguento ⁊ variis odoribus delectatur cor.& cætera.
li Vnguentum eſt nitor gloriæ de conſcientia pura ſiue charitas diuinitus: in corda electorum dif-
i fuſa. Varii uero odores: opinio optima ex diuerſitate uirtutum flagrans.
de CAmicum tuum:⁊ amicum patris tui ne dimiſeris.⁊ domum fratris tui ne ingrediaris in die
ehe gff lictionis tue. CAmicus cuiuſqʒ electi monachi pater eſt ſpititualis: ꝗ
ie ob hoc quod ei conſilium bene uiuendi præbet: amicus eius non incõgrue dicitur. Ob id uero qch
in his præceptis iſdem ſpiritalis doctor paret amicus domini ui pater eſt omnium electorum: re/
ctæ appellatur. Sed ſicut pernitioſum eſt eidem monacho a conſortio ſancti patris diſcedere: ita de
um⸗ terius illi eſt in die afflictionis ſuæ: qua ſe ĩ conſpectu dei mortificare ſtudet:domum fratris ſui ĩgre
au di: ideſt propinquorum ſuorum ſæculariter uiuentium ſotietatem appetere:
mo⸗ elior eſt vicinus iuxta quam frater procul.
nenn CAMelior tibi eſt uicinus aliquis qui tibi animum fratetna ſocietate connectit: quam germanus fra⸗ ,1 9 1
dc ter qui iura fidei & pietatis communia: tecum habere neglexerit. Quod dominus in parabola uul- ₰ Ser tes ſele ſee⸗
9. nerati a latrõibꝰ eiꝰꝗ deſcẽdebat ab hieruſalẽ ĩ hierico: & ſamaritam ꝗ curã egit illi mãifeſtepbauit ð
dum9 Aui benedicit proximo ſuo voce grandi de nocte cõſurgens:maledicenti ſimulis eſt. 4, Br-er
1 CVoce grandi proximo benedicit:qui euʒ fauore ſuperfluæ laudis extollit: uel malis uidelicet acti

bus eius: contra iuſtitiam faciendo: uel bona plus iuſto laudando. Sed hic maledicenti aſſimilatun
quia plurimum ledit eum: cui laudando ſiue in mala actione confidentiam tribuit: ſeu in opere re⸗
/ cto ſimplicitatem puri cordis minuit: ut uidelicet bonum quod ſupernæ mercedis ĩtuitu inchoarat
tranſitoriæ laudis amore conſumet. M
EFerrum ferro acuitur ⁊ homo axacuit faciem amici ſui. A 1e
CSatis bona ẽ collatio: & cõſilia ſapiẽtiũ: ubicũq; ſe inuicẽ cõſulendo ĩſtruũt ferrũ ferro acuitur. den⸗ 9/

VV

Liber tertius.c.xxi.

Aui ſeruat ficum:comedet fructus eins.

rit comedet fructus eius: dum æternam obœdientiæ ſuæ recipiet mercedem.
QAuomodo in aquis reſplẽdẽt vultus proſpiciẽtiũ:ſic corda hoiĩum manifeſta ſũt prudentibꝰ.
CAquæ dicũtur ſanctoꝑe dogmata: in quibus doctores: uel auditores: uelut in ſpeculo uultus ſuos
proſpiciunt: dum non ſolum in actione ſed ẽt in cogitatione fœditatem ſuam recognoſcunt.
—„ D (Infernus ?⁊ perditio non replebuntur: ſimiliter ⁊ oculi hominum inſaciabiles.

manæ ſapiunt: inſaciabiles ſunt in deſiderio peccãdi. Qui & ideo ſine fine pœnas luunt: quia uolun
tatem habuerant ſine fine peccandi: ſi naturam haberent ſine fine potendi. H
CQuomocdo probatur in conflatorio argentum: ⁊ in fornace aurum: ſic probatur homo oꝛe

ſed iuſtos dum cruciat purgat: iniquos dum lætificat: reprobos monſtrat.
poteſtatem:ſed coronam tribuet.in generatione ⁊ generationum.

actuſq; ſingulorum:& ſi quid in eis uitii ſordidantis inueneris: citius caſtigare memento. Non enim
tu ſemper oues dominicas paſcendi poteſtatem habebis: ſed æterna eſt corona quam perxcipies ſi cõ
miſſum tibi gradum tuo tempore bene miniſtraueris.
¶Aperta ſunt prata:⁊ aparuerunt herbe virentes:⁊ collecta ſunt fena de montibus.
WAperta ſunt mõ paſcua ſacramentoꝶ cæleſtium quæ diu fuerant typicis præcluſa legalibus. Ap⸗-

eu e ede⸗ 2 paruit nouus uiror euangelicæ ueritatis: & gratiæ collectæ ſunt in pabuluʒ gregis dominici: ſcripta

C gni ad veſtimentum tuum:⁊ hedi agri pretium.

entium diſcipulorum moribus paſtor ipſe profeceris. eorumq; laudabilia facta cernens: & in orna-
tu uirtutum:& in calore dilectionis i pſe glorioſior extiteris. Hædis agrum comparabis: dum pecca
tores ad pœnitentiam uocando: ſublimiorem tibi in terra uiuentium locum acquires.
CSufficiat tibi lac caprarum:in cibos tuos in neceſſaria domus tue:⁊ ad victum ancillis tuis.
anta inſtantia pecus tibi cõmiſſum paſce:ne tibi lac æſtate nouũ non fri gore deſit: ſed tibi ſemp
tuiſqʒ ſufficiat: ideſt tam ſedulo doctrinæ inſta: ut etiam quoſdam pœnitentes ad officium docẽdi
= prouehas: quatenus per illos qui pridem pro fœditate uitiorum ad ſiniſtram iudicis uidebantur es
ponendi: mõ rationabiles & ſine dolo lac uerbi paruulis ſenſu miniſtrent. Fit aũt lac caprarum ad
uictũ ancillis: qũ hi qui nondum amore perfecto: ſed adhuc timore ſeruili dño deſeruiunt per exem
plũ uel uerba eoꝑꝶ qui per pœnitentiã ſalui facti ſunt: uiuificis uerbi epulis reficiunt᷑:atq; ut ad maio
ra uirtutũ proficiant incrementa iuuantur. Quidã hoc quod dictũ eſt aperta ſunt prata:& apparue-
runt herbæ uirentes: & collecta ſunt fœna de mõtibus: agni ad ueſtimentũ tuũ. & hædi agri prætiũ
Ita expoſuit:aperta ſunt monumenta. aparuerunt corpora diuina: ſequeſtrati ſunt peccatores a ſan-
dtis: fœnum ad comburendum de locis excelſis. Sequeſtrati ſunt agni ad dexteram: hædi ad ſini-
ſtram: agni ad ueſtimentum regis: quia ipſe dixit inhabitabo in eis. Hædi ꝓ prætio ſanctorũ:quos
nocuerunt ignibus uenundantur. CAPITVLVM. XXVIII.
J. N,ſ5 AEit impius nemine perſequente.
A. l,,. 4 „al. WQui non eſt in nide fortis etiam ſi nullus perſecutor inſiſtat nonnunquam ſponte fideʒ
RXXRXAſdeſern: quando uel latrociniis: uel periuriis. uel fornicationibus: uel uenefſiciis: aliiſq; huius
☛W mundi ſceleribus: ſe infideli ſimilem reddit. MMU
CIuſtus autez quaſi leo conſidens:abſqʒ terrore ert. In occurſum beſtiarũ idcirco læo
7 9, non trepidat: quia Pualere ſe oĩbus non ignorat. Vñ uiri iuſti ſecuritas leoni recte cõparatur:qa con
27 5 Leorn ton tra ſe cum quoſlibet in ſurgere ſuſpicit: ad mentis ſuæ conſidentiam redit: & ſcit quia cunctos aduer
ſantes ſuperat: quia illum ſolum diligit: quem inuitus nullo modo amittit.
A alt s wgetn de EUE Siri mali non cogitant iudicium: qui autem requirunt dominum animadanuertunt omnia.
” Omnia animaduertunt electi: hoc eſt & futurum eſſe diſcrimen uniuerſalis iudicii: & quibus ope
fel.i ribus requies: quibus pœna retnibuatur æterna.
MAQui decipit iuſtos in nia mala in interitu ſuo corruet:⁊ ſimplices poſſidebunt bona eius.
C Qui per doctrinam hereticam decipit amatores iuſtitiæ ut a ueritate deuient:ipſe quidem pro ma
lis ſuis pœnam quam meretur incurrit: bona autem ſi qua gerebat uel utilia ſcribendo uel continen
ter uiuendo aliis in adiutorium cœdunt: eis nimirum qui hæc legentes ſiue audientes exempla ſi/
bi ſalutis etiam ab eo quem periſſe norunt aſſumut.
CIn exultatione iuſtoꝛũ:multa gloꝛia. LCLQuia uidelicet non de pᷣſentibus diuitiis
* SðèðèMU! ſed de

4

.
„ * y cuh 4

Ficum ſeruare eſt legem diuinitus conſtitutam: inoffenſo pedis opere cuſtodire. Quod qui fece-

N¶ infernmi tormenta non replebuntur terminum accipiendo. ſimiliter & intentiones eorum qui hu⸗/

= . A - Pr- laudantis. CLaus quippe iuſtos cruciat: iniquos exaltat:
CBiligenter agnoſce vultum pecoris tui:tuoſq; greges conſidera :non enim habebis iugiter

7. „ „. „f⸗ . . . —„ .
24, Peſte Es; C Paſtori dicitur eccleſiæ. Diligenter adhibe curam eis quibus te præeſſe cõtigerit:agnoſce animos

patrum ueterum: ablata quidem iudæis ſuperbiẽtibus: falce diuinæ animaduerlionis: & humilibus
eccleſiæ populis: ad ſpiritale ſubſidium data. Iuxta quod dominus ait illis. Auferetur inquit a uobis
regnum dei: & dabitur genti facienti fructus eius. .

CAgnos innocentes: hedos pœnitentes nuncupat. A gnoꝶ ergo uellere ueſtieris: dũ bonis obœdi

„

6

ver

re
a

ſte
no

nim
ſci

i⸗
pt

dis

i

n/
,

Super Parabolas Salomonis.

ſed de æterniĩs in futuro bonis exultãt: non de rebus mundi quẽ uident: ſed de creatore mundi cuius ſeiſl. Rz. 8Se. 2 le
uiſionẽ ſperant lætantur. Dicente pſalmographo: lætamini in dño & exultate iuſti. Vel certe in exul .
tatione iuſtorum multa fit gloria: quia quotiens electos in hac uita pro euentibus eccleſiæ proſpe-
ris exultare contigerit: multa domino gloria ex plurimorum fide ac piis operibus datur.
CRegnantibus impijs:ruine hoium. ¶Sicut multi gloriã deo dare incipiunt: cum iu III. Pe⸗ P r- rE
ſtos in profectu uirtutũ gaudere conſpiciunt:ita quotiẽs reprobi regnũ tenẽt: multos ſuæ pfidiæ cõ H
plices exhibent. Qd & de paganis: & hereticis: & de malis catholicis recte poteſt accipi. 9 19
CBeatus homo qui ſemper eſt pauidus:qui vero mentis eſt dure corruet in malum. en, nele Wer
CSequentis ira iudicii: tanto tunc diſtrictior portabitur: quanto nunc inter culpas minime tenetur.
Vnde alibi ſcriptum eſt in die bonorum ne immemor ſis malorum: & in die malorumine lanerr
ſis bonorum:ſic ergo utraq; iungenda ſunt ut unum ſemper ex altero fulciatur. H
CLeo rugiens.⁊ vrſus eſuriens.princeps impius ſuper populum pauperem.c
CEt de principibus paganis & de hereticis poteſt intelligi: qui populi pauperis: ideſt ſanctæ eccle⸗
ſiæ uel patientiam: uel lapientiam: ferina ſæpe ſæuitia tentant. . f
CHominem qui calumniatur anime ſanguines:ſi vſqʒ ad lacuʒ fugerit nemo ſuſtinet. Qurope
ratur terram ſuam ſaturabitur panibus:qui ſectatur otium:replebitur egeſtate. ⸗
CSiue tetreni agri ſiue terram corpuſculi qui exercet ſaturabitur: ille frumento: iſte uirtutibus qui har⸗ Frecr, eI
utraq; ſpernit replebitur egeſtate. – ie piIrt
CAir qui feſtinat ditari ⁊ alijs inuidet:ignoꝛat quod egeſtas eueniet ei. 1, g.
C¶ LProfecto enim qui augere opes ambit & peccatum negligit: more auium captus cum eſcam terre?s“/ ke r—- C
narum rerum auidus inſpicit: cum quelibet præſentis mundi bona deſiderat. & quæ de futuro dam
na patiatur ignorat.
CEum ſurrexerunt impij abſcondentur homnes:cum illi perierint:multiplicabunt iuſti.
CEoſdem homines quos iuſtos appellat: quia uidelicet iuſtum ſtatutum quæ quo ſtrangularetur
peccati laqqueo non agnoſcit: ad humanæ conditionis ordinem ſeruent: Vnde in libro beati 1 ob.
de pœnitente quolibetperuerſo dicitur: reſpiciet homines: & dicet: peccaui. quod eſt aperte dicere:
reſpiciet eos qui naturam humanæ creationis recte cuſtodiunt: & ſe peccando iumentis aſſimilatos
eſſe cognoſcent. Patet ergo ſenſus: quia feruente impiorum perſecutione: abſcondentur: ſæpe fide⸗
les: uel non auſi uel non miſſi ad publicum procedere. Dicente domino. ſi uos perſecuti fuerint: in/
ciuitate iſta: fugite ad aliam. Vbi auteʒ perditis auctoribus perſecutio ceſſauerit: anguſtior poſt præſ
ſuras ſideliũ gloria clareſcit. Sed & inndeliũ plurimi uiſa inſidelitatis daãnatione: ſidei gratiam ſuſci/
pientes. iuxta id quod ſcriptum eſt peſtilente flagellato: ſapientior erit paruulus. CAbl. XXIX. „
QOmo qui blãdis fictiſq; ſermonibus loquitur amico ſuo.recte expãdit greſſibus eius. FIintter ael. Kr
A CQui ſictis ſermonibus proximum laudatailli quidé parat inſidias: ꝗbus periculũ incauri —
NAſopis aut uerbi ſecurior factus: incidat. Sed uideamus utrũ retia fraudulentia eũ cuius greſſi⸗
bus expanduntur an potius illum a quo expanduntar: inuoluant ſequitur.
C Peccantem virum iniquum inuoluet laqueus.⁊ iuſtus laudabit atqʒ gaudebit.
Non ergo iuſto laqueus peccantium: etiam ſi corporaliter perimat nocet: pſos aut reprobos inſi .—.n e
diæ quas proximis parant. In perpetuum damnant: gaudentibus iuſtis ac retum conditoris iudi- en
cium laudantibus: uel de ſua ereptione: uel de perditione prauorum. Deniq; clauſulam prioris uerſi-
culi antiqua editio manifeſte poſuit: retia circundat ſuis pedibus. Ex ambiguo. n. græco qd ẽ 3
utrumq; interprætari poteſt. Nam qui fodit foueã proximo ſuo: incidet in eam ipſe: ut alibi dictũ ẽ.
AVirſapiens ſi cum ſtulto contenderit:ſiue iraſcatur ſiue rideat:non inueniet requeem. 414
CDocor ſapiens ſi cũ ĩſideli: & contumace contenderit: ſiue tormẽta reproboꝶ: ſiue gaudia narret, Pa Lers rgn e ſ a
„. El⸗ ts bonorum: fruſtra erga inſenſatum laborat: Siue lamenta pœmtentiæ ſuadeat: ſen bonæ operatio at
l⸗ t r* t nis quæ ſint præmia dicat: non auditur aſtulto: Hinc & apoſtoli iudæis dicebant: lamentauimus uOo
fet bis: & non planxiſtis: cecinimus uobis & non ſaltaſtis. —

Totum ſpiritũ ſuũ profert ſtultus. CImpatientia impellente agitur ut totus foras ſpus p' t. z 2 &ς e rn F.
feratur: quem idcirco citius perturbatio eicit: quia nulla interius diſciplina ſapientiæ circuncludit. reur
CBapiens autem differet:⁊ reſeruat in poſterum. .
Leſus enim in præſens ſe ulciſci non deſiderat: quia etiam tolerãs parci optat: ſed tñ uindicari oĩa
extremo iudicio non ignorat. Hunc locũ antiqua tranſlatio ſic hẽt: totam irã ſuam profert impius:

ſapiens aũt diſpenſat: quia nimirũ ſtultus ad ultionẽ ſui:iræ perturbatione ſuccenditur: ſapiens autẽ qaptrs ratn. te 9/1,

o .
Latsnt XX n &

2
77,

aulatim eam maturitate conſilii: ac moderationis extenuat: & expellit. Ta/ purn.
Pauper ⁊ creditor obuiauerunt ſibi vtriuſqʒ illuminator eſt domins. fſele
WVPauper ẽ humilis uerbi dei auditor: creditor aũt qui ei uerbi eiuſdem pecuniã prædicando cõmit
L . L tit, Qui obuiant ſibi: cum unam eandẽq; pietatis gram conueniunt: & utriuſq; illuminator eſt domi ðR
EXu en“ nus: quia neq; ille ſine diuinæ munere pietatis prædicare: nec iſte potuit credere. Veridica nãq; ma- Sr⸗ . roterl
et⸗ net ueritatis ſententia qua dicit: quia ſine me nihil poteſtis facere. Prr

4 CRex qui iudicat pauperes in ueritate:thronus eius in eternum fundabitur.

. — R N W PE AQA Pen, S

NL.iber tertius.c.xxx.

Et pſalmiſta de chriſto rege:ſedes tua deus in ſeculum ſeculi: uirga equi tatis: uirga regni tu’I.
ä” CNRirga atqʒ correptio tribuẽt ſapiam:puer ãt qui dimititur volũtati ſue:cõfüdet matreʒ ſuaʒ.
— TE — —–CDe hac uirga apoſtolus ad corynthios ait? An uultis in uirga ueniam ad uos? an in ſpiritu mãſue
11 5 tudinis: Puer namq; quem frequentiſſime corripiendum & erudiendum admonet populus dei eſt
Aqiui ſi non aſſiduis monitis & increpationibꝰſacerdotum fuerit caſtigatus: confuſionẽ generat eccle
e, I. ſiæ: detrahentibus his qui foris ſunt: religioni fidei chriſtianæ. Vnde recte ſubiungitur.
r Koe etes ere e m pꝛophetia defecerit:diſſipabitur populus.Qui cuſtodit legem beatus eſt.

2 pe

qua populus ad beatitudinis præmia pertingere debuerat.
CSeruus verbis non poteſt erudiri:quia quod dicis intelligit:⁊ reſpondere contemnit.
– CSeruus quilibet peccator: recte quidem intelligens: ſed in opere ueritatis abſq; flagelli diſciplina
(erg Prw, 5 F reſpondere contemnens. De talibus ait ueritas. ſetuus ſciens uoluntatem domini ſui & non faciens
AUIadigne plagis uapulabit multis.

⸗ ſans — , DR Graue quidem uitium ſtultitiæ: ſed non læuius eſt uerboſitatis. Nam ſæpe cõtingit ut idiotha ali
r S1.) quis & ipſarum quoq; neſcius litterarum: uerba ſalutiferæ correptionis accipiat: quam is qui afflu-

entia præditus ſermonis magis ſua quæ nouit: uel quæ ſe noſſe autumat iactanter proferre: quam
dicta ſapientium audire contendit.
¶Qui delicate a pueritia nutrit ſeruum ſuum:poſtea ſentiet illum contumacem.
CQui delicate a pueritia nutrit corpus ſuum:qd aĩo debuerat ſubiugare:is ubi ad annos adoleſcen/
”M tiæ puenerit: laſciuioſũ hoc & indomabile ſentiet. Hunc uerſiculũ alia tranſlatio pulchre hẽt: qui de
2 k. & Mlrt licatus a pueritia ſeruus erit nouiſſime aũt contriſtatur. Namq; ſero malorum pœnitet: qui ſe me-
minit noluiſſe in tenera adhuc ætate a ſuis uoluptatibus ad regulam continere prudentiæ.
. Nrdl. CAir iracundus pꝛouocat rixas:⁊ qui ad indignandum facilis eſt erit ad peccata pꝛocliuioꝛ.
II lanua uitiorum oĩum iracundia eſt qua clauſa uirtutibus intrinſecus dabitur quies: aperta uero:
2OB ad omne facinus armabitur animus. M
CQui cum fure participat odit animam ſuam:adiurantem audit? non indicat.
CCQCAuditorem ſuum ſapientia non ſolum a peccatis abſtinere: ſed & a peccantiũ ſe contubernio.do-
⸗ v⸗k, , P— "leu*n cet cohibere. Ne forte a diſtricto iudice mœreatur audire: ſi uidebas furem ſimul currebas cum eo:

CAPITVLVM. XXXMX.
Erba congregantis filij vomentis.

M mine illo con gregans appellatur. Eccleſia enim congregatio uocatur.
CAiſio quam locutus eſt vir cum quo eſt deus ⁊ qui deo ſecũ moꝛante cõfoꝛtatꝰ ait.
Viſio inquit quam locutus eſt uir: quia quod uidit apud deum ſecretiora contẽplando: patefecit

Zn 1. Jαα Alla⸗

Vο r.-d.-r⸗ Stultiſſimus ſum viroꝛum: ? ſapientia hominum non eſt mecum.

A-. nos autem prædicamus xp̃m crucifixum: iudæis quidem ſcandalum., gentibus autem ſtultitiam. 4

„ CNon didici ſapientiam:⁊ non noui ſanctoꝛum ſcientiam.

ſapientiam uero non huius ſeculi: neq; principum huius ſeculi:qui deſtruuntur.
Auis aſcendit in celum:atq; deſcendit.
CHac eſt ſanctorum ſcientia quæ a ſapientibus ſeculi ſtultitia putatur: qa uidelicet dei filius in aſ
S ⸗ . . A.5, ſumpta carne.poſt mortẽ & reſurrectionẽ ſuam aſcendit in cælum:ac nt̃æ reſurrectionis tpe deſcen
. 2, L, . furus eſt de cælo:ad iu dicandos uiuos & mortuos. Quis cõtinuit ſpũm manibus:oĩs ſpiritus & hu
manus & angelicus: & aĩalium: & procellaꝶ ne deficiat: dei potentia continetur. Quis coligauit
aquas quaſi in ueſtimento? De ipſo etiam pſalmiſta: Cõgregans ſicut in utre aquas maris.

. EE Pe,

⁊⁊ Qu ſuſcitauit omnes terminos terre. CF Terminos terræ a torpore inſide
yer fert-f . lIitatis. uelut e ſomno ad credendum in ſe ſuſcitauit. Et nunc omnia quæ perorbem uiuunt: & cre-
EEEES. ſcunt: homines animantia: germina: dominus ut ſua quæq; uita ſubſiſtant:excitat: & in die iudicii:
J .X. cunctum a quattuor uentis cæli genus humanum a morte ſuſcitabit.
CQnod

– „ . 3 . „ .„ a . 2* * „ 2% △
Fer. “ CQuia nimirum cum ceſſauerit ſacerdotalis eruditio: ſoluetur continuo deſciplina diuinæ legis

CSicdiſti hominem velocem ad loquendum ſtultitia magis ſperanda eſt quam illius coꝛrectio

ortr⸗erren ern & cum adulteris portionem tuam ponebas. Non enim fur ſolummodo ſed etiam ille reus tenetur
E A., qui cõſcius furti: qrenti poſſeſſori pecuniã qui perdidit ñ uult indicare cũ ualet. Veꝶ neꝗs cauſetur .
P SE mcetu ſe pſonæ porentioris: neq; a fuꝶ cõſortio ſehararine ꝓdere poſſe qd nouit. Apte ſubditur.
DER CQAui timet hominem cito coꝛruet:qui ſperat in domino ſubleuabitur.
1 i irre, S, Cui congruit illud euãgelicũ. nolite timere eos qui occidunt corpus:aĩam ãt nõ poſſũt occidere

1 CHucuſq; parabolæ ſalo monis, quas tranſtulerunt uiri Ezechiæ regis iuda. Hinc rurſum
uerba ſalomonis: Ab ipſo quod græce eccleſiaſtes dicitur: Nunc interprætato in latinũ no

hoĩbus foras loquendo. Quiſquis. n. dei ſpũ confortatur: hæc ꝗᷓ ſequuntur: humili corde profatur.
WFilii enim ſeculi huius: prudẽtiores filiis lucis in generatione ſua ſunt.At apoſtolus:fiquis inꝗt ni⸗ 3
. . I. e Ae. O detur ſapienæ eſſe in hoc ſeculo ſtulti& fiat. ut ſit ſapiens. Et ipſe de ſe ſuiſq; ſimilibus in quibus ẽ deꝰ

alercs Aepan, . (Non didicit ſalomon ab hoĩe ſapiam: ſed deo gratis offerente percepit: ut ſanctoꝶ ſcientiam noſ
. . . ²) ] — 5 ſet. Sed & apoſtolus ait:nos ſtulti pp xpᷣ̃m ipſe iterum dici t: ſapiẽtiam autẽ loquimur: inter pfectos

4

Super Parabolas Salomonis.
CAnogd nomen eius:⁊ quod nomen filij eius ſi noſti.
De dei patris & ſiliwi nomine dicit: cuius myſterium ſecularis ſapientia naturaliter ſcire non poteſt: =r= ler, P 2. 3) 22 .
quamuis unum eſſe deum qui omma fecerit: per ea quæ mirabiliter facta uidet intelligere poteſt: Si Ae- 1 1 9 =ſrn e e
noſti inꝗt ſubauditur tu qui de tua te iactas ſapia: noſtræ fidei myſteria: ſtultitiã nunca pare pᷣſumis. 1 L
WOmns ſermo dei ignitus clipeus eſt ſperantibus in ſe. 1 L
Hæc & tota chriſti eceleſia nouit: & illi maxime ſentiunt qui deo ſecum morante: terrenæ ſapien/Vag Pler ) EP T, e
tiæ faſt contemnunt: quia nimirum omms ſermo diuinæ auctoritatis: corda electorum & igne . Pamere,
8d. g= dHE&. Titatis accendit. & ſcientia ueritatis illuſtrat: & uitiorum ſordes ſi quas in eis inuenerit conſumit: &£ S
9„ ab hoſtium inſidiis: ſperantes in ſe: cunctiſq; defendit aduerſis. Verum ſollertius intuendum: quia P v⸗ l. d.
prietatem græci ſermonis quod eſt τειυπο½01οαπονσ latina tranſlatio uno uerbo non explicat. uñ
aliquando: igne examinatum tranſtertur. Vr igmtum eloquium tuum uehementer: & argentũ igr e G
examinatum: quod utrumq; in græco uno uerbo dicitur enupαοιενο Et quod in ſalomonis
ſententia ſimillimum ſonat: eloquia domini igne examinata: ideſt ετποοο.ονυοενα protector
omnium ſperantium in ſe τπνποονον ergo ſigniſicat: quod tanquam conflatum igne pur/
gatum ſit.Sicut enim quecunq; metalla igne conflata:ſordem in ſe alienam atq; inutilem non con
tinent totum quicquid in his reſidet: uerum & perfectum & omni uitiorum ſorde purgatum eſt. Ita
eloquiũ dei æternorum in ſe bonorum fſideʒ teſtaus. Hinc illud eſt dni: Iota unũ aur unus apex non levxa T , k. =
pᷣeribit a lege:donec oĩa fiant.Vera.n.oĩa ſunt:& extra oẽm ambi guitatẽ: ſupfluæ inanitatis ignita .
CNon addas quicquam verbis ullius:⁊ arguaris.inueniariſqʒ mendax. —
CNõ corrũpas eloquia ſanctaꝑꝶ ſcripturaꝶ. Qd ꝗqdã heretici. ne his cõuincerentur feciſſe noſcuͦtut. „ est pe h S
Buo rogauite ne deneges mibi: antequam moriar: Asnitatem ? verba mendatia longe fac.T
a me. Mendicitatem ⁊ diuitias ne dederis mihi:tribue tãtum victui meo neceſſaria.& cætera
CAHac adhuc uitr cũ quo eſt deus ſermo eius gne radiatus ad ipſum dñm conuerſa uoce ꝓfatur:ob- 1 , 1,
ſecrans ne uanitatẽ ſeculi unꝗ uel uerba mendatia ueritati cæleſtium præponat ſcripturarum .Necj Snn peit e Te e
rurſum uel copia uel inopia tranſeuntium rerum: In obliuionem decidat æternorum.
Ne tradas ſernum ad dominum ſuum:ne forte maledicat tibi ? corruas. =èÝGD—
Omnis qui facit peccatum ſeruꝰ eſt peccati:hunc ſeruum ille domino ſuo tradit: qui quemlibet
delinquentem & a prauis actionibus ſe conuertere uolentem: ſua exhortatiôe uel exemplo Piamak
actionis: ad id qd renũtiauerat redire ſuader: qd pleriq; ſacerdotes praui in eccleſia facere cõſuenerũt
CBeneratio que patri ſuo maledicit.⁊ matri ſue non benedicit. 1
CCum ſuperius puritatẽ ſibi uitæ a dño dare peteret: conuertens ſubito intuitũ ad contemplandazʒ
prauorum nequitiam: quantis hæc ſit inuoluta miſerus: quam longe a ueritate diſtet: inſinuat. Eſt in
quiens generatio nefandorũ: quæ & ſi bona ꝗlibet agit: pdit hæc in eo qd honorẽ parẽtibꝰñ defert.
¶Beneratio que ſibi munda videtur:⁊ tamen non eſt lota a ſordibus ſuis.
De hac generatione loquitur pſalmiſta:quomodo deus diſſipat oſſa hominum ſibi placentium.
¶ BGBeneratio cuius exeld ſunt oculi:⁊ palpebre eius in alta ſubrecte.
CHuius conſortium generationis: uitabat pſalmiſta cum dicebat: domine non eſt exaltatum cor
meum: neq; elati ſunt oculi mei. & cæter.. .
Beneratio que pro dentibus gladios habet ⁊ commedit molaribus ſuis. .
CDe hac pſalmiſta: filii hominum dentes eoꝶ: arma & ſagittæ: & lingua eorum machera acuta.
Ct comedat inopes de terra:⁊ pauperes ex hominibus.
CAd hoc linguam armant perſecutores eccleſiæ: ut innocentes chriſti: & humiles trucident: Quod
ſi diligẽter conſiderare uolueris: inuenies has generatiões: cõgregatiões eẽ neꝗſſimas iudæoꝶ & he
reticoꝶ: iudæoꝶ&ε ergo generatio patri ſuo maledixit: illi uideſieet ꝗ ait. Filius meꝰprimogenitus iſra
hel: q ſilium eius uenientem in carne negauit. Et matri ſuæ non bene dixit. ſynagogæ uidelicet:
cuius fidei priſtinæ quam in patribus ac prophetis de chriſto habuerat dettaxit. Nouatianorum ge- Henr
neratio munda ſibi uidetur: dicens ſe pœnitentiæ opera non habere: & tamen non poteſt munda
eſſe a ſordibus peccatorum quæ fontem pœnitentiæ peccantibus ueniam negando præcidit. Item
generatio arrianorum excelſos habet oculos: & palpebras ſuper deum eredas: inquirens quid fuit
antea. & dicens ſi natus eſt: fuit tempus quando non fuit filius: uel quæ ẽ ſpiritus ſancti poteſtas equa
lIis an inequalis: Itẽ generatio quæ pro dentibus gladios habet:illa eſt congregatio prauorum quæ
ſuam petſidiam etiam aliis intimare ſatagit: & ſicut corpora ſolent gladiis ſterni: ita animas audien/
tium ueneno prauæ allocutionis morti perpetuæ ſubiugare contendit
CBSanguiſuge due ſunt filie dicentes:affer.affer. . R 0 Re
Sanguiſuga diabolus eſt qui ſiti peccandi ac peccata ſuadendi inceſſanter accenditur. Huic du?z * 352*
ſunt filiæ quia duæ ſpecialiter humani generis illecebræ Hunc antiqui hoſtis imitantur ardorem: „—
luxuria uidelicet. & hlargiria. Nam & Iuxuriæ quo liberius frena laxantur: eo noxius delectatur. Et Fi
N..J1. „ cut quidam ait poetarum: creſcit amor nummi: quantum ipſa pecunia creſcit. nrEe
Tria ſunt inſaturabilia:: quartum qnod nunq dicit bffieit Infernus:⁊ os vulue:⁊ terra q̃
non ſatiatur aqua.ignis vero non dicit ſufficit. H

& . WZ
14 „ = E.

X . *

hkeie 1 *

yy iii

iber tertius.c.xxx.

C Et hic plebem eccleſiæ deſignat: quæ inualida dicitur: uel quia ut ſupra diximus ſuas iniurias ulci
ſci ipſa non quærit: uel quia ſuis uiribus nil fidere: ſed in auxilio redemptoris ſui ſalutem ſperare di
e, aA Len icit: & hoc eſt illam cubile in petra collocare cuius præſidio aduerſos uitet incurſus: domino dicẽ/
O”ͤ ſe ve te cum pſalmiſta: eſto mihi in lapidem fortiſſimum: & in domum munitam ut ſalues me quia petra
u , mai & munitio mea tu es. Pro lepuſculo antiqua tranſſatio cirogrillum poſuit: eſt autem animal nõ

maius hericio: habens ſimilitudinem muris & urſi cuius in paleſtinæ regionibus magna eſt habun
dantia ſemperq; in cauernis petrarum & terræ foueis habitare conſuerunt. Notandumq; quod in
pſalmo ubi nos canimus petra refugium herinaciis: in quibuſdam codicibus leporibus. In quibuſ/
dam cirogrillus inuenitur: ſed & in hac ſalomonis ſententia. quædam exemplaria pro lepuſculo he
rinacium habent. Nam & in libro hebreorum nominum inuenimus unum uerbum hebreum ſafan
in Hieremia & cirogrillum & leporem & hericium interprætatum. H
Regẽ locuſta non habet:⁊ egreditur vniuerſa per turmas:
CLocuſtam quidam gentium plebem interprætantur: quæ quondam ſine rege.Ideſt ſine chriſto ſi
ne propheta:ſine doctore exiſtens: nunc in unitatem fidei con gregata ad ſpiritalem pugnam contra
diabolum præparatur. Poteſt autem in locuſta: anachoritarum concors unitas accipi. quæ cum ho-

mine

R

4 Lr , Infernus nunquam redundat: mœretrix ſimiliter habet eius corpus non ſatiatur deliciis: & aua- .
”””Mc rus nunquam dicit ſufficit. Quidam infernum: interprætantur diabolum. quia inſatiabilis ſit de ſe-/ .
ductione humana. Os uuluæ: & terra quæ non ſatiatur aqua ut ſupra: & ignem qui non dicit ſuffi- 6
cit: incendium gehennæ: quod nunquam deſinat: ſed eos qui peccatis finem ponere noluerunt:
infinito ardore comburat. è 4
¶Oculum qui ſubſannat patrem ⁊ deſpicit partum matris ſue:effodiant corui de torrentibus
⁊ comedant illum filii aquile. 4
. 1 — CPeruerſi dum diuina iudicia repræhendunt: ſubſanant patrem & quilibet heretici dum prædica- P
Nur lare Dumne tenenz tionem ſanctæ eccleſiæ deridendo contemnunt: partum matris deſpiciunt: quia de ipſa exeunt quĩ ge
PVY enit contra ipſam loquũtur.Ex nobis exierunt inquit: ſed non erant ex nobis. Quorum intentionem ſn
osk = HMator, cns ſdum præ dicatores catholici de ſcripturarum diuinarum fluentis procedentes increpando remmni- S C
Parvpa) mrics Aep) cunt:quaſi oculum nefandum corui de torrentibus effodiunt. & filii aquilæ comedunt. Corui etenĩ Cæi p,
. Fuocantur doctores ſancti: quia per humilitatis gratiam: peccati in ſe nigredinem confſitentur. Filii ves PH, , C
autem aquilæ: quia per gratiam eius ſunt renati: qui in habitu aſſumptæ humanitatis: ad cæleſtia trãſ ii
uolant. Vnde & alibi: filii ſponſi appellantur. . ⸗
NWTria ſunt difficilia mihi.⁊ quartum quod penitus ignoro. Niam aquile in celo:viam colubri bo
ſuper petram:viam nauis in medio mari:⁊ viam viri in adoleſcentia ſuu. i
CDQuantum ad hiſtoriam ita eſt ut ſcriptum eſt. ſed quia per parabolas loquitur: uia aquilæ in cælo I
difficile inuenitur. hoc eſt ſubtilitas inimici. quæ cirea cæleſtium uirorum corda uolitat. magno cũ ſc
labore depræhenditur! Similiter & uia colubri ſuper petram: ideſt aſtutiæ hoſtis uenenati: quibus in ſe
ſigdiari non deficit eis: quos in petra fidei fundatos eſſe conſpicit. Nec non & uia nauis in medio ma/ o⸗
A. 4. er,D ris. Hoc eſt uia iniquitatis: quæ per amaras ſeculi huius undas immundorum ſpirituum flatibus agi hec
tatas tanta ſublimitate diſcurrit: ut uel uix uel nullatenus eius poſſit iter depræhendi. Nam quod ſc
aquila malignum hoſtem ſigniſicet: teſtatur propheta qui ait: uelociores fuerunt perſecutores no- C
ſtri aquilis cæli: ideſt homines qui nos perſecuti ſunt: tam ſæui fueruntut ipſis demonibus crudelio wer
res eſſe uiderentur. Quod coluber diabolum ſæpe inſinuet: & in primi hominis tranſgreſſione pro cic
batum eſt & cum uir ſapiens aiebat. quaſi a facie colubri fuge peccatum. Nauis quoq; quod leuitatẽ ctu
deſignet eorum qui circunferuntur omni uento doctrinæ: demonſtrat propheta qui ait: & caldæos auo
in panibus ſuis gloriantes:hoc eſt immundi ſpiritus de fragilitate: atq; inſtabilitate mentis huma- eee
næz ſeſe extollentes: & de illius ruina quaſi uictos lætantes. Sicut ergo illa tam callida ſunt ut intueri veg
nequeant: ſic adoleſcens qui uiam ueritatis deſerit: difficile eſt cogitatu quo ſe p oẽs horas & in quot fon
cogitamenta uhecors uaga mente declinet. r
Rer. A-lea CTalis eſt via mulieris adultere que commedit.⁊ tergit os ſuũ:⁊ dicit nõ ſum operata malũ. C
CAdulteræ quoq; mẽs in ſimilitudinem eorum q commemorauit ſuperius: inſtabilis ſemper & ua en
ga eſt: quæ ubi admiſſum turpitudinis ſuæ cælare potuerit: negat ſe aliquid patraſſe facinoris. E⸗
9 „ QAuattuoꝛ ſunt minima terre:⁊ ipſa ſunt ſapientioꝛa ſapientibus.
agg ne ye, ¶Winores uidentur in terra ſæpe iuſti quam reprobi: ideſt humiliores. & huic mundo abiectio res: n
A Orſt⸗ 2 ͦ) ſed tamen ſapientiores ſunt ſapientibus mundi: In eo quod æterna & cæleſtia bona ſapiunt: ac pro ibn
This appetendis quæ illi non norunt: aduerſa quæq; ſeculi fortiter pati deſiderant. ine
CSoꝛmice populus inſirmus qui pꝛeparat in meſſe cibum ſibi. md
C¶ Et eccleſiæ populus ut fortitudinem mentis cuſtodiatlinfirmum ſe temporaliter aduerſariis ſæuiẽ ce
XNSſe Erm. tibus oſtendit Domino per euangelium dicente: ego autem dico uobis non reſiſtere malo: ſed ſi- 18
. ee „ P- quis te percuſſerit in dexteram maxillam: tu præbe illi & alteram. Qui in hac uita præparat ſibi fru- G
BLoenmAa ra) ctus bonorum operum quibus uitam mœreatur habere perhennem. NN
atsg Hr E ⸗ CXepuſ culus plebs inualida que vollocat in petra cubile ſuum. 1

G 2

Super parabolas Salomonis.

5 mine præceptore nullo in ſuis latibulis reguntuninfatigabili tamẽ inſtantia. in ſuis quiq; locis xpo 1 , ,
militare: & male pullulantia carnalium uoluptatum germina conſueuit abſumere“ Frrrran elr Ptes j )
1 . CBStelio manibus nititur.⁊ moꝛatur in edibus regis. “
Stelio qui manibus nititur:quia nimirum alas quibus feratur non habet: & moratur in edibus re- —
65 gis:illorum ſigniſicat humilitatem: qui cum non ſint iuxta naturam Ingenioſi:ſollertia tamen indu — l⸗
ſtriæ ſuæ: uel ad diuinarum notitiam ſcripturarum: uel ad uirtutum gratiam: quibus ingreſſum re- —
gni cæleſtis mereantur attingunt. Plerumq; etenim aues quas ad uolandum: penna ſubleuat in ue/ 4 J-
i pribus reſident. & ſtelio qui ad uolatum pennas non habet:mitens manibus regni edificium tenet: Nr-n
n quia nimirum ſæpe ingenioſi quiq; dum per negligentiam torpent. in prauis actibus remanent: & 2, e†*
, ſimplices quos ingenii penna non adiuuat: ad optinenda æterni regni mœnia uirtus opatõis lenuat
niteel CTria ſunt que bene gradiuntur:⁊ quartum quod incedit feliciter. Leo foꝛtiſſimus beſtia:

rum:ad nullius pauebit occurſum. Gallus ſuccinctus lumbos:⁊ aries:nec eſt rex qui reſiſtat ei.

t Ipſe hoc loco leo ponitur: de quo ſcriptum: uicit læo de tribu iuda. Qui fortiſſimus beſtiarum di

d. »A4. .
citur:quia in illo hoc quod infirmum eſt dei fortius eſt hominibus Qi ad nullius pauebit occur- D .
bii ſum. dicit enim. uenit princeps huius mundi & in me non habet quicquam Gallus ſuccinctus lum/ las * 4 S
bos:ideſt prædicatores ſancti inter huius noctis tænebras uerum mane nuntiantes. Qui ſuccincti

ae⸗ —

,d 7 2, 1 .

1 lumbis ſunt:quia membris ſuis: luxuriæ fluxis reſtringunt. Et aries: hec eſt rex qui reſiſtat r .ez P-9
ch alium hoc loco arietem accepimus: niſi primum intra eccleſiam ordinem ſacerdotum? De quibus — 1 „)
H.’ ſcriptum eſt: afferte domino filios arietum. Qui per exempla ſua: gradientem populum: quaſi ſub/ g“ rA. . h t
Ra ſequentem ouium gregem trahunt. Quidbus ſprritaliter recteq; uiuentibus nullus rex ſufficit omni-
. no reſiſtere: quia quilibet perſecutor obuiet: Intentionem eorum non ualet præpedire. Et quia poſt R
4 hæc: etiam antichriſtus apparebit: hoc illic quartum ſubdidit dicens. — 21.
4 Et qui ſtultus apparuit:poſtqnam eleuatus eſt in ſablime. . — 1
C Si enim intelleviſſet: ori impoſuiſſet manumilpſe quippe in ſublime eleuabitur: cum deum ſe eſſe .
d mentietur: ſed erectus in ſublime ſtultus apparebit: quia in ipſa eleuatione ſua per aduentum ueri iun
o. dicis deficit. Quod ſi intellexiſſet ori impoſuiſſet manumideſt ſi ſupplitium ſuum cum ſuperbia ere
ctus eſt præuidiſſet. bene aliquando conditus in tantæ iactatione ſuperbiæ non fuiſſet eleuarus. De — ð
tro quo nequaquam moueat quod ſuperius dictum eſt quartum quod incedit fœliciter: Tria quippe i n'E Trr Prrte,
kr. cedere bene dixit: & quartum fœliciter:non enim omne quod fœliciter: bene neq; in hac uita om/ 1
meri ne quod bene fœliciter: Nam læo: gallus. & aties: hene incedunt. ſed non ſœliciter: quia perſecu⸗/
tionum bella patiuntur. Quartum uero fœliciter & non bene incedit. quia in fallatia ſua antichri
.Y ſtus graditur: ſed iuxta breue tempus uitæ præſentis: ipſa illi fallatia.
i Aui autem pꝛemit foꝛtiter vbera ad eliciendum lac: expꝛimit butirum. Et qui vehementer
r emulget elicit ſanguinem. M
Vbera fortiter præmimus:cum uerba ſacri eloquii:ſubtili intellectu penſamus. Qua præſſione Aegr P* trh-
dum lac quærimus butirum inuenimus: quia dum nutriti uel tenui intellectu quærimus ubertate in ⸗ ES
nn ternæ pinguedinis ungitur: quod nec nimie: nec ſemper agendum eſt. ne dum lac quæritur ab ube 1 =W
lo ribus: ſanguis ſequatur: quia dum uerba ſacri eloquii pluſquam debent diſcutiuntur: in carnalem ar. Lary r⸗ P.s 1
intellectum cadent: Sanguinem enim elicit qui uehemẽter emulget. quia carnale efficitur hoc quod N: Aprt
ex nimia ſpiritus diſcuſſione ſentitur.
ni CEt qui pꝛouocat iras:pꝛoducit diſcoꝛdias. LO)
il⸗ Qud præcedente parabola iuxta litteram ſignificarit aperit: quia qui modeſto ſermone proxi- N rerelele n ocn ,
if mum : allocutus gratum accipit reſponſum:quaſi de uberibus in quibus lac quærebat butirum ex —r eecn.
DMM primit. At qui inepto uerbo iram diſcordiamq; fraterno ex corde pronocat: quaſi ultra modum rn, .
emulgens ubera: ſanguinem pro lacte repperit.
zulei CAPITVLVM. XXXI.
neci SS Erba lamuhelis regis:viſio qua erudiuit eum mater ſua. R.
ice &S CLamuel interprætatur in quo deus: & ipſe eſt de quo ſupra eodem nomine in latio uer Anre , P dTes
henn ſo dicitur uiſio quam locutus eſt uir cum quo eſt deus. Mater autẽ quæ hanc eum uiſionẽ Prrtet? 2
o S— edocuit non alia melius quam diuina gratia intelligitur: quæ illum in corde inuiſibiliter? g — Sh
Su. erudiuit intellectu ſapientiæ: quam foris hominibus ipſe miniſtrauit. Quamuis & ipſa carnalis ma-
n ter ſalomonis. Hæc eum paruulum docuiſſe recte poſſit intelligi. quæ quidem ipſe quia ſapiẽter di
but⸗ cta cognouit: operi parabolarum ſuarum inſerere uoluerit. Et ideo recte poſtquam dictum eſt in ti
ohe tulo uerba lamuhelis regis additum eſt continuo uiſio qua erudiuit eum mater ſua quia cum in re/
n gnum unctus ſpiritum ſapiæ percœpit: uidit in eodem ſpũ quam prudenter ſe mater bona docuerit
Anid dilecte mi:quid dilecte vteri mei:
CSubaudias quid tibi dicam fili qui de utero meo natus electus es in regno meo?
r ¶Quid dilecte votoꝛum meoꝛum.
Cldeſt qui electus es in hoc:quod tota deuotione deſiderabam. CAUe dederis ,„ Srnt — ele,

d⸗ mulieribꝰ ſubſtãtiã tuã. CCPatet lr̃æ ſẽſus:ſʒ & uirtutũ nr̃aꝶ ſubſtãtias: corruptiõibus uitiorum = plr

. ez) W —. 2 Leiſf- — & —

*

Liber Secundus.c.xxxi.

contaminare prohibemur
CEt dinitias tuas ad delendos regẽs. P
WWᷓe⸗ Diuitias ſuas dat addelendos reges. qui terrenis deliciis hominum corda corrumpit: ne cæleſtia . 6
r bona requirant: in quibus perpetuo poſſint regnare cum domino. Delentur enim reges per 6
—fſereen diuitias: quando quilibet ſummi regis corpori adunati per fidem: nihilominus per illecebras ſecu .
li merentur eradicari de terra uiuentium. —
R.ge a, Aſe, CNoli regibus o lamuhel.noli regibus dare vium. 4
65 . CEt hæc ſequentia: patent iuxta litteram: allegorice autem præcipit: ne uino in quo eſt luxuria in/
ebrier mentes fidelium qui ſunt membra regis æterni.
— y⸗ CQuia nullum ſecretum eſt vbi regnat ebꝛietas. Nihil de ſecretis cæleſtibus co
gitatur: ubi regnat uoluptas carnalis. ſed ea tantum carnales quæ ſunt uiſibilia ſcrutantur. .
Re forte bibant r obliuſcantur indicioꝛum ? mutet cauſam ſilioꝛum pauperis.
“ Ne terrenis debriati illecebris. obliuiſcantur pauperum chriſti: qui & ipſe paupꝑ factus eſt ꝓ nobis.
Drr e l. Bate ſiceram merentibus:⁊ vinum his qui amaro ſunt animo.Bibant? obliuiſcantur ege⸗
. De Aſrt ſtatis ſue.⁊ doloꝛes non recoꝛdentur amplius.
Siceram & uinum hoc loco ſupernam diuinæ ſapientiæ conſolationem dicit: quæ illis eſt exhi- 4
benda cordibus: quæ in infimis conſolari refugiunt: & quicquid occurrit in præſentia malo ſuſcipi i
unt animolſſoliſq; non dum uident gaudiis cæleſtibus tota mente inhærentes: iuxta eum qui dixit h
jnegauit conſolari anima mea. memor fui dei & delectatus ſumilItem date ſiceram mœrentibus & ui 1,
lnunn bibere his qui amaro ſunt animo & cætera. His qui pro pœnitudine actuũ priſtinorum mœro ſ⸗
Ire atq; triſtitia deprimuntur: ſpiritalis ſcientiæ iocunditatem uelut uinum quod lætificat cor homi/
nis affluenter iufundite. eoſq; ſalutaris uerbi crapula refouete:ne forte iugitate mœroris de tali de/ C
ſperatione demorſi: abundantiore triſtitia abſorbeantur qui eiuſmodi ſunt. E
¶ Aperi os tnum muto:⁊ cauſis omnium filioꝛum qui pertranſeunt. an
Sa-n.s rark, m,. ðð *°Pro cauſa pauperum qui per ſe eloqui in iudicio non ualent:ipſe loqui memento: & eos deſenſa- in
re curato: qui patriæ cæleſtis intuitu: huius uitæ uiam otius tranſire ſatagunt: Aliter os aperire muto ⸗
præcipit populo ſcilicet gẽtium fidei uerbum prædicare. qui diuina eloquia prius perſonare neſcie en
Ppat: & ut non tantum iudæis: ſed & cunctis per orbem nationibus curam ſalutis im penderet. nor
CAperios tuum. decerne quod iuſtum eſt. ⁊ iudica inopem ⁊ pauperem. Dil
WMSicut in uerſu ſuperiori pro cauſa & ereptione pauperis: os aperire præcipit: ita in iſto ĩpſum pau/ or
14, = -re⸗ 2 p- perem ubi errauerit iuſte caſtigare: ac iudicare admonet. Iuxta quod moyſes ait: & pauperis in iudi- un
,. s. 1. cio:non miſereberis Quod utrumq; dominum facere propheta inſinuat dicens: ſed iudicabit in iu i
„ 1. ſtitia pauperes: & arguet in equitate manſuetos terræ. Hucuſq; uerba lamuel: hinc ſapientiſſimus re/ tet
Gae Kgum ſalomon: laudes ſanctæ eccleſiæ uerſibus pacis: ſed pleniſſima ueritate decantat: Cõſtat namq; Ct
idem carmen uerſibus uiginti & duobus: iuxta ordinem uidelicet ac hebrearum numerum littera/ ””
rum: Ita ut ſingauli uerſus: a ſingulis litteris incipiant: cuius ordine perfectiſſimo alfabeti typice in- ſen
nuitur: quam pleniſſime hic uel aiæ cuiuſq; fideſis uel totius ſanctæ eccleſiæ q ex oĩbus electis aiabꝰ he⸗
una perſñicitur catholica: uirtutes ac præmia deſcribantur. Aleph doctrina ideſt ſacra ſcri ptura. A,5,
NWWWulierẽ fortem quis inueniet? procul ⁊ de vltimis ſinibus pretium eiuns.
n-Las, at d. LNW Mulier fortis: eccleſia catholica uocatur. Mulier uidelicet: quia ſpiritales deo filios ex aqua & ſpiri
oms tu ſancto gignere conſueuit. Fortis. quia cuncta ſeculi aduerſa ſimul & proſpeta:pro cõditoris ſui fi⸗ in
”ů”ůͦü de contemnit. Quam ipſe in carne apparens: infirmam quidem inuenit: ſad inuentione ſua hoc eſt 1
⸗ erann⸗ Nr Ie pis uiſitatione fortem reddidit. Vnde poſt eius redemptionem ad cælos rediens: ſupernis ciuibus
gaudens aiebat: congratulamini mihi quia inueni ouem meam quæ perierat: Videns ergo ſalomõ
genus humanum innumeris impliatum erroribus: quodq; ad eius ſaluationem: nullus patrianr-
. cha:nullus bpropheta: nullus omnino electorum: præter ſolum mediatorem dei & hominum ſuffi⸗ .
* Fo = ceret ait:mulierem fortem quis inueniet? procul & de ultimis finibus prætium eius:Ac ſi aperte ſuu⸗⸗⸗

E 2C turam domini gloriam admirando proteſtetur: quis tãtæ uirtutis quis talis eſt meriti? qui de tot in XF. .

credulis ac ſceleſtis mundi nationibus unam ſibi electorum eccleſiam congreget: quam ſua gra- 2

4

tia fortem atq; inſuperabilem aduerſantibus cunctis efficiat: Non hic certe noſtri ſimilis:
non noſtro eſt tempore uenturus. ſed in fine ſeculorum eſt & de cælo deus homo deſcenſurus
qui nos ſua paſſione ac morte redimat: Hoc eſt enim quod ait: procul & de ultimis finibus præa⁵26—
ntntium eius:Procul uidelicet ſtatu temporis: quod a diebus ſalomonis uſq; ad partum uirginis inter
NS - ,. h5, erat. De ultimis autem finibus quia a ſummo a cæ lo egreſſio eius. Qui non aliud pro noſtra redem
DRc „ ſ ptione prætium: quam ſeipſum optulit. Vnde apoſtolus. Qui dilexit inquit nos & tradidit ſemetip
ſum pro nobis: oblationem & hoſtiam deo in odorem ſuauitatis. Quamuis & ita recte poſſit intel-
ligi: prætiũ ſanctæ eccleſiæ ꝓcul poſitũ fuiſſe: qa incarnatio uerbi deĩ cõuerſatio inter hoĩes: paſſio
ac reſurrectio: Longe a noſtræ eſſet naturæ conditione diſcreta: qm̃ uidelicet ille & qñ uoluit: & de
qua uoluit matre natus eſt & ſine peccato uixit in mundo: & quando uoluit: & qua uoluit mor-
te diſceſſit a mundo: tempuſq; reſurrectionis & aſcenſionis ſuæ in poteſtate habuit. & cætera
huiuſmodi

l/

0
el

am uoluntatem agere nulla adulterina ſaltem cogitatione poſſit attaminari: cuncta pro ſuo amore X.
etiam aduerſa libenter toleret: & quoſcumqʒ ualet ad ſuam amicitiam cõuertere deſideret:ſic nimi/

Super Parabolas Salomonis.

huiuſmodi in quibus tam procul eſt a nobis: quam cælum diſtat a terra. Quia nero eccleſiam rede-
mit dominus: non ſolum uerbum ſalutis ſuſcipere: ſed & conſtanter pro illo certare: & hoc ipſum
per mundum prædicare donauit: merito ſubiungitur. Beth domus hoc eſt eccleſia.
¶CConſfidit in ea cor viri ſui:⁊ ſpoliis non indigebit.
CVirum ſanctæ eccleſiæ: dominum ac redemptorem eius qui etiam prætium eius fieri dignatus ẽ:
dicit. Vnde & apoſtolus credentibus ait: de ſpondi eniʒ uos uni uiro uirginem caſtã exhibere xpᷣo:
Quod ergo dicitur confidit in ea cor uiri ſui:ab humana nimirum conſuetudine tractus eſt. Sicu Xes= . 1 .
Sον reht e ere

enim is qui fortem fidelemq; & caſtam habet coniugem confidit in ea certiſſime: quia nil contra ſu . *

6
N r °* rr

5

5

W

rum ſic dominus & redemptor noſter in eccleſia cõfidit. Nouit enim ſpiritum gratiæ quem dedit:
nouit uirtutem charitatis quam eius præcordiis infudit. Ideoq; non dubitet eam: non ſolum a ſuæ
fidei integritate nequaquam poſſe corrumpi: ſed etiam perſeuerantet inſiſtere ut plures ad eiuſdem
fidei congreget unitatem. Hoc eſt enim quod ſequitur.
CEt ſpoliis non indigebit.
CSpoliat enim diabolum eccleſia cum per prædicatores ſuos eos quos ipſe decœperat ad ueritatis
iter reuocat. Et bene dicitur: & ſpoliis non indigebit: quia nunquam ceſſabit eccleſiæ libertas a diaJ. A. 1I-E nel-
bolica fraude animas chriſti fidei reſtituere: donec completo mundi curſu: ſuorum quoq; præfini⸗
ta compleatur ſumma membrorum. Verum quia quicquid boni ſancta eccleſia:uel anima quæq;
ſidelis agit hoc deſuper accipit recte ſubditur. Gimel plenitudo :ꝛideſt legis.
Redãdet ei bonum ⁊ non malum omnibus diebus vite ſue. .
CReddet quippe anima chriſto bonum: cum perceptis ab eo uitæ muneribus recte in deo reſpon-/
det: cum ea quæ ipſa ſcire uel facere ab illo uita appoſuit etiam aliis intimare ſatagit. Bene autem A ⸗— dl
cum dixiſſet reddet ei bonum protinus addidit & non malum: quia ſunt profecto qui acceptis a do' „ „
mino bonis mala rependunt: uel fidei myſteria quæ percœperunt heretica fœce fœdando: uel fidẽ
uam profeſſione ſeruant prauis operibus blaſphemando: uel mores bonos quibus in fide recta de
eruiunt: per colloquia mala corrumpendoſsed nec illi bona quæ acceperunt domiuo reddunt: ꝗ
non in his quæ bene incohant uſq; ad finem uitæ præſentis perſiſtere curant. Vnde merito cum di

7 .— — .
n Lee r re,

xiſſer: reddet ei bonum & non malum: ut perſeuerantiam boni neceſſariam demonſtraret adiunxit /
omnibus diebus uitæ ſuæ. Cui ſimile eſt iflud euangelicum: ſeruiamus illi in ſanctitate & iuſtitia co Pe plr: 4
ram ipſo omnibus diebus noſtris. Quibus ſane opernibus: quibus iuſtitiæ uel ſanctitatis fructibꝰpoxer mn ramn pei
tiſſimum ſit inſiſtendum ei qui bonum quod accœpit domino gratis rependete ſatagit: ſebſequen
ter inſinuatur cum dicitur. Deleth tabularum hoc eſt ueteri teſtamento. ?JVMV
CQueſiuit lanam ? linum:⁊ operata eſt conſilio manuum ſuarum. Debch
CHuius principium uerſiculi fortis mulier hoc eſt ſãcta eccleſia: etiam iuxta litteram accipere & ob
ſeruare conſueuit. Iuxta illud propheticum cum uideris nudum operi eum: & carnem tuam ne deſ-
pexeris. Operatur autem non ſuperuacuo: & cæco labore:ſed eo utiq; conſilio: ut ab ipſo ſuo uero
domino uidelicet chriſto in iudicio mereatur audire: nudus fui & operuiſtis me: & quamdiu feciſtis
uni de his minimis meis mihi feciſtis. Operatur autem conſilio manuum ſuarum. Hoc eſt earũ per- .
ſonarum per quas elemoſynam pauperibus tribuit: in quorum opefe deuoto:illo ſaluberrimo uti-
tur conſilio: ut cum diſpergit & dat pauperibus: non ipſa ab hominibus laudetur ad tempus: ſed ut
iuſtitia eius maneat in ſæculum ſæculi: & cornu eius exaltetur in gloria. Poſſunt autem myſticæ in

—* P. z tl, —

pi. Poteſt in lino quod ex terra uirens oritur: ſed longo ac multiplici exercitio amittit humorem na
tiuum: atq; ad gratiam noui candoris peruenit: caſtigatio neſtræ carnis intimari. Cuius dum inge/ 0

—

nitas nitiorum ſordes per continentiam excoquimus. Dignam proſfecto eam qua chriſtum indua/ R
mus efficimus: iuxta illud apoſtoli: quotquot ergo in chriſto baptizati eſtis:chriſtũ induiſtis. Quz 1
rit ergo mulier fortis lanam & linum & operata eſt conſilio manuum ſuarum: cum eccleſia ſancta
ſollicite perquirit quibus ſe pietatis fructibus exerceat: quomodo a carnalibus emundet illecæbris:
& hoc utrumq; conſilio prudentiſſimo: hoc eſt ſupernæ ſolũmodo retributionis facit intuitu. Cuiꝰ
retributionis ſequens quoq; uerſiculus apertius meminit: dum ſubdirur.
CSacta eſt quaſi nauis inſtitoris:de longe portans panem ſuum.
¶ Inſtitorem negotiatorem dicit: qui pro eo ſic uocatur ab antiquis: quod acquirendis multiplican 14 etdh, dl.,
diſq; mercibus ſedulus inſiſtat. Facta eſt ergo fortis mulier quaſi nauis inſtitoris onuſta mercimo/ er a -IV rhe A,
niis: quæ in ſua patria magis habundant. Porro per mare petit peregrina: ut illic uenditis quæ attu/
lerat: cariora ad domum reportet. Sic nimirum ſancta eccleſia: ſic anima quæcq; perfecta uirtutuʒ di
uitii s gaudet onuſtari: quibus maiora diuinæ gratiæ dona mercetur. Optimum eſt namq; commer
tium: cum bona quæ ualemus operantes primo hanc a domino mercedem recipimus: ut ad maio-

*⁹ E. e. L
4

ra ſemper agenda profſiciamus:dehinc nitam percipiamus ſempiternam: facta eſt ergo anima ſan- r. -— f.

õcd qualſi nauis inſtitoris: quæ tranſit deſiderio fluctus ſæculi præſentis: ſolaq; ſe in cælis accipere

/
(6
/§N ON

ℳ

lana qui ouinus eſt habitus: omnia pietatis & ſimplicitatis opera quæ proximis impendimus acci l D

7 2
* SECN.

) 2—2
ò

R

Liber tertius.c.xxxi.

rrfrer boratis & onerati eſtis: & ego reficiam uos. At contra in proximo panem ſuum recipit: & non hunc
de longe tranſmaria portat qui in eo quod iuſte uiuere uidetur:humani tantum fauoris præmia ex
petit: neq; ullo uitæ permanentis intuitu: ea quæ in imis labuntur ſuperare & calcare ſatagit. De qua
1. Hiiobet ipſe: terribiliter tonat: amen dico uobis: recœperunt mercedem ſuam.
P be g r rpe e Et de nocte ſurrexit deditq; predam domeſticis ſuis. ? cibaria ancillis ſuis.
„ Sicut totus labentis ſæculi curſus perhennis diei ac noctis alternatione uariatur: & dies quidem
lad operandum:nox ad quieſcendum naturaliter condita eſt: ſic totum præſentis eccleſiæ tempus
gemino quodam quietis & operis ſtatu diſcernitur/ Quaſi enim nocte quieſcunt: cum aliqui fide/-
lum eius intermiſſa ad tempus ſollicitudine externa ſibimet uacare ſeq; ipſos ſpiritaliter inci piunt

urare: uel lectionibus uidelicet ſacris: uel orationibus ac lachrymis ſeſe: uel aliis huiuſmodi ſtu-

.
.l. 8rmio tEs AkO.. t.s⸗

vt Pr rrrſns PnS

4

N

cere conſueuit: quia & eos qui foris errabant: ad fidei gratiam conuocat: & illos qui fidei ſacramen-
tis iam ſunt imbuti: ut bonis operibus amplius inſiſtant excitare non deſinit! Vnde bene dicitur:de
ditq; prædam domeſticis ſuis: & cibaria ancillis ſuis. Dat namq; prædam domeſticis ſuis cum eos
quos antiquo hoſti docendo eripere potuit ſotietati illorum qui in fide præceſſere conciliat. Dat
ancillis cibaria cum humiles quoſq; & debito timore ſua iuſſa ſeruantes ne ſub pio labore laſſeſ/

0 „)
bo-. e 9°
— „* ◻ 6

C

cant ſupernæ mercedis commemoratione reficit.
UCConſiderauit agrum ⁊ emit eum. De fructu manuum ſuarum plantauit vineam.
CAgrum dicit poſſeſſionem ſupernæ hereditatis: de qua benedicens filium patriarcha loquitur: ec
ce odor filii mei ſicut odor agri pleni: cui benedixit dominus. Odor quippe ſanctoꝝꝶ eſt: ſicut odor
agri pleni cui benedixit dominus: quia tota mentis intentione contuentur quæ ſit plenitudo bene
dictionis in parria regni cæleſtis Conſiderauit ergo eccleſia agrum && emit eum. Quia ſtudioſe di/
dicit quæ ſunt gaudia uitæ perhennis?& pro eorum perceptione quicquid potuit laborare conten-
dit Quæ etiam de fructu manuum ſuarum plantauit uineam: quia de fructiferis fidelium ſuorum:
factis ſiue uerbis ſcripturam ſanctam condidit: per quod montes audientium lin fide & dilectione
debriaret ſui redemptoris. Nec ab re eſſe credimus: ſi uineæ nomine ipſam eccleſiam quæ per mulie
, renm fortem eſt deſignata ſentiamus eſſe figuratam: & eos eſſe propagines uineæ: qui ſunt filii mulie
„*rre P- * .r fris. Mulier autem uineam plantauit cum eccleſia primitiua latius per orbem miſſis prædicatoribus

. ——NM
Ae ſernn 1

Paon. l. uerbi audientibus contulit: ut eos credentes fœliciſſimo chriſti mancipatui ſubderet. Plantauit
autem in eodem agro uineam cum in nouis credentium populis ecclefiam plena euangelicæ ueri/
tatis inſtitutione firmauit. Quamquidem uineam de fructu manuum ſuarum plantauit: quia non
ſolum uerbo inſtruebant apoſtoli. Apoſtolorumq; ſucceſſores populos quos erudiebant: uerum &
in teſtimonium bonæ operationis miraculorum quoq; ſigna “ doctrinæ iũgebãt.Sed & uſq;
7 hodie immo uſq; ad finem ſæculi: mulier fortis conſiderat agrum & emit eum:ac de fructu mannũ
1., ℳ. ole ef. . ſuarum plantat uineam: quia ſancta eccleſia ſemper ſollicite perquirit quos ad fidem cõuertere poſ-
9 = T . ſit: & quoſcumq; dociles inuenerit. hos data uerbi pecunia in ſeruitium chriſti emit: atq; in eis uineã
3 R. li „ chriſti plantare uel potius uineam chriſti facere ſatagit. Et quia qui alterum docere deſiderat: primo
eſſn) ĩipſe & a malis abſtinere & bonis ſe det actibus exercere: rectæ ſubiungitur:
¶Accinxit foꝛtitudine lumbos ſuos:⁊ roboꝛanit bꝛachium ſuum.
Aceinxit ergo eccleſia lumbos ſuos fortitudine: cum ſupernorum deſideriis intenta carnalibus il
lecæbris ſuccumbere deſpexit. Roborauit brachium ſuum cum ſe ad agenda uirtutum opera præ⸗
S ,— — parauit.Et bene primo lumbos fortitudine accingere: ac poſtmodum roborare brachium dicitur:
Penn opdee pdaſſe quia nimirum actio boni operis acceptabilis eſſe domino minime ualet:ſi non fluxa luxuriæ quis
. ers Prt “ S prius a carne ſimul & mente reſtringat. Vnde propheta. Quieſcite inquit agere peruerſe diſcite be
—at 2.1. V. nefacere: & dominus ipſe ſint lumbi ueſtri præcincti: & lucernæ ardentes: lumbi uidelicet præcicti
Pe e= s aulentes ne luxuriæ ſubdamini. Lucernæ uero ardentes: ut honis fulgeatis operibus.
DW—W Buſtanit ⁊ vidit quia bona eſt negotiatio eiusinon extingnetur in nocte lucerna eius.
C A ait negotiatio eius: agri utiq; ſignificauit illius: de quo ſupra ait: cõſiderauit agrum & emit
eum. Guſtauit igitur eccleſia ſancta: guſtauit quæq; anima perfecta. ideſt intimo mẽtis deſiderio co
gnouit: quia bona eſt negotiatio uitæ ĩmarceſcibilis: quod relictis illecæbris temporalibꝰ. Eterna
mercemur in cælis. Guſtauit autem: ideſt aperte didicit: quia bonum eſt per inſtantiam prædican-
di quoſquiſq; ualet ad uiam ueritatis adducere: atq; ideo nullis tribulationuz tænebris: nec ipᷣa mor
te poteſt lucerna deuotionis eius extingui. Eorum namq; lucerna nocte extinguitur: quam nis

die

2òð

ſperat æterna gaudia: & ꝓ his abũdãàti* adipiſcẽdis ꝗcqd ualet ĩſtãter agere ꝗcꝗd aduerſũ occurtit
fortiter ſuperare contendit. De qua recte dicitur: quia de longe portat panẽ ſuũ:quia in cũctis quæ
. temporaliter bona agit æternam ſolummodo retributionem expectat ſolam uiui panis ſaturitatez
5 & A.- ra-b . Aeſiderat: eius nimirum qui ſuis auditoribus pie potenterq; promitit: uenite ad me omnes qui la-

. 2 ⸗ .
— — 1. 4: 5 12 25 „ * 4 — 2 4 2 „ S 5 6
. 2 7. 1 iis ſecretius exercendo. Surgit autem de nocte: cum in eiſdem ſuis fidelibus ad agendum etiam 1-— S
l proximorum curam ſe ſollicite accingit. Quod fraternæ adminiſtrationis opus: duobꝰ modis exer d eke

7
ar

nſ- fidei ſemina diſperſit. Conſiderauit namq; agrum cum orbem uniuerſum uitorum ſpinetis orien- ⸗

tem culturæ ſpiritalis opus habere perſpexit. Emit uero eum: cum miſſis ubiq; doctoribus talentuz

d
e
co
lo
hoe
diet
niser
us
gur
cen
C
C
nis
beb⸗
in
⸗
10
ten⸗
min
piun
Colu
ſns
famt
ſetin⸗
ima
cet
gui⸗
Char
Ele⸗
lun⸗
nokn
ale⸗
wun
leden
imele
C
lud
n

iü
gre
ane
il
ne⸗
ey
u

den
ndon
lce⸗
iunt
h
tun 6
eel e e
men⸗
ude
neos
Da
ſel

mec
dor
dene
ſe di⸗
ten⸗
Mun.
diore
mule,
nule
dae. ..
Ce .
ne—
tuit
neii⸗
non
um
rh
mi
eol⸗
Uinei
timo

buzil
i
Cint
rebe
iki

enit
c0
emn
an⸗
nol
gin/

¶ Manum ſuam miſit ad foꝛtia:⁊ digiti

Super Parabolas Salomon

die uideatur ardere: qui ſicut dominus ait: ad tempus credunt: & in tempore tentationis recedunt.
Sed & illorum nocte media extinguitur lucerna: qui ueniente iudice: oleum charitatis in uaſis præ
cordiorum ſuorum non habuiſſe probantur: dum perdito falſarum rumore uirtutum uera tæne-
broſorum luunt tormenta factorum: quod ſi noctem hoc loco pro quiete uolumus accipere: iuxta
hoc quod ſupra dicitur: & de nocte ſurrexit: ideſt ad operandum ſe poſt quietem præparauit apte
dicitur. Quod lucerna ſanctæ eccleſiæ:non extinguatur in nocte:quia & cũ a negotio quieſcit actio
nis: uacat liberius luci ſupernæ contemplationis. Cumq; a publicis ceſſat openbus: curat ſe arden-
tius ſanctæ lectioni uel laudibus mancipare diuinis: iuxta exemplum uidelicet mulieris induſtriæ
quæ non ſolum interdiu neceſſariis ſolet inſtare laboribus: ſed & nocte ſepius accenſo lumine lu-
cernæ parilem rei familiaris agere curam.

„

D- DTd. PE S Le-s 2f1)

₰

„
eius appꝛehenderunt fuſum. rłͦů0
CPortia dicit perfecta in chriſti charitate opera quibus ſe gaudens eccleſia certa ſupemæ retributio er- — Fr. Jer 1. E.n.
nis expectatione ſubdit. Verbi gratia: audiſtis quia dictum eſt: diliges proximum tuum: & odio ha- = Ll.,
bebis inimicum tuum: ego autem dixi uobis. Diligite inimicos ueſtros: benefacite his qui oderunt NNNA g = e fir
uos: & cætera: & de uirginitate ſeruanda: qui poteſt capere capiat. & de contemnendis diuitiis ſuis/. r rr 71.
inquit. Si perfectus uis eſſe: uade uende quæ habes: da pauperibus: & cætera. Nam populus ſyna?, ”M
gogæ cui dictum eſt: ſi uolueritis bona terræ commedetis: tanto infirmior erit ĩ opere iuſtitiæ: quâ
to minus ſpe perpetuæ remunerationis erectus, At eccleſia quæ audit a domino: pœnitentiam agi
te appropinquauit enim regnum cælorum merito pro huius rei perceptione: dura quæq; longani „ —
miter ſuffert. Vnde rurſum de eius fortitudine dicit: tegnum cælorum uim patitur: & uiolenti ra- Fay eene er. Ie e
piunt illud. Et digiti inquit eius appræhenderunt fuſum.ſolent fœæminæ tenentes fuſum in dexterag
colum tenere in ſiniſtra: in colo enim lana inuoluta eſt: quæ filo ducenda & tenenda: tran ſeat in fu „ =
ſum. Sepe autem in ſcripturis dextera uitam perpetuam: leua præſentia dei dona ſignificat. Opulen ααn S
tiam uidelicet rerum: pacem temporum: ſoſpitatem corporum: ſcientiam quoq; ſcripturaruz: & cæ =dn Piti e dore fet
leſtium percœptionem ſacramentorum:hæc & huiuſmodi bona: cum domino largiente percœpe
rimus: quaſi lanam colo inuolutam: in leua geſtamus. At cum in ea pro amore cæleſtium ſalubriter
exercere incipimus:iam lanam agni iĩmaculati de colo in fuſum: de leua in dexteram trahicimus:
quia de donis noſtri redemptoris: de exemplis operum eius: ſtolam nobis gloriæ cæleſtis: ac ueſtẽ
charitatis nuptialem facimus. Digiti namq; quibus appræhendere fuſum dicitur: ipſam intentionẽ
diſcretionis qua quiſq; operatur inſinuat: ea nimirum ratione: quia nulla corporis noſtri membia
pluribus ſunt diſtricta articulis: ac flexibus apta quã digiti. Quicunq; ergo ueraciter dicere cum 5
apoſtolo poteſt: noſtra autem conuerſatio in cælis eſt unde etiam ſaluatorem expectamus dominũ = 5- Wre . reles * ,
noſtrum leſum chriſtum. Huius profecto digiti dextri appræhenderunt fuſum: quia diſcretione ſe- t abhe Irr P-fn
dula pro æternis bonis laborare didicit. Et bene dicitur appræhenderunt: ut uiuatius commende
tur quanto ſtudio: quanta feſtinatione in huius uitæ incerto pro certis apud dominum præmiis
habere debeamus: quid autem mulier fortis: ideſt eccleſia ſancta uel anima quæq; perfecta per fuſũ
intellectualem ſit operata: ſubſequenter aperitur.
Aanum ſuam apernuit inopi:⁊ palmas ſuas extendit ad pauperem.
COQuod & de pauperibus elemoſynarumiquæ generaliter fint in pauperes accipi poteſt'ſed me iD rr.el‚
lius de uerbo dei: quod indumentum ſalutis amabilis confert: mntelligitur. De qua beatus Iob glo- Eerhy N le. ae, T
riſicatur dicens. Iuſtitia indutus ſum: & ueſtiui me ſicut ueſtimento & diademate iudicio meo. Ape * eir-
ruit autem eccleſia manum mopi: cum myſteria fidei ignorantibus per operarios ueritatis reuelauit „2
Palmas extendit ad pauperem: cum longe latæq; prædicatores ad imbuendas æternæ ſalutis indi? 1. S. TeeF Watece,
genas nationes di ſperſit. 3 e, e ſen
¶NMon timebit domui ſue a frigoꝛibus niuis:omnes eninadomeſtici eius ueſtiti ſũt duplicibꝰ. „,1. rer -
CFrigora niuis corda ſunt reproborum perfidiæ ſuæ torpore ri gentia de quibus ait dominus: S Brhov 1 S
quum abundauerit iniquitas: refrigeſcet charitas multorum. Quæ illa utiq; niue peſſime depri⸗
muntur: quæ ob primæ ſuperbiæ meritum de cælo corruens in profunda ta nebrarum/ ninlomni⸗ 1e Pe-, Pes
nus ſe uelut angelum lucis: adhuc ſtultis oſtentare præſumit: habitumq; meritorum ſuorum cando Terp,
ri niueo ſimilem fraudum ſuarum neſciis profert. Quod quidem domini & angelorum eius eſt p/
prium in habitu niueo claritatem ſuæ deſignare uirtutis. Non timebit autem eccleſia domui ſuæ a
frigoribus memoratæ niuis: quia domino pollicente credit: quod portæ inferi non præualebunt
aduerſus eam.
Omnes domeſtici eius:veſtiti ſunt duplicibus. =ð —
CEt ſapientia uidelicet: ad repellendas hæreticas falſorum fratrum doctrinas: & patientia ad tol- Sep⸗re er
lerandas apertorum hoſtium pugnas. Vel certe ueſtiti ſunt duplicibus quia promiſſionem habent * DE
uitæ quæ nunc eſt: & futuræ. Nunc in peregrinatione temporali diuino auxilio ne deficiant adiuti:
tunc in patriæ perpetis habitatione diuinæ gratiæ uiſione ut fœlices ſemper uiuant alleuati Item
domeſtici eius induti ueſte ſũt dupliciſuna ôperis altera mentis ſidei habentes ſactorumq; uelami⸗
na:ſacramentis uidelicet ſeu redemptoris imbuti & inſormati exemplis. Sic enim fit illud apoſtoli,

/

ALliber tertius.c.xxxi.

1 —2ã 82 quĩcumq; in chri ſto baptizati eſtis chriſtum induiſtis poſſunt autem frigora niuis: etiam tormenta
Prrrd! e, æterna intelligi quæ igne & frigore mixta eſſe legimus: cum dicitur.lbi erit fletus & ſtridor dentiũ.
Fletum quippe oculis ignis & fumus: ſtridorem uero dentibus ſolet frigus gignere. Vnde & bea⸗
tus Iob de pœnis reproborum loquens æternis ad calorem inquit nimium tranſibunt ab aquis ni
uium. Sed ab his eccleſia domui ſuæ non timebit: quia quicumq; pereunt ad domum illius non p⸗»
tinebunt: nec ueſte ipſius ſpiritali erant induti tametſi myſteriis eius ad tempus uidebantur inſtitu
ti. Deniq; legimus in euangeliis: eiectum de domo conuiuii illius hominem qui ueſtibus operum
non mundis hanc intrare præſumpſerat: & in tænebras exteriores: ubi eſſet fletus & ſtridor dentius
eſſe proiectum. Merito utiq; in frigora pœnæ religatũ: quia indumentũ pietatis habere neglexerat.
¶Stragulatam veſtem fecit ſibi: byſſus z2 purpura indumentum eius.
aſ Stragulata ueſtis quæ uariante textura ſolet firmiſſima confici: fortia eccleſiæ opa & diuerſa uirtu
Ohiste e, tum eius ornamenta ſignificat de quibus propheta in ſummi regis uiri uidelicet illius laude cecinit
Aſtitit regina a dextris tuis: in ueſtitu deaurato circumamicta uarietate.

5,

¶Byſſus quoqʒ ? purpura indumentum eius. Ll = Prsn eſa eſla
¶CIn efuſione prætioſi ſanguinis Byſſus namq; candidi coloris eſt: purpureus autem color: & de
B.. . ,(de pat M MLafanguine animantis quod purpura uocatur conficitur: & ipſe ſanguinis habet ſpeciem. Vnde pul/
.0 L chre dictum eſt a patribus quia ſancta eccleſia electorum floribus uernans in pace habet lilia:in bel
ſſo. eſo wſas I r0ſas. Item quia Byſſus de terra uirens oritur: ſed per exercitationes longas ac multifarias ammiſ

7

4

—

AIraer. cum eandem continentiam: non ad fauorem uulgi: ſed ad acquirendam beatitudinem regni per-
ä R. α hennis exercent: ſed hic uirtutum habitus in præſenti quidem neſcientibus uidetur contempuibi-
Pe, Iis: ſed in faturo qualis fuerit manifeſte patebit: unde pulchre in apocalypſi ſua Ioannes ſanctorum
e ſen B ſor ſe uoces audiſſe refert dicentium gaudeamus exultemus quia uenerunt nuptiæ agni & uxor ei
Præpauit ſe: & datum eſt ei ut cooperiat ſe byſſina: byſſinum enim ſplendens & candidum iuſtifica-
tiones ſunt ſanctorum.
CNobilis in poꝛtis vir eius:quando ſederit cum ſenatoꝛibus terre.
Vir ſanctæ eccleſiæ: uir cuiuſq; fidelis ammæ dominus eſt qui uidebatur ignobilis cum ante tri-
— 1. 3 bunal præſidis ſtaret iudicandus: cum probra:flagella:ſputa:& ipſam crucis mortem ſuſciperet: ſed
X3 p Srre. nobilis apparebit cum uenerit iudicaturus orbem in equitate & omnes angeli cum eo. Tunc ſede-
bit inquit in ſede maieſtatis ſuæ: & congregabuntur ante eum omnes gentes: & ſeparabit eos ab in
uicem: & cætera. Nobilis inquit in portis uir eius: quia ueteres in portis ſedere ad iudicandum ſole
. 9. bant: ut uenientes ad ciuitatem aliunde paratum continuo reſponſum iudicantis acciperent. Et nec
renne, e. Prales a⸗ (AAnn ) ruſticos uel paſtores inſolita urbis ædificia ſtupefacerent: nec rurſum pacem urbis intrinſecus fre-
ſalehant quens litigantium controuerſia ſœdaret. Nobilis ergo erit dominus in portis ſuæ ciuitatis: quia ꝗ
etiam nunc contemnendus putatur a multis: ubi ſæculi finis affuerit: ubi ingreſſum patriæ cæleſtis
apperuerit electis iam cunctis parebit ſublimis. Sedebit autem cum ſenatoribus terræ. Amen dico
uobis quod uos qui ſequuti eſtis me: in regeneratione cum ſederit filius hominis in ſede maieſta-
tis ſuæ ſedebitis & uos ſuper ſedes duodecim iudicantes duodecim tribus iſrahel.
Sindonem fecit ⁊ vendidit:⁊ cingulum tradidit chanano. r
In linteo ſindonis: ſubtilis intexio ſignatur ſanctæ prædicationis: in qua molliter quieſcitur: ꝗa
mens in illa fidelium ſpe ſuperna refouetur. Vnde & petro animalia i linteo demõſtrantur. Quia
peccatorum animæ miſericorditer aggregatæ ĩ blanda fidei quiete continentur. Hanc ergo ſindo
nem eccleſia fecit & uendidit: quia fidem quam credendo texuerat loquendo dedit: & ab infideli⸗-
bus uitam rectæ conuerſationis accœait. Quæ & cananeo cinguluz tradidit: quia per uigorem de
monſtratæ iuſtitiæ fluxæa opera gentilitatis aſtruxit: ut hoc quod recipitur uiuendo teneatur. Sint
* . 2 7 4 ½² * Perſe A eſy;, Iumbi ueſtri præcincti: bene etenim nomine chanaan: qui & gentilium populum procreauit: & in/
ñJZẽ . terprætatur commutatus: conuerſa ad fidem gentilitas deſignatur. quæ fœliciſſima commutatio
nea uitiis ad uirtutes a diabolo tranſmigrauit ad chriſtum: unde & in eius laude pſalmus quadra-
geſimuſquartus ſcribitur: cuius titulus eſt. In finem pro his qui commutabuntur filiis choræ: canti⸗-
cum pro delicto.Filii autem choræ: filii caluariæ interprætantur. Qui ſunt filii dominicæ crucis di
centes. Mihi autem abſit gloriari niſi in cruce domini noſtri Ieſu chriſti. Quomodo autem commu
tentur ſequentia pſalmi eiꝰ docent: ubi dilectus ipſe. Ideſt dominus eccleſiæ dicit: audi filia & uide:
& inclina aurem tuam: & obliuiſcere populum tuum & domum patris tui. Commutari namq;
illam deſiderat: quã ut filiam habere ualeat. Domũ patris prioris:Ideſt hoſtis antiꝗ: iubet obliuiſci.
Fortitudo ? decor indumentum eius. ridebit in die nouiſſimo.
Fortitudo ad tolerandam peruerſorum improbitatem: decor ad exercendam uirtutum gratiam
rr (. Decor quia operatur iuſtitiam fortitudo quia perſequutionem patitur propter iuſtitiam. Et ideo ri
„ debit in die nouiſſimo:ideſt gaudebit in retributione regni cæleſtis: quæ dolebat in certamine ui⸗-
e, Pe rFEc ex præſentis. Mos etenim ſcripturæ eſt pro gaudio riſum ponere ſicut & dominꝰ ait. Beati qui nũc

n r add. ſo humore ac uirore natiuo: ad decorem candidæ ueſtis berducitur. Purpura autem regalis eſt habi
/ „., = ſ KApegeE A d En. . . . . . . ,.—„ 8 — 4 /
= J tus. Ac byſſo induitur eccleſia cum caſtigant corpora ſua electi: & ſeruituti ſubiiciunt: purpura den, les

n

Super parabolas Salomonis.

fletis quĩa ridebitis. Et beatus Iob. Os autem ueratium replebitur riſu. Similem ſane huic ſenten/ . —
tiam propheta de domino ac ſaluatore huius fortiſſime mulieris poſuit dicens. Dominus regnauit: — 5. , re Per ES
decorem induit: induit dominus fortitudinem: cum enim prædicaret euangelium regni: aliis pla/ Ter )
cebat:aliis diſplicebat:alii bene loquæbantur:alii detrahebant: lacerabant: mordebant: conuiciabia
tur. Ad eos ergo quibus placebat decorem induit: ad eos quibus diſplicebat fortitudinem. Imitare
ergo & tu dominum tuum: ut poſſis eſſe ueſtis ipſius:eſto cum decore ad eos quibus placent bonaf
opera tua:eſto fortis:aduerſus detractores. D
COs ſuum aperuit ſapientie ⁊ lex clementie in lingua eius.
CAd hoc tantum loquens os aperuit ut ſapiẽtiam doceret.Iuxta illud apoſtoli. Omnis ſermo ma/
lus ex ore ueſtro non procedat:ſed ſi quis bonus ad ædificationem fidei: ut det gratiam audienti/
bus.Vel certe os cordis aperuit ad diſcendam ab ĩpſa ſapientia interius ueritatem quam alios foris
doceret. Vtriq; autem ſenſui: quia utrũq; fecit eccleſia: concinnit apte quod ſequitur.
CEt lex clementie in lingua eius.
IIIa uidelicet: ut non ſtatim more legis moſaicæ peccantes puniret: ſed miſericorditer ad pœni r ſ.n aſhrn I
tentiæ remedia uocaret: cuius exemplum clementiæ ab ipſo deo & ſaluatore noſtro manifeſte per = r, ⸗ )
cœpit: cum oblata ei peccatrice muliere: ſi quis inquit ſine peccato eſt primus mittat in illam lapidẽ
Et ſic eã a crimine qd patrarat: ſub cõditione amplius non peccandi miſeratus abſoluit:
CCKonſiderauit ſemuas domus ſue:⁊ panem ocioſa non commedit.
CSemitas domus ſuæ conſiderat:quia cunctas ſuæ conſcientiæ cogitationes ſubtiliter inueſtigat:
panem ocioſa non commedit: quia hoc quod de ſacro eloquio intelligendo percœperat ante æter
ni iudicis oculos exhibendo operibus oſtenditiItem domus fortis mulieris habitatio eſt patriæ cæ
leſtis:ſemita domus illius præcepta iuſtitiæ quibus ad æternæ uitæ manſionem peruenitur. Quas
profecto ſemitas anima bene conſiderat: cum & diligenter quibus actibus ad ſuperna peruenire de
beat inſpicit: & quæ agenda didicit: ſedula exercere non deſinit. Panem quoq; ociaſa non cõmedit: G
cum ſacrificium dominici corporis percipiens: ſtudet imitari actu quod in myſterio cælebrat: mul· DpHE .
tum ſollicita ne indigne panem domini cõmedendo: & calicem bibendo: iudicium ſibi manducet SD H
& bibat:ſed ut patiendo pro chriſto ac lachrymas fundendo bonis quoq; actibus inſiſtendo paſſio
num exempla ipſius quantum ualet ſequatur. Poteſt & ſimpliciter accipi quod panem ocioſa non
cõmedit: mulier fortis: iuxta illud apoſtoli. Qui non operatur:nec manducet: & ipſe de ſe. Qroniaʒ sad
ad ea quæ mihi opus erant: & his qui mecum ſunt: miniſtrauerunt manus iſtæ. Vnde merito luxu-
riantes uiduas arguens adiungit. Simul autem & ocioſe diſcunt circuire domus non ſolum ocio-
ſæ ſed uerboſæ & curioſæ. H
CSurrexerunt filii eius.⁊ beatiſſimam predicauerunt.
CQuod futurum pro certo nouerat:more prophetico quaſi iam factum refert. Surgẽt enim filii ec
cleſiæ nidelicet omnes electi: in nouiſſimo: carnis immortalitate donati: & tunc matrem ſuam qdYðuec
eos ex aqua & ſpiritu ſancto deo genuit: beatiſſimam prædicant: quæ nunc ab inſidelibus quaſi mi⸗ V 8
ſera contemnitur. Et reuera ſicut apoſtolus ait: ſi in hac uita tantum ſperantes ſumus in chriſto:

W* par l’ . kas 4.— .—,

4
14ap; 4 —„S a‿bo s ee
S 7

rA

₰ .

cens in iudicio. Venite benedicti patris mei poſſidete paratum uobis regnum a conſtitutione mun. „D5
di. Eſuriui enim & dediſtis mihi manducare: & cætera. Qui quidem ipſe primitiæ dormientium re-
ſurrexit a mortuis: ſed in die iudicii manifeſtius omnibus quos ſua laude dignos iudicauerit: quan
ta ſit eiuſdem ſuæ reſurrectionis gloria demonſtrabit. Poteſt hoc quod dicitur: ſurrexerunt filii eius
& beatiſſimam prædicauerunt: etiam in hoc tempore conuenunter accipi: cum quilibet fidelium N 1215 S,
tranſcenſis ſæculi erumnis: ad cæleſtia regna perducuntur. Sedere namq; ad humiliationex: aliquã F 4
do ſurgere ad gloriam pertinet. Vnde de niniuitis dicitur: in euangelio: olim I cinere ſedentes pœ
niterent: ideſt in humilitate. & propheta. a fatie manus tuæ ſolus ſedebam: quia comminatione fteen . e . Rarn
pleſti me. Sed & pſalmiſta. Vanum eſt uobis ante lucem ſurgere: ſurgite poſtquam ſederitis qui mã . . e.1 1. TI. 50
ducatis panem doloris. Quod eſt aperte dicere: quid in præſenti quæritis gaudere: quod electis in WII
futuro reſeruatur. Non emim poreſtis in hac uita: ideſt ante lucem ſupernæ retributionis: gloriam
ueræ fœlicitatis habere: quin potius poſtquam hic humiliati fuenitis ad tempus: illic uos in perpe-
tuum ueraciter exaltandos ſperate: uos quibus amarum eſt: omne quod ſæculi amatoribus iocun- „
dum uidetur & dulce. Surgunt ergo filii eccleſiæ & beatiſſimam eam prædicant: cum cæleſtibus — eahe ſerg .
bonis ſublimati quanta ſit illius patriæ beatitas: cuius participes eſſe meruerunt: aſpiciunt: & hanc
debita laudatione in diuina uiſione concælebrant. Laudet eam uir eius: cum bona quæ ĩpſe dona/
uit remunerat. Quibus autem uerbis eam laudet: conſequenter oſtenditur cum dicitur.
¶Multe ſilie congregauerunt diuitias:tu ſupergreſſa es vniuerſas.
Vultas filias eccleſias dicit hereticorum: & malorum turbas catholicoꝶ quæ filiæ dicuntur: uel
chriſti uel eccleſiæ: quia & ipſæ ſunt dominicis renatæ ſacramẽtis: & adoptionem filiorum: quam

miſerabiliores ſumus omnibus hominibus. Quia uero propter uitam aſiam in præſenti militamus ””ä
merito cum apparuerit quod erimus: matrem noſtram quæ ex omnibus iuſtis collecta: una chriſfii = O W
columba:ſponſa:& amica uocatur: beatiſſimam prædicabimus. Surget uir eius: & laudabit eam: di — E
N 4 tsX& . e 6

„

Liber tertius.c.xxxi.

non cuſtodiere perceperunt. Vnde & Ioannes ait. De nobis exierunt: ſed non erant ex nobis: quæ
congregauerunt diuitias: uidelicet bonorum operum: orationes tieiunia: elemoſynas: afflictionem

. 2

e n — I= — le⸗ &caſtimoniam carnis: continentiam linguæ: meditationem ſcripturaru m: & cætera huiuſmodi:
pr,), quæ uere ſunt diuitiæ ſpiritus: ubi ſupra mentis ſincentate geruntur. Vbi autem ſine fide quæ per
. dilectionem operatur fiunt: mhil agentibus proſunt:ſed & illæ filiæ fruſtra congregarunt diuitias
de quibus dominus ait. Multi dicent mihi in illa die: domine domine: non ne in nomine tuo uir/
tutes multas fecimus? Et tunc confitebor illis quia nunquam noui uos. Sed omnes iſtiuſmodi filias
Jeccleſia catholica ſupergreditur: quæ fide caſta: & opere perfecta redemptoris ſui ueſtigia ſectatur.
CSallax gratia:⁊ vana eſt pulchritudo:mulier timens dominum ipſa laudabitur.
C Ballax eſt gratia laudis: quam ab homine accœpit: uana pulchritudo charitatis uel operatiõis bo
naæ: quam hominibus oſtentat anima: quæ timore caret diuino. At illa conſcientia uera eſt laude di
— r.. —, gna:quæ timorem dei in omnibus ſeruat.Ipſa eſt principium cunctarum: cuſtoſq; uirtutum: ſcriptu
. ra dicente: timor domini principium ſapientiæ: & iterum. Qui timet deum nihil negligit. Hinc eſt
fenim quod idem beatus Iob: & in proſperitate uirtutibus incomparabiliter floruit: & in aduerſitati
bus:inſuperabilis hoſtis permanſit: quia ueraciter dicere potuit: ſemper enim quaſi tumentes ſuper
mme fluctus timui deum: & pondus eius ferre non potui. Fallax ergo eſt ſimulatorum gratia: uanus
decor: opera ſtultorum: eccleſia autem quæ in timore incolatus ſui tempore conuerſatur: quoniam
ardentes uirtutum lampadas uenienti ad iudicium ſuo ſponſo offert: iure ab eo laudata ianuam
cum eo regni cæleſtis intrabit.
CBate ei de fructu mannum ſuarum ⁊ laudent eam in portis opera eius.
CHæc ſunt enim uerba uiri illius: de quo dictum eſt: uir eius laudabit eam: ideſt domini & ſaluato
ris noſtri: qui angelis in finem præcepturus eſt: ut eccleſiam poſt huius uitæ certamen trituratio-
nem afflictionem terreſtrium ad cæleſtis regni gaudia introducant. ac uitæ immortalitatis ſibi ſo-
tiam aggregent. Iuxta illud euangelicum: triticum autem congregate in horreum meum. Date in/
quit eidem ſructum manuum ſuarum: quia fructum ſpiritus ferre curauit. Charitatem: gaudium: pa
eeanubenigniatem-bonitaennmodeſieen:coltinciitnentcnz-afentie nar hoc illi debitam
Orependite mercedem: & laudent in portis: hoc eſt in iudicio: ſiue in ingreſſu patriæ cæleſtis. Non
hominum fauores ſuperuacui: ſed opera ipſa quæ fecit examinante: probante: ac remunerante illo:
cuius hæc donante gratia perfecit. A quo ut laudari mœreamur in futuro: concedat ipſe propitius:
nos eum dignis in præſenti uita collaudare ſeruitiis. AMEN.

1N

gle
euu⸗
min
e
es
t⸗ lum
en
ſen
nn
At
d
hl
hel
il
ale
n⸗
iin

, mini: ab eo quod in regno eius pax fuerit: & eum dominus dilexerit appellatus eſt. Nam & pſalmi.
P„ e xliiii. &. lxxi. dilecti & paciſici titulo prænotantur. Qui tam etſi ad prophetiam chriſti & eccleſiæ ꝑ
64 snte

„
WA„ Poßa e

. ſ ticum canticorum. In prouerbiis paruulum docens: & quaſi de officiis per ſententias erudiens. Vne = A d P e
P.⸗len etr in mundi rebus putet eſſe perpetuum: ſed caduca & breuia uniuerſa quæ cernimus. Ad extremum
iapm conſumatum uirum & calcato ſæculo præparatum in cantico canticorum ſponſæ iungit am-

3 õ 5m2Bo . rrrrrrrr mmmmn
W . S ⸗ð S .

Mꝛologus Super Eccleſiaſten.

CINCIPIT PROLOGVS SANCTI HIERONYMI IN LIBRVM ECCLESLASITEN. .l.
EMINI me ante hoc ferme quinquennium: cum adhuc Romæ eſſem: & 119, k
. 4 Eccleſiaſten ſanctæ Bleſillæ legerem: ut eam ad contemptum mundi hu e .

EeE
R

T. 5
ius prouocarem: & omne quod in mundo cerneret: putaret eſſe pro m
hilo: rogatum ab ea: ut in morem cõmentarioli: obſcura quæq; diſſere-
rem:ut abſq; me poſſet intelligere quæ legebat:Itaq; qm in procintuo„bvvb —
ſtri operis ſubita morte ſubtracta eſt: & ubi nõ meruimus: o Paula & Eu- Dau
ſtochium talem uitæ noſtræ habere conſortem: tanto uulnere tunc per-
cuſſus obmutui: nunc in Bethleem poſitus: anguſtiore uidelicet ciuitate:
& illius memoriæ: & uobis reddo quod debeo. Hoc breuiter ammonẽés
ꝙ nullius auctoritatem ſequutus ſum:ſed & de hebreo int nnrnn

=
α☚

— 6à me ſeptuaginta interprætum: conſuetudini me coaptaui: in his duntaxat
quæ non multum ab hebraicis diſcrepabant: Interdum Aquilæ quoq; & Symmachi: & Theodo/-
tionis recordatus ſum: ut nec nouitate nimia lectoris ſtudium deterrerem:nec rurſum contra con-
ſcientiam meam fonte ueritatis omiſſo: opimonum riuulos conſectarer.
CFINIT PROLOGVS. INCIPIT ExXxPOSITIO EIVSDEM SVPER—

LIBRVYM ECCLESIASTEN SEren 3 SE
Erba eccleſiaſtis filii Dauid:regis Dieruſalem. aſter. .

NWNes ½ CTribus nominibus uocatum fauiſſe Salomonem:ſcripturæ manitfeſtiſſime docent. Pa- alene keren e
61 cificum: ideſt Salomonem: Et idida hoc eſt dilectum domini. Et ꝙ nunc dicitur cœleth. i = ſaae feſhut:
eccleſiaſten.Eccleſiaſtes autem græco ſermone appellatur: qui cœtum ideſt eccleſiam con
gregat:quem nos poſſumus nuncupare contionatorem: eo quod loquatur ad populum: & ſermo. N SAα
eius non ſpecialiter ad unum:ſed ad uniuerſos generaliter dirigatur. Porro pacificus & dilectus do %. .

.12 rFe ee
ò
iann 9τατια rs Legt

tnentes: fœlicitatem & uires Salomonis excedunt: tamen ſecundum hiſtoriam ſuper Salomonem 1
conſcripti ſunt: ita iuxta numerum uocabulorum tria uolumina edidit: Prouerbia: Eccleſiaſten: Cà rrre

de & ad filium eius ſermo crebro repetitur.In eccleſiaſte uero maturæ uirum ætatis ĩſtituẽs ne ꝗcꝗᷣ

plexibus. Niſi enim prius reliquærimus uitia: & pompis ſæculi renuntiantes: expeditos nos ad adl ra Ta hes
uentum chriſti præparauerimus non poſſumus cantare canticum canticoruz: nec uere dicere: oſuu 2/Alz=.
letur me oſculo oris ſui. Hoc etiam pro ordine doctrinarum & philoſophi ſectatores ſuos eruu v
diunt: ut primũ ethicam doceant:deinde phiſicam ĩterpᷣtentur. Et quẽ in his profeciſſe perſpexerĩt:
ad theologiam uſq; perducant. Nec non & hoc diligentius attendendum: quod per hos tres libros 4
auctoris diuerſus eſt titalus. In prouerbiis enim notatur: prouerbia ſalomonis filii Dauid regis iſra Tr. OèOU
hel. In eccleſiaſte uero uerba eccleſiaſtes filii Dauid regis hieruſalem. Superfluum quippe ẽ hic iſta =ls
hel: quod male in græcis & latinis codicibus inuenitur. In cantico autem canticorũ: nec filius Da- HZ
uid:nec rex iſrahel ſiue hieruſalem præſcribitur. Sed tantum canticum canticorum Salomonis. Si- ⸗
cut enim prouerbia quaſi rudis inſtitutio ad duodecim tribus & ad totum pertinent iſtahel: & quo
modo contẽptus mundi non niſi metropolitis conuenit. Hoc eſt habitatonbus hieruſalem. Ita can j. . wny a
ticum canticorum ad eos proprie facit: qui tantum ſuperna deſiderant. Ad incipientes & profitites
& pꝑaterna dignitas: & regni proprii merito uindicatur auctoritas. Ad perfectos uero ubi non timo
re eruditur diſcipulus ſed amore: proprium nomen ſufficit: & ęgqualis magiſter eſt: & neſcit eſſe ſe
regem: hæc interim iuxta litteram. Cæterum ſecũdum intelligentiam ſpiritualem pacific? & dilect? er
dei patris: & eccleſiaſtes noſter eſt chriſtus: qui medio pariete deſtructo: & inimicitias in carne eua-
cuans: fecit utrũq; unum dicens. Pacem meam do uobis: pacem meam relinquo uobis. De quo pa
ter ad diſcipulos:hic eſt inquit filius meus dilectus: hunc audite: qui eſt caput omnis eccleſiæ: neqꝗ
ad ſynagogam iudæorum ſed ad gentium multitudinem loquens: rex hieruſalem uiuis lapidibus
extructæ: non illius de qua ipſe ait. Hieruſalem hieruſalem quæ occidis prophetas. Et ecce relique-
tur uobis domus ueſtra deſerta. Sed illius per quã iurari uetat. Quia ſit ciuitas magni regis. Hic eſt ſi
lius Dauid quem cæci ĩ euangelio clamabant: miſerere noſtri filii dauid: & omnis turba cõſona uo
ce reſonabat: oſanna filio Dauid: deniq; non ad eum fit uerbum dei ſicut ad hieremiam: & cæteros
ꝓphetas. Sed quia diues eſt: & rex: & potens. Ipſe eſt ſi quidem uerbum: ſapientia: cæteræq; uirtutes:
uerba loquitur ad eccleſiæ uiros: uerba inſinuat apoſtolis: de quibus cantatur in pſalmo. In omneʒ
terram exiuit ſonus eorum: & in fines orbis terræ uerba eorum. Male igitur quidam opinãtur nos
ex hoc libro ad uoluptatem prouocari & luxuriam. Cum econtrario omnia quæ i mudo cernimꝰ .-
uana doceantur:nec debere ea nos ſtudioſe appetere quæ dum tenentut intereant.

CVanitas vanitatum dixit eccleſiaſtes:vanitas vanitatum ⁊ omnmia vanitas.

0

Q

. . es . .
3 ₰ —— 2 * £

E.

22

-

5

Liber primus. c. i.

gt⸗
f.r n Si cunda quæ fecit deus ſunt ualde bona: quomodo omnia uanitas? Et non ſolum uanitas: uerũ G
er ter k . etiam uanitas uanitatum? Vt ſicut in cantico canticorum inter omnia carmina excellẽs carmẽ oſtẽ C
OUU ditur. Ita in uanitate uanitatum: uanitatis magnitudo monſtretur. Tale quid & in pſalmis ſcriptuz 4
eſt. Verũtñ uniuerſa uanitas: omnis homo uiuens. Si uiuens homo uanitas eſt: ergo mortuus uanĩ
tas uanitatum. Legimus in Exodo glorificatum uultum moyſi in tantum ut filii iſrahel in euz aſpi⸗- 1
cere non poſſent. Quã gloriam Paulus apoſtolus ad comparationem euangelicæ glonæ dicit nõ u⸗
eſſe gloriam. Nam nec glorificatum eſt inquit: quod glorincatum fuit in hac parte propter excellẽ- ſ
tem gloriam. Poſſumus igitur & nos in hunc modum cælum: terram: maria: & omnia quæ hoc cir e
culo continentur: bona quidem per ſe dicere: ſed ad deum comparata eſſe pro nihilo. Et quomodo C
ſi igniculum lucere uidens contentus eſſem eius lumine: & poſtea orto ſole non cemerem quod lu m
cebat:ſtellarum quoq; lumina iubare uiderem ſolis abſcondi. Ita aſpiciens elementa & rerum mul/- ſ
tiplicem uarietatem. Admiror quidem operum magnitidinemeurctogitan: autem omnia pertran/ 1
‚ſire: & mundum ſuo fine ſeneſcere: ſolumq; deum: idem ſemper eſſe quod fuerit:cõpellor dicere nõ nc

A r . Per Iua, ſemel ſed bis: uanitas uanitatum & omnia uanitas. In hebreo pro uanitate uanitatum: ablal: ablim: In

—, — ſcriptum eſt: ꝙ exceptis ſeptuaginta interprætibus omnes ſimiliter tranſtulere. ſiue 3
quod nos poſſumus uaporem fumi & auram tenuem quæ cito ſoluitur appellare. Caducum itaq;

„ 2 2 . „ .₰ . — .* . , tu⸗
& nihil uniuerſitatis ex hoc uerbo oſtenditur. Quæ eni uidentur tẽporalia ſunt: quæ autem nõ uidẽ ee

tur æterna. Siue qa uanitati creatura ſubiecta ẽ: & ĩgemiſcit & parturit & pᷣſtolat᷑ reuelationẽ filiop 7
dei. Et nũc ex parte cognoſcimꝰ: & ex pte ꝓphetamꝰ. Tãdiu.n.oĩa uana ſũt:dõec ueniat qd pfectũ ẽ
Quid habet homo amplius de vniuerſo laboꝛe ſuo quo laboꝛat ſub ſole. .
CPoſt generalem ſententiam quod uana ſint omnia: de hominibus incipit: quod fruſtra ĩ mundi
. 7 S”ñů Qiſtiꝰlabore deſudẽt: cõgregãtes diuitias: erudiẽtes liberos: ad honorẽ ædiſicia cõſtruẽtes: & ĩ medio 6
terſte WMr W Ope ſubita morte ſubtracti audiũt. Inſipiẽs hac nocte anima tua auferetur a te: quæ auteʒ paraſti cuiꝰ
ogrrs t D eeruũt: Maxime cum ex cõmuni labore nihil ſecum ferant: ſed nudi in terram redeant unde ſupti ſũt. 8
CBeneratio pꝛeterit ⁊ generatio aduenit:terra nero in eternum ſtat. ai⸗
NW¶ Aliis morientibus naſcũtur alii. Et quos uideras non uides: incipis uidere qui non erant. Quid
hac uanius uanitate: ᷓ terram manere quæ hominum cauſa facta eſt: & ipſum hominem terræ důũm . en
ſerza ho, a Pin 6 e in puluerem repente diſſolui. Aliter: prima recedit generatio iudæorũ: & ſuccedit generatio de gẽ α⅞ n
eme pente i, P Tntn, Sj. tibus congregata. Terra autem tamdiu ſtat ꝗᷓ diu ſynagoga recedente eccleſia omnis introeat. Cum C
4 enim prædicatum fuerit euangelium in toto orbe: tunc erit finis: I mminente uero conſumatione f⸗
cælum & terra tranſibunt. Et ſignanter non ait terra in æternis ſæculis ſtat. Sed in æterno ſæculo. in
Porro nos laudamus deum nõ in uno ſæculo. Sed in ſæcula ſæculorum. ſunt
COꝛitur ſol ⁊ occidit:⁊ ad locum ſuum reuertitur:ibiqʒ renaſcens.& cætera.
Sol iſte qui in lucem mortalibus datus eſt: interitum mundi ortu ſuo quotidie indicat & occaſu. lin
Cui poſtquam ardentem rotam occeano iunxerit per incognitas nobis uias ad locum unde exie- iit
1” rat regreditur. Expletoq; noctis circulo rurſum de thalamo ſuo feſtinus erumpit. Pro eo autem qꝗckk iur
ee, e e Tavur, aſpnt uulgatam editionem ſequétes poſuimus: ad locum ſuum ducitur. In hebreo habet ſœph: qd agla
— ideſt aſpirat. Symmachus uero & Theodotion recurrit. Quia uidelicet ſol reuertatur ad locuʒ ,81 A⸗
ſuum:& ibi unde prius egreſſus fuerat aſpiret:hoc autem totum idcirco dicit:ut doceat mutationiꝰ AA
bus temporum: & ortu occaſuq; ſyderum humanam ætatem labi & ĩterire dum neſciat. Aliter: ſol rr i
juſtitiæ in cuius alis eſt ſanitas oritur: & pſeudo prophetis occidit meridiæ. Cum autem ortus fue- R
. rit in locum ſuum nos trahit: quo? uidelicet ad patrem Ad hoc enim uenit ut nos de terris ad cælũ de
e ſ! s ers , a leuet: & dicat. Cum exaltatus fuerit filius hominis omnia trahet ad ſe. Nec mitum filium ad ſe tra/ n
— eA here credentes: cum & pater ipſe ad filium trahat. Nemo eniʒ ait uenit ad me niſi pater qui miſit me ke
e erS, . adducat eum. Iſte ergo ſol quem aliis occidere aliis naſci diximus Et iacob quondam patriarchæ
W v de terra ſancta egredienti occidit. Rirſum cum de ſyria terram repromiſſionis intraret ortus eſt ei.
) 5 „ts Coth quoq;ʒ quando egreſſus eſt de ſodomis & uenit ad ciuitatem: ad quã ut feſtinaret ei fuerat im

peratum: aſcendit in montem: & ſol exiuit ſupra ſegor.
CBirat per meridiem ⁊ flectitur ad aquilonem:luſtrans vniuerſa in circuitu pergit ſpiritus:
in circulos ſuos egreditur. CNHinc poſſumus æſtimare hyemis tempore ſolẽ
. e er ⸗ ad meridianam plagam currere: & per æſtatem ſeptẽtrioni eſſe uicinum: & non per equinoctiuʒ au P
Hetüni habere principium. Sed primuz ſpirante fauonio: quando tempore ueris in fœtum cuncta r-
22 XA 2 ac) puntur. Quod autem ait girans girando uadit ſpiritus & in circulos ſuos reuertitur: ſiue ipſum ſolẽ
ſpiritum nominauit: quod animal ſit: & ſpiret & uigeat: & annuos orbes ſuos curſu expleat: ut poe/ .
ta. Interea magnum ſol circũuoluitur annum. Et alibi: atq; in ſe ſua per ueſtigia uoluitur annus: ſi-
ue quod & lunæ lucentem globum titaniaq; aſtra ſpiritus intus alit: totamq; infuſa per artus:mens
. agitat molem: & magno ſe corpore miſcet:nõ de annuo ſolis curſu: ſed de quotidianis eiꝰ ſemitis
loquitur. Obliqua enim & fracta linea p auſtrũ pgit ad boreã: & ita ad oriẽtẽ reuertitur. Aliter: ſol
qñ per auſtrũ currit uicinior terræ ẽ. Quãdo ꝑ aquilonẽ ſublimior attolitur: forſitan ergo his qui
hiemis tempore & tribulationum frigore coartãtur. JMD!
CAb aquilone

Super Eccleſiaſten.

l
dſ Ab aquilone enim exardeſcent mala ſuper terram. —
CVicinior ſol iſte iuſtitiæ eſt: his uero qui in boreæ parte habitant: & calore priuantur æſtiuo: ince
dun dit procul. & per ſuos circulos unde profectus eſt æſtate reuertitur. Cum enim traxerit omnia ad ſe
& uniuerſos radiis ſuis illuminauerit: fit reſtitutio principalis: & eſt deus omnia in omnibus. S ym⸗
n macus hunc locum ita interprætatus eſt: uadit ad meridiem: & circuit ad boream: & perambulans
li⸗ uadit uentus:& per quã citcuiuerat reuertitur inuentus.
cc COmnes torrentes intrant in mare:⁊ mare non redundat.Ad locum vnde exeunt flumma re/
di⸗ uertuntur: vt iterum interim fluant.
ln CPutant quidam aquas dulces quæ mare inffuunt uel ardente deſuper ſole conſũmi: uel ſalſu gini
nl⸗ maris eſſe pabulo. Ecce eccleſiaſtes noſter & ipſas aquas dicit per occultas: & de matricæ abyſſo in 1
lun, HH ſua ſemper ebulire principia. Melius autem hebrei ſub torrentium: & maris nomine per metapho/ Sel .. —„ ARe-
end ram de hominibus ſignificare arbitrantur: quod in terram de qua ſumpti ſunt redeant: & torrentes ? Boer ne Ae Se
lim uocentur non flumina: eo quod cito intercidant nec tamen impleatur terra multitudine mortuo- H i e
rum. Porro ſi ad altiora conſcendimus: ecte turbidæ aquæ in mare unde ſubſtiterant reuertuntur.
ig Et ni falor abſq; additamento nuſquã torrens in bonam partem legitur. Nam torrente uoluptatis
idd ee e tuæ potabis illos: cum additamento dicitur uoluptatis. Et econtrario ſaluator ad torrentem tradi-
lior Ie anm E tur cedron. Et Helias perſequutionis tempore ad torrentem choræ latitat: qui & ipſe ſiccatur. Non
üͤs⸗ adimpletur autem mare inſatiabile. Quomodo & in prouerbiis filiæ ſanguiſugæ.
ODmnes ſermones graues non poterit vir loqui. Non ſatiabitur oculus videndo:⁊ non im/
undi plebitur auris auditu.
edlio CNon ſolum de phiſicis: ſed de ethicis quoq; ſcire difficile eſt. Nec ſermo ualet cauſas naturaſ;
icni explicare rerum. Nec oculus ut rei poſcit dignitas intueri. Nec auris inſtituente doctore ad ſummi. —
iſüͤt⸗ ſcientiam peruenire. Si enim nunc per ſpeculum nidemus in enigmate & ex parte cognoſcimus: & H ——
ex parte prophetamus:nec ſermo poteſt explicare conſequenter quod neſcit: nec oculus in quo eſt
Cid cecus aſpicere. Nec auris de quo dubitat impleri. Simul & hoc notandum: quod omnia uerba ſunt =
m grauia: & magno labore diſcantur: contra eos qui putant ocioſis ſibi & uota ſacientibus uenire no EE
dege e⸗ titiam ſcripturarum: .
10 CAQuid eſt quod fuit ipſum quod futurum eſt. Quid eſt quod factum eſt:ipſum quod fiendum
Nione eſt. Nihil ſub ſole nouum.nec valet quiſquam dicere ecce hoc recens eſt. Jam enim preceſſit
lo in ſeculis que fuerunt ante nos:non eſt priorum memoria:ſed nec eorum quidem que futura

ſunt poſtea erit recordatio apud eos qui futuri ſunt in nouiſſimo.
CVidetur mihi de his quæ ſupra enumerauit dicens generatione & generatione. Molle terrarum:

Wü ortu ſolis & occaſu. Curſu fluminum: magnitudine occeani. Omnibuſq; quæ aut cogitatione aut
eeie⸗ uiſu: uel auribus diſcimus: nunc cõmuniter loqui: quod nihil ſit in natura rerum: quod non ante ĩiã
enck fuerit. Ab initio enim mundi: & omnes nati & mortui ſunt & terra ſuper aquas librata conftitit. Et
un ſol ortus occubuit. Et ne plura percurrã & auibus uolare: & natare piſcibus & terræſtribus ingredi: .

—

es beore ett

d Ale ſaß ten ſ 3 Nihil eſt dictum: quod non ſit dictum prius. Vnde præceptor meus donatus cum iſtum uerſiculuz .. — = A.,3
d . . Exponeret. Pereant inquit: qui ante nos noſtra dixerunt Quod ſi in ſermonibus nihil nouum dici Prs,
poteſt:quanto magis in adminiſtratione mundi:? quæ ab initio ſic perfecta eſt: ut requieſceret deus
ab operibus ſuis in die ſeptima. Legi in quodam libro:ſi omne quod ſub ſole tantum eſt fuit ĩ præ
teritis ſæculis antequã fieret:& homo iam condito ſole factus eſt. Fuit ergo homo antequã ſub ſo/

le fieret. Sed excluditur quod in hac ratione: & iumenta & culices: & minuta quæq; & magna ani-

e, ale . 9 . 8⁸ο ſerpentibus labi: deo artifſice conceſſum eſt: Huic quid ſimile ſententiæ & comicus terentius ait.ꝛ 7

⸗
dcei
ſen/

iſin⸗ malia: ante dicuntur fuiſſe qᷓ cælum. Niſi forte illud reſpondeat ex conſequentibus oſtendi: non de
unhe cæteris animalibus: ſed de homine eccleſiaſtes eſſe ſermonen Ait enim nõ eſt omne recens ſub ſo
ekei le quod loquatur & dicat:ecce hoc nouum eſt. Animalia autem non loqui ſed tantum hominem:
Kmm quod ſi loquantur animalia nouum eſſe: & ſoluit ſententiam nihil nouum eſſe ſub ſole. Et ne uer . —, 1
bum de quo dicatur:uide hoc nouum eſt:iam fuit in ſæculis quæ fuerunt ante nos. Apertius hoc ð .pre 1P e
tnb . ſymmachus tranſtulit. Putas ne eſt qui poſſit dicere:unde hoc nouum eſt: iam factum eſt in ſæculo W
nbe qui fuit ante nos. Cum ſuperioribus autem congruit: quod nihil nouum in mundo fiat: nec ſit ali-
hal quis qui poſſit exiſtere & dicere hoc ecce nouum eſt. Si quidem omne quod ſe putauerit nouum
un⸗ oſtendere:iam in prioribus ſæculis fuit. Nec putemus ſigna atq; prodigia & multa quæ arbitrio dei
nll noua in mundo fiunt:in prioribus ſæculis eſſe iam facta: & locum inuenire epycurum qui aſſerit ꝑp
oℳ innumerabiles piodos eadem & hiſdem in locis: & per eoſdem fieri. Alioquin & iudas crebro ꝓ/
eel didit: & chriſtus paſſus eſt ſepe pro nobis: & cætera quæ facta ſunt: & futura in eaſdeʒ ſimiliter perio
nens dos reuoluuntur. Sed dicendum quod ex præſcientia & prædeſtinatione dei iam ei facta ſunt quæ
wii⸗ futura ſunt. Qui enim electi ſunt in chriſto ante conſtitutionem mundi in prionbus ſæculis iam
tiſo fuerunt. Non eſt memoria primis: & quidem nouiſſimis quæ futura ſunt: nõ erit eis memoria apud
gi eos qui futuri ſunt in nouiſſimo. Quomodo præterita apud nos abſcondit obliuio: ſic ea quæ nũeæ
fiunt uel futura ſunt:hi qui naſci habent ſcire non poterũt: & cũcta ſilentio præteribũt: & quaſi nõ
22 ii

X Lro. P.zay⸗⸗ £s 4.. eij3 / 22 + 5 ean. fe ds
5 k⸗ea ₰ ſ⸗ 4 2l 5 /. e . 7 N =Dus **

..

Liber primus.c..eii.

5
R Rprla r rrprnn ſre . 6 o atdh et 2. 4 - rE r ler 9. SIͤ

fuerint abſcondentur: & complebitur illa ſententia: uanitas uanitatum & omnia uanitas: Nam &

ſeraphim propterea faciem dei & pedes uelabant: quia puma & extrema cooperta ſunt. Iuxta autẽ
ſeptuaginta interprætes: qui dixerunt: nõ eſt memoria primis & quidem nouiſſimis qui futuri ſũt:
non erit eis memoria cum his qui futuri ſunt in nouiſſimo. Ille de euangelio ſenſus eſt: quod qui
in iſto ſæculo primi ſunt: ſunt omnium nouiſſimi: quia deus ut benignus & clemens minimorum
quoq; & omnium recordatur. His qui propter uitium ſuum nouiſſimi eſſe mœruerüt: nõ tantam
dabit gloriam: quantam his qui ſe humiliantes nouiſſimi in mundo eſſe uoluerunt: dicitur itaq; &
inconlequentibus. Non eſt memoria ſapienti cum ſtulto in æternum⸗
Sok.= CEgo eccleſiaſtes fui rex iſrahel in Hieruſalem.
— UVE Hucuſq; præfatio generaliter de omnibus diſputans: nunc ad ſemet ipſum redit: & quis fuerit:
p S quomodo experimento uniuerſa cognouerit docet. Aiunt hebrei hunc librum ſalomonis eſſe
Rpcnitentiam agentis ꝙ in ſapientia diuitiiſq; confiſus per mulieres offenderit deum.
CEt dedi cor meum ad inquirendum ⁊ conſiderandum in ſapientia de omnibus que fiunt
ſub ſole:hanc occupationem malam dedit deus ſiliis hominum.vt occuparentur in ea.
◻MVerbum aquila ſeptuaginta & theodotion: ſimiliter tranſtulerunt
quod in diſtentionem latinus interpræs expræſſit: eo quod in uarias ſollicitudines mens hominis

diſtenta lanietur. Symmachus uero ideſt occupationem tranſtulit. Quia igitur ſepius in

hoc uolumine nominatur ſiue occupationem: ſiue diſtentionem: ſiue quid aliud dixerimus: ad ſu/
1 periorem ſenſum cuncta referuntur. Dedit ergo eccleſiaſtes primo omnium mentem ſuam ad ſa/-
3—

L ſle Pr wen, pientiam requirendam: & ultra licitum ſe extendens: uoluit cauſas ratiõeſq; cognoſcere quare par/
ð J44 . uuli corriperentur a demone: cur naufragia & impios & iuſtos pariter abſorberent. Vtrum & hæc &
XA J. i, ſe te da-5 his ſimilia caſu euenirent an iudicio dei. Et ſi caſu ubi prouidentia: ſi iuditio ubi iuſtitia dei. Hæc in
NQuit noſſe deſiderans intellexi ſuperfluam curam: & ſollicitudinem per diuerſa crucianrem a deo
⸗Hhominibus datam: ut ſcire cupiant ꝙ ſcire non licitum eſt. Pulchre autem cauſa præmiſſa a deo da
ta diſtentio eſt. Quomodo enim in epiſtola ad romanos ſcubitur: propter duod tradidit eos deus
.. J. 1. ee ee in paſſiones ignominiæ. Et iterum propter ꝙ tradidit eos in reprobum ſenſum ut faciant quæ non
E P oportet. Ac deinde propter quod tradidit eos deus in deſideria cordis ſui in imunditiam. Et ad the
z- - e TPrtn Se ſalonicenſes propterea mittet eis deus operationem erroris. Et ſicut prius cauſæ oſtenduntur quare
— uel paſſionibus ignominiæ: uel ſenſui reprobo: uel cordis ſui deſideriis concedantur. Aut quid fece
rint: ut operationem erroris accipiant. Ita & in præſentiarũ. Idcirco deꝰ diſtentionẽ malã dedit ho-
minibus ut diſtendantur in ea. Quia prius ſpõte ſua & propria uoluntate: hæc uel illa fecerunt.
Et pꝛopoſui in animo meo querere ⁊ inueſtigare ſapienter de omnibus que ſiũt ſub ſole:hãc
occupationẽ peſſimam dedit deus filiis hominum vt occuparentur in ea. Nidi cuncta que ſiũt
ſub ſole ⁊ ecce vniuerſa nanitas.⁊ afflictio ſpiritus.
CNeceſſitate compellimur ut crebrius ꝗᷓ uolumus de uerbis hebraicis diſſeramus. Nec enim poſſu
mus ſcire ſenſum niſi eum per uerba diſcamus. Routh aquila & theodotion Symma/
chus trranſtulerunt: ſeptuaginta autem interprætes: non hebreum ſermonem expræſſere:
ſed ſyrum dicentes: ſiue ergo ſiue apaſtione uocabulum eſt:
& melius uoluntatem quam præſumptionem ſonat. Dicitur autem ꝙ agat unuſquiſq; quod uelit
& ſibi rectum eſſe uideatur:atq; in diuerſa libero homines referantur arbitrio: ut uana ſint uniuerſa
ſub ſole:dum inuicem nobis in bonorum & malorum finibus diſplicemus. Dicebat mihi hebreus
quo ſcripturas ſacras inſtituente perlegi:quod ſupra ſcriptum eſt uerbum. Routh magis in hoc
loco afflictionem & malitiam qᷓ paſſionem & uoluntatem ſigniſicaret: non a malo quod eſt cõtra/

rium bono:ſed ab eo quod in euangelio ſcribitur: ſufficit dieĩ malitia ſua. Quam græci ſignificãtiꝰ

uocãt. Et eẽ ſenſum conſiceraui uniuerſa quæ in mundo fiunt. Et nihil aliud depræhendi
qᷓ & uanitate malitias: ideſt miſerias ſpũs: quibus anima diuerſis cogitationibus affligatur.
VPeruerſi difficile coꝛriguntur ⁊ ſtultoꝛum inſinitus eſt numerus.
Pe⸗ derfs aate ge . l CAQui peruerſus eſt niſi arte corrigatur:nmon poterit adornari. Recta ornatum recipiunt: curua cor/
reptionem. Peruerſus non dicitur: niſi qui deprauatus a recto eſt. Hoc contra hereticos: qui quaſdã
naturas introducunt quæ non recipiant ſanitatem. Et quia imminutio hoc eſt quod deeſt non po/

teſt numerari. Propterea tantum primogenita iſrahel numerata ſunt. Fœminæ uero & ſerui &

paruuli & uulgus ex ægypro nequaquã plenitudo: ſed imminutio exercitus abſq; numero præter-/

miſſi ſunt. Poteſt & hic eſſe: ſenſus. Tanta malitia ĩ mundi huius capacitate uerſatur: ut ad ĩtegri bo/

ni ſtatum mundus redire uix ualeat. Nec poſſit: facile recipere ordinem: & perfectionem ſuam: in
quibus primum conditus eſt. Aliter. Omnibus per potentiam in integrum reſtitutis: ſolus diabo/
lus in ſuo permanebit errore. Cuncta enim quæ ſub ſole facta ſuntiillius arbitrio & ſpiritu maligni
tatis euerſa ſunt:dum ad eius inſtinctum: peccatis peccata cumulantur. Deniq; tantus eſt numerus
ſeductorum: & eorum qui de grege dñi ab eo rapti ſunt: ut ſupputatione non quæat cõpræhendi.
CZoquutus ſum in corde meo dicens:ecce magnus affectus ſum:⁊ preceſſi ſapientia omnes

qui fuerunt ante me in hieruſalem:⁊ mens mea contẽplata eſt multa ſapienter ⁊ didici dediqʒ

coꝛ meum

Buyer Eccleſiaſt.

cor meum vt ſcirem prudentiam atqʒ doctrinam erroreſqʒ ⁊ ſtultitiam: æ agnoni quod in bis
quoqʒ eſſet labor ⁊ afflictio ſpiritus. ’=”J , 27
Sapientior fuit Salomon: non Abraham & Moyſe & cæteris ſanctis: ſed his qui fuerunt ante ſe SAl Aerrr r S

in hieruſalem. Legimus & in regnorum libris multæ ſapientiæ fuiſſe Salomonem: & hoc a deo do ipt, vaſz
num præcæteris poſtulaſſe. Mundi ergo cordis oculis multam ſapientiam & ſcientiam contueturt.
Quia non ait multam ſapientiam & ſcientiam ſum loquutus: ſed multam ſapientiam & ſcientiam
uidit cor meum. Non enim poſſumus eloqui omnia quæ ſentimus. Et dedi cor meum ut noſſem „
ſapientiam & ſcientiam: errores & ſtultitias: & agnoui quia & hoc eſt paſtio uenti:ſiue præſum ptio * 1S .&ECEE KX
ſpiritus. Contrariis contraria intelliguntur Et ſapientia prima eſt ſtultitia caruiſſe. Stultitia autem Sp Nℳ ſl: laken
4. - ecarere non poteſt niſi qui intellexeri eam. Vnde & prima in rebus noxia ſunt creata: ut dum uita“ msse
reete „5 mMmus ea ad ſapientiam erudiam ur. Equalis ergo ſtudii fuit ſcire ſalomoni ſcientiam & ſapientiam.
idu, e, Tant Et eregione errores & ſtultitiam: ut in aliis appetendis: & aliis declinandis: uera eius ſapientia pro-
baretur.Sed in hoc quoq; ut in cæteris dicit pauiſſe uentos & non ualuiſſe perfectam compræhen-
Qdere ueritatem. De præſumptiõe ſpũs ſiue paſtiõe uẽti: qa ſepius ĩ libro di ſupra diſſeruiſſe ſufficiat.
CSCo quod in multa ſapientia multa ſit indignatio:⁊ qui addit ſcientiam addit? laborem. ,„ „
CQuanto magis ſapientiam quis plus fuert conſequutus: tanto plus indignatur ſubiacere vitiis: & ap⸗ e =dAap-al: Wraer re
procul eſſe a uirtutibus quas requirit. Quia autem potentes potenter tormenta patientur: cuiq; plꝰ
creditur plus exigetur ab eo:propterea apponit dolorem: qui apponit ſcientiam & contriſtatur me
rore ſecundum deum: doletq; ſuper delictis ſuis: unde & apoſtolus ait. Et quis eſt qui lætificat me ni S
ſi qui contriſtatur ex me. Niſi forte & hoc intelligendum quod ſapiens uir doleat: tam in abdito & — A.- r , e⸗d far
profundo latere ſapientiam: nec ita præbere ſe mentibus ut lumen uiſui: ſed per tormenta quædaz As te 77 Te
& intollerandum laborem: iugi mœditatione & ſtudio prouenire. Fe
ammme SSDSa Q⸗Q⸗oCAPITVLVM. SEGCGVNDVM.
Iri ergo in corde meo vadã ⁊ affluã delitiis ⁊ fruar bonis:⁊ uidi quod hoc quoqʒ
eſſct vanitas:riſumq; reputaui in erroꝛem ⁊ gaudia dixi quid fruſtra deciperis:

CPoſtquã in multitudine ſapientiæ & adiectione ſcienuæ: laborem & dolorem eſ- r-

A- ſaPian — P & e

7

2. ſe depræhendi: & nihil aliud niſi caſum: & ſine fine certamen: tranſtuli me ad lætitiam E Tar d Ar
EhmmmrA—nt luxu fruerer: congregarem opes: diuitiis habundarem: & periuras uoluptates ca-⸗ DE

perem antequã morerer: ſed & in hoc uanitatem meam ipſe perſpexi: dum præterita uoluptas præ

. 3

— 4 4
e S Pt“, ſentem non iuuat: & exhauſta non ſatiat. Non ſolum autem corporalis lætitia: ſed etiam ſpiritualis pe= lee elae erezebe zee
Es) — yeſt temptatio poſſidenti ut indigeam corripiente me ſtimulo: & angelo ſathanæ qui me collaphi-
2zet ne eleuer.Vn & ſalomon diuitias ĩquit & paupertatem ne dederis mihi: ſtatimq; ſubdit ne ſatia pe Daleen
tus mendax fiam: & dicam quis me conſpicit. Si quidem & diabolus: per bonorum abundantiam B
concidit. Vnde in apoſtolo ſcriptum eſt. Ne in ſuperbiam elatus in iudicium incidat diaboli. Ideſt
in tale iudicium: in quo etiam diabolus contidit. Sed & hoc poſſumus dicere: propterea nunc læ/
titiam ſpiritualem:ſicut & cætera uanitatem pronuntiari: quod per ſpeculum eam uideamus & in?
enigmatæ. Cum autem facie ad faciem fuerint reuelata: tunc eam neqꝗᷓ uanitatẽ: ſz ueritatẽ nocari.

CRKiſui dixi amentiam:⁊ iocunditati quid hoc facis.

E

1

Vbi nos amentiam legimus: in hebreo habet quod aquila ita ideſt errorem
Symmachus hoc eſt tumulum interprætati ſunt. ſeptuaginta uero & Theodotion ſi
cut in pluribus locis:in hoc quoq; ita concordant & tranſtulerunt quam nos uerbũ

de uerbo exprimentes circunloquutionem poſſumus dicere. Quomodo igitur hi qui circunferũ-

tur omni uento doctrinæ inſtabiles ſunt: & in diuerſa fluctuant: ſic qui illo iſu cachinnant: quem 4 — ſenrk rrde eE
dominus in euangelio fletu dicit eſſe mutandum errore ſæculi raptantur & turbine: non intelligẽ ree rekerrt:
tes ruinam peccatorum ſuorum neq; præterita uitia plangent &: ſed purantes breuia bona eſſe per-
petua:& in his exultantes quæ magis digna ſunt planctu. Poteſt hoc & de hereticis accipi: qui falſis
dogmatibus acquieſcentes læta ſibi & proſpera repromittunt.
WNXogitaui in corde meo abſtrahere a vino carnem meam vt animum meum tranſferrem ad
ſapientiam.deuitaremqʒ ſtultitiam donec uiderem quid eſſet vtile filis hominuz. Quid faceret
ſub ſole numero dierum vite ſue. J”MB
Volui uitam meam trahere delicate: & carnem meam ab omnibus curis liberaz quaſi uino ſic uo 8 a- oel.I-re
4 £ lIuptate ſopire:Sed cogitatio mea & ratio naturalis: quam etiam peccatoribus deus inſeruit retra- 2 S .

1 SHS Kerunt me: & deduxerunt ad ſapientiam requirendam ſtultitiamq; calcandam: ut uiderem quidnã
. llud eſſet boni: quod homines in uitæ ſuæ poſſunt agere curticulo. Eleganter autem uoluptatem e I er e e.
ebrietati comparauit: ſi quidem inebriat & euertit animi uigorem. Quam qui poterit ſapientia cöo⸗ W H
mutare:& ut in quibuſdam codicibus habetur obtinere lætitiam ſpiritualem: is poterit ad ſcientiä?d ui E ee

rei iſtius peruenire: quid in hac uita appetendum ſit: quid uitandum.
CMagniſicaui opera mea:ediſicaui mihi domos:plantaui mihi uineas.⁊ ceteꝛa uſq; ad cum

locum in quo ait:ſapientis oculi in capite eiꝰ ⁊ ſtultus in tenebꝛis ambulat. ..
22 111

. —ẽ — — l
. . 4 7 — . . .
— 2 . . .* 2 4 * 72 . R 2 7 4
— — H. fre Pr p E„H 4 1 3 Ar 4 2. E dr ,„“

„d

. Liber primus. c.ii.

CAntequã de fingulis diſſeram: uidetut mihi utile breuĩ cuncta ſermone compræhendere & qua-
— I iin unum corpus ſenſum redigere: ut poſſint facilius intelligi quæ dicuntur. Omnia quæ putan/
— . e: Paltur in ſæculo bona quaſi rex & potẽs habui. Ediſicaui mihi in excelſum palatia. Vitibus montes col —E—
e P e leſq; conſeui: & ne quid deeſſet ad luxum: ortos mihi pomeriaq; plãtaui: diuerſas arbores inſtituẽs;
quas collectæ in piſcinas aquæ deſuper irrigarent. Vt longus uiror humore perpeti nutriretur. Ser“ ) ſIt

. norum quoq; ſiue emptorum ſiue uernaculorum: mihi fuit innumerabilis multitudo & quadrupe“ Wrrbn

e W n, — S r dum greges multi:boum ſcilicer & ouium quantum nullus ante me rex habuit in hieruſalem. Sed

ðð & theſauri argenti innumerabiles condebantur: quos mihi diuerſorum regum munera & gentiu
tributa contulerant. Vnde accidit ut ex nimiis opibus ad maiores delitias prouocarer. Et muſica-

Ve C £ .1 α re ☛ . 4 27.
ẽ rum artium chori: mihi tybia lyra uoce concinetent: & uterq; ſexus in conuiuiis miniſtraret. Secdq
1 .* . 2 „ .

quanto iſta creſcebant: tanto ſapientia deerat. Nam in quãcumqʒ uoluptatem: me cupido traxiſſet .

inmnſfrenis ferebar & præceps: putabamq; hunc eſſe fructum laborum meorum ſi ipſe in libidine lu/.
2, ),, p ſrit EXuriaq; conſumerer. Tandem in memet reuerſus: & quaſi de graui ſomno euigilans: aſpexi ad ma-
rrr, v Y/ nus meas: & mea opera: plena uanitatis: plena ſordiuz: plena ſpiritu erroris intuitus ſum. Nihil enizʒ
quod in mundo putabatur bonum potui reperire. Reputans igitur quæ eſſent ſapientiæ bona: &
quæ ſtultitiæ mala: conſequenter in laudem ipſius hominis erupi qui poſt uitia ſe frenans uirtutuzʒ
pppoſſit eſſe ſectator. Magna quippe diſtantia eſt inter ſapientiam & ffultitiaʒ. Et quantum dies diſtat
E a nocte: tantum uirtures a uitis diſtant. Videtur mihi itaq; qui ſapientiam ſequitur oculos in cælũ
fſemper erigere: & in ſublime os habẽs ſubrectum eaq; quæ ſupra ſuum ſunt uerticem contemplari.

MZV ,r Qui nero ſtultitiæ & uitiis deditus ſit uerſari in tænebris: & in rerum ignorantia uoluptari.
CAagnificaui opera mea:ediſicani mihi domos plantaui vinegss. .
Magniſicat opera ſua qui iuxta imaginem conditoris in ſuperna ſuſtollitur. Et ædificat domos ut
ueniant pater ꝙ filius & habitent in eis. Et plantat uineas ad quas ĩeſus ligat aſinam ſuã.
C Feci hoꝛtos ⁊ pomeria ⁊ conſeni ea cunctis generibus arboꝛum.
Ein domo qdiuitis non ſolum aurea uaſa ſunt: & argentea: ſed & lignea & fictilia: fiunt iĩgitur horti:
& propter imbecilliores quoq; & infirmos. Nam qui infirmus eſt oleribus ueſcitur. Plantantur arbo

. . S tres nõ omnes fructiſeræ: ut in latinis codicibus habemus: ſed omnis fructus hoc eſt diuerſorum fru
r „ gum: atq; pomorum: quia diuerſæ ſunt gratiæ in eccleſia: & alius eſt oculus: alius manus: alius pes:
T N Et quæ uerecundiora noſtra ſunt. His maiorem honorem circundamus. Inter quas frugiferas ar-

bores æſtimo tenere primatum lignum uitæ quod eſt ſapientia. Niſi enim in medio illa plantetur
ligna cætera ſiccabũtur.
C Et extruxi mihi piſcinas aquarum:ut irrigarem ſiluam lignoꝛum germinantium.
CLigna ſaltuum:ligna ſiluarum quæ non ſunt frugifera: quæ poma non afferunt:non aluntur im
bre cæleſti: nõ ſupernis aquis: ſed his quæ in piſcinas de riuulis colliguntur. Nam & ægyptus humi
lis & iacens: quaſi hortus olerum: terrenis & de ethiopia uenientibus aquis irrigatur. Terra uero re-
promiſſionis: quæ montuoſa eſt & erecta: temporaneam & ſerotinam pluuiã expectat e cælo.
VPoſſedi ſeruos ⁊ ancillas multamqʒ familiam habui.Armenta quoqʒ ⁊ magnos ouiuʒ gre
ges:vltra omnes qui fuerunt ante me in hieruſalem.
Si uolumus eccleſiaſten ut ſupra diximus etiam nunc ad chriſti referre perſonam: poſſumus ſer-· Perre
y DE— uos eius dicere qui habeant ſirlunn timoris in ſeruitute. Ancillas uero eas animas appellare: quæz·
— K. * adhuc corpori terræq; ſunt deditæ. Vernaculos quoq; illos: qui ſunt quidem de eccleſia: & ſeruos
S Sõäz & ancillas de quibus diximus antecedunt :necdum tamen libertate donati ſunt: nec nobilitati a
domino, Sunt autem & alii in familia eccleſiaſtis inſtar boum & ouium propter opera & ſimplici
tatem: qui abſq; ratione & ſcientia ſcripturarum laborant quidem in eccleſia: ſed necdum ad id
peruenere ut homines eſſe mœrean?ur & redeant ad imaginem conditoris. diligentius nota quod
in ſeruis & ancillis: & uernaculis multitudo non additur. In bobus uero & ouibus dicitur: armenta
& ouium poſſeſſio multa fuit mihi. Plura quippe in eccleſia armenta quã homines. plures oues qᷓ
ſerui & ancillæ atq; uernaculi. Illud uero quod in fine dicitur ſuper omnes qui fuerunt ante me ĩ hie
,1 — R,A ruſalem. Non ad grandem gloriam pertinet ſalomonis uno patre ſuo rege ſe ditiorem fuiſſe: quia
X. bat nd ſub ſaule nec dum regnabatur in hieruſalem & a iebuſeis qui ipſi urbi inſederant tenebatur. Al-
tius itaq; tractandum quæ ſit hieruſalem: & quomodo eccleſiaſtes ante omnes qui ſe præceſſerunt

— 97

₰ . D WW reges in hieruſalem ditior fuerit.
. P. v. CCoaceruaui mihi argentum ⁊ aurum.⁊ ſubſtantias regum ac prouintiarum:feci mihi canto-
res ⁊ cantatrices:⁊ delitias filioruʒ hominũ:ſyphos ⁊ urceos in miniſterio ad uina fundenda.

miniſtros vini ⁊ miniſtras.
Caa Nrgir . CArgentum & aurum ſemper diuina ſcriptura ſuper ſermone ponit & ſenſu. Vnde & ſexageſimo
— 4ʃ quarto pſalmo columba quæ interprætatur in ſpiritu manifeſtiore & uiſu: expoſitas alas deargen-
vege P f--e pat tatas habet. Occultiorem uero intrinſecus ſenſum in auri pallore operit. Regum autem ſubſtanti-
as: & prouintiarum ſiue regionum:in credentium congregauit eccleſiam. Illorum regum de qui-
bus pſalmiſta

— —

„ — —
es P A .
ſr. . .

— — — — —-—-—

—— ——

*
A)

xtelligens appræhendit ſapientes in aſtutia eorum: et perdit ſapientiam ſapientium: et prudentiam

1 . ⸗ . . R⸗— . . . „ 7
. ·Iy. tuus eſt: omnes filias genuit. Iacob inter duodecim pattiarchas: unius filiæ pater eſt: & ob ipſam pe-

Hlæ⸗ † iclitatur: delitiæ quoq; fiiorum hominum: ſuper ſapientia intelligendæ: quæ inſtar paradiſi habet

1. 4 4 * ” . — ℳ 6 lH —

—
14
——
– —

Super Eccleſiaſten.

bus pſalmiſta canit. Aſtiterunt reges terræ & principes conuenerunt in unum. Illarum quoq; regio
num in quas oculos leuari ſaluator præcœpit: quia iam cãdeant ad metendum. Poſſunt tegum ſub
ſtantiæ et philoſophorum dici dogmata et ſcientiæ ſæculares: quas eccleſiaſticus uir diligenter in-

prudentium reprobat. Cantores quoq; et cantatrices illi uel ille ſunt qui pſalluut ſpirith:pſallunt et
mente. Cantor quaſi uir robuſtus et ſpiritualis de altioribus canit. Cantrix uero adhuc circa mate-
riam uoluptatur: quam græci uocant nec poteſt uocem ſuam in ſublime tollere/ bicũq
ergo in ſcripturis fœmina legitur & fexus fragilior ad materiæ intelligentiam tranſteramus. Vnde —

.₰

1731 . . .⸗ „2 g. l. eef HE e X .
& pharao non uult maſculos uiuificare: ſed tantum fœminas quæ materiæ ſunt uicinæ. Et econtra Eas e ge.
rio nullus ſanctorum niſi perraro fœminas genuiſſe narratur.Sol uſq; ſalphaath ꝗ in peccatis mor-

F 0 * .

poma uaria & multiplices uoluptates: & de ipſa præcipitur delectare in dommo & dabit tibi peti⸗/
tiones cordis tui. Et in alio loco. Torrente uoluptatis tuæ potabis illos Nam de uini ſuſoribus &
uini fuſitricibus (ad diſtinctionem quippe nunc maſchulinum fœminino genere uolui declinare)
quod latinus ſermo non recipit. Aliud multo quam in promptu eſt aquila interprætatur. Non eni
homines uiros uidelicet & ſœminas: ſed uaſculorum ſpeties nominauit & culica uo

cans quod habraice dicitur ſadda & ſaddoth. Deniq; ſymmachus licet uerbum non poterit expri/ Kaage ð P, c re;

mere de uerbo Abacuch opinione non longe eſt dicens: menſarum ſpeties & appoſitiones. Sine
igitur urceos ſiue ſiphos: ſiue crateras: qui in miniſteriis ordinantur: auro gẽmiſq; diſtinctos/ Salo⸗
monem habuiſſe credendum eſt: & quo ex uno cilitio ideſt cratere: aliis cilitiis minoribus Rilice
uaſculis hauriretur: & per miniſtrorum manus portantium uinum turba ſuſciperet: quia igitur ec⸗
cleſiaſten interprætamur in chriſto: & ſapientia cratere in iſto in prouerbiis prætereuntes ad ſe con
nocat: corpus domini craterem magnum debemus accipere: in quo non meraca diuinitas: ut in cæ
leſtibus fuit: ſed propter nos humanitate media tẽperata eſt: & per apoſtolos minora cilitia: ſciphos
paruulos: & crateras in toto orbe credentibus: effuſa ſapientia eft. —
C Et ſupergreſſus ſum opibus omnes qui fuerunt ante me in hieruſalem. Sapientia quoqʒ
perſeuerauit mecum. ”MMU „ — 2
Magniſicatum eccleſiaſten minime uidetur domino conuenire: niſi forte ei illud aptemus: proſi- SGarpyin Erate! fra I
tiebat ſapientia ætate & gratia. Et propter quod deus illum exaltauit. Quod autem ait qui fuerunt
ante me in hieruſalem: de his dicit qui ante aduentum ſuum congregationem ſanctorum & eccle- H

.— * 2 — A. H
ſiam gubernarunt. Si ſpiritnaliter intelligimus ſcripturas ditior eſt chriſtus omnibus: ſi aantum car & fe E⸗ 7 c7

naliter melius intelligimus ſynagogam quã eccleſiam. Tulit ergo uelamen: quod fuit poſitum ſu-⸗ ,9 P
per uultum moyſi: & plenam lumine faciem eius uidere nos fecit: porro ſtetiſſe ſapientiam ille ſen 1„„—
ſus eſt: quod etiam in carmne poſitus ibi permanſerit ſapientia Qui profectum habet in ſapientiaam: Pfen M — M
non ei ſtat ſapientia. Qui autem non recipit profectum per momenta: nec ſuccreſcit: ſed ſemper in ll. Iet ſap
plenitudine eſt: iſte dicere poteſt: & ſtetit mihi ſapientia.
Et omnia que deſiderauerunt oculi mei non negaui eis:nec pꝛohibui coꝛ quin omni nolupta
Uruo eru⸗ oblectaretur ſe in his que paraueram:⁊ hãc ratus ſum partem meam: ſi vterer
abore meo. MMMU
templationem deſiderant ſpiritualem: quã peccator ignorans prohibet a uera iocunditate cor ſuũ.
Huic ſe ergo eccleſiaſtes totum dedit: & leues tribulationes in ſæculo æterna gloria compenſauit: . r
hæc enim portio noſtra eſt: præmiumq; perpetuum: ſi hic pro uirtutibus laboramus. Et reſpexi ad † 4
omnia opera mea: quæ fecerant manus meæ:& in labore quocaboraueram faciens. Qui cum dili-
gentia & cautione agit uniuerſa hæc poteſt dicere: & ecce omnia uanitas & uoluptas ſpiritus. Quo
modo in cæteris uilia cuncta reputat quæ ſub ſole ſunt: & pro uoluptatum uarietate diuerſa: & non
eſt abundantia ſub ſolel Chriſtus in ſole poſuit tabernaculum ſuum.lItaq; qui necdum ad ſolis cla-

cXAN 4

titatem ordinem conſtantiamq; peruenit.In hoc chriſtus nec habitare potuit nec habundare.

CCumqʒ me conuertiſſem ad vniuerſa opera que fecerant manus mee.? ad laboꝛes in qnibus
fruſtra ſudaueram:vidi in omnibus vanitatem ? afflictionem animi? nihil permanere ſub ſo⸗
le. Tranſiui ad contemplandam ſapientiam:erroꝛeſqʒ ⁊ ſtultitiam:quidem inquã homo vt poſ
ſit ſequi regem factoꝛem ſunz. DS
Quia in ſuperioribus uſq; ad eum locum in quo ſcriptura ait: ſapientis oculi ĩn capite eius: uno
cuncta ſermone compræhenderam uolens ſenſum breuiter indicare: & ob id rurſum ſæculum ana
gogen aliqua perſtrinxeram. nunc iuxta id qd cœperam exponere debeo. Multus emm hoc loco:

aæſeptuaginta interprætatione diuerſus eſt ſenſus: Dicit autem ſe Fon delitias uoluptateſq; damna/ Nz S 4. 9

tas: reuertiſſe ad ſapientiam perquirendam: in qua plus erroris ſtultitiæq; reperit: quam ueræ cer-
tæq; prudentiæ. Non enim poſſe hominem:tam liquido & pure ſcire ſapientiam creatoris & re-
22 iiii

Fgen ſlſte es rtrn

ł

ee⸗ 1 Fe az arri ν exe

6

. . .„2 . SS .
COculi animæ & mentis intuitus con) . . * n cer

— Aorat

2

P

„

9
22 Nyn⸗

—a eſ/ rrr Pr II.dr. .
ò reS
* £ 9 5

„ Plsg& ar. P* d.

Frrer n rus:quod Salomoni quoq; acciditinon enim ſimilem ſui habuit filium Roboam: ex quo intelligi/-
4 2⸗rrs Pc PeroA

—ð

Tiber primus.c.ii.

gis ſuĩ:quã ſcit ille qui conditor eſt. Itaq; & illa quæ nouimus opinari nos potius quam tenere: &

æſtimare magis qua ſcire quod uerum eſt. =
CEt vidi quia tantum pꝛecederet ſapientia:ſtultitiam:quantum differt lux a tenebꝛis.
CLicet inquit ipſam hominum ſapientiam mixtam errore præuiderim: Nec tam pure in no/-

1/ . ſtros animos illabi poſſe: quam eſt in rege & conditore noſtro: tamen magnam etiam in eo
Seapa eſat nars ſt r quod eſt: differentiam inter illam & ſtultitiam eſſe cognoui: quantum poteſt diſtare dies a no-
Gte:lumẽ a tænebris.
Sapientis oculi in capite eius ſtultus in tenebris ambulat: Et didici qaod vnus vtriuſqʒ
9) eęeelſet interitus. 5
Ant Prnnre (Qui in perfectum uirum uenerit: & meruerit ut caput ipſius chriſtus ſit: oculos ſuos ſemper habe

it ad chriſtum & eos in ſublime leuans nunquam de inferioribus cogitabit: cum hæc ſe ita habe/-
nt: ut inter ſapientem & ſtultum tanta diſtantia ſit. quod alter diei: alter tænebris comparetur: ille
oculos ad cælum leuet:iſte in terram deprimat: repente mihi cogitatio iſta ſubrepſit: quare ſapiens
ſtultus communi finiatur interitu: cur eedem plagæ: idem interitus: idem euentus: eadem mors:
pares utrumq; anguſtiæ præmant. Sè
¶ Et dixi in corde meo. Si vnus ⁊ ſtulti ⁊ meus occaſus erit:quid mihi prodeſt quod maiorem
ſapientie dedi operam. loquutuſqʒ cum mente mea:animaduerti quod hoc quoqʒ eſſet vamtas:
non enim erit memoria ſapientis ſimiliter ⁊ ſtulti in ꝓpetuuzʒ:⁊ futura tempora obliuione cun/
cta operiẽt. Moritur doctus ſimiliter ? indoctus:⁊ idcirco teduit me vite mee.vidẽtem mala

eſſe vniuerſa ſub ſole ⁊ cuncta vanitatem atqʒ afflictionem ſpiritus:
Apertius in hoc loco ſenſum hebraicum ſeptuaginta interprætes tranſtulerunt: Iicet uerborum

Aen, aTer Afrn ordinem non ſint ſequuti. Et ut quid ſapiens factus ſum ego. tunc habundanter loquutus ſum in
X. vvorgde meo: quoniam inſipiens ex habundantia loquitur: quoniam hoc quoq; uanitas: quia non eſt
hr Ami WTmemoria ſapientis cum ſtulto in æternum & cætera. Quod uidelicet priotem opinationem ſuam

ſtultam eſſe conuincens inſipienter ſe loquutum eſſe teſtatus ſit: & erraſſe: quia ante ſic ſenſerit: &
odiui uitam quia malum ſuper me opus factum eſt ſub ſole: quia omnia uanitas & paſtio uenti. Si
1 mundus poſitus eſt in maligno: & in tabernaculo iſto apoſtolus ingemiſcit dicens: miſer ego ho/

mo: quis me liberabit de corpore mortis huius? recte odio habeo omne quod ſub ſole factum. Ad
— rs Perd — = A e 9 comparationem quippe paradiſi: & illius uitæ beatitudinem in qua ſpiritualibus pomis: & uirtutů
er gaſ-o Aelitiis fruebamur: nunc quaſi in ergaſtulo & carcere ſumus: & ualle lachrimarum in ſudore uultus

noſtri commedentes panes.

CRurſum deteſtatus ſum omnem induſtriam meam: ? que ſub ſole ſtudioſiſſime labora⸗
ui babiturus heredem poſt me quem ignoro vtrum ſapiens an ſtultus futurus ſit: ? do/
minabitur in laboꝛibus meis: quibus deſudaui ⁊ ſollicitus fui. Et eſt quicquam tam va-⸗
num. Angde ceſſaui:renuntiauitqʒ coꝛ meum vltra laboꝛarè ſub ſole. Mam cum alius
in ſapientia ? doctrina:? ſollicitudine homini ocioſo acquiſita dimittit. Et hoc ergo vanitas

2 magnum malum.
Videtur quidẽ de diuitiis & opibus retractare: quod ſecundum enangelium repentina morte ſub

tracti quaſi moriamur heredẽ neſcimus: utrum ſtultus an ſapiens ſit: qui noſtro eſt labore fruitu-

g Pz ſran nec filium quidem patris hereditate dignum eſſe ſi ſtultus ſit. Sed mihi altius intuenti de labo

2

quenter ſecundum peruerſitatem ordis ſui: ſemina inde hereſeos capiant: & alienos labores ca/

lumnientur. Si enim de corporalibus diuitiis: nunc eccleſiaſtis ſermo eſt: quid neceſſe fuit de la-

. bore & operibus dicere: & dominabitur in omni labore meo in quo laboraui: & in quo ſa-

⸗ . . . 31365
piens factus ſum ſub ſole. Quæ enim ſapientia eſt terrenas diuitias congregare. Et conuerſus

ſum ego: ut renuntiarem cordi meo in omm labore meo quo laboraui ſub ſole. Quia eſt homo

cui labor eius in ſapieniia & ſcientia & uirtute: & homini qui non laborauit illi dabit partem ſuaam

Et quidem hoc uanitas & nequitia multa.
C Auic enim pꝛoderit homini de vniuerſo laboꝛe ſuo ⁊ afflictione ſpiritus:qua ſũb ſole ceru-
ciatus eſt. Cuncti dies eins doloꝛibus ⁊ erumnis pleni ſunt:nec per noctem mente requieſcit.
Et hec non ne vanitas eef.
CSupra de incerto loquitur herede: qui utrum ſtultus an ſapiens laborum alterius futurus ſit
dominus ignoratur: Nunc eadem quidem repetit. Sed in illo diuerſus: quod etiam ſi filio:ſi pro
pinquo:ſi noto alicui ſubſtantiam: laboreſq; dimittat: nihilominus tamen in eundem circulum res

.) recurrat: ut alter labore alterius perſruatur:Et ſudor mortui delitiæ ſint uiuentis. Se unuſquiſq; con

re uidetur dicere ſpirituali: quod diebus ac noctibus uir ſapiens in ſcripturis laboret: & componat ene n
Flibros: ut memoriam ſui poſteris derelinquat. Et nihilominus in manus ſtultorum ueniant: qui fre

,

*

Super Eccleſiaſten.

ſideret & uidebit quanto libros labore componat: quomodo ſepe ſtilum uertat ĩterum quæ digna ,7/
legi ſit ſcripturus: & homini qui non laborauit det partem ſuam. Quid enim ut ante iam di- 1 „b I.- n, s ee
xi. Ad opes terræ pertinet ſapientia: ſcientia & uirtus: in quibus ſe laboraſſe teſtatus eſt: cum ſapien- ge rer
tiæ ſcientiæ atq; uirtutis ſit calcare terrena. ðZ ?l
CNon ne melius eſt commedere ⁊ bibere ⁊ oſtendere anime ſue bona ⁊ laboꝛibus ſuis. cz
Et hoc de manu dei eſt: Quis ita voꝛabit ⁊ delitijs affluet vt ego homini bono in con ⸗⸗ DBr=
ſpectu ſuo dedit deus ſapientiam: ⁊ ſcientiam ⁊ letitiam. Meccatoꝛi autem dedit afflictio E
nem ⁊ curam ſuperfluam vt addat ? congreget: ⁊ tradat ei qui placuit deo- ſed ⁊ hoc vanitas
⁊ caſſa ſollicitudo mentis. — N, L, — ,
H Cboſtquam uniuerſa tractaui & nihil iniuſtius eſſe perſpexi quam alrerius labore alterum frui. 7. rISn,
O T-dN= A= 6 Tunc mihi uiſum eſt hoc in rebus eſſe iuſtiſſimum: & quaſi dei donum: ut ſuo quis labore frueretur“
e Peo bibens & commedens. & pro tempore parcẽs opibus congregatis. Siquidem munus dei eſt talem ar== = L..
err uiro iuſto dari mentem: ut ea quæ curis uigiliiſq; quæſiuit ipſe conſumat. Sic econtrario ira dei eſt: v A.
in peccatore ut diebus ac notibus opes congreget: & nequaquam eis utens: his relinquat qui in co⸗-
ſpectu dei ſunt iuſti. Sed & in hoc diligenter iunſpiciens & uidens omnia morte finiri uaniſſimum iu = M an,
dicaui. Hæc interim ſecundum litteram: ne uideremur pœnitus ſimplicem præterire ſenſum,/ Er
dum ſpũales diuitias ſequimur: hiſtoriæ contemnere paupertatẽ. Quid enim boni eſt aut quale dei
munus uel ſuis opibus inhiare. & quaſi fugientem percipere uoluptatem. uel alienũ laborem in pro
prias delitias uertere: & hoc putare donum eſſe dei: ſi alienis miſeriis & laboribus perfruamur. Bo-
num eſt itaq; ueroscibos & ueram ſumere potionem. quos de agni carne & ſanguine in diuinis uo
luminibus inuenimus. Quis enim uel comedere: uel cum opus eſt parcere poteſt abſq; deo qui ptæ
cipit ſanctum canibus non eſſe mittendum. & docet quomodo ſint in tempore conſeruis danda ci-
baria: & iuxta alium ſenſum innentum mel tantum comedere quantum ſufficit. Pulchre autem
homini bono deus dat ſapientiam & ſcientiam & lætitiam: Niſi enim bonus fuerit & mores ſuos
pro arbitrio ante correxenit: ſapientiaʒ & ſcientiam. & lætitiam non meretur: ſecundum illud quod
alibi. Seminate uobis in iuſtitia: uindemiate in fructu uitæ illuminate uobis lumen ſcienuæ. Semi/
nanda quippe iuſtitia: & uitæ fructus eſt demetendus. & poſtea ſcientiæ lumen poterit apparere: Vt
ergo bono coram ſe dedit deus ſapientiam. & cætera.ſic peccatorem ſuo arbitrio derelinquens fe/
cit congregare diuitias & hinc inde peruerſorum dogmatuʒ conſuere ceruicalia! Quæ cum uir ſan
ctus & ſapiens uiderit intelligit quia uana ſunt & ſpiritus præſumptione compoſita. Nec miranduʒ
quod dixerat peccatori dedit ſollicitudinem & cætera. Ad illum enim ſenſum de quo ſæpe tracta-
ui hoc referendum eſt. Propterea datam ei hanc eſſe ſollicitudinem ſiue diſtentionem quia pecca-
tor fuit:& non eſſe cauſam diſtentionis in deo:ſed in illo qui ſponte ſua ante peccauerat.

νE *

CAPITVLVM TERTIVM.

Mnia habent tempus ⁊ ſuis ſpatijs tranſeunt vniuerſa ſub celo.
CIncertum & fluctuantem ſtatum conditionis humanæ in ſupe YD ch eN
rioribus docuit. Nunc uult oſtendere omnia in mundo eſſe con⸗— — do e
Htraria: &nihil ſtare perpetuum eorum dumtaxat quæ ſub cælo ſunt
S& intra tempus quia cæteræ ſubſtantiæ ſpirituales. nec cælo nec tempoſ-
re continentur. ́JVMB
CTempus naſcendi ⁊ tempus moꝛiendi:tempus plantandi ⁊ tem/
pus reuelendi quod plantatum eizj. Zempus occidendi ⁊ tempus ſa/
nandi. Tempus deſtruendi ⁊ tempus ediſicandi. Tempus flendi ⁊
tempus ridendi.Tempus plangendi ⁊ tempus ſaltandi. .
Nulli dubium quod & ortus & interitus hominum deo notus ſcit:
õ E& finitus: & id ipſum eſſe parere quod plantare! Mori quod plantatum
eſt euellere. Sed quia in Eſaia legimus. A timore tuo domine concepimus: & parturiuimus & pe-
perimus. Hoc dicendum eſt quod perfecto uiro Part iſte qui de timore natus eſt cum deum
amare cœperit moritur. Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem. Hebrei omne quod de
contrarietate temporum ſcriptum eſt. uſq; ad illum locum in quo ait: tempus belli & tempus pacis
ſuper iſrahel intelligunt. Et quia non neceſſe eſt per ſingulos uerſus ponere quid interprætentur
& ſentiant perſtringam breuiter latiorem ſuper hoc diſſertionem lectoris ingenio derelinquens.
Tempus fuit Hierulalem: tempus moriendi & ducendi in captiuitatem. Tempus occidendi eos in . 1. R.i. c 1
ægypto. & tempus de ægypto liberandi. Tempus deſtruendi templum ſub Nabuchodonoſor. en a. A.ſ. C:
& tempus ediſicandi ſub dario. Tempus plangendi ſubuerſionem urbis: & tempus ridendi atqʒ 2 . V. .La. .

—

—, 1 ℳ . 2 .
— * J NXyttcrt Ao

Liber primus.c.iii.

.

2 D F· ſakcl. pus quaſi cingulum & balteum circundari deo & populo iudæorum: & tempus ducendi eos in
Babiloniam captiuitatem: & ibi computreſcere trans eufraten: Lege perizoma Hietemiæ. Tem-
pus quærendi illos & ſeruandi. Tempus perdendi & proitiendi. Tempus ſcindendi iſrahel
tempus iterum conſuendi. Tempus tacendi prophetas nunc in captiuitate romana. & tem--
pus loquendi eos. tunc quando etiam in hoſtili terra dei conſolatione & alloquio non care-
bant. Tempus dilectionis ſub patribus qua eos ante dillexit. & tempus odii: quia in chriſtum intu-
lerunt manus. Tempus belli modo non agentibus eis pœnitentiam. & tempus pacts in futuro quã-
do intrante plenitudine gentium omnis iſrahel ſaluus erit. Tempus occidendi & tempus ſanandi.
Et occidendi tempus:& ſanandi qui ait. Ego occidam & uiuificabo. Sanat ad pœnitentiam prouo/
. cans. Occidit iuxta illum ſenſum. In matutinis interſiciebam omnes peccatores terræ. Tempus de-
ſtruendi & tempus edificandi. Non poſſumus edificare bona. niſi prius deſtruxerimus mala. Sicut
Hieremiæ uerbum a deo datuʒz eſt. ut ante eradicaret & ſuffoderet perderet: & poſtea edificaret atq;
plantaret. Tempus plangendi & tempus ridendi. Nunc flendi tempus eſt: & in futuro ridendi. Bea/
ti enim flentes quoniam ipſi ridebunt: Tempus plangendi & tempus ſaltandi: Ildcirco corripiuntur
in euangelio quibus dominus ait. Lamentauimus uobis & non planxiſtis: cantauimus & non ſalta
ſtis. Plangendum eſt in præſentiarum ut poſtea ſaltare ualeamus. illa ſaltatione qua dauid ſaltauit
ante arcam teſtamenti. Et ſaulis filiæ diſplicens magis placuit deo.
CTempus ſpargendi lapides:⁊ tempus colligendi.
CMiror quomodo uirt diſſertus rem ridiculam in hoc loco dixerit deſtructione inquiens & edifica
tione domorum: ſalomonis ſermo eſt quod homines nunc deſtruunt nunc edificent. Alii congre-
gant lapides ad edificia conſtruenda. Alii quæ extructa ſunt deſtruant. ſecundum illud oratianum.
Diruit ediſicat:mutat quadrata rotondis Eſtuat & uitæ diſconuenit ordine toto. Hoc utrum recte

pus ſpargendorum & congregandorum lapidum eſſe dicentes. Iuxta illud quod in euangelio ſcri
ptum eſt potens eſt dominus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios Abraham. Quod tempus fuerit genti
li populi diſpergendi& tpᷣs rurſũ eccleſiã cõgregãdi.legi in quodam libro: iuxta ſeptuaginta tñ in/
terprætes qui dixerunt. Tempus ſpargendi lapides & tempus colligendi: ſeueritatem legis antiquæ
1. e. gaele „. rrg- euangelii gra tia temperatam. Lex quippe rigida imbenigna: non parcens peccanteʒ interfecit euã
2b g Las ert gelii gratia miſeretur & ad pœnitentiam prouocat. Et hoc eſſe tempus mittendorum lapidum ſiue
congregandorum: quod lapides mittantur in lege: colligantur in euangelio. Hoc utrum uere nec
ne dictum ſit ſuo imputetur autori.
Tempus amplexandi ⁊ tempus longe ſieri a complexibus. JèM
¶ Cluxta ſimplicem intelligentiam manifeſtus eſt ſenſus: Apoſtolo in eadem uerba congruente. No/
D Ee . ¶Aite fraudare inuicem: niſi forte ex conſenſu ad tempus: ut uacetis orationi liberis dando operam:
A K v . & rurſum continentiæ: uel quod tempus fuerit amplexandi quando uigebat illa ſententia creſcite
& multiplicamini & replete terram. Et tempus procul a complexibus fieri: quando ſucceſſit tempus
in anguſto eſt. ſupereſt ut & qui habent uxores ſic ſint quaſi non habeant. Si autem uoluerimus ad
altiora conſcendere uidebimus ſapientiam amplexari amatores ſuos. Honora quippe eam ait &
amplexabitur te. Intraq; ulnas ſuas & gremium: ſtricto eos tenere complexu. Porro quia non poteſt

„ bumanus aius ſemper in fublime tendi: & de diuinis & altioribus cogitare: nec iugiter eſſe in con-
-Pas a s . ſoern, templatione rerum cæleſtium: ſed interdum neceſſitatibus corporis indulgere. Propterea tempus
„ ( L.I. eſt amplexandi ſapientiam: & eam ſtrictius continendi. Et tempus relaxandi mentem ab intuitu
Mr S Pt F * compfexuq; ſapientiæ. ut curæ corporis & his quibus uita noſtra abſq; peccato indiget ſeruiamus.
ſPe e CTempus acquirendi ⁊ tempus perdendi. Zempus cuſtodiẽdi ⁊ tempus abitiendi.

Sub diuerſis ſermonibus idez nunc qui ſupra & infra ſenſus eſt in eo quod ait. Tempus deſtruen/
di & tempus edificandi. Ac deinde: tempus ſcindendi & tempus conſuendi. Quomodo ergo ſyna

A. ſtæ ſinguli perpetrauerunt de lege & prophetis teſtimonia conſuentes: Ita tempus fuit quærendi &
cgeh, . 2 Plrek g cuſtodiendi iſfrahel. Tempus perdendi & proitiendi illum :uel certe tempus quærendi populum ex
. en, eſ et teſhmi n* gentibus & tempus perdendi populum iudæorum: Tempus cuſtodiendi credentes ex nationibus:
& tempus abitiendi incredulos ex iſrahel. 8.
CEt tempus docendi.Et tempus loquendi. .
õ ſat E Pithagoricos reor quorum diſciplina eſt tacere per quinquenium: & poſtea eruditos loqui hinc
SMVM originem ſui traxiſſe decreti. Diſcamus itaq; & nos prius non loqui.ut poſtea ad loquendum ora re
ſeremus. Sileamus certo tempore. & ad præceptoris eloquia pendeamus. Nihil nobis uidetur rectũ
eſſe niſi quod diſcimus ut poſt multum ſilentium de diſcipuſis efficiamur magiſtri. Nunc uero per
ſcelerum quottidie impetus uitio habentium docemus in eccleſis quod neſcimus. Et ſi compoſitio
ne uerborum

SKrrel eel ultandi ſub zorobabel eſdta & neemia. Tpᷣs diſpergendi iſrahel: & tp̃s in unum congregandi. T

rah an perperam dixerit lectoris arbitrio derelinquo. Nos prioris explanatiõis ſequamur ordinem. Tẽ

goga deſtruitur ut ediſicetur eccleſia: & a lege fit ſciſio ut euangeli gratia compleatur: ꝙ euangeli/

— Okasdtet SRW .

— en — 4 3
Super Eccleſiaſten.
ne uerborum uel inſtinctu diaboli qui fautor erroris eſt plauſus populi excitauerimus contra con-
Ein ſcientiam noſtram ſcire nos arbitramur de quo aliis potuimus perſuadere. Omnes artes abſq; do-
en. ctore non diſcimus: Sola hæc tam uilis & facilis eſt ut non indigeat præceptore.
Tempus dillectionis ⁊ tempus odij.
dy⸗ CTempus amandi poſt deum liberos uxorem propinquos. & tempus odiendi eos in martyrio cũ
2 pro chriſti confeſſione rigidos pietas expugnat inimica: uel certe tempus amandi legem: & ea quæ 4 ſ. S. . 4
u⸗ a lege fuerant imperata. Circunciſionem: hoſtias: ſabatum: neomemas: & tempus odiendi ea: euan- — 2 7
wi⸗ gelii gratia ſuccedente: nec non id quod dici poteſt: quoniam nunc per ſpeculum uidemus in enig —B
n mate:tempus eſſe præſentia diligendi. Et in futuro tempus adueniet quando cernentes facie ad fa- le⸗ — a ch. rs r el.
/ ciem: & in melius proficientes incipiemus odiſſe. & deſpicere qd amauimus. L — „1A
CTempus belli? tempus pacis.Quid habet homo amplius de laboꝛe ſuo. ———
da C Quamdiu in præſenti ſeculo ſumus tempus eſt belli. Cum migrauerimus a ſeculo: pacis tempus an. A.2 . P= Ir 1o Jrg
un adueniet. In pace eniʒ locaus eſt dei: & ciuitas noſtra Hieruſalẽ de pace ſortita uocabulum eſt. Nemo 7 bell.-
ber⸗ ergo ſe nunc putet eſſe ſecurum in tempore belli. Accingendum eſt. & apoſtolica arma retractan“- . e Srmn en
nnm da: ut uictores quandoq; requieſcamus in pace. Quæ abundantia eſt facienti: in quibus ipſe laborat
u CANigdi afflictionem quam dedit deus filijs bominum vt diſtendantur in ea.Cücta fecit bonacn
min tempoꝛe ſuo::? mundum tradidit diſputatiom èoꝛum.vt non inueniat homo opus quod opera- Se ie
tus eſt dens ab initio vſqʒ ad ſinem. yor Fr
CEt quidem ſeculum dedit in corda eorum: ut non inueniat homo opus quod fecit deus ab initio .R
ſe uſq; ad finem. Non me fugit quid a pleriſq; in hoc loco dictum ſit. Quod propterea deus in præſen en⸗ , at e eh
gre⸗ ti ſeculo etiam peruerſorum dogmatum magiſtris conceſſit occupationemine mens hominis otio re PerPrſ re
um ſa torpeſceret: & hoc eſſe bonum quod fecit deus in tempore ſuo. Et nihilominus ncqine eos natu⸗/
ece ræ rerum ſcientiam compræhendere. Mihi uero ab hebreo qui'me in ſcripturas erudiuit. Ita expoſi

Te tum eſt. Cum omnia ſuo labantur tempore: & ſit tempus deſtruendi. uel edificandi flendi atq; ridẽ-
lei di:tacendi & loquendi & cætera quæ de tempore dicta ſunt. Quid fruſtra conamur & tendimus: &
breuis uitæ labores putamus eſſe perpetuos? Nec contenti ſumus ſecundum euangelium malitia

t
E diei. Nihilq; in craſtinum cogitemus. Si quid enim habere plus poſſum us in hoc ſeculo amplius la
inr⸗ borando:in quo id tantum hominibus: a deo datum eſtmt alius alia ſectando haberet in quibus eru
nli dire & exercere ſe poſſet. Deus enim omne quod fecit bonum eſt. Sed bonum in tempore ſuo/Bo/
nbe num eſt uigilare atq; dormire. Nec tamen ſemper ui gilare dormire bonum eſt! Quia uiciſſim Y
enee iuxta diſpoſitionẽ dei bonum eſt unumquodq; cum op ẽ.dedit quoq; deus mundum ad inhabix ⸗⸗⸗ pr
tandum hominibus ut fruantur uarietatibus temporum. & non quærant de cauſis rerum naturali- ſ
um quomodo creata ſint omnia: Quare hoc uel illud ab initio mundi uſq; ad conſumationem fſe-
No⸗ cerit creſcere manere mutari. H ”l
um CEt cognoui quod non eſſet melius quam letari⁊ facere bene in vita ſua. Omnis enim homo
D qui commedit ⁊ bibit ⁊ videt bonum de laboꝛe ſuo hoc donum dei eſt. Didici quod omnia ope/
nu raga que fecit deus perſeuerent in perpetuum. Hon poſſumus:his quicquam addere.nec auſerre:
un que fecit deus vt timeatur. Quod factum eſt ipſum permanet: que futura ſunt iam fuerunt:x2
i deus inſtaurat quod abot. r . S
8 CPropterea colonus mundi homo & hoſpes datus eſt ut breuĩ uitæ ſuæ fruatur tempore: & ſpe pro elor = hertee /
4 lixioris ætatis abſciſa cuncta quæ poſſidet quaſi ad alia profecturus aſpiciat: & quod poſt bene faciat· AIrne ite
t in uita ſua. Nec fruſtra ad congregãdas opes cogitatiõibus torqueatur. Neq; ſe putet de labore ſuo/
mhu lucrari plus poſſe quã cibũ & potum. Et ſi quid de opibus ſuis in bonis operibus expẽderit.hoc ſolũ/ —R11 .
i dei donum eſt. Ex quibus non ut quidam extimant ad luxuriam & ad delicias & ad deſperationem AR-an . ,
“ ſecundum illud Eſaiæ manducemus & bibamus: cras enim moriemur inſtar animalium prouoca⸗ ⸗ —
mur.ſed ſecundum apoſtolum habentes uictum & ueſtitum his contenti ſimus. Et quicquid ſupra ]aßſ'len ”
habere poſſumus in pauperibus nutriendis. & egentium largitione conſumamus Porro quia caro, Aue e re r eſ
ſn domini uere eſt cibus: & ſanguis eius uere eſt potus: iuxta anagogen. hoc ſolum habemus in præ/
ſenti ſeculo bonum ſi ieſcamur carne eius: & cruorem potemus. non ſolum in myſterio ſed etiam/
i in ſcripturarum lectione uerus cibus & potus: qui ex uerbo dei ſummitur ſcientia ſcripturarum eſt.
a Nec putet aliquis illud quod a balaham prophetatur: non erit labor in Iacob.nec dolor in iſrahel.
4 Huic eſſe contrarium: quod muneris dei eſſe dicitur: Siquis comedat & bibat & oſtendat bonum
in omni labor ſuo.multæ quippe tribulationes iuſtorum: & de his apoſtolus: de opibus ſuis mãdu
care & bibere cum iuſtitia quæritur: in labore & dolore ſudaſſe ſe dicens. Sed cum de his nos in fu⸗/
ne turo dominus liberauerit nõ erit labor in Iacob neq; dolor iſrahellEt quomodo illud legimus bea
4 ti flentes.quoniam ipſi ridebunt: & rilus noſter Iob prophetantis uerba ſectabitur. Verorum autem
ti os impletur gaudio.ſic nunc fruimur labore noſtro in bonis operibus: per quem coanguſtamur &
el præmimur ut poſtea labore ceſſemus. Cognoui omnia quæ fecit deus ipſa erunt in æternum ſuper
ſ illa non poteſt addi & ab illis non poteſt auferri: Et ſecit deus ut timeant ante faciem eius. Nihil eſt

6 — „ — 2 — — Z — “ 5 un um
H NNAN eeL

2

Liber primus.o.iii.

in mundo quod nouum ſit: ſolis curſus: & lunæ uices. Arborumq; ſiccitas uel uiror cum ipſo mun-

— 0(cg. e r “ do nata ſunt atq; congregata. Et idcirco deus certa ratione cuncta moderatus eſt & iuſſit humanis
. SEPPen un 1e nſibus elementa ſeruire: ut homines hæc uidentes: intelligant eſſe prouidentiam: & timeant a facie
ae hu ) dei: dum ex rerum equalitate curſu ordine atq; coſtantia intelligunt creatorem. Inuiſibilia. n. mun

di per ea quæ facta ſunt intellecta conſpiciũtur: ſempiterna quoq; eius uirtus & diuinitas: Quod ſi uo
luerimus priori ſenſu finito quaſi a capite legere:Et deus fecit ut timeanta facie eius hic ſenſus eſt.
deus fecit hæc oĩa ut timeant homines ab eo quod ſemel deus diſpoſuit in aliud declinare. Pulchre
autem temperauit dicens ut timeant a facie eius Vultus quippe domini ſuper facientes mala. Quid
eſt quod fuit ipſum ꝗd eſt: & ꝗᷓ futura ſunt iã fuerunt: & deus quæret eũ qui perſecutionẽ patitur: uel
præterita:uel pᷣſentia uel futura ipſa & fuerunt: & ſunt & erunt uniuerſa quæ cernimus. Sol qui nunc
oriturt & anteꝗᷓ nos eſſemus in mundo fuit: & poſtꝗᷓ mortui fuerimus oriturus eſt. Solem autem no
minamus. ut ex hoc intelligamus & cætera eſſe eadem quæ fuerunt. Quod ſi uidentur per conditio
nem mortis perire: non pereunt quia rurſum redi uiua ſuccreſcunt: & nihil in perpetuum interit ſed
renaſcitur: & quaſi cum quodam fœnore reuiuiſcit. Hoc eſt enim quod ait. Et deus quæret eum qui
perſecutionem patitur: quod græcæ melius dicirtur ideſt quod prætent: quod
expulſum eit: quod eſſe ceſſauit. Si autem iſtud de cunctis quæ in mundo ſunt dicitur: de hoĩe nul-
la dubitatio eſt quin mortuus renaſcatur. Si cui autem placet quaſi a proprio legere principio: & deꝰ
quæret eum qui perſecutionem patitur. utatur hoc teſtimonio in perſecutione gentilium ad conſo
landum eum qui in martyrio perſeuerat. Et quia omnes iuxta apoſtolum qui pie uiuere uolunt in
hoc ſeculo perſequutionem patiuntur habeant conſolationem: quia deus quæret perſequutionem
patientem: ſicut requirit ſangumem interfecti: & uenit quærere quod perierat: & erronam ouem ad
gregem ſuis humeris reportauit.
¶Et adhuc vidi ſub ſole locum iuditij:vbi impietas:⁊ locuʒ inſtitie:vbi iniquitas.Et dixi in coꝛ
de meo inſtum ⁊ impium indicabit dominus.⁊ tempus omni rei tunc erit.
4 9 R N C Wanifeſtus ſenſus eſt: ſed nubilo tentationis obuoluitur. Sub ſole inquit iſto ueritatem & iudiciũ
. Pet. Oubſela Nà Ae, mHn* *αι requiſiui & uidi etiam inter iudicii ipſa ſubſellia non ueritatem ualere ſed munera. Siue aliter. arbi-
Lalert ) tratus ſum aliquid iuſtitiæ in præſenti ſeculo geri: uel pium nunc pro ſuo mœrito recipere: uel im/
pium pro ſuo ſcelere puniri. Vidi enim & iuſtum multa mala hic perpeti: & impium regnare pro ſce
lere. Poſtea cũ corde meo colloquens & reputans intellexi non per partes deuʒ & per ſingulos dies
judicare:ſed in futurum tempus reſeruare iudicium: ut omnes pariter iudicentur. & ſecundum uo-
„ . l.e Dn,luntatem & opera ſua recipiant. Hoc eſt enim ꝙ ait. Et tempus omni uoluntati & ſuper omne factũ
Wlerl & ene rrslet. 1 ibi. deſt in iudicio quando dominus cœperit iudicare: tunc futura eſt ueritas. Nunc iniuſtitia do/
A J .. Mter al. ſles c . 6, 1 0 . P „. . . . . „
èJM minatur in mundo. Tale quid & in ſapientia ꝗᷓ ſirach inſcribitur legimus. Ne dixeris quid eſt hoc:
aut quid eſt iſtud?omnia tempore ſuo requirentur.
CBDixi in corde meo de ſilis hommum:vt probaret eos deus ⁊ oſtenderet ſimiles eſſe beſtiis.
Idcirco vnus interitus eſt hominis ⁊ iumentorum:⁊ equa vtriuſqʒ conditio.Sicut moritur
. homo ſic ⁊ illa moꝛiuntur:ſimiliter ſpirant omnia:⁊ nihil habet homo iumento amplius.Cun/
cta ſubiacent vanitati:« omnia pergunt ad vnum locum. Be terra facta ſunt: ⁊ in terram pari:
ter reuertuntur. Quis nouit ſuſpiritus filioꝛũ adam aſcendat ſurſum? Aut ſi ſpiritus iumento

a., rum deſcendat deoꝛſſum.
äs brr nah. . .sC Non eſt mirandum in præſenti uita: inter iuſtum & impium nullam eſſe diſtantiam: nec aliquid
. Pr A⸗fen) uallere uirtutes: ſed incerto euentu omnia uolutari. Cum etiam inter pecudes & hominem:ſecun-
. cl eae e e a E&.&a.. dum corporis uilitatem: nihil refferre uideaturlſit eadem naſcendi conditio ſors una moriendi. Si-
. ) militer procedamus ad lucem: Equæ diſoluamur in puluerem. Si autem uideatur hæc eſſe diſtantia
quod ſpiritus hominis aſcendat in eelum: & ſpiritus peccoris deſcendat in terram. Quoniam iſtud
incerto autore cognouimus. quis poteſt noſſe utrum uerum an falſum ſit quod ſperatur? Hoc autẽz·
dicit non ꝙ animam putet perire cum corpore. uel unum beſtiis & homini præparari locum: ſed A. — a
ꝙ ante aduentum chriſti omnia ad inferos pariter ducerentur: unde & Iob ad inferos deſcenſurum .) 2d -Prs
yeeſſe ſe dicit.Et lob pios & impios in inferno quæritur retentari. Et in euangelium chaos magno in- 4

„△⏑ 1 c7.. —„ .
geb , PD I.c e terpoſito apud inferos: & Abraham cum Lazaro: & diuitem in ſupplitiis eſſe teſtatur. Et reuera ante
Tee te e. qᷓ illam flameam rotam & ignitam rompheam & paradiſi foreʒ chriſtus cum latrone reſeraret.clau
ſa erant cæleſtia & ſpiritum peccoris hominiſq; equalis nilitas coartabat. Et licet uideretur diſſolui
aliud: aliud reſeruari: tamen non multum intererat perire cum corpore uel inferi tænebris detineri
Recurramus ad ſingula & comatico genere dicendi: iuxta ordinem ſuum breuiter diſſeramus: dixi
„ „ ergo in corde meo de eloquio filiorum hominisiuut eligeret illos deus hoc ſolum inquir inter ho-
eerr 4 r. .. 1. 35 * “ mines & iumenta deus eſſe uoluit: quia nos loquimur:illa ſunt muta:nos uoluntatem ſermone pro
Pe ferimus:illa torpeſcunt ſilentio. Et cum tantum in ſermone differamus a beſtiis: tamen oſtenditur
nobis ꝙ iuxta corporis fragilitatem peccora ſumus.Sicut iumentum moritur:ita moritur & homo
& uiuis omnibus flatus eſt aer iſte quo alimur. Hoc enim ait. Et ſpiritus unus omnibus. Et amplius
homini

vA&AKMOιS Fo* 1*1ια d

hol
ten
ho⸗
o
zpte
u
emfß wine
. Etin
beſti
inte
tus
nol
n⸗
en
ineen
nto⸗
eſttui
nedie
K
Cus
pospe
Ituidh
toe
mus;
Meee
munea
llil in
Peteu
min
lmn
lunde

jgon

o

a⸗
ſi

— 1 1r1-— PA

Buper Eeccleſiaſten.

homini a peccore nihil eſt: quod ne putaremus dici etiam de anima intulit: Omnĩa facta ſunt de
terra: & reuertuntur in terram. De terra autem nihil aliud niſi corpus factum eſt. Et ſignanter de cor
pore dicitur: terra es et in terram ibis. Quod autem uidetur eſſe blaſſemum:quis cognoſcit ſi piritus „ 9/
nliorum hominis ſi aſcendit ipſe ſurſum: & ſpiritus iumenti ſi deſcenditipſe deorſum in terram: nõ= te.-d.1 4 r A DE

inter peccudes & hominem. ſecundum animæ dignitatem: nihil intereſſe contẽdit: ſed adiitiendo⸗ Pt = t Terr,,

=1

—

Auic:cdifficultatem rei uoluit demonſtrare: Pronomen enim quis in ſcripturis ſanctis nõ pro impoſ⸗= Hn
+ - E1 ſibili: ſed pro difficili accipittur ſemper: ut ibi generationem eius quis ennarrabit. Et in pſalmo. Do/
S mine quis aſcendit in tabernaculum tuum & in montem ſanctum tuum: & cætera quæ ſequuntur.
L.Et in Hieremia licet in hebreo aliter ſit: & homo eſt. & quis cognoſcit eum. Inter homines i gitur &
peſtias hæc ſola eſt differentia.ꝙ ſpiritus hominis aſcendit in cælum. & ſpiritus iumenti deſcendit
in terram. & cum carne diſſoluitur. Si tamen huius rei uir aliquis eccleſiaſticus & quaſi rei dubiæ cer
tus aſſertor ſit: Hæc interim iuxta litteram: Quantum autem ad ſpiritualem intelligentiam pertinet I=
quoniam homines & iumenta ſaluos faciet deus. Et in alio loco. Iumentum inquit ego ſum apud S
te. Et in omnibus prophetis homines & peccora in Heruſalem ſaluanda dicuntur: & impleri terram oar n, eS ee
repromiſſionis peccoribus & armentis. quis ſit utrum ſanctus qui hominis appellatione dignus eſt S
aſcendat in cælum: & utrum peccator qui iumentum uocatur deſcendat in terram. Fieri poteſt pro
incerto uitæ huius & lubrico ſtatu: ut & iuſtus concidat: & peccator exurgat: & nonnunꝗᷓ euenit ut
rationabilior & eruditus magis in ſcripturis ideſt homo non circunſpecte: & ut ſcientiæ ſuæ dignũ
eſt uiuat: & deducatur ad inferos: Et ſimplitior quiſq; ac ruſtitior qui iumentum hominis cõparatio
ne dicatur melius uiuat. Et martyrio coronetur & paradiſi ſit colonus.
Et deprehendi nihil eſſe melius quam letari hominem in opere ſuo.⁊ hanc eſſe partem illius.
Quis enim eum adducet.vt poſt ſe futura cognoſcat: R.
CQuia hæc eſt pars eius.quis enim adducet eum: ut uideat id ꝙ futurum eſt poſt ipſum: Pro eo qd
nos poſuimus ut uideat id ꝙ futurum eſt poſt ipſum. Apertius interprætatus eſt ſymachus dicens:
ut uideat ea quæ ſunt futura poſt hæc. Nihil ergo bonum in uita ĩſta. niſi ꝙ lætatur homo in opere .-A.. . ee I
ſuo: faciens elſemoſinam: & futuros ſibi theſauros in regno cælorum præparans. Hanc ſolam habe- g.. . ’4,
. nus portionem:ꝗᷓ nec fur nec latro ualet nec tyrannus auferre:& quæ nos poſt mortem ſequatur. W, A. veht)
MNec enim poſſumus cum hæc uita fuerit diſoluta rurſum noſtris laboribus perſrui: aut ſcire quæ in⸗
ſbeiet mundo futura ſunt poſtea. Aliter ſuperiori errore turbatus ꝙ putarem inter homines & beſtias: ni-
hil intereſſe ſententiam praua opiniõe deductus ſum: & nihil aliud boni dicere:niſi præſentem car/
pere uoluptatem:neq; enim cum ſemel nos diſſoluiſſet interitus poſſe his perfrui:a quibus recedere
mus ingrati. Alii de hoc quod ait: quis enim adducet eum: ut uideat ea quæ ſunt futura poſt ſe: ad
illam intelligentiam: retulerunt ut dicerent: Melius eſt ſuis hominem laboribus perfrui. quia hoc ſo
Flum de ſubſtantia poſſet aufferre:Cum enim mors uenerit neſcire quali ſit hærede moriturus: utruʒ

E

.0

* . 5 , . 7 4 4 4 . „
„ be be efaeg 7 Ic eee ee

7 1 . „*
dignus an indignus ſuis opibus perfruatur.

CAPITVLVM. QVARTVM. 1
Erti me ad alia.⁊ vidi calumnias que ſub ſole geruntur:⁊ lachꝛymas innocentũ:⁊ con/
Mſolatoꝛem neminem.nec poſſe reſiſtere eoꝛum violentie cunctoꝛum anxilio deſtitntos. „
(CCboſt hanc cogitationem illuc mentem meam oculoſq; conuerti ut uiderem calumnia b. A Hhn
tores & calumnias ſuſtinentes. Et ecce hi qui iniq; a potentioribus opprimuntur: lachry·
mis quas ſolum habere in calamitatibus licet:rei inuidiam proteſtantes conſolatorem nõ quæzunt
reperire. Et quo maior miſeria ſit: & inconſolabilis dolor: calumniatores uident in ſuis iniquitati/ *
bus fortiores. & eadem cauſa quod non ualeant conſolari. Plenius hunc locum in ſeptuageſſimo
pſalmo.ð Hieremias in ſuo uolumine exequitur.
CTEt laudaui magis moꝛtuos quam viuentes:⁊ felitioꝛem Mroqʒ iudicaui qui necdum natus
. eſt:nec vidit mala que ſub ſole ſiunt.
e CAd comparationem miſeriarum: quæ in hoc ſeculo mortales præmunt fœlitiores iudicaui mar
6„ tuos quam uiuentes. ſecundum illud Iob de inferis diſputantis. ibi requieuerunt laſſi corpore. cum
“ his qui uicti fuerant: iam ſecuri non audientes uocem exactoris. Melior eſt autem his duobus un⸗ — L. - 1.

„ 1 * *⁵ℳ
XY A

te uidelicet & defuncto qui nec dum natus eſt. Alius enim adhuc mala patitur: alius quaſi de naufrau 2r C
gio nudus euaſit.Porro qui nec dum natus eſt: in eo fœlitiot eſt quod nec dum mala mundi exper/ —
tus eſt. Hoc autem dicit non quod qui nec dum natus eſt. ante ſit quam naſcatur: & in eo fœlitior ſit
quĩa nec dum corpore prægrauatus eſt: Sed quo melius ſit omnino:nec ſenſum habere ſubſtantiæ J.l. . l. . 5
q̃ infœliciter: uel eſſe uel uiuere. Quomodo & de iuda dominus loquitur:futura eius tormẽta ſigni B- de. . EK E
ſficans. Melius erat non naſci homini illi: qd eſt melius ei fuerat omnino non eſſe quam æternos
cruciatus perpeti. Alii uero hunc locum ita intelligunt: meliores eſſe dicentes eos qui uiuunt licet
ante fuerint peccatores. uiuentes enim adhuc eſſe in prælio: & quaſi clauſo corporis ergaſtulo reten
tari. Qui uero mortem obierint iam eſſe ſecuros: & peccare deſiſſe:ſicut & Ioannes quo maior non
fuit in natis mulierum:minor eſt eo qui minimus eſt in regno cælorum Ecce corporis onere libe-
ratus neſcit cum apoſtolo dicexe:miſer ego homo quis me liberabit de corpore mortis huius. Me/

Liber primus.c.iiii.

N 4 „ e1. 4

Püus
liorem autem his duobus eſſe eum qui necdum natus eſt: nec uĩdit mala quibus in mundo homi- tii
nes deprimuntur. Animas enim noſtras antequam ad corpora iſta deſcendant: uerſari apud ſupe⸗ hon
rs & tam diu beatas eſſe. quam diu cæleſti Hieruſalem & choro perfruãtur angelico. ben
Et vidi ego vniuerſum laborem:⁊ ſimul omnem virtutem operis:quia emulatio viri ad ſo⸗ ſeĩ
dalem eius.Et quidem hoc vanitas ⁊ preſumptio ſpiritus. Rurſus contemplatus ſum omnes coot
labores hominum: ⁊ induſtrias aiaduerti patere inuidie proximi: ⁊ in hoc ergo vanitas ⁊ cura Mioun
S ſuperflua eſt. CCum inuidus aliena fœlicitate torquetur peuin
We e nen & patet inſidiis glorioſus. Quid enim uanius: quid inſtabilius: & ſic nihil: ꝗᷓ homini ſuas non flere men
miſerias: uel propria lugere peccata: ſed melioribus inuidere. eins
Stultus complicat manus ſuas ⁊ comedit carnes ſuas. itea
CNHic eſt qui & in prouerbiis piger deſcribitur: continens manibus pectus ſuũ:cui tamꝗᷓ citus curſor C4
— uenit inopia. Et qui propter nimiam fameʒ (hyperbolice autem dictum ſit) comedit carnes ſuas: qui 1det
A. nado ej de melius putat eſſe unum pu gillum habere farris: & otioſum torpentemq; uiuere: quam laborantem ſum
4 manum utramq; complere. Totum autem quod diſſerit hoc eſt: ut oſtendat eum qui laborat & ali/ gte
quid habet in mundo patere inuidiæ. Et rurſum eum qui uiuere uult quietus inopia opprimit: ut ſonl
eſſet utrumq; miſerabile: dum alius propter opes periclitatur. alius propter inopiam egeſtate confi“ C
citur. Vel certe ſic: Qui alienæ fœlicitati inuidet: & quaſi ſpiritus furore raptatur: & inuidiam in ſinuʒ neſc
” receperit: nutrieritq; eam in pectore:iſte comedet animam & carnes ſuas. Quanto enim cui inuidet lern
e fœlitiorem uiderit: tanto ipſe amplius contabeſcit & deperit: & paulatim zelo & liuore diſtillat. ſeenn
Aliter: manus crebro pro operibus accipiuntur. Sicut ibi: uerbum dñi quod factum eſt in manu ag/ *
gei. ſiue illius uel illius prophetæ: quod talia opera geſſerit ut dignus exiſteret in cuius opere fieret unk
ſermo domini. Huic congruit & illud dauid: qui docet manus meas in prælio. Stultus igitur ample eic
xatus eſt manus ſuas. ideſt contraxit & extendere noluit. unde non commedet labores manuum lüen
ſuarum: quos nec habet. ſed carnes ſuas uiuens iuxta carnis ſapientiam. & carnis operibus ueſcitans. d
g Q. Te z⸗ Aelior eſt pugillus cum requie quam plena vtraqʒ manus cum labore⁊ afflictione animi. ⸗ Gnn
D MKmOelius eſt modicum habere cum iuſtitia. quam diuitias peccatorum multas. Et in prouerbiis. Me
õ lior eſt parua acceptio cum iuſtitia: quam multa genimina cum iniquitate. Eleganter iuſtitia requi- Fre) ⸗
lrr eęem habet: iniquitas laborem: Et quia ſingularis numerus in bono ſemper accipitur: duplex in malo
propterea unus pugillus haber requieʒ. & duæ manus labore ſunt plenæ. url
¶ Lonſiderans repperi ? aliam vanitatem ſub ſole:vnus eſt ⁊ ſ. ecundum non habet: non filium le
non fratrem:æ tamen laboꝛare non ceſſat:nec ſaciantur oculi eius diuitijs:nec cogitat dicens.cni
laboꝛo ⁊ fraudo animam meam bonis: Et hoc quoʒ vanitas eſt:⁊ afflictio peſſima. lut⸗
Conuerſus ſum ad alios. & uidi eos pluſquam neceſſe eſt laborare congregare per phas & nephas ani
opes: & non uti congregatis: habere omnia: incubare diuitiis. ſeruare alteri. ſuo labore non perfrui n
„14 maxime cum nec filium: nec fratrem nec propinquum habeat ut uideatur prius labor neceſſariis re/ rit
ſeruare. Nihil itaq; uanius depræhendi eſſe. quam eum hominem qui diuitias congregat:cui eas re lhi
E EEE Iinquat ignorans. Quod quidem poſſumus ſecundum priorem interprætationem & de his intel- uiſ
ligere qui libros conſcribunt: & eos faſtidioſis lectionibus derelinquunt: Quidam hunc locum ab iiil
eò quod ait: unus eſt & ſecundum non habet: ſuper ſaluatore interprætãtur quod ſolus eſt & abſq; iſn
ullo comite ad ſaluandum mundum deſcenderit. Et quamquam multi filii dei ſint: & fratres eius un
adoptione dicantur: tamen nullus dignus extiterit: qui in hoc ei opere iungeretur: cuius laboris nõ um
erit ſinis: portantis noſtra uitia atq; peccata & pro nobis dolentis. Et oculus eius non ſaciabitur di- ſen
uitiis:ſemper noſtram cupientis ſalutem. Et quanto plus peccare quem uiderit: tanto magis ad pe- n
nitentiam cohortantis. in
Welins eſt ergo dno ſimul eſſe quam vnum:habent enim dmolumentum ſocietatis ſut:ſi vnꝰ nn
ceciderit ab altero fulcietur. Ahe ſoli quia cum ceciderit non habet ſubleuantem ſe.Et ſi doꝛmi lr
rint duo fonebuntur mutuo. vnus quomodo caleſiet: ſi quiſpiam pꝛeualuerit contra vnuzʒ:duo wl
reſiſtunt ei. Funiculus triplex difficile rumpitur. Poſt ſollicitudines. ac miſenias in ſn
. T(uibus correptus eſt ille: qui ĩ opibus conquirendis abſq; certo herede ſe crutat: nunc ad ſollidita n
t ſermo confertur: & dicitur quid boni hẽat amicorum contubernium & in commune ſolatium:
quia & alterius ruina alterius auxilio ſubleuetur. Et curas domeſticas ipſius quoq; noctis requiẽ me di
lius exigat ille ꝗ fidum amicum habeat. quã qui ſolus opibus incubet acquiſitis. Qd ſi & robuſtior tu⸗
ꝗs inimicus contra unũ ſurrexerit imbecillitatẽ alterius amici ſolatio ſuſtẽtari. Et quanto duo uno le
„ „ ddifferant ſi amore coniuncti ſunt: tanto etiam trium contubernium plus ualere. Etenim uera caritas l
an eites Ats n S nullo liuore uiolata: quanto augetur numero tanto creſcit & robore. Et hæc interim ſimpliciter di-
lo aeſ ) cda ſint. Cæterũ quia in ſuperiore loco: ſuper chriſtum quorundam intelligentiam poſuimus: etiam n
reliqua eodem ordine diſſerenda ſunt. Melius eſt duo pariter eſſe quam unum: melius eſt enim ha/
1 bitantem in ſe habere chriſtum: quam ſolum patere inſidiis aduerſantis. Merces quippe contuber- t
nii ſtatim in ipſa ſociertatis utilitate monſtratur. Si. n. ceciderit unus: erigit chriſtus participem ſuuzʒ:.
Vhe quippe ei qui cum corruerit. chriſtum in ſe non habet corrigentem: Quod ſi etiam dormierit
L — 2 9) Hy,„ uunus hoc

Suhper Eccleſiaſten.

6 umus hoc eſt ſi morte fuerit diſſolutus: & chriſtum ſecum habuerit calefactus: & uiuificatus citius re⸗

, niiiſcit: Et ſi aduerſus hominem robuſtior in expugnando diabolus extiterit: ſtabit & chriſtus pro⸗
homine ſuo pro ſodali ſuo. Non quo ſolius chriſti aduerſum diabolum uirtus infirma ſit:in quo li⸗
0 berum homini relinquatur arbitrium: & adnitentibus nobis ipſe in præliando fortior fiat. Quod
H ſi etiam pater & filius & ſpiritus ſanctus aduenerint:non cito rumpetur iſta ſoliditas:quod antẽ non - L 1 rrr mes 7
n cito rumpitur: tamen aliquando rumpetur iſta ſoliditas. Et in iuda enim apoſtolo fuit triplex iſte ſu
u niculus:ſed quia poſt bucellam introiuit in eum ſathanas: funiculus iſte diruptus eſt. Porro quod ſu)
perius ait: & quidem ſi dormieriĩt duo etiam calor eſt illis: & unus quomodo caleſiet: de heliſeo ſunmm
memus exemplum.quod && ipſe contraxerit ſe cum puero & dormierit: & calefecerit corpuſculum
eius: & ita uiuiſicauerit reſurgentem. Niſi igitur chriſtus nobiſcum dormierit & in morte requieue/
ſor rit calorem æternæ uitæ accipere non ualemus.
gli Melioꝛ eſt puer pauper ⁊ ſapiens rege ſene ⁊ ſtulto:qui neſcit pꝛeuidere in poſterum. Quod
l ⁊ de carcere cateniſqʒ interdum quis egrediatur ad regnum.⁊ alius natus in regno inopia con/
l⸗ ſummatur: Aidi cunctos:viuentes qui ambulant ſub ſole:cum adoleſcente ſecdo:qui cum ſur
u git pꝛo eo Inſinitus eſt numerus populi omnium qui fuerunt ante eum:= qui poſtea futuri ſunt
n⸗ non letabuntur in eo.ſed ⁊ hoc vanitas ⁊ afflictio ſpiritus. ð H
di; ¶ Symachus hunc locum ita tranſtulit(Melior eſt pauper cum ſapientia rege ſene & inſipienti: qui p e =
e neſciuit præcauere uiciſſitudinem. Alter enim de carcere exiuit ad regnandnm. Alter uero cũ eſſet
. rex natus:paupertate oppræſſus eſt. Vidi omnes uiuentes.qui gradiuntur ſub ſole:cum adoleſcente
ſecundo:qui ſurrexit pro eo. Infinitus omnis populus qui fuit ante utrumq; & poſteri non lætabun-
ere tur in eo. Et hoc aura poſitio uenti) Hebreus meus cuius ſæpe feci mentionem: cum ecceleſiaſten me Y
de cum legeret:hæc quem unum uel maxime admirantur ſuper præſenti loco tra⸗
mn didiſſe teſtatus eſt: Melior eſt interior homo qui poſt quartum decimum pubertatis annum in no- 1 4
. V bis exoritur ab exteriori homine:qui de matris uulua natus ꝗ neicit recedere a uitio: & qui de domo * 4 4
u Van uinctorum de utero uidelicet materno ad hoc exiuit ut regnaret in uitiis: qui etiam in poteſtate ſua
Mle . pauper effectus eſt:mala omnia perpetrando. Vidi eos qui in priori homine uixere: & cum ſecun-
i do homine poſtea uerſati ſunt: eo uidelicet qui priore deceſſo regeneratus eſt. Intellexiq; omnes in
n homine priore peccaſſe: antequam ſecundo naſcente duo homines fierent: Qui uero ad meliora cõ õ
uerſi ſunt & poſt litteram philoſophorum ſiniſtro tramite derelicto: ad dextrum apicem contende 2 XE peurn
. runt. Et ſecundum ideſt nouiſſimum hominem ſunt ſecuti:non lætabuntur in eo ideſt in prioni.
Hos duos homines & apoſtolus conteſtatur: & leuiticus non tacet homo homo ſi uouerit illud uel
d illud. Vir ſanctus Gregorius ponti epiſcopus onigenis auditor in metraphaſi eccleſiaſtis ita hunc lo gerens , , eP
cum diſſeruit. Ego uero præſero adoleſcentulum pauperem & ſapientem regi ſeni & ſtulto cui ni⸗ O=Dr bater
quam uenit in mentẽ: quod poſſibile ſit quempiam de his quos uinxerat: ad regnum exire de carce
n re:& ſemet de iniqua deinceps poteſtate corruere. Euenit enim interdum: ut hii qui ſub adoleſcentu
ut⸗ lo ſapiente fuerint abſq; mœrore ſint.Ita tamen & ſub ſene rege ante uerſati ſint. Qui enim poſtea
41 nati ſunt quia mala præterita neſciere: nec adoleſcentulum laudare poſſunt qui poſtea conſurre-
n, xit. adducti opinione peruerſa: & ĩpœtu ſpiritus aduerſantis. Laodicenus interpræs: res magnas bre a⸗ 4. 5
nd ui ſermone exprimere connitiens: more ſibi ſolito: etiam hic locutus eſt. de cõmutatione inquiens
4q bonorum in mala nunc eccleſiaſtis ſermo eſt: I nſipientem hominem conantis exprimere. qui futu/
en ra non cogitans præſentibus & caducis: quaſi magnis & perpetuis delectatur. Et poſt diuerſa quæ
unn ſolent hommibus accidere in uita ſua atq; mutari: quaſi generalem infert de morte ſententiam. qc
i⸗ innumerabilis multitudo intereat: & paulatim conſumatur: & tranſeat uno quoq; ſuo loco : alium
i relinquente: rurſum ſucceſſorem alio ſucceſſore moriente. Origenes & uictorinus non multum
„ inter ſe diuerſa ſenſere. Poſt generalem enim illam ſententigm quæ omnibus patet quod me-
lior ſit adoleſcentulus pauper & ſapiens: quam rex ſtultus & ſenex: & quod frequenter eueniat:
em ut ille per ſapientiam ſuam: etiam de carcere regis egrediens imperet pro dominatore peruer//
do⸗ ſo: & rex inſipiens perdat imperium quod tenebat: ſuper chriſtum & diabolum interprætati ſunt
vin hunc locum quod puerum pauperem & ſapientem chriſtum uelint intelligere. Puerum iuxta
i illud. Magnum tibi eſt uocari te puerum meum: Pauperem uero quia pauper factus eſt cum
n diues eſſet. Sapientem quia proficiebat ſapientia ætate & gratia apud deum & homines. Iſte na-
ne tus eſt in regno ſenis & idcirco dicit. Si eſſet de mundo hoc regnum meum: miniſtri utiq; mei
t certarent pro me ut non traderer iudæis. Nunc autem non eſt de hoc mundo regnum meum: In
1 illius itaq; ſenis ſtulti regno: qui oſtendit ei omnia regna mundi & gloriam eius: natus eſt opti-
4 mus puer.Et de domo uinculatorum de quibus Hieremias in lamentationibus loꝗtur dicẽs. Vt hu
⸗ miliaret ſub pedibus eiꝰoẽs uinctos terræ proceſſit ad regnũ & abiit in regionem longinquã: & cæ
tera eos qui ſe regnare nolebant:poſt aliquantũ temporis rex reuerſus eſt: præſago itaq; ſpũ uidit ec
1 cleſiaſtes oẽs uiuentes qui poſſunt adoleſcentis participes eſſe dicentis. Ego ſum uita: ueteri ſtulto
1, rege dimiſſo xpᷣm ſequi: ſimulq; duo ex iſrahel populi ſignificantur. Prior qui ante aduentũ fuit: &
1 poſterior qui antichriſtum pro chriſto ſuſcepturus eſt. Quod prior non pœnitus ſit abiectus. Pri ma

— — erihe,; faarcde, E s e. Pgn ⸗ 2.)
„* JXe ſn⸗ ℳ. i Puinlen fant Eg/E*
— e.
Liber primus. c. v.
uippe eccleſia ex ludæis & apoſtolis congregata eſt. & in fine iudæi qui antichriſtum pro chriſto

ſuſcepturi ſunt non lætentur in chriſto. . ð
Kuſtodi pedem tuum ingrediens domum dei⁊ appꝛopinqua vt audias:multo enim melioꝛ
S eſt obedientia quã ſtultorum victime:qui ne ſciunt quid faciunt mali- S
AA Ferptn e CPræcepta dat uitæ & nõ uult nos offendere euntes ad eccleſiam. Non. n. ingredi domũ dei ap-⸗
propinquare: ſed ſine offenſione ingredi: laudis eſt. Et ſi eſſet oĩum qui ſunt in eccleſia dei audire ier
monem: nunꝗᷓ audiſſet: & appropinqua ut audias: Deniq; moyſes ſolus prope accedebat ad audien
daum deũ: cæteri accedere non ualebant. quod ſtulti neſcientes remedium eſſe peccati. eſtimant obla
rione munerũ deo ſatiſſacere ſe poſſe. Et ignorant hoc quoq; malum eſſe peccatum: non obœdien
Aeg, le-, r- - tia & bonis operibus ſed donis & uictimis emendare uelle quod fecerint. Huic congruit illud quod
e, d⸗⸗ alibi dicitur. Obœdientia ſuper ſacrificium. & miſericordiam uolo & non ſacriſicium.
H CAPITVLVM. QVINTVM.
Oili feſtinare in oꝛe tuo:ne temere quid loquaris:qꝛ in omni verbo periculum:in omni
[ſermone diſcrimen eſt. Neqʒ coꝛ tuũ ſit velox ad pꝛoferendum ſermonem coꝛam do·
DEmino. dominus enim in celo ⁊ tu ſuper terram. Idcirco pauci ſint ſermones tui.Moul
tas curas ſequuntur ſomnia.? in multis ſermonibus inuenitur ſtultina.
CPleriq; arbitrantur hoc in præſenti loco pcipi. Ne coram deo facile aliquid promittamus: & ſine
conſideratione uiriũ uoueamus ea quæ explere non poſſumus. adeſſe quippe præſentem deum: &
licet ille in cælo:nos eſſe uideamus in terra: t̃ audire quæ loquimur: & inſipientiã nrt̃am argui mul
tiplicatione ſermonũ: Alii uero melius intelligentes. Hoc præcipi affirmant: ne aut loquentes. aut

„ lum diſtat a terra: tantũ noſtra opinatio a natura illius ſeparatur. & idcirco uerba noſtra debere eſſe
Pe te g vole moderata. Sicut. n.qui in multis cogitationibus eſt ea frequenter ſomniat de quibus cogitat. ita qui
re, A A⸗ prlura uoluerit de diuinitate diſſerere: incidet in ſtultitiã. V el certe ſic. uerba noſtra pauca ideo eſſe de
– bere.quod ea ẽt quæ noſſe nos arbitramur: per ſpeculũ uidemus & in enigmate: & ueluti ſomnium

J Aiß⸗ „te pendrna com præhendimus: quæ tenere nos extimamus. Cumqʒ; plura ut nobis uiſum fuerit dixerimus finẽ
diſputationis noſtræ eſſe ſtultitiam: ex multiloquio enim nos non effugere peccatum.

cumqʒ voueris redde. Multoqʒ melius eſt non vouere:quam poſt votuz pꝛomiſſa nõ reddere.

Qα

, e . cere. Quia diſpliceant deo: & inter inſipientes reputentur: qui uota non expleant. Quod autem ait ũ̃
s d”Nα Jeſt uoluntas ĩ inſipiẽtibus ſubauditur dei.luxta illud apoſtoli. & utiq; non fuit uoluntas: ut nunc ue
niret ad uos Quod ſi uolumus & curioſius aliquid dicere præcipitur chriſtiano ut fidem opere com
pleat: & non ſit ſimilis iudæorum qui reſpondentes atq; dicentes: oĩa quæcumq; dominus præcepe

——

Aa⸗ opes gpenda e Eαα1it faciemus: adorauerüt idola. Et poſt uerberatos ſeruos: & lapidibus oppræſſos:ipſum quoq; pa-
.Ne-s . aee ſtriſta miliæ filiũ trucidauerũt: Melius eſt ergo ancipiteʒ diu deliberare ſnĩam ꝗᷓ in uerbis facilẽ & in
ohe eſſe difficilem. Seruus.n. qui ſcit uoluntatẽ dni ſui & non facit eam: uapulabit multis.
CNMe dederis os tuum vt peccare facias carnem tuam.neq; dicas coꝛam angelo non eſt pꝛoui-
dentia:ne foꝛte iratus deus ſuper ſermones tuos:diſſipet cuncta opera manuum tuarum.
Hebreus ita ſenſit: quod non potes facere: Ne promittas. non enim in uentum dicta tranſeunt: ſed

a præſenti angelo ꝗ unicuiq; adhæret comes: ſtatim perferũtur ad dum.Et tu ꝗ putas ignorare deũ

tuũ ut pecces. Nobis uero aliter ſenſus uidetur.qd arguantur hi qui de camne quæruntur. & alunt ſe
corporis neceſſitate compulſos a Kecte quæ nolunt. ſecundum illud apoſtoli. Nõ enim quod uo
lo hoc ago ſed qd nolo & cætera. Noli itaq; ait uanas excuſatiões ꝗrere: & dare occaſionẽ cami tuæ
Se T ad peccandũ: & dicere nõ ego pecco:ſed qꝗd habitat in mea carne peccatũ. Deniq; in eo loco uhi ait
3 & ne dixeris corã angelo: quia ignorantia eſt: aquila imerp̃tans uerbum hebraicum pro
, 2 ignorantia tranſtuſit.i.non ſpontaneum. ſi enim hoc dixeris: deum prouocas: quaſi au
= W e n , Ctorem mali atq; peccati: ut iratus: ſi quid uideris boni habere: auferat de manibus tuis: uel cene te ta

4 X Fn ſlia ſentientem tradat in reprobum ſenſum: ut facias ea quæ non conuemunt.
aale. Abi multa ſunt ſomnia:plurume vanitates ⁊ ſermones innumeri.Tu vero deum time.
CEt hũc locum hebrei ita ediſſere:nec ſuperiora facias de quibus iam dictum eſt: nec facile ſomniis
credas. Cum. n. diuerſa uideris & per nocturnam quietem uaniis fuerit anima exagitata tertoribus:ſi
2 unei incitata promiſſis: tu ea contemne quæ ſomnii ſunt: & ſolum deum time. Qui enĩ ſomniis credi
Js A toſ, repey derit: uanitatibus ſe & ineptiis tradet. Aliter. quia dixi atq; præcepi non des os tuum: ut peccare faci
2ð as carnem tuam: & quæras uarias excuſationes: hoc nunc infero:quia in ſomnio uitæ iſtius:& ĩ ima
gine umbræ qua uiuimus: multa poſſumus inuenire: quæ nobis ueriſimilia uideantur & noſtra ex-

⸗ Dr . a5 cunctis opetibus tuis adeſſe præſentẽ teq; liberi arbitrii conditum non cogi £ elle acias.

x Pkvc xe —., een

ð

cogitantes plus de deo quã poſſumus opinemur. Sʒ ſciamus imbecillitatem nr̃am quod quantũ cæ

¶Si quid uoniſti deo ne moꝛeris reddere:diſplicet enim ei inſidelis ⁊ ſtulta pꝛomiſſio.ſed quod

Simplex intelligentia expoſitione non indiget: Melius eſt non promittere: quam promiſſa nõ fa-/

quod pollicitus es: prouocas eũ ad iracundiã: & oĩa opera tua diſſipantur: Sed in eo quod ait: ut pec
care facias carnẽ tuam. non diligenter euigilãs uel uentilans ita intellexit: quaſi dixiiſet non des os

cuſare peccata. Propterea admoneo ut hoc ſolum caueas ne putes abſentẽ deũ:ſed eũ timeas:& ſci/

— — — —

—

—–

— —

—4

Super Eccleſiaſten.

Si videris calumnias egenoꝛum ⁊ violenta iudicia: ⁊ ſubuerti inſtitiam in pꝛonintia: non
mireris ſuper hoc negotio: quia excelſo alius excelſioꝛ:⁊ ſi uper hos quoqʒ eminentioꝛes ſunt
alij:⁊ inſuper vniuerſe terre rex imperat ſeruienti. O?DUDWñ
¶Chriſti tunica contexta deſuper:nec a cruciſigentibus ſcindi potuit: & eum a quo ſaluator demo⸗
nia eiecit apoſtolorum inudutum ueſtimentis abire præcepit. Ita & nos nitamur eccleſiaſtis noſtri
ueſtimenta conſcindere: nec pro uoluntate noſtra opinantium pannos hinc inde conſuere, ſed
unum diſputationis ſeruare textum: & eundem ſenſum & ordinem ſequi. Supra dixerat ne dixe-
ris in conſpectu angeli: quoniam ignoratio eſt: ne iraſcatur deus ſuper uoce tua & reliqua. Et ad J
uerſus eos fuerat loquutus qui negarent prouidentia res humanas regi. Quia igitur aduerſus hoc

—

præceptum ſuboriebatur quæſtio: & quare iuſti calumniam ſuſtinerent: quare iniqua fiant in o 1 .

Atio; to orbe iudicia: & non eſt ultor deus : Nunc infert & ſoluit quod opponi poterat dicens: Si ca-
luumniam uidexis pauperis. Ju beatus in euangelio prædicatur. & reges uigere in iniuſtitia: ne
mireris & tibi nouum aliquid eſſe uideatur: Excelſus quippe ſuper excelſos hæc reſpicit deus: qui

1 2
angelos ſuos ſuper iudices & reges terræ præpoſuit. qui poſſunt utiq; prohibere iniuſtitiam: & — vevus alai ſe
magis in terra ualere: quam quæuis hominum poteſtates. Sed quoniam ſeruat in fine iudicium 1Ü1 ₰DW. .

& in conſumatione mundi quando matura ſeges fuerit: & meſſores uenerint: iuſſurus eſt ut ſepare-
tur triticum & lolium tradatur incendio. Ideo nunc expectat & differt ſententiam. quamdiu
ager mundi iſtius plenius excolatur. Quod autem ager interprætatur mundus: dominus in para-
bola zizaniorum & tritici expoſuit.
CAuarus non implebitur pecunia: ⁊ qui amat diuitias fructum non capiet ex eis. Et hoc er/
go vanitas:vbi multe ſunt opes:multi ⁊ qui commedunt eas.Et quid prodeſt poſſeſſori niſi q
cernit diuitias oculis ſuis.
Vbicumq; argentum ponimus ſecundum græci ſermonis ambiguitatem poteſt & pecunia tranſ
ſerri S quippe utrumq; ſigniſicat: Porro Tullius pecunioſos primnus eos di-4.
ctos refert: qui plura habuiſſent peccua: ideſt peccora. Ita enim ea antiquitas appellabat. Paulatim
Jautem berabuſioncm ad nomen aliud deuolutum eſt. Auarus ergo deſcribitur quod nunquam
opibus expleatur. Et quanto plus habuerit: tanto plus cupiat. Flacci quoq; ſuperhoc concordan/ e
te ſententia: qui ait. Semper auarus eget. Et nobilis hiſtorici quod auaritia neq; copia neq ino-
pia minuatur: Nihil ergo inquit eccleſiaſtes proſunt diuitiæ poſſidenti: niſi hoc ſolum ut uideat
quod poſſidet. Quanto enim maior fuerit ſubſtantia: tanto plures miniſtros habebit qui opes
euorent congregatas. Ille autem uideat tantum quod habet: & pluſquam unius hominis ci-

bum capere non poſſit.
Bulccis eſt ſomnus operanti ſiue parum ſiue multum commedat: ſaturitas autem diuitis
non ſinit dormire eum. .
CAdhuc de diuite & auaro ſermo eſt. & comparatur operanti: & abſq; ulla ſollicitudine dormien-
ti: ſiue parum ſiue multum commederit: quod ille labore operis & ſudore qualem uis cibum dige-

rat: & dulci ſomno fruatur. Diues uero diſtentus dapibus & cogitationibus in diuerſa lacelae 4 d arα

tus: dormire non ualeat: redundante crapula: & ĩcocto cibo in ſtomachi anguſtiis eſtuante. Por-
10 quia ſomnus & communis de hac uita exitus appellatur: melior erit requies eius qui operatur in
præſenti ſeculo: & ſecundum uires ſuas in bonis operibus cõuerſatur: quam eorum diuitiæ de qui-
bus ſcribitur: uhe uobis diuites qui habetis conſolationem ueſtram. Vhe uobis qui ſaturati eſtis ꝗa
eſutieti s. Vhe uobis qui ridetis nunc quia lugebitis & flebitis & cætera. —
CEſt ⁊ alia infirmitas peſſima quam vidi ſub ſole:dinitie conſeruate in malnʒ domini ſui. e
reunt enim in afflictione peſſima: generabit filium: qui in ſunma egeſtate erit. Sicut egreſſus
eſt nudus de utero matris ſue:ſic reuertetur: ⁊ nibil omnino afferet ſecum de labore ſuo.
Mirabilis prorſus inſirmitas:quemadmodum venit ſic quoqʒ reuertitur. Quid igitur pꝛo
deſt ei quod laboꝛauit in uentum? Cunctis diebus vite ſue commedit in tenebꝛis ? in curis mul
tis:⁊ in erumna atq;ʒ triſtitia. Sð

CCum ſuperiori iunge quod ſequitur:Eccleſiaſtæ diuite di uitem deſcribẽte quia necipſe queat ſuis ctvus d. i.a

diuitiĩs perfrui: & crebro propter eas in diſcrimen ueniat: nec heredi quod congregauit relinquat: . NSen Wen)

ſed ipſe & filius ſuus ſicut uenerunt itanudi reuertantur in terram: & nihil eos ſuorum cõmitetur
laborum. Non ne enim langor eſt peſſimus pro diuitiis cogitatione torquæri? Et perituras opes
nec quas nobiſcum poſſumus afferre morientes . in triſtitia in gemitu in indignatione in litibus
caſſo labore conquirere. Et hoc ſecundum ſimplicem ſenſum. Cæterum u altius eleuemur: & phi
loſophis mihi uidertur uel hereticis dicere: qui congregant diuitias dogmatum in malum ſuum:
& nec repertores utilitatem poſſunt aliquam conſequi: nec ſectatoribus ſuis fructum relinqre perpe
tuum. Sed & ipſi & diſcipuli reuertuntur in terram: & perdunt diuitias ab eo qui dixit. perdam ſa- p
pientiam ſapientum: & prudentiam prudentum reprobabo: Vbi ſapiens: ubi ſcriba: Vbi inquiſi-
tor huius ſeculi non ne ſtultam fecit deus ſapientiam huius mundi & reliqua zuere quippe ſicut

6„ rtn

. ** 1 .
a Ins Pæninoααα AXS;

”és
„=
4“

ſe. 4 t e

—

alus α

Zas lu V

4

6
2

—

4

Wομαει° gen 1. .

Fer

Liber primus.c.x.

egreſſi funt de utero matris ſuæ de peruerſa nidelicet eccleſia: eiuſq; contraria de qua ſcriptum eſt.
(Quæ autem ſurſum eſt Hieruſalem: libera eſt: quæ eſt mater omnium noſtrorum. Et de qua ſcribi-
tur lætare ſtenlis quæ non paris: erumpe & clama ꝗᷓ non parturis: quia multi filii deſertæ magis quã
eius quæ habet uirum) Sic nudi uadent in uentum & in nihilum laborantes: qui defecerunt ſcru/
tantes ſcrutinio: & feruntur omni uento doctrinæ: nec habent lucem ſed in tænebris ſua comme-
dunt ſacramenta. & ſemper ſunt in infirmitate: ſemper in iracundia theſaurizantes ſibi iram in die
iræ: nec habentes propitium deum.
CBHoc itaqʒ mihi viſum eſt bonum vt commedat quis:⁊ bibat ⁊ fruatur letitia ex laboꝛe ſuo
quo laboꝛanit ipſe ſub ſole numero dierum vite ſue:quos dedit ei deus.Et hoc eſt pars illius ⁊
omm homini cui dedit deus diuitias.atqʒ ſubſtantiam poteſtatemqʒ ei tribuit vt commedat ex
eis ⁊ fruatur parte ſua:⁊ letetur de laboꝛe ſuo:hoc eſt donum dei. Non enim ſatis recoꝛdabitur
dierum vite ſue:eo quod deus occupet letitia coꝛ eius. 1
Cad comparationem eius qui opibus ſuis in curarum tænebris ueſcitur: & cum grandi uitæ tedio
peritura comportat. Meliorem dicit eſſe eum qui præſentibus fruitur. Hic enim uel parua uoluptas
eſt in fruendo. Ibi uero ſollicitudinum tantummodo magnitudo. & reddit cauſas quare donum
ſit dei froi poſſe diuitiis: quoniam non multum recordabitur dierum uitæ ſuæ. Aduocat quippe
eum deus in lætitia cordis fui:non erit in triſtitia non in cogitatione uexabitur adductus lætitia &
uoluptate præſenti. Sed melius eſt iuxta apoſtolum ſpiritualem eſcam & ſpiritualem potum a
deo datum intelligit: & uidere uanitatem in omni labore ſuo: quia ingenti labore & ſtudio uera
poſſumus contẽplari bona. & hæc eſt pars noſtra ut in noſtro ſtudio & labore lætemur. Quodlicet
bonum ſit: tamen donec chriſtus manifeſtetur uita noſtra nec dum plenum bonum eſt. Et ideo nõ
multum recordabitur deus dierum uitæ noſtræ: Notandum quoq; quod hic peripaſmos in me-
liorem partem accipitur pro occupatione ſpiritualis ueræq; letitiæ.
”” CAPITVLVMZ. SEXTVM.
SX aliud quoqʒ malum quod vidi ſub ſole ⁊ quidem frequens
apud homines:vir cui dedit deus diuitias ⁊ ſubſtantiam ⁊ honoꝛem
X? nihil deeſt anime eius ex ommibus que deſiderat:nec tribuit ei po/-
teſtatem deus vt commedat ex eo:ſed homo extraneus vorabit illud
hoc vanitas/⁊ magna miſeria eſt. Si genuerit quiſpiam centum
filios: ? vixerit multos annos: ⁊ plures dies etatis habuerit:⁊ anima
illius non vtatur bonis ſubſtantie ſue ſepulturaqʒ careat: de hoc
esgo pꝛonuntio: quod melioꝛ illo ſit abortiuus: fruſtra enim venit ?
pergit ad tenebꝛas: ? oblinione delebitur nomen eius. Non vidit
„ ſolem neqʒ cognouit diſtantiam boni ⁊ mali. Etiam ſi duobus mili/
bus annis vixerit:⁊ non fuerit perfruitus bonis:non ne ad vnnm lo
es ſee, - cum pꝛoperant omnia. . “d
òèòMU Fens m o, Deſcribit auarum diuitem: & hoc malum frequens eſſe in hominibus aſſerit: quod nihil eorum
6 il, Parrn, C ax in mundo putantur bona ei deſit & nihilominus ſtultiſſima parcitate ſe crutiet: aliis deuoran/
— da conſeruans: Nec non & illud hyperbolice adicit quod etiam ſi centum liberos procreet: & non
(ut adam) prope mille: ſed duobus milibus annis uixerit. & anima eius cupiditate & auaritia con-
Nrarns J evtno Aetee tabeſcat multo deterioris conditionis ſit abortiuo: qui ſtatim ut natus uidetur interiit. Ille enim
nec mala nec bona uidit. Iſte uero cum bona poſſederit: ſemper triſtitiis & cogitatione cruciatus
eſt. magiſq; requiem hẽat abortiuus quam auarus ille longeuus: & tamen ambo equal fine rapi- 4 1
e . . e. hantur: dum & hic & ille morte ſimiloſubtrahuntur. Poteſt hoc & deiſrahele accipi quod dederit ei f .
3 . ſaares legem & prophetas & teſtamentum & repromiſſionem & ſaluatorem dicentem: auferetur a
1„ uobis regnum dei: & dabitur genti facienti fructus eius Et qui ceciderit ſuper lapidem iſtum
.1 2 2 contfringetur: ſuper quem uero cecident conteret eum. Hæc omnia ad alienum & peregrinum
Xe .. de gentibus tranſlata ſunt populum: ut uideant illi bona ſua & non fruantur: Multoq; nos con- .l. I.E
A6 freè l. ditionis eſſe melioris: qui quaſi abortiui & nouelli purabamur ab eis. qui ſibi in antiquitate applam. W, .
Ealete arie * Eban de patribus gloriantes atq; dicentes: Pater noſter eſt Abraham: Et tamen ad unum Iocum ⸗

r bes 4 f. r & nos & illos properare ideſt ad iudicium dei: Quod autem in medio ait & quidem ſepulchrum

/

v

enen

„* .

ℳ ν° G& =

—

non ſit ei: ſiue hoc ſigniſcat quod diues ille de ſua morte non cogitet: & cum omnia poſſideat
etiam in extructione ſepulchri auarus ſit: ſiue quia ſæpe pp ipſas diuitias occiſus inſidiis : inſepultus
abitiatur: Siue quod melius puto nihil boni facinoris egerit: ex quo ſibi queat apud poſteros me-
. e, e, moriam comparare: & non uitam ſilentio tranſire uelut pecudes: cum habuerit materiam per quam
WS We. 4 .

apparere potuerit quod uixeit. B
¶Omnis labor hominis in ore eius:⁊ anima illius nõ implebitur bonis. Quid habet amplius
ſapiens a ſtulto.Et quid pauper?niſi vt pergat illuc vbi eſt viass
COmne quod laborant homines in hoc mundo ore conſummitur: & attritum dentibus uentni

2 e N-= ð Ae. bu eetn. . ₰E traditur

Super Eccleſiaſten.

traditur digerendum. Cùmq; panlulum gulam delectauerit tam diu uidetur tribuere uolupta-⸗
tem quam diu gutture continetur. Cum uero in alium tranſierit deſinit inter cibos diſtantia. Etr 2
i poſt hæc omnia non repletur anima commedentis: ſiue ꝙ rurſum deſideret quod commedit: & ſorpre-s . k.⸗ My
„ tam ſapiens quam ſtultus abſq; cibo nequeat uiuere. Et pauper nihil aliud quærat: niſi quomodo rle Wunt
Peps“ ſ- „ poſſit organum ſui corptiſculi ſuſtentare: nec intenre inedia. Siue ꝙ nullam utilitatem anima ex
re fectione corpuſculi capiat:Et cibus tam ſapienti quam ſtulto communis ſit. Et illuc uadat pau⸗ . entch e= Ae 4. e N⸗
per ubi opes eſſe proſpexerit. Melius eſt autem hoc loco intelligi de eccleſiaſtico uiro: qui in ſcri-g r — ſale 65)
pturis cæleſtibus eruditus: omnem laborem habet more ſuo: & anima eius non inpltur: dum 7 F

ſemper diſcere cupit: & in eo plus habet ſapiens: quam inſipiens. Quia cum pauperem ſe eſſe
ſentiat :pauperem autem illum qui in euangelio beatus dicitur: properat ad ea compræhendenda
ꝓquæ æternæ uitæ ſunt: & ambulat artam & anguſtam uiam quæ ducit ad uitam: & pauper eſt a ma⸗
IIls operibus: & ſcit ubi chriſtus qui eſt uita: comoretur./
CWelius eſt videre quod cupias: quam deſiderare quod neſcias: ſed hoc vanitas eſt ⁊ pre⸗
4 ſumptio ſpiritus.
n CDiilucide hoc interprætatus eſt ſymachus. Melius eſt ꝓpuidere quam ambulare ut libet. Ideſt me-
lius eſt iuxta ſenſum cuncta agere qui animæ eſt occulus:quam uoluntatem cordis ſequi. Hoc eſt
enim ambulare in anima ſicut & Ezechiel ait: qui ambulant in uoluntate cordis ſui. Vel certe ſu-
4) perbum & ſibi placentem arguit: & meliorem dicit eum eſſe qui cuncta prouideat: quam illum cui
nihil placet: niſi ꝙ ipſe fecerit: quo nihil eſt deterius: & omni uento manius: Rurſum & hic pro præ/
D ſumptione ſpiritus Aquila & Theodotion paſtionem uenti interprætati ſunt. Symachus ue-/
ro afflictionem ſpiritus:Porro ſciendum eſt ꝙ apud hebreos & ſpiritus & uentus ſimiliter appellen/
„ tur: ideſt ruha. MMV
CQui futurus eſt iam vocatum eſt nomem ceius:⁊ ſcitur quod homo ſit⁊ non poſſit con/
tra fortiorem ſe in iudicio contendere: Berba ſunt plurima multam in diſputando ha-/
8 bentia vanitatem. . . A. lsrr )
0 CAperta de ſaluatoris prædicatur aduentu quod futurus eſt: & ante quam in corpore cerne-- A nt P
retur: iam uocatum eſt in ſcripturis nomen eius: & cognitum prophetis & ſanctis dei quia homo .
4 ſit: & iuxta hoc qd homo eſt: non poſſit ſe conferre cum patre. Et in euangelio dicit: pater qui me 9
miſit maior me eſt. Vnde & in conſequentibus ne ultra quam nobis de eo ſcriptum eſt requira-“ P Pr ſut e e
Tur. Ne uelit homo plus ſcire quam ſariptur teſtata eſt. Cum enim de ſtatu noſtro ignoremus
& uita noſtra quaſi umbra pertranſeat: & futura incerta ſint: non nobis expeditr ut maiora quam poſ hz - 7 e —e
(ſumus inquiramus. Nonnulli illud in hoc loco ſignificari putant: ꝙ omnium qui futun ſunt: & —
hominum corpore circundandi iam deus uocabulum nouerit: nec poſſit hoc reſpondere contra
artificem ſuum: quare ita uel ita factus ſit. Quanto enim amplius quæſierimus tanto magis oſten/
demus uanitatem noſtram & uerba ſuperflua: & non ex præſcientia dei liberum tolli arbitnum: ſed
cauſas ante præcedere: quare unumquodq; ſic factum ſit. Quia ſunt uerba plurima multiplicantia
uanitatem: Quid eſt amplius homini? quis enim cognouit quid ſit homini bonum in uita nume/
1 r0 dierum uitæ uanitatis eius: & faciet ea quaſi umbram: quia quiſquis anuntiauit homini: quid ſit
. poſt illum ſub ſole: cum inquit ignoret homo de ſtatu ſuo. Et quæcumq; uidetur ſcire & cernere (
4 non ut ſe rei ueritas habet: ſed per ſpeculum & umbram & imaginem uideat: nec futura cognoſcat: † Pe er re
. & in multiloquio non effugiat peccatum. Silentium ponat ori ſuo: & credat eum ueniſſe qui ſcri⸗- ..9) r.
n ptus eſt quomodo & quantus & qualis uenerit non requirens.
uu CAPITVLVM. SEPTIMVM.
. rR—̃—Aiig neceſſe eſt homini maiora ſe querere. cum ignoret quid con·
elſ Aducat ſibi in vita ſua: numerum dierum peregrinationis ſue ? tem/
¹ Rpora que velut vmbra pretereunt. Aut quis ei poterit indicare quid 217 —
n poſt eum futurum ſub ſole ſit. Melius eſt nomen bonum quam un- len ls, mecha Fp
n aauenta precioſa:⁊ dies mortis die natiuitatis. Vrren o n
W CConſidera inquit o homo dies tuos breues: & quia cito eſſe ſoluta „ν en Pt,
U carne ceſſabis: fac tibi famam longiorem: ut quomodo unguentum na d»
4 ttes odore delectat ſic ad tuum uocabulum cuncta poſteritas delecteturf, A α. o =
μ1 quod perſpicue interprætatur ſymachus dicens. Melius eſt nomen bo . lerla ę
. Enum quam unguentum bene olens. Siquidem moris eſt hebreoru
4 unguentum bonum oleum nuncupari: Quod autem ait & dies mor-
Is ſuper diem natinitatis eius: uel hoc oſtendit melius eſſe exire de ſecu
1 lo & carere tribulationibus atq; incerto uitæ ſtatu: quam ingredientem mundum hæc omnia ſuſti⸗
nere: uel certe ꝙ in morte quales ſumus notum ſit. In exordio uero naſcendi qui fututi ſumus ign
retur. Aut ꝙ natiuitas alliget corpore libertatem animæ: mors reſoluat. MM
Melius eſt ire ad domum luctus qᷓ; ad domum conniuij:In illa enim finis conctoꝛum admo
. netur hominum:⁊ vinens cogitat quid futurus ſit.

& & ii

8:.0 CVtilius eſt ad exequias ſuneris: quam ad domum ire Eonuiu .Quia ibi conditionis noſttæ &
cAi F ſtagilitatis humanæ ex præſenti cadauere commonemur.In conuiuio autem lætitia: etiam ſi quid
timoris habere uidebamur amittimus. Nouiſſimum uerſum apertius interprætatus eſt ſymachus
dicens. Et qui uiuit reſpiciat ad mentem. Ex quibus approbatur in eo: quod ſaperius cibum & po/
A g.5* . . r nlat Ae Jtum uiſus eſt approbare: non eum uoluptatem rebus præferre cunctis ut pleriq; male eſtimant: ſed

PP opibus perfruatur. Nunquam enim triſtitiam luctus: feſtiuitati conuiuii prætuliſſet: ſi bibere & ue-
ſci alicuius putaſſet eſſe momenti.
CNMelior eſt ira riſu:hec ex virtute naſcitur alter ex uitio: quia per triſtitiam vultus corri-

4 èð gitur animus delinquentis.Cor ſapientum vbi triſtitia eſt:⁊ cor ſtultorum vbi letitia.

ſcamur & aliis. Per triſtitiam quippe auultus melior fiet animus ut interprætatus eſt ſymachus.
1 — kar Et ideo uhe nunc ridentibus quoniam ipſi lugebunt. Cor ſapientium in domo luctus. Et cor inſi/
— ſrn bemne et pientis in domo lætitiæ. Beati inquit ſaluator lugentes: quoniam ipſi conſolabuntur. Lugebat

ſum quærit & laudem. Talis præceptor plangitur: diues in ſermone diues in uerbis. Quia ſatura⸗

concordant. Ait enim. .
¶BWelius eſt audire coꝛreptionem ſapientis ſuper virum audientem carmen ſtultoꝛum: qnia

ſtulti ſed ? hoc vanitas.

ſtrepitum reddit inſuauem: ſic palpantis magiſtri uerba non proderunt: uel ad curas ſeculi quæ
chus pro eo quod nos poſuimus: quia ſicut uox ſpinarum ſub olla ſic riſus ſtulti. hunc ſenſum in-
terprætans quem ſupra poſuimus ait. Per uocem enim imperitorum uinculis quiſpiam colliga/
1 D — tur. Hoc eſt ad uocem talium præceptorum magis auditor innectitur dum uinculis peccatorum
r AAR, n. 35 P.- * ſuorum unuſquiſq; conſtringitur. 5
H E CCalamnia conturbat ſapientem.⁊ perdit robur coꝛdis illius.Melioꝛ eſt finis oꝛationis quam
69 pꝛincipium. Melioꝛ eſt paciẽs arrogãte.
Nunc ſapientem in profectu poſitum accipe: ſecundum illud: Argue ſapientem & diliget te.
Sapiens quippe perfectus nulla arguitione indiget: nulla calumnia conturbatur. Vtamur hoc uer-
ſiculo ſi quando iuſtum uirum atq; ſapientem uidemus calumniam ſuſtinere: & conturbati de ini-
4.,E, A, S zguitare iudicii: nec deum ſtatim ſubuenire præſentem. Pro eo uero quod ſeptuaginta & aquila &
fany Ie =ſS theodotion interprætati ſunt: & perdit cor adäfgeſt fortitudinis ſiue ui-
goris eius: Symachus ait: & perdet cor. Mathana donum tam uerbum hebraicum: quam in-
terprætationem eius copulans: & faciens illum ſenſum: qui alibi ſcriptus eſt. Excecant munera
etiam ſapientum occulos. 31äs
¶ Me nelox ſis ad iraſcendũ:quia ira in ſinu ſtulti requieſcit.
incipit: uel certe ſic qui incipit audire ſermonem & ad præceptorem uadit in principio eſt. Qui
uero extra audit conſumatus eſt atq; perfectus. Sed & hoc modo intelligi poteſt dum in iſto ſecu-
lo ſumus:quod in principio ſumus. Cum autem uenerit quod perfectum eſt: in nouiſſimis & con
ſumatis erimus. Hebreus itaq; hunc locum cum ſequenti uerſiculo diſſeruit. Melius eſt finem te con
ſiderare negotii quam principium. Et patientem eſſe: quam impatientiæ furore raptari. diſcimus
quoq; ex hac ſententiola: nullam in hominibus eſſe ſapientiam. Cum melius ſit tacere quam pro-
loqui: & quia cum finita fuerit oratio intra ſemetipſum recogitat auditor quid dictum ſit. Cum aũt

ihurbeniun auaritiæ & nimiæ parcitatis: licet breue ſit plus eſſe ſi uel ad momentũ quis ſuis

CRiſus diſſoluit uidentem:ira corripit: ut emendat. I raſcamur & nobis ſi quando peccamus. Ira-

alawaor & ſamuel regem ſaul omnibus diebus uitæ ſuæ: Et paulus ſuper eos qui poſt peccata uaria nolue/
. „ runt agere pœnitentiam: lugere ſe dicit. Cor igitur ſapientis uadat ad domum talis uiri qui ſe
12 corripiat delinquentem: ut adducat ad lachrymas: qui prouocet propria deflere peccata: & non
Ban la; eat ad domum Iætitia ubi doctor adulatur & decipit: ubi non conuerſionem audientium: ſed plau

tus eſt:propterea recipit conſolationem ſuam: Deniq; huic expoſitioni etiam ſequentes uerſiculi

ſicut vox ſpinarum ſub olla: ſic riſus ſtulti: ſed ⁊ hoc vanitas. Melius eſt a ſapiente coꝛri-
pi qnam ſtultoꝛum adulatione decipi. Quia ſicut vox ſpinarum ardentium ſub olla:ſic riſus
a C Meliora ſunt uulnera amici: quam oſcula inimici. Sicut enim uox ſpinarum ardentium ſub olla

ſpinæ interprætantur auditores ſuos cohortantis: uel futuro eos incendio præparantis, Syma-

Meliores ſunt in dicendo epilogi quam exordium. In his enim dicentis ſollicitudo finitur in illo

cœperimus loqui nec dum quid utilitatis accipit: Melior eſt ſapiens ſuper excelſum ſpiritu: quia
ſuperius iram conceſſerat dicens. Melior eſt ira quam riſus: ne putaremus iram quæ eſt in paſſio/
Ara4 . ſoe wllerecle ne laudari: nunc præcipit iram pœnitus eſſe tollendam. Ibi enim pro correptione in peccantes &
Pe eruditione in minores iram poſuit. Hic uero impatientiam refrenauit. Patientia autem non ſolum
in anguſtiis: ſed & in lætioribus neceſſaria eſt: ne pluſquam condecet exaltemur. Videtur mihi ei
qui nunc excelſus appellatur ſpiritu:tin euangelio pauper ſpiritu eſſe contrarius: qui & in beatitudi-
ne ponatur. Ne feſtines in ſpiritu tuo ut iraſcaris: quia ira in ſinu ſtultorum requieſcit. Non quo con
„„ 1t, 2 cedat tardius iraſcendum: idcirco nunc dicit: ne feſtines in ſpiritu tuo iraſci: ſed quod cum furens &
Er Ppbre . * fe⸗ recens fuerit ira dilata facilius ſedatior poſſit aufferri: & quia ſemper ira iunckaſperbia⸗ eſt: deſ⸗9
SM erans .

derans ultionem: melior eſt ut ſupra patientem dixit eſſe quam eum qui excelſus eſt ſpiritu:& nunc
4 ſignum inſipientiæ dedit: quia quamuis aliquis potens exiſtimetur & ſapiens: ſi iracundus ſit inſipi
D ens arguatur. Ira quippe in ſinn ſtultorum requieſcit. ſes A
CMe dicas quid putas cauſe eſt quod pꝛioꝛa tempoꝛa melioꝛa fuere:qꝙ; nunc ſunt:ſtulta enim efſft ts veus, a R
buiuſcemodiinterrogatio. — r te en Pe
. CNon enim ſapienrer interrogaſti de hoc. Ne uetus ſeculum præſenti præferas: quia unus utriuſ-
eſt conditor deus uirtutes bonos dies uiuenti faciunt: uitia malos. Ne dicas ergo meliores dies fuiſ a E, Prns
ſe ſub moyſe & ſub chriſto: quam modo ſunt. Nam & illo tpe multi ſuerunt increduli: & dies eorũ Aà Osva rs⸗
mali facti ſunt: & nunc credentes multi reperiuntur: de quibus ſaluator ait. Beatiores qui non mide-
runt & crediderunt. Aliter: ſic ſemper debes uiuere: ut præſentes dies meliores tibi ſint quam præte-
riti. Ne cũ paulatim decreſcere cœperis dicatur tibi. Currebatis bene:quis uos impediuit ueritati
nõ obœdire:? Et iteꝶ incipiente ſpiritu nunc carne conſumamini Aliter: ne dicas meliora tpa olim e& - hea F ð
quam nunc: moyſi quam chiiſti: legis fuiſſe: quam gratiæ. Si enim hoc uolueris credere impruden- z S
ter facis:non uidens quantum diſtet euangelium a ueteri teſtamento. JJ Fe
CAtilioꝛ eſt ſapientia quam diuitie ⁊ magis pꝛodeſt videntibus ſolem. Quia quomodo pro
tegit vmbꝛa ſapientie ſic vmbꝛa argenti. Et quod plus eſt ſapientia ſcientie iuſtiſicabit ha⸗ ⸗
bentem ſe. 2 , 1, 1 —-
1. Maioris eſt gloriæ ſapiens cum dinitiis quam tantum ſapiens: Alii autem ſapientia indigent: aliiĩẽ Dar⸗s .s e
. opibus. Et qui ſapiens eſt & non diues: poteſt quidem docere qd bonum eſt. Sed interdum non po F Wae „Sc P
ul teſt præſtare qd petitur. Idcirco ait. quia ut umbra ſapientiæ ſic umbra pecuniæ. Ideſt quomodo ꝓ =
tegit ſapientia:ſic interdum protegit & pecunia: Et ne uideretur ſapientiæ detraxiſſe dum eam for-·½
3 tulto bono aſſimilat: non enim in noſtra ẽ poteſtate habere diuitias: quas iniuſti plus ſæpe poſſidẽt
⸗ Propterea maiorem eſſe ſapientiam demonſtrauit dicens: Et amplius ſcientia ſapientiæ uinificabit
5 Ehabentem ſe:In eo inquit maior eſt ſapiẽtia diuitiis: ꝙ abſq; ullis opibus uiuiſicat eum qui ſe habue
Drit. Quidam hunc locum ita interprætantur: hereditatem inquiunt pro conuerſatione bona pofſu-
itiper quam heredes ſumus dei: coheredes autem chriſti: Vult igitur eccleſiaſtes docere quantum
differant hi qui ſolem merentur nidere iuſtitiæ: & habent ſaptentiam cum conuerſatione bona:
my ab his qui abſq; ſapientia uitæ tantum & conuerſatione ſtudium commodarunt. Quod quidem &
ir Daniel oſtendit dicens. Intelligentes ſermones meos fulgebunt ut luminaria cæli: ſiue ut theodo- Sar⸗—
tion interprætatus eſt: quaſi ſ ſendor firmamenti. Qui uero fecerint ſermones meos quaſi ſtellæ cæ
m li. Vmbra autem argenti ſiue pecuniæ: illam ſecundum anagogen debemus accipere: de qua talen
ta & minæ in parabolis euangelii colliguntur: ut cum fuerimus ſub umbra ſapientiæ. & ſub umbra
m . talis argenti: per diem ſol non urat te: neq; luna per noctem: Sed & hoc dici poteſt: quia umbra eſt
ſuper terram uita noſtra: & ſpiritus uultus noſtri chriſti dominus: cui diximus in umbra eius mue-
1 mus in gentibus. Omnis noſtra in hac uita protectio inſtar umbræ eſt: ſiue ſapientiæ ſiue ſupradicti
“Wũ argenti: donec aſpiret dies & amoueantur umbræ. Symachus more ſuo etiam in hoc loco manie dr urgn
ini⸗ feftius interprætatus eſt dicens. Sic enim protegit ſapientia: ſicut protegit pecunia. Sequens autem
2*½ terſiculus: perſpicue ad ſtudium ſcientiæ cohortatur. MMẽ
ii⸗ CSide opera dei quoniam quis poterit adoꝛnare:quem deus peruerterit.
CEt in hoc loco ita ſymachus tranſtulit diſce opera dei: quia nemo poterit corrigere quod ille 2 2
Ten imminuit. Ideſt ſufficit tibi de ſcripturis ſanctis ſiue ex ĩpſa contemplatione elementorum ſci- l Tria 6 F „H
re & intelligere quæ facta ſunt non tamen cauſas: rationeſq; perquirere: quare unum quodq; “ „6 A
ſic factum ſit: uel aliter fieri debuiſſe quam factum eſt. Verbi gratia: ſi quis uelit quærere: cur Æ
o moyſi ita deus loquebatur: quis fecit ſurdum & mutum: & uicyntem & cecum: non ne ego domi-
di nus deus:& dicat:cur cecus & ſurdus & mutus:ita creati ſunt. & cætera his ſimilia. Sumendum eſt

₰ „ . ₰ „ . „₰ „ B — .
ſin hoc loco teſtimonium: de ſeptimo decimo pſalmo. In quo ad deum dicitur. Cum ſancto ſan⸗ len ech rrg, A EP
ctus eris: & cum peruerſo ſubuerteris. Et dicendum ſanctum deum eſſe cum eo qui ſanctus. & perue
i apud eũ ꝗ ſua uoluntate fuerit añ puerſus: iuxta illud qd in leuitico ſcriptũ ẽ ſi ambulauerũt ad m
puerſi: & ego ambulabo ad eos in furore meo peruerſus. Quod quidẽ & illud poterit exponere: qu ””M
CTä SAaDO eO e e e berei . *. o Eri uie „ . 17 Ac W.
re indurauerit deus cor pharaonis? Quomodo enim una atq; eadẽ ſolis operatio liquæfacit ce- SoN edrat S, faet

õ

10/ 4 Ev . . SS Rrees
ram & ſiccat lutum:ſic una dei in ægypto ſignorum operatio molliebat corda credentium: & in creſ⸗ dect nofl. nrat
dulos indurabat: qui iuxta duritiam ſuam & cor impœnitens: theſaurizabant ſibi iram in die iræ ex

his mirabilibus quæ cum uiderent fieri non credebant. „„ „ ð
4 W Hoc autem plus habet eruditio ⁊ ſapientia:quod vitam tribuunt poſſeſſoꝛi ſuo.Cõſidera ope
ra dei quod nemo poſſit coꝛrigere queʒz ulle deſpexerit .
CEt quidem iſtud congruum ad loquendum huic fecit deus: ut non inueniat homo poſt eum quic
ei quam. Scio me audiſſe in eccleſia ab eo qui putabatur habere ſcientiam ſeripturarum: ita hos uer-
i⸗ ſiculos ediſſertos: Dum in præſenti ſeculo es: & boni quid operis potes facere labora: ut poſtea ip-
. ſe ſecurus in die malo:hoc eſt in die iudicii torquæri alios uideas. Sicut enim præſens ſeculum fe/-
cit deus in quo nobis fructum bonorum operum poſſimus præparare: ita & futurum in quo nulli

& iii

boni operis datur facultas ?4 Viſus eſt quidem ſuadere cum diceret audientes. Sed mihi uidetùr
alius eſſe ſenſus: quem & ſymachus tranſtulit dicens: in die bono eſto in bono: Diem uero malum

intuere ſiquidem hoc ſimile huic fecit deus: ut non inueniret homo quod contra eum quæreretuxr:

e, ά Pnmseeſ r d

E ⁹%

bus aP poterit adornare quod peruerterit deus. 1
¶In die bono fruere bonis:⁊ malam diem precaue.Sicut enim hanc ſic et illam fecit deus:vt
non inueniat homo contra eum iuſtas querimonias. HBoc quoqʒ vidi in diebus vanitatis mee.
Juſtus perit in inſtitia ſua:⁊ impius multo viuit tempore in malicia uuugg.
EC Huic quiddam ſimile ſaluator in euangelio ait. Qui inuenit animam ſuam perdet eam: & qui

ſua perire iuſtitia. Et martyres qui ſanguinem fudere pro chriſto. econtrario qui & illo tempore
ſuillam carnem commederunt: & poſt aduentum domini ſacrificauerũt idolis: uiſi ſunt in hoc ſecu

nunc ſanctos.ut recipiant in uita ſua:& peccatores non uiſitare pro ſcelere: & quaſi ad uictimam re/
ſeruare: ut illis poſſit æterna hona reſtituere: & his mala inferre perpetua. Hebrei iuſtos pereuntes
in iuſtitia ſua: filios Aaron ſuſpicantur: ꝙ dum putant ſe iuſte agere alienum ignem optulerunt. Et
impium longeuum in malitia ſua manaſſem dicunt qui poſt captiuitatem reſtitutus in regnum lõ/
go deinceps tempore uixeit. H E 0
CMolli eſſe iuſtus multum neqʒ plus ſapias: vel ne queras amplius: quam neceſſe eſt: ne

4 1,4 ſpexeris: ut nec in ſermone peccanti: nec propter naturalem interdum pigritiam moranti det ueni-
Viale a =, 109 Imnn, am. Hunc ſcito plus eſſe iuſtum ꝗᷓ iuſtum eſt. Cum enim ſaluator præcipiat dicẽs. Nolite iudicare ut
D—ðð non iudicemini. Et nullus ſit abſq; peccato:nec ſi unius quidem diei fuerit uita eius: inhumana iuſti
tia eſt fragilitati & conditioni hominum non parere. Nolli eſſe iuſtus multum: quia pondus gran-
de ac pondus paruum abhominatio eſt coram deo unde & apud philoſophos uirtutes in meditu

ð 4 h . 4. lio poſitæ ſunt.Et omne ꝙ nimis eſt.ſiue ſurſum ſiue deorſum:reputatur in uitio. Quod autẽ ait &
SS 91 4 fnoli quærere amplius ne conturberis: fiue ne obſtupeſcas mentem noſtram ſcit perfectam com//
Pe E,/ præhendere non poſſe ſapientiã. Et mẽſurã fragilitatis noſtræ iubet nos ſcire debere. deniq; & pau

lus ei qui pluſꝗᷓ homo ſcire poterat requirebat dicens: Quid adhuc quærimus uoluntati enim eius
quis reſiſtit? reſpondit o homo tu quis es qui reſpondeas deo?Si enim cauſas quæſtionis ille qui in
terrogans introducitur audiſſet ab apoſtolo. ſtupore forſitan torpuiſſet. & gratiam non recepiſſet.
Quia eſt & donum iuxta eundem apoſtolum:quod non proſit ei cui datum eſt. hebrei hoc manda/

,„ „ Hs imperauit occidi. Sed & ille de
. 8 rs . luit ignoſcere:huic uerſiculo poteſt coaptari:quod fuerit iuſtus multum.
c 0 .C . a1 7 . . . ê
ð CNe impie agas multum. Et noli eſſe ſtultus ne moriaris in tempore non tuo.
—„„ — Cum deus loquatur nolo mortem peccatoris: ſed tantum ut reuertatur & uiuat: ſemel peccaſſe ſuſ
Berel n . ficiat: debemus nos erigere poſt ruinam. Si enim iuxta eos qui de phiſicis diſputabant: nonit
7 hirondo pullos ſuos de ſua oculare gelidonia: & diptamum capreæ appetunt uulneratæ. Cur nos
gignoremus medicinam pœnitentiæ præpoſitam eſſe peccantibus. Quod autem ait ne moriaris in

Au r r Aiam ut quodcumq; euenerit librata mente ſuſtentet. Qui enim timet deum: nec proſperis ele-
Ae. uatur nec opprimitur aduerſis .
CSapientia confortabit ſapientem:ſfuper decem principes ciuitatis:non eſt homo iuſtus in ter
ra:qui faciat bonum:⁊ non peccet. ..Mſä
C Propterea

Er bona inquit & mala: prout tibi euenerint ſuſtine. Ne putes uel bonorum tantum in mundo
eſſe naturam: cum ex contrariis mundus ipſe ſubſiſtat. Calidis & frigidis: ſiccis & humentibus: du

D „. ,„ RKris & mollibus: tænebroſis & lucidis: malis & bonis. Hoc autem fecit deus ut habeat locum ſapi/⸗
WT . α ſentia: & in eligendo bonum: & uitando malum: liberum homini relinquatur arbitrium. Ne ſe
P eſp dicat inſenſibilem: & ſtolidum a deo generatum: ſed eum ideo feciſſe diuerſa: ut homo quæri de

. U.ſ.0 „ 5 . 2 . . . „
1 =– el-A ſua conditione non poſſit. Simulq; hoc teſtimonium conſequenter ſuperioribus copulatur in

pdiderit animam ſuam propter me inueniet eam. Machabei pro lege dei atq; iuſtitia: uiſi ſunt in

lo uiuere:& propter ſuam malitiam perſeuerare longeui. Sed dei occultæ ſapientiæ eſt & tribulare

obſtupeſcaas. CSsiquendam rigidum & trucem ad omnium fratrum peccata con-/

tum ideſt noli eſſe iuſtus multum. ſuper ſaule interprætantur: quia agag miſertus eſt quem domi/
i. Sed & ille de euangelio ſeruus cui ignouerat dominus: & ipſe conſeruo no-

nne ẽpore non tuo. Scimus choræ & dathan & abiron propter ſeditioneʒ aduerſum moyſen & aaron
) Pn a a *ναα repentino terræ hiatu deuoratos: & in emendatiõem aliorum ante diẽ iudicii: etiam in hac uita plu
”äl rimos iudicatos, Quod dicit ergo tale eſt nolli peccatis addiicere peccata:ne ꝓuoces dum ex hocti
Ar bi inferre ſupplicium. èMU . ô”
CBonum eſt retinere te iuſtum:⁊ quidem ab hoc ne dimittas manum tuam:quoniam qui ti/
met deum egredietur ad omnia. Bonum eſt te ſuſtentare iuſtum: ſed ab illo ne ſubtrahas ma⸗
num tnam.Quia qui deum timet nihil neglitgs. “ðèð
CBonum eſt domeſticos: fidei ſuſtentare: ſed & omni petenti tribuere dei præceptum eſt. Ti-
mens quippe deum & imitator conditoris ſui: qui pluit ſuper iuſtos & iniuſtos: abſq; reſpectu per
ſonarum omnibus beneſacere feſtinat: Aliter. quia hæc uita miſerabilis: diuerſis quottidie uariatur

2latn —at. Euentibus: tam ad aduerſa quam ad proſpera iuſti animus præparetur. Et poſcat dei miſericor/

umn
C
tuum
cente
mol
Cohnm
notes
udio
Ais
dculo
CC
Garmn
Cid
ſeut
alzin
ſaece
ninh⸗
hotita
U
ſtcog
fene
deoet
Cboo
lens.P
dern
Wne⸗
mah
lotun
ſum
ſeleen
ſuor
le⸗
in.
cc
ere
heof
funl
en
m⸗
gar
um

ee

J₰
S
6
—

— — W „ „ . 8 R E B N. Se 4 ʒS S
e RW PeeS 7 E r e . e * WNeig e e e Le „ Seh

Byuper Eccleſiaſten.

CPropterea ſapientia confortat iuſtum & omnium principum ciuitatis ſuper eo excedit auxilium 0.121
quia quamuis aliquis iuſtus ſit: tamen dum in hac carne eſt conſtitutus: ſubiectus eſt uitiis & peccas + r ,—
tis & maiori præſidio indiget. Aliter decem qui poteſtatem habent & in urbe conſiſtunt angeli ſürk σ — e

8

qui ad perfectum numerum peruenere denatium: & auxiliantur humano generi. Sed ſi quis conſi
lderer omnia auxilia maius eſt auxilium ſapientiæ: ideſt domini noſtri leſu chriſti. Poſtquã enim di
xerunt angeli curauimus babylonem: & non eſt curata relinquamus eam: & abeat unuſquiſq; ĩ ter⸗
ram ſuam. Tunc magiſter omnium medicorum ipſe deſcendit:& reſperſos nos ſanguine: & pecca/
torum madentes cruore: qui omnem ſubſtantiam noſtram expẽderamꝰin medicos tactu fimbriæ
ſuæ ſanauit. Sanauit autem in ciuitate hoc eſt in mundo iſto: & confortauit ſapiẽtem:ſiue ut ſeptua
ginta tranſtulerunt adiuuit. Omni enim qui habet dabitur: & aditietur ei. Quia autem indiguit ho
mo poſitus in peccatis: & inſixus in limo profundi: maiori auxilio: idcirco uenit ipſa. Aliter: ſupra
dixetat & domeſticis & alienis bene eſſe faciendum. Poterat ergo aliquis reſpondere:ſi omnibꝰbe/
nefacere uoluero: non habeo unde faciam: nec poteſt iuſtus tantas habere diuitias: quæ ſolent - rr = ls ß TD .
magis peccatoribus abundare: propterea nunc ait: quos non potes opibus:conſilio adiuua: ſolatio ſll- Te P
ſoue.Plus enim poteſt in anguſtia conſtituto præſtare ſapientia: quam quælibet maximæ poteſta 5
tes:& hoc ipſum cum prudentia facito. Grandis quippe libra iuſtitia eſt: & cui & quantum & quam OPr-iknn g es NTe.
diu & quale: uel in re uel in conſilio tribuere. J
CSed⁊ cunctis ſermonibus qui dicuntur ne accõmodes cor tuum:ne forte audias ſernũ tu-
um maledicentem tibi:ſcit enim tua cõſcientia quia ⁊ tu crebro meledixiſti aliis.
CFac quæ præcepta ſunt & ſapientiæ auxilio confortatus: uel ad mala uel ad bona præpara cor
tuum: & non cures quid de te loquantur inimici: qualis foris opinio ſit. Quomodo enim pruauu —
. gentis uiri eſt:murmurantem famulum non audire: nec curioſam aurem ponere quid ſe loqu I
Jape- TPen tur abſente: ſi emm hoc fecetit ſemper in tribulatione erit: & ad muſitationem ſerui iracundiamq —
commouebitur: ſic & ſapientis hominis eſt ſapientiam præuiam ſequi: & uanos non cõſiderare ru r pe
mores. Sed & alio exemplo docet ꝑœnitus non curandum iuſto homini: quid homines loquan- verctetere
tur dicens. Quomodo nouit conſcientia tua quod tu de multis loquutus es: ſepe aliis detraxiſti: ſic le.
& aliis debes ignoſcere detrahentibus. Et ſimul docet non facile iudicandum: & habenti trabem in N Ter-
oculo:de feſtuca alterius non loquẽdum. .
CCuncta temptaui in ſapientia ⁊ dixi:ſapiens efficiar:⁊ ipſa longius receſſit a me:multo magis
quam erat:⁊ alta profunditas:quis inueniet aam. —
Dicit ſe ut regnorum quoq teſtantur libri: ultra omnes homines quæſiſſe ſapientiaʒ: & temptaf·· .
ſe ad finem illius peruenire. Sed quanto plus queſierit: tanto minus reperiſſe: & in media demerſuz n re, pl.s Fa te
caligine: tænebris ignorantiæ circundatum. Alias autẽ qui eruditus fuerit in ſcripturis: quato plus egp
ſcire cœperit: tanto in eis quotidie oritur maior obſcuritas. Aliter contemplatio ſapientiæ ĩ hac ui,-

ta:in ſpeculo uidetur & in imagine. Cum ergo recogitauero in futuro facie ad faciem reuelandam — 190 äl
aza by! e/ Fe

notitiam eius: tunc liquido rem cognoſcam longe me nunc ab eius notitia diſſidere.
XZuſtraui vniuerſa animo meo vt ſcirem ⁊ conſciderarẽ 2 quererem:ſapientiam:⁊ rationeʒ:
vt cognoſccreʒ impietatem ſtulti ⁊ errorem imprudentium:⸗ inueni amariorem morte mulie⸗ ⸗
rem.que laqueus venatorum eſt.⁊ ſagena cor eius.vincula enim ſunt manus illius.qui placet ☚ Rrs, s t-. — gyrr
deo effugiet eam:qui autem peccator eſt capietur ab ila. —— n e rri. r., Y.n
CPro eo quod ſeptuaginta poſuerunt circuiui ego & cor meum. Symmachus interprætatusieſt di-/ 6
cens. Pertranſiui uniuerſa ſenſu meo: ſcire & diſſerere: & inueſti gare. Quia igitur ſupra eccleſiaſtes
dixerat: omnia ſe ſapientia pertentaſſe: & quanto plus eam quæſierit: tanto illam longius refugiſſe
Nunc ait illud etiam in ſua ſe quæſiſſe ſapientia: quod in humanis rebus malum uniuerſa antecedat M ⸗
mala. Et quæ res in leunpirtate thueitia ertore uhecordia: teneat pncipatum. Et dicit ſe omniũ ma .
lorum caput mulierem inueniſſe. Quia & per illam mors in orbem terrarum introiuit: & prætio⸗
ſas animas uirorum capit. Omnes quippe adulterantes: quaſi clibanus corda eorum: quæ fecit ado
leſcentium euolare corda:& cum in mente miſeri amatoris ſederit trahit in præceps nec ante pedes . –
ſuos reſpicere patitur:ſed quaſi laqueus & ſagena cor adoleſcentis innectit. Vincula ſunt enim ma- 1ſ .
nus eius: pro quo aquila interprætatus eſt uinctæ ſunt manus eius. Quod hebrea lin gua dicitur ſu⸗ H
rim. Suadere enim poteſt: uim facere non poteſt. Nec ad ſe trahere nolentes. Iuſtus qui fuerit & bo/
nus coram domino eruetar ab ea. Peccator uero captus deducetur ad mortem: non putemus te-
mere hãc ſalomonem de genere mulierum protuliſſe ſententiaʒ: qd expertus eſt loquitur.Ideo qpꝓp

pe offendit deum quia captus eſt a mulieribus. Et hæc ſecundum litteram. Cæterum iuxta intelligẽé Lere e e
tiam ſpiritualem. Aut omne generaliter peccatum mulierem nominamus:& iniquitatem quæ ſub⸗ a P
ſpẽ mulieris ſedet in zacharia ſuper plumbi talentum. Aut diabolum tropice mulierem accipi-⸗
mus: propter effeminatas uires: aut certe idolatria eſt. & ut propius accedamus hereticorum eccleſia
quæ inſcipientem ſenſum ad ſe uocat. ut panes ſis iuost aquam furtiuam:hoc eſt falſum ſacramẽ
tum & polutum baptiſmum inductus accipiat.

CEcce hoc inueni dicit eccleſiaſtes vnum ⁊ alterum vt innenirem rationem:quã adhuc querit

1717

A

ℳ Q . HeE

2

Re * 1E . 7 he, 4 -

Liber primus.o.vlii.

anima mea ? non inneni. Nirum de mille vnũ reperi:mulierè ex omnibus non inneni. Solum

modo hoc inueni:ꝙ feceri deus hominem rectum ipſe ſe infinitis miſcuerit queſtiombus.
Q Hoc inquit repen umiuerſa diligenter euentilans ꝙ paulatim peccando: & ad unum delictum
TPar-le- permde gräler aliud apponendo grandem nobis ſũmam effecimus peccatorum. Eſenbon quippe ꝙ omnes uoce HMU
Pper P. an ree / conſona tranſtulerunt: ſecundum hebrei ſermonis ambiguitatem & numerum poſſumꝰ
1 . & ſũmam & cogi:ationem & rationem dicere. Sed & hoc qc' ait requiſiuit anima mea: an recta mu

lier inueniatur: ut quauis paucos de uiris bonos inuenerimita ut de mille unus poſſit inuemiri. Mu

4 7
al-. ierem bonam inuenire non potui. Omnes enim me non ad uirtutem ſed ad luxuriam deduxerũt.
ar aotret & quia appoſitum eſt cor hominis diligenter ad malitiam ab adoleſcentia: & pœne omnes offen-
derunt deum. In hac ruina generis humani facilior ad caſum mulier eſt. De qua & poeta gẽtilis ua
rtium & mutabile ſemper fœ mina. Et apoſtolus ſemper ait diſcentes: & nũquã ad ſcientiam uerita/ .
5 tis peruenientes. Et ne uideretur cõmunem omnium damnare naturam: & deum auctorem facere
Recde rrer — mali: dum talium conditor eſt: qui malum uitare non poſſint. Argute præcauet & ait honos nos a
r .) g g= P9 deo creatos: ſed quia libero ſumus arbitrio derelicti: uitio noſtro ad peiora labi: dum maiora quæ- 4
lneg e Ar raelen. rimus: & ultra uires noſtras uaria cogitamus. Aliter: quotidie mecũ uniuſcuiuſq; rei rationem po⸗
nens nullum inuenire potui cogitatum: qui non cogitatione peruerſa extrinſec* turbaretur. In mil en el
le autem uirns inueni unum hominem qui iuxta imaginem conditons eſt conditus. Et in mille nõ 1
quibuſlibet ſed in mille uiris: quorum numerum implere mulier non potuit: in mille qui nõ appro
— pinquauerunt ad mulierem: & propterea puriſſimi permanſerunt. Hæc autem omnia tropologice
Pelogee accipienda. In multis quippe ſtudioſis & quotidiana meditatione ſudantibus uix inuenitur cogita
tus purus: & uiri dignus uocabulo. Poſſumꝰ & cogitatus pro uiris accipere: mulieres pro opibus: & 4
dicere quod difficile cogitatio alicuius pura inueniri queat. Opera uero quia per corpus admini-
ſtrentur: aliquo ſemper errore cõmixta ſint. Pro eo aũt ꝙ; ſupra hebreu ſermonẽ interprætantes dixi P
mus unum aut unam ut inueniatur numerus: ſiue ratio aut cogitatio. Apertius iterprætatus ẽ ſym2 ðð
machus unum ad unum inuenire rationem: quod enim nos ſolemus abſolute & neutraliter appel e
lare. I deſt hoc queſiui: & iſtud uolui inuenire: hebrei fœminino genere pronuntiant. Sic & in pſal S
mo:unam petii a dio hanc requiram: pro eo qd eſt unum. CAPITVLVYM. vIII. WWN
AUis talis ? ſapiens eſt:⁊ quis cognomit ſolutionem verbi Sapientia hominis lucet
in vultu eius:⁊ potentiſſimus faciem illius commutabit.
Supra docuerat difficile bonum hominem reperi: & uenientem contra eliſerat quæ/
. ſtionẽ. a deo bonos hoĩes conditos: ſed ſponte ſua ad peccata delapſos. Nunc quid boni SͦL”ZB
rrra A. hoi dederit deꝰ: qſi gloriabũdus enumerat: ſapiẽtiã ſcilicet atq; rõnẽ: puidẽtia: occulta dei noſſe my “
6 ſteria: i archana eiꝰſenſu cordis ĩtrare. Oblique aũt de ſe loꝗtur ꝙ nemo fuerit ſapiẽs ut ipᷣe: & nullꝰ
ic ſciret ꝓpblematũ ſolutiones: ſapiẽtia eius a cũcto laudata ſit populo. Quæ nõ (olũ intrinſecus la
ſtuen t:ꝛſed & ſuperſicie corporis: & ſpeculo uultus eluxerit: ultraq; oẽs hoĩes prudẽtiã mẽtis ſua in fa 2
11 ₰ , -J cie pinxerit.lxx.pro eo ꝙ nos poſuimus: quis ita et ſapiẽs traſtulerũt: qs nouit ſapientes: & ꝓ eo qq 4
e Nr nos diximꝰ & fortis faciẽ ſuã cõmutabit: poſuerũt: & ĩpudens uultu ſuo odietur: & re uera cũ multi
ſint qui ſapientiam repromittant: difficile inuenitur: 4 diſcernere quæat uirum ſapientem: ab his ꝗ C
uident᷑ eſſe ſapientes. Et cum ſint plurimi qui ſcripturarum occulta dicant poſſe ſe ſoluere:rarus eſt
qui ueram inueniat ſolutionẽ. Quod auũt ſequitur ſapiẽtia hoĩs illuminabit uultũ eiꝰ: & ĩprobus fa- 1
cie ſua odietaur. Ita poſſumus explanare ut pauli uerba ponamꝰNos aut reuelata facie gloriã dñi cõ
tẽplãtes: & pſalmiſtæ canentis. Signatum eſt ſuper nos lumen uultus tui dñe. Sapiẽtiã aũt hic hoĩs: S
nõ aliã dicit abſq; ſapiẽtia dei: Sic iuxta poſſibilitatẽ capacitatis hoĩs eius eſſe incipit: qui ſe habere „
moœruerit. Omnis hereticus & falſſum dogma defendens: impudenti uultu ẽ. Deniq; martion & ua
ſ

lentinus melioris ſe dicunt eſſe mturæ quam conditorem: & hoc poſſet aliqua ex parte ferri:ſi ſpẽ
ſe huius rei habere contenderent: & non iam poſſidere naturam.
Ego os regis obſeruo:⁊ precepta iuramẽti dei. Ne feſtines recedere a facie cius.neqʒ perma
neas in opere malo quia omne ꝙ voluerit faciet:⁊ ſermo illius poteſtate plenus eſt. Nec dicere
ei quiſqᷓ; poterit:quare ita facis?
CVidetur quidem præcipere iuxta apoſtolum regibus & poteſtatibus obſequendum: maxime ſe/
ptuaginta interprætibus imperatiuo modo dicentibus: os regis cuſtodi. Sed ego puto de illo rege
nunc dici:de quo Dauid ait. Dñe ĩ uirtute tua lætabitur rex: & in alio loco ut patris & filij unum fe-
gnum ſigniſicetur ſcriptura cõmemorat:Deus iudiciũ tuũ regi da: & iuſtitiã tuã filio regis: non eniʒ
r2 = d 9. e iudicat pater quẽquã ſed omne iudiciũ dedit filio. Qui rex ſilius dei patris & regis eſt finꝰ:huiꝰ itaq; B
uu l p, cuſtodienda præcepta ſunt:huius uoluntas patranda: et hoc eſt ꝙ in tobie libro ſcribitur: myſteriũ
reg is abſcondere bonum eſt. Et præcipue monet ne tractem quare deus unumqq; pceperit. Sed
gqdcumq; uiderit eſſe mandatum. hoc pia mens hominis implere feſtinet: & ſit in lege domini uolũ
tas eius: quia uero ſeptuaginta aliter tranſtulerunt dicentes: & de iuramẽto & uerbo dei ne feſtines
a facie dei ambulare: ſciendum iuramentum dei in diuinis uoluminibus eẽ conſcriptũ. Hoc itaq; iu

ramẽtum dei: uerbum ſacrum & archanum:nõ debemꝰ quibuſq; narrare: & proferre in medium &
citam

eſte ⸗

.., SSS 9

raen .*

=

1/

ſalz Pro eo ãt ꝙ. Ixx.ĩterpᷣtes dixerũt: & theodotion: ꝗa ſcia hoĩs multa ſuꝑ eũ: i hebreo malitiã hẽt non .

opinione mortuos: & ſic ſepultos ut ſãcti æſtimarẽtur ĩ terra:q & cũ uiuerẽt putabãtur digni eẽ ec⸗ .
cleſia & tẽplo dei. Et ĩſuꝑ ãbulãtes timidi laudabantur i malis ſuis. Laudat᷑ enĩ peccator ĩ deſiderio M.. Perdt. X.d, Slne
aiæ ſuæ: & q iniqua gerit bñdicif᷑. Hoc ãt ꝓpterea euenit ꝗa nemo peccãtibꝰaudet cõtradicere: necx . . .. .
ſtatim ſcelꝰ ulciſcit᷑ deꝰ:ſed differt pœnã du expectat pœnitẽtiã.Pctõres ãt qa non ſtatim redarguti

citam de eo ferre ſententiam. Neq; ut moyſes feſtines uidere facieʒ dei: ſectã diu ſuſtine donec ipſe
pertranſeat: & tantum eius poſteriora conſpicias. Necnõ & illud quod ſequitur: non ſtes in uerbo
malo: & cætera ſuper eo intelligamus: qui ĩ hereſeos errore præuentus eſt: uel ſup illo qui c eccle 2=
ſiæ fidẽ hẽat:tñ peccatis uĩcitur ut ſit ne pſeueres in detractiõe: ĩ turpiloꝗo: luxuria: auantia: libidine EE
ꝙ ſi pſeueraueris: rex uitioꝶe atq; peccati diabolꝰopabitur ĩ te ꝑditiõeʒ & faciet qdcũq; uoluerit.
Qui cuſtodit pꝛeceptũ nõ experietur i futuro ꝗcquã mali:tpᷣs ⁊ rñſionẽ coꝛ ſapiẽtis intelligit.⸗
Notãdũ ꝙ cognoſcit uerbũ:poſitũ ẽ: p eo qd ẽ nõ patietur.Aut nõ erit ĩ eo:ſic ꝗdẽ & de ſaluato/
re ſic ſcriptũ ẽ:ꝗ cũ nõ cognouiſſet pctm:deꝰꝓ nobis pctm̃ fecit. ꝓ uerbo quoq; ſymmachꝰrẽ ĩterp
tatus ẽ dicens: qui cuſtodit mandatum non experietur rem malam. Præcipit aũt regis ĩperiũ: ideſt 12 ,E
chriſti obſeruandum. & ſcire quid & quare & quo tẽpore iubeatur.
C Omni negotio tpᷣs ẽ ⁊ opoꝛtunitas:⁊ multa hoĩs afflictio:qꝛ ignoꝛat pᷣterita:⁊ uẽtura nullo ſci⸗
re poteſt nuntio. CLicet diuerſa eueniãt & nõ poſſit iuſtus ſcire ꝗd ei futuꝶ ſit:nec ſingularũ . 4 4)

reꝶ cauſas rõneſq; cognoſcere. Nemo ẽ enĩ cõſciꝰfuturoꝶ:tñᷣ ſcit a deo cũcta ĩ utilitatẽ hoĩuz fieri: =

& nõ abſq; ei uolũùtate diſponi. Eſt ãt magna afflictio gñis hũani: qa ut poeta ait: neſcia mẽs hoĩnũ: en
Mfati ſortiſq; futuræ. Alid ſpat & aliud euenit: de altero Ioco expectat hoſtẽ & alteriꝰgladio nulnera

ſcĩaz: ſed ꝗa res & deleth lr̃e hebreæ: excepto paruo apice ſimiles ſut: p ſaath legerũt daaht. i. p mali 2
tia ſciam:hoc meliꝰſciet ꝗ eiuſdẽ linguæ hũerit notitiã. Illud quoq; qd in fine hoꝶ uerſuũ ſcriptũ E p
Quia neſcit ꝗd factũ ſit & ꝗd futuꝶ ſit:poſt eũ ꝗs anũtiabit ei:de uerbo ad uerbũ hüc ex hebreo ſer-
monẽ trãſtulimꝰ ut eẽ ſẽſũ alterũ nouerimꝰ. Qd.ſ.nec ea q pᷣtenerunt ſcire poſſumus: nec ea quæ 3
futura ſunt:ita ut ſunt cognoſcere futura.
CMon eſt in hominis ditione prohibere ſpiritum nec habet poteſtatem in die mortis. nec ſi
nitur quieſcere ingruente bello.neqʒ ſaluabit impietas impium. s
CNõ ẽ ĩ ptãte aĩa ueſtra ne auferatur a uobis: & egrediẽte ad ĩperiũ dei ſpũ nihil ꝓdeſt ora claude/ „ E. prd d
re. & uitã retinere fugiẽtẽ. Cũq; ĩteritꝰ uitæ nræ inimicꝰ& hoſtis aduenerit. ĩdutias accipere nõ poſ 2. . . , E
P ſumꝰ: nec reges quõdã ĩ ſæculo & oĩa nr̃a ĩpietate uaſtãtes: obuias morti ferre manꝰ:ſed ĩ cinerẽ ter =
rãq; ſoluẽtur. Nõ ẽ ergo lugẽdũ ſi futura ſcire nõ poſſumꝰ:& ſæpe ab iniꝗs potẽtioribꝰoppmamurx „, .
cũ morte oĩa finiãt᷑:& ſùpbꝰ & potẽs ꝗ cũcta populatꝰẽ ñ ualeat aĩazʒ ſuã retinere cũ rapirlitere puͦs a Prr
q uniuerſa diſpẽſat nõ põt a quoꝗᷓ hoĩuzʒ phiberi: & leges accipe ſpirãdi: de quo & ſupradictũ ẽ: gi/
rãs girãdo uadit ſpũs. In die mortis nõ ſumꝰpotẽtes. In die enĩ uitæ facile uitatur inimicus.Simili-
ter ꝗq ĩ bello ẽ & nõ hẽt pacẽ dei:q̃ ſuperat omnẽ ſenſum: nõ habet emiſſionẽ: de qua ad ſponſã di-
citur. Emiſſiones tuæ paradiſus: cum fructu pomorum & quia impietas non ſaluabit habẽtẽ ſe: pie-

tas eregione ſaluabit: poteſt impietas diabolus appellari: & pietas dominus noſter ieſus chriſtus. 6 * hz = S..
I NGe*

R

W

My'„cec ͤoĩa cõſideraui ? dedi coꝛ meũ ĩ cũctis opibꝰ q̃ fiñt ſub ſole:ĩterdũ dñat᷑ hõ hoi i malũ ſui ⸗
Aidi ipios ſepultos ꝗ èt cũ adhuc viuerẽt ĩ loco ſctõ erãt ⁊ landabãat ĩ ciuitate q̃ſi iuſtoꝝ opuzʒ:
ſed ⁊ hoc uanitas. Et eniz qꝛ nõ ꝓfert᷑ cito cõtra malos ſnia:abſqʒ vllo timoꝛe ſili hominũ per⸗
petrant mala.Et tamẽ peccatoꝛ ẽ ex eo ꝙ centies facit malũm ⁊ expectatur per patientiaz. j
Dedi ĩquit cor meũ ut oẽ qd ſub ſole gentur intuerer: & hoc uel maxĩe: ꝙ hõ accepit ĩ hoĩes ptãtẽ
ut quoſcũq; uult affligat atqʒ cõdẽnet. Cũ itaq; mẽtẽ meã ad hæc ĩtuẽda erigerẽ: uidi impios cũᷣ ialij/

2

1

I datqʒ correpti ſũt: putãtes neqᷓꝗᷓ futuꝶ eẽ iudiciũ ĩ ſceler pſeuerãt. Poſſumꝰhoc teſtionio uti aduerſus/7 2 7 1 .
epos ꝗ acceperũt ĩ eccleſia ptateʒ: & ſcãdalizãt magis eos ques docere & ad meliora debuerat no⸗r .Dle⸗ -de ,.
re.Hi frequẽter poſt mortẽ laudãtur in eccleſia & bti ĩ his qᷓ nõ ꝓbabiliter fecetã t publicæ ſiue a ſu 3a1 F, F
ceſſoribꝰ: ſiue a populis pᷣdicãtur. Et hoc itaq; uanũ ẽ: qa enĩ nõ ut egerũt ſic audiũt: nec ſtati cornpiũ
tur ĩ pctõ ſuo. Nemo ꝗppe audet accuſare maiorẽ: & ꝓpterea ſctĩ & bii & ĩ pceptis dñi ãbulãtes au- . 1. . .
gẽt pctã pctĩs: difficilis ẽ accuſatio ĩ epᷣm: etſi enĩ peccauerit nõ credit᷑:& ſi cõuict fuerit nõ punitur ". V
Quia peccator facit malũ cẽties: & elõgatur ei. Ex hoc cognoſco ego ꝙ erit bonũ timẽtibꝰ deũ: qui
timebũt a facie eius.Ex eo qd peccanti plurimũ hoc ꝗppe ſignificat centies deus dat locũ pœniten
tiæ: & nõ eũ ſtatim punit in ſcelere: ſed expectat ut cõuertatur ab iniquitate ſua. H
CEgo cognoui quod erit bonũ timẽtibꝰ deũ:ꝗ nerẽtur faciẽ dei. C. Symmach hũc locum
ita trãſtulit:peccãs enĩ malus mortuꝰẽ lõganimitate cõceſſa ei.Porro ego ſcio ga erit bñ timẽtib⸗
deũ:qui timuerit a facie dñi. Bonũ uero nõ erit iniquo:neq; lõgo ſuperi tpe:ꝗa nõ timuit ſaciẽ dñi
Et ꝗa manifeſtũ ẽ qd iſte trãſtulerit hoc dicẽdũ ẽ: qd hebraicũ uerbũ maath qd. lxx. träſtulerũt ex-
tũc & nos cẽties poſuimus. Aquila & ſymmachꝰ& theodotion mortuus E iterprætatt ſũt. Vt ſic qui
peccauit & fecit malũ mortuꝰẽ. In eo enĩ ꝙ peccauit ſtatiʒ mortuẽ. Si ãt iuxta.lxx.ĩterpᷣtes:ꝓ eo qd
mortuꝰẽ legerimꝰextũc: iuxta quoſdã hic erit ſenſus. Peccator nõ tuc primu peccar qn uidet᷑ facere
peccatũ:ſed iã tunc ante peccauit. Abalienati ſũt pctõres a uulua: errauerunt a uentre.Et ꝗrunt hoc

&& 5

Liber primus.c.viii.

quod ſequiĩtur Ioquuti ſunt falſa: quomodo poſſit exponi: ſimplex enim intelligentia habe-
re conſequentiam non uidetur paruulos peccatores ſtatim ut de uulua eiecti ſunt menda⸗-/
tium loqui.
Non ſit bonum impio:nec prolongentur dies eius:ſed quaſi umbra tranſeant:qui non ti⸗
ment faciem dei.
H C Impræcatur male his qui non habent timorem dei: & optat ne diu differantura pena: ſed ſtatim
P morte ſubtracti: cruciatus recipiant quos merentur. Simile quid & apoſtolus loquitur: utinam præ--
2 cidantur qui uos conturbant. Et alibi. Alexander errarius multa mala mihi oſtendit: reddet illi do⸗
minus ſecundum opera eius: quæ quomodo clementer dicta ſint requirendam eſt: hæc iuxta ſen-
ſus hebraici ueritatem. Si quis uero ſeptuaginta interprætes ſequitur: qui quaſi ab alio ſenſu inci-
pientes dixerunt. Et ego cognoſco quia bonum erit timentibus deum: ut timeant a facie eius: &
bonum non erit impio. & non prolongabit dies in umbra: qui non eſt timens a facie dei: hoc po-/
terit dicere fient: quidem & illa de quibus ante paulo tractaui. Ego tamen manifeſtiſſime recogno-
ſco:quia erit bene his qui timent a facie dei. uultus enim domini ſuper facientes mala: & impio
non erit bñ: non enim timeta facie dei: & non prolongabit dies in umbra:hoc eſt dies uitæ ſuæ: qui
quaſi umbra uiuentibus ſunt:non ꝙ qui multo uiuant tempore prolongent dies ſuos: ſed qui gran
des eos faciant bonorum operum magnitudine: unde & Iacob quaſi peccatorem ſe confitens ait.
Parui mali dies mei: & in pſalmo confitens: dies mei ſicut umbra inclinati ſunt: & ego ſicut fœ-
num arui:non quo longam uitam quæſierit in præſenti: in quo omne ꝙ uiuimus: breue & umbra
eſt: & imago:in imagine enim perambulat homo: ſed quod de futuro timeat: ne longitudo uitæ
ipſius uera uita breuietur.
CEſt ⁊ alia vanitas que ſit ſuper terram. Sunt iuſti quibus multa proueniunt:quaſi opera ege
rint impiorum:⁊ ſunt impii qui ita ſecuri ſunt:quaſi iuſtorum facta habeant. Sed ⁊ hoc vani⸗
tas eſt:⁊ vaniſſimum iudicium. SJ ð
Imer cæteras uanitates quæ in mundo uario feruntur euentu. hoc etiam depræhendi quod iuſtis
e e eaaa frequenter eueniunt: quæ impiis euenire debuerant: Et impii tam fœliciter in hoc mundo de/
eſI fe ee gunt ut eos putes eſſe iuſtiſſimos. dabit exemplum euangelium diuitis purpurati & pauperis laza/
r ſeptuageſſimꝰquoqʒ ſecundus pſalmus de hac re diſputat:cum iuſtis interdum mala & impiis eue
niunt bona. Pro eo quod nos poſuimus eſt uanitas: quæ fit ſuper terram. Symachus abſolute trãſtu
lit dicens: Eſt difficile cognitu quod fit ſuper terram. hebrei iuſtos quibus eueniũt mala: & impios
ꝗbus accidant opera iuſtorum: flios aaron interprætantur & manaſſem: ꝙ illi ſacrificantes perie/
rint. & iſte poſt tanta mala & captiuitatem in imperium ſit reſtitutus. .
¶Laudaui igitur letitiam: quod non eſſet homini bonum ſub ſole niſi quod commederet
S 7 biberet atqʒ gauderet: ⁊ hoc ſolum ſecum auferret.de labore ſuo in diebus vite quos de⸗/
f. rIe eze. l) dit ei deus ſub ſole. l
WNHoc plenius ſupra interprætati ſumus: & nunc ſtrictim dicimus ſcilicet breuem & cito finiendã
præferre eum ueſcendi & bibendi uoluptatem anguſtiis ſeculi: & his quæ iniq; fieri uidentur in
mundo:ꝙ ſolum hoc homo de ſuo labore habere uideatur: ſi uel modico fruatur refrigerio. Verũ
hæc interprætatio eſurientes ſitientes atq; lugentes quos beatos dominus in euangelio uocat: ſi ſic
accipitur ut ſcriptum eſt: miſeros approbabit: Et cibum itaq; & potum ſpiritalem accipiamus: & ſu⸗
per eis lætitiam quam in labore uitæ noſtræ: uix poſſumus inuenire. Quod hæc autem ita ſentien-
da ſint ut diximus: demonſtrat ſequens uerſiculus in quo ait. Dedi cor meum ut uiderem ſa--
pientiam & occupationem: quo ſcilicet occupentur homines ſuper terram. & diebus ac noctibus
in ſcripturarum meditatione uerſentur: ita ut ꝑlerumq; pro inueſtigatione ueri: ab oculis ſom/
nus aufugiat. .
CEt appoſui coꝛ meum vt ſcirem ſapientiam ⁊ intelligerem occupationem: diſtictionem que
verlſatur in terra. Eſt homo qui diebus ac noctibus ſomnium occulis non capit: ⁊ intellexi ꝙ
rs -le. ⸗ 9) omnium operum dei nullam poſſit homo innenire rationem eoꝛum que fiunt ſub ſole:Et quan/
t plus laboꝛauerit ad querendum tanto minus inueniat: etiam ſi dixerit ſe ſapiens noſſe.
non poterit reperire.
Siquidem & ſi dixerit ſe ſapiens cognoſcere:non poterit inuenire:qui quærit cauſas rationeſq; re-
rum quare hoc uel illud factum ſit: & quare mundus uariis gubernetur euentibus. Cur alius cecus:
debilis. alius uidens naſcatur & ſanus: Hic paupertatem habeat. ille diuitias: iſte ſit nobilis ille inglo
tius: nihil aliud proficit niſi ĩ ſua tantum quæſtione torquæri: & diſputationem pro tormento habe
re. nec tamen inuenire quod quærit: & cum ſe dixerit cognouiſſe: tunc ignorationis habere prin/
cipium & in profundo errore uerſari. Suboſtendit tamen eſſe cauſas rerum omnium & iuſtitiam
quare unum quodq ſic fiat: ſed in occulto eas latere & non poſſe ab hominibus cõpræhendi.

CAPITVLVM. NONVM.

ðððGMU

Omnia

/7

Super Eccleſiaſten.

Mnia hec tractaui in coꝛde meo vt curioſe intelligerem. Sunt iuſti
) ataʒ ſapicntes: æ opera eoꝛum in manu dei ſunt: 2 tamen neſcit

homo: vtrum amoꝛe an odio dignus exiſtat ſed omnia in futurum
WI ſeruantur incerta.
CEtiam hunc locum ſymachus maniſeſtius interprætatus eſt dicens.) 4 )
Omnia hæc ſtant in corde meo u uentilarem uniuerſa quia && iuſti & n n
ſapientes & opera eorum in manu dei ſunt. Et inſuper neq; amicitias? Ponne EPrre vs pr
neq; inimicitias ſcit homo.ſed omnia coram eis incerta. Propterea ꝙ 4
omnibus eueniunt ſimilia iuſto & iniuſto: Porro hic ſenſus eſt: etiam
inhoc dedi cor meum. & ſcire uolui quos deus diligeret & quos deus; ,
odiſſet. Et inueni iuſtorum quidem opera in manu dei eſſe: & tamen Su E bern Ser an
utrum amentur a deo an non. nunc eos ſcire non poſſe: & ambiguum⸗ enT. ſ 2. .
fluctuare utrum ad probationem ſuſtineant quæ ſuſtinent: an ad ſupli (. l. =
cium. in futuro igitur ſcient & in uultu eorum ſunt omnia ideſt ante- pet
cedet eos cum de uita hac deceſſerint notitia iſtius rei: quia tunc eſt iudicium nunc certamen: d&& G
quicumq; aduerſa ſuſtinent: uttum per amorem dei ſuſtineant ut lob: an per odium ut plurimi pec/
catores nunc habetur incertum.
CEo quod vniuerſa eque eueniant. inſto ⁊ impio: bono ⁊ malo: mundo ⁊ immundo:immo⸗
lanti victimas ⁊ ſacriſicia contemnenti. Sicut bonus ſic ⁊ peccatoꝛ: vt periurus ita ⁊ ulle
qui verum dixerat.
CEa quæ per ſe nec bona nec mala ſunt: ſed a ſapientibus ſeculi media nuncupantur: quia equa-
liter & iuſtis eueniunt: & iniuſtis: ſimplices quoq; conturbant cur ita eueniant & propterea non pu
tant eſſe iudiciũ.cum oĩum rerum in futuro diſcrimẽ ſit. Et hic confuſa ſunt omnia: quod autem ait
euentus unus iuſto & impio ſiue anguſtiarum ſiue mortis ſignificant euentum. & idcirco nec cari
tatem dei eos in ſe noſſe nec odium. Sacrificans quoq; & nõ ſacrificans: & cætera quæ contrario nu
merata ſunt: ſpiritaliter accipienda ſecundum illud: ſacrificium deo ſpiritus contribulatus. cor con-
trictum & humiliatum deus non deſpicies.

CHoc eſt peſſimum inter omnia que ſub ſole fiunt:quia eadem cunctis eneninnt:vnde ⁊ cor/ de e eeen
da ſiliorum hominum implentur malicia:⁊ contemptu in vita ſua: 2 poſt hec ad inferos dedu p. — S let
cuntur. Nemo eſt qui ſemper viuat ⁊ qui huius rei habeat fiduciam. OUBWBð

Cẽt hoc ẽt apertius more ſuo interprætatus eſt Symachus dicens.

CSedq ⁊ coꝛ ſi liorum h ominum repletur malicia.⁊ pꝛocacitate iuxta coꝛ toꝛum in vita ſna.
Nouiſſima autem eorum veniunt ad moꝛtuos. quis enim poteſt in eternum perſeuera-⸗
re vinens.
Eundem autem ſenſum ſcriptura repetit: de quo paulo ante memorauimus ꝙ cum omnia
equaliter eueniant uniuerſis: & nulla ſit in bonis ſuſtinendis maliſue diſcretio: uel certe equali
morte de hoc ſeculo ſubtrahamur:nihilominus erroribus & procacitate & malicia repleamur: &
poſt hæc omnia: ſubito rapiamur interitu: nec ultra poſſumus cum uiuentibus habere conſortium 1 .
uel certe ſic quoniam communes anguſtiæ iuſtos & iniuſtos præmunt: idcirco ad peccata homi-er r d , , *PIsS
nes prouocantur. Et tamen poſt omnes conatus quibus fruſtra nixi ſunt: dum ignorant ad infer- Pſlos P—rͤ
na deſcendunt e confidentia. 2—
CMelior eſt canis viuus leone mortuo. Aiuentes enim ſciunt ſe eſſe morituros moꝛtui vero
nihil nonerunt amplins:nec habebunt vltra mercedem. Quia obliuioni tradita eſt memoria
eorum. Amor quoq; ⁊ odium ⁊ inuidia ſimul perierunt:nec habebunt partem in hoc ſeculo:
7 in opere ꝙ ſub ſole geritur. H
CQuia ſupra dixerat cor filiorum hominuʒ impleri malicia procacitate:& poſt hæc omnia mor . 15— 4
te finiri: nunc eadem complet & repetit. donec uiuunt homines. poſſe eos iuſtos fieri. Poſt mortem ce vA h⸗ Pr PIr

uero nullam boni operis occaſionem dari. Peccator enim niuens poteſt melior eſſe iuſto mortuo: fer
ſi uoluerit eius tranſire uirtutes: uel certe eo qui ſe in malicia: potentia: procacitate iactabat & mor-
tuus fuerit. Melior pauper põt eſſe quiuis uiliſſimus: quia uiuentes mœtu mortis poſſunt bona opa z. . d. „
perpetrare. mortui uero nil ualent ad id addiicere: qd ſemel ſecum tulere de uita: & obliuione inuo- r D „ v.
luta ſint omnia: iuxta illud ꝙ in pſalmo ſcriptum eſt. Obliuioni datus ſum quaſi mortuus a corde: ₰ f⸗ 5,
Sed & hæc dilectio eorum & odium & emulatio: & omne qd in ſeculo habere potuerunt: mortis ſi
nitur aduentu: nec iuſte quippiam iam poſſunt agere:nec peccare:nec uirtutes poſſunt addiicere nec
uitia: licet quidam huic expoſitioni contradicant: aſſerẽtes etiam poſt interitum: & creſcere nos poſ
ſe & decreicere: & in eo ꝙ ait nunc: & pars non erit eis adhuc in ſeculo in omni ꝙ factum eſt ſub ſole
Ita intelligant ut dicant eos in hoc ſeculo & ſub hoc ſole: quem nos cemimus nullam habere com/
munionem. Habere uero ſub alio ſeculo:de quo ſaluator ait. Et ego non ſum de hoc mnrldcn ſub

Liber primus. c.ix.

ſole iuſtitiæ & non excludi opinationẽ q contendit: poſtquã ex hoc ſeculo migrauerimus: & offen
dere poſſe creaturas rationales & promereri uerſiculum iſtum in quo dicitur.
¶Melior eſt canis viuus ſuper leonẽ mortuum.
Aliter: referebat hebreus: ita apud ſuos exponi: utiliorem eſſe quemuis indoctum: & eum
qui adhuc uiuat & doceat præceptore perfecto qui iam mortuus ſit: uerbi gratia: Vt canem in-
telligeret unumquemlibet: de plunbus præceptorem: & leonem moyſen : Aut alium quem-
libet prophetarum. Sed quia nobis hæc expoſitio non placet ad maiora tendamus: & chana-

—

— .
„ -

P ille l?o mortuus Nos enim uiuentes cognoſcimus ꝑpatrem & filium & ſpiritum ſanctum: illi uero
mortui nihil ſciunt: neq; expectant aliquam repromiſſionem atq; mercedem: ſed completa eſt eo-
rum memoria: neq; ipſi meminerunt quæ ſcire debuerant: neq; illorum iam dominus recordatur:
dilectio quoqʒ qua aliquando diligebant periit: & odium de quo audacter loquæbantur: non ne
odientes te domine odiui: & ſuper inimicos tuos tabeſcebam. nec non & zelus eorum iuxta quem
inees zelatus eſt: & in athathiæ intremuerunt poplites: perſpicuum autẽ ẽ ꝙ & pars eorum non eſt
in hoc ſeculo.non enim poſſunt dicere pars mea domimnus
CAade:ergo ⁊ commede in letitia panem tuum:⁊ bibe cum gaudio vinum tnum:quia deo pla/
me e. 3. cent opera tua. Omni tempore ſint veſtimenta tua candida: ? oleum de capite tuo non deſi-
vYE AE f ciat. MPerfruere vita cum vxoꝛe quam diligis: cunctis diebus vite inſtabilitatis tue:qui da-
Laad. „ ti ſunt tibi ſub ſole in tempoꝛe vanitaris tue HBec eſt enim pars in vita:⁊ in laboꝛe tuo:qui labo/
— ras ſub ſole. Quodcumqʒ facere poteſt manus tua inſtanter operare: quia:nec opus:nec ra⸗/
tio: nec ſapientia: nec ſcientia erunt apud inferos quo tu pꝛoperas. Nerti mẽè ad aliud ⁊ vi/
di ſub ſole nec velocium eſſe curſum: nec foꝛtium bellum: nec ſapientium panem: nec docto/
rum dinitias: nec artiſicum gratiam: ſed tempus caſumq; in omnibus. Meſcit homo fi/
nem ſuum. Sed ſicut piſces qui tenentur in captione peſſima. ſicut volucres que capi⸗/

per eos ſubito.
Antequam de ſingulis diſputemus: breuiter cõſtringenda ſunt omnia: ut appareat quo ſimul ſen
ſu cuncta dicantur: quia ſuperiore capitulo fuerat præloquutus quod poſtquam mortui fuerint ho

mines a corde uiuentium excidant: & nec dilectionem quis in eos nec odium habeat: Secundum
illud poetæ. nullum cum uictis certamen & ethere caſſis: & quia ſub ſole ultra nihil poſſint: nunc
quaſi ertorem humanum: & conſuetudinem qua ſe ad fruenda huius ſeculi bona inuicem hortan/-
tur inducit. & non proſopopeiam facit more rethorum. & poetarum dicens. Ohomo: quia

3 — Erg. ergo poſt mortem nihil eſt: & mors ipſa nihil eſt. Audi conſilium meum: & dum uiuis in hac
A .1 breui uita fruere uoluptate: utere dapibus: uino curas opprime: & intellige a deo tibi donata ad
.0 2 utendum. candidis ueſtibus ornatus incede. unguentis ſpiret caput tuum: quæcumq; tibi pla
cuerit fæminarum:eius gaude complexu: & uanam hanc & breuem uitam: uana & breui uolupta-
te percurre. Nihil enim extra hæc habebis amplius quo fruare: quodcumq; te delectare poteſt feſti/
nus carpe: ne pereat. Neq; enim friuola debes formidare commenta. quod ſingulorum ope-
rum uel bonorum uel malorum apud inferos tibi reddenda ſit ratio. non eſt enim aliqua in mor/
— . „vSte ſapientia: nullus poſt diſſolutionem uitæ huius ſenſus. Et hæc inquit aliquis loquatur epi-
= Pr„ . I= urrus: & ariſtippus: & curenaici: & cœteri peccudes phyloſophorum. Ego autem diligenter me/

esenar s X aken. FPer. cum tractans inuenio non ut quidam male eſtimant omnia fortuitu geni: & uariam in rebus hu/

—

. α
ES Fnn

—

re ſi currat: nec fortis in ſuo confidat robore: nec ſapiens diuitias & opes eſtimet prudentia congre-/
gati. Nec eloquens & doctus per eloquentiam & doctrinam apud populum inuenire poſſe ſe gra
tiam. ſed omnia deo fieri diſponente. & niſi ille cuncta ſuo arbitrio rexerit: & ediſicauerit domum:
in uanum laborant qui edificant eam: niſi ille cuſtodierit cuitatem in uanum uigilant qui cuſtodi-

eſtimant. repentina morte ſubducti ad iudicium uenient: & quomodo piſces hamo capiuntur &
retibus: & aues per aerem libere laqueo dum neſciunt alligantur: ſichomines pro mœnto ſuo ad
æterna ſupplicia deducentur: cum repente mors euenerit & iudicium in eos qui putant omnia in/
certo ſtatu uolutari. Hæc iuxta eum ſenſum quo breuiter uoluimus uniuerſa compræhendere: nũc
quaſi non ex alterius ſed ex ſua perſona loquatur interprætanda ſunt ſingula Vade comede in læ-
titia panem tuum: & bibe in corde bono uinum tuum: quia complacuerunt deo opera tua. Quia

dum in

„en — Mαn en nem uero mortuum circunciſionis populum: ſicut Balaam propheta dicit. Ecce populus ut catul-
lus leonis: conſurgit ut leo exultans. Canis ergo uiuens nos ſumus ex nationibus. Leo autem mor. clLo
12 kb - r Plen tuus eſt: iudæorum populus a domino derelictus: Et melior eſt apud deum iſte canis uiuens: quam P*

untur in laqueo. ſimiuiter capientur ſilii hominum in tempore peſſimo: cum ceciderit ſu/-

unt eam: non eſt itaq; ut illi putant unus euentus: & incertus uitæ huius ſtatus: quia quando non

digdiciſti ꝙ omnia morte finiantur: & in infemno non ſit pœnitentia. nec aliquis ad uirtutes recurſus:

neam illam cui dictum eſt ſides tua te ſaluam fecit: canem iuxta euangelium eſſe dicamus. Leo⸗ K.12—

rrr e.

manis fortunã ludere: ſed cuncta iudicio dei fieri, Neq; n. uelox pedibus ſuum debet curſum puta/e.

— — — ——— —— S=

—–

—

D

, ſe⸗ a

r.el

⸗
e
ne
m
eſt

,

//

1
i/
e/
on
i
2
. 9
„

,

Super Eccleſiaſten.

dum in iſto ſeculo es feſtina: contende: age pœnitentiam: dum habes tempus labora:libenter enim
deus ſuſcipit pœnitentem. Aliter & ſimpliciter intellectum prodeſt inxta illud: ſiue manduca-
tis: ſiue bibitis: ſiue quid aliud facitis omnia in nomine domini facite. Et in alio loco: cum con-
ſilio uinum bibe: non enim habet ueram lætitiam: & cor bonum qui creatuns ſuꝑ ci modum
abutitur. Melius eſt autem ſentire ſic. cuius complacuerunt opera coram deo:nequaquam po/
terit indigere uero pane & uino quod calcatum eſt de uinea Sorech. Dato nobis itaq; Prcrbim
quod dicit deſideraſti ſapientiam ſerua mandata: & dominus manifeſtabit eam tibi: ſeruemus
mandata: & panem & uinum ſpirituale: inuenire poterimus. Qui autem mandata non ſer⸗
uat & in panis & in nini habundantia gloriatur: dicitur ei per Eſaiam. Ne dicas etiam cogno/
ſco eam: neq; cognouiſti neq; ſcis: neq; a principio aperuit tibi aures: ſcio enim quia contẽnens erg
temneris. Porro quod in ſeptuaginta interprætibus dicitur.
CAeni commede in letitia panem tuum. CEins eccleſiaſtis uox
eſt qui in euangelio loquitur: qui ſitit ueniat ad me & bibat: & in prouerbiis: uenite commedite pa 5
nes meos:& bibite uninum meumiIn omni tampore ſint ueſtimenta tua candida: & oleum de capi-.⸗· =. * W
te tuo non deſit. Habeto inquit corpus mundum: & eſto miſericors: uel ita:non ſit tempus quo can 28 Pr ſt⸗ -el. e
dida neſtimenta non habeas: caue ne quando pollutis ueſtibus induaris: populus quippe peccatork⸗ .
in fuſcis ueſtibus fuiſſe deſcribitur: tu autem induere lucem: & non maledictionem: quæ ſuper iuda
ſcripta eſt. Induatur maledictione ſicut ueſtimento. Induere uiſcera miſericordiæ: benignitatis: hu⸗⸗
militatis: patientiæ: manſuetudinis & cum diſpoliatus fueris ueterem hominem cum operibus en:
induere nouo qui renouatur de die in dieem. Quod autem ait. “
Et oleum de capite tno non deſit.
Sciendum naturam hanc eſſe olei:ut & lumen alat: & feſſorum ſoluat laborem. Eſt oleum 2
ſpirituale: oleum exultationis de quo ſcribitur: propterea unxit te deus deus tuus oleo exulta- F.
tionis præ participibus tuis. Hoc oleo uultus noſter exhilarandus eſt: hoc ieiunantis ungen-
dum caput: ꝙ peccatores habere non poſſunt quibus dicitur. Non eſt malagma imponere: neq; Ner- van
oleum neq; alligaturas: habent enim oleum contrarnum: ꝙ uir iuſtus deteſtatur dicens. oleum
peccatoris non impinguet caput meum: hoc oleum heretici habent: & hoc cupiunt decœptorum
capita perfundere.
VBerfruere vita cum vxore quam diligis:cunctis diebus vite inſt abilitatis tue.qui dati ſũt
nin ſr ſole ommi tempore vanitatis tue.hec eſt enim pars in uita ⁊ in labore tuo quo laboras
ub lole. M .
CSapientiam ſequere & ſcientiam ſcripturarum: & hanc tibi in coniugium copula: de qua in pro-
uerbiis dicitur. Ama illam & ſeruabit te. Amplexare illam & circundabit te. Dies autem uanitatis:
dies ſæculi huius nequam ſignificat: de quo & apoſtolus non tacet: ꝙ autem ait.
CNine vitam cum muliere quam dilexiſti.
CAmbigue quidem poſitum eſt: ſiue uide & contemplare uitam: Et ipſe & uxor tua tecum:
non enim poteris ſine tali uxore ſolus uidere uitam. Siue utrumq; conſidera: & uide uitam &
mulierem diebus uanitatis tuæ: & pulchre præcœpit ut in diebus uanitatis noſtræ ueram uitazʒ cu
ſapientia uxore quæramus: hæc enim pars noſtra eſt: & hic laboris fructus ſi in hac uita umbratili i

2

beram uitam inuenire ualeamus.

CQuodcumqʒ poteſt manus tua facere inſtanter operare:quia nec opus nec ratio nec ſcientia
nec ſapientia erit apud inferos quo tu ꝓperas. 140 %½ 2 E=
CFac quodcumq; nunc potes & labora:quia cum ad inferna deſcenderis locus non erit pœniten Ter .
tiæ. Huic ſimile & a ſaluatore præcipitur. Operamini dum dies eſt: ueniet nox & nemo poterit ope †6 berte
rari:quod autem ait in inferno quo tu uadis: nota ut ſamuelem quoq; uere in inferno credas fuiſ-
ſe: & ante aduentum chriſti quãuis ſanctos: omnes inferni lege detentos. Porro ꝙ ſancti poſt reſur-
rectionem nequaquam teneantur in inferno: teſtatur apoſtolus dicens. Melius eſt diſſolui & eſſe
cum chriſto. Qui autem cum chriſto eſt: utiq; non tenetur in inferno. „ „
CAerti me ad aliud:uidiqʒ ſub ſole.nec velotium eſſe curſũ:nec fortiũ bellũ.nec ſapiẽtiũ panẽ
nec doctorum dinuitias:nec artiſicum gratiam:ſed tempus caſumqʒ in omnibus.
Qui uinctus eſt compedibus ferreis: & grauibus plumbi nexibus degrauatur: iniquitas enim ſe-
det ſuper talentum plumbeum: & in pſalmo loquitur: quaſi onus graue grauatæ ſunt ſuper me. Nõ
eſt aptus ad curſum illũ de quo dicitur: curſum conſumaui fidem ſeruaui: qui autem leuis eſt: & ani/ H
ma illius non grauatur: nihilominus & ipſe abſq; adiutore deo ad calcem non poteſt peruenire. . Ler⸗ r
Sed cum prælium fuerit aduerſum contrarias poteſtates: de quo ſcriptum eſt: ſanctificate bellum: li ⸗⸗
cet robuſtus propriis tamen uiribus uincere non ualebit: perfectus quoq; in filis hominum & ſa-
piens uiuentem panem atq; cæleſtem habere non poterit: niſi per ſapientiam cohortantem: uenſte
com medite panes meos: & quoniam ſunt diuitiæ de quibus dicit apoſtolus: diuites fieri in omni“

.

. iber primus. c. .

bus operibus bonis: & alibi. Gratias ago deo meo ſemper pro uobis: ĩ gratia deiĩ quæ data eſt uobis

in xpᷣo leſu ꝗqa in omnibus diuites facti eſtis in omni ſermone: & in omni ſcientia: ſciendum prudẽ ſ.
tẽ uirum has non poſſe diuitias congregare: niſi eas a deo acceperit: cuius ipᷣæ diuitiæ ſunt: de qui- WW
bus ſcriptum eſt. Redemptio uiri animæ propriæ diuitiæ: gratia quoq; niſi ſcientiam cũcomitata i
fuerit: & conceſſa a deo: quamuis eruditus uir: eam non poterit inuenire: & paulus ſciens: plus in C
quit omnibus laboraui: non autem ego ſed gratia dei quæ mecum eſt: & iterum. Gratia eius in me len
non fuit uacua: & ad extremum neſcitur ab homine: quando tempus adueniat: in quo uarius cuẽä⸗
tus: & finis omnium ſubſequatur. hoc ſecundum anagogen. Cæterum ut ſimplicius diſſeramus: epi tin
ſtola ad romanos huic loco congruit: quia non uolentis neq; currentis: ſed miſerẽtis eſt dei:quod con
autem ait non eſt ſapiẽtibus panis:multorum quotidie probatur exẽplo:qui cum ſapientiſſimi ſint Ce
neceſſariis indigent: & non eſt ſcientibus gratia: uides enim in eccleſia imperitiſſimos quoſqʒ flore C
re. Et quia nutrierunt frontis audatiam: & uolubilitatem linguæ conſequuti ſunt:dum non recogi ich
, kant quid loquantur: prudentes ſe & eruditos arbitrantur maxime ſi fauorem uulgi habuerint: ꝗ tie⸗
S = It= magis dictis leuioribus commouetur: & econtrario uirum eruditum latere in obſcuro:perſequu/ o.
tio nes pati: & non ſolum in populo gratiam non habere: ſed inopia & egeſtate tabeſcere. Hæc au/ un
tem fiunt quia incerto ſtatu ſeruntur omnia: & non eſt in præſenti meritorum retributio: ſed in G0
Nuturo.
Neſcit homo finè ſuũ:ſʒ ſicut piſces capiũtur hamo:æ ſicut cõprehẽdũtur anes laqueo:ſic ca/ G
piuntur hoĩes tempore malo:cum eis extemplo ſuperuenerit. nin
. ¶lam ſupra diximus ꝙ dum neſciunt homines ita ut exterius eis anguſtiæ ueniant aut interius. ar
porro pʒ alegoriam eſt ſciendum regnum cælorum: ſimile eſſe ſagenæ miſſæ in mare: & econtra/ B
rio habere ſagenam hereticos: per quam piſces capiant ad interitum. Sagena eorum eſt ſermo aſ/ lan
ſabilis: blandum eloquium: ſimulata aut coacta ieiunia: ueſtes humiles: uirtutum imitatio: ſi cœ⸗ ,

perint & de ſuperioribus diſputare: & in ſublime leuare os ſuum: & dei altitudines quærere: laque-
um ponunt in excelſis. Quomodo igitnr piſces & uolucres cito capiuntur:a tali ſagena & ab iſti⸗
uſmodi laquæo: ſic cum multiplicata fuerit iniquitas: & refrigeſcet charitas multorum: & ſigna fa-
N c fuerint atq; portenta: ita ut ſeducantur ſi poſſibile eſt etiam electi. Sciendum eſt eccleſiaſticos
A⸗ ler⸗ 1 her gquoq; uiros qui filii hominis appellantur: & ſunt modicæ fidei: cito poſſe corruere. Notandum
.. d.- etiam ꝙ per totum librum ubicumq; dicitur filii hominum: in hebreo habeatur fili hominis: hoc
eſt filii Adam. Et omnis pœne ſcriptura: hoc eſt idiomate plena: uniuerſum genus hominum
Adam filios uocans.
CHanc quoqʒ vidi ſub ſole ſapientiam:⁊ pꝛobam maximam:cinitas parua: ⁊ panci in ea uiri
venit contra eam rex magnus ⁊ vallauit eam:extruxitqʒ munitiones per gyrum ? perfecta eſt
obſidio:inuentuſqʒ eſt in ea vir pauper ⁊ pꝛudens ⁊ liberauit vrbem per ſapientiam ſuaʒ:⁊ nul
lus deinceps recoꝛdatus eſt:hominis illius pauperis.
CAliis omnia incerta dicentibus: & iuſtum ab iniuſto nihil amplius habere. Ego ſapientiam ĩ hoc
maximam comprobaui: quod crebro euenit ut parua ſit ciuitas: & habitatores in ea pauci: & innu/-

merabili hoſtium cingatur exercitu: & obſidione & fame populus intus necetur: & repente contra
omnium ſuſpitionem: inueniri uirum humilem & pauperem: qui quia habet ſapientiam: cunctis di ite⸗
uitibus magnis potentibus & ſuperbis in periculo poſitis: & ad obſidionem pauentibus: cogitat: in ui
quirit: & inuenit: quomodo de malis eruat ciuitatem. Et ingrata hominum obliuio poſtquam fue tt⸗
4 rint liberati: & ſoluta captiuitas: & reddita patriæ libertas: nemo meminit ſapientis iſlius pauperis: ſpſe
nemo refert gratias pro ſalute: ſed omnes honorant diuites: qui in periculo nihil ſubuenire potue te
m

rũt. Aliter hebreus ita hunc locum interprætatus eſt. Ciuitas parua homo eſt: qui etiã apud phyloſo
. phos minor mundus uocatur: & uiri in ea pauci:membra de quibus ipſe homo contexitur, Cum
„„ autem uenenit aduerſus eã rex magnus diabolus. Diabolus ſerpens eſt lubricus: cuius ſi capiti.ideſt
primæ ſuggeſtioni non reſiſtitur: totus interna cordis dum non ſentitur illabitur: temptationum ð”

diabolicis initia flagitia ſunt:non eſt immiſſor ſed incentor uitiorum: unde dauid tu fregiſti caput
draconis: & quæſierit locum per quem poſſit irrumpere: inuenitur in ea humilis & ſapiens:qui cogi
tatio homĩs interioris eſt: ſeruat urbem: quæ obſeſſa ab hoſtibus cingebatur. Cumq;ʒ homo de peri/ ni
. culo ſiue perſequutionis: ſiue anguſtiarum: ſiue cuiuſcũq; aduerſæ rei atq; peccati fuerit exutꝰ: homo hu
,E. ille exterior qui inimicus eſt illius pauperis hominis: & ſapientis: non recordatur interioris homi/ Ne
Veren ein ens, ene nis: nec ſubdit ſe conſiliis eius: ſed rurſum ſua fruitur libertate. Aliter: parua ciuitas & uiri in ea pauci: int
ad comparationem totius mundi eccleſia eſt: aduerſus quam ſæpe conſurgit rex magnus diabolus
non ꝙ magnus ſit. ſed ꝙ magnum eſſe ipſe ſe iactitet: & circundat eam: obſidionis: ſiue perſequutio ſen
— nis: ſiue alio anguſtiarum genere: & inuenit in ea uirum pauperem: & ſapientem dominum noſtrũ din
oae e penr PE „ Ieſum chriſtũ: qui pro nobis pauper factus eſt & ipſe eſt ſapientia. Et ille uir pauper liberat urbem mi
J in ſapientia ſua. Quotiens uidimus leonem ſedentem in inſidiis cum diuitibus:hoc eſt cum ſenato K

—

— — — — —K — —

Super Eccleſiaſten.

ribus & principibus hnius ſæculi: & aduerſum eccleſiã molientem: pauperis iſtius ſapientia corruiſ
ſe: Cumq; pauper hic uicerit: & urbs paci fuerit reſtituta: uix eius aliquis meminit: uix illius mandata

lideratiſe totũ ſe luxutiæ & uoluptatibus concedens: quænit diuitias quæ in neceſſitate non
iberant.
CEt dicebam ego melioꝛem eſſe ſapientiaʒ foꝛtitudine quomodo igitur ſapientia pauperis con
tempta eſt:? verba eins non ſunt audita.
Quamquam nullus meminerit ſapientis illius pauperis: cum læta ſint omnia: ſed uniuerſi poten-
tiam & diuitias admirentur. Ego tamen ſecundum omnes ſupra interprætationes: magis honoro .
contemptam ſapientiam: & uerba quæ nullus audire dignatur.
CAerba ſapiẽtiũ audiũtur in ſilentio pluſqᷓ; clamor pricipis inter ſtultos.
CQuemcumq in eccleſia uideris clamatorem & cum quodam lenocinio: ac uenuſtate üerborum &α T. Ig we te 6
excitare plauſus:riſum excutere:audientes in affectum lætitiæ concitare: ſcito ſignum eſſe inſipien- 4 TLerer e Oa rte
tiæ: tam eius qui loquitur: quam eorum qui audiunt. Verba quippe ſapientium : in quiete & mode-
rato audiuntur ſilentio:qui uero inſipiens eſt quamuis ſit potens: & clamoreʒ ſeu ſuæ uocis: ſiue po/
puli habeat acclamantis: inter inſipientes loquitur.
¶Melior eſt ſapia q́; arma bellica.⁊ ꝗ in vno peccaunerit.multa bona pdet.
Nunc quoq; ſapientiam præfert fortitudini: & dicit plus eam ualere in præliis: quam arma pu-
nanturnzod ſi unus inſipiens fuerit: quamuis paruus: & nihil ſit: crebro tamen per illius ſtulti- ,
tiam opes magnas diuitiaſq; ſubuerti. Quia uero in hebreo poteſt legi: & qui peccat in unum:per
det bonitatem multam.etiam ſic ſciendum eſt ꝙ propter unum peccatum multæ retro iuſtitiæ pe- PP r Pung, .
reant: & inuicem ſeſe uirtutes ſequi: & qui unam habuerit habere omnes: & qui in uno peccauerit —re Pernee
Feum omnibus ſubiacere uitiis. Kr’ ðõ
CAPITVLVM. DECIMVM.

Aſce morientes perdunt fſuauitatem vnguenti. Pretioſior eſt ſapiẽ
tia ⁊ gloria.parna ad tempus ſtultitia. ”
ACExemplum ſuperioris ſenſus dedit in quo ait. per unum ſtultuʒ mul p . ſt. = alen Ben

△ —
1. . ETE E P

ta bona poſſe ſubuerti. Quod ſic malus mixtus bonis contaminet
plurimos: quomodo muſcæ ſi moriantur in unguento: perdant & odo
rem illius & colorem: & quia ſæpe calliditati mixta eſt ſapiẽtia: & habert ”M
malitiam prudenria: præcipit ut ſapientiam ſimplicem requiramus: mi- Per e
xtaq; ſit cum innocentia columbarum:Prudentes ſumus ad bonum. ſim W.. vl. õ
plices at ad malum. Et eſt ſenſus. Conuenit uirum iuſtum parum ha Rue I
bere ſimplicitatis: & propter nimiam paciẽtiam. dum ultionem reſeruat 4J
HAgdeo: ſtultum uideri: quam ſtatim ſe uindicantem ſub uelamento pru-
. dentiæ exercere maliciam. aliter. muſcæ quæ iuxta Eſaiam principantur
parti fluminis ægypti perdunt olei ſuauitatem: in uno quoq; credentium relinquentes immun/
ditiæ ſuæ odorem. atq; ueſtigia ab his muſcis princeps appellatus eſt etiam demonum belzebub
qui interprætatur: aut idolum muſcarum: aut uir muſcarum.aut habens muſcas.
CCoꝛ ſapientis in dextera eius:coꝛ ffulti in ſiniſtra illius:Sedet in via ſtultus ambulans:cum
ipſe inſipiens ſit:omnes ſtultos extimat. fl. O.
CEt in euangelio præcipitur ut neſciat ſiniſtra: quid faciat dextera ſapientis: & quando percutitur Br- C Jleſrer ſ-
in maxilla dextera non iubetur ſiniſtram genam percutienti præbere. ſed alteram. Iuſtus enim ſini- — fetet - ve
ſtram non habet: ſed totum in eo dextrum eſt: & cum ad iudicandum ſaluator uenerit agni ſtabũt
ſa dextris hedi a ſiniſtris. & in propheta ſcribitur dextras uias noat dominus. Quæ autem peruerſæ) Nr- C X⸗
4 ſunt a ſiniſtra ſunt. qui ergo ſapiens eſt. ſemp de futuro ſeculo cogitat: qd ducit ad dexteram. qui ue gat üCU
To inſipiens de præſenti: ꝙ poſitum eſt in ſiniſtra. Quæ quidem ſequutus idem phyloſophꝰ& poe- 48 rre-5 4. P.
vae S ta ait. Dextera quæ ditis magni ſub mœnia ducit. hac iter eliſium nobis. at leua maloruʒ exercet pœ
E na8. & ad impia tartara mittit. Firmianus quoq; noſter in præclaro inſtirutionum ſuarum opere „ „. . Nene
Men tes ec) heius litteræ meminit. & de dextris ac ſiniſtris: hoc eſt de uirtutibus ac uitiis pleniſſime diſputauit. Rrrrer * 4
Ne putemus huic ſententiolæ. illud eſſe contrarium in quo dicitur: Ne dechines in dexteram neq N.s eE e „FP
in ſiniſtram. Hic enimdextra pars in bono accipitur. Ibi uero non tam dextra quam declinatio de- k oz e D
xteræ accuſatur ne plus ſapiamus quam ſapere nos neceſſe eſt. quia uirtutes in medio ſunt. & nimi/ M
etas omnis in uitio eſt. Sequens autem uerſiculus in quo ait ſedet in uia ſtultus com ambulat cor ⸗h⸗, * Fe Pwe . .6
enn indiget & dicit omnis inſipiens eſt hic eſt ſenſus. Stultus ut ipſe peccat ſperat omnes peccare ſiſ ⸗ P
Imiliter atq; ex ſuo ingenio in uniuerſos iudicat. deniq; ſimachus ita interprætatus eſt. ſedet in uia. -
Ffkultis cum ambulat.ipſe inſipiens ſuſpicatur de omnibus quia ſtulti ſunt. lxx. uero alium facere ſen . EE
ſum quo dicerent. omnia ꝗᷓ inſipiens cogitat eſſe uaniſſima .?M — — H
CS l ſpiritus poteſtatem habentis aſcenderit ſuper te:locum tuum ne dimiſeris: quia curatio
.Cceſſare faciet Peccatd marimam „ d e 1

.- Ilr

5

₰

4 A△ —
O rr

☚

†

ðò

N T.iber primus..c. L.

CPricipẽ mũdi ĩſtiꝰ: & rectorẽ tænebraꝑꝶ:& opantẽ ĩ filiis diffidẽtiæ: cuiꝰ & apoſtolꝰ meminit: nũc
öſſcriptura ſignificat: ꝙ ſi in cor nĩm aſcẽderit: & aĩus malæ cogitatiõis uuln? accepit: nõ debeamꝰ ul-
AX r. C 24 15 T tfra tribuere locũ: ſed pugnare cõtta cogitationẽ peſſimã: & liberari a pctõ maxio: ne.ſ.cogitationẽ
S 2 an du, , op . cõpleamꝰ qa aliud cogitatiòe aliud ope peccare: de quo grãdi pctõ & 7 pſalmo ſcribit. Si mei
al ñ fuerit dñati tũc ĩmaculatꝰ ero:& mũdabor a delicto maxo.ſymach uerbũ hebraicũ marfe:ꝙ oẽs
— ́ üäamma:hoc é ſanitatẽ uel curationẽ ſimiliter trãſtulerũt: iterptatꝰ ad ſẽſũ ẽ: & ait. Nimuis ſe palpat deli
Srec i . cate ꝗ ſine labore uult uitia ſupare. Si ſpũs priĩcipis irruerit tibi de loco tuo ne recedas: qa pudicitia
. fe pevſpet Nelurate Pcõpri mit pctã magna. Idẽ ſi titilauerit mẽtẽ tuã diabolꝰ: & te ad libidinẽ cõcitauerit:ne ſequaris co/
l ere erlr e gitationẽ peſſimã:& blãdiẽtẽ uoluptatẽ:ſed ſta fortis & rigidꝰ: & frigore caſtitatis flämã uoluptatis
= extigue: Hebreꝰ ĩ hoc loco tale neſcio ꝗd ſuſpicatꝰ ẽ. Si aliquã i mudo accepis dignitatẽ : & ordiĩatꝰ
fuenis maior ĩ populis: noli reliqᷓre priora opa tua.& ãtiq &ꝶ uirtutũ ne ĩcipias obliuiſci.laborẽqʒ pri/
ſtinũ ñ hẽre:ꝗa pctõꝶ tuoꝶ remediũ ex cõuerſatiõe bõa naſcit᷑: & ñ ex tumẽti & ſupflua dignitate.
C¶ L Eſt malũ ꝙ vidi ſub ſole:q̃ſi ꝑ ignoꝛãtie erroꝛc:egrediẽs a facie pꝛicipis:poſitũ ſtultũ in digni
eeeie r — ercl.a -dde. gnitate ſublimi:⁊ diuitẽ ſedere deoꝛſũ:vidi ſeruos ĩ egs:⁊ pꝛicipes ãbulãtes:q̃ſi ſeruos ſuꝑ terrã

E WUvl. 4 eL * Pereve

. . S. ſet- CPro eo ꝙ nos poſuimꝰ. Quaſi ignorãtia egrediẽs a facie potẽtis: aqla & theodotiõ. &. xx. ĩterpᷣta-
ti ſũt q̃ſi ñ ſpõtaneũ.i. a facie pricipis: cui ſubnectẽs: ſymachꝰ ait: poſitũ ſtultũ ĩ ſublimitate ma
„ * — . .„ 2 ₰☛ 60 — . . * — 2
gna: diuites at ſedere humiles. & hac ergo iniꝗtatẽ ſe ĩ ſeculo cõſpexiſſe cõmemorat: uideat᷑ ſĩiuſtũ
2, ſrr dei iudiciũ eẽ p ignorationẽ: ſiue abſq; eiꝰ fieri uolũtate: ut uel ĩ mũdi poteſtatibꝰ uel ĩ eccleſiæ prin
.P „ = 32 r & — . . . 4 2„ .. . — . . . –☛ à2 * 2 2* „ 2* — . „
4 e⸗ AW. . cipatu ſæpe hi ꝗ diuites ſũt in ſermõe atq;ʒ ſapia: diuites ẽt in opibꝰ bonis ignobiles ſedeãt. Et ĩpru-

dẽs ꝗſq; ĩ eccleſia teneat pricipatũ. hoc ãt fieri a uultu eiꝰ: q ĩ ſeculo hẽat poteſtatẽ: dũ potẽtes quoſq;
& doctos uiros pᷣmat: nec eos ĩ populis apparere pmittat. Illos uero quos ſcit ĩprudẽtes. faciat eẽ ma

„.
†

io res. ut ẽt ceci ducãt᷑ ĩ foueã.In hũc ſenſu facit & illd ꝙ ſeꝗt᷑.Vidi ſeruos ĩ eꝗs & cætera:Qd hi ꝗ ſer
Qui dicti ſũt uitioꝶ atq; pcti: ſiue tã hũiles ut ſerui ab hoĩbꝰcòputent᷑:ſubita a diabolo dignitate pflati
Euias publicas ĩ annis terãt: & nobilis ꝗſq; uel prudẽs pauptate oppᷣſſus gradiat᷑ itinere officioq; ſer
uoꝶ: hebreꝰ potẽtẽ & pricipẽ: a cuiꝰ facie ignoratio uideat᷑ egredi. Deum expoſuit ꝙ putẽt hoĩes in
hac eqlitate reꝶ illũ nõ iuſte & ut equũ ẽ iudicare. Porro alii cũ ſupioribꝰ extimãat eẽ iũgẽdũ: ut ipᷣe
ſit potẽs:de quo añqhos uerſus dĩ.ſi ſpũs poteſtatẽ hñtis aſcẽderit ſuꝑ te:locũ tuũ ne dimiſeris: Nõ ſi
mus itaq; triſtes ſi hoc ſeculo humiles eẽ uideamur: ſciẽtes a facie dei & ſtultos ſubleuari & diuites
H deici: ſeruos inſignia hẽre dominoꝑ: & principes ſeruoꝶ ingredi uilitatẽ: Notandum aũt quod hic
2 equus in bonam partem accipitur: & alibi equitatio tua ſalus.
N¶Qui fodit foueã icidet ĩ ea:⁊ ꝗ diſſipat ſepẽ moꝛdebit eũ coluber.· CEx pte ſimplex & ex
— 2 i, pte myſtic'ꝰ ĩtellectꝰẽ.ſi ꝗdẽ alibi ipᷣe ſalomõ ait. Qui ſtatuit laquz capiet᷑ ĩ eo.et ĩ pſalmo ſeptio: lacũ
e les tn AEs e dnt aſe“ gapuit: & effodit eũ: & ĩcidit ĩ foueã quã fecit. Sepis ãt maceriæq; cõuulſio eccleſiaſtica dogmata ſũt:
A ) n cez && iſtitutio ab apłis pphiſq; füdata: ꝗᷓ ſiꝗs diſſoluerit & uoluerit pᷣterire:ĩ eo ipᷣo ꝙ negligit a ſerpẽte
pcutit᷑:d quo ſerpẽte ĩ amos ſcriptũ ẽ:ſi deſcẽderit ĩ ĩfernũ ibi mãdabo ſerpẽti & mordebit eũ. Qui
trãſſert lapides affliget᷑ ĩ eis: & ꝗ ſcidit ligna uulnerabit᷑ ab eis:uñ uoluũt᷑ & ĩ eſaia ſci lapides ſup ter

lſe⸗ enlaj 1 Sf 6

er 9 . rã. Nõ.n.firma ĩ ea ſtatiõe cõſiſtũt:ſʒ pᷣtereũtes ſp ad altiora nitẽtes: hĩc ahbire feſtinãt: d his uiuis lapi
ſi⸗ „ dibꝰ& i apocalypſi urbs ſaluatori extruit᷑ & eccłiaʒ ædiſicari apłs ñ tacet. Si ꝗs igr̃ heretica arte puer

*

ſus d eccleſiæ ædificio iſtos abſtulerit lapides: uñ & ſignãter agla & ſymmachꝰꝓ eo qd nos poſuimꝰ
ꝗ ſubtrahit lapides dolebit ĩ eis: dixerũt ꝗ trãſfert lapides lacerabit᷑ ĩ eis: poſtea tormẽta patiet᷑:ꝗqa ue
ro abſolute ſcriptura ait:q ſubtrahit lapides ſiue ꝗ trãſfert: & ñ adiecit bonos ſiue malos:ꝓpterea ecõ
trario ĩtelligẽdũ ꝙ eccłiaſticꝰ uir:eps aut pᷣſer ſi iuxta mãdatũ leuitici:d leproſa domo lapidẽ abſtu/
lerit ĩ puluerẽ & cinerẽ cõterẽdũ:dolebit ĩ eo ipᷣo:ꝙ d eccłia xpᷣi lapidẽ auferre cogat᷑ dicẽs pʒ apłʒ
flere cũ flẽtibꝰ:lugere cũ lugẽtibꝰ: & ꝗqs ĩfirmat᷑ & ego ñ ĩſirmor?ligna quoq; ſcĩdẽs piclitabit᷑ ĩ eis:
hrĩtici ligna ĩfructuoſa ſũt: & ſaltꝰabeq; utilitate pomoꝶ: uñ & ĩ tẽplo diꝓhibet᷑ plãtari nemꝰ: & uana
folioꝶ.i.uerboꝶ tm̃ ſonãtiũ ſpnũt᷑ umbracula. Quãuis igit᷑ ſit prudẽs:& doctꝰ uir:ꝗ gladio ſermõis
ſui hæc ligna cõcidat: piclitabit᷑ ĩ eis niſi diligẽter attẽderit maxiĩe ſi hoc ei ꝙ ſequitur acciderit.
Si retũſũ fuerit ferrũ ⁊ hoc ñ vt pꝛiꝰ:ſʒ hebetatũ erit multo laboꝛe exacuet᷑:⁊ poſt iduſtriã ſe
quet᷑ ſapiẽti. C ldeſt ſi diſputator eiꝰ ĩfirmior fuerit ĩuẽtꝰnec acumẽ hũerit: quo cõtraria ꝗq;
dſecet: ſ pncipale cor eiꝰhebetef ĩ ptẽ trãſibit aduerſã: cõfirmauit eũ fortitudo puerſa:hoc ẽ.n. ꝙ
Ixx.ĩterpᷣtes trãſtulerũt: & fortitudie cõfortabit᷑:& ſupꝑflua rohuſti ſapĩa:ĩcipiet ĩꝗt fortitudinẽ: ĩcipi
et hr̃e ſapiĩazʒ:q̃ ſupflua ẽ & ũ adiuuat poſſidẽtẽ.ſi retũſũ fuerit ferꝶ:& hoc ñ ut priꝰſʒ cõturbatũ erit:
uirtutibꝰcorroborabit᷑:& reliquũ fortitudĩis ſapia ẽ. Si ſe ĩqt aliꝗs uiderit p negligẽtià amiſiſſe ſcĩazꝭ
. 1 ... ſcripturaꝶ: & acumẽ ĩgenii eiꝰfuerit obtuſũ: & turbatꝰneqᷓꝗᷓ mãſerit qlis eẽ iã cœpat. Euenit ꝗppe ĩ
A. y⸗ —A —a. D terdũ: ut cũ modicũ ꝗs ſciæ hũerit: elatꝰ ĩ ſupbiã diſcere deſiſtat & leger̃: & paulatĩ ex eo qd nihil ei
en ler wRrr . addit ſubtrahaf: & uacuũ diſciplinis pectꝰremaneat: ferꝶq; ꝙ acutũ fuerat hebetet᷑:ociu.n. & deſidia
“ Qſi qꝗdã rubigo ſapiæ c.Si igit᷑ ꝗs hoc paſſus fuerit ñ deſpet remediũ ſanitatis. ſz uadat ad magiſtrũ:
Sa rurſũ inſtruat᷑ ab eo:& poſt laborẽ & ĩduſtriã ſudorẽq; nimiũ: ualebit ſapĩaʒ recipe ꝗᷓ amiſerat. Et
hoc ẽ ꝙ ĩ hebreo ſignãtiꝰ:dr̃:fortitudinibꝰ corroborabit᷑.i. labore & ſudore: ĩduſtria & quottidia/
na lectione ſapiẽtiã cõſeqꝗᷓtur:& fortitudo ipſius habebit hũc finẽ: ut accipiat ſapientiã quoquo mõ.

—

4J

CSimordet

=

BSBuper Eccleſiaſten.
Si moꝛdeat ſerpens in occulto:ſic nibilominus habebit qui occulte detrahit. S. Nn. 4 fer. 34

CSimplex hic ſenſus eſt. Serpẽs & detractor equales ſũt: qũo.n. ille occulte mordẽs uenenũ inſerit:
ſic iſte clam detrahens uirus pectoris ſui effudit in frattẽ: & nihil habet am plius a ſerpente. Cũ. n.lin JUMD
gua hoĩs ad benedicendũ: & ad ediſficationẽ proximi ſit creata. ille eam ſerpenti equalẽ facit. du uir- 5„a ad E. e Se
tutibus eius in peruerſum abutitur. Aliter. Si quẽ ſerpẽs diabolus occulte momordenit: & nullo co.
ſilio peccati eũ ueneno infecerit: ſ tacuerit qui percuſſus eſt: & non egerit pnĩam: nec uulnus ſuũ fra⸗
tri & magiſtro uoluerit confiteri. magiſter & frater qui linguã habent ad curandũ: facile ei prodeſſe
non poterunt: ſi enim erubeſcat ægrotus uulnus medico confiteri. ꝙ ignorat medicina non curat. .

CNerba oꝛis ſapientis gratia:⁊ labia inſipientis pꝛecipitabunt eum. 1
Y Stulrtitia ſi ſua eſſet ruſticitate cõtenta: minus haberet mali: nũc uero cõtra ſapĩam bellũ gerit: & e
O quid prudentiæ in docto uiro uiderit: zelo ſtimulata nõ recipit. Loqꝗtur. n. uir ſapiẽs uerba ſcientiXæ. ‿
Verbi⸗ gfr̃a ꝗ utilitatem poſſent pᷣbere audiẽtibus: & labia ſtulti nõ ita ſuſcipiũt q dñr ut dicta ſunt:ſſ⸗- „½
5 ecõtrario uirũ prudẽtẽ ſupplãtare conãtur: & ſui ſimilẽ facere:& re uera pcipitat᷑ uir ſapiẽs:qñ ĩ aur⸗ —evA
loqtur imprudẽtis: & uerba eius ut ita dicã ĩ pfundo gurgite peunt: uñ beatus ꝗ in aure 1oi audiẽte
Initiũ verboꝝ eius ſtultitia:⁊ nouiſſimum oꝛis illius erroꝛ peſſimus ⁊ ſtultus verba multipli
cat:ignoꝛat homo quid ante ſe fnerit:⁊ quid poſf futurũ eſt:quis illi poterit indicare. t In en
CAdhuc ei de ſtulto diſputatõ ẽ.cuiꝰlabia pᷣcipitãt ſapiẽtẽ.ſiue iuxta aliã ĩterpᷣtationẽ ip[ʒ ſtultũ cor
ruere faciũt: & initiũ ſermonis eius & finis error ẽ peſſimꝰ & ſtultitia: ſiue ut ſymachꝰtraſtulit tumul
tus: & qᷓdã uerboꝶ incõſtantia dũ nõ manet in ſciẽtia: ſed putat ĩ multiplicatiõe uerboꝑ effugere ſe
poſſe peccatũ. Cũ.n.nec pᷣteritoꝶ meminerit: nec futura cognoſcat: & ignorãtiæ tænebris uolutetur
falſam ſibi ſciẽtiã repromittẽs. in eo doctũ: in eo putat ſe ſapientẽ eẽ. ſi uerba uitæ multi plicet. Poteſt
hoc & de hereticis accipi: ꝗ prudẽtiũ uiroꝶ dicta nõ capiũt: ſed ſe ad diſputatões cõtrarias pᷣparätes
& initiũ & fſinẽ loquẽdi: uãitate: tumultu: errore cõuoluũt: & cũ nihil ſciät Ioquũt᷑ plura qua noru. ,
CLaboꝛ ſtultoꝛum affliget eos:qui neſciunt in vrbem pergere. CCũ ſupioribus ẽt huc i=- 71
ge uerſiculũ. Aut generaliter de oĩbus ſtultis ꝗi gnorãt deum. Aut ſpũaliter de hereticis. Diſputãtẽ
lege Platonẽ: Ariſtotilis euolue nerſucias. Zenonẽ & Carneadẽ diligẽtiꝰ intuere. & ꝓbabis ueꝑ e? ⸗
. . dr:labor ſtultoꝶ affliget eos: ueritatẽ quidẽ oĩ ſtudio ꝗᷓſierũr.ſʒ ga n habuerũt ducẽ & pᷣuiũ itine . 7. F
„ rIis: & humanis ſenſibus rati ſũt ſe cõpᷣhendere poſſe ſapiam ad ciuitatẽ minime puenerũt: de qua iinn
— pſalmo di:Dñneĩ ciuitate tua imaginẽ eoꝶ diſipabis. Oẽs. n. umbras & diuerſas imagiĩes atq; pſonas
4 quas ſibi ĩ diuerſis uel uariis dogmatibꝰ ĩduerũt ĩ urbe ſua dñs diſſipabit.de qua & alibi ſcribitur flũi
i nis iĩpœtꝰ lætiſicat ciuitatẽ dei. & ĩ euãgelio: ñ põt ciuitas abſcõdi ſupra mõtẽ poſita: & in Eſaia: ego
t ciuitas firma: ciuitas q; ñ oppugnafr᷑. Siqdẽ hãc ueritatis & ſapiæ ciuitatẽ cũ firma ſt & robuſta: oẽs ſa 4– H
3 piẽtes ſeculi: & heretici ĩpugnare conãt᷑: Et qd de phyloſophis diximꝰ:hoc idẽ ẽt d hereticis 2-ð S
. fruſtra laborẽt & affligãt᷑i ſtudio ſcripturaꝶ: cũ ãbulẽt 1 deſerto: & ciuitatẽ ĩuenire ñ ual eãt:d quo/
rtũ errore & pſalmiſta cõmẽorat dhicẽs. Errauerũt ĩ deſerto: & uiã ciuitatis & hitatõis eiꝰ nõ iuenerũt.
. Abe tibi terra cniꝰ rex eſt puer:⁊ cniꝰ pꝛincipes mane cõmedũt: Beata terra cuius rex nobi ””ÿẽ .
D lis ẽ: ⁊ cuiꝰ principes veſcunt᷑ in tpe ſuo ad reſiciẽdũ ⁊ nõ ad luxuriq. CVidetur ꝗdẽ repro prrpatn = dT
. bare iuuenũ̃ prĩcipatũ: & luxurioſos iudices cõdẽnare: ꝙ i altero p ætatẽ ſit ĩfirma ſapia. In aliis eti ä ,Ne,
5 — matura ætas delitiis eneruet᷑.Et ecõtrario pricipẽ ꝓbare bõis moribꝰ & liberaliter ĩſtitutũ & eos uu
diceꝓs p̈dicare: q neqᷓꝗᷓ noluptatẽ negotiis ciuiũ pferãt. S3 poſt multũ laborẽ & adminiſtrationẽ rei/
5 ppublicæ cibũ cape ꝗqᷓſi neceſſitate cogãt᷑tueꝶ mihi ſacratiꝰ ꝗd latere uidet᷑ ĩ a:ꝙ iuuenes dicat᷑ ĩ ſcri · Lrlh, ₰„
ptura: ꝗq a ueteri auctoritate deſciſcũt: & cana parẽtũ pᷣcepta cõtẽnũt:ꝗ neglecto mãdato dei: cupiüt S
ſtatuere traditiões hoĩuz: de ꝗbꝰ& ĩ eſaia iſraheli dñs cominat᷑: eo ꝙ noluerit aqꝗᷓs ſiloe qᷓ uadũt cũ ſi
lẽtio Et ad ueterẽ piſcina uerterit: eligés ſibi fluẽta ſamariæ & gurgites damaſci. Et dabo ĩqt iuue-
u nes pᷣncipes eoꝑꝶ: & illuſores dñabũt᷑ eis. Lege danielẽ: & uetuſtũ dieꝶ iuenies deũ. Lege reuelatõeʒ
apocalipſiʒ Iohis: & caput ſaluatoris cãdidũ ut niuẽ: & qᷓſi lanã albã repies. hieremias quoq; ꝗ ſapis ⸗
⸗ erat: & cani eiꝰĩ ſapiĩa reputabãt᷑:phibet᷑ iuuenẽ eẽ ſe dicere.Vhe ergo tertæ cuiꝰ rex ẽ diabolꝰ: q ſep
reꝶ nouaꝑ cupidꝰ: ẽt ĩ abſalõ aduerſũ parẽtẽ rebellat. Qui iudices & pᷣncipes eos hẽt:ꝗ amãt huiꝰſæ? y„„ 3 215)
4 culi uoluptates: q anq̃ dies mortis aduẽiat dicũt: mã ducemꝰ& bibamꝰcras. n.moriemur. Ecõtra btã
9 terra eccłiæ: rex cuiꝰ xp̃s ẽ filꝰ ĩgenuoꝶ:de abrahã Iſaac:& lacob:ꝓphaꝶ quoq;ʒ oĩuʒ ſtirpe deſcẽddes–Y
ꝗqbꝰpctm̃ ñ fuit dñatũ:& ob id uere fuere liberi:ex ꝗb'nata ẽ uirgo liberior ſcã maria: nullũ hñs fru- Ppin Dea ee. e
8 cticẽ: nullũ germẽ ex latere: ſ̊ totꝰfructꝰeiꝰerupit ĩ florẽ:loqᷓntẽ ĩ cãtico cãticopꝑeego flos cãpi & li-
liũ cõualliũ.Prĩcipes quoq; eiꝰſũt apoſtoli & oẽs ſctĩ ꝗ regẽ hñt filiũ igenuoꝶ: filiu liberæ i de ãcil
1 la agar:ſʒ de ſarræ libertate gñatũ. Nec cõmedũt mane nec uelociter:ñ.n.ĩ pnti qrũt ſæculi uolupta
tẽ: ſ̊ tpe ſuo mãducabũt: cũ retributõis tpᷣs euenerit: & mãducabũtĩ fortitudine: & nõ ĩ cõfuſiõe: oẽ
4 bonũ pñtis ſæculi cõſuſio ẽ: futuri uero ppetua fortitudo. Tale qd ĩ Eſaia dicitur. Qui ſeruiunt mihi
üG6 mãducabũt:uos autem eſurietis. Et iterum. Ecce qui ſeruiũt mihi lætabũtur: uos aüt cõfundemini.
H CIn pigriths humiliabitur contignatio:⁊ in infirmitate manuum perſtillabit domus. 16
„ CDom nra q cũ ſtatu hoĩs creata ẽ:et hĩtatio quã hẽmꝰĩ cælis:ſi pi gri ſumꝰet ad bõa opa tardiores
GèG hũiliabit. Et oĩs cõtignatio qꝗᷓ hẽt culmẽ portare ſublime: ad terrã corruẽs hĩtatorẽ ſuuʒ opprimer.

¶. iber primus..c.xi.

Cũqʒ auxiliũ manuũ uirtutũq; torpuerit: oẽs deſup tẽpeſtates: & nimboꝶ ad nos turba prũpet. Por
ro ꝙ in uno hoie interpᷣtati ſumus: melius poteſt ſup eccleſia accipiiq ꝑ negligẽtiã pricipũ: omnis

eius corruat altitudo: et ibi uitioꝶ illecebræ ſint: ubi tegmen putabatur eſſe iirtutum.
CIn riſu faciunt panem ⁊ vinum vt epulentur bibentes ⁊ pecunie obediunt omnia.
CEſtimo ex ſupioribꝰpẽdere ꝙ ſeqt᷑ᷣ:In pigritia.n.& ſecordia mgro& hũiliari eccleſiã: & culmẽ eiꝰ
cõcidere & tigna pflui ſupra expoſuimꝰ. Nũc ergo de eiſdẽ magiſtris loꝗt᷑. Et ꝗa uiſus fuerat accuſa
re eos cur tacerẽt: & ñ uterẽt᷑ officio mgr̃oꝑꝶ:eppi & pᷣſoyteni ĩ eccleſia cõſtituti ñ laborarẽt ĩ ſermöe
doctria: ꝙ & tit? cõmonetr᷑ ut faciat & timotheo pcipit᷑ ne graʒ negligat ꝗᷓ p ipoſitionẽ manꝰacae
perat:ſed ĩ eo ſe exiſtimarẽt pᷣſbyteros & epᷣos ut ſallaria acciperẽt: & multi pceptores honorẽ dupli
cẽ ꝗrerẽt: qꝗ laborãtibꝰĩ doctria & ſermone debet᷑. Nũc ecõtrario accuſat eos:q loquũt᷑ ꝗqdẽ ĩ eccleſia
& docẽt populos:ſʒ ea docẽt qᷓ populũ audire delectet: ꝙ pctõrẽ palpet ĩ uitio:& ſtrepitꝰcõcitet au/
diẽtiũ:nõ ne qñ ĩ eccleſia laſciuit orator & btitudinẽ & regna cæloꝑꝶ pollicet᷑ multitudini: uidet᷑ ti-
. bi ſi riſu panẽ facere: & uinuʒ i lætitia miſcere bibẽtiũ: ſiue ꝙ ip̃i ꝗ doceãt diuitias: & cibos & opes p
Aelectabilia ꝓmiſſa cõqrãt. Siue ꝙ eccleſiæ panẽé: ꝗ pãis lugẽtiũ ẽ: & ñ ridẽtiũ: bti ꝗppe lugẽtes: qm

ꝙ eloqntiæ & oroni:ꝗᷓ uerboꝶ ſit frõde cõpoſita facile uulgꝰcedat ignobile. Aliter. ꝗ hnñt ſpõſũ apd

mẽtis expectat: ita ꝗ largit᷑ egẽtibꝰ ñ granũ ſeminis: ſʒ ipᷣm panẽ ſent fœnore quodã muluplicatio/
nẽ illiꝰpᷣſtolãs: & cũ dies iuditiĩ aduenerit multo ãpliꝰꝗᷓ dederat repturꝰ. Aliter:i quocuũq; hoie illaʒ
aquã uideris de ꝗᷓ dr: flumĩa de uẽtre eiꝰ fluẽt aq uiuæ: ne te pigeat panẽ ſapiæ: panẽ rõnabilẽ: paneʒ

ip̃i ridebut ĩ lætitia gaudioq; cõficiaf. Qd àt ſeꝗt᷑ pecuniæ uel argẽto obœdiũt oĩa: dupliciter ẽ ĩtel

ligẽ dũ:uel ipᷣos doctores:poſtꝗᷓ adulatiõe ditati ſũt: regnũ ĩ populo eẽ:uel certe ꝗa argẽtũꝓ ſermöe
ſemp accipit᷑: eloqa.n. dñi eloqa caſta argẽtũ igne examinatũ terræ: purgatũ ſeptuplù: hoc aſſeuerat

m

ſe: & pꝓpterea lugere & ieiunare ꝓhibẽt᷑: ĩ riſu faciũt panẽ a quo riſu & iſaac nomẽ accepit: & i lætitia
bibẽtiũ uinũ pᷣparãt.Oĩs itaq; uir ſctũs ꝗ ut xpᷣs pᷣcipit magiſter eccleſiæ eſt: in riſu & lætitia panẽ fa/
eit: & uini pocula miniſtrat in gaudio: Argentum quoq; cui obœdiũt oĩa: ꝗnq; illa de euangelio &
duo & unũ patriſfamiliæ talẽta: & decem minæ quæ ſeruis in negotiatione creduntur.

¶ In cogitatiõe tua regi ne maledicas:⁊ ĩ ſecreto cubiculi tui ne maledixeris diniti.Quia aues

celi poꝛtabunt vocẽ tua:⁊ qui habet pennas annuntiabit ſniaʒ.⁊ ſimplex pꝛeceptum ediſicat au
dientes:ne ira ⁊ furore ſuperati i maledictum ⁊ detractionez regum ⁊ pꝛincipum pꝛoꝛũpamus.

CQuia cõtra ſpẽ ĩterdũ euenit:ut his qbꝰmaledicimꝰnũtiet᷑: & ĩcurramꝰpiculũ imoderatõe liguæ
Qckãt ait aues cæli afferẽt uocẽ: & hñs pẽnas änũtiabit uerbũ. Ipbolice ẽ itelligẽdũ: quo ſolemus

dicere.ẽt ip̃os parietes: ꝗqbꝰcõſciis aſtãtes Ioꝗmur:qᷓ audierit ñ celaturos. Sʒ melieſt hic audire pᷣce⸗/

ptũ ut ſciamꝰ nobis eẽ mãdatũ:ñ ſolũ cõtra xpᷣʒ temere nihil loꝗndũ: ueꝶ ẽt archanis cordis quis
uariis tribulatiõibꝰcoartemur nihil blaſphemũ: nihilq; ĩpiũ ſẽtiẽdũ ſit.Et ꝗa dilectionẽ q xp̃o exhi

bemꝰdebemꝰ& ꝓpxio(diliges ꝗppe dñm deũ tuũ & pximũ tuũ ſicut teipᷣm)ẽt hoc iubet᷑:ne poſt re/

gẽ de ſctĩs quoq;ʒ facile detrahamꝰ: & eos quos uiderimſcĩa: ſapia: uirtutibꝰditatos. Iliguæ mordaci-
tate rodamꝰ: ꝗa ageli ꝗ terrã circũeũt: & ſũt adminiſtratorii ſpus: & ĩ zacharia loquũtur circuiummus

terram: & ecce ommis terra habitatur & ſilet: inſtar auium noſtra uerba & cogitationes ad

R / len perferant: & ꝙ clam cogitamus: dei cõſciam non latere. CAPITVLVM. XI.

Itte panẽ tuũ ſuꝑ trãſeũtes aqs:qꝛ ꝑ multa tpa iuenies ilũ. C ad elemoſynã co/

1

hortat᷑: oĩ petẽti dãdũ ſit: & ĩdiſcrere faciẽdũ bñ. Qũo.n.ꝗ ſup irrigua ſeminat: fructũ ſe/

prare ſermonis. Si. n. hoc freqᷓnter feceris iuenies te nõ ĩ caſſũ doctrinarũ ieciſſe ſemẽtem:tale qd in
eſaia dictũ puto. Beatꝰqui ſeminat ſup aqᷓs: ubi bos & aſinꝰ calcãt: ꝙ ille magiſter beatitudine dign“

„

*

beNd

habeatur: qui ſuper irriguuʒ pectus ſeminet audiẽtiũ: tã de iudæis quã ex gẽtibꝰpopulo cõgregato.
CBa partes ſeptem nec non ⁊ octo:quia ignoras quid futurum ſit mali ſuper terram. 1
¶ C/Pattes ſeptẽ & octo damꝰ qñ ſic e&qᷓ ſeptẽ diebꝰuoluũtur diſponimꝰut p hæc ad bõa æterna ueni

–

₰ .
EEEhEEEH
9 4 rLZ
5 2

amꝰ. Et ĩ ezechiele ſeptẽ & octo gradꝰad tẽpli legũt᷑ aſcẽſũ: & pꝰalphabeticũ illũ pſalmũ.i. cẽteſimũᷣ

octauũdecimũ: ꝗndecĩ graduũ pſalmi ſtip quos pᷣmũ erudimur ĩ lege.& ſeptẽnario nuũero expleto
poſtea p ogdoadẽ ad euãgeliũ ſpe tẽdimꝰuel ſcãdim. pcipir᷑ ergo ut ĩ utrũq; teſtm̃: tã uetꝰ.ſ.qᷓ nouũ ⸗

cũq; loco ceciderit ibi erit. Serua mãdata q tibi ſupiꝰ ſt pᷣcepta:ut nubes ſup te fudãt ĩbrẽ

ſuũ: ubicũq;.n.tibi locũ pᷣparaueris futurãq; ſedẽ: ſiue ad auſtru: ſiue ad boreã: ibi cũ mortuꝰſueris p-

mãebis: aliter: ppterea ſupra diximꝰ: mitte panẽ tuũ ſup faciẽ aq́: & oĩ petẽti te tribue: qa & nubes cũ
plenæ fuerit diuitias ſuas mortalibꝰlargiũt: & tu qſi lignũ: quis lõgeu ſis ñ eris ĩ ppetuũ: ſʒ ſubita ut
uẽtoꝑ:ita mortis tẽpeſtate ſubuerſus: ubicũq; cecideris:ibi iugiter pꝑmũebis: ſiue te rigidũ & trucẽ:ſi

X e* 2 1 aren Er 5 Ke 7 rr. A E., E, , Ue C etnete

ocd ſuſcipiẽtes euãgeliũ:ſ̊ eãdẽ ſeptẽnario nũero ñ tribuut: legẽ ueterẽ reſpuẽtes. Nos igit᷑ uttrich
teſtõ credamꝰ: nõ.n. poſſumꝰdignos cruciatꝰ: dignãq; pœnã iã nũc mẽte cõpræhẽdere: ꝗᷓ repoſita ẽ&
his ꝗ uerſantur ĩ terra: iudæis atq; hereticis: e duobꝰaſteꝶ denegãtibꝰ: hebrei huc locũ ita ĩtelligũt:
A ſabbatũ & circũciſionẽ ſerua: ne ſi hoc forte nõ feceris ĩopinatum tibi ſuperueniat malum. .
Si replete fuerit nubes ibꝛẽ ſuꝑ terrã effũdẽt.ſi ceciderit lignũ ad auſtrũ aut ad aglonẽ:ĩ quo

1. prari ueneratiõe credamꝰ. Iudæi dederũt ptes ſeptẽ credẽtes ſabbato: ſz ñ dederũt octo: reſurrectionẽ? —
Qiei dñici denegãtes. Ecõtrario martiõ & mãicheꝰ: & oẽs ꝗ ueterẽ legẽ rabido ore dilaniãt: dãt ptẽ ”

% — —ä

— ☛—, ——— — —

NNQAü neſcim aduerſa cõſurgũt. Sʒ oportũe ĩportũe dei ſermo ẽ pᷣdicã dꝰ. nec fidei tpe aduerſarũ nubiũ

poteris: q factor ẽ oĩuʒ: ex quo docet cõtraria ñ timda: nec temere de uẽtis & nubibꝰꝗᷓ ſupra diximus

— ———

uaunidqgebis deũ preʒ: dulciſſimã lucẽ: uidebis xp[z ſolẽ iuſtitiæ. Porro ſi & multis ãnis uixeris: & oĩa bona

BGuper Eccleſiaſten.

ue clemẽtẽ & miſericordẽ ultimũ tp̃ᷣs ĩuenerit. Aliter:dr ĩ pſalmis:ad deũ vitas tua uſq; ad nubes.Et ĩ
eſaia peccãti deꝰuineæ cominat᷑:mãdabo nubibꝰmeis:ne pluãt ſup eã ĩbrẽ. Nubes igr̃ fũtꝓphᷣæ: & oĩs
uir ſcũs: ꝗ cũ plures ĩ corde ſuo cõgregauerit diſciplinas: tũc ualebit p̃cepta pluere doctrinaꝶ: & dice
re.Expectet᷑ ſicut pluuia ſermo meꝰ:& effũdẽt ſupꝑ terrã ĩbrẽ:ad quã ẽ dictũ. Audiat terra ba oris mei
Qd ãt ſeqt᷑:ſi ceciderit lignũ ad auſtꝑaut ad aqlonẽ:i loco ubi ceciderit lignũ ibi ent:illud de abba- HM
cuch ſumam?exẽplũ:ĩ quo ſcribit᷑:deꝰde themã ueniet: ꝙ alii ĩterpᷣtes ediderũt. deꝰab auſtro ueniet:ss·
ꝗ̃tũ ego æſtio ſp ĩ bonã ptẽ auſter accipit᷑tuñ & ĩ cãtico cãticoꝶ dr.Exurge aꝗla hoc ẽ recede:& abi:
& ueni auſter: lignũ igi ꝙ ĩ hac uita corruerit: & cõditiõe mortalitatis fuerit ĩciſũ aut peccauit añn dꝛuz
ſtaret ĩ pte boreæ poſtea ponet᷑:aut ſi dignos auſtro fruct'attulit: ĩ plaga iacebit auſtrali. Nec ẽ aliqd lii
gnũ ꝙ n ad aqlonẽ ſit aut ad auſtrũ. hoc ꝗdẽ ſignificat & illd qd ſcriptũ ẽ ĩ eſaia dicã agloni adduc: &&
auſtro noli ꝓhibere. nũqꝗᷓn. auſtro & orientali uẽto p̃cipit᷑ ut adducãt:qa apd alias plagas eẽ eos opzʒ
qui ad orientem & ad auſtrum poſtea deducantur. Aquilo ad auſtrum adducit & africus ad orientẽ
habitatores ſuos: Nec enim poſſunt proficere ſi in priſtinis ſedibus perſeuerent. .
CQui obſeruat vẽtũ nõ ſeminat:⁊ ꝗ cõſiderat nubes nũq metet. ¶Qui cõſiderat cui bñ⸗/
faciat: & ñ oĩ petẽti ſe tribuit: ſæpe pᷣterit eũ ꝗ mœret᷑ accipe.Aliter.ꝗ tm̃ eo tpe uerbũ pᷣdicat:quo po
pubalibẽter auſcultat: & ſcda aſpirat aura: rumoris ſator negligẽs & ignauꝰ agricola é. In ip̃is. n. ꝓſpis

coöſiderãda tẽpeſtas de qᷓ ĩ puerbiis dĩ: ſicut pluuia uehemẽs & ĩutilis ſic ꝗ dereliquũt ſapiam: ĩpieratẽ
laudãt. Abſq; cõſideratõe ergo nubiũ & timore uẽtoꝶ ĩ mediis tẽpeſtatibꝰſeminãdũ ẽ:nec dicẽdũ il/
lud tpᷣs:utile hoc cõmodü: cũ ignoremꝰꝗ uia:& qᷓ uolũtas ſit ſpũs uniuerſa diſpenſantis. 1—
CQño ignoras qᷣ ſit via ſpũs ⁊ qũo cõpigãt᷑ oſſa in vẽtre pᷣgnãatis:ſic neſcis opera dei:g fabrica
tor eſt omniñꝗ6d. CSicut neſcis uiã ſpũs & aĩæ ĩgrediẽtis ĩ puulũ & ignoras oſſii & uenasꝶ uarie
tates ĩ uẽtre pᷣgnãtis:quũo ex uili elemẽto corpꝰhoĩs ĩ diuerſas effigies artuſq; uarief: & de eodẽ ſemie ⸗?
alid moleſcat ĩ carnibꝰ:alid duret᷑ ĩ oſſibꝰ:alid ĩ uenis palpitet: alid alliger᷑ ĩ neruis:ita dei opa ſcire ñ·⸗

iudicãdũ: cũ ſuo tenore & curſu debeat ſator pgere:& euẽtũ dñi ſnĩæ reſeruar̃:i cẽ.n.uolẽtis:neq; cur
rẽtis. ſʒ dei miſerẽtis. C Mane ſemina ſemẽ tuũ:⁊ veſpe ne ceſſet manꝰtua:qꝛ neſcis ꝗd ma
gis oriar᷑.hoc an illõ:? ſi vtrũqʒ ſimnl melierit:dulce lumẽ ⁊ delectabile ẽ oculis videre ſolẽ. Si
anis multis uixerit hõ:⁊ ĩ his oĩbꝰletꝰfuerit:meminiſſe dʒ tenebꝛoſi tꝑis:⁊ dieꝝ maloꝝ ꝗ cũ vene
rint arguẽt᷑ pᷣteritt. ¶ Ne eligas cui bñfacias:ſʒ & cũ bñfeceris nũqᷓ a bono ope deſiſtas: matuti
nã iuſtitiã ueſp ĩueniat: &Q ueſpi mĩam ſol ortꝰaccumulet. Incertũ ẽ.n.ꝙ opꝰ magis placeat deo: & ex “
A tibi fructꝰ iuſtitiæ pᷣpet᷑.Põt at accidere ut ñ unũ ſʒ utrũq;ʒ placeat eo.aliter: & 1 adoleſcẽtia & in
ſenecta equ'tibi labor ſit: ne dicas dũ potui laboraui:debeo ĩ ſenecta reqeſcere:neſcis.n.utruʒ ĩ iuuẽta
an ĩi ætate lõgeua placeas deo-Med i ſenectute cõtinẽtes uocãdi ſũt:ꝗ ĩ iuuẽtute luxurioſe uixerunt:·
necꝓpdeſt adoleſcẽtiæ frugalitas:ſi ſenecta ducat᷑ ĩ fluxu.In ꝗᷓ.n. die iuſtꝰerrauerit: ueteres eu iuſtitiæ
a morte liberare ñ poterũt. Qd ſi iuxta utrãq; ĩterpᷣtationẽ ſp bñfeceris: & oĩ ætate eq̃lẽ curſũ hũeris:

₰
„

huüeris: uel bõa opa ppetraris: & ſcieris te ſp morituꝶ: & añ ocłos tuos tænebraꝶ ſp uerſet᷑ aduẽtꝰ:pp
ſẽtiĩa q̃ſi fluxa fragilia & caduca cõtẽnes.Simachꝰſinẽ huiꝰſnĩæ ita ĩterp̃ tatꝰẽ.ſi ãnis multis uixerit hö: e, 2ccE
& ĩ oĩbꝰlætꝰ fuerit: recordari debet dies tænebraꝶ: qa multæ erũt:ĩ ꝗbꝰoĩbꝰ ueniet eẽ deſiner᷑. aliterꝛre
promittit ĩ alio ſcripturæ loco deꝰdicẽs: dabo uobis pluuiã tẽporaneã: & ſerotinã:uetꝰ.ſ.teſtamẽtũ
& nouũ: & utroq; ĩbre uos irrigabo: & uñ nũc admonemurut ſic legamꝰlegẽ ueterẽ ne euãgeliũ cõ⸗
tẽnamꝰ: ſic qamꝰ ſpũalẽ ĩ ueteri ĩſtro ĩtelligẽtiã: ne ĩ euãgeliſtis & apłlis hoc tm̃ʒ putemſõare ꝙ; legik
ignorare.n.nos ĩ quo magis ſcĩa nobis a deo tribuat᷑ & gra:fſœlicẽq; eẽ eũ:ꝗ utrũq; eũ ĩ cõe ſotiauerit
& q̃ſi unũ corpꝰeffecerit:ꝙ ꝗ fuerit cõſequutꝰuidebit lucẽ:uide Nt xpC[ʒ ſolẽ ĩuſtitiæ: & ſi ãnis plurimis
nixerit:ĩ ſũma lætitia & exultatiõe uerſabit hñs ſciaʒ ſcripturage: & magis ad hũc laborẽ recordatiöe
futuri iuditii cõpellet᷑:qa ppetuũ tænebraꝶ tp̃s adueniet: & æternæ pœnæ parabũf eis: qꝗ ſemĩauert
mãe et ad ueſpaʒ:et neꝗqᷓ utrũq; ſotiarũt: nec uiderũt lucẽ neq;ʒ ſolẽ: uñ ip̃ lum̃ egredit᷑. CA. XII.
AKer iram tuam a coꝛde tuo:⁊ amone malitiam a carne tua. Adoleſcentia enim ⁊ vo ꝭ/ a⸗
Alluptas vana ſant. Memento creatoꝛis tui in diebus iuuentutis tue. Antequaʒ veniat

tös afflictiõis: æ appꝛopinquẽt ãni de ꝗbus dicas nõ mihi placcr. CIn hocca- ðè
pitulo diuerſa oĩuz explanatio fuit: & toõt ſniæ pœne: quot hoĩes: uñ qꝗa lõgũ ẽ opinaijocs
oĩuʒ recẽſere: & argumẽta ꝗb'ſnĩas ſuas approbare uoluerĩt explicare: ppe tes uniꝰuoluminis ẽ: ſuffi
ciatp dẽtibꝰſignificaſſe ꝗd ſẽſerĩt: & q̃ſi ĩ qᷓdã breui tabella:ſit pixiſſe terraꝶ:totiuſq; urbis uaſtitatẽ: &
ãbitꝰocceani ãguſto mſtraſſe cõpẽdioihebrei ad iſrael æſtimãt ptinere mãdatũ:cui pᷣcipit ut fruat᷑ 3
diuitiis ſuis: & añꝗᷓ ei captiuitas adueniat: adoleſcẽtiã ſenectute cõmutet:ꝗcꝗd delectabile uel iocũdũ
tã cordi ꝗᷓ oculis appuerit: eo dũ ĩ pmptu ẽ abutat᷑.Ita tñ ut ſe nouerit ĩ oĩbꝰiudicãdũ: ut tã cogitatio
nes malas ꝗᷓ libidies fugiat: ſciẽs ſtultitiã adoleſcẽtiæ copulatã: recordeturq; ſp creatoris ſui anꝗᷓ dies
babyloniæ: ac romanæ captiuitatis adueniãt: ĩ qbꝰhre ñ poterit uoluptatẽ. Et totum hüc locũ ab eo

4

quo ait: anꝗᷓ tænehreſcat ſol & Iuna & ſtellæ: uſq; ad eũ locũ ĩ quo ſcriptura cõmemorat: & cõuertet

Liber primus. c. xii.

puluis ĩ terrã ut erat: & ſpũs reuertet᷑ ad deũ: ꝗq dedit illũ: ſup ſtatu ſuæ cõditõis: exẽpla noĩat. quæ qa
ut ſupra diximꝰlacinioſa ſũt & plixa: ſtrictĩ a nobis breuiterq; tãgẽt᷑: lætare ergo ĩ inuẽtute tuao iſił:

4

& fac illa uel illa d ꝗbꝰiã dictũ ẽ.Añq captiuitas ueniat: & añꝗᷓ tuꝰ honor recedat & gloria: & iudices

ſci tui:quos i ſole luna & ſtellis ĩtelligi uolũt auferãt.Añqᷓ ueniat nabuchodonoſor: ſiue titꝰ ueſpaſiäi

filiꝰ: accitꝰa pphetis: & eorũ uaticinia cõpleat᷑:i die qᷓ ãgeli tẽpli pᷣſides recedẽt: & turbabunt robuſtiſſi

mi qq; ĩ exercitu tuo: & ocioſa erũt eloqa mgroꝑ: & ppbæ ꝗ de cælis ſolebãt viſionũ ſuaꝶ lumẽ acci

pere cõtænebreſcẽt: qñ claudẽt᷑ tẽpli ianuæ: & hũiliabit᷑ hieruſalẽ: & caldæus ueniet: q caru uolucris
ita hieremiæ uocibꝰ puocatꝰ& cõticeſcẽt filiæ catici ĩ tẽplo pſallẽtiũ chori: illo tpe qñ nemẽtes hiero

ſolymã ipi quoq; hoſtes dei magnitudinẽ ptimeſcẽt: & uia dubi ſẽacherib ĩteritũ formidabũt:hoc

.n. dictũ putãt & ab excelſo timebũt & formidabũt ĩ uia. Lætare ergo iſrael ĩ iuuentute rua: añꝗᷓ rüpat᷑
funicułꝰargẽteꝰ:hoc ẽ donec gloria ur̃a uobiſcũ ẽ: añꝗᷓ recurrat catena aurea.i. an ꝗᷓ arca teſtĩ auferat᷑.
Prinuſqᷓ cõterat᷑ hydria ad fõtẽ:& cõuoluat᷑ rota ſup lacũ.i.dõec ĩ ſcã ſcõꝑꝶ pᷣcepta legis: ſpũs ſcĩ gr̃a

ẽ: añꝗᷓ reuertaris ĩ babylonẽ uñ ĩ lübis egreſſus es habrae. Et ĩcipias ĩ meſopotamia cõteri: uñ quõdaʒ

ꝓfect es: oĩſq; grapphiæ q̃ quõdã fueras ĩſpirat reuertat᷑ ad datorẽ ſuũ:hæc iudæi uſq; hodie ediſſer̃t
& ad pſonã ſuã ĩtelligẽtia huiꝰcapituli trahũt. Nos ãt ad ſupioris diſputatõis ordinẽ recurrẽtes ſin/

— 5
O. N ℳ ü EE .
„“ 4 . „

ciſſimã: & lætari debere hoĩeʒ ĩ diebꝰuitæ ſuæ: oĩq; ſtudio carpe uoluptatẽ: gruere.n. noctem mortis
æterni: qñ nᷣ liceat pfrui cõgregatis: & q̃ſi umbrã uniuerſa ꝗᷓ hũimꝰptraãſire. Nũc ergo hoĩeʒ cohortat᷑

& dicit.o adoleſcẽs añꝗᷓ tibi ſenectꝰ& mors ĩgruat:lætare ĩ iuuẽtute tua: & ꝗqcꝗd tibi corde bonuʒ: &

aſpectu iocũdũ uidet᷑ aſſume: fruere: ut libet mũdi rebꝰ. Rurſũ ne putaret᷑ hæc dicẽs hoĩeʒ ad luxuriã
DpDruocare: & ĩ epicurri dogma corruere: ſuſpitionẽ hãc abſtulit ĩferẽs: & ſcito qm̃ ſup oĩbꝰ his adducet

S

Pl⸗ „ ðè ct

P .— e te deꝰi juditiũ:ſic ĩꝗt abutere mũdi rebꝰ: ut ſcias te ĩ ultimo iudicãdũ:& repelle irã a corde tuo: & aufer
r-- malitiã a carne tua: qa adoleſcẽtia & ſtultitia uanitas. In ira oẽs pturbatões animi cõphẽdit: in camis
malitia uniuerſas ſignificat corpis uoluptates. ſic ergo ĩꝗt bõis ſæculi huiꝰ fruere: ne aut deſiderio: aut
S”M P E. carne delinꝗᷓs. Relinqᷓ antiqᷓ uitia qbꝰi adoleſcẽtia tua uanitati ſtultitiæq; ſeruiſti: qa iuuẽta ĩſipiẽtiæ
cvopulata . & memẽto eiꝰ ꝗ creanit te ĩ die iuuẽtutis tuæ: añꝗᷓ ueniãt dies malitiæ: & ãni appropiĩquẽt
SSEEEEib dicas: nö é mihi uolũtas eiꝰ. Semi pater memẽto conditoris tui: & ſic p adoleſcẽtiæ uiã gradere:
ut mortis ultimæ recorderis. Anteꝗᷓ tibi tp̃s adueniat: quo triſtia quæq; ſuccedant.
V0LAñqᷓ tenebreſcat ſol:? lumẽ ⁊ luna:⁊ ſtelle.⁊ reuertãt᷑ nubes pꝰ pluniũã. CSi de gñali cõſu/
e. nid matiõe mũdi accipimꝰ: uerbis dñi hoc capitulũ cõgruit: ꝗbꝰait: erit tribulatio & ãguſtia: qlis ñ fuit a

ricipio creaturæ: ſʒ neq; fiet:ſol.n. tænebreſcet: & lũa ñ dabit lumẽ ſuũ:& ſtellæ cadẽt de cælo:& uir
tes cæloꝶ cõmouebũt᷑:q̃ ſũt cuſtodes domꝰ.ita ut domꝰitelli Zar hic mundꝰ: uiri uero fortes errore
decœpti: & diſſipãdi cõtrariæ fortitudĩes: ꝙ ſi ſpũalis uniuſcuiuſq; cõſumatio ad uitæ huiꝰ finẽ refert᷑:
& ſol & luna: & ſtellæ: & nubes & pluuiæ erꝰeẽ ceſſabt: q mortu fuerit. aliter: lætare adoleſcẽs: o po⸗
ule xp̃iane: & fruere bonis q a deo tibi cõceſſa ſũt: & ĩ oĩbꝰſcito te a dio iudicãdũ:nec putes qa fracti
fut tu ĩſertꝰes ĩ radicẽ bonæ oliuæ: idcirco te eẽ ſecuꝶ: G aufer irã a corde tuo: & a corpe uolupta-
tes: & cæteris uitiis derelictis:memẽto creatoris tui: añꝗᷓ tibi dies malitiæ: d'es ueniat ĩſanabilis:ĩ quo
peccãtibꝰpœnæ ſt p̃patæ:ne cũ peccaueris occidat tibi ſol iuſtitiæ meridiæ: & ſciæ lum̃ ĩtereat: & iplẽ
dor lunæ.i.eccłiæ ſubtrahat᷑: & ſtellæ occidãt d ꝗbꝰ ſcriptũ ẽ:ĩ ꝗbꝰlucetis qſi lůinaria ĩ mũdo rõnẽ ui
tæ cõtinẽtes: alibi: ſtella a ſtella differt ĩ głia:anꝗᷓ reuertãt᷑ nubes pꝰpluuĩã:neꝓphæ ꝗ corda credẽ/
tiũ: ſio pᷣmõe ſuiſq; pluuiis irrigauert. poſtꝗᷓ te ĩbre ſuo ĩdignũ eẽ reſpexeriĩt: reuertãt᷑ ad ſedẽ ſuã: ad
CAQuñ cõmouebũt᷑ cuſtodes domꝰ:⁊ perierint viri fortiſſimi. (eü.ſ.a quo miſſi ſũt.
C¶Caſtodes domꝰaut ſol ĩtelligũt᷑ & luna:& reliquꝰaſtroꝶ chorꝰ:aut ãgeli q huic mũoo pᷣſidẽt: uiri᷑
ergo fortitudiĩs ſiue fortes ut ĩterpᷣtatꝰẽ Simachꝰꝗ pibũt. aut ut aqla trãſtulit errabũt: demões ſẽtiũr a
ſorti diabolo ẽt ip̃i fortiũ ſortiti uo Abulũ: quẽ dñs ſupãs:& ligas iuxta euãgelii pabolã uaſtat do/

mꝰeiꝰ. aliter. cuſtodes domꝰ: q ad corpꝰhoĩs referũt cũcta ꝗᷓ ſcripta ſunt: coſtas ſigniſicari putãt:q; ab

ip̃is ĩteſtia uelẽt᷑:& cũcta uẽtris mollitudo ſeruet᷑:uiros uero fortes crura æſtimãt:ſolẽ Iunã & ſtellas:
ad oculos nares & aures: & totiꝰcapitis ſẽſus coaptãt: hoc ãt iõ qa ĩferiꝰneceſſitate cogũtur:non de an
—+ . elis et demonibꝰ: ſole: luna:et ſtellis: ſed de omnibus membiis ĩtelligere quæ ſequũtur.
SSBeeEEE Etocioſe erũt molẽtes iminuto nno:⁊ ↄtenebꝛeſcẽt uidẽtes ꝑ foꝛamia. In cõſumatiõe
— mudi:cũ refrigeſſerit multoꝶ charitas: et ĩimiutæ ſuerĩt aiæ mgr̃o&: qᷓ pñt cæleſtẽ cibũ pᷣbere credẽti
bꝰ: trãſlateq; ſer tĩ cæleſtia: tũc ĩcipiẽt hi ꝗ ex pte ĩ hoc mũdo ĩtuebãt᷑ lumẽ ſciæ ĩuolui tænebris:ſic
.pn.moyſi ꝗr:ponam te ĩ ſoramiĩe petræ:et ſic poſteriora mea uidebis. Quãro magis unaq aĩa p fo/
ramẽ et q̃ſdã tænebroſas cauernas aſpicit itatẽ: aliter: duæ molẽtes ſũt e ꝗb unã rapi: alterã dereliꝗ
euãgeliũ ñ tacet. Quæ cũ ĩminutæ fuerit: atq; ceſſauerĩt: neceſſe ẽ ut oẽ lumẽ ſcĩæ auferat᷑:aliter ceſſare
molẽtes ꝗa ĩminutæ ſũt.de dẽtibꝰdictũ putãt. Qd cũ extrema ſenectꝰ aduenerit: dẽtes quoq;:aut atte
rũtur: aut decidũt quibꝰ pmoliti cibi ĩ aluũ trãſmittũtur: tænebreſcere aũt uidentes in foraminibus
oculos arbitrantur: ꝙ & cõfectis calliget aties et ĩtuit obſcuretur. (oẽs filie carminis.
CSCt claudẽt hoſtia ĩ platea i hũilitate vocis molẽtis:⁊ cõſurgẽt ad vocẽ uolucris:ꝛ obſurdeſcẽt
CCũ uox molẽtis fuerit ĩfirmata:& magrt̃oꝶ doctrĩa ceſſauerit cõſeqᷓnter ceſſabũt oĩa.Inter q & ho
ſtia caudentur

gula conabimur expſanare. Lætare iuuenis ĩ adoleſcẽtia tua: & cætera. Dixerat lucẽ mũdi huieẽ dul-

— ye

lud ſiat. Funiculũ ãt argẽti:cãdidã hãc uitã & ſpiramẽ ꝙ; nobis ĩ ſæculo tribuit᷑ oñdit.recurſus quod ⸗

cõnoluta:aqᷓ uſus ĩtercipit᷑.Ita ut cũ funiculꝰargẽti fuerit ĩterruptꝰ:& aĩæ & unũ recurrerit ad fõtẽ ĩteri

R

Super Eccleſiaſten.

ſtia claudẽt᷑ ĩ platea ut inxta fatuas euãgelii uirgĩies:unuſqſq; ſuas hẽat ſuæ plateæ ianuas: & ille oleũ
emere ñ poſſint:uel certe fatuis uirginib circũeũtibꝰĩ platea claudẽt cubiculũ ſpõſi qᷓ cũ eo ĩtrauerĩt
ſi.n. arta & ãguſta uia ẽ ꝗᷓ ducit ad uitã: & lata & ſpatioſa qꝗᷓ ducit ad pditionẽ. Recte refrigeiata charita
te multoꝶ hoſtiuũ doctriaꝶ claudet᷑ ĩ plateis. ſeqnti ãt uerſiculo ĩ eo qd au: & cõſurgẽt ad uocẽ uolu/
cris:ſiue paſſeris:utamur ſi qũ uiderimꝰpcõrẽ ad uocẽ ep̃i: uel pᷣſbri ꝑ pniaʒ cõſurgẽtẽ:põtr quoq; hoc
extraordĩarie tã etſi cõtextũ capituli ñ ſeqᷓmur: & de legitima reſurrectiõe accipi: qñ ad nocẽ archage
li reſurgẽt mortui:nec mirãdũ ſi ãgeli tubã paſſeri cõparemꝰ:cũ oĩs uox ad xpʒʒ cõpata ſit tenuis & ꝗᷓ/
tũ cũ meo poſſũ aĩo recordati:nũꝗ paſſerẽ ĩ malã paitẽ legiſſe me noui:loꝗr̃ ĩ decio pſalmo iuſtꝰ. Iun = AE
dño cõſido qũo dicitis aiæ meæ: traſmigra ĩ mõtes ſicut paſſer: & alibi: uigilaui & fa.ſ.ſi.p.ſ.ĩ te.nec ñ . le /
ĩ alio loco: &. n. paſſer ĩuenit ſibi domũ: alii clauſas ĩ plateis ianuas ĩfirmos ſenis greſſus accipi uolüt. ecäl
ꝙ ſp ſedeat & ãbulare ñ poſſit:hũilitatẽ ãt uocis molẽtis de mãdibulis ĩterpᷣtãt᷑:ꝙ cibũ terere neꝗant
& uix ſpũ coartato uox etenuis audiat.porro cõſurgere eũ ad uocẽ uolucris ondit: ꝙ frigeſcẽte iaʒ
ſãguie & huᷣore ſiccato: qbꝰmaturis ſoporaliter: ad leuẽ ſonitũ euigilet: noſtiſq; medio cũ gallꝰceci/
nerit: feſtinꝰexurgat:neꝗᷓꝗᷓ ualẽs ſtrato ſæpꝰmẽbra cõuertere. obmuteſcer̃ quoq; ſiue ut melꝰhẽt ĩ he
breo ſurdeſcere ſilias carminũ aures ſigniſicat: qd grauior ſenũ auditꝰfiat: & nulla ĩter uoces ualeãt ſci
xre diſcrimina: nec carminibꝰdelectari. Quod quidem & berzelai loꝗt᷑ ad dauid nolẽs trãſire iordanẽ.
¶Sãʒ ⁊ ab excelſis timebũt ⁊ formidabũt ĩ uia. C deſt ardua ĩgredi ñ ualebũt:& laſſis po/
plitibus ac tremẽti ueſtigio ẽt ĩ plano itinere fluctuãtes: offenſam greſſuum formidabunt.
Floꝛebit amigdalũ ⁊ ipiguabit᷑ locuſta:⁊ cliſſipabit᷑ capparis qm̃ ibit hõ i domum eternitatis
ſue:⁊ circuibit ĩ piatea plãgẽtes. C Amigdalũ ẽ baculꝰ& uirga:ꝗᷓ hieremias ? ꝓphiæ ſuæ uidit
exordio.Impĩguat᷑ locuſta nabuchodonoſor cũ ſuo exercitu: & diſſipabit᷑ capparis amicitia dei cum
hieruſalẽ:qd ãt ſibi uelit capparis cũ de ſingulis cœpimꝰdicere pleniꝰexplicabit᷑.hoc totũ eueniet iſ-
raheli: qa abiturꝰ hõ ĩ domũ eternitatis ſuæ: & a pᷣſidio eiꝰ deꝰ ad cæleſtia reuerſurꝰ: quo abeũte in ta/
bernaculũ ſuũ:circuibũt ĩ platea flẽtes: & hoſtiũ obſidiõe uallatũ.p methaphorã ẽt nũc d mẽbris ho
minis eccłiaſtis pᷣmo ẽ: ꝙ cũ ſenectꝰaduenerit: capillꝰ ĩcãuerit ĩtumuerĩt pedes: libido refrixerit: & hõ
morte fuerit diſſolutꝰ:tũc reuertat᷑i terrã ſuã:& ĩ domũ æternitatis ſuæ:ſepulchro:exequiiſq; rite cle 4
bratis plãgẽtiũ funꝰtutba pᷣcedat: florẽ ãt amigdali:ꝗᷓ nos ꝓ canis poſuimꝰ: qdã ſerã ſpinã õ
de creſcẽtibꝰnatiũ carnibꝰipina ſubcreſcat & floreat.Porro ĩ eo ꝙ ait ĩpĩguabit᷑ locuſta:ĩ hebreo ſcri/
ptũ ẽ:hãaguth:ꝙ uerbũ apud eos ãbiguũ ẽ: põt.n. & locuſta traſſferri. Quo igr̃ ĩ hieremiæ pᷣn
cipio: uerbũ ſoceth ſi uariet᷑ accẽtꝰ: & nucẽ ſigniſcat: & uiĩgilias: dĩ ad eũ: ꝗd tu nides hieremia? Et rn/
dit nucẽ: & ait dñs ad eũ: bñ uidiſti ꝗa nigilabo ego ſuꝑp populũ meũ:ut faciã illd uel illd. Et hẽt ethi/
mologiã nucis. Qd uigilaturꝰſit deꝰ& retributuꝰpopulo ꝙ meret᷑ ſmõis occaſio c.lta & nũc ambi⸗
Saital, uerbi p ethimologiã ei idicat mẽbra ſenũ: ꝗa tumẽtia: & podagræ huonbpgrauata: ñ quo oĩ
us ſenibꝰhᷣ nãt: ſ ꝙ plerũq; accidat: & ſynecdochos a pte id ꝙ totũ ẽ appellet᷑:i eo uero ubi nos hẽ⸗ R—11ſ„
mus cappari.ĩ hebreo hẽt habyona: ꝙ & ip̃ ambiguũ ẽ: iterpᷣtaturq; amor deſideniũ cõcupiſcẽtia:ꝛuel· e= P⸗ L.d, Se
cappari ſigniſicat᷑ ut ſupra diximꝰ: ꝙ ſenũ libido frigeſcat: & organa coitꝰdiſſipent᷑:hoc ãt iõ qa hecu
uerba ãbigua cũ ĩ uocabulis ſuis: & amigdalũ & locuſtã & cappan ſonẽt: alid deriuata ſignificẽt: &vp
ſigurã ad ſẽſus:q ſeni cõueniũt deriuãt᷑.Sciẽdũ quoqʒ ꝙ ubi nũc.lxx.ĩterpᷣtes poſuerüt amigdalum:
ipᷣʒ uerbũ ſit ſoceth: ꝙ ĩ hieremiæ p̃ncipio ẽ: ſ ibi ĩ nucẽ uerſũ ẽ:& hic ĩ amigdalũ. Simachꝰ ĩ hoc lo/
co neſcio ꝗd ſẽtiẽs:multo aliter ĩterpᷣtatẽ. Aĩt.n.& ſup hæc ẽt de excelſo uidebũt & error erit ĩ uja: &
obdormiet uigilãs: & diſſoluet᷑ ſpũs fortitudo.lbit.n.hõ ĩ domũ ætemitatis ſuæ: & circuibũt ĩ platea
Fligstesculilerstanane Laodicenꝰſequutus: nec iudæis nec xpianis placere poteſt: dum & ab he/
reis S eſt: & ſequi ſeptuaginta interprætes dedignatur.

☛

ſiq; rũpat᷑ funiculꝰargẽteꝰ:⁊ ↄterat᷑ ydria ſuꝑ fotẽ:⁊ cõfrigat᷑ rota ſuꝑ ciſternã:⁊ rentat᷑ plul··⸗⸗n
nis ĩ terrã ſuã vñ erat:⁊ ſps ad deũ ꝗ dedit illũ. Aanitas vanitatũ dixit eccłiaſtes:⁊ oĩa vanitas· ·
CReuertit᷑ ad ſupiora:& poſt grãde hypbatũ:ꝙ ab eo loco ĩteriecerat:ĩ quo ait: & memẽto creato-
ris tui ĩ die iunẽtutis tuæ: anꝗᷓ ueniãt dies mali: & anꝗᷓ tænebreſcat ſol & luna & cætera: ĩ die qᷓ moue-
bit᷑ cuſtodes domꝰ:nũc cœptã ſnĩaʒ ſimili fine cõcludit dicẽs. Anñꝗᷓ rũpat᷑ funiculꝰargẽti: illd uel il

3

uitæ aureæ aĩaʒ ſigniſicat: ꝗᷓ illuc currat uñ deſcẽderat. Porro duo reliq qꝗᷓ ſequũt᷑ cõtritio hydriæ ſup
ſõtẽ: & cõſtactio rotæ ſuꝑ lacũ:p metaphorã mortis enigmata ſũt.qũo.n.hydria cũ cõterit᷑ ceſſat hau
rire: & rota p ꝗᷓ de lacu ac puteis leuãf᷑ aq ſi cõfracta fuerit: aut ut.lxx.ĩterpᷣtes uoluerũt i ſuo funiculo

bit hõ. Et ut mãifeſtiꝰſeqt᷑ reuertet᷑ puluis ĩ terrã ſuã:uñ ſũptꝰẽ: & ſpũs cõuertet᷑ ad deũ q dedit illũ: ex eket
quo nidẽdi ſũt ꝗ putãt aĩas cũ corpibꝰſeri: & ñ a deo ſz a corporũ parẽte gñari cũ.n. caro reuertat ,ter
rã: & ſpũs cõuertat᷑ ad deũ ꝗ dedit illũ:manifeſtũ ẽ deũ aĩaxꝶ parẽtẽ eẽ ñᷣ oĩes.Poſt deſcriptionẽ te-.
rirhũani: pulchre exordiũ libri ſui repetẽs ait: uanitas uanitatũ dixit eccleſiaſtes: & oĩa uanitas. Cũ. n.
cucmortaliũ labor de quo in toto uolumine diſputatũ ẽ: huc pueniat: ut reuertat᷑ puluis ĩ terrã ſuã:
& aia illuc redeat unde ſũpta ẽ:magnæ uanitatis eſt in hoc ſæculo laborare: & nihilꝓ futura cõqrere.
CCũq; eẽt ſapiẽtiſſimꝰeccleſiaſtes:docuit populũ ⁊ narramit q fecerat:⁊ iueſtigãs cõpoſuit pa-
rabolas multas:queſiuit verba vtilia:⁊ cõſcripſit ſermones rectiſſimos:ac ueritate plenos.

2 „ 1 „

2
„

7

Liber prinius.c.xii.

Multũ qᷓſiuit eccłiaſtes ut ĩueniret uerba uolũtatis: & ſcriberet recte vᷣba ueritatis. ſapiaʒ qᷓ puertit
ſalomõ oẽ hoĩuʒ genꝰ: nũc quoq; ĩ fine ſui opuſculi ꝓfitet᷑: ꝙ ñ̃ fuerit ueteris legis ĩſtitutiõe cõtẽtꝰ:ſʒ ĩ
=: l. pfüdas ſe ultro demerſerit qõnes: & ad docẽdũ ppłʒ ꝓuerbia &ι£ pabolas cõpoſuerit. Ali d hũtes ĩ me
—Adulla: alid i ſupficie pollicẽtes. ꝓpuerbia Jepe ñ hoc ſõare ꝙ ſcriptũ ẽ ẽtĩ euãgeliis edocemur: qd dñs
ppło ĩ puerbiis & ĩ parabolis ſit Ioquutꝰ: ſecreto aũt apłis diſſoluerit ea: ex quo mãifeſtũ ẽ & puerbio/-
rũ libꝑe:ñ ut ſimplici arbitrãt᷑:patĩæ hr̃e pcœpta: ſʒ qſi ĩ terra auꝑ:i nuce nucleꝰ: i hirſutis caſtaneaꝶ op
culis ab ſcõditꝰfructꝰ ĩqrit᷑.lta ĩ eis dinũ ſẽſũ altpſcrutãdũ. Suꝑ haddidit ẽt cãs reꝶ naturaſq; ſe uo-
luiſſe cognoſcere: & der diſpõnẽ: & prudẽtiã qre unũqd;: uel quo fcũʒ ſit ſcire uoluiſſe: ut ꝙ dauid p⸗
diſſołonẽ corpis & aĩæ ad cælos r̃curſũ ſe ſpat eẽ uiſuꝶ dicẽs:uidbo cælos opa digitoꝑ tuoꝶ: hoc nẽ
ĩ pñᷣti ſalomõ uiſꝰfuerit ĩuẽire:ut vitatẽ ſoli deo cognitã corpis uallatã ſepto mẽs hũana cõp̃hẽderet
¶Aerba ſapiẽtiũ ſicut ſtimuli:⁊ q̃ſi claui ĩ altũ deſixi:q̃ ꝑ mgr̃orũ ↄſiliũ data ſũt a paſtoꝛe vno.
¶ CNe uideret᷑ pꝰlegẽ dei temerari ſubito pᷣceptor erũpe: & ſibi uẽdicare doctrinã: ꝗᷓ moyſes ñ tã ſua
ſpõte ꝗᷓ deo iraſcẽte pᷣmũ: dehĩc ĩſpirãte ſuſcepat:dicit uerba ſua uerba eẽ ſapiẽtũ:ꝗ ĩ ſimilitudinẽ ſti
muloꝶ corrigãt delĩquẽtes: & pigros mortaliũ greſſus aculeo pũgẽte cõmoueãt: ſicq; ſint firma q̃ſi
QAAclaui altũ ſolidũq; defixi: nec a ueritate uniſʒ còſilio atq; cõſẽſu magiſtroꝑꝶ oĩuz ꝓferãt. Et ne cõtẽ⸗/
neeretf hüana ſapia ait eã ab uno paſtore cõceſſã. Ideſt licet plurimi doceãt: t doctriæ unꝰ auctor ẽ dñs
60 facit hic locꝰ aauerſps eos ꝗ aliũ legis ueteris aliũ euãgelii æſtimãt deũ:ꝙ un paſtor cõſiliũ prudẽtiũ
ĩiſtruxerit: prudẽtes ãt tã ꝓphᷣæ ſũt ꝗᷓ apoſtoli. Simul & hoc notãdũ qd dicãt᷑ uerba ſapiẽtiũ pũgere ñ
palpare: nec molli manu atrectare laſciuiã: ſz errãtibꝰ: & ut ſupia diximtardis pnĩæ dolorẽ & uulnin
Iflggere. Si cui igit᷑ ſermo ñ pũgit ſʒ oblectatiõi ẽ audiẽtibꝰiſte ñ ẽ ſermo ſapiẽtis:uerba ꝗppe ſapiẽtiũ
ut ſtimuli:qᷓ qm ad cõuerſionẽ puocãt delinquentem & firma ſunt & a conſilio ſanctorum data: atq;
ab uno paſtore conceſſa & ſolida radice fundata ſunt: hoc ſtimulo nec dũ paulum:ſed adhuc ſauluzʒ
puto in uia confeſſum erroris audiſſe: durum tibi eſt aduerſus ſtimulos calcitrare. (ctio eſt.
C His ãpliꝰfilimi ne regras:faciẽdi plures libros nullꝰ ẽ finis:freqnſqʒ meditatio:carnis affli/
Exceptis his uerbis quæ ab uno paſtor̃ ſunt data: & a cõcilio atq; cõſẽſuꝓlata ſapiẽtũ nihil facias:
nihil tibi uẽdices:maloꝶ ſeq re ueſtigia: ab eog auctoritate ne diſcrepes.Alioꝗn qrẽti multa ĩfinitꝰli/
broꝶ nũerꝰ occurret:q te ptrahat ad errorẽ: & legẽtẽ multa: fruſtra faciet laborare: uel certe docet bre

uIiitati ſtudẽdũ:& ſẽſus magis ſectãdos eẽ quã uerba. Aduerſus phᷣos:&& mũdi huiꝰdoctores:q ſuorum d.
Adogmatu falſitates conãt᷑ aſſerere: uarietate ac multiplicatiõe ſermonũ cõtra ſcripturã diuinã breui ar
ticulo coartata c.Et qꝗtũ dillatat᷑ ĩ ſẽtẽtiis:tm̃ ĩ ſermõibꝰcõſtrĩgit᷑:qa cõſumatũ breuiatũqʒ ſermonẽ ſe
cit dñs ſup terrã: & uerbũ eiꝰiuxta ẽ ĩ ore nto:& ĩ corde nr̃o.aliter freqᷓns lectio & quotidiana medita leie
tio aĩæ ſolet magis eẽ ꝗᷓ carnis. Qũo.n.ꝗcꝗd manu & corpe fit: manP?& corpis labore cõplet᷑:ita ꝙ ad li⸗

lectionẽ ptinet magis mẽtis ẽ labor:ex quo mihi uidẽt᷑ ſupiora de multitudiĩe libroꝶ aliter ſẽtienda:
quã pleriq; æſtimãt. Moris ẽ ſcripturaꝶ ꝗquis plures libros ſi iter ſe ñ diſcrepẽt:ſʒ fere eadẽ ſcribãt unũ
uolumẽ dicer̃:ſi qdẽ & euãgeliũ:& lex dni ĩmaculata cõuertẽs aĩas ſingulariter appellãt᷑:cũ plura euã
gelia & multa madata ſint legis: ſic & uolumẽ ĩ eſaia ſignatũ ſermõe oĩs ſcriptura diuĩa ẽ:& uno capi
tulo libri ezechiel ioãneſq; ueſcũt᷑. Saluator quoq; oĩuʒ retro ſcõꝶ uocibꝰ ꝓphatꝰ ait:in capitulo libri
ſcriptũ ẽ de me. Iuxta hũc igi ſẽſũ arbitror nũc pᷣceptũ:ne plures libri fiãt:qcꝗd.n. dixeris ſi ad eũ refe

rat᷑iq ĩ pncipio erat apd deũ deꝰuerbũ unũ uolumẽ ẽ: & ĩnũerabiles libri: una lex unũ euãgeliũ noĩat᷑ 48
Qꝗ ſi aduerſa & diſcrepatia diſputaris: & curioſitate nimia huc atq; illuc aium adduxeris: ẽtĩ uno li/ lenc.
bro multi libri ſũt:uñ dictũ ẽ:ex multiloꝗo ñ effugies pctm̃:talibꝰigr̃ libtis ñ ẽ finis.bonũ.n.oẽ:& ue .

ritas certo fine cõcludit᷑:malitia uero atq; mẽdatiũ ſine fine ſũt:& q̃to plłꝰreꝗrũt᷑:tãto maloꝝꝶ ſeries na
ſcit᷑:ſup hac re ſtudiũ: atq; meditatio labor carnis ẽ: carnis ĩquã ñ ſpũs:hẽt ſi ꝗdẽ & ſpus laborẽ ſuũ iu
xta illd qd apłs ait.Plꝰ ãt oĩbꝰillis labporaui: ñ ãt ego ſʒ gra dei ꝗᷓ mecũ ẽ:& ſaluator:laboraui clamãs.
CSinẽ loqndi:vel ſᷣmõis oẽs pariter audiamꝰ:deũ time ⁊ mãdata eiꝰobſerua:hoc ẽ oĩs hõ.ECũ
cta que fiũt adducet deꝰi inditiũ:ꝓ oĩ errato ſiue bonũ fſine malũ ſit. ¶Aiüt hebrei cũ ĩter cæ
tera ſcripta ſalomõis:qᷓ ãtiqᷓta ſũt:nec ĩ memoriã durauerũt: hic liber oblitterãdꝰ uideret᷑:eo ꝙ uanas
dei aſſereret creaturas: & totũ putaret eẽꝓ nihilo: & cibũ & potũ & delitias trãſeũtes pᷣferret oĩbus: ex

hoc imo capitulo meruiſſe auctoritatẽ: ut ĩ diuĩoꝶ uoluminũ nũero poneret᷑: ꝙ totã diſputationẽ ſu ſe
am:d oẽz catalogũ ĩ hac qſi cohartarit: & dixerit finẽ ſermonũ ſuoꝝꝶ auditu eẽꝓmptiſſimũ

nec aliqd ĩ ſe hr̃e difficile: ut.ſ.timeamꝰdeũ:& eiꝰ pᷣcepta faciamꝰ.Ad hoc.n.natũ eẽ hoĩeʒ ut creatornẽ
ſuũ ĩtelligẽs ueneret᷑ eũ mœtu & honore & ope mãdatoꝶ.Si ꝗdẽ cũ iuditii tps aduenerit: ꝗqcꝗd a no
bis geſtũ ẽ ſtar̃ ſub iudice & ãcipitẽ diu expectar̃ ſnĩaʒ:& unũquẽq; recipeꝓ ope ſuo:ſiue mali ꝗd ege
rit ſiue boni: ꝓ eo ãt ꝙ nos poſuimꝰde oĩ abſcõdito:ſiue bonũ ſiue malũ ſit:ſimmachꝰ &.lxx.ĩterpᷣtati
ſũt de oĩ cõtẽptu: uel certe de oĩ ignoratu: qd ẽt de ocioſo uerbo: & ñ uolũtate ſz ignoratõe ꝓlato red
dituri ſumꝰrõnẽ ĩ die iuditii.aliter: ꝗa timor ſeruoꝶ ẽ. & pfecta dilectio foras mittit tĩorẽ: & ĩ ſcriptu-
ra diuĩa tã icipiẽtiũ qᷓ pfectoꝶ duplex appellat᷑ mœtꝰnũc de cõſũato ĩ vᷣtutibꝰmœtu dici puto:ſʒʒ illd
nihil deeſt timẽtibꝰeũ: uel certe qa adhuc hõ ẽ: & necdũ dei nomẽ accepit hãc hʒ mõnẽ ſubæ ſuæ: ut ĩ
corpe poſitꝰdeũ timeat:qa oẽ factũ.i.oẽs hoĩes adducat deꝰi iuditiũ ſuꝑ nniuerſis q aliter qᷓ ab eo diſ/
poſita ſũt & dicta ſẽſerũt ſiue ĩ hãt ptẽ ſiue ĩ illã:ut ꝗꝑpe his ꝗ dñt malũ bonũ:& bonũ malũ.quẽ ma/
gis offẽdit: ꝗſꝗs ſpãdo tepeſcit. CExplicit expoſitio bti Hieronymi pᷣſbyteni ſup Eccleſiaſten.

õ — — — — —

— — — — — — —

— (8 ůoe-ee

Mat. 7.

2. COr. 8. c.

Io. zi ce

Io. i. a.
Eze. 1. d.

—,— —————, ——

nis facies Matheum ſigniſicat qui quaſi de homine exorſus eſt ſcribere. Liber generationis ieſu chri

Prologus Super Matheum.

CINCIPTT PROLOGVS SANCTI HIERONYMI PRAESBYTERI IN COM/
MENTVM SVPER MATHEVM AD EVSEBIVM. D

EC Ilures fuiſſe qui euangelia ſcripſerint: Et lucas euangeliſta teſtatur di
Ocens: Quoniam quidem multi conati ſunt ordinare narrationem re
ua Pf rum: quæ in nobis completæ ſunt: ſicut tradiderunt nobis qui ab ini
tio ipſi uiderunt ſermoné: & miniſtrauerunt er. Et perſeuerantia uſq;
in præſens tempus monimenta declarant: quæ a diuerſis auctoribus

n u B

S ædita diuerſarum hereſum fuere principia: Vt ẽ illud iuxta ægyptios
REEAA & thoman: & mathian & bartholomeum: duodecim quoq; apoſto-/
VVW lorum & baſſilidis atq; apellis ac reliquorum quos enumerare lon/
giſſimum eſt: cum tantum in præſentiarum hoc neceſſe ſit dicere:
ſe . D Extitiſſe quoſdam qui ſine ſpiritu & gratia dei conati ſiunt magis

N . ſordinare narrationem quam hiſtoriæ texere ueritatem. Quibus
D iure poteſt illud propheticũ coaptari Vhe qui prophetant de corde
DR =ſuo: qui ambulãt poſt ſpiritum ſuũ: qui dicunt dicit dominus: & do/
Eminus non miſit eos. De quibus & ſaluator in euangelio Ioannis lo
quitur. Omnes qui ante me uenerunt fures & latrones fuerunt. Qui uenerunt: non qui miſſi ſunt
Ipſe enim ait: Veniebant & ego non mittebam eos. In uenientibus enim præſumptio temeritatis:
in miſſis obſequium ſeruitutis eſt. Eccleſia autem quæ ſupra Petrum domini uoce fundata eſt: quazʒ
Introduxit rex in cubiculum ſuum: & ad quam per ſoramẽ deſtengoni⸗ occultæ miſit manum ſuã:
ſimilis damulæ hinnuloq; ceruorum: quatuor flumina paradiſi inſtar eructans: quatuor & angulos „2
& annulos habet: per quos quaſi archa teſtamenti & cuſtos legis domini lignis immobilibus uehi- Parhzen pIln,
tur. Primus omnium matheus eſt publicanus cognomento leui: qui euangelium in ludæa hebreo
ſermone ædidit: ob eorum uel maxime cauſam: qui in ieſum crediderant ex iudæis: & nequaquam —òꝗMW
legis umbra ſecedente euangelii ueritatem ſeruabant. Secundus Marcus interpræs apoſto. Petri: & Waumns Nen, we eict
alexandrinæ eccleſiæ primus epiſcopus qui dominum quidem ſaluatorem ipſe non uidit: ſed ea ) ,
magiſtrum audierat prædicantem iuxta fidem geſtorum narrauit magiſꝗᷓ ordinem. Tertius Lucas =⸗ ⸗ — .—
medicus natione ſyrus Antiochẽſis: cuius laus in euangelio: qui & ipſe diſcipalus apoſtoli Pauli in
Achaiæ boetiæq; partibus uolumen condidit: quædam altius repetens: & ut ipſe in prohemio con
ſfitetur audita magis ꝗᷓ uiſa deſcribens: VItimus loannes apoſtolus & euangeliſta quem leius ama- i,
uit plurimum qui ſupra pectus domini recumbens punſſima doctrinarum fluenta potauit: & qui ſo
lus de cruce meruit audire. Ecce mater tua. Is cum eſſet in Aſia: & iam tunc hereticorum ſemina
pullularent cherinthi: ebionis & cæterorum qui negant chriſtuʒ in carme ueniſſe quos & ipſe in epi
ſtola ſua antichriſtos uocat: & apoſtolus Paulus frequenter percutit: coactus & ab omnibus pœne
tunc Aſiæ epiſcopis & multarum eccleſiarum legatiõibus de diuinitate ſaluatoris altius ſcribere: &
ad ipſum (ut ita dicam) dei uerbum non tam audaci qᷓ fœlici temeritate prorumpere: unde & eccle-/- “êõ
ſiaſtica narrat hiſtoria: cum a ftatribus cogeretur ut ſcriberet: ita facturum ſe reſpondiſſe ſi indicto ie g = ig, We-efr P. Trne
iunio in cõmune omnes deum depræcarentur: Quo expleto reuelatione ſaturatus illud prohemiüu, E
cælo ueniens eructauit: In principio erat uerbum: & uerbum erat apud deum: & deus erat uerbum:
hoc erat in principio apud deum. Hæc igitur quatuor euangelia multo ante prædicta Ezechielis
quoqʒ uolumen probat:in quo prima uiſio ita contexitur: Et in medio ſimilitudo quatuor anima,
lium & uultus eorum: Facies hominis & facies leonis & facies uituli & facies aquilæ. Prima homit - - —

—

„
— π Ac eiser en „*
7 .

7

ſti filii dauid filii habraam: Secunda Marcum in quo uox leonis in eremo rugiẽtis auditur: Vox clae
mantis in deſerto Parate uiam domini: rectas facite ſemitas eiti. Tertia uituli quæ euãgeliſtam L. A r. e orre
cam a zacharia ſacerdote ſumpſiſſe initium præfigurat. Quarta Ioannem euangeliſtam qui aſſũ/-
ptis pennis aquilæ & ad altiora feſtinans de uerbo dei diſputat. Cætera quæ ſequuntur in eundem
ſenſum proſiciunt. Crura eorum recta & pennati pedes: & quocumq; ibat ſpiritus: ibant: & non re-
uertebantur: & dorſa eorum plena oculis: & ſintille ac lampades in medio diſcurrentes & rota in 10
tam & in ſingulis quattuor facies: Vnde & apocalypſis Ioannis poſt expoſitionem uiginti quatuor
ſeniorum qui tenentes citharas & phialas adorãt agnum dei: introducit fulgura atq; tonitrua & ſe⸗
ptem ſpiritus diſcurrẽtes & mare uitreum & quatuor animalia plena oculis dicens. Animal primũ
ſimile leoni: & ſecundum ſimile uitulo: & tertium ſimile homini: & quartum ſimile aquilæ uolanti:
Et poſt paululum plena erant inquit oculis & requiem non habebant die ac nocte dicentia. Sand?
Sanctus. Sanctus domine deus omnipotens: qui erat & qui eſt: & qui uenturus eſt. Quibus cunctis
perſpicue oſtenditur quatuor tantummodo debere euangelia ſuſcipi & omnes apocriphorum ne
nias mortuis magis hereticis ꝗᷓ eccleſiaſticis uiuis canẽdas. Satiſq; miror euſebi dilectiſſime cur Ro
mam ſabito nauigaturus hanc tibi a me quaſi ſiſtartiam dari uolueris: ut Matheum breuiter expo-
nens uerbis ſtringerem: ſenſibus dilatatem. Si meminiſſes reſponſionis meæ: nunquam in paucis
aa

5 leare-, e
4

Liber Primus

diebus tem annorum peteres. Primam enim difficile eſt omnes legere qui euangelia ſcripſerint:
Deinde multo difficilius adhibito iudicio quæ optima ſunt excerpere: Legiſſe me fareor añ annos
XAXXVVPX P Wadr plurimos in Matheum origenis. xxv. uolumina: & totidem eius omelias: cõmaticumq; interpræta
rusee, er e Etionis genus: & theophili antiocenæ utbis epiſcopi cõmentarios: Ipoliti quoq; martyris: & theodo
ri herade otæ: Apollinariſq; laodiceni: ac didimi alexandrini: & latinoꝶ hilarii. uictorini: fortuna-
tiani opuſcula: e quibus etiam ſi parua carperem. dignũ aliquid memoria ſcriberetur. At tu in dua/
bus ebdomadibus ĩminente iã paſcha & ſpirantibꝰ uentis dictare me cogis: ut quando notani exci
piant:quando ſcuibantur cedulæ: quando emendentur: quo ſpatio digerantur ad puꝑꝶ: maxime cũ
ſcias me ita tribus menſibus languiſſe: ut uix nunc ingredi incipiam. nec poſſim labons magnitudi
nem breuitate temporis compenſare. Igitur omiſſa auctoritate ueterum quos nec legendi ne ſequẽ
di facultas data eſt hiſtoricam interprætationem: quam præcipuæ poſtulaſti: digeſſi breuiter: & in-
terdum ſpiritualis intelligentiæ flores miſcaui: perfectum opus reſeruans in poſterũ: ſi aut mihi uita .ů
longior fuerit: aut tu in redeundo tua promiſſa compleueris. Tunc nitar implere quod reliquum ẽ:
imo iactis fundamentis: & ex parte conſtructis parietibus pulcherrimum culmen imponaʒ: ut ſcias 1
quid interſit inter ſubitam dictandi audaciã: & elucubratã ſcribendi licentiam: certe noſti: & menda
cii me erubeſcere te teſtem uocare: quod præſens opuſculũ tãta celeritate dictauerim: Vt aliena ma
gis legere ꝗᷓ mea condere me putares: nec hoc de arrogantia & fiducia ingenii dictum putes. Sed
oſtendere tibi cupiã ꝗtum apud me ualeas: qui periclitati magis apud doctos uoluerim ꝗᷓ tibi ſedu
le poſtulanti ꝗcq̃ negare. Vnde obſecro ut ſi incomptior ſermo eſt: & non ſolito lapſu fertur oratio
ſeſtinationi hoc tribuas non imperitiæ: Et des exemplaria cũ Romã ueneris: uirgini chriſti princi-
piæ quæ me rogauit:ut in canticũ ſcriberem canticoꝶ: a quo opere excluſus ægrotatione diuturna
ſpem in futurum diſtuli:hac te lege conſtringens: ut ſi tu ei ad te ſcripta ſubtraxeris illa quoq; arma
riolo ſibi poſtea ſcribenda ea concludat. 7 ☚ Or

CFINIT PROLOGVS INCIPIT TRACTATVS. CAPITVLVM PRIMVM. .4
—Ae AIber generationis ieſu chriſti. C¶ In Eſaia legimus generationẽ eiꝰ
Aquis enarrabit? Non ergo putemus euangelium prophetæ eſſe contrariũ: ut quod
74* Te grae e me. ille impoſſibile dixit affatu hic narrare incipiat. Quia ibi de generatione diuinitatis:
hic de incarnatione ẽ dictũ. A carnalibus at cœpit: ut p hoĩem deũ diſcere incipiamꝰ G
CSFilij dauid Filij habraam. COrdo præpoſterus: ſed neceſſario C
114 Kcoômutatus. Si. n. primum poſuiſſet Habraam & poſtea dauid: rurſus ei repetendus fue
A ahrche rat habraam ut generationis ſeries texereturIdeo aut cæteris pᷣtermiſſis hoꝶ filiũ nücupauit: qa ad C
EEee t hos tm eſt facta de xpo repromiſſio. Ad habraam:in ſemine inquit tuo benedicentur oẽs gentes: qd .
AAN Aaad eſt chriſtus. Ad dauid. de fructu uentris tui ponam ſuper ſedem meam.
Jucas autem genuit phares ?3aram de Thamar. 1. -Aern. ſ
” Notandum in genealogia ſaluatoris nullã ſanctarum aſũmi mulieꝑ: ſed eas quas ſcriptura repræ ſn e ⸗
ſr hendit: ut qui propter peccatores uenerat: de peccatricibus naſcens: omnium peccata deleret: Vvnde 13
& in conſequentibus ruth moabitis ponitur: & berſabeæ uxor uriæ.
. W Maaſon autem genuit ſalmon. C
alne Pne s r- Dz ne CIſte eſt ſalmon princeps tribus iudæ ſicut in numeris legimus. 5 C
CJoꝛam auntem genuit oʒiam:oʒias autem genuit ioathan. C In quarto reum ni
uolumine legimus de Ioram ochoziam fuiſſe generatum. Quo mortuo ioſabet ſilia regis ioram: mn
ſoror ochoziæ tulit ioas filium fratris ſui & eum internitiom quæ exercebatur ab athalia ſubtraxit. 1
Cui ſucceſſit in regnũ filius eiꝰ amaſias.Poſt quẽ regnauit filiꝰeius azarias ꝗ appellatur & oꝛias: cui
ſucceſſit ioathan nilius eius. Cernis ergo ꝙ ſecundum fidem hiſtoriæ tres reges in medio fuerunt:
quos hic euangeliũ prætermiſit: lIloram quippe non genuit ozlam ſed ochoziam: & reliquos quos K
enumerauimus: ueꝶ quia euangeſtæ propoſitũ erat tres teſſaradecades in diuerſo temporum ſta
tu ponere: & ioram generi ſe miſcuerat impiiſſimæ iezabelisadcirco uſq; ad tertiaʒ generationem
eius memoria tollitur ne in ſanctæ natiuitatis ordine poneretur.
MWEt poſt tranſmigrationem Babylonis iechonias genuit ſalatihel.
CSi uoluerimus: Ieconiam in fine primæ teſſaredecadis ponere: in ſequenti non erunt quatuorde
cim: ſed tredecim. Sciamus igitur iechoniam priorem ipſum eſſe quem & ioachim. Secundum aũt
filium: non patrem: Quorum prior per.k. &. m. ſequens per. x. & n. ſcribitur: quod ſcriptorum uitio
& longitudine temporum apud græcos latinoſq; confuſum eſt.
CJacob autem genuit Joſeph CNHunc locum obiecit nobis Iulianus augu/
ſtus diſſonã tiæ euangeliſtaruʒ: cum euangeliſta matheus ioſeph dixerit filium iacob: & Lucas fiiũ .
aapppellarit heli non intelligens conſuetudinẽ ſcripturarum: ꝙ alter ſecundũ naturam: alter ſecundũ
t . eel. p= .err Teln, legem ei pater ſit. Scimus enim hoc per moyſen deo iubente præceptů: ut ſi frater aut propinquus
abſq; liberis mortuus fuerit: alius eius frater accipiat uxorem ad ſuſcitandum ſemen fratris uel pro-

25„ . o .
wurrrrrc cEE 11 e, 7
Atearrers ie

pinqui ſui. Super hoc & affricanus temporum ſcriptor. & Euſebius cæſarienſis in libris diafonias
euangeliorum plenius diſputarunt. JMU
— CJacob

—=

eMN
4
4 4
.

cee⸗

in
gi
11
0

*
2 £

Super Oatheum. c. i
uper Ooatheum. c. ii.
CJacob vſrum Marie. CCCum uirum audieris ſuſpitio te non moueat nu
ptiarum: ſed recordare conſuetudinis ſcripturarum ꝙ ſponſi uiri: & ſponſæ uocentur uxores. Et a — 1
tranſmigratione babylomis ufſq; ad chriſtum generauones. xiiii. Numera a lechonia uſq; ad loſeph A t - Prerree Sn

& inuenies generationes. xiii. Vnde quartadecima generatio in ipſum chriſt repurabitur. Chriſti 2 2 =, E,n,
autem generatio ſic erat. Quærat diligens lector & dicat. Cũ Ioſeph nò ſit pater dñi faluatoris ꝗqd
pertinet ad dnm generationis ordo deductus uſq; ad Ioſeph/ Cur rüdebimus Primũ non ee còſue
tudinis ſcnipturarum ut mulierum in generatiomibus ordo texatur. Deinde ex una tiibu fuiſſe 1o⸗ eſer h e= keg 281 4
ſeph & Mariam: unde ex lege eam accipere cogebatur ut propinquam Er quod ſimul cenſetur in einen, eeret,r
Bethleem: ut de una uidelicet ſtirpe generata.
CLum cſſet deſponſata mater ieſu maria Joſepp. C Quæritur quarenon) — e , Pale,pe-fute
de ſimplici uirgine:ſed de deſponſata concipitur. Primũ ur per generationẽ loſeph: origo marizæ? = K. R
monſtraretut ſecundo ne lapidaretur a iudæis ut adultera: tertio ut in ægyptũ fugiens haberet ſola pr ,
tium airi. Martyr ignatius ét quartã addidit cauſam cur a ſponſa conceptus ſit. ut partus inquiens
eius cæ aretur diabolo: du eum putat non de uirgine ſed de uxore generatum.
Anteq conuenirent muenta eſt in vtero habens de ſpiritu ſancto.
CNon ab alio inuenta ẽ niſi a loſeph qui bñ licentia maniali futuræ uxoris oĩa nouerat. Qrod aut). AL e h. ie
dicitur: anteꝗᷓ cõuenirent: non ſeqtur ut poſtea conuenerint: ſed ſcriptura quid factũ non ſit oñdit.
CJoſeph autem vir erꝰ cũ eſſet iuſtus ⁊ nollet eã traducere voluit occulte dimittere eam.
CSiquis fornicariæ coniungitur unu corpus efficitur. Et i lege præceptũ eſt non ſolũ reos ſed & cõ
ſcios criminum obnoxios eſſe peccati. Quomodo ioſeph cũ crimen celauerit uxoris iuſtus ſcribi-
tur? ſed hoc teſtimonium Mariæ eſt ꝙ ioſeph ſciens illius caſtitatem: & admirans quod euenerat:
cæ lat ſilentio cnius myſterium neſciebat.
CJoſeph ſili Bauid noli timere accipere mariam vxoꝛem tũam. ”””Mc
lam & ſupra diximus ſponſas uxores appellari qd piemmus liber aduerſus eluidiũ docet. Et blan- aralbet .
dientis affectu ei per ſomnium angelus loquiur: ur iuſtitiam ſilenti comprobaret. Simulq; notan
dum ꝙ ioſeph nilius eſſe dicatur dauid: ut Maria quoq; de ſtirpe dauid monſtraretur.
CEt vocabis nomen eius ieſum:pſe enim ſaluum faciet populum ſuum.
eſus hebreo ſermone ſaluator dicitur. Ethimologiam ergo nominis eius euangeliſta ſignauit
dicens. Vocabis nomen eius ieſum: quia 1pſe ſaluum faciet populum ſuum.
CHoc autem totum factum eſt: vt adimpleretur quod dictum a domino per pꝛophetaʒ dicẽtẽ.
Ecce virgo in vtero habet ⁊ pariet. CPro eo quod euangeliſta Matheus di-
cit in utero habet. In propheta ſcriptũ eſt in utero accipiet: Sed propheta quia futura prædicit ſigni/-
ficat ꝗd futurũ ſit: & ſcribit accipiet: euãgeliſta qa ñ dę futuro ſed de pᷣtento narrat hiſtioriã mntamit
accipiet & poſuit hẽt. Qui.n. hẽt nequaꝗᷓ accepturꝰẽ. Tale qꝗd & i pſalmis legimꝰ. Aſcẽdẽs in excelſũ
captiuã duxit captiuitatẽ: accipiet dona ĩ hoĩbus. hoc teſtimoniũ apoſtolus ponẽs ñ dixit accipiet:
ſed dedit: quia ibi de futuro ſignificatũ ẽ: ꝙ accepturꝰ eſſet: hic de eo narrat: q iã dederat qd accepat
CAccepit coniugem ſuam ⁊ non cognouit eam:donec peperit filium ſuum pꝛimogemtum.
CEx hoc loco quidam peruerſiſſime ſuſpicantur: & alios filios habuiſſe Mariam dicentes: prinoge „ “
nitum non dici niſi qui habeat & fratres. Cum hic mos ſit diuinarum ſcripturarum: ut primogeni: = ſ F S
tum non eum uocent quem fratres ſequantur ſed eum qui primus natus ſit: lege ſupradictum libel Auerſe aleacber.
lIum aduerſus Heluidium. CAPHVLVM (II.
Ichmus enim ſtellã eius in oꝛiente. CAd confuſionẽ iudæoꝶ ut
N/S natiuitatem chriſti a gentibus diſcerent: oritur in oriente ſtella: quam futuram Balaham .. . 9 ſ. 2
bec ⸗- . * *242
4

5 4. M
1. e e E e
2
3 3 .

d

Qcuius ſucceſſores erant: uaticinio nouerant: lege numeroruz librum: Deferuntur autẽ ma
gi ſtellæ inditio in iudæa ut ſacerdotes a magis interr ati: ubi chriſtus naſceretur in exꝙf
cuſabiles fierent de aduentu eius.

CAc illi dixerunt in bethleem iude. CQ CLibrariorum error eſt. Putamus
enim ab euangeliſta primũ æditum ſicut in ipo hebraico legimus iudæ non iudeæ. Quæ eſt enim 4 7 ( H 2 ,Be⸗
aliarum gentium bethleẽ ut ad diſtinctionem eius hic iudeæ poneretur. Iudæ aut idcirco ſcribitur etblee ien

quia eſt & alia bethleem in gallilea lege librum ieſu filii naue: Deniq; & in ipſo teſtimonio quod

de Micheæ prophetia ſumptum eſt: ita habetur. Et tu bethleem terra iuda.
CEt apertis theſauris ſuis:obtulerũt ei munera aurum thus ⁊ mirram. QR- „»
CPulcherrime munerum ſacramenta Iuuencus præſbyter uno uerſiculo compræhendit: Thus aug rer
mirra regiq; hominiq; deoq;: dona ferunt. MM
CEt reſponſo accepto i ſomnis:ne redirent ad herodẽ:per aliã viam reuerſi ſunt in regionẽ ſuã.
CQui munera obtulerant dño: conſequenter rũſum accipiunt Rñſum autem græcæ dicitur
non per angelũ fit: ſed per ipᷣm dñm: ut meritorum ioſeph priuilegium demonſtraretur.
Reuertuntur autem per aliam uiam quia infidelitati miſcendi non erãt Iudæorum. ,
Ecce angelus domini apparhit ioſeph in ſomnis dicens:Surge ⁊ accipe puerum ⁊ matrem
eius ⁊ fuge in egyptum. CQuando tollit puerum
aa ii

Tiber pꝛimus.

& matrem eius ut in ægyptum tranſeat nocte tollit & in tænebris: quãdo uero reuertitur in iudæãà
nec nox nec tænebræ ponuntur in euangelio. . .
At adimpleretur quod dictum eſt a dno per pꝛophetã dicentẽ:ex egypto vocaui filiũ meum.
CReſpondeant qui hebreorum uoluminũ denegant ueritatem: ubi hoc in. lxx. legatur interpræti-
bus. Quod cũ non inuenerint nos eis dicemus in Oſeæ propheta ſcriptum: ſicut & exemplania pro
bare poſſunt ꝗᷓ nuper edidimus: poſſumus autem locũ iſtum & aliter conſolari pp contẽtioſos quo
rum conſuetudinem Paulus apoſtolus habere ſe denegat & eccleſia dei: Et teſtimoniũ ꝓferimus ex
numeris dicẽte balaam. Deus ex ægypto uocauit eũ: gloria eius ſicut unicornis.
¶WTuũc adimpletũ eſt qð dictũ ẽ per hieremiã ꝓphetam dicentẽ. VHorx in rama audita c: ploꝛa/
tus 2 vlulatus multus:rachel ploꝛans filios ſuos ⁊ noluit conſolari aꝛ non ſunt.

filios iudæ. i. bethleem quaſi ſuos ploret. Reſpondebimus breuiter: quia ſepulta ſit inxta bethleem
in effrata & ex interno corpuſculi hoſpitio matris nomen acceperit. Siue quoniâ iuda & beniamin
duæ ttibus iunctæ erant: & herodes præceperat non ſolũ in bethleem interfici pueros: ſed & in om
nibus circa finibus eius. Per occaſionem bethleem: intelligimus etiaʒ multos de beniamin fuiſſe cæ
ſos. Plorat autem filios ſuos & non recipit conſolationem ſecundum duplicem intelligentiam. Si-
ue ꝙ eos in æternum mortuos æſtimaret: ſiue ꝙ; conſolari ſe nollet de his quos ſciret eſſe uicturos
uod autem dicitur in rama nomẽ putemus loci non eſſe: quæ ẽ iuxta gabaa. Sed ram excelſum.

- Vex - ,, . interprætatur: ut ſit ſenſus. Vox in excelſo audita eſt. i. Ionge lateq; diſperſa.

mus non ſolum herodem: ſed & ſacerdotes & ſcribas eo tempore necem domini fuiſſe meditatos.
C Qui ſurgens accepit puerũ ⁊ matrẽ eius. .
CQualſi nutritius non maritus.
V Audiens autem ꝙ archelaus regnaret in indea pꝛo herode patre.

citias facit: huius herodis filius eſt: frater archelai: quem & ipſum tyberius cæſar lugdunum: ꝗᷓ gallia
rum eſt ciuitas relegauit: fratremq; eius ſucceſſorem regmi fecit. lege ioſephi hiſtoniã.
CEt veniens habitauit in ciuitate que vocatur nazareth: vt adimpleretur quod dictum eſt
pꝛophetas:quoniam naʒareus vocabitur. M
ESi ſxum de ſcripturis poſuiſſet exemplũ: nunꝗᷓ diceret: quod dictũ eſt per prophetas: ſed ſimplici
ter qd dictum eſt per prophetã: nũc autem pluraliter prophetas uocans:oſtendit ſe nõ uerba de ſcri
pturis ſumpfſiſſe: ſed ſen ſum. Nazareus ſanctus interprætatur: Sanctũ autem dům futurum ois ſcri-

Eſaia ſcriptum eſt: Exiet uirga de radice ieſſe: & nazareus de radice eius conſcendet.
CAPITIVLVM. III.
uEnitentiam a gite:appꝛopinquabit enim regnum celoꝛum. S
WPrimus baptiſta Ioannes regnũ cæloruʒ prædicat: ut præcurſor dñi hoc priuilegio ho

P p — —— —— — — — — — — . „. .
noretur(hic eſt. n.qui dictus eſt per eſaiam prophetã dicentẽ. Vox clamantis in deſerto pa
rate uias dñi: rectas facite ſemitas eius) Aias credentium præparabat in ꝗgbus ambulaturus

erat dñs ut puris in uiis: puriſſimus ambularet dicens. habitabo in eis & inambulabo: & ero deus 1

ſcriptũ eſt Initiu euangelii ieſu xpᷣi filii dauid ſicut ſcriptum eſt in eſaia propheta. Ecce mito angelũ
meum ante faciẽ tuam: qui præparabit uiã tuam. Vox clamantis in deſerto parate uiam dñi: rectas
facite ſemitas eius. Cum.n. teſtim Sniù de malachia eſaiaq; contextum ſit: quærit qũo uelut ab uno
eſaia exemplũ putemus aſſumptũ: Cui eccleſtiaci uiri pleniſſime reſponderunt. Nos autem aut no-
men eſaiæ putamus additum ſcriptoꝶ uitio: quod & in aliis locis probare poſſumus: aut certe de di
uerſis teſtimoniis ſcripturaꝶ unum corpus effectũ. Lege tertiüdecimum pſalmum & hocidem re/

bos ſuos)De pillis inquit habebat non de lana. Aliud auſteræ ueſtis inditium eſt. aliud luxuriæ mol
lioris: zona autem pellicea qua accintus fuit & helias mortificationis ſymbolon eſt: Porro ſequitur
(Eſca eius erat locuſta: & mel ſilueſtre) habitatori ſollitudinis congruum eſt: ut non delitias cybo-

—

S=. ,5 / cor lapideum: & dabo carneum. In lapide duritia: in carne mollitudo monſtratur: ſiue ſimpliciter

procreare. (Ecce ſecuris ad arborum radices poſſita eſt) prædicatio ſermonis euangelici: qui ex
utraq; patte acutus eſt gladius: ſecuris appellatur: iuxta hieremiam prophetam: qui uerbum do/
mini ſecuri comparat cædenti petram. . —
CEuius non ſum dignus calciamenta poꝛtare. CIn alio euangelio cuius
ait non

Penamte, d. Fedel De rachel natus eſt beniamin in cuius tribu non eſt bethleem: Quæritur ergo quomodo rachel

CBefuncti ſunt.n.qui querebant aiam pueri. CEx hoc loco intelligi-

Vulti labuntur errore pp ignorantiam hiſtoriæ: putanres eundem eſſe herodem a quo in paſſio
ne ſua dñs irridetur: & qui nunc mortuus eẽ refferatur. Ergo herodes ille qui cũ pillato poſtea ami

4 lssarcss, ſa. 4 9Pprure cõmemorat: Poſſumus & aliter dicere qd etiam eiſdem uerbis iuxta hebraicam ueritatem in

ſorum & ipſ erunt mihi populus. Porphyrius iſtũ locũ marci euãgeliſtæ principio cõparat: in quo

peries (Ipſe autẽ Ioannes habebat ueſtimentũ de pillis camellorum: & zonam pelliceam circa lom/

rum: ſed neceſſitatem humanæe carnis expleret. (Potens eſt deus de lapidibus iſtis ſuſcitare filios
habrae) Lapides ethnicos uocat propter cordis duritiam. Lege ezechiel: auferam inqnit a uobis

. deiichtat Ppotecftian : qui de fenns concta fecerit: poſſit & de ſaxis duriſſimis populum

☛nd D

— — —

— — — — — —

— — —,—

Guper Oatheum. c. u.

ait non ſum dignus ſoluere corrigiam calciamenti: hic humilitasibi myſterium demonſtratur.
Quod chriſti ſponſus eſt: & loannes non mereatur ſpõſi corrigiam ſoluere:ne uocetur domas eiꝰ
juxta legem moyſi: & exemplum ruth: domus diſcaltiati.
Ille vos baptiʒabit in ſpiritu ſancto ⁊ igne.

diue quia ignis eſt ſpiritus ſanctus ut ada apoſtolorum docent: quo deſcendente ſedit quaſi ignis 5 E. , .Nkl,
ſuper linguas credentium: & impletus eſt ſermo domini dicentisugnem ueni mittere ſuper terraz
. & queʒ uolo ut ardeat. Siue quia in præſenti: ſpiritu baptizamur: & in futuro igne: Apoſtolo quoq;

huic ſenſui congruente: uniuſcuiuſq; opus quale ſit ignis probabit.

—

Tunc venit ieſus a galilea in ioꝛdanem ad ioannem vt batizaretur ab co. , J = , 1 2 / —
Triplicem ob cauſam ſaluator a loanne accepit baptiſmum. Primuʒ ut qnia homo natus erat: oẽz 1T X= A

juſtitiam & humilitatem legis impleret. ſecundo ut baptiſmate ſuo ioãnis baptiſma comprobaret:
n tertio ut iordanis aquas ſanctiſicans per deſcenſionem columbæ: ſpiritus ſancti in lauacro creden-
1 tium monſtraret aduentum.
n CSine modo. CPulchræ dixit modout oſtenderet chriſtum in
aqua: Iloannem a chriſto in ſpiritu baptizandum. Siue aliter. Sine modo: ut ꝗ ſerui fſormaʒ aſſumpſi
expleam & humilitatem eius. Alioquin ſcio in die iudicii: meo te eſſe baptiſmate baptizandum. di-
ne modo:dicit dominus ieſus: habeo & aliud baptiſma quo baptizandus ſum: Tu me baptizas in
n. aqua: ut ego te baptizem pio meo in ſanguine.
CSic enun oecet nos implere omnem inſtitiam. B
/ Non addidit iuſtitiam legis ſiue natutæ: ut nos utrumq; intelligamus. Et ſi deus ab homine acce
Prbanafnanulies a conſeruo dedignetur accipere: Aperti ſunt ei cæli: & uidit ſpiritum de ſcendẽ

tem: ſicut columbam uenientem ſuper ſe: & cætera. Myſterium trinitatis in baptiſmate demonſtra/
tur. dominus baptizatur. ſpiritus deſcendit in eeien columbæ: patris uox teſtimonium filio per-
hibentis auditur: aperiuntus autẽ cæli non reieratione elementorum ſed ſpiritualibus oculis: qui

ſ⸗ bus & ezechiel in ꝑrincipio uoluminis ſui apertos eſſe cõmemorat. Sedit quoq; columba ſuper ca
m put ieſu:ne quis putaret uocem patris ad Ioannem factam:mon ad dominum.
CCAPITVLVM. IIII.

Anc ductus eſt in deſertum a ſpiritu.
CHaud dubium quin a ſancto ſpiritu. Sequitur enim.
AUt tentaretur a diabolo.
[Dacitur autem non inuitus: aut captus: ſed uoluntate pugnandi.
Hi Et cum ieiunaſſet quadraginta diebus ⁊ quadraginta noctibus:poſtea eſuriii.
n In iſto numero:quadrageſſimæ nobis onñditur ſacramẽtũ: in quo & moyſes ieiunauit in mõte ſy⸗ efe.
na & helias iuxta montẽ oreb. Permittitur aũt eſurire corpus ut diabolo tẽptidi tribuatur occaſio dlen⸗
CBic vt lapides iſti panes fiant. “ UMUM “
CEſurienti congrue dicitur dic ut lapides iſti panes fiant: ſed duobus contrariis teneris diabole. Si ) Wa,⸗ 1,
ad impeniũ eius poſſunt lapides panes fieri: ergo fruſtra tẽptas eum qui tantæ potentiæ cẽ. Sin aũtũů 7 2
, põt facere: fruſtra filiũ dei ſuſpicaris. Si filius dei es: dic ut lapides iſti panes fiant.
CQui reſpondens ait.Scriptum eſt. Non in ſolo pane viuit homo: ſed in omni verbo quod

n pꝛocedit de oꝛe dei. CTeſtimonium de deuteronomlio
p, ſumptum eſt: ideo autem ſic reſpondit dominus: quia propoſitum erat ei: humilitate diabolum
uincere non potentia. Simulq; animaduertendum: ꝙ niſi ieiunare cœpiſſet dominus temptandi oc
caſio non fuiſſet diabolo. Secundum illud. Fili accedens ad ſeruitutem den præpara animam tuam
gi ad temptationem: Sed & ipſa reſponſio ſaluatoris: hominem fuiſſe indicat qui temptatus eſt. Non 2
i⸗ in pane ſolo uiuit homo ſed in omni uerbo quod procedit dere dei. Si quis ergo non veſcitur D
8 uerbo dei: iſte non uiuit. Tunc aſſumpſit eum diabolus in ſanctam ciuitatem. Aſſumptio iſta
4* quæ dicitur: non ex imbecillitate domini uenit: ſed de inimici ſuperbia qui uoluntatem ſaluatoris
e neceſſitatem putat. Ex hoc autem loco intelligitur quid ſit illud quod in alio ſcribitur loco: abie-
Nt runt in ſanctam ciuitatem: & multis apparuerunt.
WStatuit eum ſuper pinnaculum templi.
n CVt quem famæ temptauerat: temptaret & uana gloria.
. CSi filius dei es:mitte te deoꝛſum. In omnibus tempta/
„% tiomibus hoc agit diabolus. ut intelligat ſi filius dei ſit: Sed dominus ſic reſponſionem tempe/
rat: ut eum relinquat ambiguum. 9 2⸗ ⸗—
— D 2. 7 – rrr
CMitte te deoꝛſum. CVox diaboli qua ſemper omnes ca⸗ .⸗ PTS
2 dere deorſum deſiderat: Mitte te inquit Perſuadere poteſt: præcipitare non poteſt. .
m CAngelis ſuis mandanit de te ⁊ in manibus tollent te ne foꝛte offendas ad lapidem pedẽè tnu. · .
el CHoc in nonageſſimo pſalmo legimus: uerum ibi non de chriſto:ſed de uiro ſancto prophetia : eE e
0 Male ergo interprætatur ſcripturas diabolus. Certe ſi uere de ſaluatore ſcriptum nouerat: debuerat

& illud dicere: quod in eodem ꝑſalmo contra ſe ſequitur: Super aſpidem & baſiliſcum ambulabis ee gp r

is aa iii

Liber pꝛimus.

„ D –82 conculcabis leonem draconem: Deangelorum auxilio quaſ ad inſrmum ſoquitur⸗ de ſua
s, . . * r Ie conculcatione quaſi tergiuerſator tacet.
. Mas ¶Ait uli ieſus rurſum:ſcriptum eſt.Non temptabis dominuz deum tuum.

CFalſas de ſcripturis diaboli ſagittas ueris ſcripturarum frangit clipeis: Et notand uz 9 p teſtimonia

neceſſaria deuteronomii tantum protulerit: ut ſecundæ legis ſacramenta monſtraret.
Iterum aſſumpſit eum diabolus in montem excelſum valde:⁊ oſtendit ei omnia regna mü⸗
di ⁊ gloꝛiam eoꝛum. CGloria mundi ꝗᷓ cum mundo præteritura eſt: in mõ
te & in ſupercilio demonſtratur: dominus autem ad humilia deſcendit & campeſtria ut diabolum
humilitate ſuperaret. Porro diabolus ducere eum feſtinat ad montes ut per quos ipſe corruerat:
etiam cæteri corruant. Iuxta illud apoſtoli ne inflatus incidat in iudicium diaboli.
CBec omnia tibi dabo:ſi cadens adoraueris me.
WArrogans & ſuperbus etiam hoc de iactantia loquitur: non quo in toto mundo habeat poteſta-
tem: aut poſſit omnia regna dare diabolus: cum ſciamus plæroſq; ſanctos uiros a deo reges. factos.
Si cadens inquit adoraueris me: Ergo qui adoraturus eſt diabolum ante corruit.
Tunc dixit ei ieſus vade ſathana:Scriptum eſt:hñm deum tuum adoꝛabis:⁊ illi ſoli ſernies
CNon ut pleriq; putant: eadẽ ſathanas: & apoſtolus petrus ſnĩia condemnantur. Petro. n. dicitur ua
de retro me ſathana.i. ſequære me qui contrarius es uoluntati meæ: hic uero audit uade ſathana Et
non dicitur retro me: ut ſubaudiatur uade in ignem æternũ qui præparatus eſt tibi & angelis tuis.

CBominum deum tuum adoꝛabis CDicens diabolus ſaluatori. Si cadẽs a orauerxis

me. Econtrario audit: ꝙ ipſe magis adorare eum debeat. Dominuz & deum ſuum.
XTunc reliquit eum diabolus:⁊ acceſſerunt angeli ⁊ miniſtrabant ei.
Preæcedit temptatio ut ſequatur uictoria. Angeli miniſtrant: ut uictoris dignitas comprobetur.
CTerra ʒabulon ⁊ terra neptalin. Et reliqua. 7
CHi primum audiere dominum prædicantem: ut ubi ifrahelis fuerat ab aſſyriis prima captiuitas:
ibi redemptoris præconium naſceretur. Exinde cœpit ieſus prædicare & dicere.
CVDenitentiam agite appꝛopinquauit regnum celoꝛmm. Coanne tradito
recte ipſe incipit prædicare: deſinente lege: conſequenter oritur euangelium: Si at eadem prædicat
ſaluator: ꝗqᷓ Ioannes baptiſta ante dixerat: oſtendit ſe eiuſdem dei ſfilium: cuius ille Propheta ſir.
Aenite poſt me:faciam vos piſcatoꝛes hominum.

CIſti primi uocati ſunt:ut dominum ſequærentur:Piſcatores & illiterati mittuntur ad Prædican-

dum ne fides credentium non uirtute dei: ſed eloquentia atq; doctrina fieri putaretur.

. CEt lunaticos et paꝛaliticos ⁊ curauit eos. Non uere lunaticos: ſed qui puta/

bantar lunatici ob demonum fallaciã: qui obſeruantes lunaria tpa creaturam infamare cupiebant:
ut in creatore blaſtemiæ redundarent. CAPIIVLVM., Vv.
Igaens aũt turbas aſcendit in montẽ: cũ ſediſſet acceſſerunt ad eum diſcipuli eius.

Bnalent. Et ſequuntur diſcipuli: quibus & ipſis non ſtans ſed ſedens & contractus loquitur:
MMnon enim intelligere poterant in ſua maieſtate fulgentem: ſecundum litteram nonnulli

ſimplt inpiicionan fratrũᷣ putant e eũ beatitudines &c. quæ ſequũtur in oliueti mõte docuiſſe: qd nequaqᷓ

ita eſt. Ex præcedentibus. n. & ſequẽtibus in galilea mòͤſtratur locus quẽ putamus eẽ uel thaboruel
quẽ libet aliũ excelſum montẽ:Deniq; poſtꝗᷓ finiuit ſermones ſuos: ſtatim ſequitur.
Cum autem introiſſet capharnaum. Beati pauperes ſpiritu.

CHoc eſt quod alibi legimus: & humiles ſpiritu ſaluabit: ne quis at putaret paupertatẽ quæ non/

nunꝗᷓ neceſſitate putatur a dño prædicari: adiunxit ſpiritu ut humilitatẽ intelligeres non penuriaʒ.
Beati pauperes ſpiritu:qui ppꝑ ſpiritusn ſanctũ uoluntate ſunt pauperes unde ſup huiuſcemodi pau
peribus & ſaluator per eſaiã loquitur. Dñs unxit mepp quod euangelizare pauperibus miſit me.
Beati mites qm ipſi poſſidebunt terrã. ERon terram iudeæ: nec terram
iſtius mundi non terram maledictam ſpinas & tribulos affereincn: : quam crudeliſſimus quiſq; &
bellator magis poſſidet: ſed terram quam pſalmiſta deſiderat: Credo uidere bona domini in ter-

Peea P ⸗ P r /ra uiuentium: huiuſcemodi poſſeſſor & poſt uictoriam triumphator etiam in quadrageſſimo quar
to pſalmo deſcribitur: Et intende proſpere procede & leilperſa ueritatem & manſuetudinẽ

& iuſtitiam. Nemo enim terram iſtam per manſuetudinem: ſe per ſuperbiam poſſidet.
CBeati qui lugent:qm̃ ipſi conſolabuntur. CLuctus hic non mortuoꝶ po
e . . S, nitur cõmuni lege naturæ: ſed peccatis & uitiis mortuox. Sic fleuit & ſamuel ſaulem: quia pœnitu-
erat deũ ꝙ unxiſſet eum regem ſuper iſfahel. Sic & apoſtolus fl flere ac lugere ſe: & eos qui poſt ſor for-

nicationcm: & immunditiam non egerunt pœnitentiam.

. CBeati qui eſuriunt ⁊ ſitiunt iuſtitiam. CNon nobis ſufficituelle iuſtitig:ui juſtitiær pa
⸗A A.- , A . tiamur famẽ: Vt ſub nmletinns den cexemplo nunꝗq nos ſatis iuſtos: ſed ſemper eſurire iuſtitiæ: opa intelligamꝰ
—Ae. I.— Re

Beati miſericoꝛde es. C Miſericordia non ſolum in belemoluns i in/
telli gitumſed in omni peccato fratris ſi alter alterius onera portemus.

Beati

TDñs ad montana conſcendit ut turbas ad altiora ſecũ trahat: Sed turbæ aſcendere nᷣ

—w—

— — W☛W½ —

—
—

=èð .

Super Matheum. c. v.

CBeati mundo coꝛde:quoniam ipſi deum videbunt. WQuos non arguit con
ſcientia ulla peccati. Mundus mundo corde conſpicitur: templum dei non poteſt eſſe pollutum. r . /
(Beati pacinici)qui primũ in corde ſuo:deinde & inter fratres diſſidentes pacem faciunt. Quid eni ,Tr— .
prodeſt alios per te pacari cum in tuo animo ſint bella uitiorum. 1i-
/,— Beati qui perſequutionem patiuntur pꝛopter iuſſitiam. ”MlGs
WCSignanter addidit pp iuſtitiam. Multi. n. perſequution em pp ſun ecata patiuntur: &non ſum ciſi re r PTire, rf-,

p
7

iuſti. Simulq; conſidera ꝙ octaua ueræ circuciſionis beatitudo martyrio terminatur. WPs, E,
Beati eſtis cum maicdixerint vobis homines? perſecuti vos fuerint ⁊ dixerint oẽ malum
aduerſum vos mentientes pꝛopter me.
Illud maledictum contemnendum eſt quod beatitudinem creat: quod falſo maledicẽtis ore pro I. No- „, aler. +—4
fertur. Vnde & ſpecialiter diffiniuit quæ ſit beata maledictio: omne dicens maledictum aduerſum a, r 2
uos mentientes propter me. Vbi ergo chriſtus in cauſa eſt: ibi & optanda maledictio.
Baudete ⁊ exultate. CNeſcio quis hoc noſtrũ poſſit implere:ut laceretur opprobriis
fama noſtra: & nos exultemus in dño:hoc qui uanã ſectatur gloriã implere non poteſt. Gaudere igi
tur & exultare debemus ut merces nobis in cæleſtibus præparetur. Eleganter in quodam uolumi/-

ne ſcriptum legimus: ne quæras gloriam: & non dolebis: cum inglorius fueris. „ „
S os eſtis ſal terre. CSal appellãtur apoſtoli ꝗa pꝑ illos uniuerſũ hoĩuz cõditur gen? It ſAf nlre j -te
Að ſi ſal euanuerit:in quo ſaliet᷑. CSi doctor errauerit quo alio doctore emẽdabitur H

CAd nihilum valet vltra niſi vt mittatur foꝛas:⁊ conculcetur ab hominibus.
CExemplũ de agricultura ſumptũ eſt. Sal etenim in cyborũ condimentũ & ad ſiccandas cames ne
ceſſariũ eſt:ita aliũ uſum non habet:Certe legimus in ſcripturis urbes quaſdam ira uictorum ſale ſe
minatas: ut nullũ in ipſis germen oriretur. Caueant ergo doctores & epiſcopi: & uideant: potentes

ch. potenter tormenta ſuſtinere: Nihilq; eſſe medium: ſed maiorum ruinas ad tartarum ducere.
/C Vos eſtis lux mundi.MNon poteſt ciuitas abſcondi ſupꝛa montem poſita:neqʒ; accendunt lu/
Ccernam ⁊ ponunt eam ſub modio. Et reliqua.
Docet fiduciam prædicandi ne apoſtoli abſcõdãtur ob mœtũ & ſint ſimiles lucernæ ſub modio:
ſed tota libertate ſe prodant: ut quod audierunt in cubiculis: prædicent in tectis.
Molite putare qm̃ veni ſoluere legem aut pꝛophetas:non veni ſoluere:ſed adimplere.
CSiue quod de ſe per alios prophetata compleuerit: ſiue quod ea quæ ante propter infirmitateʒ au
dientium rudia & imperfecta fuerant: ſua prædicatione compleuerit: iram tollens & uicem talionis
excludens: & occultam in mente concupiſcentiam.
Bonec tranſeat celum ⁊ terra.
CPromittuntur nobis cæli noui & terra noua:quæ facturus eſt dominus deus. Si ergo noua crean
da ſunt: cõſequenter uetera tranſitura. Quod autem ſequitur.
CJota vnum aut vnus apex non pꝛeteribit ex lege donec omnia fiant. “
CEx ſigura litteræ oñditur ꝙ ẽt quæ minima putantur in lege ſacramentis ſpiritalibus plena ſint & Ij⸗
omnia recapitulentur in euangelio: cuius ergo eruditionis eſt cuiuſq; doctrinæ etiam diuerſa ſacri-
ſicia:& quæ ſuperſtitioſa uidentur in uictimis quottidie demonſtrari: compleri.
CQui ſoluerit vnũ de mandatis iſtis minimis ⁊ docuerit ſic hoies: minimꝰ vocabitur in regno
celoꝛum:Qui autem fecerit ⁊ docuerit:magnus vocabitur in regno celoꝛum.
Hoccapitulum cum ſuperiori hæret teſtimonio:In quo dixerat iota unũ aut unus apex nõ præte/
ribit ex lege donec oĩa fiant. Sugillat ergo phariſeos qui contemptis mandatis dei: ſtatuebant pro-
prias traditiones:quod non eis proſit doctrina in populos: ſi uel parum quod in lege præceptũ eſt
deſtruant. Poſſumus aũt & aliter intelligere ꝙ magiſtri eruditio: ẽt ſi paruo peccato obnoxius ſit de
ducat eum de gradu maximo:nec proſit docere iuſtitiam: quã minima culpa deſtruit: Et beatitudo
perfſecta ſit: quam ſermone docueris: ſi opere compleueris.
CDOD mnis qui iraſcitur fratri ſuo. CIn quibuſdã codicibus additur (ſine cauſa) Cæteꝶ
in ueris diffinita ſnĩa eſt: & ira pœnitus tollitur: dicente ſcriptura. Qui iraſcitur fratri ſuo. Si. n. iube/
mur uerberãti alterã præbere maxillã & inimicos noſtros amare & orare pro perſequentibus: oĩs
ire occaſio tollitur. Radendũ eſt ergo(ſine cauſa)quia ira uiri iuſtitiam dei non operatur.
AQunui autem dixerit fratri ſuo racha.
CHoc uerbum proprie hebreum eſt. Racha enim dicitur. idii.i. inanis aut uacuus:quem
nos poſſumus uulgata iniuria: abſq; cerebro nuncupare. De ocioſo ſermone redituri ſumus ratio/-
nem quanto magis de cõtumelia? Sed & ſignanter additur. Qui dixerit fratri ſuo racha. Frater eniz
noſter nullus eſt:niſi qui eundem nobiſcum habet patrem. Cum ergo ſimiliter credat in deum: &
chriſtum dei nouerit ſapientiaʒ: qua ratione ſtultitiæ elogio denotari poteſt?
CAui autem dixerit fatue:reus erit gehenne.
C Ex ſuperioribus ſubauditur. Qui dixerit fratri ſuo fatue: reus erit gehennæ: qui. n.
æquæ in deum credenti dicit fatue impius eſt in religionem. -
CSi ergo offers munꝰ tuũ ad altare:⁊ ibi recoꝛdatus fueris:qꝛ frater tuus hʒ aligd aduerſũ te
aa iiii

Peſe Penrrr

4 R ,
ſp, e rrn n r

LTiber Wrimus.

CNon dixit ſi tu habes aliquid aduerſas fratrem tuum: ſed ſi frater tuus habet aliquid aduerſum

te: ut durior reconciliationis tibi imponatur neceſſitas. Quãdiu ergo illum placare non poſſumus
neſcio an conſequenter munera noſtra offerenda ſint. “
Eſto conſentiens aduerſario tuo cito dum es in via cum eo:ne foꝛte tradat te aduerſarius in
dici:⁊ iudex tradat te miniſtro: ⁊æ in carcerem mittaris: Amen dico tibi: non exies inde donec
reddas nouiſſimum quadrantem. èMU:
CPro eo quod nos habemus in latinis codicibus: conſentiens in græcis ſcriptum eſt.
quod interprætatur beniuolus: aut benignus. Ex præcedentibus autem & conſequenti/
bus manifeſtus eſt ſenſus: ꝙ nos dominus atq; ſaluator dum in iſtius ſeculi uia currimus: ad pacem
& ad concordiam cohortetur iuxta apoſtolum dicentem. Si fieri. poteſt quantum ex uobis eſt:
cum omnibus hominibus pacem habentes. Nam & in præcedenti capitulo dixerat. Si offers mu
nus tuum ad altare: & ibi recordatus fueris: quia frater tuus habet aliquid aduerſum te: & hoc fini
to ſtatim infert. Eſto beniuolus aut benignus aduerſario tuo: & reliqua: Et in conſequentibus iubet
CBiligite inimicos veſtros: benefacite his qui oderunt vos: ⁊ oꝛate pꝛo perſequentibus ⁊
calumniantibus vos. 1
CCum hæc manifeſta ſit & conſequens intelligentia: pleriq; arbitrantur de carne dictum & anima
uel de anima & ſpiritu. quod pœnitus non ſtat. Quomodo enim aut caro mittenda erit in carce/
re ſi amma non conſenſerit: cum & amima & caro pariter recludendæ ſint: nec quicꝗᷓ poſſit caro fa

cere niſi quod animus imperanit aut ſpiritus ſanctus habitans in nobis uel carnem uel animam re/
pugnantem iudici tradere: cam ipſe ſit iudex 2 Alii iuxta epiſtolam petri dicentis: Aduerſarius ue

ſter diabolus quaſi leo rugiens circuit: aduerſarium diabolum interprætantur: & uolunt nos eſſe
beniuolos erga diabolum: qui eſt inimicus & ultor: ne faciamus eum pœnas ſuſtinere pro nobis.
Cum enim ipſe uitiorum incentiua ſuppeditaret: nobis etiam uoluntate peccantibus: ſi conſenſeri
mus ei uitia ſuggerenti pro nobis quoq; eſſe torquendum. Et dicunt beniuolum eſſe unumquẽq;
ſanctorum aduerſario ſuo ſi eum non faciat pro ſe ſuſtinere tormenta. Quidam coactius diſſerunt
in baptiſmate ſingulos pactum inire cum diabolo: & dicere: renuntio tibi diabole: & pompæ tuæ:
& uitiis tuis: & mundo tuo: qui in maligno poſitus eſt. Si ergo ſeruauerimus pactum beniuoli: &

conſentientes ſumus aduerſario noſtro: & nequaquam in carcere reducendi. Sin uero quicquã

tranſgreſſi fuerimus eorum quæ diabolo ſpoponderamus; trademur iudici ac miniſtro: & mitte/
mur in carcerem: & non exibimus ex eo: donec reddamus nouiſſimum quadrantem: Quadrans
genus eſt nummi: qui habet duo minuta. Vnde & in alio euangelio mulier illa pauper & uidua
dicitur miſiſſe quadrantem in corbonan: & in alio duo minuta. Non ꝙ diſſonent euangelia: ſed
ꝙ unus quadrans duos minuros nummos habeat. Hoc eſt ergo quod dicit: non egredieris de car/
cere: donec etiam minima peccata perſoluas. —== òòM
Aui viderit mulierem ad concupiſcendum eam iam mechatus eſt eam in coꝛde ſuo.

WInter 8°ℛ5 ideſt inter paſſionem & propaſſionem hoc intereſt: ꝙ paſ/

ſio reputatur in uitio: propaſſio uitii culpam habeat: tamen non tenetur in crimine. Ergo qui ui⸗-
derit mulierem & anima eius fuerit titilata: nic propaſſione percuſſus eſt: ſi uero conſenſerit & de
cogitatione affectum fecerit ſicut ſcriptum eſt in dauid. Tranlſierunt in affectum cordis de propaſ

ſione tranſiuit ad paſſionem: & huic non uoluntas peccati deeſt ſed occaſio. Quicunq; igitur
(uiderit ad concupiſcendum: ideſt ſi aſpexerit ut concupiſcat: ut facere diſponat: iſte recte dicitur

eam mechari in corde ſuo.
CQuod ſi oculus tuus dexter ſcandalizat te. Et reliqua “
CQuia ſupra de concupiſcentia mulieris dixerat: recte nunc cogitationeʒ & ſenſum in diuerſa uo
litantem: oculum nuncupauit. Pe dextram autem & cæteras corporis partes: uoluntatis ad effe-
ctum initia demonſtrantur: ut quod mente concipimus opere compleamus. Cauendum eſt igitur
ne quod in nobis optimum eſt cito labatur in uitium. Si enim dexter oculus & dextera manus ſcã/
dalizant: quanto magis ea quæ in nobis ſiniſtra ſunt: Si anima labitur quanto plus corpus quod
ad peccata procliuius eſt. Aliter in dextro oculo & dextra manu: fratrum: uxoris: & liberorum: atq;
affinium & propinquorum monſtratur affectus: quos ſi ad cõtemplandam ueram lucem nobis im
pedimento eſſe cernimus: debemus truncare iſtiuſmodi portiones: ne dum uolumus lucri cæteros
facere: ipſi in æternum pereamus. Vnde dicitur & de ſacerdote magno: cuius anima dei cultui de/
dicata eſt: ſupra patre & matre: & filio non polluetur. Ideſt nullum affectum ſciet: niſi eius:
cuius cultui dedicatus eft.

Bictum eſt quicunqʒ dimiſerit vxoꝛem ſuam: det illi libellum repudij.Ego antem dico vo⸗

bis:quia omnis qui dimiſerit vxoꝛem ſuam. Et relidqJu.
WIIn poſteriori parte iſtum locum plenius ſaluator exponit: quod moyſes libellum repudii dari iuſ
ſerit:propter duritiam cordis maritorum. non diſſidiũ concedens ſed auferens homicidium. Mul-
to. n,. melius eſt: licet lugubrem euenire diſcordiam: ꝗᷓ partium ſanguinem fundi.

Ego autem dico vobis non iurare omnino neqʒ per celum neq; per terram. Et reliqua.
S CHanc per

S=üefR =

;]— —“DZ

Super Gatheum. c. vj.

4 Hanc per elementa iurandi peſſimam conſuetudinem ſemper habuere iudæi:ſicut ꝓphetalis eos
frequenter arguit ſermo. Qui lurat: aut ueneratur. aut diligit eum per quem iurat:in lege præceptũ
eſt:ut non iuremus:niſi per dominum deum noſtrum. Iudæi per angelos & urbem hieruſalem: &
templum & elementa iurantes: creaturaſq; carnales uenerabantur honore & obſequio dei. Deniq;
conſidera ꝙ hic ſaluator non per deum iurare prohibuerit: ſed per cælum & terraʒ & hieroſolimã
&& per caput tuum. Et hoc quaſi paruulis fuerat lege conceſſum: ut quomodo uictimas imolabant
deo: ne & idolis imolarent: ſic &σ iurare permitterentur in deum: non ꝙ recte hoc facerent: ſed quo
K melius eſſet deo id exhibere: quã demonibus. Euangelica autẽ ueritas non recipit iuramentum: cũ
K2 omnis ſermo fidelis pro iureiurando ſit.
CAudiſtis qꝛ dictum eſt oculũ pꝛo oculo:dẽtem pꝛo dẽte.Ego ãt dico vobis nõ reſiſtere malo.
CQui dicit oculum pro oculo: num & alterum uult auferre: ſed utrũq; ſeruare. Dominus noſter
uiciſſitudinem tollens truncat initia peccatorum. Et in lege retributio eſt. In euangelio gratia. Ibi
F culpa emendatur:hic peccatorum auferuntur exordia.

4 CSi quis te percuſſerit in dextra maxilla tua:pꝛebe ei⁊ alteram. Et illi qui tecum vult iadicio
contendere:⁊ tunicam tuam tollere.remitte ei ⁊ pallium. l

CEccleſiaſticus deſcribitur imitator eius:qui dicit diſcite a me quia mitis ſum & humilis corde. Et
e pollicitationem ſuam percuſſus alapa comprobat. Si male loquutus ſum argue: ſin autem bene:
qquid me cedis? Tale quid & dauid loquebatur in pſalmo. Si reddidi retribuentibus mihi mala. Et
1e hieremias in Iamentationibus. Bonum eſt homini cum ſederit ab adoloſcentia ſua:dabit percutien
Ue ti ſe maxillam: ſaturabitur opprobriis. Hoc aduerſum eos qui putant alterum deum legis: alterum
ſe euangelii: ꝙ ibi & hic manſuetudo doceatur, Secundum mypſticos intellectus percuſſa dextera no-
u. ſtra non iubemur ſiniſtram præbere: ſed alteram: hoc eſt alteram dextram. Iuſtus enim ſiniſtraʒ nõ
habet. Si nos hereticus in diſputatione ꝑercuſſerit: & dextrum dogma uoluerit uulnerare: præpo-/
4 natur ei aliud de ſcripturis teſtimonium: & tandiu uerberanti: ſuccedentes ſibi dexteras præbeamꝰ
n donec inimici ira laſſeſcat.
. CQui petit a te:da ei:⁊ nolenti mutuari a te ne auertaris. SJMUmĩ
ia CSi de elemoſyna tantum dictum intelligimus: in pleriſq; pauperibus: hoc ſtare non poteſt. Sed &
li diuites ſi ſemper dederint: ſemper dare non poterunt. Poſt bonuʒ ergo elemoſynæ: apoſtolis:ideſt
le⸗/ doctoribus præcepta tribuuntur ut qui gratis acceperunt gratis tribuant. Iſtiuſmodi pecunia nun-
u— quam deficit. Sed quanto plus data fuerit: tanto amplius duplicatur. Et cum ſubiecta ſibi arua ri/
4 get:nunquam fontis unda ſiccatur. l
e CEgo aũt dico vobis:diligite inimicos veſtros:benefacite his qui oderunt vos.

CMulti præcepta dei imbecillitate ſua non ſanctorum uiribus æſtimantes putant eſſe impoſſibilia
quæ præcepta ſunt. Et dicunt ſuffecerat uirtutibus non odiſſe inimicos. Cæterum diligere plꝰ præ-/
cipi quã humana natura patiatur. Sciendum eſt ergo chriſtum non impoſſibilia præcipere: ſed per-

fecta. Quæ fecit dauid in ſaul & in abſalon. Stephanus quoq; martir pro inimicis lapidantibus de
i præcatus eſt. Et Paulus anathema cupit eſſe pro perſequutoribus ſuis. Hæc autem leſus & docuit &
fecit dicens. Pater ignoſce illis: quod enim faciunt:meſciunt.
l CEt ſitis ſilij patris ueſtri qui in celis T.
n CSi dei præcepta cuſtodiens: filius quis efficitur dei: ergo non eſt natura filius:ſed arbitrio ſuo.
in QCAPITVLVM. SEXTVM. .

—Am ergo facis elemofynã noli tuba canerte ante te:ſicut hypocrite faciũt in ſy
Anagogis ? in vicis:vt honoꝛiſicentur ab hominibus. ́”ÿMU , e ene
WQui tuba canit elemoſynam faciens hypocrita eſt. Qui ieiunans demoli- Wale an e et nza rtake

A Rtur faciem ſuam ut uentris inanitatem monſoret in uultu: & hic hypocrita eſt. yperd.
Qui in ſynagogis & in angulis platearum orat: ut uideatur ab hommibus: hypo-
crita eſt. Ex quibus omnibus colligitur hypocritas eſſe qui quodlibet faciunt: ut . . 1. rer

. . 2.. 8— . 172 . SS O S
ab hominibus glorificentur. Mihi uidetur & ille qui dicit fratri ſuo: dimitte ut

MNRAAHtollam feſtucam de oculo tuo: nam propter gloriam: hoc facere uidetur: ut ipſe iu
ſtus eſſe uideaturVnde dicitur ei a domino. Hypocrita eice primum trabeʒz de oculo tuo. Nõ itaq;
uirtus: ſed cauſa uirtutis apud deum mercedem habet. Et ſi a recta uia paululum declinaueris: nõ in/
tereſt utrum ad dexteram uadas an ad ſiniſtram: cum uerum iter amiſeris. S l
Te autem faciente elemoſynam neſciat ſiniſtra tua quid faciat dextera tua.
CNon ſolum elemoſynam:ſed quodcũq; facies boni operis:debet ſiniſtra neſcire: ſi enim illa ſcie
rit: ſtatim dextera opera cõmaculantur. MU

3

.
Lert r* PrE)
4 4

“ ¶Amen dico uobis receperunt mercedem ſuam. H
K CNon dei mercedem:iſed ſuam. Laudati ſunt enim ab hominibus: quorũ cauſa exercuere uirtutes. 9
KXTu autem cum oꝛaneris intra cubiculũ:⁊ clauſo hoſtio oꝛa patrem tuum in abſconditt. ſe ase .
CEt ſimpliciter intellectus erudit auditorem ut uanam orandi gloriam fugiat. Sed mihi nidetur

hoc magis eſſe præceptum: ut incluſa pectoris cogitatione: labiiſq; compræſſis oremus dominum:

AY. iber pꝛimus.

qd & Annã in regũ uolumine feciſſe legimꝰ: labia ĩꝗt eiꝰtãtũ mouebãtur uox illiꝰnõ audiebatur
COꝛantes autem nolite multum loqui ſicut ethnici.
Si ethnicus in oratione multum loquitur: ergo qui chriſtianus eſt debet parum loqui. Deus au⸗-
— ve, tem non uerborum ſed cordis auditor eſt.
at daer E CScit namqʒ pater veſter quid opus ſit uobis ante quam petatis.
Conſurgit in hoc loco quedam hereſis: philoſophorum quoq; peruerſum dogma dicentium.
””c Si nouit deus quid oremus: & ante quam petamus ſcit quibus indigeamus: fruſtra ſciẽti loquimur.
rzurre r. dij ſe I Quibus breuiter reſpõdenduʒ eſt. Nos nõ narratores eẽ: ſed rogatores. Aliud ẽ eni narrare ignorã
tnalicy ſciẽtẽ petere.In illo indiciũ:hic obſequiũ.lbi fideliter ĩdicamꝰ:hic miſerabiliter obſecramus.

— òèð

2

CBPater noſter qui es in celis.
CCbPatrem dicendo: ſe filios confitentur.

. . . petrt ar La, Sanctificetur nomen tuum. CNon in te:ſed in nobis. Si enim propter peccato
. „— res nomen dei blaſphematur in gentibus: econtrario propter iuſtos ſanctificatur. ,
1 CAdueniat regnum tuum. C Vel generaliter pro totius mundi petit regno:
Tegr e r Tr e ut diabolus in mundo regnare deſiſtat: uel ut in uno quoq; regnet deus: & non regnet peccatum ĩ

mortali hominum corpore. Simulq; & hoc attendendum: ꝙ grandis audaciæ ſit & puræ conſcien
etee eenre, & Pey laae tiæ:regnum dei poſtulare:& iudicium non timere. .
E Fiat voluntas tua:ſicut in celo ⁊ in terra. CCCVt quomodo angeli tibi ĩcul
1 e= A . . pate ſeruiunt in cæ lis: ita in terra ſeruiant homines. Erubeſcant ex hac ſententia qui quottidie in cæ
M lo ruinas fieri mentiuntur: nam quid nobis prodeſt cælorum ſimilitudo: ſi & in cælo peccatum eſt.

Panem noſtrum ſubſtantialem da nobis hodie.

CQuod nos ſubſtantialem expræſſimus: in græco habetur quod uerbum ſeptuagiĩita
interprætes. frequentiſſime tranſferunt. Conſiderauimus ergo in hebreo. & ubicũq;
illi: expræſſerunt:nos inuenimus Quod ſymmachus ideſt præ-

cipuũ uel egregium tranſtulit: licet in quodam loco peculiare interprætatus ſit. Quando ergo pe-
anz Te . – timus ut peculiarem uel præcipuũ nobis deus tribuat: panem illum petimus qui dicit. Ego ſum pa
d= L.r. TA- nis uiuus qui de cælo deſcendi. In euangelio ſecũdũ hebreos pro ſuperſtantiali pane repperi
quod dicitur craſtinum: ideſt futurum da nobis hodie. Poſſumus ſupſtantialem panem & aliter in
telligere:qui ſuper omnes ſubſtantias ſit & uniuerſas ſuperet creaturas. Alii ſimpliciter putant: ſecũ/
dũ apoſtoli ſermonẽ dicentis hñtes uictũ & ueſtitũ: his cõtẽri ſimus. De præſenti tm̃ cibo ſcõꝶ cu
ram gerere. Vnde & in poſterioribus ſit pᷣceptum. Nolite cogitare de craſtino.
CAmen. CSignaculum orationis dominicæ eſt: quod aquila interprætatur fideliter.
Nos uere:poſſumus dicere. Si enim dimiſeritis hominibus peccata eorum: hoc quod ſcriptum eſt.
Ego dixi dii eſtis: & filii excelſi oẽs.uos uero ut homines moriemini:& tanquam unus de principi⸗
bus cadetis:ad eos dicitur qui propter peccata homines ex diis eſſe meruerunt. Recte ergo & hi qui
bus peccata dimittuntur appellati ſunt.
. E ., CExterminãt enim facies ſuas: vt apareant hominibus ieiunãtes.
, „ Verbum exterminant quod in eccleſiaſticis ſcripturis uitio interprætum tritum eſt: aliud multo
. 52 1 t P ſigniſicat quâ uulgo ĩtelligitur. Exterminãtur ꝗppe exules ꝗ mittütur extra terminos. Pro hoc er-
— ge .) go ſermone molliuntur ſemper accipere debemus. Demolitur autem hypochrita faciem ſuam: ut
triſtitiam ſimulet: & animo forte lætetur: luctum geſtet in uultu.
Tu autem cum ieiunas vnge caput tuum ⁊ faciem tuam laua.

Cluxta ritũ ꝓuinciæ paleſtinæ loquitur: ubi diebus feſtis ſolẽt ungere capita. Præcepit ĩgitur: ut qñũ
ieiunamus lætos & feſtiuos nos eſſe möſtremus. Multi legentes illud pſalmiſtæ. Oleum peccatoris
non impinguet caput meum. Econerario eſſe uolunt bonum oleum:de quo alibi dicitur. Vnxit te

deus deus tuus oleo lætitiæ præ participibus tuis. Et id præcipi ut exercẽtes uirtutes ſpirituali oleo
principale cordis noſtri ungere debeamus.
XAbi eſt theſaurus tuus: ibi eſt 7 coꝛ tuum.
en ſet n e IP T" Hoc nõ ſolum de pecunia: ſed & de cunctis paſſionibus fentienduʒz eſt. Guloſi deus: uenter eſt: ibi
— rD ergo hẽt cor ubi ẽ theſaurus: luxurio ſitheſaurus: epulæ ſunt. Laſciui ludicra. Amatoris libido: huic
ſeruit unuſquiſq; quo uincitur.
CSi oculus tuus ſimplex eſt:totum coꝛpus tuum lucidum erit.
Lippientes ſolent lucernas uidere numeroſas: ſimplex oculus & purus ſimplicia iĩtuetur & pura.
hoc totũ tranſfertur ad ſenſum. Quo enim corpus:ſi oculus non fuerit: totuʒ in tænebris eſt: ita ani
ma ſi principalem fulgorem ſuum perdiderit: uniuerſus ſenſus in caligine cõmorabiturSi ergo lu/
men quod in te eſt tænebræ ſunt:ipſæ tænebræ quãtæ ſunt?Si ſenſus qui lumẽ eſt animæ uitio cal
ſſſſſůöüigatur: ipſa putas calligo quibus tænebris obuoluetur.
nent Snai vebn 6 CMHon poteſtis deo ſeruire ⁊ mamone.
CMamona ſermone ſyriaco diuitiæ nuncupantur. Non poteſtis deo ſeruire & mamone. Audiat
hoc auarus:audiat qui cenſetur uocabulo chriſtiano non poſſe ſe ſimul diuitiis chniſtoq; ſeruire. Et
tñ nõ

1

—

—
=
—

—ÿʒ/ʒ— — —

— t ααNαChriſti reuertuntur ad uomitum peccatorum ſuorum. Porcos autem eos qui nec dum euãgelio cre

NC Si ergo vos cum ſitis mali:noſtis bona data dare ſilijs veſtris.

09

Super Ooatheum. c. vii.
tñ nõ dixit:qui hẽt diuitias: ſed ꝗ ſeruit diuitiis. Qui eni diuitian ſeruus é: diuitias cuſtodiat ut ſer Pz lem a F. Jl.. r⸗
uus. Qui aut ſeruitutis excuſſit iugum: diſtribuit eas ut dominus. —3 —
CMe ſolliciti ſitis anime veſtre quid manducetis:neqʒ coꝛpoꝛi veſtro quid induamini. 1
CIn nõnullis codicibus additum eſt: neq; quid bibatis: ergo quod omnibus natura tribiit & iumẽ
tis ac beſtis hominibuſq; commune eſt: huius cura pœnitus liberamur. Sed præcipitur nobis ne ur ee 9 - T2*
ſolliciti ſimus quid cõmedamus. Quia in ſudore uultus præparamus nobis panem. Labor exercden —nenn
dus eſt. Sollicitudo tollẽda. Hoc quod dicitur. Ne ſolliciti ſitis animæ ueſtræ quid cõmedatis: neq;
corpori ueſtro quid induamini. De carnali cibo & ueſtimento accipiamus: cæterum de ſpirituali- 4 ,
bus cybis & ueſtimentis ſemper debemus eſſe ſolliciitit. y õ „Fs - 9 ð f
CMonne anima plus eſt quã eſca:⁊ coꝛpus plus quã veſtimentum: ſerr .e
CQuod aicit iſtiuſmodi eſt. Qui maiora præſtitit: utiq & minora præſtabit.
CReſpicite volatilia celi quoniam non ſerunt neq; metunt:neqʒ congrègant in hoꝛrea ⁊ pater
veſter celeſtis paſcit ea. NMõne vos pluris eſtis illis.
CApoſtolus præcipit ne plus ſapiamus quam oportet ſapere. Iſtud teſtimoniũ: & ĩ præſenti capitu
lo conſeruandum eſt. Sunt enim quidam qui dum uolunt terminos patruʒ excedere: & ad alta uo 44 .
lirare in ima merguntur: uolatilia dicentes cæli: angelos eſſe cæteraſq; ĩ dei miniſterio fortitudines y. ene e e
quæ abſq; cura ſui:dei alantur prouidentia. Si hoc ita eſt ut intelligi uolunt. Quomodo ſequitur .S- 6
dictum ad homines: nonne uos magis pluris eſtis illis? Simpliciter ergo accipiendum ꝙ ſi uolati
lia abſq; cura & erumnis: dei aluntur prouidentia quæ hodie ſunt & cras non erunt: quorum ani-
ma mortalis eſt: & cum eſſe ceſſauerint ſemper non erunt: quanto magis homines quibus æter
nitas promittitur dei regantur arbitrio.
CQuis veſtrum poteſt adijcere ad ſtaturam ſũam cubitum vnum? Et de veſtimento quid
ſolliciti eſf1tis. ((ᷣ ¶([1 Sicut animam plus eſſe quã corpus cibus compara
tione auium demonſtrauit. Sic corpus plus eſſe quã ueſteʒ ex conſequentibus rebus oſtẽdit dicẽs.
CConſiderate lilia agri quomodo creſcunt.& reliiaauauauaa. l
CEt reuera quod ſericum? quæ regum purpura? quæ pictura textricum poteſt flonibus comparari:
Quid ita rubet ut roſa? Quid ita candet ut lilum? Violæ uero purpuram nullo ſuperatæ murice

oculorum magis quam ſermonis indicium eſt. H
Molite ſolliciti eſſe de craſtino. NVVV De præſentibus ergo conceſſit deber —
eſſe ſollicitos: qui futura prohibet cogitare. Vnde & apoſtolus. Nocte & die ĩquit manibus noſtris Peret e reeret
operantes: ne quem ueſtrum grauaremus. Cras in ſcripturis futurum tps intelligitur dicente lacob.
Et ezaudiet me cras iuſtitia mea. Et ĩ ſamuelis fãtaſmate phytoniſſa logtur ad ſaulẽ. Cras eris mecũ.

CSufficit diei malitia ſuaua. Q¶ (H Hic malitiam non contrariam uirtuti po
ſuit: ſed laborem & afflictionem & anguſtias ſæculi: quomodo & ſarra afflixit agar ancillam ſuam
quod ſignificanter græcæ dicitur. Sufficit ergo nobis præſentis temporis co-

gitatio: futurorum curam quæ incerta eſt: relinquemus. CAPIIVLVM. VII.
AOlite iudicare vt non iudicemini. H

((Si iudicare prohibet: qua conſequentia Pa

ulus in corintho iudicat fornicantem & pachen formnnl

—

etrus Ananiam & Saphyram mendacii coarguit? Sed ex conſequentibus quid prohi- ‚—— ,
buerit: oſtendit diremm Atronuodo enim ſüchauenitioedte indicapiturde wobiueli non! Pebis rne ,
prohibuit iudicare: ſed docuit. en dag wage
AQuid autem vides feſtucam in oculo fratris tui:? trabem in oculo tuo non vides.& cætera. ”M
CDe his loꝗtur ꝗ cũ ipſi mortali crimine teneãtur obnoxii:minora peccata fratribus nõ concedũt. 4. kms 4 1 n ne geedet
WLCulicem liquantes ⁊ camellum glutientes.
CRecte ergo & iſti ſimulatione iuſtitiæ: ut ſupra diximus appelantur hypocritæ: qui per trabẽ ocu
li ſui feſtucam in oculo fratris ſui aſpiciũt. ä .
NMolite dare ſanctum canibus. 1s.”l.
CSanctum: panis eſt filiorum. Non debemus ergo tollere panem filiorum & dare eum canibus. ð pars E Plir
CMeqʒ mittatis margaritas veſtras ante poꝛcos. J”JMU B
CPorcus non recipit ornatum qui uerſatur in uoluptabris luti. Et iuxta prouerbia ſolomonis. Si
habuerit circulum aureum fœdior inuenitur. Quidam canes eos intelligi uolunt qui poſt fidem

R

diderunt: & in luto inſidelitatis: uitiiſq; uerſantur. Non conuenit igitur iſtiuſmodi hominibus cito

euangelicum credere margaritum. Ne conculcent illud: & conuerſi nos incipiant diſſipare.
CVBetite ⁊ dabitur uobis:querite ⁊ inuenietis:pulſate ⁊ aperietur vobis.

CQu carnalia ſupra uetuerat poſtulari: quid querere debeamus oſtendit: ſi petenti datur & que/
rens inuenit: & pulſanti aperitur. ergo cui non datur: & qui non inuenit: apparet ꝙ non bene petie- 1. .
rit queſierit puliauerit. Pulſemitaq; ianuã chriſti: de qua dictũ é:hæc porta dni: iuſti itrabut p eã: ut d« pec dor.

cũ itrauerimꝰ:apiantur nobis theſauri abſcõditi & tænebroſi. xpᷣo Ieſu in quo eſt oĩs ſcientia. .

J. wder Primus.

DW J natur genus. Cuius ad comparationem diuinæ clementiæ ab infantia cor ad malum poſitum eſt.
Pe Lege geneſim: nec mirum homines huius ſæculi dici malos: cum & Paulus apoſtolus memoret re
Sen tempus quoniam dies mali ſunt. . .
Jutrate per anguſtam poꝛtam:quia lata poꝛta ⁊ ſpatioſa uia eſt que ducit ad perditionem: et
multi ſunt qui intrant per eam. Quamanguſta poꝛta:⁊ arta uia que ducit ad vitam:⁊ pauci ſunt
qui ineenine eam. . & ci
— g ata uia eſt ſeculi uoluptates quas appetunt homines. Anguſta quæ per labores & ieiunia pandi
Len se . C ſæculi uoluptates quas appetunt h Anguſta quæ ꝑ pandi

ritatis uia: capti ſæculi uoluptatibus de medio itinere reuertuntur.

ſunt lupi rapaces. ¶I Et de omnibus quidem intelligi poteſt: qui aliud habitu ac ſer/
d. 1 mmone promittunt aliud opere demonſtrant. Sed ſpecialiter de hereticis intelligendum eſt: qui ui-
ie , erncd er, r atmn dentur continentia: caſtitate: ieiunio quaſi quadam pietatis ſe ueſte circundare. Intrinſecus uero ha
e Aeus⸗ anke, bentes animum uenenatum:ſimpliciorum fratrum corda decipiunt. Ex fructibus ergo animæ qui-

bus innocentiam ad ruinam trahunt: lupis rapacibus comparantur.
on põt arboꝛ bona fructus malos facere:neqʒ arboꝛ mala fructus bonos facere.
CQuæramus ab hereticis: qui duas inter ſe contrarias dicunt eſſe naturas: ſi iuxta intelligentiam eo

ne domini negani dicens. Neſcio hominem. Aut qua conſequentia letro ſocer moyſi arbor mala
Aquæ utiq; in deum iſrahel non credebat:dederit conſilium moyſi bonum: & achior ad oloſernem

Pers aliquid utile ſit loquutus. Ec comicus dixerit: quod bene dictum apoſtolus comprobauit. Corrum
ondeant: nos inferemus & iu

dam arborem quondam bonam feciſſe fructus malos poſtquam tradiderit ſaluatorem. Et paulum
arbo rem malam eo tempore quo perſequebatur eccleſiam chriſti: feciſſe poſtea fructus bonos: quã
do in uas electionis de perſecutore tranſlatus eſt. Tandiu ergo bona arbor fructus non facit ma-
ll. ., los quamdiu in bonitatis ſtudio perſeuerat: & mala arbor tandiu manet in fructibꝰ peccatoꝑꝶ:ꝗdiu

——

punt mores bonos cein ia mala. Et cum non inuenerint quid reſi

2

ad pœmitétiã nõ cõuertitur. Nemo enim pmanés in eo qd fuit: icipit id eẽ qd nec dum cœperit.
C¶Mon omnis qui dicit mihi domine domine intrabit in regnum celoꝛum:ſed qui facit uolunta
tern patris mei qui in celis eſt. M

CSicur ſupra dixerat eos qui haberent ueſtem uitæ bonæ non recipiendos propter dogmatum ne
quitiam: ita nunc econtrario aſſerit: nec his quidem acommodandam fidem qui cum policeant in

ep⸗ ⸗ Pben eſt ſcripturarum dicta pro factis accipere: ut ſtatiʒ in conſequentibus approbatur: refutari eos qui ia
ſctant ſine operibus habere ſcientiam domini & audiunt a ſaluatore: recedite a me operatii iniquita
tis neſcio uos. Et apoſtolus in hunc ſenſum loquitur. Confitentur ſe noſſe deum: factis autem ne
gant. Multi dicent mihi in illa die domine domine nonne in nomine tuo prophetauimus: & ĩ no
mine tuo demonia eiecimus: & in nomine tuo uirtutes multas fecimus? Et conſitebor illis quia nũ
8 æ quam noui uos: diſcedite a me quieperamini iniquitatem. Prophetare & uirtutes facere & demo
nia eiicere: interdum non eius meriti eſt qui operatur: ſed uel inuocatione nominis chriſti hoc agi:
uel ob condemnationem eorum qui inuocant: uel utilitatem eorum qui uident & audiunt conce
litur: ut licet homines deſpiciant ſigna facientes. Tamen deum honorent ad cuius inuocationem
ſüunt tanta miracula. Nam & ſaul & Balaam & Caypbas prophetauerunt neſcientes quid dicerent.
Mal Abhe r k irhe Et pharao & Nabuchodonoſor ſomniis futura cognoſcunt. Et in actibus apoſtolorum fllii ſce-
E * Phena Frn pE uæ uidebantur eitcere demonia. Et iudas apoſtolus cum animo proditoris multa ſigna inter

A cæteros apoſtolos feciſſe narratur.
KTunc conſiteboꝛ illis.
CSignanter dixit: confitebor: quia multo ante tempote dicere diſſimularet. Non noui uos. Non
nouit dominus eos qui pereunt. Obſerua autem quare addiderit nunquam noui uos. Si iuxta
quoſdã omnes homines inter rationabiles ſemper uerſati ſunt creaturas.
NIRecedite a me qui operamini iniquitatem.
S“”äl Iz 4 API Non dixit qui operati eſtis iniquitatem: ne nideretur tollere pœnitentiam. Sed qui operami
niehoc eſt qui uſq; in præſentem horam cum iudicii tempus aduenerit licet non habeatis ſa-
cultatem peccandi: tamen adhuc habetis affef-tum.
CEt deſcendlit

Te: rur: quam & apoſtolus ingreſſus eſt. Er ut Thimoteus per eam ingrediatur hortatur. Simulq; conſi
eſfen Prn wene Edera quâ ſignanter de utraq; uia loquutus ſit. Per latam multi ambulant: anguſtam pauci inueniuntſ
waer , ſt aſferr, latam noh querimus: nec inuentione opus eſt: ſponte ſe offert & errantium nia eſt. Anguſtam uero

nec omnes inueniunt: nec qui inuenerint: ſtatim ingrediũtur per eam. Si quidem multi inuenta ue

Attendite a falſis pꝛophetis:qui ueniunt ad vos in veſtimentis ouium:intrinſecus autem

rum arbor bona malos fructus facere nũquam poteſt: quomodo moyſes arbor bona peccauerit ad
laquam contradictionis: & Dauid uria interfecto cum berſabeæ concubuerit: Petrus quoq; in paſſio

tegritatẽ fidei turpiter uiuant: & doctrinæ integritatem malis operibus deſtruant. Vtrumq; enim
aA Le.s rrsem, e dei ſeruis neceſſarium eſt ut & opus ſermone & ſermo operibus comprobetur. Huic ſententiæ po
Bei, ſern ne , teſtillud uiden contrarium. Nemo poteſt dicere: dominus leſus niſi in ſpiritu ſancto. Sed moris
S

CNotandum ꝙ apoſtolos malos dixerit:niſi forte ſub apoſtolorum perſona omne hominum di

rger

— ü ——- - ——— — —

6
tn

ni
dt
e⸗
e

1
tad

um

i
hun

—

—

f.- ſW

WEt non cecidu:fundata enim erat ſupꝛa petram. CSuper hanc petram dominꝰ

„

—

&

Et deſcendit plunia:⁊ venerunt flumina:⁊ flauerunt uenti.
CPluuia iſta quæ domum ſubuertere nititur: diabolus eſt: flumina omnes antichriſti qui cõtra chri . 5cs

CQAQui ediſicauit domum ſuam ſuper harenam M
CFundamentum quod apoſtolus architectus poſuit unum eſt dominus noſter Ieſus chriſtus. ſuꝑp

gquarto loco qui oblati ſunt ei a demonio uexati: quorum ſpiritus uerbo eiiciebat:

l
F Er e

P*, fides gentium præponitur iſtaheli. . . .
1Aalti ab oꝛiente ? occidente venient: æ recumbẽt cũ Abꝛahbã Iſaac?⁊ Jacob ĩ regno celoꝛũ.

Sy

per OMatheum. c. viii.

7

—

* 3 406ς4* DPiag
ſtum ſapiunt. Venri ſpinituales nequitiæ in cæleſtibus.

fundauit eccleſiam: ab hac petra apoſtolus Petrus ſortitus eſt nomen. Super huiuſcemodi petrã nõ
inuemuntur ſerpentis ueſtigia. De hac & propheta loquitur confidenter. Statun ſuper petram pe-
des meos. Et in alio loco. Petra refugium leporibus: ſiue erinatiis. Timid um enim animal in petræ
cauernis ſe recipit: & cutis aſpera & tota armata iaculis tali ſe protectiõe tutatur. Vñ & mopyſi dicitur
eo tpe quo de ægypto fugerat & lepuſculus dñi erat. Sta ĩ foramine petre & poſteriora mea uidebis

hoc fundamentum ſtabile & firmum: & per ſe robuſta mole fundatum: ædificatur chriſti eccleſia.
Super harenam uero quæ fluida eſt: & cõcementari non poteſt nec in unam copulaʒ redigi: oĩs he-
reticorum ſermo ad hoc ædiſicatur: ut corruat.
C Erat autem docens eos vt poteſtarem habens.
Non ut ſcribæ.lli enim ea docebant populos quæ ſcripta ſunt in moyſe & prophetis. leſus uero
TAcßdens Cdeannns ipſius mopſi. Pro libertate uoluntatis ſuæ: uel ea quæ minus uidebantur: ad/
ſdebarin lege: uel cõmutans prædicabat in populos ut ſupra quoq; legimus ; dictum eſt antiquis:
ego autem dico uobis. CAPITVLVYVM. VIII.
Am ũat deſcẽdiſſet de mõte ſequnte ſunt eũ turbe multe:æ ecce lepꝛoſus ueniẽs adoꝛa-
& bat eum dicens. ¶́ẽʒĩ De monte domino deſcendenti occurrunt turbæ qa ,
aàa altiora aſcendere non ualuerunt. Et primus ei occurrit leproſus. Nec dum enim pote/f; SS 9 83
rat cum lepra tam multiplicem in monte ſaluatons audire ſermonem. Et notandu ꝙ hi — . W. “ —N
primus ſpecialiter curatus eſt: ſecũdus puer centurionis. Tertia ſocrus petri fehriens in capharnauz: 5 rr e
qudo & omnes Verè ſenz, pee e
male habentes curauit. Et ecce leproſus ueniens adorabat eum dicens. Recte poſt prædicationem-r Vref eeno Ah
atq; doctrinã: ſigni offertur occaſio: ut per uirtutũ miracula præteritus apc audiẽtes ſermo firmetur .
¶ Bñe ſi vis potes me mundare. CQui uoluntatem rogat: de uirtute non dubitat.
CEt extendens manum ꝗeſus tetigit eum dicens.(Aolo.mundare). r””M
SExtendente manum domino ſtatim lepra fugit. Simulq; conſidera quam humilis & ſine iactan-
tia reſponſio. Ille dixerat ſi uis: dominus reſpondit uolo. Iile præmiſerat potes me mundare. Domi
nus iungit & dicit mundare. Non ergo ut pleriq; latinorum putant iungendum eſt & legendũ uo
lo mundare:ſed ſeparatim: ut primum dicat uolo: deinde imperet mundare. Et ait illi Ieſus.
Vide nemini dixeris. Et re uera qd exat neceſſe: ut iermone iactaret qd corpore pferebat. ——
Sed vade oſtende te ſacerdoti ⁊ offer munus quod pᷣcepit moyſes in teſtimonium lis. — le
CDuas ob cauſas mittit eum ad ſacerdotes. Primum proprer humilitatem: ut ſacerdotibus deferte PFP--
nideatur. Erat enim lege præceptum: ut qui mundati fuerãt lepra: offerrent munera ſacerdotibus. D cf.
Deinde mundatum uidentes leproſũ: aut crederẽt ſaluatori aut nõ crederẽt. Si crederẽt: ſaluarétur. — ſl- .
Si nõ crederẽt ĩexcuſabiles forẽt.Et ſimul ne(qd ĩ eo ſæpiſſime criminabãtur) legẽ uideret᷑ ifringere F5e n p

CAcceſſit ad eum centurio rogans ⁊ dicens. Somnne puer meus iacet in domo par aliticus et

male toꝛquetur. Et ait illi Jeſus. Ego veniam ⁊ curabo eum. & reliqua.
CNon debemus iactantiæ arguere dominum:gui: ſtatim ſe iturum & ſanaturum eſſe promittit: ui/ 21.
dens centurionis: fidẽ humilitatẽ & prudentiã. Fidem in eo ꝙ credidit ex gentibus paraliticu a ſal- 8-- - T2, S l,
uatore poſſe ſanari:humilitatem ꝙ ſe iudicauit indignum: cuius tectum dominus intraret. Pruden- e, r Ges

tiam ꝙ ultra corporis tegm en:diuinitatem lateutem uideretſſſens non id ſibi profuturum: quod .V

etiam ab incredulis uidebatur: ſed id quod latebat intrinſecus. De qua prudentia hoc ait.
Ecce ego cum ſim homo dico huic vade et vadit. & cætera. . .
EVolens oſtendere dominum quoq; non per aduentum tantum corporis: ſed per angelorum mi

niſteria poſſe implere quod uellet.

CAugliens autem Jeſus miratus eſt: CC Quod uidit centurionem
ſuam intelligere maieſtatem. Pellendæ enim erant uel infirmitates corporum uel fortitudnes cõ

trariæ ꝗbꝰhò ad debilitatẽ ſæpe cõceditur & uerbo dñi & miſteriis angelorum. ”UMU W“l — 4.
C Amen dico vobis non inueni tantam ſidem in iſrahel. R . KR e, . 7 . e e6
De præſentibus loquitur non de omnibus retro patriarchis & prophetis:niſi forte in centurione eb Put⸗ 216

CQauia deus abraham cæli conditor pater chriſti eſt. Idcirco in regno cælorum eſt & Abraham cũ
quo accubituræ ſunt nationes: quæ crediderint in chriſtum filiuʒ creatoris. Et ille pariter ſenſus im .
pletur de quo ſupra diximus in centurione: ſidem gentium fieri præro gatiuam: dum ad illius cre-
dulitatem de oriente & occidente: credituri populi cõmemorantur.

A.iber pꝛimus.

A D rra-t CFilij autem regni eicientur in tenebꝛas exterioꝛes.
. . CHEilios regni iudæos ſignificat: in quos ante regnabat deus. Tænebræ ſemper interiores ſunt: non
exteriores. Sed qm̃ qui a dno foras expellitur: lumen reliqt. idcirco exteriores tænebræ noĩatæ ſũt.
r. Jvbi erit fletus ⁊ ſtridoꝛ dentium. CSi fletus oculorum eſt:& ſtridor dentium
Mra G P en eſſe demonſtratur. Vera eſt ergo corporis & eorũdem membrorum quæ cæciderant reſurrectio.
¶Lumaqʒ veniſſet Jeſus in domum Petri:vidit ſocrum eius iacentem ? febꝛicitantem ? te-
tigit manum eius:⁊ dimiſit eam febꝛis:⁊ ſurrexit ⁊ mimſtrabat eis.
— WTangitur manus mulieris: & ſanatis operibus eius peccatorum infirmitas fugit. Natura hominũ
I,. iſtiuſmodi eſt ut poſt febrem magis laſeſcant corpora: & incipiente ſanitate ægrotationis mala ſen
tiant. Verum ſanitas quæ confertur a domino totum ſimul reddit: nec ſufficit eſſe ſanatam. Sed ut
fortitudinis indicenturadditum eſft.
Et ſarrexit ⁊ miniſtrabat eis. IIla manꝰ miniſtrabat quæ tacta ſuerat & ſanata.
CAUeſpere autem facto obtulerunt ei multos demonia habentes ? eüciebat ſpiritus uerbo et
omnes male habentes curabat.

. . mnes non mane non meridie: cubitutus eſt
ap⸗- EE. arn rr d. Omnes non mane non meridie ſed ad ueſperam curabantur quando ſol occubituius eſt quan-

do granum tritici in terra morietur: ut multos fructus afferat.
Et accedens vnus ſcriba ait illi. Magiſter ſequar te quocũqʒ ieris. Et dicit ei Jeſus:vulpes
1 foncas habent ⁊ volucres celi nidos:filius autem hominis non babet vbi caput reclinet.
—

„ Scriba iſte legis qui tantum litteram nouerat occidentem: ſi dixiſſet domine ſequar te quocũq;
= preſ-, r WMr lerisin fui errep ſus a domino. Sed quia magiſtrum unum de pluribus extimabat: & litterator
erat quod ſignificantius græcæ diciurr — et non ſpiritualis auditor. Ideo non habet lo
cum in quo poſſit leſus reclinare caput ſuum. Oſtenditur autem nobis & ob hoc ſcribam repudia/
T . 6 tum:ꝙ ſignorum uidens magnitudinem ſequi uoluerit ſaluatorem ut lucra ex operum miraculis
Sõä Tgqurretet: hoc idem deſiderans ꝗquod & ſimon magus a Petro emere uoluerat. Talis ergo fides: iuxta E ler
G „*. V chtentiam domini cõdénatur & dicitur ei. Quid me propter diuitias & ſæculi lucra cupis ſeꝗ: cum le

antæ ſim paupertatis: ut nec hoſpitiolum quidem habeam: & non meo utar tecto.
Alius autẽ de diſcipulis eius ait illi.One pmitte me pꝛimũ ire ⁊ ſepellire patrem meũ.
1 CQuid ſimile eſt inter ſcribam & diſci pulumelIlle magiſtrum uocat: hic dominum confitetur. Iſte
1J TW Ptopter pietatis occaſionem ad ſæpelliendum patrem ire deſiderat. Ille ſequuturum ſe quolibet eẽ
— P. -. Promittit: non magiſtrum querens: ſed ex magiſtro lucrum.
P Ait illi Jeſus. Sequere me:æ dimitte moꝛtuos ſi epellire moꝛtuos ſuos.
Wortuus eſt quicũq; non credit.ſi autem mortuum ſæpelit mortuus:non debemus curã habere

mortuorum ſed uiuentiuʒ: ne dum ſolliciti ſumus de mortuis: nos quoq; mortui appellemur.
Et aſcendente eo in nauicula ſequuti ſunt eum diſcipuli eius. & reliqua.

*£

8 eraſenoꝑe it poteſtatem demonibus in porcis. Septimum quando ingrediens ciuitatem ſnuam E.
araliticum ſecundum curauit in lectulo. Primus enim Paraliticus: eſt puer centurionis

— —— * —
WAIoſe vero doꝛmiebat:ꝛ acceſſerunt:æ ſuſcitauerunt eum dicentes. Sominc ſalua nos. S “
F-. Pr leg C Haius ſigni typum in Iona legim us: quando cæteris periclitantibus: ipſe ſecurus eſt. & dormit &
ſuſcitatur & imperio ac ſacramento paſſionis ſuæ liberat ſuſcitantes.
—— „ VTunc ſurgens unperauit uentis 2⁊ mari. CEt ex hoc loco intelligimus ꝙ;
† rerrne ere, Omnes creaturæ ſentiant creatorem. Quibus enim increpatur & imperatur ſentiunt imperantem:
Non errore hereticorum: qui omnia putant ani mantia: ſed maieſtate conditonis. Quæ apud nos
inſenſibilia: illi fenſibilia ſunt.
3/ Poꝛꝛo hoĩes mirati ſunt:diceꝑtes. Qualis eſt hic:qꝛ uenti ⁊ mare obedinnt ei:
CNò diſcipuli: ſed nautæ: & cæter ꝗqĩ naui erãt mirabãtur. Sinaũt ꝗs cõtẽtioſe uoluerit eos ꝗq mira
bãtur fuiſſe diſcipulos: růdebimꝰrecte hoĩes appellatos: ꝗ necdũ nouerãt potẽtiã ſaluatoris.
QAuid nobis ⁊ tibi ſili dei: veniſti ante tempus toꝛquere nos:
CNon uoluntatis iſta confeſſio eſt quam præmium ſequitur confitendi: ſed neceſſitatis extorſio:
quæ cogit inuitos: uelut ſi ſerui fugitiui:poſt multum temporis dominum ſuum uideant:mihil ali/
ud niſi de uerberibus depræcantur. Sic & demones cernentes dominum in terris repente uerſari:
ad iudicandos ſe ueniſſe credebant. Præſentia ſaluatoris tormenta ſunt demonum. Ridiculeq; pu/
tant demones ſcire filium dei: & diabolum ignorare. Eo ꝙ minons militiæ ſint iſti: qᷓ ille cuiꝰ ſatel-

lites ſũt. Cũ oĩs ſcia diſcipulorũ ad magiſtrũ referẽda ſit. Et tã demones qᷓ diaholꝰſuſpicari magis ſi
lium dei: ꝗᷓ noſſe intelligendi ſũt. Nemo enim patrẽ nouit niſi filius: & cui uoluerit filius reuelare.
Si eijcis nos mitte nos in gregẽ poꝛcoꝛum. Et ait ülis ite.
CNon quod conceſſerit ſaluator demombas quod petebant dixit: ite: ſed ut per interfectionez por
corum: hominibus ſalutis occaſio præberetur. Paſtores enim iſta cernentes:ſtatim nuntiant ciuita/

A . ſ. 43* 1 ti. Erubeſcat manicheus ſi de eadem ſubſtantia: & ex eodem auctore hominum beſtiarũq; ſunt aĩæ:
Obb W— * *
Sm. Et ecce

quomodo ob unius hominis ſalutem:duo milia porcorum ſuffocantur.

2

9
2£ 5 —☛ £☚ 2. .⸗„ . *
Quintum ſignuʒ fecit qñ aſcẽdẽs nauẽ de capharnaũ uentis iperauit & mari. Sextũ qñ ĩ regione èr/ E

—

1

— —

ſaAAor
YE
lſe⸗

.
6
.
.
.

(
*

Buper Oatheum. c. ix.

CEt ecce omnis cinitas exiit obuiã Jeſu:⁊ viſo eo rogabãt vt tranſiret a finibus illoꝛum.
Qui togãt ut trãſeat fines eoꝑe:nõ de ſuperbia hoc faciũt: ut nonnulli arbitrãtur: ſed de humilita
te: qua ſe præſentia domini indignos iudicabant: ſicut & petrus in captura piſciũ cadẽs ad genua ſal
uatoris ait. Exi a me domine quia uir peccator ſum. CAPITIVLVM. IX.
XC venit in ciuitatẽ ſua:⁊ ecce offerebat ei paraliticũ iacẽtẽ in lecto. Aidẽs ãt Jeſus fi/
Ndé illoꝛũ: dixit paralitico. Cõſide remittũtur tibi peccata tua. & reliqua. “ðWD 4 ,„ 1
RE gimus quã Nazareth. Vnde & nazareus appellatus ẽ. Wrrch, der--
Obtulerunt autem ei ut ſupra diximus ſecũdũ paraliticum iacentem in lecto: quia ipſe in/
grec non ualebat. Videns autem Ieſus: non eius fidem qui offerebatur: ſed eorum qui offerebant:
dixit paralitico. Conſide fili remittuntur tibi peccata tua. O mira humilitas: deſpectum & debilem: F 8 -
totiſq; membrorum compagibus diſſolutum filium uocat: quem ſacerdotes non dignabantur at-
tingere. Aut certe ideo filium: quia dimittuntur ei peccata ſua. Iuxta tropologiam interduʒ anima
in corpore ſuo totis mẽbroꝶ obtutibus diſſolutis a pfecto doctore offertur curãda dno.ꝗᷓ ſi miſeri
Icordia eiꝰſanata fuerit: tãtũ roboris accipit ut portet ſtatim lectulum ſuum.
CESt ecce quidam de ſcribis dixerunt intra ſe:hic blaſphemat.
CLegimus in propheta dicentem deum. Ego ſum qui deleo iniquitates tuas. Conſequenter ergo rl = Teſe-
. d =

„

V CQCiuitatem eius non aliam intelli

ſcribæ quia hominem putabant & uerba dei intelligebant: arguunt eum blaſphemiæ. Sed dominꝰ? T
uidens cogitationes eorum: oſtendit ſe deum qui poſſit cordis occulta cognoſcere: & quodãmo⸗
ddo tacens Iloquitur eadẽ maieſtate & potentia qua cogitationes ueſtras intueor poſſum & hoibus
peccata dimittere: ex uobis intelligite quid paraliticus conſequatur.
Quid ẽ facilius dicere:dimittũtur tibi peccata tua:aut dicere ſurge ⁊ ambula. dds I dr F= e rt.
CInter dicere & facere multa diſtantia eſt. Vtrum ſint paralitico peccata dimiſſa: ſolus nouerat qui 29 ·L H JT.
Ne t, — o⸗ dimittebat. Surge autem & ambula, TLam ille qui conſurgebat: quã hi qui conſurgentem uidebant Fe⸗ 1
. — approbare po terant: fit igitur carnale ſignum ut probetur ſpirituale: quãquã eiuſdem uirtutis ſit: & &α .J. ort AI ygrk
E 5 Corporis & aiæ uitia dimittere. Et dat᷑ nobis iĩtelligẽtia: pp peccata pleraſq; euenire corpoꝶ debilita ”
ſe txes. Et idcirco forſan dimittũtur priꝰpeccata: ut cauſis debilitatis ablatis ſanitati reſtituantur. Cerp⸗⸗ —I, T=-h
CTolle lectum tuum:⁊ nade in domum tuam. M . FP ͤ
CEt anima paralitica ſi ſurrexerit: ſi priſtinum robur recuperauerit: portat lectum ſuum in quo iace O
bat antea diſſoluta:& portat illum in domum uirtutum ſuarum.
CEt cum tranſiret inde Jeſus:vidit hominem ſedentem ad theloneum Matheuz nomine:et
ait illi: Sequere me.Et ſurgens ſequutus eſt eum. .—
CCæteri euangeliſtæ propter uerecundiam & honorem Mathei noluerunt eum nomine appello, „
re uulgato:ſed dixerunt Leui. Duplici quippe uocabulo fuit. Ipſe autem Matheus ſecundum illud reet f. D r
quod dicitur a ſalomone.Iuſtus accuſator eſt ſui in principio ſermonis. Et in alio loco. Dic tu pec-
cata tua ut iuſtificeris. Matheum ſe & publicanum nominat: ut oſtendat legentibus nullum debere N e . , S d. Hrern

S
R

ſalutem deſperare:ſi ad meliora conuerſus ſit. Cum ipſe de publicano in apoſtolum ſit repente mu/ ry e atlze.,
tatus. Arguit in hoc loco Porphyrius & Iulianus auguſtus: uel imperitiam hiſtorici mentientisuel 2 M
= ſtultitiam eorum qui ſtatim ſequuti ſint ſaluatorem: quaſi irrationabiliter quẽlibet uocanteʒ hoie; » verper, PI
ſint ſequuti: cum tãtæ uirtutes tantaq; ſigna præceſſerit: quæ apoſtolos antequã crederẽt uidiſſe nö .
dubiũ eſt. Certe fulgor ipſe & maieſtas Guinttatis germl tæ quæ etiam in humana facie relucebat: ex

primo ad ſe uidentes trahere poterat aſpectu. Si enim in magnete lapide & ſuccinis hæc eſſe uis di/
citur: ut annulos & ſtipulam: & feſtucas ſibi copulent quanto magis dominus omnium creatura-
rum ad ſe trahere poterat quos uolebat.
CEt factum eſt lumbenzte eo in domo:ecce multi publicani ⁊ peccatoꝛes uenientes diſcum/
bebant cum Jeſu.Et reliqua. .
CVidebant publicanum a peccatis ad meliora conuerſum & loim inueniſſe pœnitentiæ: & ob id
etiã nõ deſperãt ſalutẽ: neq; uero in priſtinis uitiis pmanẽtes: ueniẽt ad Ieſum ut phariſæi:& ſcribæ
murmurant:ſed pœnitentiam agentes ut ſequens domini ſermo ſignificat dicens.
Miſericoꝛdiam volo ⁊ non ſacriſicium:non veni vocare inſtos ſed peccatoꝛes. ..
bat autem dominus ad conuiuia peccatorum ut occaſionem haberet docendi: & ſpũales inuita Fyr1 – „ ⸗.
toribus ſuis præberet cibos. Deniq; cum frequenter pergere ad conuiuia deſcribatur: nihil refertur „ , H R H De
aliud: niſi quid ibi fecerit: quid docuerit: ut & humilitas domini eundo ad peccatores: & potẽtia do . 7 7 ve,
Gtrinæ eius in conuerſione pœnitentium demonſtretur. Quod autem ſequitur. Miſericordiam uo/
lIo & non ſacriſicium & non ueni uocare iuſtos ſed peccatores: de propheta proferens teſtimonium
ſugillat ſcribas & phariſeos: qui iuſtos ſe æſtimantes peccatoꝶ & publicanoꝶ coſontia declinabãt.
C Eineter rrzAücſcun diſcipuli ioannis dicentes. Quare nos ⁊ phariſei ieiunamus fre/
quenter:diſcipuli autem tui non ieiunãt: , 8 . , I R.- AA
Superba inrengetio & plena ſupercilio phariſeorum: certe ut aliud non dicamus: repræhendẽ P, rr P—d,
Nec poterant diſcipuli ioannis non eſſe ſub uitio: qui calüniabantur eum: queʒ H

da ieiunii iactantia calun
ſciebant magiſtti uocibus prædicatum: & iungebantur phariſeis quos a ianne nouerant condem

Liber pꝛimus.

natos. Generatio niperarum quiſquis oſtendit uobis fugere ab ira uentura. “
Ait illi Jeſus:Mũquid ſilii ſponſi poſſunt lugere quadiu cum illis eſt ſponſus: venient auteʒ
dies cum auferetur ab eis ſponſus ⁊ tunc ieiunabunt.
CSponſus chriſtus: ſponſa eccleſia eſt. De hoc ſancto ſpũali cõnubio apoſtoli ſunt reie lu
gere non poſſunt quãdiu ſponſam in thalamum uident: & ſciunt ſponſum eſſe cum ſponſa. Quã/
do uero tranſierint nuptiæ: & paſſionis ac reſurrectionis tempus aduenerit: tunc ſponſi filii ieiuna-
bunt. Nonnulli putant: idcirco poſt dies quadraginta paſſionis ieiunia debere cõmitti licet ſtatim
dies penthecoſtes & ſpiritus ſanctus adueniens indicent nobis feſtiuitatem. Et ex huius occaſione
teſtimonii montanus priſca: & maximilla etiam poſt penthecoſten faciunt quadrageſimaʒ: abla-
to ſponſo ſilii ſponſi debeant ieiunare. Eccleſiæ autem conſuetudo ad paſſionem & reſurrectioneʒ
per humilitatem carnis uenit: ut ſpirituali ſaginæ ieiunio corporis præparemnr iuxta tropologiaʒ
autem ſciendum ꝙ quãdiu ſponſus nobiſcum eſt: & in lætitia ſumus nec ieiunare poſſumus: nec lu
gere. Cum aüt ille pp peccata a nobis receſſerit: tc indicẽdũ ieiunium eẽ: tüc luctus recipiendus.
EMemo mittit cõmiſſurã panni rudis in veſtimento ueteri.Tollit enim plenitudinem eius de
veſtimento.Et peioꝛ ſciſſura fit. Neqʒ; mittunt vinum nouum m vtres veteres:alioquin rum-/
pentur vtres ⁊ vinum effundetur:⁊ vtres peribunt. Sed vinum nouum in vtres nouos mit/
tunt et ambo conſeruantur. .
Quod dicit:hoc eſt. Donec renatus quis fuerit: & ueteri homine depoſito perpaſſionem meã no/
12gh r „i e e/ , r-fruum hominem induerit: non poteſt ſeueriora ieiunii & continentiæ ſuſcipere præcepta.ne per au-
ke⸗ 32 1 T DI ſteritatem nimiam etiam credulitatem quam nunc habere uidetur amittat. Duo auteʒ exempla po
oe c ſuit: & utrium ueterum & nouorum & ueſtimenti. Veteres debemus intelligere ſcribas & phanſe-

ſtinere iudæi ne maior fciſſura fiat. Tale quid & Galathæ facere cupiebant: ut cum euangelio legis
præcepta miſcerent: & in utribus ueteribus mitterent uinum nouum. Vnde apoſtolus ad eos loqui
. . I tur. O inſenſati galathæ quis uos faſcinauit: ueritati non obedire. Sermo igitur euangelicus apoſto
lis potius quã ſcribis & phariſeis eſt infundendus qui maiorum traditiomibus deprauati ſinceritatẽ

ris uitii contagione pollutæ: & aliæ ſordes eius quæ multorum libidini ſubiacet.

impone manum ſuper eam ⁊ viuet.Et ſurgens Jeſus ſequebatur eum ⁊ diſcipuli eiiuns.
COctauum ſignun eſt in quo princeps ſuſcitari poſtulat filiam ſuam: nolens de myſterio uere cir

de hoc excluſa numero ueniat ad nonum: iuxta illud quod in pſalmis dicitur. Ethiopia præueniet
manus eius deo. Et cum intrauerit plenitudo gentium: tunc omnis iſrahel ſaluus fiet.

— —. —

CEcce mulier qͥ fluxu ſãguinis patiebatur anis.xij.acceſſit retro:⁊ tetigit ſimbꝛiã neſtimẽti eiꝰ.
eo tempore hæc mulier: ideſt gentium popuſus cœpit egrotare: quo gens iudæorum crediderit.
Niſi enim ex comparatione uirtutum uitium non oſtenditur. Hæc autem mulier ſanguine fluens:
non in domo non in urbe accedit ad dominum: quia iuxta legem urbibus excludebatur: ſed in iti-
nere ambulante domino: ut dum pergit ad aliam: alia curaretur. Vnde dicunt & apoſtoli. Vobis
quidẽ oportebat prædicare uerbũ dei: ſed qm̃ uos iudicaſtis ĩdignos ſalute: trãſgredimur ad gẽtes.
CBicebat enim intra ſe:ſi tetigero tm̃ veſtimentum eius ſalua ero.
Cluxta legem qui mulierem menſtruatam aut fluentem ſanguine tetigerit: imundus eſt.Iſta ideo
tangit dominum:ut ſanguinis uitio etiam ipſa curaretur.
CCõſide filia:fides tua te ſaluã fecit. CIdeo filia quia fides tua te ſaluam fecit.
Nec dixit fides tua te ſaluã factur?eſt: ſed ſaluã fecit.ln eo enĩ ꝙ credidiſti iam ſalua facta es.
CEt cũ veniſſet Jeſus in domũ pꝛu cipis ⁊ uidiſſet tibicines ⁊ turbã tumultuantem.

bre canentes. Turba quoq; iudæorum nõ ẽ turba credẽtium: ſed turba tumultuantium.
¶Non eſt moꝛtua puella:ſed doꝛmit. CQuia deo uiuunt omnia.
CEt cum eiecta eſſet turba:intrauit ⁊ tenuit manum eius.
WNoõ erãt digni ut uiderẽt myſteriũ reſurgẽtis: qui reſuſcitantem indignis cõtumeliis deridebant.

manus iud æorũ: quæ ſanguine plenæ ſunt: ſynagoga eorum mortua non conſurgit.
CEt tranſeunte inde Jeſu:ſequuti ſunt eum duo ceci:clamantes ⁊ dicentes.Aſiſerere noſtri ſi
li dauid:cum autem ueniſſet domum acceſſerunt ad eum ceci.
CTranſeunte per domum principis domino Ieſu:& pergente ad domum ſuam: ſicut ſupra legimꝰ
aſcendens nauiculam tranſſretauit & uenit in ciuitatem ſuam. Clamabant duo ceci dicentes: miſe/
rere noſtri filii dauid: & tamen non curantur in itinere: non tranſitotie ut putabant: ſed poſtquã ue-
nit in domũ ſuam accedũt ad eum & introeũt: & primũ eoꝶ diſcutitur fides: ut ſic uere nidei lumen
accipiant

os. Placula ueſtimenti noui & uinum nouum præcepta euangelica ſentienda: quæ non poſſunt ſu

C CEt ecce pꝛinceps vnus acceſſit ⁊ adoꝛabat eum dicens.Silia mea modo defuncta eſt:ſed veni

cuciſionis excludi. Sed ſubintrat mulier ſanguine fluens. Et octauo ſanatur loco: ut principis filia

. = . 2* . * 4 * . „ . 2
Vn⸗ Tra r- ſke- præceptorum chriſti non poterant cuſtodire. Alia eſt enim puntas uirginalis animæ: & nulla prio/

13

CIn euangelio ſecundum lucam ſcribitur ꝙ principis filia.xii. annos haberet ætatis. Nota ergo ꝙ

CVſq; hodie puella iacet ĩ domo prĩcipis mortua: & qui uidẽtur magiſtri tibicines ſũt: carmẽ lugu

CEt tennit manum eius ⁊ ſurrexit puella. Niſi prius mundatæ fuerit

22 —

l

1

gi⸗
gni
ſo
ue
no⸗

BGuper Oathenm.c. x.

accipiant. Priori ſigno quod expoſuimus: de principis filia: & de emoroiſſa muliere: conſequenter F XA .

hoc iungitun: ut quod ibi mors & debilitas: hic cecitas demonſtraret. Vterq; enĩ ꝑopulus cecus erat
domino per hoc ſæculum tranſeunti & cupienti reuerti ad domum ſuam. Qui niſi confeſſi fuerint
& dixerint miſerere noſtri fili dauid: & interrogante lIeſu: creditis quia poſſum hoc facere reſponde
rint ei utiq; domine. lumen priſtinum non recipient. In alio euangeliſta unus cecus ſcribitur ſciſſis
ueſtibus: & in hierico ſedens: qui ab apoſtolis prohibetur clamare: ſed per impudentiam recipit ſa-
nitatem. Qui locus proprie ad gentium populum pertinet: & in ſuo exponendus eſt uolumine.
CSili Bauid miſerere noſtri. CAudiant Martion & Manicheus & cæteri here-
J tici qui uetus laniant inſtrumentum & diſcant ſaluatorem appellari filum Dauid. Si enim non
eſt natus de carne quomodo uocatur filius Dauid. —
CEt cõmimatus eſt illis Iceſus dicens. Nidete ne quis ſciat. Illi antem exeuntes diffamaue/
runt eum in tota terra illa. B Et dominus propter hbumilitatem fugiens ia-
ctantiæ gloriam hoc præceperat: & illi propter memoriam gratiæ non poſſunt tacere beneficium.
Nota ergo aliquid inter ſe iuſtum eſſe contrarium. Ceci iſti in decimo curantur loco. HD
Egreſſis ãt illis:ecce obtulerũt ei hoĩeʒ mutũ demonium habentẽ:⁊ eiecto demone loquutꝰ
eſt mitus. CVndecimus mutus linguam recipit ad loquendum.
Quod autem græcæ dicitaur. magis tantum eſt ſermone cõmuni: ut ſurdus ꝗᷓ mut?ꝰ
intelligatur. Sed moris eſt ſcripturarũ. indifferenter: uel mutum uel ſurdum dicere. Spũa
liter ãt ſicut ceci lumẽ recipiũt: ſic & muti ad loquẽdũ ligua laxat᷑: ut cõfiteat᷑ eũ quẽ ãtea denegabat
Et mirate ſunt turbe dicentes.Nũquã ſic apparuit in ifrrabel. Phariſei autem dicebant: in
pꝛincipe demonioꝛum eijcit demonia. S
CTurba dei opera confitetur: & dicit nunquã ſic apparuit in iſrahel. In turba confeſſio nationum ẽ.
Phariſei autem qui uirtutem dei negare nõ poterant: opera calũmantur & dicunt. In principe de-
monioꝶ eiicit demonia. Per ſuã calùniã uſq; hodie iudæoꝶ infidelitatem demonſtrantes.
CEt circuibat Jeſus ciuitates omnes ⁊ caſtella:docens in ſynagogis coꝛum:⁊ pꝛedicans enan
gelium regni:⁊ curans omnem languoꝛem ⁊ omnem infirmitatem.

uerit: ut non conſideraret nobilium potentiam: ſed ſalutem credentium: hoc babens operis quo
mandauerat pater: & hanc eſuriem: ut doctrina ſua ſaluos faceret inſideles. Docebat autem in ſyn
gogis & uillis euangelium regni: & poſt prædicationem atq; doctrinam curabat omnem languo-
rem & omnem infimitatem. ut quibus ſermo non ſuaſerat: opera perſuaderent. De domino ꝓprie
Adicitur: curans omnem languorem: & oẽm infirmitatem: nihil quippe ei impoſſibile eſt.
Eidẽs at turbas miſertus ẽ eis:qꝛ erant vexati.⁊ iacentes ſicut oues nõ hẽntes paſtoꝛem.
CVexatio gregis & ouium atq; turbarum paſtorũ culpa:uitium magiſtrorum eſt. Vnde ſequitur.
¶Meſſis quidem multa operarij autem pauci. S
CNMeſſis multa populorum ſignificat multitudinem: operarii pauci penuriã magiſtrorum. Et im-
perat ut rogent dominum meſſis ut mittat operarios in meſſem ſuam.Iſti ſunt operarii de quibus
aiherle plalmiſta dicens. Qui ſeminant in lachrymis: in gaudio metent: euntes ibant & flebãt por

tantes ſemina ſua. Venientes autem uenient cum exultatione portantes manipulos ſuos Et ut aper

tius loquar meſſis multa: omnis turba credentium. Operarii pauci apoſtoli & imitatores eorum ꝗ
CAPITVLVM. X.

mittuntur ad meſſem.
EXCTconuocatis duodeciʒ diſcipulis ſuis:dedit illis poteſtatem ſpirituũ
frẽt eos:⁊ curarẽt oẽm languoꝛem:⁊ omnem inſfirmitatez.
4CBenign“ & clemẽs dominus ac magiſter nõ inuidet ſeruis atq;
Et ſicut ipſe curauerat omnem languorem & omnem infirmitatem. Apoſtolis quoq; ſuis

imũdoꝝ:ut ciice

diſcipulis uirtutes ſuas.

tribuit poteſtatem ut curarẽt omnem languorem & omnem ii firmitatem. Sed multa diſtãtia eſt: =.
inter habere & tribuere: donare & accipere. Iſte quodcũq; agit poteſtate domini agit. Ili ſi quid fa/-
ciunt imbecilitatem ſuam: & uirtutem domini confitentur dicentes. In nomine leſu ſurge & ambu t⸗
la. Notandum autem ꝙ in duodecimo loco poteſtas ſignorum apoſtolis concedatur.
CBuogecim autem apoſtoloꝛum nomina ſùnt hemcl.
CCathalogus apoſtoloꝶ ponitur: ut extra hos qui pſeudo apoſtoli futuri ſunt excludantur.
CPꝛimus Simon qui dicitur Petrus⁊ Andreas frater eius.
Ordinem apoſtolorum & meritum uniuſcuiuſq;: illius fuit diſtribuere qui cordis archana rimatr᷑.
Primus ſcribitur Simon: cognomento Petrus:ad diſtinctionẽ altenius ſimonis: qui appellatur cha⸗
naneus de uico chana galileæ: ubi aqua dominus uertit in uinũ. Iacobũ quoq; appellat zebedei: qa
& alius ſequitur lacobus alphei. Et apoſtolorum quoq; paria iugaq; conſotiat. Iungit Petrũ & An-
dream fratres non tam carne quã ſpiritu. Iacobum & loannem: qui patrem corporis relinquentes.
Vex& patrẽ ſequuti ſũt. Philippum & Bartholomeum. Thomam quoq; & Matheũ publicanum. Cæ
teri euangeliſtæ in cõiunctione nominum: primum ponunt Matheum: & poſtea Thomam: nec pu
blicani nomen aſcribunt:ne antiquæ cõuerſationis recordantes: ſugillare euangeliſtã midcrchtur=

—

”

t-

D
Pr —,
gn E. .

.
*e /

CCernis ꝙ equaliter & uillis & urbibus & caſtellis: ideſt & magnis & paruis euangelium prædica-

Werr. C0.

1,Prrl.

R

AL.iber pꝛimus.

iſte uero ut ſupra diximus & poſt Thomam ſe ponit: publicanum appellat: ut ubi abundauit ini
quitas ſuperabundet & gratia. —“ SJUMDU
9 9 9 ESimon chananeus. CAIpſe eſt q ĩ alio euangeliſta ſcribitur zelotes.Chana quip
er- zIs p tet

pe zelus interprætatur. Tadeum apoſtolum eccleſiaſtica tradit hiſtoria miſſum Edeſſa ad abagaruʒ
regem choſidenæ: qui ab euan rkſ luca iudas Iacobi dicitur: & alibi appellatur lebbeus: quod in

boanarges ex firmitate & magnitudine fidei nommnati ſunt.

chac uocabulum ſumpſit: ut quodam uaticinio in condemnationem ſaui natus ſit. Iſachar enim in-
terprætatus eſt merces. ut ſignificetur pretium proditoris.

oues perditas domus iſrabel. CNõò ẽ cõtrarius locꝰ iſte ei pᷣcepto qd' poſtea dicitur.
— Euntes docete oẽs gentes: baptizantes eos in nomine patris & filii & ſpus ſancti, Quia hoc añ feſur

rectionẽ: illud poſt reſurrectionẽ pceptũ ẽ. Et oportebatprimũ aduẽtù xpi nũtiare iudæis: ne iuſtazʒ

——

.

SA „ 2 .c 2 apoſtolos miſerit. I uxta tropologiã uero præci itur nobis ꝗxpi cẽſemur noĩe:ne ĩ uiã gẽtiũ:& he/
PT r Preticorũ ambulemus errore: ut quorũ religio ſeparata eſt: ſeparetur & uita.
CEuntes autem pꝛedicate dicentes:qꝛ appꝛopinquabit regnum celoꝛũ. Inſirmos curatè moꝛ⸗

tuos ſuſcitate:lepꝛoſos mundate:demones eijcite:gratis accepiſtis gratis date.

—

F Frrn

cælo &. dat ptãtẽ: iſrmos curate: leproſos mũdate: dmões eiicite: ut magnitudinẽ ꝓmiſſo ꝶ ꝓbet ma

PS, P. =, ile== Bratis accepiſtis gratis date. ¶ Ego magiſter & dominus abſq;

& P J- k pretio hoc uobis tribui & uos ſine pretio date: ne euangelii gratia corrumpatur.
Nolite poſſidere aurum neqʒ argentum neqʒ pecuniam in zomis veſtris:nõ peram in nia:nõ
2 duas tnnicas:non calciamẽta:neq; virgam in manu:dignus eſt enim oparius cibo ſuo.

2ð
er t, rrrnr, r 7S P-
7

= 1re . »„ ſaculis. Qui diuitias detrũcarat ꝓpe modũ & neceſſaria uitæ amputat: ut apoſtoli doctores ueræ re

R habuiſſent aurũ & argétu: uidebãtur nõ cauſa ſalutis hoium: ſed cauſa lucri præ dicare. Neq; æs in

—

P= Tr W=r ligionis qui iſtituerãt oia puidétia gubernati ſeipſos oſtderét nihil cogitare de craſtino. Nõ pera
in uia. Ex hoc pcepto arguit philoſophos: q uulgo appellatur bactroperitæ: qd cõtéptores ſæculi

duplex oſtendere ueſtimentum. Non quo in locis ſcithiæ & glatiali niue rigentibus una quis tuni-

ke-, » nec aſſuefieri debere molitiei capitis & pedum. Cum hæc enim habuerint firmitatem cætera robu/

—
N.- L. el ſtiora ſunt.(Neq; uirgã.) Qui domim habemus auxiliũ baculi præſidium cur quæramus. Et quia
1. 2 F. „ quodãmodo nudos & expeditos ad prædicandum apoſtolos miſerit: & ne dura uidearur eſſe cõdi
tio magiſtrorũ: ſeueritatem præcepti ſequentis ſententiam temperauit dicens: dignus eſt operarius
cibo ſuo. Tantum inquit: accipite quãtũ in uictu & ueſtitu uobis neceſſarium eſt. Vnde & a poſtolꝰ

e. Ee- , Fepi, †Wσ thetizatur ei qui ſe cathetizat in omni bono. Vt quorum diſcipuli mœtunt ſpiritualia: cõſortes eos
— 5 ſaciant carnalium ſuorum: non in auaritiã: ſed in neceſſitatem: hæc hiſtorice diximus. Cæterum ſe/

—

accipere: ſed data a domino poſſidere. Neq; hereticoꝶ & philoſophorum peruerſæq; doctrinæ ſu-

ſcipere diſciplinã: non ſæculi põdere: neq; præmii: neq; duplici eſſe animo: neq; pedes noſtros mor
tiferis uinculis alligari: ſed ſanctam terram ingredientes eſſe nudos: neq; habere uirgam quæ uerta-

re. Aurum ſepe legimus pro ſenſu Argentum pro ſermone: æs pro uoce: hæc nobis nõ licet ab aliis

eſt: quem ſi paululum præſſeris frangitur: & manum tranſforat incumbentis.

tur. Oportet autem eos & teſtimonium habere bonum ab his qui foris ſunt. Apoſtoli nouam in-
4 toeuntes urbem: ſcire non poterant quis qualis eſſet. Ergo hoſpes fama eligendus eſt populi: & iu
Porpes ſarae 8 D 4 clicis uicinorum ne prædicationis dignitas: ſuſcipientis infamia deturpetur: cum uniuerſis debeat

Pr arb ⸗ prædicare: hoſpes unus eligitur nõ tribuẽs beneſiciu ei qui apud ſe manſur eſtiſed accipiẽs: hoc eni
W r Idicitur: quis in ea dignus eſt: ut magis ſe nouerit accipere gratiam quã dare.
— 7 CIntrantes autem in domo ſalutate ea. Et ſiquidẽ fuerit domꝰ digna ueniet pax veſtra ſuꝑ eã.

Sinautem non fuerit digna:pax veſtra ad vos reuertetur.
COcculte

terprætatur corculum: crxedendumq; eſ eum fuiſſe ttinomium: ſicuti Simon Petrus & filii zebedei:

Srrt 1 4 9„ CNJudas aũt ſcarioth. QC Vela uico in quo ortus uel ex tribu Iſa
W „

CAn uiam gentium ne abieritis:? in ciuitates ſamaritanoꝛum ne intraueritis: ſed potius ite ad

5 rrrr e ryhaberent excuſationẽ dicẽtes: ꝙ ideo ſe dñs reieciſſe eos d emonſtrat: qa ad gẽtes & ad ſamaritanos

C Ne hoibꝰ ruſticãis & abſqʒ eloqui uenuſtate ita doctis & illr̃atis nemo crederet pollicẽtibꝰregna

A Ti EHrl, gnitudo ſignoꝶ: & qa ſẽp dõa ſpualia: ſi merces media ſit: uiliora fiũt: adiügirß auaritiæ cõdẽnatio.

194 „2 1 , Conſequẽéter hæc dat præcepta euangelizatoribus ueritatis quibus ante dixerat: gratis accepiſtis
n Er. Ogratis daté. ol enim ſic pdicit ut pciũ n accipiat: ſupflua auri argetiq; numoꝶ poſſeſſio Nam
— ,
D. S / & oĩa pro nihilo ducẽtes: cellariũ ſecum uehant. Neq; duas tunicas.In duabus tunicis uidetur mihi
ta PS“ — = 4. ca debeat eſſe contentus: ſed quo in tunica ueſti mẽtũ intelli gamus: ne alio ueſtiti: aliud nobis futu
rorũ timore ſeruemꝰ. (Neq; calciamẽta.) Et plato pcepit duas corporis ſumitates n eſſe uelandas:
2 Areplicat: habentes uictum & ueſtitũ his contenti ſimus.Et alio loco. Cõômunicet autem his qui ca/

cundum anagogen: non licet magiſtris aurum & argentum & pecuniam quæ in zonis eſt poſſide/

tur in colubrum: neq; in alio præſidio carnis inniti: quia iſtiuſmodi uirga & baculus harundineus

CIn quancũqʒ ciuitatem aut caſtellum intraueritis interrogate quis in ea dignus ſit:⁊ ibi ma-
nete donec exeatis. C Super ofdinatione epiſcopi & diaconi Paulus loqui-

ne aue.Hoc hebraico ſyroq; ſermone appellatur Salomlach: ſiue ſalamalach.i.pax tecum. Quod at p g

S= COcculte ſalutationem hebrei ac ſiri ſermonis expreſſit. Quod enim græcæ dicitur chere: & lati- zlen le a Srr.
Fr-leh,

4

præcipit tale eſt. Introeuntes domum pacem imprecamini hoſpitii: & quantü in uobis eſt: diſcor-
dia bella ſedate: ſinautem orta fuerit contradictio: uos mercedem habebitis de oblata pace:illi bel-
lIum quod habere uoluerint poſſidebunt. =ðð
CEt quicunqʒ non receperint vos neqʒ audierint ſermones veſtros:exeuntes foꝛas de domo
uel de ciuitate:excutite puluerem de pedibus veſtris. “ 5
CPuluis excutitur de pedibus in teſtimonium laboris ſui:ꝙ ingreſſi ſint ciuitatem & pᷣdicatio apo/) ⸗ E, zer tet
ſtolica ad illos uſq; puenerit. Siue excutit᷑ puluis: ut nihil ab eis recipiãt: ꝗ euãgeliũ ſpreuerint. . =bn en⸗
¶Amen dico vobis tollerabilins erit terre ſodomoꝛum ⁊ gomoꝛꝛeoꝛum in die iudicii.
Quapm illi ciuitati. Si tolerabilius erit terræ ſodomorum: & gomorreorum quã illi ciuitati quæ
non receperit euangelium. Igitur idcirco tolerabilius: quia ſodomis & gomorreis non fuit prædi-

catum. Huic autem prædicatum ſit: & tamen non receperit euangelium. Ergo & inter peccatores di P 0, .

uerſa ſupplicia ſunt. .
CEcce ego mitto vos ſicut oues in medio lupoꝛum.
CLupos ſcribas & phariſeos uocat qui ſunt clerici iudæorum.
CEſtote ergo pꝛudentes ſicut ſerpentes:⁊ ſimplices ſicut columbe.
CVt per prudentiam deuitent inſidias: per ſimplicitatem non faciant malum Serpentis aſtutia po- Prrdite B
nitur in exemplum: quia toto corpore occultat caput: & illud in quo uita eſt:protegit.Ita & nos to — Pr d PDPyr,

=” to periculo corporis caput noſtrum qui chriſtus eſt cuſtodiamus. Simplicitas columbarum ex ſpi/

eE

M ſ. ſiue baal:ebub autem muſca dicitur. Principem ergo demoniorum ex ſpurciſſimiidoli appellabãt 3⸗1-5 ſen

„ hoiuz: & illuiab

tA

kal krss ca idolo cõſecratus erat. In tantã aũt demẽtiã populus iſrahel uenerat: ut deſerta templi uicinia: ibi /

ritus ſancti ſpetie demonſtratur: unde dicit & apoſtolus. Malitia paruuli eſtote.
CLCum autem tradent vos:nolite cogitare:quomodo aut quid loquamini.
CSupra dixerat. Tradent enim uos in concilis & in ſinagogis ſuis flagellabunt uos & ad præſides
&& reges ducemini propter me. Cum ergo propter chriſtum ducamur ad udices uoluntatem tãtuʒ
noſtram pro chriſto debemus offerre. cæterum ipſe chriſtus qui in nobis habitat. loquetur pro ſe:
& ſpiritus ſancti gratia in reſpondendo miniſtrabitur. ðJUMU
CTradet ãt frater fratres in moꝛtẽ:⁊ pater filiũ ⁊ inſurgent filij in parẽtes. . .-
NHoc ĩ pſequutionibꝰfieri crebro uidemꝰ: nec ullus ẽ ĩter eos fidus affectꝰ: quoꝶ diuerſa ſides eſt. P „2 S — C
CAui autem perſeuerauerit vſq; in finem:hic ſaluus crit. 17 * . W

l ¶Non enim c œpiſſe: ſed perfeciſſe uirtutis eſt.

tͤ E to& ſeuitiã: & blaſfematiũ rabiẽ: qa ueniet dies iudicii ĩ quo & ur̃a uirtꝰ: & eoꝶ neqtia demõſtrabit᷑

8 , monis huiꝰoccaſio. Idolũ baal fuiſſe iuxta hieruſalẽ ad radices mõtis Sion. In ꝗbꝰſiloa fluit:non ſe- L..

Cũ aũt perſequentur nos in ciuitate iſta:fugite in aliã. Amen dico vobis nõ cõſumabitis iſ/
rahel donec veniat filius hominis.
Hoc ad illud tempus referendum eſt cũ adp̃dicationẽ apoſtoli mitterẽtur. Quibꝰ& ꝓprie dicif.
¶In viam gentium ne abieritis:⁊ in ciuitate ſamaritanoꝛum ne intraneritis.

CQuod perſequutionẽ timere nõ debeãt & debeãt declinare. Quod quidem uidemus in princi

pio feciſſe credentes quando orta hieroſolymis perſequutione diſperſi ſunt in uniuerſa iudæa ut L.--— g. 1¾ .

t

tribulationis occaſio: feret euangelii ſeminarium. Spiritualiter autem poſſumus dicere. Cum perſe C — 4 rrren

r.

quuti uos fuerint in una ciuitate. Hoc eſt in uno ſcripturarum libro uel teſtimonio: nos fugiamus
ad alias ciuitates. i. ad alia uolumina. Quãuis cõtentioſus fuerit ꝑpſequutor: ãte pᷣſidiũ ſaluatoris ad

ueniet:quã aduerſariis uictoria concedatur.
¶ Si patꝛemfamilias belʒebub vocauerunt quanto magis domeſticos eius?

CBelzebub:idolum eſt acaron quod uocatur in regum uolumine idolum muſce. Beel:ipſe eſt bel Bal . I 1,, 45,
Z

—7

—¶—

uocabulo. Qui muſca dicitur propterĩmunditiam quæ exterminat ſuauitatem olei. .
Mihil enim opertum eſt ꝙ; non reueletur:⁊ occultum quoꝗ non ſciatur. 4 AK⸗dd
₰½ ₰„½ —„ „ „ - . . . 29 . .* a* . —. 7
CEt quno ĩ pnti ſæculo multoꝶ uitia neſciũtur? Sʒ de futuro tpe ſcribit᷑ qũ iudicabit deus abſcõdita L

it latebras tænebraꝑ: & mãifeſtabit cõſilia cordiũ. Et ẽ ſẽſus. Nolite timere pſequu/

AQnog qdico vobis in tenebꝛis dicite in lnmine:⁊ qð i aure auditis:pᷣdicate ſuper tecaa.
CQd'auditis ĩ myſterio aptiꝰpᷣdicate: qc diſcitis abſcõdite: publice loquimini: quod uos erudiui ĩ
paruulo iudeæ loco:ĩ uniuerſis urbibus & in toto mundo audacter dicite.
¶ MNolite timere eos qui occidunt coꝛpus:animam autem non poſſunt occidere.
Si qui corpus occidunt aĩam non pñt occidere:ergo aĩa ĩuiſibilis & incorporalis ẽ. Secundũ craſ
ſiorem dico noſtri corporis ſubſtantiam. Vel eo certe tempore punietur & ſupplicia ſentiet quan-
do priſtinum corpus receperit: ut cum quo peccauit: cum ipſo puniatur.
Eum timete qui poteſt animam⸗ onpns perdere in gehennam.
Nomẽ gehẽnæ ĩ ueteribꝰlibris nõ ĩuen

; —

mel legimus. Hæc uallis & parua cãpi planities: irrigua erat & — delitiis lucuſq; in P -

1.

— bb ii

ur:ſed primũ a ſaluatore ponit᷑. Queramꝰergo ꝗ ſit ſer = . = = h; ⸗ )

hoſtias imolaret. Et rigorẽ religionis delitiæ uincerẽt: filioſq; ſuos demoniis ĩcenderent: uel iĩnitia-

4.— 4 2 ., rt. Et appellabatur locus ille gehẽnon. . uallis filioæ ennon hoc regũ uolumẽ & paralipomenon
Fgr C&S hieremias ſcribunt pleniſſime. Et cõminatur deus ſe locũ ipſũ impleturum cadaueribus mortuo
Wpeld um:ut nequaquã uocetur thofeth & baal: ſed uocetur poliãdtiṹ. i.tumulus mortuo. Eutura ergo

ſupplica &pœuæ peiberuæ quibꝰpeccatores cruciandi ſunt:huius loci uocabulo denotantur. Du
plicẽ aut eſſe gehẽnã mimii ignis & frigoris in Iob pleniſſime legimus. .
CMõne duo paſſeres aſſe veneũt ⁊ vnus ex ulis nõ cadit i terrã ſine patre vr̃o:neèſtri ãt ⁊ capil
li capitis oẽs numerati ſũt.Nolite ergo timere multis paſſeribꝰmelioꝛis eſtis vos.
Hræret ſibi ſermo dominicus: & ſequẽtia pẽdẽt ex ſupioribus.prudens lector caue ſemper ſuperſti
I, .A. err. rſ tioſã intelligẽtiã ut nõ tuo ſenſui attẽperes ſcripturas: ſed ſcripturis igas ſẽſũ tuũ: & intelligas qd
W P PFrr ſequatur. Supra dixerat. Nolite timere eos ꝗ occidũt corpus: aiam aùt nõ poſſunt occidere. Nũc lo/
6 ꝗtur cõſeq̃nter. (Nõne duo paſſeres aſſe ueneũt & unus ex illis nõ cadit ſupꝑ terrã ſine patre ueſtro &
cætera.) Et eſt ſenſus. Si parua aĩalia & uilia abſq; deo auctore non decidunt: & in omnibus eſt pro/

uidentia & quæ in his peritura ſunt ſine dei uolutate non pereunt: uos qui ætermni eſtis: non debetis

———,e &.qC—

timere qd abſq; dei uiuatis ꝓuidẽtia. Iſte ſenſus ſupradictus eſt Reſpicite uolatilia cæli quoniã non

— —

— —— — — —

.“

ſerunt neq; metunt neq; congregant in horrea & pater ueſter cæleſtis paſcit illa. Nonne uos pluris

eſtis illis ac deinceps.
Conſiderate lilia agri quomodo creſcunt.Et reliqua. CSi ant fœnũ agri qd hodie ẽ:
& cras in clibanũ mittitur: deus ſic ueſtit ꝗto magis uos modice fidei? Quidã coacte duos paſſeres
aiam & corpus ĩterpᷣtatur. Quinq; quoq; Palkeres ſcc'm lucã ꝗ duobꝰaſſibus ueneũt ad ſẽſuʒ refe/
rũt: ſed qũo illa ĩtelligẽtia toto euãgelici ſermonis corpori coaptet᷑:nõ paruæ difficultatis ẽ. Veſtri
aũt & capilli capitis oẽs nũerati ſũt. Nolite ergo timere multis paſſeribꝰmelioris eſtis uos. Manife/
ſtius ſupior noſtræ expoſitionis ſẽſus expræſſus ẽ: ꝙ timere nõ debeãt eos ꝗ pnñt occidere corpus &
aĩam non poſſunt:qm ſi ſine dei ſciẽtia parua quoq; aĩalia nõ decidũt: quãto magis homo ꝗ apoſto
. Ir , lica fultus ſit dignitate? Qd aũt ait: ueſtri & capilli capitis omnes numerati ſunt: imẽſã dei erga ho

mines onñdit ꝓuidẽtiã: & ineffabilẽ ſignat affectũ: qd nihil noſtroꝶ lateat deum: & ẽt ꝑarua & otio-

b0— — —

6

ſe dicta eius ſciẽtiã nõ fugiãt.deridẽt ſtelligẽtiã eccleſiaſticã ĩ hoc Ioco:qui carnis reſurrectionẽ ne⸗/
gãt qſi nos & capillos ꝗ numerati ſunt & a tonſore deciſi oẽs dicamus reſurgere:cũ ſaluator non di
xerit. Veſtri autem & capilli omnes ſaluandi ſunt: ſed numerati ſunt. Vbi numerus eſt ſcientia nu-
meri demonſtratur:non eiuſdem numeri conſeruatio. ””M
Molite arbitrari quia veni mittere pacem in terram:non ueni pacem mittere ſed gladium.
CSupra dixerat quod dico uobis in tænebris dicite in lumine: & qd ĩ aure auditis pᷣdicate ſupꝑ tecta
nũc ĩfert ꝗd poſt pᷣdicationẽ ſequat᷑.Ad ſidẽ chriſti totꝰorbis cõtra ſe diuiſus ẽ: unaqueq; domꝰ &
infideles & credẽtes hũit. Et propterea bellũ miſſum eſt bonũ: ut rũperetur pax mala. Tale quid & ĩ
geneſi aduerſus rebelles hoĩes: qui moti fuerãt de oriente: & turrem extruere feſtinabãt: per quam
cæli alta penetrarent feciſſe ſcribitur deus: ut diuideret linguas eorum. Vnde & in pſalmo Dauid
præcatur.Diſſipa domine gentes quæ bella uolunt.
CAeni.n. ſeparare hoĩeʒ aduerſus patrẽ ſuũ:⁊ filiã aduerſus matrẽ ſuã:⁊ nuꝝ aduerſus ſocrũ)
ſuã:⁊ inimici hoĩs domeſtici eius.
CNHic locus prope iiſdem uerbis in michea propheta inuenitur. Et notandum ubicũq; de ueteri te-
ſtamento teſtimonium ponitur: utrum ſenſus tantum an & ſermo conſentiat.
CQui amat patrem aut matrem plus qᷓᷓ me non eſt me dignus. Et reliqua.
CQui ante pᷣmiſerat non ueni pacem mittere ſed gladium: & diuidere homines aduerſum patreʒ⸗
.. „matrẽ: nurũ: & ſocrũ: ne quis pietatẽ religioni anteferret: ſubiecit dicẽs. Qui amat patrẽ aut matreʒ
ce, — ⸗ J plus quã me.Et ĩ cãtico legimꝰcãticoꝶ. Ordinate ĩ me caritatẽ:hic ordo T oĩ affectu neceſſarius eſt.
Ama poſt deũ: patrẽ: matrẽ: ama fiſſos. Si aũt neceſſitas uenerit: ut amor parẽtũ ac filioꝶ dei amori
cõparetur: & nõ poſſit utrũq;ʒ ſeruari:odiũ ĩ ſuos: pietas in deum ſit. Non ergo ꝓhibuit amare patrẽ
aut matrem: ſed ſignanter addidit. Qui amat patrem aut matrem plus quam me.
CEt qui non accipit crucem ſuam:⁊ ſequitur me:non eſt me dignus.
In alio euãgelio ſcribitur: qui nõ accipit crucẽ ſuã quotidie. Ne ſemel putemus ardoreʒ ſidei poſ-
ſe ſufficere: ſemp crux portãda eſt: ut ſemper nos chriſtum amare doceamus.
CQui recipit uos me recipit:⁊ qui me recipit:recipit eum qui me miſit.
COrdo pulcherrimus. Ad pᷣdicationẽ mittit: docet picula non timẽda: affectũ ſubiicit religioni.
Aurũ ſupra tulerat: æs de zona excuſſerat. Dura euãgeliſtarũ cõditio. Vñ ergo ſumptus: unde inctꝰ
ese uiat Auſtetitare mãdatorũ:ſpe tẽperat ꝓmiſſorũ. Qui recipit ingens uos me recipit: & ꝗ me
14 —,S tecipit: recipit eũ ꝗ me miſit: ut ĩ ſuſcipiẽdis apoſtolis: unuſꝗſq; credetiũ xpʒʒ ſe ſuſcepiſſe arbitrarek.
CQAui recipit pꝛophètam in nomine pꝛophete mercedem pꝛophete accipiet.Et Hiquag.
Qui prophetã recipit ut ꝓphetã: & ĩtelligit eũ de futuris loquẽtẽ hic mercedẽ ꝓphetæ accipiet.
Igitur iudæi carnaliter prophetas intelligentes: mercedem prophetarum non accipient. Aliter.ĩ O
ꝓfeſſiõe zizaniũ mixtũ eſt tritico.Pæmiſerat qui recipit uos me recipit: & qui me recipit: recipit eũ
qui me

—

—. – —

— ——————

— w –=

—
—
☛
—

Super Matheum. c. xi.

qui me miſit. Ad ſuſceptionem magiſtrorum diſcipulos prouocauerat. Poterat occulta eſſe creden
tium reſponſio: ergo & pſeudo prophetas & iudam proditorem debemus recipere: & illis alimo-
niam miniſtrare: hoc dis ante procurans dicit: non perſonas ſuſcipiendas eſſe ſed noĩa. Eumercedẽ
non perdere ſuſcipientis: licet indignus fuerit qu ſuſceptus ſit. èMß8
CEt quicũqʒ potum dederit vni ex minimis iſtis calicem aque frigide tm̃ in nomine diſcipuli:
amen dico uobis non perdet mercedem ſuam. ðMU! l
CLegimus in propheta dauid ad excuſandas excuſationes in peccatis. Quod multi peccatoꝑꝶ ſuo
rum quaſi iuſtas prætẽdant occaſiones: ut quod uoluntate delinquũt: uideantur neceſſitate peccare
Dũs ſcrutator cordis & renum futuras cogitationes in ſingulis contuetur. dixerat qui recipit uos
me recipit. Sed hoc præceptum multi pſeudo prophetæ & falſi prædicatores poterant impedite:
medicatus eſt huic quoq; ſcandalo dicens. èèü UM
CQAui recipit iuſtum in nomine iuſti:mercedem iuſti accipiet. ”ꝗ”M”M
Rurſus porerat alius cauſare & dicere. Paupertate prohibeor: tenuitas me retinet ut hoſpitalis eſſe A re zr S.

non poſſim. Et hanc excuſationem leuiſſimo præcepto diluit: ut calicem aquæ frigidæ toto animo L.·2. 2 3 . —Af
porrigam Rarkegicla iaquir aquæ non calidæ:ne & in calida paupertatis & penunæ lignorum o ͤ 1
caſio queréretur. Tale qd & apoſtolus ut ãte iã diximad galathas pcepit. Côicet is ꝗcatetizat᷑ ei ꝗ ſe /
catetizat in oĩbus bonis. Er diſcipulos ad magiſtroꝶ refigeria cohortatr: qa poterat qlibet obtẽde-/
re pauptatẽ & pᷣceptũ elludere. Priuſqᷓ ille pponat: iminẽtẽ ſoluit queſtionem dicens.
CNolite errare:deus non irridetur. Que enim ſeminauerit homo:hec ⁊ mecct.
CEt eſt ſenſus fruſtra cauſaris inopiam: cum aliud habeat conſcientia. Me poteſt fallere cohortãtẽ.
ſed ſcito ꝙ quãtũcũq; ſeminaueris: tantum & menſurus ſis.
COMMENTARIORVM BEATI HIERONVYMI IN MATHEO LIBER
PRIMVS FINIT. INCIPIT LIBER SECVNDVS. CAPIIVLVM. AJ.
= mNODannes aũt cũ audiſſet in vinculis opa xpᷣi mittẽs duos de diſcipu
lIis ſuis ait illi. Tu es ꝗ nẽturus es an alium expectamus?
CNon quaſi ignorans interrogat: ipſe enim cæteris ignorantibus de 2 —
monſtrauerat dicens. Ecce agnus dei ecce qui tollit peccata mundi 6 *½¾ .
patris uocem audierat intonantis. Hic eſt filius meus dilectus ĩ quo mi 1
hi complacui: Sed quomodo ſaluator interrogat ubi ſit poſitus lazarus later de lagen.

ut qui locum ſepulchri indicabant ſaltem ſic pararentur ad fidem: & ui ſey ae JTet
Aerét mortuũ reſurgentem, Sic & ioannes interficiendus ab herode di HS
ſcipulos ſuos mittit ad chriſtũ: ut per hãc occaſionẽ uidentes ſigna atq; l. e E A. . eos. Pr
uirtutes crederẽt in eum: & magiſtro interrogante ſibi diſcerent. Qd A
autem ſuperbirent diſcipuli Ioannis aduerſus dominum: & haberent
Waliquid mordacitatis: ex liuore & inuidia: ſuperior quoq; interrogatio
demonſtrauit: euangeliſta referente. Tunc acceſſerunt ad eum diſcipuli Ioannis dicẽtes. Quare nos
& phariſei ieiunamus frequenter diſcipuli autem tui non ieiunant. Et alibi. Magiſter cui tu præbui
ſti teſtimonium ad iordanem ecce diſcipuli eius baptizant: & plures ueniunt ad eum: quaſi dixerit
nos deſerimur: hic raritas eſt:ad illum turba concurrit. „ 4
¶Tu es ꝗ uẽturus es:an aliũ expectam. CNõ ait tu es q ueniſti: ſed tu es ꝗq uẽturus es. Et edrrr- — 5
ſenſus. Mda mihi: qa ad infernũ deſcẽſurus ſum utrũ te & ĩferis debeã nũciare:ꝗ nũtiaui ſupis. An⸗
nõ cõueniat filio dei: ut guſtet mortem: & alium ad hec ſacramenta miſſurus eſt
Rũñdit Jeſus ⁊ ait illis. Eũtes renũtiate Joãni q audiſtis ⁊ vidiſtis.Ceci vidẽt clandi ambu
lant:lepꝛoſi mundantur: ſurdi audiũt: moꝛtui reſurgũt. Cloannes interrogauerat per diſc, / S
pulos. Tu es qui uẽturus es an aliũ expectamꝰ? Chriſtus ſigna demõſtrat non ad ea reſpondẽs quæ = Ey * Dar
fiterrogat?fuerat: ſed ad ſcãdalũ nũtioꝝꝶ.Ite inquit & dicite Ioani ſigna quæ cernitis. Cecos uidẽ/
tes: claudos ambulãtes. Et reliqua.Et quod his minus ẽ pauperes euan gelicätonur baupere ſpu: —
uel certe opibꝰpaupes: ut nulla icer nobiles & ignobiles: iter diuites & egenos: ĩ pdicatiõe diſtantia f , WRZ rart - dW;

ſit:hæc magiſtri rigorẽ: hæc pceptoris cõprobat vitatẽ qñ oĩs ꝗ apd eu ſaluani põt eqlis ẽ: qd ãt ait..I.
nz z ſe Et beatus qui non fuerit ſcandaliʒatus in me.
ÿ Imer nuntios percutit ſicut in ſequentibus demonſtrabitur. ꝗ
Illis autẽ abeũtibus cepit Jeſus dicere ad turbas de Joãne.Quid exiſtis ĩ deſertũ uidere⸗
harũdinẽ vẽto agitatã: Sed ꝗd exiſtis uidere:hominem mollibus veſtitum? Et reliqun.
Si ſupior ſnĩa cõtra Ioãnẽ plata fuerat ut pleriq; arbitrantur:in eo qc ait: beatus eſt qui non fuerit
ſcandalizatus in me: qũo nunc Ioãnes tãtis laudibꝰpᷣdicat᷑ Sed qa turba circunſtans interrogatio
nis myſteriũ neſciebat cogitabat ioãnẽ dubitare de xp̃o:quẽ ipſe mõſtrauerat digito: ut itelligerẽt
0 iné nõ ſibi ĩterrogaſſe: ſed diſcipulis ſuis:ꝗqd ĩquid exiſtis ĩ deſerto: Nugꝗdobh oc ut hoĩem uide- . 1. .
Fretis calamo ſimilẽ qoĩ uẽto circũfertur: & leuitate mẽtis de eo ambigeret quẽ antea prædicarat. — e , r E C
An forſitã ſtimulis cõtra me inuidiæ cogitur: & prædicatio eius uanã ſectatur gloriã: ut ex ea querat
lucra?: Cur diuitias cupiat ut affluat dapibus? Locuſtis ueſcir̃ & melle ſilueſtri.Aut ut n ollibu ue⸗

“

RHM

Liber Secundus.

ſtiatur. Pilli camellorum tegmen eius ſunt:iſtiuſmodi cibus & ueſtis catceris hoſpitio recipiuntun

1 . ”ù 1 EFt prædicatio ueritatis tale habeat habitaculũ. Qui autẽ adulatores ſunt: & ſectantur lucra: & quæ-/
XAlat= 4- 5W— runt diuitias: & delitus affluunt: & mollibus ueſtiuntur.Iſti ĩ domibus regũ ſũt.Ex quo onñdit᷑ rigi/-

P. dã uitã & auſterã pᷣdicationẽ uitare debere aulas regũ & molliũ hoĩuz palatia declinare.
CSed quid exiſtis uidere: pꝛophetam: etiam dico vobis? plus ꝙ; pꝛopheta,z. B
In eo ioãnes propheris cæteris maior ẽ: ꝙ quẽ illi pdicauerãt eẽ uẽtuꝑ:hic ueniſſe digito demon
. „) ſtrauit dicẽs. Ecce agn?dei: ecce ꝗ tollit peccata mũdi. et qꝗa ad priuilegiũ ꝓphetale: ẽt baptiſtæ acceſ
J⸗ P+ s s a arlæ ſit p̃ᷣmiũ: ut ſuũ dnm baptizaret. vn ifert mœrito fſiciés de malachia teſtimonium. f
/ Iin quo etiam angelus prædicatut. Angelum autem hic dici Ioannem non putemus naturæ ſocie/
„ 1+ tateiſeh officii dignitate.i.nuntium: ꝙ uenturum dominum nuntiarit. ”ñG
. ð CAmen dico vobis non ſurrexit inter natos mulierum maioꝛ Joanne baptirſf.
6 U Inter natos iquit mulieꝶ: his ergo pfertur hoĩbꝰ ꝗ de mulieribnati ſũt: & de cõcubitu niri: & nõ
eiꝗ natus ex uirgine & lpũ ſctò: d i eo qd dixit. Nò ſurrexit maior iter natos mulieg Ioane Pa/
?cä 9 AHanö ctenis pꝓphetis & patriarchis: cũctiſq; hoĩbus ioãnẽ pᷣtulit: ſz ioãni cæteros exequit. Nõ. n.
QJ S s F P AT“ ſſtatiz ſeq?ut ſi alii maiores eo nõ ſũt: ille maior alioꝶ ſit:ue& ut eqlitatẽ cũ cæteris ſan ctis habeat.
s, CAQui autem minoꝛ eſt in regno celoꝛum maioꝛ eſt illo. ¶ Multi de ſalilatore hoc
intelligi uolũt: ꝙ qui minor eſt tempore: maior ſit dignitate. Nos ãt ſimpliciter ĩtelligamꝰ: ꝙ oĩs ſã
e (Etus qui id cũ deo eſt maior ſit illo ꝗ adhuc cõſiſtit ĩ plio. Aliud ẽ enim coronã uictoriæ poſſidere.
0 4 Er J Aliud adhuc in acie pugnare. Quidam nouiſſimum angelum in cælis domino miniſtrantem: me/-
iun cen d P e v iorem uolunt accipere quolibet primo homine qui uerietur in terris. U
A diebus Joannis baptiſte vſq; nunc regnum celoꝛum uim patturt.
CSi primus Ioãnes ut ſupra diximus pœnitẽtiã populis nũtiauit dicẽs. Pœnitẽtiã agite appropin
qquabit eni regnũ cælorum cõſequẽter a diebus ülius regnũ cælorum uim patitur: & uioleti rapiuͦt
e illud. Grädis enim uiolétia: iterra nos eẽ generatos: & cælorü ſedem qrere poſſidere per uirtutem
De e 5 T 96 no tenuimus per naturã. Oẽs eni ꝓphetæ & lex uſq; ad ioãnẽ prophetauerut. Nô quo poſt Ioã
AWree nem excludat prophetas. Legimus enim in actibus apoſtolorũ: & Agabuʒ prophetaſſe: & quatuor 4
⸗* Pt e yet philippi filias uirgines: ſed quo lex & prophetæ quos ſcriptos legimus quicquid prophetauerut de
9 21 = domino uaticinati ſunt: qñ ergo dicitur oẽs ꝓphetæ & lex uſq; ad ioannẽ ꝓphetaueruũt. xpi tps onñ n

ditur. Vt quem illi dixerũt es uenturum I oannes ueniſſe oſtenderit.
Et ſi vultis recipere:ipſe eſt helias:qui uenturus eſt.Qui habet aures audiẽdi audiat.

¶Hoc quod dictum eſt:ſi uultis ſcite ipſe eſt helias miſticum eſſe & egere ĩtelligẽtia ſequẽs ſermo 4
demõſtrat. Qui habet aures audiẽdi audiat. Si eni planus eſſet ſenſus & manifeſta ſententia: quid
neceſſe fuit nos ad illius intelligentiam præparari? Helias ergo ioannes dicitur: non ſecũdũ philo-
ſophos & quoſdã hereticos: quiu introducut: ſed quo iuxta aliud teſtimoniũ enange la: = ei 1
incnerie Pue uirtute heliæ: & eandé ſancti ſpus uel gratiam hüerit uel menſura, Sed & nitæ au/ e Jor las 4
Keritas rigorq; mẽtis heliæ & ioannis pares ſunt. Ille ĩ heremo: iſte in heremo. Ille zona pellicea cir A. ’A.,
gebatur: & iſte ſimilem habuit cingulum. Ille quoniã regem achab & iezabel impietatis arguit fu- W
ſ gere compulſus eſt Iſte ga herodis & herodiadis illicitas arguit nuptias capite trücatur. Sũt qui pro 4
ds r . -g t εα Pterea loané Heliã uocari putẽt:qd qũo ĩ ſecũdo ſaluatoris aduẽtu iuxta malachiam præceſſurus
2 T P eeſt Helias: & uenturum iudicem nuntiaturus: ſic oannes in primo aduentu fecerit: & uterq; ſit nuun
1 tius uel pumi aduentus domini uel ſecũdi.
CCui autem aſſimilabo generationẽ iſtã:Similis eſt pueris ſedẽtihꝰi foꝛo:ꝗ clamãtes coꝛq̃
libus ſuis dicũt.Cecinimus vobis ⁊ nõ ſaltaſtis.Lamẽtauimꝰ vobis ⁊ nõ ploꝛaſtis. Nenit eni
Joãnes nõ mãducãs:neqʒ bibens:⁊ dicũt demoniũ habet.ANenit filiꝰ hoĩs mãducãas ⁊ bibens
7 dicũt:ecce homo voꝛax ⁊ vini potatoꝛ:publicanoꝝ ⁊ peccatoꝛum amatoꝛ: ⁊ iuſtiſicata eſt ſa/
pientia a filiis ſuis. „ Pueris in foro ſedentibus & clamâtibus atq; dicẽtibus
ad coequales ſuos. Cecinimus uobis & nõ ſaltaſtis: lamẽtati ſumus & non planxiſtis: cõparatur ge-
neratio iudæorum: ſeriptura dicẽte. Cui ſimilẽ eſtimabo generationẽ iſtã? ſimilis eſt pueris ſeden-
tibus in foro. Et reliqua. Non ergo nobis tribuirur libera intelligentia: & allegoria interprætatide
paſſiua: ſed quicquid dicturi ſumus de pueris:ad ſimilitudinẽ generationis eſt referendü. Pueni iſti
qui ſedẽt in foro:hi ſunt de quibus eſaias loquitur: ecce ego & pueri mei quos dedit mihi deus. Et

in.xviii.pſalmo teſtimoniũ dei fidele ſapiẽtiã pᷣſtãs paruulis. Et alibi.Ex ore infantiũ & lactẽtiũ per
feciſti laudẽ.Iſti ergo pueri ſederũt in foro ſiue in qd ſignificantius græcæ dicitur. ubi multa ue
nalia ſũt. Et ꝗa populus iudæorũ audire nolebat nõ ei tm̃ loquuti ſunt: ſed plenis faucibus inchdaama
rũt. Cecinimus uobis: & non ſaltaſtis. Prouocauimus ut ad noſtrũ cãticũ bona opa faceretis: & fal/-
taretis ad noſtrã tibia:ſicut ſaltauit dauid añ archã dñi & noluiſtis. Lamẽtati ſumꝰ: & uos ad pnĩaz
ꝓuocauimꝰ: & ne hoc ꝗdẽ facere uoluiſtis: ſpernẽtes utrãq pᷣdicationẽ tã exhortatõis ad uirtutes ꝗᷓ
ad pniam poſt peccata. Nec mirũ ſi duplicẽ uiã cõtẽpſeritis ſalutis: cum & ieiumium & ſaturitatẽ pa
riter Perieriticrl ieiuniũ uobis placet cur ioãnes diſplicuit? Si ſaturitas: cur filius hoĩs? Quoruʒ al
terũ demoniuʒ hũtẽ. Alterũ uoratorẽ & ebriũ nũcupati eſtis. Ergo ꝗa uos noluiſtis utrãq; recipere
diſciplinam

.A 9,
„
d* Ve

27

N/
ſe ,

fe

„1
9
ſ

Super Oatheum.c.xi.

diſciplinam iuſtificata ſapiétia a filiis ſuis.i. dei diſpenſatio atq; doctrina. Et ego qui ſum deĩ uirtꝰ
& ſapiẽtia dei: iuſtificatus ſum ab apoſtolis: quibꝰreuelauit pater: quæ a ſapienribus abſconderat: &
prudẽtibus apud ſemetipſos. In quibuſdã euangeliis legitur iuſtincata eſt ſapientia ab operib ſuis.
Sapientia quippe non quærit uocis teſtimonium ſed operum.
CKXTüiüc cepit expꝛobꝛare ciuitatibꝰiĩ ꝗbꝰfacte ſũt plurimc vᷣtutes eiꝰ:qꝛ nõ egiſſent penitentiam.
Exprobratio ciuitatũ chorozaiʒ et bethſaida & capharnaũ capituli huiotitulo päãditur. Qcd' ideo
exprobrauerit eis quia poſt factas uirtutes & ſigna ꝗᷓ plurima nõ egerunt pœnitentiam.
CEhe tibi choꝛoʒaim:vhe tibi bethſaida:qꝛ ſi ĩ tyro ⁊ ſydone facte fuiſſent uirtutes que facte
ſunt in uobis:olim in cilicio ⁊ cinere penitentiam egiſſent. Nerũtamen dico uobis:tyro? ſydo/
ni remiſſius erit in die iudicii q́; vobis. .
Chorozaim & bethſaida:urbes gallileæ a ſaluatore planguntur: ꝙ poſt tanta ſigna atq; uirtutes
n

⸗ . . . . 2. . — — .
on egerunt pœnitentiam. Et præferuntur eis tyrus & ſydon urbes idolatriæ: & uitis deditæ. Præ- E*† pe e rt iy.

feruntur autem ideo quia tyrus & ſydon naturalem tatum legem calcauerunt: iſtæ uero poſt tranſ-
greſſionẽ naturalis legis & ſcripturæ: etiam ſigna quæ apud ea facta ſunt parui duxerint, Quærimꝰ R à
ubi ſcuꝑtum ſit: ꝙ in chorozaim & bethſaida dominus ſigna fecerit. Supra legimus: & circuibat ci-P Naen een ſgren
uitates omnes: & nicos curans omnem infirmitatem. Et reliqua. Inter cæteras ergo ciuitates & ui/ fer ſze J -. W=, &
culos eſtimandum eſt in chorozaim quoq; & bethſaida dominum ſigna feciſſe.
CEt tu capharnaum nũquid vſqʒ in celo exaltaberis:vſq; in inferna deſcendes.
¶ n altero exemplari repperimus. Et tu capharnaum quæ uſq; in cælo exaltata es: uſq; ad ĩferna de/
ſcẽdes. Et eſt duplex intelligentia. Vel ideo ad inferna deſcendes: quia contra prædicationem meã
ſupbiſſime reſtitiſti.Vel ideo quia exaltata es uſq; in cæ lum: meo hoſpitio: & meis ſignis R uirtu
tibus: täatum habens priuilegium: maioribus plecteris ſuppliciis: ꝙ his quoq; credere noluiſti.
CQuia ſi in ſ.domis facte fuiſſent virtutes que facte ſunt in te:foꝛte maſiſſent vſqʒ in bũc diid.
C Quærat prudens lector & dicat: ſi tyrus & ſydon & ſodoma potuerũt agere pœnitentiam ad præaæ Prrdnz Soer Nrat-
dicationem ſaluatoris. ſignorũq; miracula non ſunt in culpa ꝙ non crediderunt: ſed uitium ſilentii
in eo eſt: qui acturis pœnitentiam noluit prædicare. Ad quod facilis & aperta reſponſio eſt: ignora- „
re nos iudicia dei & ſingularum diſpenſationum eius ſacramenta neſcire: propoſitum fuerat domi d. elee 2
no iudeæ fines non excedere ne iuſtam phariſeis & ſacerdotibus occaſionem perſequutionis daret. A ra,.α rt Rr=
nde & apoſtolis ante paſſionem præcepit. In niam gentium ne abieritis & in ciuitates ſamaritano è

— —

Frumne intraueritis. Chorozaim igitur & bethſaida danantur: ꝙ præſenti domino credere nolue-

. 4
S 7 3

D

—

runt. Tyrus & ſydon iuſtificantur ꝙ apoſtolis illius crediderunt. Non quæras tempora cum cre-

——

dentium intuearis ſalutem. In capharnaum autem quæ interprætatur uilla pulchertima: condem ¾α‿nαn ale r
natur incredula hieruſalem cui dicitur per Ezechielem iuſtificata eſt ſodoma ex te. .3.
WIn üllo tempoꝛe:reſpondens Jeſus dixit.Confſiteor tibi pater dñe celi⁊ zrie⸗ ê
CConſfeſſio non ſemper panitemulamſed & gratiarum actionem ſignificat. Vt in pſalmis ſepiſſi/ — 2, —

„

me legimus. Audiant qui ſaluatorem non natum: ſed creatum calniantur: y patrem ſuum uocet CeP cæ: 4 e
cæli & terræ dominũ. Si enim & ipſe creatura eſt: & creatura conditorem ſuum patrẽ appellare po⸗ , auct!
teſt: ſtultũ fuit: nõ & ſui & cæli ac terræ dominum uel patrem ſimiliter appellare.
CAuia abſcõdiſti hec a ſapientibus ⁊ pꝛudentibꝰ ⁊ reuelaſti ea parnulis.
Gras agit & exultat in patre ꝙ apoſtolis ſui aduẽtꝰ apuerit ſacr̃a:qᷓ ignorauerit ſcribæ & phariſeĩ

ꝗſibi ſapientes uidentur: & in conſpectu ſuo prudentes. Iuſtificata ſapientia a filiis.

CIta pater:quoniam ſic fuit placitum ante te.
OBlandientis affectu loquitur ad patrem: ut cœptum in apoſtolis beneficium compleatur.
COmnia mihi tradita ſunt a patre meo.
CEt tradẽtem patrem & accipiẽtem filium myſtice intellige.lioꝗn ſi iuxta fragilitatẽ noſtrã ſen/
tire uolumus: cũ cœperit habere qui accipit. Incipiet nõ habere qui dederit. Tradita aũt ſibi omnia
non cælũ & elemẽta intelligenda ſunt: & cætera quæ ipſe fecit & cõdidit. Sed hi qui per filiuʒ acceſſ/
ſum habent ad patrem: & ante rebelles: deum poſtea ſentire cœperunt. ZB
Et nemo nouit filiũ niſi pꝛ?:neqʒ pꝛem gꝗs nouit niſi filius:⁊ cui voluerit ſilius reuelare. 9 lx
¶Erubeſcat eunomius tantã ſibi notitiã patris & filii ꝗᷓ allerutrum inter ſe habeãt: iactitãs. Qck ſi ĩ⸗ ℳ.. —.2 IJleg j.
de cõtẽdit & ſuam inſaniarn cõſolatur: qa ſequitur: & cui uoluerit filiꝰ reuelare. Aliud ẽ naturæ eꝗq“ “ Wr
litate noſſe quod noueris:aliud reuelante dignatione. .
CAenite ad me omnes qui laboꝛatis ⁊ onerati eſtis:⁊ ego reſiciam vos. 8
E Grauia onera eſſe peccati & zacharias propheta teſtatur dicẽs: iniquitatem ſedere ſuper talentum

—.

plumbi. Et pſalmiſta complorat. Iniquitates meæ aggrauatæ ſüt ſuper me: Vel certe eos qui grauiſj

ſimo legis iugo præmebantur ad euangelii inuitat gratiam.

CJagum enim meum ſuaue eſt ⁊ onus meum leue. ä
ũ:i euãgelio ira dinetur? qua rõne euãgelii gratia ſa = =* Er ge Tarmr

Quüo leuiꝰlege euãgeliũ? cũ ĩ lege homicidi lio ira d a =
cilior? cum in lege adulterium: in euangelio concupiſcentia puniatur. In lege multa præcepta ſüt leg 4

quæ apoſtolus non poſſe compleri pleniſſime docet. In lege opa requiruntur quæ gut⸗ fecerit uiuet
H b tiii

☚

4

ira

2 . . „-⸗* „. 4 . . . .
Prreg Der-, *α ** cijliabulo iudæorum manus arida fuerit.

Liber Secundus.

in eis. In euangelio uoluntas quæritur: quæ etiâ ſi effetum non habuerit: tamen præmiũ nõ amit/
Ltit. Euangelium præcepit quæ poſſumus ne ſcilicet concupiſcamus: hoc in arbitnio ueſtro eſt. Lex
krürtn uoluntatem non pumiat: punit effectum ne adulterium facias. Finge in perſequutione aliquaʒ

unirginem proſtitutam. Hæc apud euangelium quia uoluntate non peccat uirgo ſuſcipitur: in lege

quaſi corrupta repudiatur.
. ?DMM CAPITVLVM. DVODECIMVM.

paratas epulas ſed cibos ſimpliciter quærentium.

CPbariſei aũt videntes dixerũt ei.Ecce diſcipuli tui faciũt quod nõ licet eis facere ſabbatis.
Gpr. P- 4 Rr. ſbzi, Nota ꝙ primi apoſtoli ſaluatoris litteram ſabbati deſtruunt aduerſum hebionitas: qui cum cæ-

teros recipiant apoſtolos: paulum quaſi tranſgreſſorem legis repudiant. are .
At ule dixit eis:non legiſtis quid fecerit dauid quando eſuriüt:⁊ qui cum ceo erant: quomodo
intrauit in domum dei ⁊ panes pꝛopoſitionis comedit:quos non licebat ei edere:neq; eis qui

cum eo crant:niſi ſolis ſacerdotibus.

cos non haberet: dedit ei conſecratos: quibus non licebat ueſci: niſi ſolis ſacerdotibus & leuitis. Et

— —

hoc tãtũ interrogauit ſi eſſent mundi pueri a mulieribus. & illo reſpondente ab heri & nudius terti-

us: non dubitauit panes dare: melius arbitratus: propheta dicente: miſericordiam uolo & non ſacri

hominum ſalus eſt. Opponit ergo dominus & dicit. Si & dauid ſanctus eſt: & achimelech pontiſex
a uobis non repræhenditur: ſed legis uterq; mandatum probabili excuſatione tranſgreſſi ſunt: & fa
mes in cauſa eſt:cur eandem famẽ non probatis in apoſtolis quã probatis in cæteris? Quãquam
& in hoc magna diſtantia ſit. Iſti ſpicas in ſabbato manu confricant: illi panes comederunt leuiti
cos: & ad ſabbati ſolẽnitatem accedebant. Neomeniarum dies: quibus in conuiuio requiſitus fugit
ex aula regia: obſerua ꝙ panes propoſitionis: nec dauid nec pueri eius acceperunt: ante quam ſe a
muliernibus mundos eſſe reſponderent. =

CAnt nõ legiſtis i lege quia ſabbatis ſacerdotes in templo ſabbatũ violant:⁊ ſine crimine ſũt:
CCalumniamini inquit diſcipulos meos cur per ſegetes tranſeuntes ſpicas triuerint: & hoc fe-
cerint famis neceſſitate cogente: cum ipſi ſabbatum uioletis in templo imolãtes uictimas ce/
dentes thauros holocauſta ſuper lignorum ſtruem incendio concremantes & iuxta alterius euã

gelii fidem: circuncidentes paruulos in ſabbato: ut dum aliam legem ſeruare cupitis: ſabbatuz
deſtruatis. Nunquã autem ſeges dei ſibi contrariæ ſunt: & prudenter ubi tranſgreſſionis diſci/
puli ſui argui poterant: daui
obtentu ſabbati præuaricationem in ipſos refert: qui calumniam fecerant.

*

Bico autem vobis quia templo maioꝛ eſt hic.

CNon pronomen:ſed aduerbium loci eſt legendum: quod maior templo ſit locus qui dominum
templi teneat. Si autem ſciretis quid eſt: miſericordjam uolo & nõ ſacrincium nüquã cõdẽnaſſetis
innocentes. Qc'ſic uolo miſericordiam ꝙ non ſacrificium: ſupradiximus. Quod autem ſequitur.

CMunquã condemnaſſetis innocentes.

De apoſtolis intelligendum eſt. S eſt ſenſus. Miſericordiaʒ cõprobaſtis achimelech eo qd' fame

periclitanteʒ refocilauerit dauid: & pueros eius: qᷓre diſcipulos meos cõdẽnatis. ꝗ nihil tale fecerüt.
Et cũ inde trãſiſſet uenit i ſynagogã eoꝝ:⁊ ecce homo manum habens aridam. H
CTertiuſdecimus iſte eſt qui curatur in ſynagoga. Et norandum ꝙ non in itinere & foris: ſed in cõ
CEt interrogabãt eũ dicẽtes.Si licet ſabbato curare vt accuſarent eum.
CQuia deſtructionem ſabbati: quam phaniſei in diſcipulis arguerant probabili exemplo excuſaue
rat ipſũ calũniari uolũt:& interrogant utrum liceat curare in ſabbatis: ut ſi non curauerit:crudeli-
tatis aut imbecilitatis: ſi curauerit traãſgreſſionis accuſent. ie

4

NJoſe autem dixit eis.Quis erit ex vobis homo qui habeat ouem vnam:: ſi ceciderit hec ſab

batis in foneam:nonne tenebit ⁊ leuabit eam:quanto magis eſt melioꝛ bomo oue? Itaqʒ licet
ſabbatis benefacerèe. 1 NWN

CSi ſoluit propoſitã quæſtionem ut interrogãtes auaritiæ condẽnaret. Si uos inquit ĩ ſabbato ouẽ

& aliud quodlibet animal in foueam decidens eripere feſtinatis: non animali ſed ueſtræ auaritiæ
conſulentes: quãto magis ego hominem: qui multo melior eſt oue:debeo liberare. =

Cic ait homini.Exiẽde manũ tuã.Et extẽdit:⁊ reſtituta ẽ ſanitati ſicut alter.

CIn euangelio

Nlillo tempore:abiit Jeſus per ſata ſabbato diſcipuli autem eius eſurientes cepe
N RX runt vellere ſpicas Z manducare. “ZM
Inalio quoq; euangeliſta legimus ꝙ propter nimiam importunitatem nec ueſcen-
Edi qdem habeant locum; & ideo quaſi homines eſuriebant. Quod autem ſpicas ſege
Sr atum manibus conftcicant: & inediam conſolantur: uitæ auſterioris indicium eſt: non p

Ad confutandam calumniam phariſeorum: ueteris recordatur hiſtoriæ: quando dauid fugiens
ſaulem: uenit in niobet & ab achimelech ſacerdote ſuſceptus: poſtulauit cibos: qui cum panes lai-

ficium: de famis periculo homines liberare quam deo offerre ſacriſiciuʒ. Hoſtia eniz placabilis deo:

& achimelech dicit exempla ſectatos: ueram & abſq; neceſſitatis

f—— — —

— — — —

—
— —

——e

Super Matheum. c. xii.

In euangelio quo utuntur nazareni & ebionitæ: quod nuper in græcum de hebreo ſermone tran S
ſtulimus: & quod uocatura pleriſq; Mathei autenticum. homo iſte qui aridam habet manum ce/ . —— ,
mentarius ſcribitur: iſtiuſmodi uocibus auxilium præcans. Cementarius eram manibus uidus duæ ⸗ 7 — P= —
ritans præcor te Ieſu ut mihi reſtituas ſanitatem: ne turpiter mendicem cibos. uſq; ad aduentum ſal F
uatoris arida manus in ſynagoga fuit iudæorum: & dei opera non fiebant in ea. poſtꝗᷓ ille uenit in
terris redcdita eſt in populis credentibus dextera & operi priſtino reſtituta. MR
CExeuntes autem phariſei conſilium faciebat aanerns eum quomodo eum perderent.
C— Qui domino moliuntur inſidias liuor in cauſa eſt. Quid enim fecerat ut phariſeos ad interſe/
ctionem ſui prouocaret? nempe ꝙ homo extenderat manum. Quis enim phariſeorum in die ſab
bati non extendit manum portans cibos: calicem porrigens: & cætera: quæ uictui neceſſaria ſunt?
Si ergo manum extendere & alimenta ſubleuare uel porum: in ſabbato non eſt criminis: cur hoc in
alio arguant: quod ipſi facere coarguuntur? Præſertim cum iſte cementarius nihil tale portaue-
rit: ſed præcepto domini ſolam extenderit manum. H M
CJeſus autem ſciens receſſit inde.
CSciens ſnſidias eorum ꝙ uellent perdere ſaluatorem ſuum: receſſit inde ut phariſeis contra ſe
occaſionem impietatis auferret.
Ecce puer meus qnem elegi dilectus meus. Et reliqua.
CBer eſaiam prophetam ex perſona patiis hoc dicitur. Ponam ſpiritum meum ſuper eum. Spiri/
tus ponitur non ſuper dei uerbum & ſuper unigenitũ qui de ſinu proceſſit patris: ſed ſuper eum de⸗
quo dictum eſt: ecce puer meus. Neq; audiet quis in plateis uocem eius. Lata enim & ſpatioſa
uia quæ ducit ad perditionem: & muſti ingrediuntur per eam: qui multi uocem non audiunt ſal
uatoris: quia non ſunt in arta uia: ſed in ſpatioſa. ͦ
CBarundinem quaſſatam non confringet ? linum fumigans non extinguet. 4. — 2
CQui peccatori non Forrigir manum: nec portat onus fratris ſui: iſte calamum quaſſatum confrin . g: = F= pD

ſctiſfam fidel contenihit in paruulisihic inum e. orum Er- E.z Err ni
4.
*

git: & qui modicam ſinctillam fidei contemnit in paruulis: hic linum extinguit fumigans: quorum /r:
chriſtus utrumq; non fecit: ad hoc enim uenerat ut ſaluum faceret quod perierat. B

—.————,–— ——,
——

CTunc oblatus eſt ei demonium hñs cecus ⁊ mutus ⁊ curauit eum ita vt loqueretur ⁊ videret. 5 111—
Tria ſigna ſimul in uno hoĩe ppetrata ſunt: Cecus uidet: mutus loꝗtur: poſſeſſus a demone libera e E. xv- e
tur. Qd & tunc quidẽ carnaliter factũ eſt: ſed & quottidie cõpletur in cõuerſiõe credentiũ ut expul- .= 8„ ed-
ſo demone primũ ſfideĩ lumen aſpiciant: deinde in laude dei tacentia prioris ora laxentur. N 18Vr, 7
EJeſus autem ſciens cogitationes eoꝛum dixit eis. Omnẽ regnum in ſeipſum diuſum “ .:
deſolabitur. UW Turbæ ſtupebant & conſitebantur 8
eum:qui tanta ſigna faciebat:eſſe filium dauid: phariſei uero opera dei principi demoniorum de

.

1

— —

putabant. Quibus dominus non ad dicta ſed ad cogitata reſpondit: ut uel ſic compellerentur cre
e⸗ potentiæ eius qui cordis uidebat occutla.
Si ſathanas ſathanam eijcit aduerſus ſe diuiſus eſt. Quomodo ergo ſtabit regnum eius.
ENon poteſt regnum & ciuitas contra ſe diuiſa perſtare. Sed quomodo concordia paruæ res — , g
creſcunt: ita diſcordia maximæ dillabuntur. Si ergo ſathanas ugnat contra ſe: & demon ini⸗ as n P . -
micus eſt demonis: deberet iam mundi neniſke Snaintnie mirioiim berehst in eo locum aduer⸗ ſ 2 2
ſariæ poteſtates: quarum inter ſe bellum: pax hominum eſt. Si autem putatis o ſcribæ & phari/, Se. 4.W Pie P,
ſei ꝙ receſſio demonum obedientia ſit in principem ſuum: ut homines ignorantes fraudulen r a,
ta ſimulatione deludant:quid poteſtis dicere de corporum ſanitatibns Adtuas domninus perpetrauit: .

— ————-—-—--- —

Aliud eſt ſi membrorum quoq; debilitates & ſpiritualium uirtutũ inſignia demonibus aſſignatis.
Si ego in behelzebub eijcio demonia filij veſtri in quo eicient:ideo ipſi iudices veſtri Vaas,

CFilios iudæorum uel exorciſtas gentis illius ex more ſigniſoat: uel apoſtolos ex eorum ſtirpe g
neratos. Si exorciſtas qui ad inuocationem dei eiiciebant demones: choartat intertogatione pru/ ka-
. — — —E 8 Woαℳοπα o5 —,,
denti ut confſiteantur ſpiritus ſancti eſſe opus. Quod ſi expulſio demonum inquit in filiis kius, , 3 Sſi 35 c

deo non demonibus deputatur: quare in me idem opus non eandem habeat & cauſam? Ergo
ſignant: uos behelzebub principi demoniorum. Sin autem de apoſtolis dictum eſt: quod & ma-

——,-———N
— —.—

gis intelligere debemus: ipſi erunt iudices eorum: quia ſedebunt in duodecim ſoliis iudican-
tes duodecim tribus iſrahel. .
¶ Si autem ego in ſpiritu dei eijtio demones:igitur peruenit in vos regnum dei. . 4.
CIn luca iſtum locum ita ſcriptum legimus. Si autem ego in digito dei eiitio demones. Iſte eſt di/ Biyt 558
gitus quem confitentur & magi: qui contra moyſen & aaron ſigna faciebant dicentes. Digitus dei
eſt iſte: quo tabulæ lapideæ ſcriptæ ſunt in monte ſyna. Si igitur manus & brachium dei filius eſt: & t 7 g. Pn, 5 /

digitus eius ſpiritus ſanctus: patris & filii & ſpiritus ſancti una ſubſtantia eſt. Non te ſcandalizet
Arinelitar cun edificet unitas corporis.
CWerunenit in vos regnum dei. èò
CVel ſeipſum ſigniſicat:de quo in alio loco ſcriptum eſt: regnum dei intra uos eſt. Et medius ſtat P 1. ET e

R
R
R

R

A. iber Secundus.

inter uos quem uos neſcitis: uel certe illud regnum: quod & Ioãnes & ipſe dominus prædicauerãti
Paz EPrpe ſ . Pe. ☛ Cnitentiam agite appropinquauit. n. regnum cælorum: Eſt & tertium regnum ſcripturæ ſanctæ
7 quod aufertur a Iudæis: & traditur genti facienti fructus eius.
CAut quomodo poteſt quiſquam domum foꝛtis ⁊ vaſa eius diripere:niſi pꝛius alligauerit foꝛ/
„y tem:æ tunc domum illius diripiat.
ſ, ß CNon debemus eſſe ſecuri: Aduerſarius noſter fortis: uictoris quoq; uocibus comprobatur. Domꝰ

illius mundus qui in mali gno poſitus eſt: non creatoris dignitate: ſed magnitudine delinquẽtis:
aſa eius nos quondam fuimus. Alligatus eſt fortis & religatus in tartarum: & domini contritus pe

Ide & direptis ædibus tiranni captiua ducta eſt captiuitas.
WAui non eſt mecum contra me eſt:⁊ qui non congregat mecum ſpargit.
CNon putet hoc quiſqꝗᷓ de hæreticis dictuzʒ & ſiſmaticis: ꝗᷓꝗᷓ & ita ex ſuperfluo poſſit intelligi: ſed ex
.a RMra T. N. conſequentibus textuq; ſermonis: ad diabolum refertur: eo ꝙ non poſſunt opa ſaluatoris behelze/
ſo/ 2l./ bub operibus cõparari.Ille cupit aias hominum tenere captiuas dñs liberare. IIle prædicat idola:
141 hic umius dei notitiam. Ille trahit ad uitia: hicad uirtutes reuocat. Quomodo ergo poſſunt inter
ſEhabere concordiam quorum opera diuerla ſunt. .

—— ——

CQuicunqʒ dixerit verbum contra filium hominis: remittetur ei:qui autem dixerit contra ſpi⸗
ritum ſanctum non remittetur ei neqʒ in hoc ſeculo:neqʒ ĩ futuro. .
CEt quomodo quidam noſtrorum epiſcopus atq; præſbyter poſt blaſſemiam ſpiritus ſancti in ſuũ

Oen = recipiuntur gradum? Cum ſaluator dicat omne peccatum & blaſfemiã dimitti hominibus. Qui ãt

in ſpiritũ ſanctum blaſſemauerit non dimitti ei neq; in præſenti tpe neq; in futuro: Niſi uero illud
Ade Matco ſumamus exemplũ: qui cauſas tantæ iræ manifeſtius expræſſit dicens: quia dicebant: ſpiri
tum immundũ habettGo ue ũq; opera ſaluatoris behelzebub principi demoniorum deputat
Adiyxerit filium dei habere ſpiritum immundũu:huic nullo tpe blaſtemia remittetur. Vel ita locus iſte

intelligẽdus eſt. Qui uerbum dixerit contra filiũ hoĩs ſcandalizatus carne mea: & me hoĩem tantũ

h arbitrans: ꝙ filius ſim fabri: & f. fratres habeam lacobũ & Ioſeph & iudã: & homo uorator & uini po-

tator ſim: talis opinio abſq; blaſfemia: ꝗqᷓ culpa non careat: erroris tamen habet neniam propter cor
poris uilſitatem. Qui autem manifeſte intelligens opera dei: cum de uirtute negare non poſſit: ea-
dem ſtimulatus inuidia calumniatur: & chriſtum deiq; uerbum & opera ſpiritus ſancti dicit eſſe be

helzebub: iſti non dimittetur neq; in præſenti ſeculo neq; in futuro. =
EAut facite arboꝛem bonam ⁊ fructum eius bonum. Aut facite arboꝛem maiam? fructũ eius
malum:ex fructibus enim arboꝛ cognoſcitur. W e
¶Conſteingit eos ſillogiſmno quem græci uocãt Nos ineuitabilem poſſumus appel

elare: qui interrogatus hinc inde cõcludit: & utroq; cornu præmit. Si inquit diabolus malus eſt: bo

na opa facere non põt.Si aũt bona ſunt ꝗᷓ facta cernitis: ſeqtur ut non ſit diabolus: qui ea facit. Neq;
enim fieri poteſt ut ex malo bonum: aut ex bono oriatur malum. Quod autem ſequitur.
CPꝛogenies viperarum qnomodo poteſtis bona loqui cum ſitis mali.
COiũdit illos arborẽ malã: & tales afferre fructus blaſfemiæ: qui talia habeãt ſemina diaboli.
CBonus homo de bono theſauro pꝛofert bona:⁊ malus homo de malo theſauro pꝛofert mala
CVel ipſos iudæos dñm blaſfemantes: oſtendit de quali theſauro blaſfemias proferant: uel cũ ſupe
riori quæſtione hæret ſnĩa ꝙ quomodo non poſſit bonus homo proferre mala nec malus bona.
Sic non poſſit chriſtus mala: & diabolus bona opera facer.

*

Bico autem vobis quoniam omne verbum otioſum quod locuti fuerint homines reddent
rationem de eo in die iudiciij. l Eer
CNHoc quoq; hæret cum ſuperioribus. Et eſt ſenſus. Si otioſum uerbum quod nequaꝗᷓ edificat au-
dientes non eſt abſq; periculo eius gui loquitur: & in die iudicii redditurus eſt unuſquiſq; rationez
ſermonum ſuorum: quanto magis uos qui opera ſpiritus ſancti calumniamini: & dicitis me in be-

phelzebub principe demoniorum eiicere demonia: redditturi æſtis rationez calumniæ ueſtræ? Otio
ſum uerbum eſt quod ſine utilitate & loquentis dicitur & audiẽtis: ſi omiſſis ſeriis de rebus friuolis

—
— — = —

. . 5. 1 2 E . 2 . .
cre, Ed criminaniten bitut teus m he uer

— —
7 7

CTunc reſponderunt ei quidam de ſcribis? phariſeis dicentes. Magiſter volnmns a te
ſignum vigere. CSic ſignum poſtulant quaſi

quæ uiderant ſigna non fuerint. Sed in alio euangeliſta quid petant plenius explicatur.
CAolumus a te ſignum videre de celo.
Vel in morem heliæ ignem de ſublimi uenire cupiebant:uel in ſimilitudinem ſamuelis tempore
eſtiuo mugire tonitrua: corruſcare fulgura: imbres ruere: quaſi nõ poſſint illa calumniari & dicere:
ex occultis & uariis aeris paſſionibus accidiſſe: Nam qui calumniaris ea quæ oculis uides: manu
tenes: utilitate ſentis: quid facturus es de his quæ de cælo uenerinte utiq; reſpondebis & magos in
æ gypto multa ſigna feciſſe de cælo: ertetede ere r e
EAit illis generatio mala ? adultera. 1 C Egregiæ dixit adultera:
quia dimiſerat

i
jit
dl

iti

— —

¶Signum querit:⁊ ſignum non dabitur illi niſi ſignum Jone pꝛophete.
CSicut enim fuit lonas in uentre cœti tribus diebus & tribus noctibus. ſic erit filius hominis in cor
de terræ tribus diebus & tribus noctibus. De hoc loco plenius in cõmẽtanis lonæ prophetæ diſpu/

¶ Reuertar ad domũ meam pꝛiſtinam vnde exiui. “ ℳ0 1 e; —

¶ Agdhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius ⁊ fratres ſtabant foꝛis querentes loqui ci. Di/

☚ 3

Super Oatheum.c.xiii.

quia dimiſerat uirum & iuxta ezechielem multis ſe amatoribus copulauerat.

tauimus:ad illum ergo locum lectoris diligentià remittimus: Hoc breuiter nunc dixiſſe cõtenti: qd
ſynecdochicos totum intelligatur ex parte non quod oõẽs tres dies & tres noctes in inferno dñs ſte
terit: ſed ꝙ in parte paraſceues & dñicæ: & tota diæ ſabbati tres dies & totidẽ noctes intelligantur.
Biri mninite ſurgent in iudicio cum generatione iſta.?⁊ condemnabunt am.g
Non ſententiæ poteſtate. ſed comparationis exemplo. Et ecce hic pluſꝗ lonas. Hic aduerbium Ade 4 p. Phe 1R
non pronomen intelligas. Ionas ſecundum. Ixx. interprætes tuiduo prædicauit: ego tanto tpe. IIle - E
aſy riis genti incredulæ. ego iudæis populo dei. Ille peregrinis: ego ciuibus. Ille uoce loquutus ẽ ſim 7* 6 n ,
plici:nihil ſignoꝶ faciens: ego tanta ſigna faciens. behelzebub calumniam ſuſtineo: plus ergo eſt
Ionas hic ideſt impræſentiarum in ter uos. ”
Regina auſtri ſurget in indicio cum generatione iſta ? condemnabit eam: quia venit a fi-
nibus terre audire ſapientiam ſalomonnis.. U
CEodem nodo condemnabit regina auſtri populuʒ iudæorum: quo condénabunt uiri niniuitæ Xα “ I Re
iſrahelem incredulum. Iſta eſt autem regina ſabba: de qua in regum uolumine & m Paralipomenõ 2
legimus:quæ per tantas difficultates gente ſua & imperio derelictis uemt in iudæã audire ſapien/ glr .ſ. ale⸗ = ₰

tiam Salomonis: & ei multa munera detulit. In niniue autem & in regina ſabba occulte fides na-
tionum præfertur iſrahei. ðèù
¶Cum aũt immundus ſpiritus exierit ab homine ambulat per loca arida querens requiem: ?z
non inuenit. Et relidua. CQuidam iſtum locum de hereticis dictum putät
ꝙ immundus ſpiritus qui in eis antea habitauerat: quando gentiles erant. ad confeſſionem uere fi- 4.
dei eiciatur: poſtea uero cum ſe ad hereſim tranſtulerint & ſimulatis uirtutibus ornauerint dom a56, N
ſuametunc aliis ſeptem nequã ſpiritibus adiunctis: reuertatur ad eos diabolus & habitet in illisi: fi/ j
antqʒ nouiſſima eorum peiora prioribus. Multo quippe peiori conditione ſunt heretici ꝗᷓ gentiles:
quia in illis ſpes fidei eſt: In iſtis pugna diſcordiæ: cum hæc intelligentia plauſum quendam & co- .
lorem doctrinæ præſferat: neſcio an habeat ueritatem. Ex eo enim ꝙ finita uel parabola uel exem-
plo ſequitur:ſic erit generationi huic peſſimæ: compellimur nõ ad hæreticos & quoſſlibet hoĩes: ſekUd
ad iudæoꝑꝶ populum refferre parabolã: ut contextus loci non paſſim & uagus in diuerſũ fluctuet: gFereg 4. 54 f
atqʒ iſipientiũ more turbetur: ſed hærẽs ſibi: uel ad priora uel ad poſterniora tideat Immũdus ſpiritꝰ
exiuit a iudæis qñ acceperunt legẽ: & ambulauit p loca arida ꝗrens ſibi requiẽ. Expulſus uidelicet a
iudæis ambulauit ꝑ gẽtiũ ſolitudies: ꝗᷓ cũ poſtea dño credidiſſent ille ñ inuẽto loco ĩ natiõibꝰ dixit

AHabeo iudæos quos ante dimiſeram. ð H
Et veniens inuenit vacanten.ſcopis mundaam.
CVacabat enim templum iudæoꝑ: & chriſtum hoſpitè non habebat dicentẽ: Surgite eamus hinc
& in alio loco. Dimittetur uobis domus ueſtra deſerta. Quna igitur & dei & angeloꝶ præſidia nõ
habebant ornati erant ſupfluis obſeruationibus legis: & obſeruatiomibus legis phari ſeoꝶ: reuerti/
tur diabolus ad ſedem ſuâ priſtinam & ſeptenario ſibi numero demonũ addhto: habitat priſtinam
domũ:& ſiunt illius populi nouiſſima peiora prioribus: Canes iudæi in ſynagogis ſuis blaſtemant
dñm ſaluatorem. Multo.n. nunc maiori demonũ numero poſſidentur blaſſemantes in ſynagogis
ſuis chriſtum ieſum: quam in ægypto poſſeſſi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud eſt, uentu/
rum non credere: aliud eum non ſuſcepiſſe qui uenerit. Septenarium autem numerum adiunctuʒ
diabolo uel propter ſabbatum intellige: uel propter numerum ſpiritus ſancti: ut quomodo in eſaia
ſuper uirgam de radice ieſſe & florem qui de radice conſcendeset: ſeptem ſpiritus uirtutum deſcen
diſſe narrantur:Ita econtrario uitiorum numerus in diabolo conſecratus eſt.

xit autem ei quidam. ecce mater tua ⁊ fratres tui foꝛis ſtant:qucrentes te.
Occupatus erat dominus in opere ſermonis: in doctrina populorum:in officio prædicandi: ma-
ter & fratres ueniunt & foris ſtant: & ei deſiderant loqui: Tunc quidam nuntiat ſaluatori: ꝙ mater
ſua & frattes ſtent foris: quærentes eum: temptans quidam dixit: ecce mater tua &c. ut ſi relicto tem α.niu K R 2 5
plo acceſſiſſet ad eos arguiſſent dominum quaſi carnalitati prætuliſſet opera dei: Videtur mihi
iſte qui nuntiat. non fortuitu & ſimpliciter nunciare. ſed inſidias tendere ſaluatori: urrum ſpiritua/
h opere carnem & ſanguinem præferat. Vnde & dominus non quod negaret matrem & fratres . 5
exire contempſit: ſed quo reſponderet inſidianti: extendens manum in diſcipulos: ait Ecce mater re⸗ — — c0 Nur.
mea & ftatres mei. Iſti ſunt mater mea qui me quottidie in credentium animis generant. I ſti ſunt ⸗ e⸗ ſI
fratres mei qui faciunt opera patris mei non ergo iuxta martionem & manicheum matrem nega- ſ as en
uit: ut natus de fantaſmate putaretur: ſed apoſtolos cognationi prætulit: & ut nos in comparatio
ue dilectionis carni ſpititum præferamus admonuit. U

.

Liber Secundus.

CEcce mater tua? fratres tui foris ſtant querentes te. . S
CQuidazʒ fratres dñi de alia uxore Ioſeph ſilios ſuſpicantur: ſequẽtes deliramenta apocriphoꝑ: & qꝗᷓ
dam mulierculã confingentes. Nos aut ſicut in libro quẽ contra eluidiũ ſcripſimus cõ/
tinetur: frattes dñi non filios Ioſeph: ſed cõſobrinos ſaluatoris mariæ liberos itelligim materteræ
domini: quæ eſſe dicatur mater dñi lacobi minoris & Ioſephi & iudæ: quos in alio euangelii loco
fratres dñi legimus appellatos. Fratres aut conſobrinos dici: oĩs ſcriptura demonſtrat. Dicamus &
aliter. Saluator loꝗtur ad turbas: intrinſecus erudit nationes. Mater eius & fratres hoc eſt ſynagoga
& populus iudæoꝶ fons ſtant: & intrare deſiderant: & ſermone eius indigni fiunt. Cũq; rogauerint
& quæſierint & nuntiũ miſerint: rũſum accipient liberi eos eſſe arbitrii: & intrare poſſe ſi uelint &
ipſi credere:qui tũ intrare non poterunt niſi alios rogauerint. CAPIIVLVM. XlIII.
M ulo die exiẽs ieſus de domo ſedebat ſccus mare ⁊ ꝗgregate ſunt ad eũ turbe multe.

Aria:Idcirco miſerator & miſericors dñs egreditur de domo ſua: & ſedet iuxta huiꝰ? ſeculi ma

in nauiculam aſcendens ſederet: & omnis turba ſtaret in littore. Ieſus in mediis fluctibus eſt: hinc in-
; .. . Ede mari tunditur & in ſua maieſtate ſecurus Appropinquare facit terræ nauiculam ſuam? At popu/
lus nequaꝗᷓ periculum ſuſtinens: nec temptationibus circundatus quas ferre non poterat ſtat in lit
E 4 J. ü tore fixo gradu ut audiat quæ dicuntur. ð S=
CEi loquutus eſt eis multa in parabolis dicens. Q¶ ILurba non unius ſentẽ/
tiæ eſt: ſed diuerſarum in ſingulis uoluntatũ. Vnde loquitur ad eã in multis parabolis: ut iuxta ua/

ris: ut per ea quæ intelligunt prouocentur ad eorum notitiam quæ non intelligunt.

eri: -

rur diſcipulis ſacramenta exiuit ergo de domo ſua qui ſeminat uerbum dei: ut ſeminaret in turbis:
& ſimul obſerua hanc eſſe primam parabolam: quæ cum interprætatione ſua poſita ſit. Et cauenduzʒ
1. , . eſt ubicunq; dñs exponit ſermones ſuos: & rogatus a diſcipulis intrinſecus diſſeritine aliud nec plus
W g , uelimus intelligere ꝗ́ᷓ ab eo expoſitum eſt.

AQuedam ceciderunt ſecus viam ? venerunt volucres ⁊ comederunt ea. Alia ceciderunt in

petroſis vbi non habebant terram multam. Et reliqua.
Hanc parabolam ad comprobandam hereſim ſuam ualentinus aſſũmit: tres introducens eſſe na/
turas: ſpititualem: animalem atq; terrenam: cum hic quatuor ſint. una iuxta uiam alia petroſa: tertia

plena ſpinis: quarta terræ bonæ. Differimus parumper interprætationem eius cum diſcipulis uo/

lentes ſecrete audire quod dicitur.
.G ¶QAui habet aures audiendi audiat. .—
P. CProuocamur ad dictorum intelligentiam: quotiens his ſermonibus cöõmonemYa.—
1CEt accedentes diſcipuli dixerunt ei. QCQuærendum eſt quomodo acce
dant ad eum diſcipuli. Cum ieſus in naui ſedeat: niſi forte intelligendum datur: quod dudum cum
ipſo nauem conſcenderint & ibi ſtantes: ſuper interprætationem parabolæ ſciſitati ſunt.
CAui habet dabitur ei:? habundabit.qui autem non habet:⁊ quod habet auferetur ab eo:
Non inequalitate iudicii habentibus additur/& non habentibus id quod habere uidentur aufer-

J — 75 tur:ſed ꝙ apoſtolis in chriſto habentibus fidem etiam ſi quid minus uirtutum habeant concedi-
.s e 4 tur: iud æis aüt qui non crediderunt in filium dei: ẽt ſi quid per naturam bonum poſſiderent: tollitur

Nech.n. poſſunt aliquid ſapienter intelligere qui caput non habẽt ſapientiæ.
RQ¶ Adeo in parabolis loquor eis qꝛ videntes non vident ? audientes non audiunt.
òU CHæc de his loꝗtur qui ſtant in littore:& diuiduntur ab Ieſu: & ſonitu fluctuũ perſtrepente nõ au/
diunt ad liquidum quæ dicuntur: Implereturq; eis prophetia Eſaiæ: Auditu audietis & non intelli-
getis: & uidentes uidebitis: & non uidebitis: hæc de turbis ꝓphetata ſunt: quæ ſtant in littore:& dei
non merentur audire ſermonẽ. Accedamus ergo & nos cum diſcipulis ad ieſum: & rogemus eum
diſſertionem parabolæ: ne cum turbis fruſtra aures & oculos habere uideamur.
Incraſſatum eſt emm coꝛ populi hnius:⁊ aures grauiter audierunt: ⁊ oculos ſuos clauſerũt.
CReddit cauſas quare uidentes non uideant & audientes non audiant: quia incraſſatum eſt inquit
cor populi huius: & auribus ſuis grauiter audierunt: Ac ne forte arbitremur craſſitudinem cordis
&& grauitatem aurium naturæ eſſe non uoluntatis: ſubiungit culpam arbitrii & dicit.
COQOculos ſuos clauſerunt ne quando oculis videant:⁊ auribus audiant:⁊ coꝛde intelligant ⁊ cõ
uertantur ⁊ ſanem eos. . CIn parabolis ergo audiunt
& in enigmate: qui clauſis oculis nolunt cernere ueritatem. 4
Neſtri autem oculi beati qui vident ⁊ aures veſtre que audiunt.
Niſi ſupra legiſſemus auditores ad intelligentiam prouocatos. Saluatore dicente qui habet au-
res audiendi audiat:Putaremus nunc oculos & aures quæ beatitudinem accipiunt carnis intelligi:
. Sed mihi

7

NCPopulus domum ieſu non poterat intrare nec eſſe ibi ubi apoſtoli audiebant mpne

Hre: ut turbæ congregentur ad euũ: & audiant in littore ꝗᷓ intus non merebantur audire: ita ut

93 + A,; ias uoluntates: diuerſas reciperent diſciplinas. Et notandũ ꝙ non oĩa locutus ſit eis in parabolis: ſʒ rr
2 obfmrz5 . õ —— . rrr A. — .
ez o l- des multa. Si. n. dixiſſet oĩa in parabolis: abſq; emolumento populi receſſiſſent. Perſpicua miſcet obſcu t

CEccc exijt qui ſeminat ſeminare. Intus erat: domi uerſabatur. loquæba⸗/ Pr- .G

☛ –☛n e = =— - SS—S —

Super Oatheum.c.xiij.

—

in ſublime præcepit: ut candentes ſegetes aſpiciant: & ille aures beatæ de quibus Eſaias Ioquiturf fae ta!

dominus appoſuit mihi auriculam.
CAmen aquippe dico vobis quia multi pꝛophete ⁊ iuſti cupierunt videre que videtis ⁊ non vi-
derunt:⁊ audire que auditis ⁊ non audierunt. J
Videtur huic loco illud eſſe contrarium quod alibi dicitur. Habraam cupiuit diem meum uide- se
re & uidit & lætatus eſt. Non aut dixit oẽs prophetæ & iuſti cupierunt uidere quæ uidetis: ſed multi = bew = E.
Inter multos poteſt fieri: ut alii uiderint & alii nõ uiderint: licet & in hoc periculoſa ſit interpræ tatio
. ut inter ſanctorum mœria diſcretionem quamlibet facere uideamur: ergo Habraam uidit in
enigmate: uidit in ſpeciæ: Vos autem impræſentiarum tenetis: & habetis dominum ueſtrum: &
4 ad uoluntatem interrogatis.
4 Dmnis qui audit verbum regni ⁊ non intelligit. .
NHoc præmittens hortatur nos: ut quæ dicuntur diligentius audiamus⸗
CVenit malus ⁊ rapit quod ſeminatum eſt in coꝛde eius. Malus bonũ ſemen rapit
7 Et ſimul iellige qd in corde fuerit ſeminatũ: & diuerſitas terræ animæ ſunt credentium. 4
C Facta autem tribulatione ⁊ perſequutione pꝛopter verbum continuo ſcandaliʒatur.
, CAttende quid dictum eſt: continuo ſcandalizatur. Eſt ergo aliqua diſtantia inter eum qui mull —–—
tis tribulationibus pœniſq; compellitur chriſtum negare: & eum qui ad primam perſecutionem —
„ ſtatim ſcandalizatur: & corruit.
6 C Qui autem in ſpinis:hic eſt qui verbum audit:⁊ ſollicitudo ſeculi iſtiuns ⁊ fallacia dinitiarum
N ſuffocat verbum:⁊ ſine fructu efficitur. „ =D
Mihr uidetur & illud quod iuxta litteram ad adam dicitur. Inter ſpinas & tribulos panem tuum 8 T = abr pa
. manducabis: hoc ſignincare myſtice ꝙ quicũq; ſe ſeculi uoluptatibus dederit curiſq; iſtius mundi: —
4 . panẽ cæleſtem & cibum ueꝑꝶ inter ſpinas comedat. Et eleganter adiunxit. fallacia diuitiaꝶ ſuffocat l
uerbum. Blande. n. ſunt diuitiæ: aliud agentes & aliud polſicentes. Lubrica eſt earum poſſeſſio: dum Blrrde d er Eat
u huc illucq; circunferuntur: & inſtabili gradu uel habentes deſerunt: uel non habentes reſarciunt. .
Vnde & dominus diuites aſſerit difficulter intrare ĩ regnum cælorum: ſuffocantibus diuitiis uerbũ
i dei: & rigorem uirtutum emolientibus.
CAQui vero in terra bona ſeminatus eſt:hic ẽ qui audit verbum:? intelligit:⁊ fructum affert.
1, CSicut in terra mala tres fuere diuerſitates: ſecus uiam: & petroſa: & ſpinoſa loca: ſic in terra bona 2 0— . 1. 5
i trina diuerſitas eſt: centeſimi ſexageſimi: & triceſimi fructus. Et in illa autem & in iſta non mutatur - . *
„ —ars . rr = uoluntas: & tam incredulorum qꝗᷓ credentium corda ſunt quæ ſemen recipiunt: Ve⸗ “
= he nit inquit malus & rapit quod ſeminatum eſt in corde eius: & ſecundo Ac tertio: hic eſt qui uer-

bum audit: In expoſitione quoq; terræ bonæ: iſte eſt qui audit uerbum. Primum ergo debemus , WD —
audire: deinde intelligere: & poſt intelligentiam fructus reddere doctrinarum: & facere centeſmuz 1 i fes
fructum uel ſexageſimum uel triceſimum: de quibus plenius in libro contra iouinianum diximus: P†fre FT
& nunc breuiter perſtringemus. Centeſimum fructum uirginibus: ſexageſimum uiduis & continẽé-⸗
tibus: triceſimum ſancto matrimonio deputantes. Honorabiles enim nuptiæ & cubile immacula/
tum. Quidam noſtrorum centeſimum fructum ad martyres referunt. ꝙ ſi ſunt ſancta conſor/
tia nuptiarum cur excluduntura fructu bono.
4 ¶Aliam parabolam pꝛopoſuit illis dicens. Simile factum eſt regnum celoꝛum homini qui ſe
minauit bonum ſemen in agro ſuo.Cum autem doꝛmirent homines:venit inimicus dius ⁊ ſuꝑ
ſeminauit ziʒania in medio tritici. Et reliqua.
CHac ſecunda parabola cũ interpᷣtatione ſua ñ ſtatim poſita:ſed interiectis aliis parabolis ẽ diſſerta
Hlic enim proponitur: & poſtea dimiſſis turbis uenitur domum & accedunt ad eum diſcipuli eius
rogantes: Diſſere nobis parabolam zizaniorum agri. Et reliquã. Non ergo debemus præpropero i
telligendi deſiderio ante eius notitiam quærere ꝗᷓ a domino diſſeratur.
4 WCAliã parabolã pꝛopoſuit eis dicens. CSedebat dñs in naui:& turba ſtabat in lit/
D tore.llli procul: diſcipuli eum uicini audiebant: Proponmit eis & aliam parabolam quaſi diues pater r⸗
familias inuitatos diuerſis reſciens cibis: ut unuſquiſqʒ; ſecundum naturam ſtomachi ſui uaria ali- —
menn ſuſciperet. Vnde in priori parabola non dixit alteram: ſed aliam. Si enim præmiliſſet alteraʒ
expectare tertiam non poteramus: præmiſſit aliam ut plures ſequantur. . J
¶Simile eſt regnum celoꝛum grano ſynapis:quod accipiens homo ſeminauit in agro ſuo:qð
mmimum quidem eſt ex oibus ſeminibus:Cum aũt creuerit:maius eſt omnibus oleribus.⁊ ſit
arboꝛ ita vt volucres celi veniant ⁊ habitent in ramis eius.

ſerenda ſunt: ne breuitate nimia: inuoluantur magis ſenſus quam exponantur. Regnum cælo/
rum prædicatio euangelii eſt: & notitia ſcraipturarum quæ ducit ad uitam: & de qua dicitur ad
iudæos. Auferetur a uobis regnum dei: & dabitur genti facienti fructus eius: Simile eſt ergo
huiuſcemodi regnum grano ſynapis quod accipiens homo ſeminauit in agro ſuo. Hõ ꝗ ſeminat

Pre af P Ae⸗⸗

Sed mihi uidentur illi beati oculi qui poſſunt chriſti agnoſcere ſacramenta: & quos leuari jeus Pr W 4 A F E

Non ſit moleſtum lectori ſi totas parabolas proponimus. Quæ enim obſcura ſunt plenius diſdſ r Lylc l.

1.,.—5

„ „*D „* af EE G e 7J:

Liber Secundus.

he⸗, A— ah, I in agro ſuo ::a pleriſq; ſaluator intelligitur: ꝙ in animis credentium ſeminet Et ab aliis ipſe homo
Tc eſe⸗ 2 „.π ſeminans in agro ſuo: hoc eſt in ſemenpſo & in corde ſuo. Quis eſt iſte qui ſeminat niſi ſenſus
al⸗ 4 A. le ſern noſter & ammus: qui ſuſcipiens granum prædicationis & fouens ſementem humore ſidei facit in
νagro ſui pectoris pullulare. Prædicatio euangelii minima eſt omnibus diſciplinis: Ad primã quip-
pe doctrinam fidem non hẽt ueritatis: hoiem deum: mortuũ: & ſcandalum crucis prædicans: Con
fer huiuſcemodi doctrinã dogmatibus philoſophoꝑꝶ. & libris eoꝶ: & ſplẽdori eloquentiæ: & cõpo
ſitiõi ſermonũ: & uidebis ꝗto mior ſit cæteris ſemĩbꝰ*. Sed illa cũ creuerit nihil mordax: nihil uiuidũ
aPes dorl.- = Amqhil uitale demonſtrant: totũ flacidũ marcidũq; ebullit in olera & in herbas: ꝗᷓ cito areſcunt & cor
Ped a ruunt: hæc aũt prædicatio quæ parua uidebatur in principio cũ uel ĩ aĩa credentis: uel ĩ toto mũdo
ſata fuerit: non exurgit in olera:ſed creſcit in atborem: ita ut uolucres cæli: quas uel aĩas credentium
— uel fortitudines dei ſeruitio mancipatas ſentire debemus: ueniant & habitent in ramis eius. Ramos
Fruto enungelic arboris ꝗᷓ de grano ſynapis creuerit: dogmatũ eſſe diuerſitates: in ꝗbus ſupradicta
rum uolucrũ unaqueq; requieſcit. Aſumamus & nos pẽnas columbæ ut uolitantes ad altiora poſſi
mus habitare in ramis huius arboris. & nidulos nobis facere doctrinaꝶ: terrenaq; fugientes ad cæ-
leſtia feſtinare: Multi gentilesgranũù ſynapis minimũ oibus ſeminibus illud eſſe putant e in euãge
lio a diſcipulis dicitur: Domine adauge nobis fidem: & rũdetur eis a ſaluatore Amen dico uobis ſi

RRrRR ☛ habueritis fidẽ quaſi granũ ſynapis: & dixeritis monti huic: migra de loco iſto migrabit. Putantq;
Tr. E, 2 —,. apoſtolos uel paruã fidem petere: uel dñm de parua fide dubitare: cũ apoſtolus Paulus fidẽ grano ſy
fſrer napis cõparatam maximã iudicet: Quod.n. dicit. Si habuero tantam ſidẽ: ita ut montes tranſteram
charitatem aũt non habeam nihil mihi prodeſt. Ergo quod dominus dixit fide fieri quæ grano ſy-
napis comparatur: hoc apoſtolus docet tota ſide poſſe fieri.
EAliam parabolam locutus eſt eis. Simile eſt regnum celoꝛum fermento quod acceptum mu
lier abſcondit in farine ſatis tribus:donec fermentatum eſt totum.
CDiuerſus eſt hoĩum ſtomachus:alii amaris: alii dulcibus: ali auſterioribus: alii leuibus deleſtãtur
cibis:Proponit itaq; dñs ut ſupradiximꝰ diuerſas parabolas: ut iuxta uulneꝶ uarietates & medicina
diuerſa ſit. Mulier iſta ꝗᷓ fermentũ accipit: & abſcondit illud in farinæ ſatis tribus: donec fermẽtetur
totum: uel prædicatio mihi uidetur apoſtolica: uel eccleſia qᷓ de diuerſis gentibus congregata eſt:
Heæc tollit fermentũ: notitiam. ſ. & intelligentiam ſcripturarum: & abſcondit illud in farinæ ſatis tri
bus: ut ſpiritus. aĩa.& corpus in unũ redacta non diſcrepent inter ſe. ſed cum duobus & tribus cõue/
nerit impetrent a patre qdcunq; poſtulauerint. Diſſeritur locus iſte & aliter. Legimus in Platone: &
philoſophoꝶ dogma uulgatum eſt: Tres eſſe in aĩa paſſiones dqd nos poſſumus inter-
prætari rönabile quod dicimus plenũ ire uel iraſcibile. & putat ille phi
loſophus rõnabile noſtrũ in cerebro: irã in felle deſiderium in iecore cõmorari. Et nos ergo ſi acce/-
perimus fermentũ euangelicũ ſanctarum ſcripturarum: de quo ſupradictũ eſt tres humanæ animæ
paſſiones in unũ redigentur: ut in rõne poſſideamus prudentiã: in ira odiũ cõtra uitia: in deſiderio
cupiditatẽ uirtutum: & hoc totũ fiet per doctrinam euangelicã: quam nobis mater eccleſia præſtitit
Dicã & tertiam quorundã intelligentiam ut curioſus lector e pluribus quod placuerit eligat: Mulie
rem iſtã & ipſi eccleſiã interpᷣtantur: qᷓ fidem hoĩs farinæ ſatis tribus cõmiſcuerit: credulitati patris
& filii & ſpiritus ſancti. Cũq; in unũ fuerit fermentata:non nos ad triplicem deum: ſed ad unius di-
uinitatis perducit notitiam: Farinæ quoq; ſata tria dum non eſt in ſingulis diuerſa natura: ad uni-
tatem trahunt ſubſtantiæ: Pius quidem ſenſus: ſed nunquam parabolæ & dubia enigmatum intel
ligentia poteſt ad auctoritatem dogmatum proficere: Satum autem genus eſt menſuræ iuxta mo-/
rem prouintiæ paleſtinæ: unum & dimidium malũ capiens. Dicuntur & alia de hac parabola: ſed
non eſt præſentis materiæ totum de omnibus dicere.
CBec omnia loquutus eſt ieſus in parabolis ad turbas:⁊ ſine parabolis non loquebatur eis.
Non diſcipulis ſed turbis per par bolas loquitur: & uſq; hodie turbæ in parabolis audiunt: di/
ſcipuli domi interrogant ſaluatorem. .
CEt impleretur quod dictum eſt per pꝛophetam dicentem. Aperiam in parabolis os meuz
eructabo abſcondita a conſtitutione mondi.
Hoc teſtimoniũ de ſeptuageſſimo ſeptĩo pſalmo ſũptũ eſt. Legi in nöõnullis codicibus:& ſtudio
ſus lector forte teperiet ad ipſum. In eo loco ubi nos poſuimus & uulgata habet editio: ut im/
pleretur quod dictum eſt per prophetam dicentem: quod quia minime inueniebatur in eſaia:
arbitror poſtea a prudentibus uiris eſſe ſublatum. Sed mihi uidetur in principio ita editum.
Quod ſcriptum eſt per aſaph prophetam dicentem. Septuageſimus enim ſeptimus pſalmus
de quo hoc ſumptum eſt teſtimonium: Aſaph prophetæ titulo inſcribitur. Et primum ſcripto/
rem non intellexiſſe aſaph. & putaſſe ſcriptoris uitium. Atq; emendaſſe nomen eſaiæ: cuius
nocabulum manifeſtius erat. Sciendum eſt itaq; ꝙ in pſalmis & himnis & canticis dei: non
ſolum dauid: ſed & cæteri quorum ſcripta ſunt nomina prophetæ ſint appellandi: Aſaph uidelicet
& idithim: & eman ezraites: & atham et filii chore: & reliqui quos ſeriptura cõmemorat. Quodq;
ex perſona dũi dicitur. Aperiam in parabolis os meũ: eructabo abſcondita a conſtitutione mundi⸗
Conſiderandũ

6

00

te

uͤſl

Aut

Phi
e

Super Oacheum. c.xiii.

Conlſiderandũ attentius & inueniendũ deſcribi egreſſũ iſrahelis ex ægypto: & oĩa ſigna narrari ꝗ
in exodi continentur hiſtoria. Ex quo intelligimus uniuerſa illa quæ ſcripta ſunt parabolice ſentien

da:nec manitfeſte ſonare litteram: ſed abſcondita ſacramenta: hoc enim ſe ſaluator dicturum eſſe Pi-

mittit. Aperiens os ſuum in parabolis & eructans abſcondita a conſtitutione mundi. .

Tunc dimiſſis turbis venit in domum:⁊ acceſſerunt ad eum diſcipuli eius dicentes: diſſere
nobis parabolam ʒizanioꝛum agri. M
CDimittit turbas ieſus & domũ reuertitur: ut accedant ad eum diſcipuli & ſecreto interrogẽt quæ
populus nec merebatur audire nec poterat: diſſere nobis parabolam zizaniorum.
CQui reſpondens ait.Qui ſeminat bonum ſemen:eſt filius hominis.

Cberſpicue expoſuit ꝙ ager mundus ſit:ſator filius hoĩs.bonum ſemen filii regni.ꝛizania: filii peſ/

ſimi: zizanioꝑꝶ ſator: diabolus. Meſſis: conſumatio mundi: meſſores: angeli. Oia ſcandala referuntur
ad zizania: Iluſti reputantur in filios regni. Ergo ut ſupra dixi quæ expoſita ſunt a dno: his debemus

accõmodare fidem. Quæ aũt tacita & noſtræ intelligentiæ derelicta perſtningenda ſunt breuiter.

homines qui dormunt: Magiſtros eccleſiaꝶ intellige. Seruos patriſfamilias: ne alios accipias ꝗᷓ an⸗-
gelos qui quottidie uident faciẽ patris. Diabolus propterea inimicus hõ appellatur quia deus eſſe

deſmnit.Et in nono pſalmo ſcriptũ eſt de eo. Exurge dne non confortetur homo. Quãobrem non

dormiat qui eccleſiæ p̃poſitus eſt:ne pꝑ illius negligentia inimicus hõ ſuperſeminet zizama: hoc eſt

„

heretico & dogmata. Quod aũt dicitur ne forte colligentes zizania eradicetis ſimul & frumentũ da-

tur locus penitẽtiæ: & monemur ne cito amputemus fratrẽ: quia fieri põt: ut ille qui hodie noxio de

prauatus eſt dogmate cras reſipiſcat: & defendere incipiat ueritatem. Illud quoq; quod ſequitur.
Sinite vtraq; creſcere vſq; ad meſſem. .

Videtur illi præcepto eſſe contrariũ. Auferte malũ de medio ueſtrum: & nequaq ſocietatẽ haben

dam cũ his qui fratres noĩantur: & ſunt adulteri & fornicatores. Si. n. prohibetur eradicatio & uſq;

ad meſſem tenenda eſt patientia:quomodo eiiciendi ſunt quidam de medio ueſtrum: inter triticuʒ
& zizania qd nos apellamus lolium: ꝗᷓdiu herba eſt: & nondũ culmus uenit ad ſpicã: grandis ſimili

tudo eſt: & in diſcernendo aut nulla: aut perdifficilis eſt diſtantia Præmonet ergo dus ne ubi quid
ambiguũ eſt cito ſententiã proferamus: ut cũ dies iudicii uenerit: illum nõ ſuſpitio criminis: ſed ma
nifeſtum reatum de ſanctorum cœtu eiciat. Quod autem dixit zizaniorum faſciculos ignibus tra-
di: & triticum congregari in horrea: manifeſtù eſt hereticos quoſq; & hipocritas fidei gehennæ igni

bus concremandos: ſanctos uero qui appellantur triticum horreis. i. manſionibus cæleſtibus ſuſcipi
CTunc iuſti fulgebunt ſicut ſol in regno patris ſui. MWIn præſenti ſeculo fulget lux
ſanctorum coraʒ hoĩbus. Poſt cõſumationẽ aut mũ di:ipſi iuſti fulgebũt ſicut ſol in regno patris ſui
CSimile eſt regnum celoꝛum theſauro abſcondito in agro:quẽ cum inuenerit homo abſcondit

⁊ pꝛe gaudio illius vadit ⁊ vendit vninerſa que habet ⁊ emit agrum illum.

CCrebris parabolarum obſcuritatibus retardati cõmaticam interprætationem excedimus: ut ꝓpe

de alio interprætationis genere ad illud tranſiſſe uideamur. Theſaurus iſte in qno ſunt theſauri ſa-

pientiæ & ſcientiæ abſconditi: aut dei uerbũ eſt qui in carne chriſti abſconditur: aut ſanctæ ſcriptu⸗/

ræ in quibus repoſita eſt notitia ſaluatoris: quem cum quis in eis inuenerit: debet oĩa iſtius mundi
emolumenta contemnere ut illum poſſit habere quem repperit. Quod autem ſequitur. Quem cũ
inuenerit homo: abſcondit: Idcirco dicitur: Non quo hoc de inuidia faciat: ſed quo timore ſeruan
tis & nolentis perdere abſcondat in corde ſuo: quem priſtinis prætulit facultatibus.
CIterũ ſimile eſt regnũ celoꝛum hoĩ negotiatoꝛi querenti bonas margaritas: Inuenta autem
vna pꝛetioſa margarita abijt ⁊ vendidit omnia que habuit ⁊ emit eam. ðèM
CAliis uerbis: id iᷣm quod ſupradicitur: sDSonæ margaritæ quas ꝗrit inſtitor: lex & ꝓphetæ fut. Au/
di Martion: audi Manicheæ: bonæ margaritæ ſunt lex & prophetæ & notitia ueteris inſtrumenti
unũ autem eſt prætioſum margaritũ ſcientia ſaluatoris & ſacrasmentum paſſionis illius: & reſurre-
ctionis archanum. Quod cum inuenerit homo negotiator: ſimilis pauli apoſtoli omnia legis pro

phetarumq; miſteria & obſeruationes priſtinas in quibus inculpate uixerat quaſi purgamenta con/

temnit: & quiſquilias ut chriſtum lucrifaciat: Non quo inuentio nouæ margaritæ condemnatio ſit

ueterum margaritarum: ſed an comparatione eius omnis alia gemma uilior ſit.
CItẽ ſimile regnũ celoꝛũ

mittã ad uos piſcatores multos. Poſtq audierũt Petrus & Andreas Iacobus & Ioanes filii zebedei:ſe

qmini me: & faciã uos piſcatores hojum: cõtexuerũt ſibi ex ueteri & nouo teſtõ ſagenã: & miſerunt
Eæã in mare huius ſeculi: ꝗᷓ uſq; hodie in mediis fluctibus tẽditur capiés de ſalſis & amaris gurgitibꝰ

quicqd inciderit.i. & bonos hoĩes & malos: & optimos piſces & peſſimos Cu ãt uenerit cõòſumatio
& finis mundi:ut ipſe infra manifeſtius diſſerit: tunc ſagena extrahetur ad littus: tunc ueruzʒ ſecemmẽ
dorum piſcium ſgnũ demonſtrabitur: & quaſi in quodam quietiſſimo portu boni mittentur in ua
ſa cæleſtium manſionũ: malos aũt tontendos: & exiccandos gehennæ flamma ſuſcipiet.

. 1 agene miſſe in mare:⁊ ex oĩ genere piſciũ cõgreganti:q; cũ impleta
eẽt educẽtes ⁊ ſecus littus ſedẽtes elegerunt bonos in vaſa ſua malos aũt foꝛas miſerũt: ſic erit
in conſumatione ſeculi. Et reliqua. Q Impleto hieremiæ uaticimo dicentis. Ecce ego

P

Liber Secundus.

CIntellexiſtis hec omnia. Bicunt ei etiam. =
CAd apoſtolos proprie ſermo eſt: & illis dicitur. intellexiſtis hæc? Quos non uult audire tantum
ut populum: ſed intelligere ut magiſtros futuros.
CIgdeo omnis ſcriba doctus in regno celoꝛum:Similis eſt homini patrifamilias: qui pꝛofert
de theſauro ſuo noua? vetera. Inſtructi erant apoſtoli ſcribæ & notarii
ſuluatoris: qui uerba illius & præcepta ſignabant in tabulis cordis carnalibus: regnorum cæleſtium
ſacramentis pollebant & opibus patriſfamiliæ: eiicientes de theſauro doctrinaꝑꝶ ſuarũ noua & ue-
tera:ut qeꝗd in euangelio pᷣdicabant:legis & ꝓphetarum uocibus cõprobarent. Vñ & ſponſa dicit
in cantico canticorum. Noua cum ueteribus fratruelis meus ſeruaui tibi.
CEt factum eſt cum conſumaſſet ieſus parabolas iſtas tranſijt inde:⁊ veniens in terram ſuam
docebat eos in ſynagoga eoꝛum. Cboſt parabolas quas loquutus eſt ad po/
pulum: & quas ſoli apoſtoli intelligunt: tranſit in patriam ſuam: ut ibi apertius doceat.
CAngde huic ſapientia hec:⁊ virtutes.
Mira ſtultitia nazarenorum: mirantur unde habeat ſapientiam ſapientia & uirtutes uirtus: ſed
ertor in promptu eſt: ꝙ fabri filium ſuſpicabantur. „.
NMonne hic eſt fabꝛi ſilius: Monne mater eius dicitur maria: ⁊ fratres eius Joſepb Symon
2 iudas: ⁊? ſoꝛoꝛes eius apud nos ſunt omnes.
CError iudæorum ſalus noſtra eſt: & hereticorum condemnatio. In tantum enim cernebant
hominẽ ieſum xpᷣm ut fabri putarent filiũ.Nonne hic eſt fabri filius:? Miraris ſi errent in fratribus: cũ
errent in patre. locus iſte plenius in ſupradicto contra eluidium libello expoſitus eſt.
Neſus autem dixit eis. MNon eſt pꝛopheta ſine honoꝛe niſi in domo ⁊ in patria ſua.
MPropemodũ naturale eſt ciues ſemper ciuibus inuidere: Non. n. conſiderant præſentia niri opera:
ſed fragilis recordãtur infantiæ: quaſi nõ ipſi per eoſdẽ ætatũ gradus ad maturã ætatẽ uenerint.
CEt idcirco non fecit ibi virtutes multas pꝛopter incredulitatem illoꝛum.
CNon quo etiam illis incredulis facere non potuerit: ſed quo ne multas faciens ciues incredulos
condemnaret. Poteſt autem & aliter intelligi: ꝙ ieſus deſpiciatur in domo & in patria ſua hoc eſt
in populo iudæorum: Et ideo ibi pauca ſigna fecerit:ne pœnitus inexcuſabiles fierent: Maiora autẽ
ſigna quottidie in gentibus per apoſtolos facit. non tam in ſanatione corporuʒ ꝗᷓ in animaꝶe ſalute
CAPITVLVM. XIIII.

Catus: ut putet a mortuis Ioannem reſurrexiſſe: & ideo uirtutes operentur in .B
ſi erroris alieni nobis reddenda ſit ratio. Aut ſecta ex his uerbis
BEτ habeat occaſionem: cum utiq; eo tempore quo Ioannes decolatus eſt: dominus. xxx.
annorum autem poſt multos annorũ circulos in diuerſa corpa dicat aĩas inſinuari.
BHerodes aũt tenuit Joannẽ ⁊ alligauit eum ⁊ poſuit in carcerem propter herodiadem vxo⸗
rem fratris ſui:icebat enim illi Joannes. Non licet tibi habere eam. L
CVetus narrat hiſtoria philippum herodis maioris filium: ſub quo dominus fugit in ægyptũ fra⸗
trem huius herodis: ſub quo paſſus eſt chriſtus: duxiſſe uxorem herodiadem filiam regis arethæ: po
ſtea uero ſocerum eius: exortis quibuſdam contra generum ſimultatibus tuliſſe filiam ſuazx: & in do

lorem prioris mariti: herodis inimici eius nuptiis copulaſſe. Quis ſit autem hic philippus: euange

liſta lucas plenius docet. Anno quintodecimo imperii tiberii Cæſaris: procurante pontio pillato
iudæam: thetrarcha autem gallileæ herodæ: Philippo uero fratre eius thetrarcha itureæ & tracho-
nitidis regionis. Ergo Ioannes baptiſta qui uenerat in ſpiritu & uirtute heliæ: eadem auctoritate
qua ille achab corripuerat & Iezabi: arguit herodem & herodiadem: illicitas nuptias fecerint: &
nõ liceat fratre uiuente: Germanũ uxorem illius ducere: malens periclitari apud regem: ꝗ propter
adulationem eſſe immemor præceptorum dei.
WESt volens illum occidere timuit populum:qꝛ ſicut pꝛophetam illum habebant.
CSeditionem quippe populi uerebatur propter I oannẽ a quo ſciebat turbas in iordane plurimas
baptizatas. Sed amore uincebatur uxoris: ob cuius ardorẽ etiam dei præcepta neglexerat.
Bie autem natalis herodis ſaltauit filia herodiadis in medio et placuit herodi.
CNullum alium inuenimus obſeruaſſe diem natalis ſui niſi herodem & pharaonem: ut quorum
erat par impietas eſſet & una ſolemnitas. . YDMU
CCum iuramento pollicitus eſt ei dare quodcũqʒ poſtulaſſet ab co.

CEgo non excuſo herodem ꝙ inuitus & nolens propter iuramentum homicidium fecerit: qui ad

hoc forte iurauit: ut futuræ occiſioni machinas præpararet: Alioquin ſi ob iuſiurandum feciſſe ſe di-
cit: ſi patris ſi matris poſtulaſſet interitum facturus fuerat: an non? Quod in ſe ergo repudiatu-
rus fuit: contemnere debuit & in propheta.
CBa mihi inquit in diſco caput Joannis baptiſte.

C Herodias

qMillo tempoꝛe audiuit herodes thetrarcha famam ieſu:⁊ ait pueris ſuis:hic eſt
Joannes baptiſta:ipſe ſurrexit a moꝛtuis:⁊ ideo virtutes operantur in eo. .2
C Quidam eccleſiaſticorum interpᷣtum cauſas quærit: quare herodes iſta ſit ſuſpi/

= – —

eSe — E

— —— — — —————

1

0
R
ne
e

Super Gatheum. c. xiiii.

Herodias timens ne herodes aliquando reſcipiſceret: uel Philippo fratri amicus fieret: atq; illici/
tæ nuptiæ repudio ſoluerentur: monet filiam ut in ipſo ſtatiʒ conuiuio: caput Ioannis poſtulet di-
gno operi ſaltationis: dignum ſanguinis præmium. H
CEt contriſtatus eſt rex. CConſuetudinis ſcripturaꝶ eſt: ut opinionem multoꝶ ſic
narret hiſtoricus: quomõ eo tpe ab omnibus credebatur: Sicut Ioſeph ab ipſa quoq; maria appella
batur pater leſu: ita & nunc herodes dicitur contriſtatus: quia hoc diſcumbentes putabant. Diſſimu
lat.n. mentis ſuæ malitiã: artiſex homicida cum triſtitiam in facie: & lætitiam haberet in mente.
CPꝛopter iuramentum autem ? eos qui pariter diſcumbebant:iuſſit dari. .
Cscel us excuſat iuramento:ut ſub occaſione pietatis impius fieret: Quod ai em ſubiecit propter
eos qui pariter diſcumbebant: uult omnes in ſcelere ſuo eſſe conſortes: ut in luxurioſo impuroq;
conuiuio cruentæ epulæ deferrenturr. SUDMD
CEt allatum eſt caput eius in diſco:⁊ datum eſt puelle:ꝛ tulit matri ſue.
CLegimus in romana hiſtoria flaminiũ ducem romanum: ꝙ accubanti iuxta ſe meretriculæ quæ
nunꝗᷓ ſe umſiſſe diceret hominem decolatum: aſſenſus ſit ut reus quidam capitalis criminis in conui
uio trücaretur a cenſoribus pulſum curia: ꝙ epulas ſanguini miſcuerit: & montẽ ꝗuis noxii hoĩs in
alterius delitias p̃ſtiterit: ut ſbido & homicidiũ pariter miſcerẽtur. Quanto ſceleratior herodes &
herodia: ac puella q ſaltauit in prætiũ ſanguinis caput poſtulat ꝓphetæ: ut habeat in poteſtate lin-
guã:quæ illicitas nuptias arguebat: hoc iuxta litterã factum ſit: nos autẽ uſq; hodie cernimus in ca
pite Ioannis prophetæ iudæos chriſtum qui caput eſt prophetarum perdidiſſe. H
CESt accedẽtes diſcipuli eius:tulerũt coꝛpꝰ eius:⁊ ſepellicrũt illud:⁊ veniẽtes nũciauerũt Jeſu.
Rerfert Ioſephus in quodã arabiæ opido Ioannẽ capite truncatũ: & qd ſequitur: Accedẽtes diſci-
puli eius: tulerunt corpus: & ipſius Ioannis: & ſaluatoris diſcipulos poſſumus intelligere.
¶Et venerunt ⁊ nunciauerunt Jeſu.Quod cum audiſſet Jeſus ſeceſſit inde in nauniculam in
locum deſertum ſeoꝛſum. CNecem baptiſtæ nuntiant ſaluatori: qua audita
ſecedit in locum deſertum: Non ut quidam arbitrantur timore mortis: ſed parcens inimicis ſuis: ne
homicidio homicidium iungeret. Vel in die paſchæ ſuum interitum differens: in qua propter ſa-
cramentum immolandus eſt agnus: & poſtes credentium ſanguine reſpergendi. Siue ideo receſſit:
ut nobis præberet exemplum uitandæ ultro tradentium ſe temeritatis: quia non omnes eadem cõ
ſtantia perſeuerant in tormentis: qua ſe torquendos offerunt. Ob hanc cauſam & in alio loco præ/
cipit: Cum uos perſequuti fuerint in iſta ciuitate fugite ad aliam. Eleganter quoq; euangeliſta non
ait fugit in locum deſertum: ſed ſeceſſit: ut perſecutores uitauerit magis qꝗᷓ timuerit. Aliter. Poſtꝗᷓ a
iudæis & rege iudæorum prophetæ truncatum eſt caput: & linguam ac uocem apud eos perdidit ꝓ
pheta leſus:tranſiit ad deſertum eccleſiæ locum:quæ uirum ante non habuerat.

CEt cum audiſſent turbe ſequute ſunt eum pedeſtres de ciuitatibus.

CPoteſt & aliam ob cauſam audito Ioannis interitu ſeceſſiſſe in deſertam locum: ut credentium

probaret fidem. Deniq; turbæ ſecutæ ſunt eum pedeſtres: non in iumentis: non in diuerſis uehicu
lis:ſed proprio labore pedum: ut ardorem mentis oñderent. Si uolumus ſingulorum uerborum
aperire rationes propoſiti operis breuitatem excedimus. Et tamen dicendum eſt tranſitorie: ꝙ
poſtquam dominus uenerit in deſertum: ſecutæ ſunt eum turbæ plarimæ. Nam anteq̃ ueniret in
ſolitudines gentium ab uno tantum populo colebatur.
CEt exiens vidit turbam multam. In euangelicis ſermonibus ſemper lit/
teræ iunctus eſt ſpiritus: & quicquid primo frigere uidetur aſpectu:ſi tetigenis calet: In loco deſerto
erat dominus:ſecutæ ſunt eum turbæ:relinquentes ciuitates ſuas: hoc eſt priſtinas conuerſationes:
& uarietates dogmatum. Egreſſus autem Ieſus ſignificat ꝙ turhæ habuerint quidem eundi uolun-
tatem:ſed uires perueniendi non habuerint: Ideo ſaluator egreditur de loco ſuo: & nec pergit ob/
uiam:ſicut & in alia parabola filio pœnitenti occurrerat. Viſaq; turba miſeretur: & curat langores
eorum:ut fide plena ſtatim præmium conſequatur.
CAeſpere autem facto acceſſerunt ad eum diſcipuli dicentes. Et reliqua. 4 —B
COmnia plena myſteriis ſunt. Recedit de iudæa: uenit in deſertum locũ: ſequũtur eũ turbæ relictis
ciuitatibus ſuis: Egreditur ad eos Ieſus: miſeretur turbis: curat langores eorum: & hoc facit nõ ma/
ne:mon creſcente die:non meridie: ſed ueſpere quando ſol iuſtitiæ occubuit.
CNoſe autem dixit eis. Non habent neceſſe irè. Sate vos illis manducare.
CNon hũr neceſſe diuerſos cibos qrere: & emere ſibi ignotos panes: cũ ſecum hẽant cæleſtẽ panẽ.
Bate vos illis manducare. CProuocat apoſtolos ad fractionem
panis: ut illis ſe non hahere teſtantibus magnitudo ſigni notior fiat.
CReſponderunt cis. Non habemus hic niſi quinqʒ panes ⁊ duos piſcces.
¶ In alio euangeliſta legimus: eſt hic quidam puer qui habet quinq; panes: qui mihi uidetur ſigniſi
care Moyſen: Duos autem piſces uel utrumq; intelligimus teſtamentum: uel quia par numerus re-
fertur ad legem. Igitur apoſtoli ante paſſionem euangelii fulgurantis non habebant niſi quinq; pa
nes:& duos piſciculos:qui in ſalſis aquis:& in maris fluctibus uerſabantur.
cc

Liber Secundus.

CAQAui ait eis. Afferte miht illos huc. CAudi Martion: audi Manicheæ:
quinq; panes & duos piſciculos ad ſe afferri iubet Ieſus: ut eos ſanctificet: atq; multiplicct.
Et cum iuſſiſſet turbam diſcumbere ſupꝛa fenum. — — .
CAuxta litteram manifeſtus eſt ſenſus. ſpiritualis mrerprætationis ſacramenta pandamus. Di-
ſcumbere iubentur ſupra ſœnum: & ſecundum alium euangeliſram ſupra terram: per quinquage-
nos aut centenos: ut poſtquam calcauerint carnem ſuam: & omnes flores illius: & ſeculi uolupta-
tes quaſi arens fœnum ſibi ſubiecerint: tunc per quinquagenara nunen pœnitentiam: ad perfe-
ctum centeſimi numeri culmen aſcendant. . “
Acceptis quinqʒ panibus ⁊ duobus piſcibus aſpiciens in celum: benedixit ⁊ fregit ⁊ dedit
diſcipulis panes. C Aſpicit ad cælum: ut illuc occulos dirigendos
doceat. Quinq; panes & duos piſciculos ſumpſit in manus: & fregit eos: tradiditq; diſcipulis: Fran-
gente domino ſeminarium fit ciborum. Si enim fuiſſent integri: & non in fruſtra diſcerpti: nec di
niſi in multiplicem ſegetem: turbas: & pueros: & fſœminas & tantam multitudinem alere non
poterat: frangitur ergo lex cum prophetis: & in fruſta conſcerpitur: & eius in medium myfſte⸗
ria proferuntur: ut quod integrum & permanens in ſtatu priſtino non alebat: diuiſum in par/
tes alat gentium multitudinem.
Et dedit diſcipulis panes:Biſcipuli autem turbis.
¶Vt turbæ a domino per apoſtolos alimenta ſuſcipiant.
CEt tulerunt reliquias duodecim cophinos fragmentoꝛum plenos.
CVnuſquiſq; apoſtoloꝶ de reliquiis ſaluatoris implet cophinũ ſuum: ut uel habeant unde poſtea
gentibus cibum præbeant: uel ex reliquiis doceant ueros fuiſſe panes: qui poſtea multiplicati ſunt
& imal quære quomodo in heremo in tam uaſta ſolitadine panes non inueniãtur: niſi quinq;
tantum & duo piſciculi: & tam facile duodecim cophini repleantur.

CManducantium antem fuit numerus quinqʒ milia viroꝛum: exceptis paruulis ⁊ mulieribꝰ.
ClIuxta numerum quinq; panum: & comedentium uirorum quinq; milium multitudo eſt. Nec dũ
enim ſecundum alrerius loci nartationem ad ſeptenarium numerum uenerat: quem qui comedũt:
quattuor milia ſunt uicino euangeliorum numero. Comedunt autem quinq; milia uirorum qui i
perfectum uirum creuerant: & ſequebantur eum de quo dicit zacharias: ecce uir oriens nomen eiꝰ.
Mulieres aũt & paruuli ſexus fragilis & ætas minor numero indigni ſunt. Vñ & in numeroꝶ libro
quotiens ſacerdotes atq; leuitæ & exercitus uel turbæ pugnantiũ deſcribuntur: ſerui & mulieres &
paruuli & uulgus ignobile abſq; numero prætermittitur.
Et compulit diſcipulos ſuos aſcendere nauiculam ⁊ pꝛecedere eum tranſfretum donec dimit
teret turbas. CDiſcipulis præcepit tranſfretare & compellit ut aſcen

dant nauiculam: quo ſermone oſtenditur inuitos eos adomino receſſiſſe: dum amore præceptoris

nec punctum quidem temporis ab eo uolunt ſeparai.
CSEt dimiſſa turba:aſcendit in montem ſolus oꝛare. M
C Si fuiſſent cum eo diſcipuli Petrus & lacobus & Ioannes: qui uiderant gloriam tranſformati: for/
ſitam aſcendiſſent in montem cum eo: ſed turba ad ſublimia ſequi non poteſt: niſi docuerit eam iux
ta mare in littore: Et aluerit in deſerto. Quod autem aſcendit ſolus orare: non ad eum referas qui
de quinq; panibus: quinq; milia ſaturauit mhominum: exceptis paruulis & mulieribus: ſed ad eum ꝗ
audita morte Ioanmis receſſit in ſolitudinem: non quo perſonam domini ſeparemus: ſed quo ope/
ra eius inter deum hominemq; diuiſa ſit. e e l
CMauicula autem in medio mari iactabatur fluctibus. . ehi
CRecte quaſi inuiti a domino receęſſerant: ne illo abſente naufragia ſuſtinerent. Deniq; domino in
montis cacumine commorante: ſtãtim uentus contrarius oritur: & turbat mare: & periclitatur apo
ſtoli. Et tandiu imminens naufragium perſeuerat qᷓdiu Ieſus ueniat.
CAuarta autem vigilia noctis venit ad eos ambulans ſupꝛa mare.
Stationes & uigiliæ militares in terna horarum ſpatia diuiduntur. Quando ergo dicit quarta
uigilia noctis uenit ad eos dominus: oſtendit tota nocte periclitatos: & extremo noctis atq; in con
ſumatione mundli eis auxilium præbiturum.
CEt videntes eũ ſupꝛa mare ambulantem:turbati ſunt dicentes qꝛ fantaſma eſt.
CSi iuxta Martionẽ & Manicheum dominus noſter non eſt natus ex uirgine: ſed uiſus in fantaſma
te:quomodo nunc apoſtoli timent ne fantaſma uideant. “
¶C. Et pretimoꝛe clamauerunt. CConfuſus clamor: & incerta
uox magni timoris indicium eſt. Statimq; Ieſus locutus eſt eis dicens.
HHabete ſiduciam ego ſum. Quod primum nerſabatur in cauſa: hoc
curat: & timentibus præcipit dicens. habete fiduciam nolite timere Et quod ſequitur Ego ſum Nec
ſubiungit quis ſit: uel ex uoce ſibi nota poterant eum intelligere: qui per obſcuræ noctis tæne/
bras loquæbatur: uel ut ipſum eſſe repetant: quem locutum ad Moyſen nouerant: Hæc dices filiis

¶ Reſpondens

iſrahel qui eſt: miſit me ad uos.

E

— — „ 2. ——

mm— — — —

A

S — —

Super Matheum. c. xv.

CMReſpondens autem Petrus dixit: Domine ſi tu es:iube me venire adte ſuper aquas.

CIn omnibus locis ardentiſſimæ fidei inuenitur Petrus interrogatis diſcipulis: queʒ homines dice
rent Ieſum: dei fillum conſitetur. Volentem ad paſſionem pergere prohibet: & licet erret in ſenſu ta

men non errat in affectu: nolens eum mori: quem filium dei fuerat Pauloante confeſſus. In monte
cum ſaluatore inter primos primus aſcendit: & in paſſione ſolus ſequitur. Peccatum negationis qqd
ex repentino timore deſcenderat: Amoris ſtatim abſoluit lachrymis. Poſt paſſonem cum eſſent in
lacu genezareth & piſcarent? & dominus ſtaret in littore: Aliis paulatim nauigantibusulle non pa/
titur moras: ſed accinctus ependite ſuo: ſtatim præcipitatur in fluctus. Eodem igitur fidei ardo-

re quo ſemper: nunc quoq; cæteris tacentibus credit ſe poſſe facere per uoluntatem magiſtri: quod
ille poterat per naturam. Iube me uenire ad te ſuper aquas. Tu præcipe & illico ſolidabuntur undæ

Leue fiet corpus quod per ſe graue eſt.
CEt deſcendens Petrus de nauicula ambulabat ſuper aqnam.

CQui uolũt dñi corpus ideo non eſſe uerum: quia ſuper molles aquas molle & aereum inceſſerit
Reſpondeant quomodo ambulauerit Petrus. quem utiq; uerum hominem non negabunt.
CEigens dero ventum validum timuit: ⁊ cuʒ cepiſſet mergi clamauit dicens dñe ſaluũ me fac
Ardebat ai ſides: ſed humana fragilitas in profundum trahebat. Paululũ ergo reliqtur tẽtationi
ut augeatur fides: Et intelligat ſe non facilitate poſtulationis: ſed potentia dñi conſeruatum.
CEt continuo Jeſus extendẽs manũ appꝛehẽdit illũ:⁊ ait illi:Dodice fidei quare dubitaſti.

C¶ Si apoſtolo Petro de cuius fide & ardore mentis ſupradiximus: qui confidenter rogauerat ſalua-

torem dicens: Domine ſi tu es iube me uenire ad te ſuper aquas. Quia paululum timuit: dicitur. Mo
dicæ fidei quare dubitaſti? Quid nobis dicendum eſt: qui huius modicæ fidei nec minimam qui/

dem habemus portiunculam.
CQui in nauicula erant:venerunt ⁊ adoꝛauerunt eum dicents vere filiuns dei es:

nautæ atq; uectores uere fihum dei confitentur: & Arrius in eccleſia prædicat creaturam.

CEt cum tranſfretaſſent venerunt in terram genezareth.

CAd unum ſignũ tranquillitate maris reddita: quæ poſt nimias procellas interdũ & caſu fieri ſolet

CSi ſciremus quid in noſtra lingua reſonaret genezareth: intelligeremus quomodo leſus per ty/

pum apoſtolorum & nauis: eccleſiam de perſecutione & naufragio liberatam tranſducat ad littus

& in tranquilliſſimo portu faciat requieſcere.

CEt cum cognouiſſent eum viri loci illius:iſerunt in vniuerſam regionem illam.

CCognouerunt eũ rumore non facie. uel certe pro ſignorũ magnitudine: ꝗᷓ patrabat in populis: ẽt
uultu plurimis notus erat: Et uide ꝗta ſit fides hoĩum terræ genezareth: & non præſentiũ im ſalute

contenti ſunt: ſed mittunt ad alias in circuitum ciuitates: quo omnes currant ad medicum.
CSEt obtulerunt ci omnes male habentes:⁊ rogabant eum vt vel ſimbꝛiam veſtimenti eius tan

gerent:⁊ quicunqʒ tetigerunt ſalui facti ſunt.

CQui male ſe habent non tangant corpus Ieſu:neq; totum ueſtimentum eius: ſed extremam fim/

briam: & quicunq;ʒ terigerint ſanabuntur. Fimbriam ueſtimenti eius uel minimum mandatum in-

tellige: quod qui tranſgreſſus fuerit:minimus uocabitur in regno cælorum: uel aſſumptionem cor-

poris: per quam uenimus ad uerbum dei & illius poſtea fruimur maieſtate.
———— . CAPITVLVM. XV.
Aaare diſcipuli tii tranſgrediunt᷑ traditionẽ ſenioꝛũ.

–

¶Non enim lauant manus ſuas cum panem manducant.

tionem veſtram.

— CManus.i.opera non conporis:ſed animæ lauandæ ſunt:ut fiat in illis uerbum dei.
CIpfe autem reſpondens ait illis.Quare ⁊ vos tranſgredimini mandatum dei pꝛopter tradi⸗
CFalſam calumniam uera reſponſione con

futat: cum inquit uos pp traditionem hominum præcepta domini negligatis: quare diſcipulos

meos arguendos putatis ꝙ ſeniorum iuſſa paruipendant: ut dei ſcita cuſtodiant.

CNã dens dixit honoꝛa patrẽ ⁊ matrẽ.Et qui maledixerit pr̃i vel matri moꝛte moꝛiat᷑: vos aũt
dicitis Quicũqʒ; dixerit patri vel matri:munus qðcũqʒ eſt ex me tibi pꝛoderit:⁊ nõ honoꝛabit
NAonor in ſcripturis non tm̃ in ſalutatiõibus & officiis

patrẽ ſuum aut matrem.

defferendis: qtum in elemoſynis ac muneꝶ oblatiõe ſentitur.honora inꝗt apoſtolus uiduas ꝗᷓ ue⸗
ræ uiduæ ſunt. hic honor donũ intelligitur. Et in alio loco. Præ ſbyteri duplici honore honorandi:

maxime ꝗ laborant in uerbo & doctrina dei. Et per hoc mandatũ iubemur boui trituranti os non

claudere. Et dignus ſit operarius mercede ſua. Præceperat dñs uel imbecillitates: uel ætates: uel pœ-
nurias: parentũ conſiderans: ut fili honorarent: ẽt in uitæ neceſſariis miniſtrandis parentes ſuos.
Hanc prouidentiſſimã dei legẽ uolentes ſcribæ & phariſei ſubuertere: ut impietatẽ ſub noĩe pieta/
tis inducerẽt: docuerũt peſſimos filios: ut ſi quis ea qᷓ parentibus offerẽda ſunt: deo nouere uoluerit:
qui uerus eſt pater oblatio dũi præponatur parentũ muneribus: uel certe ipſi parentes qᷓ deo conſe/
Atq; ita fiebat

crata cernebant:ne ſactilegii crimen incurrerent declinãtes: egeſtate conficiebantur.

2

ii

CMira phariſeoꝶ ſcri-
barumq; ſtultitia: dei filium arguunt: quare hoĩum traditiones & præcepta non ſeruet.

Liber Secundus.

ut oblatio liberorum ſub occaſione templi & dei: in ſacerdotum lucra cederent. Hæc peſſima phari
ſeorum traditio de alia ueniebat occaſione: multi habentes obligatos ære alieno & nolẽtes ſibi cre
ditum reddere delegabant ſacerdotibus: ut exacta pecunia miniſteriis templi: & eorum uſibus de/-
ſeruirent. Poteſt aut & hunc breuiter habere ſenſuʒ. Munus quod ex me eſt: tibi proderit. Cõpellitis
inquit filios: ut dicant parentibus ſuis: quodcũq; donum oblaturus eram deo: in tuos conſumo ci/-
bos:tibiq; prodeſt: o pater & mater: ut illi timentes accipere quod deo mancipatum uideant: inopẽ
magis uelint uitam ducere quam comedere de conſecratis
Mon qð intrat in os coinquinat hoĩem:ſed quod pꝛocedit ex oꝛe hoc cõmunicat hominem.
CVerbum communicat proptie ſcripturarum eſt: & publico ſermone non tentur: Populus iudæo/

rum partem dei eſſe ſe iactitans: communes cibos uocat: quibus omnes utuntur homines: uer/

bi gratia quæ ungulam non ſcindunt: nec ruminant: nec ſquamoſa in piſcibus ſunt. Vnde & in
actious apoſtolorum ſcriptum eſt: Quod deus ſantificauit tu ne cõmune dixeris. Cõmune ergo qd
cæteris hominibus patet: & quaſi non eſt de parte dei: pro immundo appellatur. Non quod intrat
in os: coinquinat hominem: ſed quod procedit ex ore: hoc coinquinat hominem. Opponat pru/
dens lector & dicat. Si quod intrat in os non coinquinat hominem quare idolotitiè non ueſci/
mur? Et apoſtolus ſcribit: non poteſtis calicem domini bibere: & calicem demoniorum. Sciendum
igitur ꝙ ipſi quidem cibi & dei creatura per ſe omnis munda ſit: ſed idolorum ac demonum inuo/
catio ea faciat immunda.
¶ Tunc accedentes diſcipuli eius dixerunt ei. Scis quia phariſei audito hoc verbo ſcandali-
zati ſunt. Ex uno ſermone omnis ſuperſtitio obſeruationum iudai/
carum fuerat eliſa: qui in cibis ſumendis abhominandiſq;: religionem ſuam ſitam arbitrantur. Et
quia crebro teritur in eccleſiaſticis ſcripturis: ſcandalum: breuiter dicamus quid ſigniſicet. Scolon &
icandalum: nos offendiculum: uel ruinam & impectionem pedis poſſumus dicere. Quando ergo

legimus quicunqʒ de minimis iſtis ſcandalizauerit quempiam: hoc intelligimus qui dicto facto

ue occaſionem ruinæ cuiquam dederit.
At ule rñdens ait:oĩs plantatio quam non plantauit pater mens celeſtis cradicabitur.
Etiam quæ plana uidentur in ſcripturis plena ſunt quæſtionibus.
COmnis inquit plantatio quam non plantanit pater meus celeſtis eradicabitur.
Crgo eraditcabitur & illa plantatio de qua apoſtolus ait. Ego plantaui: Appollo rigauit. Sed ſolui

tut quæſtio ex eo quod ſcribitur: deus autem incrementum dedit. Dicit & ipſe. Dei agricultura. Dei
ædincatio æſtis. Et in alio loco. Cooperatores dei ſumus: Si autem cooperatores: igitur plantante

paulo:& rigante appolline:deus cũ operatoribus ſuis plantat & rigat. Abutũtur hoc loco qui diuer
ſas naturas introducunt dicentes. Si plantatio quam non plantauit pater eradicabitur Ergo quaʒ

plantauit ille:non poteſt eradicari. Sed audiant illud Hieremiæ: Ego uos plantaui uineam ueram

quomodo uerſi eſtis in amaritudine uitis alienæ? Plantauit quidem deus: nemo poteſt eradicare

plantationem eius: Sed quoniam iſta plantatio in uoluntate ꝑproprii arbitrii eſt: nullus alius eã era-

dicare poterit: niſi ipſa præbuerit aſſenſum.
CSinite illos:cèci ſunt ⁊ duces cecoꝛum. =JJM
CHoc eſt quod apoſtolus præceperat hereticum hominem poſt unam & alterã correptionẽ deui/
ta: ſciens ꝙ peruerſus ſit huiuſcemodi: & a ſemetipſo damnatus: In hunc ſenſum & ſaluator præcipit

doctores peſſimos dimittendos arbitrio ſuo. Sciens eos difficulter ad ueritatem poſſe trahi: & ce/

cos eſſe & cecum populum in errorem trahere. =ðUUMW,
CReſpondens autem Petrus dixit ei Diſſere nobis parabolam iſtam. Et ille dixit. Adhuc
vos ſine intellectu eſtis. CQuod aperte dictum fuerat:

Et patebat auditui:apoſtolus Petis per parabolam dictum putat: & in re manifeſta myſticam quæ

rit intelligentiam. Corripiturq; a domino: quare parabolice dictum putet: quod perſpicue locu-
tus ẽ: Ex quo animaduertimus uirioſum eſſe auditorem: qui aut obſcura maniſeſte: aut manifeſte
dicta obſcure uelit intelligere.
CNon intelligitis:qꝛ omne quod intrat in os in ventrem vadit:⁊ in ſeceſſum emittitur.
COmnmaa euangeliorum loca: apud hereticos & peruerſos plena ſunt ſcandalis. Ex hac ſententiola
quidaʒ calumniantur ꝙ dominus phyſicæ diſputationis ignarus putet oẽs cibos in uentrem ire: &
in ſeceſſum dirigi: cum ſtatim infuiæ eſcæ per artus: & uenas ac medullas neruoſq; fundantur. Vnde
& multos qui uitio ſtomachi perpetim ſuſtineant uomitum: poſt cœnas & prandia: ſtatim euome-
re quod ingeſſerint: & tamen corpulentos eſſe: quia ad primum tactum liquidior cibus: & potus
per membra fundantur. Sed iſtiuſmodi homines dum uolunt alterius imperitiam repræhendere
oſtendunt ſuam. Quamuis enim tenuis humor & liquens eſca: tamen cum in uenis & artubus con
cocta fuerint & digeſta per occultos meatus corporis: quos græci uocant ad inferio-
ra dilabitur: & in ſeceſſum uadit.
CBe coꝛde.n.exeunt cogitationes male homicidia adulteria foꝛnicationes. Et reliqua.
CDe corde inquit exeunt cogitationes malæ. Ergo animæ principale: non ſecũdum platonem in
. cerebro ſed

–☛= – —– – – Sesesee e

—-
—

go

Dei
me
e
,
eun
ian

7

1

en
chi
20

le
ein
ue
a⸗
ſete

ſo
de
e⸗
lus
ete

i

Super Ozatheum.c.xv.

terebro ſed iuxta chriſtum in corde eſt: & arguendi ex hac ſentẽtia: qui cogitationes a diàbolo im
mitti putant: & non ex propria naſci uoluntate. Diabolus adiutor & incentor malarum cogitatio
num poteſt eſſe:auctor eſſe non poteſt. Sin autem ſemper in inſidiis poſitus leuem cogitationũ no
ſtratum ſcintillam ſuis fomitibus inflammarit non debemus opinari eũ cordis quoq; occulta rima
ri: ſed ex corporis habitu & geſtibus æſtimare quid uerſemus intrinſecus: uerbi gratia: ſi pulchrã mu
lierem nos crebro uiderit inſpicere: intelligit cor aæmoris iaculo uulneratum.
Et egreſſus inde Jeſus ſeceſſit in ꝑtes tyri ⁊ ſydonis. CCCũ: Scribis & phari-
ſeis calùniatoribus derelictis: tranſgreditur in ptes tyn & ſydonis: ut tyrios ſydonioſq; curaret.

CMulier autem cananea egreditur de finibus pꝛiſtinis clamans:vt filie impetret ſanitatem.

Oblſerua ꝙ in quintodecimo loco filia chananeæ ſanetur.
Aiſerere mei domine ſili damid:filia mea male a demonio vexatur. Z
CInde nouit uocare filium dauid: quia egreſſa iam fuerat de finibus ſuis: & terrorem tyriorum ac ſi-
doniorum, oci ac fidei commutatione dimiſerat. Filia mea male a demonio uexatur: Ego filiam
eccleſiæ puto aias eẽ credentiũ: ꝗᷓ male a demonio uexabatur: ignorãtes creatorẽ & adorãtes lapidẽ
CAui non reſpondit ei verbũ. l
CNon de ſuperbia phariſaica: nec de ſcribarum ſupercilio ſed ne ipſe ſententiæ ſuæ uideretur eſſe
contrarius: per quam iuſſerat: in uiam gentium ne abieritis: & in ciuitates ſamaritanorum ne intra
neritis: Nolebat enim occaſionem calumniatoribus dare: perfectamq; ſalutem gentibus: paſſio/
nis & reſutrectionis tempore reſeruabat. =
CEt accedentes diſcipuli eius rogabant eum dicentes:dimitte eam qꝛ clamat poſt nos.
CDiſcipauli illo adhuc tempore myſteria domini neſcientes: uel miſericordia cõmoti: rogabant ꝓ
cananea muliere: quam alter euangeliſta ſyropheniſſam appellat: uel importunitate eius carere cu/
pientes:quia non clementem: ſed ut durum medicum crebrius inclamaret.
CNon ſum miſſus niſi ad oues perditas domus iſrahel. YUUEdẽd
CNon quo & ad gentes non miſſus fit: ſed quo primũ miſſus ſit ad iſrahel:ut illis non recipientibꝰ
euangelium. iuſta ſieret ad gentes tranſmigratio. Et ſignificanter dixit ad oues perditas domus iſra
hel: ut ex hoc loco etiam unam erroneam ouem de alia parabola intelligamus.
CAt ula venit ⁊ adoꝛauu eum dicens.
Mira ſub perſona mulieris cananitidis eccleſiæ fides. patientia. & humilitas. Fides qua credidit
ſanati filiam ſuam. Patientia qua totiens contempta in præcibus perſeuerat. Humilitas. qua ſe non
canibus: ſed catellis comparat. Canes autem ethnici propter idolatriam dicuntur: qui ſunt ſangui/
ni dediti: & cadaueribus mortuorum. Nota ꝙ iſta cananitis perſeueranter primum filiuʒ dauid: de
inde dominum uocet: & ad extremum adoret ut deum. —.
At ülla dixit etiam domine:nam ⁊ catelli edunt de micis que cadunt de menſa qũoꝛum ſuorũ.
CScio me inquit ſiliorum panem non mereri: nec integros poſſe capere cibos:nec ſedere ad men/
ſam cum patre:ſed contenta ſum reliquiis catulorum: ut per humilitateʒ micarum ad panis integri
neniam magnitudinem. O mira reꝶ conuerſio. Iſtahel quondã filios non canes: pro diuerſitate fidei
ordo noĩum cõmutatur. De illis poſtea dicit. Circundederunt me canes multi. Et uidete canes: uide
te malos operarios: uidete conciſionẽ. Nos audimus cũ ſyropheniſſa & muliere ꝗᷓ ſanguine fluxe/
rat:magna eſt fides tua:fiat tibi ſicut uis. Et filia fides tua te ſaluam fecit.
CCEumqʒ tranſiſſet Jeſus inde:venit ſecus mare galileè: ⁊ aſcendens in montem ſedebat ibi:⁊
acceſſerunt ad eum turbe multe habentes ſecum cecos:claudos:mutos:debiles:⁊ alios multos
2 pꝛoiecerunt cos ante pedes eius.
Cn eo loco ubi latinus interprætatur tulit debiles: in græco ſcriptum eſt: cyllos: quod non
Ienetale debilitatis: ſed unius infirmitatis eſt nomen ut quomodo claudus dicitur. qui uno clau
icat pede: ſic cyllus appelletur qui unam manum debilem habet: Nos proprietatem huius uer-
bi non habemus. Vnde & in conſequentibus euangeliſta cæterorum debilium expoſuit ſanitates
horum tacuit: Quod enim ſequitur.
CEt curanit eos:ita vt turbe mirarentur. Aidentes mutos loquentes:claudos ambulantes.
cecos videntes:⁊ magniſicabant deum iſrahel.
CDe cyllis tacuit: quia quid econtrario diceret non habebat: hoc de uno uerbo. Intueamur auteʒ
ꝙ ſanata cananeæ filia reuertatur ad iudæam: & ad mare galileæ: & aſcendit ad montẽ:& quaſi auis
teneros fœtus ꝓuocet ad uolandũ: ibiq; ſedeat: & turbæ corruant ad eũ: deducentes ſiue portantes
ſecum uariis oppræſſos infirmitatibus: quos poſtꝗᷓ curauit: dedit eis cibos: & hoc opere completo
aſcendit in nauiculam: & uenit in fines magedan.
CEt aſcendens in montem ſedebat ibi.⁊ acceſſeruùnt ad eum turbe. .
CObſerua ꝙ muti. claudi. & ceci. ducuntur ad montem ut ibi curentur a domino.
CAJeſus autem conuocatis diſcipulis ſuis ait. Miſereoꝛ turbe:qꝛ iam triduo perſeuerat mecũ.

⁊ non habent quod manducent:⁊ dimittere eos ieiunos nolo ne deſiciant in via. ce ii
c iii

Liber Secundus.

CVult paſcere quos curauit: prius aufert debilitates poſtea ſanis offert cibos. Conuocat quoq;
diſcipulos ſuos: & quod facturus eſt loquitur: ut uel magiſtris exemplum tribuat: cum minoribus

atq; diſcipulis communicanda eſſe conſilia: uel ex confabulatione intelligant ſigni magnitudinem

reſpondentes ſe panes in eremo non habere. Miſereor inquit turbæ: quia triduum iam perſeuerant
mecum. Miſeretur turbæ quia in trium dierum numero patri filio ſpirituiq; ſancto credebant. Et nõ

habent quod manducent. Turba ſemper eſurit & cibis indiget: niſi ſaturetur a domino. Et dimitte/

1

re eos ieianos nolo:ne deſiciant in uia. Eſuriebant poſt magnas debilitates: & per patientiam futu-
ros expectabant cibos. Non uult eos leſus dimittere ieiunos ne deficiant ĩ uia. Periclitatur ergo qui

ſine cæleſti pane ad optatam manſionem peruenire feſtinat: Vnde & angelus loquitur ad heliam.

Surge manduca: quia grandem uiam ambulaturus es. 1 .
CEt dicunt ei diſcipuli. Ande ergo nobis in deſerto panes tantos:vt ſaturemus turbam tantã
Et ait illis Jeſus:Auot panes habetis: At illi dixerunt ſeptem:⁊ paucos piſciculos.Et reliqua.
CDe hoc ſigno iam ſupradiximus: & eadem repetere: ocioſi eſt:tantum in his quæ diſcxepãt immo
rIenur. ſupra! egunud Neſpere autem facto acceſſerunt ad eum diſcipuli dicentes. Deſertus eſt locus
& reliqua. hic di

diſcumbunt:hic ſuper terram. Ibi qui comedunt quinq; milia ſunt: iuxta panuʒ numerum quos co
medunt. Hic quartuor milia. Ibi duodecim cophini replentur de reliquiis fragmentorum:hic ſeptẽ
ſpartæ. In ſuperiori ergo ſigno quia propinqui erant & uicini quinq; ſenſuum:non ipſe dominꝰ eo
rum recordatur: ſed diſcipuli: & recordantur ueſpere uicina nocte & inclinante iam ſole. hic autem

ipſe dominus recordatur: & miſereri ſe dicit: & cauſam miſerationis exponit: quia triduo iam per/

ſeuerant ſecum: & dimittere eos ieiunos non uult: ne deficiant in uia: Iſti qui de ſeptem panibus:
hoc é in ſacrato aluntur numeto atq; perfecto non ſunt quinq; milia: ſed quattuor milia. qui nume

rus ſeinper in laude ponitur: & quadrangulus lapis non fluctuat & non eſt inſtabilis. & ob hanc

cauſam etiam euangelia in eo numero conſecrata ſun.
LTt ülle reſpondens ait eis. Facto veſpere dicitis ſerenum erit: Rubicundum eſt
ennim celum: z mane hodie tempeſtates: rutilat enim triſte celum: Faciem ergo ce/
lilſliudicare noſtis:ſigna autem tempoꝛum non poteſtis.
NHoc caput in pleriſq; codicibus non habetur ſenſuſq; manifeſtus eſt. Qui ex ele-
mentorum ordine atq; conſtantia: poſſent & ſereni & pluuii dies prænoſci. Scribæ
utem & phariſei qui uidebantur legis eſſe doctores: ex prophetarum uaticinio: non
potuerunt intelligere ſaluatoris aduentuz.

WEt relictis illis abijt:: cum conueniſſent diſcipuli eiuns tranſfretum:obliti ſunt panes accipe.
CRelictis ſcribis & phariſeis quibus dixerat: Generatio permala & adultera ſignum quærit: & ſi/
gnum non dabitur ei: niſi ſignum Ionæ prophetæ. Recte abiit tranſiretum & gentium ſequutus 6

populos. Quid autem ſibi uelit ſignum Ionæ iam ſupra dictum eſt.

¶VLauete a fermento phariſeoꝛum ⁊ ſaduceoꝛum.

4

Wui cauet a fermento phanſeorum & ſaduceorum:legis ac litteræ præcepta non ſeruat: traditio/

nes hominum negligit: ut faciat mandatum dei.

¶Auid cogitatis inter vos modice fidei:qꝛ panes non habetis:MHõdum intelligitis neqʒ recoꝛ

damini quinq; panum ⁊ quinqʒ milium hominum:⁊ quot cophinos ſumpſiſtis. Et reliqua.
CPer occaſionem præcepti quod ſaluator iuſſerat dicens: cauete a fermento phariſeorum & ſadu/

ceoruz: docet eos quid ſignificenaquinq; panes: & ſeptem: quinq; milia hominum: & quattuor mi

lia quæ paſta ſunt in eremo. Quod licet ſignorum magnitudo perſpicua ſit: tamen & aliud in ſpi-

rituali intelligentia demonſtratur. Si enim fermentum phariſeorum & ſaduceorum non corpo/

ralem panem ſed traditiones peruerſas & heretica ſignificat dogmata: quare cibis quibus nu/

tritus eſt populus dei non ueram doctrinam integramq; ſignificet. Quærat aliquis & dicat: quo/
modo panes non habebant: qui ſtatim impletis ſeptem ſportis aſcenderunt in nauiculam: & ue-

nerunt in fines magedon: ibiq; audiunt nauigantes ꝙ cauere debeant a fermento phariſeorum &
ſaduceorum. Sed ſcriptura teſtatur ꝙ obliti ſunt eos ſecum tollere. Hoc eſt ſermentum de quo
& apoſtolus loquitur: modieum fermentum totam maſſam corrumpit: Iſtiuſmodi fermen/

tum quod omni rauone uitandum eſt: habuit Martion & ualentinus & omnes heretici. Fermen-

tum hanc uim habet: ut ſi farinæ mixtum fuerit: quod patuum uidebatur: creſcat in maius & ad

ſaporem ſuum uniuerſam conſperſionem trahat: ita & doctrina heretica: ſi uel modicam ſcintil-
lam in tuum pectus iecerit: in breui ingens flamma ſuccreſcit: & totam hominis poſſeſſionem

ad ſe trahet. Deniq; ſequitur.

¶Tunc intellexerunt: quia non dixiſſet cauendum a fermento panum ſeda doctrina phari-

ſeorum ⁊ ſaduceoꝛum. PPINIFE
.— CFINIT

ſcipulis conuocatis ipſe dominus loquitur: miſereor turbæ: quia triduo iam perſe-.
uerat mecum. Ibi quinq; panes erant & duo piſces. hic ſepteʒ panes & pauci piſciculi. Ibi ſuper fœnũ

00
.
den
u
thö
ine⸗
un,
dci
in.

i
n
nmo
dan

etle⸗

eni
00
eo
nem
per⸗
but:
ume
nc

mi

CFINIT COMENTARIORVM BEATI HIERONYMI
LIBER. II. INCIPIT LIBER. III.
Enit Jeſus in partes ceſaree Philippi.
„ 1CPhnili ppus iſte eſt frater herodis de quo ſupradiximus thetrarcha itu
9reæ & trachonitidis regionum qui in honorem tyberii cæſaris: cæſareã
SE& Phillippi: quæ nunc paneas dicitur: appellauit: & eſt in pronintia phæni
cis: immitatus herodem patrẽ: quiin honorem Auguſti cæſaris appella
uit cæſaream: quæ prius turris ſtratonis uocabatur: & ex nomine filiæ
eius libiadem tranſiordanem extruxit. Ille locus eſt cæſareæ Philippi:
iordanis oritur ad radices libani: & habet duos fontes unum noieior.
Sꝛ alterum dan. qui ſemel mixti iordanis nomen efficiunt.
y CEt interrogabat diſcipulos ſuos dicens.Quem dicunt homines
eſſe filium hominis.
WQ¶QNon dixit quẽ me dicunt eſſe homines:ſed filium hominis: ne iactã
ter de ſe quærere uideretur: Et nota ꝙ ubicumq; ſcriptum eſt in ueteri teſtamento filius homims
in hebreo filius Adam poſitum ſit. Illud quoq; quod in pſalmo legimus. Filii hominum uſq; quo
graui corde. In hebreo dicitur fili adam. Pulchre autem interrogat: quem dicunt homines eſſe fi
lium hominis: quia qui de filio hominis loquuntur homines ſunt: qui uero diuinitatem eius intel-
ligunt non homines ſed dii appellantur.
At üli dixerũt Alii Joãneʒ baptiſtã. Alij autẽ heliã. Alij vero Hieremia ant vnũ ex ꝓphetis
Miror quoſdam interprætes cauſas errorum inquirere ſingulorũ. & diſputationem longiſſimam
texere:quare dũm noſtrum leſum chriſtum: Alii Ioannem putauerunt: alii Heliam: alii Hieremiam:
aut unum ex prophetis: qui cum ſic potuerint errare in Helia in Hieremia:quomodo herodes erra .
uit in Ioanne dicens: Queʒ ego decolaui Ioannẽ: ipſe ſurrexit a mortuis: & uirtutes opantur in eo.
CAos aũt quẽ me eſſe dicitis? Rũdit Symon petrus:Tu es chꝛiſtus filius dei viui.
CPrudens lector attende: ꝙ ex conſequentibus textuq; ſermonis: apoſtoli nequaꝗ́ homines: ſʒ dii
appellantur: Cũ enim dixiſſet: Quem dicunt hoĩes eſſe fiium hominis? Subiecit. Vos autem quem
me eſſe dicitis? Illis quia hoĩes ſunt humana opinantibus: Vos qui æſtis dii quẽ me eſſe exiſtimatis?
Petrus ex perſona oium apoſtolorum confitetur. Tu es chriſtus filius dei uiui. Deuʒ uiuum appellat
ad comparationem eorum deorum: qui putantur di ſed mortui ſunt. Saturnum louem. Cererem:
Liberum. Herculem. & cætera Idolorum portenta ſignificans. L
CKeſpondens Jeſus dixit ei. Beatus es Symon bariona quia caro ⁊ ſanguis non renelauit
tibi:ſed pater meus qui in celis eſt.
CTeſtimonii de ſe apoſtolo reddit uicem. Petrus dixerat: tu es chriſtus filius dei uiui. mercedem re
cipit uera conſeſſio. Beatus es Symon bariona Quare: quia non reuelauit tibi caro & ſanguis: ſed re
uelauit pater: quod caro & ſanguis reuelare non potuit: ſpiritus ſancti gratia reuelatum eſt. Ergo ex
confeſſione ſortitur uocabulum: quod reuelationem ex ſpiritu ſancto habeat: cuius & filius appellã
dus ſit.Si quidem bariona in noſtra lingua ſonat filius columbæ. Alii ſimpliciter accipiunt: ꝙ Sy-
mon.i. Petrus: ſit filius Ioannis: iuxta alterius loci interrogationem. Symon loannis diligis me:
ui reſpondit domine tu ſcis. Et uolunt ſcriptorum uitio deprauatũ: & pro Barioãna:hoc eſt filiꝰ
Ioannis Bariona ſcriptum: una detracta ſillaba. Ioanna autem interprætatur domini gratia. Vtrũq;
autem nomen myſtice intelligi poteſt quo & columba ſpiritum ſanctum: & gratia dei donũ ſigniſi
cet ſpirituale. Illud quoq; quod ait quia caro & ſanguis non reuelauit tibi: apoſtolice narrationi cõ
para:in qua ait: continuo non acquieui carni & ſanguini. Carnem ibi & ſanguinem iudæos ſigni-
ſicans: ut hic quoq; ſub alio ſenſu demonſtretur: ꝙ ei non per doctrinam phariſeorum: ſed per dei
gratiam chriſtus dei filius reuelatus ſit. TranN& sii.
co tibi: quia tu de me dixiſti:tu es chriſtus filius dei uiui: & ego dico tibi non ſermone caſſo: & nul/
lum habente opus:ſed dico tibi: quia meum dixiſſe feciſſe ef.
CQuia tu es Detrus ⁊ ſuper hanc petram ediſicabo ecclefiam mam.
CSicut ipſe lumen apoſtolis donauit: ut lumen mundi appellentur. Cæteraq; ex domino ſortiti ſũt
uocabula: ita & ſymoni qui credebat in petram chriſtum: Betri largitus eſt nomen. Ac ſecundũ Me
taphoram petre recte dicitur ei. edificabo eccleſiam meam ſuprrrrte.
CEt poꝛte inferi non pꝛeualebunt aduerſùs eeam.e
CEgo portas infeni reor uitia atq; peccata: uel certe hereticorum doctrinas per quas illecti homines
ducuntur ad tartarum. Nemo itaq; putet de morte dici ꝙ apoſtoli conditioni mortis ſubiecti non
ſuerint: quorum martiria uideat corruſceer.e
CSt tibi dabo claues regni celoꝛum:⁊ quodcunqʒ ligaueris ſuper terram:erit ligatum ? in ce/
lis:? quodcunqʒ ſolueris ſuper terram: erit ſolutum ⁊ in ceis.
Cſtum locum epiſcopi & præſbyteri non intelligentes: aliquid ſibi de phariſeorum aſſumunt ſa-

l

cc iiii

*

¶Liber tertius.

percilio:ut uel damnent innocentes: uel ſoluere ſe noxios arbitrentur: cum apud deum non ſenten
tia ſacerdotum:ſed reorum uita quæratur: Legimus in leuitico de leproſis: ubi iubentur ut oſten/
dant ſe ſacerdotibus: & ſi lepram habuerint:unc a ſacerdotibus immundi fiant:non quo ſacerdotes
loproſos faciant & immundos:ſed quo habeant notitiã leproſi & non leproſi:& poſſint diſcernere
qui mundus quiue immundus ſit. Quomodo ergo ibi leproſum ſacerdos immundum facit: ſic &
hic alligat uel ſoluit epiſcopus & præſbyter: nõ eos qui inſontes ſunt: uel noxii: ſed pro officio ſuo
cum peccatorum audierit uarietates ſcit qui ligandus ſit qui ue ſoluendus.
MZunc pꝛecepit diſcipulis ſuis:vt nemini dicerent qꝛ ipſe eſſet Jeſus chriſtus.
CSupra mittens diſcipulos ad prædicandũ: ſuſſerat eis ut annunciarent aduentum ſuum. Hic præci
pit:ne ſe dicant eſſe leſum chriſtum. Chriſtus cõmune dignitatis eſt nomen: leſus proprium uoca/
bulum ſaluatoris. Poteſt autem fieri ut idcirco ante paſſionem & reſurrectionem ſe noluerit prædi-/
cari: ut completo poſtea ſanguinis ſacramẽto opportunius apoſtolis diceret. Euntes docete omnes
gentes & cætera. Quod ne quis putet noſtræ tantum eſſe intelligentiæ: & non ſenſus euangelici:
ſequuntur cauſæ prohibitæ tunc prædicationis exponunt. 5
CErinde cepit Jeſus oſtẽdere diſcipulis ſuis:quia oppoꝛteret eũ ire Hieroſolimã.⁊ multa pa
ti a ſenioꝛibus ⁊ ſcribis ⁊ principibus ſacerdotum:⁊ occidi⁊ tertia die reſurgere.
CEt eſt ſenſus. Tunc me prædicate cum iſta paſſus fuero:quia non prodeſt chriſtum publice prædi-⸗
care: & eius uulgare in populis maieſtatem: quem poſt paululum flagellatum uiſuri ſint: & cruci/
fixum: & multa pati a ſenioribus & ſcribis & principibus ſacerdotum. Et tunc leſus multa pa-
titur ab his:qui rurſum ſibi crucifigunt filium dei: & cum ſeniores putentur in eccleſia & principes
ſacerdotum ſimplicem ſequentes litteram: occidunt filium dei qui totus ſentitur in ſpiritu.
Et aſſumens eum Petrus cepit increpare illum dicens: Abſit a te domine: non erit tibi
hoc.Qui conuerſus dixit Petro. Nade poſt me ſathana:ſcandalum es mihi:quia non ſapis
ea que dei ſunt:ſed ea que hominum. l
CSæpe diximus nimii ardoris amorniſq; qmaximi fuiſſe Petrum in dominum ſaluatorem: Quia
ergo poſt confeſſionem ſuam: qua dixerat: tu es chriſtus filius dei uiui: & præmium ſaluatoris
quod audierat: Beatus es Symon Bariona: quia caro & ſanguis non reuelauit tibi: ſed pater meus
qui in cælis eſt: repente audit a domino: opportere ſe ire Hieroſolimam: ibiq; multa pati a ſeniori
bus & ſcribis & principibus ſacerdotum: & occidi: & tertia die reſurgere: Non uult deſtrui con/-
feſſionem ſuam:nec putat fieri poſſe: ut filius dei occidatur: aſſumitq; eum in affectum ſuum: uel
ſeparatim ducit: ne præſentibus cæteris condiſcipulis magiſtrum uideatur arguere: & cœpit
increpare illum amantis affectu dicens. Abſit a te domine: Velut melius habetur in græeaco
Hoc eſt propitius ſis tibi domine: non erit hoc. Non poteſt ſfieri: nec
recipiunt aures meæ ut dei filius occidendus ſit: ad quem dominus cõuerſus ait. VYade retro me ſa
thana: ſcandalum mihi es. Sathanas interprætatur aduerſarius: ſiue contrarius: quia contraria in
quit loquæris uoluntati meæ: debes aduerſarius appellari. Multi putant ꝙ non betrus corre--
ptus ſit: ſed aduerſarius ſpiritus: qui hæc dicere apoſtolũ ſuggerebat. Sed mihi hic error apo/
ſtolicus de pietatis affectu ueniens nunquam incentiuum diaboli uidebitur. Vade retro me ſa-
thana. Diabolo dicitut uade retro. Petrus audit. Vade retro me. Hoc eſt ſequære ſententiam meam:
quia non ſapis ea quæ dei ſunt: ſed quæ hominum. Meæ uoluntatis eſt & patris cuius ueni facere
uoluntatem: ut pro homitum ſalute moriar tu tuam tantum conſiderans uoluntatem: non uis
granum tritici in terra cadere: ut multos fructus afferat: Prudens lector inquirat quomodo poſt
tantam beatitudinem: beatus es Symon Bariona: & tu es Petrus & ſuper hanc petram edificabo ec/
cleſiam meam. & portæ inferi non præualebunt aduerſus eam: & tibi dabo claues regni cælorum.
& quod ligaueris uel ſolueris ſupe? terram erit ligatum: uel ſolutum in cælo. Nunc audiat: uade
retro me ſathana: ſcandalum mihi es. Aut quæ ſit tam repentina conuerſio: ut poſt tanta præ/

mia: ſathanas appelletur. Sed ſi conſideret qui hoc quærit: petro illam benedictionem & beatitu-

dinem ac poteſtatem: & edificationem ſuper eum eccleſiæ in futuro promiſſam: non in præſenti
datam intelliget. Ediſicabo inquit ſuper te eccleſiam meam: & portæ inferi non præualebunt ad-
uerſus eam: & dabo tibi claues regni cælorum. Quæ ſi ſtatim dediſſet ei: nunquam in eo praue cõ
CXTunc Jeſus dixit diſcipulis ſuis: Si quis vult poſt me venire abneget ſemetipſum ⁊ tollat
crucem ſnam ? ſequatur me. Etreliuuauu.—.

–

CQui deponit ueterem hominem cum operibus ſuis: & denegat ſemetipſum dicens: uiuo auteʒ

non ego: uiuit uero in me chriſtus:tollitq; crucem ſuam & mundo crucifigitur:cui autem mundus
CAut quam dabit homo commutationem pꝛo animaaaa.—e
CCPro iſrahel datur cummutatio ægyptus & ethiopia: & ſane pro anima humana illa ſola eſt rettibu
tio: quam pſalmiſta canit. Quid retribuam domino pro omnibus quæ retribuit mihit calicem ſa

C Filius

lutaris accipiam: & nomen domini inuocabo.

ho

i
men
noli,
⸗
l

l
ti
w/
o/
l,
ter
l

eo
un.
ce
iw⸗
i

l
4
6

b

Super Oʒatheum. c. xvi

CFuüulius enim hominis venturus eſt in gloꝛia patris ſui cum angelis ſuis:⁊ tũc reddet vnicuiqʒ
ſecundum opus eius.
Petrus ad prædicationem dominicæ mortis ſcandalizatus ſententia domini fuerat increpatus:
prouocati diſcipuli: ut abnegarent ſe & tollerent crucem ſuam: & morientium animo ſequerentur
magiſtrum. Grandis terror audientium: & qui poſſit principe apoſtoloruz perterrito: etiã aliis mœ
tum iniicere: idcirco triſtibus læta ſuccedunt: & dicit.
CEFilius hominis venturus eſt in gloꝛia patris ſui cum angelis ſuis.
CTimes mortem: audi gloriam triumphantis. Vereris crucem: auſculta angelorum miniſteria. Et
tunc reddet unicuiq; ſecundum opera eius. Non eſt diſtinctio: iudæi & ethnici: uiri & mulieris: pau
perum & diuitum: ubi non perſonæ ſed opera conſiderantur.

Amen dico uobis ſunt quidam de hic ſtantibus qui non guſtabunt moꝛtem: donec uideant

ſilium hominis venientem in regno ſuo.
CTerrorem apoſtolorum ſpe medicari uoluerat promiſſorum dicens. Filius hominis uenturus ẽ
in gloria patris ſui cum angelis ſuis. Inſuper auctoritate iudicis addita: & reddet unicuiq; ſecunduʒ
opera ſua. Poterat apoſtolorum tacita cogitatio iſtiuſmodi ſcãdalum ſuſtinere. Occiſionẽ & mor
tem nunc dicis eſſe uenturam. Quod autem promittis te affuturum in gloria patris cum angelorũ
miniſteriis & iudicis poteſtate hoc in dies erit: & in tempora longa diſſertur. Prænides ergo occul
torum cognitor quid poſſent obiicere: præſentem timorem: præſenti compenſat præmio. Quod
enim dicit. Sunt quidam de hic ſtantibus qui non guſtabunt mortem donec uideant filium homi
nis uenientem in regno ſuo: ut qualis eſt poſtea uenturus ob credulitatem ueſtram præſenti tẽpo/
e demonſtretur. ð M
QCAPITVLVM. DECIMVMSEPTIMVM.
VLVLopgſt dies ſex aſſumens Jeſus Petrũ ⁊ Jacobũ ⁊ Joannẽ fratrem eius.
HAE, Quare Petrus & Iacobus & Ioannes in quibuſdam euangeliorum locis ſeparen-
tura cæteris. Aut quid priuilegii habeant extra alios apoſtolos crebro diximus: nunc
W&α quæritur quomodo poſt dies ſex aſſumpſerit eos: & duxerit in montem excelſuʒ: cũ
—Lucas euangeliſta octonarium numerum ponat: ſed facilis reſponſio eſt: quia hic me
(JqJiii ponuntur dies. Ibi primus additur & extremus. Non enim dicitur poſt dies octo
aſſumit Ieſus Petrum & Iacobum & Ioannem ſed die octaua.
CEt ducit illos in montem excelſum ſeoꝛſum.
Dacere ad montana diſcipulos pars regni eſt. Ducuntur ſeorſum: quia mulri uocati: pauci electi.
CEt trãſſiguratus eſt ante eos. Qualis futurus eſt tempo/
re iudicandi: talis apparuit apoſtolis. Quod autem dicit tranſfiguratus eſt ante eos. nemo putet
priſtinam eum formam & faciem perdidiſſe: uel amiſiſſe corporis ueritatem: & aſſumpſiſſe corpus
uel ſpirituale uel aereum: ſed quomodo tranſformatus ſit: euangeliſta demonſtrat dicens.
CSEt reſplẽduit facies eius ſicut ſol:veſtimenta autem eius facta ſunt alba ſicut nix.

CCVbi ſplendor oſtenditur & candor deſcribitur ueſtium: non ſubſtantia tollitur: ſed gloria cõmu/

tatur. Reſplendauit facies eius ſicut ſol. Certe tranſtormatus eſt dominus in eam gloriam qua uentu
rus eſt poſtea in regno ſuo.Tranſformatio ſplendorem addidit: faciem non ſubtraxit. Nam & ueſti
menta mutata ſunt:quæ in tantum fuere candida: ut alius euangeliſta dixerit: qualia fullo ſuper ter
ram non poteſt facere. Quod autem fullo ſuper terram non poteſt facere corporale ẽ: & tactui ſub
iacet & nõ ſpirituale & aereum: quod illudat oculis: & tm in fantaſmate conſpiciatur.
CEt ecce apparuit illis Moyſes ⁊ helias cum eo loquentes. D
CScribis & phariſeis temptantibus ſe: & de cælo ſigna poſcentibus dare noluit: ſed prauam po/
ſtulationem confutauit reſponſione prudenti. Hic uero ur Apoſtolorum augeat ſidem dat ſi-
gnum de cælo. Helia inde deſcendente quo conſcenderat: & Moyſe ab inferis reſurgente: qc
& Achaz per Eſaiam præcipitur: ut petat ſibi ſgnum de excelſo aut in inſerno. Nam quod
dictum eſt apparuit ilſis Moyſes & Helias cum eo loquentes: & in alio refertur euangelio nun/
tiaſſe ei quæ hieroſolymis paſſurus eſſet: lex oſtenditur & prophetæ qui & paſſionem domini
& reſurrectionem crebris uocibus nuntiarunt. sl
CReſpondens autem Petrus dixit ad Jeſum. Domine bonum dſt nos hic eſſe.
Qui ad montana conſcenderat nõ uult ad terrena deſcendere: ſed ſemp in ſublimib pſeuerare.
CSi vis faciamus hic tria tabernacula:tibi vnum Movſi vnum:⁊ Helie vuum.
CErras Petræ ſicut & alius euangeliſta teſtatur: & neſcis quid dicas: noli tria tabernacula quæ-
rere: cum unum ſit tabernaculũ euangelii: in quo lex & prophetæ recapitulandæ ſunt: ſi autem
quæris tria tabernacula: nequaquam ſeruos cum domino conferas: ſed fac tria tabernacula:ĩmo
unum patri & filio & ſpiritui ſancto: ut quorũ eſt una diuinitas: unũ ſit in pectore tuo tabernaculũ.
Aghuc eo loquente ecce nubes lucida obumbꝛauit eos:⁊ vox de nube dicens. Hic eſt ſilius

meus dilectus in quo mihi complacui:ipſum audite.

l

*

CQuia imprudenter interrogauerat: propterea reſponſionem domini non mœxretur: ſed pater re-

Liber t rtius.

ſpondet pro ſilio: ut uerbum domini compleretur: ego teſtimonium non dico pro me:ſed pater ꝗ

me miſit:ipſe pro me dicit teſtimonium. Nubes autem uidetur lucida & obumbrat eos: ut qui car/
nale e frondibus aut tentoriis quærebant tabernaculum: nubis lucidæ operirẽ tur umbraculo: uox
quoq; de cælo patris loquentis auditur: quæ & teſtimonium perhibeat filio: & petrum errore ſubla
to doceat ueritatem: imo per petrum cæteros apoſtolos. Hic eſt ait filius meus dilectus: huic figen/
dum eſt tabernaculum: huic obtemperandum. Hic eſt filius illi ſerui ſunt. Moyſes & helias debent
& ipſi uobiſcum in pœnetralibus cordis ſui domino tabernaculum præparare.
CSt audientes diſcipuli ceciderunt in faciem ſuam ⁊ timuerunt valde.
CTriplicem ob cauſam pauore terrentur: uel quia ſe erraſſe cognouerãt: uel quia nubes lucida ope
ruerat eos: aut quia dei patris uocem loquentis audierant: quia humana fragilitas conſpectum ma
ioris gloriæ ferre non ſuſtinet. Ac toto animo & corpore cõtremiſcẽs ad terram cadet. Quanto ꝗs
ampliora ꝗqſierit: täto magis ad inferiora collabitur: ſi ignorauerit menſuram ſuaʒ.
Et acceſſit Jeſus ⁊ tetigit eos.
CQuia illi iacebant & ſurgere non poterant: ipſe clementer accedit: & tangit eos: ut tacta timorem
fuget: & debilitata membra ſolidentur.
CBixitqʒ eis. Surgite ⁊ nolite timere.
OQuos manu ſanauerat: ſanat ĩperio. Nolite timere. Primũ expellit᷑:ut poſtea doctrina tribuatur:
¶LTeuantes autem oculos ſuos neminem viderunt:niſi ſolum Jeſuʒ.
CRationabiliter poſtquam ſurrexerunt: non uident niſi ſolum l eſum:ne ſi moyſes & helias perſe/-
ueraſſent cum domino: patris uox uideretur incerta: cui potiſſimum daret teſtimonium. Vident er
go leſam ſtantem ablata nube: & moyſen & heliam euanuiſſe: quia poſtquam legis & prophetarũ
umbra diſceſſerit: quæ uelamento ſuo apoſtolos texerat: utrũq; in euangelio repperitur.
CEt deſcendentibus illis deẽ monte pꝛecepit Jeſus dicens:nemim dixeritis viſionem:donec ſi
lius hominis a moꝛtuis reſurgat.
CButuri regni præmeditatio: & gloria triumphantis demonſtrata fuerat in monte: non ergo uult
hoc in populos prædicari: ne & incredibile eſſet pro rei magnitudine: & poſt tantam gloriaʒy apud
rudes animos ſequens crux ſcandalum faceret.
CEt interrogauerunt eum diſcipuli ſui dicentes. Quid ergo ſcribe dicunt:ꝙ heliam opoꝛteat
pꝛimum venire. CNiſi cauſas nouerimus: quare interro/
gauerant diſcipuli ſuper heliæ nomine: ſtulta uidetur & extraordinaria eorum interrogatio. Quid
enim pertiner ad ea quæ ſupra ſcripta ſunt: de heliæ aduentu quærere? Traditio phanſeomum eſt

iuxta malachiam prophetam qui eſt nouiſſimus in. xii: ꝙ helias ueniat ante aduentum ſaluatoris:

& reducat cor patrum ad filios: & filiorum ad patres: & reſtituat omnia in antiquum ſtatum. Eſti-
mant ergo diſcipuli tranſſormationem gloriæ hanc eſſe quam in monte uiderant: & dicunt ſi iam
ueniſti in gloriam: quomodo præcurſor tuus non apparet: maxime quia heliam uideant receſiſſe.
Quãdo aũt adiiciũt: ſcribæ dicũt: ꝙ heliam oporteat primũ uenire:primũ dicẽdo oſtendunt ꝙ niſi
helias uenerit: non ſit ſecundum ſcripturas ſaluatoris aduentus. ð
CAlt ule reſpondens ait eis:helias quidem venturus eſt ⁊ reſtituet omnia. Dico autem vobis
quia helias iam venit. Et reliqua. 1 0 ê
CIpſe qui uenturus eſt in ſecundo ſaluatoris aduentu iuxta corporis fidem: nunc per Ioannem ue-
nit in uirtute & ſpiritu. èl
CScd non cognouerunt eum:feceruntqʒ ei quecũqʒ voluerunt.
CNHoc eſt ſpreuerunt & decolauerunt eum. l
Sic ⁊ ſilius hominis paſſurus eſt ab eis. .

Quæritur autem cum herodes & herodias Ioannem interfecerunt: quomodo ĩpſi leſum quoq

cruciſixiſſe dicantur: cum legamus euma ſcribis & phariſeis interfectum. Et breuiter reſpondendũ
quod & in Ioannis nece phariſeorum factio conſenſent: & in occiſionem domini herodes iũᷣxerit
uoluntatem ſuam: qui illuſum atq; deſpectum remiſerit ad pillarum ut crucifigeret euz.
Bomine miſerere ſilii mei qꝛ lunaticus eſt:æ male patitur:nam ſepe cadit in ignem: ⁊ crebꝛo
in aqua:⁊ obtuli eum diſcipulis tuis:⁊ non potuerunt curareeunn.

CQuam ob cauſam demon obſeruãs lunæ curſum corripiat homines: & per creaturas ĩfamare ſtu
deat creatorem ſupradiximus. Mihi autem uidetur iuxta tropologiam lunaticus eſſe: qui per hora/

rum momenta mutatur ad uitia nec perſiſtit ĩcœpto: ſed creſcit atq; decreſcit:& nunc in ignem fer⸗/
tur quo adulterantium corda ſuccenia ſunt: nunc in aquas quæ non ualent extinguere charitateʒs.
Qch autem dicit obtuli eum diſcipulis tuis & non potuerunt curare eum. Latenter accuſat apo/-
ſtolos:cum impoſſibilitas curandi interdum non ad imbecilitatem curantium: ſed ad eorum qui
curandi ſunt fidem referatur: dicente domino: fiat tibi ſecundum fidem tam.
CNRñdẽs Jeſus ait ei.Generatio ĩcredula ⁊ puerſa quouſqʒ ero vobiſcũ:vſqʒquo patiar vos:
CNon quo tædio ſuperatus ſit: & manſuetus ac mitis: qui non aperuit ſicut agnus coram tondente
os ſuum in uerba furoris erumpat:ſed quo in ſimilitudinem mœdici ſi egrotum uideat contra ſua
præcepta

—

— — —

——— — — —

—

—

e
,
r
lblr
en⸗
en

e⸗

l

i

per Matheum. c. xvii.

præcepta ſe gerere dicat: uſqquo accedam ad domum tuam: quouſq; artis perdam induſttiam: me
aliud iubente: & te aliud perpetrante. Intantum autem non eſt iratus homini ſed uitio. Et per unuzʒ
hominem iudæos arguit infidelitatis: ut ſtatim intulerit: afferte eum huc ad me.
CEt increpuit eum Jeſus:⁊ exut ab eo demonium.
Non ille qui patiebatur: ſed demon debuit increpari. Siue increpuit puerum: & exiit ab eo demõ.
quia propter peccata ſua a demone fuerat oppræſſus.
CEt dixerunt quare nos nõ potuimꝰ cijcere illũ: Qui dixit illis. ꝛopter incredulitatẽ veſtrã.
CHoc eſt quod in alio loco dicit. Quæcũq; in nomine meo petieritis credentes accipietis. Ergo
quotiens non accipimus: non præſtantis eſt impoſſibilitas: ſed culpa depræcantuum.

Si habueritis ſidem vt granũ ſinapis:⁊ dicetis mõti huic tranſi hinc? tranſibit.

Putant aliqui fidem grano ſinapis comparatam paruam dici:quo regnum cælorum grano ſina-

pis conferatur: cum apoſtolus dicat: & ſi toram fidem habuero: ita ut montes tranſferam. Ergo ma/
gna eſt fides quæ grano ſinapis coequatur. Montis tranſlatio non eius ſignificatur: quem oculis car
nis aſpicinius:ſed illius qui a domino tranſſatus fuerat ex lunatico. Quod enim ait. Dicetis monti
huic: tranſi hinc & tranſibit de demone intelligitur. Ex quo ſtultitiæ coarguendi ſunt qui conten/

dunt apoſtolos omneſq; credentes paruam quidem habuiſſe fidem: quia nullus eorum mõtes tra-

ſtulerit. Neq; enim tantum prodeſt montis de alio in alium locum tranſlatio: & uana ſignorum
quærenda oſtentatio: quantum in humilitatem omnium: iſte mons tranſſerendus eſt: qui per pro/
phetam dicitur corrumpere omnem terram. “
CBoc autem genus non eijcitur niſi per oꝛationem ⁊ ieiunium.
CDum docet quomodo nequiſſimus demon poſſit expelli: omnes inſtituit ad uitam.

CZmonnerſantibus autem eis in galilea dixit illis Jeſus. Filins hominis tradendus eſt in ma⸗

nus bominum:⁊ occident eum:⁊ tertia die reſurget.Et còtriſtati ſũt vehementer.

CSemper proſperis miſcet triſtia: ut cum repente uenerint non terreant apoſtolos: ſed a præamo

ditatis ferantur animis. Si enim contriſtat eos ꝙ occidendus eſt: debet lætificare ꝙ die teruo ſurre/
cturus. Porro ꝙ contriſtantur uehementer non de inſidelitate uenit. Alioquin ſcierant & Petrum
eſſe correptum? quare non ſaperet ea quæ dei ſunt: ſed quæ hominum. uerum quia pro dilectiõe
magiſtri nihil de eo ſiniſtrum & humile patiũtur audire. äl
CEt cum veniſſent capharnaum:acceſiſerunt qui didragma accipiebant ad petrum:⁊ dixerunt
magiſter veſter non ſoluit didragma. Ait eis: etiam. Et reliqua.
CPoſt auguſtum cæſarem iudæa facta tributatia & omnes cenſi capite ferebantur. Vnde & ioſeph
cum maria cognata ſua profeſſus eſt in bethleem. Rurſum quoniam nutritus erat in nazareth: qd ẽ
oppidum galileæ capharnaum urbi ſubiacens: repoſcitur tributum: & pro ſignorum magnitudine
hi qui exigebant non audent ipſum repetere: ſed diſcipulum conueniunt. Siue malitioſe interro-/
gant: utrum reddat tributa an contradicat cæſaris uoluntati. Iuxta quod in aho loco legimus: licet
tributa cæſari ſoluere an non. ”M è.MẽMM
CEt cum intraſſet domum pꝛeuenit eum Jeſus dicens. CQui didragma exigebãt: ſeorſũ

40

li: ad poſtulationẽ tributi: cũ uideant eum noſſe quæ abſente ſe geſta ſunt.

cõuenerãt petrü. Cũq; iĩtraſſet domũ. Anteq petrus ſuggerat iterrogat ds: ne icãdalizentur diſcipu

CQAuid tibi videtur ſimon:reges terre a ꝗbꝰaccipiunt tributũ vel cenſum a ſiliis ſuis an ab alie

nis: Et ille dixit:ab alienis.Bixit illi Jeſus.Ergo liberi ſunt filii. L ”
CTDominus noſter & ſecundum carnem & ſecundum ſpiritum filius regis erat: uel ex dauid ſtirpe
generatus uel omnipotentis uerbum patris. Ergo tributa quaſi regum ſilius non debebat: ſed ꝗ hu
militatem carnis aſſumpſerat: debuit adimplere omnem iuſtitim. Noſq; infœ lices qui chriſti cen-
ſemur noĩe: & nihil dignũ tanta facimus maieſtate. Illep nobis & crucẽ ſuſtinuit: & tributa reddidit
nos ꝓ illiꝰhonore tribura nõ reddimꝰ: & qᷓſi filii regis a uectigalibꝰ ĩmunes ſumus. S
Cadge ad mare ⁊ mitte hamum? eum piſcem qui pꝛimus aſcenderit:tolle:⁊ aperto oꝛe eius:in
uenies ſtaterem:illum ſumens da eis pꝛo me ?⁊ te. JMV
CQuid primum mirer in hoc loco neſcio utrum præſcientiam an magnitudinem ſaluatoris.
Præſcientiam ꝙ nouerat piſcem habere in ore ſtaterem: & ꝙ primus ipſe capiendus eſſet. Magmitu
dinem atq; uirtutem: ſi ad uerbum eius ſtatim ſtater in ore piſcis creatus eſt: & quod futurum erat
ipſe loquendo fecerit. Videtur autem mihi ſecundum myfſticos intellectus iſte eſſe piſcis qui primꝰ

captus eſt:qui in profundo maris erat: & in ſalſis amariſq; gurgitibus morabatur: ut per ſecundum

adam liberaretur primus adam: & id quod in ore eius: hoc eſt in confeſſione fuerat inuentum: pro
petro & domino redderetur. Et pulchre idipſum quidem datur pretium: ſed diuiſum eſt: quia pro
petro quaſi peccatore pretium reddebatur. Dominus autem noſter peccata non fecerat: nec dolus
inuentus eſt in ore eius. Stater dicitur qui duo habet didragma: ut oſtenderetur ſimilitudo camis:
dum eodem & ſeruus & dominus pretio liberantur. Sed & ſimpliciter intellectus ædificat audito/

rem: dum tantæ dominus fuerit paupertatis: ut unde tributa pro ſe & apoſtolo redderet: non ha-

buerit: ꝙ ſi ꝗs obiicere uoluerit: & quo iudas ĩ loculis portabat pecuniã:reſpondebimꝰ:rẽ paupetũ

Liber tertius.

in uſus ſuos conuertere nefas putauit: nobiſq; idem tribuit exemplum.
CAPITVLVM. DECIMVMOCTAVVM. .
Milla hoꝛa. Acceſſerunt diſcipuli ad Jeſum dicentes. Quis putas maioꝛ eſt in

uandum eſt. Cauſæ quærendæ ſunt ſingulorum domini dictorum atq; factorũ. Poſt
inuentum ſtaterem poſt tributa reddita: quid ſibi uult apoſtolorum repentina iter-
rogatio? I nilla hora acceſſerunt diſcipuli ad leſum dicentes. Quis putas maior eſt
W in regno cælorum: Quia uiderant pro petro & domino idem tributum redditum:
ex equalitate pretii arbitrati ſunt petrum omnibus apoſtolis eſſe prælatum: qui in redditione tribu
ti domino fuerat comparatus: ideo interrogant quis maior ſit in regno cælorũ? Videnſq; leſus co/
gitationes eoꝑꝶ & cauſas erroris iĩtelligẽs: uult deſiderium gloriæ: huilitatis cõtentiõe ſanare.
CEt.aduocans Jeſus paruulum ſtatuit eum in medio eoꝛum.
Vel ſimꝑliciter quemlibet paruulum: ut ætatem quæreret: & ſimilitudinem innocentiæ demon-
ſtraret: uel certe paruulum ſtatuit in medio eorum: ſeipſum qui non miniſtrari. ſed miniſtrare ue-
nerat: ut eis humilitatis tribueret exemplum. Alii paruulum interprætantur ſpiritum ſanctum: quẽ
poſuerit in cordibus diſcipulorum: ut ſuperbiã in humilitatem mutaret.
Amen dico vobis niſi cõuerſi fueritis:⁊ efficiamini ſicut paruuli nõ itrabitis ĩ regnũ celoꝛũ.
CNon præcipitur apoſtolis ut ætatem habeant paruulorum:ſed innocentiam: Vt quod illi per an
nos poſſident:hi poſſideant per induſtriam: & malitja non ſapientia paruuli ſint.
CAuicũqʒ ergo humiliauerit ſe ſicut paruulus iſte:hic eſt maioꝛ in regno celorum.
Sicut iſte paruulus: cuius uobis exemplum tribuo:non perſeuerat in iracundia: non leſus memi⸗
nit: non uidens pulchram mulierem delectatur: non aliud cogitat & aliud loquitur: ſic & uos niſi
talem habueritis innocentiam: & animi puritatem non poteritis regna cæloruz intrare. Siue aliter.
Quicũq; humiliauerit ſe ſicut paruulus iſte: hic eſt maior in regno cæloruzʒ. Qui imitatus fuerit me:
ut tm̃ ſe deiciat: qtũ ego deieci: formã ſerui accipiẽs: hic ĩtrabit in regnum cæloruʒ.
CEt qui ſuſceperit vnum paruulum talem in nomine meo me ſi uſcipit.
Qui talis fuerit ut chriſti imitetur humilitatem & innocentiam:in eo chriſtus ſ oſcipitur. Et pru-
denter ne cum delatum fuerit apoſtolis: ſe putent honoratos adiecit: non illos ſui mœrito: ſed ma/
giſtri honore ſuſcipiendos.
CAui autem ſcandalizanerit vnum de puſillis iſtis.
Nota ꝙ qui ſcandalizatur paruulus eſt: maiores enim ſcandala non recipiunt.
Exvedit ei vt ſuſpẽdat᷑ molla aſinaria in collo eins:: demergatur in pꝛofundum maris.
Quãquã hæc generalis poſſit eſſe ſententia aduerſus omnes qui aliquem ſcandalizant: tamen iu
xta conſequentiam ſermonis etiam contra apoſtolos dictum intelli gi poteſt: qui interrogando ꝗs
maior eſſet in regno cælorum: uidebantur inter ſe de dignitate contendere: & ſi in hoc uitio per
manſiſſent: poterant eos quos ad fidem uocabant:per ſuum ſcandalum perdere: dum apoſtolos ui
derent inter ſe de honore pugnare. Quod autem dixit. Expedit ei ut ſuſpendatur molla aſinana in
collo eius. Secundum ritum prouintiæ loquitur: maiorum criminumiſta apud ueteres iudæos
poœna fuerit: ut in profundum ligato ſaxo demergerentur. Expedit autem ei: quia multo melius eſt
pro culpa breuem recipere pœnam: quam æternis ſeruari cruciatibus. Non enim uindicabit
dominus bis in idipſum.
CAbe mundo a ſcandalis. Meceſſe eſt vt veniant ſcandala. Nerumtamen vhe homini per
quem ſcandalum venit. Non ꝙ neceſſe ſit uenire ſcandala. Alioquin ſine culpa eſſent
qui ſcandalum faciunt: ſed cum nesſſe ſit in iſto mundo fieri ſcandala: unuſquiſq; ſuo uitio ſcanda
liꝰ patet: ſimulq; p generalẽ ſnĩam percutitur iudas ꝗproditioni animum præparauerat.
CSi autem manus tua vel pestuus ſcãdalizat te:abſcinde eũ ⁊ pꝛoice abs te. Et reliqua.
Neceſſe eſt quidem uenire ſcandala. Vhe tamen ei eſt homini:qui quod neceſſe eſt ut fiat in mun
do:uitio ſuo facit ut pet ſe fiat. Igitur omnis truncatur affectus: & uniuerſa propiquitas amputatur:
ne per occaſionem pietatis unuſquiſq; credentium ſcandalis pateat. Si inquit ita eſt: quis tibi con/
iunctus: ut manus: pes: oculus: e eſt utilis atq; ſollicitus: & acutus ad perſpiciendum. Scandalum au
tem tibi facit:& propter diſſonantiam morum te pertrahit in gehennam. Melius eſt ut & propin/
quitate eius: & emolumentis carnalibus careas: quã dum uis lucrifacere cognatos: & neceſſarios:
cauſas habeas ruinarum: Itaq; non frater: non uxor: non filii: non amici: non omnis affectus
dai nos excludere poteſt a regno cælorum: amori domini præponatur. Nonit unuſquiſq; cre-
entium: quid ſibi noceat: uel in quo ſollicitetur animus ac ſepe tentetur. Melius eſt uitam ſo-
litariam ducere: quã ob uitæ præſentis neceſſaria: æternam uitam perdere.
Eigete ne contennatis vnum ex puſillis iſtis. Dico enim vobis: quia angeli eoꝛum ſem/
per uident faciem patris mei qui in celis eſt.
¶ Supra dixerat per manum & pedem & oculum: omnes propinquitates & neceſſitudines quæ ſca
dalum facere poſſunt amputandas: auſteritatem itaq; ſententiæ: ſubiecto præcepto tecbern dicẽs:
uidete ne

regno celorum. CQuod ſepe monui etiam nunc obſer/

i.

ni⸗
nil
el,

ni
e⸗
l

0
bi

n

4

¶ Heret ſibi ſermo dominicus: & in modum funiculi triplicis rumpi

BGuper Matheum. c. xviii.

uidete ne contemnatis unum ex puſillis iſtis. Sic inquit præcipio ſeuenitatem ut cõmixtim clemen
tiam doceam: quantum in uobis eſt: nolite contemnere: ſuper ueſtram ſalutem etiam illorum quæ
rite ſanitatem. Sinautem perſeuerantes in peccatis uidenitis & uitiis ſetuientes: melius eſt ſolos ſal-
uos fieri: quam perire cum pluribus. Quia angeli eorum in cælis uident ſemper faciem patris. Ma-
gna dignitas animarum: ut unaq;;d habeat ab ortu natiuitatis ĩ cuſtodiam ſui angelum delegatuz.
Vnde legimus in apochalypſi loannis. Angelo epheſi: tiatiræ: & angelo philadelphiæ: & angelo
quatuor reliquarum eccleſiarum ſcribe hæc. Apoſtolus quoq; præcipit uelari capita in eccleſis fœ-
minarum propter angelos.
CQuid vobis nidetur ſi fuerint alicui centum oues:⁊ erraucrit vna cx eis:nonne relinquit no⸗
nagintanouem in montibus:⁊ vadit querere eam que errauit⸗:
CConſequenter ad clementiam prouocat qui præmiſerat dicens. Videte ne contemnatis unuʒ ex
puſillis iſtis.Et ſubiungit parabolam nonaginta nouem ouium in montibus relictarum: & unius
errãtis: quam paſtor bonus quia propter nimiam infirmitateʒ ambulare non poterat humeris ſuis
ad reliquum gregem reportaret. Quidam putant iſtum eſſe paſtorem qui cum in forma dei eſſZ nõ
rapinam rbitratus eſt ſe eſſe equalem deo: ſed exinaniuit ſe: ſormam ſerui accipiens: factus obediẽs
patri uſq; ad mortem: mortem autem crucis: & ob id ad terrena deſcenderit: ut ſaluam faceret unaʒ
ouiculam: quæ perierat: hoc eſt humanum genus. Alii uero nonagintanouem ouibus: uſtoruʒ pu-
tant numerum intelligi: & in una ouicula peccatorum: ſecundum ꝙ in alio loco dixerat: non ueni
iuſtos uocare: ſed peccatores:ꝛnon enim opus habent ſani medico: ſed hi qui ſe male hñt. Iſta para-
bola ĩ euãgelio ſecũdũ lucã cũ aliis duabꝰparabolis decẽ dragmaꝶ & duoꝶ filiorũ ſcripta eſt.
CSic nont᷑ volũtas ante patrẽ veſtrũ ꝗ in ccelis cẽ:vt pereat vnꝰ de puſillis iſtis.

CRefert ad ſuperius propoſitum de quo dixerat: uidete ne contẽnatis unum ex pufillis iſtis: & do-

cet idcirco parabolam poſitam ut puſilli non contẽénantur. In eo autem ꝙ dicit non eſt uolutas an
te patrem ueſtrum ut pereat de puſũllis iſtis: quotiens aliquis perierit de puſillis iſtis: oſtẽditur ꝙ nõ
uoluntate patris perierit.
Si aũt peccauerit in te frater tuus:vade ⁊ coꝛꝛipe eũ inter te ⁊ ipſum ſolum. Et reliqug.
CSi peccauerit in nos frater noſter: & in qualibet cauſa nos leſerit:dimittendi habemus poteſtatẽ:
ĩmo neceſſitatem:quia præcipitur ut debitoribus noſtris debita di mittamus. Si autem in deum s
peccauerit: non eſt noſtri arbitrii. Dicit enim ſcriptura diuina. Si peccauerit homo in hominem ro/
gabit pro eo ſacerdos. Si autem in deum peccauerit: quis rogabit pro eo? Nos econtrario: in dei m-
iuria benigni ſumus: in noſtris contumeſis exercemus odia. Corripiendus eſt autem frater ſeorſuʒ
Ne ſi ſemel pudorem ac uerecundiam amiſerit:remaneat in peccato.Et ſiquidem audierit: lucrifa/
ciamus animam eius: & per alteñus ſalurem: nobis quoq; acquiritur ſalus. Sinautem audire nolue-
rit: adhibeatur frater. Quod ſi nec illum audierit: adhibeatur & tertius: uel corrigendi ſtudio uel cõ
ueniendi ſub teſtibus. Porro ſi nec illos audire uoluerit. Tunc multis dicendum eſt: ut deteſtationi
eum habeant: & qui non potuit pudore ſaluari: ſaluetur opprobriis. Quando autem dicitur. Sit tibi
ſicut ethnicus & publicanus. Oſtenditur maioris eſſe deteſtationis. qui ſub nomine fidelis agat opa
ĩſideliũ: ꝗᷓ hi ꝗq apte gẽtiles ſũt. Publicani enĩ uocãtur:ſecũdũ tropologiã:qui ſæculi ſectãtur lucra:
exigũt uectigalia per negatiões & fraudes: ac furta ſcelerataq; periuria.

—

¶Amen dico vobis:quecũqʒ alligaueritis ſuper terram:erũt ligata ⁊ ĩ cclo.Et quecũq; ſolueri

tis ſuper terram erunt ſoluta ⁊ in celo. MD
¶Quia dixerat:ſi autem eccleſiam non audierit:ſit tibi ſicut ethnicus & publicanus. Et poterat con-
temptoris fratris hæc occulta eſſe reſponſio: uel tacita cogitatio: ſi me deſpicis: & ego te deſpicio: ſi
me condẽnas:& mea ſnia cõdẽnaris.Ptãtẽ tribuit apoſtolis:ut ſciãt q a talibꝰcõdẽnãtur:humanam
ſnĩam diuina ſnĩia roborari. Et quodcũq; ligatũ fuerit ĩ terra:ligari pariter & in colo.
CIterum dico vobis:quia ſi duo ex vobis conſenſerint ſuper terram:de omni re quaàcũqʒ pe/
tierint:fiet illis a patre meo qui in celis eſt:vbi enim ſunt duo vel tres cõgregati in nomine meo
ibi ſum in medio eoꝛum. 1. Omnis ſupra ſermo nos ad concordiam prouo
carat. Igitur & præmium pollicetur: ut ſollicitius feſtinemus ad pacem: cum ſe dicat inter duos &
tres medium fore. Iuxta illud exemplum tyranni qui duos amicos captos: cum unus ad uiſendam
muatrem reuertiſſet: & amicum pro ſe uadem dediſſet:ſic probare uoluit ut uno tento:alterum dimi t
teret.Cũq; reuertiſſet ad condictam diem: admirans amborum fidem: rogauit ut ſe haberent tertiũ.
Poſſumus hoc ſpiritualiter unellinerc. hοα ubi ſpiritus & anima corpuſq; conſenſerint: & non
inter ſe bellum diuerſarum habuerint uoluntatum: carne concupiſcente aduerſus ſpiritum: & ſpiri
tu aduerſus carnẽ: de omni re quam petierint: impetrant a patre. Nulliq; dubium quin bonarum
rerum poſtulatio ſit: ubi corpus ea uult habere quæ ſpiritus:.
CTunc accedens petrus ad eum dixit.Domine quotiens peccauerit in me frater meus:dimit
tam ei vſq; ſepties? Et reliqua.

non poteſt. Supra dixerat: ui-
dete ne contemnatis unum ex puſillis iſtis: & adieceratiſi peccauerit in te frater tuus:uade & corripe

Liber tertius.

eum inter te & ipſum ſolum. Et præmium repromiſerat dicens. Si duo ex uobis conſenſerint ſuper
terram: de omni re impetrabunt quam petierint. Et ego ero in medio eorum. Prouocatus apoſtol?
Petrus interrogat quotiens fratri in ſe peccanti dimittere debeat: & cum interrogatione profert
ſententiam: uſq; ſepties? Cui reſpondit leſus. Non uſq; ſepties: iʒ uſq; ſeptuagiesſepties.i. qᷓdrĩgẽtis
nonagita uicibꝰ: ut totiẽs peccati fratri dimitteret ĩ die: quotiẽs ille peccare non poſſet.
CIdeo aſſimilatum eſt regnum celoꝛum homii regi:qui voluit rationẽ ponere cũ ſeruis ſuis.
Familiare eſt ſyris & maxime palæſtinis ad omnem ſermoneʒz ſuum parabolas iungere: ut quod
per ſimplex præceptum teneri ab auditoribus non poteſt: per ſimilitudinem exemplaq; teneatur.
Præcepit itaq; Petro ſub comparatione regis & domini: & ſerui: qui debitor decem milium talento
rum a domino rogans ueniam impetrauerat: ut ipſe quoq; dimittat conſeruis ſuis minora peccan/
tibus. Si enim ille rex & dominus ſeruo debitori decem milium talentorum: tam facile dimiſit: quã

tomagis ſerui conſeruis ſuis debent minora dimittere? Quod ut maniſeſtius fiat: dicamus ſub exẽ-

plo.Si quis noſtrum cõmiſerit adulterium: homicidium: ſacrilegium: maiora crimina decez miliũ

talentorum rogantibus dimittuntur: ſic & ipſi dimittant minora peccantibus. Sinautem ob factam
contumeliam ſumus implacabiles: & propter amarum uerbum perpetes habeamus diſcòrdias: nõ
ne nobis uidemur recte redigendi in carcerem: & ſub exemplo operis noſtri: hoc agere: ut maiorũ
nobis delictorum uenia non relazgetur? ðèðDUMU
Oblatus eſt ei vnus qui debebat decem milia talenta.
CScio quoſdam iſtum qui debebat decem milia talenta diabolum interprætari: cuius uxorez & ſi-
lios uenundandos perſeuerante illo in malitia: inſipientiam & malas cogitationes intelligi uolũt.
Sicut enim iuſti uxor dicitur ſapientia: ſic uxorem iniuſti & peccatoris appellari ſtultitiã. Sed quo-
modo ei dimittat dominus decẽmilia talenta: & ille nobis conſeruis ſuis centum denarios non di
miſerit: nec eccleſiaſticæ interprætationis eſt: nec a prudentibus uiris recipiendæ.
CSic ⁊ pater meus celeſtis faciet vobis:ſi non remiſeritis vnuſꝗſqʒ fr̃i ſuo de coꝛdibꝰ vẽis.
Formidoloſa ſententia ſi iuxta noſtram mentem ſententia dei flectitur: atq; mutatur. Si parua fra

tribus non dimittimus: magna nobis a deo non dimittentur. Et quia poteſt unuſquiſq; dicere ni-

hil habeo contra eum: ipſe nouit: habet deum iudicem: non mihi curæ eſt: qd uelit agere ego igno
ui ei. Confirmat ſententiam ſuam & omnem ſimulationem fictæ pacis euertit dicens: ſi non remiſe
ritis unuſquiſq; fratri ſuo de cordibus ueſtris.
CAPITVLVM. DECIMVMNONVM.
ETacceſſerunt ad eum phariſei tentantes eum ⁊ dicentes. Si licet homini dimit/
tere vxoꝛem ſuam quacũqʒ de cauſas
A& De galilea uenerant ad iudæam: idcirco phariſeorum ſcribarumq; factio interro-
LAα gat eum: utrum liceat homini dimittere uxorem ſuam qualibet cauſa: & quaſi cornu
W 2 to teneant euʒ ſyllogiſmo: quodcũq; reſponderit captioni pateat. Si dixerit: dimit
um *A& tendä eſſe uxorem qualibet ex cauſa: & ducendas alias: pudicitiæ prædicator: ſibi uide
bitur docere contraria. Si autem reſpondent: non omnem ob cauſam debere dimitti: quaſi ſacrile-
gii reus tenebitur: & aduerfus doctrinam moyſi facere iudicabitur. Igitur domimus ſic reſponſionẽ
temperat:ut decipulam eorum tranſeat: ſcripturam ſanctam adducens in teſtimonium & naturalẽ

legem. Primamq; dei ſententiam ſecundæ opponens: quæ non uoluntate dei: ſed peccantium ne/

ceſſitate conceſſa eſt.
Non legiſtis quia qui fecit ab initio maſculum ⁊ femmam fecit eos.
¶ Hoc in exordio geneſeos ſcriptum eſt. Dicendo autem maſculum & fœminam oſtendit ſecun/
da uitanda coniugia. Non enim ait maſculum & fœminas: quod ex priorum repudio quærebatur
ſed maſculum & fœminam ut unius coniugis conſortia necterentur.
Pꝛopter hoc dimittet homo pairem ⁊ matrem ⁊ adherebit vxoꝛi ſue:non vxoꝛibus:⁊ erunt

duo in carne nna.
ræmium nuptiarum e duabus unam carnem fieri. Caſtitas iuncta ſpiritui: unus efficitur ſpũs.

CAQuos ergo deus coniunxit homo non ſeparet.
Deus coniunxit unam faciendo carnem uiri & ſœminæ: hanc homo non poteſt ſeparare: niſi for

ſitam ſolus deus. Homo ſeparat: quando pp deſideriũ ſecũdæ uxoris:primã dimittit. Deꝰſepat ꝗ &

cõiũxerat: qũ ex cõſẽſu pp ſeruitutẽ dei: eo ꝙ tp̃ᷣs ĩ arto ſit: ſi habemus uxores quaſi nõ habentes.
CBicunt ei illi. Quid ergo moyſes mandauit dari libellũ repudii ⁊ dimittere.
CAperiunt calumniam quam parauerant. Et certe dominus non propriam ſententiam protule-
rat: ſed ueteris hiſtoniæ & mandatorum dei fuerat recordatus.

Et ait illis. Quoniam Moyſes ad duritiam cordis veſtri: permiſit vobis dimitere vxoꝛes

veſtras:ab initio autem non fuit ſic. M
CQuod dicin iſtiuſmodi eſt. Nunquid poteſt deus ſibi eſſe contrarius: ut aliud ante inſſerit. Et ſen-
tentiam ſuam nouo frangat imperio? Non ita ſentiendum eſt. Sed moyſes cum uideret propter
deſiderium ſecundatum coniugum: quæ uel ditiores: uel iuniores: uel pulchriores eſſent: pri-
mas uxores

co
lun
C
flt⸗
65
it!
Die
kion
i
jem
ſe
tip
diu⸗
btii

CG
ſent
Jen
ſobi
dicn

CNR
datn
guit
tur.
Pto
liun
deli
ele⸗
ſtim
lunt

bu
len

Pen

der

fen
eut

is,
oc

10/

di⸗
n

nle

Guper Ozatheum. c. xviiii.

mas uxores interfici: maluit indulgere diſcordiam: quã odia: & homicidia perſeuerare. Simulq;

conſidera ꝙ non dixit duritiam cordis ueſtri permiſit uobis deus: ſed Moyſes: ut iuxta apoſto⸗

lum conſilium ſit hominis: non imperium dei.

Bico autem vobis:quia quicũq; dimiſerit vxoꝛem ſuam niſi ob foꝛmcationem:⁊ aliam duxe

rit.mechatur:⁊ qui dimiſſam duxerit:mechatur.
CSola fornicatio eſt cauſa quæ uxoris uincat affectum: ĩmo cum illa unam carnem in aliam diuiſe
rit: & ſe fornicatione ſeparauerit a marito: non debet teneri: ne uirum quoq; ſub maledicto faciat
Dicente ſcriptura. Qui adulteram tenet:ſtultus & iĩpius eſt. Vbicũq; eſt igitur fornicatio: & fornica
tionis ſuſpitio: libere uxor dimittitur. Et quia poterat accidere: ut aliquis calũniam faceret innocen
ti: & ob ſecundam copulam nuptiarum ueteri crimen impingeret: ſic priorẽ dimittere iubetur uxo
rem: ut ſecundam prima uiuente non. habeat. Quod enim dicit tale eſt. Si non propter libidineʒ:
ſed propter iniuriam dimittis uxorem: quare expertus infœlices priores nuptias nouarum te iĩ mit/
tis periculo. Necnon qua poterat euenire: ut iuxta eandem legem uxor quoq; marito daret repu-
diũ: eadẽ cautela pᷣcipitur: ne ſecũdũ accipiat uirũ. & qa mœretrix: & ꝗᷓ ſemel fuerat adultera: oppro
briũ non timebat:ſecundo præcipitur uiro. ꝙ ſi talẽ duxerit: ſub adulterii ſit crimine.
CBicunt ei diſcipuli.Si ita eſt cauſa hominis cum vxoꝛe:non expedit nubere. Sl
CGraue pondus uxoꝶ eſt: ſi excepta cauſa fornicationis eas dimittere non licet. Quid enim ſi temu
lenta fuerit? Si iracũda? Si malis moribꝰ. Si luxurioſa. Si gulloſa. Si uaga. Si iurgatrix. Si maledica.
Tenenda etit iſtiuſmodi? Volumus:nolumus ſuſtinẽda eſt. Cũ enim eſſemus liberi:uoluntate nos
ſubiecimus ſeruituti. Videntes ergo apoſtoli graue uxorum iugum proferunt motum animi ſui &
dicunt. Si ita eſt cauſa hominis cum uxore non expedit nubere.
CAQui dixit:non omnes capiunt verbum iſtud:ſed quibus datum eſt.
Nemo putet ſub hoc uerbo uel fatum uel fortunam introduci: ꝙ hi ſunt uirgines quibus a deo
datum ſit: aut quos quidam ad hoc caſus adduxerit: ſed his datum eſt: qui petierunt: qui uoluerunt:
qui ut acciperent laborauerũt. Omni enim petenti dabitur: & quærens inueniet: & pulſanti aperie-
tur. Sunt enim eunuchi qui de utero matris ſic nati ſunt: & ſunt eunuchi qui ſeipſos caſtrauerunt
propter regnum cælorum. Qui poteſt capere capiat. Triplex genus eſt eunuchorum: duorum carna
lium & tertii ſpiritualis. Alii ſunt qui de matris utero ſic naſcuntur. Alii quos uel captiuitas faci t: uel
delitiæ matronales. Tertii ſunt qui ſeipſos caſtrauerunt propter regna cælorum. & qui cum poſſint
eſſe uiri: propter chriſtum eunuchi nunt. Iſtis promittitur præmium: ſuperionibus autem quibus ca
ſtimoniæ neceſſitas non uoluntas eſt: nihil omnino deberur. Poſſumus & aliter dicere. Eunuchi
ſunt ex matris utero: qui frigidioris naturæ ſunt: nec libidinem appetentes. Et alii qui ab homini-

bus fiunt: quos aut philoſophi faciunt: aut propter idolorum cultum emoliuntur in fœminas: uel

perſuaſione heretica ſimulant caſtitatem: ut mentiantur religionis ueritatem: ſed nullus eorum cõ/
ſequitur regna cælorum: miſi qui ſe caſtrauerunt propter chriſtum. Vnde infert qui poteſt capere ca
piat: et unuſquiſq; conſideret uires ſuas: utrum poſſit uirginalia: & pudicitiæ implere præcepta.
Per ſe enim caſtitas blanda eſt: & quẽlibet ad ſe alliciens. Sed conſiderandæ ſunt uires: ut qui poteſt

capere capiat. Quaſi hortantis uox domini eſt: & milites ſuos ad pudicitiæ præmium concitantis.

Qui poteſt capere capiat:qui poteſt pugnare pu gnet:ſuperet ac triumphet. õ
CTunc oblati ſunt ei parnuli:ut manus eis imponeret ⁊ oꝛaret:diſcipuli autem ĩcrepabãat eos.
Non quo nollent eis ſaluatoris & manu & uoce benedici. ſed quo necdum habentes pleniſſimã
fidem: putarent eum in ſimilitudinem hominum offerentium importunitate laſſari.
Bimittite paruulos ⁊ nolite eos pꝛohibere nenire ad me:talium eſt enim regnum celoꝛum.
Signifſicanten dixit talium: non iſtorum ut oſtenderet non etatem regnare ſed mores: & his qui ſi

milem haberent innocentiam & ſimplicitatem: præmium repromitti. Apoſtolo quoq; in eandem

ſnĩiam cõgruẽte. Fratres nolite pueri effici ſẽſibus: ſ malitia puuli eſtote:ſẽſu aũt pfecti ſitis.
Et ecce vnꝰaccedẽs:ait illi. Magiſter bone ꝗd boni faciã ut habeam uitã eternã. Et reliqua.

ſte qui interrogat quomodo uitam conſequatur æternam: & adoleſcens & diues eſt: & ſuper/

bus & iuxta alium euangeliſtã non uoto diſcentis ſed tentantis interrogat.
CAuid me interrogas de bono:vnus eſt bonus deus. S
¶Qui magiſtrum uocauerat bonum: & non deum. uel dei filium confeſſus erat:dicit quamuis ſan⸗
ctum hominem comparatione dei non eſſe bonum de quo dicitur. Confitemini domino quonia
bonus. Ne quis autem putet in eo ꝙ bonus deus dicitur: excludi a bonitate filium dei. Legimus in
alio loco:paſtor bonus ponit animam pro ouibus ſuis. Et in propheta: ſpirirum bonumnerraq; bo
nã. Igitur & ſaluator nõ bonitatis teſtimoniũ renuit: ſed magiſtri abſq; deo excluſit errorem.
CEt ait illi. Si vis ad vitam ingredi:ſerua mandata. Bicit ille.Que:? Jeſus autem dixit. Non
homicidium facies. Non adulterabis. Et diliges pꝛoximum tuum ſicut teipſum. Et teliqua.
CAdoleſcentem iſtum tentatorem eſſe: & ex eo probare poſſumus: dicente ſibi domino. Sr uis

ad uitam ingredi: ſerua mandata. Rurſum fraudulenter interrogat quæ ſint illa mandata: quaſi non

ipſe legerit:aut dominus poſſit deo iubere contraria.

L.iber tertius.

Bicit illi adoleſcens. O mnia hec cuſtodiui. Quod adhuc mihi deeſt.
¶ Mentitur adoleſcens. Si enim hoc quod poſitum eſt in mandatis: diliges proximum tuum ſicut
teipſum opere compleſſet: quomodo poſtea audiens: uade & uende quæ habes: & da pauperibus:
triſtis receſſit: quia habebat poſſeſſiones multas. .
Si vts perfectus eſſe:vade vende que habes ⁊ da panperibus:⁊ habebis theſaurum in celo
⁊2 veni ſequere me. In poteſtate noſtra eſt utrum uelimus eſſe perfecti.
Tamen quicũq; perfectus eſſe uoluerit debet uẽdere quæ habet: & non ex parte uendere ſicut ana-
nias ſecit & ſaphira: ſed totum uendere: & cum uendiderit: dare omne pauperibus: & ſibi præpara-
re thefaurum in regno cælorum. Et hoc ad perfectionem non ſufficit niſi poſt contemptas diuitias
ſaluatorem ſequatur.i:relictis malis faciat bona. Facilius enim ſaculus comtemnitur quam uolu-
ptas. Multi diuitias relinquentes dominum ſequuntur. Sequitur autem dominum qui imitator eiꝰ
eſt: & per ueſtigia illius graditur. Qui enim dicit ſe in chriſto credere:debet quomodo ille ambula
uit & ipſe ambulare. (Abiit triſtis.) Erat enim habens poſſeſſiones multas. Hæc eſt triſtitia quæ du/
cit ad mortem: cauſaq; triſtitiæ redditur: quod habuerit multas poſſeſſiones: ideſoſpinas & tri-
bulos quæ ſementem dominicam ſuffocant.
Jeſus autem dixit diſcipulis ſuis. Amen dico vobis:quia diues difficile intrabit in regnum
celoꝛum. Et quomodo abraham iſaac & iacob diuites intrabunt in re

gnum cælorum: & in euan gelio matheus & zacheus diuitiis derelictis domini teſtimonio prædi-

cãtur. Sed conſiderandum ꝙ eo tempore quo intrauerunt: diuites eſſe deſierunt. Tandiu ergo non
intrabunt quãdiu diuites fuerint: & tamen quia diffculter diuitiæ contemnuntur: nõ dixitm poſ/⸗
ſibile eſt diuites intrare in regnum cælorum: ſed difficile. Vbi difficile ponitur: non impoſſibilitas
rætenditur: ſed raritas demonſtratur. èM
Et iterum dico uobis facilius eſt camellum per foꝛamen acus tranſire qᷓ; diuitem intrare in
regnum celoꝛum. Q (ANoc dicto oſtenditur non difficile eſſe ſed im/
poſſibile. Si enim quomodo camellus non poteſt intrare per foramen acus: ſic diues intrare nõ po/
teſt in regna cælorum. Nullus diuitum ſaluus erit. Sed ſi legamus eſaiam quo modo camelli ma/
dian & epha: ueniunt hieruſalem cum donis atq; muneribus. Et qui prius curui erant: & uitiorum
prauitate diſtorti: ingrediantur portas hieruſalem. Videbimus quomodo & iſti camelli: quibus di-
uites comparantur: cum depoſuerint grauem ſarcinam peccatorum: & totius corporis prauitatem:
intrare poſſint per anguſtam & artam uiam quæ ducit ad uitam. Interrogantibus autem diſcipulis
&& admirantibus auſteritatem dicti quis ergo ſaluus fiet? Clementia ſua ſeueritatem ſententiæ tem-
perauit dicens. Quæ apud homines impoſſibilia apud deum poſſibilia ſunt. B
CKTunc reſpondens petrus dixit ei.Ecce nos relinquimus ommia:= ſequnti ſumus te:quid er-
go erit nobis. QCQ¶ Grandis fidutia: petrus piſcator erat:diues non fue
rat: cibos manu & arte quærebat: & tamen loquitur conſidenter: feliquimus omnia. Et quia nõ ſuſ/
fſicit tm relinquære: iungit quod perfectum eſt: & ſequuti ſumus te: Fecimus quod iuſiſti: quid igi/
tur nobis dabis præmii?
¶ Jeſus autem dixit illis. Amen dico vobis ꝙ vos qui ſequuti eſtis me:in regeneratione cum
ſederit ſilins hominis in ſede maieſtatis ſue:ſedebitis ſuper ſedes duodecim indicantes duo-
decim tribus iſrahel. ZG CNon dixit qui reliquiſtis omnia. Hoc
enim & ſocrates fecit philoſophus: & multi alii diuitias contempſerunt: ſed qui ſequuti eſtis me.
Quod proprie apoſtolorum eſt atq; credentium. In regeneratione cũ ſederit filiꝰ hoĩs ĩ ſede maie/
ſtatis ſuæ qn & mortui de corruptione reſurgẽt ĩcorrupti ſedebitis & uos ĩ ſoliis iudicãtiũ: cõdẽnã
tes duodecim tribꝰ iſtahel: quia uobis credentibus illi credere noluerunt.
CEt omnis qui reliquerit domem vel fratres:aut ſoꝛoꝛes:aut matrem:aut patrem:aut vxoꝛeʒ:
aut filios:aut agros:pꝛopter nomen meum:centuplum recipiet:⁊ vitã eternã poſſidebit.Multi
autem erunt pꝛimi nouiſſimi:⁊ nouiſſimi pꝛimi.

CLocus iſte cũ illa ſnĩa cõgruit in qua ſaluator loquitur. Nõ ueni pacẽ mittere ſed gladiũ.Veni enĩ

ſeparare hoĩem a patre ſuo: & matrẽ a filia: & nuꝶ a ſocru: & inimici hominis domeſtici eius. Qui
ergo propter fidẽ xpᷣi & pᷣdicationem euãgelii oẽs affectus cõtempſerint: atq; diuitias & ſæculi uo/
luptates: iſti centuplum accipient & uitam eternam poſſidebunt: ex occaſione huius ſniæ quidã in-
troducut mille annos poſt reſurrectionẽ dicentes: tunc nobis centuplum oĩum rerum quas dimiſi
mus & uitã æternam eſſe reddẽdam. Non intelligentes ꝙ ſi in cæteris di gna ſit repromiſſio: in uxo
tibus appareat turpitudo:ut qui unam pro domino dimiſerit:centum recipiat in futuro. Senſus igi
tur iſte ẽ: ꝗ carnalia ꝓ ſaluatore dimiſerit. ſpũalia recipiet: qᷓ cõparatiõe & mœnto ſui ita erut qᷓſi par
uo nuero cẽtenarius nũerus cõparet᷑. Vnde dicit & apoſtolus: q unã täãtum domũ & unius ꝓuintiæ

——

rarios in uineam ſuam. Conuentione autem facta cum operariis ex denario diurno
miſit eos in vineam ſuam.
CParabola

2 Pharuos agros dimiſerit quaſi mihil hñtes & oĩa poſſidentes. CAPITVLVM. XX.
Innle eſt regnum celoꝛum:homini patri familias:qui exit pꝛimo mane conducere ope

(lt

jan

Pta

ſun

Super Matheum. c. xx.

Parabola iſta ſimilitudo regni cælorum:ex his quæ præmiſſa ſunt in telligitur. Scriptum eſt enim

Ula ante eam. Multi erunt primi nouiſſimi & nouiſſim primi. Non tempore differente domino: ſed fi-
ndn dei. Dicitq; patrem familias primo mane exiſſe: ut conduceret operarios in uineam ſuam: & pretiũ
operis conſtituiſſe denarium. Deinde egreſſum circa horam tertiam uidiſſe alios ſtantes in platea
cch ocioſos: & illis nequaquã denarium: ſed quod iuſtum eſt fuiſſe pollicitum. Sexta quoq; hora & no/
lſcc na feciſſe ſimiliter. Vndecima autem inueniſſe alios ſtantes:qui tota die ocioſi fuerant: & miſiſſe eos
ar in uineam. Cum autem ſero factum eſſet præcepiſſe procuratori ſuo ut a nouiſſimis inciperet redde
Nen re. Hoc eſt ab operariis horæ undecimæ uſq; ad operarios horæ primæ. Omneſq; pariter contra no
iti uiſſimos inuidia concitatos iniquitatem arguiſſe patris familias. Non quo minus acciperent quazʒ
holu⸗ fuerat conſtitutum: ſed ꝙ plus accipere uoluerint his in quibus ſe clementia conductonis effuderat
d . Mihi uidetur primæ horæ eſſe operarios. Samuelem & hieremiam & Baptiſtam Ioannem: qui pnt
brl cum pfſalmiſta dicere: ex utero matris meæ deus meus es tu. Tertiæ uero horæ operarii ſunt: qui a
ed pubertate ſeruire deo cœperunt. Sextæ horæ qui matura ætate ſuſceperunt iugum chriſti. Nonæ:
„ iam declinant ad ſenium. Porro undecimæ: qui ultima ſenectute: & tamen omnes pariter accipiũt
præmium: ſicet diuerſus labor ſit. Sunt qui hanc parabolam aliter diſſerant. Prima hora: uolunt mit
gun ſum eſſe in uineam adam: & reliquos patriarchas uſq; ad Noe.y Tertia ipſum Noe uſq; ad Abrahã &
tax circunciſionem ei datam. Sexta ab Abraham uſq; ad Moyſen: quando lex data eſt. Nona ipſũ moy

ſen & prophetas. Vndecima apoſtolos & gentium populum quibus omnes inuidẽt. Vnde hoc ipʒ

8 intelligens poſt horam iam undecimam: cum eſſet prope ſolis occaſi um: & ad ueſperum. Ioannes
nrh euangeliſta loquitur. Filioli mei nouiſſima hora eſt. Et ſimul conſidera ꝙ iniuſtitiaʒ patris familias
R quam in undecimæ horæ operariis: omnes pariter accuſant: in ſeipſis non intelligunt. Si enim ini-
quus eſt pater familias: non in uno iniquus eſt: ſed in omnibus: quia non ſic laborauit tertiæ horæ
operarius: quomodo ille qui prima hora eſt miſſus in uineam. Similiter & ſextæ operarius: minus
ſen laborat a tertiæ horæ operario. Et nonæ a ſextæ horæ operario. Omnis itaq; retro uocatio gentibꝰ
bkn inuidet: & in euangelii torquetur gratia: unde & ſaluator concludens parabolam.
d CErunt inquit pꝛimi nouiſſimi:⁊ nouiſſimi pꝛimi. .
m CQuod iudæi de capite uertantur in caudam: & nos de cauda mutemur in caput.
vom CAmice non facio tibi iniuriam. Legi in cuiuſdam lIibro:amicũ iſtũ qui incre-
rch patur a patre familias: prime horæ operarium: ꝓthoplaſtũ ĩtelligi: & illos ꝗ illo tpe crediderunt.
Nn CMöõne ex denario cõueniſti mecũu. Denariꝰſigurã regis habet. Recepiſti ergo mer-
nin cedẽ quã tibi promiſerã: hoc eſt imaginẽ & fimilitudmẽ meã: qd quæris amplius? Et non tam ipſe
en, plus accipere ꝗ alium nihil accipere deſiderans quaſi alterius conſortio minuatur præmii mœntũ:
CTolle quod tuum eſt ⁊ vade. .
ilc⸗ lIudæos ĩ lege non gratia ſed ope ſaluatos. Qui enim fecerit eã uiuet in ea. Vnde dicitur ad eum.
unfr ¶ An oculus tuus neqᷓ eſt:quia ego bonus ſum. S
niſß CIdipſum ſonat & ex illa lucet parabola:ubi maior filius minori inuidet & non uult euʒ recipi pœ-
i⸗ nitentem: & patrem accuſat iniuſtitia. Et ut ſciamus hunc eſſe ſenſum quem diximus titulus para⸗
bolæ huius finiſq; conſentiunt. Sic erunt inquit nouiſſimi primi: & pumi nouiſſimi. Multi enizʒ ſũt
n uocati:pauci uero electi. .Mẽ ll
n CCEt aſcendens Jeſus hieroſolymam. Aſſumpſit duodecim diſcipulos:⁊ ait illis Ecce aſcen
dimus hieroſolymam:⁊ fuius hominis tradetur:pꝛincipibus ſacerdotum ⁊ ſcribis:⁊? condẽna/

bunt eum moꝛte:⁊ tradent eum gentibus ad illudendum:⁊ flagellandum:⁊ cruciſigendum: ⁊

nie/ tertia die reſurget. CCrebro hoc ipſum diſcipulis dixerat: ſed
ii qa multis in mediũ diſputatis poterat labi de memoria. Audierãt ꝙ eẽt iturus hieroſolymã: & ſecũ
ducturꝰapoſtolos: ad tẽtationẽ eos parat ne cũ uenerit ꝑſequuti crucis ignominia ſcãdalizétur.
lig⸗ XTuunc acceſſit ad eum mater filioꝛum zebedei cum filiis ſuis:adoꝛans ⁊ petens aliquid ab eo.
un ANnm dirit ei. Quid vis: Ait illi:ic vt ſedeant hi duo ſilii mei:vnus ad dexteram ⁊ alius ad ſi⸗
niſtram in regno tuo. Vnde opinionem regni habet
iei mater filiorum zebedei: ut cum dominus dixerat: filius hominis tradetur principibus ſacerdotum
Eu & ſcribis: & condẽnabunt eum morte: & tradent gentibus ad illudendum & flagellandum & cru-
o⸗ cifigendũ: ut ignominiaʒ paſſionis timentibus diſcipulis nuntiaret: illa gloriam poſtulet triüphan
io⸗ tis. Hac ut reor ex cauſa: quia poſt omnia dixerat dominus: & tertia die reſurget: putauit eum mu⸗-
nii lier poſt reſurrectionem illico regnaturum: & hoc quod in ſecundo aduentu promittitur in primo
no efſſe complendum & auiditate fœminea præſentia cupit: imemor futuroru m. Quod autem interro
igt gat do minus: & illa petente reſpondit: Quid uis?non uenit dei gnorantia: ſed ex eius perſona dici
n tfur qui flagellandus & crucifigendus erat. Quomodo & in emoroiſſa. Quns me tetigit: Et de Ilaza/
tir ro:ubi poſuiſtis eum?In ueteri quoqʒ teſtamento Adam ubi es? Et deſcẽdẽs uidebo ſi iuxta clamo/
rem qui uenit ad me perficiunt: ſinautem non eſt ut ſciam. Poſtulat autem mater filioruʒ zebedei
Ne errore muliebri & pietatis affectu neſciens quid peteret. Nec mirum ſi ita arguatur imperitiæ cum
ſo. Petro dicatur: quando tria uult facere tabernacula neſciens quid diceret.

Liber tertius.

CReſpondens autem Jeſus dixit. Neſcitis quid petatis.
Mater poſtulat: & dñs diſcipulis loquitur: intelligẽs pces eiꝰex filioꝶ deſcendere uoluntate.
CPoteſtis bibere calicem quem ego bibuurus ſum:
C Calicem in ſcripturis diuinis paſſionem intelligimus. Pater ſi poſſibile eſt tranſeat a me calix iſte.
& in pſalmo. Quid retribuã dño ꝓ oĩbus quæ retribuit mihi:calicẽ ſa.ac.& no.domini inuocabo.
Statimqʒ infert quis iſte ſit caljx.Prætioſa in conſpectu domini mors ſanctorum eius.

Ait illis:calicem quidem meum bibetis:ſedere autem ad dexteram meam ⁊ ſiniſtram nõ eſt

meum dare uobis:ſed quibus paratum eſt a patre meo.
CQuæritur quomodo calicem martyrii filii zebedei Iacobus uidelicet & Ioannes bibennt:cũ ſcri/

ptura narret Iacobum tantũ apoſtolum ab herode capite truncatum. Ioannes autem propria mor-

te uitam finierit. Sed ſi legamus eccleſiaſticas hiſtorias in quibus fertur: ꝙ & ipſe propter martyriũ
ſit miſſus in feruentis olei dolium & inde ad ſuſcipiendam coronam chnſti athleta proceſſerit: ſta-
timq; relegatus in pathmos inſula ſit:uidebimus martyrium animo non defuiſſe: & bibiſſe Ioannẽ

calicem conteſſionis: quem & tres pueri in camino ignis biberunt: licet perſequutor non fuderit ſã

guinem. Qd autem dicit ſedere ad dexteram meam & ſiniſtrã non eſt meũ dare uobis: ſed ꝗbꝰ. p.
eſt. a.patre meo. Sic intelligendum eſt. Regnum cælorum non eſt dantis ſed accipientis. Non é enĩ
acceptio perſonarum apud deum: ſed quicũq; talem ſe præbuerit ut regno cælorum dignus fiat: hic
accipiet: quod non perſonæ ſed uitæ paratum eſt. Si itaq; tales eſtis qui conſequamini regnum cæ-

lorum:quod pater meus triumphantibus & uictoribus præparauit: uos quoq; accipietis illud. Alii
de Moyſe & helia dictũ uolũt: quos paulo anñ ĩ mõte cũ eo uiderãt loquẽtes: j̊ mihi nequaꝗᷓ uidef.

I6 eni ſedẽtiũ ĩ regno cæloꝶ uocabula nõ dicũtur ne paucis noĩatis: cæteri putarentur excluſi.
CEt audientes decem indignati ſunt de duobus fratribus.

Decem apoſtoli non indignantur matri hliorum zebedei: nec ad mulieris audaciam refertur po-
ſtulantis: ſed ad filios: ꝙ ignorantes menſuram ſuam immodica cupiditate exarſerunt. Qunbus &

dominus dixerat: neſcitis quid petatis: ſubintelligitur autem: uel ex reſponſione domini: uel ex in-

dignatione apoſtolorum ꝙ filii matrem imiſerint ad grandia poſtulanda.

. — „

¶ Jeſus ãt vocauit eos ad ſe:⁊ ait.Scitis qꝛ pꝛincipes gẽtiũ dominantur eoꝝ. Et reliqua.

¶ Humilis magiſter & mitis: nec cupiditatis imodicæ duos arguit poſtulantes: nec decem reliquos

indignationis increpat: & liuoris: ſed tale ponn exemplum: quod doceat eum maiorem eſſe qui mi

nor fuerit: & illum dominum fieri qui omnium ſeruus ſit. Fruſtra igitur aut illi ĩimoderata quæſie/

rant:aut iſti dolent ſuper maiorum deſiderium: cũ ad ſumitatẽ uirtutũ nõ potẽtia ſed humilitate ue

niatur. Deniq; ſic ꝓponit exẽplum: ut ſi dicta paruipenderent: etubeſcerent ad opera: & dicit.
CSicut filius hominis non venit miniſtrari:ſed miniſtrare.

Nota ꝙ crebro diximus eum qui miniſtrat: appellaii filum hominis. Et dare animam ſuam redẽ

ptionem pro multis. Quando formam ſerui accepit: ut pro mundo ſangumem funderet: non dixit
aĩam ſuã redẽptionẽ dare ꝓ oĩbus:ſed pro multis. Ideſt pro his qui credere uoluerint.

CEt egredientibus illis ab hierico:ſequuta eſt eum turba multa.Et ecce duo ceci ſedentes ſe-

cus uiam audierunt qma Jeſus tranſiret. Et clamauerunt dicentes. Domine miſerere noſtri ſi
li dauid. Turba autem increpabat eos vt tacerent. At illi magis clamabant dicentes. GSomine
miſerere noſtri fili daucdd.
rico qui egredientes & deſcendentes de hieruſalem interficere & uulnerare conſueuerant. Idcirco
dominus uenit hierico cum diſcipulis ſuis: ut liberet uulneratos: & multã turbam ſecum trahat. De-
niq; poſtquam egredi uoluit ab hierico ſequuta eſt eum turba multa. Si manſiſſet in hieroſolymis

& nuquã ad humilia deſcendiſſet: turba uſq; hodie ſederet ĩ tænebris & umbra mortis: Sed & duo

ceci erant iuxta uiam. Cecos appellat qui nec duʒ dicere poterant: in lumine tuo uidebimus lumẽ:

Secus uiam quia uidebantur quidem ſegis habere notitiam: ſed uiam quæ chriſtus eſt ignorabant.

Quos pleriq; phariſeos intelligunt & ſaduceos. Alii uero utrũq; populum & ueteris teſtamenti &
noui: ꝙ alter ſcriptam legem: alter naturalem ſequens. Sine chriſto ceci erant. hi quia per ſe uidere
non poterant: audierant præconia ſaluatoris: & confeſſi ſunt filium dauid. Sinautem uterq; refertur

ad populum iudæorum: hoc ꝙ ſequitur ĩcrepabat eos turba: ſuper ethnicos intelligendũ eſt: quos

apoſtolus monet ne glorientur & ſuperbiant contra radicem ſuam. ſed cum ipſi errore priorum
inſerti fuerint ex oleaſtro in bonam oliuam nequaquam debeant inuidere priorum ſaluti. Mi
ſerere noſtri fili Dauid. Increpantur a turbis & nihilominus non tacent: ſed crebrius ipſum in-
geminant: ut deſiderium ueræ lucis oſtendant.
EStetit Jeſus ⁊ vocauit eos:⁊ ait.
ignorabant: & ſequi non poterant ſaluatorẽ. Multæ foueæ in hierico: multæ rupes: & prærupta in
profundum uergentia:idcirco dominus ſtat: ut uenire poſſint: & uocari iubet ne turbæ prohibeãt:

& interrogat quaſi ignorans quid uelint: ut ex reſponſione cecorum manifeſta debilitas pateat: &

uirtus ex remedio cognoſcatur..
CMWiſertus autem coꝛum Jeſus tetigit oculos eoꝛum:⁊ confeſtim viderunt:⁊ caunn ſuͦt euz.
Tangit

¶NMulti latrones erant in hie-

¶ ICeci erant: quò pergerent

Sy Per Oathe Um. c. .7 . 1.

CTangit oculos: & præſtat artiſex quod natura non dederat. Aut certæ quod debilitas tulerat: do
nat milericordia. Statimq; uiderunt & ſequuti ſunt eum. Qui ante in hierico contracti ſedebant: &
clamare tm̃ nouerant poſtea ſequuntur Ieſlum: non tam pedibus quam uirtutibus.
CAPITVLVYVM. VIGESIMVMPRIMVM
Tecum appꝛopinquaſſent hieroſolymis ⁊ veniſſẽt bethphage ad montem
Noliueti: tunc Jeſus miſit duos diſcipulos ſuos dicens eis. Ate in caſtelluʒ qð
AON contra voſ eſt:æ ſtatim inuemietis aſinam alligatam ⁊ pullum cum ca: ſoluite
7 adducite mihi.Et ſi quis vobis aliquid dixerit: dicite quia dominus his
opus habet:⁊ confeſtim dimittet eos.
Egreditur de hierico turbis eductis inde quamplurimis: & cecis reddita ſa
nitate: appropinquat hieroſolymis: magnis ditatus mercibus: ſalutem creden/
Al tium reddit. Ingredi cupit urbem pacis: & locum uiſionis dei: & arcem ſpecula

torii. Cũq; appropinquaſſent hieroſolymis & ueniſſent bethphage ad domum maxillarum: qui ſa-

cerdotum aiculus erat: & confeſſionis portabat typum: & erat ſitus in mõte oliueti: ubi lumen ſciẽ
tiæ: ubi laborum requies: miſit duos diſcipulos ſuos. & Ideſt ſcientiã
& operam: ut ingrederentur caſtellum. Dixitq; eis. Ite in caſtellum quod contra uos eſt. Contra apo
ſtolos enim erat:nec iugum doctrinarum uolebat accipere. Et ſtatim inquit inuenietis aſinam alli/
gatam:& pullum cum ea:ſoluite & adducite mihi. Alligata etat aſina multis uinculis peccatorum:
pullus quoq; laſciuus:& frenorum impatiens cum matre: ſecundum euangelium Lucæ multos ha-
bebat dominos non uno errori & dogmati ſubditus: & tamen multi domini qui ſibi poteſtatem
illicitam uendicabant uidentes uerum dominum & ſeruos eius ueniſſe: qui ad ſoluẽdũ miſſi fuerãt
non audent reſiſtere. Quæ ſit autem aſina & pullus aſinæ dicemus in ſubditis.
CHoc autem factum eſt vt adimpleretur:quod dictum eſt per pꝛophetam dicentem. Dicite

filie ſyon ecce rex tuus venit tibi manſuetus ſedens ſuper aſinã ⁊ pullũ filium ſubiugalis.

CNHoc in propheta zacharia ſcriptum eſt. De quo plenius ſi uitæ ſpatium fuerit: in ſuo dicetur loco.
Nunc ſtringendum breuiter ꝙ ſecũdum litteram in paruo itineris ſpatio ſuper utrũq; animal ſede
re non quiuerit. Aut enim ſedit aſinæ: & pullus abſq; ſeſſore fuit.aut ſi pullo quod magis competit
uſus eſt ad ſedendum:aſina ducta eſt libera. Ergo cum hiſtoria uel impoſſibilitatem habeat: uel tur
pitudinem ad altiora tranſmittimur: ut aſina iſta quæ ſubiugalis fuit: & edomita & iugum legis tra
xerat: ſinagoga intelligatur. Pullus aſinæ laſciuus & liber: gentium populus: quibus ſederit Ieſus
miſſis ad eos duobus diſcipulis ſuis: uno in circũciſione: & altero in gentes.
CEuntes antem diſcipuli fecerunt ſicut pꝛeceperat eis Jeſus:⁊ adduxerunt aſinam ⁊ pullum:
7 impoſuerunt ſuper eos veſtimenta ſua:⁊ eum deſuper ſedere fecerunt.
CPobulus iſte & aſina quibus apoſtoli ſternunt ueſtimenta ſua: ut leſus mollius ſedeat: ante aduen
tum ſaluatoris nudi erant: multiſq; ſibi in eos dominatum uendicantibus abſq; operimento fri-
gebant. Poſtquã uero ſuſcepere apoſtolicas ueſtes: pulchriores effecti:dominum habuere ſeſſorẽ.
Veſtis autem apoſtolica: uel doctrina uirtutum: uel diſſertio ſcripturarum intelligi poteſt:ſiue eccle
ſiaſticorũ dogmatũ uarietates: qbus niſi aĩa inſtructa fuerit & ornata:ſeſſorẽ hẽre dum nõ mœret.
CPlurima autem turba ſtrauerunt veſtimenta ſua in via.
CVidete differentiam uniuſcuiuſq; perſonæ. Apoſtoli ueſtimenta ſua ſuper aſinum ponunt:
turba quæ uilior eſt ſubſternit pedibus aſini: necubi offendat lapidem. nec calcet ſpinam ne
labatur in foueam.
CAlij autem cedebant ramos de arboꝛibus:⁊ ſternebant in via. MM
De arboribus frugiferis quibus mons oliueti conſitus eſt: cedebant ramos ſternebantq; in uia: ut
praua: recta facerent: & equarent inequalia: quo rectius atq; ſecuAus in corde credentium chriſtꝰ de
monum atq;ʒ uitiorum uictor incederet.
CTurbe autem que pꝛecedebant:⁊ que ſequebantur clamabant dicentes:oſanna ſilio Sauid:
benedictus qui nenturus es in nomine domini:oſanna in excelſis. .
COQuia manileſta eſt hiſtoria:ſpiritualẽ ſeꝗmur ordinẽ diſſerẽdi. Turbæ ꝗ egreſſæ fuerant de hieri
co:& ſequutæ ſunt ſaluatoreʒ & diſcipulos eius:poſtquã pullum aſinæ ſolutum uiderunt: qui ante
ligatus fuerit: & apoſtolorum ueſtibus exornatum: & ſedentem ſuper eum dominum leſum :ſup/
poſuerunt ueſtimenta ſua: & ſtrauerunt uiam ramis arborum. Cumq; opere cuncta feciſſent: uocis
quoq;ʒ tribuunt teſtimonium: & præcedentes atq; ſequentes non in breui atq; ſilenti confeſſione: ſ
clamore pleniſſimo reſonant: oſanna filio Dauid: benedictus qui uenit in nomine domini. Qui ãt
dicit: turbæ quæ præcedebant & quæ ſequæbantur: utrũq; oſtendit populum: & qui ante euange/
lium:& qui poſt euangelium domino crediderunt:conſona Ieſum confeſſionis uoce laudare. Et ſe
cundam ſuperioris parabolæ exemplum diuerſarum horarum operarios: unum fidei accipere præ
mium. Porro quod ſequitur: oſanna filio Dauid: quid ſignifices: & ante annos plurimos i breui epi
ſtola ad Damaſum tunc romanæ urbis epiſcopum dixiſſe me memini: & nunc perſtringam breui-

ter: in centeſimo decimoſeptimo pſalmo: qui manifeſte de aduentu ſaluatoris Krp⸗ eſt: inter
ii

AMiber tertius.

cætera hoc quoq; legimus. Lapidem quem repro. hed. hic factus eſt in caput anguli. A domino fa-
ctum eſt iſtud & eſt mirabile in oculis noſtris. Hæc dies quam fecit dominus exultemus & lætemur
in ea. Statimq; iungitur. O domine ſaluum me fac. O domine bene proſperare: benedictus qui nẽ-
turus es in nomine domini: benediximns uobis de domo domini & cætera. Porio pro eo ꝙ habe/

tur in ſeptuaginta interprætibus. O domme ſaluum me fac. In hebreo legimus anna adonay anna:

quod manifeſtius interprætatus eſt ſymmachus dicens. O bſecro domine ſaluum me fac obſecro.
Nemo ergo putet ex duobus uerbis græco uidelicet & hebreo ſermonem eſſe compoſitum: ſed to
tum hebraicum: & ſigmificare ꝙ aduentus chriſti ſalus mundi ſit. Vnde & ſequitur: Benedictus qui

uenturus es in nomine domimi. Saluatore quoq; idipſum in euangelio comprobante. Ego ueni in
nomine patris mei:& non me recepiſtis. Alius ueniet in nomine ſuo: & recipietis eum: necnon qc
iungitur. Oſanna ideſt ſalus in excelſis. Perſpicue oſtenditur ꝙ aduentus chriſti non tätum ho-

minum ſalus: ſed totius mundi ſit. Terrena iungens cæleſtibus: ut omne genu ei flectatur: cæ-
leſtium terreſtrium & infernorum. .
CEt cum intraſſet hieroſolymam:cõmota eſt vniuerſa ciuitas dicens. Quis eſt hiꝰ
CIntroeunte Ieſu cum turba tota: hieroſolymorum ciuitas cõmouetur: mirans frequentiam: ne/
ſciens ueritatem: & dicens. Quis eſt hic? Quod quidem in alio loco dicentibus angelis legimus.
Quis eſt iſte rex gloriæ? Aliis autem uel ambigentibus uel interrogantibus: uilis plebicula confi-
tetur. a minoribus incipiens: ut ad maiora perueniat: & dicit. =èð
CBic eſt Jeſus pꝛopheta a naʒareih galuee. JM
CPropheta quem ſimilem ſui & Moyſes dixerat eſſe uenturum: & qui proprie apud græcos ſcribi/-
tur cum arthroum martyrionideſt cum articuli teſtimonio a nazareth autem galileæ: quia ibi edu-
catus fuerat: ut flos campi nutriretur in flore uirtutum. s
CEt intrauit Icſus in templum dei:⁊ ciciebat omnes ementes:⁊ uendentes in templo:⁊ men-/

ſas nü mularioꝛum:⁊ chatedras vendentium columbas euertit.Et dicit eis. Scriptum eſt do⸗

mus mea domus oꝛationis vocabitur:vos autem feciſtis illam ſpeluncam latronuz.
CComitataus leſus turba credentium: quæ ueſtimenta ſua ut illeſo pede pullus incederet ſtrauerat:
ingreditur templum: & eicit omnes qui uendebant & emebant in templo: menſaſq; nùmulariorũ
ſubuertit: & chathedras uendentium columbas diſſipauit. Dixitq; eis: de ſcripturis ſanctis teſtimo-
nium proferens: ꝙ domus patris eius: orationis domus eſſe deberet: non ſpelunca latronũ: uel do/
mus negociationis: ſicut in alio euangeliſta ſcriptum eſt. Et hoc primum ſciendum ꝙ iuxta man/-
data legis: auguſtiſſimo in toto orbe templo domini: & de cunctis pœne regionibus iudæorum il-
luc populo confluente:inumerabiles ĩmolabantur hoſtiæ: maxime feſtis diebus: thaurorum: arie-
tum:hyrcorum: pauperibus ne abſq; ſacriſicio eſſent: pullos culumbarum && turtures offerentibus:
accidebat plerũq;: ut qui de longe uenerant non haberent uictimas. Excogitauerunt igitur ſacerdo
tes quomodo prædam de populo facerent: & omnia animalia quibus opus erat ad ſacrificia uende
bant:ut & uenderent non habentibus: & ipſi rurſum empta ſuſciperent: hanc ſtropham eorum cre/
bra uenientium inopia diſſipabat. Qui indigebant ſumptibus: & non ſolum hoſtias non habebant
ſed ne unde emerent quidem aues: & uillia munuſcula. Poſuerunt itaq; & nümularios: qui mutuaʒ
ſub cautione darent pecuniam. Sed quia erat lege præceptum: ut nemo uſuras acciperet: & prodei

ſe non poterat pecunia fœnerata: quæ cõmodi nihil haberet: & interdum ſortem perderet. Exco-

gitauerunt & aliam technam: ut pro nümulariis collibyſtas facerent: cuius uerbi proprietatem lati/-
na lingua non exprimit: Collibyæ dicuntur apud eos: quæ nos appellamꝰtragemata: uel uillia mu

nuſcula. Verbi gratia: frixi ciceris. uuarũq; paſſarum: & poma diuerſi generis. Igitur quia uſuras ac·
cipere non poterant: collibyſtæ qui pecuniam fœnerati erant: pro uſuris accipiebant uarias ſpecies:

ut quod in nũmo non licebat: in es rebus exigerent: quæ nümis coemuntur: quaſi non hoc ipſum
ezechiel prædicauerit dicens. Vſuram & ſuperabundantiam non accipies. Iſtiuſmodi dominus cer
nens in domo patris negociationem: ſeu latrocinium: ardore ſpiritus concitatus: iuxta quod ſcri-
ptum eſt in ſexageſimo octauo pſalmo. zelus domus tuæ cõmedit me. Fecit ſibi flagellum de funi-
culis: & tantam hominum multitudinem eiecit de templo dicens. Scriptum eſt domus mea domꝰ
orationis uocabitus: uos autem feciſtis eam ſpeluncam latronuz. Latro enim eſt: & templum dei ĩ
latronum conuerrit ſpecum: qui lucra de religione ſectatur: cultuſq; eius non tam cultus dei: quaz
negotiationis occaſio eſt: hoc iuxta hiſtoriaʒ cæterum ſecundum myſticos intellectus: quotidie
Ieſus ingreditur templum patris: & eicit omnes tam epiſcopos quã præſbyteros: & tam diaconos
quam laicos: & uniuerſam turbam de eccleſia ſua: & unius criminis habet uendentes pariter & emẽ
tes. Scriptum eſt enim. Gratis accepiſtis: gratis date: menſas quoq; nümulariorum ſubuertit. Obſer
ua propter auaritiam ſacerdotum: altaria dei nümulariorum menſas appellari. Cathedraſq; uendẽ
tium columbas euertit. Qui uendunt gratiam ſpiritus ſancti: & omnia faciunt ut ſubiectum popu⸗
lum deuorent: de quibus dicitur. Qui deuorant populum meum ſicut eſcam panis. luxta ſimplicẽ
intelligentiam columbæ non erant in cathedris: ſed in caueis: niſi forte columbarum inſtitores ſe
debant in cathedris:quod ꝑœnitus abſurdum eſt: quia in cathedris: magiſtrorum magis dignitas
= indicatur:

na

ui
in

ho,

cy

rt
ti
no⸗
1o⸗
/
nil
⸗

S uper OMa thenu 11 C. x x i.

indicatur: quæ ad nihilum redigetur: cum mixta fuerit lucris. Quod de eccleſiis diximus: unuſqſq;

de ſe intelligat. Dicit enim apoſtolus. Vos eſtis templũ dei: & ſpiritus ſanctus habitat in uobis. Nô

ſit in domo pectoris noſtri negotiatio:non ementium uendentiumq; commertia: non donorum
cupiditas ne ingrediatur leſus iratus & rigidus: & non aliter mundet templum ſuum: niſi flagello
adhibito: ut de ſpelunca latronum: & domo negotiationis domũ faciat orationis.
CEOt acceſſerunt ad ꝗJeſum ceci ⁊ claudi in templo ⁊ ſanauit eos.
CNili menſas nũmulariorum euertiſſet: cathedraſq; columbas uendentium: ceci & claudi lucẽ pri
ſtinam & concitum gradum non meruiſſent accipere. MD
Cigentes autem pꝛincipes ſacerdotum ⁊ ſcribe mirabilia que fecit:⁊ pueros clamantes in tẽ
plo:⁊ dicentes:oſanna filio Gauid:indignati ſunt ⁊ dixerunt ei. Audis quid iſti dicunt:
Chleriq;ʒ arbitrantut maximum eſſe ſignorum: ꝙ lazarus ſuſcitatus eſt: ꝙ cecus ex utero lumen ac
ceperit: ꝙ ad iordanem uox audita ſit patris: ꝙ tranſfiguratus in monte gloriam oſtenderit tri-
umphantis. Mihi inter omnia ſigna quæ fecit: hoc uidetur mirabilius eſſe: ꝙq unus homo &
illo tempore contemptibilis: & in tantum uillis ut poſtea crucifigeretur: ſcribis & phariſeis cõ⸗
tra ſe ſeuiéntibus: & uidentibus lucra ſua deſtrui: potuerit ad unius flagelli uerbera tantam ei
cere multitudinem: menſaſq; ſubuertere: & cathedras confringere: & alia facere quæ infinitus non
feciſſet exercitus. Igneum enim quiddam atq; ſydereum radiabat ex oculis eius: & diuinitatis
maieſtas lucebat in facie. Cumq; manum non audeant iniicere ſacerdotes: tamen opera calũ
niantur: & teſtimonium populi atq; puerorum qui clamabant oſanna filio Dauid: uertunt in ca
lumniam ꝙ uidelicet hoc non dicatur niſi ſoli filio dei. Videant ergo epiſcopi & quãtumlibet ſan
cti homines: cum quanto periculo dici iſta ſibi patiantur. Si domino cui uere hæc dicebãtur: quia
nec dum erat ſolida credentium fides pro crimine impingitur.
CJeſus autem dixit illis:utiq;. Nunquam legiſtis quia ex oꝛe infantium ⁊ lactentium perfe⸗/
ciſti laudem. COui moderate ſententiam
temperat: & reſponſio in utrunq; uergens & calumniæ non patens. Non dixit quod ſcribæ au/
dire cupiebant: bene faciunt pueri: quia mihi teſtimonium tribuunt:nec rurſum errant: pueri ſunti
debetis ætati ignoſcere: ſed profert exemplum de octauo pſalmo: ut tacente domino ſcriptura-
rum teſtimoniuum puerorum dicta firmaret.
CSt relictis illis abijt foꝛas extra ciuitatem in bethaniam:ibiqʒ manſit.
CReliquit incredulos & urbem egreſſus contradicentium: iuit in bethaniam: ꝙ interprætatur

domus obedientiæ. Iam tunc uocationem gentium præſigurans: ibiq; manſit quia in ifrahel per
manere non potuit.Hoc quoq; intelligendum eſt: ꝙ tantæ fuerit paupertatis: & ita nulli adulatus

ſit: ut in urbe maxima nullum hoſpitem: nullam inuenerit manſionem:ſed in agro paruulo apud
lazarum ſororeſqʒ eius habitaret: eorum quippe uicus bethania eſt.
CMane autem reuertens in cinitatem eſuriit:⁊ videns fici arboꝛem vnam ſecus viam:venit
ad eam: et nihil innenit in ea niſi folia tantum: et ait illi:nunquam ex te fructus naſcatur in
ſempiternum. Et arefacta eſt continuo ficulnea: et videntes diſcipuli: mirati ſunt dicentes:
quomodo continuo aruit:
CDiſcuſſis noctis tænebris matutina luce radiante: & uicina meridiæ in qua dominus paſſio/
ne ſua illuſtraturus erat orbem: cum in ciuitatem reuerteretur eſuriit: uel ueritatem humanæ car
nis oſtendens: uel eſuriens ſalutem credentium: & eſtuans ad incredulitatem iſrahelis. Cumq; ui/
diſſet arborem unam: quam intelligimus ſynagogam: & conciliabulum iudæorum iuxta uiam:
habebat enim legem: & ideo iuxta uiam erat. quia non credebat in uiam. Venit ad eam ſtantem
ſcilicet immobilem: & non habentem euangelii pedes: nihilq; inuenit in ea: niſi ſolia tantuʒ: p/
miſſionum ſtrepitum: traditiones phariſaicas: & iactationem legis: & ornamenta uerborum abſq;
ullis fructibus ueritatis: unde & alius euangeliſta dicit: nondum enim erat tempus ſiue ꝙ tpᷣs nõdũᷣ
uenerat ſaluationis iſrahel: eo ꝙ nondum gentiliũ populus ſubintraſſet: ſiue ꝙ præiteriſſet tempus
fidei: quia ad illud primum ueniens: & ſprætus tranſiſſet ad nationes. Et ait illi: nunquam ex

te fructus naſcatur: uel in ſempiternum: uel in ſæculum. Vtrũq; enim. græcus ſermo

ſignificat. Et arefacta eſt ficulnea: quæ eſuriente domino cibos quos ille cupierat non habebat:
Sic autem aruerunt folia: ut truncus ipſe remaneret: & fractis ramis uireret radix: quæ in nouiſ
ſimo tempore ſi credere uoluerit: uirgulta fidei pullulet. Impleaturq; ſcriptura dicens: eſt arbori
ſpes. Iuxra litteram autem dominus paſſurus in populis: & baiulaturus ſcandalum crucis: de/-
buit diſcipulorum animos ſigni anticipatione firmare. Vnde & diſcipuli mirantur dicentes. Quo
modo continuo aruit? Potuit ergo ſaluator eadem uirtute etiam imimicos ſiccare ſuos: niſi eorum
per pœnitentiam expectaſſet ſalutem:
Reſpondens autem Jeſus ait eis. Amen dico vobis. Si habueritis ſidem et non heſita

ueritis:non ſolum de ſiculnea facietis:ſed et ſi monti huic dixeritis tolle et iacta te in mare: fiet.

Latrant contra nos gentilium canes in ſuis uoluminibus: quos impietatis propriæ memoria
reliquærunt: aſſerentes apoſtolos non habuiſſe fidem: quia montes tranſſferre non gotusrunt.

. 4 „
e
.

. iber tertius.

Quibus nos reſpondebimus multa facta eſſe ſigna a domino. Iuxta Ioannis euangeliſtæ teſtimo-
nium: quæ ſi ſcripta eſſent mundus capere non poſſet. Non quo mundus uolumina capere nõ
potuerit: quæ poteſt quamuis multiplicia ſint: mnum armariolum uel unum capere tridinium.
Sed ꝙ magnitudinem ſignorum pro miraculis: & incredulitate ferre non poſſit. Igitur & hæc

credimus feciſſe apoſtolos: ſed ideo ſcripta non eſſe: ne infidelibus contradicendi maior dare-

tur occcaſio. Alioquin interrogemus eos utrum credant his ſignis: que ſcripta narrantur an nõ.

Et cum incredulos uiderimus: conſequenter probabimus nec maioribus eos credituros fuiſſe:

qui minoribus non crediderint. Hoc aduerſum illos. Cæterum nos ut ante iam diximus: mõ-
tem diabolum intelligamus ſuperbientem: & iactantem ſe contra creatorem ſuum: qui a pro/
pheta mons corruptus appellatur. Et cum animam hominis poſſederit: & in ea fuerit radicatꝰ:
ab apoſtolis & his qui ſimiles apoſtolorum ſunt: tranſferri poteſt in mari: hoc eſt in loca ſalſa &
fluctuantia: & amara quæ nullam habent dulcedinem dei: & apud incredulorum mentem: utpor
corum duo milia ſuffocari. Idipſum & in pſalmis legitur:non timebimus dum turbabitur ter-
ra:& tranſterentur montes in cor maris.
C Et cum veniſſet in templo acceſſerunt ad eum docentem pꝛincipes ſacerdotuʒ ⁊ ſenioꝛes po/
puli dicentes. In qua poteſtate hec facis?⁊ quis tibi dedit hanc poteſtateʒ.
CDiuerſis uerbis eandem quam ſupra calũniam inſtruunt: quando dixerunt in belzebub principe
demoniorum eicit hic demonia. Quando enim dicunt in qua poteſtate hæc facis: de dei dubitãt
poteſtate: & ſubintelligi uolunt diaboli eſſe quod faciat. Addentes quoq; quis tibi dedit hanc po
teſtatem: manifeſtiſſime dei filiũ negãt:quẽ putãt nõ ſuis uiribus: ſed alienis ſigna facere.
CReſpondens Jeſus dixit illis. Interrogo vos et ego vnum ſermonem: quem ſi dixeritis
mihi:⁊ ego vobis dicam in qua poteſtate hec facio. Baptiſmum Joannis vnde erat: e celo an

ex hominibus:? Et reliqua. CNoc eſt quod uulgo dicitur:ꝛma

lo arboris nodo: malus clauus aut cuneus infigendus eſt. Poterat dominus aperta reſponſione tẽ/
tatorum caluũniam confutare:ſed prudenter interrogat: ut ſuo uel ſilentio uel ſententia condem/
nentur. Si enim reſpõdiſſent baptiſma Ioannis eſſe de cælo: ut ip̃ᷣi ſapientes in malitia pertractatũt
conſequens erat reſponſio: quare ergo non eſtis baptizati a Ioanne? Si dicere uoluiſſent: humana
decœptiõe eſſe compoſitum: & nihil habuiſſe diuinum: ſeditionem populi formidabant. Oẽs eniʒ

congregatim multitudines ioannis recœperãt baptiſma: & ſic eũ hẽbãt ut ꝓphetã. Reſpõdit itaq;

ipiiſſima factio: & humilitatis uerbo quo neſcire ſe diceret uſa eſt: ad inſidias coaptandas.
¶Ait illis ⁊ ipſe.Nec ego dico vobis in qua poteſtate hec facio. —
CIIli in eo quod neſcire ſe reſponderant: mentiti ſunt: conſequens ergo erat iuxta reſponſionẽ eo⸗
rum: dominum quoq; dicere: nec ego ſcio:ſed mentiri ueritas non poteſt. Et ait. Nec ego dico uo/
bis. Ex quo oſtendit & illos ſcire: ſed reſpondere nolle: & ſe nofſe: & ideo non dicere: quia illi quod

ſciũt tacẽt: & ſtatiʒ ĩfert parabolã:qᷓ & illos ĩpietatis arguat: & ad gẽtes regnũ dei doceat trãſferẽdũ.

CQuid autem vobis videtur:homo habebat duos ſilios:⁊ accedens ad pꝛimum dixit. Nade
hodie operare in vineam. Ille autem reſpondens ait: nolo. Poſtea vero penitentia motus
abijt. Accedẽs aũt ad alterũ dixit ſimiliter. At ille reſpõdens ait.Eo domine:et noluit ire.
CHi funt duo ſñilii qui & in lucæ parabola deſcribuntur: frugi & Iuxurioſus: de quibus zacharias ꝓ/
pheta loquitur. Aſſumpſi mihi duas uirgas. Vnam uocaui decorem: & alteram uocaui funiculos:
& paui gregem. Pnmo dicitur gentilium populo per naturalis legis notitiam. Vade & operare in
uineam meam:hoc eft quod tibi non uis fieri: alteri ne feceris. Qui ſuperbe reſpondit. Nolo. Poſtea
uero in aduentum ſaluatoris acta pœnitentia operatus eſt in uinea domini: & ſermonis contuma-
tiam labore correxit. Secundus autem filius populus iudæorum eſt: qui reſpondit moyſi quæcũq;
dixerit dominus faciemus: & non fuit in uinea: quia interfecto patris familias filio: ſe putauit here-
dem. Alii uero non putant gentiliim & iudæorum eſſe parabolam: ſed ſimpliciter peccatorum &
iuſtorum.Ipſo quoq; domino propoſitionem ſuam poſtea diſſerente. rrIEi eets!
CAmen dico vobis qꝛ publicani ⁊ meretrices pꝛecedent vos in regno dic.
CEo ꝓilli qui per mala opera deo ſe ſeruire negauerant: poſtea pœnitentiæ baptiſmum acceperit
a Ioanne. Phariſei autem qui iuſtitiam præferebant: & legem ſe dei facere iactabant: Ioannis contẽ-
pto baptiſmate:dei præcepta non fecerunt. Vnde dicit.
Aenit enim ad vos Joannes in via iuſtitie:⁊ non credidiſtis ei. Publicani autem ? meretri/
ces credidere. ““ S CPorro quod ſequitur: quis ex duobus fe
cit uoluntatem patris? Et illi dicunt. Nouiſſimus. Sciendum eſt in ueris exemplaribus: non haberi
nouiſſimum:ſed primum: ut proprio iudicio condẽnentur. Si autem nouiſſimum uoluerimus le-
gere: manifeſta eſt interprætatio: ut dicamus intelligere quidem ueritatem iudæos: ſed tergiuerſa-
ri: & nolle dicere quod ſentiunt ſicut & baptiſmũ Ioãnis eẽ de cælo:dicere noluerũt. “
Aliam parabolam audite.Homo erat pater familias:qui plantauit uineam:⁊ ſepeʒ circunde
dit ei:⁊ fodit in ea toꝛcular. Et ediſcauit turrim:⁊ locauit eam agricolis:⁊ peregre ꝓfectus eſt.

C Hoc eſt quod dominus ſumptum de prouerbio ſignincauit. durum eſt aduerſus ſtimulum calci-

trate-

—
—

Super Matheum. c. xxi.

trare. Principes ſacerdotum & ſeniores populi: qui interrogauerant dominũ:in qua poteſtate hæc
facis: & quis tibi dedit hanc poteſtatem: & uoluerant in uerbo capere ſapientiam: ſua arte ſuperan/
tur: & audiunt in parabolis quod aperta facie non mœrebantur audire. Homo iſte pater familias:
ipſe eſt qui habebat duos filios: & qui in alia parabola conduxit operanios in uineam ſuam: qui plã
tauit uineam: de qua & eſaias pleniſſime per canticum loquitur: ad extremum inferens: uinea do-
mini ſabaoth domus iſtahel eſt. Et in pſalmo. Vineam de ægypto inquit tranſtuliſti: eieciſti gentes
& plantaſti eam: & ſepẽ circundedit ei:uel murum urbis: uel angelorum auxilia: & fodit in ea tor-
cular: aut altare: aut illa torcularia: quorum & tres pſalmi titulo prænotantur octauus: & octogeſi-
mus: & octogeſimuſtertius: & edificauit turrim: haud dubium quin templum de quo dicitur p mi/
cheam: & tu turris nebuloſa filia ſion. Et locauit eam agricolis: quos alibi uineæ operarios appella
uit: qui conducti fuerant hora prima: tertia: ſexta: nona: & undecima: & peregre profectus eſt. nõ lo
ci mutatione. Nam deus unde abeſſe poteſt quo complẽtur omnia? & qui dicit per hieremiã. Ego
deus appropinquans & non de longinquo: dicit dominus: ſed abire uidetur a uinea: ut uinitoribus
liberum opèrandi arbitrium derelinquat.

¶ECEum autem tempus fructuum appꝛopinquaſſet:miſit ſeruos ſuos ad agricolas:vt acciperẽt

fructus ecius.Et agricole appꝛehenſis ſeruis eins:alium ceciderunt.alium occiderunt: alium
vero lapidauerunt. Q¶Delderat eis legem: & in hac
eos uinea operari iuſſerat: ut fructum legis in operibus exhiberent. Poſtea miſit ad eos ſeruos: quos
illi appræhenſos uel ceciderunt ut hieremiam: uel occiderunt ut eſaiam: uel lapidauerunt ut nabu-
than: & zachariam quem interfecerunt inter templum & altare. Legamus epiſtolã pauli ad hebreos
& ex ea pleniſſime diſcemus qui ſeruorum domini quanta perpeſſi ſint.
CNMonuiſſime autem miſit ad eos filium ſuum dicens verebuntur filium meum.
¶In eo quod ſupra legimus: iterum miſit alios ſeruos plures prioribus: & fecerunt illis ſimiliter: pa
tientiam oſtendit patris familias: ꝙ frequentius miſerit: ut malos colonos ad pœnitentiam prouo
caret: Illi autem theſaurizauerunt ſibi iram in die iræ. Porro quod iungitur uerebuntur filiuʒ meũu:
non de ignorantia uenit. Quid enim neſciat pater familias: qui hoc loco deus ĩtelligitur. Sed ſem/
per ambigere dicitur deus: ut libera uoluntas homini reſeruetur. Interrogemus arriuʒ & eunomiũ:

ecce pater dicitur ignorare: & ſententiam temperat. & quantum in uobis eſt: probatur eſſe mentitꝰx.
uicꝗd ꝑro patre reſpõderit: hoc intelligant pro filio: ꝗ ſe dicit ignorare cõſumatiõis diem.

ppꝛehenſum eum eiecerunt extra vineam ⁊ occiderunt.

¶ Et apoſtolus loquitur ꝙ extra portam Ieſus crucifixus ſit. Poſſumus autẽ & aliter ĩtelligere: ꝙ eie

ctus ſit extra uinea: & ibi occiſus: ut ſuſcipientibus ſe gentibus: aliis uinea locaretur.
CKCum ergo dominus vinee venerit:quid faciet colonis illis. Et reliqua.

2

tur. Locata eſt autem nobis uinea: & locata ea condictione ut reddamus domino fructum tempori
bus ſuis: & ſciamus uno quoq; tempore quid oporteat nos loqui uel facere.
CBicit illis Jeſus. Nunquam legiſtis in ſcripturis. Lapidem quem repꝛobauerunt ediſican/
tes:hic factus eſt in caput anguli. A domino factum eſt iſtud:⁊ eſt mirabile in oculis noſtris.
CVariis parabolis diuerſiſq; ſermonibus res eedem contexuntur. Quos enim ſupra operarios. &
uinitores: & agricolas appellarat: nunc ædificatores: ideſt cementarios uocat. Vnde dicit apoſto-/

WInterrogat eos dominus non quo ignoret quid reſponſuii ſint: ſed ut propria reſponſione dãnẽ/

lus: dei agricultura: dei edificatio eſtis. Hi ergo cementarii quomodo uinitores accipiunt uineam:

ſic acceperunt lapidem: quem uel in fundamentis ponant: iuxta architectum paulum: uel in angu/
Io:ut duos parietes:ideſt populum utrũq; conſociet:qui reprobatus ab eis: factus eſt in caput angu
li.Et hoc a domino factum eſt: non humanis uiribus: ſed dei potęntia. De hoc lapide adiutorii Pe
trus quoq; loquitur confidenter. Iſte lapis qui reprobatus eſt a uobis ædificantibus: qui factus eſt
in caput anguli. Et eſaias: ecce ait:ꝛ immittam in fundamenta ſion lapidem electum prætioſum an-
gularem: & qui crediderit in eum non confundetur.
Igeo dico vobis quia auferetur a vobis regnum dei:⁊ dabitur gẽti faciẽti fructus eius.
CAliquotiens dixi regnum dei:ſcripturas ſanctas intelligi:quas dominus eis abſtulit & nobis tra-
didit: ut faciamus fructus earum:iſta eſt uinea quæ traditur agricolis: & uinitoribus in qua qui ope
rati non fuerint: nomen tm̃ habentes ſcripturarum: fructus uineæ perdituri ſunt.
CQui ceciderit ſuper lapidem iſtum confringetur:ſuper quem vero ceciderit:conteret eum.
CAliud eſt offendere chriſtum per mala opera:aliud negare. Qui peccator eſt & tamen in illo cre
dit: cadit quidem ſuper lapidem: & confringitur: ſed non omnino conteritur: reſeruatur enim per
patientiam ad ſalutem. Super quem uero ille ceciderit: hoc eſt cui lapis ipſe irruerit: & qui chri/-
ſtum pœnitus negauerit: ſic conteret eum: ut nec teſta quidez remaneat in qᷓ hauriatur aꝗᷓ puſillũ.
CEEt cum audiſſent pꝛincipes ſacerdotum ⁊ phariſei parabolas eius:cognouerunt qꝙ de ipſis
diceret:⁊ querentes eum tenere.timuerunt turbas:qꝛ ſicut pꝛephetam eum habebãt.
CQuãuis duro corde eſſent incredulitatem & impietatem in filium dei habentes: tamẽ apertas ꝓp/-
poſitiones negare non poterant: & intelligebant contra ſe omnes domini mtchtia: dirg. Vnde
ð iiii

AY. iber tertius.

uolebant quidem eum interſicere: ſed timebant turbas: quia ſicut prophetam eum habebant. Sem
per turba mobilis eſt: nec in propoſita uoluntate perſiſtens: atq; in morem fluctuum diuerſorumq;
uentorum huc illucq; trahitur: quem nunc quaſi prophetam uenerantur: & colunt: poſtea contra
eum clamant cruciſige crucifige: talem.
CAPITVZLVM VIGESIMVMSECVNDVM.
GTreſpondens Jeſus dixit in parabolis eis dicens. Simile factuʒ eſt regnũ
celoꝛuz:homini regi qui fecit nuptias ſilio ſuo: miſit ſeruos ſuos vocare in
Aluitatos ad nuptias ⁊ noluerunt uenire.
Pharilſei intelligentes de ſe dici parabolas quærebant eum tenere & occide
re. Nam eorum ſciens dominus uoluntatem nihilominus increpat ſeuientes:

CEt miſit ſeruum ſuum vocare inuitatos ad nuptias.

ſiæ: quæ tam ex iudæis: quam ex gentibus congregata eſt. .—

CHaud dubium quin moyſen: per quem legem inuitatis dedit. Si autem ſeruos legerimus ut ple-

raq; habent exemplaria: ad prophetas referendum eſt: ꝙ inuitati per eos contempferint.
CIteraum miſit alios ſeruos dicens. Bicite inuitatis ecce pꝛandium meum paraui:thauri mei
⁊ altilia occiſa:⁊ omnia parata venite ad nuptias.

CSerui qui ſecundo miſſi ſunt: melius eſt ut prophetæ intelligantur quam apoſtoli. Ita tamen ſi ſu

pra ſeruus ſcriptus fuerit: ſinautem ſeruos ibidem legas. Hic ſecundi ſerui apoſtoli intelligendi füt.
Prandium paratum & thauri & altilia occiſa: uel per methaphoram opes regiæ deſcribuntur: ut ex

carnalibus intelligantur ſpiritualia: uel certe dogmatum magnitudo & doctrina dei lege pleniſſi/

ma ſentiri poteſt.
Et abierunt alius in villam ſuam: alius ad negotiationem. Alit vero tenuerunt ſeruos eius:
⁊ contumeliis affectos occiderunt. “
CInter eos qui non recipiunt euangelii ueritatem: multa diuerſitas eſt. Maioris enim criminis ſũt

qui occupati aliis rebus uenire noluerunt: his qui contempto inuitantis affectu uerterunt humani/-

tatem in crudelitatem: & tentos ſeruos regis: uel contumeliis affecerũt uel occiderunt. In hac para-
bola ſponſi ſiletur occaſio: & per ſeruorum mortes contemptus oſtenditur nuptiarum.
CRex autem cum audliſſet iratus eſt: .
CDe quo dictum ſupra fuerat. Simile factum eſt regnum cælorum homini regi. Quando innita/
bat ad nuptias: & agebat opera clementiæ: hominis nomen appoſitum eſt: nunc quando adultio-
nem uenit: homo ſiletur: & rex tantum dicitur.
CEt miſſis exercitibꝰſuis perdidit homicidas illos:⁊ ciuitatem illoꝛim ſuccendit.

Exercitus ſeu ultores angelos de quibus in pſalmis ſcribitur: ĩmiſſiones per angelos peſſimos:

ſeu romanos intelligamus ſub duce Veſpaſiano & Tito:qui occiſis iudeæ populis præuaricatricem
ſuccenderint ciuitatem.
KTunc ait ſeruis ſuis. Nuptie quidem parate ſunt:ſed qui innitati crant:non fuerũt digni. Ite
ergo ad exitus viaruzʒ.? quoſcũqʒ inueneritis vocate ad nuptias.
CGentilium populus non erat in uiis: ſed in exitibus uiarum. Quæritur autem quomodho in his ꝗ
foris erant inter malos: & boni aliqui fint reperti?hunc locũ plenius tractat apoſtolus ad romanos:
ꝙ gentes naturalitet facientes ea quæ legis ſunt condẽnent iudæos: qui ſcriptä legẽ non fecerint.
Inter ipſos quoq; ethnicos eſt diuerſitas Ifinita: cũ ſciamus alios eſſe procliuos ad uitia & ruentes ad
mala: alios hone ſtate morum uigrutibus deditos.

CIntrauit autem rex vt uideret᷑ diſcumbentes:⁊ nidit ibi hominem non ueſtitum neſte nuptia

li:⁊ ait illi. Amice qũo huc intraſti non habens veſtem nuptialem: At ille obmutuit.
CHi qui inuitati fuerant ad nuptias de ſepibus & angulis & plateis & diuerſis locis: cenam regis im
pleuerant. Sed poſtea cum ueniſſet rex ut uideret diſcumbentes in conuiuio ſuo. Hoc eſt in ſua qua
ſi fide requieſcentes: & in die iuditii uiſitaret conuiuas & diſcerneret mœrita ſingulorum: inuenir
unum qui ueſte indutus non erat nuptiali. Vnus iſte: omnes qui ſociati ſunt militiæ intelliguntur.
Veſtes autem nuptiales præcepta ſunt domini: & opera quæ complentur ex lege & euangelio no/
uiq; hominis efficiunt ueſtimentum. Si quis igitur in tẽpore iudicii iuẽtꝰfuerit ſub noĩe chriſtiano
non habere ueſtem nuptialem: hoc eſt ueſtem ſupercæleſtis hominis: ſed ueſtem pollutam. i. uete-
ris hominis exuuias: bic ſtatim corripitur: & dicitur ei. Amice quomodo huc intraſti. Amicum uo/
cat: ꝙ inuitatus ad nuptias eſt. Arguit impotentiæ ꝙ ueſte ſordida: munditias polluerit nuptiales.
At ille obmutuit.In tempore enim illo non erit locus pœnitentiæ: nec negandi facultas cum oẽs
angeli & mundus ipſe teſtis ſit peccatorum.
CXTunc dixit rex miniſtris. Ligstis pedibus tius ⁊ manibus:mittite eum in tenebras exterio
res:ibi erit fletus ⁊ ſtridoꝛ dentium.
Manus ligatas & pedes:fletumq; oculorum & ſtridores gentium: uel ad com brobandin m refur⸗
rectionis

Anec timore ſuperatur. quominus arguat peccatores. Rex iſte qui facit nuptias
filio ſuo deus omnipotens eſt. Facit auteʒ domino noſtro Ieſu chriſto: & eccle/

Super Oatheum.c.xxii.

rectionis intellige ueritatem: uel certe ideo ligantur manus & pedes: ut male operari & currere deſi-

ſtant: ad effundendum ſanguinem. In fletu quoq; oculorum & ſtridore dentium: per methaphoraz
membrorum corporalium magnitudo oſtenditur tormentoꝶ.
CMulti autem ſunt vocati:pauci vero dlecti.
COmnes parabolas breui ſnia compræhendit: ꝙ & in opere uineæ & in ediſicatione domus: & in
conuiuio nuptiali: non initia ſed finis quæratur.

¶Tunc abeuntes phariſei conſilium inierunt vt caperent eum in ſermone:⁊ mittunt diſcipu/

los ſuos cum herocdlianis dicentes. Et reliqua.

Nuper ſub cæſare auguſto iudæa ſubiecta romanis:quando in toto orbe eſt cælebrata deſcriptio:

ſtipendiaria facta fuerat: Et erat in populo magna ſeditio: dicentibus aliis pro ſecuritate & quiete:

qua romam pro omnibus militarent debere tributa perſolui. Phanſeis uero qui ſibi applaudebant
iuſtitiam econtrario dicentibus: non debere populum dei qui decimas ſolueret. Et primitiua da-
ret: & cætera quæ in lege ſcripta ſunt humanis legibus ſubiacere. Cæſar auguſtus herodem filium
antipatris denigenam: & proſelitum regem iudæis conſtituerat: qui tributis præeſſet & romano
pareret imperio. Mittüt igitur phariſei diſcipulos ſuos cũ herodianis.i. militibus herodis: ſeu quos
illudentes phariſei: quia romanis tributa ſoluebant: herodianos uocabant: & non diuino cultui de/
ditos. Quidam latinorum ridicule herodianos putant: & ꝙ herodianos uocabant: qui herodem
chriſtum eſſe credebant: quod nuſquam omnino legimus.
CMagiſter ſcimus quia verax es ⁊ viã dei ĩ veritate doces:⁊ non eſt tibi cura de aliquo:non.n.
reſpicis perſonam hoium.Bic ergo nobis:quid tibi videtur:licet cenſum dare ceſari an non:
CBlanda & fraudulenta interrogatio:illuc prouocat reſpondentem: ut magis deum ꝗᷓ cæſarem ti-
meat: & dicat non debere ttibuta ſolui: ut ſtatim audientes herodiani: ſeditionis contra roma/
nos principem teneant. DKZ
CCognita autem Jeſus nequitia edꝛum ait:Quid me tentatis hypocrite.

CPrima uirtus ẽ rũdẽtis interrogantiũ mẽteʒ cognoſcere: & nõ diſcipulos: ſed tẽtatores uocare:IIy

pocrita ergo appellatur: qui aliud ẽ & aliud eſſe ſimulat ideſt aliud opere agit: aliud uoce prætendit.
Oſtendite mihi numiſma cenſus.At illi obtulerunt ei denariuʒ. .
CSapientia femper ſapienter agit: ut ſuis potiſſimum tentatores ſermonibus confutentur. O ſtẽdite
inquit mihi denariũ: hoc eſt genꝰ nũmi quod pro decẽ nũmis ĩputabitur: & hẽbat imaginẽ cæſaris.
CEt ait illis Jeſus.Cuius eſt imago hec ⁊ ſuperſcriptio. .
CQui putant interrogationem ſaluatoris ignorantiam eſſe: & diſpenſationem diſcant & præſen-

.0

ti loco: ꝙ utiq; potuerit ſcire I eſus: cuius imago eſſet in nummo: ſed interrogat: ut ad ſermo//

nem eorum competenter teſpondeat. .
CBicunt ceſaris. Tunc ait illis. Reddite ergo que ſunt ceſaris ceſari:? que ſunt dei deo.

CCæſarem non putemus auguſtum:ſed tyberium ſigniſficari priuignum eius: qui in locum ſucceſ-
ſit ipfius ſub quo paſſus eſt dominus. Omneſ autem reges romani: a primo gaio cæſare qui impe//

rium arripuerat Cæſares appellati ſunt. Porro quod ait: reddite quæ ſunt cæſaris cæſari ideſt num-/

mum tributum pecuniam. Et quæ ſunt dei deo. decimas primitias & oblationes: ac uictimas ſen-

tiamus. qũo & ipſe reddidit tributa pro ſe & Petro: & deo reddidit ꝗᷓ dei ſunt patris faciẽs uoluntatẽ
CEt audientes mirati ſunt. l
CQui credere debuerant ad tantam ſapientiam: miràti ſunt. Quod calliditas eorum inſidiandi nõ
inueniſſet locum: & relicto eo abierunt: infidelitatem cum miraculo pariter reportantes (In illo die
acceſſerunt ad eum ſaducei. Qui dicunt non eſſe reſurrectionem) Duæ hereſes erant in iudæis. una
phariſeorum: altera ſaduceorum. Phariſei traditionum & obſergationum: quas illi deuteroſis uo/
cant iuſtitiam proferebant: unde & diuiſi uocabantura populo. aducei autem quod interprætan-/
tur iuſti: & ipſi uendicabant ſibi quod non erat: Prioribus: & corporis & animæ reſurrectionem cre/-
dentibus confitentibuſq;: & angelos & ſpiritum ſequentes iuxta acta apoſtoloꝶ: ip̃i oĩa denegabãt.
Iſtæ ſunt duæ domus de quibus Eſaias manifeſtius docet: ꝙ offenſuræ ſunt in lapidem ſcandali.
¶Et interrogauerunt eum dicentes. Magiſter. Moyſes dixit ſi quis moꝛtuꝰ fuerit non habẽs
filium:vt ducat frater eius vxoꝛem illius ⁊ ſuſcitet ſemen fratri ſuo.Erant autem apud nos ſe/
ptẽ fratres:⁊ pꝛimus vxoꝛe ducta defunctus eſt. Et reliqua. .
CQui reſurrectionem corporum non credebant: & animam putabant interire cum corporibus:re-
ſte ĩſtiuſmodi fingunt fabulam: quæ deliramenti arguat eos: qui refurrectionem aſſerant mortuoꝶ
Poteſt autem fieri ut uere in gente eorum aliqñ hoc acciderit.
CIn reſurrectione ergo cuius erit de ſeptem vxoꝛ. r „ . .
COmnes. n. habuerunt eam: turpitudinẽ fabulæ opponunt: ut reſurrectionis denegẽt uentatẽ.
Reſpondens autem Jeſus ait illis. Erratis neſcientes ſcripturas neqʒ virtutem dei.
CPropterea errant quia ſcripturas neſciunt: & quia ſcripturas egnorant conſequenter neſciunt uit/
tutem dei:hoc eſt chriſtuʒ qni eſt dei uirtus: & dei ſapientia.
C In reſurrectione enim neqʒ; nubent neqʒ nubentur.

— 2

TZiber Quartus.

CLatina conſuetudo:græco idiomati non reſpondet. Nubere enim proprie dicuntur mulieres:
& uiri uxores ducere:ſed nos ſimpliciter dictum intelligamus: Quod nubere de uiris & nubi de uxo
ribus ſcriptum ſit. Sic in reſurrectione non nubent neq; nubentur. Reſurgent ergo corpora quæ poſ
ſunt nubere & nubi? Nemo quippe dicit de lapide & arbore & his rebus quæ non habent membra
genitalia ꝙ non nubant neq; nubantur: ſed de his quicunq; poſſunt nubere: tamen alia ratione nõ
nubunt. Quod autem infertur: ſed ſunt ſicut angeli dei ĩ cælo: ſpiritualis promitittur conuerſatio.
CBDe reſurrectione aũt moꝛtuoꝛum non legiſtis quod dictum eſt a deo dicente vobis. Ego ſuʒ
deus habꝛaam ⁊ deus iſaac ⁊ deus Jacob:non eſt deus moꝛtuoꝛum ſed viuentium.
CAd comprobandam reſurrectionis ueritatem: multo aliis manifeſtioribus exemplis uti potuit: e
quibus eſt illud:ſuſcitabuntur mortui & reſurgent qui in ſepulchris ſunt: Et in alio loco. Multi dor
mientium de puluere conſurgent Alii in uitam: & alii in opprobrium & cõfuſioneʒ æternaʒ. Quæ
titur itaq; quid ſibi noluerit dominus hoc proferre teſtimonium: quod uidetur ambiguum: uel nõ
ſatis ad reſurrectionis pertinet ueritatẽ. Ego ſum deus Habraaʒ: & deus Iſaac: & deus Iacob & quaſi
hoc pro lato: probauerit ꝙ uolebat: Statim intulerit: non eſt deus mortuoꝶ: ſed uiuentidm. Cuius
rei turbæ quoq; & circunſtantes myſterium cognoſcentes: admiratæ ſunt in doctrina & reſponſis
illius. Supra diximus ſaduceos: nec angelum nec reſurrectionem corporum confitentes: animarum
quoq; interitum prædicaſſe: Hii quinq; tantum libros moyſi recipiebant prophetarum uaticinia re
ſpuentes. Stultum erat inde proferre teſtimonia: cuius auctoritatẽ non ſequebantur: Porro ad æter
nitatem animarum probandam in moyſe ponit exemplum. Ego ſum deus Habraam & deus Iſaac
& deus Iacob:ſtatimq; infert:non eſt mortuorum deus ſed uiuentium. Et cum probauerit animas
permanere poſt mortem: neq; enim poterat fieri: ut eorum eſſet deus qui nequaquam ſubſiſte/
rent: conſequenter introduceretur & corporum reſurrectio quæ cum aĩabus bona malaue geſſerũt.
hbhunc locum plenius in extrema parte primæ epiſtolæ ad corinthios paulus apoſtolus exequitur.
CPhariſei audito ꝙ ſilentiũ impoſuiſſet ſaduceis:conuenerunt in vnum:⁊ interroganuit enm
vnus ex eis:Zegis doctoꝛ tentans eum. Magiſter quod eſt mandatum magnum in lege: Ait
illi Jeſus:Diliges dominum deum tuum ex toto coꝛde tuo. Et reliquan. .
CQuod de herode & de pontio pillato legimus in domimi nece: eos feciſſe concordiam:hoc etiam
nũc de phariſeis cernimus & ſaduceis: qui inter ſe contrarii ſunt: ſed ad tentandum Ieſum pari mẽ
te conſentiunt: Qui ergo iam ſupra in oſtenſione denarii fuerant confutati: & aduerſæ partis fa-
ctionem uiderant ſubrutam: debuerant exemplo moneri ne ultra molirentur inſidias: ſed maliuo//
lentia & liuor nutrit impudentiam. Interrogat unus ex legis doctoribus non ſcire deſiderans: ſed
tentans: an interrogatus noſſet quod interrogabatur: quod fit maius mandatum. Non de man-
datis interrogans ſed quod ſit primum magnumq; mandatum: ut cum omnia quæ deus mandaue
rit magna ſint: quicquid ille reſponderit: occaſionem habeat calumniandi: alius aſſerens ma-/
gnum eſſe de pluribus: Quicunq; jgitur nouit & interrogat non uoto diſcendi: ſed ſtudio co-/
olccnch an nouerit ille qui reſponſurus eſt: in ſimilitudmem phariſeorum non quaſi diſcipulus:
ed quaſi tentator accedit. è äü .
CCOMMENTARII IN MATHEVM. LI BER TERIIVS
EXPLICIT.INCIPIT LIBER QVARTVS.,. M
Ongregatis autem phariſeis:interrogauit eos Jeſus dicens. Quid
vobis videtur de chriſto:cuius filius eſt: Bicũt ei:HGauid: Ait illis.
NAQAuomoco ergo dauid in ſpiritu vocat eum dominum dicens. Bi⸗
rit dominus domino meo ſede a dextris meis. Donec ponam inimi/
cos tugs ſcabellum pedum tuouum.
9COQLiad tentandum lIeſum fuerant congregati: & ueritatem fraudu
lenta interrogatione capere nitebantur: occaſionem præbuerunt con-
fuſionis ſuæ: Interroganturq; de chriſto: cuius filius ſit: Interrogatio Ie/
ſu nobis proficit uſq; hodiæ contra iudæos. Et hi enim qui confitentur
O chriſtum eſſe uenturum hominem ſimplicem: & ſanctum uirum aſſerũt
n de generatiõe dauid: interrogemus ergo eos docti a domino:ſi ſimplex
omo eſt: & filius tantum dauid. Quomodo dauid uocet eum domi⸗-
num ſuum: non erroris incerto: nec proptia uoluntate: ſed in ſpiritu ſancto. Teſtimonium auteʒ qd
poſuit de.io9.pſalmo ſumptum eſt. Dominus igitur dauid uocatur:non ſecundum id quod de eo
natus eſt: ſed iuxta id quod natus ex patre: ſemper fuit: præuemiens ipſum carnis ſuæ patrem. Iudæi
ad deludendam mterrogationis ueritatem: friuola multa cõfingunt: uernaculum abrahe aſſerentes
cuius fuerit filius damaſcus eliezer. & ex ipſius perſona ſcriptum pſalmum: ꝙ poſt cedem quinqʒ re
gum dominus deus domino ſuo dixerit habraam: ſede ad dexteram meam: donec ponam oẽs ini/
micos tuos ſcabellum pedum tuoruõ. Quos interrogemus. Quomodo deus dixerit abrahe ea quæ
ſequuntur ftecum principium in die uirtutis tuæ in ſplendoribus ſanctorum ex utero ante luciferũ
genui te. Et iurauit dominus & non penitebit eum tu es ſacerdos in æternum ſecundum ordinem
melchiſedech.

Super Oatheum. c xxiij.
melchiſedech. Et reſpondere cogamus quomodo habraam ante luciferũ genitus ſit: & ſacerdos fue
rit ſecundum ordinem melchiſedech: pro quo melchiſedech optulerit panem & uinum: & a quo
decimas prædæ acceperit.
¶Et nemo poterat ei rñdere verbum:neqʒ auſus fuit quiſ. ï ex illa die eũ amplius interrogare.
Phariſei & ſaducei quærentes occaſionem calumniæ: & uerbum aliquod inuenire quod pateret
inſidiis: ꝗa in ſermonibus confutati ſunt: ultra non interrogant. Sed aptiſſime cõpræhenſum roma
næ tradunt poteſtati. Ex quo intelligimus uenena inuidiæ poſſe ꝗdẽ ſuꝑari:ſʒ difficile congeſcere.
CQAbPITVLVM. XXIII.
N Anc Jeſus locutus eſt ad turbas ⁊ ad diſcipulos ſuos dicẽs. Super cathedra moy
HI ſederunt ſcribe ⁊z phariſei:oĩa ergo que dixerint vobis ſeruate ⁊ facite:ſecundũ ve/
ro opera eoꝛum nolite facere:dicunt enim ⁊ non faciunt.
Oρ Quid manſuetius? quid benignius dno? Tentatura phariſeis: cõfringuntur inſidiæ
eorum: & ſecundum pſalmiſtam. Sagittæ paruulorum factæ ſunt plagæ eorum. Et ni-
hilominus propter ſacerdotium & nominis dignitatem: hortatur populos ut ſubiiciantur eis non
opera: ſed octrinãà conſiderantes. Quod aũut ait ſuper cathedram moyſi ſederunt ſcribæ & phariſei
Per cathedrã doctrinam legis ondit. Ergo & illud quod dicitur in pſalmo: in cathedra peſtilentiæ
non ſedit: & cathedras uendentium columbas euertit: doctrinam debemus accipere. DUJUM
¶Alligant autem opera grauia ⁊ impoꝛtabilia ⁊ imponunt in humeros hominum:digito antez
ſuo nolunt ea mounnre. ¶Hoc generaliter aduerſus omnes magiſtros.
qui grandia iubent & minora non faciunt: Notandum autem ꝙ & humen & digitus & onera: &
uincnla quibus alligantur onera: ſpiritualiter intelligenda ſunt.
CO mnia vero opera ſua faciunt vt videantur ab homimbuus.
CQuicunq; igitur ita facit quodlibet ut uideatur ab hominibus ſcriba & phariſeus eſt.
Biatant emim philateria ſua magniſicant fumbꝛias. Amant quoqʒ pꝛimos accubitus in ce/
nis:⁊ pꝛimas cathedras in ſynagogis:⁊ ſalutationes in foꝛo:⁊ vocari ab hoibus rabbi
CVhe nobis miſeris: ad quos phariſeorum uitia tranſierunt. Dominus cum dediſſet mandata legis
per moyſen: ad extremuʒ intulit. Ligabis ea in manu tua: & erunt in monimentü ante oculos tuos.
Et eſt ſenſus. Præcepta mea ſint in manu tua ut opere compleantur. Sint ante oculos tuos: ut die ac
nocte mediteris in eis. Hoc phariſei male interprætantes: ſcribebant in membranis decalogũ moy
ſi ideſt decem uerba legis: complicantes ea & ligantes in fronte. & quaſi coronam capiti facien tes:
ut ſemper ante oculos mouerent: Quod uſq; hodie indi: & perſæ: & babylonii faciunt. Et qui hoc
habuerit quaſi religioſus in populis iudicatur: iuſſerat quoq; aliud moyſes: ut in quattuor angulis
palliorum: iacintinas fimbrias facerent: ad iſrahelis populum di gnoſcendum: ut quomodo in cor-
poribus circonciſio ſignum iudaicæ gentis daret: ita & ueſtis haberet aliquam differentiam. Super
ſticioſi magiſtri captantes auram popularem: atq; ex mulierculis ſectantes lucra: faciebant grandes
fimbrias: & acutiſſimas in eis ſpinas ligabant: ut uidelicet ambulantes & ſedentes interdum punge-/
rentur: & quaſi hac admonitione retraherẽtur ad officia domini: & myniſteria ſeruitutis eius. Quia
ergo dixerat dominus: omnia opera ſua faciunt: ut uideantur ab hominibus quod generaliter accu
ſarat:nunc per partes diuidit: pittatiola illa decalogi: philateria uocabant. Quod quicunq; habinſ-
ſet ea:quaſi ob cuſtodiam & momimentum ſui haberet. Non intelligentibus phariſeis ꝙ hæc in cor
de portãda ſint: non in corpore: alioquin & armaria & arcæ habent libros: & notitiam dei non ha-
bent: Hoc apud nos ſuperſtitioſæ mulierculæ: in puulis euãgeliis & in crucis ligno: & in iſtiuſmodi
rebus: quæ habent quidem zelum dei:ſed non iuxta ſcientiam: uſq; hodie factitant: culicem liquan-
tes & camellum glutientes. Iſtiuſmodi erat fimbria parua & breuis: & lege præcepta: quam & mu/
lier illa quæ ſanguine fluebat: tetigit in pallio dñi: ſed non eſt compũcta ſupſtitioſis ſentibus phari-
ſeorum: magiſq; ſanata ad tactum eius. Cumq; ſuperflue dillatent phillateria: & magnas faciãt fim-
brias: gloriam captantes ab hominibus: arguuntur in reliquis: cur quærant primos accubitus in ce/-
nis: & primas cathedras in ſynagogis: & in publico gullam ſectẽtur & gloriam: & uocentur ab ho-
minibus rabbi: quod latino ſermone magiſter dieitur. Deniq; ſequitur. ⸗ 3
Eos aũt nolite vocari rabbi.vnus eſt.n.magiſter veſter.Et patrẽ nolite vocare vobis ſuꝑ ter
rãa. vnus eſt. n. pater noſter ꝗ in celis eſt. Nec vocemini magiſtri:qꝛ magiſter veſter vnus c xpᷣs.
CNec magiſter nec pater uocandus eſt alius:niſi deus pater: & dominus noſter leſus chriſtus Pater
quia ex iplo ſunt omnia: magiſter: quia per ipſum omnia: uel quoniam per diſpenſationem carnis

omnes reconciliati ſumus deo. Quæritur quare aduerſum hoc præceptum doctor gentium apo-/

ſtolus ſe eſſe dixerit: aut quomodo uulgato ſermone: maxime in palæſtina & gypti monaſteriis ſe
inuicem patres uocent. Quod ſic ſoluitur. Aliud eſſe natura patrem uel magiſtrum: aliud indulgen
tia. Nos ſi hominem patrem uocamus:honorem ætati deferimus: non auctorẽ noſtræ oñdimus ui⸗
tæ. Magiſter quoq; dicitur ex conſortio ueri magiſtri: & ne infinita replicem quo unus per naturam
deus & unus filius non præiudicat cæteris ne per adoptionem sei uocentur & filii: ita & unus pater

& magiſter non præiudicat aliis ne abuſiue appellentur patres & magiſtri:

er
r

Liber Quartus.

Ahe vobis ſeribe ⁊ phariſei hipocrite qui clauditis regnum celoꝛuʒz ante homines:voſipſi nõ
intratis:nec introeuntes permittitis intrare. =
CHabent ſcribæ & phariſei legis prophetarumq; notitiam: ſciunt chriſtum eſſe filium dei:nõ igno
rant natum eſſe de uirgine: ſed dum prædam de ſubiecta ſibi plebe appetunt: nec ipſi introeunt
regna cælorum: nec eos qui poterant intrare permittunt: Hoc eſt quod in Oſeæ propheta arguit.
Abſconderunt ſacerdotes uiam interceperunt ſemitam. Et rurſum. Sacerdotes non dixerunt: ubi
eſt dominus. Vel certe omnis magiſter qui ſcandalizat malis operibus diſcipulos ſuos: claudit an
te eos regnum cælorum.
¶Ahbe vobis ſcꝛibe ⁊ phariſei hipocrite:qui circuitis mare ⁊ aridam:vt faciatis vnum pꝛoſeli/
tum:⁊ cum factus fuerit:facitis eum filium gehenne duplo qᷓ; vos.
CNon eo ſtudio ſeruamus quæſita quo ꝗqrimus. Scribæ & phariſei totum luſtrãtes orbem: propter
negociationem uel diuerſa Iucra: a diſcipulis captanda: tanquam per imaginem ſanctitatis: ſtudi/
um habebant de gentibus facere proſelitum ideſt aduenam: & circunciſum miſcere populo
dei. Sed qui ante eſſet ethnicus ſimpliciter errabat & erat ſemel filius gehennæ: uidens magiſtro-
rum uitia: & intelligens deſtruere eos opere: quos uerbis docebant: reuertitur ad uomitum
ſuum: & gentilis factus: quaſi præuaricator pœna maiori dignus erit. Filius autem uocatur
gehennæ quomodo filius perditionis: & filius huius ſeculi. Vnuſquiſq; enim cuius opera agit:
eius filius appellatur.

CAhe vobis duces cæęci qui dicitis: quicunqʒ iurauerit per templum nihil eſt. Qui autem
iurauerit in auro templi:debet. Stulti ⁊ ceci:quicunqʒ iurauit in altari nibil eſt. Quicunqʒ
iurauerit in dono quod eſt ſuper illud: debet: Ceci:quid enim maius eſt: donum an altare: qð
ſanctiſicat donum: Qui ergo in altare iurat:iurat in eo ⁊ in omnibus que ſuper illud ſunt:⁊ qui
ſurauerit in templo: iurat in illo:⁊ in eo qui habitat in ipſo:⁊ qui iurat in celo iurat in throno dei
7 in eo qui ſedit ſuper eum.
CSupra ut nobis uiſum eſt: expoſuimus quid ſignificaret traditio phariſeorum dicentium: do/
. num quodcunq; eſt ex me tibi proderit:nunc duplex: & ad unam auaritiæ occaſionem trahens
phariſeorum traditio condemnatur: ut arguantur cuncta pro lucro facere: & non pro timore dei.
Sicut enim in philateriis & fimbriis dilatatis: opinio ſanctitatis captabat gloriam: & per occaſio/
nem gloriæ quærebat lucra:ſic alia traditionis inuenta ſtropha impietatis arguit præceptores. Si ꝗs
in contentione ſeu in aliquo iurgio: uel in cauſæ ambiguo iuraſſet in templo: & poſtea conuictus
eſſet mendacii:non tenebatur cniminis reus. Sin autem iuraſſet in auro & pecunia quæ in templo
ſacerdotibus offerebatur ſtatim in quo iurauerat cogebatur exſoluere. Rurſum ſi quis iuraſſet in
altari: periurii eum nemo retinebat. Sin autem periuraſſet in dono: uel in oblationibus hoc eſt in
hoſtiis in uictimis & in ſimila: & cæteris quæ offeruntur deo ſuper altare: hæc ſtudioſiſſime repete
bant:Arguit ergo eos dominus: & ſtultitiæ & fraudulentiæ quod multo maius ſit templum ꝗᷓ aurũ
quod ſanctificatur a templo: & altare quam hoſtiæ: quæ ſanctiſicantur ab altari: Totum autem facie/
bant:non ob dei timorem ſed ob diuitiarum cupiditatem.
Ahbe vobis ſcribe ⁊ phariſei hypocrite:qui decimatis mentam ⁊ anetum:⁊ cyminum ? reliꝗ
ſtis que grauioꝛa ſunt. Legis iudicium: ⁊ miſericoꝛdiam:⁊ fidem. Hec opoꝛtuit facere:⁊ illa
non ommittere. MD WMulta in lege præcepta ſunt
quæ typos præferant futurorum: Alia uero quæ aperta ſunt: iuxta pſalmiſtam dicentem: Man-
datum domini lucidum illuminãs oculos: quæ ſtatim opera deſiderant. Verbi gratia. Non adultera
bis: Non furtum facies. Non teſtimonium falſum dices & cætera. Phariſei autem interim ut intelle-
ctus myſticos dimittamus. Propter alimoniam ſacerdotum & leuitarum quorum pars erat domi/
nus: omnium rerum offerre in templo decimas. Hoc unum habebant ſtudii: ut quæ juſſa fuerant
comportarentur. Cætera quæ erant maiora: utrum quis faceret an non paruipendebant: Et ex hoc
itaq; capitulo arguit eos auaritiæ: quod ſtudioſæ etiam uilium olerum decimas exigebant: & iu/
dicium in diſceptationem negotiorum: miſericordiamq; in pauperes: pupillos & uiduas & fidem
in deum: quæ magna ſunt prætermittant. “
CBuces ceci excolantes culicem:camellum antem glutientes. .
Camellum puto eſſe ſecundum ſenſum præſentis loci:magnitudinem præceptorum iudiciũ mi/
ſericordiam & fidem. Culicem autem decimas mentæ: aneti & cymini & reliquorum uilium olerũ:
Hæc contra præceptum dei quæ digna ſunt deuoramus: atq; negligimus: & opinionem religionis
in paruis quæ lucrum habent: diligentiam demonſtramus.
CVhe vobis ſcribe ⁊ phariſei hypocrite:qui mundatis quod de foꝛis eſt calicis ⁊ parapſidis:
intus autem pleni eſtis rapina ⁊ immunditia. Phariſee cece munda pꝛius quod intus eſt cali-
cis ⁊ parapſidis:vt ſiat id quod foꝛis eſt mundum.
CDiuerſis uerbis eodem ſenſu quo ſupra arguit phariſeos ſimulationis atq; mendacii: quod aliud
oſtendant hominibus foris aliud oomi agant. Non quod in calice & parapſide eorum ſuſpitio
moraretur: ſed quod foris hominibus oſtenderent ſanctitatem. In habitu in ſermone in phila//
texiis in

9

ter
io

m
Er

o
ig
in
1
n
in

l
⸗

nt

oe

ͦ

Super Matheum. c.xxiii.

teriis in fimbriis in orationum longitudine: & cæteris huiuſmodi: intrinſecus autem eſſent uitio-

rum ſordibus pleni.
Vbe vobis ſcribe ⁊ phariſei hipocrite:qꝛ ſimiles eſtis ſepulchris dealbatis que foꝛis parent
bominibus ſpecioſa:intus vero plena ſunt oſſibus moꝛtuoꝛum ? omni ſpurcicia HW
CQuod in calice & parapſide demõſtrarat quod fonis loti eſſent & intrinſecus ſordidi: hoc nunc P
exemplum ſepulchroram replicat ꝙ quomodo ſepulchra forinſecus lita ſunt calce: & ornata mar-

moribus & auro coloribuſq; diſtincta: intus autem plena ſunt oſſibus mortuorum: ſic & peruerſi

magiſtri: qui alia docent & alia faciunt: munditiam habitus ueſtis: & uerborum humilitatem de-
monſtrant intus autem pleni ſunt omni ſpurcicia: auaritia: & libidine. Deniq; manifeſtius hoc ip⸗
ſũ exprimit inferẽs. Sic & uos foris ꝗdẽ paretis hoĩbus iuſti: intus ãt pleni eſtis hypoeriſi & iniqtate
Ehe vobis ſcribe ⁊ phariſei hypocrite:qui edificatis ſepnlchra pꝛophetarum:⁊ oꝛnatis mo⸗
numenta iuſtoꝛum ? dicitis ſi fuiſſemus in diebus patrum noſtroꝛum non fuiſſemus ſocij eo/
rum in ſanguine pꝛophetarum.Itaqʒ reſtimonium eſtis vobiſmetipſis quia filij eſtis eoꝛum
qui occidemunt pꝛophetas. MG
C Prudentiſſimo ſylogiſmo coarguit eos filios eſſe homicidarum: dum ipſi opinione bonitatis &
gloriæ in populos: ſepulchra edificant prophetarum: quos maiores eorum interfecerunt: & dicunt:
ſi fuiſſemus tempore illo non feciſſemus ea quæ fecerunt patres noſtri: Hoc autem etiam ſi ſermone
non dicant:opere lo
a patribus ſuis eſſe iugulatos non negant.
C Et vos implete menſuram patrum veſtroꝛtum.
Crobato ſuperioribus dictis ꝙ filii eſſent homicidarum: & eorum qui prophetas occidiſſent.
Nunc concludit quod uoluerat: & quaſi extremam ſylogiſmi partem ponit. Et uos implete menſu
ram patrum ueſtrorum. Quod illis defuit: uos adimplete. Illi interfecerunt ſeruos: uos dominum
interſicite.Illi prophetas: uos eum qui a prophetis prædicatus eſt. 2
Serpentes genimina viperarum:quomodo fugietis a iudicio gehenne.
CNHoc ipſum & Ioannes baptiſta dixerat. Sicut ergo de uiperis naſcũtur uiperæ: ſic de homicidis pa
tribus uos inquit nati eſtis homicidæ. .
CIdeo ecce ego mitto ad vos pꝛophetas:Et ſapientes ⁊ ſcribas:⁊ ex illis occidetis ⁊ cruciſige/
tis:⁊ ex illis flagellabitis in ſynagogis veſtris:⁊ perſequemini de ciuitate in cinitateam.
CHoc quod dixeramus implete menſuram patrum ueſtrorum: ad perſonam domini pertinere. eo
ꝙ occidendus eſſet ab eis: poteſt & ad diſcipulos eius referri: de quibus nunc dicit. Ecce ego mitto
ad uos prophetas & ſapientes & ſcribas: & ex illis occidetis & crucifigetis: & flagellabitis in ſynago/

gis ueſtris: & perſequemini de ciuitate in ciuitatem: ut impleatis menſuram patrum ueſtrorum. Si-
mulq; obſerua iuxta apoſtolum ſcribentem ad corynthios: uaria eſſe dona diſcipulorum chriſti.
Alios prophetas: qui uentura prædicent. Alios ſapientes: qui nouerunt quãdo debeant proferre ſer
monem: Alios ſcribas in lege doctiſſimos: ex quibus lapidatus eſt Stephanus. Paulus occiſus: cruci-/
ſixus Petrus: flagellati in actibus apoſtolorum diſcipuli: & perſecuti eos ſunt: de ciuitate in ciuitatẽ:

Sel lentes de iudæa:ut ad gentium populum tranſmigrarent. sl
At veniat ſuꝑ vos ois ſanguis iuſtus:qui effuſus eſt ſuꝑ terrã:a ſanguine abel iuſti vſqʒ ad

C
ſanguinem ʒacharie ſilij Barachie:quem occidiſtis inter templum ⁊ altare.

¶De abel nulla eſt ambiguitas quin ipſe ſit quem cain occiderit. Iuſtus autem non ſolum ex domi
ni nüc ſententia: ſed ex geneſis teſtimonio comprobatur: ubi accepta eius a deo narrantur munera.

Quærimus quis iſte ſit Zacharias filius barachiæ. quia multos legimus zacharias Et ne libera nobis

tribueretur erroris facultas: additum eſt quem occidiſtis inter templum & altare. In diuerſis diuer/-
ſa legi:& debeo ſingulorum opiniones ponere: Alii zachariam flium barachiæ dicunt qui in duo/

decim prophetis undecimus eſt. patriſq; in eo nomen conſentiat: ſed ubi occiſus ſit inter templum
& altare ſcriptura non loquitur: maxime cum temporibus eius uix ruinæ templi fuerint. Alii zacha

tiam Patrem Ioannis intelligi uolunt: ex quibuſdam apocriphoꝶ ſomniis approbantes: & propte/
rea occiſus ſit quia ſaluatoris prædicaret aduentum. hoc quia de ſcripturis non habet auctoritatem:

eadem facilitate contemnitur qua ꝓbatur: Alii iſtum uolunt eſſe zachariã qui occiſus eſt a Ioas rege
ĩudeæ inter templũ & altare:ſicut regũ narrat hiſtoria: ſed obſeruandũ ꝙ ille zacharias non ſit filius

Barachiæ: ſed filius Ioiadæ ſacerdotis: Vnde & ſcriptura refert: Non fuit recordatus Ioas patris eius
Ioiadæ: quæ feciſſet bona. Cum ergo zachariam teneamus & occiſionis conſentiat locus: quænimus
quare Barachiæ dicatur filius: & non Ioiadæ? Barachia in lingua noſtra benedictus domini dicitur

& ſacerdotis Ioiadæ iuſtitia hebreo nomine demonſtratur. In euangelio quo utuntur naza reni
filio Barachiæ: filium Ioiadæ reperimus ſcri ptum. Simpliciores fratres inter ruinas templi⸗ Ralta ris:
ſiue in portarum exitibus: quæ ſiloam dicunt: rubra ſaxa monſtrantes: zachariæ ſanguine putantecẽ

polluta. Non condemnamus errorem:qui de odio iudæorum& ſidei pietate deſcendit. Dicamus

breuiter quare ſanguis abel iuſti uſq; ad zachariam filium Barachiæ ab illa generatione requiratur:
cum neutrum eorum occiderit. Regula ſcripturarum eſt: duas generationes bonorum & malorũ

quuntur ex eo quod ambitioſe & magnifice edificant memorias occiſorum

N. *

Liber Quartus.

noſſe: hoc eſt ſingulorum ſingulas. De bonis ſumamus exempla. Quis aſcendit in montem dñi⸗
aut quis requieſcet in monte ſancto eius? Cumq; plures qui aſcenſuri ſunt in montem dũi deſcripſii
ſet: qui diuerſis fuere ætatibus: Poſtea infert: H æc eſt generatio quærentium dominum: quæren-
tium faciem dei Iacob. Et in alio loco de omnibus ſanctis. Generatio iuſtorum benedicetur. De ma
lis uero ut in præſenti loco. Generatio uiperarum. Et requirentur olia a generatione iſta: Et ezechiel
cum peccata terræ deſcripſiſſet ſermo propheticus: adiecit. Si Noe & Iob & Daniel ibi fuerint inuẽti
non dimittam peccata terræ illi. O mnes iuſtos qui ſimiles forent uirtutibus eoruz ꝑ Noe & Iob &
Daniel uolens intelligi:ergo & iſti qui ſimilia cain & Ioas contra apoſtolos geſſerint:de una gene⸗
ratione eſſe referuntur.
¶BHieruſalem hieruſalẽ que occidis pꝛophetas:⁊ lapidas eos qui ad tẽ miſſi ſunt:quotiẽs volui
congregare ſilios tuos:quemadmodum gallina congrègat pullos ſuos ſub allas ⁊ nolmiſti.
Hieruſalem non ſaxa & edificia ciuitatis: ſed habitatores uocat: quam patris plangit affectu. Si/
cut & in alio loco legimus: ꝙ uidens eam fleuerit. In eo autẽ quod dicit: quotiens uolui congrega/
re filios tuos: oẽs retro prophetas a ſe miſſos eſſe teſtatur. Gallinæ quoq; ſimilitudinẽ congregantis
ſub allas pullos ſuos in cantico deuteronomii legimus: Sicut aquila protegit nidum ſuũ: & ſuper
pullos ſuos deſiderauit: expandens allas ſuas ſuſcepit eos: & tulit ſuper pennas ſuas.
AEcce relinquetur domus veſtra deſerta.
CNHoc ipſum ex perſona Hieremiæ iam ante dixerat. Reliqui domum meam: dimiſi hereditatem
meam: facta eſt mihi hereditas mea quaſi ſpelunca læenæ:Deſertam iudæorum domum ideſt tem
plum illud quod fulgebat auguſtius oculis comprobamus: qui habitatorem chriſtum perdidit: &
hereditatem præripere geſtiens oceidit heredem. “
CBico.n.vobis non me videbitis amodo donec dicatis:benedictus qui venit in nomine dñi.
CAd hieruſalem loquitur: & ad populum iudæorum. Verſiculum autem iſtum quo & paruuli atq;
lactentes in ingreſſu hieruſalem domini ſaluatoris uſi ſunt: quando dixerunt: benedictus qui uenit
in nomine domini: oſanna in excelſis: ſumpſit de centeſimo pſalmo: qui manifeſte de aduentu do-/
mini ſcriptus eſt: Et quod dicit: Hoc uult intelligi. Niſi pœrnitentiam egeritis: & confeſſi fueritis ipʒ
me eſſe de quo prophetæ cecinerunt: flium omnipotentis patris: meam faciem non uidebitis. Hũt
iudæi datum ſibi tempus pœnitentiæ: confiteãtur benedictum qui uenit in nomine domini: & chri
ſti ora conſpicient. CAPITVLVM XXIIII.
Breſſus Jeſus de templo ibat ⁊ accedunt diſcipuli eius vt oſtenderent ei ediſicia
templi. Ipſe autem reſpondens dixit eis. Nidetis hec omnia. Amen dico vobis
Hnon relinquetur lapis ſuper lapidem qui non deſtruatur.
HAWA&α C Iuxta hiſtoriam manifeſtus eſt ſenſus. recedente auteʒ domino de templo: omnia
EEAAlegis edificia: & compoſitio mandatorum ita deſtructa eſt: ut nihil a iudæis poſſit im/
rr Pleri & capite ſublato: uniuerſa inter ſe membra compugerint.
CSedente autem eo ſuper montem oliueti.acceſſerunt ad eum diſcipuli eius ſecreto dicentes.
Dic nobis quando hec erunt:⁊ quod ſignum aduentus tui ⁊ conſumationis ſeculi.
CSedit in monte oliueti:ubi uerum lumen ſcientiæ naſcebatur. Et accedunt ad eum diſcipuli ſecre
to: qui myſteria: & futurorum reuelationem noſſe cupiebant: & interrogant tria. Quo tempore hie
ruſalem deſtruenda ſit: quo uenturus chriſtus: quo conſumatio ſeculi futura.
CMulti enim venient in nomine meo dicentes.Ego ſum chriſtus.⁊ multos ſeducent.
CQuorum unus eſt Symon Samaritanus: quem in actibus apoſtolorum legimus: qui ſe magnam
dicebat eſſe dei uirtutem. Hæc quoq; inter cætera in ſuis uoluminibus: ſcripta dimittens: ego ſum
ſermo dei: ego ſpecioſus:ego paraclitus: ego epiſcopus: ego miſericordia dei. Sed & lIoannes apo/
ſtolus in epiſtola ſua loquitur: AMiſtis quia antichriſtus uenturus eſt: nunc antichriſti multi ſunt:
ego reor omnes hereſiarchas: antichriſtos eſſe: & ſub nomine chriſti ea docere quæ contraria ſunt
chriſto: Nec mirum ſi aliquos ab his uideamus ſeduci: cum dominus dixerit: & multos ſeducent.
CAucdituri eſtis pꝛelia ⁊ opiniones pꝛeliorum:videte ne turbemini. Oppoꝛtet enim hec fieri
ſed nondum eſt finis. CCum hæc igltur fieri uiderimus non putemus diem
inſtare iudicii: ſed in tempus aliud reſeruari: cuius ſignum perſpicue in conſequentibus ponitur.
CSBSurget enim gens contra gentem:⁊ regnum contra regnum:? erunt peſtilentie ⁊ fames ⁊ ter
remotus per loca. Hec omnia initia ſunt doloꝛum.
Non ambigo: & hæc quidem lIuxta litteram futura quæ ſcripta ſunt: ſed mihi uidetur regnum cõ
tra regnum: & peſtilentia eorum quorum ſermo ſerpit ut cancer: & fames audiendi uerbum dei: &
cõmotio uniuerſæ terræ: Et a uera fide ſeparatio in hereticis magis intelligi: qui contra ſe inuicem
dimicantes eccleſiæ uictoriam faciunt. Quod autem dixit: hec autem omnia initia ſunt dolorù: me
lius tranſfertur parturitionũ: ut quaſi concœptus quidã aduentus antichriſti nõ partus intelligatur
CKTunc tradent vos in tribulatione ⁊ occident vos.
CPer apoſtolos oĩum credentiũ perſona ſignatur: nõ quo eo tpe apoſtoli in corpore reperiẽdi ſint.
CEt quoniam abundauit iniquitas refrigeſcet caritas multoꝛum.
CNon oĩum

—
—

—

i

,

nit
0/
ſß
it
ni

Super Matheum. c. xxiiij.

Non omnium negauit fidem ſed multoꝶ. Multi aũt uocati pauci uero electi:In apoſtolis & ſimi-⸗

libus eoꝶ permanſura eſt caritas De qua ſcriptũ eſt: aquæ multæ non poterunt extinguere caritatẽ.
Et ipſe paulus. Quis nos ſeparabit a caritate chriſti? tubulatio? an anguſtia? an ſames? & reliqua.

Et pꝛedicabitur hoc euangelium regni in toto oꝛbe:in teſtimonium cunctis gentibus:? tunc

veniet conſumatio. CSignum dominici aduentus eſt euangelium m toto orbe
pr ædicari: ut nullus ſit excuſabilis:qd aut iam cõpletum: aut in breui cernimus eſſe com plendum.

29

Non enim puto aliquam remanſiſſe gentem: quæ chriſti nomen ignoret: Et ꝗqᷓ non habuerit præ/

dicatorem: tamen ex uicinis nationibus opinionem fidei non poteſt ignorare.
CLCum autem videritis abhominationem deſolationis que dicta eſt a danielẽ pꝛopheta: ſtan/
tem in loco ſancto:qui legit intelliiiat. Quando ad intelligentiã prouoca-
mur:myſticum monſtratur eſſe qd dictum eſt. Legimus aut in daniele hoc modo. Et in dimidio eb
domadis auferetur ſacriſicium meũ: & libamina in templo: abho minatio deſolationum uſq; ad cõ⸗
ſumationem tpis: & conſumatio dabitur ſuper ſolitudinẽ. De hoc & apoſtolus loquitur ꝙ homo
iniquitatis & aduerſarius eleuandus ſit contra omne qd dicitur deus & culturam: ita ut andeat ſtare
in templo cſen& oſtendere ꝙ ipſe ſit deus: cuius aduentus ſecunduz operationem ſathanæ deſtruat
eos: & ad dei ſolitudinem redigat: qui ſe ſuſceperint: Poteſt autẽ ſimpliciter aut de antichriſto acci-
ki aut de imagine cæſaris quam pillatus poſuit in templo: aut de adriani equæſtri: ſtatua: quæ in ipo
ancto ſanctorũ loco uſq; in præſentẽ diem ſtetit: Abhommatio quoq; ſecundũ ueterem ſcripturã
ĩidolũ nũcupatur: & idcirco additur deſolatiõis ꝙ in deſolato tẽplo atq; deſtructo idolũ poſuũ ſit.

KTunc qui in indea ſunt fugiant ad montes.⁊ qui in tecto non deſcendant tollere aliquid de do

mo ſua.⁊ qni in agro:non reuertantur tollere tumcam ſuam.

CAbhominatio deſolationis intelligi poteſt: & omne dogma peruerſum: quod cum uiderimus

ſtare in Ioco ſancto: hoc eſt in eccleſia: & ſe oſtendere deum: debemus fugere de iudæa ad montes:
hoc eſt dimiſſa occidente littera & iudaica prauitate: appropinquare montibus æternis: de quibus

illuminat mirabiliter deus: & eſſe in tecto & n domate: quo non poſſunt ignita diaboli iacula per-

uenire:nec deſcendere & tollere aliquid de domo conuerſationis priſtinæ: nec quærere quæ retror
ſum ſunt: ſed magis ſerere in agto ſpiritualium ſcripturarum: ut fructus capiamus ex eo. Nec tollere
alteram tunicam quam apoſtoli habere prohibentur. De hoc loco.i. de abhominatione deſolatio-
nis: quæ dicta eſt a daniele propheta ſtante in loco ſancto. Multa Porphirius tertiodecimo opis ſui
uolumine cõtra nos blaſtemauit: cui Euſebius Cæſarienſis epiſcopus tribus reſpondit uoluminibꝰ
io.i9.&.zo.Appolinaris quoq; ſcripſit pleniſſime. ſuperflueq; conamur uno capitulo uelle diſſere
re: de quo tantis uerſuum milibus diſputatum eſt.

¶ Ahe autem pꝛegnantibus ⁊ nutrientibus in illis diebus.

CVhe illis aiabus: ꝗᷓ non ĩ perfectũ uirũ ſua genimina perduxerunt ſed initia hñt fidei: ut enutritiõe
indigeant magiſtrorũ. hoc quoq; dici põt: in perſequutione antichriſti: ſeu romanæ captiuitatis
prægnantes & nutrientes uteri: & filiorum ſarcina prægrauati: expeditam fugã hẽre nõ quiuerint.
DOꝛate autem vt non fiat fuga veſtra hieme vel ſabbato. 2

¶Si de captiuitate hieruſalem uoluerimus accipere: quando a Tito & Veſpaſiano capta eſt: orare
debent:ne fuga eorum hieme uel ſabbato fiat: quia in altero duritia frigoris prohibet ad ſolitudi-/

nes pergere: & in montibus deſertiſq; latitare. In altero aut tranſgreſſio legis eſt: ſi fugere uolue/
rint: aut mors imminens:ſi remanſerint: Si autem de conſumatione mundi intelligitur: hoc præ/

cipit: ut ñ reftigeſcat ſides ueſtra:& in xpᷣʒʒ caritas:neq; ut ocioſi ĩ ope dei torpeamꝰ nirtutũ ſabbato

CEt niſi bꝛeuiati fuiſſent dies illi:non ſieret ſalua ois caro:ſed ꝑꝑ ellectos bꝛeuiabunt᷑ dies illi.
CAbbreuiatus dies nõ ſcdm deliramenta quorũdam: ꝗ putant tm momenta mutari:nec recordã

tur illius ſcripti. Ordinatione tua pmanet dies. Sed iuxta tẽporui qualitatẽ ſentire debemus. i. ab

breuiatos non mẽſura ſed numero: ut qũo in bndictione dicitur. Longitudine dieꝶ replebo eũ: ſic
& nunc abbreuiati dies intelligantur:ne tẽporum mora fides concutiatur credentium.
Tunc ſi quis vobis dixerit:ècce hic eſt chriſtus:aut illic:nolite credere. YM
CNMulti captiuitatis iudaicæ tpe principes extitere: ꝗ chriſtos eſſe ſe dicerẽt: in tantũ ut obſidentibꝰ
romanis: tres intus fuerint factiones: ſed melius de conſumatione mundi intelligitur.

T Surgent enim pſeudo chriſti ⁊ pſeudo pꝛophete:⁊ dabunt ſigna multa:⁊ pꝛodigia: ita vt in er

roꝛem inducantur ſi fieri poteſt etiam ellecti:ecce pꝛedixi vobis.

CTripliciter ut ante iam dixi: locus hic diſſerendus eſt: aut de tempore obſidionis romanæ: aut de

conſumatione mundi. aut de hereticorum contra eccleſiam pugna. & iſtiuſmodi antichriſtis: ꝗ ſub
opinione falſæ ſcientiæ contra chriſtum dimicant.

¶ Si ergo dixerint vobis ecce in deſerto eſt nolite exire:ecce in penetralibus:nolite credere

CSi quis promiſerit uobis ꝙ in deſerto gẽtilium & philoſophoꝑ dogmate vpᷣs moretur: aut in he

reticorum penetralibus: qui dei pollicentur arcana: nolite exire. nolite credere: ſiue quia perſecutio
nis & anguſtiarum tempore ſemper pſeudo prophetæ decipier?di inueniunt locum. Si quis ſub no

mine chiiſti ſe iactare uoluerit: non ſtatim accommodetis fieem.

Pang

AX.iber Quartus.

Sicut enim fulgur exit ab oꝛiente ⁊ paret vſqʒ in occidentem:ita erit aduentus filij hominis
Nolite exire. nolite credere ꝙ filius hominis uel in deſerto gentium ſit: uel in penetralibus hære/-
ticotum: ſed ꝙ ab oriente uſq; in occidentem fides eius in catholicis eccleſiis fulgeat. Hoc quoq; di-
cendum: ꝙ ſecundus ſaluatoris aduentus non in humilitate ut prius: ſed in glonia demonſtrandus
ſit. Stultum eſt itaq; eum paruo loco uel in abſcondito quærere: qui totius mundi lumen ſit.
Abicunqʒ fuerit coꝛpus:uluc congregabuntur ⁊ aquile.
CDe exemplo naturali qd quottidie cernimus chriſti inſtruimur ſacramento. Aquile & uultures ẽt
tranſmaria dicuntur ſentire cadauera: & ad eſcã huiuſcemodi cõgregari. Si ergo irrationabiles uolu
cres naturali ſenſũ tantis terraꝶ ſpatiis & maris fluctibus ſeparatæ paruum cadauer ſentiunt ubi ia
ceat: q̃to magis nos: & oĩs muititudo credentium debet feſtinare ad eum cuius fulgur exit ab orien
te:& paret uſq; ad occidentem. Poſſumus autem corpus.i. quod ſignificantius lati-
ne dicitur cadauer ab eo ꝙ per mortem cadat: paſſionem chriſti intelligere: ad quam prouocamur
ut ubicunq; in ſcripturis legitur: congregemur: & per illam uenire poſſimus ad uerbum dei. Vt eſt
illud. Foderunt manus meas & pedes meos. Et in Eſaia. Sicut ouis ad uictimaʒ ductus.& cætera his

ſimilia. Aquilæ autem appellantur ſancti quibus innouata eſt iuuentus ut aquilæ: & quᷣi iuxta Eſai

am plumeſcunt: & aſſumunt alas ut ad chriſti ueniant paſſionem.
¶Statim autem poſt tribulationem dierum illoꝛum ſol obſcurabitur: ? luna non dabit lumen
ſuum:⁊ ſtelle celi cadent de celo:⁊ virtutes celoꝛum cõmouebuntur.
CSol & luna obſcurabuntur: & non dabunt lumen ſuũ: & cætera. Aſtra cadent de cælo: uirtuteſq;
cæloꝑꝶ cõmouebuntur: non diminutione luminis Alioquin legimus ſolẽ ſeptupluʒ habiturum lu
men:ſed ad cõparationẽ ueræ lucis oĩa uidenda tænebroſa. Si itaq; iſte ſol uelut tænebræ erit: ꝗq nüc
per totũ orbem rutilat: & luna ꝗᷓ ſecundum eſt luminare: & ſtellæ qᷓ ad ſolatium noctis accenſæ ſũt:
omneſq; uirtutes quas angeloꝶ multitudines intelligimus in aduentu xp̃i in tænebras reputabun/
tur: decutiatur ſuperciliũ eorum: qui ſe ſanctos arbitrantes: præſentiam iudicis nõ formidant.
Et tunc parebit ſignũ filij hois in celo. CC Signũ thau.i. crucis intelligimus: ut
uideant iuxta zachariã & Ioannem iudæi quẽ cõpunxerunt: aut uexillum uictoriæ triumphantis.

TTunc plangent oẽs tribus terre. CPlangent hi
qui municipatũ non habuere in cælis: ſed ſcripti ſunt in tera. JM
CEt mittet angelos ſuos cum tuba. NQ q De hac tuba: & apoſtolus Ioqui

tur: & in apocalypſi Ioannis legimus: & in ueteri teſtamento: tubæ ductiles ex auro: & ære: argẽtoq;
fieri præcipiuntur: ut ſublimia doctrinarum reſonent ſacramenta.
CAb arboꝛe fici diſcite parabolam:cum iam ramus eius tener fuerit:⁊ folia nata: ſcitis quia
pꝛope eſt eſtas. Et reliqua. CSub exemplo arboris:docuit conſuma/
tionis aduentum. Qũo inquit qñ teneræ fuerint in arbore ficus cauliculi: & gemma erumpit in flo
rem: cortexq;ʒ folia parturit: intelligitis æſtatis aduentũ: & fauonii ac ueris introitum. Ita cum hæc

omnia ꝗ ſcripta ſunt uideritis: noſite putare iã adeſſe conſumationem mundi: ſed quaſi præuia &

præcurſores quoſdam uenire: ut oſtendant ꝙ prope ſit & in ianuis.
Amen dico vobis qꝛ nõ pᷣteribit generatio hec:donec oĩa fiant. l
Supra diximus generationes bonorum. & econtrario malorum eſſe ſingulas. Igitur aut omne ge
nus hominum ſigniſicat aut ſpecialiter iudæz-orum. õä
CLelum ?⁊ terra tranſibunt:verba autem mea non pꝛeteribunt.
CCælum & terra quæ tranſibunt immutatione nõ abolitione ſui: Alioquin qũo ſol obſcurabitur
& Inna non dabit lumen ſuũ: & ſtellæ cadent: ſi cælũ in quo iſta ſunt: terraq; non fuerit.
DBe die autem illa ⁊ hoꝛa nemo ſcit:neqʒ angeli celoꝛum:niſi pater ſolus.
In quibuſdam latinis codicibuadditũ eſt: neq; filius: cum in græcis: & maxime adamãtii & pie/
ri exemplaribus: hoc non habeatur adſcriptũ: ſed quia in nonnullis legitur: diſſerendum uidetur:
Gaudet arrius: & eunomius. quaſi ignorantia magiſtri: gloria diſcipuloꝶ ſit: & dicunt. Non poteſt
equalis eſſe qui nouit: & qui ignorat: cõtra quos breuiter iſta dicenda ſunt cũ omnia tpa fecerit le/
ſus:hoc eſt uerbũ dei: oĩa. n. per ipᷣm facta ſunt: & ſine ipſo factũ eſt nihil:In oĩbus aũt tpibus: ẽt dies
iudicii ſit: qua conſequentia põt eius ignorare partẽ: cuius totũ nouerit:hoc quoq; dicendũ eſt: ꝗd
eſt maius: notitia patris: An iudicis? Si maius nouit: qũo ignorat quod minus eſt. Scriptù legimus
oĩa quæ patris ſunt mihi tradita ſunt. Si oĩa patris filii ſunt: qua rõne unius ſibi diei notitiã reſerua
uit: & noluit eã cõmunicare cũ filio: ſed & hoc inferendũ: ſi nouiſſimum diẽ tempoꝑꝶ ignorat: & pe
nes ultimũ & retrorſum oẽës. Non. n. põt fieri ut qui primũ ignorat:ſciat qui ſecundus ſit. Igitur qui
approbauimus nõ ignorare filiũ conſumatioms diẽ: cã reddenda eſt cur ignorare dicatur. Apoſto-
lus ſuper ſaluatorẽ ſcribit.lIn quo ſunt oẽs theſauri ſapiæ & ſcientiæ abſconditi. Sunt ergo oẽs the/
ſauri in xpᷣo ſapiæ & ſcientiæ: ſed abſconditi ſunt: Quare abſconditi ſunt? Poſt reſurrectionẽ interio
gatus ab apoſtolis de die manifeſtius rñdit: non eſt ueſtrum noſſe tpa uel momenta: quæ pater po-
ſuit in ſua poteſtate: quando dicit non eſt ueſtrum ſcire. oſtendit quod ipſe ſciat. ſed non expediat
noſſe apoſtolis: ut ſemper incerti de aduentu iudicis: ſic quottidie uiuant quaſi die alia iudicadi ſint
Deniq; &

= – m ,

—–
—w— —

inis
cle⸗

epie⸗/
l:
otet
nitle⸗/
tcie⸗

s
a!
ihe
gu
ſto⸗
ſbe⸗
en
10

enmrrrrrrrrrrrerrn

Super Ogatheum.c. xxv.

Deniq; & conſequens euangelii ſermo id ipſum cogit intelligi: dicens quoq; patrem ſolum noſſe:
in patre compræhendit & filium. Omnis enim pater & filii nomen eſt.
Sicut autem in diebus noe:ita erit aduentus filij hominis:quõ.n.erant in diebus noe:añ dilu⸗
uium edentes ⁊ bibentes:nubentes ⁊ nuptũ trabentes.Et reliqua.

Quæritur quomõ ſupra ſcriptum ſit. Surget enim gens contra gentem: & regnuʒ contra regnũ

& erunt peſtilentiæ & fames: & terremotus & nunc ea futura memorentur quæ pacis indicia ſunt.
Sed eſt mandatum iuxta apoſtolum: ꝙ poſt pugnas & diſſenſiones peſtilentias & ſames & terre/-
motus & cætera ꝗbus genus uaſtatur humanum: breui ſubſecutura ſit pax quæ quieta oĩa repromit
tat: ut fides credentium comprobetur: utrum tranſactis malis ſperent iudicem eſſe uenturũ. Hoc
eſt enim quod in paulo legimus quando dixerint.pax & ſecuritas tunc repentinus eis ſuperueniet
interitus: ſicut dolor parturientis: & non effugient.

CTunc duo erunt in agro vnus aſſumetur ⁊ vnus relinquetur:due molentes in mola:vna aſſu
metur ⁊ alia relinquetur
C Tunc inꝗꝛduo erunt in agro quando tempore uidelicet conſumationis atq; iudicii.duo in agro
pariter inuenientur eundem habentes laborem: & quaſi patrem ſequentes ſed fructus laboris
non æq; recipientes.
Bne quoqʒ molentes ſimul erunt:altera aſſumetur:⁊: altera relinquetur.
In duobus qui in agro cõmorantur: & in duabus quæ pariter molunt uel ſynagogam intellige
& eccleſiam quod ſimul molere uideantur in lege:& de iiſdem ſcripturis farinam terere præcepto/
rum dei uel cæteras hereſes: ꝗᷓ de utroq; teſtamento: aut de altero uidentur molere farinam doctri
narum ſuarum: & cum unum nominis chriſtiani propoſitum habeant: non eandem mercedem re-
cipient: aliis aſſumptis & aliis derelictis.
NUigllate ergo quia neſcitis qua hoꝛa dominus ueſter venturns ſit.
CPerſpicue oſtendit quare ſupra dixerit: de die autem illa nemo ſcit:neq; filius hominis: neq; an/i
geli niſi pater ſolus quod non expediat ſcire apoſtolis: ut pendulæ expectationis incento ſemp eum
credant eſſe uenturum quem ignorant quando uenturus ſit: & non dixit quia neſcimus qua ho/
ra uenturus ſit dominus: ſed neicitis. Præmiſſoq; patriſfamilias exemplo:cur reticeat cõſumationis
diem: manifeſtius docet dicens.
Eſtote parati quia neſcitis qua hoꝛa filius bominis venturus eſt.quis putas eſt fidelis ſ ern?
7 pꝛudens quem conſtituit dominus ſuper familiam ſnam:vt det illis cibum in tempoꝛe. Bea

tus ille ſeruus.quem cum venerit dũs eins inuenerit ſic facientem.

CPlenius inculcat: & replicat quare de die conſumationis & hora:nec an gelos: nec ſe ſcire prædi-
xerit: ſed ſolum patrem: quod non expediat ſcire apoſtolis: & exemplum patriſſamilias: Hoc eſt ſui:
& fidelium ſeruorũ.i.apoſtolorum ad cohortationem ſollicitæ mentis interſerit: ut ſpe premiorũ
miniſtrent conſeruis. in tempore ſuo cybaria doctrinarum.
¶Si autem dixerit malus ſeruus ille in coꝛde ſuo moꝛam facit dominus meus venire: ⁊ cepe/
rit percutere conſeruos ſuos.Et reliqua.
Ex ſuperioribus pendet: ꝙ ſicut ſollicitus ſeruus: & ſemper aduentum domini preſtolans tradit
conſeruis cybaria in tempore ſuo: & poſtea ſuper omnia bona patriſtamilias conſtituitur: ita econ/
trario: qui iuxta Ezechiel dixit: in tempora Ionga fiet iſtud: & non putat dominum cito eſſe uen⸗
turum: factus ſecurior uacat epulis: atq; Iuxuriæ: & non lenem patremſamilias:: ſed ſeueriſſi/⸗
mum ſentiet iudicem.
CBVeniet dominus ſerui illius in die qua non ſperat:⁊ hoꝛa quam ignoꝛat:⁊ diuidet eum: par⸗/⸗
temqʒ eius ponet cum hipocrytis.
CHoc ipſum docet:ut ſciant quando non putatur dñs tunc eum eſſe uenturum: & uigilantiæ ac ſol
licitudinis diſpenſatores admonet. Porro quod dicit diuidet eum: nõ quo gladio eum diſſecet: ſed
quo a ſanctorum conſortio eum ſeparet partem eius ponat cum hipocrytis: cum his uide licet qui
erant in agro: & qui molebant: & nihilominus derelicti ſunt. Sæpe diximus hipocrytam: aliud eſſe
aliud oſtendere:ſicut & in agro & in mola idem uidebantur facere:quod eccleſiaſticus uir: ſed exi/-
tus diuerſæ uoluntatis apparuit.
CAPITVLVM. XXV. .
— Anc ſimile erit regnuʒ celoꝛum decem virginibus:que accipiẽtes lampades ſuas
exierunt obuiam ſponſo ⁊ ſponſe. Quinqʒ aũt ex eis erant fatue ⁊ quinqʒ pꝛuden/
tes. Et reliqua. CNHanc parabolam ideſt ſimili/
tudinem decem uirginum fatuarum:atq; prudentium quidam ſimpliciter in uirgini⸗
Wea bus i nterprætantur: quarum aliæ iuxta apoſtolum: & corpore & mente ſunt uirgines.
AAliæ uirginitatem tantum corporum reſeruantes: uel cætera opera non habent pro⸗
poſito ſuo ſimilia: uel parentum cuſtodia reſeruatæ: nihilominis mente nupſerunt. Sed mihi ui-
detur ex ſuperioribus alius ſenſus eſſe ꝗ dicitur: & non ad uirginalia corpora: ſed ad omne homi⸗/
num genus compatatio pertinere. Sicut enim duo in agro: & duæ molentes: duos ſigniſicat po/
H ee

SDiber Quartus.

pulos chriſtianorum & iudæorum: ſiue ſanctorum & peccatorum:qui in eccleſia conſtituti:uiden/
tur quidem & ipſi.arare & molere: ſed cuncta in hipocriſi faciunt:ſic & nunc decem uirginibus oẽs
homines complectuntur: qui uidentur deo credere: & applaudunt ſibi in ſcripturis ſanctis: tam ec-
cleſiaſticos ꝗᷓ iudæos atq; hereticos: qui idcirco omnes uirgines appellantur: quia gloriantur in
unius dei noritia: & mens eorum idolatriæ turba conſtuprat᷑:oleum habentes uirgines: quæ iux/
ta fidem & opetibus adornantur. Non habent oleum: quæ uidentur ſimili quidem fide dominum
confiteri: ſed uirtutum opera negligunt. Poſſumus quinq; nirginee ſapientes: & ſtultas quinq; ſen-
ſus interprætari: quorum alii feſtinant ad cæleſtia: & ſuperna deſiderant: alii terrenis fecibus inhian
tes. fomenta non habent ueritatis: quibus ſua corda illuminent: de uiſu & auditu & tactu ſpecialiter
dictum eſt: quod uidimus quod audiuimus: quod oculis noſtris perſpeximus. & manus noſtræ pal
pauere. De guſtu. Guſtate & uidete quoniam ſuauis eſt dominus. De odoratu. In odorem un-
guentorum tuorum currimus. & chriſti bonus odor ſumus.
oꝛã autẽ faciente ſponſo:doꝛmitauerunt oẽs ⁊ doꝛmerunt.
E Non enim parum temporis inter priorem & ſecundum aduentum domini prætengreditur.
Omnes dormitauerunt ideſt mortuæ ſunt: quia ſanctoruʒ mors. ſomnus appellatur. conſequenter
autem dicitur: dormierunt ꝗa poſtea ſuſcitandæ ſunt.
Wedia autem nocte clamoꝛ factus eſt:ecce ſponſus venit exite obuiaʒ ei.
CSubito enim quaſi intempeſta nocte & ſecuris omnibus: quando grauiſſimus ſopor eſt per an/
gelorum clamorem: & tubas præcedentium fortitudinum chriſti reſonabit aduentus. Dicamus ali
quid quod forſitan lectori utile ſit. Traditio iudæorum eſt: chriſtum media nocte uenturum in ſi/
militudinẽ ægyptii temporis: quando paſcha celebratum eſt: & exterminator ueni t: & dñs ſuper ta
bernacula tranſiit: & ſanguine agni poſtes noſtrarum frontiũ conſecrati ſunt: unde reor & traditio
nem apoſtolicam pertraliſſe in die uigiliarumn paſcæ ante noctis dimidium. populos dimittere nõ
liceat: expectantes aduentum chriſti. Et poſtquam illud tempus tranſierit: ſecuritate præſumpta fe/
ſtum cunctis agentibus diem. Vnde & pſalmiſta diccoat. Media nocte ſurgebam ad conſitendum
tibi ſuper iudicia iuſtificationis tuæ.
CTunc ſurrexerunt omnes virgines ille ⁊ oꝛnanerunt lampades ſuas.
Omnes uirgines ſurrexerunt & ornauerunt unaqueq; lampades ſuas: ideſt ſenſus in quibus oleũ
ſcientiæ recipiebant: ut haberent opera nirtutum: quæ ante uerum iudicem refulgerent.
C Fatne autem ſapientibus dixerunt:date nobis de oleo veſtro: quia lampades noſtre extin⸗
gunur. CQuæ lampades ſuas quæruntur extingui: oſtendunt eas

ex parte lucere: & tamen non habent lumen indeficiens: nec opera perpetua. Si quis igitur habet

animam uirginalem: & amator eſt pudicitiæ: nõ debet medioctibus eſſe contentus quæ cito exole
ſcunt: & exorto caumate ateſiunt: ſed perfectas uirtutes ſequatur: ut lumen habeat ſempiternum.
Reſponderunt pꝛudentes atqʒ dixerunt:ne foꝛte non ſufficiat nobis ⁊ vobis.

C Hoc non de auaritia: ſed de timore reſpondent. Vnuſquiſq; enim pro operibus ſuis mercedeʒ re-

cipiet: neq; poſſunt in die iudicii aliorum uirtutes aliorum uitia ſubleuare. Et quomodo tempore

babyloniæ captiuitatis: hieremias peccatores iuuare nõ potuit: & dicitur ad eũ ne oraueris pro po/

pulo iſto:ſic formidoloſa erit illa dies: cum unuſquiſq; pro ſemetipſo ſollicitus erit.
CIte potius ad nendentes ⁊ emite vobis.
Venditur hoc oleum & multo emitur prætio: ac difficili labore conquiritur quod in elemoſynis
cunctiſq; uirtutibus & conſiliis intelligimus magiſtroruʒ.
WBum amem irent emere. Nenit ſponſus.

CDant quidem quaſi prudentes conſilium: ꝙ non debeant ſine oleo lampadarum ſponſo occurre
re: uerum quia iam emendi ten pus exceſſerat: & adueniente iudicii die: locus non erat pœniten/

tiæ: pſalmiſta dicente. In inferno autem quis confitebitur tibi? Non noua opera parare: ſed pec/
catorum coguntur rationem exoluere.
Venit ſponſus:⁊ que parate erant:intrauerunt cum eo ad nuptias:⁊ clauſa eſt ianua.
¶Poſt iudici diem: bonorum operum: & iuſtitiæ occaſio non relinquitur.
Mouiſſime veniunt ⁊ relique uirgines dicentes. Domine domine aperi nobis.
Cgregia quidem in domini appellatione confeſſio: idq; repetitum: indicium fidei eſt. Sed quid
prodeſt uoce inuocare quem operibus neges.
Alt ule reſpondens ait. Amen dico vobis neſcio vos.
Nouit dominus qui eius ſunt: et qu ignorat:ignorabitur. Neſcit dominus operarios inio tatis: &
licet uirgines ſint: &ᷓ ſecundum duplicem intelligentiam de corporis puritate & de confeſſione ue
¶Aigilate itaqʒ quia neſcitis diem neq; hoꝛam.
C Prudentem ſemper admoneo laſtorem: ut non ſuperſtitioſis acquieſcat interprætationibus: & qᷓ
comatice pro figentium ea dicuntur arbitrio: ſed conſideret priora: media: & ſequẽtia: & nectat ſibi
uniuerſa quæ ſcripta ſunt. Et ex hoc ergo qd infert: uigilate quia nefſcitis diẽ neq; horamimtelligu⸗
tur uniuerſa

ræ glorientur ſidei: tamen quia oleum non hñnt ſcientiæ: ſufficit eis pro pena ꝙ ignorãtur a ſpoſo.

e⸗
de⸗
EC—
rin
X/,
un
len⸗
in
lir⸗

e

met

⸗
Wil
nnb⸗
n
dito
ens

u

id

Super Matheum.c.xxv.

tur uniuerſa quæ dixi ideſt de duobus qui in agro ſunt: & de duabus molentibus: & de patrefamili-
as qui ſeruo ſuo credidit ſubſtantiam: & de decem uirginibus: Ideo parabolas eſſe præmiſſas: ut ga
ignoramus omnes iudicii diem: ſollicite nobis lumen bonorum operum præparemus: ne dum
ignoramus iudex ueniat.
CSicut emm homo pꝛoficiſcens vocauit ſeruos ſuos ⁊ tradidit illis bona ſua:⁊ vni dedit ꝗnqʒ
talenta:alij duo:alij vero vnum. Et reliqua.
CHomo iſte paterfamilias haud dubium quin chriſtus ſit: qui ad patrem poſt reſurrectioneʒ uictor
aſcendens uocatis apoſtolis doctrinam euangelicam tradidit: non pro largitats: & parcitate alteri
plus & alteri minus tribuens: ſed pro accipientium uiribus. Quomodo & apoſtolus: eos qui ſoli--
dum cibum capere non poterant: lacte potaſſe ſe dicit: Deniq; & ille qui de quinq; talentis decem
fecerat: & qui de duobus quattuor ſimile recipit gaudium: Non conſiderans lucn magnitudinem
ſed ſtudii uoluntatem. In quinq; & duobus & in uno talento: uel diuerſas gratias intelligamus:
quæ unicuiq; traditæ ſunt: Vel in primo omnes ſenſus extra animam. In ſecundo intelligentiam
& opera. In tertio rationem qua homines a beſtiis ſeparamur.
CAbii aũt qui quinqʒ talenta acceperat ⁊ operatus eſt in eis ⁊ lucratus dſt alia quinqʒ
CAcceptis terrenis ſenſibus: cæleſtium ſibi notitiam duplicauit: ex creaturis intelligens creatorem:
ex corporalibus incorporalia: ex uiſibilibus inuiſibilia: ex breuibus æterna.
CQui duo acceperat lucratus eſt alia duo.
CSEt iſte pro uiribus quicquid in lege didicerat in euangelio duplicanit. Siue & ſcientiam & operã:
ræſentis uitæ: futuræ beatitudinis typos intellexit.
Qui autem vnum acceperat:abiens fodit in terram.⁊ abſcondit pecuniam domini ſui.
Neꝗᷓ ſeruus terrenis opibus & ſeculi uoluptate: dei pᷣcepta neglexit & polluit: ꝗᷓꝗᷓ in alio euãgeli-
ſta ſcriptũ ꝙ in ſudario ligauerit.i. doctrinam patriſfamilias molliter & delicate uiuendo eneruarit.

Poſt multum vero tempoꝛis venit dominus ſeruoꝛum illoꝛum.

CGrande tempus eſt inter aſcenſionem ſaluatoris: & ſecundum eius aduentum. Si autem apoſtoli

reddituri ſunt rationem: & ſub mœtu iudicis ſurrecturi: quid nos oportet facere.
Ait illi dominus. Euge bone ſerue ⁊ fidelis:quia ſuper pauca fuiſti fidelis:ſuper multa te con
ſtituam:intra in gaudium domini tũᷣi. .
CVtriq; ſeruo ut ante iam dixi:& qui de quinq; talentis decem fecerat: & qui de duobus quattuor:
idem patrisfamilias ſermo blancdhtur. Et notandũ ꝙ; omnia quæ in præſenti habemus: licet magna
uideantur & plurima: tñ comparatione futurorum patua & pauca ſunt: Intra inquit in gaudiũ dñi
tui:& ſuſcipe quæ nec oculus uidit nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcenderunt: quid autẽ po
teſt maius dari fideli ſeruo: quam eſſe cum domino: & uidere gaudium domini ſui.

CAccedens autem ⁊ qui vnum talentum acceperat ait. Domine ſcio quia homo durus es: me
tis vbi non ſeminaſti ? congregas vbi non ſparſiſti:? timens abij:⁊ abſcondi talentum tuum in

terra:ecce habes quod tuum eſt. CVerum quod ſcriptum eſt
Ad excuſandas excuſationes in peccatis: etiam huic ſeruo contigit: ut ad pigritiam & negligentiaʒ:
ſuperbiæ quoq; crimen accederit. Qui enim ſimpliciter debuit inertiam confiteri & orare patrem
familias: econtrario calumniatur: & dicit ſe prudenti feciſſe conſilio:ne dum lucra pecuniæ quæ-
reret: etiam de ſorte periclitaretur.
Reſpondens autem dominus eius dixit ei. Seruè male ⁊ piger:ſciebas:quia meto vbi non ſe
mino:⁊ congrego vbi non ſparſi:oppoꝛtuit ergo te committere pecuniam nummulariis:⁊ veni/
ens ego recepiſſem vtiq; quod meum eſt cum vſuris.tollite itaqʒ ab eo talentum: ⁊ date ei qui
habet decem talenta. CQuod putauerat ſe pro excuſatione dixiſſe
in culpam propriam uertitur: ſeruus autem malus appellatur: quia calumniam domino facit. Piger

quia noluit talentum duplicare: Vt in altero ſuperbiæ. In altero negligentiæ cõdemnetur. Si inquit

durum & crudelem eſſe me noueras: & aliena ſectari: ibiq; metere ubi non ſeuerim: quare non tibi
iſtiuſmodi cogitatio incuſſit timorem: ut ſcires me mea diligentius quæſiturum: & dares pecuniam
meam ſiue argentum nũmulariis: Vtrumq; enim ρρνoρ†Hο;ρα græcus ſermo ſignificat. Elo-
quia inquit domini: eloquia caſta: argentum igne examinatum probatum terræ purgatum ſe/
ptuplum: Pecunia ergo & argentum: prædicatio euangelii eſt: & ſermo diuinus qui dari de

buit nummulariis & trapezitis. Ideſt uel cæteris doctoribus: quod fecerunt & apoſtoli. per ſingulas

prouiĩcias præſbyteros & epiſcopos ordinantes: uel cunctis credentibus: qui poſſunt pecuniam du-
licare:& cum uſuris reddere: ut quicquid ſermone didicerant: opere explerent. Tollitur autem ta/
entum: & datur ei qui decem talenta fecerat. ut intelligamus licet in utriuſq; labore equale ſit gau/
dium domini. Hoc eſt & eius qui quinq; in decem duplicauerat: & eius qui duo in quattuor: tamen
maius deberi præmium ei: qui plus in domini pecunia laborauit: Vnde dicit & apoſtolus. Præſby/
teros honora qui uere præſbyteri ſunt: maxime qui laborant jn uerbo dei. Ex eo ꝙ malus ſeruus au
ſus eſt dicere:metis ubi non ſeminaſti: & congregas ubi non arüſtinelli gimus etiam gentilium
& philoſophorum bonam uitam recipere dominũ: & aliter habere eos qui iuſte: aliter qui iniuſte
ee ii

Tiber Quartus.

agant: & ad cõparationem eius qui naturali legi ſeruiat cõdemnari eos qui ſcriptã legẽ negligant
¶ Omni enim habenti dabitur ⁊ abundabit: ei autem qui non habet: 2 quod videtur habere.
auferetur ab eo. Multi cum ſapientes ſint:
naturaliter: & habeant acumen ingenii: ſi fuerint negligentes: & deſidia bonum naturæ corrupe-
rint: ad comparationem eius qui paululum tardior: Iabore & induſtria ompenſauit quod minus
habuit: perdunt bonum naturæ: & præmium quod eis fuerat repromiſſum: uident tranſire ad alios.
Poteſt & ſic intelligi:ei qui fidem habet: bonam in domino uoluntatem: etiam ſi quid minus in
opere ut homo habuerit: dabitur a bono iudice. Qui autem fidem non habuerit: etiam cæteras uir
tutes quas uidebatur naturaliter poſſidere: perdet: & eleganter etiam quod uidetur inquit habere:
auferetur ab eo. Quicquid enim ſine fide chriſti eſt:non ei debet imputari qui male eo abuſus ẽ: ſed
illi qui malo etiam ſeruo naturæ bonum tribuit. Et inutilem ſeruum eicite in tænebras exteriores:
illic erit fletus & ſtridor dentium: Dominas lumen eſt:qui ab eo foras mittitur: caret uero lumine.
uid ſit autem fletus & ſtridor dentium: ſupra diximus. ,
CTum autem venerit ſilius hoĩs in maieſfate ſua:⁊ omnes angeli cum eo:tunc ſedehit ſup ſedẽ
maieſtatis ſue:⁊ congregabuntur ante eum oẽs gentes:⁊ ſeparabit eos ab innicem: ſicut paſtoꝛ
ſegregat oues ab hedis. Et ſtatuet oues quidem a dextris ſuis:hedos autem a ſiniſtris.
CPoſt biduum paſcha facturus: & tradendus cruci: & illudendus ab hominibus: & aceto & felle po
tandus recte præmittit gloriam triumphantis: ut ſequutura ſcandala pollicitationis præmio com-
penſaret. Et notandum ꝙ qui in maieſtate cernendus eſt: filius hominis ſit. Quodq; ſequitur:ſtatuet
oues quidẽ a dextris ſuis:hedos aũt a ſiniſtris. Iuxta illud intellige: qd alibi legis: cor ſapientis in dex
tra eius: & cor ſtulti in ſiniſtra illius. Et ſupra in hoc eodẽ euãgelio. Neſciat ſiniſtta tua ꝗd faciat dex
tera tua. Oues. in parte iuſtorum ſtare iubentur ad dexteram. Hedi: hoc eſt peccatores ad ſiniſtrã: ꝗ
ſemper pro peccato offeruntur: in lege. Nec dixit capras: quæ poſſunt hẽre fœtus: & tonſæ egrediũᷣ
tur de lauacro oues gemellis fœtibus: & ſterilis nulla inter eas. Sed hedus laſciuum animal: & petul
cum & feruens ſemper ad coitum
Aenite benedicti patris mei:poſſidete paratum vobis regnum a conſtitutione mundi.
CHoc iuxta præſcientiam dei accipiendum: ad quem futura iam facta ſunt.,
CAmen dico vobis qdiu feciſtis vni de his fratribus meis minimis:mihi feciſtis.
CLibera nobis erat intelligentia: ꝙ in omni paupere chriſtus eſuriens paſceretur: ſitiens potaretur:
hoſpes induceretur in tectum: nudus ueſtiretur: infirmus uiſitaretur. clauſus carcere haberet ſolatiũ
colloquentis. Sed ex hoc qd ſequitur: quando feciſtis uni de his fratubꝰ meis minimis mihi feciſtis
Non mihi uidetur dixiſſe generaliter de pauperibus: ſed de his: qui pauperes ſpiritu ſunt ad quos tẽ
dens manum dixerat: fratres mei & mater mea hi ſunt: qui faciunt uoluntatem: patris mei.
CEt ibunt hi in ſapplicium eternum:iuſti autem in vitam eternam.
CPrudens lector attẽde ꝙ & ſupplicia æterna ſint: & uita perpetua: mœtũ deinceps nõ hẽat ruinaꝶ
CAPITVLVM. XxXVI.
?⁊ factum eſt cum conſumaſſet Jeſus ſermones hos oẽs dixit diſcipulis ſuis.Sci
iiiis Quia poſt biduum paſcha fiet ⁊ ſilius hoĩs tradetur vt cruciſigatur.
AAWErubelcant: qui putãt ſaluatorem tim uiſſe mortem & paſſionis pauore dixiſſe. Pa
3 ter ſi poteſt fieri: tranſeat a me calix iſte. Poſt biduum paſcha facturus: tradendum ſe ut
EAKecrucikgatur: nonit: & tamen non declinat inſidias: non territus fugit: in tantum ut etiã
HmmumA Cæteris ire nolentibus pergat intrepidus: quando dicit Thomas: eamus & nos & mo/
riamur cum eo:& ſinem carnali feſtiuitati uolens imponere: umbraq; trãſeunte: paſchæ reddere ue
ritatem dixerit. Deſiderio deſideraui hoc paſcha manducare uobiſcum anteꝗᷓ patiar. Et eni; paſcha
noſtruʒ ĩmolatus eſt chriſtus: ſi tamen comedimus illud in azimis ſinceritatis & ueritatis. Porro qd
ait. poſt biduum paſcha ſiet: ſimplici intelligentia præmiſſa: id quod ſacramentum eſt requiramus
Poſt duos dies clariſſimi luminis ueteris ac noui teſtamenti: uerum pro mundo paſcha cælebratur
Paſcha hebraice dicitur phaſe: & non a paſſione ut pleriq; arbitrantur: ſed a tranſitu nominatur: eo
ꝙ exterminator uidens ſanguinem in foribus iſrahelitarum pertranſierit nec percuſſerit eos. Vel ip
ſe dominus præbens auxilium populo deſuper ambulauerit. Lege exodi librum: de quo plenius ſi
uita comes fuerit:diſputabimus. Tranſitus autem noſter.i.phaſe ita cælebrabitur: ut ſcilicet terrena
& ægyptum dimittentes: ad cæleſtia feſtinemus.
CTunc congregati ſunt pꝛincipes ſacerdotum:⁊ ſenioꝛes populi in atrium pꝛincipis ſacerdotũ
qui dicitur caiphas:⁊ conſilium fecerunt vt Jeſum dolo tenerent ⁊ occiderent:
CQui debuerant paſcha uicino præparare uictimas. Leuigare templi parietes: pauimenta uerrere:
uaſa mundare: & ſecundum ritum legis purificari: ut eſu agni digni fierent: congregantur ineuntes
conſilium quomodo occidatur dominus: non timentes ſeditionem: ut ſimplex ſermo demonſtrat
ſed cauentes ne auxilio populi de ſuis manibus tolleretur.
CCum autem eſſet in bethania Jeſus in domo ſy monis lepꝛoſi. =
CPaſſutus ꝑro omni mundo:& uniuerſas nationes ſuo ſanguine redempturus: morat in betha-
nia:domo

iper Matheum. c. xxvi.

nia:domo obedientiæ: quæ quondam fuit ſymonis leproſi. Non; leproſus & illo tpe permaneret
ſed quia ante leproſus: propterea a ſaluatore mundatus eſt: ne non priſtino morbo permanẽte uir
tus curantis appareat. Nam in cathalogo apoſtolorum: cum priſtino uitio & officio Matheus pu-
blicanus appellatur: qui certe publicanus eſſe deſierat. Quidam ſymonis leproſi domũ eam nolunt
intelligi: partẽ populi ꝗᷓ crediderit dño: & ab eo curatus fuerit: Symon quoq; ipſe obediens dicitur:
qui iuxta aliq intelligentiã mundus interprætari poteſt in cuius domo curata eſt eccleſia.
Acceſſit ad eũ mulier habens alabaſtrũ vnguenti pꝛetioſi:? cffudit ſuꝑ caput ipſius recũbẽtis
Nemo putet eandem eſſe quæ ſuper caput eſfudit unguentũ: & quæ ſuper pedes. Illa. n. & lachry
mis lauat & crine tergit: & manifeſte mœretrix appellatur: De hac autem nihil tle ſcriptuz eſt. Nec
enim poterat ſtatim capite domini mœretrix digna fieri. Alius euangeliſta pro alabaſtro unguen
ti prætioſi: quod genus eſt marmoris nardum pificam poſuit. Hoc eſt uerum: & abſq; dolo ut ſi-
dem eccleſiæ & gentium demonſtraret.
CSigdentes autem diſcipuli indignati ſunt dicentes. At quid perditio hec: potuit enim iſtud
venundari multo ⁊ dari pauperibus.
Cscio quoſdam hunc locum calumniari: quare alius euangeliſta iudam ſolum dixerit contriſtatũ
eo ꝙ loculos tenuerit: & fur ab initio fuerit: & Matheus ſcripſit omnes apoſtolos indignatos: neſci
entes tropum qui uocatur ſyllepſis: quo & pro uno omnes: & pro multis unus appellari ſoleat. Naʒ
& Paulus apoſtolus in epiſtola ſua:quæ ſcribitur ad hebreos: licet de ea multi latinorum dubitent:
cum ſanctorum paſſiones & merita deſcripſiſſet: intulit: lapidati ſunt: ſerti ſunt: in occiſione gla/
dii mortui ſunt: cum unum tantummod eſaiam prophetam ſectum a iudæis autument omnes:
Poſſumus & aliter dicere: ꝙ apoſtoli uere propter pauperes indignati ſunt: iudas autem propter
lucra ſua. Vnde & muſitatio eius cum crimine ponitur: ꝙ non curam pauperum habuerit: ſed ſuo
furto uoluerit prouidere.
CSciens autem Jeſus ait illis.Quid moleſti eſtis huic mnlieri: Opus bonum operata eſt in
me. Mam pauperes ſemper habebitis vobiſcum:me autem non ſemper habebitis.
Alia oboritur quæſtio: quare dñs poſt reſurrectionem dixerit ad diſcipulos. Ecce ego uobiſcum

ſum uſq; ad conſumationem mundi: Et nunc loquatur: me autem non ſemper habebitis. Sed mihi

uidetur in hoc loco de præſentia dicere corporali: ꝙ nequaꝗᷓ cum eis ita futurus ſit poſt reſurrectio
nem:quomodo nunc in omni conuictu & familiaritate: cuius tei memor apoſtolus ait: & ſi noue-
ramus Ieſum chriſtum ſecundum carmmem nunc iam non nouimus eum.
CMittens enim hoc vnguentum in coꝛpoꝛe meo ad ſepelliendum me fecit.
CQuod uos putatis perditionem eſſe unguenti officium ſepulturæ eſt. Nec mirum ſi mihi bonuzʒ
odorem fſidei dederit: cum ego pro ea fuſſurus ſum ſanguinem meum.
CAmen dico vobis vbicunqʒ pꝛedicatum fuerit hoc euangelium in toto mundo dicetur:? qð
fecerit hec in memoꝛiam eius. In toto mundo non tam mulier iſta q̃ eccle
ſia prædicatur ꝙ ſepelierit ſaluatorem: quod unxerit caput eius. Et attende notitiam futurorum: ꝙ
paſſurus poſt biduum & moriturus ſciat euangelium ſuum toto orbe cælebrandum. .
CESt ait illis.Quid vultis mihi dare:⁊ ego eũ vobis tradã: At illi conſtituerũt ei.xxx.argẽteos.
CInfœlix iuda:damnum quod ex effuſione unguenii ſe feciſſe credebat: uult magiſtri prætio com
penſare. Nec certam tamen poſtulat ſummam:iut ſaltem lucroſa uideretur proditio: ſed quaſi uile
tradens mancipium:in poteſtate ementium poſuit: ꝗtum uellent dare.
CQui conſtituerunt ei triginta argenteos. kit Cloſeph non ut multi
putant iuxta. Ixx.interprætes. xx. aureis uenditus eſt: fed iuxta hebraicam ueritatem xx. argenteis.
neq; enim prætioſior poterat eſſe ſeruus ꝗᷓ dominus.
CPꝛima aʒimoꝛum acceſſerunt diſcipuli ad Jeſum dicenteg. Abi vis paremus tibi come⸗/
dere paſcha: CPrima azimorum quarta de-
cima menſis primi eſt: quando agnus immolatur: & luna pleniſſima eſt & fermentum abicitur. In-
ter eos autem diſcipulos qui acceſſerunt ad Ieſum interrogantes. ubi uis paremus tibi comedere
paſcha? & iudam eſtimo fuiſſe proditorem.
¶At Jeſus dixit: Ite in ciuitatem ad quendam. NMorem ueteris teſta
menti noua ſcriptura conſeruat: Frequẽter legimus:dixit ille illi: & in loco illo & illo: quod hebrai
ce dicitur phelmoin. & helmoin: & tamen perſonarum locorumq; non ponitur nomen.
CEt inuemietis ibi quendam poꝛtantem lagenam aque.
Quorum idcirco uocabula prætermiſſa ſunt: ut omnibus qui paſcha facturi ſunt: libera feſtiui⸗-
tatis occaſio panderetur. L

CEt fecerunt diſcipuli ſicut conſtituit illis Jeſus:⁊ parauerunt paſcha.

In alio euangeliſta ſcriptum eſt ꝙ inuenerũnt cenaculum magnum ſtratum atq mundatum: &

ibi parauerunt ei. Videtur autem mihi cenaculum. lex. ſpiritualis intelligi.
Aeſpere autem diſcumbebat cum duodecim diſcipulis ſins:
COmnia ſic ait iudas ut tollatur ſuſpitio proditoris.

S

A.iber Quartus.

Et edentibus ũillis dixit. Amen dico vobis qꝛ vnns veſtrum me traditurus ẽ. —
CQui de paſſione prædixerat de proditione prædicit: dans locum pœnitentiæ: ut cum intellexiſ-
ſet ſciri cogitationes ſuas: & occulta conſilia: pœniteret eum facti ſui: & tamen non deſignat ſpecia/

liter maniteſte: ne argutus impudentior fieret: Mittit crimen in numero: ut agat conſcius pœniten

tiam. Et contriſtati ualde cœperunt ſinguli dicere.

C Munquid ego ſum domine? CEt certe nouerant duodecim apo
ſtoli: ꝙ nihil tale contra dominum cogitarent: ſed plus credunt magiſtro qᷓ ſibi:Pertimeſcentes fra

ilitatem ſuam: triſtes interrogant de peccato: cuius conſcientiam non habebant.
At ipſe reſpondens ait. Qui intingit mecum manum in parapſide hic me tradet.
CQ⅝⅔EO mira dui patientia. Primũ dixerat: unus ueſtrum me traditurus eſt. Perſeuerat proditor in ma-
lo: manifeſtius arguit & tamẽ nomen proprie non deſignat.Iudas cæteris contriſtatis: & retraenti⸗
bus manũ: & interdicentibus cibos ori ſuo: temeritate & impudentia: qua proditurus erat: etiaʒ ma/
num cum magiſtro mittit in parapſide: ut audacia bonam conſcientiam mentiretur.
Fuilius mickem hoĩs vadit ſicut ſcriptum eſt de illo:Ahe aũt hoi ulli per quẽ filius hoĩs tradet
Q Nec primo nec ſecundo correptus a proditione retrahit pedẽ: ſed patientia domini autrit impu/
dentiam ſuam: & Theſaurizat iram in die iræ. Pœna prædicatur ut quem pudor non uicerat: corri/
gant denunciata ſupplicia. Quod autem ſequitur.
ECE Bonum erat:ſi natus non fniſſet homo ille. =M
CNon ideo putandus eſt ante fuiſſe ꝗ́ naſceretur: quia nulli poſſit bene eſſe: niſi ei qui fuerit. Sed ſim
pliciter dictum eſt. Multo melius eſſe:non ſubſiſtere: ꝗᷓ male ſubſiſtere.
Rñnqdens autem iudas qui tradidit eum dixit: Nunquid ego ſum rabbi:At ille. Tu dixiſti.
Quia cæteri triſtes: & ualde triſtes interrogauerant: Nunquid ego ſum domine? Ne tacendo ſe
prodere uideretur: & ipſe ſimiliter interrogat: quem conſcientia remordebat: qui manum auda/
cter poſuerat in parapſide.
C Munaquid ego ſum rabbi: Q¶ Et blandientis iungit affectum: ſuæ increduli

tatis ſignum. Cæteri. n. qui non erant proditores dicunt. Nunquid ego ſum dneælſte qui proditu/

rus erat: non dñm ſed magiſtruzʒ uocat: Quaſi excuſationez habear: ſi dio denegato: ſaltẽ magiſtrũ
ꝓdiderit. Et ait illi. Tu dixiſti.Eadẽ confuſione confutatus eſt proditor: qua pillato poſtea rũſurus E
Cenantibus autem eis accepit Jeſus panem ⁊ benedixit ac fregit deditq; diſcipulis ſuis:⁊
ait. Accipite ⁊ manducate:Hoc eſt corpus meum. Et accipiens calicem gratias egit:⁊ dedit il/
lis dicens: Et reliqua. “ CPoſtꝗᷓ typicum paſcha fuerat impletum: & agni car
nes cum apoſtolis comederat aſſũmit panẽ: qui confortat cor hoĩs: & ad ueꝶ paſchæ tranſgreditur
ſacramentum: ut qũo in præſiguratione eius melchiſedech ſummi dei ſacerdos panẽ & uinum of/
ferens fecerat: ipſe quoq; ueritatem ſui corporis & ſanguinis repræſentaret: In Iohel legimus duos
calices quibus diſcipulis propinaret. Vnũ primi menſis alterum ſecundi: ut qui inter ſanctos pri-
mo menſe agnum comedere non potuerit: ſecundo menſe ter pœnitens edum comedat.
CBico vobis non bibam amodo de hoc genimine vitis:uſqʒ in diem illũ: cum illud bibam no⸗
uum vobiſcum in regno patris mei.
CDe carnalibus tranſit ad ſpiritalia. Quod uinea de ægypto trãſplantata ſit populus iſtahelreum p
hieremiam dominus loquitur. Ego plantaui uineam ueram: quomodo mutata es in amaritudine
uitis alienæ: Et eſaias propheta in cãtico: quod dolet canit: & omnis pars in ſcnptura teſtatur. Ergo

de hac uinea nequaꝗᷓ dicit ſe eſſe bibiturum: niſi in regno patris ſui. Regnum patris fidem puto eſſe

credentium: apoſtolo quoq; id ipſum confirmante: Regnum dei intra uos eſt. ergo cũ iudæi recepe
rint regnum patris. Attende ꝙ dicat patris non dei. Omnis pater nomen eſt filii-. Cum inquam cre-
diderint in deo patre: & adduxerit eos pater ad filium: de uino eorum bibet dominus: & in ſimilitu
dine Ioſeph regnans in ægypto ſebriabitur cum fratribus ſuis: — .
CEt hymno dicto exierunt in montem oliueti. ne
CHoc eſt quod in quodam pſalmo legimus. Oẽs pingues terræ. Iuxta hoc exemplum qui ſaluato-

ris calice ſaturatus & inebriatus fuerit poteſt laudare dominum & conſcendere in montem oliueti:
ubi laborum reſectio doloriſq; ſolatium & ueri luminis notitia ẽ. Sð

CTunc dicit illis Jeſus.Omnes vos ſcandalum patiemini in me in iſta nocte.
Prædicit quod paſſuri ſunt: ut cum paſſi fuerint:non deſperent ſalutem: ſed agentes pœnitentiaʒ
liberentur: Et ſignanter addidit in iſta nocte ſcandalum patiemini. Quis quomodo qui inebrian/
tur nocte inebriantur: ſic & qui ſcandalum patiuntur in nocte & in tænebris ſuſtinent. Nos uero di
camus. Nox præteriit: dies autem appropinquauit. . Z

¶ Scriptum eſt enim percutiam paſtoꝛem:⁊ diſpergentur oues gregis.

C Hoc aliis uerbis in zacharia propheta ſcriptum eſt: & ni fallor ex periona prophetæ ad eum dici/

tur: percute paſtorem. & diſpergentur oues. Sexageſimo quoq; & octauo pſalmo qui totus a domi/-
no canitut huic ſenſui congruento Quoniam quem tu percuſiſti ipſi perſequuti ſunt. Percutitur
autem paſtor bonus: ut ponat animam ſuam pro ouibus ſuis: & de multis gregibus erronum ſiat
2ðèðDZDMB unus grex

☛ ü — — =ę = ——

—
—

—.
— =S-

—— — — ffhd ——l— — — w⏑ ———————. —

—

iͦ⸗
⸗
ten

l⸗
kuii

,
l/

11

Super Oatheum. c. xxvi.

unus grex & unus paſtor. De hoc teſtimonio in libello quem de optimo genere interprætand
ſcripſimus plenius dictum eſt. OMZMB M
Reſpondens autem Metrus ait illi.Et ſi oẽs ſcandaliʒati fnerint.ego nunqᷓ; ſcandalizaboꝛ.
Non eſt temeritas nec mendacium ſed Fides apoſtoli Petri: & ardens affectus erga dominum
ſaluatorem: de quo ſupra diximus.
Ait illi Jeſus. Amen dico tibi:qꝛ in hac nocte anteqᷓᷓ gallus cantet:ter me negabis.
CEt Petrus de ardore fidei promittebat: & ſaluator quaſi deus futura nouerat: Et nota ꝙ Petrus in
nocte neget tertio. Poſtꝗᷓ autem gallus cecinit: & decreſcentibus tænebris uicina lux nuntiata ẽ: cõ/
uerſus fleuit amariter: negationis ſordes lachrymis lauans. *
TLTunc venit Jeſus cum illis in villam:que dicitur gethſemani:⁊ dixit diſcipulis ſuis. Sedete
hic: donec vadam illuc ⁊ oꝛem.
Gethſemani interprætatur uilla pinguiſſima. In qua iuſſit diſcipulos ſedere pauliſper & expecta
re redeuntem: donec pro cunctis ſolus dominus oraret.
CEt aſſumpto Petro ⁊ duobus filijs ʒebedei:cepit contriſtari ⁊ meſtus eſſe.
CIllud qued ſupra diximus de paſſione.& propaſſione: etiam in præſenti capitulo oſtenditur. Qd
dominus ut ueritatem probaret aſſumpti hominis. Veræ quidem contriſtatus ſit: ſed ne paſſio in
animo illius dominaretur per propaſſionem cœpit contriſtari. Aliud eſt enim contriſtari: & aliud
incipere contriſtari. Contriſtabatur autem non timore patiendi: qui ad hoc uenerat ut pateretur: &
Petrum timiditatis arguerat: ſed propter infœliciſſimum iudam: & ſcandalum omniũ apoſtolorũ:
&reiectionem populi iudæoꝶ & euerſionẽ miſeræ Hieruſalez. Vnde & Ionas ſuper ariditate cucur
bitæ uel ederæ contriſtatus eſt: nolens perire quoddã tabernaculũ ſuum: Si autem triſtitiã aĩ non af
fectum ſaluatoris erga perituros: ſed paſſionem heretici interprætantur: reſpondeant quomodo ex
ponunt illud qd ex perſona dei per ezechielem dicitur: & in omnibus iſtis contriſtabas me.
CTunc ait illis triſtis eſt anima mea vſqʒ ad moꝛtem. Suſtinete hic ⁊ vigilate mecum.
CQuæ contriſtatur anima eſt: non propter morrem: ſed uſq; ad mortem contriſtatur: donec apo/
ſtolos ſua liberet paſſione. Quod autem præcepit ſuſtinete hic & uigilate mecum: non a ſomno
prohibet: cuius tempus non erat imminente diſcrimine: ſed a ſomno infſidelitatis: & torpore men
tis: dicant ergo qui irrationabilem Ieſum ſumpſiſſe animam ſuſpicantur: quomodo contriſtetur
& nouerit tempus triſtitiæ: Quamquam enim & bruta animalia mœreant: tamen non nouerunt

nec cauſas nec tempus: uſq; quo debeant contriſtari.

Et pꝛogreſſus puſillum cecidit in faciem ſnam:adoꝛans ⁊ dicens.Uſdi pater ſi poſſibile ẽ tran
ſeat a me calix iſte. Rerumtamen non ſicut ego volo:ſed ſicut tu vis.

CDato apoſtolis præcepto:ut ſuſtinerent: uigilarentq; cum domino: paulum procedens ruit in fa-

ciem ſuam & humilitatem mentis habitu carnis oſtendit: Dicitq; blandiens: mi pater: Et poſtulat: ut
ſi poſſibile eſt:tranſeat ab eo paſſionis calix:de quo ſupra diximus. Poſtulat autem: non timore pa/
tiendi: ſed miſericordia prioris populi: ne ab illis bibat calicem propinatum. Vnde & ſignanter non
dixit tranſeat a me calix: ſed calix iſte:Hoc eſt populi iudæorum: qui excuſationem ignorantiæ ha-
bere non põt:ſi me occiderit:habens legẽ & prophetas qui me quottidiæ uaticinantur. Attamen re
uertens in ſemetipſo quod ex hominis perſona trepidanter renuerat. ex fide filii confirmat. Verũtñ
non ſicut ego uolo ſed ſieut tu uis. Non inquit hoc faciam quod humano affectu loquor: ſed pro/
pter quod ad terras tua uoluntate deſcendi. , .
CEt venit ad diſcipulos ⁊ inuenit eos doꝛmientes:⁊ dicit Petro ſic non potuiſtis vna hoꝛa vi
gilare mecum. J EIIle qui ſupra dixerat.
Etiam ſi omues ſcandalizati fuerint in te:ego nunquam ſcandalizabor. Nunc triſtitiæ magnitudi/
ne ſomnium uincere non poteſt. .
CAigilate ⁊ oꝛate vt non intretis in temptationem. *
¶Impoſſibile eſt humanam anlmam non tentar: Vnde & in oratione dominica dicimus. Ne nos
inducas in tentationem: quã ferre non poſſimus. Non tentationẽ pœnitus refutantes: ſed uires ſu-
ſtinendi in tentationibus depræcantes: Ergo & ĩ præſentiarũ non ait: Vigilate & orate ne tentemi-
ni: ſed ne intretis in tentationẽ. Hoc eſt tentatio uos non ſuperet & uincat: & uos intra caſſes teneat
Verbi gratia. Martir qui pro confeſſione dñi ſanguinem fundit tentatus quidem eſt: ſed tentationũ
retibus non ligatur. Qui autem negat:in plagas tentationis incurrit.

CSpiritus quidem pꝛomptus eſt:caro autem infirma. .
CNHoc aduerſum temerarios qui quod crediderint putant ſe poſſe conſequi. Itaq; quantum de ar/

dore mentis confidimus:tantum de camis fragilitate timeamus. Sed tamen iuxta apoſtolum in
ſpiriru:carnis opera mortificantur. —
Iterum ſecundo abijt ⁊ oꝛanit dicens. Mater mi ſi non poteſt hic calix tranſire: niſi bibam
illum: ſiat voluntas tua. CQuæ non eſt contraria filii uoluntati:
dicente ipſo per prophetam: Vt facerem uoluntatem tuam deus meus uolui.

C Et venit iterum:⁊ inuenit eos doꝛmientes. .
ee iliii

AA.iber Quartus.

CErant enim oculi eorum grauati. Solus erat pro omnibus: ſicut ſolus patitur pro unluerſis. Lan/
ueſcebant autem & opprimebantur apoſtolorum oculi negatione uicina. .
ũc vadit ad diſcipulos ſuos ⁊ ait Illis.Soꝛmite iã ⁊ requieſcite:ecce appꝛopinquabit hoꝛa
CPoſtq tertio orauerat: ut in ore duorum uel trium teſtium ſtaret omne uerbum: & apoſtolorum
timorem ſequenti pœmitentia impetrauerat corrigendum: ſecurus de paſſione ſua pergit ad perſe
cutores: & ultro ſe interficiendum præbet: dicitq; diſcipulis ſuis.
Surgite eamus:ecce apꝛopinquabit qui me traditurus eſt. . CNon uos inueni
ant quali timentes: & retractantes: ultro pgamus ad mortẽ: ut confidentiã & gaudiũ paſſura uideãt.
C Qui aũt tradidt eũ:dederat eis ſignũ dicens.Qunẽcunqʒ oſculatus fuero ipſe eſt tenete eũ.
CMiſer iudas:& tñ non miſerabilis: eadẽ infidelitate qua magiſtrum & dñm traddidit: putabat ſi-
gna quæ ſaluatorem uiderat facientẽ non maieſtate diuina: ſed magicis artibus facta. Et quia eũ for
te audierat in monte tranſſiguratum: timebat: ne ſimili tranſformatione eleuaretur e manibus mini
ſtrorum. Dat ergo ſignum: ut ſciant unum eſſe quem oſculo demonſtraret.
CEt confeſtim aecedens ad Jeſum dixit. Aue rabbi. ⁊ oſculatus eſt eum.
C¶Impudens quidẽ & ſcelerata conſcientia: magiſtrũ uocare: & oſculũ ei ingerere: quẽ tsadebat: Tñ

adhuc aliquid habet de uerecundia diſcipuli cũ non eum palam tradit perſecutoribus: ſed per ſignũ

oſculi. Hoc eſt ſignũ qd compoſuit deus in cain: ne quicunq; inueniſſet: interficeret eum.
CBixitqʒ illi Jeſus. Amice ad quid veniſti:
Verbum amice uel catha antifraſim intelligẽ
ce quomodo huc intraſti non habens ueſtem nuptialem
CSt ecce vnus ex eis qui erant cum JYeſu ẽxtendens manum exemit gladiũ ſuum ⁊ percntiens
ſeruum pꝛincipis ſacerdotum ampntauit auriculam eius.
C In alio euangeliſta ſcriptũ eſt ꝙ Betrus hoc fecerit eodẽ mentis ardore quo cætera. Seruus quoq;

principis ſacerdotũ malchus appellatur: auricula ꝗᷓ amputatur dextra eſt: tranſitorie dicendũ ꝙ mal

husiterA populus iudæorum ſeruus factus ſit impietatis & deuoratiõis ſacerdotum. Dexte/

ramq; perdidit auriculã: ut totam litteræ utilitatem audiat in ſiniſtram: ſed dñs in his qui ex iudæis
credere uoluerunt reddit aurem dextram & fecit ſeruum genus regale & ſacerdotale.
CTunc ait uli Jeſus. Conuerte gladium tuum in locum ſuum: oẽs.n.qui acceperint gladium
gladio peribunt. CEt ſi non fruſtra portat gladium qui ultor dominicæ iræ
poſitus eſt in eum qui malum operatur: Attñ quicunq; gladiũ ſumpſerit: gladio peribit. Quo gla/

dio: illo nempe qui igneus uertitur ante paradiſum: & gladio ſpũs qui in dei deſcribitur armatura.
CAn putas qꝛ non poſſum rogare patrem meum:⁊ exhibebit mihi modo pluſq duodecim le/

giones angeloꝛum: Quomodo ergo implebuntur ſcripture:qꝛ ſic oppoꝛtet fieer.
CNon indigeo duodecim apoſtolorum auxilio ẽt ſi omnes me defenderent:qui poſſum hẽre duo
decim legiones angelici exercitus. Vna legio apud ueteres ſex milibus cõplebatur hoĩum. Pro bre-
uitate tpris numerum non accurimus explicare: Typum tm̃ dixiſſe ſufficiat: ſeptuagintaduo milia

angelorum in quo gentium omnium lingua diuiſa eſt. Duodecim legionibus fieri: frequentes ſen

tentiæ præruptum ad patiendum demonſtrãt animum: quod fruſtra prophetæ cecinerint: niſi do-
minus eos uere dixiſſe paſſione ſua obſeruarit. =

CIn iülla hoꝛa dixit Jeſus:taniꝙᷓ ad latronem exiſtis cum gladijs ⁊ fuſtibus compꝛebedere me.

Quottidie apud vos ſedebam docens in templo:⁊ non me tenniſis..
Stultum eſt inqt eũ cum gladiis & fuſtibus qᷓrere: qui ultro ſe tradit ueſtris manibus: & in nocte

quaſi latitantẽ: & a ueſtris oculis declinantẽ per proditorem inueſtigare: qui quottidie in tẽplo do

ceat Sed ideo aduerſum me in tænebris congregamini: quia poteſtas ueſtra in tænebris eſt.
C Hoc autem factum eſt:vt acinplerenun ſcripture pꝛophetarum.
CQusæ ſunt:foderunt manus me?s
alio loco: Ab iniquitatibus populi mei ductus eſt ad mortem.

¶At illi tenentes Jeſum duxerunt ad caipham pꝛincipem ſacerdotum: vbi ſcribe ſenio⸗/

res conuenerant. Moyſes deo iubente

præceperat: ut põtifices patribus ſuccederẽt: & generationis in ſacerdotibus ſeries texeretur. Refert

loſephus iſtum Caipham unius tantum anni pontificatum ab herode prætio redemiſſe. Non ergo
mirum eſt ſi nequam pontifex iniquæ iudicet. YUVUM
VPetrus autem ſequebatur eum alonge.
CTonge ſequæbatur qui erat dominum negaturus. .7
Et ingreſſus intro ſedebat cum miniſtris:vt videret finem.
CVel amore diſcipuli: uel humana curioſitate ſcire cupiebat: quid iudicaxet de domino pontifex:
utrum eum neci addiceret: an flagellis ceſum dimitteret. Et in hoc diuerſitas decem apoſtoloruʒ &
Petri.Illi fugerunt:iſte ꝗᷓᷓ procul ſequitur tamen ſaluatorem.

CMonuiſſime autem venerunt dnorfalſi teſtes ⁊ dixerunt:Hic dixit poſſum deſtruere templum

dei.⁊ poſt triduu m ediſicare illud.
ððMD CQuomodo

dum:uel certe iuxta illud quod ſupra legimus: A mi

& pedes meos: & alibi. Sicut ouis ad uictimam ductus eſt: & in

—

— -2 S =– — =S=S — —

— —

e

nl

io/
n

.⸗

.

S=

Super Matheum. c. xxvii.

CQuomodo ſaſſi teſtes ſũt ſi ea dicũt quæ dominum ſupra dixiſſe legimus: ſed falſus teſtis eſt qui
non eodẽ ſẽſu dicta ĩtelligit quo dicũtur. Dñs eni dixerat de tẽplo corporis ſui: ſed ipſi uerbis calũ/
niãtur: & paucis additis uel mutatis quaſi iuſtã calũniã faciũt. Saluator ait. Soluite tẽplũ hoc: iſti cõ
mutãt & aiũt: poſſum deſtruere templũ dei. Vos inquit ſoluite nõ ego: qa illicituz eſt ut ipſi nobis
ĩferamus manus. Deinde illi uertũt: & poſt triduũ ædificare illud: ut proprie de tẽplo iudaico dixiſſe
uideatur. Dñs ãt ut oñderet aĩam & ſpirãs tẽplũ & dixerat: ſi ut accuſes arguũt alii cõdẽnare tacẽtẽ:
ſi ut credas ego in triduo ſuſcitabo illud. Aliud eſt ædificare. Aliud ſuſcitare.
CSt ſurgens pꝛinceps ſacerdotum ait illi. Nihil reſpondes ad ea que iſti aduerſum te teſtiſi/
cantur: Jeſus autem tacebat. *
C Ira præceps & impatientia non inueniens calumniæ locum excutit de ſolio pontiſicem:ut ueſa⸗
niam mentis motu corporis demonſtraret. Quanto lIeſus tacebat ad indignos reſponſione ſua:fal-
ſos teſtes: & ſacerdotes impios: tanto magis pontifex furore ſuperatus eum ad reſpondendum pro-
uocat:ut ex qualibet occaſione ſermonis: locum inueniat accuſandi. Nihilominus lIeſus tacet. Scie-
bat enim quaſi deus quicquid reſpondiſſet torquendum ad calũniam.
CEt pꝛinceps ſacerdotum ait illi. Adiuro te per deum uiuum:vt dicas nobis ſi tu es chriſtus
ſilius dei. CQuid adiuras impiiſſime ſacerdo

tumꝛut accuſes an ut credas? Quare conſitenti credere noluiſti?

CBicit illi Jeſus. Tu dixiſiit. H
CEt aduerſum pillatum & aduerſum cayphã ſimilis reſponſio: ut propria ſnĩa cõdemnentur.
CXTuic priceps ſacerdotũ ſcindit veſtimẽta ſua dicẽs.Blaſphemauit:gꝗd adhuc egemꝰ teſtibꝰ.
CQuem e ſolio ſacerdotali furor excuſſerat: eum rabies ad ſcindendas ueſtes ꝓuocat. Scindit ue/
ſtimenta ſua ut oſtendat iudæos ſacerdotii gloriam perdidiſſe: & uacuam ſedem habere põtifices.
Sed & conſuetudinis iudaicæ eſt cum aliquid blaſphemiæ: & quaſi contra deum audierint ſcindere
ueſtimenta ſua. Quod paulum quoq; & barnabam quando in licaonia deorum cultu honoraban-
tur: feciſſe legimus. Herodes autem: quia non dedit honorem deo: ſed acquieuit ĩmoderato fauori
populi ſtatim ab angelo percuſſus eſt.
CTunc expuerunt in faciem eius:⁊ colaphis eum ceciderunt.
CVt impleretur quod dictum eſt. Dedi maxillam meam alapis & ſaciem meam non auerti a con.
fuſione ſputorum. Z
CAlii aũt palmas in faciẽ ei dederunt dicẽtes:pꝛophetiʒa nobis chriſte:gꝗs eſt qui te percuſſit⸗

CSstultum erat uerberantibus reſpondere & prophetizare cedentem cum palma percutientis uide

tur inſania. Sed ſicut hoc uobis nõ prophetauit ſic illud manifeſtiſſime uaticinatum eſt: quod circũ/
daretur hieruſalem ab exercitu: & non telinqueretur lapis ſuper lapidem in templo.
CPetrus vero ſedebat in atrio. J l CForis dicitur ſe
debat ut uideret exitum rei. Et non appropinquabat Ieſu ne miniſtris aliqua ſuſpitio naſceretur
C Et iterum negauit cum iuramento quia non noui hominem.
¶Scio quoſdam pii affectus erga apoſtolum petrum:locum hunc ita interprætantes: ut dicerẽt Pe/
trum non deum negaſſe ſed hominem: & eſſe ſenſum. Neſcio homineʒz. Quia ſcio deum. quod quã
friuolum ſit: prudens lector intelligit: ſic defendentium apoſtolum ut deum mendacii reum faciãt.
Si enim iſte non negauit ergo mentitus eſt dominus qui dixerat. Amen dico tibi quia hac nocte an
teqᷓ gallus cantet:ter me negabis. Certe ꝗqdẽ dicit me negabis non hominem.
CAere tu ex ulis es. Nam ⁊ loquela tua manifeſtum te facit.
CNon alterius ſermonis eſſet perrus aut gẽtis externæ: Oẽs ꝗppe hebrei erant: & qui arguebant
& qui arguebatur. Sed una quæq; prouincia & regio habebat ꝓprietates ſuas: ut uernaculum loquẽ
di ſonũ uitare nõ poſſet. Vnde & effratei in iudicum libro non poſſunt ſinthema dicere.
CTäc cepit detekari 2 inrare gꝗa non nouiſſet hommem:⁊ continuo gallus cantautt.
¶In alio euangelio legimus quia poſt negationem petri & cantum galli reſpexit ſaluator petruʒ: &
intuitu ſuo eum ad amaras lachrimas prouocauit. Nec fieri poterat ut in negationis tænebris per-
maneret quem lux reſpexerat mundi.
CESt egreſſus foꝛas fleuit amare. .
In atrio cayphæ ſedẽs nõ poterat agere pœnitentiam. Egreditur foras de impiorũ concilio ut pa
☛ uige negationis ſordes amaris fletibus lauet. CAPITVLVM. X XVII.
, Ane autem facto conſilium inierunt omnes pꝛincipes ſacerdotum ⁊ ſenioꝛes populi
aduerſum Jeſum:vt eum moꝛti traderent ⁊ vinctum adduxerunt:æ tradiderunt pon/-

MMltio pillato pꝛeſidi.

ð

CNon ſolum ad pillatum ſed etiã ad herodẽ ductus eſt: ut uterq; domino illuderet.Et cerne ſollici
tudinem ſacerdotum in malũ. Tota nocte ui gilauerunt: ut homicidiuʒ facerẽt & uinctũ tradiderũt
pillato. Habebãt enim hũc morẽ: ut quẽ iudicaſſẽt ad mortẽ ligatũ iudici traderent.
CTic videns iudas qui eũ tradidit:quod dãnatus eſſet:penitẽtia ductꝰ.retulit triginta argen-
teos pꝛincipibus ſacerdotũ:⁊ ſenioꝛibus dicens. Peccaui tradens ſanguinem iuſtum.

Tiber Quartus.

A ueritatis magnitudine impietatis pondus excluſit. Videns iudas dñz ad iudiciũ mortis addu-
ctuʒ prætiuʒ retulit ſacerdotibus quaſi in poteſtate ſua eſſet: ut perſequutorum mutaret ſententiam.
Itaq;ʒ licet mutauerit uoluntatem ſuam: tamen uoluntatis primæ exituʒ non mutauit. Si autem pec
cauit ille qui tradidit ſauguinem iuſtum quanto magis iudæi peccauerunt qui emerunt ſanguineʒ
iuſtum & offerendo prætia ad proditionem diſcipulum prouocarunt. Qui diuerſas naturas conan
tur introducere: & dicunt iudam proditoreʒ malæ fuiſſe naturæ: nec electione apoſtolatus potuiſſe
ſaluari. Reſpondeant quomodo natura egerit pœnitentiam.

¶At illi dixerunt quid ad nos?tu videris.Et pꝛoiectis argenteis in templo receſſit:? abiens la/

queo ſe ſuſpendit: CNihil profuit ei ſera pœniten-
tia:per quam ſcelus corrigere non potuit. Si quando ſic frater peccat in fratrem ut emendare ualeat
quod peccauit: poteſt ei dimitti. Sinautem permanent opera: fruſtra uoce aſſumitur pœnitentia.
Hoc eſt quod in pſalmo de eodem infœliciſſimo iuda dicitur: & oratio eius fiat in peccatum. Et nõ
ſolũ emendare nequiuerit proditionis nefas: ſed ad prius ſcelus etiã ꝓprii homicidii crimẽ addide
rit. Tale ꝗd & apoſtolꝰ ĩ ſecũda ad corithios epiſtola loꝗt᷑:ne abũdãtion triſtitia abſorbeat᷑ frater.
C Puncipes ſacerdotum acceptis argenteis dixerunt. Non licet mittere eos in coꝛbonam: ꝗa
pꝛetium ſanguinis eſt.
CVYere culicẽ liquãtes & camellum glutientes. Si enim ideo non mittunt pecuniam in corbonam:
hoc eſt in gazofillatiũ & dona dei: quia prætiũ ſanguinis eſt: effundunt.
CCõſilio aũt inito emerũt agrũ ſiguli ex illis in ſepulturam peregrinoꝛum.
UIli quidẽ fecerũt alia uolũtate: ut æternũ impietatis ſuæ relinquerent ex agri emptione monumẽ
tum. Cæterũ nos qui peregrini eramus a lege & prophetis: praua eoꝝ ſtudia ſuſcepimus in ſalutez:
in pᷣtio ſanguinis eius requieſcimus: ſiguli auteʒ ager appellatur qa figulus noſter eſt chriſtus.

CCTunc impletum eſt quod dictum eſt per hieremiam pꝛophetam dicentem.Et acceperunt tri

ginta aꝛgenteos pꝛetium appꝛetiati:quem appꝛetiauerũt a filiis iſrahel.Et dederũt eos in agrũ
ſiguli ſicut conſtituit mihi dominus.
CHoc teſtimonium in hieremia non inuenitur. In zacharia uero qui penultimus eſt duodeciz pro/
phetarum quædam ſimilitudo fertur. & quãquã ſenſus non multum diſcrepat: tamẽ & ordo & uer

ba diuerſa ſunt. Legi nuper in quodam hebraico uolumine: quod nazarenæ ſectæ mihi hebreus ob

tulit: hieremiam apocriphum in quo hæc ad uerbũ ſcripta repperi. Sed tamen mihi uidetur magis
de zacharia ſumptum teſtimonium: euangeliſtarum & apoſtolorum more uulgato. Qui uerboruʒ
ordine prætermiſſo ſenſus tm̃ de ueteri teikamento proferũt in exemplo.
CAJeſus autem ſtetit ante pꝛeſidem:⁊ interrogauit eum preſes dicẽs:tu es rex iundeoꝛum?
WPillato nihil aliud interrogante criminis niſi utrum rex iudæorum fſit: arguuntur impietatis iu-
dæu: quod ne falſo quidem inuenire potuerint quod obiicerent ſaluatori.
Bicit ei Jeſus:tu dicis.
Sic reſpondit ut uerum diceret: & ſermo eius calumniæ non pateret. Et attende ꝙ pillato qui in-
nitus promebat ſententiam aliqua ex parte reſpondent. Sacerdotibus autem & principibus reſpon
dere noluerit indignos ſuo ſermone iudicans.
CXTunc dicit illi pillatus. Non audis quanta aduerſum te dicunt teſtimonia:-

Ethnicus quidem eſt: qui condemnat Ieſum: ſed cauſam refert in populum iudæorum Non au-

dis quanta aduerſum te dicunt teſtimonia? Ieſus autem nihil reſpondere uoluit: ne cauſam diluẽs
a præſide dimitteretur: & crucis utilitas differretur. M
CHabebat autem tunc vinctum inſignẽ qui dicebatur barrabas.
UUſte in euangelio qui ſcribitur iuxta hebreos filius magiſtri eorum interprætatur.
CAn pꝛopter ſeditionem ? homicidium fuerat condemnatus.
¶ Offert aut eis optionem pillatus Nimittendi quẽ uellent. Latronẽ an Ieſuʒ: non dubitans Ieſum
potius eligendũ: ſciens eum propter ĩuidiã traditũ.Igitur cauſa crucis manifeſte inuidia eſt.
Sedente autem illo pro tribunali:miſſit ad eum vxoꝛ eius dicens. Nihil tibi ⁊ iuſto illi. Mul
ta enim paſſa ſum hodie per viſum pꝛopter eum.
CNota ꝙ gentibus ſepe a deo ſomnia reuelentur: & quod in pillato & uxore eius iuſtum dominũ
confitentibus gentilis populi teſtimonium ſit.
Bicit illis pillatus.Quid igituꝛ faciã de Jeſu qui dicitur xp̃s: BDicũt oẽs.Cruciſigatur. Ait il
lis pꝛeſes.Quid enim mali fecit: At illi magis clamabãt dicẽtes.Cruciſfigatur.
Multas liberandi ſaluatoris pillatus occaſiòes dedit. Primũ latronẽ pro iuſto cõſerẽs. Deĩde infe
rens. Quid igitur faciã de leſu: ꝗ dicitur xp̃s?Hoc ẽ ꝗ rex ueſter ẽ. Cũq; reſpõderẽt. Cruciſigatur:nõ
ſtatim acquieuit: ſed iuxta ſuggeſtionẽ uxoris quæ mãdauerat: nihil tibi & iuſto illi: ipſe quoq; re/
ſpõdet. Quid enĩ mali fecitHoc dicẽdo pillatus abſoluit Ieſum: At illi magis clamabãt dicentes.
Crucifigatur. Vt ipleretur qd ĩ uiceſimoprio pſalmo dixerat. Circũdederũt me canes multi: & con/
gregatio malignãtiũ obſedit me.Et ilud hieremiæ. Facta eſt mihi hereditas mea ſicut leo ĩ ſilua:de
derunt ſuper me uocẽ ſuã. Eſaia quoq;ʒ in hac ſententia congruente. Expectaui ut cerenn iudiciuʒ:
ecerunt

— — — —

— — — — — — — — —2 J —

—

— —, ——,. —⸗ —.——,Q — .„ʒ—

geretur.

Super Oatheum.c. xxvii.

fecerunt autem iniquitatem: & non inſtitiam ſed clamorem:
idẽs aũt pillatus qꝛ nihil pꝛoſficeret:ſed magis tumultus fieret:accepta aqua lauit manꝰ co⸗
ram populo dicens. Innocẽs ego ſũ a ſanguine iuſti huius:vos uideritis.
C Pillatus accepit aquã iuxta illud ꝓpheticũ. Lauabo iĩter inocẽtes manꝰ meas. Vt in lauacrum ma-⸗
nuũ eius: gentiliũ opera purgarentur: & ab iĩpietate iudæoꝶ qui clamauerũt: crucifige euz: nos alie-
nos faceret quodãmodo hoc teſtãs & dicẽs. Ego quidẽ ĩinocẽtem uolui liberare: ſed quonià ſedi-
tio oritur: & per rebelliones mihi cõtra Cæſarẽ crimẽ iĩpingitur: inocẽs ego ſum a ſanguine iuſti hu
ius. Iudex ꝗ cogitur cõtra chiiſtũ ſnĩam ferre: nõ dãnat oblatũ: ſed arguit offerẽtes iuſtũ eẽ ꝓnũtiãs
qui crucifigẽdus 6. Vos iquit uideritis. Ego miniſter ſuzʒ legum: ueſtra uox ſanguinem ſundit.
Et reſpodẽs vniuerſus populus dixit.Sãguis ei ſuꝑ nos:⁊ ſuper filios noſtros.
Perſeuerat uſq; in præſentem diẽ hæc interprætatio ſuper iudæos: & ſanguis dñi non auferer᷑ ab
eis. Vnde p Eſaia loquitur. Si leuaueritis in me manus nõ audiã uos. Manus eni ueſtræ plenæ ſunt
ſanguine. Optimam hereditatẽ iudæi filiis reliquerunt dicẽtes.
Sanguis eius ſuper nos:⁊ ſuper filios noſtros.Tunc dimiſit illis barabam:Jeſum autem fla
gellatumtradidit eis:vt cruciſigeretur.
QBarabas latro qui ſeditionem faciebat in turbis: qui homicidiorũ auctor erat: dimiſſus populo iu
dæorũ eſt diabolus: qui uſq; hodie regnat in eis: & idcirco pacem habere nõ poſſunt. Ieſus autem a
iudæis traditus abſoluitur ab uxore pillati: & ab ipſo præſide iuſtus appellatur. Et cẽturio cõſitetur
ꝙ uere dei filius ſit. Querat eruditus lector: qũo ſibi cõueniat pillatũ lauaſſe manus ſuas & dixiſſe: ĩ/
nocẽs ego ſum a ſanguine iuſti huius: poſtea flagellatũ tradidiſſe Ieſum ur crucifigeretur. Sed ſcien
dum eſt romanis ea legibus miniſtraſſe: quibus ſancitum eſt: ut qui cruciſgnur prius flagellis uer-
beretur. Traditus itaq; leſus militibus uerberandus illud ſacratiſſimum corpus pectuſq; dei capax:
flagella ſecuerunt. Hoc autem factum eſt: ut quia ſcriptũ erat multa flagella peccatorum: illo flagel
lato nos a uerberibus liberemur: dicente ſcriptura ad uirum iuſtum: flagellum non appropinqua-
bit tabernaculo tuo. ,*„ M HM
¶ Tunc miites pꝛeſidis ſuſcipientes Jeſum in pꝛetoꝛio cõgregauerunt ad eum vniuerſã cohoꝛ
tem:⁊ exuentes eũ:clamidẽ coccineã circũdederũt ei:⁊ plectentes coꝛonaʒ de ſpinis poſuerunt
ſuper caput eius:⁊ harundinem in dextera illius: ⁊ genuflexo ante eum illudebant dicentes.
Aue rex iudeoꝛum. ÿƷMẽM Q Milites quidem: quia rex iudæo
rum erat appellatus: & ei ſcribæ & ſacerdotes crimẽ obiecerãt: ꝙ ſibi in populo iſrahel uſurparet im
periũ: illudentes ei faciunt: ut nudatum priſtinis ueſtibus induant clamidẽ coccineã pro roſeo lim/
bo:quo reges ueteres utebãtur: & diademate ponũt ei coronã ſpineã. Pro ſceptro regali dant cala
mum: & adorant quaſi regem. Nos autem omnia hæc intelligimus miſtice. Quomodo enim cay-
phas dixit oportet unũ hominem mori pro omnibus: neſciens quid diceret: ſic & iſti quæcũq; fece/
runt: licet alia mente fecerint: nobis qui credimus: ſacramenta tribuerunt. In clamide coccinea: opa
gentium cruenta oſtentant: in corona ſpinea maledictum ſoluit antiquuz. In calamo: uenenata oc
cidit animalia: ſiue calamum tenebat ĩ manu ut ſacrilegiũ ſcriberet iudæoruz. D

C SEt expuentes acceperunt harundinem ⁊ percutiebant caput eius.

CEo tempore completum eſt. Non auerti faciem meam a confuſione ſputorum: & tamen cum ca/
put eius percutiant harundine:ſuſtinet cuncta patienter: ut eſaiæ uerum oſtendat uaticinium dicen
tis:hatundinem quaſſatam non cõfringet.

CEt poſtquã illuſerũt ei:exuerũt eũ clamidẽ:⁊ induerũt eũ ueſtimẽtis ſuis:⁊ duxerũt ut cruciſi
WWWñ flagellatus Ieſus conſpuitur: & irridetur: non ha-
bet propria ueſtimenta:ſed ea quæ propter noſtra peccata ſumpſerat. Cum autem crucifigitur: & il
luſionis atq;ʒ irriſionis pompa præterit: tunc priſtinas ueſtes recipit: & proprium aſſumit ornatũ. Sta
timq; elementa turbantur: & creatori teſtimoniuz dat creatur& P
C Exeũtes ãt iuenerũt hominẽ cyreneũ noĩe ſymonc:hũc angariauerũt vt tolleret crucẽ Jeſu.
MNec quis putet huic loco ioannis euangeliſtæ hiſtoriam eſſe contrariam. Ille enim dixit exeuntẽ
dominum de prætorio portaſſe crucem ſuam. Matheus autem refert ꝙ inuenerunt hominem cyre
neum nomine ſimonem: quẽ angariantes impoſuerunt ei crucem ieſu. Sed hoc intelligendum
eſt ꝙ egrediens de prætorio ieſus ipſe portauerit crucem ſuam. Poſtea obuium habuerunt ſimonẽ:
cui portandã crucẽ ĩpoſuerunt. Iuxta anagogen uero:crucẽ ieſu ſuſcipiunt nationes: & peregrinus
obediens portat ignominiam ſaluatoris. J .
CEt venerunt in locum qui dicitur golgotha quod eſt caluarie locus.
CAudiui quendam expoſuiſſe caluariæ locum:in quo ſepultus eſt adam. Et ideo ſic appellatum eẽ
quia ibi antiqui hominis ſit conditum caput: & hoc eſſe quod apoſtolus dicat. Surge qui dormis: &
exurge a mortuis: & illumimabit te chriſtus. Fauoralis interprætatio: & mulcens aurem populi: nec
tamen uera. Extra urbem enim & foras portam: loca ſunt in quibus truncantur capita damnatoruʒ:
& caluariæ: ideſt decollatorum ſumpſere nomen. Propterea auteʒs ibi crucifixus eſt dominus: ut ubi
prius erat area damnatorum:ibi erigerentur uexilla martyrii. Et quomodo pro nobis maledictum

Liber Quartus.

crucis factus eſt: & flagellatus eſt: & cruciſixus: ſic pro omnium ſalute quaſi noxius inter noxios cru
cifigitur. Sinautem quipiam contendere uoluerit: ideo ibi dominum crucifizum: ut ſanguis ipſius
per adæ tumulum diſtillaret: interrogamus eum: quare & alii latrones in eodẽ loco crucifixi ſint?
quo apparet caluariam non ſepulchrum primi hominis: ſed locum ſignificare decollatorum: ut
i abundauit peccatum ſuperabundet & gratia. Adam uero ſepultum iuxta ebron & arbeæ: in le-
ſu fili naue uolumine legimus.
CEt dederũt ei vinum bibere cum felle mixtum:⁊ cum guſtaſſet:noluit bibere.
Deus loquitur ad hieruſalem. Ego te plantaui uineam ueram: quomodo facta es in amaritudine
uitis aliena? Amars uitis amarum uinum facit. quod propinat domino lIeſu: ut impleatur quod ſcri
ptũ eſt. Dederunt in eſcã meã fel: & in ſiti mea potauerunt me aceto. Quod ãt dicitur: & cũ guſtaſſet:
noluit bibere. Hoc ĩdicat qd guſtauerit ꝗqdẽ pro nobis mortis amaritudinẽ: ſed tertia die reſurrexit.
CPoſtquã autem crucinxerunt eum:diuiſerunt veſtimenta cius ſoꝛtem mittentes.

Et hoc ĩ eodẽ pſalmo fuerat ꝓphetatũ. Diuiſerũt ſibi ueſtimẽta mea & ſuꝑp ueſtẽ meã miſerũt ſortẽ

CEt ſedentes ſeruabant eum.
Diligentia militum & ſacerdotum nobis proſecit: ut maior & aptior reſurgẽtis uirtusappareret.
CEt ipoſuerunt ſuꝑ caput eiꝰcauſã ipſiꝰ ſcriptã.Hic ẽ ieſus nazarenꝰrex iudeoꝛum.
CNon poſſum digne admirari pro rei magnitudine:ꝙ redemptis falſis teſtibus: & ad ſeditionẽ cla
moremqʒ ĩfœlici populo concitato: nullam aliam inuenirent cauſam interfectionis eius: niſi ꝙ rex
iudæorum eſſet. Et illi forſitan illudentes ridenteſq; hoc fecerũr: cæteꝶ pillatꝰt nolentibus rdit.
CQuod ſcripſi:ſcripſi. CVelitis:nolitis:iudæi oẽs: nobis gentiuzʒ
turba reſpondit: Ieſus rex iudeorum: hoc eſt imperator credentium & conſitentiuʒ.
CCTunc cruciſixi ſũt cũ eo duo latrones:vnus a ſiniſtris:⁊ vnus a dextris.
CSi golgotha tumulus eſt adam: & non dãnatoruʒ locus: & ideo dominus crucifigitur. Vt ſuſcitet
adam:duo latrones quare in loco eodem crucifiguntur.
VPꝛetereuntes autem blaſphemabant eum mouentes capita ſua.
Blaſphemant quia prætergrediebantur uiam & in uero itinere ſcripturarum ambulare nolebant.
Moueant capita qui iam antea mouerant pedes: & non ſtabant ſuper petram. Idipſum inſultans di
cit fatuꝰpopulus: ꝙ falſi teſtes crucifixerant.
¶Alios ſaluos fecit:ſeipſum non poteſt ſaluum facere.
CEtiã nolẽtes cõſitentur ſcribæ & phariſei: ꝙ alios ſaluos fecerit. Itaq; uos ueſtra cõdẽnat ſententia
Qui enim ſaluos fecit: utiq;ʒ ſi uellet: ſeipſum ſaluare poterat.
SBeſcendat nunc de cruce:⁊ credimus ei. S
CFraudulenta promiſſio. Quid eſt plus:de cruce adhuc deſcendere uiuentẽ:an de ſepulchro mor
tuum teſurgere- Et ſurrexit & non credidiſtis: Ergo etiam ſi de cruce deſcenderet: ſimiliter non cre/
deretis. Sed mihi hoc uidentur demones imittere. Statim enim ut cruciſixus eſt dominus ſenſerũt
uirtutem crucis: & intellexerunt fractas eſſe uires ſuas: & hoc agunt ut de cruce deſcendat: ſed domi
nus ſciens aduerſariorum inſidias permanet in patibulo: ut diabolum deſtruat.
Igdipſum autem ⁊ latrones qui cruciſixi erant cum eo:impꝛoperabant ei.
NHic per tropum qui appellatur ſylepſis:hic pro uno latrone uterq; inducitur blaſphemaſſe. Lucas
uero aſſerit ꝙ altero blaſphemante:alter confeſſus ſit: & econtrario increpauerit blaſphemantem.
Non ꝙ diſcrepent euangelia:ſed quod primum uterqʒ prius blaſphemauerint: dehinc ſole fugiẽte
terra cõmota ſaxiſq; diſruptis: & ingredientibus tænebris unus credidit in leſum: & priorem nega-
tionem ſequenti confeſſione emendauerit. In duobus latronibus uterq; populus & gentilium & iu
dæorum. Primum dominum blaſphemauit. Poſtea ſignorum magnitudine alter exterius fecit pœ
nitentiam: & uſq; hodie iudæos increpat blaſphemantes.
¶A ſexta aũt hoꝛa tenebꝛe facte ſant ſuper vniuerſam terram vſqʒ ad hoꝛam nonãꝗã.
CQui ſcripſerunt contra euangelia ſuſpicantur deliquium ſolis: ꝙ certis eſtatis temporibus accide
re ſolet.diſcipulum chriſti ob imperitiam ſuper reſurrectionem domini interprætatum: cum defe-
ctus ſolis nunquã niſi ortu lunæ ſieri ſoleat. Nulli autem dubium eſt paſchæ tempore lunam fuiſſe
pleniſſimã Et ne forte uideretur umbra terræ: uel orbis lunæ ſoli oppoſitus: breues & ferrugineas
feciſſe tænebras: trium horarum ſpatium ponitur: ut omnis cauſantium occaſio tolleretur. Et hoc fa
ctum reor ut compleatur prophetia dicẽs. Occumbet ſol meridie: & contænebrabitur ſuper terram
in die lux.Et alio loco. Occubuit ſol cum adhuc media eſſet dices. Videturq; mihi clariſſimum lu
men: hoc eſt luminare maius retraxiſſe radios ſuos: ne cum pendentem uideret dominum aut iĩpios
blaſfemantes ſua lucæ fruerẽtur.

4

CCCirca hoꝛam nonaʒ clamanit Jeſus voce magna.Heli heli:lamaʒabathani:hoc eſt deus meꝰ

deus meus:quare me dereliquiſti.
CPrincipio uiceſimi primi pſalmi abuſus eſt:illudq; quod in medio uerſiculo legitur. Reſpice me:
ſuperfluum eſt. Legitur enim in hebo. Deus deus meus quare me dereliquiſti? Ergo impii ſunt ꝗ
pſalmũ ex perſona dauid ſiue heſter & mardochei dictum putant: cum etià euangeliſtæ teſtimonia
ex eo

et

ſ
n

ie

n.
ä

Super Oʒathenm. c. xxvii.

ex eo ſumpta ſuper ſaluatore intelligant. Vt eſt illud. Diuiſerunt ſibi ueſtimenta mea & ſuper ueſtes
meam miſerunt ſortem. Et aliud. Foderũt manus meas & pedes meos. Ne memineritis uerboꝶ hu
militatẽ & qrimonias delicti cũ formã ſerui ſciens: ſcandalum crucis uideas.
QAuidam autem illic ſrantes ⁊ audientes dicebant. Heliam vocat iſte.
Non omnes ſed quidam quos atbitror milites fuiſſe romanos: non intelligentes ſermõis hebrai-
ci proprietatem: ſed ex eo quod dixit. Heli heli: putantes heliam ab eo inuocatum. Sinautem iudæ-
os qui hoc dixerint intelligere uolumus: & hoc more ſibi ſolito faciant: ut dominum imbecillitatis
infament: qui heliæ auxilium depræcetur. .
CEt continuo currens vnus ex eis acceptam ſpongiam impleuit aceto ⁊ impoſuit harundini et
dabat ei bibere.
retur prophetia. In ſiti mea potauerunt me aceto. Vſq; hodie iudæi & oẽs icreduli dñicæ reſurrectio
nis: aceto & felle potãt ieſũ: & dant ei uinũ mirratũ: ut eũ cõſopiãt: & mala eoꝶ non uideat.
CAeſus autem iterum clamans voce magna emiſit ſpiritum.
CDiuinæ ꝑgoteſtatis indicium eſt: emittere ſpiritum: ut ipſe quoq; dixerat. Nemo poteſt tollere aĩazʒ
meam a me:ſed ego pono eam a meipſo: & rurſum accipiam eam.
CEt vellum templi ſciſſum eſt in duas partes a ſummo vſq; deoꝛſum.
CVelum templi ſciſſum eſt: & omnia legis ſacramenta quæ prius tegebantur prodita ſunt: atq; ad
gentium populum tranſierunt. In euangelio cuius ſepe facimus mentionem: ſuperliminare tem/
pli inſinitæ magnitudinis fractum eſſe atq; diuiſum legi. Ioſephus quoq; refert uirtutes angelicas pᷣ⸗
ſides quondam templi tunc parirer conclamaſſe. Tranſeamus ex his ſedibus.
CTerra mota eſt:⁊ petre ſciſſe ſunt::⁊ monumenta aperta ſunt.
Nulli dubium eſt quid ſigniſicet iuxta litteram magnitudo ſignorum.Vt cruciſixuʒ dominũ ſauũ
& cælum & terra & omnia demonſtrarent: Sed mihi uidetur terremotus & reliqua typum ferre cre
dentium:quod priſtimis errorum uitiis derelictis & cordis emolita duritia qui prius ſimiles erant tu
mulis mortuorum: poſtea agnouerint creatorem.
CEt multa coꝛpoꝛa ſanctoꝛũ qui doꝛmierãt reſurrexerunt:⁊ exeuntes de monumentis poſt re/
ſurrectionem eius venerunt in ſanctam ciuitatem ⁊ apparuerunt multis.
CQuomodo lazarus mortuus reſurrexit:ſic & multa corpora ſanctorum reſurrexerunt: ut dominũ
oſtenderent reſurgentem. Et tamen cum monumenta aperta ſint non antea reſurrexerunt quã do⸗
minus reſurgeret: ut eſſet primogenitus reſurrectionis ex mortuis. Sanctam ciuitatẽ in qua uiſi ſunt
reſurgentes: aut hieroſolymam cæleſtem intelligamus: aut hanc terrenam: quæ ante ſancta fuerat.
Sicut & matheus appellatur publicanus:non quo & apoſtolus adhuc permaneat publicanus: ſed ꝙ;
priſtinum uocabulum teneat. Sancta appellatur ciuitas hieruſalem propter templum & ſancta ſan-
ctorum: & ob diſtinctionem aliarum urbium in quibus idola colebantur. Quando uero dicitur ap
paruerunt multis: oſtenditur non generalis fuiſſe reſurrectio: quæ omnibus apparet: ſed ſpecialis ad
plurimos: ut hi uiderent qui cernere mœrebantur.
CNCLenturio autẽ ⁊ qui cum eo erant cuſtodiẽtes Jeſuz viſo terremotu ⁊ his que fiebant timue/
runt valde dicentes. Nere dei ſilius erat iſte.
In euangelio alio poſt terremotum manifeſtior cauſa miraculi centurionis exponitur. Qui cum
uidiſſet eum ſpiritum dimiſiſſe dixerit. Vere dei filius erat iſte. Nullus enim habet poteſtatem dimit
tendi ſpiritum: niſi ille qui animarum conditor eſt. Spiritum autem in hoc loco pro anima intelli-
gamus: ſeu quod ſpirituale & uitale corpus fiat: ſeu ꝙ animæ ipſius ſubſtantia ſpiritus ſit. Iuxta illud
quod ſcriptum eſt. Auferes ſpiritum eorum & deficient: & hoc conſiderandum ꝙ centurio añ cru-
cem in ipſo ſcandalo paſſionis uere dei filium confiteatur: & arrius in eccleſiia prædicat creaturam.
CErãt autẽ ibi mulieres multe a longe:que ſequute fuerant ꝗeſum a galilea miniſtrantes ei.
CConſuetudinis iudaicæ fuit:nec ducebatur in culpam more gentis antiquo:ut mulieres de ſubſtã
tia ſua uictum atq; ueſtitum præceptoribus miniſtrarent. Hoc quia ſcandalum facere poterat in na-
tionibus: paulus abieciſſe ſe memorat: Nunquid non habemus inquit poteſtatezs ſorores mulieres
circunducendi:ſicut & cæteri apoſtoli faciunt. Miniſtrabant autem domino de ſubſtantia ſua: ut
meteret eorum carnalia: cuius ille metebant ſpiritualia. Non ꝙ indigeret cibis dominus creaturarũ:
ſed ut typum oſtenderet magiſtrorum: ꝙ uictu atq; ueſtitu ex diſcipulis deberent eſſe contenti. Sed
uideamus quales comites habuerit. Mariam magdalenen a qua ſeptem demonia eiecerat: & marid
iacobi & ioſeph matrem: materteram ſuam: ſororem marie matris domini: & matrem filiorum ze/-
bedei: quæ paulo ante regnum liberis poſtulauerat: & alias quas in cæteris euangeliis legimus.
CEũ ſero factũ eẽt venit hõ ꝗdà diues a barimathia nomine ioſeph:ꝗ ⁊ ipᷣe diſcipulłꝰerat Jeſu:
Diues ꝓſertur non de iactantia ſeriptoris: quo uirum nobilẽ atq; ditiſſimum referat Ieſu fuiſſe di-
ſcipuluz: ſed ut oſtendat cauſam quare a pillato corpus ieſu potuerit impetrare. Paupes eniz & igno
ti non erant auſi ad pillatum præſidem romanæ poteſtatis accedere. In alio euangeliſta ioſeph iſte
poletis appellatur. ideſt conſiliarius: & de ipſo quidꝗ putant primũ pſalmũ eſſe cõpoſitũ.
Beatus uir qui non abiit in conſilio impiorum. Et reliqua.

CEt hæc ſacta ſunt ut comple

Liber Quartus.

CEt accepto coꝛpoꝛe Jeſu inuoluit illud in ſyndone munn. —.. .D
CEx ſimplici ſepultura domini: ambitio diuitum condemnatur: qui nec in tumulis quidem poſſũt
carere diuitiis. Poſſumus autem iuxta intelligentiam ſpiritualem: & hæc ſentire. ꝙ corpus domini
non auro non gemmis: & ſerico: ſed liteamine puro obuoluendum ſit: quãquã & hæc ſigniſicet: ꝙ
ille in ſyndone munda muoluit ieſum qui pura mente eum ſuſceperit. . .
CEt poſuit lud in monumento ſuo nouo quod exciderat in petra ⁊ aduoluit ſaxum magnũ ad
hoſtiuz monumenti:⁊ abiit. .
CIn nouo ponitugmonumento:ne poſt reſurrectionem cæteris corporibus remanentibus reſurre
xiſſe alius ſingeretur. Poteſt autem & nouum ſepulchrum mariæ uirginalem uterum demonſtrare.
Saxumq; hoſtio appoſitum: & ſaxum magnum: oſtendere abſq; auxilio plurimorum ſepulchrũ nõ
potuiſſe reſerare.
Erat aut ibi Maria magdalene:⁊ altera Maria ſedentes contra ſepulchꝛrum.
CCeteris reliquẽtibus dominum: mulieres ĩ officio perſeuerãt: expectantes quod ꝓmiſerat ieſus: &
ideo meruerunt primæ uidere reſurgẽtem: quia qui pſeuerauerit uſq; ĩ finẽ:hic ſaluus exit.
CJube ergo cuſtodiri ſepulchrũ:vſqʒ in diẽ tertiũ:ne foꝛte ueniãt diſcipuli eiꝰ⁊ furentur eum.
CNon ſuffecerat principibus ſacerdotum & ſcribis ac phariſeis crucifixiſſe dominum ſaluatorem:
niſi ſepulchrum cuſtodirent: cohortem acciperent: ſgnarent lapidem: & quantum in illis eſt manũ
opponerent reſurgenti. ut diligentia eorum noſtræ ſidei proficeret. Quanto enim amplius reſerua-
tur: tanto magis reſurrectionis uirtus oſtenditur. Vnde & in monumento nouo quod ſciſſum fue
rat in petra conditus eſt. Nam ſi ex multis lapidibus ædificatum eſſet ſuffoſſis tumuli fundamentis
ablatus furto diceretur. Quod autem in ſepulchro ponendus eſſet: prophetæ teſtimonium eſt dicẽ-

tis. Hic hĩtabit in exciſa ſpelũca petræ fortiſſimæ. Statimq; poſt duos uerſiculos ſequitur regem cuʒ

gloria uidebitis. CAPITVLVM. XXVIII.
Eſpere autem ſabbati que luceſcit in prima ſabbati:venit maria magdalene:⁊ altera
AA&maria videre ſepulchꝛum.
WCQuod diuerſa tempora iſtarum mulieruz in euangeliis deſcribuntur: nuon mendacii ſi
Em) guum eſt: ut impii obiiciunt. ſed ſedulæ uiſitationis officia: duʒz crebro abeũt ac recurrũt:
& non patiuntur ſepulchro domini diu abeſſe uel longius.
CEcce terremotus factus eſt magnus:angelus eniʒ domini deſcendit de celo:⁊ accedẽs reuol/
uit lapidem:⁊ ſedebat ſuper eum:Erat autem aſpectus eius ſicut nix.
Dominus noſter atq; idem unus filius dei & filius hominis uxta utrãq; naturaz diuinitatis & car
nis: nunc magnitudinis ſuæ: nunc humilitatis ſigna demonſtrat. Vnde & in præſenti loco: quãquã
homo ſit qui cruciſixus eſt: qui ſepultus eſt: qui clauſus tumulo: quem lapis oppoſitus cohibet: tamẽ
quæ foris aguntur oſtendunt filium dei ſol fulgens: tenebræ ingruentes: terra mora: uellum ſciſſuzʒ:
ſaxa diruta:mortui ſuſcitati:an gelorum miniſteria quæ ab initio natiuitatis eius dominum proba
bant. Ad mariaʒ gabriel uenit: cum loſeph angelus loquitur: idem paſtoribus nuntiat: angelorum
poſtea auditur chorus: gloria in excelſis deo & in terra pax hominibus bonæ uoluntatis. Tentatur
in ſolitudine & poſt uictoriam ſtatim ſeruiunt angeli. Nunc quoq; angelus uenit cuſtos ſepulchri
dommici: & in ueſtitu candido ſignat gloriam triuphantis. Necnon aſcendente ad cælos dño: duo
angeli in oliueti monte cernutur: pollicẽtes apoſtolis ſecũdũ ſaluatoris aduentuzʒ.
VPiꝛe timoꝛe autem eius exterriti ſunt cuſtodes:⁊ facti ſunt velut moꝛtui.Reſpondẽſqʒ ange
lus dixit mulieribus Molite timere vos:ſcio eni ꝙ Jeſum qui cruciſixus eſt queritis.
CCuſtodes timore perterriti inſtar mortuorum ſtupefacti iacent. Sed tamen angelus non illos ſed
mulieres conſolatur. Nolite timere uos. Illi inquit timeant: in his perſeueret pauor in quibus pma/
net incredulitas. Cæterum uos ꝗᷓ iqum quæritis crucifixũ: audite ꝗa reſurrexit: & ꝓmiſſa perfecerit.
CAenite ⁊ videte vbi poſitus erat.
¶ Et ſi meis uerbis non creditis: uacuo credatis ſepulchro: & gradu concito pergite ac nuntiate
diſcipulis eius.
CQuia ſurrexit ⁊ pꝛecedet uos in galileam.
CHoc eſt in uolutabrum gentium: ubi ante error erat & lubricum: & firmo ac ſtabili pede ueſtigiũ
non ponebat. Et exierunt cito de monumento cum timore & gaudio magno: currentes nuntiare
diſcipulis eius. Duplex mentes mulierum tenebat affectus timoris & gaudii: alter de miraculi ma-
gnitudine: alter ex deſiderio reſurgentis: & tamen uterq; fœmineum concitabat gradum. Pergebãt
ad apoſtolos: ut per illos fidei ſemmarium ſpargeretur.
CECt ecce ieſus occurrit illis dicẽs. Auete.
C¶Quæ ſic quærebant: quæ ita currebant: merebantur obuium habere dominum reſurgentem: &
primum audire. Auete: ut maledictum eue mulieris in mulieribus ſolueretur.
CAIlle autem acceſſerunt ⁊ tenuerunt pedes eius:⁊ adoꝛauerunt.
Iſtæ accedunt & tenẽt pedes eius quia adorauerũt eũ. Cæte illa ꝗᷓ qᷓrebat eũ mortuis: & neſciebat
adhuc fili dei ſurrexiſſe: merito audit ne tangas me: nondum enim aſcendi ad patrem meum.

CTunc ait

Super Oatheum.c. xxviii.

unc ait illis ieſus.MNolite timere.
Et in ueteri & in nouo inſtrumento hoc ſemper obſeruandum eſt: ꝙ quando anguſtior aliqua
apparuerit uiſio:primum timor pellitur: ut ſic mente placata poſſint quæ dicuntur auditi.
AIte ⁊ nuntiate fratribus meis:vt eant in gallileam:ibi me uidebunt.
¶His fratribus de quibus in alio loco dixit: annuntiabo nomen tuum fratribus meis: qui ſaluatorẽ
nequaquã in iudæâ conſpiciunt: ſed in gentium multitudineʒ.
C Et congregati cum ſe ehroꝛibnerconſſiio accepto pecuniam copioſam dederunt milinbus di/
centes:dicite quia diſcipuli eius nocte uenerunt ⁊ furati ſunt eum vobis doꝛmientibus:⁊ ſi hoc
auditum fuerit a pꝛeſide:nos ſuademus ci ſecuros vos faciemus.
CCuſtodes miracula confitentur: ad urbem conciti redeunt. Nuntiat principibus ſacerdotum quæ
uiderant: quæ facta conſpexerant. Illi qui debuerant conuerti ad pœnitentiam: & ieſum quærere
reſurgentem: perſeuerant in malitia: & pecuniam quæ ad uſus templi data fuerat: uertunt in redem/
ptionem mendacii: ſicut antea triginta argenteos dederant iudæ proditori. Omnes igitur qui ſtipi
te templi: & his quæ conferuntur ad uſus eccleſiæ abutuntur in aliis rebus: quibus ſuam expleãt uo
luntatem: ſimiles ſum ſcribarum & ſacerdotum redimentes mendacium: & ſaluatoris ſanguinẽ.
CAndcciʒ autem diſcipuli abierunt in gallileam:in montem ubi conſtituerat illis ieſus.
CPoſt reſurrectionem ieſus in gallileæ monte conſpiciturabiq; adoratur. Licet quidaʒ dubitent &
dubitatio eorum noſtram augeat fideʒ: tunc mamiſeſtius oſtendit thomæ & latus lancea uulneratũ
& manus fixas demõſtrat clauis.
¶Accedens ieſus loquutus eſt eis dicens:data eſt mihi omnis poteſtas in celo ⁊ in terra.
IIii poteſtas data eſt:qui paulo ante crucifixus: qui ſepultus in tumulo: qui mortuus iacuerat: qui
poſtea reſurrexit: in cælo autem & in terra poteſtas data eſt: ut qui ante regnabat in cælo per fidem
credentium regnet & in terris. ..
CEuntes autem docete omnes gentes baptizantes eas in nomine patris ⁊ filii? ſpũs ſancti.

CPrimum docent omnes gentes: deinde doctas intingunt aqua. Non enim poteſt fieri ut corpus

baptiſini recipiat ſacramentum: miſi ante anima fidei ſuſceperit ueritatem. Baptizantur auteʒ in noĩe
patris & filii & ſpũs ſãcti: ut quoꝶ una ẽ diuinitas: una ſit largitio: Nomenq; trinitatis unus deus eſt.
CBocenrtes eos ſeruare omnia quecunqʒ mandaui uobis.
Ordo præcipuus. Iuſſit apoſtolis ut primum docerent uniuerſas gentes: deinde fidei intinge-
rent ſacramento: & poſt fidem ac baptiſma quæ eſſent obſeruanda præciperẽt: ac ne putemus leuia
eſſe quæ iuſſa ſunt & pauca addidi: omnia quæcũq; mandaui uobis. Vt quicũq; crediderint: qui in
trinitate fuerint baptizati:omnia fiant quæ præcepta ſunt.
C Et ecce ego vobiſcum ſum vſqʒ ad conſummationem ſeculi.
CCum diſcipulis ſe futurum eſſe promittit: & illos oſtendit ſemper eſſe uicturos: & nunquam a cre
dentibus receſſurũ. Quod autem uſq; ad cõſumationem mundi ſui præſentiaʒ pollicetur: nõ igno-
rat: eam dicimus: in qua ſe ſcit futurum cum apoſtolis.

UFinit liber quartus cõmẽtariorũ ſancti Hieronymi præ-
ſoyteri in euãgelium ſecũdũ Matheum.

eon 3

— — — — — — — — — —— — — — ——— — — —
— —

CQCINCIPIT PROLOGVS SANCTI HIERONYMI PRESBYTERI.
IN MARCVM EVANGELISTAMsNMxMA.
MNIS ſcriba doctus in regno cæloruz: ſimilis eſt homini patrifamilas: GM
qui profert de theſauro ſuo noua & uetera. Ego uero ſimilis paupercu- r soer
læ uiduæ duo minuta in gazophilatio mittenti diſcentibus meis pau-
perculis: ac de paupere pera ſperantibus alimenta: has de menſa diuitũ
mitto micas: quas catuli mei auide cum ſyropheniſſa flagitant. Porro
anxiata aurum & argentum: lapides prætioſos minane habens: pelles
ſcilicet hiacinthinas de cæleſtibus: non de terreſtribus offeraz ſi potue
rO naturis: ideſt de Marci euãgeliſtæ hiſtoria: uel myſtico ĩtellectu quæ
maiores mei tradiderunt: deo adiuuante intimare curabo. Quem euan
SBſgelia tractantes intactum ut puto præterierunt: quia eadeʒ pn& u quæ
Matheꝰ narrat. Licet ĩpropriis ꝗbuſdã ſint diſtincti teſtimõiis ut ala alte
AXEY S rius: alã alteriꝰtãgat alalis: & rota rotã eadẽ ſequatur uia: & ut uerſis iĩui
LLcceum uultib“: ſeſe ſcã cõtueãtur aĩalia. In prio canone Marc? cũ Matheo
Lucaq; cõmitatur & Ioãne. In ſecũdo cũ Matheo & Luca. In quarto cũ Matheo & Ioãne. In ſexto ca
none uelut ĩ imo uecte duo anuli. Matheus ſem p cõiũgitur & Marcus: ĩ qdragita & nouẽ capitulis
In octauo canone cum Luca cõmittatur: ideſt in tredecim capitulis. In propriis uero quæ maxime
utcũq; explanare diſpono decem & octo incedit ſpeciatim capitulis: quæ ſimul omnia ducenta & ””
triginta ſunt capitula. Marcus euangeliſta dei: perri diſcipulus: leuiticus genere: & ſacerdos in itahas lerns pent AWTrrtn
hoc ſcuipſit euangelium. Qui initium euangelii ſui de uocibus prophetarum præſumens præcurſo
rem chriſti Ioannnem malachiæ: ideſt angeli teſtimonio comprobans. Verbum caro factum uoce
eſaiæ deſignans principium euangelicæ prædicationis inſtituit: & inuenit uerbo uocis quod in cõ
ſonantibus.i. in genealogiis dei & hominis perdiderat. Vnde totius in primis a perfectione chriſti
ætatis prædicare incohat: nec laborat in natiuitate infantuli: qui loquitur de perfectiõe filii dei. Sed
ieiunium numeri legalis: repulſam diaboli: miniſterium angelorum proferensemagna in breui cõ *
præhendit. Qui primus alexandriæ fuit epiſcopus:cuius per ſingula opus fuit ſcire: & euangelii in
ſe dicta diſponere:& diſciplinã ĩ ſe legis agnoſcere: & diuinã ĩ carne dñi ĩtelligere naturã. Qui ſe/
minat poſt Matheũ. Qui fremit ut leo:ꝗ uolat ut aqla:q diſcit ut hõ:ꝗq ĩmolat ut ſacerdos: ꝗ irrigat
ut flumẽ:ꝗ floreſcit ut ager: qui feruet ut uinũ: chriſtus etenĩ de quo loꝗtur: homo naſcẽdo: uitulus 1
moriẽdo:leo ſurgẽdo: aqla ẽ aſcẽdẽdo. Quatuor ſũt qꝗlitates de quibꝰſancta euãgelia cõtexũtur:pt rau⸗r ſer S. 1r.
cepta:m ädata: teſtimonia: exẽpla. In pᷣceptis iuſtitia:in mãdatis charitas.ĩ teſtimoniis fides:ĩ exẽplis ſae-te al. 3 rn
pfectio cõſiſtit.Vt ſũt hæc p̃cepta.Tuc ieſus pᷣcepit diſcipulis ſuis duodeciʒ.In uiã gẽtiũ ne abientis

—.————

& reliꝗ;:hoc ẽ diuertere a malo. Mãdata ãt hæc ſũt ꝗbꝰdr:mãdatũ nouũ do uobis: ut diligatis ĩuicẽ PerPr ) Ine
Hoc eſt facere bonum: & charitatem implere. Teſtimonia ſunt: quæ in ore duorũ uel triu teſtiũ ſtät Len Chrrr
Vt ẽ illud.ioãnes teſtimoniũ phibet de me. Et ipᷣa opa ꝗᷓ ego facio: teſtimoniũ phibẽt de me: & ego ſ r⸗ üPde⸗
teſtimoniũ phibeo ueritati. Exẽpla uero ſũt ꝗb'ieſũ imitatur dicẽtẽ. Diſcite a me qa mitis ſũ: & rel. Prir r tPer.

Et eſtote pſecti.i.miſericordes ſicut & pater ueſter cæleſtis pfectꝰẽ. Et alibi. Exẽplũ.n. dedi uobis: ut
& uos ita faciatis. Has qᷓtuor qlitates pſalmographi uerſus cõcinũt dicẽtes. Præceptũ dñi lucidũ illu
minãs oculos.Hyſtoriã maxime pᷣcepta cõtinẽt.Et alibi.Latũ mãdatũ tuũ nimis. Quia ꝗ diligit ꝓ⸗
ximũ totã legẽ ĩpleuit. Itẽ teſtimonia ĩtellexi. Non ẽ.n. oĩum teſtimonia itelligere. Vñ alias dicit:
Teſtimoniũ dei fidele. Quia potiꝰfide animi quã oculis carnis teſtimoniuz idiget. Quarto: iudicia
dei uera iuſtificata ĩ ſemetipſa. Ideſt ut ſic ſint iudicioꝶ exẽpla noſtroꝶ iuſtificata ſicut ĩ iudiciis dei
compta hẽmus. Vñ ideʒ alio loco ait. A iudiciis.n. tuis timui. In quo. n. iudicio iudicauenimꝰ udica⸗
bitur de nobis. ĩ his ꝗtuor qꝗᷓlitatibꝰſũt: timor: fides: ſpes: charitassl i more nãq; ĩcipimꝰ: fide ſeruamꝰ
qd ĩcipimꝰ.ſpe erigimur. charitate cõſumamur. Finis enĩ pcepti ẽ charitas. Hi ſũt q̃tuor mẽſes quos
xps an meſſẽ pᷣdixit dicẽs. Nõne qtuor mẽſes ſũt uſq; ad meſſẽ. Vt & nos ꝑ pᷣcepta dei: & mãdata
ac teſtimõia atq; exẽpla maturos poſt iudiciũ metamꝰcũ gaudio fructꝰ: q ĩ lachrimis timoris ſemĩia

pnĩæ iactauimꝰ ĩ terra: ut noſtros portãtes charitatis manipulos: cũ gaudio metamus in cælo.

CEyxplicit prologus. Incipit liber Marci euangeliſtæ.
Beati Hieronymi in Marcuʒ euangeliſtã: explanatio.
HMitinz euãgelij Jeſu xpᷣi filii dei. Sicut ſcriptũ ẽ in eſaia ꝓpheta.Ecce mitto an/
gelũ meũ ante faciẽ tuã ꝗ pᷣparabit viã tuã ante te.Et iterũ. Aox clamãtis in de K —
ſerto parate viã dñi:rectas facite ſemitas eius. CRata Marcuʒ euãgeliũ per)₰ ve e een
RW qck uenit redéptio fideliũ: & btĩitudo ſcõrũ: qa qᷓtuor unũ ſũt: & unũ qtuor. Quatuor Ce-⸗ —
euãgelia multaꝶ cõſtãt eẽ uirtutũ. Quid.n.fortiꝰꝗᷓ aiĩas ſaluare ꝗᷓ errorũ ſuoꝶ uitiis poterãt ĩterire?
Secũdũ qc ĩ ſexageſimo ſeptĩo pſalmo.lã dudũ ꝓpheta ſpũ ſcõ ĩſtigante denotauit.Dñs dabit uer’“
bũ euãgelizãtibuirtutes multas. Verſus iſtius ordo talis ẽ ꝗ hic open cõgruẽter inſeritur. Dñs d
bit vᷣtutes multas euãgelizãtibꝰvᷣbũ.Dedit.n. vᷣtutes multas his ꝗ vᷣbũ eiꝰ uenerãda cõfeſſiõe p̃dica er 4.
bãt:qũ eis lãguẽtiũ turbas ſanare cõceſſũ ẽ.Euãgeliũ græcæ dicitur.Latinæ bona ãnũtiatio pᷣdicatt = = E= 3

Liber primus.

Via dñi q ad hoĩes ĩgreditur et pnĩa ẽ ꝑ quã deus ad nos deſcẽdit: et nos ad illũ aſcẽdimns.Vñ an/
geli aſcẽdẽtes deſcẽdẽteſq; memorãtut ad filiũ hoĩs. Parate uiã dñi: hoc ẽ pnĩam agite er prædicate
Vñ paraſceue ante ſabbatũ dicitur.i.pniĩa ante reqem futurã. Hic nãq; initiũ pᷣdicatiõis ioãnis et xp̃i
oritur. Pnĩam agite appropinquabit regnũ cælorũ: ꝗa in die ſeptima reqeuit deus ab oĩbus opibus
ſuis. Septẽ eteniʒ nobis neceſſe ẽ delere uitia p pnĩiam uelut magna genera: ut reqeſcẽtes poſtea poſ
ſideamꝰdeſiderabilẽ terrã: Rectas facite ſemitas eiꝰ Quas ſemitas ĩicuruauimꝰdeclinãtes in dexterã
atq;ʒ ſiniſtrã. Nuũc deꝰpᷣcepit nobis ut uia regia ĩcedẽtes ꝓximos noſtros ut nos: & noſmetipᷣos ut ꝓ⸗
ximos diligamꝰ. Nã ꝗ diligit iniqtatẽ odit aiam ſuã. Qui. n. ſemetipᷣm diligit & nõ diligit ꝓximũ
el. ⸗= = 1⸗ ad dexterã declinauit.Et ꝗ ſemetipᷣm odiẽs ꝓximũ diligit ad ſiniſtrã diuertit. N multi bñ agüt: ſed
D. T * E „ö bů corrigut: ut fuit heli. Et multi bñ corrigut: ſed nõ bñ aguũt: ut fuerut ſcribæ & phariſei: ꝗ ſede/
n be 42 er = bpär ſup cathedrä mopyſi. Vñ os turturis lege ad aſcellas eiꝰtorqᷓri iubetur: ne ſeparetur os ab ore: &
voertep, G opus noſtrũ uideatur ab ore. Semitæ ãt poſt uiã ſequũtur: qa mãdata moralia: poſt pniam ſecũdum
A,. 5 . 12 , — Matheu explanãtur. Paratur uia p fidẽ & baptiſmũ & pniaz. Rectæ ſemitæ p auſtera iudicia ueſtis cĩ
CEen licinæ: & zonæ pelliceæ & cibi locuſtini & potꝰ mellis ſilueſtrici & humilimæ uocis. Vnde ſequitur
S CAPITVLVM. PRIMVM.
Ait Joãnes in deſerto. Et reliqua. loãdnes gratia dei interp̃tatur a gratia narra-
XN u icinitur. Baptizãs p baptiſmũu. n. gratia datur ꝗᷓ peccata gratis dimittutur. Vnde ſeqtur.
Qcd gratis accepiftis gratis date. Et apoſtol?ait. Gratia ſalui eſtis ſcĩ ꝑ fidẽ & ñ ex nobis: dei
eniʒ donũ eſt ne ꝗs glorietur. Et pᷣdicãs baptiſmũ pniæ ĩ remiſſionẽ pctõrũ. Quod cõſumatur per
1. ſpõſum initiatur p paranimphu. Vñ cathecumini:hoc ẽ ĩſtructi ĩcipiũt p ſacerdotẽ & chriſmãtur p

S,EAà-e!

epᷣm. Nũc ãt p amicũ ſpõſi ĩducitur ſpõſa. ac ſi rebecca iſaac ꝑ puerũ pallio uellata albo:cũ dicitur.
Egrediebatur ad illũ oĩs iudeæ regio & hieroſolymitæ uniuerſi: & baptizabantur ab illo in iordane
flumine:cõtitẽtes pctã ſua. Cõſeſſio & pulchritudo ĩ cõſpectu eiꝰ.i.ſpoſi.Vñ deſilit ſpõſa de camelo.
ycu humiliat ſe nũc eccleſia uiſo uiro iſaac ieſu xpᷣo:ĩ cuiꝰ natiuitate riſũ fecit deꝰſarræ. Sicut ad ma⸗
Prler⸗ Aſ- ſe 4 ℳ.½ riã dicitur:q ẽ priceps cũ deo. Bñdicta tu ĩter mulieres. Iordanis ãt deſcẽſio aliena ĩterpᷣtat᷑:ubi pctã
abluũtur. Archa eteniʒ iordane trãſuadato p morã pegrinã ĩ terrã trãſiuit alienã: & media parte in
. mare defluẽte: altera pars turgida mõtis erigitur forma. Sic nos oliʒ alienati a deo p ſupbiã. p bap-
tiſmũ & ſymbolũ: hũiliati erigimur ĩ alta. Quia ꝗ ſe hũiliauerit exaltabitur. Pars ãt quæ fluit ĩ mare
amaricatur: cũ archa dei:hoc ẽ corpus xp̃i:nõ mũdatis nõ ꝓfuit:ſed ĩ deterius mutauit. Sequitur.
CEt erat Joãnes veſtitus pilis cameli. ¶Veſtis ꝓprie & cibꝰ:& potꝰ:totã auſterã uitã:præ
dicãtiũ ſignificãt & futuras gẽtes ad gratiã dei:q̃ ẽ ioãnes ĩtus & foris eẽ cõiũgẽdas.Pilis uero came
li:diuites gẽtiũ: & zona pellicia:paupes mũdo mortui:& locuſtis ſerratis: ſapiẽtes huiꝰ mũdi:ꝗ ſtipu
las iudæis aridas relinquẽtes: frumeta myſtica cruribus trahunt: & ĩ calore fidei ſaltus ĩaltãt. Et mel
le ſilueſtri:fideles inſpirati: de inculta ſilua ignibus præparati: ac mergẽdi figniſicãtur: quæ oĩa a gra
tia euãgelii dei ſumũtur: In qua nõ ẽ diſtinctio iudæi & græci. Et prædicabat dicẽs.
CAEeniet foꝛtioꝛ me poſt me. CQui fortior ẽ gratia qua pctã abluũtur?Ille nimiꝶ: ꝗ ſepties
& ſeptuagieſſepties remittit pctã. Gr̃a por ꝗdẽ ẽ:ſed ſemel remittit pꝑ baptiſmũ: Mĩa uero ĩ miſeros
ab adã: uſq; ad xp[ʒ:p ſeptuagita ſeptẽ gñatiões:& uſq; ad cẽtũ quadragita quatuor milia peruenit.
Cuiꝰnõ ſũ dignꝰ ſoluere coꝛꝛigiã calciamenti. CNõò dign ſola gratia ꝓcũbẽs ĩ baptiſ/
mo ſoluere corrigiã calciamẽtoꝶ eiꝰ:idẽ myſteriũ ĩcarnatiõis dei. Calcis. n. extrema pars ẽ corpo/
ris. In fine.n. ad iuſtitiã adeſt ſaluator ĩcarnatꝰ. Vñ bñ p ꝓphetã dicitur. In idumeã extẽdã calciamẽ
tũ meũ:niſi iũgatur ſcĩa ſpũs. Nemo p gratiã remiſſiõis iueſtigat ĩcarnatiõis xpᷣi myſteriũ:qũo uer/
bũ caro factũ ẽ.Vñ caro xpᷣi.uñ aĩa:uñ ſpũs ſumit exordiũ:ut hõ uerus fiat p oĩa abſq; pctõ:& deꝰ ue
rus:ĩ deo uero ſine prĩcipio.i.filiꝰhoĩs q ẽ ĩ cælo.Et qũo tãquã ſpoſus ꝓcedẽs de thalamo ſuo:ideſt
uirginali utero:clauſũ reliquẽs. Vñ adueniẽte uero ſpõſo:domꝰdiſcalciati dicitur:domꝰioãnis qui
dicit.ꝗ hẽt ſpõſã ſpõſus ẽ.Vñ ĩ ſpetł colũbæ:ſpũs ſctũs deſcẽdit.Cũ ĩ cãtico de ſpõſa canitur.Spõ
ſa mea:amica mea: ꝓpxima mea:dilecta mea: colũba mea. Spõſa ĩ patriarchis: amica ĩ ꝓphetis: ꝓxima
ĩ ioſeph:& maria dilecta ĩ ioãne baptiſta:colũba ĩ xpo & apoſtolis: db dicitur. Eſiote prudẽtes ſicut
erpentes:

. Quod ꝓprie ad regnũ dei & remiſſionẽ ptinet peccatorũ. Vñ dicitut: pœnitemini & credite euan
BaAlatoy gelio & appropinquabit regnũ cælorũ: ieſu chriſti: ideſt ſaluatoris uncti. In hebreo ieſus: In græco
ſother. In latino ſaluator. Meſſias hebraice. Xps græce. Vnct latinæ. Rex & ſacerdos dicitur dũ ge
AWſſias ) nere dauid regis xpᷣs naſcitur: uocibus uatũ: leuitico genere ꝓphetatur: unde ſeqtur. Vox claman
Lore tis ĩ deſerto & reliqᷓ. Vox ẽ ioãnes. De qᷓ uoce clamabat dñs ieſus ad iudæos: ꝗc; ĩter natos mulieruz
W.n. maior illo eſſet nemo. Clamor ãt ad ſurdos lõge poſitos ſiue cõi idignatiõe fieri ſolet:q̃ iudaico cer
tũ eſt eueniſſe populo:dũ lõge ẽ a pcõribus ſalus.Et aures ſuas grauiter obturauerunt ſicut aſpides
ſurdæ: & ĩdignationẽ & irã & tribulationẽ a xpᷣo audire meruerũt. In deſerto ãt fit uox:& clamor qa
deſerti a pũ dei ſicut domus uacãs & ſcopata: deſerti a ꝓpheta a rege atq; ſacerdote. Vñ ioãnes & ie
1 ſus ꝗᷓrũt qd ĩ deſerto amiſſũ ẽ. Vbi uicit diabolus:ibi uincitur: ubi cecidit hõ:ibi & ſurgit. Ecce ego
d. 6 mitto angelũ meũ. Vox pniomatis ait p malachiã ad patrẽ ſonat da filio ꝗ ẽ facies patris. Vñ agni
7

tus ẽ. Angelus ãt nũtiꝰ ĩterpᷣtat᷑: q ꝓnũtiat de xpo. Poſt me uenit ꝗ añ me fact ẽ: ꝗ pparauit uiã tuã

— — — — — — „ „ — —

Super Marcum. c.i.

ſerpentes: & ſimplices ſicut colũbæ. Seqtur: CEgo baptizo ĩ aqͥ:ille baptizabit in ſpũ ſancto.
Dei uero fluuiꝰſemp plenꝰ:ſemp ẽ equalis:de quo dictũ cẽ. Fluminis ĩpœtꝰlætificat ciuitatẽ dei.
Quid ĩtereſt ĩter aquã & ſpum ſcm:ꝗ ferebatur ſup aquas? Aqua miniſteriũ ẽ hoĩs.Spus uero mini .
ſteriũ ẽ dei. Vñ ſcriptũ ẽ. Spũs dei ferebatur ſup aquas.Supꝑ ĩqꝗt nõ ſubter.Sicut excellẽtior ẽ aĩa:quã
corpꝰqd regit: ita eminẽtior ẽ ſpũs qꝗᷓ aĩa. Sed mãſit ſup eũ ſpus:hæc unctio xpi ſcdm camẽ: de ꝗ di
citur. Propterea unxit te deꝰdeꝰ tuꝰoleo lætitiæ: præ cõſortibꝰtuis. Oleũ ñ põt eẽ ſub aq:ſic creator
nõ ẽ ſub creatura. Oleũ de amaritudine ſurgit radicis: i pabulũ lumimis: & ĩ medicamina uulnerũ: &
ĩ refectionẽ eſuriẽtiũ:ĩ cacumine creſcit.Inde fit unctio corporis xpᷣi:de amaritudine paſſiõis: pue-
nit ad gloriã reſurrectiõis. uñ nos apoſtolus admonet dicẽs. Hoc. n. ſentite ĩ uòbis qd & ĩ xpo leſu
& reliqua uſq; ad mortem. Mortem autem crucis propter quod deus exaltauit illum & donauit illi
nomen quod eſt ſuper omne nomen: quod dominus Ieſus in gloria eſt dei patris
CEt factũ ẽ in diebꝰillis venit Jeſus a nazareth.& reł.(uſq; erat cũ beſtiis & ãgeli miniſtrabãt ei
, NMarcꝰeuãgeliſta ſicut ceruꝰad fõtes aquaꝶ deſiderãs ſaltũ ĩ planis & arduis dat: & culmina tm pra

4 toꝶ carpit & palmas ĩ uertice portat: & uelut apis melliflua flores agri cui odor uen iſaac ſimilat᷑ ſu
j matim guſſtat. uñ a nazareth gallileæ ueniẽtẽ ieſũ ad baptiſmũ in iordane a iohane acceptũ enariat
Et ſtatiʒ de aqua aſcẽdiſſe & aptos cælos uidiſſe: & ſpũm ut colũbã deſcẽdiſſe: & ĩ io maſiſſe: & uo/

ce de celo facta patri ĩ dilecto filio cõplacuiſſe: & ſpum eũ ĩ deſertũ expuliſſe: & tẽptatũ a ſathana ꝗ;/
. draginta diebꝰ & noctibꝰfuiſſe cũ beſtiis: & angelis miniſtrãtibꝰcõmoratũ eẽ. Qui ordo moraliter
nobis ſcdʒ xpᷣi exẽplũ ſeqndꝰẽ:feſtinãtibꝰad cõſortia euãgelica quẽ ieſus priꝰope ondit qꝗᷓ uoce do
ceret. Sic nos c; uolubilitate mũdi pẽduli uolũtatis odore floris mũditia tracti cũ adoleſcẽtibꝰ poſt
1 ſpoſũ currimꝰ: & baptiſmi ſacramẽta de duobꝰ fõtibꝰ dilectõis c'i & ꝓximi a gratia remiſſiõis ablui
mur & aſcẽdẽtes ſpe:cæleſtia ſecreta mũdi cordis oculis ĩtuemur. Dehiĩic ſpũz ſcm̃ ſpũ cõtrito & hu/
miliato eũ ſimplici corde deſcẽdẽtẽ ad mãſuetos:& cũ charitate nũꝗᷓ cadẽte manẽtẽ ſuſcipimus &

. uox de cælis dñi ad nos a deo dilectos dirigitur. Btĩ pacifici qm ſilii dei uocabũtur. Et tũc in nobis
n cõplacet pater cũ filio & ſpũ ſcõ qñ efficimur unꝰſpũs cũ deo:uñ filiꝰpatrẽ ĩterpellatꝓ nobis dicens
⸗ Pater ſcẽ cõſerua eos ĩ noĩe tuo quos dediſti mihi ut ſint unũ ſicut nos unũ ſumꝰ. Tüc ſpũs nos ex/
pellit ĩ deſertũ qᷓdragenario nũero tẽtãdos a ſathana:ut patĩa nobis ꝓbationẽ: ꝓbatio at ſpẽ: ſpes ue *
10 charitatẽ gñet. Cũ nõ ſit nobis colluctatio aduerſus carnẽ & ſãguinẽ: ſ aduerſus pᷣncipatꝰ& reł.
1 Et tũc beſtiæ placata erũt nobiſcũ ĩ area aĩiæ noſtræ: mũda cũ ĩmũdis aĩalibꝰmãſueſcamꝰ:& cũ leo
nibꝰſicut daniel cubemꝰ:cũ ſpũs nõ ſit aduerſus carnẽ & ſãguinẽ:nec caro cõcupiſcit aduerſus ſpũzʒ.
li Poſt hæc ãgeli miniſtri ꝗ uidẽt faciẽ patris noſtri ĩ cælis: ſep mittũt᷑ ut mñſa & ſolatia cordibꝰ uigilã
e tibꝰdicẽtes. Exaudita ẽ ozο: & nolite timere ieſũ ꝗᷓrẽtes nazarenũ.Et ego quos amo arguo & caſti/
go: & uincenti dabo edere de ligno quod eſt in paradiſo dei mei. Sequitur.
“ VPMoſtqᷓ; traditꝰẽ ioãnes:venit ieſus i galileã.& rek. C Nüc accepimꝰgꝛazʒ ꝓ gꝛa.Carnalia de
Ne collãt᷑:ſpualia uiuiſicãt᷑:ceſſãte umbra adeſt ueritas.Ioãnes ĩ carcere:lex ĩ iudæa.leſus ĩ galilea.Salꝰ ĩ
o⸗ gẽtibꝰ pdicãs euãgeliũ regni. Bti paupes ſpũ qm̃ ipoꝶ ẽ regnũ cæloꝑꝶ. Regno terreno ſuccedit pau
ny ptas:pauptati xpᷣiãoꝶ tribuit᷑ regnũ ſẽpit᷑nũ:uñ dnis dicẽ.regnũ meũ ñ ẽ d hoc mũdo.oĩs.n.honor
i terrenꝰſpumæ aꝗᷓ glatiei:’uel fumo ſiue ſõno cõparat᷑.Seqt. C Penitemini ⁊ credite euãgelio.
ei Naã ſi nõ credideritis nõ ĩtelligetis. Amaritudinẽ radicis:dulcedo pomi cõpẽſat: picula mariſ:ſpes
lucri delectat.Dolorẽ medicĩæ:ſpes ſalutis mitigat.Qui deſiderat nucleũ frãgit nucẽ.Pnĩaʒ agit qui
nn uult æterno bono adhærere: pᷣconia xp̃i narrare digne pñt: ꝗ ad palmã ĩdulgẽtiæ mœrueruũt pueni
1 re.Vnde poſt pnĩaʒ pᷣdicatores eligũt᷑.Poſt hæc uocãtur qtuor piſcatores.Symon & andreas:iaco/
r⸗ bus & ioãnes. Relictis retibus: patre & naue cũ mercennariis. Hac qᷓdriga uehimur ad ethera: ut he
e lias: his qᷓtuor ãgulis cõſtruit᷑ pᷣma eccleſia:his qᷓtuor Iiis hebraicis.i. tetragramatõ nomẽ dñi agno
ihn ſcit᷑ a nobis. Quibꝰſimili exẽplo pᷣcipit᷑ ut audiamꝰuocẽ dñi uocãtis & obliuiſcamur populũ uitioꝑ
vel & domũ pr̃næ traditõis qᷓ eſt ſtultitia deo. Et rete aranea& ĩ co nos uelut culices pœnæ lapſos te
nebat aerſanis. Nauẽ pᷣſtinæ cõuerſatiõis abhoĩantes: pellibꝰ.n.mortuis tegit᷑ñ adã ꝗ genitor nẽ ſe-
cuuũdũ carnẽ. Et nüc depoſito uetere hoĩe cũ actibꝰſuis: nouũ ſeqntes hoĩeʒ: pellibuſtegimur ſalomo
pie nis ꝗbꝰſpõſa głiat᷑ ſe eẽ ſormoſã.Symõ obediẽs: andreas uirilis: lacobꝰſubplãtãs: Ioanes gra. In la/
ene tino ſonat. Quibꝰq̃tuor noĩbꝰĩ agmẽ dñi cõiũgimur obœdiẽtia ut audiamꝰ: uirilitate ut pugnemꝰ
. ſupplãtatõe ut pſeueremꝰ.gẽa ut cõſeruemur. Niſi.n. dñs ædificauerit domũ ĩ uanũ laborãt ꝗ ædiſi
/ cãt eã: ꝗᷓ ꝗtuor uirtutes cardinales dñr: ꝗa ꝑ prudẽtiã obœdimꝰ: p iuſtitiã uiriliter agimꝰ: p tẽpantiã
. ſerpẽtẽ calcamꝰ:p fortitudinẽ gzaʒ dei mœremur. curis frũʒ occupatꝰ: marcũ euãgeliſtà explanare
n ut uolui nõ ualui.Sʒ illc imitat? ſumatiʒ eiꝰ ꝓpᷣa tãgo.et ſicut ruth cognata xpᷣi ſpicas & racemos de
e poſt metẽtes noemi orbatæ colligo. Sʒ utinã ad booz p hac pœnuria meã cõuiuia puenireʒz. Furtũ
ne laudabile faciens: marcus dcã euãgelii ĩ ſemetipſo diſponens ordinem hiſtoriæ nõ ſequutus myſte
riorum ordinem ſeruat. Vnde in ſabbatis: primam nirtutem narrat dicens. .
. CEt ĩgrediũt᷑ capharnaũ ſabbatis. CCapharnauʒ uilla cõſolatõis ĩterpᷣtaf. Sabbatuʒ ãt re
1 quies:hõ ĩ ſpũ ĩmũdo:genꝰ hũanũ ẽ:ĩ qno ĩmũditia regnau& ab adã uſq; ad moyſẽ. Nã ꝗ ſine lege

peccauerũt: ſine lege pierũt. Qui ſciẽs icm̃ dei:obmuteicere iubet. Nã ſciẽtes ꝗdẽ deũ:nõ ſicut deũ

glorificauerunt: ſed ſeruierunt potius creaturæ: ꝗᷓ creatori. Spũs diſcerpens hoĩeʒ exiit ab eo. Appro
pĩquãte ſalute: appropinquat tẽptatio. Pharao dimiſſus ab iſrahel pſeꝗt᷑ iſrahel:diabo lꝰcõtẽptꝰſur/
git ĩ ſcãdala. Socrꝰperri febricitâs: ſcca vtute leuata: & apphẽſa mann eꝰſanat᷑. Febris ĩtẽperãtiã ſi⸗

gniſicat: de qᷓ nos nlii ſynagogæ p manũ diſciplinæ: eleuatiõe deſiderii ſanamur: & huius qui ſanat

nos ad ueſperum declinantis a nobis miniſtramus ualuntait.
CEt erat ois ciuitas cõgregata ad ianuã ⁊ ſanauit multos variis lãgoꝛibꝰ. CIanua regni
moraliter pnĩa ẽ cum ſide: ꝗᷓ opat᷑ ſalutẽ lãgoribꝰ uariis. Varia etenĩ ſũt uitia: ꝗabus lãgueſcit ciuitas
mudi: uñ leproſus tertia uirtute mũdatur: depcãs genuflexo dñi uolũtatẽ: ꝗq nõ uult morntẽ pctõris:
ſz ut cõuertatur & muat. Lepra nr̃a pctũʒ pᷣmi hoĩs ẽ: ꝗᷓ a capite cœpit: qñ regna mundi deſiderauit.
Radix enim omnium malorum eſt cupiditas. Vnde giezi auaritiam ſequutus lepra ſuffunditur: ꝗ
ſacerdoti uero ſecundum ordinem melchiſedech oſtenſa oblatiõe mundatur dicenti. Date elemo-
ſynam: & ecce omnia munda ſunt uobis. Sequitur de propriis marci.
COð ñ poterat ieſus maifeſte ĩ ciuitatẽ itroire:ſʒ foꝛis iĩ deſtis locis ẽ:z ↄauẽiebãt ad eũ vndiqʒ.
CCerte nõ oĩbꝰ mãifeſtꝰẽ ieſus:ꝗ latis atq; planis ſeruiũt laudibꝰ: & ꝓpriis uoluptatibꝰ. Sʒ his ꝗ fo-
ris cũ petro exeũt: & ĩ deſertis locis qᷓ elegit dñs ad orãdũ & reficiẽdũ populũ:ꝗ deſerunt᷑ dilectiões
mũdi & deſerũt oĩa ꝗᷓ poſſidẽt: ut dict. Portio mea dñs. Gloria uero dñi mãiſeſtat᷑: his ꝗ cõueniũt
undiq;.Ideſt ꝑ plana & ardua:quoſq; nihil pot a charitate xpᷣi ſeparare. CAPITVLVM. II.
RBnEin de qrta uirtute: ueniũt qᷓtuor uiri portãtes paraliticũ ĩ grabato:qꝗ turba offẽſi nudãt te/
chu. Quoꝶ p fidẽ dimittütur paralytico pctã: ꝗ portat lectũ: quo portatꝰẽ. & uadit in do/
mu ſuãâ corã oĩbꝰ. Paralyſis ãt typus ẽ torporis: quo piger iacet ĩ mollitia carnis habẽs deſi
Hderiũ ſalutis. Turbis ignauiæ: & duplis cogitatiõibꝰ:ac ſi eneruatis mẽbiis oñditur: quem
portãt qtuor qᷓs ſupra diximꝰ uirtutes: ad tegulas diuinitatis & ſapiæ ĩ domo carnis xpi patefactas.
Cui uice dicitur muneris: portare carnẽ ꝗᷓ ſe portabatut ꝑ aliã uiã: cũ magis ĩ ſuã redeat regionem.
Poſt hæc uocat᷑ Leui alphei:Leui appoſitꝰ ĩterpᷣtat᷑: ꝗ theloneo negotioꝶ ſæculariũ:ſolũ ſeꝗt pbum
d dicit. Qui nõ renũtiauerit oĩbus ꝗᷓ poſſidet:nõ põt meus eſſe diſcipulus. CAPI. III.

——NVinta uirtute. Erat homo manum hñs aridã cui dicitur.Extende manũ tuã.

CQui ſignificat auaros ꝗ nolẽtes dare: uolũt accipe: pᷣdari: & nõ largiri. Quibꝰdicitur: ut
extẽdãt manus ſuas. i. ꝗ furabatur: iam non furetur: magis auteʒ laboret operando manu
ſua quod bonum eſt: ut habeat unde cõmunicet indigentibus.
CEt aſcẽdẽs iĩ mõtẽ:vocauit ad ſe quos voluit.& reł.(uſq; ꝗ tradidit illũů.) C EFſt cõſuetudo
ſcripturæ diuinæ allegoricæ loꝗ.Et cũ aliud dicat: aliud uelit ĩtelligi. Quod ĩ euãgeliis poſitũ: fre/
quẽter ĩuenies:ſ nobis neceſſe ẽ: ut ſic excelſa ſẽſibus ueſtris applicemꝰ: ut tñ cũctã hyſtoriæ uerita/
tẽ cernamꝰ.xp̃s.n. ſol ſpiritaliter mõs ẽ.mõs ꝗdẽ breuiter a nobiſ laudatũ: ſ̊ cæleſtiũ reꝶ qlitate co
pioſiꝰ: ex quo aꝗᷓ uiuæ decurrũt. Lac ĩ puuloꝶ ſalute pparat᷑:pĩguedo ſpiritalis agnoſcitur: & ꝗcqd
fũme bonũ creditur:ĩ mõtis iſtiꝰ gratia cõſtitutũ:q ẽ mõs mõtiũ:& ſcũs ſcõꝶ quos quotidie ad ſe
de pᷣſẽtibꝰerũnis ĩuitat.ĩ mõtẽ uocãtur excelſi mœrito & uerbo ut locꝰ mœritis cõgruat altis: ut eſ/-
ſet. xii. cũ illo. Spẽ ĩ iacob dilexit dñs: & cũ dideret altiſſimꝰgẽtes & ſeparet filios adæ: ſtatuit terĩos
ppłoꝑꝶ iuxta nueꝶ ſilioꝶ iſił: ut ſint ipᷣi ſup thronos. xii. iudicãtes. xii. tribꝰ iſtł. quibꝰ data ẽ ptãs quã

fliꝰ a pze accepit ſedm carnẽ: ut opa ꝗ ipe fecit & ipi faciãt & maiora horũ faciat.Et ĩpoſuit petrꝰ ſy

moni nomẽ. De obœdiẽtia aſcẽdit ad agnitiõeʒ: ꝗ. n. hʒ dabit᷑ & abũdabit: & iacobuzʒ ꝗ ſupplãrata
hʒ tota deſideria carnis: & ioãnẽ ꝗ gratiã accepit qꝗd alii ꝑ laboreʒ tenent: & ĩpoſuit eis noĩa boaner
ges:qd ẽ filii tonitrui:quoꝶ triũ ſublimẽ mœritũ ĩ mõte mœretur audire tonitruũ pꝛis: p nubẽ de fi
lio tonãtis. Hic ẽ ſiliꝰ meꝰ dilectꝰ:ut ꝑ nubẽ carnis: ut ipᷣi ignẽ uerbi ac ſi fulgura ĩ pluuiã ſpargerẽt in
terris: qm deꝰ fulgura ĩ pluuiã fecit: ut extĩguat mĩa qd iudiciũ ĩurit: uñ ꝓphᷣa dicit. Miaʒ & iudiciũ
cãtabo tibi dñe:& ãdreã q uirili uim facit pditõi ſui:ut reſpõſũ mortis ĩ ſe ſp hẽat: & aĩa eiꝰſit

ſp ĩ mãibꝰ ſuis. Et philippũ qẽ os Iadis: q illumĩare põt ore qd corde cõcepit. Cui dedit dũs aptio

nẽ oris illumiati: icimus hũc modũ loquutiõis ꝓpriũ ſcripturaꝑꝶ eẽ dinaꝶ: qũ hebreoꝶ noĩa ad ali
qd myſteriũ ſignificatõis: qd nüc euãgeliſta ex dei pſona uehemẽter affectãs ĩterſerit: & bartholo-
meũ qꝗ filiꝰ ẽ ſuſpẽdẽtis aq́s illiꝰ.ſ.ꝗ dixit.& madabo nubibꝰ meis ne pluãt ſuꝑ eã ĩbrẽ. Nomẽ vo ſi-
lii dei ꝑ pacẽ & dilectionẽ acgꝗrit. Bti.n. pacifici: qm̃ filii dei ſũt: & diligite inimicos uzos ut ſitis filii
dei. & eł. Et matheũ ꝗ ẽ donatꝰ cui dõatur a dño ut nõ ſolũ remiſſionẽ pcõꝶ adipiſcatur: ſz in nüe/
ro aſcribatur apłoꝶ: ut leo & bos ſimul cõmedãt: & lupus cuʒ agno paſcatur. Et thomas ꝗ ẽ abyſſus

Multi.n. pfũda ſciẽtes dei: minĩe ꝓferũt: ut paulꝰ ait. Scio hoĩeʒ. & reł. (uſq;ʒ q̃ nõ licet hoĩ loꝗ) Et ia

cobũ alphei.i.docti uel milleſimi. Cuiꝰa latere cadũt mille: & decẽ milia a dextris eius. Iacobus alter
cui colluctatio nõ ẽ aduerſus carnẽ & ſãguinẽ:ſed aduerſus ſpiritales neꝗtias. Et thadeũ ꝗ ẽ corcu/
lus.i.cordis cultor: q cõſeruat cor ſuuʒ oĩ cuſtodia. Mũditia nãq; cordis deꝰ uidetur: ut ꝑ uitꝶ mũdũ
ſorma oſtẽditur expſſa. Et ſymonẽ cananeũ: ꝗ & zelotes: ſymõ ponẽs triſtitiã ĩterpᷣratur. Bti nãq; qꝗ
nũc lugẽt qm̃ ip̃i cõſolabũtur:trinũ luctũ ĩplet ꝗ cõſolatõeʒ futurã qrit. Deflet pctã ꝓpᷣa:cũ dauid &
maria: flet cũ flẽtibꝰ: cũ paulo: & flet multũ cũ ioãne ꝗ dicebat: & ego fleba multũ: qa nemo dignus
ĩuẽtꝰ ẽ aꝑire libꝑ & ſoluere ſignacula eiꝰ:⁊elotes ãt dicitur quẽ zelus domꝰdñi cmechiteut finees ſa
cerdos:

— — = „ — — — —

— — — —

wr

Super Ogarcum.c.iij.

cerdos: ut eẽt qꝗᷓſſatio. Et iudã ſcarioth ꝗ tradidit illuʒ:q nõ delet petm̃ ſuuʒz p peœnitẽtiã: nec illd de
ler᷑ p memoria: uñ de eo dr.Et pctũz miĩis erꝰnõ deleat᷑. Fiãt cõtra dñm ſp.ludas cõfitẽs uel glonioſ⸗
. iterptat᷑. Scarioth ãt memoria mortis. Cõfeſſores ſũt multi ĩ eccleſia:ſupbi & glarion Quo pmꝰ*
ſymõ mag. Et arriꝰ? & cæteri heretici. Quoꝶ memoria mortalis: i6 ĩ eceleſia celebrat᷑: ut deuitẽt᷑. He
i ſũt.xii.driæ apoſtoloꝶ & pᷣdicatoꝶ ꝗterni q̃terni circa tabernaculum dñi excubãt:& ſcã dñi uerba
. hueris oꝑpuʒ ppriis portãt. Vt tabernaculũ mãſiõibꝰ multis ad terra repromiſſiõis portẽt: quos uniꝰ
exẽplũ ad timorẽ hũiliat ut ãgelos luciferi illiꝰ caſus cõſeruat: ut nõ gioriet ſapiẽs ĩ ſapia ſua:ſed qui
1 gloriat᷑ ĩ diũo gloriefr. Et veniãt ad domũ.Et reliqua.(uſq; ĩ furorẽ reugrſus ẽé.)

Hicpprie marcꝰcõuenire ieſũ cũ diſcipulis ſuis ad domũ narrat. Et iteꝶ. Turbà ut nõ poſſẽt panẽ
mãducare cõueniſſe cõmemorat. Et diſcipulos putaſſe qd ĩ furore uerteret᷑:ꝗᷓ ſcribæ ꝗ ab hieroſoly/
mis uenerãt dicebãt. Belzebub hẽt. Sicut exaltãt᷑ cæli a terra: ſic exaltatæ fut uiæ dñi a uiis ueſtris. ad
hoc nãq; uenit ꝗd audiuit & patit᷑ ꝗ nobis dicit. Btĩ eritis cũ maledixerit uobis hoĩes. & reliq̃. (uſq
mmerces uĩa ĩ cælis. Domꝰad quã ueniũt pmitiua ẽ eccleſia. Turbæ qͥ ĩpediũt panẽ mãducare pcã &
uitia ſũt: qa g mãducat idiguenulliei ſibi mãducat & bibit: nõ diiudicãs corpꝰdñi. Vñ dñs ĩ furo/
it re uertit᷑ cũ dicit. Niſi mãqucaueritis carnẽ fili hoĩs. & reł. (uſq; nõ hẽbitis uitã ĩ uobis.) Et ꝗ blaſ-
l. phemauerit 1 ſpüm ſcm̃ nõ hẽt remiſſionẽ:ſʒ reꝰerit æterni delicti. Quia nõ mœrebit᷑ pniam agere:
1e ut recipiat᷑:ꝗ xpᷣm ĩtelligẽs pricipẽ demonioꝶ eẽ dicebat:qa nũꝗᷓ ſolui a carcere ꝗ qdrãtẽ uerbi no
uiſſi mũ nõ ſoluerit añ finẽ uitæ. Quaruor nãq; ptibꝰdenariꝰ uitæ fudat᷑ æternæ. Vt qd corde credis
i ore cõfitearis & qd confiteris: ope ĩpleas: & qd ipleuenis docere nõ ceſſes. Qui.n.fecerit & docuerit:
hic magnus uocabit᷑ ĩ regno cæloꝶ&. (Et ueniũt mater. eiꝰ & ſres:) ut ſciamus nos eẽ frẽs eius: & ma/

trẽ: ſi uolũtatẽ pr̃is eius ĩpleuerimus: ut coheredes ſimus eius ꝗ nõ ĩ ſexibꝰ ſz ĩ fcis diſcernit.(Tũc cœ

. pit docere ad mare: Jut locus docẽdi ĩdicet auditores: amaros fuiſſe: ac iſtabiles. Et iõ ĩ pabolis loꝗt
n eis: ut reqrerẽt qd nõ ĩtelligerẽt: & ꝑ apoſtolos quos cõtẽptos habebãt diſcerẽt myſteriũ regni qc
ipi ñ hũt. Mate mũdũ iſtũ debere ſuſcipi: frequẽti lectiõe iã notũ ẽ: qd & guſtu amarũ ẽ: & uitiorum
fluctibus ĩqetũ ẽ. Sed ab ipo dno eripi potuiſſẽt ꝗ amara mutat ĩ dulcedmẽé. Triſtia uertit ĩ gaudiuʒ
J & egritudines deteſtabiles ĩ ſalutẽ. Parabola ẽ natura diſcrepãtiũ reꝶ: ſub aliq́ ſimilitudine facta cõ 2
paratio: more puidẽtiæ ſuæ: ut ꝗ cæleſtia cape nõ poterãt: p ſimilitudines terrenas: audita pcipe po/
tuiſſeẽt. GOræco uocabulo dr ſimilitudo: q illud q ĩtelligi uolumus: p cõpatões aliq́s ĩidicamus. Si
eni ferreũ quẽpiã dixerimus: qñ duꝶ ac fortẽ deſideramus ĩtelligi. Cũ uelocẽ uẽtis aut auibus cõpa
. mus: qdĩ triganmo ſexageſimo & cẽteſimo fructu cõtinet᷑.Hoc ẽ lege & ꝓphetia. & euãgelio: qd
e.H— Iore triuʒ teſtium myſterium regni in mõte oſtẽſũ.i.moyſi & heliæ: & Ieſu cõſiſtat. Et dicebat illis.
in CNHũgd uenit lucerna:vt ſub modio ponat᷑. & reł (uſq; auferet᷑ ab ilo. Lucerna: uerbũ eſt
O0 de tribus ſemimibns. Modius ãt lectus auditus ẽ ĩobœdiẽtiũ. Cãdelab& apoſtoli fũt: quos illumina
uit uerbũ dñi abſcõditũ & occultũ. Parabola utriuſq; ſeminis ẽ. In palã uero uenit dũ a dño tractat᷑.
e Et dicebat:iĩ qua mẽſura mẽſi fueritis: remetiert᷑ uobis.Eteni ſecũdũ mẽſurã ſidei.unicuiq; diuiditur
10 itelligẽtia myſteriorũ: et addicietur dũ ſciæ ẽt additiẽtur uirtutes. Qui.n. hẽt dabit᷑ ei.ſ.ꝗ hẽrt fideʒ
ig hẽbit uirtutẽ.Et ꝗ hẽt opus uerbi hẽbit ĩtelligẽtiã mvſterii.Et ꝗ nõ hẽt ecõtra fidẽ deficit uirtute. Et
ci ꝗnõ hẽt opus uerbi: eius ĩtelligẽtia caret. Et ꝗ nõ ĩtelligit iã auditũ pdidit ac ſi ñ audiſſet. & dicebat.
, CSic ẽ regnũ dei quẽadmodũ:ſi hõ iactet ſemẽ in terra.& reliqua.(uſq; adeſt meſſis.
in CEt hãc parabolã pᷣdictis cõſequẽtẽ ꝓprie ſũpſit marcus:ſcripturas nouimus diuinas p ſimilitudies
uet terrenas plerũq; cæleſtia ſact̃a mõſtrare:ſicut totũ corpus cõſtat euãgeliorũ.Regnũ dei eccleſia eſt
len q̃ regit᷑ a deo: & ipᷣa regit hoĩes: & cõtra hẽt uirtutes: & uitia calcat. Vt ẽ centurio hũs ſub ſe milites:
Lin hõ iactãs ſemẽ filius hoĩs ẽ: ſemẽ uerbũ uitæ. Terra corda hana. Dormitio hoĩs mors eſt ſaluatoris
Bci Exurgit ſemẽ nocte & die:poſt ſõnũ xpᷣi nũerus credẽtiũ p aduerſa & ꝓſpera magis magiſq; germi
t nabat ĩ fide:& creuit ĩ ope:dũ neſcit ille. Tropica eſt iſta loquutiq & in ſcripturis diuinis creberrima
i⸗ cõſuetudo ſeminat᷑.Ideſt neſcire nos fecit: ꝗqs fructũ ĩ finẽ affert. Dũ dicit ꝗ pſeuerauerit uſq; ĩ mnem
zi ipſe ſaluabitur. VlItro enĩ terra fructificat dũ uolũtatẽ noſtrã deus expectat dicẽs. Si uis ĩuenire uitaʒ
No ſerua mãdata. Primũ herbã. i. timorẽ. Initiũ n. ſapie timor dñi. Deide ſpicã.i.pniam lachrymoſam.
5, Deiĩde plenũ fructũ ĩ ſpica.i.charitatẽ. Plenitudo legis: charitas ẽ. Et cũ ꝓduxerit fructus:ſtatim mit
i tit falcẽ. Falx: ẽ mors: uel iudiciũ qᷓſecat aiam: qm̃ adeſt meſſis.i.cõſumatio ſæculi.In qua iuſti gau/
16 debũt: ꝗ ĩ lachrymis ſeminauerũt. Qc ſemẽ iteꝶ ſimilat grano ſynapis:qd minimũ ĩ timore ẽ: ma
8 gnũ ãt ĩ charitate: qᷓ ẽ maior oĩbus oleribus qꝗa deus charitas ẽ: & oĩs caro fœnũ. Et q ifirmꝰ é olera
ĩ mãducat: & fert ramos miſericordiæ: & cõpaſſiõis. Cuius ſub umbra paupes xpi ꝗ ſũt cæli aĩalia:de
let lectãtur habitare. Seorſũ aũt diſcipulis ſuis diſerebat oĩa. Illi.n. digni erat audire myſteria ĩ penetra
ch li itimo ſapiæ: q remotis cogitationũ malaꝶ tumultibus ĩ ſolitudine uirtutũ pmanebãt. Sapia ẽ in
iut tpe ocii. Dehĩc ad mare ueniũt: & fluctibus turbãtur. Et erat ipe ĩ pupi ſup ceruical dormiens. Pupis
mortuis pellibus uiuos cõtinet: & fluctus arcet & ligno ſolidatur. Ideſt cruce & morte dñi eccleſia
ſaluatur. Ceruical corpus dñi ẽ cui diuinitas ſicut caput ĩclinata eſt. Pupis initiũ eccleſiæ eſt ĩ qua do

. minus dormit morte corporali. Quia nũquã dormiet ꝗ cuſtodit iſrahel. Cominatur uento & mari
¹ ut taceat. De quo dr. Tu dñaris poteſtati maris & reliqua. Vẽtus & mate: & demões & pſequutores
8 ff iii

Liber pꝛimus.

ſunt quibus dicit. Tace. Quando compeſcit edicta regum iniquorum ut uoluerit:quĩa non eſt ho/
minis ut dirigat greſſus ſuos. Tranquillitas magna pax eccleſiæ eſt: poſt præſſuram: ſi non theonica
poſt actualem nitam. CLAPITVLVM. V. l
Z exeunti ei de naui ſtatim occurrit ei homo de monumentis in ſpiritu immũdo.

*

tius: nec compedibus. Nemo enim domare eum poterat. In montibus & in monumẽ
tis erat: clamans & concidens ſe lapidibus: hic eſt deſperatiſſimus gentium populus:
2(quep enumerat apoſtolus. Superbuse: latus:immund us: ſanguinarius: idolatra: igno
mmminioſus: nec in lege naturæ: nec dei: nec humano timore alligatus. Cui legio nomẽ
eſt: ideſt decem milia quæ cadunt ad dexteram patris quæ eſt chriſtus. Cui demonio grex porcoruʒ
creditur: cui nihil eſt utile:niſi tantum mors ut ſimul in abyſſo in ĩferno: ſine reſpectu miſericordiæ
ſuffocaretur per impœtũ naturæ mortis: a quibus fugiunt multi qui paſcebant eos: flagellato etenĩ
ſtulto: ſapiens prudentior fit. Et rogant Ieſum ut exeat a finibus eorum. ut ait petrus. Exi a me domi

ne quoniam iĩmundus ſum. Ne tangat archam dei ut oza: homo ſanatus mittitur in damum ſuam

& prædicat in decapoli. Dum a romano nunc regno iudæi conuertuntur: qui in littera tantum pen
dunt decalogi.-Poſt hæc uenit iayrus archifinagogusquia cum intrauerit plenitudo gentium tunc

omnis iſrahel ſaluus fiet. Iayrus illuminans ſiue illuminatus interprætatur. Ideſt iudaicus populus

umbra litteræ diſpoſita ſpiritu illuſtratus: procidens ad pedes uerbi: ideſt ad incarnationem leſu

ſe humilians: rogat pro filia: qui ſibi niuit aliæs uiuere facit. Abraham & Moyſes & Samuel rogant

pro plebe mortua & ſequitur leſus præces eorum. Septima uirtute fuſcitatur mortua. Sed intra uiã
tangit fimbriam retro mulier ſanguinaria quæ profligatam cum ſalute perdidit in medicos nihil
proſicientes ſubſtantiam. Septimò die requieuit deus ab omnibus operibus ſuis quando ſuſcitatur
mortua intus & ſemiuiua fſoris cum turbis: fluxus ſanguinis ſterilitatem facit. Vnde dicitur ad eccle
ſiam gentium. Lætare ſterilis quæ nõ paris. Retro accedit: ideſt poſt reſurrectionem. Fimbriam tan-
git: ac cymbala & mala punica quæ pendunt de extremis oris tunicæ ſummi ſacerdotis. Cym ba/

lIum conſeſſionem. Malum punicum: martyrii uoluntatem: & uirtutum candorem. Siue unitatem

ſigniſicat. Ad puellam dicitur Tabitha cumia deſt puella ſurge. Archiſinagogo dicitur filia tna mor
tua eſt. Ieſus autem dixit. Non eſt mortua ſed dormit. Vtrunq; mortua eſt uobis: mihi dormit. An/
norum duodecim erat puella: & annis duodecim erat mulier perpeſſa: peccata non credentiuz. Ap

parent initio fidei credentium. Vnde dicitur. Credidit abraham deo & reputatum eſt ei ad iuſtitiaʒ.

CAPIEVLVM. SEXTVM.

„ N bricatus eſt auroram & ſolem. deſt eccleſiam primam & ſequentem. In quarum fi-
gura: mulier & puella ſanãätur. èMU

NNV Mon eſt pꝛopheta ſine honoꝛe niſi in patria ſua
Comitatur ſepe uilitas originem: ut quis eſt nilius yſai? Sed humilia dominus re-
s ſpicit & alta a longe cognoſcit. Mittuntur deinde duodecim apoſtoli & datur eis po

teſtas præcepta docendi: ut cõmittetur uerbum ſimul et factum & cum promiſſis inuiſibilibus uiſi/
biles uirtutes micent: & cum ungebant oleo egros: infirmitatem fidei uirtute corroborant.
KXunc aundiuit herodes nomen Jeſu manifeſftuun.
ucerna ſub modio abſcondi phas nonet: “S
CAuo audito herodes ait.Quem ego decolaui Joannem hic a moꝛtuis reſurrext.

¶ Per ironiam expræſſe pronunciat Herodes pelliceus: caput legis quod eſt chriſtus de corpore ab

ſcidit proprio. Ideſt iudaico populo & datur gẽtili puellæ. Ideſt romanæ eccleſiæ: & puella dat ma
tri ſuæ adulteræ: ideſt ſynagogee gedituræ ĩ fine. Corpus Ioannis ſepellitus: caput in diſco colloca
tur. Littera humo tegitur: ſpiritus in altari honoratur ac ſumitu. J
WCWM⅛S‚Lonueniunt apoſtoli ad Jeſum annuntiant que egerunt⁊ docuerunt. ðJUMU⸗
CAd locum unde exeunt flumina reuertuntur. De eo ſemper gratias referunt miſſi quod accepe/
rant. Et ait illis. (VWenite ſeorſum: & reliqua. uſq; ad manducandi ſpatium.) Et hos proprie mar/
cus ſeorſum ducit: quos elegit. Vt inter malos uiuentes: mala non intendant. Vt loth in ſodomis:
& Iob in terra hus:& abdias in domo achab (Et ait illis: requieſcite puſillum) ut aues in ramis ſyna/
pis. Puſilla hic ſanctis requies longus labor. Sed poſtea dicitur illis ut requieſcant a laboribus ſuis.
Erant enim qui ueniebant & redibant multi: nec manducandi ſpatium habebant in archa Noe: &
animalia quæ intus erant foris mittebantur. Et quæ foris erant intro erumpebant. Sic nimirũ agi-
tur in eccleſia. Iudas receſſit: latro acceſſit. Quãdiu receditur a fide: nec eccleſiæ requies eſt ſine me-
rore. Rachel plorans nlios ſuos noluit conſolari. Non eſt hic conuiuium in quo bibitur ninum no
uum. Cum cantabitur canticum nouum. In cælo nouo: & in terra noua: ab hominibus nouis: cum
mortale hoc induerit immortalitatem. Cum quinq; panibus & duobus piſcibus quĩq; milia homi
num ueſpere uitæ paſcentur: cum daodecim cophini. Octaua uirtute pleni fragmẽtis colliguntur:
cum ſunt ſuper thronos duodecim:ideſt duodecim tribus iſrahel. Qui ſunt fragmenta 2 Iõialuaen
. Iiaac

CSexta uirtute ſanatur: qui in monumentis domiciliuʒ habebat: nec cathenis liga

grS. Einde iens in patriam ſuam filius fabri Ieſus uocatur.Et hoc myſtice:ſed ſabri qui fa-

— — £☛R W —☚ — ——

— — —

e

Super Warcum. c. vii. . viu.

Iſaac & Iacob:quãdo reliquiæ ſaluæ fiẽt ex i. frahel: quãdo facie ad faciem uidebimus:quod in lege

Moyſi: & prophetis: & pſalmis: ſcriptum legimus de chriſto. Vnde poſt quartam uigiliaʒ noctis cõ

peſcit Ieſus tumorem maris ambulans ſuper illud & dicit. Confidite ego ſum:quia uidebimus eum
ſicuti eſt. Tunc ceſſauit uentus: & procella Ieſu ſedente. Ideſt regnante in naui: quæ eſt uniuerſalis
eccleſia. Sequitur.
¶Et quot quot tangebant eum:ſalui fiebant.
CQuando fugiet dolor & gemitus: CAPITVLVM. SEPTIMVM.
=X conueniunt phariſei. Et reliqua.
VSVYAfluum latratum: furca rationis obtundit: ideſt moyſi & eſaiæ increpatione. Vt nos ad
AWuerſantes hereſes uerbis ſcripturæ uincamus: Videntes diſcipulos non lotis manibus
2ρν1 manducare: quod futuram gentium cõmunionem ſigniſicat. Munditia & baptiſmũ
NPhariſaicum ſterile eft. Cõmunicatio non lota apoſtolica extẽdit palmites ſuos uſq;
KHnmmmdd, ad mare: quod culpa maius eſt. Traditio phariſaica in mentibus & puris uaſis non
eſt tractanlaſed abſcidenda & radenda. Sepe enim traditionibus hominum: mandata dei cedunt:
Poſt hoc ſignum:mulier tyropheniſſa:cuius filia ſpiritum immundum habebat intrãs Procidit ad
Eecles eius. Erat enim gentilis: mulier rogat pro ſilia: quæ eſt mater noſtra. Romana eccleſia: & nata
emoniaca: barbaries eſt: occidentalis natio: cuius fides fecit de cane ouem: micas ſpiritalis intelle/
ctus: non panem fractum litteræ ſumere cupit. Fidelis prudens & humilis: mœrerur quod poſcit.
CEt iterum exiens de ſinibus tyri venit per ſydonem. Et reliqua. . S=
CEt hic proprie narrat marcus decimam uirtutem. Tyrus interprætatur angnſtia: ſignificans iu/-
dæaʒ. Cui dominus dicit. Coanguſtatum eſt: contractatum breue eſt pallium utrumq; operire non
poteſt. Vt tranſſerat ſe ad gentes alias. Sydon uero uenatio interprætatur: fera indomita quæ no-
ſtra natio: & mare galileæ: quod fluctuoſa uolubilitas eſt: inter medios fines decapoleos: quod in-
terprætatur decalogi manldaia Saluator ad ſaluandas gentes: ab apoſtolis ducitun: qui interrogan-
ti ſe adoleſcenti: quid faceret reſpondit. Noſti mandata?
CEt adducunt ei ſurdum ⁊ mutum.
CGenus humanum per multa membra. Ac ſi unus homo uaria peſte abſumptus enumeratur: in p/
thoplauſto cecatur dum uidit. Surdus fit cum audit: dum odoratur emungitur. Obmuteſcit dum
loquitur. Mancus fit dum manum extendit. Incuruatur dum erigitur. Hidropicus fit dum concu/
piſcit. Claudus fit dum progreditur. Lepra ſuffunditur dum nudatur. Demone impletur dum diui-
nitatem appetit. Morte moritur: dum audacter excuſat quòd inobœdienter cõmiſit. Et depræcan-
tur eum: ut imponat illi manũ.Incarnatũ forte dũm multi iuſti & pr̃iarchæ cupiebãt & optabant.
CAppꝛehendens eum dominus de turba ſeoꝛſum:miſit digitos ſuos in auriculam eius.
CSeorſum ſemper a turbulentis cogitationibus: & actibus inordinatis ſermonibuſq; incompoſitis
ducitur: qui ſanari mœretur. Digiti qui in aures eius mittuntur: uerba ſpiritus ſunt. De quo dicitur.

Digitus dei hic eſt. Et opera digitorum tuorum ſunt cæli.
CEt expuens tetigit linguam eius.
Spuma de carne domini: ideſt diuina ſapientia quæ ſoluit uinculum labiorum humani gene/

ris: ut dicat. Credo in deum patrem omnipotentem. Et reliqua.
CEt ſuſpiciens in celum ingemuit.
Cldeſt nos gemere docuit.Et in cælum theſaurum cordis noſtri erigere per qd gemitũ cõpuctõis
intimæ: friuola lætitia carnis purgatur: ut dicitur. Rugiebam a gemitu cordis mei. Et ait illi.
CEffeta quod eſt adaperire.
CCorde autem creditur ad iuſtitiam:ore autem confeſſio fit ad ſalutem.
CSEt ſtatim aperte ſunt aures eius:⁊ ſolutum eſt uinculum engue eius:⁊ loquebatur recte.
CApertæ aures eiꝰ ad hymnos: & cãtica:& pſalmos ſoluũt linguã. Vt eructet uerbũ bonũ:qd nõ pnt
minæ: nec uerbera cohibere: ut ait apoſtolꝰpaulꝰ. Ego unctꝰ: ſʒ nõ ẽ alligatũ in me uerbuʒ dei.
CEt pꝛecepit illis ne cui dicerent. ¶ LNon in uirtutibus gloriandum eſſe do/
cuit:ſed in cruce & humiliatione.
CQuanto eis pꝛecipiebat:tanto plus pꝛedicabant. CCiuitas in monte poſita undiq;
circũſpecta abſcondi non poteſt. Humilitas ſemper præcedit gloriam. CAPITVLVM. VIII.
n NEecima uirtute ſeptem panes: quatuor ieiunis milibus franguntur: & pauci piſciculi be
Mnedicuntur & de fragmentis ſepteʒ ſportæ plenæ ſubſtolluntur. Septem panes dona ſunt
ſeptem ſpiritus ſancti: quatuor milia annus eſt noui teſtamenti cum quatuor temporibus.
— Zeptem ſporte plenæ: ſeptem eccleſiæ fragmenta panum myſtici ĩtellectus primæ ſeptima
næ ſunt.Piſciculi benedicti: libri noui teſtamenti. Quoniam piſcis aſſi partem dominus reſurgens
poſtulat: & piſcem ſuper poſitum prunis diſcipulis in captura piſcium porrigit. Poſt hæc
ueniunt bethſaida quæ domus uallis interprætatur. Quæ eſt alia niſi mundus qui eſt ual-
lis lachrimaruz“ CAPITVLVM. VIII.
H—☚ Dducunt duodecima uirtute: cecum ꝗ nõ uidet: nec ante: nec retro: ideſt qui ſnite E: q erit
ðèGUMWU iiii

phariſeorum ſupet

4
—

—

L.iber primus.

¶Nogant illum:vt eum tangeret. CQuis eſt qul tangitur: niſi qui
compungitur? Et appræhendit manum ceci: ut lamentationem de cecitate cordis ſui agat. Deflens
ut hieremias euerſionem ciuitatis dei: hoc eſt animæ ſuæ. Et ducit eum extra vicum.

¶Ideſt uicinitatem malorum. Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala. Et expuens in ocu
lis eius: ut uideat uoluntatem domini: per flatum ſpiritus ſancti. Impoſitis manibus interrogat euʒ
ſi aliquid uideret per opera domini uidet maieſtatem eius. A magnitudine enim creaturæ creator
agnoſcitur. Et aſpiciens ait. Video homines uelut arbores ambulantes. Ideſt omnes homines exi-
ſfrimans ſuperiores wi. Indignum ſe iudicans: ut dauid ſe uocari hominem: & canem montuũ: &
pullicem unum. Iterum manus poſuit ſuper oculos eius ut uideret clare omnia. Ideſt per opera uiſi
bilia inuilibilia intelligeret: & que oculus non uidit: & clare animæ ſuæ ſtatum: poſt rubiginem pec

cati:mundi cordis oculo contuetur. Beati enim mundo corde: quoniam ipſi deum uidebunt. Et

miſit eum in domum ſuam ut uideret in ſe: quod ante non uidit. Non enim putat homo deſperans
de ſalute omnino poſſe quod facile illuminatus per ſpẽ poteſt perficere. Et dicit ei.
CSi in vicum introieris nemini dixeris. Cdeſt uicinis cecitatem tuam ſemper enarra:
non uirtutem. Vt ait paulus. Qui fui blaſphemus et perſequutus ſum eccleſiam dei.
CVPoſt hec cepit docere illos:quia opoꝛtet filium hominis multa pati:⁊ tertia die reſurgere.
SSicut gubernator peritus tempeſtatem in tranquillitate præcauens: nautas paratos uult eſſe ſuos.
Vnde dominus. Si quis uult poſt me ſequi deneget ſemetipſum: Ideſt alter ex altero efficiatur. Poſt
confirmationem crucis gloria reſurrectionis oſtenditur. CAPITVLVM. NONVM.
Nae & ſequitur: tertiadecima uirtute. Et poſt dies ſex.

cis qui uiderant oculis ſuis: futuræ reſurrectionis. Et uerbum continuerunt apud ſe conꝗ/
MAArentes quid eſſet: cum a mortuis reſurrexerit. Hoc ꝓprie marci: ideſt cũ abſorta fuerit mors
in uictoria non erunt in memoriam priora: & aſcendent ſuper cor. Cum abſtulerit dominus ſordes
filiæ ſyon: auferens omnem lachrymam ab omni facie ſanctorum. Et ueniens ad diſcipulos ſuos ui

dit turbam magnam circa eos. & ſcribas conquerentes cum illis. Non eſt homini requies ſub ſole.
Semper paruulos occidit inuidia: magnos percutiunt fulgura montes. Alii diſcentes cum fide. Alii
uidentes cum faſtu: ad eccleſiam conueniunt. Et populus uidens eum ſtupefactus eſt & expauerunt.

Non eſt timor in charitate: timor enim eſt ſeruorum: ſtupeſcere ſtultorum. Et ĩterrogauit eos. Quid
jiter uos conqueritis? Quod ſcit dominus interrogat: ut confeſſio pariat ſalutem: & murmur cor/
dis noſtri:ſermonibus ſoluatur piis: ut eſt illud. Dic tu iniquitates tuas prius ut iuſtificeris. Poſtea
quartadecima uirtute unus de turba affert filium ſpintum habentem immundum. Quem non po/
terant diſcipuli curare: ſaluator curauit. Infidelitas utrorumq; impediuit ſalutem: Spiritus diſcerpit:
ſpumantem & ſtridentem & areſcentem. Peccato ſpumat inuidia: ſtultitia: ſtridet iracundia: areſcit
ignauia. Diſcerpit eum ſpiritus appropinquantem ad ſalutem: quod eſt eſca dilecta: quos ĩ uentreʒ
ſuum trahere deſiderat: per terrores & dãna: ut fecit in Iob. Interrogans Ileſus tempus.
CEt ait pater eius. Ab infantia. CNic ſignificatur gentilis populus: cui a natiuitate in
creuit cultus inutilis idolorum: ut ſtultus imolaret filios ſuos demoniis. Vnde ſequitur.
C Et frequenter eum in ignem ⁊ aquam miſit. Alii enim ignem uenerabàtur. Alii aquã.

Ait illi Jeſus. Si potes credere. ¶CLibertatẽ arbitrii indicat. C Qia poſſibilia ſt credẽti.
CQuæ ſunt oĩa miii ꝗᷓ in noie leſu:ideſt ſalutis poſtulantur cum lachrymis. Pater pueri aiebat. Cre

do. Adiuua incredulitatem meam. Credulitas noſtra: ut roſtrata lingua infirma eſt. niſi innexa ſubſi
ſtat robori adiutorii dei: fides cum lachrymis: optata uota capit: ut eſt: fat tibi ſecundum fidem tuã.
CEt cum uideret Jeſus concurrentem turbam cõminatus eſt ſpiritui immundo.

CDehinc marcus ꝓprie narrat. Miaalni: potẽtia eiꝰ? 6. CSurde? mute ſpiritus. C Spui?

putat deꝰqd hoĩ diabolꝰpſtat: dũ ille nũꝗqᷓ audiat: nec loꝗtur: qd pctòr pœnit? audiuit & loquitur.
CExi ab eo ⁊ ampli ne itroeas ĩK eꝗ6. CExiẽs ab hoĩe nũꝗᷓ reuertitur: ſi cor ſuũ clauis ſerraue/
rit hũilitatis & chatitatis: & hoſtin obtinuerit hõ munitatis: Vn ppheta dicit. Eſto mihi ĩ deu ptecto
rẽ: & ĩ locũ munitũ: ut ſaluũ me facias. CEt factus ẽ velut moꝛtuus. et
CSanatis etenim dicitur. Mortui eſtis & uita ueſtra abſcondita eſt cum chriſto in deo. Vnde infir-
mitas chriſtianorum: non eſt mors:ſed mortis ſimilirtunuddo.
CEt cũ ĩtroiſſẽt domũ diſcipłi eiꝰ:iterrogãt eũ:qre nõ potuiſſẽt eicere illũ: gbꝰdedit ptãtẽ eiciẽ/
di demonia. Et dixit illis:hoc genꝰ nõ eicit:niſi ĩ oꝛatiõe ⁊ ieinnio. Stultitia ad luxuriã car
nis ptinet: ieiunio ſanat᷑: & orone. Ira & ignauia orone depellit᷑. Medicia cuiuſq; uulneris adhibẽ
da ẽ ei:nõ ſanat oculũ qd calcãeo adhiber᷑.leiunio paſſiões corpis: & orone peſtes ſanãdæ ſũt mẽtis
C Et venerũt capharnaũ.& reli. Capharnaũ uilla cõſolatiõis: cõgruit ĩterpᷣtatio pᷣdictæ
ſniæ ꝗᷓ dicit. Et occiſus tertia die reſurget. Granũ frumẽti moritur: ut multiplicius colligatur:ſi non
¶Qui cũ domi eẽnt iterrogabat eos ꝗd i via tractabais. (Wmorittur: ſolu manet.
In uia. n. tractabãt de pricipatu: ſimilis tractatio loco.Pricipatꝰnãq; ut ĩgredit᷑: ſic deſerif. Et diu
tenetur labitur: Et incertũ ẽ in ꝗᷓ mãſiõe.i.in ꝗᷓ die finiat᷑. Vñ dicit ꝗq uult eẽ primꝰ ut puer ſit mimiſter

CBonum

CIn monte excelſo tranſfiguratus eſt coram diſcipulis ſuis: ne timerent opprobria cru⸗/

— 2

2—2ꝗʒf———

—

2 YZJM — —

Super Oarcum. c. x. .xj.

Bonum eſt tibi debilẽ ingredi viam. Q¶ IIdeſt ſine cupito principatu.
CAuam duas manus habentem ire in ignem inextinguibilem.
CDuæ manus principatus humilitas & ſuperbia. Abſcide ſaperbiam: tene humilem principatum.
C Kermis non moꝛ ⁊ ignis nõ extinguit᷑. Vermis ẽ cõſcientia ſeua. Ignis pœna in
cõſumata. Vñ per ꝓphetã dr. Ambulate in lumine ignis ueſtri & in flãmis quas ſuccẽditis uobis. oĩs
n. igne ſalietur. Mire diſcretũ eſt. Qd. n. ſale cõditur uermis putredinẽ arcetr: Qd uero.i.aſperſo ſa
le carnẽ qͥq; cõſumit hoc ſcdm legẽ in hoſtiis fiebat ꝗ in altari cremabãtur. Vñn in oĩ uictima & ſacriĩ
ficio ſal offerri pᷣceptũ eſt. Sal dulcedo ſapiæ & ignis ſpũs ſancti gra. Oĩs ignis ſalietur: qa oĩs elect⸗
ſapia cõditur: ut di gna uictima dei altaribꝰ efficiat. Vñ bñ addit: & oĩs uictima ſalietur.IIle.n. uere ui
ctima dnñi ẽ.q corpꝰ& aĩazʒ a uitiis emũdãdo deo ꝑ amorẽ ſpũs ſancti conſecrat: nec ſale aſpgitur ſed
igne cõſumitur qñ nõ peccati tm̃ cõtagio pellitur: ſed & pᷣſentis uitæ delectatio tollitur & futuræ cõ
uerſatiõi tota mẽte ſuſpirat᷑. Vñ nr̃a cõuerſatio ĩ cælis ẽ.Et obſecro p miſericordiã dei.ut exhibeatis
corpa ur̃a &c. Altare dei ẽ cor bono& hoſtiæ & ſacrificia bona opa ſideliũ: ĩ oĩbꝰ ſacriſiciis ſal qa nul
lũ opꝰbomei ſine ſapĩa. Ignis ſacrificia ĩ altare cõſũit: de quo ipᷣe nos baptizauit ſpũ ſcõ & igneugnis
tribulatiões reſpicit hoc ad ſupiora ubi ſcãdalizantia mẽbra euelli pᷣcepta ſun t. ꝗa & hoc ẽ igne ſali
ri tẽptationibus exerceri ob xpi amorẽ dilectos & proximos nobis abnegare:Oiĩs. n. uictima ſalietur
Victima dñi eſt genus humanum quod hic rõne ſapiæ ſallitur. dum corruptio ſanguinis cuſtodia
putredinis.i.mater uermiũ conſumitur. & illic purgatorio igne examinatur. H

¶¶Bonum eſt ſal. Et reliqua. CSal inſulſum qui amat principatum qui in
crepare non audet & confiteri ne de ſynagoga eiciatur. Diligens gloriam hominum magiſq dei.
CBabete in vobis ſalẽ ⁊ pacẽ hẽte inter vos. Salſitudinẽ correttiõis amor ꝓximi tẽ

peret & dilectionẽ ꝓximi ſal iuſtitiæ cõdiat⸗Et in domo iteꝶ diſcipuli eius interrogabãt eũ de eodẽ
Et hoc ꝓprie iterata ſcia uerbi nõ faſtidiũ ſed eſuriẽ & ſitim pᷣſtat.ut eſt illud ſapiæ. Qui cõmedunt
adhuc eſurient: & qui me bibũt adhuc ſitiẽt. Melliflua ſapiæ eloqa guſtata diligentius multimodũ
ſaporẽ reddunt. Qñ pluit dñs mãna ad maducandũ ſub ſole liꝗᷓſcens ut cera reddẽs mollita dicta.
Vt ẽ illud:Fulgebũt iuſti ſicut ſol in regno pr̃is eoꝶ. Ad ignẽ duratur.ut panis cor hoĩs cõfirmans.
Vt eſt.Si ꝗs uult poſt me uenire abneget ſeipſuʒ ſibi & tollat crucẽ ſuã & ſequatur me. CAbP. X.

NNDariſei interrogabãt eũ ſi lʒ viro dimittere vxoꝛẽ ſuã tẽpãtes eũ. Itẽ poſt aliquã
jta in domo:Iteg diſcipuli eius interrogabãt eũ de eodẽ.i. de cõiugii ſtatu ſicut ſequens ca
pituluũ: & dicit illis. Quicũq; dimiſerit uxorẽ ſuã & reliqᷓ. Sʒ qd dicit Marcus. Iteꝶ diſcipuli
E☛☛1 eins interrogauerũt eũ. Nò diſcipali interrogauerũt prius ſed phariſei. Sed ſecunda inter-
rogatio ab aliis.i.ab apoſtolis.Iteꝶ dicta ẽ de eadẽ re. de qua phariſei eũ iterrogauerũt. Poſt hæc ue
nerũt ĩ hierico. Hierico lũa ſiue anathema ĩterptatur. Qd cõgruit paſſiõi appropiquati.defectnãq;
carnis pparatiõe cæleſtis hieruſalẽ: uñ hierico deſerẽtes hieroſolim æ. i. uiſiõi pacis appropinquãt.
CEt ꝓſiciſcẽte eo ð hierico vſqʒ; ſeqᷓbateũ:i via filiꝰthiei barthĩeꝰ cecꝰſedebat iuxta viã mẽdicãſ

.
ume

CQuitadecia uirtute illuminat᷑ cecus. Cecitas ex pte facta iud æis illuſtrabit᷑ in fine qñ eis mittet he

liã ꝓphetã. Iuxta uiã mẽdicãs. Qui ſcripturã cõſeruat nec cõplet iuxta uiã mẽdicans eſurit.

—

CEt cũ audiuit ieſũ nazarenũ trãſire clamauit ſilij danid miſerere mei. C Per merita pfiarcha

rũ iudaicꝰ illũinar᷑ populꝰ Cui mſericors & miſerator dñs adeſt.illuminas cecos: erigẽs eliſos:diligẽs
paupes:cuſtodiẽs aduẽas. Et cõminabãt᷑ ei multi.i.pcã ut taceret: demõia cõpeſcũt clamorẽ paupis
quẽ exaudiuit dñs at ille magis clamabat. ĩgraueſcẽte bello manꝰ ad lapidẽ adiutorii hoc ẽ ieſũ na
zarenũ cũ clamore lauãdæ ſũt. C Et pcepit ieſus vocari:⁊ dicũt ei aiegoꝛ eſto ſurge vocat te.
CQuã cõueniẽs ẽ ordo ſalutis audiuimꝰprĩo.deĩde clamamꝰ :poſtea uocãur: poſtrẽo ſurgim. au
diuimꝰp ꝓphetas clamamꝰ p fidẽ. uocãur p apoſtolos ſurgimꝰ ꝑ pniaʒ exuimur p baptiſmũ ĩterro/
¶ Qui pꝛoiecto veſtimẽto exiliẽs. Nenit. (gamur pꝑ uolutatẽ. Vñ ſeꝗt᷑.
CExilire nudus ueteri hoĩe dr: Vt hynulus ſaliens ſup colles exiliens ſup mõtes. Segnitiam depo/
nens patriarchas prophetas & apoſtolos in altis conſiderans ad ſuperna ſe extendit. Dixit illi ieſus
CAuicd tibi vis faciã. C Cõſiderãs ieſuſ prõptã uolũtatẽ cõpletione deſiderii remunerat.Vñ
alias dicit. Oẽ qdcũq; petieritis in oratione credentes accipietis. Cecus ãt dixit ei. Rabboni ut uideã
Vnã petiit a dno.Hoc reqrit ut uideat uolũtatẽ dñi. Et inde uidens uiſitet tẽplũ eius. uñ ſequitur.
CAJeſus aãt dixit illi Fides tna te ſaluũ fecit.Et confeſtim vidit ⁊ ſequebatur eum in vaa.
Cua mendicabat. ꝗ dixit. Ego ſũ uia ueritas & uita. Hæc eſt nia anguſta quæ ducit ad atdua hie-
toſolimæ & bethaniæ ad montẽ oliuaꝶ qui eſt mons luĩs & conſolationis. CAP. XI.
X cũ appꝛopinquaret hieroſolie (Et reliꝗᷓ. Vſq; oſanna in excelſis) C Quæ E uiſio bacis
aniqua maner ſixa ĩmobiliſq; fœ licitas:qᷓ ſcdm apoſtolũ mi ẽ oĩum credẽtiũ: & bñ uiuẽtiũ ĩ
EXAXxpo. Miſit duos ex diſcipulis ſuis. Bini uocantur: & bini mittuntur diſcipuli xp̃i quoniam
caritas non conſiſtit cum uno ut dicitur. Vhe ſoli & reliqua. Duo educunt hebreos de ægypto
Duo deportant botrum de terra ſancta:ut ſemper præpoſiti coniungant opus & ſcientiam: & duo
mandata de duabus tabulis proferant. & duobus fontibus abluantur & abluant. Et duobus uectibꝰ
archam domini portent. Vt inter duos cherubin deum cognoſcant ſpinitu & mente pſallentes. Pul

7 *

Liber pꝛimus.

lum ligatũ ducunt:& indomitũ:quẽ ſoluunt & domant:ꝗ eſt populus gentilis ligatꝰañ ianuã fideĩ
cũ uinculis peccatoꝶ ſuoꝑꝶ: In biuio ſtantẽ in libertate arbitrii dubitantẽ inter uitam & mortem.

¶Quidam dicebant:quid facitis? CAc ſi dicerent quis põt dimittere peccata.
CEt iponunt veſtimẽta ſua. C (Neſt ſtolã primã ĩmortalitatis ꝑ baptiſmi ſacramẽta afferũt.
Et ſedit Jeſus ſuper eum. CIdeſt in eos regnare cœpit. Vt non re/

gnet peccatum in laſciua carne. Sed iuſtitia & pax & gaudium in ſpiritu ſancto.
Multi autem ſtrauerunt veſtimenta ſua in via ſub pedibus pulli aſine.
Qui ſunt pedes aiſi qui portant & extremi quos ad iudicandum conſtituit apoſtolos qui & ipſi
& ſi non ſunt dorſum in quo ſedit dominus tamen cum militibus a Ioanne inſtruuntur.
¶¶ Alij autem frondes cedebant de arboꝛibus? ſternebant in via.
CMagis hoc ad adorandum & ſacramentum pertinet. ꝗᷓ ad neceſſitatem. Iuſti ut palma florebunt.
Anguſti in radicibus lati in floribus & fructibus quoniam bonus odor chriſti ſunt: & ſternunt uiam
mandatorum dei bona fama. Qui præibant prophetæ ſunt: & ſeq bantur apoſtoli. Vt abyſſus abyſ
ſum inuocat.Ideſt lex legem. Oſanna ideſt ſaluifica dicentes in excelſis & imis: Vt iuſti edificentur
in ruinam angelorum. Et terreni & ſubterranei ſaluentur. Ab eo benedicto uincente & ueniente in
nomine diiPuri ſui. Quoniam filius de patre ſuſcepit nomen & pater de filio.
CEt intrauit hieroſolimam (Et reliqua. Vſq; ad ſpeluncam latronum)
Weſus intrat in templum. Veſpera exiit in bethania cum duodecim: mane ad iudæã uenit atq; nos
in ueſpera mundi uiſitat: Eſuriens dominus ſalutem hominum. Vidit a longe ficum foliis nõ fru/
ctibus ornatam. ideſt ſynagogam ueſtitam mandatis hominum & ſuperſtitionibus ſcopatam. Cui
denegat fructum in euũ: inde templum ingreſſus eiecit uendentes & ementes: & menſas & cathe/
dras euertit.ĩ.qui uendunt honorẽ & gradus emunt. Scriptum eſt. n. domus mea domus orationis Eſa.56. c.
uocabitur: iuxta Eſaiam. Vos autem feciſtis eam ſpeluncam latronum. iuxta Hieremiam. Hie.7.b.
CEt cum veſpera facta eſſet. Et reliqua. 3
CEt hoc proprie poſt ſe relinquens tænebras. Vt ſol inuidis cordibus egrediebatur de ciuitate ad
* aliam quæ eſt beniuola & obediens. Mane reuertentes uiderunt ficũ aridam: occidit ſol oritur ſol.
lux ablata a ſcribis: lucet in apoſtolis: Ficus arida a radicibus ſynagoga eſt a caym & a cæteris a qui/
bus omnis ſanguis abel Vſq; ad zachariam requiritur.
Et dixit Petrus.Ecce ſicus cui maledixiſti aruit.
CPetrus agnoſcit aridi: & abſciſaʒ radicẽ cui ſuccedit oliua pulchra fructifera uocata a dño: uñ ſeꝗt᷑
Amen dico vobis. Quicunqʒ ex vobis dixerit huic monti.
WIdeſt chriſto qui eſt mons creſcens de lapide abſciſo ſine manibus.
CTollere ⁊ mittere in mare ⁊ non heſitauerit. “ V
CQuia quodcunq; dixerit fiat fiet ei: Hoc eſt factum quando dixerunt apoſtoli. Digne tranſferimur
ad gentes quia uos indignos iudicaſtis audiendi uerbum dei. Sequitur.

ℳ

CEt cum ſtatis ad oꝛationẽ dimittite ſi quid habetis aduerſus aliquẽ (Et reliq Vſq; ad pcã ur̃a)
¶Septem uerſus orationis dominicæ Marcus ſuo more in una oratiõe compræhendit. Is nãq; cui
dimiſſa ſunt omma quid amplius rogabit niſi quod perſęueret in eo quod obtinuit?
CEt veniunt rurſus hieroſolimam.Et reliqua. Q¶ Et dicunt illi ſeniores in
qua poteſtate hæc facis. Reſpondit illis ieſus. Baptiſmum ioannis de cælo erat an ex hominibus?
CEt cogitantes dixerunt. Meſcimus =S
CDe lucerna inuidi obſcurantur:Vt di. Paraui lucernã chriſto meo inimicos eius induã cõfuſione.
¶Et ieſus ait.nec ego dico vobis ĩ qͥ poteſtate hec facio. C Hic cũ ꝑuerſo ſubuertit᷑ deꝰ.CA.xXII.
T cepit illis in parabolis loqui.homo paſtinauit vineam. ”ÿMB

,.

V. Hõ deus di pr humane affectu. Vinea domus iſrahel ẽ. Sepis ẽ cuſtodia angeloꝑꝶ. Iacus
é lex.turris tẽpluʒ: agricolæ ſacerdotes Peregrinatio dei libertas eſt nii arbitri Serui miſſi
= ꝓphetæ Fructus uineæ obediẽtia. de ꝓphetis alii cæſi alii uulnerati: alii occiſi ſunt. Filius ca
riſſimus & nouiſſimus unigenitus ẽ. Verebũtur filiũ meu.Per ironiã hoc dr. Eiecerũt eũ extra uineã
i.extra plebẽ dicẽtes. Datur uinea aliis.i. ab oriente & occidẽte & auſtro & ab aqlone ueniẽtibꝰ. &
recũbentibus cũ Abraã Iſaac & Iacob:in regno dei: hic lapis reprobꝰ quẽ geſtat angulus cõiungẽs
ĩ cena pura agnũ cũ pane finiẽs uetꝰ nouũ incoãs teſtamentũ.Hic pᷣſtat mira ĩ oculis niis ut topatiõ
Tũc iterrogat eũ mellitis uerbis & circũdabãt eũ ſicut apes mel portãtes ĩ ore aculeũ ĩ tergo dicẽtes
CMagiſter ſcimus qm̃ verax es.Et reliqua(Licet dare tributũ ceſari)& reliqua
CWale ſiquidem cogitationes in ima terræ merguntur quia de ipſis exeunt: & in eadem iterum cœ
noſitate ubjuunture Auod iudæis euidenter accidit cũ blaſfemi & in innocentis chriſti cruore uer
ſati ſunt. Reſpondit illis imaginem cæſaris habentibus: numũ coactum cæſari. Vos ipſos libenter
deo reddite. Signatũ eſt ſuper nos lumen uultus dei non cæſaris Et ueniunt ad eũ ſaducei & relicj.
De hac quæſtione alias diſputans. hionobis non eſt cura erroris alieni. Sed quod erunt homines ſi
cut angeli dei. Ideſt nemo ibi moritur. Nemo ibi naſcitur nec infans nec ſenex. Mulier Sterilis non
relinquens ſemen ex ſeptem fratribus: Nouiſſime moriens quid aliud ſigniſicat quã iudaicam ſyna

gogam

—— — w— — d-----·-----——ẽ

mu
i
n

e
W

C Diuites qui ſunt niſi qui proferũt de theſauro cordis ſui noua & uetera? Quæ ſunt i

ℳ

Der Marc um. c. xii *

gogam relictam quaſi mortuã a ſpiritu ſeptiformi qui ſeptem patriarchas impleuit? Qui non teli/
querunt ei ſemen habrae quod eſt Ieſus xpᷣs: Licet enim puer natus eſt illis nobis tñ gentibus datus
eſt quæ mulier mortaua erat xpo:nec cuiꝗ patriarchæ de ſeptem in reſurrectione cõnungetur. Septe
no namq; numero uniuerlſitas perfectoꝶ ſignatur. Vt uerſa uice. per eſaiam dicitur. Appræhendent

ſeptem mulieres uirũ unum.i. ſeptem eccleſiæ quas dñs unus amat arguit & caſtigat adorant eum

una ſide:Hæ ſunt ſeptem ſportæ fragmentis panũ plenæ. Panes uerba ſunt ſpiritus ſancti. Sportæ ue
10 eccleſiæ. Quos panes leſus benedicens fregit: & diſcipuli eius diuiſerunt turbæ. Duʒ die ſeptimo
benedixit omnia opera ſua requieſcens in eis. Vnde luce facta prima die quæ eſt ſapia. & firmamen
to in ſecundo qui eſt intellectus: & arida Tertio qd eſt conſiliũ: & luminaribu? accenſis quarto ꝗᷓ
ſunt uirtutes. Et uolatilibus piſcibuſq; factis quinto quæ ſunt ſcientiæ. Et aia uiuente Sexto ideſt
hoĩie ad imaginem dei facto quod eſt pietatis. Septimo die ſpiritu timoris dñi: qui permanet ſpiritꝰ
in ſeculũ ſeculi: & replet orbem terraꝶ ſancta repletur eccleſia. Non habens maculam neq; rugam.

Cur auteʒ eccleſia ſeptiformi.i.perfecto timore repletur? Quia iuſtus uix ſaluabitur qui rogat & nõö

intres in igdiciũ cum ſeruo tuo dñe: quia non iuſtificabitur in conſpectu tuo omnis uiuens. De his
ſeptẽ qlitatibus ſpũs dauid cõmemorat. Quid negligẽtia nĩa peperit:ꝗd diligẽtia ꝗſierit:ꝗqd diuia
ꝓuidẽtia cõtulerit: quid inimici ĩſtigatio fraudauerit. ꝗqd obliuio lubrica ſubtraxerit: ꝗd humana fra
gillitas intulerit. quid ignorantia improuida fefelerit. Omnes hos ſeptem affectus in pſalmis inue-
nimus expræſſos: Vt eſt illud Concepit dolorem & peperit iniquitatem. Secundo Præueni in matu
ritate & clamaui. Tertio incerta & occulta ſapientiæ tuæ manifeſtaſti mihi. Quarto. Inimici mei ani
mam meam circundederunt. Quinto. Obliuioni datus ſum tanꝗᷓ mortuus a corde. Sexto: Quoni
am lumbi mei impleti ſunt illuſionibus: Septimo delicta iuuentutis meæ & ignorantias meas ne
memineris domine. Quos affectus ſpiritus ſeptiformis emundat & illuminat. Vt ſeptem lucernæ
ab auſtro ardentes aquillonares tænebras expellunt in tabernaculo domini. Spiritus ſapientiæ im
pigre negligentiam repellit. Spiritus intellectus diligentiam rationabiliter quærit. Spiritus conſilii
diuinã prudentiã prudẽter inuenit. Spus uirtutis inſtigatiões fortiter retõdit. Spũs ſciæ. obliuioneʒ
lubricã diu eſſe integre non ſinit. Spiritus pietatis. humanã fragillitatẽ clementer indulget. Spiritus
timoris dei ĩprouidã ignorantiã ardenter decoqt ac planæ replet. ſapia domꝰ edificat: Intelleci? gu
bernacula inuenit: conſilium bona diſcreta facit: Virtus in patientia animam poſſidet. Scientia diui
tiæ fidei & ſalutis acquiruntur. Pietate proſpentas præſentis uitæ & futuræ conſiſtit. Timore humi/-
litas conſeruatur. & omne peccatum expellitur. Quia initium ſapientiæ timor domini eft.
CBe moꝛtuis autem quod reſurgant non legiſtis in libꝛo moyſi ſuper rubum.

CIn qua eſt ſimilitudo ueſtra. In qua ignis ardebat ſed non eius ipinas conſumebat. Sic uos inflat

eloquium meum: nec ſpinas ueſtras ſub maledicto germinatas abſumpfſit. Inquiens deus abraham
& deus Iſaac & deus Iacob: Ter deum nominando trinitatem intimat. Non eſt deus mortuomum.
Vnum deum iterans unam ſubſtantiã ſignificat. Viuunt autem qui uendicabant portionem quam
elegerant: mortui uero ſunt qui quod uendicauerunt perdiderunt.
C Et interrogauit euʒ vnus de ſcribis.quod pꝛimum ommum eſſet mandatoꝛuz? Reſpondit
Audi iſrahel dñs deus tuus deus vnus eſt. Et reliqua. D
CQuæ eſt hæc quæſtio problematis quod eſt cõmune omnibus peritis in lege niſi quod diuerſa ĩ
exodo & leuitico: & deuteronomio ordinantur mandata. Vnde non unũ: ſed duo intulit mandata
de his etenim duobus uberibus ſuper pectora ſponſæ eleuatis: noſtra aliturinfantia.
C Et ait illi ſcriba. Bñ magiſter veritatem dixiſti.Et dixit ili Jeſus.MHNon longe es a regno dei
CQuare non eſt longe: qui uenit callide.Longior namq; eſt ignorantia a regno dei quam ſcien-
tia: Vnde ſupra ſaduceis: Erratis inquit neſcientes ſcripturas neq; uirtutem dei: Et docebat eos Ieſus
in templo.Ideſt palam eis de ſe loquitur: Vt inexcuſabiles ſint: Vt ignis incendat arida ſcribaꝑ &
phariſeoꝶ exempla qui uolunt in ſtollis ambulare &c. Hi accißiunt rolixius iudicium.
C Et ſedens contra gaʒophilatium (Ideſt diuitiarum cuſtodiam) Aſpiciebat qũo diuites iacta
bant multa. Et veniens vna vidua paupercula. duo minuta quod eſt quadrans miſit. Et ait ad
diſcipulos ſuos. Nidua hec pauper plus omnibus miñſit.

ncerta ſapiẽ/
tiæ tuæ utriuſq; teſtamenti: Paupercula uero quæ eſt? niſi & ego & ſimiles mei: qui mitto quod poſ
ſum: & deſidero quod nonpofſum uobis explanare? Non quantum ut audiſtis ſed ex quanto con/
ſiderat deus: unuſquiſq; quadrantem põt offerre: Hæc eſt torta panis in leuitico: ꝗᷓ eſt uoluptas prõ
pta: Quæ quadrans dicitur quia ex tribus conſiſtit cogitatu uerbo ac ſacto: Quod dicit totum uictu
ſuum miſit: Tota eniʒ uoluptas corporis in uictu conſiſtit: Vñ dicitur: Totus labor hoĩs in ore ſuo &
CAbPITVLVM XIII.
XT cum egrediet᷑ de tẽplo. Et reliqua. C Enumerat diſcipulis cla-
dem nouiſſimi tẽporis. i. deſtructionem templi cũ plebe & littera ſua. De qua lapis ſup la-
bigdem non relinquetur. Ideſt teſtimonio prophetz; ſuper eos in quos iudæi retorquebãt
Wea, Vt eſt in aplorum & eſdram & zorobabel in machabeos quæ enumerat oia ſperanda

*
₰ *

Liber primus.

ſunt potiuſꝗᷓ tractanda. Pſeudo xp̃i pſeudo ꝓphetæ. Gens ſuper gentem regnũ ſuper regnum terre
motus uapulatio prædicantiũ. prædicatio euangelii uſq; ad nnes terræ. Vr ante iudiciũ clamet ec-
cleſia. A finibus terræ ad te clamaui dne. Domeſtici. in domeſticos ſurgentes. Abhominatio in tem
plo.Fuga in montes ut non deſcẽdat ad ima. qui aſcendit ad alta. Orate ut hyeme non fiat fuga ue/
ſtra uel labbato: Ideſt ne finiantur fructus ueſtri operis cũ fine tpis:hyeme. n. finitur fructus. Sabbato
uero tpᷣs tribulatio ingens & dies breues ꝓpter electos: ne malitia huiustẽporis mutet intellectuzʒ
eo&. Sicut de noe dicitur. Poſt hæc ſol cõtænebrabitur. ad gelida corda. ut hyemæ & luna non ſplẽ
debit. ſerena tempeſtate diſſenſionum. &ſtellæ erunt decidentes lumie: Qñ penæ deerit ſemen ha-
brae cui aſſimilatæ nt ſtellæ: & uirtutes quæ ſunt in cælis mouebuntur. Ad irã uindictæ qm̃ mittẽ
tur a filio hois ueniente in nubibus cæli cu uirtute. Qui prius ſicut pluuia in uellus gedeon deſcen
dit cũ humilitate: & congregabit electos a quatuor uentis ut triticũ uentilatũ de area totius terræ.
Fici parabola. Hæc eſt prophetia. Folia nata uerba ſunt præſentia: æſtas uero ꝓxima dies eſt iudicii.
In quo unaquæq; arbor manifeſtabit ꝗᷓ intus habuit ad comburendũ an uiride ad plantandũ in edẽ
cũ ligno uitæ: cuiꝰ folia in ſalutẽ gentiu. i.uerba ꝗbus dr. Venite bñdicti patris mei. & reliqua. Segf.
CLelum ⁊?⁊ terra tranſibunt verba auteʒ mea non pertranſibunt. De die autem illa ⁊ Boꝛa nemo
ſcit neqʒ filius niſi pater. CQuidẽ quod dicit neq; filius niſi pater? Quid eſt quod
dicit neq; nilius? de quo dicitur. Pater maior me eſt. Ideſt corpus eius in terra poſitũ qd eſt eccleſia.
CSigilate ⁊ oꝛate neſcitis enm qñ tempus ſit.
Vigilia opus eſt mentis ante mortẽ coporis. Homo peregre proſiciſcens corpus eſt xpi in cælũ
elatum: relinquens domũ ſuam. ꝗ eſt eccleſia. Dans ſeruis ſuis poteſtatem uniuſcuiuſq; opis. Ideſt
octo talenta iuxta Matheu uel decẽ mnas iuxta Lucaʒ. & Ianitori præcipit ut uigilet. Ideſt ei ꝗq præ
dicat cui dicitur. Si non annũtiaueris iniquitatem ſuâ ſanguinem ſuũ de manu tua requiram. Vigi-
late ergo & reliqua. Sero an media nocte. qn ſunt occiſa ægyptiorũ primogenita ne mueniat uos
dormientes. Nã ꝗ dormit i corpa uera ſed fantaſma intendit. & uacuus uigilat de his ꝗᷓ uiderat. Sic
mimiæ ſunt quos mũdi amor rapit in uita. Deſerit poſt uitam qd ſomniabat pro certo. Sequitur.
CAuod vobis dico. Oibus dico. Agilate. CNHoc ſfine concludit ſermonem
cõmune omnium præceptum nouiſſimi per primos audiãt. CAbPITVLVM. AlIII-

¶nrooſtrum ſanguine: ut limina domoꝑꝶ & funẽ coccineuz; circundemus domus oratio
Nnis noſtræ: & coccum in manu noſtra. ut zare ligamen ut uaccaʒ rufam in ualle occi/-
Æ ſam poſſimus. Paſcha tranſitus interprætatur. Phaſæ uero immolatio: De immolatio
ne agni & tranſitu populi p mare. uel per ægyptum præſiguratur paſſio chriſti: & redẽ
. Ppptio populi de inferno:qn nos poſt biduũ uiſitat:Ideſt pleniſſima luna ætate xpᷣi per/
— fecta. Vt nec cũ aliqua parte tænebroſa carnes agni immaculati qui tollit peccata mundi in una do
mo quæ eſt una electa matris ſuæ eccleſia catholica: Calciati charitate & armati uirtute commede-
mus dicentes: Et enim paſcha noſtrum immolatus eſt chriſtus.
LEt querebant ſummi ſacerdotes ? ſcribe. Et reliqua. .
. nrrr IIr. AE .A pricipibus ingreſſa eſt iniquitas in babylone: Occiſo etenim capite totũ corpus enerue effici⸗
— =Re- tur: Vñ miſeri faciunt quod capita moliantur: Vitant diẽ feſtũ quod euenit illis: Non eſt. n feſtiuitas
his qui uitã & miſericordiam perdiderũt. Venit Ieſus bethaniæ hynulus ceruoꝑꝶ ſemper ad lectum
ſuũ reddit.i.filius hobediens patri uſq; ad mortẽ obedientiam a nobis petit: Symon leproſus mun
dum infidelem primo: & poſtea fidelem ſignificat: Mulier cum alabaſtro eccleſiaſticam fidem: quæ
dicit. Nardus mea dedit odorem ſuũ: Biſtyca nardus dicitur. i. myſtica & prætioſa. Domus im-
pleta odore cælũ & terra eſt. Fractũ alabaſtrü carnale eſt deſideriũ quod frangitur ad caput ex quo
corpus cõpaginatum eſt: Recombente ipſo.i. humiliante ut eum tangerer fides peccatricis ꝗᷓ de pe
dibus aſcendit ad caput: Et ad pedes a capite deſcendit per fidẽ ideſt ad xpᷣm & ad mẽbra eius.
CQuidam indigne ferentes. “ Q ber ſynecdochem dicitur unus
pro multis: & multi pro uno:⸗Dicentes intra ſe: Vt quid perditio hæc unguenti? perditus de ſalute p

& dari pauperibus? Sub prætextu auaritiæ myſteriũ loquitur. Etenim noſtra fides trecentis emi-

tur denariis. i. decem ſenſibus per corpus & aĩam & ſpiritum triplicatis: Vt & nos ſicut gedeon tre-
centorum uiroꝶ numerum aſſumentes allophiloꝶ caſtra pauperes ſpiritu fractis langunculis nris
ccuũ tubis & lucernis deſtruamus: Et ut habraã cũ trecentis uiris: ſpolia ad ueſpeꝶ diuidamus. Seꝗtur
Bonum opus operata eſt in me.
CQui credit in deum reputatur ei in opus iuſtitiæ: Aliud eſt enim credere ei aliud credere in eũ.i.to
tum eicere te ĩ illum: Quod habuit hæc fecit: Non aliunde ſperemus quod in nobis habemus
VPreuenit vngere cõꝛpus meum. Ideſt anteqᷓ ueniret is qui exclu/
☛◻ —– nh -r, 4 deret: Iudas ſcharioth unus de duodecim: Vnus numero non unus mœrito: Vnus nomine non
6 unus numine: Vnus corpore non uni animo: Vnde ſponſus ad ſponſam canit uulneraſti cor meũ
ſoror mea ſponſa in uno oculorum tuorum: & in uno crine colli tui: Oculus & cin ſapientiæ
* — eſt uirtus .

Kat autem paſcha azimoꝛum poſt biduum. CNunc aſpergamus librũ

Aitionem inuenit & in fico fructifera mortis laqueo naſcitur. Poterat. n. uenundari unguentum

6/

,= ” Super Warcum. c. xiiii.

SE uirt*:qm̃ iudæ cũ cæteris dr: uobis datũ ẽ noſſe myſteriũ regni dei(Et dedi uobis poteſtatẽ) & reł
Nabiit ad prĩcipes: poſtꝗᷓ exiit ĩ e ſatanas ĩtrauit:Hic nox nocti ĩdicat ſciam: Vnũquodq; ad ſimile
ſibi iungitur. Maria currit ad apoſtolos ut dies diei eructet uerbũ: Et iudas ad iudæos ut nox nocti ĩ
dicet ſciam. Promittũt pecunia amittũt uitã: quã ipſe recepit cũ uitã amiſit. quærebat oportunitate: — 4 — rr
oportũitas doli nunꝗᷓ iuenitunut non uindicetar hic aut illic: Promittit ſe tradere: ut magiſter eius 3
diabolus añ dicebat. Tibi dabo poteſtatẽ hãc uniuerſã. Et primo die azimoꝶ ꝗᷓ c amaritudine mã
ducãtur. Azima ꝗ ẽ redẽptio noſtra. Amaritudo uero. paſſio dñi. Dicũt diſcipuli: Quo uis eamus?
ut cũ uolũtate dei dirigamꝰ greſſus noſtros. Dñs ĩdicat.cũ quo mãducat paſcha. Et more ſuo mittit . 1,
duos:qd ſupra expoſuimus.Et dicit. Ite ĩ ciuitatẽ. & reliq́ᷓ. Ciuitas ẽ qᷓ muro fideiti gitur hõ occurrẽs ? to⸗ — ₰ I W r
dà populus primitiu? E. A mphora aqᷓ. lex litteræ E. Seqmini eũ ꝗ ducit altü. ubi refectio xpᷣi: Vñ raab h⸗ e , † ,
ι qe&) exploratorib' madat ut irẽt ꝑ ima. ſed ꝑ excelſa pgerẽt. Cenaculũ grãde. eccleſia magna ẽ. qua nar = hem a⸗⸗ lx
AAE ratur nomẽ dũnſtrata uarietate uirtutũ & lĩiguaꝶ: ut ẽ illud circũamicta uarietate. ĩ qua paratur dno
paſcha. Dñs domus Petrus apoſtolus ẽ. Cui dñs domũ ſuã credidit. ut ſit una fides ſub unopaſtore.
CAeſpe at facto.Et rel. CVeſpa diei ueſperã ĩdicat mũdi. Circa undecimã nãq; horã. uẽiũt no
uiſſimi ꝗ pᷣmni dẽariũ uitæ accipiũt æternæ. ꝗa añ crucẽ habraã erat ĩ ĩferno. & pꝰcrucẽ latro ĩ paradi t l . 4
AJo(Mãducãtibꝰait eis. Vnꝰex uobis me tradet ꝗ maducat mecũ panẽ) Quia dũ falſitas arguit᷑ nihil; l Tet . .
, . ominus ueritas cõprobatur. Vt ĩpleretur qd dicitur. Qui edebat panes meos. magnificabat ſup me ayertelas l.1l Tker.
4 ſupplãtationẽ. Oẽsſtäguntur. ut fiat armonia in cythara.oẽs nerui bñ ſuſpẽſi cõſona uoce rñũdẽt. Nũ ,
„ dQaa ego ſu dne? Vn' remiſſus: & pecuniæ amore affectus dixit. Nũꝗd ego ſũ rabbi? Et dicit illis. Vnꝰ m.r n e ſ-. „
L A... S. de duodeciʒ ſepat lupus ſeorſũ ouẽ quã capit. Ouis ꝗᷓ de ouili egreditur lupi patet morſibus. Filius 1 r *
hoĩs uadit. Sed uhe hoĩ ꝓ quẽ tradetur. Multi bonũ. ut iudas faciũt. ſed oĩo illis nõ ꝓficit. Bonũ erat
A3, „ ei ſi nõ eẽt natus: Intimo latẽs utero materno. Meli? ẽ nõ eẽ: ꝗᷓ ad tormẽta eẽ. Accepit ieſus panẽ &

— 2% —„ *

Aenct 2 büdicés fregit träſfigurãs corp“ ſuũ: in panẽ qd eccleſia pᷣſens ꝗᷓ accipitur ĩ fide: bndicitur in nume Pſrrrre g r rſ
6 ro frãgiturũ paſſiõibꝰ datur ĩ exẽplis ſumitur ĩ doctrinis. Formãs ſanguinẽ ſuũ ĩ calicẽ uino & aqua
mixtũ ut alio purgemur a culpis alio redimamur a pœnis. Säguine nãq; agni ſernatur domus a pcu
ſione angeli.& aqua maris rubri extinguuntur inimici ꝗᷓ ſunt myſteria eccleſiæ chriſti.
CGBratias agẽs dedit illis. C Gra nõ mœritis ſaluati ſumꝰa deo. C Et biberüt ex eo oẽs. ? ⸗
Ebrietas fœlix ſatietas ſalutaris: ꝗᷓ ꝗto copioſiꝰ ſumit᷑. Tãto maiorẽ ſobrietatẽ mẽtibꝰ donare di.), Are
gnatur. Et iudas bibit ſed nõ ſaturatur:nec ſiti extinguit ignis æterni ꝗqa indigne ſumit myſteria xpii
r A *†Hic macula ĩ luna onñdif.qᷓ nũꝗᷓ delet᷑ luna eccleſiæ mœrito cõpatur: ꝗᷓ nõ hẽt ſplendoré: ſed a ſole f 1⸗ , 7⸗ ℳ.
1 l apr** certis modis ſuſcipit lumen.i. a xpo qui pmanet in æternũ: Sunt. n. in eccleſia quos ſacrificiũ nulli R 4
emundat: ſed eos cogitatio inſipiens pducit ad culpas:qui ſe cœnoſæ crudelitatis fetoribus miſcue
runt. Sanguis enim noui teſtamenti: qui pro multis effundetur. non omnes emundat. ,
CMõ bibã de genimie vitis vſqʒ ĩ diẽ ülũ.Et relij. Hic mutat ſacrificiũ: ſed nõ mutat tp̃s c n der⸗
ut nos nũqꝗᷓ cœnã ieſu añ quartã decimã lunã faciamus. Qui facit in quarta decima reſurrectionẽ: In à Pe
undecima cœnã dñi facit. Quod nunꝗ inuentũ eſt nec in ueteri teſtamento. nec in nouo.
Et hvymno dicto.Et reliqug. CIdeſt laude dñi:Vt eſt in pſalmo:Et laudabunt dũm qui req
runt eũ.& manducauerũt eũ & adorauerũt oẽs piĩgues terræ. CEt exierunt ĩ mõtẽ oliuarũ. ł
Q¶ ¶äIn mõte oliueti ieſus tenet᷑. & ĩde ad cælos aſcẽdit. ut nos ſciamꝰ ꝗqa ide aſcẽdimꝰ ad cælos Vñ ui
Aeres gilamꝰ: & oram. & ligamur nec repugnamꝰ ĩ terra(oẽs uos ſcãdalũ patiemini) oẽs cadũt ſed ñ oẽs 1 . 10 4 A.Ale
uuckét. Nüqd ꝗ dormit i teſurger Garnale ẽ cadere ſʒ diabolicũ iacere. Scriptũ ẽ ꝑcute paſtorẽ ꝓphe-⸗ ee
T &P"ta zacharia poſtulat paſſionẽ dni. Pr rñdit pcutiã paſtorẽ pᷣcibus ſanctoꝶ ifernaliu. Filiꝰ a pre mittit
& pcutitur.i.incarnat᷑ & patitur. Diſpguũt᷑ oues paſtore capto reſurrectio ꝓmittit᷑:ut ſpes ñ extĩguat᷑
WVBetrus ait.Et ſi oẽs ſcandalizant· Q IEt auis ſine pẽnis in altis uolare nititur. 92 . „ p -
Sed corpus aggrauat aĩiam: ut timore humanæ mortis timor duñi ſuperetur uel uincatur.
CPriuſq; gallus bis vocẽ dederit ter me es negaturus. ⁹ CGallus catat: petrus negat ter.
Gallus lucis nũtius ꝗs eſt niſi ſpus ſcũs cuiꝰ uoce in ꝓphetis & apoſtolis nos de terna negatiõe qua
deũ negauimus noſſe uoce ancillaꝑ exterriti excitamur ad amariſſimos poſt lapſũ fletus.ꝗ male co
itauimus de deo: & male locuti ſumus ad ꝓximos: & male fecimus ad nos metipſos. Et ueniunt in
pdiũ gethſemani.i. uallis piguedinũ. Vbi tauri pigues obſederũt eũ & uituli multi circũdederũt eũ
¶ ' Sedete h dõec oꝛẽ. Sepat᷑ ĩ orone ꝗ ſepat᷑ ĩ paſſiõe: qa ille orat.illi dormiũt pĩguedĩie cor/
CNCLepit pauere ⁊ ait.Triſtis eſt aĩa vſqʒ ad moꝛtem. (cdis oppræſſi.
CPauere & triſtificari docemur añ iudiciũ mortis. ꝗ ñ poſſum ꝑ nos dicere niſi ꝑ illũ: Vẽit prĩceps de⸗ — Iler
mũdi huiꝰ: & ĩ me ñ hẽt ꝗcꝗᷓ. Et dixit: abba pr hebraice & græcæ loꝗt qa ñ ẽ diſtictio iudæi & græci — l.
CSipoſſibile ẽ trãſfer calicẽ hũc a me ſʒ nõ qð ego volo. C Vſq; ĩ finẽ ñ ceſſat nos docere pribꝰ eqt Pi, ed
obedire: & uolũtatẽ eoꝑ uolũtati niæ p̃ponere. ĩuẽit eos dormiẽtes.ſicut dormiũt mẽte ſic & corpe
CEigilate ⁊ oꝛate ne intretis in tẽptationẽ᷑. ¶In tentationem intrat: qui orare negligit 2. — Prr-
Ter diſcipuli dormiũt: & ter dñs orans ſuſcitat: Terna dormitio: Tres mortuos quos dũs ſuſcitauit P-rr dee
ſigniſicat: Primũ ĩ domo: Secundũ ad ſepulchrũ: Tertiũ de ſępailchro: Terna uigilia dñi: tres pſonas
hẽre nos ĩ orãdo docet: Et de pteritis & futuris & de pſetibꝰ uẽiã rogare.Vẽit iudas cũ gladiis & li-

—

4

Wemkas Wa! 1

E - 4◻ ve

———rree tPS F

i Inh & —A. iber pꝛimus.
gnis Incũbit nirtuti ſeculi ꝗ deſpat de adiutorio dei. Dat ſignũ oſculi cũ uenẽo doli. Sicut cayzʒ obtu
lit ſacrificiũ ſubdolũ & reprobatũ:Vñ uinũ cũ aceto in cruce ponũt (Et tenuerũt ieſum) Hic adeſt io
. . Per ele, Aeph uinctus uẽditꝰ a fratribꝰ: & ferꝶ ptrãſiuit aĩaʒ eiꝰ (Vnꝰ educẽs gladiũ amputauit auricul ſerui)
R . P ES pdicatio petri: auditũ a iudæis abſcidit regni dei. Tuũc diſcipuli eius oẽs relinquentes eũ fugierunt.

“ 2 . C) Adoleſcẽs ꝗdã ſeq̃bat᷑ eũ amictꝰ ſyndone ſuꝑ nudo:vtiq; coꝛpe⁊ tenuerũt eã. At ille reiecto
NWWr Aurn ſen. r ſyndone:nudꝰ ꝓfugit ab eis. CHoc ꝓprie marcus Sicut & ioſeph relicto pallio nudꝰ de ma/
nibus iĩpudicæ dñæ effugit. Qui ãt uult effugere manꝰ iniquoꝶ: relinqns mẽéte. d mũdi ſunt fugiat
poſt ieſũ.Et cõuenerũt ſacerdotes & ſcribæ: Tunc fit cõgregatio tauroꝶ in uaccis populoꝶ. Petrus
. „ alége ſeꝗtur. Vir duplex aĩo. incõſtãs ẽ in oĩbus uiis ſuis. Timor retrahit: Caritas trahit. In atrio cuʒ
ote, ad- ſ, N, minſftris calleſacit ſe ad ignẽ. Atriũ ſacerdotis ẽ ſecularis circuitꝰ. miniſtri demonia ſunt. Ignis deſi
= H deriũ carnale cũ ꝗbꝰꝗ manet:flere peccata nõ põt(Sũmi ſacerdotes ꝗqᷓrebãt falſuʒ teſtimoniũ aduer
perLtn 6 Atns Oche, trgn afuz ieſuʒz) Mẽtita iniqtas ſibi. Vt regina aduerſus ioſeph: & ſacerdotes aduerſus ſuſaãnã. Sed ignis ſi
, ers, ſas ders T" ne materia deficit. Et cõuenientia teſtimonia nõ erãt: qd uariatur incertum eſt.
— Auigdã dicebãt. Audiuimus hunc dicentẽ. Ego diſſoluã tẽplũ hbo. CNoris hereticoꝶ
umbrã de ueritate trahere. Nõ ille dixit. qd illi dicunt ſed ſimile uerbum de tẽplo corporis ſui quod
poſt triduũ reſuſcitauit. Exurgẽs ſũmus ſacerdos interrogat ieſum: Ille ãt tacebat. Ipſe deus & ſalua/
2 e, ehs⸗ tor noſter ꝗq mũdo ſalutẽ cõtulit. & humão generi ſua pietate ſubuenit Sicut ouis ad occiſionẽ ſine
. 8— 6 ef e. uoce ducit᷑et obmutuit & ſiluit a bonis. taciturnitas xpi apologiã adæ abſoluit.
ebe⸗ CEt dixit ei:tu es xpᷣs filius dei bñdicti: CQueʒ expectabant de longe in ꝓpe non ui/
42 dent. Sicut iſaac caligantibus oculis. Iacob ſub manibus non agnoſcit: Sed longe de eo futura canit
= fy ⸗ b ¶ Jeſus ãat dixit illi. Ego ſuzʒ3. C Vt in excuſabiles ſint(Et uidebitis filiũ hoĩs) Sacerdos ĩterro
5 .. Man, fet n gat fili dei: ieſus ãt rñdit: Filiũ hoĩs: Vt hic intelligamꝰ dei filiũ eundẽ eẽ: & filiũ hoĩs: ut ne quater-
nitatẽ faciamꝰin trinitate: Sz hõ in deo: & deus in hoĩe neceſſe ſit (a dextris uirtutis ſedẽtẽ). i. in uitã
regn ãtẽ ſempiternã & uirtute diuina (& uenientẽ in nubibus cæli) in nube aſcẽdit cũ nube ueniet. i.
5 in corpe ſuo ſolo qꝗd ſũpſit a uirgine aſcẽdit. Et cũ multiformi eccleſia ꝗᷓ eſt corpus ipſius & plenitu
* .d.t, do ei“ ad iudiciũ uẽturus . Sicut dicitur ſcm Matheũ. Cũ ãt uenerit filiꝰ hoĩs. & oẽs angeli cũ eo.
& reliq;(Sumus ſacerdos ſcidit ueſtimẽta ſua) Hoc ẽ ephod.In quo hẽbãt honorẽ iudæi amiſerunt
hic adeſt ſamuel ſciſſo pallio de manibꝰ ſaul.i. regno. Milites gẽtiles nõ ſcindũt tunicã xpi. Sacerdo
” ⸗-g. gtes uero ſcindũt dignitatẽ ſacerdotii ſui: Et cõdẽnãt eũ reũ eẽ mortis. Quo reatu ſuo reatũ noſtruʒ
erc eret EPr , e: ſolueret. & uelaĩe faciei ſuæ uelamẽ cordiũ noſtroꝶ auferret. Er ſ inibꝰſuſceptis faciẽ aiæ no/
ia. e L. SI N- ꝑ auferret. Et ſpuram ptis faciẽ aĩ⸗
ſtræ lauaret. Et colaphis ꝗbus caput pcuſſum ẽ caput humãi generis. qd ẽ adã ſanaret. Et alapis gb“
expalmat ẽ maxĩa laus eiꝰ:noſtris manibꝰ& labiis plauderet. Vñ oẽs gẽtes plaudite mãibꝰ. Et cru
ce ſua cruciatũ noſtꝑ ſolueret & morte ſua mortẽ noſtrã necaret.Cũ forma ſerpẽtis ſerpẽtẽ necaret
qa ſerpẽte de uirga facto alii abſorbẽtur ſerpẽtes. Vñ p ꝓphetã ipſe dicit. Ero mors tua mors & mor
—or, tre ſus tu? o iferne. Opprobnia eiꝰ noſtꝑꝶ abſtulere opprobriũ. Vincula eiꝰ nos liberos fecerũt. Corona
ſpinea capiti eiꝰ diadema regni adepti ſumꝰ. Vulneribꝰ eius ſumꝰ ſanati. Sepultura eiꝰ reſurgimus.
3 4 2. — Beſcẽſiõe eius ad inferos nos aſcẽdimus ad cælos. Hic iuenitur mel in ore leonis mortui. Hæc oĩa
— 2= Per due g * uidés ppheta ait. Quid retribuã dno ꝓ oĩbus quæ retribuit mihi (Et cũ eẽt petrus in atrio) & reliqᷓ

Petrus ſine ſpu. uoci ancillæ ceſſit. cũ ſpũ nec pricipibꝰ nec regibꝰ cedit. Prima ancilla titubatio eſt:
2 Scda cõſenſio.Tertiꝰ uero actus ẽ. Hæc ẽ trina negatio.quã abluit ꝑ fletus uerbi xpᷣi recordatio. Tũc

=phA eſrer.

e 1 Wees .— 4l. =— 3 1. 2 — „ — 17 . a „ . — . „ 2 . .
1 1 nobis cãtat.qũ p̃dicator quiſq; per pniam corda noſtra ad cõpunctionẽ excitat. Tũc incipimus fle⸗/
re qñ ignimur intus p ſcintillã ſcientiæ. & foras eximus extra qd fuimus. CAPI. XV.

Inctuů Jeſũ tradunt pilato. Q¶Q Ric adeſt uinctus a dalida ſanſon: ſol eoꝶ: ꝗbus
ι ccubuit ſol ĩ meridiæ. Dalida ſitula ĩterp̃tatur: ꝗ ẽ ſynagoga ꝗ ſitulæ more limpidũ liquo
WXEE nõ tenet: & ꝗqſquilia immũuda collegit Sanſon noſter maxilla uerbi ſui innumeras cater
E RAI])uas iudæoꝶ: & demonü hic ſternit: & ſontẽ phẽnis uitæ ſitiẽtibꝰnobis. i. corpi ſuo apit(põ
tifices cõcitauerũt turbas ut peterẽt barrabã & crucifigerẽt Ieſũ) Hic duo hyrci adſut unꝰ apõpeus. ⸗

Ax⸗⸗ . l
Se Ert

v* —

Pe 1ſo⸗ rren; emiſſariꝰ cũ peccato populi deſertũ abſolutꝰ iferni dimittitur alter ꝓ peccatiſ abſolutoꝶ ut agnus
Pyrrrs occiditur. Pars dñi ſemp mactat᷑ ps diaboli ꝗẽ magiſter eoꝶ effrenata ĩ tartaꝶ pᷣcipitatur.s ubditur
W Bultis dimittã vobis regẽ iudeoꝛũ. Multas occaſiões dedit pilatꝰliberãdi ſaluatorẽ Pri

DeE ſtatim acgꝗeuit. Sed ſcdm ſuggeſtionẽ uxoris ꝗᷓ mãdauerat ei ut mathe dixit Nihil tibi & iuſto illi.
Rñdẽs. qd. n. mali fecit. qd dicẽdo Ieſũ abſoluit. Milites ĩduũt eũ purpura. ueſtimẽtis ſuis nudatur.i.
iiudæis. Burpurã induitur. i. gtili eccleſia de populis maris collecta. Itẽ ea ſcãdalizãte: exutus in fine
rra eg eknr, .. iudaica turſũ ĩduitur plebe. Cũ.n. intrauerit plenitudo gentiũ: tunc oĩs iſrahel ſaluꝰ erit. Et adducũt
2e. illũ ut cruciſige rent eũ. Hic educitur abel in agrũ a fratre: ut perimatur: hic adeſt Iſaac cũ lignis & ha
1C braam cũ ariete in ſabeth harente. Hic ẽ ioſeph cũ faſce gremio ſomniato. & tunica talari ſanguine
ota.Hic adeſt moyſes cũ uirga:& ſApẽte ſuſpẽſo ĩ ligno.hic adeſt botrus ĩ ligno portato. hic adeſt
heliſeus cum ligno ad quærendã ſecurem ꝗ in ima demerſa eſt & natauit 44 lignum ideſt genus
. humanum

. . Acs A en . A . . . —
r „ . 6 Tunc adimpletuʒz eſt qd dicitur Elongaſti a me amicuʒ et ꝓximuz: & notos meos a miſeria. e

Pr⸗ Ar &*& X mo cõferẽs latronẽ deĩde ĩferẽs. Quid ergo uultis faciã regi iudæoꝶ:? Cuũq; rñdiſſent: crucifigat᷑. N õ

„.

2
v
9 d
en e

enaſe
Ne

1.

l.

Nr. f⸗

Super Oarcum. c. xvv.

humanũ: qd a ligno uetito in ĩfernũ cecidit p lignũ crucis chriſti & p baptiſmũ aquæ ad paradiſum
natauit: Hic adeſt Ionas de ligno ſortis in mare: in uentremq; cæti triduo miſſus.
CEt an gariau erut ptereuntẽ quẽdã ſy monẽ:veniẽtẽ de villa. patrẽ alexãdri ? ruſi. Et reliqua. ¶ a2 r⸗ . . elre
C Alii pP meœrita patrũ ſuoꝑꝶ cõmemorãtur. Alii pP mœrita filioꝶ ſuogꝶ. Hic aũt ſymon ꝗ crucẽ in an . hes = ſe
garia portat. m œritis filioꝶ ſuoꝶ ꝗ erãt diſcipuli cõmemoratur. Per hoc nos in pᷣſenti uita amone N
9 , Role parétes adiuuari ꝑ natoꝶ ſuoꝶ mœrita: ut populꝰ iudaicus: pp patriarchaꝑ: & ꝓpheta. & apo P rr eelte a d. -
P5 orns ſtologe mcrita: ſem P cômemoratur: De amaritudie. n. radicis ſurgit dulcedo oliuæ: uñ p hieremiã P⸗ Pan1.7
rr enet ach iudæã dicitur. Oliuã uberẽ pulchrã fructiferã ſpetioſa uocauit dñs nomẽ tifii. Vt tolleret crucez
r T hens "ei*. Dü legerent maledictus oĩs ꝗ pẽdit in ligno factus ẽ maledictus ut tolleret maledictũ. Symõ q
Portat crucẽ in angaria: ipſe ẽ ꝗ laborat ꝓ laude h umana. Cogũt eũ hoĩes huic labori: quẽ nõ cogit
timor & dilectio dei. Ipſa ſpẽs crucis: qꝗd eſt: niſi forma quadrata mũdi? Oriens de uertice fulgẽs. Ar r e.
cton dextrã tenet: auſter in leua cõſiſtit:occidẽs ſub plãtis firmatur. Vñ apoſtolꝰ dicit. Vt ſciamus qᷓ
ſit altitudo .& latitudo.lõgitudo & ꝓfundum: Aues qñ uolãt ad æthera formã crucis ſumũt. hõ na
tas p aquas:uel orãs forma cruacis uehitur. Nauis marina anthẽna cruci ſimilata ſufflatur. Tau litte- J⸗

*

ra ſignũᷣ ſalutis: & crucis deſcribitur. Et pducũt eũ in golgota: qd ĩterpᷣtat᷑ caluaria. Tradũt iudæi qꝗ A e) Prs
i hoc moötis loco iĩmolat C aries ꝓ Iſaac.ut ibi decaluet᷑ xpᷣs.i.a carne ſua carnali uidelʒ iudæa ſepef.
CEt dabãt ei bibere.mirrhatũ vinũ. NHoc eſt acetũ: Succus lætalis pomi abſtergitur:

E

Et nõ accepit id ꝓ quo patitur: Vñ de eo dicitur ꝗᷓ nõ rapui: tũc exſoluebã: Et crucifigũt eũ: hic fſiik 2122 1.— —
. D ſalus in ligno:ligno primo ĩſixa ẽ mors. Lignũ primũ ſciæ boni & mali: Et ſcdm lignũ boni tantui· . 1. S 4 UMU
2—. nobis & uitæ lignũ eſt. Extenſio manus primæ ad lignü mortem appræhendit. extenſio autem ſe- s== L , Rate If.
: . Tcundæ uitã quæ perierat inuenit. ligno hoc uehimur per mare undoſuʒz ad terrã uiuentium. D
rve ¶ Biniſerunt veſtimẽta. Et reliqua. Veſtimenta diuina eius mãdata ſunt ꝗbtegitur d. ⸗r. ., „
corpꝰ eius:qd ẽ eccleſia ꝗᷓ diuiditur ĩter milites gẽtiũ. Vt ſũt quattuor ordies cũ una fide.i.cõiu gati:] L= : erba teer
& uiduati ppoſiti & ſeparati: Sortiti tunicã ĩdiuiſã. pax & unitas: in cũctis in modũ anuli regali
CErat ãt hoꝛa tertia.⁊ cruciſxerũt eũ. CHoc ueræ & ꝓprie Marcus ĩtulit: Nã ſexta ho
ra tænebræ ſuffoderũt terrã ut nõ ꝗs potuiſſet mouere caput. A trigeſimo naq; fructu Marcus aſcen
dit ad centeſimum.i. tertia hora crucis uſq; ad tertiã reſurrectiõis. ꝗᷓ poſt tres dies. trigeſimus fructus
eſt in cruce. Sexageſimus in inferno. centeſimns in paradiſo.
ECt erat titulus cauſe eius inſcriptus. Rex iudeoꝛum. J Quod in titulis præno
tatur pſalmoꝶ in finem ne corru mpas. Et hoc tribus linguis: Malchus: iudæoꝶ baſilius exhõ loge/
ſon rex cõfeſſo &: Heæ tres liguæ ĩ crucis titulo cõiũctæ ſùt. Vt oĩs ligua cõmemoret pfidiã iudæoꝶꝑ W 2
, T. CEt cũ eo duos latrones. Et reliqua. Cuũ iniꝗs ueritas deputata. Vnũ reliqt ſiniſtrü: al · — T Lertes .
P . ⸗, teꝶ aſſumit dexteꝶ: ſicut in die iudicii faciet: ex ſimili crimine diſſimiles ſortiũtur fines. Alter antece„ Se vee „. prrd
Ienct f-e⸗ dit petrũ in paradiſũ: alter iudã in infernũ. Cõfeſſio breuis uitã acqſiuit longã. & blaſfemia finita pe T
na plectitur æterna. Hic pullus iudæ ligatur ad uitẽ: Hic anabologiũ. i.palliũ tingitur in ſanguine ui
tæ. hic lacerãt ædi uineã. Blaſfemãtes eũ & mouẽtes capita ſua. Et mittitur in capita iniquoꝶ mors
qñ excitaãtur uincula iferni. uſqʒ ad ceruicẽ ꝗ eſt ceruix generis humani. Deſcẽde de cruce. ne faceret
ſalutẽ quã inchoat. Et uiderũt poſtea reſurgentẽ de ſepulchro: quez de crucis deſcendere nõ crede C⸗ re ſrige hH —„ e

R22 F X⸗ 4 . 3—-;

—

bãt poſſe patibulo: Vbi eſt iudæi infidelitas ueſtra? Adhuc de uiuo dicebatis ſi rex iſrahel ẽ deſcẽdat
de cruce. Vos ipſos cõſulo: uos ipſos iudiciũ peto. quãto mirabiliꝰ ẽ mortuũ poſſe reſurgere:quã adę . .. . = PD
huc uiuum de cruce uelle deſcendere? Parua petiſtis: dum maiora prouenerint. Sed infidelitas ue Pe — I
ſtra non potuit ſanari ſignis multo fortioribus ꝗᷓ petiſtis hic omnes declinauerũt ſimul inutiles fa-
QAR6i ſür. facta hora ſexta: tænebræ factæ ſunt per totã terrã. Hic adeſt noe inebriatus ac nudatus. Cæl
*i errn ns S& terra pallio tænebroſo tectus: & homine irriſus: Hic ſtillauit ſanguis de liguno
.Boꝛa nona clamauit ieſit Heloi heloi lemaſqdatheni:hoc ẽ deꝰ me de meꝰ qre
Fr lona clamauit ieſus voce magna: elol He o e 1 aglabath em. oc .
me dereligſti. CInde ſcribitur pfalmꝰiſte ꝓ aſſũptiõe matutia ꝗa xpᷣs ad crucẽ ducit.uerba ꝓ
pria ſũt filii hoĩs:uñ ſeqt᷑ iuxta lucã ĩ manꝰ tuas cõmẽdo ſpũʒ meũ.Nona hora ĩuenit᷑ euerſa domo
decima dragma qꝗᷓ pierat. Currẽs ãt unꝰ ex eis. Inuenit ſimilitudinẽ eorũ ſpongiã cauã infirmã cauã
aridam ignibus aptã. implet acceto: Hoc eſt malitia & dolo de quo dicitur. Plãtaui te uineâ ſoreth:
& qũo conuerſa es in amaritudinẽ uitis alienæ: Et expectaui ut faceret uuas: & fecit ſpinas.
CJeſus emiſſa voce expirautt. nfirmata. n. came uox inualuit diuina ꝗᷓ dicit. Apite mihi eL: ef
/ portas iuſtitiæ & ingreſſus ĩ eas cõſfitebor dño.cũ ima uoce uel ſine uoce nos morimur.qlde terra ſu — JQJ,—
e Ir P— Pnus: IIle uero cũ exaltata uoce expirauit. q de cælo deſcẽdit. Vellũ tẽpli ſcĩdit᷑i. cælũ apitur. cẽturio · hX F
»e H ait Vere dei fili? erat. Nouiſſimi primi efficiũtur. Getilis cõfitetur populꝰ. Iudæa cecata negat ut fiat
CErant autem ⁊ mulieres de longe aſpicientes. Et reliqua. (eis error peior prirer „
CSicut nõ clauditur muliebris ſexus a ſalute p Mariã uirginẽ.Ita ñ repellitur a myſterio crucis ſciæ Niha rrrer⸗ +pr
& reſurrectiõisp iudæã magdalenã mariã & cæteras matres. Ioſeph uêit ſero paraſceue ab arimathia

tm les

interpᷣtatur deponẽs ad deponẽdũ corpꝰ in monumẽtũ. Nobilis decurio expectãs & ipſe regnuʒ
ei. Intrat ad pillatũ petit corpꝰ Ieſu: Ioſeph mercatur ſyndonẽ inuolutũ corp in ſyndone ponit ĩ
monumẽtũ.qd erat exciſuʒ de petra.Aduoluit lapidẽ ad hoſtiũ monumẽti: Mariæ aſpiciũt ubi ꝑo/

7S AY. iber pꝛimus.
P e- - . 1. E 1 — - . 5

neretur. Hæc ola congruũt ad populũ iudaicũ in fine credentẽ ꝗ nobilitatur fide: ut abrahe ſit filius.
Deponit deſperationẽ expectat regnũ dei. Intrat ad xpianos ut baptizetur.qd ſignificat nomẽ pilla
ti. Ideſt malleatoris. i.q domat ferreas gẽtes. ut regat eas ĩ uirga ferrea. & petit & ſacrificiũ ꝗd donat᷑
pœnitentibus in fine uiaticũ Et corde mundo & peccatis mortuo. inuoluit in munimine ſidei. ſtabi
litũ operculo ſpei p opera cantatis cõcludit. Finis. n. præcepti eſt caritas: Aſpicientibus a longe ele-
ctis qui ſunt ſtellæ maris.qũ ſi fieri põt: ſcandalizabuntur eleti. CAbPlITVLVM. XVI.
Rlcũ ſponſa & adoleſcẽtulis ꝗᷓ currũt poſt eũ cõſpergimus librũ . & cubiculũ mẽtis noſtræ.
SNuc introducit nos rex i cellaria ſua. Nũc ſurgit amica maria? hyems abiit pluuia receſſit
ores uiſi ſunt ĩ terra Vox turturis audita & in terra noſtra. Vineæ florẽtes dederũt odorẽ:
Reddit ſpõſus de umbra ſub qua dormit ĩ meridie.Poſt ſabbata triſtia fœlix irradiat dies: ꝗq primatũ
„ ĩ diebꝰ tenet.luce pria ĩ eo luceſcẽte & dño meo cũ triùpho reſurgẽte. Hic ẽ dies quẽ fecit dñs.exul
W.- C * Et valde mane vna ſabbatoꝛũ:veniunt ad monumentũ oꝛto iã ſole. (temꝰ& lætemur ĩ eo.
CValde mane qd alius euangeliſta diliculo dicit. Diliculũ ẽ inter tænebtas noctis. & diei claritatẽ⸗
In qᷓ ſalus haumani generis puenit fœlici uicinitate declarãdã more ſolis. ꝗ ꝓxima luce cõſurgẽs ro
ſeã pᷣmittit aurorã. Vr gratia pᷣclari ſplẽdoris: pparatis oculis poſſit ĩtueri. qñ tp̃s dñicæ reſurrectiõis
elluxit. Vt tũc laudes xpi tota caneret ſcdm exẽplũ fœminaꝑ eccleſia. qñ genꝰ humanũ exẽplo ſuæ
reſurrectiõis dimicauit. Qñ uitã p̃ſtitit. & lumẽ credulitatis infudit. Sol uero poſt occaſũ corpis ori
tur. Hic aqle ad corpꝰ cõgregãtur matres & apoſtoli: Vidẽt reuolutũ lapidẽ: Qd ẽ lex mortis. ac ſi
diceret. Vbi ẽ mors aculeꝰ tuꝰ & reliqua. Erat qppe magn ualde. Qui ẽt ifantes in utero tãgit.gemi
tus oĩum. & oĩbꝰ grauis. Et introeũtes ĩ monumẽtũ uiderüt iuuenẽ: nõ ſenẽ nõ infantẽ. ̊ iocundũ
ætate Vt dicitur. Lætare iuuenis ĩ adoleſcẽtia tua. ꝗᷓ nõ hic uera dũ cũ ſenio ẽ cõmixta. Sedẽtẽ ĩ dex
tris uirtutis. i.regnãtẽ in ꝓſperis: Hic iuuenis formà reſurrectiõis timẽbꝰ mortẽ onñdit. cooprtũ ſtol/
la cãdida. ꝗᷓ uera lætitia é- Hoſte depulſo regnoq; adepto rege pacis ꝗᷓſito inuẽto. & nũꝗᷓ dimiſſo. Et
obſtupuerũt.i. qd oculꝰ nõ uidit. nec auris audiuit ꝗᷓ pparauit de diligétibus ſe. Qui dicit illis. No
lite expaueſcere. Deꝰcaritas ẽ. Nõ ẽ ergo timor ĩ caritate. Quid expaueſcerẽt quẽ ĩ uenerũt. quẽ ꝗſie
runt. Ieſuzʒ ꝗritis nazarenũ. Radix amara crucis euanuit. Flos. n. uitæ cũ fructibus erupit. i. ꝗ iacuit in
. ...) .lLea Morte ſurrexit in gloria. Ecce locus. onñditur mortalitas mortalibꝰad gratiaꝶ actionẽ debitaz ut in-
SSä . telligamꝰ: qd fuerim & ſciamus ꝗd futuri erimus. Sed ite dicite. Mulieribꝰ dicitur. ut annũtiẽt apo
ſtolis. ꝗa p mulierẽ mors annũtiata ẽ p mulierẽ uita reſurgens. Et petro. Qui ſe indignũ iudicat di
ſcipulatu dũ ter negauit magiſtrũ peccata pᷣterita nõ nocent qñ nõꝓlacẽt: Præcedet in galilea. Bre-
uis ſnĩa in ſyllabis.ſed ingẽs in qꝗᷓtitate ꝓmiſſio.Ibi ẽ gaudii noſtri fons & ſalutis æternæ origo p̃ᷣpa
rata. Ibi cõgregãtur diſpſiones.nõ ſicut uidiſtis: At ille exeutes fugerũt. Dicitur de futura uita: & fugi
) et dolor ac gemitus. Imittãtur mulieres añ reſurrectionẽ oium poſt reſurrectionẽ fugiẽt morteʒ &
pauorẽ. Et nemini ꝗcꝗ;ᷓ dixerũt: Quia ipſi ſoli myſteriũ reſurrectiõis uidẽt ꝗq uidere illud meruerür.
Vñ ſeꝗtur iuxta Ioannẽ. Petrus ãt ſurgens cucurrit ad monumẽtü ut uideret ipſe qd audiuit. Surgẽs
ãt Ieſus prio mane ſabbati. Mariæ magdalenæ primo oñditur: de qua eiecerat ſeptẽ demonia: quia
mæœretrices & publicani pᷣcedũt ſynagogã in regnũ dei: Vt latro pᷣceſſit apoſtolos flẽt.& lugẽt: qui
nec dũ uiderũt:ſed nõ poſt multũ cõſolabũtur: Beati.n. ꝗ lugent qm̃ ipſi cõſolabũtur. Et illi audien
tes nõ crediderũt. Fides ãt hic laborat agens actiuã uitã. Illic cõtẽplatiua ſecura uiſiõe regnat. Hie p
ſpeculũ cõtuemur imaginẽ. lllic facie ad faciẽ uidebimꝰ ueritatẽ. Vñ ſeqtur: Poſt hæc duobꝰ ex illis
ambulãtibꝰ.i. laborãtibus oñſus eſt in alia effigie: Et illis annũtiãtibus nõ eſt creditũ.dũ ſicut moy/
ſes uiderut qd nõ ſufficiebat eis: Vnde moyſes dicit: Oñde mihi temetipſuz. Oblitus carnis ſuæ. po
ſtulat in uita iſta qd poſt illa ſperamus in futura. Nouiſſime recũbentibꝰ illis undecim aparuit: ut
oẽs teſtes enarrẽt oĩ bus.qd cõiter uderũt & audie rũt. Exprobrat incredulitatẽ. ut ſuccedat creduli
tas:exprobrat duritiã cordis lapidei. ut ſuccedat cor carneũ caritate plenũ. Hic ẽ qd martyꝶ cateruæ
mortẽ huius ſeculi libẽter affectãt: ꝗqa nouerũt ꝓ iſto tẽporali ĩteritu ppetuo ſe eẽ uicturos: Et dixit:
Euntes in mũdũ uniuerſũ pᷣdicate:Nũc primũ poſt acceptũ ſpũũʒ ac ſi uaſa limoſa p ignẽ cõfirmata:
Oi creaturæ.i.oĩ generi humão qd in ſe cõe aliꝗd hẽt oĩ creaturæ.i.angelis. peccoribꝰlignis lapidi
bus igni & aquæ. callido & frigido. humido & arido. quia müdus minor homo dicitur. Dñs utiq;
Ieſus ꝗ de cælo deſcẽdit ad liberãdã infirmitatis noſtræ naturã. lꝑſe ẽt ſuꝑ cælos aſcẽdit. ꝗ ſedet ad
dexterã patris. Cõſiderãdũ ẽ ãt qd frequẽter in ſcripturis diuinis plurali numero cælos dictos inue-/
nies. Dũ legitur. In principio fecit deus cælũ & terrã. Cũ tñ pluraliter dicti cæli legãtur & terræ. Mo
dus iſte locutiõis latiꝰpatet. ut abuſiue ſingularia plurali nũero dicamꝰ: & pluralia ſingulari. Ad oriẽ
tẽ uero qd pſalmiſta dicit.euãgeliſtæ tacẽt.hieroſolimã ſignificat q ẽ ĩ oriẽtis ptibꝰcollocata.uñ dñs
apoſtolis uidẽtibꝰaſcẽdit ad cælos. terra młtis plẽa miraculis: ubi fideliũ credulitas pl?actibꝰꝗᷓ lectio
Aui crediderit ſaluabit᷑.ꝗ vo ñ crediderit cõdẽnabit᷑.Signa ãt ꝗ crediderit. (nibꝰ erudit᷑.
Ducẽteſimo trigeſimo capitulo Marcus ſigna credẽtiũ cũ Matheo & Luca cõcordãs enarrat. Huc
libellũ cõphenſũ.ꝗ imitãdo perſcrutauerit regna ei patebunt æterna. lege ergo & imitare aſſidue.
CEFinit liber editus a ſancto Hieronymo pᷣſoytero In expoſitionẽ euangelii. Secundũ Marcũ.

. 7 7
7

e . ——0 r*

ẽ

Pꝛologus in epiſtolam ad galatas.

CTINCIPIT PRAEPHATIO SANCTI HIERONYMI IN EpISTOLAM AD GA-
LATAS Ad PAVLAM ET EVSTOCHIVM.

hð ——r mud, Mnumunuma

(Ginterprætatus ad galatas tranſcenderam. Multis retrorſum in medio

=☛ AVCI admodum dies ſunt ex quo epiſtolã Pauli ad philemonem

H pᷣtermiſis.Et ecce ſubito litteræ mihi de urbe allatæ ſunt: nunciantes
&ι olbinam uenerabilem anum præſentiæ dnñi redditã: & ſanctã Mar
N XM cellam marris contubernio deſtitutam magis ninc noſtrũ o Paula
WS S && Euſtochium flagitare ſolatium. Et quia hoc interim fieri non põt
EEEAENNpropter grandia maris in medio ſpatia atq; terraꝶ: reppente uulnus ?
præſſum ſaltem ſcripturaꝶ uellem curare medicamine. Scio equidẽ

ardorem eius. ο fidem: quã flãmam ſemper habeat in pectore ſupe
rare ſexum: obliuiſci hoĩs: & diuinorum uoluminũ tympano cõcre-/
pante rubrum huius ſeculi pelagus tranſfretare. Certe cũ romæ eſſeʒ
nunꝗᷓ ta feſtina me uidit ut nõ de ſcripturis aliqd interrogaret. Neq;
E N uero more pithagorico ꝗcquid reſponderã rectũ putabat nec ſine ra
tione præiudicata apud eã ualebat auctoritas. Sed examinabat oĩa

7
3 71 1XV
11 &α&
12

4

C.

& ſagaci mente uniuerſa penſabat ut me ſentirem non tam diſcipuli habere quã iudicem. Itaq; q
& illi abſenti pergratum fore: & uobis quæ in præſentia eſtis utile exiſtimo aggrediar opus intem

ptatum ante me linguæ noſtræ ſcriptoribus: & a græcis quoq; ipſis uix paucis: ut rei poſcebat digni

g

tas uſurpatum: N on quia ignorem gaium marium uictorinum qui romæ me puero rethoricã do- as arm, ierras
cuit edidiſſe cõmentarios in apoſtolum: ſed quod occupata mens eruditione ſeculariũ litterarum: 3 moes . ayh, . I

ſcripturas omnino ſanctas ignoret. Et nemo poſſit quamuis eloquens de eo bene diſputare quod

neſciat. Quid igitur ego ſtuſtus aut temerarius qd pollicear qd ille ñ potuit? Minime. Quin potius

in eo ut mihi uideor cautior atq; timidior qd imbecillitatẽ uiriũ meaꝑꝶ ſentiens origenis cõmenta &nr⸗ , - rle, adl galetn;
rios ſum ſecutus. Scripſit. n. ille uir in epiſtolam pauli ad galatas quinq; proprie uolumina: & deci ⸗ = ſerzts

mum ſtromatum ſuoꝶ librum cõmatico ſuper explanationem eius ſermone compleuit. tractatus
quoq; uarios & excerpta quæ uel ſola poſſint ſufficere compoſuit. Prætermitto didymum uiden-
tem meum & laodicenum de eccleſia nuper egreſſum. & alexandrum ueterem hæreticum: euſebi-
um quoq; & meſenum & theodoruʒ eracleton qui & ipſi nonnullos ſuper hac re commentariolos
reliquerunt. E quibus ſi uel pauca decerperem fieret aliquid quod non pœnitus contenneretur.
Itaq; ut ſimpliciter fatear legi hæè omnia: & in mente mea plurima coaceruans: accito notario uel
mea uel aliena dictaui. Nec ordinis: nec uerborum interdum: nec ſenſuum memoriam retentans:
Iam domini tantũ miſericordiæ eſt ne per imperitiã noſtrã ab aliis bene dicta diſpereant: & nõ pla
ceant inter extraneos quæ placent inter ſuos: Argumentum itaq; epiſtolæ huius breuiter compræ-
hendens:hac præphatione cõmoneo. Fut ſciatis eãdem eſſe materiam & epiſtolæ Pauli ad galatas: &
quæ ad romanos ſcripta eſt. Sed hoc referre inter utramq;: quod in illa altiori ſenſu & profundiori
bus uſus eſt argumentis: hic quaſi ad eos ſcribens de quibus in conſequentibus ait. O inſenſati gala
tæ & ſic inſipientes eſtis. Tali ſe ſermone moderatus eſt:qui increparet potius quam doceret: & quẽ
poſſent ſtulti intelligere.Vt cõmunes ſententias:cõmuni oratione ueſtiret: Et quos ratio ſuadere
non poterat:reuocaret auctoritas: Nullus quidem apoſtoli ſermo eſt: uel per epiſtolam: uel præſen/

.

„

. „ — —
*I *E VC Er
68

acle — 1 X.α khelr 5

tis in quo non laboret docere antiquæ legis onera depoſita & omnia illa quæ in tipis & imagini-

bus præceſſerunt ideſt ocium ſabbati: circunciſionis iniuriam. kalendarum & trium per annum ſo-
lemnitatum recurſus:ſcrupuloſitatem ciborum: & per dies ſingulos lauacra iterum ſordidanda: gra
tia euangelii ſubrepente ceſſaſſe: quam non ſanguis nicinarunſed fides animæ credentis implo-

ret: Verum alibi pro parte:& ut ſe aliud agenti hæc quæſtio obtulerat ex latere diſputatuz eſt: & poœ

ne perſtrictim: In his autem duabus ut dixi epiſtolis ſpecialiter antiq; legis ceſſatio: & nouæ intro-
ductio continetur. Sed ad galatas hoc propnuz habet: quod non ſeribit ad eos qui ex iudæis in chri
ſtum crediderant: & paternas putabant cerimonias obſeruandas: ſed ad eos qui ex gentibus fidem
euangelii recœperant: & rurſum retro lapſi quorundam fuerant auctoritate deterriti: aſſerentiuʒ Pe
trum quoq; & Iacobum: & totas iudeæ eccleſias euangelium chriſti cum lege ueteri miſcuiſſe: Ipᷣm
etiam Paulum aliud in iudæa facere aliud nationibus prædicare: Et fruſtra eos in crucifixum crede-
re ſi id negligendum putarent: quod apoſtolorum principes obſeruarent. Quamobrem ita caute
inter utrumq; & medius incedit ut nec euangelii prodat gratiam præſus pondere & auctorita-

Sake a l r=s A= rg E Palen,

5
. r

te maiorum. nec præceſſoribus faciat iniuriam: dum aſſertor eſt gratiæ: Obliquæ uero & quaſiper
cuniculos latenter incedens. ut & Petrum doceat pro commiſſa ſibi circunciſionis plebæ facere. ne
ab antiquo repente uiuendi more deſciſcens. in crucem ſcandalizata non crederet & ſibi prædica-

tione gentium credita: æquum eſſe id pro ueritate defendere quod alius pro diſpenſatione ſimu-
laret: Quod nequaquam intelligens bataneotes. & ſceleratus ifle porphyrius in primo operis ſui

aduerſum nos libro: Petrum a Paulo obiecit eſſe repræhenſum: quod non recto pede ccderet ad

rri e—
7

Elre 4.9. S

AY.iber pꝛimus.c.i.

euangelizandum: Volens & illi maculam etroris inurere: & huic procacitatis: & in commune ficti
dogmatis accuſare mendacium: dum inter ſe eccleſiarum principes diſcrepent. Quæ quidẽ & nũc

orantibus uobis leuiter quo ſenſu ſint dicta contin gimus. & in ſuis locis plenius exequemujr. Sed iã

CEXPILICIT PROLOGVS INCIPIT. EXPLANATIO BEATI HIEB ONY/
MI IN EpISIOLAM BEATI PAVLI AD GALATAS. CAPITVLVYM J..
E E. 1 M LS apoſtolus non ab hominibus neqʒ per homicm ſed

4
S
êH
“

tempus eſt: ut ipſius apoſtoli uerba ponentes ſingula quæq; pandamus.

D CNon ſaperbe ut quidam purant: ſed neceſſarie: neq; ab homini/

ES& deum patrem: Vt eos qui paulum extra duodecim apoſtolos uen-
tilabant: & neſcio undæ ſubito prorupiſſe uel à maioribus ordinatũ

N S& in cæteros dictum accipi quod nõ ab apoſtolis ei ſit taditum euã
Rgelium: ſed ab ipſo ieſu chriſto: qui & illos apoſtolos elegerat: Hoc

. . . . . . 2 . —
autem totum ideo præparatur: ut nemo ſibi contra legis onera pro

KKKKKeuangelii gratia diſputanti: poſſit opponere: ſed petrus hoc dixit ſed
apoſtoli hoc ſtatuerunt: ſed præceſſores tui aliud decreuerunt Quod quidem in ſequentibus nunc
quaſi occulto ſermone præludens manifeſtius facit. dum ab eis qui uidentur eſſe aliquid nihil in ſe
collatum refert: & ipſi petro in faciem reſtitiſſe ſe ſcribit nulla ſe dicẽs neceſſitate compulſum ut hi
pocryſi cederet iudæorum. Quod ſi themerarium quibuſdam uidetur: euʒ contra apoſtolos ꝗᷓuis
occulte locutum: qui hieroſolimam perrexerit: ut cum eis conferret euangelium: ne forte in uacuũ
curreret: aut cucurriſſet illo intelligentiã tranſferamus: Vſq; hodie a patriarchis iudæoꝶ a oſtolos
mitti: a quibus etiam tunc reor galatas deprauatos legẽ obſeruare cœpiſſe: uel certe alios de iudæis
credentibus in chriſtum perrexiſſe galatiam qui aſſererent petrum quoq; apoſtolorum principem
& iacobum fratrem domini legis cerimonias cuſtodire: Ad diſtinctionem itaq; eorum qui mittun-
tur ab hominibus & ſui qui ſit miſſus a chriſto: tale ſumpſit exordium. paulus apoſtolus: Non ab/
hominibus: neq; per hominem: Apoſtolus autem hoc eſt miſſus. hebreorum proprie uocabulu eſt:
quod ſilas quoq; ſonat cui a mittendo miſſo:nomen impoſitum eſt. Aiunt hebrei inter ipſos quoq;
prophetas & ſanctos uiros eſſe quoſdam qui & prophetæ & apoſtoli ſint: alios uero qui tantum ꝓ
phetæ: deniq; moyſen cui dicitur. Et ego mittam te ad pharaonem & ipſe reſpondeat. prouide ali-

“S — ν um quem mittas. Et eſaiam cui loquitur deus quem mittam:? & quis ibit ad populum iſtum eſſe &
ſe en, ſe⸗ aſtolos & prophetas. Vnde & nos poſſumus intelligere ioannem quoq; baptiſtam & prophetaʒ
, , apoſtolum appellandum. Siquidem ait ſcriptura fuit homo miſſus a deo cui nomen erat ioãnes
1, 4. . pe. k . 4. 1, Et in epiſtola ad hebreos propterea paulum ſolita conſuetudine nec nomen ſuum: nec apoſtoli uo
6 e cabulum propoſuiſſe quia de chriſto erat dicturus: habentes ergo principem ſacerdotum: & apoſto

. t⸗

. -
r6 ſe. „* .)

4

—,

.
; er r deo quidé eſ apoſtolus cõſtu- rhoiem moyſen. us eſt: cũ hoĩuj fau
dio aliquis ordinatur. Vt nuc uidemus plurimos n dei iudicio ſed redẽpto fauore uulgi in ſacerdo
(. l had⸗ 3 tium ſubrogari. Quartũ e .

perdlo Drchte P

lum confeſſionis noſtræ ieſum. Nec fuiſſe congruum: ut ubi chriſtus apoſtolus dicendus erat ibi ẽt

paulus apoſtolus poneretur. Quatuorautem genera apoſtolorum ſunt. unum quod neq; ab ho-
minibus eſt neq; per hominem: ſed per ieſum xpm & deum patrem aliud quod a deo quidem eſt: ſ⸗

per Jeſum chriſtum ⁊ deũ patrem qui ſuſcitauit eum a moꝛtuis.

bas neq;ʒ per hominem ſe apoſtolum eſſe proponit: ſed per leſuʒ xpʒ

aſtruebant hac auctoritate confunderet.poteſt autẽ & obliq; in petꝑ

ie A
+ =
2-=

ct per hoiem. Tettium quod ab ho e. Non a deo. Quartum neq; a deo neq; per hominem neq; ab ho

— ðM

ab hominibus neq; kerhomiem ſed a deo patre & xpo miſſus e De ecundo ieſus filius naue qui
olus cõſtitutus ſed per hoĩem moyſen. Tertiũ genus eſt: cũ hoĩuzʒ fauore & ſtu

mine ſed a ſemetipſo. De primo genere põr eſſe Eſaias cæteriq; prophetæ: & ipſe apoſtolus ꝗ neq;

eucο prophetarũ: & pſeudo apoſtoloruʒ. De quibus apoſtolus. iſtiuſ

modi inquit pſeudo apoſtoli:operarii iniquitatis. tranſtigurantes ſe in apoſtolos chriſti qui dicunt
Hec dicit dñs: & dominus non miſit eos. Verũ non talis paulus qui neq; ab hoibus neq; per hoĩem
ſed a deo patre per ieſum xpᷣ m miſſus eſt. Ex quo approbatur: hebionis & focini etiã hinc hereſis re
tundẽda:quod dũs noſter ieſus xpᷣs deus ſit:dum apoſtolus qui a xpᷣo ad prædicationeʒ euangelii
miſſas eſt: negat ſe miſſum eſſe ab homine: Subrepunt hoc loco cæteræ hereſes quæ putatiuã xpi
carnẽ uendicantes: deuʒ aiunt chriſtũ eſſe. Non hominem. Necnon & noua hereſis: quæ dimidiataʒ
chriſti aſſerit diſpenſationẽ atq; ita eccleſiæ fides inter tanta falſorum dogmatum naufragia conſti/
tuta ſi chriſtum fateatur hominem: hebion fotinuſq; ſubrepunt.Si deum eſſe contenderit: maniche
us & marchion: & nouelli dogmatis auctor ebuliunt. in commune itaq; audiat: chriſtum & deũ eſſe
& hominem. Non quod alius deus ſit: & alius homo: ſed qui deus ſemper erat: homo ob noſtram
ſalutem eſſe dignatus eſt. Sciendum quoq; in martionis apoſtolo non eſſe ſcriptum: & per deuz pa
trem uolentis exponere chriſtum non a deo patre ſed per ſemetipſum ſuſcitatum. Vt eſt illud. Sol
uite templũ hoc & ego in triduo ſuſcitabo illud. Necnon & alibi. Nemo tollit aiam meã a me ſed
ego pono eã a me ipſo.poteſtatẽ hᷣbeo ponendi eã & rurſum poteſtatem habeo ſumendi illam.
CEt qui mecum ſunt omnes fratres eccleſijs galatie. 1
CInaliis

*
E

In epiſtola m ad galatas.

¶ In aliis epiſtolis ſoſthenes: & ſiluanus interdum & timotheus in exordio præponuntur: in hac tã PBer pA S
tum quia neceſſaria erat auctoritas plurimorum: omnium fratrum nomẽ aſſumitur. Qui & ipſi for⸗ 17 —

— . . . 2 . „ . . 5„
f 14 9 — gſita excircunciſione erant. & a galatis non contemptui ducebantur. Plurimũ quippe facit ad popu-

Hum corrigendũ: multorum in una re ſententiaq; conſenſns. Quod autem ait eccleſus galatiæ: &
chchoc notandũ quia hic tantum generaliter non ad unam eccleſiam unius urbis ſed ad totius pronin
tiæ ſcribat eccleſias & eccleſias uocet: quas poſtea errore arguat deprauatas. Ex quo noſcendn du- 9 9 Sül „
pliciter eccleſiam poſſe dici. & eam quæ non habeat maculam aut rugam: & uere corpus chriſti ſit. g °¾ — do r

4

X eam quæ in xpi noĩe abſq; blenit be ſectiſa uirutbus congregetur. Quomdo ſapientes bifa- egpn e

——

— ar=- ſaà 2 - 9

tiam nuncupantur: tam hi qui ſunt plenæ perfectæq; uirtutis quam illi qui incipiunt & in profecu e
Sepr poſiti ſunt.De perfectis dr̃ mittã in uos ſapiẽtes.De incipientibꝰ: Argue ſapiẽtẽ & diliget te. Qui.n. AP tez

Se I. t Rplenæ cõſumatæq; uirtutis ẽ correptiõe nõ acier Jurt⸗ hũc ſenſuʒ de cæteris quoq; uirtutib irelli
gendũ. Quod. ſ.fortis. & prudens pius caſtussuſtus & tẽpans interdũ plene ĩterdũ abuſiue accipit᷑
Bratia vobis ⁊ pax a deo patre ⁊ domino noſtro Jeſu chꝛiſto.
CNon ut in cæteris epiſtolis:dei pr̃is & dñi noſtri ieſu xpᷣi gratiam ponit & pacem per quas abſq;
operum mœrito: & peccata nobis conceſſa ſunt priſtina & pax indulta poſt ueniam: Sed pruden-
ter iam cauſam agit aduerſum eos qui fuerant a lege præuenti & putabãt ſe poſſe ex operibus iuſti/-
ficari. Vt ſcirent ſe ſaluos gratia in eo perſeuerare debere quod cœperant.
. OQui dedit ſemetipſum pꝛo peccatis noſtris vt eriperet nos de pꝛeſenti ſeculo malo ſecundum
voluntatem deiĩ ⁊ patris noſtri cui eſt gloꝛia in ſecula ſeculoꝛum amen. — 4
Neq;ʒ filius ſe dedit ꝓ peccatis nĩis abſqʒ; uoluntate patris: neq; pr tradidit filiũ ſine filii uoluntate. àÝ́5â8 eü D
„ 2 ⸗ . . „. — DP⸗ 2 1 . 52† iE
Sed hæc eſt uoluntas filii uoluntatẽ pr̃is implere. Vt ipſe loqtur in pſalmo. Vt facerẽ uoluntatẽ tuã . . 1, H
deus meus uolui. Dedit ſe aũt filius: ut iniuſtitiã quæ erat in nobis inſtitia ipſe ſubuerteret. Tradidit Xe= D 4 PIIe= )
I4 ſe ſapia ut inſipientiã expugnaret. Sanctitas & fortitudo ſe obtulit: ut ſpurcitiã infirmitatẽq; deleret eA-/
8 Atq; ita non ſolũ in futuro ſeculo iuxta promiſſam ſpẽ qua credimus Sed etiam hic de pᷣſenti ſecu-
n lIo nos liberauit: dũ cõmortui xpo tranſſiguramur in nouitatẽ ſenſus: & non ſumus in hoc mundo N 1 2
⸗ a quo mœrito nec amamur. Quæritur quo pᷣſens ſeculum: malũ dictũ ſit. Solent ꝗppe hæretici hinc ⸗- . . .
d capere occaſiones: ut aliũ lucis & futuri ſeculi: aliũ tænebrarum & pᷣſentis aſſerant cõditorẽ. Nos ät⸗ n= 1. Srr ſ.
dicimus non tã ſeculũ ipſum quod die & nocte annis currat & mẽſibus appellari malũ quã omoni 3 E= Pr. . Zr
mos ea quæ in ſeculo fiant qũo ſufficere di diei malitia ſua: & dies Iacob modici eſſe ſenbuntur & r E 2 Nzr
9 peſſimi. Non quo ſpatiũ tpis in quo uixit iacob malũ fuerit: ſed quo ea q ſuſtinuit per uaria euʒ exer .
1 cuerint tẽtamẽta. Deniq; eo tpe quo ille pro cõiugibus ſeruiebat: & multis cõ flictabatur anguſtiis:
leſau in requie erat: Atq; ita idẽ tis ſpatium. alii bonum alii malum fuit:nec ſcriptum eſſet in eccle/
3 ſiaſtes: ne dixeris quia dies mei priores erant boni ſuper iſtos: Niſi ad diſcrimen malorum unde ioã/
6 nes ait. mundus omnis in maligno poſitus eſt. Nõ qd mundus ipſe ſit malus: ſed quod mala ĩ mun — .
do fiãt ab hoĩbus:manducemus & bibamus dicentibus cras. n. moriemur. Et ipſe apoſtolus. Redi- „ C
4 9, ra peccet & ſyluæ:ſed quo infamiam homicidii loca quoq; traxerint: deteſtamur & gladium quo
oee humanus effuſus eſt cruor: & calicẽ: in quo uenenum temperatum eſt: non gladii caliciſq; peccato —⸗K
4 ſed quo odium mereantur illi qui his male uſi ſunt: ita & ſeculum qd eſt ſpatium tempoꝶ non pet I r , 6
„. ſemetipſum aut bonum aut malũ eſt:ſed per eos qui in illo ſunt aut bonum appellatur aut malum: , == &
4 Apdter ualentini deliramenta & fabulæ contẽnendæ ſunt qui triginta teonas ſuos ex eo quod in-/ Te † PF. = 1
. cripturis ſecula legantur affinxit: dicens eos eſſe aĩalia. & p quadrigas & ocdoadas decadas quoc;
& dodecadas tot edidiſſe numeros ſeculoꝑꝶ: quot fœtus ſcrofa generauit. Quærendum .
10 quoq; quid ſit inter ſeculũ & ſeculum ſeculi ſiue ſecula ſeculoꝶ. Et ubi ꝓ breui tpis ſpatio ubi ꝓ æter .-5) S
nitate ponatur: quia in hebreo ſeculum ideſt olam ubi uau littergm poſitam habuerit: æternitatem n S E
. ſigniſicat: ubi uero fine uau ſcribitur annum quinquageſimum: quem illi iubileum uocant: ob hanc ) A d9
cauſam: & ille hebreus qui propteruxorem & liberos amans dominum ſuum: aure pertunſa ſerui- * 7 W

4 Vea “ tio ſubiugatur: ſeruire iubetur in ſeculum: Hoc eſt uſq; ad annum quinquageſimum: & moabitæ. &
ßdE l⸗. ammonitæ non ingrediuntur eccleſiam domini: uſq; ad quintam & decimam generationẽ & uſq;

— o— le == -

——

tr. ſel⸗⸗

e!, = S"— in ſeculum: Quia omnis dura conditio: iubilei ſoluebatur aduentu. Quidam dicent eundem eſſe zA 9 i-e
1 4 erlm, ſenſum in ſeculis ſeculorum: quem in ſanctis ſanctorum in cælis cæloruz in operibus operum in cã ad N
Ae icis canticorum: & quam habent differentiam cæli ad eos quorum cæli ſunt: & ſancta quæ ſancto
rum comparatione ſunt ſanctiora: & opera quæ operum prælatione meliora ſunt: & cantica quæ in
. ter cantica uniuerſa præcellunt: eandem habere & ſecula quæ ſeculorum collatione ſunt ſecula.
Præſens itaq; ſeculum ita ediſſerunt ut dicant ex eo tempore illud eſſe numerandum ex quo cæluʒ
& terra ſunt condita & currere uſq; ad conſumationem mundi quo chriſtus iudicaturus eſt omnia.
4 Reuocant quoq; ultra: & in priora promouent gradum de præteritis & futuris ſeculis diſputantes
1 bona an mala fuerint ſeu futura ſint: & in tam profundas inciduũt quæſtiones: ut libros quoq; & in
finita uolumina ſuper hac diſſertione condiderint. Quod autem prologus Pauli amen hebreo ſer
mone concluditur amen ſeptuaginta tranſtulerunt ii-flat aquila pepiſtomenos uere ſiue

ℳ

1. E. Liber pꝛimus. c. i.

Ff. 7.
R.
.

. deliter. Quod ét in euangelio a ſaluatore ſemper aſſumitur ſua per amen uerba firmante.

Miroꝛ quod ſic tam cno tranſferimini ab eo qui vos vocauit in gratiam chꝛiſti ieſu in aliad

euangelium quod non eſt aliud:niſi ſunt aliqui qui vos conturbant: ⁊ volunt conuertere euan-

gelium chꝛiſti. CVerbum tranſlationis
“ in geneſi primum legimus ubi enoch tranſtulit deus:& non inueniebatur: Et in regnorum poſtea
— libris quando achab a cultu dei ad idolorum uenerationem tranſtulit uxor ſua iezabel: ut faceret

iuxta omnia quæ fecit amoreus quem diſperdidit dominus a facie filiorũ iſrahel: Sed cum ſit utraq;
tranſlatio: illa dei eſt:hæc diaboli. Qui trãſtertur a deo: non inuenitur ab inimicis ſuis: nec ei poteſt
inſidiator obrepeĩe. Hoc quippe ſignificare eſtimo: &non inueniebatur. Qui uero tranſfertur qd

— —, 3 4 4 uigerur eſſe ſed non eſt. Sapienres quoq; ſeculi eos qui de dogmate tranſſeruntur ad dogma tranſ
N. P latos uocant: Vt dioniſius ille cuius fuit ante ſententia: dolorem non eſſe malum poſtquam oppræi
S ſſus calamitatibus & dolore cruciatus: cœpit affirmare quod dolor eſſet ſummum omnium malo-

r- P2 Tor- ſwm: ab his appellatus eſt tranſpoſitus ſiue tranſſatus quod ſcilicet a priori decreto recedens: in
2 contrarium recidiſſet. Miratur itaq; Paulus: primum quod tranſlati ſint ab euãgelii libęrtate: in le-

ab aliquo difficulter: & cito tranſferri: Vt in martirio: non eadẽ pœna plectitur: qui abſq; collucta-
tione & tormentis ſtatim proſiliuit ad negandum: & ille qui inter eculeos: fidiculas: igneſq; diſtor-

tus compulſus eſt quod credebat negare. Recens adhuc erat euangelii prædicatio non grande tem

pus in medio:quod galatas apoſtolus ab idolis ad xpᷣm traduxerat. Miratur itaq; quomodo tam

cito receſſerint ab eo: ad cuius nomen dudum facti fuerant chriſti: habet autem & locus ipſe hiper

L uatum:quod ita ſuo ordine legi poteſt:miror quod ſictam cito tranſſierimini achtiſto ieſu:qui uos
Z P nocauit in gratiam dicens: Non ueni uocare iuſtos: ſed peccatores ad pœnitentiam. Gratia quippe
OP. eze ſalui facti ſumus: & non per legem: tranſlati autem inquit eſtis in aliud euangelium: quod non eſt
. ailiud: quia omne quod falſum eſt non ſubſiſtit: & quod ueritati contrarium eſt: non eſt: ut illud.
Non tradas domine ſceptrum tuum his qui non ſunt: & ea quæ non erant uocauit deus: ut faceret
eſſe quod non erant: Si autem hoc de his qui in eundem credebant deum & eaſdem ſcripturas ha-
bebant:dicitur quod tranſſati ſint in aliud euangelium:quod non eſſet euangelium. Quid de mar/
tione & cæteris hereticis qui conditorem reſpuunt: & alterius dei chriſtum ſimulant: eſtimare debe

mus: Qui non in interprætatione legis & litteræ pugna uel ſpiritu labuntur & corruunt: ſed de to-

to eccleſiæ iure diſcordant. Pulchre autem ait: niſi ſunt aliqui ꝗq uos conturbant & uolunt conuerte

—

Si quis tantum litteram ſequitur: poſtenora ponit in faciem. Si quis iudæorum interpræ/

B ℳ . 8 4 )X Ver . 4 „„2„ . 2* * . 2 .
=è E, f tationibus acquieſcit. poſt tergum mittit ea quæ ex natura ſua in facie conſtituta ſunt. Nec⸗/

————————

P Arerr non & illud congrue. quod tranſlationis uerbum galatas coaptatum eſt: Galatia enim: tranſla/

BSeg licet nos aut angelus de celo euangeliʒet vobis pꝛeter quam quod enangeliʒauimus vo
bis anathema ſit:ſicut pꝛediximus: Et nunc iterum dico:ſi quis vobis euangelizauerit pꝛeter

id quod accepiſtis anathema ſit.

*Poteſt & hiperbolice dictum accipi: Non quo aut apoſtolus aut angelus aliterpotuerint præ-

3

dicare quam ſemel dixerant: ſed etiam ſi hoc poſſet fieri: ut & apoſtolus & angeli mutarentur: ta-

e 8 Er.
—-— Sr⸗

alio loco firmitatem fidei ſuæ oſtendat dicens. Scio quia neq; mors neq; uita neq; angeli neq;

reatura poterit nos ſeparare a dilectione dei quæ eſt in chriſto ieſu domino noſtro. Ventatem

eius qui poſſi

t a chriſti fide & dilectione aliquando diſcedere. Qui autem nolunt

32 ,H ,, „„ corpus meum & in ſeruitutem redigo ne aliis prædicans ipſe teprobus inueniar: Angelos
S T 6 Zuaceſa mutabiles. qui non ſeruauerint principatum: ſed relinquentes proprium domicilium

icio magni diei uinculis æternis ſub caligine reſeruantur. Dei ſolius naturam eſſe immuta/-
1. + bilem de quo ſcribitur. Tu uero ipſe es. Et ipſe de ſe. Ego deus ueſter. & non mutor. Cecidiſſe

1 tum: Eleganter in hoc loco uir docti
8 le

inter in hoc loco uir doctiſſimus tertullianus: aduerſus apellem: & eius uirginem filu-
2 menen: quam angelus quidam diabolici ſpiritus & peruerſus impleuerat hunc eſſe ſcribit angelum

in numeris:

galinin operum ſeruitutem: Deinde quod tam cito tranſlati: quia non eiuſdem reatus eſt tranſferri

re euangelium chriſti: Volunt inquit euangelium chriſti mutare: conuertere turbare: ſed non ua-
jent Quia huius naturæ eſt. ut non poſſit aliud eſſe quam uerum eſt: Omnis qui euange-
lium alio interprætatur ſpiritu & mente quam ſcriptum eſt: credentes turbat: & conuertit euange-
lIium chriſti:ut id quod in facie eſt: poſt tergum faciat: & ea quæ poſt tergum ſunt: uertat in faciem

men non eſſet ab eo quod ſemel acceptum fuerat recedendum. Maxime cum ipſe apoſtolus in
principatus: neq; præſentia: neq; futura: neq; fortitudo: neq; altitudo: neq; profundum: neq; alia
dico non mentior teſtimonium mihi perhibente conſcientia mea. Hæc quippe dicta non ſunt

hoc dictum eſſe: ſed uere quod ſcilicet poſſint & apoſtoli & angeli ad priora conuenti:
illud opponunt quod & ipſe Paulus ſcierit poſſe ſe labi ſi ſegnius ageret dicens. Subicio autem

f Iuciferum qui mane oriebatur & eum mittebat quondam ad omnes gentes: in terra eſſe contri

cui multo antequam apelles naſceretur: ſpiritus ſancti uaticinio ſit anathema per apoſtolum pro/

phetatum. Porro anathema. uerbum proprie iudæorum eſt: & poſitum tam in ieſu naue quam

— — —— —— — „

F
— —

—
—

2 6

In Cpiſtolam ad gallatas.

in numeris: quando omnia quæ erant in hiericho & madianitarum: deteſtationi: & anathemati ha
benda dominus imperauit. Interrogemus eos qui chriſtum & apoſtolum paulum boni dei & uſq;
ad illud tempus ignorati uel filium aſſerũt eſſe uel ſeruũ: qui maledicere neſcit nec nouerit aliquẽ
condemnare quomodo nunc apoſtolus eius uerbo iudæorum: ideſt creatoris utatur: & perire uel
angelum uel apoſtolum uelit cum ipſe non ſoleat ulciſci: quod autem addidit ſicut prædiximus: &
nunc iterum dico:oſtendit ſe & in principio hocipſum cauentem denuntiaſſe anathema eis qui ali
ter prædicaturi erant: & nunc poſtquam prædicatum eſt: id anathema decermnere quod ante prædi-
xerat. Propterea autem & ſibi quem aliud in iudæa facere: aliud docere in gentibus criminabantur.
& angelo quem maiorem etiam præceſſoribus ſuis apoſtolis eſſe conſtabat. anaghema denuntia-
uit. Vt non magna petri & Ioannis putaretur auctoritas: cum nec ſibi liceret qui eos ante docuerat:
nec angelos aliter prædicare quam ſemel didicerant. Se itaq; & angelium nominatim poſuit
alios uero abſq; nomine. Si quis inquit uobis euangelizauerit: ut in generali uocabulo nec præceſ-
ſoribus faceret iniuriam & tamen nomina eoſum latenter oſtenderet.
CMogdo enim hominibus ſuadeo an deo? aut quero hominibus placere:ſi adhuc hominibus
placerem:cbꝛiſti ſeruus non eſſem. 4 1
Non putemus ab apoſtolo nos doceri ut exemplo ſuo hominum iudicia contemnamus: qui in
alio loco dixerit ſcientes ergo timorem domini hominibus ſuademus: deo autem manifeſti ſumꝰ:
& illud ſine offenſione eſtote iudæis & gentibus & eccleſiæ dei: ſicut ego omnibus per omnia pla/

ceo. Non quærens quod mihl utile eſt: ſed quod multis ut ſaluentur: Sed ſi fieri poteſt ut pariter,
deo & hominibus placeamus: placendum eſt & hominibus. Sin autem aliternon placemus homi-

mibus niſi deo diſpliceamus deo magis quam hominibus placere debemus. Alioquin & ipſe infert
cur omnibus per omnia placeat: non quærens inquiens quod mihi utile eſt: ſed quod multis ut ſal/
uentur: Qui autem ex ea caritate quæ non quærit quæ ſua ſunt: ſed quæ aliena placeat omnibus ut
ſaluentur: utiq; deo primum placet cui ſalus hominum cara eſt. habet autem & uerbum quod
hic ſpecialiter addictum eſt modo: uel placendum eſſe pro tempore hominibus uel diſplicendum:
ut qui modo non placet propter euangelii ueritatem: placeat quondam ob ſalutem plurimorum.
Placuerat paulus aliquãdo iudæis cum emulator exiſtens paternarum traditionuz: ſine quærela añ
in lege uerſatus eſt: & tantum habuit in maiorum cerimoniis ardoris & fidei: ut in ſtephani nece par
ticeps fuerit: & damaſcum perexerit: ad eos qui a lege deſciuerant umciendos: Sed poſtquam in uas
electionis de perſecutore tranſlatus eſt: & cœpit prædicare fidem quam quondam expugnauerat:
cœpit pariter diſplicere iudæis quibus ante placuerat. Hoc eſt ergo quod ait. Nunquid quæro iu-/
dæis placere:qbus diſplicẽdo deo placui. Si. n. illis placerez adhuc xpi ſeruus n eẽz. Aſſererẽ quippe
legẽ. & euangelii graʒ deſtruerẽ. Nũc ãt propterea ne ſi in ſimulationẽ ꝗdẽ obſeruãdæ legis addu

.

Pet. P De Por r MA

cor:qa non queo & deo placere pariter & iudæis ꝗqbuſqcũq; placet deo diſplicet. Ipſuʒ quoq; uerbu

ſuadere de humano uſu ſumptum eſt: cum quis id quod ipſe habet & ſemel imbibit: etiam cæteris
conatur inſerere: & in plurimis ſcripturarum locis legitur: ex quibus illud eſt ſuaſio nõ eſt ex eo qui
uocauit uos: Necnon & in actibus apoſtolorum uenerunt ergo ad eum iudæi in hoſpitum multu:

quibus exponebat conteſtans eis regnum dei ſuadenſq; eis de ieſu ex lege moyſi & prophetis uſq;

ad ueſperum: Hoc autem totum ideo: quia diſſeminatum de eo fuerat: occulte illum cuſtodire legẽ
& hieroſolimis cum his qui iudaizabant conſortium miſcuiſſe.

. rN

Motum enim vobis facio fratres enangelium quod euangelizatum eſt a me. qꝛ non eſt ſcom 9 . A= . i

hominem:neqʒ enim ego ab homine accepi illud neqʒ didici:ſed per reuelationem ieſu chꝛiſti.
CEx hoc loco hebionis & fotini:dogma conteritur: quod deus ſit chriſtus. & non tantum homo.
Si enim euangelium pauli non eſt ſecundum hominem neq; ab homine accepit illud aut didicit:
ſed per reuelationem ieſu chriſti: Non eſt utiq; homo ieſus chriſtus qui paulo euangelium reuela-

uit: quod ſi non eſt homo conſequenter deus eſt. Non quo homem negemus aſſumptuz: ſed quo .
. „»„ . . 2 . „ 2 . . . 4 . △ℳ S .
tantum hominem rennuamus. Quæritur utrum totius orbis eccleſiæ dei acceperint euangelium e le. .— -e

an hominis: quotus enim quiſq; noſtrum per reuelationem chriſti didicit & non homine prædi/

qui in me loquitur c nriſtus: ei uiuo autem iam non ego uiuit autem in me chriſtus. Non tam ip/

ſos docere quam in ipſis deum qui ad ſanctos loquatur: Ego dixi dii eſtis: & filii excelſi omnes: & † P TS

ſtatim de peccatoribus: uos autem ut homines moriemini: & tanquam unus de principibus cade/-
tis: Cum igitur paulus loquitur & petrus: qui non moriuntur ut homines: neq; ut unus de principi

ℳ

. 0

bus corruunt deos eſſe manifeſtum eſt. Qui autem dii ſunt: tradũt euangelium & non homines. Marre

Martion & baſilides & cæteræ hæreticorum peſtes non habent dei euangelium: qui non habent

—

cante cognouit:? Ad quod reſpondebimus eos qui poſſint dicere: an experimentum eius quærit la- Ia! ſar. 1. y

ſpiritum ſanctum ſine quo humanum fit euangelium quod docetur: Nec putemus in uerbis ſcri-- Ple-. W⸗

liis: ſed in radice rationis. Dicitur in propheta de deo: ſermones eius boni ſunt cum eo. Tunc ſcri-
ptura utilis eſt audientibus cum abſq; chriſto non dicitur cum abſq; patre non prophetatur cum ſi-
ne ſpiritu non eam inſinuat ille qui prædicat. Alioquin & diablus loquitur de ſcri Piu & omnes

E

„

7

1.

7
A D1
pturarum eſſe euangelium: ſed in ſenſu. Non in ſuperficie: ſed in medulla. Non in ſermonum fo =⸗ E, Fer.

—

r.

7

zo l ,

AI.iber primus..c.i.
Miber primun

hereſes ſecundum ĩezechiel inde ſibi conſuunt ceruicalia quæ ponant ſub cubitu uniuerſæ ætatis.
Ego quoq; ipſe qui loquor: ſi chriſtum in me habeo: non habeo euangelium hominis: ſi autem pec
5 cator ſum: dicitur mihi peccatori dixit deus: quare tu enarras iuſtitias meas. & aſſumis in labiis tuis
teſtamentum meum: Tu autem odiſti diſciplinam: & proieciſti uerba mea poſt te? Et cætera quæ ſe

=+ 0 Prtor DIS cuntur. Grande periculum eſt in eccleſia Ioqui ne forte interprætatione peruerſa de euangelio chri
Pe — PIIrn⸗ ſti hominis fiat euangelium: aut quod peius eſt diaboli. Inter accipere autem & diſcere hoc inter
. „Qd eſt quod accipit euangelium cui primum inſinuatur: & ad fidem eius adducitur: ut credat uera eſſe
Rad-ſr quæ ſcripta ſunt. Diſcit autem is: qui ea quæ in illo per enigmata & parabolas figurata ſunt expla/
nata & diſſerta cognoſcit: & cognoſcit non homine reuelante: ſed chriſto: qui reuelauit paulo: Aut

, e A.⸗, Ppaulo: in quo loquitur chriſtus. Verbum quoq; ipſum apocalypſeos ideſt reuelationis proprie ſcri-
Qpom ly Pfee Wr⸗ ar. pturarum eſt: & a nullo ſapientium ſeculi apud græcos uſurpatum. Vnde mihi uidentur quemad-
R— modum in aliis uerbis quæ de hebreo in græcum ſeptuaginta interprætes tranſtulerunt: ita & hoc
4 8 magnopere eſſe conati: ut proprietatem peregrini Rrmonis exprimerent: noua nouis rebus uer⸗
cpfra Ptes wg ba ſingentes: & ſonare cum quid tectum & uelatum ablato deſuper operimento oſtenditur: & pro

Pe yle P Sr SG * fertur in lucem: hoc ut manifeſtius fiat. Accipe exemplum: moyſes cum deo: reuelata & aperta fa-

7

a= .

ualebant: uelamen ponebat in facie. Ante arcam quoq; teſtamenti: uelum oppanſum erat: quod
lae al cum fuiſſet reductum: ea quæ ante abſcondita fuerant prodebantur: Et ut ipſo uerbo utar reuelaba-
tur. Si itaq; hii qui diſſertos ſeculi legere conſueuerũt: cœperint nobis de nouitate & uilitate ſermo
nis illudere:mittamus eos ad ciceronis libros: qui de quæſtionibus philoſophiæ notantur: & uide-
ant: quanta ibi neceſſitate compulſus ſit: tanta uerborum portenta proferre quæ nunquam latini
hominis auris audiuit: & hoc cum de græco quæ lingua uicina eſt: tranferret in noſtram. Quid pa
tiuntur illi qui de hebreis difficultatibus proprietates exprimere conantur: & tamen multo paucio
ra ſunt in tantis uoluminibus ſcripturarum quæ nouitatem ſonent: quam ea quæ ille in paruo ope⸗
re congeſſit. Poteſt autem ſicut in principio diximus: cum exponeremus: Paulus apoſtolus non
ab hominibus neq; per hominem: ita & in præſenti loco oblique in petrũ accipi & in cæteros pᷣceſ
. ſores eius quod nullius pro lege auctoritate moueatur: qui chriſtum ſolum euangelii habeat præ-
ceptorem. Porro reuelationem illam ſignificat. cum damaſcum uadẽs: in itinere chriſti uocem me/
ruit audire: & cecatis oculis nerum mundi lumen intuitus ef.
CAudiſtis enim conuerſationem meam aliquando in iudaiſmo: quoniam ſupꝛa modum per/
ſequebar eccleſiam dei:? expugnabam illam. ⁊ pꝛoſiciebam in indaiſmo:ſupꝛa multos coeta⸗
„7 neos in genere meo:habundantius emulatoꝛ exiſtens paternarum mearum traditionuum.
.— fſe CPlurimum prodeſt galatis iſta ratio quod modo paulus uaſtator quondam eccleſiæ: & iudaiſmi
. I, Z aocerrimus defenſator ad chriſti fidem repente conuerſus ſit, Et hoc eo tempore quo crucifixus pri/
WPor mum annuntiabatur in mundo. Quo nouum dogma & a gentibus & a iud eis totis orbis finibus

ualidiſſime perſequebatur: & magis chriſti gratiam & nouitatem uult habere cum inuidia omniuz
quam uetauſtatem legis cum laude multorum: quid nos facere oportet: qui ex gentilitate eſſe cœpi-
mus chriſtiani? Pulchre uero adiunxit: ſupra modum perſequebar eccleſiam dei. Vt hinc quoq; ad
miratio naſceretur: quod non unus quicumq; de his qui leuiter perſequebantur eccleſiam: ſed ille

ðð 6 Pa- 4 P qui cæteros in perſecutione uincebat: conuerſus ad fidem ſit. Et prudenter dum aliud narrat: inter

. S 5 1 omnes coetaneos ſuos in iudaica traditione ſuperabat: nunc defendit eccleſiam quam quondam

obſeruatio: ponduſq; uerborum. Audiſtis inquit conuerſationem meam aliquando in iudaiſmo:
Conuerſationem non gratiam: al uando non modo:In iudaiſmo. non in lege dei. Quoniam ſu/

pra modum perſequebar eccleſiam dei: & deuaſtabam illam. Non perſequebatur ut cæteri: ſed ſu/-
pra modum. Nec ſufficiebat quamuis uehemens perſecutio: ſed quaſi quidam graſſator: eccleſiaʒ

3
.

ſequebatur: ſed ut nunc credit eccleſiam dei. Vel ipſum chriſtum deum eſſe ſigmficans uel eiuſdem
dei eſſe eccleſiam qui quondam legis doctor fuit. Et proficiebam inquit in iudaiſmo ſupra multos
coetaneos in genere meo. habundantius æmulator exiſtens: paternarum mearum traditionum.
Rurſum profectum non legis dei: ſed iudaiſmi uocat. Nec ſuper omnes:ſed ſuper plurimos: Nec ſu
per ſenes: ſed ſuper erancnrt , ſindium ſaum referrer in lege: & iactantiam declinaret. Pater-
nas autem traditiones: non domini mandata commemorans: & ſe phariſeum ex phariſeis in/
11 3 . dicauit: & habuiſſe quidem zælum dei: ſed non ſecundum ſcientiam. Vſq; hodie autem qui iu/
edie popy - l.-n, . daico ſenſu ſcripturas intelligunt : perſecuntur eccleſiam chriſti: & populantur illam: Non ſtudio
44 - y * ſcr-rfe *11legis dei: ſed traditionibus hominum deprauati. 1

CCum autem placuit ei.qui me ſg eg wii de vtero matris mee:: vocauit per gratiam ſuam vt
reuelaret filium ſuum in me:vt euqngeliʒem illum in gentibus.
M CNon ſolum

ccie loquebatar: ideſt abſq; uelamine: ad populum autem loquens quia in uultu eius attendere non

pellebataur. Dicere enim poterant. Si ille qui a parua ætate phariſeorum inſtirutus eſt diſciplinis ꝗ

ſſerit non tam dei ſe ſeruiſſe legi quam paternis ideſt phariſeorum traditiomibus: qui docent doctri
nas mandata hominum: & reiciunt legem dei: ut ſtatuant traditiones ſuas: Quam pulchra autem

2 prædo uaſtabat. Nec ait eccleſiam chriſti: ut tunc putabat quem ducebat contemptui. quem per

e h
c⸗

In epiſtolam ad galatas.

Non ſolum in hoc loco:ſed ad romanos paulus ſegregatum in euangelio dei eſſe ſe ſcribit. Et/ S
hieremias antequaʒ formaretur in utero: & conciperetur in uulua matris ſuæ notus deo ſcificatuſq; krreas r Prat vp,
phibet᷑.et ex iuſti:ſiue ut ꝗdã putãt ex ſaluatoris pſona dr.ĩ te ꝓiectꝰſũ ex uulua:ex utero matris meæ 9pEe - Vviene nrucs Zaes
deus me es tu. Ecõtra de peccatoribus dauid canit. Ecce. n. in iniqꝗtatibus cõcœptus ſuʒ: & ĩ delictis d e Sre
cõcœpit me mater mea. Et in alio loco: Abalienati ſunt peccatores a uulua. Et in utrãq; partẽ anteꝗᷓ DA- J⸗,
paruuli naſcerentur: deus Iacob dilexit: eſaun autem odio habuit. Inuemiunt locum heretici: qui di- . e

uerſas naturas eſſe prætendunt ſpiritualem uidelicet & animalem: & choicam: aliam ſaluari: aliã S⸗ Pac Kre

8
perire aliam inter utrũq; conſiſtere. Quod nunꝗ; aut iuſtus eligeretur antequam aliquid boni ſace- AN.. NF R⸗

ret: aut peccator odiretur ante delictum: niſi eſſet pereuntium: & ſaluandorum mtura diuerſa. Ad 1⸗
A e. Cquod poteſt ſimpliciter reſponder: hoc ex dei præſcientia euemre: ut quem ſcit iuſtum futuruũ: pri?
. . diligat quam oriatur ex utero. Et quem peccatorem: oderit antequam peccet. Non quo & in amore
E! & in odio iniquitas dei ſit: ſed quo non alitergos habere debeat: quos ſcit uel peccatores futuros eẽ P r.9 . N.
F 6ε uel iuſtos. Nos ut homines tantum de præſentibus iudicare: illum cui futura: iam facta ſunt de fine o bere, e P. r r
rerum non de exordus ferre ſententiam:Et hæc quidem ſimplicius dicta ſunt: & abſq; altiori diſſer-d Pr
tione poſſuht utcumq; placere lectori: Cæterum qui iniuſtum deum nituntur aſſerere: poſt illud
quod dudum poſuimus abaliemati ſunt peccatores a uulua: inferunt etiam cætera quæ ſecuntur: er
rauerunt ab utero:locuti ſunt falſa:Et dicunt quomodo ſtatim ab utero errauerũt peccatores: & fal- 1
ſa locuti ſunt:qui nec ſermonem potuerunt habere nec ſenſum? Aur quæ eſt iſta iuſtitia præſcien/⸗ ge 7 Ta ete d.
tiæ dei:aliũ amare & cuſtodire priuſquam naſcatur? alium deteſtari? & cauſas huius rei ad priotem 120 , 1. ZAre
uitam referunt quod unuſquiſq; pro mœrito ſuo:a primo ſtatim ortu: aut bonis aut malis angelis r-
aſſignetur. Totumq; illum locum de Ilacob & eſau cuius nunc fecimus mentionem: ita ad roma- eſten P, P..
. nos ſcriptum uentilant: ut non abſq; ſudore & chriſippi eis poſſit elleboro reſponden. Non eſt aũt
ipſum:reuelaret filium ſuum in me qd ſi diceret reuelaret filium ſuum mihi. Cui enim quid reuela/
tur:huic illud poteſt reuelari: quod ante in eo non erat. In quo uero reuelatur: illud reuelatur quod M
prius fuit in eo:& poſtea reuelatum eſt. Simile eſt illud in euangelio: Mœdius in uobis ſtat quem NAcd . a6514. . ſiei
uos neſcitis: Et alibi: erat lux uera quæ illuminat omnem hominem uenientem in mundum. Ex) d& „ NK r,
, quo perſpicuum fit: natura omnibus dei ineſſe notitiam. Nec quemquam ſine chriſto naſci: & nom ? „°
k. 2αα⁰. habere ſemina in ſe ſapiæ: iuſtitiæ reliquarumq; uirtutum. Vnde multi abſq; fide & euangelio chri-

bo Ne Pprr te ſtiuel ſapienter faciunt aliqua uel ſancte. Vt parentibus obſequan urt mopimnanum porri ant:
2 . N. Per non opprimant uicinos non aliena diripiant. Magiſq; iudicio dei obnoxi fiant quod haben-

—.—

tes in ſe principia uirtutum: & dei ſemina: non credunt in eo ſine quo eſſe non poſſunt. Põt & aliter
accipiin paulo dei filius reuelatus qd prædicante illo agnitus ſit gentibus: quem antea neſciebant.
CContinuo non acquieui carni ⁊ ſanguini ſiue vt in greco melius habet non contuli cum car/ A—
ne ⁊ ſanguine. 14 CScio pleroſq; de apoſtolis hoc dictum
arbitrari. Nam & porphirius obicit: quod poſt reuelationem chriſti non fuerit dignus ire ad homi-
nes. & cum eis conferie ſermonem. Ne poſt doctrinam uidelicet dei a carne & ſanguine inſtruere-
tur. Sed abſit ut ego Petrum Ioannem: & Iacobum carnem & ſanguinem putem: quæ regnum dei
poſſidere non poſſunt. Si ſpirituales apoſtoli. caro & ſanguis ſunt: quid de choitis arbitramur? Non
contulit plane paulus poſt reuelationem criſti cum carne & ſanguine. qui noluit margaritas pro/

——
P1 „—— 1 cqꝗj
. ,

*

icere ante porcos: nec dare ſanctum canibus. Vide quid de peccatoribus ſcriptum ſit: Non permane α* .
bit ſpiritus meus in hominibus iſtis. quia carnes ſunt. Cum talibus qui caro & ſanguis erant quæ = Ils
Petro quoq; non reuelauerunt filium dei. Non contulit apoſtolus euangelium quod ei fuerat reue/

ba-k.. Fha latum. Se paulatim eos de carne & ſanguine uertit in ſpiritum. & tunc demum eis occulta euan-
. 2. = gelii ſacramenta commiſit. Dicat quiſpiam: ſi ſtatim non contulit cum carmme & ſanguine euange/

vert . F, lium tamen ſubintelligitur quod poſt modicum cum ſanguine & came comiulerit. Et ſenſus hic
quo apoſtoli excuſantur: Ne caro & ſanguis ſint: ſtare non poteſt. Dum nihilominus qui in princi/-
pio cum carne & ſanguine. poſtmodum ut dixi cum ſanguine & carne contulerit. Quæ propoſitio
nos coartat: ut ſic diſtinguamus. Ne ſtatim ſiue continuo: cum carne iungamus & ſanguinem. ſed
cum ſuperioribus hærere faciamus: & legatur: Cum autem placuit ei qui me ſegregauit de utero
matris meæ: deinde. Vt reuelaret filium ſuum in me. Et ad extremum : ut euangelizarem illum
in gentibus. Continuo ut a proprio incipiat exordio: non contuli cum carne & ſanguine.
Magiſq; arbitrandum eſt ſic ſtare ſenſum: quia qui ſtatim miſſus ſit poſt reuelationem chri⸗/
ſti euangelium gentibus annuntiare: non ſteterit: Nec more quibuſdam tempus produxerit
eundo ad apoſtolos. & reuelationem domini cum hominibus conferendo: ſed abierit in ara-
bpbeaieam: & rurſus reuerſus damaſcum: poſt tres annos euangelium prædicarit: & tunc demum hie-
roſolimam ueniens:Petrum Ioannem & Iacobum uiderit.
CMeaʒʒ veni hieroſolimam ad anteceſſoꝛes meos apoſtolos. . —
C Si de apoſtolis dixerat: non contuli cum carne & ſanguine quid neceſſe fuerat id ipſum itera-

—

ſer dicentem neq; ueni hieroſolimam ad anteceſſores meosmpoſtolos? Is itaq; ſenſus tenen--

11 iiii

dus quem ſupra expoſuimus.

—

1
.
7

g
7
1

AY.iber pꝛimus.c.u.

Sed abij in arabiam:? iterum reuerſus ſum damaſcum. è
CNon ſibi uidetur hiſtoriæ ordo concinnere. referente Luca in actibus apoſtolorùm: quod cum
Paulus poſt fidem chriſti per dies multos. euangelium damaſci loqueretur audenter: factæ fuerint
ei inſidiæ & in ſporta per murum nocte dimiſſus ſit: & uenerit hieruſalem temptans ſe iungere diſci
pulis. A quibus cum uitaretur: & timerent ad eum accedere: a barnaba ad apoſtolos illum eſſe per-
ductum: & ibi narraſſe quomodo dominum uiderit in itinere: & damaſci fiducialiter egerit in no

mine ieſu. Erat inquit cum illis intrans & exiens in hieruſalem: fiducialiter agens in nomine do/
mini. loquebatur quoq; & diſputabat cum græcis. Illi autem quærebant occidere eum. Qnod
cum cognouiſſenfratres deduxerunt eum cæſareaʒ: & dimiſerunt tharſum. Hic autem dicit ſe pri-
mum iſſe in arabiam: & iterum reuerſum damaſcum. poſt triennium ueniſſe hieroſolimam ui/-
diſſe Petrum: & cum eo manſiſſe diebus quindecim nec præter lacobum fratrem domini alte-
rum conueniſſe. Quæ ut uera credantur: dubia quippe uideri abſentibus poterant: ſub teſtatio-
ne confirmat dicens: quæ autem dico uobis: ecce coram domino quia non mentior. Poſſumus
igitur æſtimare: iſſe quidem paulum: ſecundum lucæ hiſtoriam hieroſolimam: non nadtad ante
ceſſores apoſtolos ut aliquid ab illis diſceret: ſed ut perſecutionis impœtum declinare?: qui ſibi da
maſci: propter euangelium chriſti fuerat concitatus: & ſic ueniſſe hieroſolimam quaſi ad quam/
cumq; aliam ciuitatem. Vnde eum ſtatim propter inſidias receſſiſſe: & ueniſſe arabiam ſiue da/

4
7

maſcum: atq; inde poſt triennium ad uidendum petrum hieroſolimam reuertiſſe. Vel certe ita.

Statim ut baptizatus ſit. & accepto cibo confortatus: fuiſſe eum cum diſcipulis qui erant damaſci
per dies aliquot. Et ſtupentibus cunctis in ſynagogis iudæorum prædicaſſe continuo quod ieſus
eſſet filius dei. Et tunc iſſe in arabiam: & de arabia damaſcum reuertiſſe & ibi feciſſe triennium
quos dies multos ſcriptura teſtatur dicens. Cum implerentur autem dies multi: conſilium fece-
runt iudæi ut eum interficerent. Notæ autem factæ ſunt Paulo inſidiæ eorum: & cuſtodiebant
portas die ac nocte ut eum interficerent. Accipientes ergo diſcipuli eius nocte per murum dimi/
ſerunt eum ſummittentes in ſporta. Cum autem ueniſſet hieruſalem: temptabat iungere ſe diſci-
pulis. Lucam uero idcirco de arabia præteriſſe: quia forſitan nihil dignum apoſtolatu in arabia per
petrarat: & ea potius compendioſa narratione dixiſſe: quæ digna chriſti euangelio uidebantur.
Nec hoc ſegnitiæ apoſtoli deputandum: ſi fruſtra in arabia fuerit: ſed quo aliqua diſpenſatio: &
dei præceptum fuerit ut taceret. Nam & poſtea legimus paulum cum ſyla egreſſum: prohibi⸗-
tum a ſpiritu ſancto uerbum in aſia loqui. Aliter. Sed abii in arabiam: & iterum reuerſus ſum da/
maſcum. Quid mihi prodeſt iſta relatio. ſi legam quod paulus poſt reuelationem chriſti ſtatim
ierit in arabiam: & de arabia damaſcum fuerit reuerſus? Nec ſciem quid ibi geſſerit. quid ue uti/

litatis habuerit itus ac reditus? Dat mihi occaſionem altioris intelligentiæ: in hac eadem epiſto-

la ipſe apoſtolus de habraam:agar & ſarra diſputans: quæ quidem ſunt inquit per allegoriam di-
cta. Hæc enim ſunt duo teſtamenta: unum quidem a monte ſyna in ſeruitutem generans quæ eſt
agar. Syna enim mons eſt in arabia qui iunctus eſt ei quæ nunc eſt hieruſalem. Et docet uetus te/
ſtamentum. Hoc eſt ancillæ filium: in arabia quæ interprætatur humilis & occidua conſtitutum.

Statim itaq; ut credidit Paulus. ad legem & prophetas ueteris teſtamenti: in occiduo poſiti ſacra-

menta conuerſus quæſiuit in eis chriſtum quem iuſſus fuerat in gentibus prædicare: & reperto illo
non eſt ibi diutius commoratus: ſed reuerſus damaſcum. Hoc eſt ad ſanguinem & ad paſſionem
chriſti: & inde prophetica lectione firmatus pergit hieroſolimam locum uiſionis & pacis. Non tam
diſciturus aliquid ab apoſtolis quam cum eis euangelium quod docuerat collaturus.
CBeinde poſt annos tres:veni hieroſolimam videre petrum. .

CNon ut oculos. genas. uultumq; eius aſpiceret. Vtrum macilentus: an pinguis: adunco naſo eſſet

an recto: & utrum frontem ueſtiret coma an(ut clemens in periodis eius refert) caluiciem haberet

in capite. Nec puto apoſtolicæ fſe grauitatis: ut poſt tantam trienni præparationem. aliquid
humanum in Petro uoluerit aſpicere. Sed his oculis aſpexit eum: quibus & modo in epiſtolis ſuis
uidetur. His oculis Paulus uidit cæphan quibus nunc a prudentibus quibuſq; Paulus ipſe conſpici/
tur. Quod ſi cui non uidetur: cum ſuperiori ſenſu iungat hæc omnia: Quod nihil ſibi apo/
ſtoli contulerint. Nam & quod niſus ire hieroſolimam ad hoc iſſe ut uideret apoſtolum.
Non diſcendi ſtudio qui & ipſe eundem prædicationis haberet auctorem. ſed honoris priori
CNon grandi indiguit magiſterio: qui tanto ſe ad uidenduʒ petrum tempore præparauit. Et licet
quibuſdam ſuperfluum uideatur: numeros quoq; qui in ſcripturis ſunt obſeruare: tamen non ab
re arbitror quindecim dies quibus apud Petrum Paulus habitauit. plenam ſignificare ſcientiam:

conſumatamq; doctrinam. Si quidem quindecim ſunt carmina in pfſalterio: & quindecim gra-
dus per quos ad canendum deo: & atriis eius conſiſtendum iuſtus aſcendit. Ezechias quoq;

quindecim annoruiu ſpatio ſibi ad aitam dato: ſignum accipere meretur in gradibus: & ſollem⸗
H nitates—

ᷓ2— — — — —

2 – —

—

1 — ——— 0 W ——10

—. —

—

nigqdit autem eos: non quo coneemptui duceret: ſed quod illi ad euangelium prædicandum to-/
to fuerant orbe diſperſi. Quæ autem ſcribo uobis: ecce coram domino quia non mentior.

ſunt: ideſt dei digna conſpectu. Quare autem dei digna conſpectu? quia ſcilicet non mentior.
Et quomodo oculi domini ſuper iuſtos: auertit autem faciem ſuam a conſpectu impiorum: ita

CEram autem ignotus facie eccleſiis iudee:que erant in chrſto Jeſu. Zantum autem audituʒ

In SEpiſtolam ad galatas.

nitates dei a quinto decimo die incipiunt. Nec non quia duplicem intelligentiam ſequimur. pro-
pterea quindecim ponit dies: ut oſtendat non fuiſſe grande tempus: quo potuerit aliquid a petro
diſcere:ut ad illum ſenſum a quo cœpit cuncta referantur ſe non ab homine doctũ eſſe ſed a deo.
Alium autem apoſtoloꝛum vidi neminem:niſi iacobum fratrem domini.
CMemini me dum romæ eſſem: impulſu fratruʒ librum de ſanctæ mariæ uirginitate edidiſſe per-
petua. In quo mihi neceſſe fuit: de his qui fratres domini dicti ſunt: diutius diſputare. Vnde qua/ 7 9 4J
liacumq; ſunt illa quæ ſcripſimus: his contenti eſſe debemus. Nunc hoc ſufficiat: ut propter egre⸗ rd, 4.4.2 S fet orn
gios mores: & incomparabilem fidem ſapientiamq; non mediam frater dictus ſit domini. Et
quod primus ei eccleſiæ præfuerit: quæ prima in chriſto credens ex iudæis ferat congregata.
dicuntur quidem & cæteri apoſtoli fratres domini: ſieut in euangelio. Vade dic fratribus meis: ua- apt Pe, d 4.15
do adpatrem meum & ad patrem ueſtrum: ad deum meum: & ad deum ueſtruz. Et in pſalmo. Nar b S ,.
rabo nomen tuum fratribus meis: in media gccleſia cantabo te. Sed præcipue hic frater dicitur: cui fel Naret rs e.
filios matris ſuæ: ad patrem uadens cõmẽdauerat. Et quomodo Iob & cæteri patriarchæ: dicti ſunt
quidem famuli dei:ſed quaſi ægregium quiddaʒ moyſes habuit: ut ſcriberetur de eo: ſed non ſicut “ 1.1. r 2 “ d

— 5

moyſes famulus meus. Sic & beatus iacobus ſpecialiter frater domini: ut ante diximus appellatus 4
eſt. Quod autem exceptis duodecim quidam uocentur apoſtoli: illud in cauſa eſt: omnes qui do⸗/
minum uiderant: & eum poſtea prædicabant: fuiſſe apoſtolos appellatos: ut ad corinthios ſcribitur
quia uiſus eſt. Poſt hæc illis undecim: deinde uiſus eſt: pluſquam quingentibus fratribus ſimul
ex quibus multi manent uſq; adhuc: quidam autem dormierunt: deinde uiſus eſt Iacobo: deĩide apo
ſtolis omnibus. Paulatim uero tempore procedente: & alii ab his quos dominus elegerat: ordinati
ſunt apoſtoli. Sieut ille ad philippenſes ſermo declarat dicens. Neceſſarium autem exiſtimaui epa-
froditum fratrem cooperatorem & commilitonem meum. Veſtrum autem apoſtolum: & mimi/
ſtrum neceſſitatis meæ mittere ad uos. Et ad corinthios: de talibus ſcribitur: ſiue apoſtoli ec-
cleſiarum in gloria dei. Silas quoq; & iudas: ab apoſtolis: apoſtoli nominati ſunt. Vnde uehemẽ AN.⸗ N. 2 7 8z
ter errauit: qui arbitratus eſt: lacobum hunc de euangelio:eſſe apoſtolum fratrem ioannis: quem cõ . cI A- +
ſtat poſt Stephanum iuxta fidem actuum apoſtolorum ſanguinem fudiſſe pro chriſto. Hic autem 2, Po TP- 1F!
Iacobus epiſcopus hieroſolymorum primus fuit: cognomento iuſtus. Vir tantæ ſanctitatis & ru⸗ T*“ —
moris in populo: ut fimbriam ueſtimenti eius certatim cuperent attingere. Qui & ipſe poſtea de
templo a iudæis præcipitatus: ſucceſſorem habuit ſymeonem quem & ipſum tradunt pro domi/
no crucifixum. Negat ſe itaq; præter hos quemquam apoſtolorum conueniſſe: ne occulta con
tradictio naſceretur: etiam ſi a petro non es doctus. Alios habuiſti apoſtolos præceptores, Non

Siue ſimpliciter accipiendum:ut ſit: quæ ſcribo uobis uera ſunt: & deo teſte confirmo: quia nulla
arte uerborum: nullo ſunt fucata mendatio. Siue altius: ut legatur: quæ ſcribo uobis: coram deo

nunc ea quæ ſcribuntur coram domino ſunt me non mentiente qui ſcribo: quæ non eſſent co-
ram domino ſi mentirer. Hoc autem non ſolum de his quæ nunc ſcribit ad Galatas poteſt
accipi: ſed et generaliter de omnibus epiſtolis quia non ſunt falſa quæ ſcribat: & cor eius: uer-
baq; non diſcrepent. =ZẽVMẽMB
CBeinge veni in partes ſyrie ⁊ cilicie. =
Poſt hieroſolymæ uiſionem: uenit ad ſyriam quæ nobiſcum dicitur excelſa atq; ſublim is Et inde

P.rre Puf

Cilicia quippe interprætatur aſſumptio ſiue uocatio lamentabilis.

tranſüt ad ciliciam: quam in fide chriſti cupiebat aſſumere: euangelizans ei uocationem pœnitẽtiæ 4,

habebant:quoniam qui perſequebatur nos aliquando:nunc euageliʒat fidem: quam quondam
expugnabat:⁊ in me gloꝛificabant deunn. HSE

Eccleſiæ quæ erant in iudæa paulum tantum rumore cognouerant. Ex quibus pleriquæ rl⸗e rer 15

Reum magis perſequutorem quam apoſtolum uiderant. Syria uero & partes Cyliciæ: Arabia: e- R—7
& Damaſcus: ex uultu quoq; eum forſitan nouerant: quia doctor gentium euangelium chiiſti CG

—

ſnon iudæis: ſed gentibus prædicabat. Totum autem quod agit: illud eſt: ut doceat ſe vunquam
de perſequutore apud ipſos quos prius perſequutus fuerat potuiſſe exiſtere glorioſum: niſi præ
dicatio eius: eorum quoq; qui ante eum male nouerant: eſſet iudicio comprobata. Et ad pro
poſitum occulte redit: tam breue tempus ſe in iudæa feciſſe confirmans: ut etiam uultu credé-

ſada⸗ eſſet ignotus. Ex quo oſtendit. Non Petrum: non lacobum: non lIoannem ſe habuiſſe

— —

octores: ſed chriſtum qui ſibi euangelium reuelaſſet. Simul autem notandum quod ſupra di- A r

catur: eccleſiam expugnaſſe: hic fidem. Ibi homines: hic rem ut nunc oportunius infereretur. Euage , Ur
lizat nidem quam aliquando expugnabat. De eccleſia enim ſimiliter ſonare non poteratt “ Y.,

l.. v. h⸗ r TR. erar SS P r) sl) .π P We, F .

„ 2K2

k rrizen,
IEr

Liber pꝛimus.c.ij.

CAPITVLVM. SECVNDVM. .
HEhinc poſt annos quatuoꝛdecim rurſum aſcendi hieroſolymam cum barnaba:aſſũ
pto et tito. Aſcendi autem ſecundum reuelationem:⁊ contuli cum cis euangeliũ quod
ſpꝛedico in gentibus:ſeoꝛſum autem his qui videbantur aliquid eſſe ne foꝛte in vacuũ

currerem aut cncurriſſem. I .
CId quod ſupra latinus interpræs acquieui dixerat: in eo loco ubi ſcriptum eſt: continuo nõ acquie
ui carni & ſanguini: in præſenti loco cõtuli magis quam acquieui interprætatus eſt. Et ut uerius di
cam:ſermo græcus aliud quiddam quam apud nos intelligitur. Cuʒz ſcilicet ea quæ
nouimus: conferifſus cum amico: & quaſi in ſinum eius & conſcientiam reponimus: ut pari conſi-
lio uel probanda ſint: uel improbanda quæ nouimus. Aſcendit igitur poſt quatuordeciʒ annos hie
roſolymam:& qui prius tantum ad uidendum perrexerat petrum: & diebus quindecim manſerat
apud eum: nunc ſe dicit ideo perrexiſſe: ut conferret cm apoſtolis euangelium: aſſumpto barnaba
circunciſo: & tito ex gentibus habente præputium: ut ſub ore duorum & trium teſtiuʒ: ſtaret omne
uerbum. Aliud eſt autem conferre:aliud diſcere. Inter conferentes equalitas eſt: inter docentem &
diſcentem minor eſt ille qui diſcit.In principio nidei ĩ tranſitu apoſtolos uidet. Poſt ãnds ut ipᷣe ait
decem & ſeptem: plene cum eis loquitur: & ſe humiliat: & ne forte in uacuuz aut curreret: aut cucur

riſſet inquirit. Duplicem ob cauſam: quo & humilitas oſtenderetur pauli qui doctor in toto orbe iã
gentium: ad præceſſores apoſtolos cucurriſſet: & galatæ diſcerent non reprobaſſe euangelium eius
eos quoq; qui in iudæa eccleſiis præſidebant. Simul autẽ & illud docet: quod pro chriſti fide & euã/
gelii libertate: ad eos ipſos qui de eo plura cognouerant: quod legem inftingeret: moyſen deſtrue-
ret circunciſionem pœnitus auferret: auſus ſit ducere titum hominem incircunciſum. Et inter tantã
multitudinem iudæorum: & inimicos ſuos qui quaſi ob zelum legis ſanguinem eius haurire cupie
bant: nec ipſe:nec titus: aliquo ſint terrore ſuperati neceſſitati cedere. Quæ potuit habere ueniã: uel
pro loco:uel pro auctoritate maiorum: uel pro numero eccleſiarum quæ de iudæis in chriſto crede
bant:uel pro tempore:ne tantam ſimul inuidiam ſuſtinerẽt. Quidam poſt quatuordeciz annos eũ
hieroſolymam aſcendiſſe tunc dicunt: quando in actibus apoſtolorum de quæſtionibus obſeruan-

/ / . e dæ: uel prætermittendæ legis inter credentes anthiochiæ orta diſſenſio eſt: & placuit iri hieroſoly⸗

4. TWPrl kyz 4.

. Z. 1 7
5 9

mam: & ſententiam maiorum præſtolari. Quando ipſe quoq; paulus & barnabas miſſi ſunt. Et hoc

eſſe quod in codicibus legatur latinis: quibus ad horam ceſſimus ſubiectioni ut ueritas euangelii p-
ſeueraret apud uos. Quo ſcilicet propterea paulus & barnabas de re manifeſta quaſi dubia ſe mitti
paſſi ſunt hieroſolymam:ut maiorum quoq; iudicio euangelii gratia confirmata: credentibus pro/
baretur. Et nulli reſideret ultra dubitatio circunciſionis omiſſæ: cum apoſtolorum eſſet litteris im/
peratum: iugum legis ab his qui in chriſtum crediderant: ex gentibus auferendum. Poteſt autẽ hoc
quod ait: contuli cum eis euangelium: quod prædico in gentibus: ſeorſum autem his qui uideban
tur: ne forte in uacuum currerem. uel cucurriſſem: & ſic intelligi: ut abſcondite cum apoſtolis gratiã
euangelicæ libertatis & legis abolitæ uetuſtatem contulerit propter multitudinem credentium iu/
dæorum. Qui nec dum poterant xpᷣm ad impletionem & finem legis audire. Qui & abſẽte paulo
dam. Non quo paulus timuerit: ne per decem & ſeptem annos falſum in gentibꝰ euãgeliũ pᷣdicaſſet
ſed ut oſtẽderet pᷣceſſoribus ſuis non ſe ĩ uacuũ currere aut cucurriſſe:ſicut purauerant ignorantes.
CSed neqʒ titus qui mecum erat cum eſſet ex gẽtibꝰcõpulſus ẽ circũcidi. Pꝛoptẽr ſubintro/

ductos ãt falſos fratres ꝗ ſubintroierũt exploꝛare libertatẽ noſtrã quã hẽmꝰ i xpᷣo ieſu ut nos in

ſeruitutẽ redigerẽt:ꝗbꝰneqʒ ad hoꝛã ceſſimꝰſubiectiõi:vt vᷣitas euaãgelii pꝑmaneat apud vos.

Csi titus cum eſſet ex gentibus nullo potuit terrore compelli ut circuncideretur hieroſolymis ĩ iu/

dæorum metropoli ciuitate: in qua tanta paulus blaſphemiæ in moyſen flagrabat iuidia: ut poſtea
pœnæ a iudæis iterfectus ſit quãdꝙ a tribuno liberatur: & romam uinctus ad cæſarez mittitur: quo
modo quidam putant legendum eſſe quibus ad horam ceſſimus ſubiectioni ut ueritas euãgelii p/
manęeat apud uos: Et intelligendum quod titus ipſe qui compelli ante non potuit ad circunciſionẽ

rurſum circunciſus ſit: atq; ſubiectus? Aut quæ eſt iſta ueritas euangelii hypocriſi credere iudæorũ?

& ea quæ prius ſebala æſtimaueris : & quaſi damna contempſeris: obſeruare: & eſſe aliquid æſtima/
re cum nihil ſint. Sed & ipſius epiſtolæ ſenſui ualde repugnant. Galatas a circunciſione reuocans
hoc in toto ſermonis ſui textu agit: ut doceat ſe hebreum ex hebreis: omnia quondam legis ope-
Ia ſeruantem: circciſum octaua die ſecũdũ legẽ phariſeorũ: nihilominꝰtamẽ ob xp̃i gram uniuer/

— W S—

ſa cõtẽpnere. Nã cum ĩiiſſet hieroſolymã & falſi fratres ꝗ ex circũciſione crediderãt eü uellẽt impel⸗
lere: ut circũcideret titu: nec titũ nec ſe ceſſiſſe uiolẽtiæ: quo minus cuſtodirẽt euangelii uentatem:
Quod ſi dicit ſe neceſſitate ſuperatum ut circuncideret titum: quomodo galatas reuocata circunci
ſiõe a ꝗᷓ nec titũ ꝗ ſecũ fuerat ex gẽtibꝰ:hieroſolymis potuit excuſare. Itaq; aut iuxta græcos codices
legẽdũ: ꝗbꝰneq; ad horã ceſſimus ſubiectiõi: ut conſequenter poſſit intelligi: ut ueritas euangelii
pmaneat apud uos. Aut ſi latini exẽpiaris alicui fides placet: ſecũdũ ſupiorẽ ſẽſũ accipere debemus:
ut ad horam ceſſio non circuncidendi titi: ſed eundi hieroſolymam fuerit. Quo ſcilicet idcirco ſub
liliectioni

hieroſolymæ iacuerant fruſtra eum currere aut cucurriſſe qui putaret legem ueterem non ſequen/

. 4

In epiſtolam ad galatas.

lectioni ceſſerint ꝑaulus & barnabas eundi hieroſolymam: ſeditione ob legem anthiochiæ concĩta

ta: ut per epiſtolam apoſtolorum lſua ſententia firmaretur: & maneret apud galatas euangelii ueri⸗ or

. 1 — far
r EGr.

tas: quæ non eſſet in Iittera ſed in ſpiritu: non in carnali ſenſu: ſed in intelligentia ſpirituali. Nec in
manifeſto iudaiſmo:ſed in occulto. Sciendum uero: quod autem coniunctio quæ in præſenti loco
ponitur.Propter ſubintroductos autem falſos fratres: ſuperflua ſit: & ſi legatur: non habet quod ei
reſpondeat illamq; concludat: ſed eſſet ordo lectionis & ſenſus. Sed neq; titus qui mecum erat cum
eſſet ex gentibus compulſus eſt circuncidi. Statimq; ſubiungat quæ cauſa fuerit ut ad cireunciſionẽ
impelleretur inuitus. Propter ſubintroductos inquit falſos fratres qui ſubintroierunt explorare li/-
bertatem noſtram quam habemus in chriſto ieſu: ut nos in ſeruitutem redigerest. Qui cum minis
terrerẽt multitudine uellent nos a libertate chriſti in legis traducere ſeruitutem: nec ad tempus qui

dem eis ceſſimus ut circuncideremus titum. Maxime cum & aliqua ob eccleſiaſticam pacem potue

rit nos neceſſitas excuſare: & hoc totum fecimus: ut uobis nulla fieret occaſio ab euangelii gratia re
cedendi.Si igitur nos hieroſolymis inter tantos iudæos imminentibus hincinde falſis fratribus &
his qui maiores erant aliqua ex parte cohibentibus: nulla potuimus: ui ac ratiõe compelli: ut obſer/
uaremus cixcunciſionem quam ſciebamus eſſe finitam: uos ex gentibus: uos in galatia: uos quibꝰ uis
nulla inferri põt: ultro a gratia recedentes ad legis iam abolitæ tranſcenditis uetuſtatem.
¶Ab his autem qui videbantur eſſe aliquid:quales aliquando fuerint nibil mea intereſt: deus
perſonam hominis non acciooo. ÿMM ðð
CLicet inquit petrum & ioannem:dominus ſecum apoſtolos habuerit: & tranſiguratum eum in
monte uiderint: & ſuper ipſos eccleſiæ ſit poſitum fundamentum: mihi tamen nihil refert: quia nõ
aduerſum eos loquorqui eo tempore dominum ſequebantur: ſed aduerſum eos loquor qui hanc
legem præponunt gratiæ: nec detraho præceſſoribus: nec in aliqua parte accuſo maiores: ſed hoc
dico quia deus perſoõnam hominis non accipit. Non enim accepit moyſi:non accepit dauid: non ac
cepit aliorum: nec eorum ergo accipiet qui cedere quibuſdam uidentur ad tempus: tametſi ipſi me
cum ſentiant: petro quoq; dicente: in ueritate cognoſco quia non eſt acceptor perſonarum deus: ſʒ
in omni loco qui timet eum & operatur iuſtitiam: acceptabilis ei eſt. Quo itaq; argumento ipſe ſan
ctus apoſtolus petrus:aduerſum eos qui in cornelio ex gentibus baptizato nec circũciſo ſcandaluzʒ
ſuſtinebant utitut: & placat eos ſe non potuiſſe negare aquam his qui ſpiritum ſanctum acceperant
Eodem nunc ſanctus apoſtolus paulus aduerſũ ipſum petrũ diſputat: qd perſonaꝶ nõ ſit acceptor
deus: ſed unũquẽq; ꝓ ueritate iudicet. Et ita caute & pedetẽtim ĩter laudẽ & obiurgationẽ petii me
dius ĩcedit: ut & pᷣceſſori apoſtolo deferat: & nihilominꝰ audacter ei reſiſtat ĩ facie: ueritate cõpulſus
Cihi enim qui uidebantur:nihil contulerunt. M
CIpſe ſuperius cum illis contulit & multa ad eos retulit: quæ in gentibus perpetrarat: illi nihil con-

tulerunt ei: ſed tantũmodo quæ ab eo dicta ſunt comprobantes: dexteras dederunt cõſortii: & unũ
ſuum pauliq; euangelium firmauerunt. Rurſum notandum quod contulerunt uerbum: ipſum ſit
in græco de quo ante tractauimus.
Sed contra cum vidiſſent quod creditum eſt mihi euangelium pꝛeputii:ſicut petro circunci/
ſionis Qui enim operatus eſt petro in apoſtolatum circunciſionis:operatus eſt ⁊ mihi infer gẽ⸗
tes. Et cum cognouiſſent gratiam que data eſt mihi:petrus:⁊ iacobus:⁊ ioannes:qui videbant᷑
colũne eẽ:dextras dederũt mihi ⁊ barnabe ſotieratis:vt nos in gentes:ipſi aũt in circũciſionem.
UHyperbatum eſt: & multis quæ in medio ſunt interiecta ſublatis: ſic breuiter legi poteſt: mihi eniʒ
qui uidebantur aliꝗd eſſe nihil contulerunt. ſed econtra dexteras dederunt mihi & barnabæ ſocie-
tatis. Aut certe ille abſq; iactatione ſui occultus eſt ſenſus: mihi qui uidebantur eſſe aliquid nihil cõ
tulerunt:ſed econtra a me eis collatum eſt. dum fiunt in euangelii gratia firmiores. Totum autẽ qq-
dicit hoc eſt: unus atqʒ; idem mihi euangelium præputii: & petro circunciſiõis credidit. Me miſit ad
gentes: illum impoſuit in iudæa: Nec gentes poterant adulta iaꝶ ætatæ non pro futuro circunciſio
nis dolore cruciari: & abſtinere ſe ab eſcis quibus ſemper aſſueuerant: & quas deus creauerat ad utẽ/-
dum: nec hii qui ex iudæis crediderant & circunciſi erant: & ex con ſuetudine quaſi ſecunda natura

. putabant ſe a cæteris gentibus plus habere: facile contemnere porerant ea in quibus gloriabantur.
de-pa . Prouidentia itaq; dei: alius apoſtolorum circunciſis datus eſt: qui legis umbris uideretur acquieſce/
+ ære:alius in præputio conſtitutus: qui euangelii gratiam non putaret eſſe ſeruitium :ſed liberam fi-
Adem. Ne ſub aliqua occaſione impedimentum fſidei naſceretur: & propterci rcũciſionẽ: ſiue præpu-

ũ nõ crederetur in xpᷣm. Nec hoc dicimꝰquo petrꝰ qui et ipſe ĩ actibꝰ apoſtolorũ nullũ hoiez cõez

6 1 teſtatus eſt: & in illo uaſe: qd quatuor angulis de cælo miſſũ uiderat: edocetur mihil intereſſe: ju⸗-

dæus ſit aliquis an gentilis: quaſi oblitus priorũ: ſup euãgelii gratiam legem putauerit obſeruand,
Sed ut ipſe quoq; legem cuſtodire ſe ſimulãs paulatim iudæos ab antiquo uiuẽdi more deduceret.
. Nõ enim poterant tantum obſeruationis laborẽ: & ueteris uitæ cautiſſimaʒ conuerſationem quaſi

„

purgamenta ſubito & damna cõtemnere: ex quo perſpicimꝰpropterea dexteras datas paulo & bar

nabæ: a petro:iacobo: & ioannæ. Ne obſeruatione uaria diuerſum chriſti euangelium putaretur.
Sed & citcuuciſorum & habentium ꝑræputium:eſſet una comſmunio. Pulchre autem præſtruxit di

7

Tr5

.

.1.

.

ℛ☚

A3

₰

9 — „ — - 4 . ) — 4
i Dky. 3f , Y n — I W.

)

cens. Qui enim operatus eſt petro in apoſtolatum circunciſionis. N e quis eum putaret detrahere
petro: ſed ut laudibus eius ante præmiſſis: intelligeretur petrus ideo circunciſionem aliqua ex parte
ſuſcipere: ut eos qui ſibi ex iudæis crediti fuerant lucrifaceret: & in chriſti fide & euangelio cuſtodi/-
ret: ſubintelligit etiam quod ille abſq; culpa faceret: & ad tempus obſeruando quod non licet ne ſi
bi creditos perderet: magis pro euangelii ueritate facere debere quod ſibi creditum eſt in præpu/⸗
io ne gentes legis onere & difficultate deterritæ: a chriſti fide & credulitate diſcederent. Occulta
hic oriturquæſtio. Quid igitur petrus ſi inueniſſet ex gentibus: non eos adducebat ad fidem? aut
paulus ſi ex circunciſione aliquos reperiſſet: non eos ad chriſti baptiſmmum prouocabat? Quæ ita
Moluitur: ut dicamus principale ſingulis in iudæos & gentes fuiſſe mandatum: ut qui defendebant
legem: haberent quem ſequærentur. Qui legi gratiam præferebant: non deeſſet eis doctor & præ-
nius.In commune uero hoc eos habuiſſe propoſiti: ut chriſto ex cunctis gentibus eccleſiam congie
garent. Legimus enim & a ſancto petro gentilem baptizatum fuiſſe cornelium: & a paulo in ſyna
goga iudæorum: chriſtum ſepiſſime prædicatum. Peteus & ioannes & iacobus qui uidebantur co/
umnæ eſſe ter ſupradictum de apoſtolis legimus: ſeorſum autem his qui uidebantur: & ab his ꝗ ui/
debantur eſſe aliquid: & mihi enim qui uidebantur eſſe aliquid: nihil contulerunt. Sollicitus itaq;
requirebam quid nam eſſet quod diceret: qui uidebantur: ſed nunc me omni ſcrupulo liberauit adi
iciens: qui uidebantur columnæ eſſe. Columnæ igitur ſunt eccleſiæ apoſtoli: & maxime petrus: ia/

cobus: & ioannes: ex quibus duo cum domino aſcendere merentur in montem: quorum unus in
apocalypſi ſaluatorem introducit loquentem. Qui uicerit faciam eum columnam in templo dei
mei. Docens omnes credentes qui aduerſarium uicerint: poſſe columnas eccleſiæ fieri. Ad thimo/ .,Tim 3. d

theum uero paulus ſcribens ait. Vt ſcias quomodo oporteat te in domo dei conuerſari que eſt ec/
cleſia dei uiui: columna autem & firmamentum jueritatis. Hic & cæteris inſtruimur: tam apoſtolos
omneſq; recntezzcten m ipſam quoq; eceleſiam columnam in ſcripturis appellari. Et nihil intereſ-
1

ſe de corpore quid dicatur an membins: cum & corpus diuidatur in membra: & membra ſe corpo/
ri dederunt. Atq; petrus: iacobus: & ioannes: qui uidebantur columnæ eſſe: dextras paulo & barna
bæ ſocietatis: ſed tito qui cum eis erat dextras non dederunt. Nec dum quippe ad eam menſuram
peruenerat: ut poſſint ei chriſti mercimonia ex æquo cum maioribus credi: & eundem tenere nego

tiationis locum quem barnabas tenebat & paulus.

„

3 Vi nos in gentibus:ipſi autem in circunciſionem:tantum vt pauperùm memores eſſemus:

quod etiam ſollicitus fui hoc ipſum facere.

CSancti pauperes quorum præcipue ab apoſtolis paulo & barnabæ cura mandatur Hi ſunt qui

ex iudæis credentes prætia poſſeſſionum ſuarum ad pedes apoſtolorum deferebant egentibus lar
gienda. uel quia contribulibus cognatis & parentibus ſuis quaſi dèſertores legis: & in crucifixum

hominem credentes deteſtationi & piaculo ducebantur. In horum miniſteno ſanctus apoſtolus
paulus quanto labore ſudauerit: epiſtolæ eius teſtes ſunt ſcribentes ad corinthios: & ad theſalonicẽ
ſes: ad omnes gentium eccleſias: ut præpararent munus per ſe: uel per alios qui eis placuiſſẽt: hiero/
ſolymam deferendum. Vnde nunc confidenter dicit: quod etiam ſollicitus fui facere hoc ipſum.

Poſſunt autem & alio genere pauperes accipi: de quibus in euangelio dicitur. Beati pauperes ſpi/

titu: quoniam ipſorum eſt regnum cælorum. Merentur quippe tales in memoria eſſe apoſtoloruz3.
Necnon & illi pauperes: de quibus in ſalomone ſcribitur. Redemptio uiri animæ: propniæ diuitiæ:

pauper uero non ſuſtinet comminationem. Non enim potefſt futurarum pœnarum audire terro/
rem: pauper in fide: pauper in gratia: non habens diuitias ſpirituales: nec ſcientiam ſcripturarũ: quæ

auro & argento & prætioſo lapidi comparatur. Quoniam igitur non egent ſani medico: ſed hi qui

male habent: propterea & apoſtolis in dexterarum cõmunicationem conuenit: ne ſpermmerent pau-
peres: ne deſpicerent peccatores: ſed ſemper meminiſſent eorum: ſicut paulus corinthii illius memi
nit quem cum in priori epiſtola contriſtaſſet ad tempus: ut corpore per pœnitentiam laborante ſpi

ritu ſaluus fieret: in ſecunda ne mai Sri triſtitia abſorberetur: reuocat ad eccleſiam. Petitq; cunctos ut

confirment in eum charitatem: & donent fratri ſicut ipſe unicuiq; eorum in ſacie xpᷣi donauerit. Im
plens pactum quod hieroſolymis fecerat: ut ſemper pauperum recordaretur.

¶Cum autem veniſſet petrus antiochiam:in facie ei reſtiti quia repꝛehenſibilis erat:pꝛius eniʒ
quam vemirent quidama iacobo:cum gentibus edebat. Cum autem veniſſent:ſubtrahebat:⁊ ſe
gregabat ſe:timens eos qui ex circunciſione erãt:⁊ ſimulatiom eius conſenſerunt ceteri iudei:ita

vt ⁊ barnabas duceretur ab eis in illam ſimulationem.

CEx eo quod petrus antequam quidam de hieroſolymis antiochiam uenirent: edebat cum genti/
bus: oſtenditur non eum oblitum fuiſſe præcepti. Nullum hominem cõmunem & immundum di/

cere: ſed quia propter eos qui adhuc legem obſeruandam putabant. Paululum ſe a conuictu ſub/
traxerat gentium: ita ut etiam cæteri qui ex iudæis erant ſimiliter facerẽt: & barnabas qui cuʒ paulo
in gentibus euangeliũ p̃dicabat: hoc facere cogeretur:hi ꝗ anthiochiæ crediderãt ex gẽtibꝰ:nec fue

rãt circũciſi: cõpellebantur ad legis onera trãſcẽdere: nõ ĩtelligẽtes diſpẽſationẽ petri:qa iudæos ſal
uani cuꝑeret ſz putãtes ita ſe euãgelii Hẽre rõnẽ. Cu itaq; uidiſſet apoſtolus paulus periclitari gratiazʒ

chriſti

5

12et debas . e. Tr E — e teuge = are a Y
= r .. D ) plr.. ,er ABlap-e „ ee

7
* * — 2
I. r ), D Z

7
6

4 —N ₰ 9%— .☚ „* —. r 5 — P r

„

2c1& zrh, ” .Wiber P mus. cu. r JErr- 1

In epiſtolam ad galatas.

chriſti noua bellator eius uſus eſt arte pugnandi: ut diſpenſationem petri qua iudæos ſaluari cupie
bat:noua ipſe contradictionis diſpenſatione corrigeret: & reſiſteret ei in facie. Non arguens propo/
, ſitum: ſed quaſi in publico contradicens. Vt ex eo quod paulus eum arguens reſiſtebat. Hi qui cre-
diderant ex gentibus ſeruarentur. Quod ſi putat aliquis: uere paulum petro apoſtolo reſtitiſſe: &
Pro ueritate euangelii intrepide feciſſe iniuriam præceſſori. Non ei ſtabit illud quod & ipſe paulus
iudæis iudæus factus eſt: ut iudæos lucrifaceret: & eiuſdem ſimulationis tenebitur reus: quando ca-
put totondit in kencris: & facto caluitio oblationem obtulit in hieruſalem: & Thimotheum circun
cidit: & nudi pedalia exercuit quæ utiq; manifeſtiſſime de cerimoniis iudæorum ſunt. Si itaq; ipſe
qui ad prædicationem gentium miſſus erat: non putauit abſq; re dicere: ſine offendiculo eſtote iu-/
dæis & eccleſiæ dei: uomodo & ego omnibus per omnia placeo. Non quærens quid mihi utile
eſt: ſed quod multis ut ſaluentur: & fecit aliqua quæ contraria eſſent euangelii libertati: ne ſcanda-
lizaret iudæos. Qua auctoritate: qua fronte audet hoc in petro repræhendere: qui circunciſiõis apo a oeͤ )
ſtolus erat:quod ipſe apoſtolus gentium arguitur commiſiſſe? Sed ut ante iam diximus: reſtitit ſe- . .⸗ ⸗ — Il. 2 6 l.

4 ⸗ erl⸗ P cundum facjem publicam petro & cæteris: ut hypocriſis obſeruandæ legis: quæ nocebat eis qui ex 9* = r ,.
d eſret, gentibus crediderant correptione hypocriſis emendaretur. Et uterq; populus ſaluus fieret: dum & 3 .
1 qui circunciſionem laudant: petrum ſequuntur: & qui circuncidi nolunt: pauli prædicant liberta-
tem. Quod autem ait repræhenſibilis erat: propterea inediæ temperauit: ut intelligamus: non taʒ 1
eum paulo fuiſſe reprehenſibilem: quam his fratribus cum quibus ante edens ſe ab eis poſtea ſepa/ ak⸗ — r. -— Pa⸗ſa
. In4H rabat.Vtilem uero ſimulationem : & aſſumendam in tempore: ethieũ regis iſrahel nos doceat exẽ/ . l.⸗
plum: qui non potuiſſet interficere ſacerdotes bahal: miſi ſe finxiſſet uelle idolum colere dicens.
Congregamini omnes ſacerdotes bahal: ſi enim achab ſeruiuit bahal in paucis: ego ſeruiam in — 1
1 multis. Et dauid quando mutauit faciem ſuam coram abimelech: & dimiſit eum & abiit. Nec mi⸗ . a 7 F
9 rum:quamuis iuſtos homines: tamen aliqua ſimulare pro tempore ob ſuam & aliorum ſalutem: cd FK P=
n & ipſe dominus noſter non habens peccatum: nec carnem peccati: ſimulationem peccatricis carnis —
n aſſumpſerit: ut condemnans in came peccatum nos in ſe faceret iuſtitiam dei. Legerat utiq; paulus =
1 in euangelio dominum præcipientem: ſi autem peccauerit in te frater tuus: uade & corripe eum in- .
ter te & ipſum ſolum. Si te audierit: lucrifeceris fratrem tuum. Et quomodo cum etiam de minimis N5W1
fratr bus hoc faciendum iuſſerit: auſus eſt apoſtolorum maximum in publica facie tam procaciter) ſe e= Pwrrt, Pret-
tam conſtanter arguere? Niſi & petro ſic placuiſſet argui: & paulus non ei faceret iniuriam: de quo ag . 1, Per ,„
uc4 ante dixerat: ueni hieroſolymam uidere petrum: & manſi apud eum diebusquindecim: alium auteʒ Ra- . fe⸗ ; te
1 apoſtolorum uidi neminem. Et rurſum: qui enim operatus eſt petro in apoſtolatum circunciſiõis:
n & infra:petrus & iacobus & ioanhes qui uidebantur columnæ eſſe: & cætera quæ in eius laudes per
8 orat.Aliquotieus cum adoleſcentulus romæ controuerſias declamarem: & ad uera certamina fictis . *)
i. militibus exercerem: currebam ad tribunalia iudicum: & diſſertiſſimos oratorum tãta inter ſe uide/ = % - r, R Er⸗lec
bam acerbitate contendere: ut omiſſis ſepe negotiis in proprias contumelias uerterentur: & iocula- e == -E D De
ri ſe inuicem dente morderent:ſi hoc illi faciunt ut apud reos nullam ſuſpitionem præuaricationis P) ”ñ
4 incurrant: & fallunt populum circunſtantem: quid putamus tantas eccleſiæ columnas: petrum &

4 paulum tanta uaſa ſapientiæ inter diſſidentes iudæos atq; gentiles facere debuiſſe? niſi ut eorum ſi- , 4 S
mulata contentio: pax credentium fieret: & eccleſiæ fides ſancto inter eos iurgio cõcordaret. Sunt q P⸗ , I: . 1
, cæpham: cui hic in facie paulus reſtitiſſe ſe ſcribit. Non putent apoſtolum petrum: ſed alium de ſep/ — („ „ FeiY
tuaginta diſcipulis iſto uocabulo nuncupatum. Et dicunt nequaquã petrum a conuictu gentium ſe P
potuiſſe ſubtrahere: qui & centurionem cornelium baptizarat. Et cum aſcendiſſet hieroſolymam
u diſceptantibus aduerſus ſe qui erant ex circunciſione: & dicentibus: quare introiſti ad uiros præpu-
. tium habentes & manducaſti cum illis? Poſt narrationem uiſionis tali reſponſionem ſuam fine cõo.
cluſerit. Si ergo eandem gratiam dedit illis deus ſicut & nobis ag credidimus in dim ieſum xpᷣm
4 Ego quis eram qui poſſim prohibere deum: quibus auditis: tacuêrunt & glorificauerunt deum di-
n L centes. Ergo & gentibus deus pœnitentiam ad uitam dedit. Maxime cum lucas ſcriptor hiſtoriæx: . l
n nullam eius diſſenſionis faciat mentionem: nec dicat unquam petrum anthiochiæ fuiſſe: cum pau/ 1,
lo:& locum dari porphyrio blaſphemanti. ſi aut petrus erraſſe: aut paulus procaciter apoſtolorum ephan Sů
principem confutaſſe credatur. Quibus primum reſpondendum alterius neſcio cuius cephæ neſci-/
. re nos nomen. Niſi eius qui & in euangelio & in aliis pauli epiſtolis: & in hac quoq; ipſa wodo cæ/ . —
phas modo petrus ſcribitur. Non quo aliud ſigniſicet petrus: aliud cæphas: ſed ꝙ quam nos latniune =
& græce petram: hanc hebrei: & ſyri propter linguam inter ſe uicinam: cæphan nuncupent. Dein/
de totum argumentum epiſtolæ quod obliq; de petro:iacobo: & ioanne dicitur huic intelligentiæ
repugnare. Nec mirum eſſe ſi lucas hanc rem tacuerit: cum & alia multa quæ paulus ſuſtinuiſſe ſe re
plicat. Hiſtoriographi licentia prætermiſerit: & non ſtatim eſſe contrarium: ſi quod alius ob cauſam 79
dignum putauit relatu: alius inter cætera dereliquit. Deniq; primum epiſcopum antiochenæ ec- Petene eſw
cleſiæ petrum fuiſſe accepimus: & romam exinde tranſlatum: quod lucas pœnitus omiſit. Ad ex/ Ih- — =
tremum ſi propter porphyrii blaſphemiam alius nobis fingendus eſt cæphas: ne petrus putetur .
erraſſe: inſinita de ſcripturis erunt radenda diuinis. Quæ ille quia non intelligit criminatur: ſed
v.

—

—,— ,
—

g

fe PI. Hr⸗ g! R = p. —, . —
Liber primus.c.ij.

aduerſum porphyrium:in alio ſi xp̃s juſſerit opere pugnabimus:nunc reliqua proſequamur.
CSed cum vidiſſem quod non recto pede incedunt ad veritatẽ euãgelii.dixi petro coꝛã oibus.
CSicut hi qui ſanis greſſibus claudicare ſe ſimulant:mon uitium habent in pedibus: ſed eſt aliqua
Qcauſa cur claudicent: ita & petrus ſciens circunciſionem & præputium nihil eſſe: ſed obſeruationem
3 A Srr nrr r ., =— mandatorum dei: edebat quidem ante cuʒ gentibus: ſed pro tempore ab eis ſe ne iudæos a fide xpi
— I eI* s & paulus eadem arte qua ille ſimulabat: ei reſtitit in facie: & loquitur co
/. ram omnibus: non tantum ut petrum arguat: quam ut hi quorum cauſa petrus ſimulauerat corri-
gantur. Quod ſi qu iſte non placet ſenſus: quo nec petrus peccaſſe:nec paulus ꝓcaciter oñditur ar-

WeT,

guiſſe maiorẽ: debet exponere qua conſequentia hoc paul'in altero rephendat ꝗd ipſe commiſit.
ESi tu cum indeus ſis:gentiliter ⁊ non iudaice viuis:qũo gentes cogis iudaiʒare:
Indiſſolubili argumento conſtringit petrum: immo per petrum eos qui pugnantia illum inter ſe
facere cogebant. Si inquit o petre tu natura iudæus escircũciſus a parua ætate: & uniuerſa legis præ
cepta cuſtodiens: nunc ob gratiam chriſti ſcis eam nihil per ſe habere utilitatis: ſed exemplaria eſſe
& imagines futurorum: & cum his qui ex gentibus ſunt cibum capis: nequaquam ut apte ſuperſti⸗
tioſe ſed libere & indifferenter uictitas: quomodo eos qui ex gentibus crediderunt nunc recedens
ab eis: & quaſi a contaminatis te ſeparans & ſecernens: compellis iudaizare. Si enim immundi fũt
za quib recedis: idcirco autem recedis: quia non habent circumciſionem: compellis eos circũcidi &
”a iudæos fieri: cum tu ipſe natus iudæus gentiliter uixeris. Et latenter oſtendit cauſam quare aduerſũ
att af e. T a⸗ Aed diſputauerit: da ſcilicet gẽtes ſimulatione ſua iudaizare cõpelleret: du eum cupiunt æmulari.
Ppar- Pt rE Hos natura iudei ⁊ non ex gentibus peccatoꝛes.
S CSubrepunt hoc loco hæretici: qui ridicula quædam & inepta fingentes aiunt. Nec ſpiritualeʒ pec
care poſſe naturam:nec iuſte aliquid facere terrenam. Quos interrogemus quare de bona oliua ra-
mi fracti ſunt: & cur de oleaſtro in radicem bonæ oliuæinſerti: ſi nec de bono cadere quicquam po
teſt. nec de malo ſurgere? Aut quomodo uel paulus perſequutus ſit ante eccleſiam: ſi de natura ſpi
rituali fuit: aut poſtea apoſtolus factus: ſi de terrena fœce generatus eſt. Quod ſi terrenum eum
7 * ⸗ . non fuiſſe contenderint: ipſius uerba ponamus: eramus filii natura iræ: ſicut & cæteri. Natura iudæ-
.

us eſt:qui de genere eſt Abraham: & a parentibus die octauo circunciſus eſt. Non natura iudæus
qui poſtea eſt factus ex gentibus. Vt autem totum argumentum breui ſermone compræhendat.
ſenſus eſt iſte qui texitur. Nos: ideſt ego & tu petre. Miſcuit enim perſonam ſuam:ne illi facere ui-
deretur iniuriam. Cum eſſemus inquit natura iudæi ea facientes quæ lege præcepta ſunt. & non ex
gentibus peccatores: qui uel generaliter quia idolis ſeruiunt: peccatores ſunt: uel quos nunc puta-
mus immundos: ſcientes quod non poſſemus ex legis opere: ſed e& chriſti ſaluari fide: credidimꝰ in
chriſtum: ut quod lex nobis non dederat fides tribueret quam habeamus in chriſto. Quod ſi rece-
dentes a lege in qua ſaluari non potuimus: tranſcendimus ad fidem in qua non carnis quæritur cir
cumciſio: ſed cordis puri deuotio: & nunc a gentibus recedendo hoc agimus: ut quicũq; non ſit cir-
cumciſus immundus ſit. Ergo fi des in chriſtum in qua nos putabamus ante ſaluari: magis peccati ẽ
miniſtra quam iuſtitiæ quæ aufert cireũciſionem: quam qui non habuerit immundus eſt. Sed abſit
ut quod ſemel deſtruxi: & ſciui mihi non profuiſſe rurſum uendicem. Semela lege diſcedens legi
ſum mortuus ur in chriſto uiuerem: cruciq; eius affiæus & in nouum renatus hominem: ſide magis

luam carne ſubſiſterem: & cum chriſto egrederer e mundo. Quod ſemel adorſus ſ teneo: nõ mihi

— —

gratis xps ẽ mortuus:ĩ quo fruſtra credidi:ſi putaui abſq; fide eius ĩ ueteti lege ſaluari.
EScientes autem quod non iuſtiſicatur homo ex operibus legis:niſi per fidem Jeſu chriſti et
nos in chriſto Jeſu credidimꝰ vt iuſtiſicemur in fide chriſti ⁊ non ex operibus legis.
CAiunt qdã ſi ueꝝ hoc ſit qd Paulus affirmat ex opibꝰ legis nõ iuſtificari: ſed ex fide leſu xp̃i: priar-
ð chas & ꝓphas. & ſcõs ꝗ añ xp̃i aditũ fuerũt ĩperfectos fuiſſe. Quos admonere debemꝰ: eos hic di
cQci iuſtitiã nõ cõſequutos: ꝗq tãtũ ex Opibꝰ iuſtiſicari poſſe ſe credãt. Sctõs aũt qui antiquitus fuerĩt: ex
41. Iſide vpᷣi iuſtificatos:ſi quidem abrahã uidit diẽ xpᷣi: & lætatꝰẽ: & moyſes maiores diuitias æſtimauit
1 ey Pde F rheſauro ægyptiorum: improperium chriſti. Aſpiciebat enim in remunerationem: & eſaias uidit
n R.. Agloriam chriſti: ut Ioannes euangeliſta commemorat: & iudas de omnibus generaliter: cõmonere
ahar Te 2. vAHinquit uos uolo ſcientes ſemel omnia quoniam ieſus populum de terra ægypti ſaluans: ſecũdo eos
. — —, Ps, Ws qui non crediderunt perdidit. Vnde non tam legis opera damnantur: quam hii qui tantum ex ope
11 3 ribus iuſtificari ſe poſſe confidunt. Saluatore quoq; ad diſcipulos loquente. Niſi ſuperabundauerit
iuſtitia ueſtra plus quã ſcribarum & phariſeorum: non intrabitis in regnum cælorum. Congregan
dum in hoc loco quanta in lege præcepta ſint: quæ explere nullus quæat. & econtrario dicendum
garclam legis etiam ab his fieri qui ignorent eam. Sed ideo nõ iuſtificari operatores eiꝰ: quia abſq;
fide chriſti fiant: uerbi gratia. Non dormire cum uiro dormitione mulieris. Non adulterare: non ra
pere:ſed magis honorare patrem & matrem: & cætera quæ imperata ſunt facere. Quod ſi de ſanctis
– –— niris nobis exempla protulerint: quod in lege uerſati: ea ꝗᷓ legis fuerãt perpetrarint: dicemus. Quia
eR - fP σ iuſto lex non eſt poſita: ſed iniquis: & non ſubditis: impiis & peccatoribus: contaminatis & immũ-
ä dis. Qui autem a deo doctus ſit. Non habere eum neceſſe ut uel de charitate doceatur. Paulo dicen
te. De charitate

—

⸗

8. Ro.ʒ.c. te. De charitate autem non neceſſe habeo ſcribere uobis: ipſi enim uos adeo docti eſtis ut diligatis
inuicem.proptet quod ex operibus legis non iuſtificabitur omnis caro. Non iuſtificabitur ex operi
bus legis caro illa de qua ſcribitu omms caro fœnum:& omnis gloria eius quaſi flos agri Iuſtinca
m tur autem ex fide lIeſu chriſti caro illa de qua in reſurrectionis dicitur ſacramento: omnis caro uide-
bit ſalutare dei. Sed & iuxta humilem intellectum: iuſtificabatur quondam non omnis caro:ſed ta-
0 tum hi homines qui in palæſtina erant. Nunc autem ex ſfide Ieſu chriſti iuſtiſicatur omniscaro:dum
4 Ego enim per legem legi moꝛtuus ſum:ut deo vinam.
CAliud eſt per legem mori: aliud legi mori. Quod legi moritur: uiuebat ei antquam moreretur:
obſeruans ſabbata: & neomenias: & dies feſtos: & uictimarum typicam curioſitateʒ & fabulas iudai
tl cas: & genealogias. Poſtquam autem uenit chtiſtus: & lex de qua ſcriptum eſt. Scimus autem quia
N lex ſpualis eſt:per euangelicam legem: legi paiſtinæ mortuus eſt: & anima quæ ſecundum id quod
G cribitur ad romanos: uiro uiuente ſi nupſiſſet adultera uocabatur. Mortuo uiro ſuo lege ueteri:nup I2 B
ſi⸗ ſit legi ſpirituali: ut fructificaret deo:unde & ĩ oſeæ ad eam dicitur: ex me fructus tuus inuentus eſt. — Wir We S .
en Cui pulchrẽ myſticum illud infertur: quis ſapiens: & intelligit iſta: intelligens & cognoſcit ea? Qui —rrr a —-w e
i er legem igitur ſpiritualem legi litteræ moritur: deo uiuit: cum non ſit ſine lege dei: ſed in lege ſit
i chriſti. Qui uero legi moritur ob peccata mortuus quidem eſt. ſed non poteſt de eo dici quod ſe-
i quitur ut uiuat deo: eſſe autem legem aliam ſpiritualem extra legem litteræ. & alibi apoſtolus do/
cet dicens. Itaq; lex quidem ſancta & mandatum ſanctum & iuſtum & bonum: & ezechiel ex perſo/
na dei: eduxi inquit eos.ideſt populum iudæotum de terra ægypti: & adduxi eos in deſertum: & de
di eis præcepta mea: & iuſtificationes meas oſtendi illis: quas faciet homo et niuet in eis. De ea uero
n lege quæ iram operatur: cui & apoſtolus mortuus eſt poſtea infert: & ego dedi eis præcepta nõ bo/ .
na: & iuſtificationes in quibus non uiuent in eis. Idipſum ſgnificatur & in pſalterio. Quoniam nõ
li cognoni litteraturam: introibo in ſortitudinem domini.
u CChꝛſſto conſixus ſum cruci. H
Quia dixerat ſe per legem legi mortuum: quomodo mortuus fuerit oſtendit chriſto confixus .
ſum cruci: tollens crucem ſuam & chriſtum ſequens: & in ipſa obſecrans paſſione:memento mei cũ
ueneris in regnum tuum: ſtatimq; audiens hodie mecum eris in paradiſo. Siquis mortificatis mem
li bris ſuper terram: & mundo mortuus: configuratus fuerit morti leſu chuſti: crucifigitur cum leſu:
e & tropheum mortificatio nis ſuæ: in ligno dominicæ paſſionis affigit.
1, ¶Uiuo autem iam non ego. ANiuit autem in me chriſtus.
Non uinuit ille qui quondam ciuebat in lege:qui perſequæbatur eccleſiam. Viuit autem in eo chri
ſtus: ſapientia: fortitudo: ſermo: pax gaudium: cætereq; uirtutes quas qui non habet non põt dicere
i Viuit aũt in me xpCᷣs.Hoc ãt totum ſub ſua pſona aduerſum petrum de petro diſputat.

CQuod autem nunc niuo in carne. C Aliudẽ in carne eẽ: & ĩ carne uiuere. Qui enim in car
ne ſũt deo placere non poſſunt. Vnde ad bñ uiuentes dicitur: uos autẽ non eſtis in carne.
In ſide viuo filii dei ⁊ chꝛiſti:qui dilexit me ⁊ tradidit ſemetipſum pꝛo me. DZ
CWCAd romanos de deo loquitur: quod filio ſuo non pepercit: ſed pro nobis tradiderit eum. Nune
4 uero de xp̃o quod ſeipſe tradiderit: qui dilexit me inquit: & tradidit ſeipſum pro me. In euangelio
8 uero ubi apoſtoli enumerantur: infertur & iuda ſcariothes qui & tradidit eum. Rurſum in eodem:
ecce appropinquabit qui tradet me: de principibus uero ſacerdotum: & ſenioribus populi ſcriptura
cõmemorat quod condẽnauerint ieſum morti: & ligantes eum duxerint & tradiderint pilato præ-

ſidi: & deinceps de pilato: dimiſit eis barrabam: leſum autem flagellatuz tradidit eis ut crucifigerẽt
2 illum. Igitur & pater tradidit filium: & filius ipſe ſe tradidit. & iudas & ſacerdotes cum principibus )
tradiderant: & ad extremum traditum ſibi: tradidit ipſe pilains Sed pater tradidit ut ſaluaret perdi/- P* F. –—
tum mundum:leſus ipſe tradidit: ut patris ſuamq; faceret uolulſtatem. Ludas autem & ſacerdotes P1.9 c er
d4 & ſeniores populi & pilatus uitam morti neſcii tradiderunt: quæ cum ipſa quoq; ſe pro noſtra ſalu- — P
D te tradidurit. Beatus multumq; fœlix qui uiuente in ſe chriſto per ſingulas cogitationes & opera po
4 reſt dicere:in fide uiuo filii dei: qui dilexit me & tradidit ſeipſum prome.
2 Mon abiicio gratiam dei:ſi enim per legem iuſtitia:ergo chꝛiſtus gratis moꝛtuus eſt.
4 ¶ Abicit gratiam dei tam ille qui poſt euangeliuz uiuit in lege: quam his qui peccatis poſt baptiſ-
mum ſordidatur. Qui autem poteſt iuxta apõſtolum dicere gratia eius in me non fuit uacua. Iſte &
. hoc loquitur confidenter. Non abiicio gratiam dei. Quod autem ſequitur: ualde neceſſarium eſt ad
d4 uerſum eos qui poſt fidem chriſti putant legis præcepta ſeruanda. Dicendum quippe eis: ſi per legeʒ
iuſtitia eſt. ergo chriſtus gratis mortuus eſt. Aut certe doceant quo modo non chriſtus gratis mor/
9 tuus ſit: ſĩ opera iuſtificent. Sed quãuis ſint hæbetes dicere non audebunt: chriſtum ſine cauſa mor⸗
4 tuum. Ad particulam itaq; ſyllogiſmi quæ hic proponitur. Ideſt ſi enim per legem iuſtitia: ergo xp̃s
gratis mortuus eſt. Debemus illud aſſumere quod conſequenter infertur: & negari non poteſt: xpᷣs
. autem non eſt gratis mortuus: & concludere. Non igitur perſegem iuſtitia. Hucuſq; contra petruʒ:
, nunc ad galatas reuertitur. “

Liber pꝛimus.c.iii.
) P⸗d. 7* .-Xd, .
==Inſenſati galate:quis vos faſcinanit. CAbPITVLVM. III.

bus ad minora uenientes: quia cœperint ſpiritu & carne conſumentur; uel ob id quod

2, =⸗ unaquæq; prouintia ſuas habeat proprietates. Cretenſes ſemper mendaces: malas beſti
rr ver. Eas: uentres pigros: uere ab æpimenide poeta dictos apoſtolus comprobat. Vanos mau/
. A aſe fevocrs ros: & ferages dalmatas latinus pulſat hiſtoricus. Timidos phrigas: omnes poetæ lacerant: athenis

expeditiora naſci ingenia philoſopbi gloriantur. Græcos leues: & apud cæſarem ſugillat tullius di
. „ cens: aut leuium græcorum: aut ĩimaniũ barbarorum: & pro flacco ingenita inquit leuitas: & erudi/

, Ees arbitror: & apoſtolum galatas regionis ſuæ proprietate pulſaſſe. Licet quidam profundis ſe queſtio
Te⸗ rrin n nibus inſerentes: q̃ſi ſub obtentu uitandæ hereſeos quæ diuerſas naturas iĩfert dicant. Tyrios quoq;
Baht Prſ Ir S& ſydonios: moabitas: & ammanitas: & idumeos: baby lonios: & ægyptios: omneſq; gentes quæ in
ſcripturis nominentur habere quædam idiomata ex cauſis præcedentibus: & mœrito operum pri-
ſtinorum:ne iuſtitia dei ueniat in dubium: cum unaquæq; gens uel bonum uel malum habere aſſe
ratur quod alia non habeat. Nos iſtas altitudines declinantes: ſupiora ſectabimur: aut ſtultitiæ eos

quod indociles ſint & uecordes: & ad ſapientiam ardiotes ϑ6vod autem ſequitur: quis uos faſcina
uit:digne paulo qui & ſi impœritus eſt ſermone. Non tamen ſcientia: debemus exponere: non quo
HD 7„ ccierit eſſe faſcinum qui uulgo putatur nocere:ſed uſus ſermone ſit triuii: & ut ĩ cæteris ita &in hoc
raſrr en H quoq; loco uerbum quotidianæ ſermocinationis aſſumpſerit. Legimus in prouerbiis: donum inui
. 6T "* dli cruciat oculos. Qui apud nos inuidus: in græco ſigniſicantius ponitur faſcinator: & in ſapientia
B quæ ſalomonis ſcribitur: faſcinatio malignitatis obſcurat ona Qubus docemur exẽplis: qd uel
inuidus aliena fœlicitate crucietur: uel his ĩ quo bona ſint aliqua: alio faſcinante: ideſt inuidẽte no/
2 ceatutr. Dicitur faſcinus propriæ infantibus nocere: & ætati paruulæ: & his qui necdum firmo ueſti-
T= Tr —errE gio figant gradum. Vnde & quidam de gentilibus: neſcio quis teneros oculꝰ mihi faſcinat agnos.

△ „- : . . . G 2 . .
= = 4. cũq; in dei opere uel cœpiſſe uel profeciſſe cognouerint: eos a bonis operibus auertant. Nunc illud
fer teter t Ww" in cauſa eſt quod ex opinione uulgi ſumptum putamus exemplum: ut quomodo tenera ætas no-
— ToH eri dicitur faſcino:ſic etiam galatæ in chriſti fide nuper nati & nutriti lacte & non ſolido cibo. Ve/

Quod ſi aliquis contradicit: exponat quomodo de cõmuni opinione: ſit ſumptum: uallis titãnoꝶ

ſimilia quæ utiq; uocabula gentilium fabularum: & cauſas & origines habẽt. Inrerrogemus hoc lo
co martionẽ qui prophetas repudiat. quomodo interprætetur id quod ſequitur.
C Ante quoꝛum oculos Jeſus chꝛiſtus pꝛoſcriptus eſt:⁊ in uobis cruciſxus.
CNobis enim rectæ proſcriptus eſt chriſtus: de cuius patibulo & paſſione alapis & flagellis. omnis

tur: ſed multo antequã deſcendere dignaretur ad terras: & hominẽ qui eſt crucinxus aſſumeret no/
uerimus. Nec parua laus galatarum eſt: quod ita crediderint in crucinxum: ut ãte fuerat eis proſcri/-
ptus. Quo ſcilicet lectitantes prophetas & omnia ueteris legis ſacramenta noſcentes: uia & ordine
Ne.re — Huenerint ad credendum. Legitur in quibuſdam codicibus: quis uos faſcinauit: non credere ueritati?
Xa- er Laee s Phef Sed hoc quia in exemplaribus adamantü non habetur omiſimus.
W CHoc ſolum volo vobis ditcere: ex operibus legis ſpũz accepiſtis an ex auditn ſidei.
CSunt quidem ait multa quæ poſſunt interrogatione uos cogere:legi euangelium præferendum:
ſed quoniam inſenſati eſtis: & nequaquam ea poteſtis audire: ſimplici uobiſcum ſermone loquor:
S& de eo quod promprum eſt ſciſcir. Spititum ſanctum quem accepiſtis utrum uobis legis opera
ſabbati obſeruatio: circũciſionis: & neomæniaruʒ ſuperſtitio dederit? an auditus fidei: per quam ex
gentibus credidiſtis? Quod ſi negari non poteſt ſpiritum ſanctum & uirtutes quæ in principio fi/
dei acceptum ſpiritum ſequæbantur: non ex operibus legis: ſed ex fide chriſti datuz. Manifeſtum ẽ
uos a melioribus exorſos: in peiora corruere. Conſideremus autẽ diligenter quia non dixerit uolo
a uobis diſcere utrum ex operibus ſpiritum acceperitis: ſed adiecerit ex operibus legis. Sciebat eniz
& cornelium centurionem ſpiritum ex operibus accepiſſe: ſed non ex operibus legis quam neſcie-
bat. Si autem econtrario dicitur: ergo & ſine auditione fidei accipi ſpiritus poteſt: feſpondemus ac-
cepiſſe quidem eum ſpiritum: ſed ex auditu fidei & naturali lege quæ loquitur in cordibus noſtris:
bona quæq; facienda & uitanda mala: per quam dudum quoq; abraham: movſen: & cæteros ſan-
ctos iuſtificatos retulimus. Quam augere:deinceps poſſit operum obſeruatio: legis quoq; iuſtitia

timus: legis opera deſtruimus. Nec frimus ſeenn dum quoſdam faciamus mala donec ueniant bo
na. Quorũ damnatio iuſta eſt. Sed ſefuituti: gratiam anteponimus. Dicimus quod iudæi propter
mœtum faciunt: id nos facere ꝑpropter charitatem. Illos ſeruos eſſe. Nos filios: illos cogi ad bonum:

„ — „. . r 7 . rT . P nos bonum

6

.
G, 2J— ſ2 ta uanitas. Ipſum iſtahel graui corde & dura ceruice omnes ſcripturæ arguunt. In hunc ergo modũ

hoc utrum uerum:nec ne ſit:deus uiderit quia põt fieri:ut & demones huic peccato ſeruiant: & quoſ

in regnorum libris: ſyrenæ & onocentauri in eſaia arcturus: & orioh: & pliades in iob: & cætera his

TDupliciter hic locus intelligi poteſt: uel ideo inſenſatos galatas appellatos: a maiori

argui dicentes: per quam ſpiritum legiæ & litteram diiudicare non poſſint: aut uitio gentis corripi

luti quodam faſcinante ſint nociti: & ſtomacho ſidei nauſiante: ſpiritus ſancti cihum euomuerint.

prophetarum prædicit chorus: ut crucem ipſius. Non de euangelio tantum in quo cruciſxus refer

non tamen carnalis legis quæ præterũit: ſed ſpũalis: quia lex ſpũa lis eſt:neq; uero quia fidem præfe

e

nos bonum ſponte ſuſcipere. Non igitur ex fide chriſti licentia naſcitur delinquendi: ſed ex dile ctio Pl. 52 ſ 34 Re.
ne fidei uoluntas boni openis augetur: dum bona ideo facimus. Non quia naſtremn ſormidamus: ſʒ &E PDrrs!, .
quia ſcimus ea Eiplacer in quem credimus. Quærat quiſpiam ſi fides non eſt niſi ex auditu: quo⸗ PTe s, Ler, ey pets
modo qui ſurdi ſunt poſſunt fieri chriſtiani. Deum quippe patrem ex magnitudine & pulchritudi/
ne creaturarum poteſt quis intelligere: & conditiomibus conditor conſequenter agnoſcitur. Chri-
ſti autem natiuitas: crux: mors: veſurrectio: niſi ex auditu ſciri non poteſt? aut ſurdi igitur chriſtiani
non ſunt: aut ſi ſurdi ſunt chnſtiani: falſum eſt quod alibi ab apoſtolo dicitur. Itaq; fides ex auditu — 27ι -rr
auditus autem per uerbum dei. Ad quod qui ſimplici reſponſione contentus eſt: dicit non eum ge „ —
neraliter dixiſſe ſides omniuʒ ex audlturſed fides ex auditu: quod & in patte: & imtoto accipi poteſt. A ”
eeeorum ſcilicet fides ex auditu qui audiũt qui credunt. Qui auteʒ huic ſicrupulo ſatiſſacere conatut: C!, M
1 Dre⸗, 5†t prius illud temptatur aſſerere: quod nutibus quoq; & quotidiana conuerſatone: & ut ita dixeriz to E i
ſl⸗ ☚ F tius corporis loquente geſtu: ſurdi poſſint eugngelium diſcere: deinde etiam hoc quod dei ſermo 7
=z⸗ I* cui nihil ſurdum eſt: ad eas magis loquitur aures: de quibus & ipſe ait in euangelio: qui habet aures 5 A.- 12.1. . 1.
audiendi: audiat. Et in apocalypſi: qui habet aurem audiat: quid ſpiritus dicat eccleſiis. Et eſaias: dni
addidit milni auriculã. ſte eſt alius homo cui deus loquitur in occulto: qui clamat in corde creden 5 1
2 — nifanb pater: & ut frequenter expoſuimus quomodo corpus omnia membra & ſenſus habet. Ita 1-⸗ AA Ar Baren
==⸗ ima quoq; uniuerſos & ſenſus & membra habere: & inter cætera aures etiam: quas qui habue-
— ; / rit non magnopere indigebit: his auribus corporis ad chriſti euangelium cognoſcendum. Simul) —. „) „
FE ☛ auatern etiam illud attendite quod hic ſpiritus abſq; ullo additamento ſanctus intelligatur: quem ex — 1.AA ,
,/ 9 dono conſequimur & non hominis. De quo alibi ſcribitur. Incorruptus ſpiritus eſt in omnibus: & , F „
üöiipſe ſpiritus teſtimonium reddet ſpiritui noſtro: & in alio loco. Nemo ſcit ea quæ hoiĩs ſũt: niſi ſpũs Aar⸗
hoĩs qui eſt in eo. Et in daniele. Benedicite ſpiritus & animæ iuſtorum dominum.

5

CSic ſtulti eſtis vt cum ſpiritu ceperitis:nunc carne conſumamini. R rs ., D e
CSi ſandtum ſpiritum acceperant galathæ: quomodo ſtulti erant: uerum ſtatiʒ ſoluitur cœpiſſe eos / E „ —
ſpiritu: ſed cum carne conſumarentur: ſpiritum ab eis fuiſſe ſublatum. Vnde ſine cauſa paſſi ſunt ta⸗ Pr K, 2
ta quæ paſſi ſunt. Quod ne ſibi poſt peccatum eueniret. Dauid præcatur dicens. Spiritum ſanctum
tuum ne auferas a me. Diligenter attendite quod qui ſcripturas iuxta litteram ſequitur: conſumari 2

carne dicatur. Quãobrem illud quod ad corinthios ſcriptum eſt: in carne uiuentes: non iuxta carnẽ

militamus. Melius ſic intelligi poteſt ut hi militare dicantur in came: qui uetus teſtamentum humi ,0₰☛ ð
liter ediſernt. Qu uero ſequuntur intelligentiam ſpũalem: ſint quidem in came qui eandem hnt 1 . „ — eh4 .· D E,
Alitteram quam iudæi: ſed non iuxta carnem militent: a carne ad ſpiritum tranſcendentes. Quando ), 1.-Ae./ .

nderitis eum qui primum credits ex gentibus: & ad chriſti aratrum mittit manuz: præuio aliquo do — E EE e
Sa prudente ſic per legis iter ad euangelium pergere ut omnia illa quæ ibi ſcripta ſunt. De ſabba- Arwes!

to de azimis:de circuncilione:de uictimis: digne deo intelligat: & deinceps poſt euangelii lectionẽ-
a iudæo aliquo: aut iudæorum ſocio perſuaderi: ut umbras & allegoriæ nubila derelinquens: ſic
ſcripturas interprætetur ut ſcriptæ ſunt: de hoc poteſtis dicere ſic ſtultus es ut cum ſpiritu cœperis:
Nunc carne conſumeris.
¶Tanta paſſi eſtis ſine cauſa:ſi tamen ſine caſa.
CConſideremus inſœ lices iudæos qui tanta ſuperſtitione & obſeruatione laboris uiuunt inter cæ-
teras nationes dicentes: ne tetigeris: ne guſtauenis: ne attractaueris: & probauimus uerum eſſe quod
dicitur. Tanta paſſi eſtis ſine cauſa:ſed non ſtatim a deo ſententia temperatur: & dubia fit: ſi tamen ſi
ne cauſa. Quia de his dicitur:qui poſſunt poſt legẽ ad euangelium reuerti. Melius autem ſic intelli-
gi poteſt quod primum credentes galatæ in crucifixum: & a iudæis & a gentibus opprobria multa
perpeſſi ſint: & perſequutiones non minimas ſuſtinuerint. Quas fruſtra arguuntur fuiſſe perpeſſi: ſi
a gratia chriſti recedant: propter quam tanta perpeſſt ſunt: ſimul & illa ſpes: quod quicũq; ob chriſti
fidem laborauerit: & poſtea lapſus fuerit in peccatum: ſicut probean ſine cauſa dicitur: paſſus fuiſſe du
peccat:ſi rurſum non perdat ea ſi ad priſtinam fidem & ad antiquum ſtudium reuerratur. Aliter ſi cir
cunciſionem inquit putatis ſequendam eſſe poſt gratiam. Ergo uſq; ad preſens tempus ſine circun- ,1
ciſione uiuentes:omnia quæ paſſi eſtis in irnitum ſunt deducta. Quæ quidem mihi uidemini nõ fru ex p⸗ — —

ſtra ſuſtinuiſſe qui ſcio legẽ poſt euãgeliũ nõ ualere: uel certe ſic nõ leue erat dãnũ.ſi circũciſionẽ ſe
quẽtes tãtũ priſtinũ ſidei perdidiſſetis laborẽ. Nüc uero ad hoc detrimẽtũ: etiã præuaricationis pœ
na ſociatur: ut & pᷣterita ſine cauſa perpeſſi ſitis: & ĩ futuro cruciemini. Quidã coactius ita ĩtelligunt.
Cõſiderate priſtinã gratiæ libertatem & præſentis cuncta obſeruationis in lege: & uidebitis quam
multa caſſo ſtudio ſeceritis: licet non pœnitus fructus erroris iſtius deſperandus ſit: dum zelo dei ad
hoc ipſũ eſtis adducti. Ignorãtibus eniʒ cõcedi uenia põt:ſi ad melio ra cõuerſi:ſciẽtiã ĩ uobis docea
tis fluctuaſſe nõ ſtudiũ. Qui ergo tribuit uobis ſpũm & operatur uirtutes in uobis: ex operib legis
an ex auditu fidei tribuit. Hoc eſt adminiſtrat. Præſentis temporis eſt legẽdũ: ut oſtẽdatur per ſingu) 4
las horas atq; momenta ſemper dignis ſanctum ſpiritum miniſtrari: & quanto quis in dei opere & + F. = Ps XE
amore proficerit: tanto magis ſancti ſpũs in ſe habere uirtutes. Quas auditus fidei:& non legis opa 19 o g.
conſumant. Nõ quo legis opera contemnẽda ſint: & abſq; eis ſimplex fides Ppetendaſed quo a⸗ —. re , Ss
) „D r, r e . ey, re P t, —) e ere . en en
aà ERr, IP 7

6

.

=
. = Pl 5 ⸗ rshar, n ., 4.
õ Liber pꝛimus. c. iſſ..
— Ec.⸗ hb- . P-et PIIi= . Po

,

genera lin guarum: morboꝶ curationes: & cætera quæ ad corinthios in donis ſpũalibus enumeran
tur. Et tamen poſt tanta quia forſitan gratiam diſcernẽdoꝶ ſpirituũ non hẽb ant: a falſis doctoribꝰ
eene unt. Obſeruandum etiã quod operari uirtutes dicantur in his: qui non tenent euangelii ue-

ſequitur nobiſcu. Hoc aduerſum hereticos qui probationé fidei ſuæ ex eo ſi ſignum aliquod fecerit

/ —

noui uos: diſcedite a me qui operamini iniquitaeam.
Sicut abꝛaham credidit deo:⁊ reputatum eſt illi ad iuſtitiam.

Paſtete eraſit.Sed quid profuit hoc tuliſſe: cum cætera quæ reliquit inſaniæ eius aduerſa ſint. Cre

9⁹

offerens uictim. Et tñ de dñi repromiſſione non dubitans: recte tali reputatur fides ad iuſtitiam: ꝗ
) 9 legis opera ſupergreſſus: deum non mœtu: ſed dilectione promeruit. Cogn oſciris ergo quia qui ex
g . ⸗ fide ſunt:hi filii ſunt abraham. Plenius de hoc in epiſtola ad romanos diſputat quod ſides reputata
eachk.-) , ſit abrahæ ad iuſtitiaz: non in circunciſiõe ſed in præputio. Et diligenter obſeruans docet eos filios
1 6 eſſe abrahæ: quicũq; hac mente crediderint: qua incircunciſus credidit abraham qui exultauit ut ui/
deret diem domini: & uidit & lætatus eſt. Vnde & ad infideles iudæos dicitur: ſi fili eſſetis abrahæ

telker, dit in me:ſed in eum qui me miſit. Vnde & 1ĩ alio loco de generis ſibi antiquitate & nobilitate plau

—— — –

.
6
. ⸗ 4r He

mollita ſunt poſtea & fidei recœpere ſignaculum. Virtutes abraham in quibus ante circunciſionem

deo placuit: diligens lector enumera: & quoſcũq; in ſimili opere repereris. dicito filios eſſe abrahã
iuſtincat in præputio qui circunciſionem non ob mœritum operum ſed in ſignum fidei prioris ac

make 4 . RatanAlecti abrahæ cæteris nationibus miſceretur: & paulatim familia eius fieret incerta: gregẽ iſraheliticũ

opera fide chriſti adornentur. Scita eſt enim ſapiẽtis uera illa ſnia: nõ fidelé uiuere ex juſtitia ſed iu/
ſtum ex fide: ſimul onñditur galatas accepto poſt fidẽ ſctõ ſpũ:dona habuiſſe uirtutũ: ideſt prophetiã:

Fritatem: ſſcut in illis qui dominum nõ ſequẽtes in noĩe eius ſigna faciebant. Ioanne uel maxime cõ
Iquerente: præceptor uidimus quendã in noĩe tuo eicientem demonia: & prohibuimus eũ: quia nõ

arbitrantur. Qui qim manducauerint & biberit in nomine domini. (habent quippe & ipſi altare ſa
crilegum.) & ſigna multa inuocato ſaluatore feciſſe ſe iactent.In die iudicii mœrebuũtur audire. Nõ
CAb hoc loco uſq; ad eũ ubi ſcribitur: qui ex fide ſũt benedicẽtur cũ fideli abrahaz:martion de ſuo

dit aũt abrahã deo: exiẽs de patria ſua in terra quam neſciebat. Sarram nonagenariæm: & ſterileʒ
confidens eſſe parituram: & audita repromiſſione dei quod in iſaac uocaretur ſemen eius: ip̃ iſaac

) 9 — Pbpera abrahæ faceretis. Quæ autem alia illo in tempore cum hæc dicebantur ab eis opera domin?
expetebat: niſi credulitatem in filium dei quem pater miſerat: loquentem. Qui credit in me: nõ cre

dentibus reſpondetur. Et ne dixeritis quia patrem habemus abraham. Poteſt enim deus de lapidi-
* us iſtis ſuſcitare filios abraham. Lapides ibi nemo ambigit dura ſignificari corda gentilium: quæ

„ eepit. Quia en m ex ſemine eius erat xp̃s oriundus: in quo uniuerſarum gentiuzʒ fuerat benedictio
„–repromiſſa: & ab abraham uſq; ad xpᷣm multa erant ſæcula tranſitura. Prouidens deus ne ſoboles di

uodã circũciſionis cauterio denotauit.Vt uiuẽtes interæg- ptios: inter aſſyrios: babylonios: atq;

cunciſus: oli quippe ſine gentis altenus admixtione uiuebantſtatim ut ior ianis upam tranſgieſ-
ſus eſt populus: & in paleſtinæ terram iudæum ſe examen infudit circũciſio neceſſaria futuro ex cõ

ere, r ſſ mixtione gentium pꝓuidit errori. Qd àt a leſu duce ſcdo ſcrnibitur populꝰcircũciſus: ſignificat & in

„ . “ 2

ſpirituali circunciſione credentes eſſe mundando.
¶Pꝛouidẽs aũt ſcriptura.quia ex fide iuſtiſicat gentes.Deus pᷣnũtiauit abꝛahe q; benedicent᷑

in te omnes gentes. I gitur qui ex ſide ſunt benedicentur cum fideli abꝛabam.
CNon quo ipſa ſcriptura: atramentũ uidelicet & mẽbranæ: quæ inſenſibiles ſũt: poſſint ſutura pree-
noſceræ ſed quo ſpiritus ſanctus: & ſenſus qui ĩ littera latet: mulns poſt ſæculis uẽtura prædixerint.
Porro exemplum quo de geneſi ſumptum eſt ita in proprio uolumine continetur: & benedicentur

in ſemine tuo omnes gentes terra Quod apoſtolus: ſuper chriſtum interprætans ait. Non eſt ſcri

teſtimoniis: quæ de ueteribus libris in nouo aſſumpta ſunt teſtamento obſeruare debemus: qd me
moriæ crediderint euangeliſtæ uel apoſtoli: & tantum ſenſui explicato: ſepe ordinem commutaue
rint. Nonnunquam uel detraxerit uerba uel addiderint. Nulli uero dubium quod in Iſaac & lIa/
7 cob:ſiue in duodecim putiaieni een qui de abraham ſtirpe deſcendunt: non fuerint benedi/
dtæ: uniuerſæ nationes: ſed in chriſto Ieſu per quem omnes gentes laudant deum: & benedicitur
Inouum nomen ſuper terram. Poteſt autem apoſtolus & de alio geneſeos loco exemplum ſeminis

—

—

upaeribi ſcribitur: eduxit autem foras haud dubium quin abraham deus: & dixit ei. Aſpice

s

Qabraham deo: & reputatum eſt ei ad iuſtitiam. Quicumq; igitur credunt: benedicentur cum fi-
AQeli abrahamiqui ob ægregiam in deum fidem primus in eum crecidiſſe narratur. Sicut ænos ob
principalem in deum ſpem: & inter cæteros eminentem ſperaſſe ſcribitur. inuocare dominum deũ
Non quo & abel de quo dominus ait: uox ſanguinis fratris tui clamat ad me & cæteri deinceps deũ
fon ſperauerint inuocare: ſed quo ex ea parte unuſquiſq; appelletur quam uel maximehabet.
= 1 - e LEXFLICI.

4

chaldæos: hoc ſignaculo diſtinguerentur. Deniq; per quadraginta annos in heremo Nullus eſt cir

heremo ceſſaſſe circunciſioneʒ: quæ in ægypto rationabiliter exercebatur: & a domino leſu chriſto

ptum ex ſeminibus quaſi in multis: ſed quaſi in uno qui eſt chriſtus. Hoc autem in omnibus pœne

tin cælum & numera ſtellas ſi poteris dinumerare eas. Et ait illi. Sic ent ſemen tuum: & credidit

——,.— —

— Edð — — — —

Pꝛologus ſecũdi lib.in Epiſto.ad gala.

CEXPLICTT LIBER PRIMVS. INCIPFT PROLOGVS SANCTI HIERONYMI
IN SECVNDVMLIBRVM SVPER EPISTOLAM BEATI PAVLI APCOSTOCILI
Ab GALATAS.

☛ VOD in primo commentariorum ad galatas libro: cum de gentium
65propfietatibus diſputarem intactum reliqueram: nunc in ſecundo red
☛M dendum uidetur qui ſunt galatæ: uel quo unde tranſierint. Vtrum indi
genas eos fuderit: an aduenas quam nunc incolunt terra ſuſceperit: &
utrum linguam conubio perdiderint: an & nouam didicerint: & non A arn, Mrre frLerr
amiſerint ſuam. Marcus uarro cunctaruʒ antiquitatum diligentiſſim? “
perſcrutator & cæteri qui eũ imitati ſunt multa ſuper hac gente: & di⸗-
gna memoria tradiderunt. Sed quia nobis propoſitum eſt incircũciſos
homines non ineroducere in templum dei: & ut ſimpliciter fatear mul
ti iam anni ſunt: quod hæc legere deſiuimus: lactantu noſtri quæ in ter ) arlan F⸗ 2=ðèð
Z —ANttio ad probum uolumine de hac gente opinatus ſit uerba ponemus.
— mHGalli inquit antiquitus a candore corporis galatæ nuncupabantur: & Pd, a wdore pans gallate 4
ſibilla ſie eos appellat. Quod ſigniſicare uoluit poeta cum ait: tum lactea colla auro innectuntur: cuʒ ppartr,
poſſet dicere candida. Hinc utiq; gallatia prouintia in quaʒ galli aliquando uenientes cum græcis iddkr teſe
ſe miſcuerunt. Vnde primum: ea regio gallogræcia: poſt galatia nominata ſit: nec mirum ſi hoc ille Eallana PRerre
de galatis dixerit & occidentales populos tantis in medio terrarum ſpatiis prætermiſſis: in orientis Prllex ð P T.la
plaga conſediſſe memorarit:cum conſtet orientis contra: & græciæ examina ad occidentis ultima H
perueniſſe. Marſiliam focæi condiderunt: quos ait uarro trilingues eſſe quod græce loquãtur: & la Soren terl. . /
tinæ: & gallicæ. Oppidum rhoda: coloni rhodiorum locauerunt. Vnde amnis rhodanus nomẽ ac 9
cepit. Prætermitto chartaginis conditores tyrios: & agenoris urbem prætereo: thebas liberi quas in
aphrica condidit: quæ ciuitas nunc tebeſtis dicitur. Relinquo eam partem libiæ quæ græcis urbibꝰ
plena eſt. Ad hiſpanias tranſgredior: nonne ſaguntuʒ græci ex inſula iacincto profecti condiderürt
& oppidum tarteſſon: quod nunc uocatur carteia: iones græci homines locaſſe referuntur: montes
quoqʒ hiſpaniarum: calpæ hydria pyrenæ: item inſulæ afrodiſiades: & gimmaſiæ: quæ uocantur ba
leares. Nonne græci ſermones inditia demõſtrãt: ipſa italia a græcis populis occupata: maior quõ/
dam græcia uocabatur: Certe quod negari non poteſt romani de æneſiani hominis ſtirpe genera/-
ti ſunt. Ex quo euenit ut & in occidente græci ſepe acuminis reperiantur ingenia: & in oriente ſtoli
ditatem barbaram redoleant. Nec hoc dicimus quod non eregione: utrobiq; diuerſa naſcantur: ſz

quo ex magna parte:etiam cæterĩa quæ non ſunt:ſimilia nuncupentur. Itaq; non mirum eſt ſtultos
& ad intelligentiam tardiores galatas appellatos: cum & hylarius latinæ eloquentiæ: rodanus gal PPr- l P1. Wnt
lus ipſe & pictauis genitus.In hymnorũ carmine gallos indociles uocet. Et quod nunc oratorũ fer·
tiles ſunt: non tam ad regionis diligentiam: quam ad rethoricum clamorem pertinet. Maxime cuʒ
aquitania: græcã ſe iactet origine: & galatæ nõ de illa parte terraꝶ: ſed de ferocioribꝰ galliis: ſint ꝓ , ,
fecti. Vultis ſcire o Paula:& euſtochiũ quũo apoſtolus unãquãq; ꝓuinciã ſuis ꝓprietatibꝰ denotarit ½ * — S⸗ 1
5*

en⸗ tr: We 3Iſeete

—

uſq; hodie eadẽ uel uirtutũ ueſtigia pmanent: uel erroꝶ. romanæ plebis laudatur fides: ubi alibi tã
to ſtudio:& frequẽtia ad eccleſias & ad martyrũ ſepulchra cõcurritur: ubi ſic ad ſimilitudinẽ cæleſtis
tonitrui amẽ roboat: & uacua idoloꝶ tẽpla q́̃tiũtur. Nõ qd alia hẽant romani fidẽ niſi hãc quã oẽs
xpᷣi eccleſiæ: ſed qd deuotio ĩ eis maior ſit: & ſimplicitas ad credẽdũ. Rurſũ facilitatis & ſupbiæ ar- .N arg
guütur. Facilitatis ut ibi: rogo uos fratres ut obſeruetis eos: ꝗq diſſenſiões: & offendicula: p̃ter doctri/ J

nã quã uos didiciſtis faciũt: & declinate ab illis:huiuſmõi enĩ xpᷣo dño nõ ſeruiũt: ſ̊ ſuo uẽtri: & p
dulces ſermones & bnñdictiões ſeducũt corda ĩnocẽtiũ. Veſtra enĩ obœdiẽtia:ĩ oẽm locũ puulgata
Cc̃. Gaudeo igitur ĩ uobis:& uolo uos ſapiẽtes eẽ ĩ bonũ: & ſimpliges ĩ malũ.Superbiæ uero:noli altũ 1. 2
(ſapere ſed time: & nolo uos ignorare fratres miſteriũ hoc: ut nõ ſitis ipᷣi ſapiẽtes. Et ĩ ſequẽtibꝰ dico P
enim p gram quæ data ẽ mihi oĩbus qui ſüt ĩteruos nõ plus ſapere quã oportet ſapere: ſed ſapere
ad ſobrietatẽ: & aprius gaudere ci gaudeti bꝰ: flere cũ flẽtibꝰ.Idipſũ iuicẽ ſentiẽtes.Nõ alta ſapien/

tes: ſed humilibus cõſẽtiẽtes. Nolite eẽ prudẽtes apud uos metipſos. Corithios quoq; notat quod er pe etet.

mulieres eoꝶ intecto capite ſint: & uiri comã nutriãt: & ĩdifferẽter: ueſcãtur ĩ tẽplis: & ĩflati ſapien/
ftia ſæculari: reſurrectionẽ carnis negẽt. Hæc ex parte uſq; hodie pmanere:nõ põt dubitare ꝗ achaiã
uuigderit. Macedones ĩ charitate laudatun& ĩ hoſpitalitate: ac ſuſceptiõe fratrũ. Vñ ad eos ſcribit᷑: de
charitate ãt fraternitatis. Nõ neceſſe habemꝰſcribere uobis:ipᷣi enĩ uos a deo didiciſtis: ut diligatis ĩ
uicẽ.Et enĩ facitis illud ĩ oẽs fratres ĩ uniuerſa macedonia. Sed repræhenduntur quod otioſi domꝰ
circũ eant: & alienũ expectãtes cibũ: dum ſingulis placere deſiderant: & huc illucq; diſcurrãt ꝗd apc
. ſingulos agatur enũtiẽt. Sequitur.n. Rogamus aut uos fratres: ut habundetis magis: & opam detis
ut geti ſitis: & ut ueſtrũ negotiũ agatis:& operamini manibus ueſtris ſicut præcipimꝰ uobis: & ut ho
neſte ambuletis ad eos ꝗ foris ſunt: & nullius aliquid deſideretis. Quod ne ꝗs putet officio magis
docentis quã uitio gentis admonitũ ĩ ſecũda ad eoſdẽ ĩculcat ac replicat dicẽs: Nã & cũ eſſemꝰ apq
uos:hoc denũtiabamꝰ uobis: qm̃ ſi quis operari non uult:nec maãducet: Audiuimus enim inter uos
mm ii

Viber Secundus.c.iii.

quoſdam ambulare in quĩete nihil operantes:ſed curioſe agentes. His autem qui eiuſmodi ſunt de
nuntiamꝰ: & obſecramꝰĩ dño Ieſu xpᷣo: ut cũ ſilẽtio opantes: ſuũ panẽ mãducẽt.Lõgũ ẽ ſi uelim de
apoſtolo & de ſcripturis oĩbꝰſingularũ gẽiũ: uel uirtutes obſeruare: uel uitia cũ ad hæc ipſa quæ di
ximus: inde deuolutiſumus quod galatæ ſtulti & uecordes ꝓnũtiati ſint. Scit mecũ ꝗ uidit anciran
metropolim galatiæ ciuitatẽ: quod nune uſq; ſciſmatibus dilacerata ſit:quod dogmatũ uarietatib?
cõſtuptata: omitto catafri gas: ofitas borboritas: & manicheos. Nota eni i hæc humanæ calamita-
tis uocabula ſunt: quis unquam paſſalorincitas: &ᷓ aſcodubros: & arcotyritas: & cætera magis portẽ
ta quã numina in ꝗlia parte: romani orbis audiuit: antiquæ ſtultitiæ uſq; hodie manẽt ueſtigia. Vnũ
eſt quod inferimus: & promiſſum in exordio reddimꝰ: galatas excepto ſermone græco: quo omnis
oriens loquitur: propriã linguã eandẽ pœne hẽre quam treuiros: nec referre ſi aliqua exinde corru
perint: cum & affri phœnicum lingua: nõnulla ex parte mutauerint: & iĩpſa latinitas: & regionibus
quotidie mutetur & tempore: ſed iãa ad propoſitum: reuertamur. —JèòôMM
CFINIT PROLGGVS. INCIPIT LIBER SECVNDVS.
Vicumq eniʒ ex opibus legis ſũt:ſub maledicto ſũt. Scriptũ ẽ eniʒ: maleędictus oĩs
aqui non permãaſerit in omnibus que ſcripta ſunt in libꝛo legis ut faciat ea.
Hunc morem habeo ut quotienſcũq; ab apoſtolis de ueteri inſtrumento aliquid ſumi
MMMur:recurram ad originales libros: & diligenter inſpiciã quomodo in ſuis locis ſcripta ſũt.

e⸗ Inueni itaq; in deuteronomio:hoc ipſum apud ſeptuaginta interprætes ita poſitum: Maledictus
X* * ₰ „ „ . 9 „₰„ * * 2* 2 2, —
2 omnis homo qui non permanſerit in omnibus ſermonibꝰlegis huius: ut faciat illos: & dicit oĩs po
k— pulus fat. Apud aquiiam uero ſic: maledictus qui non ſtatuerit uerba legis huius ut faciat ea: & dicet
A . omnis populus uere. Symmachus: maledictus qui non firmauerit ſermones legis iſtius ut faciat eos
S. & dicet omnis populus amen. Porro theodotion: ſic tranſtulit. Maledictus qui non ſuſcitauerit ſer-
Nee mones legis huius facere eos: & dicet omnis populus amẽ. Ex quo intelligimus apoſtolum ut ĩ cæ

teris ſenſum magis teſtimonii poſuiſſe quã uerba:& incertum habemus utrum ſeptuaginta inter-
prrætes addiderint omnis homo & in omnibus: an in ueteni hebraico ita fuerit: & poſtea a iudæis de
. letum ſit. In hanc me autem ſuſpitionem illa res ſtimulat: quod uerbum oĩs: & in oĩbus quaſi ſenſu
ſuo neceſſarium ad probandum illud quod quicũq; ex operibus legis ſunt ſub maledicto ſint: apo/

—

olus uir hebreæ peritiæ: & in lege doctiſſimus nunquam protuliſſet: niſi in hebræis uoluminibus

omnis ſiue omnibus ſcriptum eſſe. Et cum ſeptuaginta interprætibus concordare. Fruſtra igitur il
lud tulerunt iudæi Ne uiderentur eſſe ſub maledicto ſi non poſſent omnia complere quæ ſcripta
ſuntGumm antiduiores alterius quoq; gentis litteris id poſitũ fuiſſe teſtentur. Quoniã aũt nemo poſ
ſit explere legem: & cuncta facere quæ iuſſa ſunt: & alibi teſtatur apoſtolus dicens. Quod enim erat
impoſſibile legis:in quo infirmabatur per carnẽ:deus filium ſuum mittens in ſimilitudinem carnis
peccati:de peccato condemnauit peccatum in carne: quod ſi uerum eſt poteſt nobis obici. Ergo &

a ſp? R moyſes: & eſaias: & cæteri prophetæ qui ſub operibus legis fuerunt: ſub maledicto ſant. Qucd ng
P. 4 P. 9 E timebit annuere qui dicentem apoſtolum legerit quia chriſtus nos redemit de maledicto jegis: fa-

en P

— ð

dus pro nobis maledictum: & reſpondere unũquẽq; ſanctorum ſuo tempore maledictionẽ factuʒ
eſſe pro populo.Nec ſtatim hoc tribuẽs & iuſtis uiris: uidebitur detrahere ſaluatori: quaſi nihil præ
2 — „IYcipuum: excellens habuerit. Factus pro nobis maledictum: cum & cæteri pro aliis maledictum fa⸗
* Jd =aled clr Em cti ſunt. Nemo enim illorum quãuis factus fuerit ipſe maledictio: de maledicto quempiam libera/
. it abſq; ſolo domino lIeſu chriſto:qui prætioſo ſanguine ſuo: & nos omnes & ipſos moyſen dico

ctum putetis: ſcriptura teſtis eſt: quia chriſtus gratia dei ſiue ut in quibuſdam exemplaribus legitur
abſq; deo pro omnibus mortuus FKsi autem pro omnibus & pro moyſe: & pro uniuerſis prophe-

tis ex quibus nullus potuit delere chy

& aaron prophetaſq; cunctos & patriarchas: de maledicto legis redemit. Nec hoc ex meo ſenſu di/
P 2 yrographum uetus quod aduerſum nos ſcriptũ erat: & affige/

re illud cruci. Omnes peccauerunt: & indigent gloria dei. Eccleſiaſte quoq; hanc affirmãte ſenten-
ſtiam. Homo non eſt iuſtus in terra: qui faciat bonum & non peccet. Deniq; & inferius apoſtoli di-
c(ctum manifeſte docet. Nec moyſen: nec illuſtrem aliquem de antiquis uirum apud deum iuſtiſica-
ri potuiſſe per legem. Sequitur enim. ðUM E
Auoniam autem in lege nemo iuſtiſicatur apud deum:manifeſtum eſt quia iuſtus ex ſide vi
nit. Lex autem non eſt ex ſide:ſed qui fecerit ea vinit in illis.
CExemplum quo probatur iuſtus ex fide uiuere: & non ex operibꝰ:de abbachuc tulit: qd ita ſeptua
ginta interprætes ediderunt: iuſtus autem ex fide mea uiuit. Aquila & theodotion iuſtus autem ex
ñide eius uiuit:ideſt dei. Conſiderandum itaq; quia non dixerit homo aut uir ex fide uiuit: ne occa/
TIe, 3 e— ſonem ribueretad uinutum opera contenendka:led iuſtus exftde uimt. Vt duicumq fidelis eſſet:

— WrrE

7

—

7

Rtatem mitæ quiſqumpaſkamaIf achbusacenchſſer Porer ergo ſeri ut irohiquis inſ
4 men uiuit abiq; fide chriſti: ſi legenti ſcrupulus commouetur: pauñ uerba ſuſcipiat in quibus de
ſe ait:ſecundum iuſtitiam quæ in lege eſt ſine reprehenſione. Erat igitur paulus tunc iuſtus in lege
ſed necdum

& per fidem uicturus: non aliter poſſit ad fidem uenire uel in ea uiuere: niſi prius iuſtus fuiſſet: & pu/

haberetur: quã ob cãm ſamaritanorũ hebræa uolumina relegens: inueni chol quod interprætatur

=

=

—

—,se—
—

—

Mnd

—— J,——

- —— „—— — — — — ——r- —ðẽ

2., In epiſtolam ad galatas.

ſed necdum uiuere poterat: quia non habebat in ſe chriſtum loquentem. Ego ſum uita. In quẽ cre⸗ rl . 1. .
dens poſtea cœpit & uiuere. Faciamus & nos aliquid ſimile huic quod dicitur: iuſtus ex fide uiuit: et E-: —

„* „ „ . * . — . „₰ „ . . . . —
u dicamus caſtus ex ſide uiuit: ſapiens ex fide uiuit: iortis ex fide uiuit: & a cæteris uirtutum partibus ui ar⸗ yl- . ,
4. 9 „ ecinam ſententiam proferamus aduerſum eos qui in chriſtum non credentes fontes & ſapientes: 16/ of
, Te ** pPerantes ſe putant eſſe uel iuſtos. Vt ſciant nullum abſq; chriſto uiuere: ſine quo omnis mirtus in ui/

uo eſt. Poteſt præſens teſtimonium: & ſic legi quia iuſtus ex fide ut deinceps inferat uiuis Quod au
i tẽ ait lex no eſt ex fide ſed ꝗfecerit ea uiuit ĩ III is. Manifeſtiſſime dem õſtratu r. Nõ ſimplicè dici uita
ſed eam quæ referatur ad aliquid Iuſtus quippe ex fide uiuit: & non additur in his ſiue in illis. Viuẽs
autem in lege qui fecerit ea uiuet in illis. Hoc eſt in his quæ fecit quæ putauit boha: mercedem labo
ł ris ſui habens: ea tantum opera quæ fecit ſiue longitudinẽ uitæ (ut iudæi putant)ſiue declinationẽ
pœne per quam tranſgreſſor legis occiditur. Viuere autem in illis non putemus apoſtoli uerba eẽ:
ſed ezechielis prophetæ: ꝗ ait: & eduxi eos imdeſertum: & dedi eis præcepta mea: et iuſtincationes
meas demonſtraui eis: quas faciet homo: & uiuet in eis. Qui cum illos qĩ præceptis & iuſtificationi
bus ambulaſſent uiuere dixiſſet: adiecit & dedi eis præcepta non bona: & iuſtificationes in quibꝰ nõ
uiuerent in eis non adiunxit bona: ubi uero poſuit in quibus non uiuent in eis addidit: & ego dedi
eis præcepta non bona: & iuſtificationes in quibus non uiuent in eis. Sed hæc plenius in ezechiel.
i Nunc ad ordinem: epiſtolæ reuertamur. ”l .Mð
n CChꝛiſtus nos redemit de maledicto legis:factus pꝛo nobis maledictum.
1o Subrepit in hoc Ioco martion de poteſtate creatoris: quem ſanguinarium crudelem infamat: &
n uindicem: aſſerens nos redempros eſſe- e per chriſtum qui alterius boni dei filius ſit. Qui ſi intellige⸗
u ret quo differunt: emere: & redimere. Quia qui emit alienum emit: qui autem redimit ideſt id pro
er prie:quod ſuum fuit: & ſuum eſſe deſiuit. Nquam ſcripturarum uerba ſimplicia: in calumniam ſui AAr. lep pena-r)
dogmatis detorquæret. Redemit ergo nos chriſtus de maledicto legis: quod peccantibus conſtitu
e⸗ tum eſt. Quos ipſe increpat per prophetam dicens. Ecce peccatis ueſtris uenditi eſtis: & iniquitati-
de bus ueſtris dimiſi matrem ueſtram. Et apoſtolus hoc ipſum replicat dicens. Ego autem carnalis ſuʒ
ni uenundatus ſub peccato. Maledicta quoq; legis quæ in leuitico: & deuteronomio ſcripta ſunt. Nõ .
do Ideo auctore complentur: ſed propherico ſpiritu his qui peccaturi erant eaq; uentura ſint nuntian-
bu

tut. Quod ſi apoſtoli uoluerit nos teſtimonio coartare dicentis. Quicũq; ex operibus legis ſũt ſub
in Imaledicto ſunt. Scriptum eſt enim. Maledictus omnis qui non permanſerit in omnibus quæ ſcripta . er —
il C ſunt in libro legis: ut faciat ea & aſſerere omnes qui ſub lege fuerint fuiſſe maledictos. Interrogemꝰ MRD=D Iſ.
1 eum utrum hi qui ſub euangelio chnſti ſunt: & eius præcepta non faciunt: maledicti ſint an non: i 1 .

maledictos dixerit: id habebit in Tuan gelio quod nos habemus in lege.Si maledictos negauerit fru
= tra ergo euangelii præcepta ſunt poſita: & abſq; mercede erunt hi qui illa compleuerint. Solui-
ni turuerum hor mõ: quomodo xps Ieſus ex maledicto nos legis liberauit factus pro nobis maledi
13 ctum: ita de maledicto quoq; euangelii quod ſtatutum eſt ſuper eos qui eius præcepta non fecerint
ruit nos: factus pro nobis ipſe maledictum: ſciens talenti quoq; minimam non dimittere portioné
i, Deu.zl.d. ¶Quis ſcriptum eſt maledictus omnis qui pendet in ligno:ut in gẽtibus benedictio abꝛahe fie
ret in chꝛiſto ieſu:vt repꝛomiſſionem ſpiritus accipiamus per ſidem.
— Antequd de ſẽſu: & uerbis apoſtoli diſputemꝰ iuſtũ uidetur deuteronomii teſtimoniũ de quo &
„r apoſtolus hæc ſupſit paucis replicare & cõponere illud cæteris editiõibꝰ. Septuagita ergo ĩterpᷣtes XX B
iĩta hũc locũ trãſtulere. Si ät fuerit ĩ aliquo peccatũ iudiciũ mortis,: & monu fuerit/& ſuſpẽdenitis eũ
iligno. Non dormiet corp illi? ſup lignu ſʒ ſepeliétes ſepelietis eũ ĩ die illa:qa maledict?a deo oĩs
. qui pendet in ligno: & non contammabis terram tuam quam dominus deus ueſter dabit uobis i .
hereditatem. Aquila. & cum fuerit in uiro peccatum iudicium mortis: & occiſus fuerit & ſuſpende-ey-? 7 ⸗
ris eum ſuper lignum. Non commorabitur morticinum ipfius uperlignum ſed ſepeliens ſepelies y
5 eum in die illa: quia maledictio dei eſt: qui ſuſpenſus eſt: & non contaminabis humum tuum: quazʒ
4 dominus deus tuus dabit tibi hereditatem. Symmachus: ſi autem fuerit homini peccatum ad iudi- Sr-eh-
cium mortis: & occiſus fuerit: & ſuſpenderis eum ſuper lignum non pernoctabit cadauer ipſius
ſuper lignum ſed ſepultura ſepelies eum in die ipſa quia propter blaſphemiam dei ſuſpenſus eſt. & 1.
. non contaminabis terram tuam: quam dominus deus tuus dabit tibi ad hereditatem. Theodotion .αιz m
& quia ent inuito peccatum iudicium mortis: & morietur & ſuſpendes eum in ligno non dormiet
morticinum eius ſuper lignum quia ſepultura ſepelies eum in diæ ipſa quia maledictio dei eſt ſu-
ſpenſus: & non contaminabis adamaʒ tuam quam dominus deus tuus dederit tibi hereditatem. e‚
. Porro adama:terra ſiue humus: lingua hebrea appellatur. In eo autem loco ubi aquila: & theodo⸗ P⸗ 7*
7 tion ſimiliter tranſtulerunt dicentes: quia maledictio eſt ſuſpenſus. In hebreo ita ponitur chi
eloym thalui: hæc uerba hebionillæ hereſiarches ſemi chriſtianus: & ſemiiudæus ita interpræra
1 tus efft. Ideſt quia iniuria dei eſſe ſuſpenſus.Memini me in altercatio/
1 ne iaſonis & papiſci quæ græco ſermone conſcripta eſt ita rePeriſſe—
Ideſt maledictio dei qui appenſus eſt. Dicebat mihi hebreus qui me in ſcripturis aliqua ex parte in

mm iii

iber Secundus.c.iii.

J 91. 12 . ſtituit: quod poſſit & ita legi: quia contumelioſe deus ſuſpenſus eſt: Hæc idcirco congefſimus: quia
— – 1. 2. H l 4 ſamoſiſſima quæſtio eſt: & nobis ſolet a iudæis pro infamia obici: quod ſaluator noſter & dominꝰ
. A. „ ſub dei fuerit maledicto. Primum igitur intuendum eſt: quod non quicũq; in ligno pependerit ma
ledictus ſit apud deum: ſed qui peccauerit & propter ſcelus morti fuerit adiudicatus: ſublatuſq; ĩ cru⸗
cem non ideo maledictus quia crucifixus eſt: ſed quia in talem inciderit reatum ut meruerit cruciſi-
gi. Deindeillud opponendum quod inferius cauſa patibuli plenius exponatur ſcribitur a referen-
Ite ob maledictum & blaſphemiam dei eum eſſe ccixum(Quocd apertius ſymmachus tranſtulit
dicens quia propter blaſphemiam dei ſuſpenſus eſt. Ad extremum interrogemus eos ſi ananias &

. Nanas AS 2 7 quoq; nonagena ius ſub antiocho rege ſyriæ: & cũ ſeptẽ filiis glorioſa mater: utrũ maledictos 6 05
Wrzahe! Zeſtimaturi ſuerint: an omni benedictione digniſſimos? certe ſi crucem quam amam patauerat mar-
Eleazars O y. Gacſdocheo non ipſe pro ſuo morrito conſcendiſſet putomnardochus in cam non ut maledidus ſed
leaze 7 R—, ut uir ſanctus aſcenderet. His & cæteris ſimilibus comprobatur illum eſſe maledictũ qui dignum fa
Ri, Pns cinus paubulo perpetrarit. Non eum qui iniquitate iudicum: & inimicorum potentia: nel clamore
vrdoje ns fanisi aut uirtutum inuidia: aut regis ita fuerit crucifixus. Et nabotham quondam: ad ezezabel litte-
ras:itota iezrahel ciuitas morte danauit. Sed ſanguis eius in typo xpᷣi multa poſt ſæcula uindicatur.
Dicente domino ad oſeæ. Voca nomen eius iezrahel quia adhuc modicum: & ulciſcam ſanguineʒ

—

btrareritaliguis uel addiderit. Si enim ſemel auctoritatem ſeptuaginta interprætum ſequæbatur
Debuit ſicut ab illis editum eſt & dei nomen adiungere. Sinuero ut hebreus ex hebreis: id quod ſua
iingua legerat putabat eſſe ueriſſimum nec omnis nec in ligno quæ in hebreo non habentur aſſu-
meret: ex quo mihi uidentur: aut ueteres hebreorum libri aliter habuiſſe quã nũc habẽt:aut apoſto⸗

—

lum ut ante iam dixi ſenſum ſcripturarum poſuiſſe non uerba: aut quod magis eſt æſtimandũ poſt

paſſionem chriſti: & in hebreis & in noſtris codicibus ab aliquo dei nomen appoſitũ ut infamiã no

2 is inureret: qui in chriſtum maledictum a deo credimus. Audaci itaq; pede in hoc procedo certa-
men ut ad libros prouocẽ nullo loco ſcriptũ a deo quẽquã eẽ maledictum: & ubicuq; maledicti

—

. 4 ponitur nũquã dei nomẽ adiunctum. Maledictus tu ab omnibus beſtiis dicitur ad ſerpentem: & a
—b&

adam./ Maledicta terra in operibus tuis & ad cain- Maledictus tu ſuper terram & alibi. Maledi⸗

En⸗ canaam puer: famulus erit fratribus ſuis. Necnon in: alio loco. Maledictus furor eorum. quia a
dax & ira eorum quia dura. Longum eſt ſi uniuerſas maledictiones: quæ in leuitico: & in deutero-
nomio: & in leſu nauæ ſcribuntur enumerem: & tamen in nulla erum: dei nomen eſt additum. In
tantum ut etiam ipſe ſathanas: cum de iob polliceretur quod ſi grandibus præſſus fuiſſet anguſtiis
blaſphemaret: a meliori parte: hoc ſigniſicauerit dicens niſi te benedixerit in faciem. Et in regnorũ
libris. Nabotham propterea lapidatus refertur: quia benedixerit deum & regem. Nullum autez de/
bet mouere quod xps pro nobis maledictum factus ſit: & ꝗa deus qui nunc eu dicitur feciſſe maledi

ctum:ipſe cum neſciret xp̃s peccatum pro nobis eum peccatum fecit: & ſaluator de plenitudine

— õ

pattis: exinaniuit ſe formam ſerui accipiens: uita mortuus eſt: ſap ientia dei fatuitas eſt appellata. Vt

„ℳ r en, us eſt ſtultitia ut nos ſapiẽtia fieremus. Ille ſe de plenitudine: & de forma dei: euacuauit formã ſer/
. ui accipiens. Vt in nobis habitaret plenitudo diuinitatis: & dñi fiereme ſeruis. Ille pependit i ligno

“ ut peccatũ quod cõmiſeramus in ligno ſcientiæ boni ac mali: ligno deleret appenſus. Crux ei? ama

quod ſtultum erat dei ſapientius fieret hominibus. Et in ſexageſimo octauo pſalmo de ſe loquitur.

R

——

eſt. Ille mortuus eſt ut nos niueremus. Ille deſcendit ad inferos ut nos aſcẽderem? ad cælum. Ille fa/

———.iUbb —

ras aquas uertit in dulcem ſaporen: & ſecuriz perditi in profundumq; dimerſaʒ miſſa influẽta ior/
anis leuauit. Ad poſtremum factus eſt ille maledictio: factus inquam non natus ut benedictiones

—— 5.

uæ promiſſiee fuerant abrahæ ipſo auctore & præuio träſſerrentur ad gentes: & ſpiritus repromiſ-

ſio per ſidem illius compleretur in nobis quam dupliciter debemus accipere: aut in uirtutum ſpi-
ritualibus donis: aut in ſcripturarum intelligentia ſpirituail. ð
Fratres ſecundum hominem dico:tamen hominis teſtamentum confirmatum nemo ſper/
nit aut ſuperoꝛdinat:abꝛahe dicte ſunt repꝛomiſſiones ⁊ ſemini eius. Non dico ⁊ ſeminibus q̃ſi
in multis:ſed quaſi in vno:⁊ ſemini tuo qui eſt chꝛiſtus. Hoc autem dico teſtamentum conſir/
matum a deo:que poſt quadringentos ⁊ triginta annos facta eſt lex non irritum facit ad ena/
cuandam repꝛomiſſionem quaſi ex lege hereditas iam non ex repꝛomiſſione. Abꝛahe autẽ per
repꝛomiſſionem donauit deus. õ
CApoſtolus aũt qui omnibus oĩia factus :ꝛut oẽs Iucrifaceret & debitor græcis ac barbaris: ſapicti
„ 2 6 bus & inſipiẽtibꝰ: alatis quoc duos aulo an ſtultos dixerat: factus ẽ ſtuſtꝰ. Nõ enĩ ad eos his uſus
7 E *CEargumẽtis quibꝰad romanos ed ſimplicioribus: & quæ ſtulti poſſint iĩtelligere:& pœne de triuio

—

S fl
ad ge. P ͤ quod ne uideretur ĩperitia & nõ artè ſeciſſe prudẽtẽ placat ante lectorẽ: & quæ dictur eſt temperat
. præſfatiõe præmiſſa. Fratres ſecũdũ hoĩem dico ꝙ eni dicturus ſũ:nõ dico ſecũdũ deũ: nõ dico ſe-
cundum

õ S azarias & miſahel. Nolentes adorare idolum nabuchodonoſor fuiſſent in ligno ſuſpenſi eleazarus

iezrahel ſuper domum hieu. Hæc aduerſum iudæos. Cæterum ut ad nos redeat diſputatio ſcire nõ
poſſum: Quare apoſtolus in eo quod ſerpturm eſt: maledictus a deo omnis qui ꝑpẽdet in ligno uel

eus tu ſcis inſipientiam meam & delicta meaa te nõ ſunt abicõdita. Iniuria itae dñi noſtra gloria

1

cundum reconditam ſapientiam: & eos qui ſolido poſſunt ueſci cibo ſed ſecundum eos qui ob te. Sola .
re, yl, 3 e Pr.

neritudinem ſtomachi lacteo rore paſcuntur: & nequaquã ualẽt audire quæ grandia ſunt. Vnde
ad corinthios in quibus audiebatur fornicatio: & talis ſornicatio quæ nec inter gentes quidem ait.
Ego dico:& non dominus.Et ad eoſdem in ſecunda: quod loquor non ſecundum dominum lo-
uor:ſed quaſi in inſipientia. Putãt aliqui quod de teſtamẽto hominis: & de teſtatoris morte: & cæ-/
teris hũanæ ſimilitudinis diſputarit exẽplis dixerit. Fratres ſecũdũ hoĩieʒ dico. Mihi ãt uidet᷑: & pp
fhoc quidem quod illi arbitrantur: ſed maxime propter illud quod ſequitur eſſe præmiſſũ. Ideſt nõ ,
Idicit: & ſeminibus quaſi in multis ſed quaſi in uno & ſemini tuo qui eſt chnſtus. ODẽs ſcripturas ſen- r 9 3
(ſuac memoria peragrans nunquam plurali numero ſemina ſcnpta tepperi:ſed ſiue in bonam par- 1 FH D
tem:ſiue in malam: ſemper ſingulari numero dicitur. Necnon & illud quod infert:hoc autem dico = 0
teſtamentum confirmatum a deo.Si quis diligenter hebrea uolumina: & cæteras editiones cuʒ ſe/
ptuaginta inrerprætum tranſlatione contulerit. Inueniet ibi teſtamentũ ſcriptũ. Non teſtamentum 4
ſonare ſed ꝑactum. Quod hebreo ſermone dicitur berith. Vnde manifeſtũ id feciſſe apoſtolũ qc P⸗ ,z
promiſit. Nec reconditis ad galatas uſũ eẽ ſenſibus: ſed quotidianis & uilibus & quæ poſſint niſi p- 5, .
miſſiſſet: ſecũdum hominem dico: prudentibus diſplicere. Supputandi in hoc loco anni ab eo tem/ j He-

*

pore quo dũs ad abraham loquutus eſt dicens: & in ſemine tuo benedicentur omnes gẽtes uſq; ad . . JG
legiſlatorẽ moyſen: utrum quatuorcenti triginta ſint uel quomodo in geneſi ipſi abrahæ dommhus/ ſeyſ⸗ 1/ .
polliceatur quod poſt quadtingentos annos de terra ſeruitutis filii eius exituri ſint. Non enim par-
ua res eſt: & a multis queſita neſcio an ab aliquo ſit inuenta. Illud etiam quod in eodem libro de tha h
mar: & duobus eius paruulis legitur. Quod ſcilicet primus qui dicitur zara miſerit manũ ſuã: & ob M ,
ſtetrix ligauitei coccinu: 6 dehincillo manũ intrinſecus retrahente: manum poſterior qui phares . . -.
uocatur porrexerit. Præſenti loco congruit quod oſtenderit ifrahel in legis opere manum ſuam: & ν Te. N-lE- X
eam prophetarum & ipſius ſaluatoris pollutaʒ cruore contraxerit. Poſtea uero proruperit populus 9 —T5 AESE
gentium:propter quem dicitur ſepis eſſe deſtructa: & medius paries qui inter iudæos: & gẽtiles fue/
rat diſſipatus: ut fieret unus grex: & unus paſtor: & eſſet gloria & honor: & pax omm operanti bonũ
iudæo primum: & græco. Simplex autem ſenſus qui in hoc loco texitur hanc uim habet ut doceat
apoſtolus. Non poſſe per legem quæ poſtea data eſt repromiſſiones: quæ ante factæ ſunt ad abrahã
deſtrui: & poſteriora prioribus præiudicare: cum repromiſſiones ad abraham: ante. cccc. xxx. annos
datæ ſint quod benedicerentur in illo uniuerſæ nationes. Legis autem obſeruatio quod qui feciſſet
eaʒ uiueret in ea. Poſt. cccc.xxx:annos mopſi data ſit in monte ſina. Econtrario hic dici poterat. ꝗd
ergo neceſſe fuit legem poſt tanrum tempus repromiſſionis darie cum & data lege ſuſpitio deſtru/ G
ctæ ſponſionis potuerit oboriri: & manente repromiſſione nõ profutura lex data ſit: quà præuidẽs
apoſtolus quæſtionem in ſequentibus ipſe ſibi proponit: & explicat dicens. H
CQuid igitur lex? pꝛopter trãſgreſſiões poſita ẽ donec veniret ſemẽ cui pꝛomiſſũ erat:oꝛdinata
p angelos i manu mediatoꝛis.ſediatoꝛ autẽ vnius non ẽ deus autem vnus eſt. 1 4
CQuia manẽte repromiſſione:quæ facta fuerat ad abrahã lex poſtea data p moyſen fruſtra uideba lex Perle . Bar. /
tur illata. Cur data ſit explicat. Propter tranſgreſſiones inquit. Poſt offenſam enim in heremo popu P 1 .1 ——
li poſt adoratum uitulum: & mu in dim: & lex tranſgreſſiones prohibitura ſucceſſit. Iuſto ꝗqp- I?⸗ er ef= ret dod,
lIlIlipoſt adoratum uitulum: & murmurin dum: & lex tranſgreſſiones prohibitura ſucceſſit. Iuſto ꝗp F.* 92
r 6 pein pe lex non eſt poſita: iniquis aũt & non ſubiectis: impiis & peccatoribꝰ: & ut altius repetâ poſt idola
, triam cui in ægypto fuerant mancipati: ita ut deum patrum ſuorum obliuiſcerentur: & deinceps di &„nl!. 1 ces dN
cerent. Iſti ſunt di tui iſrahel qui eduxerunt te de terra ægypti. Ritus colendi deum derelinquétiũ? ne. +
pona ſancita eſt in manu mediatoris chriſti ieſu quia omnia per ipſum facta ſunt: & ſine ipſo factuʒ J

—

feſt nihil. Non ſolum cælum terra mare: & uniueria quæ cernimus: ſed etiam illa quæ per moyſen ⸗
—Aadurto popu o quaſi iugum legis impoſita ſunt. Scribitur & ad timotheum unus enim deus unus & y= emer We⸗ — 8, 9
eSAen mediator dei & hominum homo chriſtus leſus. Poſtquam ob fooſtram ſalutem de uirginis utero rs ed-ete, ger d.
XeC dignatus eſt naſci dei & hominum homo chriſtus ieſus ſequæſter eſt dictus. Antequam uero hũa 6 .
43

um corpus aſſumeret: & eſſet apud patrem. In principio deus uerbum ad omnes ſanctos ad quos O„˙
[ſadctus eſt ſermo dei: enoch uidelicet noæ abraham Iſaac & iacob: & poſtea moyſen: & cunctos pro Iee .
phetas quos ſcriptura cõmemorat:ſine additamento hominis: quem necdum aſſumpſerat media⸗ , d- dTs, & Ge,
tor tantũmodo nuncupatur. Quod autem ait lex ordinata per angelos: hoc uult intelligi quod in
omni ueteri teſtamento ubi angelus primum niſus refertur & poſteaiquaſi deus loquens inducitur
Angelus quidem uere ex miniſtris pluribus quicũq; ſit uiſus: ſed in illo mediator loquatur qui di/ SDer; r. ⸗gete
t Eg ſum deus abraham: deus iſaac & deus iacob. Nec mirum ſi deus loquatur in angelis: c etiã wa ,
per angelos qui in hominibus ſunt loquatur dominus in prophetis. Dicente aggeo: & ait angelus , . 4 arge, .
,

Iui loquæbatur in me ac deinceps inferente: hæc dicit dis omnipotens. Neq; emim angelus qui eẽ
f Qiäins maerat in pro ropheta: ex ſua perſona audebat loqui. Hæc dicit dominus omnipotens. Manum“ 1
mediatoris: potentiam & uirtutem eius debemus accipere. Qui cum ſecundum deum unus ſit ipſe
cum patre: ſecundum mediatoris officium alius ab eo intelligitur. Quia uero lectionis ordo con//

fuſus eſt: & hyperbato perturbatur ſic nobis reddendus uidetur. Lex poſita eſt perangelos in manu
media Oris Propter tranſgreſſiones ordinata ber angelos donec ueniret ſemen cui repromiſſũ erat.
Av NJ— — –E65f mm iiii
. ——— —MW☛ —, ,

Liber Secundus.c.iij.

Semen autem haud dubium quin xpᷣm ſigniſicet: qui ex mathei quoq; pricipio cõprobatur eẽ filiꝰ
abraham. Scriptura referente. Liber generationis ieſu chriſti filii dauid fili abraham.
Lex ergo aduerſus pꝛom iſſa dei: abſit. Si enim data eſſet lex que poſſet uiuiſicare:vere ex le
ge eſſet iuſtitia. Sed concluſit ſcriptura omnia ſub peccato ur pꝛomiſſio ex ſide Jeſu chriſti da/
retur credentibus. ꝛius autem quam vemiret fides ſub lege cuſtodiebamur: concluſi in eam
ſidem que renelanda erat. QD ””M
Sicut mediator dei & hominum inter dantem & accipientem legem medius ſuititalex ipia quæ

— ——=—

poſt promiſſionem data eſt inter repromiſſionem & completionem eius media ſu
idcirco arbitranda eſt promiſſionem excludere quia poſtea ſubſequuta eam quæ prius fuit nidetur

manifeſtum eſt: in cuſtodiam repromiſſionis non in ſubuerſionem datam. Si enim data eſſet lex
an poſſet præſtare uitam: & i quod repromiſſio ſpoponderat exhibere uere promiſſio per legeʒ

Yputaretur excluſa. Nunc autem Frohtet tranſgreſſiones ut ſupra diximus poſita magis arguit eos

peccatores:quibus poſt repromiſſionem in cuſtodiam: & ut ſta dicam in carcerem datà eſt: quia per
arbitrii libertatem noluerant innocentes expectare promiſſum legalibus uinculis præpediti: & in

ſeruitute mandatorum redacti cuſtodirentur in aduentu m futuræ in chriſto ſidei quæ ſinem repro

—.—/N—B——

om ec uet cripturam auctorem eſſe peccati quia omnia ſub peccato
concluſiſſe dicatur. Cum mandatum quod ex iure præcipitur oſtendat potius arguatq; peccatum
quam ſit cauſa peccati. Quõ & iudex non auctor ſceleris nequam homines uinciendo: ſed con-
cludit eos & nocentes ſententiæ ſuæ auctoritate pronuntiat: ut debitos pœne indulgentia poſtea
ſi noluerit principali abſoluat. “
C Itaag lex pedagogus noſter fuit in chꝛiſto:vt ex fide iuſtiſicemur. At vbi venit ſides:iam non
ſub pedagogo ſumus. Omnes enim filii dei eſtis per fidem que eſt in chriſto Jeſu. “
ð Pedagogus paruulis aſſignatur: ut laſciuiens refrenetur ætas & prona in uitia corda teneantur:
4 4 „½ dum tenera ſtudiis eruditur infantia: & ad maiores philoſophiæ ac regendæ reipublicæ diſcipli-
nas meœtu pœne coercira præparatur. Non tamen pedagogus magiſter & pater eſt: nec here-
ditatem & ſcientiam pedagogus qui erudit expectat: ſed alienum cuſtodit filium pedagogus ab
eevn poſtquam ille ad jegitimum capiendæ hereditatis tempus aduenerit receſſurus:deniq; & no/
1 men pedagogi hoc ipſum ſonat: & eſt compoſitum ab eo quod pueros agat ideſt doceat: Itaq;
2 A & moſæ lex populo laſciuienti ad inſtar pedagogi ſeuerioris appoſita eſt: ut cuſtodiret eos: & futu-
e , X ræ fidei præpararet: quæ poſtquam uenit: & credidimus in chriſtum iaʒ non ſumus ſub pedagogo:

— — 2

andum ſcr

— — — —2 ——.ß, w e—

miſſionis afferret. Nec uere æſti

*

8. α

—
—

— — —.— ——

tutor a nobis curatorq; diſcedũt: & legitimum ætatis tempus ineuntes uere dei fili nominamur cui

——

nos generat non lex abolita: ſed mater fides quæ eſt in chriſto leſu. Quod ſi quis poſt cõſumatuʒ

——,———

—

ſe legi tuuli uiuere. Vbi enim nunc compleri poteſt illud:ter in anno apparebit omne maſcn

Prrh 1 r⸗Sezez- 3 A, ubi ſalutares & pro peccato hoſtiæ? ubi ad ſimulachrum cæleſtium ſiderum holocauſtorum æter-
f 6 nus ignis altari omnino deſtructo? noxis uero quæ poterit pœna decerni? ſcriptura dicente: aufe/
retur malum de medio ueſtrum. Seruientibus iudæis: romanis regnantibus: atq; ita fiet ut nec ſub
patræ nec ſub pedagogo uiuat: dum & lex impleri non poteſt poſt ſucceſſionem fidei: & fides dum
pedagoga lex appetitur non tenetor. u l
Auicũqʒ eniʒ in xpᷣo baptizati eſtis:xpᷣm induiſtis.Nõ ẽ indeus:neqʒ grecus.MNon eſt ſeruꝰ
neqʒ liber. Mõ eſt maſculus neqʒ femina. Oẽs enim vos vnum eſtis in chꝛiſto Jeu.
CQomodo filii dei per fidem quæ eſt in chriſto Ieſu naſcamur oſtendit dicens. Quicumq; enim
in chriſto baptizati eſtis chriſtum induiſtis. Quod autem chriſtus ſit indumentum. Non ſolum
de præſenti loco: uerum etiam de alio comprobatur. Paulo eodem cohortante induite uos domi-

4 — / õ a2 . „ 2 . . . * . „
. R F nam Ieſum chrinum Siigiur gul in chriſto baptizati ſunt chriſtum induerunt: manifeſtum eſt eos

qui non ſunt induti chriſtum non fuiſſe baptizatos in chriſto. Ad eos eniʒ qui fideles baptiſma xpi
conſequuti putabantur: dictum eſt induite uos dominum Ieſum chriſtum. Siquis hoc corporeum:
& quod oculis carnis aſpicitur aquæ tantum accœpit lauachrum: non eſt indutus dominum leſuʒ
chriſtum. Nam & ſimon ille de actibus apoſtolorum acceperat lauachrum aquæ: uerum quia ſan-
ctum ſpiritum non habebat indutus non erat chriſtum. Et heretici uel hypocritæ: & hi qui ſordidæ
nuictitant: uidẽtur quidem accipere baptiſmum: ſed neſcio an chriſti habeant indumentum. Itaq; cõ
ſiderem ne forte & ĩ nobis aliqs dephẽdat᷑ q ex eo qd xpᷣi m hẽt ĩdumẽtu arguat᷑ nõ baptizatꝰ ĩ xpᷣo

Cu at ꝗs ſemel xpᷣm idutꝰ fuerit & miſſus ĩ flãmã ſpus ſci ardore caduerit:n ſtelligit᷑ auꝑ ſit an argẽ
4 tũ. Quãdiu calor maſſã poſſidet unꝰigneꝰcolor ẽ. & oĩs diuerſitas generis cõditiõis & corporũ au⸗
Z dD᷑ ert iſtiuſmodi ueſtimẽto:nõ c.n. iudæus: neq; græcꝰ: p græco gẽtilẽ accipe debemus qꝗa hellen: &
yeſl 5r = dr. pt græcu: & ethnicũ utꝶq; ſignificat: net iudæ idcirco meliorẽ ꝗa circũciſus: nec gẽtiliſ iõ deterior: qa
. 6 . Pputiũ hʒ: ꝓ qlitate ſidei uel iudæus: uel græc'melior ſiue deterior é. Seruꝰ quoq; & liber nõ cõdi
tiõt ſeparãt᷑ ſʒ fide:qa hoͤr & keru Abero ee mellon liper fu ĩ fidei qꝗlitate pᷣcedere:maſculꝰ ſimiłx

A»

—

repſit quæ nonꝭ

ſabollereilelereo quod non potuit uiuiſcare nec id tibuere quod repromiſſio prima pollicita eſt

ætatis ſuæ tempus quando iam heres & filius appellatur: uo luerit eſſe ſub pedagogo ſciat ſe nò poſ

Flinum tuum in cõſpectu domini dei tui. Subuerſa hieruſalem: & templo uſq; ad cineres diſſipato:

In epiſtolam ad galatas.

& fœmina fortitudine & imbecillitate corporum ſeparantur. Cæterum fides pro mentis deuotio-
ne cenſetur: & ſæpe euenit ut & mulier uiro cauſa ſalutis fiat: & mulierem uir in religionem præuer-
tat. Cum autem ita ſe res habeat. & tota diuerſitas generis conditionis & corporum chriſti baptiſma
te & indumento illius auferatur: omnes unum ſumus in chriſto ieſu. Vt quomodo pater: & filius in
ſe unum ſunt.ita & nos in ipſis unum ſimus.

Si autem vos chꝛiſti:ergo abꝛahe ſemen eſtis ſecundum pꝛomiſſionem heredes.
CQuia repromiſſiones ad Abraham: & ad ſemen eius factæ ſunt quod eſt chriſtus ieſus. Conſequẽ

ter hi qui chriſti fili ideſt ſemen eiꝰ ſunt.Semen quoq; dicuntur Abraham cuii ſunt ſemen ex ſe-
mine. Verum quotienſcunq; dominus noſter ieſus ſemen abrahæ nominatur: corporaliter ſentien
dum eſt quod ex eius ſtirpe generetur. Quortiens autem nos qui ſaluatoris ſermone ſuſcepto cre-
didimus in eum. & nobilitatem enn. Duahe ad quem eſt promiſſio facta ſuſcepimus. Tunc
ſpiritualiter ſemen fidei & prædicationis accipere debemus. Deinde etiam hoc conſiderandum
quod quando de domino loquitur. Abrahæ autem dictæ ſunt promiſſiones. & ſemini eius. Hoc

eſt chriſto Ann tepromifſone: Dluraliter ponit. Quando uero de his: qui per chriſtum ſemen ſunt
4

Abrahæ ſingulariter repromiſſio nuncupatur. Vt in præſenti loco: ergo Abrahæ ſemen eſtis. ſecũ/
dum promiſſionem heredes. Decens quippe erat ut quod in chriſto uno pluraliter dicebatur: id in
multis hominibus ſingulariter poneretur.

CAPITVLVM. QVARTVM.

Equitur. Sico autem quanto tempoꝛe heres parunlus eſt nihil differt a ſeruo

tempus a patre. CNHeres iſte paruulus qui nihil dif-
fert a ſeruo cum ſit dominus omnium:ſed & ſub tutoribus & actoribus eſt uſq; ad præ

AAfinitum tempus a patre. Totum humanum genus uſq; ad aduentum chriſti & ut am/
plius dicam uſq; ad mundi conſumationem ſignificat. Quomodo enim omnes in ꝓ/
toplaſto adam. nec dum nati moriunrur:ita & omnes etiam hi qui ante aduentum chriſti nati ſunt

7 — „

cum ſit dominus omnium: ſed ſub tutoꝛibus eſt ⁊ actoꝛibus vſqʒ ad pꝛefinitum

7
7 5 . — . .

in ſecundo adam uiuificantur. Atq; ita fit. ut & nos legi ſeruierimus in patnibus: & illi gratia ſaluen-v ” r . 4

tur in filiis. Iſte intellectus eccleſiæ catholicæ conuenit: quæ & ueteris & noui teſtamenti unam aſſe
rit prouidentiam. Nec diſtinguit in tempore quos conditione ſociauit & prophetarum: continen/
te nos angalari lapide ieſu chriſto domino noſtro: qui fecit utraq; unum: & medium parietem diſ
ſipans inimicitiam utriuſq; populi in ſua carne deſtruxit. & antiq; legis difficultatem euangelico//

8 Prra, Te. ,

rum dogmatum integritate matauit: uere in chriſto omnes unus panis ſumus & duo contsnnin us 531.
ſuper terram. Et quomodo nos ſuper prophetas fondati ſumus ita & patriarchæ in apoſtolorum

ſondamine conſtiterunt. Tutores autem & actores poſſunt et prophetæ accipi. Quorũ uerbis quot
tidie in aduentum ſaluatoris erudiebãtur: Sicut pedagoga moſei lex ſupra diſſerta eſt: & angeli par

uulorũ qui quottidie uident faciem patris & interpellant pro eis. De quibus dictũ eſt. Immitet an/

gelus dñi in circuitu timentiũ eum & eruet eos. Recte hi ſub tutoribus & actoribus eſſe dicuntur: ꝗ

habentes ſpũm timoris: nec dum meruere ſpum libertatis & adoptionis accipere. Aetas. n. inſantiæ

ad peccata formidat: pedagogũ mœtuit non confidit eſſe ſe liberã licet per naturã domina ſii. Et ſe
cundũ utramq;ʒ intelligentiam quo tutores & actores uel prophetas uel angelos diximus. Paruu-
lus iſte tam diu ſub actoribus eſt atq; tutoribus donec legitimũ perfecti uiri tempus impleuerit. Legi
timũ aũt tempus ſicut romanis legibus uiginti quinq; annoꝶ ſpatio terminatur: ita ad humani ge-
neris perfectionem chriſti reputatur aduentus. Statim ut ille uenerit: & omnes in uirum perfectum
ereuerimus. pedagogus a nobis tutorq; diſcedunt. Tũc auctoritate domini & hereditatis poſſeſſio
ne perfruemur in qua prius nati quodammodo putabamur alieni. è

CIta ⁊ nos cum eſſemꝰ paruuli ſub elementis huius mundieramus ſeruienttes.
Elementa mundi eos quos ſupra tutores: & actores dixerat appellauit. Quod ſub ipſis primũ præ
ſidibus conſtituti: quia nec dum dei filii capere ad nos poteramus aduentũ erudiebamur in mundo

Nonnulli eos eſſe angelos arbitrantur. ꝗ quatuor mũdi elementis præſideant terræ uidelicet aquæ
igni & aeri: & neceſſe eſſe ut priuſqᷓ quis credat in chriſto:illis arbitris gubernetur elementa mund
cælum & terram. & ea quæ intra hæc ſunt pleriq; appellata putant. Quod uidelicet ſolem lunã ma/
ria ſiluaꝶ & montiũ deos ſapientes grætiæ. & barbaræ nationes. romaniq; oĩm ſupſtitionũ ſentina
uenerẽtur: a ꝗbus cũ xps uenerit liberamur. Intelligẽtes ea creaturas eẽ non numina. Alii elementa
mũdi legẽ interpᷣtantur moyſi & eloqa ꝓphetaꝑꝶ: qd per hæc q̃ii initia & exordia lr̃aꝶ dei timorẽ ꝗ
ſapiæ principiũ ẽ ſuſcipiamus: Deniq; ad eos ꝗq iam deberent eẽ pfecti. & ueritate neglecta adhuc di
ſciplinarũ principiis inhærebant. ſcribit in epiſtola ad hebreos apoſtolus: &. n. cũ deberetis eẽ magi
ſtri pp tpᷣs rurſuʒ neceſſe habetis ut doceamini q ſunt elemẽta principii ſermonũ dei. Ecõtrario no/

bis obiici põt quod ad coloſenſes paulus apoſtolus ſcribẽs. elemẽta mũdi alia nũcuparit. Videte di

cens ne ꝗqs uos deprædetur p philoſophiã. & inanẽ decœptionẽ ſecundũ traditionẽ hoĩuzʒ: ſcdʒ ele
menta mũdi. & nõ ſcdm xpᷣm. Sed ex eo qd addidit ſcdm traditionẽ hoĩum. & inanẽ decœptioneʒ
oſtendit non eadem elementa ad coloſenſes & ad galatas nominari. Ab his quippe elemẽtis poſt

*

r ſar r — bere, N

—

rrnn

—

¶Wiber Secundus.c.iiii.

quam nenerit tẽporis. plenitudo redimimur: & ad maiora gradientes adoptioneʒ recipimus filio/
ruzʒ. Ab illis uero nihil tale dicitur quid ſequatur: ſed ſimpliciter elementa pro litteris accipiuntur.
Poteſt igitur:ut diximus moyſi lex & prophetæ: pro elementis accipi litterarum quod per eas ſilla/-
bæ iungantur & nomina. & non tam ſui quã alterius cauſæ utilitate diſcantur: ut poſſimus oratio/
nem legerę contextam. In quaſenſus magis & ordo uerborum quã litterarum principia conſiderã
tur. Quodautẽ legem & prophetas elementa mundi interprætati ſumus: mundus pro his qui in

mundo ſunt accipi ſolet. Eodem paulo dicente: Deus erat in chriſto mundum reconcilians ſibi. Et

in euangelio: & mundus per eum factus eſt & mundus eum non recœpit: Quidã ẽt in illa liberius
euagantur:ut quia lex umbram hẽt futuroꝶ bonorum requirant utrũ in alio. mundo de quo ſalua-
tor ait.ego nõ ſum de mundo iſto.primũ paruuli ſimus & ſub elementis initioꝶ conſtituti. paula/
tim procedamus ad ſummum: & recipiamus adoptionis locum quem quondà amiſimus.
At vbi venit plenitudo tempoꝛis miſit deus ſilium ſuum factum ex muliere factum ſub lege

vt eos qui ſub lege erant redimeret vt adoptionem filioꝛum reciperemus.

C Diligenter attendite quod non dixerit factu per mulierẽ quod martion. & ceteræ herèſes nolunt
quæ putatiuam chriſti carnem ſimulant. ſed ex muliere: ut non perillam ſed ex illa natus eſſe creda
tur. Quod autem ſanctam & beatam matrem domini mulierem non uirginem nominauit. hoc idẽ

& in euangelio cata matheum ſcriptum eſt: quãdo uxor appellatur Ioſeph: & ab ipſo domino qua-

ſi mulier increpatur non enim neceſſe erat quaſi caute & timide uirginem dicere cum mulier ſe/

xum magis ſignificet quam copulam uiri. & ſecundum intelligentiam græcitatis

tam uxor aen mulier ualeat interprætari. Sed ut cuncta præteream quomodo ſub lege fadus eſt.
ut eos qui ſub lege erant redimeret. & ſic propter illos qui nati erant ex muliere. ex muliere naſci uo
luit. Nam & baptiſmum in iordanis fluente idcirco quaſi pœnitens (cum eſſet a peccatis liber)
accepit:ut cæteros edoceret mundandos eſſe per baptiſmmum: & in filios noua ſpiritus adoptione

generari. Quod nequaquam intelligeus Ioannes baptiſta eum ad lauacrum prohibebat accedere

dicens. Ego a te debeo baptizari: & ſtatim ſacramentum docetur: ſine modo.ſic enim decet nos ad/

implere omnem iuſtitiam. Ne qui ob hominum ſalutem uenerat aliquid de cõuerſatione hominũ
præteriret. Quærat quiſpiam & dicat ſi ideo ſub lege factus eſt ut eos qui ſub lege erant redimeret.
Quod uidelicet impoſſibile fuerit redimi eos qui erant ſub lege niſi factus faiſſet ipſe ſub lege aut ſi/
ne lege factus eſt ut redimeret eos qui ſub lege non erant. Aut ſi non eſt factus ipſe ſine lege
non redemit eos qui ſub lege non fuerant. Quod ſi poſſibile erat eos qui ſine lege erant redimi
ita ut ſine lege ipſe non fieret: Ergo ſuperfluæ ſub lege factus eſta ut redimeret eos qui ſub lege
erant. Breuiter ſoluet hanc qnæſtionem ſi quis illo utatur exemplo & cum his qui ſine lege erant
reputatus eſt. Nam licet in latinis codicibus propter ſimplicitatem interprætum male dictum ſit.
Et cum iniquis reputatus eſt. Tamen ſciendum aliud apud græcos ſignifiarrre
quod hic ſcriptum eſt. aliud adi quod in latinis uoluminibus habetur. Anomus enim dici/
tur ille qui ſine lege eſt & nullo iure conſtringitur: Adicus uero iniquus ſiue iniuſtus. Vnde & ip/
ſe apoſtolus in alio loco cum non eſſem ait ſine lege dei: ſed in lege eſſem chriſti. Et certe in hoc
quoq; teſtimonio anomos in græco ſcriptum eſt. & qui hic bene interprætatus eſt: potuit idem uer
bum: & ibi ſimiliter interprætari. Niſi eum ambi guitas fefelliſſet: alius uero ipſum uerbum redime-
ret acutius intuebitur & dicet eos ſignificari redemptos: qui primum de dei parte fuerint: alios non
tam redimi quam emi: Vnde & ad corynthios in quibus audiebatur fornicatio & talis fornicatio
quæ ne inter gentes quidem ſcribitur. Prætio empti eſtis non redempti: ſub lege quippe non fue-
rant Recipimus igitur adoptionem filioram dei: & tedẽpti a chriſto ſub ſeruitute elementoꝶ mũ/
di & tutorum poteſtate eſſe deſiſtimus. Quomodo autẽ inter redimere & emere quid intereſſet oſtẽ

dimus ſic quid ſit inter accipere: & rœipere adoptionem filiorum: conſideremus. ZUMBD
CAuoniam autem eſtis filii dei miſit deus ſpiritũ ſilij ſui in corda noſtra clamantem abba pz
NManifeſte apoſtolus Paulus tres ſpũs noĩat. Spũ filii dei ut in pᷣſenti loco miſit deus ſpũz filii ſui ĩ
corda noſtra: Et ſpiritum dei ut in illo. Quotquot ſpiritu dei aguntur. hi filii dei ſunt: Et ſpiritum
ſanctum ut ibi. Corpora ueſtra templũ ſancti ſpiritus ſant qui eſt in uobis. Alium autem ſanctum
ſpiritum eſſe quam filium dei manifeſte & in euangelio comprobatur qui dixerit contra filium ho
minis dimittetur ei. Quicunq; autem dixerit contra ſpiritum ſanctum nec hic nec in futuro di-
mittetur ei.hoc ideo: quia multi per imperitiam ſcripturarum (quod & Firmianus in octauo ad
demetrianum epiſtolarum libro facit) aſſerunt ſpiritum ſanctum ſæpe patrem ſæpe filium no“-⸗
minari. Et cum perſpicuæ in trinitate credamus tertiam perſonam auferentes non ſubſtantiam
eius uolunt eſſe ſed nomen. Ne autem longum ſaciam (non enim dialogus ſed commentarius ſcriĩ
bitur) De Jiinquageſmo pſalmo tres ſpiritus nominatos breuiter oſtendam: propheta dicente.
Cor mundum crea in me deus: & ſpiritũ rectum innoua in uiſceribus meis: Ne proiicias me a faciæ
7 tua & ſpirituʒ ſanctum tuum ne auferæ a me: Redde mihi Iætitiam ſalutaris tui & ſpinitu principali
. confirma me.Principalẽ ſpũm patrẽ appellat:quia filius ex patre nõ pr ex filio. Spũm auteʒ rectũ ue
ritatis atq; iuſtitiæ xpᷣm dũz ſigniſicat:quia pater oẽ iudiciũ dedit filio: ut dauid ait deus iudiciũ tuũ
I. regi da.

*

— —

—, 2-

— — —. — — * —

C

In Epiſtolam ad galatas.

regi da. & iuſtitiam toam ſilio regis. Porro ſpiritum ſanctum aperto nomine uocat:quæ quidem cũùᷣ
uocabulis perſoniſq; diſſentiant: ſubſtantia naturaq; ſociata ſunt. Et indi fferenter idem ſpiritus ob

naturæ ſocietatem: uel patris dicitur eſſe uel innomoc igitur qui ſpintum filii dei habet fili

dei eſt: ſic in reciprocum: qui filium dei non habet dei filius non poteſt appellari.

CItaqʒ iam non eſt ſeruns ſed filius.Quod ſi filius ⁊ heres per chꝛiſtuoum.
CHabentes inquit ſpiritum filii dei in uobis. clamantem abba pater non ſerui cœpiſtis aſſe ſed filii.

argumentum autem quo aſſerere conatur nos iam non eſſe ſub lege ſed ſub gratia domini ieſu tali
fine concludet. Superius dixerat ut adoptionem filiorum reciperemus nunc dej eſſe nos filios: e ſpi-
ritu probat quem habemus in nobis: Nunquam enim auderemus dicere: pater noſter qui es in cæ/
lis ſanctiſicetur nomen tuum. niſi de conſelentia ſpiritus habitantis in nobis: & magna ſenſuum &

dogmatum uoce clamante: abba pater: abba: hebraicum eſt id ipſum ſignificans quod & pater. 9

Et hanc conſuetudinem in pluribus locis. riptura conſeruat ut hebraicum uerbum cum inter-

prætatione ſua ponat.bartimeus filius timei: aſer diuitiæ tabithadorchas: & in geneſi meſech uer-

naculus. & cætera his ſimilia. Cum autem abba pater hæbreo ſyroq; ſermone dicatur: & domi⸗-

Jnus noſter in euangelio præcipiat. Nullum patrem uocanduni niſi deum: neſcio qua licentia in mo
naſteriis uel uocemus hoc nomine alios uel uocari nos aquieſcamus & certe ipſe præcœpit hoc

ui dixerat non eſſe iurandum. Si non iuramus. ne patrem quidem quempiam nominemus. Si
e patre interprætabimur aliter. & de iurando aliter ſentire cogemus. Notandum etiam quia cla-

mor in ſeripturis. Non magne uocis emiſſio ſed ſcientiæ intelligatur. & dogmatum magnitudo.

Nam & in exodo reſpondit dominus ad moyſen: quid clamas ad me: cum pœnitus moyſi uox nul
a præceſſerit. Verum compunctum cor: & pro populo lacrimabiliter ingemeſcens. ſcriptura cla-
morem uocauit. Qui ante nihil differebatis a ſeruo: cum eſſetis natura quidem dei ſed ſub tutori-
bus & actoribus paruuli degebatis: quod ſi filii eſtis conſequenter uobis debetur hereditas: ut quo⸗
modo ſpiritum filii dei accipientes facti eſtis filii dei: ita in libertatem de ſeruitute mutati: hæredes
ſitis cum hærede patris chriſto ieſu: qui ex perſona hominis aſſumpti loquitur in pſalmo. Domi
nus dixit ad me filius meus es tu: ego hodie genui te. Poſtula a me. & dabo tibi gentes: heredita/
tem tuam: & poſſeſſionem tuam terminos terræ. Quod autem in hoc loco dicimus: in cæteris
quoq; obſeruare debemus. De toto genere hominum ſingulari numero diſputari. Omnes enim
credentes unum ſumus in chriſto ieſu: & membra corporis eius: & in perfectum uirum redacti: illũ
habemus caput: quia caput uiri chriſtus eff.

CSed tunc quidem neſcientes deum:ſeruiſtis his qui natura non erant dij nunc vero cogno⸗

ſcentes deum magis autem cògniti ab eo.quomodo conuertimini iteruʒ ad inſirma:⁊= egena ele
menta:quibus rurſum ſeruire vultis.

CGalatas quos ab idolorum cultu. ad fidem dei ueni: tranſtulerat: arguit quoniam deo idolis dere/

lictis quæ natura non erant dii: & cognoſcentes deum magis autem cogniti ab eo: Spirituq; ado/

ptionis accepto: rurſum quaſi pamuli & ſubtutoribus & pedagogo eſſe cupientes: ad infirma & pau

— 5

perrima reuertantur elementa: Quæ propterea infirmo: & pauperi ſenſu populo data ſunt in deſer/
to: quia non poterat accipere & ſuſtinere maiora. Eadem autem elementa: quæ nunc infirma &
egena appelſauit ſuperius tantum mundi elementa poſuit. Et ubi elementa mundi dicta ſunt:ibi nõ
eſt additũ ifirma & egena. Hic rurſuʒ ubi infirma uocata ſunt mudi ut ſupra diximus nomen eſt ta/
citum. Puto itaq; quamdiu quis paruulus eſt: nec ſtatutum a patre tempus impleuit ut filius & heres
appellari queat: ſub elementis eum mundi lege uidelicet eſſe moyſi. Cum autem poſt liberta/
tem & adoptionem: & hereditatem filio debitam: rurſus reuerſus fuerit ad legem: circuncidi uolẽs.
& totam iudaicæ ſuperſtitionis litteram ſequi: tunc quæ prius ei mundi tantum fuerant elementa:

Si lex & pᷣcepta q̃ in lege cõſcripta ſũt infirma & egena elemẽta ſunt.& hi ꝗq cognouerũt deũ magis
ãt cogniti ſùt ab eo.legẽ obſeruare ñ debent:ne incipiãt nõ tã deũ colere a quo cogniti ſunt quã ad
eos reuerti qui nõ ſunt dii: Aut legẽ obſeruauerunt moyſes & prophetæ & non cognouerunt deuzʒ
nec cogniti ſunt ab eo.Aut ſi cognouerunt deũ mandata legis minime cõpleuerunt. Quod utrũq;
piculoſuz eſt dicere: aut illos non feciſſe q̃ legis ſunt: & ſic cognouiſſe deũ: aut non cognouiſſe deuʒ
dum infirma & egena legis elementa cnſtochune .Qd quidem ſolui poteſt: ut dicamus illos quo/

modo paulus factus eſt iudæis iudæus ut iudæos lucrifaceret & in hencris ex uoto comam totõdit

& nudi pedalia atq; caluitium hieroſolymis in tempio exercuit: ut eorum ſedaret inuidiam qui ca/
tethizati de eo fuerant: quod contra legem moyſi: & deum faceret prophetaꝶ. Ita & ſanctos uiros
ſeciſſe quidem ea quæ legis erant: ſed ſenſum magis legis ſecutos eſſe quam litteram. Qui non
minus quam Abraham ſublato de facie uelamento: cupierunt uidere diem chriſti & uiderunt: &
lætati ſunt. Facti infirmo populo infirmi: ut infirmos lucrifacerent: & his qui ſub lege erant. qua-
ſi eſſent ipſi ſub lege: ut eos ab idolis quibus in ægypto aſſuèuerant ſepararent. Abſurdum quip/
te eſt moyſen: & cæteros confabulatores dei:in ea fuiſſe conditione ut non credamus eos: & præ-

„

dẽ eis exhibere ualeant qd añ pſtiterãt: hieroſolyma:tẽplo altareq; deſtructis. Rnñdeat aliqs & dicat: rflo,

P!

infirma quoq; & egena dicuntur exordia: In tantum enim nihi proſunt cultoribus ſuis ut ne hoc ꝗq &e er Mten,

1

o4 We

finitum tempus a patre ueniſſe: & redemptos eos eẽ de ſeruĩtute legali: & adoptionẽ filioꝶ conſecu
tos: & hereditatem cœpiſſe cum chriſto. Quæcumqʒ enim toto generi humano ſapientia dei: qua-
ſi in ilio præſtitit:-hæc eadem unicuiq; ſanctorum ſemper ſuo ordine: & diſpenſatione largita eſt.
Legem nobis moyſi infirma & egena dicentibus elemẽta occaſionem inueniunt hæretici. ut detra
hant creatori qui mundum condiderit & legem ſanxerit. Quibus nos reſpondebimus id quod ſu⸗/
pra diximus infirma his eſſe & egena elementa: qui ad ea poſt euangelii gratiam reuertuntur. Ante
quã uero præſinitũ tpᷣs ueniret a patre non tã infirma & egena app ellata eſſe elemẽta: quà mũdi: de
niq; priuſꝗᷓ xp̃i in toto orbe euangeliũ coruſcaret: habuerunt ſuũ fulgorẽ pᷣcepta legalia:poſtꝗᷓ uero

maius euigelicæ giatiæ lumé efſulſit: & ſol iuſtitiæ toti müdo ſe pchidit ſtellaꝶ lumé abſcõditu é:

2 4 22 4. ν) & earum radii caligauerunt ita ut apoſtolus in alio loco diceret. Nam nec glorificatum eſt qd glo/-
= eA . GJer Trificatum fuit:in hac parte: propter excellentem gloriam quod aliis uerbis nüc loquitur ut dicat lex
. *e. , Nredigaatinienkegemaienmilns ng clars fuit: poſt aduentum chriſti ad comparatio/
n

em eius quaſi infirma: & egena imminuta atq; deſtructa eſt ab eo qui maior fuit ſalomone: & tem/

plo & Iona. Quod enim ſcriptũ eſt illum oportet creſcere me aut minui. Non tam ex Iqannis quazʒ
8

.
ι ex legis perſona dictũ puto: quia ſemper cædũt minora maioribus: & perfecta initiis præponuntur

— — W☛n — —☚

ris n ſe

Alias autem infirma & egena elementa iudæorum traditiones. & ſecundum litteram uilem intelli-

gentiam confirmabimus quæ ſaunt iuſtificationes non bonæ. & præcepta non bona: Robuſta quip/
pe & diues eſt legis intelligentia ſpiritualis. ita ut aut pœnitus elementum Non debeat appellari:

aut elementum quidem ſit comparatione futuri ſeculi: & uitæ in chriſto ieſu qua nunc uiuunt an-

geli ſupernæq; uirtutes. Senſu uero iudaico comparata. Non tam elementum hoc eſt initium quaʒ
perfectio nuncupetur. Quod autem ait nunc uero cognoſcentes deum: magis autem cogniti ab
eo.lllud oſtendit quod poſt idolorum cultum deum intellexerint galatæ: uel potius ipſi cognitio
ne eius digni ſint iudicati. Non quo deus creator omnium aliquid ignoret: ſed quo eos tantum ſci
re dicatur qui errorem pietate mutauerint. Cognoſcit dominus qui ſunt eius: & ſaluator in euange
lio. Ego ſum ait paſtor bonus: & cognoſco meas.& cognoſcũt me meæ: Econtra ad impios. Neſcio
uos recedite a me: operarii iniquitatis. Et ad ſtultas uirgines. Neſcio uos quæ eſtis.
Bies obſeruatis:⁊ menſes ⁊ tẽpoꝛa ⁊ annos.timeo vos ne foꝛte ſine cã laboꝛauerim in vobis.
CQui non adorat patrem in ſpiritu & ueritate neſcit ſabbatiſmum ſanctis repoſitum. De quo loꝗ/
tur deus ſi introierint in requiem meam. & non de illis temporibus recordatur: de quibus ſcriptuz

eſt recordamini dierum ſeculi: & alibi memoratus ſum dies antiquos: et annos æternos in mente
habui. Dies iudaicos obſeruant & menſes: & tempora & annos. Dies ut ſabbati: & neomeniæ & de-

cima menſis primi uſq; ad quartamdecimam quo agnus corporeds uictimæ reſeruatur & a quarta

decima uſq; ad uiceſimam primam eiuſdem menſis quando azima comeduntur non ſinceritatis &à
ueritatis: ſed in fermento ueteri malitiæ & nequitiæ phariſeorum. Septem quoq; ſeptimanas: qui ri

tui iudaico poſt azima computat: dies iſraheliticæ pentecoſtes colit. Nec non & clangorem tubaꝶ
menſe ſeptimo prima menſis. Decima quoq; eiuſdem menſis expiationem & ieiunium: & ſcenofe/

gias ex more figẽtes: iudaicos obſeruãt dies. Mẽſes autẽ cuſtodiũt:qui primũ & ſeptimũ mẽſem:ꝛnõ
intelligentes miſterium ueritatis obſeruant. tempora quoq; colunt qui ter per annos ſingulos: hie-
roſolimam uenientes putant ſe domini implere præceptum dicentis. Tribus temporibus anni dieʒ

feſtum agetis mihi ſollemnitatem azimorum & ſollemnitatem menſis primitiuorum & ſollemni/-
tatem conſumationis in exitu anni. & alibi: Tribus temporibus anni apparebit maſculinum tuum
in conſpectu domini dei tui. Quod autem ait & annos. puto de ſeptimo remiſſionis anno dici. &

de quinquageſimo quem illi iubileum uocant. Plenius hunc locum ad coloſenſes apoſtolus expli/

cat dicens. Nemo ergo uos iudicet in cibo aut in potu: aut in parte diei feſti:aut neomeniæ aut ſab/
batorum quæ ſunt umbra futurorum. Partem diei feſti ad diſtinctionem perpetuæ feſtiuitatis hic
poſuinut non breue & ut ita dicam łotius corporis quandam partiunculam ſed totum uitæ noſtræ
ſpatium perpetuæ in chriſto ſollemnitatis habeamus. Et ut poſterioribus priora conectam: quid de
lege moyſi & de ſuperflua ciborum curioſitate in hac eadem epiſtola ſentiat: ſtatiʒ ſubiungit & Ioꝗ
tur. Si enim mortui eſtis cum chriſto ab elementis mundi huius: quid adhuc tanquam uiuentes in
hoc mundo decernitis? Ne tetigeritis: neq; guſtaueritis neq; cõtractaueritis quæ ſunt omnia in inte
ritu ipſo uſu ſecundum præcepta & doctrinas hominum. Dicat ali quis ſi dies obſeruare non licet:
& menſes. & tempora & annos. Nos quoq; ſimile crimen incurrim quartam ſabbati obſeruantes:

paraſceuen & diem dominicam: & ieiunium quadrageſimæ: & paſchæ feſtiuitatem: & pentecoſtes

lætitiam: & pro uarietate regionum diuerſa in honore martirum tempora conſtituta. Ad quod ꝗ
ſimpliciter reſpondebit dicet. Non eoſdem iudaicæ obſeruationis dies eſſe quos noſtros. Nos enĩ
non azimorum paſcha celebramus: ſed reſurrectionis & crucis. Nec ſeptem iuxta morem ifrahel
numeramus ebdomadas in pentecoſte: ſed ſpiritus ſancti ueneramur aduentum. Et ne inordina-
ta congregatio populi fidem minueret in chriſto propterea dies aliqui conſtituti ſunt ut in unum
omnes pariter ueniremus. Non quo delebrior ſit dies illa qua conuenimus: ſed quo quacunq; die
conueniendum ſit ex conſpectu mutuo lætitia maior oriatur. Qui uero oppoſitæ quæſtioni
acutius

— —

— — — 2

—I— — — —, — ——

SS

—

☛ =

eſtis: cum eiſdem o

In epiſtolam ad galatas.

acutius reſpondere conatur. illud affirmat. omnes dies equales eſſe. Nec per paraſceuen tantum
chriſtum cruciigi: & die dominica reſurgere: ſed ſemper ſanctum reſurrectionis eſſe diem: &
ſemper eum carne ueſci dominica. lIeiunia autem & congregationes inter dies: propter eos a iu/
ris prudentibus conſtitutos Qui magis ſeculo uacant quam deo. Nec poſſunt immo nolunt to/
to in eccleſia uitæ ſuæ tempore congregari: & ante humanos actus deo orationum ſuarum offer-
re ſacrificdium: Quotus enim quiſq; eſt qui ſaltem hæc pauca: quæ ſtatuta ſunt. uel orandi tempo-
ra uel ieiunandi ſemper exerceat? Itaq; ſicut nobis licet uel ieiunare ſemper: uel ſemper orare. &

diem dominicam accepto domini corpore indeſinenter celebrare gaudentibus. Non ita & iu-

dæis fas eſt omni tempore immolare agnumpentecoſten agere: tabernacula figere: ieiunare quo/
tidie. Satis uero caute in auctoritatem apoſtoli. & ſancti hominis lenitatem uerba moderatus
eſt inferens: timeo uos ne forte ſine cauſa laborauerim in uobis. Si enim abrupte condemnare
uoluiſſet: dixiſſet utiq;: timeo uos: ſine caui enim laboraui in uobis. Nunc autem uidens eos
zelum dei habere:ſed non ſecundum ſcientiam: nec pœnitus eorum deſperauit ſalutem: qui pio
fuerant errare decœpti. Nec rurſum inrepræhenſos reliquit. ne & ipſis perſeuerandi in errore: & cæ
teris occaſionem ſimiliter tribueret errandi. Timeo autem uos poſuit pro eo qd eſt timeo de uo-

* . „
nora:& humilia reuoluuntur.

bis. Sine cauſa laborat magiſter: cum ipſe prouocat ad maiora diſcipulos:et illi retro lapſi. ad mi/-

CEſtote ſicut ⁊ ego.quia ⁊ ego ſicut vos.
CQuod aicit tale eſt: quomodo ego uobis infirmis ſum factus infirmus. Et non potui loqui ut

ſpũalibus:ſed qᷓſi carnalibus & puulis ĩ xpᷣo. Et ꝗa nec dũ poteratis ſolido cibo ueſci: euãgelico uos

tm̃ lacte potaui: Nolens in ætate uos ſemper ĩfantiæ pmanere ſz paulatĩ ad adoleſcẽtiã & iuuẽtutẽ

uſq;perducere:ut ſolidum cibum poſſitis accipere. Ita & uos debetis eſſe ſicut & ego ſum perfectio
ra uidelicet dimiſſo lacte: ad fortiores cibos: & ad pabula tranſire maiora. Hoc autem loquitur
quaſi ſaluatoris imitator.qui non rapinam arbitratus eſt: ſe eſſe equalem deo: ſed ſemetipſum ex
inaniuit: formam ſerui accipiens: & habitu inuentus ut homo: ut nos dii fieremus ex hominibus:
& non ultra moreremur: ſed conſurgentes chriſto: amici eius diceremur & fratres: & ut eſſet diſci
pulus ſicut magiſter: & ſeruus ſicut dominus. Poteſt autem & ita intelligi. Obſecro uos inquit
fratres ut iudaica obſeruatione contempta dierum menſium temporum atq; annorum: quæ
ſunt umbra futurorum me imitemini. Qui ſine quærela in lege uerſatus omnia arbitratus ſum
quaſi purgamenta at quiſquilias: ut chriſtum lucrifacerem. Fui quippe & ego ſicut uos nunc
bſeruationibus ſtrictus tenebar. & eccleſiam chriſti quia iſta non faceret per-
ſequens deuaſtabam. 2
C Fratres obſecro vos nihil me leſiſtis. Scitis autem quia per infirmitatem carnis euangeli-
zaui vobis iam pꝛidem:⁊ temptationem veſtram que erat in carne mea non ſpreuiſtis: Neq; re
ſpuiſtis: ſed ſicut angelum dei excepiſtis me.ſicut chꝛiſtum ieſum.

ECSuperiori ſententiæ iunge quod ſequitur: quod ut fiat manifeſtius: ſit ordo iſte quem fingi/

mus: Obſecro uos fratres eſtote ſicut & ego: quia & ego ſicut uos. Simile eſt huic illud. Roga-
mus pro chriſto reconciliamini deo. Nec non & alibi. Obſecro primum omnium fieri depræca-
tiones orationes: poſtulationes gratiarum actiones. Petri quoq; uerba dicentis. Seniores in uobis
ogo conſenior ipſe: & teſtis paſſionum chriſti. Quæ quidem & nos ad humilitatem prouocant:
& ſupercilium decutiunt epiſcoporum. qui uelut in aliqua ſublimi ſpecula conſtituti. uix dignan/

tur uidere mortales & alloqui conſeruos ſuos. Diſcant ab apoſtolo: errantes: & inſipientes galatas

ſratres uocari. Diſcant poſt increpationem blanda uerba dicentis. Obſecro uos: Et quod obſe/
crat illud eſt ut imitatores eius ſint: ſicut ipſe chriſti:immo ut præſentem locum ſequar nihil eſt grã
de quod poſtulat. Vt qm̃ deo ipſe propter illos de maiori ſactus eſt minor: ſic illi a1 minoribus
ad maiora conſcendant. Nihil me inquit leſiſtis. Ledit diſcipuſus magiſtrum ſi per negligentiam
ſuam præcepta eius laboremq; diſperdat. Non leſerant galatæ apoſtolum uſq; in præſens tempus
euangelium eius ac mandata ſeruantes: Aut certe quando uobis primum euangelium enunuaui
& propter infirmitatem carnis ueſtræ: quia non poteratis ſacramenta ſuſcipere maiora: prædica/
ui uobis quaſi paruulis: & meipſum infirmum eſſe ſimulaui: ut uos infirmos lucrifacerem: Non

ne quaſi angelum ſuſcepiſtis me.quaſi chriſtum ieſum. Cum igitur in nullo me illo tempore leſeri/

tĩs: &me ueſtri cauſa:humilẽ atq; deiectum ſimilem dei filio putaueritis. quomodo ad maiora uos
ꝓuocans ledora uobis? perdendo laborem meum: & diſpenſationem illam qua me paruulum
eſſe ſimulaueram: irrito opere nunc lugetis: per infirmitatem autem carnis non ſuæ: ſed au/-
dientium: galatis Paulus annuntiat. ui non poterant carnem ſabiicere uerbo dei. & quaſi
carnei nihil intelligentiæ ſuſcipere ſpiritualis. Quod ut euidentius fiat: ponamus exemplum:
Per infirmitatem carnis docet: qui dicit ſi ſe non continent: nubant. Et mulier ſi mortuus fue//
rit uir eius: liberata eſt. Cui uult nubat. tantum in domino, Nequaquam uero per infirmita-
tem carnis docet iſta commemorans. ſolutus es ab uxore: noli quærere uxorem: & tẽpus ẽ ut &

qui habent uxores ſic ſint quaſi non hutes. Alia quippe præcepta ad ſpũales: alia dantur ad carneos.

„ °

—
4

A.iber Secundus.c.iiu.

Et aliud eſt quod iuxta imperium:aliud quod iuxta indulgentiam præcipitur: & temptationem ue
ſtram in carne mea: Non ſpræuiſtis: Obicurus locus & acrius attendendus. Ego quidem ait quaſi
paruulis uobis atq; lactentibus per infirmitatem carnis ueſtræ iam pridem euãgelizaui a minoribꝰ
incipiens & ut ita dicam apud uos pœne balbutiens. Quæ diſpenſatio & prædicationis infirmæ ſi/
mulatio mea quidem gubernatio erat: ſed uf̃a tentatio an uobis placerem: & magna uiderentur
ea quæ pro conditione ſui minora erant: & a me quaſi humilia promebantur. Quæ quidem uos
non ut parua: ſed ut magna capientes in tantum admirati eſtis: ut me qui ea loquebar quaſi an-
gelum: & ut plus digam quaſi dei filium ſuſciperetis: Hæc ergo ueſtra tempratio qua ego uos in car
nali mei ſermonis annuntiatione tentabam. Non fuit contempta:nec uilis: ſed pluſquam eſtimabã
habuit dignitatis. Poteſt & locus iſte ita edifferi. Quando ueni ad uos non ueni in ſermone ſapiẽ/
tiæ: ſed homo humilis atq; contemptus: nihil magnum deferens erucifixum. Cum igitur me uide-
retis in corpore infirmitatibus obnoxio conſtitutum egna cæleſtia pollicentem non irriſiſtis nec
eſtimaſtis dignuʒ eſſe contemptu. Intelligebatis quippe humilitatẽ carnis meæ: & ipſius habitus

uilitatem: ad ueſtram tentationem fieri: an uidelicet contemneretis eum: qui ab incredulis miſera-

bilis putabatur: ſed econtra illum humilem uilem atq; contemptum ita ut angelum: & pluſquã an
gelum ſuſcepiſtis. Aut certe ſuſpicari poſſumus apoſtolum eo tempore quo primũ uenit ad galatas
egrotaſſe: & aliqua corpuſculi infirmitate detentum non ceſſaſſe tamen nec uocem ſilentio repræſiſ
ſe quo minus coœptum euangelium prædicaret. Nam tradunt eum grauiſſimũ capitis dolorem ſæ/
pe erpeſſum: & hunc eſſe angelum ſathanæ qui appoſitus ei ſit. ut eum colafizaret in carne ne ex
tolleretur:hæc infirmitas & languor hic corporis apud eos quibus annuntiabatur euangelium ten-
tatio fuit: an contemnerent eum ſublimia promittentem: quem languoribus corporis ſubiectuʒ ui
debant. Nec non & illud dici poteſt quod in principio aduentus ſui ad galatas: cuntumelias: & per
ſecutiones: & plagas corporis ab his qui contraibant euangelio ſuſtinuerit. & hanc fuiſſe tentationẽ
uel maximam galatis apoſtolum chriſti cernentibus uerberari. Quod autem ait ſicut angelum ſicut
xpᷣm ieſum ſuſcepiſtis me: & angelis chriſtum eſſe oſtendit maiorem: quem ſecundum diſpenſatio
nem corporis minorem pſalmiſta cantauerat dicens. Minoraſti eum paulominus ab angelis: & tã-
tum ſua uerba in principio ualuiſſe demonſtrat: ut angeli putarentur & chriſti.
CAbi eſt ergo beatitudo vza teſtimonium.n.perbibeo vobis qꝛ ſi fieri potuiſſet oculos veſtros
eruiſſetis ⁊ dediſſetis mihi.Ergo inimicus vobis factus ſum veritatem dicens vobis.
CBeatus ẽ qui ambulat in uirtutũ uia:ſed ſi ad uirtutes uſq; peruenerit. Nec prodeſt a uitiis receſſiſſe
niſi optia cõpræhendas. Quia non tam initia ſunt in bonis ftudiis laudanda: quam finis. Sicut enizʒ
in uinea multi uſq; ad prælum uuæ gradus ſunt: & primum neceſſè eſt ut uitis gemmet ĩ pampino.
ſpem promittat in floribus: de hinc ut flore decuſſo futuri botri ſpecies deformetur. Paulatimq; tur
geſcens uua parturiat ut præſſa torcularibus dukcia muſta deſudet: Ita & in doctrina ſinguli beati-
tudinum ſunt proſectus. Vt audiat quis uerbum dei: ut concipiat : ut in utero animæ eius adole-
ſcat: & ad partum uſq; perueniat. Vt cum peperit illum lacte enutriat: & per infantiam pueritiam
aduleſcentiam iuuentutem ad perfectum uirum uſq; perducat. Cum ergo ſinguli ut diximus gra-

dus: iuxta profectus ſuos habeant beatitudinem ſi finis: & ut ita loquar extrema manus operi de

fuerit:totus labor irritus fiet: & dicetur ubi eſt beatitudo ueſtra. Quamuis inquit uos eo tempore.
quo euangelium iuxta carnem ſuſceperatis: beatos dicerem quod in initiis feruebatis: tamen nunc
quia non uideo ediſicio culmen impoſitum et pœne nequicquam iacta fundamina: cogor dice-
re ubi eſt ergo beatitudo ueſtra qua uos beatos arbitrans ante laudabam. Vere enim & ipſe fate/
or quia ſic me uobis humilia prædicantem uel perſecutionibus conflictatum. In principio dile/
xiſtis. ut ſi fieri poſſet chyperbolice autem ſunt accipienda quæ loquitur)eruiſſetis uobis oculos: &
mihiut omnium ueſtrum luminihus plus cernerem dediſſetis. Optabatis quippe uos cœcos eſſe
per ineffabilem in me caritatem. ũt plus in meo corde euangelii lumen oriretur: emolumen/⸗
tum meum ueſtris damnis creſcere uolebatis. Et hoc illo tempore quo uobis quaſi patuulis
atq; lactentibus: ſiue propter infirmitatem carnis ueſtræ. parua & humilia annuntiabam. Siue
propter meæ carnis iniurias non dignus nidebar fide. Nunc uero quia ab elementis: & ſyllabis:
& lectione puerili cœpi uos ad maiora ſtudia prouocare: ut libros teneatis in manibus: ut plena
eruditione & ſenſu uerbum diſcatis: recalcitratis: iraſcimini: grauis uobis uidetur eſſe perſectio
dictrinarum & in tantum in alios mutati eſtis affectus: ut me quem quaſi angelum & chriſtum
ſuſceperatis cui uolebatis oculos ueſtros tradere. nunc habeatis Inimicum: quia uobis plenam an/
nuntio ueritatem: Elegantez autem ſententiam terminauit dicens. Ergo inimicus uobis factus
ſum ueritatem cdicens uobis: ut oſtenderet initia prædicationis non tam ueritatem fuiſſe quam
umbrã:& imaginem ueritatis. Similis eſt huic illa ſentẽtia nobilis apud romanos poetæ: obſequi-/
um amicos ueritas odium parit: Sed uide quanto hic melius quam ille : apoſtolus. n. his quos ſtul-
tos dixerat quos paruulos appellarat: hanc ſnĩam temperauit: & ſpecialem fecit: dum proprie ad p/
ſonas galataſq; direxit: Ille uero & generalẽ. & ita ſe apud oẽs hẽre denuntians: uehemẽter errauit
Obſequium enim quo putauit amicos fieri ueritate demꝑta: non tam obſequium aſt auan. adu⸗
atio

— — —— T—C—-—r r=r r rrr——

— . . — . —
;ᷣ—,‧/GK◻KK z4r— — KW ‚„ — .—— —æʒ üũnn. —v

In epiſtolam ad galatas.

n latio: & aſſentationem clandeſtinas magis inimicitias: quam amicitias dici debere: perſpicuum é.
G Simul autem & illud conſiderandum quod hodie quoq; quamdiu paruulis atq; lactentibus: & his
id in quorum cordibus nunquam chriſtus adoleſcit nec proſicit: ætate & ſapientia. & gratia apud deũ
eſ⸗ & homines: Iuxta litteram ſcripturas explanamus: laudamur ſuſpicimur: admirationi habemur:
u Cum autem paululum cœperimus eos prouocate: ut tranſeant ad maiora: de præconibus noſtris
o inimici fiant.& maligni: iudæoſq; potius quam apoſtolos ſequi. Qui a phariſeorum doctrina & rra
. ditionibus recedentes ad ipſum chriſtum propitiatorium: & perfectionem legis ingreſſi Lvunt: nec
diuinum ſermonẽ accipere dignentur qui eccleſiæ magiſtros iubet ad altiora dogmata ſcandere:
di & totis uiribus ſublimare uocem: nec circumlatrantium ſtrepitum pertimeſceroparuulorum: di-
die cens: Super montem excelſum aſcende: qui euangelizas ſyon exalta in uirtute uocem tuam: qui
8 euangelizas hieruſalem exalta noli imerr. . .
ner CEmulantur vos non bene:ſed excludere vos volunt vt illos emulemini in bonuʒz ſemper ?⁊ nõj
in tantum cum pꝛeſẽs ſum apud vos. èůñü
en CEmulantur bene qui cum uideant in aliquibus eſſe gratias dona uirtutes ipſi tales eſſe deſiderant:
in & fidem uitæm atq; induſtriam eorum per quæ illa meruerunt: nituntur iĩmitari: ut poſſint ea quoq;
ltn quæ bona emulatione digna ſunt conſequi. De quibus & apoſtolus ait: Emulammi ſpintalia:
mil magis autem ut prophetis. Ac deinceps: ſic & uos: quoniam emulatores eſtis ſpiritalium ad edifica/
tionem eccleſiæ quærite ut habundetis. & iterum: Itaq; fratres emulamini prophetare & loqui lin
kenr guis nolite prohibere. Emulantur autem non bene: qui non tam ipſi cupiunt eſſe meliores. ut imi
= tfentur eos qui emulatione digni ſunt: quam illos ipſos uolunt facere peiores: & retrorſum trahere:
zi emulatione peruerſa. Verbi gratia dictum ſit. Chriſtianus eſt quiſpiam. legit moyſen & prophe/
let tas ſcit omnia in umbra: & in imagine illi populo præceſſiſſe: ſcripta autem eſſe propter nos in quos
* ſines ſeculorum decurrerunt. Circunſionem non tam præputii: quam aurium & cordis intelligit.
nn Reſurrexit cum chriſto: ea quærit quæ ſurſum ſunt. Liberatus eſt ab onere: & ſeruitute legis ne
Ko tangas ne guſtes ne attamines imperantis: huic ſi quis ſcripturarum uerbis uoluerit perſuadere ut
ii non per tropologiam ſed occidentem litteram. quæ ſunt ſcripta ſuſcipiat: ut in mamfeſto fiat iu/-
dæus non in occulto:emuletur eum non bene:ſed concito curſu ad maiora gradientem retrahe-/ *
re feſtinat: ut ſe potius emuletur qui retrorſum uadit: aut certe ut multum ultra non promouet. Lo/
quitur itaq; galatis: qui ab aſſertoribus legis inducti fuerant ut eos imitarentur: cum illi potius ga--
Iatas debuerint imirari: Quia naturale eſt: maiorem de minori: non minorem ſieri de maiore:
. Bonum emulamini in bono ideſt nolite aſſertores iudaicæ obſeruationis imitari: ſed ea quæ bona
a; ſunt imitamini. Quomodo eniam qui diuitias: potentiam. dignitatem alicuius imitatur non tam
wan bona quam ea ꝗᷓ fugienda ſunt emulatur:Ita & uos econtrario: bonum emulamini in bono: magis
zu quærentes ſpiritalia quam carnalia: ut non illi uos iudæos: ſed uos illos chriſtianos eſſe doceatis.
Hoc autem facite ſemper: ut perſeueranti gradu: ad finem boni operis peruenire poſſitis. Emula/
e, bamini ſi quidem bonum in bono prius cum apud uos eſſem: qui poſtquam a uobis receſſi. omnia
uin quæ tradiderã perdidiſtis: De ſtatione certa & fido portu rurſum in altum unda relabente ſubtra-
di. Nec mirum ſi recedente apoſtolo uaſe electionis: & in quo chriſtus dommus loquæbatur: ga“
ne⸗ latæ ſunt mutati. cum etiam nunc cernamus in eccleſus idipſum fieri. Si quando enim doctor quis
e in eccleſia contigerit ſermone ornatus & uita:qui audientes quaſi ſtimulis quibuſdam concitet ad
uirtutes. Videmus omnem plebem circa elemoſinas ielunia caſtitatem ſuſceptionem pauperum
ic⸗/ ſepulturas & cætera ſimilia feſtinare feruere diſcurrere. Cum autem ille receſſerit paulatim emar
n/ ceſcere: & ſubtracto cibo tenuari: pallere langueſcere: & interitum ſequi omnium quæ prius ui/
le/ gebant. Quamobrem quia meſſis multa operarii autem pauci: præcamur dominuz meſſis: ut mit
1 tat operarios ad metendum qui ſpicas populi chriſtiani quæ ſtant in eccleſia futuro tritico præpa-
lte ratæ: metant colligant: & in horrea comportantes nequaquam arire patiantur. Hoc de eo zelo &
, emulatione peruerſa de qua & alibi dictum eſt. Noli emulari in malignantibus: & hic emulantur
li nos non bene. Inuenimus autem & alium zelum quo zelati ſunt fili Iacob Ioſeph fratrem ſuum
e Sde Maria & Aaron amicum domini moyſen. Neq; enim aut illi aut hi ut mehores eſſent Ioſeph &
bis Moyſe ad zelum ſunt concitati: ſed quia dolebant illos eſſe meliores.Iſte zelus uicinus inuidiæ eſt:
n Longum eſt ſi uelim omnia zeli genera boni ſeu mali de ſcripturarum proferre theſauro. Bonum
zelum legimus finees: heliæ mathatiæ. & apoſtoli iudæ: ſed non proditoris: qi ob inſignem zeli
in ſe uirtutem ẽt zelotis nomen accepit. Malum autem ut Cain in abel & cæterorum in alios: & ze/
. lum uiri de quo ſcriptũ eſt & uenerit ei ſpũs zeli. Niſi forte medius hic zelus . & nec in bonã nec in
. malã ptem accipi põt. Sed inter utrũq; zelotypia potius appellatur. Aliter uidentes hi qui ex circũ
ciſione erãt galatas ex gentibus ſpiritus ſancti habundare uirtutibus ſe uero non linguis loqui: non
, dona habere curationum: non gratiam prophetiæ cupiebãt eos zeli ſtimulis incitati: ad legis one
r0 tranſducere. ut inciperent illi ſui ſimiles ſferrrr.
¶ CSIFilioli mei quos iterum parturio donec foꝛmetur chꝛiſtusin vobis.
4 WCQuantis difficultatibus & dolore fœtus promantur ex utero: maledictio prima declarat dicens.

Liber Secundus.c.iiii.

In triſtitia paries filios. Volens igitur oſtendere magiſtrorum pro diſcipulis ſollicitudinem: quos
patiantur affectus nec ſectatoris ſui excidant a ſalute. Ait filioli mei quos iterum parturio. Qun.n.
in alio loco quaſi pater dixerat ſi decem milia pedagogorum habeatis in chriſto ſed non multos
patres. Iam non quaſi pater ſed ut mater loquitur in chnſto ut utnuſq; anxietatem: & pietatem in ſe
parentis agnoſcãt. Tale quid & moyſes de populo loquebatur numquid ego in utero accepi oẽm
populum iſtum? Quis putas noſtrum ita de diſcipulorum anxius eſt ſalute: ut non paucis horis aut

ut multum biduo triduo ue:ſed toto uitæ ſuæ tempore torqueatur: donec chniſtus formetur in eis? .
Exemplum fœte mulieris quod aſſumpſit: concipientis: & ſormantis in ſe ſemina dili gener tenen/ G
do:ut poſſimus intelligere quod dicitur: natura non erubeſcenda ſed ueneranda eſt: Sicut enim in
uuluam mulieris primum ſemen iacitur informe: ut ſulcis & fundo eius quaſi quodam glutino ad
hereat. De quo & propheta initii ſui recordatus ait incompoſitum meum uiderũt oculi tui. Deinde
per nouem menſes reſtricto ſanguine futurus homo coagulatur: corporatur: paſcitur: atq; diſtin- 1
Sintunut poſtqᷓ in utero palpitarit.ſtatuto tempore fùndatur in lucem. Et tantis difficultatibus na U
citur quantis ne intereat enutritur. Ita & ſemen ſermonis xpi. cũ in aiam audientis inciderit p gra-
dus ſuos creſcit. & ut multa pᷣteream poſſumus ſiqdem fſacile corporalẽ deſcriptionentranſſerre ad
intelligentiã ſpũalem. Tãdiu in ancipiti eſt qdiu pariat qui concipit. Nec ſtatim finis induſtræ ẽ ediſ
ſe:ſed tunc alterius laboris exordiũ eſt ut lactentẽ infantiam ſedulis nutrimentis: & ſtudiis uſq; ad ne
plenã xpi perducat ætatẽ. Et qñ ĩ coniugio ſæpe uiri ſemẽ in cã eſt:ne liberi ꝓcreentur nõ nunꝗᷓ ſte en
tilis uxot ſemina non tenet: & frequenter neuter ad generandũ aptus eſt: & econtrario uterq; fœcũ je
dus: ita & in his qui uerbũ dei ſeminãt. Quadrifaria hæc diuiſio cuſtoditur ut ĩplear ꝗdẽ ſuũ doctor n
officiũ ſʒ ſi ſterilis auditor uel auditor bonæ ĩdolis ſit: ſed ꝑ ĩperitiã doctoris uerbi ſemẽ ĩtereat aut b⸗
certe tã uecors ſit.ꝗ docetur quã ẽ ille ꝗ pᷣcipit: raroq; cõtĩgit:ut & magiſter & diſcipulꝰ ſibi cõſentiãt 8
.ſ.ut tantũ iſte doceat quantu ille poſſit aurire: uel tantũ ſuſcipere doctus quãtũ doctor ingerere. At e⸗
nunc oẽs iudices ſumus neſcimus quotus pſalmus ſit quæ pars prophetiæ qd legis capitulum: & lo M

guendi facilitate interprætamur audacter quod nequaꝗᷓ intelligimus. Non ad nos pertinet ut xp̃s
ormetur in populo ut ad domos ſuas unuſquiſq; rediens habeat ſemen uerbi dei. Quod cũ cœpit
. poſſit dicere cũ ppheta a timore tuo dñe cõcœpimus & peperimus filios ſaluationis tuæ fecimus ſu
per terrã. Tales in apoſtolos tranſeunt: & a ſaluatore mœrentur audire. Quicũq; fecerit uoluntatem
patris mei.ipſe eſt frater meus: & ſoror & mater. Diuerſitatẽ profectuũ in diuerſs noĩbus ondente.
ſormatur quoqʒ xpᷣs in corde credentiũ cum oiĩa illis ſacramenta panduntur & ea q obſcura uidebã
tur perſpicua fiunt. Sed & illud eſt intuendũ. qd qui per peccatũ quodammodo hõ eſſe deſierat: per
nĩam concipitur a magiſtro. & rurſum in eo chriſti formatio regomittitur. hoc aduerſum noua-
la nos:qui nolunt reforman eos quos ſemel peccata contriuerint. H

CAellem aũt eſſe apud vos modo:⁊ mutare vocem meam quoniam confundoꝛ in vobis. N.

CScriptura diuina ediſicat & lecta:ſed multo plus prodeſt ſi de litteris uertatur in uocem. Vt qui p
epiſtolam docuerat præſens inſtruat audientes. Magnam ſiquidem uim habet & uox uiua: uox de
auctoris ſui ore reſonans: quæ ea pronunciatione profertur atq; diſtĩguitur qua in hominis ſui cor
de generata eſt. Sciens itaq; apoſtolus maiorem uim habere ſermonem qui ad præſentes hat: cupit
uocem epiſtolicam litteris compræhenſam: in præſentiam commutare: & quia hoc magis expedie 4
bat his qui in errorem fuerant deprauati uiuo eos ad ueritatem retrahere ſermone. Hoc autem ideo
quia confundebatur in illis: quod quidem græce magis proprie dicitur &ορτι n. non tam con 1
fuſionem quæ apud illos ιu△αι ναſiuie appellatur quam indigentiam: & inopiam .
reſonat. Senſus itaq; iſte eſt. uellem apud uos nunc adeſſe & litterarum uocem præſens ipſe profer-
re quia indigeo in uobis. Non quippe habeo fructus quos ſolent de diſcipulis habere doctores: & ſi ¹
ne cauſa ſemen iactum eſt doctrinarum cum pœnitus in uobis patiar egeſtatez. Ita ut hieremiæ poſ e
ſim uoce prorumpere:non profuiceq;ʒ profuit mihi quiſqᷓ. Poteſt & aliter locus iſte interprætari: dr
Paulus apoſtolus qui factus fuerat iudæis iudæus: ut iudæos lucrifaceret. Et his qui erant ſub lege. ðð
quaſi eſſet ipſe ſub lege: & infirmis infirmus. ut infirmos lucrifaceret: Pro qualitate eoꝶ quos ſaluare 1
cupiebat mutabat uocem ſuam: & in hiſtrionum ſimilitudinem factus (ſiquidem eſt theatrum mm S
do & angelis. & hominibus) habitum in diuerſas figuras uertebat: & uoces. Non quo id eſſet.qd t
ſe eſſe ſimulabat: ſed quo id tantum uideretur eſſe quod proderat. Cernit galatas alia indigere do/
trina alia uia debere ſaluari. Non illa qua primum ad chriſti fidem fuerant de gentilitate tranſdu/- e
cti: & compellitur dicere uellem nunc eſſe apud uos: & mutare uocem meam in uobis. Non inquit .
uideo me prodeſſe. ſi ea loquar quæ prius locutus ſum: Propter quod ignorans quid agam: &
in diuerſa diſtractus laceror: confundor atq; dilanior. Et quomodo medici cum uim artis ſuæ in pri e
mo uiderint non ualere medicamine tranſeunt ad aliud. & tamdiu experiuntur: quid proſit e pluri/ D
bus donec perueniant ad curationem. Vt quod per molitiem alicuius emplaſtri nequaquam ſanari
ualuit mordatiori puluere & auſteriori ſanetur: Ita & ego: quia confundor in uobis: & ignoratione
huc atq; illuc diſtrahor: uellem littearum uocem præſens de meo ore proferre: ut uos ſolito ſeueri, H
or ipſe corriperem quoniam epiſtola non poteſt uocem obiurgantis exprimere: Non ualet iraſcẽ/ .

tis reſonare .

il
n
u

un

In Epiſtolam ad galatas.

tis reſonare clamorem & dolorem pectoris apicibus explicare. Poteſt autem & ſimplicius intelligi
blandis apud uos modo uerbis uſus ſum dicens. Fratres obſecro uos & flioli mei quos iterum par-
turio donec xp̃s formetur in uobis. Sed & ego blandus & lenis qui ad uos quaſi pater locutus ium
Pro ea caritate qua uos perire non patior & errare perpetuo: uellem nunc præſens eſſe ſi confeſionis
me uincula non artarent & blandà uocẽ in obiurgantis uerba mutare. Nec leuitatis eſt ſi nunc blan
diar nunc iraſcar. Impellit me caritas impellit dolor diuerſis affectibus loqui. Neſcio.n. in quæ pri-
mum uerba prorumpam & quo uos debeã ſanare medicamine quia confundor in uobis.
CBicite mihi qui ſub legevultis eſſe:legem non audiſtis. .
Notandum legem hic dictam eſſe geneſis hiſtoriam. Non ut uulgo eſtimant quæ facienda ſint
quæ ue uitanda:ſed totum quod de abraham & eius uxoribus liberiſq; contexitur legem appella/
tam: legimus & in alio loco prophetas quoq; legem uocari: Audit ergo legem qui iuxta paulum
non ſuperficiem ſed medullam eiu introſptit: non audit legem qui ſimilis galatarum exterio-
rem tantum ſequitur.
Scriptum eſt enim.quoniam Abꝛaam duos filios habuit.vnum de ancilla ? vnum de libera:
Sed qui de ancilla:ſecundum carnem natus eſt.Qui autem de libera per repꝛomiſſionem.,.
CNimixæ difficultatis eſt demonſtrare Iſaac tantum qui de ſarra natus eſt fuiſſe de repromiſſione ge
neratum. & non etiam iſmahel qui de agar ancilla eſt ortus ægyptia. Scriptura quippe refert quod
cum perſequente ſarra agar fœta fuiſſet & ueniſſet ad eam angelus in deſerto moneretq; ut ſubice
retur dominæ poteſtati. Idem ipſe angelus etiam hæc locutus ſit: Multiplicans multiplicabo ſemen
tuum. & non numerabitur præ multitudine: & poſtea de iſmahel quæ utiq; repromiſſionis uer-
ba nemo dubitaret:iſte erit ruſticanus homo: manus eius ſuper omnes & manus omnium ſuper eũ
& contra faciem omnium fratrum ſuorum habitabit: Sed reſponderi poteſt minoris auctoritatis:
eſſe repromiſſionẽ angeli quam ipſius dei. Sicut enim ſtella orto ſole hon rutilat: ita & angelii uer

ba ad comparationem repromiſſionis dei obſcurari: & euaneſcere & pro nihilo computari. Vide-

tur quidem hæc reſponſio aliquid habere momenti: ſed ſtatim ſequentis ſcripturæ auctoritate con
teritur. Scriptum eſt enim Abraham autem dixit ad deum. Iſmahel iſte uiuet in cõſpectu tuo? & deꝰ
reſpondit ad eum ita. Ecce ſarra uxor tua parier tibi filium: & uocabis nomen eius I ſaac & ſtatuam
teſtamentum meum ad eum. In teſtamentum æternum & ſemini eius poſt eum. De iſmahel autem
ecce exaudiui te: ecce benedixi eum & augebo eum & multiplicabo illum uehementer: Duode-
cim gentes generabit & dabo eum in gentem magnam. teſtamentum autem meũ ſtatuam ad Iſaac
quẽ generabit tibi ſarra in tempoxre iſto anno uenturo: ex quibus euidens eſt ipſius quoq; ſermoni-
bus dei: iſmahel ſecundum repromiſſionem eſſe generatum. Sed & hoc ita ſoſuitur: repromiſſionẽ
proprie in teſtamenti datione compleri & aliud eſſe benedicere augere multiplicare uehementer
quod in hiſmahel ſcriptum eſt: aliud heredem facere per teſtamentum: quod de Iſaac dicitur ſtatuaz
teſtamentũ tuũ ad eum:In teſtamentum æternum & ſemini eius poſt tuũ: & in cõſequentibus teſta
mentüũ ãt meũ ſtatuã ad Iſaac quẽ pariet tibi ſarra: Et qũo aliud ſunt dona. aliud ſubſtãtia. aliud lega
ta. aliud hæreditas. Legimus. n. filiis cõcubinaꝶ abrahæ dona tradita: filio ãt ſarræ totiꝰſubſtãtiæ hæ
reditatẽ relictã. Ita aliud eſſe ut diximus benedictionẽ: atq; legata. aliud teſtamentũ: Sed & hoc dici
poteſt de iſmahele:poſt concœptum eius. uel angelum uel deum locutum. De Iſaac uero antequazʒ
in ſarræ utero conciperetur deum fuiſſe pollicitum. Hæcinterim quantum ingenii noſtri medio-
critas patitur dicta ſint, cæterũ ſi quis poteſt maius aliquid inuenire quomodo iſmahel: qui de an/
cilla natus eſt. non ſit repromiſſionis filius ſed Iſaac qui de libera: I lle potius audiẽdus eſt: & ſi quid
inquit apoſtolus aliter ſentitis:& hoc uobis deus reuelauit. Nunc breuiter ad altiora tendendum
eſt ut dicamus unumquemq; noſtrum primum non iuxta repromiſſionem naſci. Quamdiu ſcri/
pturarum uerbis ſimplicibus inſtruitur. & iudaicis adhuc expoſitonibus delectatur. quando uero
ad ſublimiora tranſcenderit. & legem intellexerit ſpiritualem tunc eum de repromiſſione genera-
ri. Et ut apertius loquar quottidiæ eos qui faciunt opera abrahæ de Abraham naſci. Verum illos
qui habeant ſpiritum ſeruitutis iterum in timore ex ancilla generari ægyptia. Eos autem qui ſpiri-
tum adoptionis acceperint ex ſarra libera: qua libertate a chriſto donati ſumus. Loquitur dominus
ad iudæos qui adhuc ancillæ fili eſſe malebant. Si manſeritis in ſermone meo uere diſcipuli mei
eritis: & cognoſcetis ueritatem. & ueritas liberos faciet uos. Vnde & illi ignorantes myſticum eſſe
quod dicebatur aiunt. ſemen abrahæ ſumus: & nemini unquam ſeruiuimus, Quomodo tu dicis
liberi eritis. Reſpondit eis Ieſus. Amen amen dico uobis quia omnis qui facit peccatum ſeruus
eſt peccati: Seruus autem non manet in domo in æternum. Filius autem manet in æternum. Si ſer-
ui ſumus peccati. agar nos generauit ægyptia. ſi non regnat peccatum in noſtro mortali corpore
uere dei filii ſumus. Quæ quidem ſunt allegorica. Allegoria propriæ de arte grammatica eſt: &
uo a metaphora uel cæteris tropis differat in ſcolis paruuli diſcimus. Aliud prætendit in uerbis.

aliud ſignificat in ſenſu. Pleni ſunt oratorum & poetarum libri Griptura quoq; diuina per hanc nõ

modica ex parte contexta eſt. Quod intelligens Paulus apoſtolus quippe qui & ſeculares litteras.
aliqua ex parte contigerat.ipſo uerbo figuræ uſus eſt. ut alliegoriam. ſicut apud ſuos dicitur appella⸗
nn

Liber Secundus.oc.iii.

tet: quo ſcilicet ſenſu magis loci huius græci ſermonis abuſionem monſtret. Sciſſe autem paulum
licet non ad perfectum litteras ſeculares ipſius uerba teſtantur. Dixit quidam ex eis proprius eo/
rum propheta cretenſes ſemper mendaces malæ beſtiæ uentres pigri. Hic uerſus heroicus epi/ B
menidis poetæ eſt cuius & plato & cæteri ſcriptores ueteres recordantur. A pud athenienſes quoq;
cum in areopago ſatiſfaceret: hæc addidit. Sicut & quidam de uobis poetæ dixerunt: Ipſius enim &ι
genus ſumus. Hoc hemi ſtichum fertur in arato: qui de cælo ſtelliſq; conſcri pſit. Necnon & illud:
corrumpunt mores bonos confabulationes peſſimæarimeter iambicus de comedia ſumptus eſt. B
Ex quibus & aliis qidens eſt paulum noni gnoraſſe litteras ſeculares: & quam hic allegoriam di-
xit alibi uocaſſe intelligentiam ſpiritualez. Vt ibi. Scimus enim quod lex ſpũalis eſt pro eo quod eeft
allegorica: ſiue allegorice figurata & alibi: & omnes eandem ſpiritualem commederunt eſcam. &
eundem ſpinitualem biberunt potum. Bibebant autem de ſpirituali ſequenti eos petra. petra autem
erat chriſtus. Manna hic & ſubiti fontis eruptio. & pena ipſa quæ ſequitur: quod allegorice accipi-
enda ſint. nemo eſt qui dubitet. Scio quid econtrario poſſit opponi: Fratres ſi præoccupatus fuerit L
homo in aliquo delicto. uos ſpirituales inſtruite iſtiuſmodi in ſpiritu manſuetudinis . in alio lo⸗-
co ſpiritualis autem diiudicat omnia ipſe autem a nullo diiudicatur. Quod ſcilicet aliud quam ſu
pra diximus uerbum ſpirituale ſonet.ſed nos ſpiritualeʒ quia omnia iundicet & ipſe a nemine diiudi
tetur eum uirum dicimus qui uniuerſa ſcripturarum ſacramenta cognoſcens. ſublimiter ea intelli-
gat & chriſtum in diuinis libris uidens nihil in eis iudaicæ traditionis admittat.
Bec enim ſunt duo teſtamenta vnum quidem a monte ſyna in ſeruitutem generans que eſt

agar:Sina. n. mons eſt in arabia qui conterminatus eſt ei.que nunc eſt hieruſalem ⁊ ſeruit cum
fuijs ſuis. Illa autem que ſurſum eſt hieruſalem libera eſt que eſt mater ommum noſtrum
CPcœnæ cunttorum ſuper hoc loco iſta eſt explanatio ut agar ancillam interprætentur in lege & i .
populo iudæorum. ſarram autem liberam in eccleſiam quæ de gentibus congregata eſt: quæmater .
fanctorum fit- Paulo dicente quæ eſt mater omnium noſtrum hæc diu non peperit antequam chri- 2
ſtus de nirgine naſceretur & ſterilis fuit: Nec dum riſu mundi I ſaac de electo patre cum uoce ſubili 1
* mium dogmatum reſonante. Si quidem & Abraham in noſtra lingua pater electus cum ſonitu re-
fertur. Agar autem quæ interprætatur parrochia ideſt incolatus ſiue peregrinatio ſine mora gene/ 1
rat iſmahel: qui tantum audiat dei præcepta nec faciat:hominem ruſticum ſanguinarium deſerta ſe
ctantem qui uniuerſis fratribus ſuis de libera procreatis inimicus ſit. & aduerſa ei fronte reſiſtat.
Nec mirum uetus teſtamentum quod in monte ſyna qui eſt in arabia: & confſinis eſt ei: quæ nunc
eſt hieruſalem conſtitutum eſt atq; conſcriptum non eſſe perpetuum. Cum & incolatus a perpe- ne
tua poſſeſſione diuerſus ſit.& ſiue montis nomen tentationem ſohet: & arabia ſignificet occaſum. gn
& econtrario quæ ſurſum eſt hieruſalem quæ eſt libera materq; ſanctorum demonſtret hanc hieru- de
ſalem quæ in præſenti eſt deorſum eſſe & in humili infimoq; demerſam. Sunt qui duo teſtamenta. el.
& aliter intelligant ut ſcripturam diuinam tam ueterem quam nouam iuxta diuerſitatem ſenſus eo H
xumq; ſententiam qui legunt: aut ancillam interprætentur aut liberam: & eos qui adhuc litteræ ſer- inn
uiant:& ſpiritum timoris habeant in ſeruitute de agar ægyptia uelint eſſe generatos: Eos autem qui o
ad ſuperiora loca aſcendant. & allegorice uelint ſentire quæ ſcripta ſunt: filios eſſe ſarræ quæ in k
lingua noſtra Ideſt princeps interprætatur genere fœminino. & hoc ob illam be
neceſſitatem ſe aſſerunt uſurpare.quia iniquum ſit moyſen:& cunctos prophetas de ancilla: quoſſli/ A
bet uero gentilium de libera intelligere procreatos. Vnde melius eſſe ut non ſolum de his qui in ec P
cleſia ſunt pro diuerſitate ut ſupra diximus intellectuum alios ſeruos: alios liberos arbitremur: Sed
etiam de uno eodemq; homine quamdiu ſequitur hiſtoriam ancillæ eum eſſe filium. Cum autem ð?
aperiente Ieſu ſcripturas incenſum fuerit cor eius & in fractione panis inſpexerit eum quem antea
non uidebat: tunc & ipſum ſarræ lium nominari. Mattion & manicheus hunc locum in quo dixit 1
apoſtolus quæ quidem ſunt allegorica & cætera quæ ſequuntur de codice ſuo tollere noluerut
putantes aduerſum nos relinqui. Quod ſcilicet aliter ſit intelligenda quam ſcripta eſt. cum utiq; etii,, 1
ſi allegorice ut nos quoqʒ fatemur. & paulus docet:accipienda ſint non pro uoluntate legentis ſec
ro ſcribentis auctoritate: ſic condita ſit. & eo ipſo quod contra nos ſeruare uiſi ſunt conterantur:
Auod moyſes creatoris dei ſeruus ſpiritualia ſcripſerit apoſtolo quoq; eoꝑ docente quem ipſi alte
rius chriſti: & melioris dei aſſerunt prædicatorem. Scriptum eſt enim. èôMcä
LZetare ſterilis que non paris erumpe ? clama que non parturis: quia multi ſilij deſerte ma/
is quam eius que habet virum. è
Virum habuit ſynagoga legem: & iuxta annæ quoq; prophetiam fœtoſa quondam in liberis fuit
Sterilis uero eccleſia ſine uiro chriſto: ſine ullo ſponſi ſermonis alloquio diu iacuit in deſerto. ſed
poſtquam accepit illa librum repudii in manus ſuas: & ommia omamenta uiri in idoli uertit oma/

tum: tunc maritus priore cingulo putreſcen te: alium lumbis ſuis balteum alium de gentibus lum/
bare contexuit quæ ſtatim ut eſt uir iuncta: concœpit & peperit: Et in eſaia exclamat dominus per
prophetam ſi eſt gens nata ſimul quando una die in actibus apoſtolorum tria milia: & quinq; mir/
lia hominum crediderunt: Nec puto neceſſe eſt ut de multitudine chriſtiana: & de iudæorum
paucitate

60.

oli⸗
ne

en
ciit
erit

In epiſtolam ad galatas.

paucitate dicamus cum in toto mundo crucis uexilla reſplendeant: & uix rarus atq; notabilis in ur-
bibus iudæus appareat. .

CMos autem fratres ſecundum ſaac pꝛomiſſionis ſilij ſumus.

CApoſtolum & ſimiles eis:ſecundum Iſaac promiſſionis eſſe nlios. Nulla intelligentiæ difficultas
eſſet. Sed quia origenes hunc locum ediſſerẽs ita apoſtoli poſuit exemplum. Vos autem fratres ſecũ
duʒ lſaac promiſſionis filii eſtis quæritur quomodo galatas quos ſtultos appellarat & incepiſſe ſpi
ritu carne finire: nunc ſecundũ Iſaac filios repromiſſionis uocet. Dicemus itaq; apoſtolũ ideo eos ap
pellare ſcdm Iſaac filios repromiſſionis: quia nõ pœnitus eoꝶ deſperet ſalutẽ & rurſum eos ad ſpũzʒ
quo cœperant eſtimet reuerſuros: fiantq; filii liberæ. Qui ſi carne fuerint cõſumati filii ſunt ancillæz
CSed quomodo tunc qui ſecundum carnem natus fuerat perſequebatur eum qui ſecundum
ſpiritum.ita ⁊ nunc:ſed qui dicit ſcriptura:eice ancillam ⁊ filium eius. Non cnim heres erit ſi/

lius ancille cum ſilio meo ꝗIſaac.Itaqʒ frates. Non ſumus ancille fſilij ſed libere. Qua liber/
tate chꝛiſtus nos liberauit. 4

¶ Non puto ĩuenire nos poſſe ubi Iſmahel perſecutus fuerit Iſaac: ſed tantuz illud: quod cum filius

ægyptiæ quĩ maior natu erat luderet cum Iſaac indignata ſit ſarra & dixerit ad Abraham. Eice an-
ciſlam & filium eius. Non enim hereditabit filius ancillæ: cum filio meo Iſaac. Et utiq; ſimplex lu/
ſus inter infantes: expulſione & abdicatione indignus eſt. Verũ apoſtolus quaſi hebreus ex hebreis.
& ad pedes magiſtri gamalibelis edoctus: qui quondam furentes aduerſus deum phariſeos conſi-
lio refrenarat: ex uerbis ſarræ dicẽtis. Non enim hereditabit filius ancillæ cum filio meo Iſaac. Intel
lexit luſum illum ſimplicẽ non fuiſſe:ſed quia forſitan iſmahel quaſi maior natu & eo tẽpore circũ/
ciſus quo iam poterat intelligere & ſentire quod paſſus eſt. ſibi primogenita uendicabat. Scriptu-/
ra iurgium paruulorum luſum uocauit. Vnde & ſarra hæc uerba non ſuſtinens & conſuetudinem
ſibi primogenita uendicantis ancillæ filii a parua ætatæ non patiens: erupit in uocem. eice ancil⸗
lam cum fino ſuo.non enim hereditabit filius ancillæ cum filio meo Iſaac. Quod cum durum ui⸗
ſum fuiſſet abrahæ (ſemper enim primo genitis maiora debentur) Non ſolum Iſmahelem priorem
eſſe deſinere.ſed ne equalem quidem cum minore fratre accipere portionem. Deus qui liberam in
tus eſſe: & foras expelli uolebat ancillam.ſarræ uerba confirmat. & loquirur ad Abraham. Non du-
rum ſit coraʒ te de puero & ancilla. omnia quæ dixit tibi ſarra. audi uocem eius. quoniam in Iſaac
uocabitar tibi ſemen: Sicut ergo tunc maior frater Iſmahel lactentem adhuc & paruulum perſeque
batur Iſaac ſibi circunciſionis prærogatiuam: ſibi primogenita uendicans: ita & nunc ſecunduz car
nem iſrahel aduerſum minorem fratrem de gentibus populum chriſtianum ſuſtollitur. inflatur eri
gitur. Conſideremus inſaniam iadæorum qui & dominum interficere: & prophetas & apoſtolos
perſecuti ſunt.& aduerſantur uoluntati dei:& uidebimus multo maiores perſecutiones: quas nos
etiam hiſtoriæ docent: a iudæis in chriſtianos: quam a gentilibus concitatas. Miramur de iudæis:
Hodie quoq; hi qui in chriſto paruuli ſunt. & niuunt carnaliter. perſequuntur eos qui ex aqua & ſpi
ritu nati ſunt: & cum chriſto reſurgentes. ea querunt quæ ſurſum ſunt non deorſum. Faciant quod
uolunt: cum Iſmahele perſequantur Iſaac. Eicientur foras cum ancilla matre ægyptia. Nec accipiẽt
hereditatem quam ſolus qui de repromiſſione natus eſt conſequetur. Eleganter autem & illud: qd
is qui ſecundum carnem natus eſt perſequitur ſpiritualem: nunquam enim ſpiritualis perſequitur
carnalem:ſed ignoſcit ea quaſi ruſticano fratri: ſcit eum poſſe proficere per tẽpus Et ſi quando ægy
ptiæ ſilium uiderit iraſcentem: recordatur unius patris. qui luce boues crearit & culicem. Et in ma/-
gna domo non ſolum eſſe uaſa aurea & argentea. ſed lignea & fictilia. Itaq; cum apoſtolo paulo di
camus.non ſumus ancillæ ſilii ſed liberæ. Et renouati in chriſto audiamus uerba domini ad iudæos
loquentis:ſi manſeritis in ſermone meo cognoſcetis ueritatem. & ueritas liberabit uos. Hac liberta-
te & apoſtolus liberatus aiebat: cum enim fim liber ex omnibus. Qui facit peccatum ſeruus peccati
eſt.lIlle quia ſe ab omnibus uitiis liberum: ab oĩ concupiſcentia & errore ſciebat alienũ recte in xpi

libertate gaudebat dicens. Non ſumus ancillæ filii ſed liberæ: qua libertate xps nos liberauit:

CAPITVLVM. QVINTVM.
CCate ⁊ nolite iterum iugo ſeruitutis contineri. 2
CEt ex hoc oſtenditur quia nõ ſtet qui iugo inhæreat ſeruitutis. Et quia is qui a chri
üdſſto libertate donatus eſt tandiu fuerit ſub iugo quamdiu ſpiritum ſeruitutis habue-
rit in timore: & legis initia ſit ſecutus. Quod autem ait ſtate: frmam & ſtabilem in chri
ſto hortatur fidem: ut eccleſiæ galatiæ fixo in ſaluatore permaneant pede. De quo &
in alio loco iuſtus loquitur. Statuit ſuper petram pedes meos: Pro eo quod eſt ſuper

chriſtum. Ne ſcilicet circunferantur omni uento doctrinæ. & in diuerſa rapiantur: Vnde & ad ſtan/

tes dr̃: & qui ſtat: uideat ne cadat.Et in alio loco:ſtate uiriliter agire confortamini: ut ſtent cũ eo quẽ
ſtephanus a dextris patris ſtantem uidit in martyrio perſeuerans. & qui locutus eſt ad moyſen. tu ue
ro ſta mecum. Iugum autem ſeruitutis:legem uocat duram. difficilem. laborioſam. quæ die ac no-
cte cultores ſuos graui opere conſumit. Sicut & Petrus in actibus apoſtolorum: quid tentatis inꝗt

ponere iugum graue ſuper collum fratrum. quod neq; nos neq; patres noſtri portare potuerunt:

nn ii

Liber Secundus.c.v.

Quod autem appoſuit nolite iterum:non quo prius legem galatæ cuſtodierint: ſed quo & idola/
triæ iugum graueſcit: quo ægyptiorum populus oppræſſus: ad inſtar plumbi in rubrum mare mer
ſus eſt. Iuxta quem ſenſum:& ſupra dixerat. quomodo conuertimini iterum ad infirma & egena ele
menta.quibus rurſum ſeruire uultis: dies obſeruantes & menſes & tempora & annos: Galatæ enim
qui ad Pauli apoſtoli prædicationem idolis derelictis ſtatim ad euangelii conſcenderint gratiam
non reuerebantur ad legis iudaicæ ſeruitutem: quam nunquã prius cognouerant: ſed uolentes ob
ſeruare tempora: circuncidi carne: & hoſtias offerre corporeas: quodammõ in eoſdeʒ reuertebãtur
cultus quibus in idolatria ante ſeruierant. Aiunt eniz & ægypti ſacerdotes 18& iſm ahelitas & macdia
neos præputium ron habereQuos autem nationes: obſeruent dies menſes & annos utinam neſci
remus: ne nobis cum eis eſſet umquam mixta feſtiuitas. “
CEcce ego paulus dico vobis quoniam ſi circuncidamini:chꝛiſtus vobis nihil pꝛodeſt.
E In euãgelio ſaluator ad diſcipulos loꝗtur.q uos audit me audit.ꝗq uos ſuſcipit me ſuſcipit: Et apo/
ſtolus teſtatur dicens: uiuo autem iã non ego. Viuit aut in me chriſtus. & alibi. An experimentum qᷓ
ritis eius qui in me loquitur chriſtus? Ex quo liquido comprobatur hoc quod nunc dixit. Ecce ego
paulus dico uobis non quaſi pauli tantum uerba accipienda: ſed domini. Nam cum & in prima ad
corynthios præmiſiſſet. FHlis autem qui nupti ſunt denuntio non ego ſed dominus. & ſtatim intuliſ
ſet: cæteris autem ego præcipio. Ne uilis ſua putaretur auctoritas: Puto inquit ꝙ & ego ſpiritum dei
habeo. ut ſpũ & chriſto in ſe loquente non contemptui duceretur. qui prophetas imitans diceret
Hæc dicit dominus omnipotẽs. Maius autem fiet id quod dictum eſt. ecce cgo paulus dico uobis.
quoniã ſi circũcidamini: chriſtus uobis nihil prodeſt. Si cum principio copuletutr in quo ait.paulus
apoſtolus non ab hominibus neq; per hominem ſed per Ieſum chniſtum & reliqua. Vt audientes
non tam miſſi quam mittentis auctoritate moueantur: Poteſt aliquis dicere. contrarium eſt huic lo
co illud quod ad romanos ſcribitur. Circunciſio quidem prodeſt. ſ legem cuſtodias: & infra. Quid
ergo eſt amplius iudæo? aut quæ utilitas circũciſionis? multum per omnem modum. Primũ quidẽ
quia credita ſunt illis eloquia dei. Si enim his qui circunciſi fuerint chriſtus nihil prodeſt. quõ legẽ
cuſtodientibus prodeſt circunciſio? Quod quidem hac reſponſione ſoluetur: ut dicamus epiſtolam
quæ ad romanos ſcripta eſt ad eos eſſe dictatam: qui ex iudæis gentilibuſq; crediderant. Et
hoc egiſſe paulum ut neuter populus offenderetur: quo ſcilicet ſuum utraq; plebs priuilegium poſ
ſideret: ut nec gentiles circunciderẽtur: nec circũciſi adducerent præputiũ: Ad galatas autẽ ſcribens
alio uſus ſit argumento. Non enim erant ex circunciſione:ſed ex gentibus qui crediderãt: Nec pote
rat eis prodeſſe circunciſio.qui Fan euangelii gratiam: iterum ad legalia reuerterentur elementa. Et
in actibus apoſtolorum nartat hiſtoria: cum quidam de circũciſione ſurgẽtes aſſeruiſſent eos qui ex
gentibus crediderantadebere circuncidi: & legẽ cuſtodire moyſiſeniores qui hieroſolymis erant &
apoſtolos pariter congregatos ſtatuiſſe ne ſuperponeretur eis iugum legis: nec amplius obſeruarẽt

niſi ut cuſtodirent ſe tantum ab idolothitis & ſanguine. & fornicatione: ſiue ut in nonnullis exem/
plaribus ſcriptum eſt. & ſuffocatis: & ne reſideat ulla dubitatio. quod circunciſio nihil proſit. ſed ꝓ/

pter eos qui ex iudæis crediderant. ad romanos de circunciſione ſententiam temperauit. Paulatim
ad epiſtolæ eiuſdem poſteriora deſcendens. Nec circũciſionẽ: Nec p̃putiũ aliquid ualere mõſtrauit
dicens. Circunciſio itaq; nihil eſt. & præputium nihil eſt. ſed obſeruatio mandatorum dei: In tan-
tü eniz circunciſio nihil eſt ut iſraheſiticæ quoq; domui: ſe de circunciſione iactanti nihil profuerit:
propheta memorante: omnes gentes incircunciſæ carne: domus autem iſrahel incircunciſa corde:
& incircunciſus melchiſedech: circunciſum benedixerit Abraham. Nam quod ait. ſi circuncidami/

ni: tale eſt quaſi ſi dicere uoluiſſet: ſi carne circuncidamini. Quã in alio loco non circunciſiones: ſed

conciſionem uocat dicens. Videte conciſionem. Nos enim ſumus circunciſio qui ſpiritu dei ſer/
uimus. & gloriamur in chriſto: & non in carne confidimus. Non confidit in carne qui omnem uti-
litatem expectat a chriſto. & non ſeminat in carne. ut de carne metat corruptionẽ. ſed in ſpu de quo
uita æterna generatur: Subtilius intuenda ſententia ſi circuncidamini: xp̃s uobis nihil prodeſt. Qd
non ſolum ĩn eo ſi circuncidatur:non eis proſit ipſa circunciſio: ſed etiam ſi cæteras uideantut extra
circunciſionem in xpᷣo habere uirtutes. uniuerſæ pereant cum poſt fidem chriſti fuerint circunciſi:
Quid igitur? nihil profuit timotheo circunciſio? multum per omnem modum. Non enim tã ideo
circunciſus eſt ut ex ipſa circunciſione aliquid emolumenti eſtimaret poſſe conſequi: quã ut cæte
ros lucrifaceret. Factus iudæis iudæus: ut iudæos ad fidem xpi ſua circunciſione tranſduceret. Tunc
ſi quidem non prodeſt circunciſio cum aliquid per ſemetipſam putatur utilitatis afferre:
Conteſtoꝛ autem omnem hominem circuncidentem ſe.qm̃ debitoꝛ eſt vniuerſe legis faciẽde.

CDeus qui cireunciſionem primo ad Abraham: deinde per moyſen in lege præcepit. non ſoluʒ cir

cunciſionem: ſed alia multa obſeruanda conſtituit: Dies feſtos hieroſolymis frequentandos: Ho-
ſtiarum holocauſta: mane ſemper & ueſpere immolationem: In uno tantum loco agni: terræ ſepti
ma eſtate ferias: quinquageſimum remiſſionis annum: & cætera quæ facile eſt de ſcripturis excerpe
re ſibi unumquemq; lectorem. Choærtabimus itaq; ebionem & ſectatores eius. qui poſt euangeliuz
credentes in chriſto circuncidendos putant. Vt aut circunciſionem faciant & cætera quæ hrxcipiti/
“”M tur in lege

— —— - — —

— -- —— — ⸗—

e
le
ln
am
b
tn

it

eut
le
mi/
el
ſer
ni⸗
n
doo

In epiſtolam ad galatas.

tur in lege: aut ſi impoſſibile eſt cuncta fieri:ceſſet & circunciſio. Quæ cum cæteris quaſi inutilis præ
termiſſa eſt. Quod ſi reſponderint poſſibilia tantum debere ſe facere:non enim deũ ea anobis exi/-
Fere quæ non poſſumus: ſed qᷓ poſſimus implere: dicemus eis. Non eiuſdem eſſe dei cuſtodiri uelle
egem. & eos qui legem cuſtodiant derelinquere. Aut quomodo propter intermiſſam legem reos
eſſe faciet qui etiam ſi uelint: uniuerſa complere non poſſint. Nos uero legem ſequi ſpiritalem. quæ
dicat. Non infrenabis os boui trituranti: & cuzʒ apoſtolo intelligere. Nunquid de bobus eura ẽ deo.
ſed propter nos utiq; dicit: Et obſeruare ſabbata delicta: non ut bos & aſinus noſter & uilia pecora
lætentur in ſabbato.ſed illi homines & pecora de quibus ſcriptum eſt. Homines & iumenta ſaluos
facies domine:homines rationabiles quoſqʒ & ſpiritales uiros animalia uero:? eos qui tardioris in-
genii ſunt: & a ſpiritalibus: ad agenda domini ſabbata erudiuntur. Nec contrarium eſt eſſe id quod
ſupradictum eſt ſi: circuncidamini chriſtus uobis nihil prodeſt: & quod ſequitur teſtiſicor omnem
hominem circuncidentem ſe: quoniam debiſor eſt uniuerſæ legis faciẽdæ: hinc quod infertur a no

bis. Neq; enim auditores legis ſunt iuſti apud deum: ſed factores legis iuſtificabuntur. Quia facor

ille ſit legis. qui poteſt dicere. Nos ſumus circunciſio: & in occulto ſudæus: & ſcimus quia lex ſpiri-
talis eſt. Qui autem conciſionem & interfectricem ſequatur litteram: eum non legis eſſe facto-
tem: ſed ueræ legis inimicum. Maxime poſt ſaluatoris aduentum qui ad ſe conuertentibus tollat
uelamen de corde: ut omnes reuelata faciæ: gloriam domini contemplantes: tranſſiguremur de ue
tuſtate litteræ in nouitatem ſpiritus.
Eusacuati eſtis a chriſto qui in lege inſtiſicamini a gratia excidiſtis.
CQuomodo nemo poteſt duobus dominis ſeruire.ſic umbram pariter & ueritatem legis implere
difficile eſt. Vmbra in lege ueteri eſt donec ſpiret dies: & amoueantur umbræ: ueritas in euangelio
chriſti: Gratia enim & ueriras per I eſum chriſtum factæ ſunt. Perdit ergo gratiam chriſti: & euange

lium quod tenuerat amittit: qui in aliqua obſeruatione legis ſe iuſtificari putat: & cum gratiam ami

ſerit: a chriſti fide deſtruitur: & in eius opere conquieſcit enim mon ut in

latino male interprætatum eſt: euacuati eſtis a chriſto: ſed in chriſti opere ceſſaſtis magis itelligitur

Vt id quod ſupra ſpecialiter de circunciſione præceperat dicens. ſi circuncidamini: xps uobis nihil
prodeſt: Nunc de tota lege generaliter compræhendat: nihil eos in chriſti opere proſicere: quia in
quacunq; obſeruatione legis ſe crediderunt iuſtificandos.
CMNos enim ſpiritu ex ſich ſpem iuſtitie expectamus. H
Spiritum ad diſtinctionem litteræ poſuit. Spes uero iuſtitiæ: chriſtus intelligendus: qui ipſe eſt
ueritas. patientia.ſpes. iuſtitia: omnes uirtutes: cuius nos ſecundum expectamus aduentum. quo iu/
dicaturus eſt omnia: et iam non patientia ſed iuſtitia affuturus: ut reddat unicuiq; ſecundum opera
ſua. Cuius dei præſentiam apoſtolus: & qui ei ſunt ſimiles expectantes aiunt. Adueniat regnuʒ tuũ.
Vt cum filius deo & patri tradiderit regnum. & m ſubiectis omnibus fuerit & ipſe ſubiectus: tunc
caput ſubiciatur in corpore: & ſit deus omnia in omnibus. Quia qui nunc ex parte per ſingulos.

tunc incipiet totus eſſe per cunctos. H
NMam in chꝛiſto ieſu.neqʒ circunciſio aliquid valet neqʒ pꝛepntiũ:ſed ſides q̃ per caritatẽ opat
CNHis qui in xpᷣo ieſu uolunt uiuere uirtutes appetẽdæ ſunt: uitia fugiẽda:media uero quæ inter uir
tutes & uitia ſunt: nec fugienda ſunt nec appetenda: ut circunciſio & præputium: & cætera his ſimi-
lia. Circunciſio quidem prodeſt ſi legem cuſtodias: quæ idcirco utilis fuit his qui in lege uixerunt.
Non quia circunciſi erant.ſed quia credita ſunt illis eloquia dei.quæ in opera uertentes: a ſalute ex-
tranei non fuerunt. Nec nos moueat quod ſeffora tollens calculum. filium circuncidit: & ſuffocan-
tem angelum prohibuit a marito. Siue aliter ut in hebreo ſcriptum refertur: quia nunc notam cir-
cunciſionem pœnitus nil prodeſſe: quam in chriſto ieſu eam non ualere teſtatus eſt: ex eo ſi quidezʒ
tempore quo euangelium in toto orbe radiauit: ſuperflua eſt ciunciſionis iniuria. Quæ tunc ut cæ
tera quoq; legis ualuit: quando & benedictiones carnales legem ſeruantibus ſpondebantur: Quod
ſcilicet ſi impleſſent eam. benedicti eſſent in ciuitate. benedicti in agro:plena haberẽt horrea: & mul
ta alia quæ in repromiſſionibus continentur. Nos autem in chriſto ieſu ualere uolumus & confor/
tari ideſt in uera circunciſione: & non conciſione iudaica. Neq; enim qui in aperto iudæus eſt. neq;
maniſeſta in carne circunciſio:ſed in abſcondito iudæus: & circunciſio cordis in ſpiritu non littera.
Nihil itaq; prodeſt in chriſto carnis circunciſio:ſed cordis & aurium: quæ aufert illud opprobrium
iudæorum. Ecce incircunciſæ aures ueſtræ & non poteſtis audire. Prodeſt circunciſio labiorum.
quam iuxta humilitatem. nec dum ſe habere cauſabatur moyſes.ut in hebraico ſcriptuʒ eſt: Ego aut

ſum præputium habens in labiis. Multum utilitatis præbet: & in rebus uenereis circunciſio: cuʒ per

caſtitatem impudicitia deſecatur: Igitur in chriſto ieſu nec circunciſio ualet. nec præputium corpo-
rale:quia in medio ideſt inter uitia uirtuteſq; ſunt poſita:ſed fides quæ per caritatem operatur. Vt &
fides quæ reputata eſt abrahæ in iuſtitia comprobetur. & omne opus fidei in caritate ponatur. To/

ta lege & prophetis ex caritate pendentibus. In his ſi quidem duobus præceptis: diliges deum tuuũ:

& diliges proximum: Saluator aſſeruit legem propheraſq; conſiſtere: & paulus in alio loco.

Ecce enim non adulterabis non furaberis. Non concupiſces: & ſi quod aliud mandatum: in hoc ſer

nn zii

Liber tertius.c.v.

mone recapitulabitur. Diliges proximum tuum ſicut te. Si ergo omne mandatum recapitulatur in
eo quod dictum eſt.diliges proximum tuum tanquam te. Fides autem per caritatem operata ualet
plurimum maniſeſtum eſt operationem fidei per caritatem: plenitudine mandatorum omnia con
tinere. Quomodo autem iuxta apoſtolum lacobum. fides abſq; operibus mortua eſt. ſic abſq; fide 4
uis bona opera ſint:mortua computantur. Qui igitur in chniſto non credunt. & ſunt prauis morib
aliud quick magis habent quam opera uirtutum? exemplũ fidei quæ per caritatem operatur: de euã
elio illa meretrix tribuat: quæ cum in domo phariſei acubanti domino pedes lauiſſet lachrymis:
terſiſſet crinibus: iniſſet unguento: & phariſeo murmuranti dominus para bolã: quinquaginta &
qngentos denarios debitoris propoſuiſſet:adiecit.Propter qꝗd dico tibi dimittuntur ei peccata mul
ta. quia dilexit multum. Et ad ipſam mulierem conuerſus: ait. Fides tua te ſaluam fecit: uade in pace.
Aperte enim in hoc loco demonſtratum eſt mulierem iſtam habuiſſe fidem per caritatem operataʒ
quæ multum ualuerit in chriſto. Eſto quis dicat benevircunciſionem in chniſto nil ualere monſtra
uit.quam ſciebat aliquando ualuiſſe. Numquid & de pputio aliquis ambigebat ut diceret neq; præ
putium? Sed ſi conſideremus plurimos chriſtianorum ideſt e noſtris qui de oleaſtro inſerti ſumus
in radicem bonæ oliuæ: exultare contra fractos ramos populi udæorum: & dicere magis ualere
præputium in quo Abraham deo placuit: & reputata eſt ei fides ad iuſtitiam. Quam circunciſionez
quæ in ſignum ſidei data eſt. & habenti eam non profuit lſmaheli. Videbimus etiam hanc quorun-
dam uſurpationem cautiſſime nunc excluſam.
CFINIT LIBER SECVNDVS INCIPIT PROLOGVS IN TERTIVM LIBRVM.
SVPER EPISTOLAM BEATI PAVLI APOSTOLI AD GALATAS.

M non ignaii imbecillitatis noſtræ: & exilis ingenii riuulum uix paruo ſtre
pente murmure ſentientes: Iam enim & in eccleſiis iſta quæruntur omiſ-
ua. quæ apoſtolicorum ſimplicitate & puritate uerborum quaſi ad athe-

ur oratio rethoricæ artis fucata mendacio: quaſi quædam meretnicula
procedat in publicum. non tam eruditura populos: quam fauorem po-
puli quæſitura. & in modum pſalterii & tibiæ dulce canentis ſenſus de/-

Acytharæ ſuaue canentis: & bene compoſitæ. & audiunt uerba tua & non
S fciunt ea: Verum quid agam? taceam ne? ſed ſcriptum eſt non appare-
pis in cõſpectu domini tui uacuus: & Eſaias(ſicut in hebreis tũ habeturuoluminibus) gemiſcit. Vhe
mihi miſero quia tacui. loquar: ſed omnem ſermonis elegantiam: & latini eloquii uenuſtatem ſtri-
dor lectionis hebraicæ ſordidauit. Noſtis enim & ipſæ quod plus quindecim anni ſunt ex quo ĩ ma
nus meas nunꝗᷓ tullius: nunꝗᷓ naſo. nunꝗᷓ gentilium litterarum quilibet auctor aſcendit. & ſi quid

—

forte inde dum loquimur obrepit quaſi antiqui per nebulam ſomnii recordamur. Quid autem pro
fecerim ex linguæ illius infatigabili ſtudio: aliorum auditioni derelinquo ego quid in mea amiſe/

rim ſcio. Accedit ad hoc quia propter oculorum && totius corpuſculi infirmitatem manu mea ip/
ſe non ſcribo: nec labore: & diligentia compenſare queo eloquii tarditatem. Quod de uirgilio

quoq; tradunt quia libros ſuos in modum urſorum ſœtuum lambendo figurauerit; uerum acci-

to notario: aut ſtatim dicto quodcunq; in buccam uenerit; aut ſi paululum uoluero cogitare me/
lius aliquid prolaturus.tunc me tacitus ille repræhendit, manum contrahit. frontem rugat: & ſe
fruſtra adeſſe toto geſtu corporis conteſtatur. Oratio autem ſi de fonte indolis ingenii ſi profecta:
& diſtincta inuentionibus: & orna flore uerborum:tamen niſi auctoris ſui manu limata ſuerit. &
polita. non eſt nitida. Non habet mixtam cum decore grauitatem. ſed in modum diuitũ ruſtico/
rum opibus ſuis magis arguitur quam exornatur. Quorſuʒz iſta: uidelicet vt & uobis & cæteris qui
forte legere uoluerint ſit reſponſum non me panegyricum: autcontrouetſiaʒ ſcriberæ: ſed cõmenta
rium. Ideſt hoc habere propoſitum: non ut mea uerba laudentur. ſed ur quæ ab alio bene dicta ſuut
ita intelligantur ut dicta ſunt. Officii mei eſt obſcura diſſerere: marifeſta perſtringere:in dubiis in
morari. Vnde & a pleriſq; commentariorum opus explanatio nominatur. Si quis eloquentiam
quærit: uel declamationibus delectatur. Habet in utraq; lingua demoſtenem & tullium. Pole/
monem & quintilianum. eccleſia chriſti non de academia & litio. ſed de uili plebecula congrega-
ta eſt. Vnde & apoſtolus: Videte inquit uocationem ueſtram fratres: quia non multi ſapientes ſe-
cundum carnem non multi Potentes: non multi nobiles: ſed quæ ſtulta ſunt huius mundi elegit
deus: ut confundat ſapientes. & inrma mundi elegit deus ut confundat fortia. Et ignobilia huius
mundi & contemptibilia elegit deus: & quæ non ſunt: ut ea quæ ſunt deſttueret. Quia enim ex crea
turarum ordine: uarietate. conſtantig non cognouerat mundus per ſapientiam denplacuit per ſtul-
titiam prædicationis ſaluos facere credentes. Non in ſapientia uerbi. ut non euacuaretur crux xpi.
Vbi.n.ſapiens: ubi grammaticus? ubi cauſarum naturalium ſęrutatores? Nec in perſuaſibilibus ſa/
pientix

== —PFPRTIVM ad Galatas 0 Paula & euſtochium uolumen hoc cudimus
Aneum: & ad auditoria conuenitur. ut plauſus circunſtantium ſuſcitentur.

☛◻1 mulceat audientium. ut uere illud prophetæ Ezechielis noſtris tem/-
poribus poſſit aptari. Dicente domino ad eum: & factus es eis quaſi uox

in
n

.

e
)

.

In Epiſtolam ad galatas.

pientiæ nerbis: ſed in oſtenſione uirtutis & ſpiritus. ut fides credentium non eſſet in ſapientia homi

gnum. ſed in nirtute dei. Quamobrem & ipſe apoſtolus ad eoſdem corynthios loquebatur. & ego
Neniens ad uos fratres: ueni non per ſublimitatẽ ſermonum & ſapiæ: annuntians uobis teſtimoniũ

domini.non.n. iudicaui ſcire me aliquid inter uos:niſi xpᷣm: & hunc crucifixum:Et ne forſitan puta

retur hæc dicens eſſe inſipientiæ prædicator: mente præſaga quod opponi poterat euestit. ſed lo/

quimur inquit dei ſapientiam in miſterio: quæ abſcondita eſt quam nemo principum huius ſeculi
cognouit. Quotꝰ quiſq; nunc ariſtotelem legit. quanti platonis uel libros nouere uel nomen: uix
in angulis otioſi eos ſenes recolũt. ruſticanos uero & piſcatores noſtros: totus rbis loqtur: uniuer
ſus mundus ſonat I taq; ſermone ſimplici ſimplicia eorum uerba pandenda ſunt. Verba inquam
non ſenſus. Cæterum ſi orantibus uobis: illum poſſim in exponendis epiſtolis eorum habere ſpiri
tum quem illi in dicendo habuerunt. Tunc uideritis tantam maieſtatem & latitudinem in his ueræ
ſuiſſe ſapientiæ: quanta in ſeculi litterariis arrogantia & uanitas fuir. Breuiter uobis meæ mentis
fatear archaũ: qui per me intellecturus eſt apoſtolum. Nolo ut mea ſcripta difficulter intelligat. &
ad interprætẽ cognoſcendum. alium quærat interprætẽ: ſed iam tempus eſt in reliqua pſequamur.
CFINIT PROLOGVS INCIPIT LIBER TERTIVS.
Arrebatis bene:quis vos impediuit veritati non obedire.
CId quod nunc latinus poſuit interpræs: ueritati nõ obœdire: & in græco ſcri-
bptum eſt In ſuperiori loco ita interprætatus eſt. non crede
Rhreueritati: quod quidem nos in uetuſtis codicibus nõ habere. in ſuo loco anno
α tauimus. Licet & græca exemplaria hoc errore confula ſint. ſenſus autem iſte eſt.
KAdorabatis patrem in ſpiritu & ueritate. & de plenitudine xp̃ᷣi accipientes. ſcie-
batis quia lex data eſt tantum populo per moyſen: & non etiam facta. Gratia aũt
* & ueritas non ſolum data: ſed & facta per Ieſum chriſtum:, Cum igitur tam bene

—

legis ſequimini & euangelii relinquitis ueritatem? Sequitur.
CNMemini conſenſeritis. CSed quia nec in græcis libris.
nec in his qui in apoſtolum cõmentati ſunt:hoc ſcciptum inuenimus: prætereundum uidetur.
CVerſuaſio veſtra non eſt ex eo qui vocaunit vos.
In latinis codicibus ita ſcriptum repperi.perſuaſio ex deo eſt. qui uocauit uos.quod quidem puto
ex eo fuiſſe: & non intellectum paulatim ob ſimilitudineʒ ex deo increbuiſſe.pro eo quod eſt ex eo.
Sed nec ſic poteſt ſtare ſenſus.ut quos modo accuſauerat quare non obœdierint ueritati. oſtendẽs
in eorum arbitrio poſitũ:uel obœdire uel non obœdire: nunc econtrario aſſerat perſuaſionem &
obœdientiam eorũ: non tam ex ipſis eſſe qui uocentur: quam ex eo qui uocet. Melius igitur & ueriꝰ
ſic legitur. perſuaſio ueſtra non eſt ex eo qui uocauit uos. Aliud quippe dei opus eſt. aliud hominũ.
Dei opus eſt uocare:hominum uel credere uel non credere: & ſic ubi alibi de ſcripturis liberum ho
minis affirmatur arbitrium ut ibi ſi uolueritis & audieritis me. & iterum. & nunc iſrahel quid petit

ad te dñs deus tuus: & ex hoc loco uel maxime comprobatur. uerum ſimpliciores quiq; putantes ſe

deferre. ut perſuaſio quoq; noſtra in eius ſit poteſtate: abſtullerunt partem orationis non: & ſenſum
contrarium apoſtolo reddidere. Siue ergo in bonam ſiue in malam pattem nec deus nec diabolus
in cauſa eſt:quia perſuaſio noſtra non eſt ex eo qui uocauit nos.ſed ex nobis: qui uel conſentimus
uel ñ conſentimus uocanti. aliter: Perſuaſio hæc quam nunc ſequimini: Non eſt ex deo qui in princi
pio uos uocauit:ſed ex his quos poſtea turbauerunt.
CModicum fermentum:totam conſperſionem fermẽtat.
Male in noſtris codicibus habetur modicum fermentũ totam maſſam corrumpt: & ſenſum po/
tius interpræs ſuũ:quam uerba apoſtoli tranſtulit. Hac aũt ipſa Aitentia paulus & ad corynthios uti
tur.ubi præcepit eum qui uxorẽ patris ſui habebat tolli de medio. & tradi pœnitentiæ in interitum
& uexationem carnis per ieiunia & egrotatõnes: ut ſpiritus ſaluus fiat in die domini noſtri ieſu xpi.
ait quippe non bona gloriatio ueſtra. Neſcitis quia modicum fermentum totam maſſam currũpit
ſiue ut iam emendauimus totam conſperſionem ſermentat. Et ſtatim intulit: Expurgate uetus fer/
mentum:iut ſitis noua conſperſio.ſicut eſtis azimi.etenim paſcha noſtrum immolatus eſt xp̃s. Itaq;
epulemur non in fermento ueteri: neqʒ in fermẽto malitiæ & nequitiæ: ſed in azimis ſinceritatis &
ueritatis. Nunc autem per hanc eandem ſententiam docet panem eccleſiæ ſpiritualem qui de cæxlo
deſcendit non debere iudaica interprætatione uiolari:& dominus idipſum diſcipulis præcepit. ut
caueant a fermento phariſeoꝶ: quod euangeliſta manifeſtius faciens addidit. Dixerat autem eis de
doctrina phariſeoꝶ. Porro quæ eſt ita alia doctrina phariſeorum: niſi legis ſecundum carnem obſer
uatio? Senſus itaq; iſte eſt. Nolite putate paucorum hominum qui de iudæa uenientes aliud docẽt.
inſidias contemnendas. Scintilla res parua eſt & pœne dum cernitur nõ uidetur: Sed ſi fomitem cõ
præhenderit: & nutrimenta ſui quamuis paruus ignis inuenent: mœnia urbis: latiſſimos ſaltus: re-
gioneſq; conſumit: Fermentũ quoq; cuius ad alias partes in euangelio parabola tẽperata ẽ. res mo/
dica uidetut & nihili: ſed cum farinæ conſperſum totam maſſam ſuo uigore corrupenit: in illius uiʒ
nn iiii

curreretis. ueritati magis quam imaginibus ſeruientes. a quo præpediti doctore peruerſo umbram

Liber tertius.c.v.

tranſit omne quod mixtum eſt. Ita & doctrina peruerſa ab uno incipiens. uix duos aut tres primum

in exordio repperit auditores: ſed paulatim cancer ſerpit in corpore. & iuxta uulgare prouerbium:
unius pecudis ſcabies: totum commaculat gregem. Igitur & ſcintilla ſtatim ut apparuerit extinguẽ
da eſt. & fermentum a maſſa e uicinia ſemouendum: ſecandæ putridæ carnes & ſcabioſum animal a
caulis ouiũrepellendũ. Ne tota domus: maſſa: corpus. & pecus ardeat: corrũpatur: putreſcat intereat:
Arrius in alexandria una ſcintilla fuit: ſed qa nõ ſtatim oppſſa eſt iotũ orbẽ eius flãma populata eſt
CEgo conſido in vobis in domino:quia nihil aliud ſapietis.
CNoõn per coniectůram ut quidam uol unt.ſed prophetico ſpiritu. Paulus pronuntiat galatas ad-
neritatis uiam quam amiſerant regreſſuros. Eteni qui alios hortabatur ut emularentur chariſmata.

magis autem ut prophetarent. ipſe quoq; eadem plenus gratia loquebatur: & ex parte cognoſcim?

& ex parte prophetamus. Prouidens igitur ſpiritu quis nihil aliud eſſent credituri: niſi quod per epi
ſtolam docebantur.ait ego confido in uobis in dno quod nihil aliud ſapietis: Nam & additio do/
minici noĩs: idipſum ſignificat. Si.n. per coniecturam hoc eſtimabat: potuerat dicere: ego confido ĩ
uobis.nunc autem apponens in dno. Diuino quodam conſidens ſpu: quod futarum cognouerat
prophetauit. Qui aũt conturbat uos: portabit iudiciũ quicunq; eſt ille.Occulte inquiunt petrũ lace
rat: cui ſupra in faciem reſtitiſſe ſe ſcribit: ꝙ non recto pede inceſſerit ad euangelii ueritatem. Sed
nec paulus tam procaci maledicto de eccleſiæ principe loquæretur: nec petrus dignus qui contur-
batæ eccleſiæ reus fieret. ex quo arbitrandum eſt de alio quodãà dici. Qui aut cum apoſtolis fuerat:
aut de iudæa uenerat. aut ex phariſeis crediderat: aut certe magnus ſit apud galatas eſtimatus ut por
tet iudiciũ eccleſiæ conturbatæ: quicunq; eſt ille. Portare aũt iudicium id eſt qd aliis uerbis in ſequẽ
tibꝰ dixit. Vnuſꝗſq; ꝓpriũ onus portabit.& puto ĩ ſcripturis onus. & in bonã & in malã partẽ poſſe
accipi. Hoc ẽ & in his ꝗ peccatis grauibꝰ opprimũtur & in illis ꝗ uirtutũ leuia onera ſuſtẽtãt. De pec
catis in pſalmo pœnitẽs loꝗtur. iniqtates meæ eleuatæ ſut ſup caput meũ q̃ſi onus grauæ grauatæ
ſuũt ſup me. De uirtutibꝰ: doctrĩaq; uirtutũ ſaluator ait. iugũ.n. meũ ſuaue ẽ: & onus meuũ leue ẽ. Qcd
autem & doctrina pro onere accipiatur perſpicuũ ſit in euangelio-Alligant quippe phariſei onera
grauia & quæ portari non poſſunt: & ſuperponunt ea ſuper humeros hoĩum: ipſi aũt uno ea digito
nolunt contingere. Quã graue ſit aliquem de tranquillitate turbare. & ſerena corda hoĩum quibuſ/
dam quaſi fluctibus concitare ſaluatoris ad apoſtolos uerba teſtantur. ne conturbetur dicentis cor
ueſtrum. mori ne timeatis. Expedit quippe ei qui cõturbat & ſcandalizat quempiam in eccleſia: ut la
pis molaris circundetur collo eius. & mittatur cum eo in mare: quã ut ſcandalizet unum de his mi⸗
nimis: qui a ſaluatore mõſtrantur. Turbati ergo fuerant galatæ inter ſpm & Iram: circunciſioneʒ &
conciſionẽ:iudaiſmũ occultum: & manifeſtum:qd agerent ignorantes. Breuius aũt & ſic accipi põt
quicũq; eſt ille qui uos ad phariſeorum doctrinam retrahit: & in carne deſiderat circuncidi. quis ſit
eloquens: & in legis eruditione ſe iactitet. & nihil amplius dico niſi hoc qd ẽt uos abnuere non po/
teſtis. Quod portabit pro hoc opere iudicium. & conſequetur pro ſuo labore mercedem.
¶Ego at fratres ſi circunciſionem pꝛedico.quid adhuc perſecutionem patioꝛ? ergo euacuatuzʒ
eſt.ſiue vt in greco melius habet ceſſabit ſcandalum crucis. H
Legimus in actibus apoſtolorum ipſe quoq;ʒ apoſtolus paulus in epiſtolis ſuis ſepe còmemorat.
ſe a iudæis perſecutiões creberrimas ſuſtinuiſſe.propterea quod doceret eos qui de gentibus credi/-
derant in xpᷣo:non debere circuncidi. Hi itaq; de quibus ſupra ait. qui autem conturbat uos: porta-
bit iudicium quicũq; eſt ille:ut deciperent galatas. etiam hoc addebant: non ſolum Petrus & Iaco/
bus & Ioannes & cæteri in iudæa apoſtoli circanciſionem: & alia præcepta legis obſeruant: ſed ipſe

quoq; Paulus qui uos aliter docuit ꝗᷓ ſe reiueritas habet timotheũ circuncidit & iudæis frequenter

judæus factus eſt ueritate cogente. quam opinionẽ de galatarum mentibus paulus nunc uoſẽs tol/
lere:ait Ego autẽ fratres ſi cicüciſidhe prædico:quid adhuc perſecutionẽ patior? Oẽ inquit in me
odium iudæoꝑꝶ & qua aduerſum me furent inſania: ob nihil aliud eſt niſi quod doceo gentes non
debere circuncidi: & legis onera ſuperflua: & iã abolita cuſtodire. Cum auũt perſecutionẽ patiar. ma
nifeſtum eſt: me circunciſionẽ non prædicare quam deſtruo. non.n. tam perſecutionem patior a iu
dæis quia prædico crucifixum: & ieſum dico eſſe xpᷣm quem lex & prophetæ prænuntiauerunt. quã
quia doceo kegen eſſe completã. Quod ãt crux iudæis ſcandalũ ſit. gentilibus ſtultitia. ipſe dñs no
ſter oñdit qui lapis dicitur offenſionis. & petra ſcandali. propter nihil aliud niſi quia prædicatio cũ
plenis uelis ad audientes proceſſerit. ſtatim ut ad crucem uenerit impingit. & nequaquaʒ libero cur
ſu põt ultra procedere:ſed hæc crux quæ apud iudæos ſcandalum eſt. & apud gentes ſtultitia nobis
qui credimus uirtus eſt & ſapientia. Xps enim dei uirtus eſt & dei ſapientia: ut propter id qd ſtultitia
ducebarur fatuum dei ſapientius fieret hominibus. & propter id quod infirmitas & ſcandalum fit
müdi: fortior fieret hominibus. Cum autem inquit crucis xp̃i ſcandalum maneat: & ego perſecutio
nem patiar. quam non paterer ſi ſcandalum non maneret. Fruſtra quidam iactitant me circunciſio-
nem prædicare. quam impugnando Tuſtineo perſecutionem. èôM
CEtinam ⁊ abſcidantur qui vos conturbant. H
CQuæritur quomodo Paulus diſcipulus eius qui ait. benedicite maledicẽtibus uos. & ipſe loquẽs
benedicite

— ,— — — —— ——☚ —

— —,.— W

— —

C-—— — G U

— — — 0 —

1

In epiſtolam ad galatas.

benedicite & nolite maledicere: & in alio loco: neq; maledici regnum dei poſſidebunt. Nũc & ma-
ni ledixerit eis qui eccleſias galatiæ conturbant: & cum optantis uoto maledixerit: utinam & abſcin-
dantur qui uos conturbant. Tam enim deteſtanda abſciſionis eſt paſſio: ut & qui inuitis eam intu-
8 lent: legibus publicis puniatur: & qui ſe ipſum caſtrauerit: infamis habeatur. Vt enim illud aiunt ue
lih rum ſit: uiuit in me chriſtus: & hoc an experimentum quæritis eius qui in me loquitur cariſtus. Cer
te maledictionis uox non poteſt eius ĩtelligi: qui dicit. Diſcite a me quia humilis ſuz & miris & mã/
ſuetus corde: & magis putatur iudaico furore: & quadam effrenata inſania ſe nn potuiſſe cohibe-
1. re: quam imitatus eſſe eum qui tamquam agnus coram tondente ſe non aperuit os ſuum: & male/
dicentibus non remaledixit. Tradidit autem ſe morti condemnatus. Ad quod qui pro paulo reſpõ

debit:hæc dicet: non tam furoris in aduerſarios: quam dilectionis in eccleſiaʒ dei uerba eſſe quæ lo-
, quutus ſit. Videbat quippe totam prouintiayquam ipſe ſuo ſanguĩe: & periculis ab idolatria ad xpi
tranſduxerat fidem ſubita perſuaſione turbatam: & dolore apoſtolico: dolore patris: ſe tenere non
poterat:muabat uocem: & quibus blanditus fuerat iraſcebatur. Vt quos nequiuerat lænitate: ſaltezʒ
obiurgatione retineret. Nec mirum eſſe ſi apoſtolus ut homo: & adhuc uaſculo clauſus infirmo ui-
denſq; aliam legem in corpore captiuantem ſe: & ducentem in lege peccati ſemel fuerit hoc loquu
tus: in quod frequenter ſanctos uiros cadere perſpicimus. Sed & illud dici poteſt: licet ſuperflu/

um quibuſdam eſſe uideatur : paulus non tam maledixerit eis quam orauerit pro illis: ut eas
eun partes corporis perderent per quas delinquære cogebantur. Et quomodo in euangelio dictum eſt
den melius eſſe aliquem ſine oculo & ſine manu: & ſine pede & qualibet alia parte membrorum intrare
e in regnum cælorum: quam totum ire in gehennam. Ita & nunc optare eos magis unam parteʒz cor
t poris perdere: quam per occaſionem integri corporis perpetuo igne damnari. Hic locus ſi quãdo
Ne⸗ ab ethnicis repræhenditur: quomodo eis reſponderi poſſit oſtendimus. Nunc a nobis contra here
u? ticos proferatur: martionem uidelicet & ualentinum: & omnes qui contra uetus latrant teſtamen/
G tum: qua ratione illi qui creatorem ſanguinarium: ſeuerum bellatorem: & tantum iudicem crimi/
n nantur.Hoc in apoſtolo dei boni ualeant excuſare. Et certe nullam puto in ueteri lege tam trucem .
tam cruentam in aliquos eſſe ſententiam. quam utinam abſcidantur qui uos conturbant. Nec poſ/
dn ſunt dicere oraſſe apoſtolum pro inimicis chriſti qui eius eccleſias conturbabant. Nec ex dilectiõe
t prolatum quod tumore & indignatione plenum:ipſo uerborum pondere demonſtratur. Quicꝗd
ul ergo illi pro apoſtolo excuſationis attulerint. Hoc nos pro lege ueteri defendemus.
CSos enʒ ĩ libertatẽ vocati eſtis fratres:tãtũ ne libertatẽ ĩ occaſionẽ carm ſubauditur detis.
CQdquia in græco non habekur: latinus poſuit interpræs. Hunc locum quia ualde obſcurus eſt.
ii De decimo ſtro matum libro tranſferri placuit ad uerbum. Non quo ſingula non poſſint ſuis locis
n & ſenſibus explanari: ſed quo ex ſuperiori negotio ſeparata: unum difficile corpus efficiant: & ſi ſic
intelligantur: ut reſonant inconſequenter & abrupte repugnare inter ſe: & ſcatere uideantur. Ori-
genis itaq; hæc uerba ſunt. Difficilis locus eſt: & ita nobis diſſerẽdus uidetur. Qui liber eſt: & altio
e⸗ r ſenſu ſpiritum & ueritatem ſequitur præcedentes: & typos contẽnit & litteram. Non idcirco de/
bet minores deſpicere: & occaſionem dare his qui non poſſunt ſentire ſublimius de ſe penitus
du. deſperandi. Licet enim infirmi ſint: & caro comparatione ſpũs appellẽtur: caro tñ xp̃i ſũt. Si enĩ ĩtel
ec⸗ ligit myſteriũ charitatis infirmioribꝰſeruientis faciat aliquid propter ĩfirmos: ne ĩ ſciẽtia ſua frater
x- pereat pro quo chriſtus eſt mortuus. Diligenter itaq; attende: an ex cõſequẽtibus ſenſus iſte taxetur
Vos inquit fratres in libertatẽ uocati eſtis: forſitan ideo quia non omnes uocationẽ capere poterät
he libertatis. Propter quod nunc auditis tantum ne libertateʒ in occaſionẽ detis carni.Per dilectionẽ
ntt enim oportet minoribus ſeruire maiores: quia ꝗ uult eẽ maior: erit oĩum ſeruus. Neq; ergo ſpirta⸗
lis laceret chriſti carnes: neqʒ occaſionem illis tribuat: ut ſe remordeant prouocantem & ſpiritu ſcri
n⸗ pturarum uerba ſectantem. non proficere deſiderium carnis eafum. Si autem hoc quod dicitur ſpi

ritu ambulate: & deſiderium carnis non perficietis. Simpliciter intelligimus ut arbitramur contra
argumentum & hypoteſin totius epiſtolæ: in hac ſubito paulus erumpit: ſtatim quippe ſequitur. Si
autem ſpiritu ducimini non eſtis ſub lege: & cum hucuſq; alia qua ex parte ſibi ſermo cohæreat: rur
ſum ſi ſimplicem intelligentiam ſubſequamur: ad inordinata repente præcepta non trãſfert: de car-
ne & ſpititu diſſerens. Ideſt manifeſta autem ſunt opera carnis illa & illa: & econtratio: fructus auteʒ
. ſpiritus eſt charitas & reliqua. Sed neq; in his conſequentiam deſperare debemus: quia opera car
nis diuinorum uoluminum hiſtoria continet: non ualde eos iuuans qui ſic eam intelligunt ut
ſcripta eſt. Quis enim non docebitur ſeruire luxuriæ: & fornicationem habere pro nihilo: cum
iudam ad meretricem legerit ingredientem: & patriarchas multas habuiſſe pariter uxores? Quo-
modo non ad idolatriam prouocabitur: qui ſanguinem thaurorum: & cæteras leuitici uictimas nõ
. pluſquam quod in littera ſonat putauerit indicare. Quod autem inimicitias in aperto poſitus ſcri/
pturæ ſermo doceat: & ex hoc loco probatur: filia babylonis miſera: beatus qui retribuet tibi retri-
butionem tuam quam retribuiſti nobis. Beatꝰꝗ tenebit: & alſidet paruulos tuos ad petrã. Et ex illo ĩ
matutino interficiebã oẽs peccatores terræ: & cætera his ſimilia: de cõtẽtiõibꝰ uidelicet: emulatiõe:
ita: ixis: diſſenſionibus. Ad quæ ſi non altius aliquid ſentiamus: prouocant nos magis hiſtoriæ exẽ

vi

6

AY.iber tertius.c.v.

pla quam prohibent. Hereſes quoq; magis de carnis ſcripturæ intelligentia quam de operæ car-
nis noſtræ: ut plurimi æſtimant ſubſtirerunt. Necnon inuidiam: ſed hæbrietates per legis litteram
diſcimus. Inebriatur noæ poſt diluuium: & patriarchæ apud fratrem ioſeph in ægypto: ſed &
commeſſationes in regnorum libro ſcriptæ ſunt: ſaltante Dauid & concrepante tympanis coram
arca teſtamenti dei. & his ſimilia. Quæritur quomodo ad ueneficia & ad maleficas artes ſimplex
ſcripturæ diuinæ ſermo qui dicitur caro eius nos prouocet: niſi ad eiuſdem ſcripturæ ſpiritum
tranicendamus. Pato hoc ſignificare decies danielem: & tres pueros magis incantatoribus: & ga
zarenis atq; chald eis ſapientiores repertos: & moyſen omni ſapientia & doctrina ægyptiorum
eruditum. Multorum ergo malorum occaſio eſt: ſi quis in ſcripturæ carne permaneat. Quæ qui
fecerint: regnum dei non conſequentur. Quamobrem ſpirituʒ ſcripturæ fructuſq; quæramus: qui
non dicuntur eſſe manifeſti: multo quippe labore aſudore & digno cultu in ſcripturis fructus
ſpiritus inuenitur. Vnde arbitror Paulum diligenter & caute de ſcripturæ ſenſibus dixiſſe car-
nalibus: manifeſta autem ſunt opera carnis. De ſpiritalibus uero ut non ibi poſuiſſe manifeſtus ẽ
fructus ſpiritus: ſed ita fructus autem ſpiritus eſt: charitas: gaudium: pax & reliqua: quod ſi relictis ty

pis ad ueritatem ſcripturæ tranſeamus: & ſpiritum: ſtatim nobis prima charitas panditur: & ad gau

dium inde gradientes peruenimus ad pacem per quam conſequimur patientiam. Quis autem
non admirationem & bonitatem erudiatur. Cum etiam ea quæ quibuſdam triſtitiæ putantur in ſe
ſupplicia dico & prælia: & euerſiones gentium: & comminationes ad populos per prophetas: ma-
gis temedia intellexerit eſſe quam pœnas. Non enim in æternum iraſcetur dominus. Cum hæc er-
go nobis aperta fuerint: rationabiliorem habebimus fidem: & correctos mores temperantia comi-/
tabitur: quam continentia ſequitur & caſtitas: & poſt hæc omnia icipiet eſſe lex pro nobis: hucuſq;
origenis: quibus nos poſſumus addere: ut dicamus de ſeruitute legali ad euangelii libertatem uo-
catos: quibus ſuperius dicitur: ſtate & nolite rurſum iugo ſeruitutis hærere: etiam nunc moneri: ut le
ue chriſti iugum: & delectabilia euangelii præceptaſectantes: nequaquam putent ſibi licere: ut hac
ipſa lihertate uiuendi in occaſione carnis utantur. Scilicet ut iuxta carnem uiuant: iuxta camem cir-/
cuncidantur. Sed ſpiritu magis ſtent: ſpiritu præputium carnis abſcidant: & ad ſpiritus altiora ten-
dentes humilitatem litteræ derelinquant. Poteſt autem & aliter intelligi. Dicat quiſpiam: ſi ceſſaui

o paule eſſe ſub lege: de ſeruitute in libertate uocatus ſum. Ergo debeo ita uiuere ut conuenit li-

bertati? Nec aliquibus præceptis teneri: ſed quodcumq; placuerit & uoluntas ſuggeſſerit: hoc face-
re implere ſectari. Ad quod reſpondit apoſtolus. Vocatos quidem non eſſe in ſpiritus libertatem:
ſed ita ut libertas ipſa carni non ſeruiat. Ne putemus quia nobis omnia licẽt: omnia expedire: quin

potius quia ſerui legis eſſe ceſſauimus: facti lberi magis per charitatem nobis inuicem ſeruiamus:

ut lacinioſæ legis præcepta: uno dilectionis capitulo concludantur:
CSed per charitatem ſeruite inuicem:omnis enim lex in vno ſermone impletur. Diliges pꝛo⸗/
ximum tuum ſicut teipſum.
CQui cum eſſet liber ex omnibus: omnibus ſe propter charitatem ſeruum fecit ut plures lucriface-
ret recte hortatur & cæteros: ut percharitatem ſibi ſeruiant: quæ non quærit quod ſuuz eſt: ſed quod
proximi: qui enim uult fieri primus: erit omnium ſeruus. Vt quomodo ſaluator in formam dei con
ſtitutus non rapinam arbitratus eſt eſſe ſe equalem deo:ſed ſeipſum exinaniuit formam ſerui acci-
piens: & habitu inuentus ut homo: humiliauit ſemetipſum factus obœdiens uſq; ad mortem: mor
tem autem crucis. Ita & nos quæcumq; ante ſub legis neceſſitate facere uidebamur: nunc ſciamꝰno
bis liberis magis per charitatem eſſe facienda: tantum autem bonum eſt charitas: ut omnis lex ĩ illa
recapituletur. Enumerat & in alio loco apoſtolus charitatis bona dicens: non zelatur: non agit per

peram. Multis ꝗᷓ in medio replicatis. In fine concludit omnia ſperat: omnia ſuſtinet: charitas nũquã

excidit. Et ſaluator in euãgelio:hoignum ſui ait eſſe diſcipuli: ſi diligat proximum. Quod ꝗqdem
puto:non ſolum hominibus: ſed etiam angelis conuenire: aliis uerbis ab ipſo dicitur: quæ uobis fie
ri non uultis: alii ne feceritis: & quæ uultis ut uobis faciant homines: hæc eadem & uos eis facite ſi-
militer. Nolo adulterari uxorem meam: nolo ſubſtantiam diripi: nolo me falſo opprimi teſtimo/
nio: & ut cuncta breui ſermone compræhendam:indigne fero aliquid mihi fieri quod iniuſtum ẽ:

hæc eadem ſi per charitatem in me operantem uel fecero alteri uel uoluero: lex omnis impleta eſt.

Nec difficlie eſt docere quomodo uniuerſa præcepta: non occides: non adulterabis: non furaberis
non falſum teſtimonium dices: & cætera his ſimilia: una charitatis obſeruatione teneatur. Hoc oſtẽ

dere arduum eſt: quomodo hoſtiæ quoq; quæ in leuitico ſunt præceptæ: & ciborum uel abſtinen-

tia uel permiſſio: cum alia munda:alia dicantur immunda:ſollẽnitatũ quoq; iugis per annos recur
ſus: in uno charitatis præcepto recapitulentur: niſi forte quis illo ſe tranferat: ut affirmet legem ſpiri
tualem eſſe: & imaginibus & exemplari nos cæleſtium deſeruiſſe: antequam uerus pontifex adueni
ret: qui poſtquam ſemel ſeipſum offerens uictimam: ſuo ſanguine nos redemit: omnis illa priſcæ
legis uarietas & difficultas in ipſius ſuper hominem dilectione completa eſt. In tantum quippe pa
ter amauit mundum: ut filium ſuum cariſſimum & unigenitum daret pro nobis. Ei aũt ꝗ ſemel ſpũ
uiuens: opera carnis mortificauit: & a ſaluatore dilectus: nequaquam ſeruus ſed amicus uocatur:
non eſt

In epiſtolam ad galatas.

non eſt ultra lex poſita quæ impiis & peccatoribꝰ: & non ſubiectis & nephariis cõſtituta ẽ. At nunc

cum omnia quæ difficiliora ſunt uel modica ex parte faciamus. Hoc ſolum non facimus: quod &
ſactu facilius eſt: & abſq; quo caſſa ſunt uniuerſa quæ facimus. Ieiunium corporis ſentit iniuria uigi

liæ carnem macerant:elemoſynæ laboræ quæruntur: ſanguis ĩ martyrio (quamuis ardeat fides.) ta
men ſine dolore & timore non funditur. Hæc omnia ſunt qui faciant: ſola charitas ſine labore ẽ: &

quia ſola cor mundum efficit: a diabolo expugnatur in nobis: ne deum pura mente uedeamus.

Quando enim ſedens loquor contra fratrem meum:& contra filium matris meæ pono ſcandaluz:
quando aliena torquæor fœlicitate & alterius bonum meum malum facio. Nonne hoc quod ſeꝗ/
tur in me expletur:ſi inuicem mordetis & comedetis: uidete ne ab inuicem conſumamini. Charita
tis rara poſſeſſio eſt: quis uult ipſe anathema eſſe a chriſto pro fratribus ſuis? apoſtolum ſequens: ꝗs
cum lugentibus lugens: cum gaudentibus gaudens: alieno uulneræ uulneratur? Quis fratris mor
te perimitur? Omnes magis amatores noſtrequam amatores dei ſumus. Vide quantum bonum ſit
charitatis: ſi ita martyrium fecerimus: ut noſtras uelimus ab hominibꝰ reliquias honorari ſi opinio
nem uulgi ſectantes intrepidi ſanguinem fuderimus: & ſubſtantiam noſtram uſq; ad mendicita/
tem propriam dederimus: huic operi nõ tam præmium quam pœna debetur: & perfidæ magis tor
menta ſunt: quam corona uictorie. H
CAuod ſi inuicem moꝛdetis ⁊ comeditis:videte ne ab inuicem conſumamini.
CPoteſt hoc & ſimpliciter accipi:ne detrahamus inuicem:ne maledicto nos putemus ulciſci:ne cõ
triſtati contriſtare cupiamus: & ſimiles beſtiarum mordere pariter & remorderi: ut poſt morſus ſe
quatur interitus atq; conſumptio. Melius autem eſt ne contra rationem & totius epiſtolæ conſe-
quentiam: ſubito in extraordinaria præcepta paulus erumpat: hoc ita intelligere: ut ad circunciſio/-
nem obſeruationemq; legis cuncta referamus. Si uos inquit conturbant alii: uos autem conturba-
mini. Si totam ſcripturam ueterem legentes ſic intelligitis: ut ſcripta eſt: oculum pro oculo: denteʒ
pro dente:& ira deſiderat ultionem: ultio uero imponit dolorem: quod lex non ſolum prohibet.
uerum etiam præcepit iuſtitiam in tali honore inſtituens ſequitur: ut & nudatus nudet: & uulnera-
tus reuulneret: & comeſus remordeat: & quæ uidetur iuſtitia eſſe conſumptio ſit:non unum uindi/
cans: ſed utrumq; conſumens. SS
Bico autem. Spũ ambulate:⁊ deſideria carnis non perſicietis.
CEt hoc ſecundum ſuperiora dupliciter accipiendum: ut dicam eos qui ſpiritu opera carnis mor/
tiſicauerint: & ſeminauerint in ſpiritu: ut de ſpiritu metant uitam æternam: quotienſcumq; uolun/
tatem carnis ſenſerint titillare: non perſicere deſiderium eius. Quod quidem ſi expletum fuerit: bla
diri uidetur ad tempus: ſed ſpirſtu refrenare: & ſecundum ſententiam hiſtorici: animi imperio: cor-
oris ſeruitio magis uiuere. Necnon & illud quia lex ſpiritalis eſt: & non qui in maniſeſto iudæus
ed qui in occulto: & circunciſio cordis in ſpiritu non littera. Eos ambulare ſpiritu: & carnis deſi-
derium non perfſicere dicemus: qui ſpiritaliter egrediuntur ægyptum: & ſpiritalem eſcam potumq;
de ſpiritali hauriunt petra: qui non iudicantur in cibo aut in potu: aut in parte diei feſti: aut neome/
niæ & ſabbati: ſed ambulant in omnibus ſpiritaliter: non perſicientes carneæ legis: litteræae deſide
rium: ſed fructus mentis intelligentiæ ſpiritalis. Tertia quoq; interprætatio a quibuſdam in hoc lo-
co dicta eſt. Sed quæ non multum diſcrepet a ſecunda: ut deſiderium carnis in his aſſerant eſſe qui
paruuli in chriſto ſunt. Iter aurxem ſpiritus in perfectis uiris: & eſſe ſenſum in grauitate ſpiritus: ideſt
in itinere uiri ambulate perfecti: & non facientes deſideria paruulorum. l
CCaro aũt cõcupiſcit aduerſus ſpiritum:ſpũs autem aduerſus carnem. Bec enim ſibi inuiceʒ
aduerſantur:ut non quecumqʒ vultis illa facdiais.ee
CCaro præſentibus delectatur & breuibus: ſpiritus perpetuis & futuris. Inter hoc iurgium media
anima conſiſtit: habens quidem in ſua poteſtate bonum & m um uelſe uel nolle. Sed non habẽs
hoc ipſum uelle ac nolle perpetuum: quia fieri poteſt ut cum carni conſenſerit & opera eius fecerit.
Rurſum per pœnitentiam ſe remordens: ſpiritui copuletur: & opera eius efficiat. Hoc eſt ergo qck
ait. Hæc enim ſibi inuicem aduerſantur: ideſt caro & ſpiritus: ut nõ quæcũq; uultis illa faciatis. N 3
quo proprium nobis tulerit arbitrium: quo uel carni uel ſpiritui aſſentiamur: ſed quia quod facim
non eſt noſtrum proprie ſed opus ipſum uel cami uel ſpiritui deputatur. Grandis laboris & diſputa
tionis eſt nimiæ: oſtenſis carnis operibus & ſpiritus media aliqua reperire: quæ nec ad carnez uideã
tur pertinere: nec ad ſpiritum. Catnales dicimur quando totos nos uoluptatibus damus: ſpiritales:
qñ ſpiritum ſanctum præuium ſequimur: ideſt cum ipſo ſapimus inſtruente ipſo docemur auctore.
Animales reor eſſe philoſophos: qui proprios cogitatus putant eſſe ſapientiam. De quibus recte
dicitur. Animalis autem homo non recepit ea quæ ſunt ſpiritus. Stultitia quippe eſt ei. Quod ut

manifeſtius fiat: aliquod ſumamus exẽplũ: caro: terra: aĩa: aurũ: ſpũs:ignis uocetur: quãdiu aurũ fue-

rit ĩ terra perdit uocabulũ ſuum. & a terra cui cõmixtum eſt appellatur. Cũ uero ſeparatů ab humo

auri & ſpeciem & nomen acceperit: aurũ quidẽ dicitur. Sed necdũ probatũ. Si. aüt per igne excoctũ
fuerit & purgatum:tunc auri ſplẽdorẽ & ornatus ſui accipit lignitatem. Ita & anima inter humum
& ignem: hoc eſt inter carnem ſpiritumq; conſiſtens: quando ſe tradidetit carni caro dicitur: quan-

*

¶iber tertius.c.v.

do ſpiritui: ſpiritus appellatur. Quod ſi proprio crediderit cogitatui: & abſq; gratia ſpiritus ſancti
inuenire ſe æſtimauerit ueritatem: quaſi aurum ſordidum animalis hominis appellatione ſignatur.
Poteſt locus iſte ſic melius explanari: & quaſi una ſeries corpus quæ fieri ſe inuicem nectẽs ſibiq;
non diſcrepans. Fratres de ſeruitute legis uocati eſtis:in euangelii libertatem. Verum obſecro
uos ne libertate pro licentia abutamini: & putetis uobis cuncta expedire quæ licent: detiſq; occa/-
ſionem cami atq; luxuriæ. Quin potius: diſcite quod libertas hæc maior ſit ſeruitus. Vt quod ante
lex ab inuitis extorquæbat obſequium. Nunc per charitatem uobis inuicem ſeruiatis. Si quidem
omne illud legis onus: & multiplicia præcepta: non tam excluſa ſunt per euangelii gratiam: quam
uno charitatis ſernĩone breuiata: ut diligamus proximum ſicut nos metipſos. Qui enim diligit pro
ximum: totam legem implet: bona ei tibuens: mala non inferens. Quod ſi ceſſet dilectio: & non
ſit charitas per quam lex uniuerſa completur. Publicum quoddam inter homines latrocinium erit
ut contra ſe inuicem furentes ſeq; mordentes conſumnntur ab inuicem. Vos autem fratres propte/
rea ſecundum ſpiritualem legem debetis uiuere: ne deſideria quæ carnis ſunt perſiciatis. Caro enim
frigus timet:aſpernatur famem: attenuatur uigiliis: libidimibus exardeſcit: mollia quææꝙ & iocun-
da deſiderat. Econtra ſpiritus: ea quæ carni contraria ſunt. & quæ illam debilitare quæant expetit et
ita fit. Vt non ideo quia ſub ſeruitute legis eſſe ceſſaſtis: putetis eſſe uos liberos: ſed ſciatis magis na/
turæ uos lege retineri: quia non ſtatim ſi lex non imperat: & natura ceſſauit: ne uoluntatem ſcilicet
ueſtram opera ſubſequantur: ſed frequenter ea facere compellamini repugnante carne aduerſum
ſpiritum: quæ facere non uultis. Ex quo fratres obſecro: ut non detis libertatem ueſtram in occaſio/
nem carnis: ſed magis ſpiritu ſeruiatis ut incipiatis ea facere quæ uultis: & nihil debere legi: ideſt nõ
eſſe ſub carne. Quia libertatem legis abolitæ tunc uere in euangelio habere poteritis: cum uos ne-
quaquam cato compulerit facere quæ non uultis: ſed ſpiritui ſeruientes: docueritis uos non eẽ ſub
lege: & quia ſupra ſecundum duplicem intelligentiam hunc locum cœperamus exponere redden
da ſunt quæ omiſſimus. Caro concupiſcit aduerſus ſpiritum: ideſt hiſtoria: & ſcripturæ carmeus in
tellectus: contra allegoriam & ſpiritualem doctrinam repugnat. Spiritus autem aduerſus carnem:
ideſt ſublimiora deiectis: æterna breuibus: umbræ ueritas refragatur: & carneus ſcripturæ ſenſus: qa
impleri non poteſt. Nec enim ualemus omnia quæ ſcripta ſunt facere: oſtẽdit nos non in nia poſi/
tos poteſtate legis explẽdæ. Cũ etiã ſi uelimus litteram ſequi. Impoſſibilitas nõ admittat.
CAuogd ſi ſpiritu ducimini:non eſtis ſub lege. S

Spiritum non eum de quo apoſtolus in alio loco loquitur. Ipſe ſpiritus teſtimonium perhibet

ſpiritui noſtro ꝙ ſumus filii dei: ideſt non ſpiritum hominis qui in ipſo eſt ſed ſpiritum ſanctum ſi-
Fuſlcatquem equentes efficimur ſpiritales: & ſub lege eſſe deſiſtirus. Notandum ergo quod hic
piritus non cum artro & cum additamento ſicut in cæteris legimus ſpiritum manſuetudinis: & ſpi
ritu fidei. Sed ſimpliciter ſpiritus appellatur: quæ quidem minutiæ magis in græco quam in noſtra
lingua obſeruatæ: qui artra pœnitus non habemus: uidentur aliquid habere momenti. Quæritur
in hoc loco ſi quicumq;ʒ ſpinitu ducit᷑ non eſt ſub lege:utruʒ moyſes & prophetæ uel ſpiritu acti ſint
& ſub lege uixerint: quod apoſtolus negat: aut habentes ſpiritum ſub lege non fuerint quod apo/
ſtolus hic affirmat: aut quod eſt tertium: ſub lege uiuentes ſpiritum non habuerint. Quod de tantis
uiris nephas eſt credere. Ad quod nos breuiter reſpondebimus. Non idem eſſe: ſub lege eſſe: & eſſe
quaſi ſub lege. Quomodo non idipſum eſt in ſimilitudine carnis peccati:& in carne eſſe peccati:nec
idem ſonat uerus ſerpens: & ærei ſimilitudo ſerpentis: quem moyſes in heremo ſuſpendit. Sic igi-

tur & ſanctos prophetas: & moyſen ambulantes ſpiritu: & ſpiritu uiuentes: non ſub lege ſed quaſi

ſub lege uixiſſe: ut ipſi uiderentur quidem eſſe ſub lege:ſed eos qui ſub lege erant lucrifacerent: & ab

humilitate litteræ: ad altitudinem ſpiritus prouocarent. Nam & paulus qui iudæus iudæis factus é.
& omnibus omnia: ut omnes lucrifaceret. Non dixit factus ſub lege: ſed factus quaſi ſub lege: ut

oſtenderet ſe non ueritatem legis: ſ ſimilitudinem cuſtodiſſe. Videmur nobis ſoluiſſe propoſitaʒ
quæſtionem: ſed quid faciemus de illo pauli capitulo dicentis. Cum autem uenit plenitudo tem/
poris:miſit deus filium ſuum factum ex muliere factum ſub lege:ut eos qui ſub lege erant redime/
ret? Si enim chriſtus ſub lege fuit & non quaſi ſub lege: tota illa ſuperior diſputatio uacua fiet. Veꝶ
& hæc oppoſitio de ſuo ſoluetur loco. Qui enim propterea factus ſub lege eſt: ut eos qui erant ſub
lege redimeret. Vtiq; cum eſſet liber a lege: legi ſe ſubdidit uoluntate. Et multo erat paulo liberior
qui non ſub lege ſed quaſi ſub lege fuiſſe teſtatus eſt. Et quomodo in cænum & baratrum mortis
propter nos deſcendit: qui orabamus dicentes: quis me liberabit de corpore mortis huius? Ita & ex
muliere naſci uoluit: & eſſe ſub lege: ut eos qui nati erant de muliere & ſub lege ſaluaret.Et certe nõ
eſt natus de muliere: ideſt de nupta ſed uirgine. Verũ abuſiue uirgo mulier appellata ẽ: propter eos

qui illam fuiſſe uirginem neſciebant. Vt itaq; propter illos qui ſanctam mariam arbitrabãtur ma

ritum habere: mulier pro uirgine poſita ẽ: ſic propter eos qui æſtimabant chriſtuũ eẽ ſub lege neſciẽ
tes. qa factus eẽt his qui erant ſub lege qua ſub lege dicitur: & ipſe factus eſſe ſub leee.
Manifeſta autem ſunt opera carms:que ſunt:foꝛnicatio:immunditia:impudicitia: idoloꝛum
ſernuns: vene ſiciatinimicitlexontentionescmnlanonee: reripe: diſenſnes hereſes inuidie:
ebrietates:

—— ,⸗ — — — △D — — — —

— — — — —.— . — — — ———ðK

——— m. — — —

2 —e —– — ——

— — — —

—

In Epiſtolam ad galatas.
ebꝛietates: commeſſationes:⁊ his ſimilia que pꝛedico vobis ſicut pꝛedixi:quoniam qui hec
agunt:regnum dei non poſſidebunt.
Superius cum exponeremus de carne & ſpiritu: tuplicem intelligentiam dixeramus: uel eos
eſſe carneos qui paruuli & corporei in chriſto ſolidum cibum: & perfectæ ætatis alimenta cape
re non poſſent: uel carnem legis eos eſſe qui more iudaico hiſtoriam tantum ſequærentur & litte
ram:aut certe iuxta ſimplicem ſenſum in hominis fictione carnem ſpiritumq; ſubſiſtere: & iuxta di⸗

uerſitatem ſubſtantiæ uel opera carnis eſſe uel ſpiritus. Nunc ergo quæ hic carnis opera nominan/

tur. Fornicatio uidelicet: immunditia: luxuria: & cætera quæ ſequuntur: magis mihi uidentur ad
ſimplicem carnis: & ſpiritus intelligentiam: quam ad carnem legis: & paruulos in chriſto refer-
ri: licet in eo loco ubi ſupra decimo ſtromate uerba tranſtulimus: quid etiam de his ſentiri poſſit ex
præſſum ſit. Quod autem ait manifeſta autem ſunt opera carnis: uel omnibus ea nota eſſe demon
ſtrat: quia per ſe pateant mala eſſe & fugienda. In tantum ut etiam hi qui ea fatiunt: cupiant occul
tare quod faciunt. Vel certe his tantum matufeſta: qui in chriſto crediderint. Plurimi quippe gẽ
tilium in ſuis ignominiis gloriantur: & putant ſi expleuerint uoluntatem: quandam ſe turpitudi-
num uictorfam conſequutos. Sed & illud eleganter: quod in carne opera poſuit: fructus in ſpiri-

tu:quia uitia in ſemetipſa finiuntur & pereunt: uirtutes frugibus pululant & redundant. Nec pute-

mus animæ nullum eſſe opus ſi uitia carni: uirtutes ſpiritui deputentur. Quia anima ut ſupra dixi/-
mus in quodam mœditulio poſita: uel carni iungitur: & dicitur de ea:non permanebit ſpiritꝰmeꝰ
in hominibus iſtis: quia carnes ſunt: uel ſpiritui copuletur: & in ſpiritus uocabulum tranſit. Qui
enim adhæret domino unus ſpiritus eſt. Primum itaq; carnis opus: eſt fornicatio. Manifeſta in exor
dio poſuit: ne de medliis ambigamus. Omne enim quodcumq; fecerit homo: extra corpus eſt. qui
autem fornicatur in corpus ſuum peccat. Et non ſumus noſtri: empti enim ſumus prætio glorifi-
cemus & portemus deum in corpore noſtro. In eo fornicator maioris eſt criminis: quia tollit mẽ
bra chriſti:& facit ea. membra meretricis. Erunt quippe duo in carne una:qui non eſt fidelis nec cre
dit ĩ chriſto:ſua membra facit membra meretricis: qui credit & fornicatur chriſti membra facit mẽ/
bra meretricis. Econtrario infidelis in fornicatione ſua utrum uiolet: an ædiſicet templum idoli ne
ſcio. Per uitia quippe uel maxime demones coluntur.Hoc unum ſcio quod qui poſt fidem chriſti
fornicatur: uiolat templum dei.Secundum opus carnis ĩmunditia nuncupatur: & eam comes luxu
ria ſequitur. Quomodo enim in ueteri lege de nephandis criminibus quæ in occulto fiunt & ea
nominare turpiſſimum eſt: ne & dicentis ora & aures audientium polluerentur: generaliter ſcrip/-
tura complexa eſt dicens. Verecundos uel reuerentes facite filios iſrahel ab omni imunditia: ſic in
hoc loco cæteras extraordinarias uoluptates: ipſarum quoq; opera nuptiarum ſi non uerecundæ &
cum honeſtate quaſi ſub oculis dei fiant ut tantum libens ſeruiatur? immunditiam & luxuriam no
minauit. Quartum in cathalogo operum camis idolatria locum tenet: qui enim ſemel ſe luxuriæ
uoluptatiq; permiſerit: non reſpicit creatorem. Alias autem omnis idolatria feſtiuitate: gula: uen-
tre: & his quæ infra uentrem ſunt delectatur. Et ne fſorſitan ueneficia: & maleficæ artes non uideren-/
tur in nouo prohibitæ teſtamento. Ipſæ quoq; inter carnis opera nominãtur. Quia ſepe magicis ar
tibus: & amare miſeris euenit & amari. Inimicitia quoq; quæ poſt ueneficia ponitur: quem habeat
reatum: manifeſto crimini ſubiecta declarat. Quantum enim in nobis eſt. Nullius eſſe debemini/-
mici:ſed cum omnibus habere pacem. Quod ſi loquentes ueritatem: aliquos mœremur inimicos:
Non tam inimici eorum ſumus:quam illi inimici ſint ueritatis. Nam quod && in geneſi dicitur ad
abraham inimicus ero inimicis tuis: & aduerſabor aduerſantibus tibi ſicut ſupra intelligendum: nõ
tam abraham illis inimicum fuiſſe. quam illos abrahæ uirtutibus & religioni: per quaʒ calcatis ido

lis cognitum uenerabatur deum. Illud quoq; quod populo præcipitur iſrahel: ut odio ſempiterno

& in poſteros tranſmiſſa diſcordia inimici ſunt madianeis. Quaſi his dicitur qui ſub pedagogo
erant: & in alio loco mœrebantur audire: odio habebis inimiqm tuum. Aut certe non tam perſo-
narum quam morum eſt facta diſſenſio: ut quomodo deus utiliter inter ſerpentem & mulierem ini
micitias poſuit. Ne amicitiæ eorum inutiles eſſent homini: per quas proiectus eſt de paradiſo-
Ita & in iſfrahelitis: & madianeis uita magis diſſimilis: quam gens una damnata eſt. Septimum
locum inter carnis opera contentio poſſidet quodam quaſi ſacrato & eminenti inter uitia nume/
meto collocata. Seruum autem domini non oportet rixari: ſed eſſe manſuetum ad omnes. Do/
ctorem longanimum cum manſuetudine: erudientem etiam eos qui & econtra diſputant. Poſt
contentionem: octaua ſuccedit emulatio: quæ græco ſermone zelus ſignificantius & notius ap-
pellatur. Quo quidem malo neſcio quis noſtrum careat: zelati ſunt enim & patriarchæ ioſeph
fratrem ſuum: & maria & aaron prophetes dei & ſacerdos contra moyſen tali paſſiõe decœpti ſũt.
In tantum ut illa de qua ſcriptura narrauerat dicens. Tollens autem maria prophetes tympanum:
& cætera. Poſtea extra caſtra proiecta: Lepræ nitio ſordidata ſit: & pœnitentiam longiorem ſe-
ptem dierum ſeparatione ſignauerit. Ira deinde ſuccedit: quæ iuſtitiam dei non operatur: & ſpecies
eſt furoris. Inter iracundiam autem & iram. Hoc intereſt. Quod iracundus ſemper iraſcitur: iratus
pro tempore concitatur: & neſcio quis poſſit regnum dei poſſidere: cum his qui iraſcitur ſepara-

tur a regno. Rixæ quoq; quas aliud græci ſigniſicantes. uocant. Si quidem rixa
dicitur a regno dei: Prohibentes autem. cum quis ſemper ad contradicen
dum paratus: ſtomacho delectatur alieno: & muliebri iurgio conten dit: & prouocat contendenteʒ
Hæc alio nomine apud græcos appellatur. Necnon & diſſenſiones opera carnis ſũt:
cum quis nequaquam perfectus: eodem ſenſu & eadem ſcientia dicit. Ego ſum pauli: & ego apol-
lo:& ego cœphæ: & ego chriſti: ſed & domorum inter ſe hæc eadem diſſenſio reperitur: mariti uide
licet ad uxòrem: patris ad filium:fratris ad fratrem: conſerui ad conſeruum: militis ad contubernalẽ.
artificis ad eiuſdem operis artiſfcem. Nonnunquam euenit ut et in expoſitionibus ſcripturarum
oriatur diſſenſio: equibus hereſes quoq; quæ nunc in carnis opere ponuntur: rebulliunt. Si enim
ſapientia carnis inimica eſt deo. Inimica autem ſunt omnia dogmata falſitatis deo repugnantia:
conſequenter & hereſes inimicæ deo: ad carnis opera referuntur. Hereſis autem græce ab electio
ne dicitur quod ſcilicet eam ſibi unuſquiſq; eligat diſciplinam: quam putat eſſe meliorem. Qui
cumq; igitur aliter ſcripturam intelligit quam ſenſus ſpiritus ſancti flagitat quo conKripte eſt:
licet de eccleſia non receſſerit: tamen hereticus appellari poteſt: & de carnis operibus eſt eligẽs
quæ peiora ſunt:hereſis ſequitur inuidiam: quam non putemus eandem eſſe quam zelm. Quia ze
Ius & in bonam partem accipi poteſt: cum quis nititur ea quæ meliora ſunt emulari. Inuidia
uero aliena fœlicitate torquætur. & in duplicem ſcinditur paſſionem: cum aut ipſe eſt aliquis in eo
quo alium eſſe non uult:aut alium eſſe uidens meliorem: dolet ſe ei non eſſe conſimilem. Pulchre
quidaʒ de neotericis: græcum uerſum tranſferens: elegiaco metro de inuidia luſit dicens. Iuſtius in
uidia nihil eſt: quæ protinus ipſum auctorem rodit: excruciat quæ animum. Scripſit & beatus Cy⸗-
prianus librum de zelo & liuore ualde optimum: quem qui legerit: non dubitabit annumerare
operibus carnis inuidiam. Inter inuidum autem & inuidioſum hoc intereſt: quod inuidus fœlicio
ri inuidet.Inuidioſus autem is eſt qui ab alio patitur inuidiam. Quartumdecimum locum inter car
nis opera: ebrietas tenet. Ebrioſi quippe regnum dei non poſſidebunt: & dominus ad diſcipulos ca
uete ait:ne grauentur corda ueſtra in uino & crapula. Vino hominis ſenſus euertitur: pedes corruũt
mens uacillat:libido ſuccenditur. Vnde apoſtolus clamitat: & uinum in quo eſt luxuria:habet unuſ
uiſq; ſuæ ſententiæ poteſtatem: ego apoſtolum ſequor. In uino eſſe luxuriam: in uino ebrietatem.
Ariztatem autem & luxuriam: in carnis opera numerari. Nec ille poteſt negare qui eiſdem paſſio/
nibus uincitur: & licet me quidam in eo libro quem de ſeruanda uirginitate ſcripſi repræhenden-
dum putent: quod dixerim adoleſcentulas ita uinum debere fugere ut uenenuz: non me ſententiæ
pœnitebit: opus quippe ibi magis uini quam dei a nobis creatura damnata eſt: & licentiam tuli-
mus uirgini proprio ætatis calore feruenti: ne ſub occaſione parum accipiendi: plus biberet & peri-
ret. Alioquin ſciebamus: & in chriſti ſanguinem uinum conſecrari & thimotheo uinum ut bi/-
beret imperatum. Ebrietas autem tam ex uino quam ex cæteris bibendi generibus quæ uario mo
do conſiciuntur poteſt accedere ex quo & de ſancto dicitur: uinum & ſiceram non bibet. Sicera
interprætatur ebrietas. Et ne quis uinum non bibens aliud ſibi putaret bibendum. Excluſa cauſa/
tio eſt dum omne quod inebriare poteſt: cum uino pariter aufertur. Quintadecima quæ extrema
inter carnis opera cõmeſatio eſt: manducauit quippe populus & bibit & ſurrexerunt ludere. Sem-
per ebrietati iuncta luxuria eſt. Pulchre quidam non ignobilis orator: cum ebrium de ſomno de/
ſcriberet excitatum ait: nec dormire excitatus: nec uigilare ebrius poterat. Qua ſententia expræſſit:
quodãmodo nec mortuum eum fuiſſe nec uiuum: longum erat uniuerſa carnis opera replicare: &
cathalogum facere uitiorum. Vno igitur omnia ſermone concluſit dicens: & his ſimilia. Quæ
utinam tam facile uitare poſſemus: quam facile intelligimus. Prædico inquit uobis ſicut prædi-
xi: quoniam qui talia agunt regnum dei non conſequentur. Vbi ante prædixerat. Non regnet in-
uit peccatum in mortali ueſtro corpore: ad obœdiendum deſideriis eius. Peccatum omnes iſtas
ſpecies habet: in quibus nunc diſcrigiinandis plus forſitan quam oportuit immorati ſumus: ergo
in anima in qua peccatum regnauerit: non poteſt dei regnare regnum. Quæ enim participatio iu-
ſtitiæ & iniquitati: quæ communicatio luci ad tenebras: qui conſenſus chriſto & belial? Et putamꝰ
nos regnum dei conſequi: ſi a fornicatione: idolatria: & ueneficiis immunes ſimus. Ecce inimicitiæ:
contentio: ira: rixa: diſſenſio: ebrietates quoq; & cætera: quæ parua arbitramur: excludunt nos a re-

gno dei. Nec refert uno quis a beatitudine excludatur. An pluribus. cum omnia ſimiliter excludant

In latinis codicibus aduſterium quoq; & impudicitia: & homicidia: ĩ hoc cathalogo uitiorum ſcii
pta referũtur. Sed ſciẽdũ nõ pluſquã quindecim carnis opera noĩata: de quibus & diſſeruimus.
manſuetudo:continentia:aduerſus eiuſmodi non eſt lex.
CEt quæ alia inter fructus debuit ſpiritus tenere primatum niſi charitas? ſine qua uirtutes cæteræ
non reputantur eſſe uirtutes. Et ex qua naſcuntur uniuerſa quæ bona ſunt. Si quidem & in lege
& in euangelio: ipſa obtinet principatum. Diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo & ex
tota anima tua: & ex tota uirtute tua & diliges proximũ tuum tãquam teipſum. Quantis bonis
referta ſit charitas: & ſupra breuiter perſtrinximus: & nunc uel parum dixiſſe ſufficiat: quod dilectio
non quærit

CFructus autem ſpiritus eſt:charitas:gaudium:pax:longanimitas:benignitas:bonitas:fides:

—

1

In epiſtolam ad galatas.

non quærit quæ ſua ſunt: ſed quæ aliena. Et quamuis ſuo quis uitio inimicus ſit diligenti: & tran-

quillitatem eius ad odiorum fluctus concitare nitatur: tamen nunquam ille turbatur: nunquaʒ crea

turam dei odio dignam æſtimat. Charitas enim operit multitudinem peccatorum. Illud quoq;

quod a ſaluatore dicitur. Non poteſt arbor bona fructus afferre malos: non tam de hominibus

quam de fructibus carnis & ſpiritus arbitror pronuntiatum: quia nec ſpiritus nunquam poteſt
ea uitia quæ carnis operibus numerata ſunt facere: nec caro his fructibus qui oriuntur ex ſpiritu re
dundare. Poteſt autem fieri per negligentiam poſſidentis: ut ſpiritus qui uerſatur in homine: fru-

ctus non habeat ſuos:& econtrario caro operibus ſuis mortiſicatis peccare deſiſtat. Non tamen il

lo uſq; procedunt: ut & neglecta arbor ſpiritus: opera carnis afferat. Et arbor catnis exculta fructus

germinet ſpirituales. In ſecundo ſpiritalium fructuum loco gaudium poſitum eſt: quo ſtoici quo

qui diſtinguunt inter uerba ſubtilius: aliud quid eſſe æſtimãt quam lætitiam: gaudium quippe eſſe
aiunt elationem animi ſuper his quæ digns ſunt exultantis: lætitiam uero effrenatam ammi ela
tionem: quæ modum neſciat: & in his quoq; quæ uitio ſint mixta lætetur. Alii eregiõe gaudii uo

luptatem ponunt. Non hanc quæ corpus ad libidinem concitat titillat ſenſus: dulci blanditur
affectu: ſed aliam huic quæ ſine moderatione & ullo decore lætitiæ: in riſu
exaltat uocem ſuam. Quod ſi uerum eſt. & eorum inter uerba diſtinctio non fallit & fallitur: con-

ſideremus ne forſitan idcirco ſit dictum. Non eſt gaudere impiis dicit dominus. Simul autem & il-
lud notandum quod poſt dilectionem: gaudium ſequitur. Qui enim diligit quempiã: ſemper ĩ eiꝰ

fœlicitate lætatur. Et ſi eum uiderit aliquo errore decœptum: & peccatorum lubrico concidiſſe: do

lebit quidem: & eruere feſtinabit: ſed non poterit gaudium mutare triſtitia. Sciens nullam ratio/

nabilium creaturarum apud deum perire perpetuo. Tertius fructus eſt pax: a qua ſalomon quoq;

qui in typo chriſti præceſſit nomen accepit. Et de eccleſia pſalmiſta canit. Factus eſt in pace locus
eius. Et inter octo euangelii benedictiones ſcribitur: Beati pacifici: quoniam filii dei uocabuntur.

In primo etiam graduum pſalmo deo cantatur: cum his qui oderant pacem eram paciſicus. Nec

putemus pacem tantum in eo eſſe quærendam: ſi cum alio non iurgemur: Sed tunc pax chriſti: hoc
eſt hereditas noſtra nobiſcum eſt:ſi tranquilla mens nullis paſſiomibus perturbetur. Poſt pacem
ſequitur longanimitas: ſiue patientia: quia utroq; modo. poſſumus interpræta/
xi. Huic contraria eſt puſillanimitas: de qua ſcribitur: puſillanimus uehementer inſipiens: qui uero
Pacien- eſt: & uniuerſa ſuſtentat uir ſapiens. Et cum epitaſi:multum ſapiens appellatur: ut in prouer
iis quoq; ſcriptum eſt: longanimus uir multus in prudentia. Benignitas etiam ſiue ſuauitas: quia
apud græcos utrumq; ſonat. Virtus eſt lenis: blanda:tranquilla: & omnium bono-

rum apta conſortio: inuitans achſamiliaritatem ſui dulci alloquio: moribus temperata. Deniq; &

hanc ſtoici ita definiunt. Benignitas eſt uirtus ſponte ad benefaciendum expoſita. Non multum
bonitas benignitate diuerſa eſt: quia & ipſa ad beneſaciendum uidetur expoſita. Sed in eo differt

uia poteſt bonitas eſſe triſtior: & fronte ſeueris moribus irrugata. Bene quidem facere & præ/

are quod proſit. Non tamen ſuauis eſſe conſortio: & ſua cunctos inuitare dulcedine. hãc quoq;
ſectatores zenonis ita diſiniunt. Bonitas ẽ uirtꝰ quæ ꝓdeſt: ſiue uirtus ex qua oritur utilitas: aut uir

tus propter ſemetipſam: aut affectus qui fons ſit utilitatum. Inter fructus ſpiritus ſeptimum & ſacra-

tiorem locum ſides poſſidet: quæ etiam alibi inter tres ponitur: ſpes: fides: charitas. Nec mirum ſi
ſpes in hoc catalogo non referatur. Cum in fide ſit quod ſperatur.Et ita eam apoſtolus ad hebreos
cribens diſiniat. Eſt autem fides ſperandarum ſubſtantia rerum: argumentum necdum aparentuʒ.
Si quidem id quod ſperamus eſſe uenturum: & necdum eſt in præſenti: ſide poſſidemus: ſperantes
nos tenere quod credimus. Quæritur quoq; quomodo fides in charitate ſit poſita. Qui diligit
nunquam ſe lædi æſtimat: nunquam aliud niſi quod diligit: & diligitur ſuſpicatur. Cum autem di

lectio procul affuerit: & fides pariter abſcedit. Poſt ſidem manſuetudo numeratur: quæ aduerſa eſt
iræ: rixis: diſſenſionibus: & nunquam ad ſui contraria prouocatur: uere de bona ſpiritus arbore: bo
nos fructus egerminans. Per hanc famulus dei moyſes: teſtimonium ſcripturæ mœruit accipere di
cens. Moyſes manſuetus erat:pluſquam omnes homines ſuper terram. Super terram inquit ſuper

eos enim qui facie ad faciem deum uidebant eſſe non poterat. Quia multa ſepe compellimur per
carnis facere infirmitatem. De Dauid quoq; licet multi de domino noſtro æſtiment prophetatuʒ:

quod nos etiam non negamus: ſpiritus ſanctus in typo uenturi canit: memento domine Dauid
& omnis manſuetudinis eius. Cuius manſuetudo aduerſus ſaul: abſalon: & ſæmei uel maxime
claruit. Cum alius eum uellet occidere alius res nouas molitus fraudare imperio niteretur: alius la⸗
pides in eum iaciens & puluerem uentilans clamaret & diceret. Egredere uir inique. Extrema con-
tinẽtia ĩ fructibꝰſpũs collocatur. Quã nõ ſolũ ĩ charitate debemꝰ accipe:ſed Et cibo & potu.In ira
quoqʒ & uexatione mẽtis & detrahẽdi libidine. Inter modeſtiã ãt & cõtinẽtiã:hoc ĩtereſt.Q d mo

deſtia ĩ uiris pfectis ẽ:cõſumatæq; uirtutis: de quibus ſaluator ait. Beati mites: qm̃ ipſi poſſidebũt ter
ram. Et de ipſo diſcite a me qm̃ mitis ſum & humilis & maſuet? corde. Cõtinẽtia uero iĩ uia quideʒ

uirtutis ẽ: ſed necdũ puenit ad calcem: quia cupiditates adhi in eiꝰ ꝗ ſe cõtinet cogitatiõe naſcũ/
tur: & mentis polluunt principale:licet non ſuperent: nec ad opus ꝓtrahant cogitantẽ. Non ſolum

2

autem in deſideriis & cupiditate continentia neceſſaria eſt: ſed etiam in tribus reliquis perturbatio
mibus dolore ſcilicet: lætitia: & timore. Aduerſus huiuſmodi fructus ſpirirus non eſt lex.Iuſto quip/
pe lex non eſt poſita.Iniquis autem & non ſubiectis impiis & peccatoribus. Lex mihi dicit. Nõ adul
terabis: non occides:non falſum teſtimonium dices: non fraudabis: nõ deſiderabis aliena: nõ periu-

— — — Iur- — 7„

rabis:nõ furaberis: ſi hæc omnia fructu in me ſpiritus charitate regnante nõ facio. ſuperflua mihi ſũt
præcepta legis. Deniq; & ſapientes mundi de philoſophia ſic opinati ſunt: ut quod leges publicæ
facere homines neceſſitate compellant: hoc illa perſuadeat fieri uoluntate.
CQui aũt ſunt xpᷣi:carnẽ crucifixerunt cum vitis ⁊ concupiſcentis. e
COrigenes hunc bcum ſuperioribus nectens: ita legit aduerſus huiuſmodi non eſt lex: qui chriſti .
carnem crucifixerunt: cum uitiis & concupiſcentiis: ut non ſicut in latino ſonat: eos qui chriſti ſunt .
carnem ſuam dicat crucifixiſſe cum uitiis & concupiſcentiis: ſed chriſti carnem ab his cum uitiis &
concupiſcentiis crucifixã. Et quærit quomodo in his qui fructus ſpiritus habeant: & aduerſuʒ quos
lex eſſe ceſſauit crucifſixio carnis dominicæ ponatur in laude:cum ad hebreos in uituperatiõe ſit po⸗ h.
ſitum. rurſum crucifigentes in ſemetipſis filium dei: & oſtentui habentes: pro rurſus crugiſigẽtes: me u
lius unum uerbum compoſitum in græco eſt. quod nos interprætari e
poſſumus ſe crucifigentes: Primum ergo notandum quod aliud ſit crucifigere: aliud recruciſigere: n
deinde quia non idipſum ſit recrucifigere filium dei: & crucifigere carnem chriſti cum uitiis & con h
cupiſcentiis. Caro quippe chriſti non principaliter & proprie nilius dei eſt: ſed cum eſſet in pricipio n
apud patrem: uerbum dei caro factus eſt: & ſeipſum exinaniuit formam ſerui accipiens: ut crucifige/ e
ret carnem & deſpoliaret principatus & poteſtates triumphans de eis in ligno: ut compleretur ille 6
apoſtoli. Quod enim mortuus eſt: peccato mortuus eſt ſemel. Igitur ſi corpora noſtra membra ſũt un
chriſti: conſequenter & caro noſtra caro chriſti eſt: quam crucifſigimus mortificantes per eam ſup ter
ram: fornicationem: impudicitiã: paſſionem: deſiderium malum: & auaritiam: & de nobis in laude
nunc ponitur: qui chriſti Ieſu carnem crucifixerunt cum uitiis & concupiſcentiis: & ſemper mortiſi-
cationem Ieſu circunferimus in corpore noſtro: ut & uita eius manifeſtetur in carne noſtra:nõ mo ine
dici autem laboris eſt: ſic in præſenti ſæculo uiuere: ut iam nunc uita ieſu manifeſtetur in carne no- d
. ſtra. Ita enim uiuificabuntur: & mortalia corpora noſtra per inhabitantem in nobis ſpiritum. Vbi la i
tinus interpres uitia poſuit in graco ideſt paſſiones leguntur: & quia paſſio poteſt & ten
dolorem: & cæteras neceſſitates ſignificare corpuſculi: caute apoſtolus intulit deſideria: ut non na- u⸗
rura corporis uideretur in ſpiritalibus uiri negare: ſed uitia. Et hoc ita admonitum ſit ſi uulgatã edi “”
tionem ſequimur legentes: qui autem ſunt chriſti carnem crucifixerunt cum uitiis & concupiſcẽtiis ð
Vt nõ carnẽ chriſti: ſed ſuam eos crucifixiſſe dicamus: pœne oblitis ſum interprætationis ſecũdæ. pe⸗
Prædixeram enim omnia quæ ſequuntur ad legem & ad circunciſionem eſſe referenda: ſenſus itaq; cot
iſte eſt: in quibus eſt fructus ſpiritus charitas gaudium & reliqua: hi incorpoream ſcri pturæ intelli-
gentiam quæ nunc caro chriſti appellatur cruciſixerunt cum paſſionibus eius & deſideriis quæ ge⸗ n
nerant paruulis atq; lactentibus ſomenta uitiorum. Crucifixit talem chriſti carnem: qui nõ iuxta car
nem hiſtoriæ militat: ſed ſpiritum allegoriæ ſequitur præuiantem. Si uiuimus ſpiritu: ſpiritui obtẽ/
peremus. Vtamur hoc teſtimonio aduerſum eos qui nunc ſcripturas ſpiritaliter intellexere. Quis ẽ
autem qui uiuit ſpiritu:niſi abſconditus homo noſter:? qui & iuxta carnem interdum ſolet uiuere.
Sed cum ſpiritu uixerit: ſpiritu ambulat. Cũ in carne uoluerit ambulare: uiuens mortuus eſt: uir per
fectus in chriſto: ſemper uiuit in ſpiritu: ſpiritui obedit: nũquam uiuit in carne. Et contra qui ſe totũ .
carni dederit: & paſſionibus deputarit: nunquam uiuit in ſpiritu. Intermedii ſunt quos nec ſpirita
les poſſumus appellare nec carneos: ſed qui inter uirtutes & uitia fluctuantes: nunc ad meliora retra 4
huntur: & ſpiritus ſunt. Nunc carnis lubrico ſupplantantur & caro ſunt.
CMõ efficiamur inanis gloꝛie cupidi:inuicem pꝛonocantes:inuicem inuidentes. .
CVnum uerbum apud græcos. trium uerborum circuitu interpræs latinus expræſſit.
Quantas autem habeat diffinitiones & ſignincantias gloria: & philoſophoruʒ inumerabiles libri:
& ciceronis duo uolumina: quæ de gloria ſcripſit: inditio ſunt. Verum nos quia non uerboruʒ ethi D
mologias: ſed ſcripturæ ſenſum diſſerere conamurIta hunc locum cum ſuperioribus copulauimꝰ: 4 3
ſi ſpiritu uiuimus: ſpiritui obtemperemus. Nequaquam per legem: ſed per charitatem nobis inuicẽ .
ſeruientes: non debemus de ſcripturarum interprætatione contendere & dicere: circunciſio melior
eſt: ſed præputium: Contẽnenda hiſtoria: & allegoria ſequenda. Immo allegoria uana eſt & umbra R
tica: & nullis ueritatis fixa radicibus. Vnde euenit: ut inuicem naſcantur inuidiæ. Excludere eniz ait
uos uolunt:ut illos emulemini:non tam uoluntatem legis uolentes docere quam uicere. Ne autẽ 6
pœnitus uerbum gloriæ prætermittamus intactum: ſuas philoſophis ineptias relinquentes:de ſcri I
Peuris aliqua retractemus opinionem uulgi: & laudem hominum fauore quæſitam:gloriæ nomen h
onat ubi dicitur. Omnia autem faciunt ut ab hominibus glorificentur: & alibi. Quomodo pote-
ſtis credere: gloriam abinuicem quærentes? Porro in bonam partem in eodem loco:& gloriam ab

eo qui ſolus eſt non quærentes. Ex que intelligimus idem uerbum nunc uirtutem ſignincare:nunc ð
uitium. Si ab hominibus quæro gloriam uitium eſt: ſi a deo: uirtus eſt: qui & ad ueram nos gloriam
cohortatur

In epiſtolam ad galatas.

cohortatur dicens. Eos autem qui me gloriſicant glorificabo. Significat & aliud in ſcripturis diui-
nis gloria: cum auguſtius aliquid: & diuinius hominum ſe præbet obtutibus. Viſa eſt in tabernacu
u lo gloria domini & in templo quoda ſalomone conſtructum eſt gloria erat: & in facie moyſi:quã⸗
n do neſciebat quod glorificatus eſſet uultus eius. De qua uultus gloria: puto & apoſtolum dicere.
i Nos autem omnes reuelata facie gloriam domini contemplantes: in eandem imaginem tranſſor
mamur a gloria in gloriam:ſicut a dei ſpiritu: & ipſe ſaluator ſplendor gloriæ & hgura ſubſtantiæ

dei dictus eſt. Vidit & ſtephanus gloriam dei & Ieſum ſtantem adextris eius. Vt autem & nos no-
bis fingendorum nominum licentiam præſumamus: rebus quippe nouis ut ait quidam fingenda
ſunt nomina. Quia hic dictum eſt. Non efficiamur inanis gloriæ cupidi. Nos egs aſſeramus plenæ
gloriæ eſſe cupidos: qui gloriam dei deſiderant: & laudem uirtute condignam & aſpectũ diuinius
aliquid oſtendentem. Vnde & in pleriſq; locis: noſtri maieſtatem pro gloria tranſtulerunt. Iam du
4 dum cupio in uerba prorumpere: ſed teneortimore docendi dicam tamen nec tacebo paſſionem
meam:paſſionem pœne communem: non drx diuitiis: non de potentia: nõ de pulchritudine: & cor
porum uenuſtate.Hæc enim manifeſte inter carnis opera nominantur. Elemoſyna ſi ob laudeʒ fiat:
inanis eſt gloria. Longa oratio: pallor ex ieiunio ſequens. Non mea ſunt uerba: ſed ſaluatoris euã
gelio pertonantis.lpſa quoq; caſtitas in matrimonio: uiduitate: uirginibus: ſepe plauſuʒ quærit hu
manum. Et quod dudum timeo dicere: ſed dicendum eſt: martyrium ipſum ſi ideo fiat ut admira-
. tioni & laudi habeamura fratribus: fruſtra ſanguis effuſus eſt. Loquatur apoſtolus: loquatur electio
nis uas. Si tradidero corpus meum ut glorier: charitatem autem non habeam nihil mihi prodeſt: il
le qui dixerat ſcio hominem in chriſto ante annos quatuordecim: ſiue in corpore neſcio: ſiue extra

me
tui
e
wn

corpus neſcio deus ſit: raptum uſqʒ ad tertium cælum: & poſt modicum raptus in paradiſo. audi-
̃ uit archana uerba quæ non licet homini loqui. Ille inquam qui plus omnibus laborauit. Ne ma/
e gnitudo reuelationum extolleret eum: datus eſt ei ſtimulus carnis eius: angelus ſathanæ qui euʒ co
1 lafzaret: ut non extolleretur. Et certe ter dominũ rogauit ut diſcederet ab eo:ſed dictum eſt ei: ſuffi
n cit tibi gratia mea. uirtus enim in infirmitate perficitur. Quid tam dei opus: quam ſcripturas legere: =
no in eccleſia prædicare: ſacerdotium cupere: ante altare domini miniſtrare. Sed & hæc niſi aliquis oi
diligentia cuſtodierit cor ſuum: de cupiditate laudis oriuntur. Videas pleroſq; quod etiam tullius .
il ait libros ſuos de contẽnenda gloria inſcribere: & cauſa gloriæ nominis ſui titulos prænotare. In-
i⸗ terprætamur ſcripturas: ſepe uertimus ſtilum: quæ digna lectione ſunt ſcribimus: & niſi chriſti cau-
9 ſa flant: ſed memoriæ in poſteros: & famæ in populos: totus labor irritus fiet. Et erimus quaſi tym/
i panum ſonans:& cymbalum concrepans.Videas pleroſq; de ſcripturis inter ſe uelle contendere: et
in athleticum ſcamma dei facere ſermonem. Inuicem prouocant: & ſi uicti fuenint inuident. Inanis ꝗp
k. pe gloriæ cupidi ſunt:Scio in ladnis codicibus in eo teſtimonio quod ſupra poſuimus:ſi tradidero
corpus meum ut glorier:ardeat habere pro glorier: ideſt J
„4 una litteræ parte diſtinguitur: apud noſtros error inoleuit: ſed & apud ipſos græcos exemplaria ſũt
5 diuerſa. CAPIIVLVM. SEXIVM.
e KRatres:⁊ ſi pꝛeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto:vos ꝗ ſpiritales eſtis iſtruite
pi x buiuſmodi in ſpũ manſuetudinis:conſiderans teipſum ne ⁊ tu tempteris.
i CSciens paulus eius dei ſe eſſe cultorem:qui nollet mortem peccatoris ſed pœnitentiaʒ:
. excepta trinitate omnem creaturam licet non peccet: tamen poſſe peccare: eum quoq; ꝗ
he ſpiritalis eſt cohortatur ſui timore ne peccet:manum porrigere corruenti: & pulchre præoccupatũ
di in delicto hominem uocat:qui mori poſſit ex ipſo nomine fragilitatem conditionis oſtendens: ut
n dignus ſit uenia qui uelut homo errore decœptus: & merſus in uoraginem ſeipſum ſine auxilio &
adiutore erigere non poſſit. Spiritali autem non aditur homo:ſed quaſi deo præcipitur: ut hominẽ?
præoccupatum in delicto inſtruat. Siue ut melius habetur in græco perficiat in ſpiritu lenitatis: qui
autem perficitur:non ei deſunt uniuerſa:ſed aliqua. Deniq; non peccatis pluribus: ſed uitio aligduo
4. præoccupatus errauit lenitatis ſpiritum & manſuetudinis in cofrectione peccantis ſpiritalis adhi-
. beat:ne rigidus:ne iratus & triſtis corrigere cupiat errantem: ſed prouocet eum ſpondens ſalutem:
R ueniam repromittens: chriſti teſtimonium proferat. Quod graui legis & peccatoruʒ onere depræſ

ſos ad iugum ſuum ſuaue: & leue inuitet onus: ut diſcant quia humilis ſit & mitis & manſuetus cor/
de:ut inueniant requiem animabus ſuis. Vtamur hoc teſtimonio aduerſum hereticos qui diuerſa-
rum fingentes fabulas naturarum aiunt ſpiritalem bonam eſſe arborem: & nunquam malos afferte
fructus.Ecce apoſtolus:cuius & ipſi auctoritatem ſequuntur dicit eos qui ſpiritales ſunt poſſe pec·
care ſi per altitudinem cordis ſui inflentur & corruant. Quod & nos quoq; fatemur. Et choicos ſpoi
ritales fieri: ſi ad meliora reuertantur. Opponi nobis poteſt illud: quod in ſecũda ad corinthios ſcri
bitur. Quid uultis? in uirga ueniam ad uos: an in charitate & ſpũ manſuetudinis. Si enim ibi ad pec
catores. Non in ſpiritu manſuetudinis ſed in uirga uenire ſe dicit: quomodo hic his qui in aliquo
peccato præuenti fuerint: non uirgam adhibet: ſed ſpũm manſuetudinis? Verum ibi ad eos dicitur
qui poſt peccatum non ſentientes errorem ſuum: nolebant maioribus ſubdi: & pœnitentia corrigi
Vbi uero peccator intelligens uulnus ſuum tradit medico ſe curandum: ibi nõ eſt uirga neceſſarias

—

YL.iber tertius.c.vi.

ſed ſpiritus lenĩtatis. Sed & illud forte quæratur quod ſi propterea inſtruere quis debeat peccatores
in ſpũ lenitatis: quia conſideret ſe ne & ipſe temptetu r. Ergo iuſtus qui de ſua certus eſt mente ꝗ ſcit

elα non poſſe ſe labi: non debet inſtruere peccatorem in ſpiritu lenitatis. Ad quod dicemus etiam ſi ui

cerit iuſtus ſciens quanto labore ſuperauerit magis peccanti ueniam largietur. Nam & ſaluator ꝓ-
pterea temptatus eſt: iuxta omnia nobis ſimiliter abſq; peccato: ut poſſit compati & dolere infirmi⸗

tatibus noſtris ſuo doctus exemplo quam difficilis ſit in carne uictoria. Si quis uirgo ad ſenetam

uſq; permanſerit:ignoſcat ei qui adoleſcentiæ quodam calore decœptus eſt: ſciens quantis difficul
tatibus illam tranſierit ætatem. Si quis pro chriſti nominis confeſſione cruciatus: alium in tormen
tis uiderit denegaſſy compatiatur uulneribus negatoris. Et non tam illum uictum quam ſe uiciſſe
miretur. Cautelam quoq; ſcribentis attende quia non dixerit conſiderans te ne & tu cadas: ſed ne et
tu tempteris. Vinci quippe uel uincere nonnunquam in noſtra eſt poteſtate: cæterũ tentari in pote
ſtate tentantis eſt. Si enim ſaluator tentatus eſt: quis poteſt eſſe ſecurus intentatum ſe uitæ huius ma
ria tranſire? qui putant paulum iuxta humilitatem: & non uere dixiſſe & ſi imperitus ſermone: non
tamen ſcientia: Defendat huius loci conſequentiam. Debuit quippe ſecundum ordinẽ dicere. Vos
qui ſpiritales eſtis inſtruite huiuſmodi in ſpiritu lenitatis conſiderantes uos metipſos ne & uos ten
temini: & non plurali inferre numerum ſingularem. Hebreus igitur ex hebreis & qui eſſet in uerna/
culo ſermone doctiſſimus profundos ſenſus aliena lingua exprimere non ualebat:nec curabat ma
gnopere de uerbis: cum ſenſum haberet in tuto. Hæc ſecundum ſimplicem intelligentiam. Cæterũ
ut ſecundæ expoſitionis ordinem perſequamur. Locus iſte de epiſtolæ ad romanos fine panden-
dus eſt.Ibi enim cum ſimiliter de eſcis & obſeruationibus ſcriberet iudæoruz: & eos qui legisinxta
litteram præcepta contẽnerent: firmos atq; perfectos. Illos uero qui antiqua conſuetudine ducebã
tur infirmos paruuloſq; narraret: & uideret iurgium eſſe inter ſpirirales & carneos: admonuit ſpi/
ritales ne contẽnerent carneos & ait: Infirmum autem in fide aſſumite: non in diſceptationibus co/
gitationum. Alius enim credit manducare omnia: qui autem infirmus eſt:holus manducet. Is qui
manducat non manducantem non ſpernat: & qui non mand ucat:manducantem non iudicet. De
us enim illum aſſumpſit tu qui es qui iudices alienum ſeruum: ſuo domino ſtat aut cadit: ſtabit autẽ
Potens eſt enim deus ſtatuere illum: & multa in medio ſuper hoc ſenſu diſſerens adiecit in fine. No
li propter eſcam deſtruere opus dei: & iterum debemus autem nos firmiores imbecillitates infir-

morum ſuſtinere: & non nobis placere: unuſquiſq; ueſtrũ proxio ſuo placeat ad bonã ædiſicationẽ.

Alter alterius onera poꝛtate:⁊ ſic adimplebitis legem chꝛiſti.
Quia peccatũ onus ſit:& ꝑpſalmiſta teſtatur dicens. Iniquitates meæ eleuatæ ſunt ſuper caput meũ

quaſi onꝰ graue grauatæ ſunt ſuper me. Et zacharias in ſpecie mulieris: uidit ſuper talẽtum plũbi ſe
dere iniquitatẽ. Hoc onus ſaluator pro nobis tulit: ſuo nos exẽplꝙdocens quid facere deberemus.
Ipſe quippe iniquitates noſtras portat: & pro nobis dolet: & eos qui peccatorum ac legis onere ſunt
depræſſi: ad leue onus uirtutis inuitat dicẽs.lugum meum ſuaue eſt & onus meum leue. Qui igitur
fratris nõ deſperat ſalutẽ: ſed manũ porrigit depræcãti: & quãtũ in ſe eſt: flet cum flenteanfirm eſt
cum ĩſirmo:ſuaq; iudicat aliena peccata: iſte per charitatem adimplet legẽ xp̃i. Quæ xpi lex eſt? hoc
eſt mandatum meum ut diligatis inuicem. Quæ lex filii dei eſt? diligite alterutruʒ: ſicut & ego dile
xi uos. Quomodo dei ſilius nos dilexit? maior hac dilectiõe non eſt quam quis animam ſuam po
nat pro amicis ſuis. Qui clementiam non habet: nec indutus eſt uiſcera miſericordiæ: & lachrima-
rũ: quãuis ſpiritalis ſit: nõ adimpleuit legẽ xpi. Sed & hũc locũ cum ſuperioribꝰcopulemꝰ: dupliceʒ
enim ſeꝗmur intelligentiam. Siquis infirmus in ſide ẽ & adhuc lacte nutritur in fantiæ:nec põt tam
cito a legali obſeruatione ad ſpiritalia ſacramẽta trãſire: uos ꝗ robuſtiores eſtis eius onera portate:
ne per ſcientiam ueſtrã frater pereat pro quo xpᷣs eſt mortuus. Portat quoq; fratris neceſſitateʒ: qui
grauatũ pauperẽ onere egeſtatis adiuuat: & facit ſibi amicos de iniquo mamona: quẽ poſt reſurre-

ctionem xps affatur. Venite ad me penedicti patris mei: poſſidete præparatum uobis regnuma cõ⸗

ſtitutione mundi. Eſuriui enim & ddiſtis mihi manducare: ſitiui & dediſtis mihi bibere. Iuxta huc
ſenſum etiã ĩ alia epiſtola paulus timotheum docens addidit. Diuitibus huius ſæculi præcipe non
ſublime ſapere:pro eo quod ẽ non ſupbire:neq; ſperare in incertũ diuitiarum: ſed in deo qui pᷣſtat

oĩa habũde ad fruẽdũ: bene agere:diuites eẽ ĩ opibus bonis: facile tribuere: cõicare: theſaurizare ſi-

bi fũdamẽtũ bonũ ĩ futurũ:ut appræhendant ueram uitam. Qui ueram uitam appræhendit: euʒ ui-
delicet qui loquitur: ego ſum uita impleuit legem xpi quæ tendit ad uitam.
CNam ſi quis exiſtimat ſe eſſe aliquid cum nihil ſit:ſeipſum ſeducit. “
CSi quis non uult onera aliena portare: & immiſenicors ſuo tãtũ ope & uirtute cõtẽtus eſt:nõ quæ
rẽs quæ aliena ſũt: ſed quæ ſua:hoc ẽ ſui tantũ amator: & non etiã deiaipſe ſe ſeducit. Dupliciter auũt
legi põt atqʒ diſtingui.Vt ſiquis exiſtimat eſſe ſe aliquid cum ſit nihil. Vr ita:ſi quis exiſtimat ſe eẽ ali
quid: ut poſtea ĩferamꝰcũ ſit nihil ſe ipſe ſeducit. Et magis in græco quaʒ in latino reſonatiiſta diſtã
tia. Prioris diſtinctionis hic ſenſus eſt: qui ſe aliquid exiſtimat eẽ & nihil eſt: ipſe ſe decipit. Secundꝰ
ſenſus altior eſt: & qui nobis Bhacer di au’ exiſtimat ſe eſſe aliquid in eo quod ſe putat eſſe aliquid:⸗
& non ex clementia in ꝑroximum: ſed ex ſuo opere & labore ſe iudicat: ſua tantum uirtute cõtẽtus

iſte ex hac

1.

— — — — — — —

— S = ⏑— —

—

In epiſtolam ad galatas.

iſte ex hac ipſa arrogantia nihil fit: & ipſe ſe decipit. Quod melius in græco dicitur
u hoc eſt mentem ſuam decipit: p quo latinꝰ poſuit interpræs: ſe ipſe ſeducit. Mentem autem ſuaz de⸗
cipit: qui ſe putat eſſe ſapientem: & ſecundum eſaiam ſapiens in ſe eſt: & in conſpectu ſuo mntelligẽs:
di ad circunciſionem & legem ita loci huius cõnectitur intellectus: qui ſpiritalis eſt: & miſencordiam
in proximum non habet contennens humilem: quia ipſe ſublimior eſt ipſe ſe decipit. Neſciens hãc
l ſpiritus eſſe legem: ut nos inuicem diligamus.
Opus aũt ſuũ pꝛobet vnuſquiſ qʒ:? ſic in ſemetipſo tãtũ gloꝛiã habeat ⁊ non in alrero.
8 C Senſus iſte eſt: tu qui te æſti mas ſpualem: de alrerius infirmutate robuſtiot es:non debes imbe⸗
cillitatem iacentis: ſed tuam fortitudinem conſiderare. Neq; enim ſi alius non poteſt ad xp̃iamſſmũ
a iudaiſmo tranſire: idcirco tu perfectus es xpᷣianus. Sed ſi te propria conſcientia hon remordet: hñs
in temetipſo gloriam & non in altero. Athleta non ideo fortis eſt: quia uicit infirmum: & languida
aduerſarii mẽbra ſuperauit.Sed ſi robuſtus eſt: & in ſua fortitudine non in infirmitate al tenus glo⸗
riatur. Intelligi poteſt & aliter. Qui conſciẽtai habet operis boni & ſeipſum conſiderans opus ſuũ
non repræhendit. Non debet de noc apud alium gloriari: & laudẽ ſuã foras fundere: & cõmunico ⸗
re cum cungis: & ex hominum quærere fauore iactantiam: ſed in ſemetipſo habeat gloriam: & di
n cat. Mihi autem abſit gloriari: niſi in cruce domini noſtri lIeſu chriſti: per quem mihi mundus crucd
fixus eſt: & ego mundo. Qui gloriam quærit ab altero:huic nec mundus crucifixus ẽ: nec crucifixus
ui eſt ipſe cum xpᷣo. Recepit quippe quod quærebat ab homimbus mercedem ſuam.
n CAnuſquiſqʒ onus ſuum poꝛtabit.
n⸗ CVidetur ſuperioribus contraire ubi ait: alter alterius onera portate. Si enim onus ſuum unuſqſq; ”ü
d portabit: alter alterius onera portare non poterit. Sed uidendum quia ibi præceperit: ut peccantes S
di in hac uita nos inuicem ſuſtentemus: & in præſenti ſæculo alterutrum auxilio ſimus: hic autẽ de do
, mini dicat in nos iudicio: quod non ex alterius peccato & comparatione deterioris: ſed iuxta no “
A ſtrum opus: aut peccatores ab eo iudicemur aut ſanctirecipiente unoquoq; ſecũdũ opus ſuũ. Obb
e ſcure licet docemur per hanc ſententiolam nouum dogma quod latitat: dum in præſenti ſæculo
m ſumꝰ:ſiue or̃onibus:ſiue cõſiliis inuiceʒ poſſe nos adiuuari. Cu ãt añ tribunal xpi uenerimꝰ: nõ Iob
No nõ Daniel: nec noe rogare poſſe pro quoquã: ſed unũquẽq; portare opus ſuum. .
ni, Cãõicet aũt his qui catetiʒatur verbo:ei qui ſe catetizat in omnibus bonis.
⸗ Martion hunc locum ita interprætatus eſt: ut puraret nideles & cathecuminos ſimul orare debere
& magiſtrum cõmunicare in oratione diſcipulis illo uel maxime elatus quod ſequatur in omnibꝰ
mi bonis.Cũ utiq; ſi de oratione ſermo fuerat. Nõ debuerat ei præcipi ꝗ cathetizatur:ſed ei qui cateti/
bit zat:ideſt non diſcipulo ſed magiſtro. Deinde etiã cætera qua ſequuntur. Cum eius expolſitiõe. Nò
nu. cõgruunt: quæ ſeminauerit homio hæc & metet. Bonũ aũt faciẽtes. nõ deficiamus. tẽpore eni ſuo
in metemus nõ deficientes. Senſus itaq; iſte eſt: quia ſuperius ſpiritalibus præceperat ut eos qui p̃oc/
int cupati fuerant in aliquo delicto:inſtruerẽt ĩ ſpũ lenitatis: & alter alterius onera portarent adimplẽ/ 2
4 tes legem xpᷣi. Nũc ecõtrario his qui adhuc imbecilliores & diſcipuli & carnales erãt: pcipit ut quo S
e modo ipſi a magiſtris ſpiritalia metunt:ſic magiſtris carnalia præbeant. Qui totos ſe diuinæ erudi
Gdi⸗ teoni & ſtudio tradentes: uitæ huius neceſſariis indigeant: & fiat illud quod de manna ſcriptum eſt:
1o qui multum non habundauit: & modicum nõ minorauit. Bona aut ĩ præſenti loco iuxta uulgi cõ
ſuetudinem morẽq; cõmunẽ uictum & ueſtitum: & cætera quæ homines iter bona numerãt appel
lc lauit:habentes enim uictum & ueſtitum. His contenti ſumus: nec mirum ſi paulus ea quæ erãt cor-
4 pori neceſſaria: boni appellatione ſignauit: cum etiam ſaluator noſter ad eos qui nec dum ad uirtu-
tum culmen aſcenderant: ſed adhuc humilius incedebant: & ſibi addi poſcebant fidem dixerit. S1 er
u go uos cum mali ſitis: ſcitis bona data dare filiis ueſtris: quãto magis pater ueſter cæleſtis dabit bo/
⸗ na petentibus ſe? Ego puto & Iob cũ ad uxorem: quaſi unam de inſipientibus mulieribus loquære-
tur:reſpectu eius quæ ita putabat de corporalibus diuitiis loquutũ: ir bona accepimꝰde manu domi
e ni: & rurſum de anguſtiis & præſſutis & tẽtatione quæ uictori aferãt: quare mala non ſuſtineamꝰ?
i Cũ utiq; mala & bona non in diuitiis & præſſuris: ſed in uirtutibus ponantur & uitiis. Vt iuſtus lo/
d quitur in pſalmo:quis eſt homo qui uult uitam. cupit uidere dies bonos? Prohibe linguam tuam a
ſ malo:& labia tua ne loquantur dolũ. Declina a malo & fac bonum: proprie maluʒ dicitur: quod ui-
, tandum eſt: bonum quod facere debemus. Diues quoq; ille in euangelio qui mali & boni ſcientiã
⸗ non habebat. recte agrorum ubertatem bona arbitrabatur dicens. Anima habes bona poſita in an-
nos multos: quieſce: comede: bibe. & lætare: Et alius qui iacebat in purpura & delitiis affluebat: au-
dit apud inferos ab abraham recepiſti bona in uita tua. Illud quoq; attendendum: ne forte & hoc
12 poſſit intelligi dari diſcipulis mandatum ut eis qui ſe inſtruunt: uerbum cõmunicent obſequantur
in Dociles facileſq; ſe pᷣbeãt.In his tñ ꝗᷓ bona ſũt q ſpũalia & nõ heretica uel iudaica prauitate puerſa.
Molite errare:deus nõ irridetur.Qune eniʒ ſeminauerit homo hec ⁊ metet.
i CPræuidens ſpiritu eos: qui docentur & debent magiſtris ſumptus & uitæ neceſſaria miniſtrare poſ
6 ſe obtendere DauRertatem & dicere ager meus hoc anno aruit ſiccitate: uineam grando contri-
. uit: teditus qui eſſe poterant tributa rapuerant. Non habeo une tribuaʒ quod iubetur adiecit. No-
00 11

R 3
4. . 4 4

Bonũ aũt faciẽtes:nõ deſficiamus:tẽpoꝛe enĩ ſuo metemus:non deſicientes.

Liber tertius.c.vi.

lite errare deus non irridetur. Scit inquit corda ueſtra non ignorat facultates excuſatio ueniſimilis
hominem poteſt utcũq; placare deum non poteſt fallere & ſimul cohortatur ad id quod præceptũ

eſt: exhibendum ſemẽ nominans: ne putet perditum quod multiplicato fœnore recepturus eſt. Ad

corinthios quoq; rationem dati & accepti ſimili docuit exemplo: qui parce ſeminat: parce & metet:

&& qui ſeminat in benedictione: in benedictione & metet. Vnuſquiſq; ſicut propoſitum habet. N on

ex triſtitia aut ex neceſſitate: hilarem enim datorem deus diligit.

CAQuoniam qui ſeminat in carne ſua:de carne ⁊ metet coꝛꝛuptionem. Qui autem ſeminat ĩ ſpi

ritu:de ſpiritu ⁊ metet uitam eternam.

COmne quod loquimur agimus cogitamus ĩ duobus ſeminatur agris carne & ſpiritu. Si bona ſũt

quæ manu:ore:corde:promuntur: ſeminata in ſpiritu uitæ æternæ fructibus redundabunt. Si mala
ab agro carnis excepta: corruptionis nobis ſegetem pululabunt: Aliter qui legem camaliter intelli
it repromiſſiones carnales: & quæ ĩ præſenti ſæculo corrumpuntur expectat. Qui autem ſpiritua
his auclitor eſt: ſeminat in ſpiritu: & de ſpiritu metit uiam ſempiternam. Simul notemus ſermonis

conſequentiam & eam cum ſuperioribus copulemus: hominem uocari in ſpiritu ſeminantem: qui
quãdo cœperit uitam metere ſempiternam: homo fortaſſe eſſe deſiſtat. Taciamus qui ꝓutatiuã xpᷣi
carnem introducens omnem coniunctionem maſculi ad fœminam iĩmundam arbitratur: encrati-

carum uel accerrimus hereſiarches tali aduerſum nos ſub occaſione præſentis teſtimonii uſus ẽ ar-

gumento. Si qui ſeminat in carmne ex carne metet corruptionem. In carne autem ſeminat ui mulie

ri iungitur. Ergo & is qui uxore utitur & ſeminat in carne eius: metet corruptionem. Reſpondebi
tur ei primum non dixiſſe paulum: qui ſeminat in carne ſed in carne ſua. Nemo autem ſecum ipſe
concumbit: & in ſua carne ſeminat. Deinde obſeruationem hanc quam annotauimus in carne ſua
ex habundantia ei concedamus. Addendum eſt eos quoq;: qui comedant & bibant: & dormiant &
aliquid faciant ob refrigerium corporis iuxta illud ſeminare in carne & de ea metere corruptionez.
Quod ſi ad hoc confugerit ut dicat eos qui ſiue bibant ſiue manducent ſiue dormiant. in nomine

tamen domini omnia cum ratione perſiciant non in carne ſeminare ſed in ſpiritu. & nos ei ſimili/

ter reſpondebimus: eos quoq; qui dei primam ſententiam ſequantur cum ratione facientes. Creſci
te & multiplicamini & replete terram. Non in carne ſed in ſpiritu ſeminare: ſyllogiſmus itaq; eius

futilis & caducus ſophiſmate primum decipit audientem. Cæterum diligenter inſpectus facile ſol-

uitur. Neq; enim poſſumꝰ dicere abraham iſaac & iacob: & alios ſanctos uiros: qui de repromiſſiõe
nati ſunt ipſum quoq; domini præcurſorem quia incarnatus eſt de corruptionis germine pululaſ

ſe. Illud pariter obſeruandum quod qui ſeminat in carne cum additamento ſuæ carnis ponitur: ꝗ

autem ſeminat in ſpiritu: non dicitur in ſpiritu ſuo ſed ſimpliciter in ſpiritu: qui enim bona ſemi-
nat non in ſuo quippiam: ſed in dei ſpũ ſeminat: de quo & uitam & meſſurus ætermam.

. — £

CCohortatur eos qui in hac uita mercedẽ boni operis expectãt: neſciẽtes quia ſicut in ſemine aliud
ſationis: aliud meſſis eſt tempꝰ:ſic & in præſenti uita ſementem eſſe opera quæ uel in ſpiritu uel in

carne metantur. Meſſem uero futurum iudicium: & pro utriuſq; diuerſitate nos tunc facere menſu/
ras: centeſimum & ſexageſimum: & trigeſimum fructum: quam ſegetem nemo poteſt metere defſi-
ciens. Qui enim perſeuerauerit uſq; in finẽ: hic ſaluus erit. Sicut & alio loco pᷣcipit᷑.Eſto nõ deſiciẽs.
Quale ẽ ãt ut cũ pctõres quotidie in malis operibꝰ augeantur nos in bono opere laſſemur.

¶Ergo dũ tẽpus habemus operemur bonũ ad oẽs:maxime aũt ad domeſticos ſidei.
CTempus ſemẽtis ut diximꝰ: tẽpus eſt præſens & uita quam currimus: in hac licet nobis quod uo/

lumus ſeminare:cum iſta uita tranſierit operandi tempus aufertur. Vnde & ſaluator ait operamini

dum dies eſt: ueniet nox quando iam nullus poterit operari. Ortus eſt nobis dei ſermo ſol uerus.&
cõgregatæ ſunt beſtiæ recedentes: in cubilia ſua: procedamus ut homines ad opus noſtrum & uſq;

ad ueſperam laboremus ſicut myſtice cantatur in pſalmo. poſuiſti tenebras & facta eſt nox: ipſa p
tranſibunt beſtiæ ſiluæ: catuli leon à rugientes ut rapiant & quærant a deo eſcam ſibi. Ortus è ſol &
congregati ſunt & in cubilibus ſuis dormierũt. E&greditur homo ad opus ſuum: & ad operationem
ſuã: uſq; ad ueſperã. Siue egrotamus ſiue ſani ſumus: humiles uel potentes: pauperes: diuites.ignobi
les:honorati: eſuriẽtes:ſiue ueſcentes:omnia in nomine domini cum patientia & equanimitate fa
ciamus & implebitur in nobis illud quod ſcriptum eſt. Diligentibus autem dominum omnia co⸗
operantur in bonum. Ira ipſa & libido. & iniuria: quæ deſiderant ultionem ſi me refrenẽ: ſi propter
deum taceam ſi per ſingulos cõmotionis aculeos: & icẽtiua uitioꝶ dei deſup me uidentis recorder

fiũt mihi occaſio triũphoꝶ: ne dicamꝰ largiẽdo ille ẽ amicꝰ: hũc neſcio: hic debet accipere:iſte conm

tẽni. Imitemur patrẽ noſtrũ qui ſolẽ ſuũ oriri facit ſup bonos & malos: & pluit ſup iuſtos & ĩiuſtos
fons bonitatis oĩbus patet ſeruus & liber plebeius & rex: diues & pauper ex eo ſimiliter bibunt. Lu/
cerna cum accenſa fuerit ĩ domo oĩbus lucet equaliter: quod ſi in cũctos indifferenter liberalitatis
frena laxãtur quãto magis ĩ domeſticos fidei & in chriſtianos: qui eundẽ hnt patrẽ eiuſdẽ magiſtri
appellatione cẽſentur. Videtur auũt mihi locus iſte poſſe & ſupioribꝰ cohærere: ut domeſticos fidei

magiſtros noĩet: ꝗhꝰſupra oĩa quæ putantur bona ab auditorib iuſſerat miniſtrari breue eſt uita-

iſtius

— =

☛ ☛

“õ

In Epiſtolam ad galatas.

ſſtius curticuluʒ hoc ipſum quod loquor: quod dicto: quod ſcribo: quod emendo: quod relego de

tempore meo mihi aut creſcit aut deperit Titus ueſpaſiani qui in ultionẽ dominici ſanguims ſub/

uetſis hieroſolymis:romam uictor ingreſſus ẽ tantæ dicitur fuiſſe bonitatis: ut cũ ddi nocte ſero“
Nos putamus

recordaretur ĩ cena: qe nihil boni die illa feciſſet dixerit amici:hodie diem perdi
non perire nobis horam diẽ: momenta: tẽpus: ætates: cũ otioſum uerbum loquimur: pro quo red-
dituri ſumus rationem in die iuditii. Qd ſi hocille ſine lege: ſine euãgelio: ſine ſaluatoris: & apoſto
lorum doctrina: naturaliter & dixit & fecit: quid nos oportet facere in quorum cõdẽnationem hnt

& idola uniuerſas uirgines continẽtes. Beatus ioãnes euãgeliſta cuʒ epheſi moraretur uſq; ad ulti

mam ſenectutem: & uix inter diſcipulorũ manus ad eccleſiã defereretur: nec poſſet ĩ plura uoce uer
ba cõtexere: nihil aliud per ſingulas ſolebat proferre collectas niſi filioli diligite alterutrum. Tandẽ
diſcipuli & fratres qui aderãt tedio quod eadem ſemper audirent: dixerüt magiſter: quare ſemper
hoc loquæris? Qui reſpondit dignam ioanne ſnĩam: qa præceptũ dñi eſt & ſi ſolum fiat ſufficit.
Hoc ꝓpter pᷣſens apoſtoli mãdatũ opemur bonũ ad oẽs maxime aũt ad domeſticos ſidei.
C Nidete qualibꝰ litteris ſcripſi vobis meckmanu.
CNHi qui circuncidi galatas uolebãt diſſeminauerãt alia paulũ facere alia prædicare. Et ſuo ope de
ſtruere ſermonem quod ꝗ legẽ aſſereret abolitã: ipſe ĩueniretur ĩ lege:hãc opinionẽ ꝗa nõ poterat
pñ̃s ipſe ſubuertere.Prohibebatur ꝗppe uinculis: quæ ob xpᷣi martyriũ ſuſtinebat)ſeipſũ p litteras

repræſentat. Et ne aliqua ſuppoſitæ epiſtolæ ſuſpitio naſceretur. Ab hoc loco uſq; ad inẽ manu ſua

ipſe perſcripſit. Oſtendens ſuperiora ab alio exarata: quod aũt ſub noĩe eius a falſis doctoribus epi-
ſtolæ mitterentur ad teſalonicenſes quoqʒ demonſtrat ſcribens. Rogamus aũt uos fratres per ad⸗
uentum dom ni noſtri ieſu chriſti & noſtræ congregationis in ipſũ: ut non cito moueamini a ue-
ſtro ſenſu nec terreamini: neq; per ſpiritum: neq; per ſermoné: neq; per epiſtolam tanquam per nos
miſſam:quaſi inſtet dies dñi: ne quis uos ſeducat ullo modo ut totã epiſtolã quam mittebat ſuſpi-
tione erueret falſitatis manu ſua in fine ſubſcripſit dicẽs ſalutatio mea manu pauli quod eſt ſignum
ĩ omni epiſtola ita ſcribo gratia dñi noſtri ieſu xpi cũ oĩbꝰ uobis. Ad coloſenſes etiã quas dictaue⸗/

mata & hereſes unoquoq; dicẽte: ego ſũ pauli:& ego apollo:ego aũt cephæ epiſtolam ſuam tali an
notatione ſignauit ſalutatio mea manu pauli. Si quis non amat dñm ieſũ xpᷣm: anathema marana
tha & cætera. Propter hoc igitur uolẽs omnem occaſionẽ falſis auferre doctoribus ꝗ & galatas a ue
ritate euãgelii deprauarãt finem SHiſtole manus ſuæ annotatione cõpleuit dicens. Videte qualibꝰ
litteris ſcripſi uobis:nõ quod grãdes littere fuerint:hoc ꝗppe ĩ græco ſonat ſed quo
ſuæ maneſſent eis nota ueſtigia: ut dũ litterarũ apices recognoſcunt: ipſum ſe putarent uidere qui
ſcripſerat.In hoc loco uir apprime noſtris tempotibus eruditus miror quomodo rẽ ridiculam lo⸗
quutus ſit: paulus inquit hebreus erat & græcas litteras neſciebat. Et quia neceſſitas expetebat ut ma
nu ſua epiſtolam præſcriberet cõtra conſuetudinem curuos tramites litterarũ uix magnis apicibus
exprimebat: eti in hoc ſuæ ad galatas indicia caritatis oſtẽdẽs quod propter illos id quoq; qd nõ
poterat facere conaretur: grãdibus ergo paulus litteris ſcripſit epiſtolam: quia ſenſus erat grandis ĩ

ſactus eſt in manu hieremiæ ſiue aggei: ut ꝑ hãc quoq; ſimilitudinem ĩ manu pauli ſciam factũ dei
eſſe ſermonẽ. Vnde grãdes litteras non ſolũ tũc ad galatas ſed etiã hodie ſenibit ad cũctos: & ꝗᷓuis
parui ſint apices quibus pauli epiſtolæ cõſcribuntur: magnæ ſũt lĩæ ꝗa in liis magnꝰẽ ſenſus.

QAuicumqʒ volunt placere in carne.Hi cogunt vos circuncidi tantum vt crucis chꝛiſti per/

ſequutionem non patiantur.

CSuperiꝰ oſtẽdit ex quo loco ſua ſcripſerit manu:nũc ꝗd ſcripſgrit replicat. Gaius cæſar: & octauia

nus auguſtus: & tiberius ſucceſſor auguſti: leges ꝓmulgauerant ut iudæi qui erãt ĩ toto romani im
perii orbe diſpſi proprio ritu uiuerẽt & patriis cerimoniis deſeruirent. Quicũq; igitur circunciſus
erat: licet in xpᷣm crederet quaſi iudæus habebatura gentibus. Qui uero abſq; circunciſiõe ſe nõ

eẽ iudæũ præputio præferebat: pſequutionibus tã gentiliũ quã iudæorũ fiebat obnoxius: has igi-

tur pſequutiones hi qui galatas deprauarãt declinare cupientes: circũciſionem pro defenſione di/-
ſcipulis pſuadebãt quã nũc apoſtolꝰcõſidentiã ĩ carne uocat:qd.ſ.tã gẽtilibꝰquos timebãt quã iu/
dæis quibus uolebãt placere circũciſionẽ ĩ perſequutionẽ ꝓponerẽt. Nã nec iudæi pſequi eos pote
rãt nec gẽtiles quos uidebant: & proſelitos circũcidere & ipios legis præcepta ſeruare.
CNMeaʒ eni ꝗ circũciſi ſũt hi legẽ cuſtodiũt:ſed uolũt vos circũcidi vt in carne veſtra gloꝛiẽtur.
CProprer infirmitatem inquit carnis: lex ipleri nõ põt. Vñ & iudæi præcepta magis hominum &
doctrinas: quã dei mandata cuſtodiunt. neq; corporalẽ faciẽtes legẽ. Impoſſibile quippe eſt. Neq;
ſpuᷣalẽ: quam nõ ĩtelligũt. Vnde hoc ẽ omne quod ſtudẽt: quod agunt: quod nituntur: ut apud iu-
dæos de ueſtræ carnis iniuria glorientut & iactitent ſuo gentes magiſterio circunciſas: hoc autem
ðJM 0o iii

.
. 1

rat litteras manu ſua: ſimiliter ſubnotauit. Salutatio mea manu pauli memores eſtote uinculorum „
meorũ: & ubicũq; ſciebat falſos adeſſe doctores ꝗ poſſent per apoſtoli auctoritatem noua dogma⸗-

ta ſeminare: epiſtolã manu propria ſubſcribebat. Deniq; & ad corinthios ſcribẽs in quibus erat ſciſ/

itteris & ſpiritu dei uiui: non atramẽto nec calamo fuerat exaratus. Quod autem appoſuit mea ma
nu opera intelligamus in manibus: quã ob cauſam crebro: & in prophetis ſcribitur ſermo dei qui

4 . 1 1

„, . ,6H

ei een- 1.

7
7

ar re n * LPcPe-
«l

y l⸗⸗

. CÆμt Xe--

„

—

Liber tertius.c.vi.

totum faciunt ut iudæis placeant: & expugnatæ legis inuidia conquieſcat.

Aichi autem abſit gloꝛiari niſi in cruce domini noſtri Jeſu chriſti per quem mihi mundus

cuciſixus eſt et ego munnoo. „.
ESolus poteſt in cruce xpi gloriari qui tollit eam & ſequitur ſaluatorem: qui crucifixit carmnẽ ſuam
cum uituis & concupiſcentiis: qui mortuus eſt mundo: & non contẽplatur ea quæ uidẽtur ſed quæ
non uidétur. Vides mundum crucifixum & trãſeuntẽ figurã eius. Cruciſigitur autẽ iuſto mundus

ille de quo ſaluator ait: ego uici mundũ & nolite diligere mundum: & non accepiſtis ſpiritũ e mũ/

do:cui crucifixus eſt mundus: huic mundus & mortuus eſt etià ei euenit mũdi cõſumatio & dignꝰ

effectus nouo cælo: & noua terra: & nouo teſtamento canit canticum nouum:& accipit nouũ ſcri/
ptum in calculo qaod nemo nouit niſi qui acceperit illud. Quæritur quomodo nunc paulus di-
cat. Mihi autem abſit gloriari niſi in cruce diñi noſtri lIeſu chriſti: cũ in alio loco de aliis glorietur. ut
ibi: ita per ueſtram gloriam qua habeo in xpᷣo ieſu: & iterum libenter gloriabor in ĩfirmitatibmeis

ut inhabitet in me uirtus xpi. Et in alio loco bonũ aũt mihi eſt magis mori quã ut gloriam meã ꝗs

euacuet & cætera: quæ in hc modũ ſcripta ſũt. Sed ſdedũ qd omnis illa gloriatio ad crucẽ relata

Aazagron ſit & quicquid dignum in uirtutibus perpetratur: hoc fieri ob domini paſſionez.

Meq; enim circunciſio aliquid eſt.neq; preputium ſed nona creatura. „
Quomodo fſidelis & infidelis: cum unus ſit per ſubſtantiam: in duos diuiditur iuxta intelligen/
tiæ diuerſitatem apoſtolo dicente. Expoliantes uos ueterem hominem cum operibus eius: & iduẽ

tes nouũ qui renouatur in cognitionem iuxta imaginem creatoris. Sic & mundus cum ſecundum
ſubſtantiam unus ſit: ſecundum ſenſum alius atq; alius efficitur. Peccatori mundus uetus eſt: ſãcto

nouus. Cum eni ſctõ mundus fuerit crucifixus: nequaquã eſt ei circũciſio & præputiũ. Non iudæ?:
Neq; gentilis: ſed noua creatura: in qu trãſſiguratur corpus humilitatis noſtræ conforme corpori

gloriæ xpi. Vetera quippe tranſierunt: ecce facta ſunt omnia noua. Et quomodo alia eſt gloria ſolis

alia lunæ: alia ſtellarum:ſtella quippe a ſtella differt in gloria: ſic & reſurrectio mortuorum. De qua
& Daniel pari uoce concordat dicens. plurimi dormientium de terræ puluere ſurgent:hi in uitam

2— a- d4 4 2 Dadc, æternam: & hi in opprobrium & in confuſionem æternam: & intelligentes fulgebunt ſicut ſplen-

dor firmamenti: & de iuſtis multi ſicut ſtellæ in ſempiternum. Neq; enim in ſole: & luna: frimamen

to: & ſtellis. circunciſio aliquid ualet: aut præputium: ſed eſt noua conditio ſine his partibus corpo-

rum:quæ poſſunt ſeccari. Ita igitur & nos qui diligimus deum & præparata ſũt nobis quæ nec ocu

lIus uidit.nec auris audiuit: nec in cor hominis aſcenderunt. Cum de corpore humilitatis tranſfor-
mati fuerimus in corpus gloriæ dñi ieſu chriſti. Illud habebimus corpus: quod nec iudæus poſſit ĩ

cidere:nec cũ præputio cuſtodire gentilis. Non quod aliud iuxta ſubſtãtiã ſit: ſed quod iuxta gloriäã

ſit diuerſum. Oportet enim mortale hoc induere iĩmortalitatem: & corruptiuum hoc incorruptiõe
ueſtiri: huic quid ſimile & beatus euangeliſta ioannes ſentiens eſt loquutus. chariſſimi nunc dei ſi-
lii ſumus:& necdũ manifeſtũ eſt quid futuri ſimus.Scimus quia ſi manifeſtum fuerit: ſimiles ei eri/
mus: quia uidebimus eum ſicut ipſe eſt. Quia ergo nec dũ manifeſtum eſt illud corpus gloriæ Ieſu
chriſti:quod & ueſtigia clauorũ poſt reſurrectionẽ habuit: & clauſis ianuis eſt ingreſſuʒ. Nos qui iã
nũc in baptiſmate chriſto conreſurreximus: in nouum renati hominem: nec circunciſioni nec præ
putio ſeruiamus: ſed quod futuri ſumus iam nũc nos eſſe credamus. ?c
Et quicũqʒ hãc regulã ſequuntur pax ſuꝑ illos ⁊ miſericoꝛdia ⁊ ſuper iſrahel dei.
CAd normà omnia diriguntur & utrù praua recta ue ſint cum regula appoſita fuerit arguuntur.

Ita & doctrina dei quædã quaſi norma ſermonis eſt: quæ ĩter iuſta iudicat & jiuſta: quã ꝗ ſequutus
fuerit: habebit pacem in ſemetipſo quæ ſuperat omnẽ ſenſum: & poſt pacẽ: miſericordiã: quæ præ/

cipua eſt dei iſrahel. Dei uero iſrahel dictus eſt ad diſtinctionem eius qui dei iſrahel eſſe ceſſauit. Di
cũt enim ſe eſſe iudæos: & non ſunt ſed mentiuntur: cum ſint de ſynagoga ſathanæ. Nec mireris ſi
ad imitationem ſpiritalis iſrahel qui nec pacẽ habeat nec miſericordiã. De quo & ad corithios ſcri/-

bitur uidete iſrahel ſecundũ carnẽ um ad imitationem quoq; dei & dñi multi ſint dii & multi do

mini: fiue in cælo: ſiue in terra. Pulchre autem uno ſermone ut epiſtolam iuxta propoſitum argumẽ
tum ſiniret iſrahel dei uocauit. Quo ſcilicet omnia quæ ſupradicta ſunt non extra cauſam: ſed ex
cauſa diſputata doceantur. —èͦ́ cͤᷓ .

C Becetero nemo mihi moleſtus ſit. CNon quaſi defecerit in docen-

do:ſed quo & agricola hunc habeat laborem:ſi quæ plantauerit uirgulta ſiccẽtur: & paſtor ſollicitu
dinem ſi pecora quæ congregauerat diſſipata lanientur. Melius erge in græco legitur. Decætero la
abeà laborãdi:laborem præſtat
magiſtro quilaliter & uiuit & ſẽtit quã magiſter & docuit & fecit. Poteſt & cõtẽtionẽ eorũ ſi qui cõ
tradicere deinceps uoluerint præuenire: quod etiã ad corinthios in uelando mulieris capite: & ma
ſculi nõ uelãdo:poſt multa cõplexus eſt dicens. Siquis aüt uidetur contentioſus eſſe: nos talem cõo⸗/
ſuetudinẽ nõ habemus:neq; eccleſia dei:hoc eſt nos diximus quæ nobis honeſta uidebantur & iu-

bores mihi nemo exhibeat. Ne rurſũ ſcilicet in uobis neceſſitatem

ſta. Si quis autem nolens acquieſcere ueritati quærit quid reſpondeat: & quibus nitatur. Et contra
ſciat ſe reſponſione non dignum: qui magis contendere paratus eſt quam doceri:

Pꝛologus In epiſtolam ad Epbeſios.

CEgo enim ſtigmata domini noſtri Jeſu chriſti in corpore meo porto.
CQui poſt aduentum chiiſti in carne circunciditur: non portat ſtigmata domini Ieſu: ſed hẽt glo
riam in confuſione ſua. Qui uero in plagis ſupra modum in carcernbus frequenter: ter uirgis ceſus
eſt ſemel lapidatus & cætera: quæ in cathalogo ſcripta ſunt gloriandi:hic ſti gmata domini leſu in
corpore ſuo portat: forte & his qui macerat corpus ſuũ & ſubicit ſeruituti: ne aliis prædicans ipſe
reprobus inueniatur portat ſtigmata domini leſu in corpore ſuo. Lætabantur & apoſtli quod di-
gni fuerant pro nomine leſu contumeliaʒ pati.
CGratia domini noſtri Jeſu chriſti cum ſpritu veſtro fratres amen.
CNon diſſenſio: non legis ſeruitus: nõ rixa:non iurgiũ: ſed gratia domini ieſu ehriſti: ſit cum ſpiri-
tu ueſtro. Nequaquã cum carne: nequaquã cum anima: ſiue quia ſpirituales facti: caro & anima eſſe
deſiſtis: ſiue quod in principali etiam ea quæ minora ſunt compræhendantur. Anima enim & caro
ſubiecta ſunt ſpiritui. De quo & eccleſiaſtes loquitur ſpiritus reuertetur ad eũ qui dedit illũ: & paulꝰ
in alio loco.lpſe teſtimonium peribet ſpiritui noſtro.Hæc autem gratia domini Ieſu: non cum oĩ-
bus eſt: ſed gum his qui fratres ab apoſtolo merentur uocari: fratres fideles: fratreſq; germani. Qd
amen uerbũ ſignificet hebreum. Amen enim. Ixx. interprætes fiat: aquila ſymmachus: & theodotio
fideliter ſiue uere: interprætati ſunt: & quomodo in ueteri teſtamento quadam iurandi conſuetudi
ne deus ſua uerba confirmat dicens. Viuo ego dicit dominus per ſanctos quoq; iuratur nuit anima
tua:ita & ſaluator noſter in euangelio per uerbum amen:uera eſſe quæ loquitur oſtendit. Quod
autem amen conſenſum ſigniſicet audientis et ſit ſignaculum ueritatis ad corinthios quoq; prima
nos docet.ln qua paulus ait cæterum ſi benedixeris ſpiritu: quis ſupplet locum idiota? quomodo
dicet amen ſuper tuam benedictionem: quoniam quidem neſcit quid dicas. Ex quo oſtẽdit nõ poſ
ſe idioten reſpondere uerum eſſe quod dicitur: niſi intellexerit quod docetur.
CEXPLICIT COMMENTARIORVM SANCTI HIERONYMI. LIBER TERTIVS.
INCIPIT PRAEPHATIO BEATI HIERONYMI PRAESBYTERI IN EPISTOLAM
PAVLI APbOSTOLI AD EPHESIOS. AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.
. R EEREErEIDI APIENTEM uirum quid teneat inter præſſuras & turbines mundi &

*

—

æquo animo manere perſuadeataid eſſe uel primũ reor meditationez
& ſciẽtiã ſcripturarum. Cum enim a cæteris animantibus hoc uel ma/
xime differamus quod rationale aĩal ſumus: & loqui poſſumus. Ratio
aũt oĩs & ſermo diuinis libris contineatur ꝑ quos & deum diſcimus:
& quare creati ſimus non lIgnoramus. Miror quoſdã extitiſſe ꝗ aut ipᷣi
ſe Pertia & ſõno dãtes nolint quæ præclara ſunt diſcere: aut cæteros
qui id ſtudii hñt repræhẽdẽdos putent. Quibus cũ poſſim diſtrictꝰ re-
ſpõdere: & breuiter eos uel offenſos dimittere: uel placatos multo eẽ
melius ſcripturas legere: quã augendis & cumulandis opibus inhiare.
Illud dicam quod uel apud iniquiſſimum iudicem obtineam: placere
WWWWRmihi otium meum: & ſolitudiné omni celebritate iocundiorẽ uideri:
& quũo nõ repræhẽ ſo nõ dãno quod faciũt: ita illos ĩeptias meas mihi debere concedere. Parũ elo-
quẽs ſũ ꝗqd ad te? diſſertiorẽ lege.Nõ dignæ græca in latinũ trãſfero. Aut græcos lege: ſi eiuſdè lin
uæ hẽs ſciẽtiã: aut ſi täãtũ latinus es:noli de gratuito munere iudicare. Et ut uulgare ꝓuerbiũ ẽ: æꝗ
ẽtes noli inſpicere donati. Nũqd te manu cõſerta ĩ ius traho: qa noſtra nõ ſcribas me imperitior
ꝗſq; lecturus ẽ: tua forſitan dicta ſi ſcripſeris tulli? admirabitur. Nuqd aut tertullianꝰbeatũ martyreʒ
ciprianũ: aut ciprianꝰ lactãtiũ.aut lactatiꝰhilariũ deterruit a ſcribẽdo. Taceo de cæteris minutalibus
qui mecum in libtis ſuis garriunt:niſi & parua fuerĩt: magna eminere non pnñt. Primũ nõ dicitur:
niſi ſecũdum ſequatur & tertiũ. Ad ſũma nõ ſcãdimus niſi per ima gradiamur. Quãobrẽ obſecro tã
uos quæ ĩ præſentiarũ eſtis quã ſcãm marcellã unicũ uiduitatis Exẽplar ne facile maledicis & inidis
opuſcula mea tradatis neq; detis ſcũm canibus: & margaritas mittatis anñ porcos. Qui eni bona im i
tari nõ quæunt quod ſolũ facere pnᷣt inuidẽt:& ĩ eo ſe doctos eruditoſq; arbitrantur:ſi de aliis detra
hãt:quibus obſecro reſpõdeatis ut ſigãt ip̃i ſtilũ:tria ut dicitur uerba cõiũgãt. Studeãt paululũ: expe
riãtur ſemetipſos:ex labore proprio diſcãt ignoſcere laborãtibꝰ. Sciẽtes enim & ipſæ quod ad hoc
me explanationũ opus:inuitũ & retractantem cõpuleritis. Nõ quo ab adoleſcẽtia aut legere unquã
aut doctos uiros ea quæ neſciebã interrogare ceſſauerim: & meipſum tantuʒz (ut pleriq;) habuenm
magiſtrum. Deniq; nup ob hanc uel maxime cãm alexandriam perrexi ut uiderẽ didimũ & ab eo ĩ
ſcripturis omnibus quæ habebã dubia ſciſcitarer. Sed cum aliud ſit proprios libros cõponere: uer/
bi gratia: de auaritia: & de fide: de uirginitate: de uiduis: & ſuper unaquaq; materia teſtimoniis ſcri/
pturarum hinc inde quæſitis eloquẽtiã iungere ſæcularem: & pœne ĩ cõibus locis:pompaticum ia
ctare ſermonem. Aliud ſenſum prophetæ & apoſtoli ingredi: intelligere cur ſcripſerint qua ſenten
tiam ſuam ratione firmauerint: quid habeant in ueteri lege propriũ: idumei: moabitæ: ammanitæ:
tyri: philiſtiim: ægyptii: & aſſyrii. Quid rurſum in nouo teſtanſeto romani corinthii: galatæ: phili-
penſes:theſſalonicẽſes:hebrei:coloſenſes: quã nũc ad epheſios epiſtolam habemus in manibus.
J 00 iiii

1

Liber primus.c.i.

Neceſſe eſt enim ut ĩuxta diuerſitates locorum:& temporum: & hominum quibus ſcriptæ ſunt di/
uerſas & cauſas & argumẽta & origines habeant: & quomodo beatus ioannes in apocalypfſi fua ad
ſeptem ſcribens eccleſias in unaquaq; earum ſpecialia uel uitia repræhendit uel uirtutes probat. Ita
& ſanctus apoſtolus paulus per ſingulas eccleſias uulneribus medetur illatis: nec ad inſtar imperiti
medici uno collirio omnium oculos uult curare. Et quia iam ad galatas orantibus uobis ante pau-
cos dies ꝗdnobis uideretur expᷣſſimus. Nũc ad epheſios tranſeundum eſt.
CFINIT PROLOGVS. INCIPIT COMMENTVM BEATI HIERONYTMI
SVPEREPISTOLAM. PAVLI ADEPHESIOS. Ca. I. .,—S=
Aulus apoſtolus Jeſu chꝛiſti per voluntatem dei.
NCSi per præpoſitiones: miniſteriũ eius per quem res agitur: oſtenditur: uidetur mihi in
llam ſniam ſenſus iſte congruere. Nemo uenit ad me niſi pater meꝰ attraxerit eũ ad me.
Atq; ita fieri: ut illud quod in ioannis euangolio legitur: oĩa per illũ facta ſunt. Haud du/-
in per filium nõ præiudicet domino noſtro Ieſu chniſto: quaſi ex eo minor ſit:quod patris
obtemperet uoluntati. Quomodo & nunc non præiudicat patri: quod per uoluntatem illius pau-
lus apoſtolus iĩeſu chriſti ſit. Alii uero ita locũ iſtũ intelligunt: ut paulum apoſtolum ieſu chriſti per
uoluntatem dei: quis ſit chriſtus oſtendi putent. Vt ſicut ſapiẽtia & uerbum: & uirtus dei: & ueritas
& reſurrectio: & uita dicitur: ita etiã noluntas appelletur. Nonnulli nihil referre exiſtimant: utrum ꝑ
uoluntatem dei an ex dei dixerit uoluntate. Quia his præpoſitionibus apoſtolus indifferenter uta/
tur. & idipſum: ſignificare per uoluntatem dei. Quod ſi dixiſſet: ex uoluntate dei.
CSanctis omnibus qui ſunt epheſi. CCCQuidam curioſius quã neceſſe ẽ pu
tant ex eo quod moyſi dictum ſit. Hæc dices filiis iſrahel: qui eſt miſit me. Etiam eos qui in epheſo
ſũt ſãcti & ůdeles eẽntiæ uocabulo nũcupatos. Vt quomodo a ſctõ ſancti:a iuſto iuſti: a ſapiente ſa
piẽtes: ita ab eo qui eſt & hi qui ſunt appellentur: & iuxta eũdẽ apoſtolũ elegiſſe deũ eaq; nõ erãt: ut
deſtrueret ea quæ erant. Ipſam etiã ſcupturã ꝗᷓ ĩ teſtimoniũ adducta ẽ ita ediſſerũt: ut deſtructionezꝭ
eoꝶ ꝗᷓ erãt ex cõſequẽtibus ĩtelligamus: ut nõ inquit glorietur oĩs caro ĩ cõſpectu dei.Si.n. aiũt ꝗſ-
. piam & ex eo quod non erat in id quod erat a deo eſſe ꝓficiẽs: nõ dãti gratiam referat:ſed ſui meriti
& uirtutis eſtimet: quod ſubſiſtat: ſtatĩ qd ẽ eẽ deſtruitur: & incipit nõ eẽ quod fuerat. Alii uero ſim/
pliciter non ad eos qui ſunt ſed qui epheſi ſancti & fideles ſint ſcriptũ arbitrantur: & fidelibus ĩ xpᷣo
ieſu. Qm̃ ſctificata ẽ mulier ĩfidelis in fratre fideli: & inſidelis ſanctificatus eſt in muliere fideli. Et ſũt
uaſa quoq; ſancta: & mutæ pecudes quæ deo mactantur ĩ templo: propterea eos quos ſanctos dixe
rat: uocauit fideles: quia fides ex mentis proprie deſcendit atbitrio: ſanctiſcatio uero ex ſanctiſficãtis
interdũ: abſq; uolutate noſtra ſumitur largitate. Quod aũt ait fide lbus in xpᷣo ieſu: & hoc ad diſtin
ctionẽ diligentiſſimæ obſeruationis eſt poſitũ: ſunt quippe plures fideles ſed non ĩ xpᷣo ieſu:Siquis
reddat depoſitũ ſi quis cõmodata non abneget:fidelem ſe amicũ exhibeat: animã magis quã fidem
paratus ſit ponere. Quod de nonnullis philoſophis legimus: & ne illi ſatis gloriarentur: atheniẽéſis
meretrix perpetrauit:iſte quidem ſidelis eſt: ſed non eſt nidelis in chriſto Ieſu.
Bratia vobis ⁊ pax a deo patre noſtro ⁊ domino noſtro Jeſu chꝛiſto.
CSiue ambo ad utrunq; hoc eſt gratia & pax: tam ad deũ patrem quã ad dñm noſtrũ ieſũ xpᷣm:ſiue
ad ſingulos referenda ſunt ſingula: ut gratia ad deũ patrem: & cætera referantur ad xpᷣm. Siqdẽ ſta-
tim ſequitur in laudem gloriæ gratiæ ſuæ: in qua gratificauit nos in dilecto: ut gratia patris in eo
ſit: quod filiũ pro ſalute noſtra dignatus ẽ mittere. Pax uero filii ĩ eo quod ꝑ ipſum parii recõciliati
ſumus: & deſtructo medio pariete inimicitias carne ſua euacuâs: fecerit utrunq; unum.
CBenedictus deus ⁊ pater domini noſtri Jeſu xpᷣiqui benedixit nos in ommi benedictõe ſpũa
li in celeſtibus in chriſto. Quomodo ſecundũ ſubſtantiam atq; naturã deus
bonus: Nos cõmunione ſui efficit bonos: & loquitur ad iſrael: ſancti eſtote: qm̃ ego ſanctus ſumata
ipſe benedictus nos pᷣſtat eſſe benetictos. Dat quippe legiſdator benedictiões: & bñdictio domini
ſuper caput iuſti: cuius benedictiõis cognomẽtum habet Baruch: qui in linguam noſtrã benedictũ
ſonat. Benedixit aũt nos nõ in una benedictiõe ſed in cũctis. Nõ quo omnes oĩa cõſequamur: ſed
dum ſinguli uel ſingulas uel plures habemus: ex oĩbus oẽs uel ſingulas poſſideamus. Et nõ in ter-
renis: ſed in ſpũalibꝰ. Sunt quippe terrenæ bndictiões habere quẽpiaʒ liberos: affluere opibus:ho⸗
nore & ſanitate gaudere: quæ terrena benedictio uſq; ad irrationabilia iumenta deſcendit. Dictũ eſt
quippe de illis benedixit eis dominus: & dixit. Creſcite & multiplicamini. Spũales uero bndictões
in cæleſtibus ſunt: quia terra bndictionẽ nõ capit ſpũalem. Siquidẽ & benedictões illæ: quæ in leui
tico dei præcepta ſeruãtibus ꝓmittuntur: uerbi cã. externis gẽtibus fenerare plena eẽ horrea frumẽ/
tis benedictos eſſe in urbibus benedictos ĩ agris & cætera his ſimilia: in ꝓphetis nõ uidemus expleta
hoĩbus: qui in melotis & caprinis pellibus errauerũt: in egeſtate: in anguſtia: in deſertis mõtibus: in
ſpelũcis & cauernis petrarũ:perſecutoꝶ petum declinãtes . Spũaliter ergo accipienda ſunt oĩa: &
ſpualia: nõ in terrenis locis ſed in cæleſtibus expectanda. Quod uero ait: benedixit nos in oĩ bene/
dictiõe ſpuãli in cæleſtibꝰ:quaſi iã in præterito actũ ſit & nõ in futuro ꝓmiſum idem benedixit: &
nõ benedictus eſt. Queritur quomodo adhuc in terra nos paſitos: cæleſti benedictiõe benedixerit.
Siue igitur

— w— — — „ —

— ——

—. —

In Epiſtolam ad Epheſios.

Siue ĩgitur quod conuerſatio noſtra in cælis eſt & non ſumus de mundo iſto: ſed depoſita imagi-
ne choici portamus imaginem ſupercæleſtis: & in carne non uiuimus: ſed in ſpiritu & theſauriza/
mus nobis in cælis ubi & cor habemus dicimur cæleſti benedictione benedicti: ſiue ceite ꝙ omnis
benedictio ſpiritualis in chriſto: licet in terra ſit: tamen de cæleſtibus computetur. Benedixit nos in
quit in omni benedictione ſpirituali in cæleſtibus in chriſto. In ſermone dei & ſapientia & ueritate
cæteriſq; uirtutibus: dupliciter autem legendum: Benedictus deus & pater dñi noſtri Ieſu chriſti: ut
ſit benedictus deus qui uniuerſorum conditor eſt: & hucuſq; diſtinctio: deinceps inferatur qui eſt &
pater domini noſtri Ieſu chriſti. Vel ita ut & deus: & pater: ad dominum noſtrum in cõmune refera
tur. Benedictus deus eius qui aſſumptus eſt hominis: & pater eius qui in princigio apud deum fun:
deus uerbum: Non quo alius afſumptus hõ: & alius ſit ſermo qui aſſumpſerit: ſed quo unus atq; idẽ
pro uarietate cauſarum: nunc ſublimis: nunc humilis prædicetur.

Sicut elegit nos in ipſo ante conſtitutionẽ mundi:vt eſſemus ſancti ⁊ immaculati coꝛam ipſo.
CPro conſtitutione mundi in græco ſcriptum habet non idipſum autem

quod conſtitutio ſonat: Vnde & nos propter paupertatẽ linguæ & rerum nouitatẽ & ſicut qui
dam ait quod græcoꝑꝶ & ſermo latior & lingua fœlicior: conabimur non taʒ uerbum tranſtferre de

uerbo:quod impoſſibile eſt: quã uim uerbi quodam explicare circuitu ꝓpprie dicitur
cum quid deorſum iacitur: & in inferiorem locum mittitur de ſublimi: uel cum aliqua res ſumit ex
ordium. Vnde & hi qui edium futurarum quia iaciunt fundamenta ideſt deor-

ſum initia fundamentorum ieciſſe dicuntur. Volens itaq; paulus oſtendere quod deus uniuerſa ſit
machinatus ex nichilo. Non conditionem non creaturam atq; facturam: ſed
ideſt initium fundamenti ad eum retulit: Non iuxta manicheum & cæteras hæreſes: quæ factorem
& materiam ponunt aliquid unde creaturæ factæ ſunt & anteceſſerunt creaturas: ſed omnia ex nihi
lo ſubſtiterunt. Quod autem electos nos ut eſſemus ſancti & immaculati corã ipſo hoc eſt deo añ
fabricam mundi teſtatus eſt:ad præſcientiam refertur: cui omnia futura iam facta ſunt & anteꝗᷓ fiant
uniuerſa ſunt nota. Sicut & paulus ipſe prædeſtinatur in utero matris ſuæ. & Hieremias in uulua ſan
ctificatur eligitut roboratur: & in typo xp̃i propheta gentibus mittitur: Alius uero qui deu iuſtuʒ
conatur oñdere quod non ex præiudicio ſciæ liſedl ex merito electorum unumquemq; eligat: di
cit ante uiſibiles creaturas cælum terrã maria & omnia quæ intra ea ſunt: fuiſſe alias inuiſibiles crea

turas in quibus & animas quæ ob quaſdam cauſas ſoli deo notas deiectæ ſint deorſum in ualem

iſtam lachrymarum:in locum afflictionis & peregrinationis noſtræ. In quo ſanctus conſtitutus ora
bat: ut ad ſedem priſtinam reuerteretur dicens: hei mihi quia incolatus meus prolongatus eſt: ha/
bitaui cum habitantibus cedat multum peregrinata eſt anima mea. Et in alio loco. miſer ego ho
mo quis me liberabit de corpore mortis huius: & melius eſt reuerti & eſſe cum chriſto. Et alibi. An/
tequam humiliarer: ego peccaui: & cætera his ſimilia. Itaq; prius quam animæ inquiunt præcipifa-
rentur in profundum. & mundus ex animabus fieret cum habitatricibus ſuis in infimum ipſe de/
lectus elegit paulum deus & ei ſimiles coram ſe qui erant ſancti & immaculati. Nemo autem eligi/
tur niſi de pluribus: & ubi ſunt aliqui uiliores ibi electio perpetratut. Quo autem in babylonia ca-
ptiuitate: quando a nabuchodonoſor in chaldæa abductus eſt populus miſſi ſunt prophetæ Hieze
chiel: Danihel: tres pueri aggeus zacharias: Non quo & ipſi meruerint captiuitatem: ſed ut eſſent in
ſolatio captiuorum. Ita & nulla deiectione mundi eos qui ante quam mundus fieret electi erant a
deo:miſſos eſſe in eruditionẽ & magiſterium animaruʒz peccatricium: ut ad prædicationem eorum

reuerterentur ad eum locum unde corruerant. Et hoc eſſe quod a moſe in octogeſimo nono pſal-

mo dicatur:Domine refugium factus es nobis in generatione & generationem. Anteqᷓ mundus fir
maretur & fieret terra & orbis terrarum. Quod.ſ. antequã mundus fieret: & uniuerſa generatio prin
cipium ſumeret: ſanctis ſuis deus refugium fuerit. Quod autem ait ut eſſemus ſancti & immaculati
coram ipſo.Inter ſanctũ & immaculatum hoc intereſt: qd ſauctus immaculatus quoq; intelligi põt
iĩmaculatus uero non ſtatim & ſanctus: paruuli ꝗppe immaculati ſunt: qa integro corpore Nullum
fecere peccatũ: & tñ non ſancti: Quia ſanctitas uoluntate & ſtudio cõparatur. Et qd immaculatus
dici poteſt ille qui peccata nõ fecit: ſanctus aũt is ꝗq uirtutibus plenus ſit. iuxta illud quod in quodaʒ
pſalmo ſcribitur qui ambulat ſine macula & opatur iuſtitiã: & in caãtico cãticoꝶ tota ſpecioſa es ꝓxi
ma mea & macula non eſt in te. Quæritur qũo ſanctus quis & immaculatus ſit corã deo cũ prophe
ta teſtetuxr dicens. Non iuſtificabitur in conſpectu tuo omnis uiuens. Aut enim ſancti & immacula
ti coram deo epheſii ſunt: & falſum eſt hoc quod dicitur. Non iuſtificabitur in conſpectu tuo omnis

uiuens.Aut ſi nemo iuſtificatur in conſpectu dei:falſum eſt quod præceſſit ſanctos & immaculatos

eſſe in conſpectu dei. Ad quod bifariam eſt reſpondendum. Non enim ait paulus elegit nos ante
conſtitutionem mundi cum eſſemus ſancti & immaculati: ſed elegit nos ut eſſemus ſancti &

immaculati: Hoc eſt qui ſãcti. & immaculati ante non fuimus ut poſtea eſſemus. Quod & de pecca

toribus ad meliora conuerſis dici poteſt & ſtabit illa ſententia. Non iuſtificabitur in conſpectu

tuo omnis uiuens. Ideſt in tota uita ſua. In omni quo in mundo iſto conuerſatus eſt tempore.
Quod quidem ita intellectum: & aduerſum eum facit qui ante quam mundus fieret: animas dicit

ðð

Liber pꝛimus.c.ii.

electas eſſe propter ſanctitatem & nullum uitiũ peccatorum. Non enim ut ante iam diximus eligun
tur paulus. & qui ei ſimiles ſunt quia erãt ſancti & immaculati: ſed eliguntur & prædeſtinanturut in
conſequenti uita per opera atq; uirtutes ſancti & immaculati fiant. Deinde & ſic ſentienduz ẽ: quia
non dixerit: non iuſtificabitur in conſpectu tuo quiſpiam uiuens ſed omnis uiuens ideſt non iuſti-
ficabuntur omnes iuſtificabuntur uero aliqui.
In caritae pꝛedeſtinans nos in adoptionem ſilioꝛum per Jeſum chꝛiſtum in ipſum.
CDupliciter legẽ dũ ut caritas uel cũ ſupionbꝰ uel inferiob copuletur Cũu ſupiorib' ita ut eſſemus
ſancti: & immaculati corã ipſo in caritate: & poſtea ſeꝗtur p̃deſtinans nos:in adoptionẽ filioꝑꝶ p lIe-
ſum xpm in ipſo. Cieinferioribꝰ ãt: in caritate pᷣdeſtinans nos in adoptionẽ filioꝶ ꝑ ieſũ xpᷣm ĩſpᷣo.
Dram uero græci ſermonis latinus ſermo non explicat. Superior quippe
ſermo ad eos refertur ꝗ antea nõ fuerunt. & priuſꝗᷓ fierent de his cognitũ eſt poſtea ſubſtiterũt. Infe
rior uero de eo quẽ nulla cogitatio: uoluntas nulla pᷣceſit: ſed ſempꝑ fuit & nunꝗᷓ ut eẽt accepit exor
diũ: Vñ recte nunc de his qui cũ ante nõ eſſent poſtea ſubſiſterunt di De filio uero
hoc eſt dño nro ieſu xpᷣo in alio loco ſcriptũ ẽ ga ſemp cũ patre fuit & nũꝗᷓ eũ at eẽt uolũ
tas paterna pᷣceſſit.Ex quo colligit᷑ ſemp patrẽ fuiſſe ſemꝑ filiũ & ꝗbꝰæternitas coequalis ẽ eandẽ eẽ
naturã. Nec non ẽt hoc inferendũ ꝗd cum pᷣdeſtinet nos: ſiue definiat deus in adoptionẽ filioꝶ per
Ieſuʒ xpᷣm tñ nõ ante filii eẽ poſſumus:niſi filii eius ieſu xpi fidẽ & intelligentiã recipiamus. Er ille ꝗ
dem natura filius eſt: nos uero adoptione. Ille nunqᷓ filius non ſuit. Nos anteqꝗᷓ eſſemus prædeſtinati
ſumus & tunc ſpiritũ adoptionis accepimꝰ quando credidimus in filiũ dei.
CScõm placitũ voluntatis ſue. Verbũ qd latinus ſermo interp̃tatus ẽ pla/
citũ apud græcos compoſirũ ẽ ex duobus integris a bñ & aplacito qd nos
poſſumus dicere bene placitũ: ꝗa non ſtatim oẽ qd placuit & bene placere põt:ſed ibi tantũ ẽ
hoc eſt bñ placitũ ubi qd placuit recte placitũ cõprobatur. Hũc aũt ſermonẽ de hebraico rẽſon. Ixx
iterpᷣtes trãſtulerũt: rebus Nouis:noua uerba fingẽtes. Inuadũt itaq; in hoc loco occaſionẽ ꝗ añ cõ
ditionẽ mũdi aĩas putãt: cũ angelis & cæteris uirtutũ noĩbꝰĩ cæleſti hieruſalẽ fuiſſe uerſatas.qd nec
bñ placitũ dei nec ĩ laudẽ gloriæ eiꝰ& gr̃æ poſſit ĩtelligi. alios nudos:barbaroſ:ſeruos debiles:alioſ
diuites rõanos liberos ſanos ignobilesuel nobiles ĩ diuerſa orbis pte generari. Niſi cauſæ pceſſerĩt.
ꝗb'ex meritis hæc aĩiaꝶꝑ una ꝗq; ſortita ſit. Et illd ꝙ ad romãos ſcriptũ ſe qdã putãt noſſe:nec norũt
an ñ hʒ poteſtatẽ figul? de eadẽ maſſa facere alid uas ĩ honorẽ aliud ĩ cõtumeliã: Ad eundẽ ſenſũ re
ferunt ut qũo deo uita bona ſiue mala laborioſa uel fragilis fruſtra in iſto mundo agitur: niſi creda
mus dei futuꝶ iudiciũ eſſe ita & diuerſitas in hoc mũdo naſcentiũ iuſtitiã dei arguat niſi animaruzʒ
meœrita præceſſerint. Si. n.inquiunt hæc non ita accepimus. nec bent᷑placitũ uoſuntatis dei erit nec
in laudẽ gloriæ græ eius. Alios elegiſſe ante conſtitutionẽ mund ut eſſent ſancti & immaculati: &
haberent adoptionẽ ꝑp Ieſum xp̃ᷣm:alios ultimæ conditioni:& pœnis ppetuis deſtinaſſe.
CIn laudem gloꝛie ⁊ gratie ſue:in qua gratiſicauit nos in dilecto.
CQuæ laus inquiut gloriæ gr æ dei eſt aliis gratificare ĩ xpᷣo: alios æternis pᷣparare ſuppliciis: Ama
. re lacob anteꝗᷓ oriatur ex utero. odiſſe eſau priuſqᷓ digna odio ppetraret: niſi cauſæ pᷣceſſerint qꝗᷓ iu
ſtitiã dei ꝓbent: Oĩs ergo gr̃a:qua cõſeꝗmur in gloria & laudẽ eius ꝗ nos gratificauit in dilecto hoc
eſt in dño nr̃o & ſaluatore cõpletur: qa abſq; ſapia ueritate: iuſtitia: pace redẽptione cæteriſq; uirtuti
bus nullũ bonũ intelligi põt: nec putandũ:qd in latinis codicibus hẽtur ſcriptũ eſſe in dilecto filio
ſuo:ſed ſimpliciter in dilecto: & ſiquidẽ eẽt additũ dilecto dei uel dilecto patris eẽt ſimplex intelli/
gẽtia: & oĩum opinione uulgata qd dñs nr᷑ leſus xpᷣs dili geretur a patre Sed nõ magnũ aliꝗd ꝓprie
tate filii. cõcederemꝰcũ ſic filiꝰdiligeretur ut cætera: Dr ꝗqppe ad eũ diligis oĩa & nihil abicis eorũ ꝗᷓ
feciſti. Neq;.n.odio ꝗd habens cõdidiſti. Aut ſi eſſet appoſitũ in qua gratificauit nos in dilecto præ
oĩbus: uniuerſus ſcrupulus fuiſſet ablatus. Quia & patriarchas: & ꝓphetas & oẽs ſaãctos uiros ſcimꝰ
a deo fuiſſe dilectos. Nunc uero in eoe d abſolute locutus eſt dicẽs in dilecto. Ita mihi intelligendũ
uidetur: ut ſubaudiatur ab oĩbus. Si. n.xp̃s ut ſæpe iã diximus ſapia eſt iuſtitia pax gaudiũ cõtinẽtia
& cætera hæc uirtutũ uocabula ẽt hi qui ſequi nequeunt diligũt: & nullus tã confeſſi ſceleris eſt. ut ñ
ſapiam & iuſtitiã amare ſe dicat: Quõ & de ſubſtantia dei oium hoĩum conſentit opinio qd diui-
na ſit & nullius ſenſu facile cõpræhendatur: Errat uero unuſquiſq; dum talẽ: uel talem eam putat:
Ita & chriſtum ſecundum id quod diuerſas uirtutes ſonat omnes diligunt: licet plures factis non
poſſint probare quod diligunt. Iſte eſt dilectus quem eſtimo & in Eſaia ſigniſicari. Cantabo dile-
cto canticũ dilecti uineæ meæ & uinea facta eſt dilecto: & in uiceſimo octauo pſalmo conteret dñs
cedros libani & cõminuet eas: ut uitullum libani & dilectus ſicut filius unicornuorum.
CIn auo habemus redemptionem per ſanguinem ipſius remiſſionem peccatoꝛum.
CIIle redimitur qui captiuus eſt. & in hoſtium ueniens poteſtatem Liber eſſe deſiuit: ita & nos
quicquid enim in hoc mũdo: eſſe captiuum: & ſub principibus & poteſtatibus iugo ſeruitutis te-
neri: nec ante uinctas catenis explicare manus: & oculos ſurſum attollere nifi redemptor adue/
nerit. Sed quis iſte aiunt: tantus & talis qui poſſit prætio ſuo totuʒ orbem redimere: leſus chriſtus
ſilius dei proprium ſanguinem dedit: & nos de ſeruitute eripiens: libertate donauit: & re uera ſi hi-
. ſtoriis

—— — f,., —

— — - — — ————— O —w— —

¶Pro recap

6 4*

In epiſtolam ad Epheſios.

ſtoriis gentilium credimus: qd codrus & cuntius. & decii mures peſtilẽtias urbium: & fames & bel-
la ſuis mortibus reppræſſerint quanto magis hoc dei filio poſſibile iudicandum eſt: quod cruore
ſuo. Nõ urbẽ unã ſed totũ purgarit orbẽ: dupliciter uero ſanguis xpi & caro intelligitur: uel ſpua/
lis illa atq; diuina de qua igle xitcaro mea uere ẽ cibus: & ſanguis meus uere ẽ potus: & niſi man/

ducaueritis carnẽ mea & ſanguinẽ meũ bibebitis. nõ haberitis uitã æternã. Vel caro & ſanguis quz
crucifixa ẽ & ꝗᷓ militis effoſa ẽ lancea iuxta hãc diuiſionẽ & in ſanctis eius diuerſitas ſanguinis & car

nis accipitur: ut alia ſit caro qᷓ uiſura eſt ſalutare dei: alia caro & ſanguis q regnum dei nò queant poſ
ſidere. Cõſequenter aũt poſt redemptionẽ ſanguinis xp̃i remiſſionẽ accepiſſe ſcribimus peccatoꝑꝶ.
Quia niſi redempti fuerimus. fruſtra nobis peccata donantur. Nec ante ueniam accipere poſſumus

delictorũ. & ſerui eſſe ceſſamus niſi prætium pro nobis cruentus quondam uictor accepenit.
CSBSecundum diuitias gratie eins:que habundauit in nobtiis. ’
CQui intelligit hoc qd dictum eſt: gratia eſtis ſaluati: & non ex opibus: & quinquagĩita & quingẽ

roꝶ denarioꝶ in zunngalio debitorẽ quod cui plus dimittitur plus diligat. Iſte poteſt ſcire qd ſcdʒ
diuitias ſuas dei gratia
a teſtamẽto & promiſſionibꝰiſrahel: cuius delicto:nos ſalutẽ conſecuti ſumus. An nõ ẽ magnitudo

N

grarum in paulo & cæteris ſanctis de Pus dr: Neſcitis qm̃ angelos iudicabimus: & in alio loco in

quẽ deſiderãt angeli cõſiderare: & rur
has diuitias graꝶ ille in ſe nõ facit uacuas: ꝗ quantũ ualet humana fragilitas nititur: laborat atq; cõ

tendit & cũ apoſtolo loꝗtar gr̃a eius in me nõ fuit parua. Qui uero beneficii magnitudinẽ nõ recor

dans ad deteriora delabitur: In iſto diues gr̃a dei & opulenta largitio pauptate tenuatur.

CIn omni ſapientia ⁊ pꝛudentia notum nobis faciens myſterium voluntatis ſue.
Sapiam & prudentiã eẽ diuerſas:ſtoici quoq; opinãtur dicẽtes. Sapia eſt reæ diuinaꝶ humanarũq

cognitio: prudtia uero tm̃ mortaliũ.luxta hanc diuiſionẽ poſſumus ſapiam inuiſibiliũ & uiſibiliũ
accipere: prudentiã uero tm̃ uiſibiliũ. Quæritur itaq; qũo nobis deus in oĩ ſapia & prudẽtia notũ fe
cerit myſteriũ uoluntatis ſuæ: & quidẽ primũ ſimpliciter accipiendũ qd myſteriũ uoluntatis eius re
dẽptio nr̃ᷣa ſit ꝑ ſanguinẽ filii ipſius & remiſſio peccatoꝶ ſcdm diuitias gr̃æ eius ꝗᷓ habũdauit in no
bis. Qd.ſ.nos in dñi paſſione credentes:ꝗᷓ eſt ſtultitia nõ credentibus: ſapiam poſſideamus atq; pru
dentiã. Deinde qd per ſcripturas ſuas nobis nota fecerit uniuerſa myſteria: qũo primum cælum: &

terrã machinatus & oĩa quæ intra ea ſunt fecerit ordinarit atq; diſtinxerit: ut plaſmatꝰ homo & uſq;

ad paſſionẽ vpᷣi mundus impletus ſit: qũo ex uiſibilibus ea qꝗᷓ ſunt inuiſibilia cognoſcantur: Ad ex/
tremũ quod ẽt ea ꝗᷓ in terra ſunt ſapientia indigeant atq; prudẽtia. Quotus.n.quiſq; nim ſcit quid
ſit ilud quod aues in aera ſuſpendat:piſces in fluctibus: Nee non & hoĩum greſſus promoueat & ta

biem beſtiaꝶ. Sed qui diligẽs lctor eſt. ſtatim nobis illud opponit: ex parte cognoſcit paulus & ex

parte ꝓphetat.Et nunc uidet per ſpeculũ in enigmate: quo ei uel ipſis epheſiis in oĩ ſapientia: atq;

prudentia dei myſteriũ reuelatum eſt. Hac itaq; neceſſitate compellimur mutare ordinẽ lectionis: &
facere ſcdm placitũ uoluntatis ſuæ in laudẽ gloriæ gratiæ ſuæ in qua gratificauit nos in dilecto. In

quo habemus redẽptionẽ per ſanguinẽ ipſius remiſſionẽ peccatoꝶ: ſecundum diuitias gratiæ eius

quæ habundauit in nobis in oĩ ſapientia & prudentia. Ad ſuperiora iactantur ut cũ hucuſq; diſtin-

xerimus: quo ſcilicet oĩs ſapientia & prudentia ad ſuperiora iungantur: Deinceps inferamus: Notũ

faciens nobis myſteriũ uoluntatis ſuæ ſcdm placitum ſuũ. Poteſt aũt et hac manente ſententia qck

ex parte uideant & ex parte prophetent. Nunc in oĩ ſapientia & prudentia: dici reuelatũ eis eſſe my
ſteriũ: Non quo ipſi in oĩ ſapientia & prudentia myſteriũ didicerint. Sed deus in omni ſapiẽtia ſua
atq; prudentia iuxta qd conſequi poterãt eis myſteriũ reuelauerit. Secundũ placitũ ſuũ qd ꝓpoſuit
in eo in diſpẽſatiõe plenitudinis tẽporũ.Supra dixerat ſcdʒ placitũ uolũtatis ſuæ nũc ſcdm placitũ
ſuum uoluntate detracta ibi. .i.prædeſtinationẽ in adoptionẽ filioꝶ per I eſum
xpᷣm poſuit hic uero adeſt propoſitionem: nter prædeſtinationẽ aũt & propoſitum hi
qui ſolent inter uerba diſcurtere:hoc aſſerũt intereſſe: quod prædeſtinatio ẽ alicuius rei multo ante
in mente eius qui deſtinet quid futuꝶ præfigurat. Propoſitun autẽ cum iamiuicina ſit machinatio
& pœne cogitationẽ ſequatur effectus: Quod uero ait propoſuit in eo ad myſteriũ referendum eſt.
Siquidem ſupra dixerat: ut notum faceret nobis myſteriũ uoluntatis ſuæ. Quod myſterium diſpẽ-
ſatio eſt plenitudinis temporum ut ſtatuto tempore omnia compleantur: Quomodo enim hæres
quandiu paruulus eſt licet ipſius bona ſint: tñ nec dum ei debetur hæreditas: ſia & myſteriũ: qd præ
deſtinatũ fuerat a deo in adoptionem filioꝶ ante non potuit diſpenſari: niſi ſuo ueniret tempore.

De quo & alibi numero ſingulari paulus ait. Vt aũt ait uenit plenitudo temporis. miſit deus filium

ſuum:qui ante uenire non potuit niſi myſterium temporis impleretur.

CRecapitulaꝛe omnia in chꝛiſto:que in celis ⁊ q̃ in terra in ipſo.

itulare in latinis codicibus ſcriptum eſt. reſtaurare. Et miror cur ipſo uerbo Non uſi
ſunt tranſlatores: cum iſtiuſmodi licentia. dialetica quoq; & philoſophia ſicut in græco haben/-

tur aſſumptæ ſint. Nam & oratores in epilogis uel inter epilogos in fine cauſarum propter me-/

4

abundarit in nobis? Maxime in eccleſia de gẽtibus cõgregata.ꝗᷓ aliena fuit

ũ pr̃ da ut quũo ego & mu unũ ſumus:ſic & ipſi ĩ nobis unũ ſint

Liber tertius.c.vi.

ſacere:ut quæ prius latius diſputarant breui poſtea ſermone compræhendant & unus quiſq; eorus
incipiar q audiuit. Senſus itaq; in præſenti loco iſte eſt. Omnis diſpenſatio quæ & ante mundũ
oſtea eſſe cœpit in mundo: tam inuinbilium quam uiſibilium creaturarum aduentum dei filipol
licebatur. Quod adaʒ qui de paradiſo eiectus eſt per ſaluatorem reuocandus erat. Qd in fabrica/
tione turris linguarum unitas ſciſſa eſt in actibus apoſtolorum oſtendebat dona linguarü. Quod

Iſaac in typo dni qui crucem ſuam ipſe portauit: quod ſamſon ſanctã comam nutriens dalidæ pau

peris dilexit amplexus: & omnia cordis ſui ſecreta confeſſus: ſaluatoris & eccleſiæ ex gentibus uere
pauperis & egeni myſteriũ: ſignincauit: In cruce itaq; dñi & paſſione eius recapitulata ſunt omnia
ideſt uniuerſa in hac computata quod ut maniſeſtius fiat quottidianæ conſue-
tudinis aliquod popamus exemplum. Verbi cauſa. uiginti denarios erogaui rurſum quinq; & alios
quindecim.xxx.quoq; & tres decies: per diuerſa tẽpora dedi hæc. Quod cũ uoluero ſupputare cen/

tenarii mihi numero ſumma ſucreſcit: & in uno numero habebo omnia q ante deſcripſi. Sic itaq;

uniuerſa myſteria & omnis diſpenſatio uetuſtatis: non ſolum quæ in terris: ſed etiam quæ in cælis
geſta eſt ĩ chriſti paſſione compleri. Cum enim ſemel mihi chriſtus: paſſus fuerit & ſepultus & reſur
rexerit & ad patrem uictor aſcendetit: Non neceſſe habeo ueterem numerum qui in uno oĩa teneo

Diligenter attendite qd non ſolum oẽs hiſtoriæ ſcripturarum quas in terrã geſtas ſpusſanctus enu

merat:ſed ẽt in cæleſtibus quæ nobis occultæ ſunt: in xpᷣi recapitulata paſſione taneantur
CIn quo ⁊ ſoꝛte vocati ſumus pꝛedeſtinati ſcðʒ pꝛopoſitum eius qui vniuerſa operatur ſecun/
dum conſuium voluntatis ſue. Q¶ LCVerbum hereditatis & ſortis per
quas in chriſti partem uenimus: oſtendit nos de alia poteſtate: ad aliam tranſmigraſſe. Et ſecunduʒ
illud quod in deuteronomio ſcriptum eſt qñ diuidebat altiſſimus gentes cũ diſſeminaret filios adã

De angelorum ditione ad partem dũi eſſe tranſlatos. Et illi quidem aliena: & ſibi uel commiſſa uel

uſurpata tenuerunt:Iſte uero receperit ſua & aſcendens in altum captiuam duxit captiuitatem. ĩdeſt
eos qui ante capti fuerant in perditionem: ipſe cœpit ad uitam ut reduceret in excelſum & quodã/
modo eſt capta captiuitas dum per ſecundam captiuitatem qui prius capti fuerant liberantur. Con
ſiderandum quod & hic εR ideſt prædeſtinatio: & propoſitum ſimul
propoſitum eſt.Iuxta quæ operatur omnia deus ſecundum conſilium uoluntatis ſuæ. Non quo oĩa
quæ in mundo fiant: eius uoluntate & conſilio peragantur Alioquin & mala deo poterunt impu/
tari. ſed quo uniuerſa ꝗᷓ faciat conſilio faciat & uoluntate. Quod ſcilicet & ratione plena ſint & pote
ſtate facientis. Nos homines pleraq; uolumus facere conſilio:ſed nequaquam uoluntatem ſequitur
effectus. lli autem nullus reſiſtere poteſt quin omnia quæ uoluerit faciat: Vult autem ea quecũq;
ſunt plena rationis: atq; conſilii:uult ſaluare omnes & in agnitionem neritatis uenire. Sed quia nul-
lus abſq; propria uoluntate ſaluatur liberi enim arbitrii ſumus: uulx nos bonum uelle: uellet in no
bis & ipſe ſuum implere conſilium.
Ct inus in laudem glorie eius qui ante ſperauimus in xpᷣo.
¶ Si ſperauimus ante dixiſſet in xpo: & non præmiſiſſet ante ſperauimus quod græce dẽ
eſſet manifeſtior ſenſus eos qui ſperauerunt in xpᷣo:ſorte uocatos eſſe & prædeſtinatos ſcdm
propoſitũ eius: qui uniuerſa opatur iuxta conſiliũ uoluntatis ſuæ. Nunc uero præpoſitionis adie-
ctio ad illã nos intelligentiã trahit. De qua ſuperius diſputauimus exponentes. Hoc qd ſcriptum ẽ:
qui benedixit nos in oĩ benedictione ſpirituali: in cæleſtibus in xp̃o.Sicut elegit nos in ipſo añ con
ſtitutionem mundi ut eſſemus ſancti & immaculati coram ipſo: Quod. ſ.ſicut ĩã nos benedixerit oĩ
bñᷣdictione ſpũᷣali ĩ cæleſtibus & elegerit añ conſtitutionẽ mundi:ita ẽt nunc ſperaſſe ante dicamur
in xpᷣo: ex eo tpe quo electi: & pᷣdeſtinati & bũdicti ſumus in cæleſtibus: alius hoc dogma non ſufſti
nens qd añ fuerimus & ſperauerimus in xp̃o: quã in iſto corpore degeremus: illo intelligentiã trãſ
ſert ut dicat:In aduentũ dñi ſaluatoris qñ in nomie eius omne genu flectetur cæleſtiũ terreſtrium
& infernoꝶ & oĩs lingua confiteatur quia dñs Ieſus xpᷣs in gloria eſt dei patris. Cũ ei fuerint uniuer
ſa ſubiecta: alios uoluntate alios neceſſitate ſubiciendos: qui ante præſcientiã maieſtatis eius ſpera-
uerint in eũ futuros eſſe in laudẽ gl Niæ eius: & uocari eos uero q repti fſuerint neceſ
ſitate credentes eo tpe quo nec diabolus & angeli eius poterũt negare regnantẽ: eẽ ſperantes: ſed ñ
in laudẽ gloriæ eius: qd quidẽ & nunc ex parte uidemus expleri ꝗa alia ſit merces eius ꝗ uoluntate
ſequatur deũ alia qui neceſſitate. Verũtũ ſiue p occaſionẽ ſiue ꝑ ueritatẽ tm̃ xpᷣs annuntietur:dum/
modo ſciat & ſperans: & añ ſperans quod pro diuerſitate ſpei diuerſa ſunt præmia recepturi.
CIn quo ⁊ voſ audito vᷣbo vᷣitatiſ euãgelij ſalutis vre i quo ⁊ credẽtes ſignati eſtis ſpũ ſctõ ꝓmi
ſſionis. CIn quo haud dubiũ ꝗ in xpᷣo. Inter cæteros ꝗ audierũt: Vos quoqʒ epheſii uerbũ ue/
ritatis audiſtis euãgeliũ ſalutis ur̃æ cui credẽtes ſignati eſtis ſpũ repromiſſiõis ſctõ. Vrñ ãt iuxta ordi
nẽ lectionis nõ ſtare ſnĩam nec ei qd prælatũ eſt.In quo & uos audito uerbo ueritatis euãgelii ſalu
tis ur̃æ: redditũ aliqꝗd qꝗd ſequatur.qꝗa ſtatim ſcdo/ ponitur: in quo qd quia ſuperfluũ eſt ſublatũ e me
dio põt textũ reddere lectioni. Hoc ãt patiebatur paulus de nimio amore xpi ut eũ ſemp quẽ dilige
bat etia ſuperflue & extraordinarie nominaret. Qd põt abſq; nobis oĩbꝰ epiſtolis eiꝰ lector diligẽs
inuenire. Vnde & nunc ſecundo poſipũ in quo ordinẽ depᷣhenditur turbaſſe ſentẽtiæ & anteriorẽ
propoſitionẽ

—,— —— —— --—-—— — N —N

0.]ͥ́ʒ́ — — — —

— TN—ʒ——

— —— —

In epiſtolam ad Ephelios.

propoſitionẽ reliquiſſe pendentẽ. Neq; uero parua laus epheſiorum eſt. Non pᷣdicationẽ ſed uerbũ
ueritatis audiſſe. Si quidem inter prædicationẽ & uerbũ ueritatis mulraʒ eſſe diſtantiam & in alia
epiſtola legimus. & uerbum inquit meum & prædicatio mea non in perſuaſibilibus ſapientiæ uer-
bis:ſed in oſtenſione ſpuũs & uirtutis. Quæramus diligentius ubi alibi ſcriptum eſt quod uerbũ quis
audierit ueritatis ut ex collatione eorum poſſit perſpicue pauli ſenſus aperiri: ubi quoq; euangeliuz
nominatum ſit: ſiue cum additamento: ſiue abſolute. Verbi gratia cũ additamento euangeliũ meu
& euangelium leſu xpi: &; euangelium æternum uel qd nunc dicitur ad epheſios euangæliũ ſalutis
ueſtræ. Abſolute uero ut cũ loquitur de luca cuius laus in euangelio per oẽs eccleſias: ſignatur aũt ꝗ
audierit uerbũ ueritatis & crediderit in eo ſpũ repromiſſionis ſancto. Quia multi ſunt qui audierũt
& increduli pmanentes: nequaquã ſignaculũ ſancti ſpũs conſecuti ſunt. Diciturꝰ& ad principẽ tyri
tu es ſignaculũ ſimilitudinis dei. Signaculũ aũt dei eſt: ut quomodo primus homo conditus eſt ad
imaginẽ & ſimilitudinẽ dei: & ſic in ſecunda regeneratione quicũq; ſpũm ſanctum fuerit conſecu-
tus ſignetur ab eo: & figurã conditoris accipiat. Quærendũ ẽt ubi alibi ſcriptũ ſit: ſpũs repromiſſio/
nis ſanctus: uel ꝗd ſignificet. Ego.n.æſtimo quia ſicut ſpũs ſanctus ſanctũ facit eũ cui fuerit infuſus:
& ſpũs ſapientiæ ſapientẽ: & intelligentiæ: intelligentẽ: & conſilii cautũ atq; cõſultũ: & fortitudinis
fortem & ſcientiæ ſcientẽ: & pietatis pium: & timoris timidũ deiq; timore trepidantem ita & ſpus
repromiſſionis uel ſpũs dei ſponſorẽ & deũ facit: eum in quo habitauerit. Quõ econtrario immun/
dus ſps immũudum facit: & ſpurcam ſibi domũ præparat ſpurcus habitator: Fornicationis quoq;
ſpũs efficit ſcortatores. De quibus & propheta loꝗtur:ſpũ fornicationis ſeducti ſunt: & nequaʒ ſpuũs

nequam facit hoĩes atq; puerſos: & demoniacus demones. qualiſq; fuerit liquor: qui nouæ teſtæ in/

fuſus eſt talem diu teſta & odorem retinet & ſaporẽ. Quis eſt pignus hæreditatis nr̃æ in redẽptio
nem adoptionisin laudẽ gloriæ ipſius: Pignus latinus interpræs pro arrabone poſuit. Nõ in idipſũ
aũt arrabo qd pignus ſonat. Arrabo.n. futuræ emptioni quaſi quoddã teſtimoniũ & obligamentũ
datur. Pignus uero hoc eſt pro mutua pecunia opponitur: ut cũ illa reddita fuerit reddenti de
bitũ pignus a creditore reddatur. Rurſũ ĩ eo ubi ait ĩ redẽptionẽ adoptiõis ñ hẽt in græco ſz
quã nos acqſitionẽ ſiue poſſeſſionẽ poſſumꝰ dicere. Nec tñ ui ſermõis expᷣſſimꝰ. Multa.n.
uerba ſũt qꝗᷓ nec de græco ĩ latinũ trãſferri ualẽt nec de hebraico ĩ græcũ & reciproce nec de latino ĩ
græcũ nec de græco ĩ hebreũ. Quicũq; igr ñ tm̃ ſpũz ſanctũ ſed ſpũzʒ ſanctũ repromiſſiõis accepit ſi
mul cõſeqꝗᷓt᷑ & arrabonẽ hæreditatis ꝗᷓ hæreditas uita ppetua ẽ: & qũo ex arrabõe eſtimatur q̃lis em
ptio futura ſit & ꝗᷓ poſſeſſio uerbi cauſa:& decẽ ſolidis centum ſolidoꝶ uilla: & centũ ſolidis mille
ſolidorũ poſſeſſio: ita ex uarietate arrabõis hæreditatis quoq; poſtea ſecuturæ magnitudo cogno/
ſcitur. Quãuis aũt ſanctus aliquis atq; perfectus & oĩum iudicio beatitudine dignus putetur. Tamẽ
ad futura hæreditatẽ nunc arrabonẽ eſt ſpũs conſecutus. Si aũt arrabo tantus? quanta erit ipſa poſ-
ſeſſio. Qũo aũt arrabo qui nobis tribuitur. Non eſt extra nos: ſed intra nos: ſic & ipſa hæreditas hoc
eſt regnu dei.quod intra nos eſt in nobis uerſatur zhrrinſecu C n:n Hreſ eſſe maior hæreditas.
quã contemplari & uidere ſenſu pulchritudinẽ ſapientiæ: & uerbi. & ueritatis. & luminis. & ipſius ĩ
effabilem & magniſicam dei conſiderate naturam: oĩum quæ ad ſimilitudinẽ dei condita ſunt: ſub
ſtantiam contueri. Iſte autem ſpuũs repromiſſionis ſanctus qui eſt arrabo hæreditatis noſtræ idcirco
nunc ſanctis datur ut redimantur: & copulentur deo in laudem gloriæ ipſius. Non quo deus laude
alicuius indigeat ſed quo laus dei laudatoribus proſit: & dum per ſingula opera maieſtatem ipſius
magnitudinemq; cognoſcunt: ad laudandum eum miracula ſtuporis erumpant.
Pꝛopterea ⁊ ego audiens fidem veſtram in dno ieſu ⁊ in omnes ſanctos nõ ceſſo gůas agere
pꝛo vobis memoꝛiã veſtri faciens in oratiombus meis vt deus dñii noſtri Jeſu xpᷣi pater glo⸗
rie det vobis ſpũm ſapientie ⁊ reuelationis in agnitione eius illuminatos oculos coꝛdis veſtri.

CLicet uerbi ad uerbũ expræſſa tranſlatio poſſit apoſtolũ diligẽti excuſſare lectori qd uideatur oĩs

ſcientiæ ſcatere contextu: & ſolœciſmus fieri tñ in græco uitiũ ſonat: Vñ & nos græcis potius calũ
niatoribus rñũdentes: conabimur ita iuxta ſenſũ tẽperare ordit lectionis: ut dicamus: Audiens fidẽ?ᷓ
ueſtrã in dño Ieſu & in oẽs ſanctos eius uidensq; differentiam fidei ueſtræ in dũm & in oës ſanctos
eius:ñ ceſſo gr̃as agere & memoriã ur̃i facere ĩ oratiõibus meis: ut dñi nĩi ieſu xpi deus:pater autem
gloriæ: det uobis ſpũm ſapiæ & reuelatiõis. Qd ãt ſeqtur illuminatos oculos cordis uri:ita phiba/
to reddi põt. Propterea & ego audiẽs fidẽ ur̃am in dño ieſu in agnitionem eius: illuminatos ocu/⸗
los cordis ur̃i & oẽs ſanctos. non ceſſo gr̃as agens: ꝓ uobis memoriã uĩi facere in orõnibus meis
ut de dñi nii ieſa xpᷣi pr̃ gloriæ det uobis ſom ſapiæ & reuelationis in agnitiornem.
CEt ſciatis que ſit ſpes vocationis veſtre ⁊ cetera. Q¶ LBorro deus dñi noſtri ieſu
xp̃i:pater aũt gloriæ ita intelligendus ut quũo dñs noſter ieſus xps: ipſe eſt ſermo ſapientia ueritas
pax iuſtitia fortitudo ipſe ſit etiam gloria. Secundum illud quod alibi dicitur apparebit gloria dei
& in omni pœne ueteri lege ſcriptum eſt ſuper tabernaculum teſtimonii uiſam eſſe gloriam dei.
Et pſalmiſta canit. exurge gloria mea exurge. Quæ gloria illuminans ſuo fulgore mundum:
templum ſibi de uirginali utero fabricata eſt. Cuius templi pater: gloria efficitur deus. Et ubi chri
ſtus gloria eſt ibi tantum pater dicitur: Vbi Ieſus ibi deus eids abſq; additamẽto aliquo nominatur

A.ber pꝛimus.c.ij.

Iſte ĩigitur deus aſſumpti hominis: pater uero gloriæ: ſapiæ: ueritatis dat credentibus in filiũ ſuũ ſpin⸗
tum ſapiæ & reuelationis: ut ſapientes fiant: & reuelata facie gloriam dñi contẽplentur. Quæ ſapia
& reuelatio cum eos ſapientes fecerint: & myſteria illis occulta aperuerint:ſtatim ſequitur at habeãt
illuminatos oculos cordis. Ex uerbis præſentibus approbatur non ſolũ exterioris membra hois ſʒ
ẽt interioris hoĩs membra dici. Ecce. n. manifeſte cordis oculos appellauit: quos abſq; ſenſu & men
te intelligere non poſſumus. Huic & illud pſalmiſtæ conuenit. Illumina oculos meos ne unqᷓ con
dormiant jn morte & alibi ſapientis oculi in capite eius: Si. n. ſimpliciter oculos carnis accipimꝰ nõ
ſolum ſapientis: ſed ẽt inſipientis oculi in capite eius ſunt. Caput itaq; ſapientis ſenſus accipuur. ꝗa
alio uerbo mens & aĩus & principale cordis appellatur. Qd uero ait in agnitionẽ eius ideſt
quidã ſic inte ligunt & inter R hoc eſt inter notionẽ & agnitionẽ illud interſit
qd notio eoꝶ ſit quæ antea non ſciuimus & ea poſtea ſcire cœpimus Agnitio uero eoꝶ quæ prius
ſcientes deinceps ſcire deſiuimus eorumq; poſtea recordamur & priorẽ quandã uitã in cæleſtibus
ſuſpicamur Poſtꝗᷓ in corpora iſta deiecti & obliti dei ꝑatris: nũc eũ p reuelationẽ cognouimus ſecũ
dum illud. Reminiſcentur & cõuertentur ad dũm oẽs fines terræ. & cætera his ſimilia teplicamus.
CAt ſciatis que ſit ſpes vocationis eius:⁊ que diuitie:gloꝛie hereditatis eiꝰi ſanctig:⁊ que ſubli
mis magnitudo virtutis eius in nos qui credidimus ſecundum operationem potentie virtutis
eins quam operatus ẽ in chꝛiſto ſuſcitans illũ ex moꝛtuis.
Cui ſemel iuxta orationẽ pauli.datus fuerit ſps ſapiæ: & reuelationis ut aptis oculis cordis aſpiĩ/-
ciat: iſte ſciet qᷓ repoſita ſunt uocatis: & quæ ſperanda ſanctis dei: ꝗqᷓ habundanter & large his qui hæ/
reditatẽ ipſius ſuſtinent: eſt daturus: Ad quã notitiã magnitudo uirtutis dei eſt neceſſaria: in his qui
iuxta ſimilitudinẽ pauli credentes uocantur ꝑ quã operatus eſt deus:in xpᷣo ieſu quẽ a mortuis reſu
ſcitauit. Dupliciter aũt intelligenda hæreditas: ſiue qd primogenitus oĩs creaturæhæreditas ſit ani
mæ dũi nii ieſu xpᷣi:& eius qui ex corpore & aĩa aſſumptus eſt hoĩs.Noſq; cũ hæreditatẽ aĩæ hære/
ditemus deũ uerbum ſiue qd in xpᷣo hæreditas noſtra ſit: patris & filii: & ſpũs ſancti una diuinitas:
Vt quũo uocatur hæreditas domoꝶ atq; uillaꝶ: ut ipſa ꝗᷓ abſqʒ; hæredibus poſſidentur: ſic ipſe deus
hæreditas credentiũ ſit atq; ſctõꝶ: Scriptũ eſt & in ueteri teſtamento: filiis aũt leui non dabitis hæ-
reditatẽ in medio fratrũ ſuoꝶ: quia ego pars eoꝶ. Et alibi. Dñs hæreditas eoꝶ eſt. Et ſanctus ꝗ extra
deũ nihil hẽre ſe nouit audacter loꝗtur pars mea dñs: & tu es pars hæreditatis meæ: & calicis mei. nõ
ergo parui ſtudii ẽ ut ſciamus ſpẽ uocationis & diuitias gloriæ hæreditatis dei in ſanctis: & ꝗppe in
digemus ad hæc cognoſcẽda uirture qua ẽt in filio ſuo deus uſus ẽ ſuſcitãdo quẽ ſuſcitauit Non ſe
mel ſed ſemp a mortuis & fecit eũ in mortuis libeꝶ. Nulla/ mortis contagiõe maculatũ. quottidiæ
xp̃s reſurgit ex mortuis quottidiæ in pœnitẽtibus ſuſcitatur. Nõ quo nõ habuerit ẽt ſcdm carnem
poteſtatẽ aiæ ſuæ ponendæ & iteꝶ reſumẽdæ eius. Nemo ꝗppe totlit eã:niſi ponat illã a ſemetipſo
ſed quo iuxta diſpenſationẽ carnis & fili homo & filius a deo & patre ſuſcitatus eſſe dicatur.
CSt ſedere eũ faciens ad dexterã ſuã in celeſtibus ſup oẽm pꝛincipatũ? poteſtatẽ ⁊ virtntem
2 dominationem:⁊ omne nomen quod nominatur non ſolum in hoc ſeculo:ſed etiam in futuro.
CPer humanam ſimilitudinem:dei potentiam demonſtrauit. Non quo ſolium ponatur & deus pa
ter in eo ſedeat: ſecumq; filiũ habeat reſidentem: ſed quo nos aliter iudicantẽ atq; regnantem niſi ꝑp
noſtra uerba intelligere nequeamus. Ad hoc pertinet & illud quod in centeſimo nono pſalmo ſcri
ptum eſt. Dixit dominus domino meo: ſede a dextris meis. Donec ponam inimicos tuos ſca-
bellum pedum tuorum. Si enim iuxta regnantis habitum filius ad patris dexteram ſedet: neceſſe eſt
ut iuxta eandem ſimilitudinem maior ſit ab eo qui in leua parte conſederit Quod ut ſciamus aliter
intelligi quã lr̃a reſonat. Idem pſalmus in cõſequentibꝰdocet dicẽs: tu es ſacerdos in æternuʒ ſcdm
ordinẽ melchiſedech. dñs a deſtris tuis. Quũo.n. cũ filius patri ad dexterã ſedeat rurſuʒ pater a dex/

tris eius eſſe perhibeatur. Aut qua ratione terra ſcabellũ eſt pedũ eius. & cælum tronus ipſius: cum &

terram ſcdm eſaiam pugillo continere dicatur & cælũ palme extenſione mœtiri. Non enim põtin
tra id eſſe qd ab eodem continetur Nec in manu incluſum tenere a quo ipſe iuxta ſedentis habi-
tum circundetur. Sicut ergo proximum eſſe: uel ab eo procul recedere non ſecundum locoꝶ ſpa/-
tium: ſed iuxta merita ſentiendum eſt: quod ſancti iuxta eum ſint: peccatores uero de quibus at pro
pherta dicens: ecce qui elongant ſe a te peribunt: ab omni eius uicinia ſubmouentur: Sic & in dex-

tris uel in ſiniſtris dei eſſe accipiendũ eſt qd ſancti a dextris eius ſint: peccatores uero a ſiniſtris. Sal

uatore quoq; idipſum in euangelio comprobante cum oues a dextris hedos eſſe memoret a ſini-
ſtris. Sed & ipſum uerbũ ſedere: regni ſignificat poteſtatẽ: per quã beneficiũ eis deus tribuit ſuper ꝗq

bus ſedere dignatur. Quod ſcilicet regat eos & in curru ſuo habeat: & ad nutum proprium naga

prius & libera colla conuertat.poſt hæc quæritur quomodo id quod ſequitur poſſit intelligi ſu⸗/
per omnem principatum. & poteſtatem & uirtutem: & dominationem & omne nomen quodno
minatur non ſolum in hoc ſeculo:ſed etiam in futuro Et quidem de a dextris ac a ſiniſtris & de ſeſ-
ſione iam dictum eſt. Nunc querendum ubi apoſtolus hæc quattuor nomina principatum lo-
quor poteſtatem : & uirtutem & dominationem ſcripta reppererit & in medum unde protulerit.
Neq; eni fas eſt eum qui diuina lectiohe fuerit inſtructus aliquid locutum putare quod in fanctis
uoluminibus

I

— — — —.,( ⅞u/⸗—— — 0— =------ ———— ——

—2
—

111
R

Spiſtolam ad Epheſe
In Epiſtolam ad Epheſeos.
14 uoluminibus non habetur. Arbitror itaq; illũ aut de traditionibus hebreorum ea quæ ſecreta ſunt:
in mediũ rotuliſſe: aut certe quæ quaſi iuxta hiſtoriã ſcripta ſunt cum intelligeret legem eſſe ſpua
lem ſenſiſſe ſaublim: us: & qd de regibus atqʒ principibus ducibus quoq;ʒ tribunis & centurionibus: i
numeris. & in regno& libris refertur:imagineʒ alioꝶ principum regnumq; cognouiſſe ꝙ.ſ.in cæ
leſtibus ſint principatus ſint poteſtates.ſint dominationes atqʒ uirtutes & cætera miniſterioꝶ uoca
D bula: quæ nec nos poſſumus noĩiare: nec ipſum paulũ puto ut in graui corpuſculo conſtitutũ enu/
merare uoluiſſe. Si aũt ſunt principatus & poteſtates & uirtutes & dñationes: Neceffe eſt ut & ſubie
ctos habeãt & timẽtes & ſeruientes ſibi & eos qui ſua fortitudine roborentur. Quæ diſtributiones
officioꝶ non ſolũ in Erlentia & ſed etiam in futuro ſeculo erunt. Vt per ſingulos ꝓfectus & hono-
j res: & aſcenſiones: ẽt & deſcenſiões: uel ereſcat aliquis uel decreſcat: & ſub alia alq; alia poteſtate uir
, tute: principatu: & dñatione fiat. Nos homunculi cito in cinerẽ & puluereʒ diſſo luendi ſi conſenſu
hoĩum leuemur in reges: tantas habemus miniſteriog diuerſitates & multitudines: quamtas facili
poſſumus ſentire:quam dicere. Verbi cauſa: quot præfectos in parte ciuili: iuchces: prouintias: & or- 4
enẽ ſuum habet rurſum militia: in tot comites: duces: tribunos & multiplicem ſcindatur exercituz:
& putamus qeum dũm dominorum & regem regnantiũ ſimplici tantũ miniſterio eſſe contentum
. CEt omnia ſubiecit pedibus eius ⁊ ipſuʒ dedit caput ſůper omni eccleſia que eſt coꝛpus ipſius:
plenitudo eius qni oĩa in omnibus adimpletur. l
NHuic uidetur illud eſſe cõtrariũ quod alibi ſcribitur. Nec dũ ei uidemus oĩa ſubiecta: Sed & illud
oportet.n.illũ regnare donec ponat oẽs inimicos ſub pedibus ſuis. Si. n. nec dũ ei ſubiecta ſunt oĩa
i & oportet eũ regnare donec ei ſubiciantur oĩa qũo nũc ſub pedibus eiꝰdeus uniuerſa ſubiecit. Maxi D
me cum & in alio loco paulus ipſe teſtetur. Cum aũt ei ſubiecta fuerint oĩa tunc & ipſe filius ſubicie
4 tur ei qui ſibi ſubiecit ola: ut ſit deus oĩa in oĩbus. Ergo aut ſecundũ præſcientiã id quod futurum ẽ
quaſi iam factũ eſſe cõmemorat.iuxta ſenſum quẽ ſupra expoſuimus ubi ait. benedixit nos in omni
benedictione ſpũali in cæleſtibus in xp̃o. Aut certe ſi de præterito ſentiendũ eſt: ſic debemus accipe
quod ẽt quæ non ſunt ei uoluntate ſubiecta.naturæ conditione deſeruiãt. Verbi cã demones iudæ
atq; gentiles. Non.n.ſeruiunt xpo nec ſubiecti ſunt pedibus eius: & tñ quia ab eo in bonã partẽ crea
1 ti ſunt ſubditi ſunt poteſtati eius inuiti: & aduerſum eũ repugnant liberi arbitrii uoluntate. In hüc .
ſenſum & illud qd ſequitur coaptatur: & ipſum dedit caput ſuper oĩa eccleſiæ quæ eſt corpus ipſius
n Quũo.n.caput plurima ſibi habet membra ſubiecta: e quibus nonnulla uitioſa & debilia. Ita & dñs
noſter leſus xps cum ſit caput eccleſiæ habet mẽbra. eos oẽs qui in eccleſia congregantur tã ſanctos
2 uidelicet quã peccatores. Sed ſanctos uoluntate: peccatores uero ſibi neceſitate ſubĩectos: Atq; ĩta fit
n ut etiam inimici ſubiecti ſint pedibus eius. Quapp in eo quod ait oĩa:uidetur facere quæſtionẽ. Nã
ſ illud qd dictum eſt ſede a dextri meis donec ponam inimicos tuos ſub pedibus. tuis: & alibi opor-
tet eũ regnare donec ponat oẽs inimicos ſub pedibus eius:non magnopere quærit interprætem ut
h ta ꝗᷓ inimica ſunt cum fuerint ſuperata: ſubiciantur pedibus & in uictoris tranſeant poteſtateʒ. Cur
autem Oĩa.i. angeli troni dominationes. poteſtates & uirtutes cæteraq; quæ nunꝗ fuerunt con-
traria deo eius pedibus ſubiciantur uiderur obſcurũ. poteſt itaq; reſponderi quod abſq; peccato
NAulululuullus ſit & ſydera ipſa non ſunt munda corã deo: oĩſq; creatura paueat creatoris aduentuz. Vnde *
& crux ſaluatoris non ſolũ ea q in terra ſed ẽt ea q̃ in cæſis erant purgaſſe perhibetur. Alius uero oĩa
. non ad uniuerſitatẽ ſed ad ea tantũ refert de quibus diſputatũ eſt: ut hoc mundo omnis ciuitas cõ/
K clamauit. Non quo aliquis tacens in urbe non fuerit ſed ex parte maxima etiã eaq; minora ſunt ap/
e pellantur:& ipſe paulus apoſtolus omnes inai ſua quærunt non ea quæ ſunt dei: & omnes me de
reliquærunt. Non quo timotheus & cæteri diſcipuli qui illo tempore quo epiſtolæ ſcribebantur
. cum eo erant illum reliquærint Sed idcirco quia a pluribus ſit deſertus ab omnibus ideſt a maxi-
ma parte deſertum ſe eſſe conqueritur. Simile huic qd & in pſalmo ſonat. oẽs declinauerunt: ſimul
inutiles facti ſunt: Non eſt qui faciat bonum non eſt uſq; ad unum. Si enim omnes declinauerunt:
ergo declinauit & ipſe qui loquitur: & alibi: Ego dixi in exceſſſt mentis meæ: omnis homo mẽdax:
, Aut enim uerum eſt hoc quod dixit:aut falſum: Si omnis homo mendax eſt.ergo mendax eſt & ip
. ſe qui loquitur:ne hoc quidem quod ait uerum eſt omnem hominem eſſe mendacẽ: Porto ſi uera
.

ſnĩa eſt omnes ſic accipiendi: ut ſupra diximus quod magna pars hominuʒ mentiatur. Scribit & ali
bi apoſtolus:docentes omnem hominem.& rurſum cõmonentes omnem hominẽ. Non quo oẽs
homines docuerit: quanti enim ſant qui uſq; hodie nec doctrinã apoſtoli audlere nec nomen: ſed
quod eos oẽs doceat & admoneat: qui in eccleſia ſunt & cupiunt ſcire quæ dei ſunt. Sequitur pleni
tudo eius qui omnia in omnibus adimpletur. Quod quidem ſic accipiendum: qusmadmodum &
illud. tunc ſubicietur ei qui ſibi ſubiecit omnia ut ſit deus omnia in omnibus. Nunc enim deus per
Partes in ſingulis eſt:hoc eſt in alio iuſtitia: in alio caſtitas: in alio temperantia. in alio ſapientia
in alio fortitudo & difficile eſt etiam ſanctis uiris atq; perfectis omnes pariter eſſe uirtutes. Cum
autem in fine rerum & conſumatione mundi: ei fuerint uniuerſa ſubiecta adimplebitur omnia
in omnibus. Iuxta id quod deus eſt cunctis uirtutibus plenus: omnia in omnibus adimplea--
tur & ſint nniuerſi habentes omnia quæ ante ſingula ſinguli poſſidebant. Sed hoc quod ait

—-—

„ --=
4

Liber primus.c.ii.

& ipſum dedit caput ſuper omnia eccleſiæ quæ eſt corpus ĩpſi:plenitudo eius quĩ omnia in omnibꝰ
adimpletur. Non ſolum hoĩum ſed etiam angelorum conctarumq; uirtutum & rationabiliter crea
turarũ eccleſia intelligi poteſt. Nec non & hoc qui oĩa in omnibus adimpletur: Siquidẽ aliund
eſt implere aliud impleri. quia in altero agentis: in altero patientis eſt uerbum. Sicut ergo adimple
tur imperator ſi quottidie eius augeatur exercitus: & fiant nouæ prouintiæ: & populorum multitu-
do ſuccreſcat. Ita & dominus noſter ieſus chriſtus in eo quod ſibi credunt omnia & per dies ſingu/
lIos in fidem eius ueniunt ipſe adimpletur in omnibus ſic tamen ut omnia adimpleantur in omni-
bus ideſt ut qui in eum credunt cunctis nirtutibus pleni ſint: & iuxta euangelium faciant eum pro/
ficere ætate ſapientia & gratia. Non ſolum apud deum ſed & apud homines. CAbPl. II.
T vos cuin eſfetis moꝛtui delictis: peccatis veſtris in quibus aliquando ambulaſtis
ſecundum ſeculum mundi huiꝰ:ſecunduʒz pꝛincipem poteſtatis aeris ſpiritus qui nunc
operatur in filijs diffidentie:in quibus ⁊ nos omnes conucrſati ſumus aliquando in de

lexit nos:⁊ cum eſſemus moꝛtui peccatis conuiuiſicauit nos chꝛiſto.

CAntequam de ſingulis uerborum ſenſibus diſputemus uidetur nobis i

teſtatis aeris ſpiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiæ in quibus & nos omnes conuerſati ſu-
mus aliquando in deſideriis carnis noſtræ facientes uoluntatem carnis & mentium: & eramus natu
ra filii iræ cõuiuificauit nos chriſto. ſubauditur quaſi his dictum conuiuificanit xpo.
Coniunctionẽ uero cauſalẽ in eo loco in quo ait deus aũt qui diues eſt in miſericordia arbitramur
aut ab indoctis ſcriptoribus additam: & uitium inoleuiſſe paulatim: aut ab ipᷣo paulo qui erat impe
ritus ſermone: & non ſcientia ſuperflue uſurpata. Manifeſte autem mors animæ dicnur eſſe peccatũ
ex eo quod ait: & uos cum eſſetis mortui delictis & peccatis. Iuxta illud quoq; quod in Ezechiel ſcri

ptum eſt. Anima quæ peccauerit ipſa morietur. Et quia delicta quæ græcæ nuũ⸗

cupantur: iuxta eiuſdem linguæ ethimologiam proprie uerbum eſt ſcripturarum licet delicta
rectius tranſferantur. Quærimus quid ſigniſicet: quo ue diſtent a ꝑeccatis ideſt quid
interſit inter paraptomata & amartias. Aiunt eniʒ quod paraptomata: quaſi initia peceatorum ſint:
cum cogitatio tacita ſubrepſit. & ex aliqua parte coniuentibus nobis: nec dum tamen nos impulit
ad ruinam. unde & in octauo decimo pſalmo ſcribitur Delicta hoc eſt. paraptomata quis intelligit:
quia ſcilicet difficile ſit radices & initia intelligere peccatorum: Pccatum uero eſſe cum quid ope
re conſumatum peruenit ad finem. Quærimus quoq; quid ſit in quibus aliquando ambulaſtis ſe-

cundum ſeculum mundi huius: utrum nam & aliud ſeculum ſit quod non pertineat ad mundum

iſtum ſed ad mundos alios? de quibus & clemẽs in epiſtola ſua ſcribit: oceanus & mundi qui trans
ipſum ſunt: An unus iſte mundus qui ab initio quo factus eſt Adam uſq; ad terminum ſuum uol//

uatur uel tranſeat: uel certe mundus alio nomine appelletur. Princeps aeris huius qui nunc opera-
tur in filiis diffidentiæ ſcribitur & ad galatas ut eruat nos de præſenti ſeculo nequam: & in hac ea/

dem epiſtola redimentes tempus quoniam dies mali ſunt & dies Iacob modici dicuntur & peſſi/
mi:ſiue quod tẽpus uitæ iſtius per quod clauſi tenemur in ſeculo graue ſit: & laborioſuzʒ: Siue quod
ipſe ſatanas mundi huius ut ſupra diximus & ſeculi uocabulo nuncupetur. De quo ſtatim in ſequẽ
tibus ſecundum principem inquit poteſtatis aeris ſpiritus qui nunc operatur in filiis diffidentiæ. prĩ
ceps quippe aeris & ſpiritus poteſtatis qui in aere iſto eſt diabolus intelligitur: qui nunc operatur in
filiis diffidentiæ. In his enim qui domino credunt non poteſt operari. De quo & infra ait. Non eſt

uobis pugna aduerſus carnem & ſanguinem: ſed aduerſum principatus & poteſtates aduerſus re-

ctores tænebrarum iſtarum: aduerſiꝑ ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus. Non quo diabolus & ſatel/-
lites eius qui per mundum iſtuʒ uagãtes peccata hominibus inſinuãt: in cælo uerſari quæãt: de quo
ob ſua mœrita corruerunt ſed cælum dicitur aereum qui ſupra nos eſt. Iuxta illud ſaluatoris elo-
quium.Conſiderate uolatilia cæli: & cætera. Manifeſtum quippe eſt. quod uolatilia:non p cælũ uo
litent ſed per aerem. Sequitur. In quibus & nos oẽs conuerſati ſumus aliquando in deſideriis carnis

noſtræ facientes uoluntatẽ carnis & mentium. Quod ait in quib ad delicta referendum eſt. Supius

n.quia duo parirer poſuerat.& uos cũ eſſetis mortui delictis & peccatis ueſtris: & ad peccata retule-
rat dicens. In ꝗbus aliqñ ambulaſtis ad delicta uero nihil tale uidebatur ſecutũ qd ſenſum poſſit ex/
plere. Nũc aĩt in ꝗbus delictis: Nos aũt conuerſati ſumꝰ. ſimulqʒ ne ĩ eo qd dixerat & peccatis ueſtris
In quibus aliqñ ambulaſtis ne ſe per ſuperbiã a peccato uideretur excipere adiũxit in quibus & nos
oẽs conuerſati ſumus. Qui aũt conuerſatũ eſſe ſe dicit de pᷣteritis delictis & ñ de præſentibꝰcõfitetur
Cõuerſati ſumus inꝗt aliqñ ñ ĩ uno deſiderio ſʒ ĩ deſideriis carnis ntæ: caro ꝗppe deſiderat aduerſus
ſpũm & ſpũs aduerſus carnẽ. Faciente non unã uoluntatẽ camis: ſed plures & non ſolũ uoluntates
carnis ſed ẽt mentiũ.Pro quibus in launis codicibus hẽtut cogitationũ. Inter peccatũ aũt carnis &
mentium.

Mſiderijs carnis noſtre. Facientes voluntatem carnis ⁊ cogitationum ? eramus natura
filij ire ſicut ⁊ ceteri. Deus aũt qui diues eſt in miſericoꝛdia pꝛopter multã caritatẽ ſuaʒ qua di/

ta lectionis ordo redden-
dus & uos cum mortui eſſetis delictis & peccatis ueſtris conuiuificauit chriſto Deus qui diues eſt in
miſericordia pp multam caritatem ſuaʒ qua dilexit nos miſertus eſt noſtri: & cum eſſemus mortui
delictis in quibus aliquando ambulauimus ſecundum ſeculũ mundi huius. ſecundum principẽ po

— —

ne
1
e⸗
goo
llo⸗
ino
mis
nis
le
V
ns
1os
tut
ſus
nes
1

In epiſtolam ad Epheſios.

mentium. hoc eſſe puto qd carnis peccatum eſt impudicitia atq; luxuria & ea q per miniſteriũ eius
in libidinibus explentur. Mentiũ uero delictũ ad dogmata ptinet cõtratia ueritati & hereticã pra/
uitatẽ.lta ut poſſimus dicere pleroſq; hereticoꝑ quãquã hoc raꝶ ſit noluntates mentiũ facere. & nõ
uoluntates carnis. Et multos cõtra eccleſiaſticos carnis & non mentiũ facere uoluntates: 6& eſſe plu
res qui & carnis & mentiũ pariter faciũt uoluntates: Hæc aũt diximus nõ quo & hæretici carnis nõ
faciant uolũtates: plura quippe apud eos corpis ſunt uitia quã nr̃os:Sʒ ut exẽplo poſitosfacilius qd
uolebamus poſſit intelligi. & eramus inqt: natura filii iræ ſicut & cæteri. Rñdeãt heretici ꝗdiuerſas
naturas eẽ contẽdunt qũo paulus quẽ utiq; ſpũalis naturæ eẽ nõ dubiũ eſt: fuer t naturæ filius iræ: ſi
cut & cæteri ꝗ adhuc ĩ errore ſüt poſiti. Nos uero dicim eẽ primũ oẽs hoĩes natura filios iræ uel pp
corpus humilitatis corpuſq; mortis & qd ab adoleſcentia mens hoĩum appoſita ſit ad malitiã. Vnñ
& ſalomon ait ꝗs iuſtus in terra qui facit bonũ & nõ peccet. Vel qd ex eo tpe quo poſſumus hẽre no
titia dei & ad pubertatẽ uenimus oẽs aut ope aut lingua aut cogitatiõe peccemus. Eramus igi natu
ra filii iræ ſicut & cæteri: & oẽs ſancti ꝗ ab ira ſanguine xpᷣi redẽpti ſunt.Si.n. paulus ꝗ iuxta iuſtitiam
quæ in lege uit irrephenſibiliter ẽ conuerſatus dicit ſe natura fuiſſe filiũ iræ: cur timeamus ẽt retto
ſanctos uiros filios iræ fuiſſe teſtari. De ꝗbus oĩbus uere dici poſſit. Cũ aũt uenit mandatũ peccatũ re
uixit: ipſi uero mortui ſunt. Filius ãt iræ ſic accipiendũ ut filios pditionis: iniqtatis: fllios mortis. Nõ
quo aliqua ira mors: iniqtas & pditio ſubſiſtat in natura ſua ꝗ filios habeat: ſed quo filii dicãtur eius
rei q opetur in ſingulis. Sicut filii appellãtur gehẽnæ ꝗ gehennæ ignibus cõſumẽdi ſunt. Alius iræ
ſilios ſic uocatos putet ut filios diaboli. Diabolus. n. pditio ẽ & ira & mors. Deuorauit mors inuale
ſcẽs: & nouiſſime inimica deſtruetur mors: & ad ipſũ diabolũ pditio factus es. factus inqt ꝓpria uo/
lIuntate. Nõ ab initio ſic creatus. Quo igitur mors dr: ex eo qd inuidia diaboli mors introiuitin or
bẽ terraꝑ: & per illũ ſunt mortui ꝗ añ miuebant & pditio qd ꝑpdat quoſcũq; deceperit. Sic & ira dĩi
pter eã quã exercet aduerſũ hoĩem feritatẽ: ſunt ꝗ illud in regnoꝝꝶ libris qñ dauid numerauit popu-
lũ iſrahel irà in ſe dei puocans: ſcriptura dicẽte: & appoſita ẽ ira dei ſuccẽdi in iſrahel: & incitauit da⸗
uid dicẽs: irã dñi diabolũ ſignificare putẽt.etenĩ iuxta græcæ liguæ ꝓprietatẽ nõ dixit genere fſœ-
minino ira dei legioſa hoc ẽ ꝗᷓ diceret: ſed ira dei legon.i. ꝗ diceret: genere maſculino: mittit ſiquidẽ
dũs irã & furorẽ ſuũ p angelos peſſimos. deus ergo ꝗ diues eſt ĩ miſericordia: & diues pp caritatẽ ſuã
qua dilexit hoĩum genus: & caritatẽ nõ ſimplicẽ ſed multã cũ eſſemus mortui pp delicta nra uiuiſ
cauit nos: & nõ ſolũ uiuificauit: parũ quippe hoc erat bonitati & magnitudini eius: ſed uiuificauit cũ
xpᷣo leſu unam atq; eandẽ tribuens uitã habere cum xpᷣo. Quidam pro eo quod nunc expoſuimus
&& eramus natura ſilii iræ pro natura: prorſus ſiue omnino: quia uerbũ fyſi ambiguũ eſt tranſtulerũt.
Quod & ſi ſic ſonet iuxta ea qu diximus. exponendum eſt.
CBratia ſaluati eſtis. CSi nõ ſunt dignæ paſſiones huius tẽporis ad futuram glo
riam ꝗᷓ reuelabitur in nobis gratia magis ſumus quam opere ſaluati: nihil. n. poſſumus dño retribue
re pro oĩbus quæ retribuit nobis. Et quo excitauit ſimulq; fecit ſedere in cæleſtibus in xpᷣo Ieſau.
Supra dixerat qd ſuſcitauerit deus xpᷣm a mortuis & ſedere fecerit ad dexteram ſuam in cæleſtibus
ſuper omnem principatum: & poteſtatem: & uirtutem: & dominationem & omne nomẽ quod no
minatur non ſolum in hoc ſeculo: ſed etiam in futuro. Nunc uero addidit.
CQula et nos ſuſcitauerit cum eo et ſedere fecerit in celeſtibus. S
CAd dexterã ſuam. Quæritur ergo quũo deus: qui nos ſaluos fecit & ſuſcitauit ſimul fecerit ſedere
cuʒ xpᷣo.Et quidẽ qui ſimplicius eſt rñſurus hoc aſſerit qd iuxta præſcientiã dei id qd futuꝑ eſt qua
ſi factũ eſſe iaʒ dixerit. Et quia mos iſte ſit ſcripturarũ ut interdum futura tẽpore præterito decliné-
tur. Verbi cauſa de cruce dñi foderunt manus meas & pedes & alibi de paſſione eius: quaſi ouis ad
uictimã ductus eſt: & adhuc de iniuriis flagellorum liuore eius nos ſanati ſumus & alibi. Ab iniqui
tatibus populi mei ductꝰẽ ad montẽ. Hoc aũt ideo ne quia futura ſempꝑ incerta ſunt hoĩum ſpes flu
ctuet && uacillet ea ꝗᷓ deus futura cognouit apud quẽ nihil ambſpuum eſt quaſi ſã facta memorãtur.
Vt quia ptæterita ſcdm philoſophos quoq; fieri infecta ñ poſſunt: Qui audierimt quaſi iam facta ha⸗-
beant ꝗ futura ſunt. Alius uero qui reſurrectionẽ & regnũ xpi ſpiritualiter intelligit: Non deliberat
dicere: iam ſanctos ſedere & regnare cum xpᷣo. Quomodo enim nequaquã in carne ſanctus eſt cuʒ
uiuat in carne & habet conueriationem in cæleſtibꝰcum gradiatur in terra: & caro eſſe deſiſtens ro
tus uertatur in ſpiritũ. Ita eum in cæleſtibus ſedere cum chriſto: Regnum quippe dei intra nos eſt
& ubi fuerit theſaurus noſter ibi erit & cor noſtrum. Firmiq; & ſtabiles ſedemus cum chriſto ſapiẽ/
tia:uerbo: iuſtitia: ueritate. Poteſt autem & hoc dici. ut quomodo arrabonem ſpirituſſancti accepi
mus necdum totam eius plenitudinem conſecuti:ſic & ſacre nos cum chriſto atq; regnare nec du
perfectam ſeſſionem in cæleſtibus obtrinente. ssů
CEt oñderet ĩ ſeculis ſupueniẽtibꝰ habnndates diuitias gꝛe ſue in bonitate ſup nos ĩ xpᷣo ieſu
CQuanta ſit beneficii magnitudo:quam multiplex gratia qua nos dñs de ſeculi iſtius perturbatio⸗
nibus liberatos ſedere fecit & regnare cum chriſto. Hinc uel maxime comprobatur quod in futuris
ſeculis. Non uno. ſed omnibus ſuam cunctis rationabilibus creaturis ſuper nos oſtenſurus eſt glo⸗
riam: ſuaſq; diuitias monſtraturus. Quod nos qui quondam lege tenebamur inferni & propter ui

— .

.

Liber pꝛimus.c.ii.

tia atq; peccata ut opibus carnis ita eramus & ſuppliciis deſtinati: nũc in xpᷣ̃o regnem ſedeamuſcq;
cũ eo. Sedeamus at non in humili quocũq; loco ſed ſup oẽm principatũ & poteſtatẽ & uirtutem:
& dominationẽ & oẽ nomen: qd noĩatur nõ ſolũ in hoc ſeculo ſed Et in futuro . Si. n. xpᷣs ſuſcitatur
a mortuis ſedet ad dexterã dei in cæleſtibus ſupra oẽm principatũ & poteſtatẽ & uirtutẽ. & cætera.
& nos ſedemus regnamuſq; cum xpo. Neceſſe eſt ut ſuper his ꝗᷓ;ſedet ille ſedeamus: ſed qui diligẽs
lector eſt ſtatim requirit: & dicit quid ego maior homo angelis & cunctis in cælo poteſtatibus? qd
quia periculoſum eſt rũdere principatus & poteſtates & uirtutes & dominationes & omne nomen
quod noĩatur non ſolũ in hoc ſeculo:ſed ẽt in futuro maxime ꝗa oĩia xpi ſubiecta ſunt pedibus: nõ
ad bonã partẽ ſed ad contrariã referet ut dicat eẽ eas angelos refugas: & principẽ mũdi iſtius: & lu
cifeꝶ qui mane oriebatur: ſup ꝗbus ſancti cũ xpo in fine ſeſſuri ſunt. Illis quoq; tribuẽte bñficium
nunc inferni: & male libertate ſua abutentes paſſim uagẽtur: & p præcipitia corruant peccatoꝑꝶ. Cù
aut tales habuerint ſeſſores iuxta ſedentiũ uoluntatẽ iscipient gubernari. Alius uero hoc qd ait ut

oñderetin ſeculis ſupuenientibus habundantes diuitias græ ſuæ ĩ bonitate ſupra nos: in xpo ieſu:
adillam intelligentiã tranſferet qd non ſimus merito nro: ſed gratia eius ſaluati: & matis bonita
tis inditiũ ſit pro peccatoribus magiſquam pro iuſtis mori. Pr0 bono. n. forſitan quis audeat interi- 4
re: & daturus nobis quæ nec oculus nidit nec auris audiuit nec in cor hoĩs aſcenderunt. Quæ oĩa 4
ex parte iam dederit in chriſto leſu: quia nullum abſq; xpᷣo bonum dici poteſt. . 4
¶Gratia.n.eſtis ſalui facti per fidẽ ⁊ hoc nõ ex vobis.dei.n.donũ ẽ nõ ex opibꝰ vt ne ꝗs gloꝛiet᷑ e
CIdeo inquit habũdantes diuitias græ ſuæ: in bonitatem ſuperuentauris ſeculis oſtenſurus eſt quia 4
gratia ſalui facti eſtis per fidẽ non per opera. Et hæc ipſa fides nõ eſt ex uobis ſed ex eo qui uocauit le
uos. hoc ãt ideo ne forſitan nobis cogitatio occulta ſubreperet: ſi per opa nr̃a ſaluati nõ ſumus. Cer
te uel p fidẽ ſaluati ſumus: & alio genere nrm eſt qd ſaluamur. Addidit itaq; & dixit fidẽ quoq; ipſã: l
non niæ uoluntatis eẽ ſed dei muneris:non quo liberũ hoĩ tollatur arbitrium: & ſcdm illud apoſto le
li ad romanos non ſit currentis neq; uolentis ſed miſerentis dei. Verũ qd arbitrii ipſa libertas deum e
habet auctorem: & ad illius beneficiũ cuncta referantur cũ etiam bonum nos uelle ipſe permiſerit. e
5 Hoc aũt totũ propterea. ne quis glorietur a ſemetipſo & nona deo eſſe ſaluatum. 4
Ipſi.n.ſumꝰ factura creati ĩ xpᷣo ieſu in oꝑibꝰ bonis q̃ pparauit deus vt in illis ambulemus
CKReddit cauſas quare gra ſaluati ſumus per fidẽ & hoc ipſuʒ nõ ex nobis: ſed ex munere dei. Dicẽs .
illius. n. factura ſumus. Hoc eſt qd uiuimus qd ſpiramus qd intelligimus: & credere poſſumus ipſius 1B
eſt quia ipſe conditor nir̃ eſt: & diligenter obſerua:quia non dixerit ipſius figuratio ſumus atq; plaſ- 44
matio: ſed ipſius factura ſumus. Plaſmatio quippe originẽ de terræ limo trahit, Factura uero iuxta ſi
militudinem: & imaginẽ dei ſumpſit exordium. Quod in centeſimo quoq; octauo decimo pſalmo llie
ſimul poſitũ diuerſa ſignificat:manus tuæ fecerunt me & plaſmauerunt me. Factura primũ locuz te hun
net. Deinde plaſmatio. & quia creationis & conditionis nomen ad magna ſemp ſolet opera copu uig
lari: Verbi cã. Illa urbs cõdita ẽ & ab initio creatus eſt mũdus & unuſqſq; ſanctoꝑꝶ per uaria dogma wt
ta atq; uirtutes: in ſemetipſo mundus eſt totus: propterea nunc creati in xpᷣo dicimur & creati in ope hen
„ ribus bonis: ſiue ꝗᷓ ipſi fecimus: uel facturi ſumus ſiue in aliis creaturis ad quæ nia conuerſatio traſ/ wr
ferenda eſt: ut ꝗᷓ præparauit deus in illis ambulemus ſpe magna iam nobis data: dum in his ambula We
turi ſumus quæ deus magnopere præparauit. Et quia ſemel ad nomen creaturæ uenimus. & ſapien (e
tia in ꝓuerbiis ſalomonis dicit ſe creatam in initio uiarum dei: multiq; timore ne chriſtum creaturã ſnn
diligere compellantur totum xpᷣi myſteriũ negent ut dicant. Non xpᷣm in hac ſapientia ſed mundi ics
ſapientiã ſignificari:nos libere proclamamus non eũ periculum eſſe dicere creaturam quem uermẽ ed
& hoĩem & crucifixuz & maledictionem tota ſpei noſtræ fiducia profitemur: Maxime cũ ex duobꝰ ſſn
uerſiculis qui præcedunt ipſa ſapientia promittat ſe eſſe diduram quæ poſt ſecula ſunt. Cum aũut ſe EIp
cula xpᷣs fecerit & quæ deinceps loꝗtur ea ſint quæ poſt ſecula dicturã dei ferenda ſunt quæ ſequun min
tur. Licet in hebreis codicibus non Aabeatur: dus creauit me initio uiarũ ſuaꝶ: ſed dñs poſſedit me. tüe
Inter poſſeſſionẽ aũt& creationem multa diſtantia eſt quia poſſidetur is utiq; qui eſt atq; ſubſiſtit: & dur
eſt proprius qui poſſidetur: Creatur uero ille qui non erat antequã fieret: aut certe de eo quod erat: gui
tranſfertur in aliud Sicut & nos nunc creati dicimur in xpo ieſu: Creati utiq; non quia ante non fui co⸗
mus: ſed creati in operibus bonienod dauid quoq; in pſalmo: quinquageſimo depræcatur di eſt
cens. Cor mundum crea in me deus. Ecce mundum corante peccatum habuerat quãdo de eo do/ . on⸗
minus loquebatur Inueni dauid ieſſe ſecundum cor meum:ſed ut ibi creatio in reſtaurationem o c
nat: ita & in nobis & in chriſto per ſingula opera & profectus: creatura atq; conditio accipi poteſt. fann
Vt quottidiæ in credentibus: quia uarie ſecundum merita diuerſa montes dicuntur: & ualles & col . nl⸗
les atq; campeſtria: Chriſtus creatus: natus & conditusſſi. len
VPropter quod memores eſtote quia aliquando vos gentes i carne qui dicebamini prepuci⸗ nun
um ab ea que appellatur circunciſio in carne manu facta quoniam eratis illo tempore ſine chri n
ſto alienati a conuerſatione iſrabel:ꝭ peregrini teſtamentoꝛum repꝛomiſſionis ſpeʒ non haben di
tes 7 ſine deo in bocmun. [[ Gentes epheſios in carne uocans: un
oſtenditin ſpiritu eſſe non gentes: Sicut ecõtrario iudæi in ſpirtitu gentes ſunt. & in carne iſrahelitæ e
Quadrifariam

i

6
ſo

18
i⸗

ſos

ul

ne.

nt
i
d⸗
/
0

ol

,
en
n8

In Epiſtolam ad Epheſios.

Quadrifariam igitur iudæi diuiduntur. & gentes. Alii ſunt in carne circunciſi: & in ſpiritu qualis
fuit moyſes & aaron & apoſtoli: & nathanahel cuius occultum iudaiſmum dominus intuens ait.
Ecce uere iſrahelites in quo dolus non eſt. Alii qui nec carne nec ſpiritu circunciſi ſunt: qualis fuit:
nabuchodonoſor & pharao & hodie barbararũ & romanarum gentium multitudo quæ non cre/
dunt in deum. Tertii qui tantũ in carne ſunt circunciſi & ſpiritũ incircunciſum hnt. Ad quos ꝓphe
ta dicit. Circuncidimini deo ur̃o: & nolite circũcidere carnẽ præputii ueſtri. Et alibi: oẽ gentes ĩcir
cunciſæ carne domus uero iſrahel incircũciſæ ſunt corde: extremi de quibus nunc dr quia aliqn
uos gentes in carne qui dicebamini præputium ab ea quæ dicitur circunciſio in carne manu facta
qualis hodie uniuerſa eſt turba credentiù & totus gentibus mundus eſt plenus. Ad diſtinctionem

igitur ſpalium gentiũ iudæoram epheſii gentes uocantaur in carne quia ſecundum ſpiritũ iſraheli

tæ ſunt. Nã & in alio loco carneũ iſrahelem (criptura cõmemorans ait. Videre iſrahel ſecundũ car
nem quia in ſpũ non erat iſtahel. Pulchre aũt etiam uerba moderatus eſt quia dicebamini præputi
um dicebamini inquit præputium & eratis: ab ea quæ dr circunciſio in carne manu facta. Non quo
ſit circunciſſo ſed quo ipſa ſibi hoc nomen aſſumat & ſit uere circunciſio manu facta non ſpiritu: ſi-
mul & illud eſt attendendum quod nos ſine chriſto & alienatos quondam a conuerſatione iſrahel
eſſe memorans & peregtinos a promiſſionibus & teſtamento den: nunc poſtꝗᷓ in chriſto credidimꝰ
ſicut repromiſſiones & teſtamenta eius accepimus. Ita conuerſationem quoq; habere dicamur iſra-
hel qũo cõuerſatio uniuerſa legalis expletur ĩ nobis qa uidelicet lex ſpũalis ẽ magis circũcidamur &
ſabbatizamꝰ nos ſpuales uictimas offerẽtes illogꝶ tẽplo altariq; deſtructis nos deo fructuũ noſtroꝶ
decimas offeramus. Nos ĩmolemus agnũ iĩmaculatũ: & accincti lũbos expediti paſcha comedamꝰ
Sicut enim circunciſio dicitur in carne manu facta ita ad diſtinctionem eius intelligitur alia eſſe cir
cunciſio quæ non ſit ut diximus manu facta ſed ſpiritu. Quod autem ait ſpem non habentes: ſine
deo in mundo.Non quo plures deos: antequam in chriſtum crederent epheſii non habuerint: atq;
uenerati ſint: ſed quo qui abſq; deo uero ſit nullũ deum habeat: & conſignificanter additum eſt ſine
deo in mundo:habebant quippe deũ quẽ eos habituros deus ante cognouerat: & apud præſcientiã
dei non erant ſine deo:ſed in mundo erant abſq; deo.
Munc autem in chꝛiſto vos qui aliquando eratis longe facti eſtis pꝛope in ſanguine chꝛiſti:
ipſe eſt enim pax noſtra. HM ¶Deus ubiq; & totus ubicumq; eſt
a quo quis poteſt ſeparari cum in eo ſint omnia: & ipſe per piophetsin loquitur ego deus appropin
quans & non de longe: & pſalmiſta teſtatur: ſi aſcendero in cælum: & ſi deſcendero in infernum tu
illic es. Cũ igr̃ in eo ſint oĩa procxul tñ eſſe ab ĩpiis dr.Iuxta illud lõge ẽ dñs ab ĩpiis.lſſte a quo impii
longe ſunt uicinus eſt ſanctis. Deniq; cum & ab epheſis eſſet ꝓcul ĩ ſanguine ieſu ꝓpe eis factus ẽ &
diligentius intuendum quod abſq; cruore domini I eſu nemo appropinquet deo. quia ipſe eſt pax
noſtra dicens. pacem meam de uobis pacem meam relinquo uobis: Quomodo enim ſapientia ſa
pientes facit & iuſtitia iuſtos: & ſanctiſicatio ſanctos: & uita uiuentes. ſic ipſe pax nos facit eſſe paca/
tos: ut dicamus cum his qui oderunt pacem eram pacificus. Si autem chriſtus pax eſt quicunq; ſine
pace eſt: conſequenter non habet chriſtum.
Qnui fecit vtraq; vnum:⁊ medium parietem macerie ſoluens inimicitiam in carne legem mã
datoꝛum in dogmatibus enacuans:vt duos conderet in ſemetipſo. In vnum nonum hommem
faciens pacem vt reconciliaret vtrumqʒ in vno coꝛpoꝛe deo per crucem interſiciens inimicitiaʒ
in eã:⁊ venit ⁊ euangelizauit pacem vobis qui longe eratis:⁊ pacem his qui pꝛope:quomam per
ipſum habemus acceſum vterqʒ in vno ſpiritu ad patrem.

CIſte eſt medius paries & maceria quæ utrũq; a ſe populũ diuidebat. De quo & in geneſi ĩ partu ge

minorum obſtetrix loquitur. Vt quid propter te dirrupta eſt ſepis. Poſtquam ergo ſapientiam car/
nis quæ eſt inimica deo in ſua ſaluator carne deſtruxit: & pracepta legalia euangelicis dogmati/
bus com mutauit:ut de iudæo atq; gentili unum populum faceret chriſtianum: euangelizãs nobis
qui longe eramus: & reliquiis iudæorum quæ de iſrahel per apoſtolos crediderunt: pacẽ utiq; & cõ
cordiam: tunc acceſſimus per ipſum: & unũ in ſpiritu patrem nos habere cognouimus. Cõpletũq;
eſt illud quod in euangelio dñs loquebatur dicens. Et fiet unus paſtor & unus grex. Et iterũ & alias
oues habeo quæ non ſunt de ouili iſto. Hos ſigniſicans ex gentibus congregandos. Inimicitia autẽ
quæ in ſaluatoris carne deſtructa eſt ẽt per crucem eſt intertecta. Scriptuʒ ẽ.n. ut reconciliaret utrũq;
in uno corpore deo.per crucem interficiens inimicitiam in eã. Non ut in latinis codicibus habetur
in ſemetipſo.propter græci pronominis ambiguitatem .n. & in ſemetipſo & in eã. Ideſt cru
cem intelligi poteſt: quia crux ideſt iuxta græcos generis maſculini eſt. Lex quoq; mandato
rum ſubuerlſa eſt in dogmatibus. Poſtquam circunciſio & ſabbatiſmus qui relictus eſt populo dei
& paſcha:& pentecoſtes & non apparere in conſpectu dei uacuum: ſunt altius intellecta qua reſonãt
& ab occidente littera recedentes cœpimus uiuiſicantem ſpiritum ſequi. Quod autem ait: ueniens
euangelizauit pacem uobis qui longe. Hoc eſt gentibus. & pacem his qui prope hoc eſt iudæis. Vi-
detur mihi de Eſaia aliis uerbis teſtimoniũ protuliſſe: & ſcripturæ ſnĩa abuſum quaſi ſua: Scriptũ eſt
quippe in eos uias eius uidi & ſanaui eum. & conſolatus ſum eum.& dedi conſolationem ueram.
po ii

S
2

L.iber primus.c.ii.

pacem ſuper pacem his qui longe erant & qui prope. Et hæc quidem iuxta uulgatam intetprætatlo
nem dicta ſint. Cæterum qui illud apoſtoli legit. De chriſto memorantis pacem faciens per ſangui

nem crucis ſuæ. His qui in terra erant & his quæ in cælis & cætera quæ in eodem dicuntur loco. Nõ

putabit nos qui iuxta ſpiritum iſrahel uocamur fuiſſe longe.& iudæos qui tantum iſrahel nuncupẽ

tur in carnę fuiſſe prope: Et hanc totam intelligentiam a angelos uirtuteſq; cæleſtes: & ad animas
.

temperauit humanas: quod xpᷣs in ſuo ſanguine terrẽa & cæleſtia copularit: quæ inter ſe antea diſſi

debant. Et bonus paſtor morbidam ad montes reuectans ouem fecerit eſſe cum cæteris. Dragmãqʒ

quæ perierat dragmis quæ ſaluæ fuerãt copulauerit: & mandata legalia ad illa tetraxerit dogmata
ad quorum typum & ima inem moyſes quæ eſſent in tabernaculo fabricanda conſpexit. Atq; ita

fieri ut crux domini Non ſolum terræ: ſed & cælo piofuerit. Non ſolum homimbus: ſed & angelis

& omnis creatura dñi ſui cruore purgata eſt. Quod aũꝑ ait. & duo conderet in ſemetipſo in unum

nouum hoĩem. & quod magis ur ſuperiori de iudæis atq; gentilibus ſenſui conuenite: ſic ſuæ intel
ligentiæ coaptauit: ut dicat hoĩem iuxta imaginẽ & ſimilitudinẽ dei fattum:eandem poſt recõcilia

tionẽ formã receptuꝶ quã & nüc angeli hnt: & ipſe pdiderit. Nouũ ãt hoĩeʒ eẽ dicet ꝗ duottidie re

nouat᷑: & habitaturꝰ ẽ in nouo mũdo qñ ent cælũ nouũ & terra noua: & bibiturꝰ ẽ calicẽ ieſu nouũ
& uere noui teſtamenti lectione gaudebit. Illud quoq; qqd alibi ſcribitur. Ecce facio noua ꝗᷓ nüc ori

entur.ſic ſentiet ut pricipium innonationis in præſenti ſeculo fieri eſtimet. Cæterum perfectã con

ſumatamq; nouitatem: nec dum iſto putet ſeculo poſſe compleri. Et quomodo nunc per ſpeculum
uidemus in ænigmate: tunc autem facie ad faciem: ſic & inſtaurationem noui hominis tunc plene
perfecteq; complendam: cum cæleſtia terrenaq; fuerint copulata: & in uno ſpiritu: & ſenſu eademqq

ſententia: acceſſerimus ad patrem. Neſcio quid tale & in alia epiſtola ſiquis tamen eam recipit: pru-

dentibus quibuſq; lectoribus paulus ſubindicat dicens. Hii omnes teſtimonium accipientes fidei:

non retulerunt promiſſionem deo pro nobis melius quid prouidente. ut non abſq; nobis cõſuma

rentur:Propterea & aniuerſa creatura congemiſcit nobiſcum: qui in tabernaculo iſto ingemiſci-/
mus: & condolet: qui a timore dei in utero concepimus & dolemus: & præſtolamur reuelationem

filiorum dei: ut de uanitate ſeruitutis cui nunc ſubiecta eſt. liberetur: & futurus paſtor & unus grex.
& oratio domini compleatur dicentis. Fiat uoluntas tua ſicut in cælo & in terra.

——

Ergo iã non eſtis peregrini?⁊ accole:ſed ciues eſtis ſanctoꝛũ ⁊ domeſtici dei. Superediſicati
ſuꝑp fundamentũ apoſtoloꝝ ⁊ pꝛophetaꝝ:ipſo ſũmo angulari lapide xpᷣo ieſu. In quo oĩs edifica

tio cõpaginata creſcit iĩ tẽplũ ſctm̃ in dno.In quo ⁊ vos coediſicamin i habitaculũ deiĩ ſpũ ſctõ
CAd id qd ſupta dixerat peregrini teſtamentoꝶ repromiſſiõis nunc ruũdet. Ergo iã non eſtis pere-
grini & accolæ & ad illud qd pᷣmiſerat alienati a cõuerſatiõe iſrahel. Mõ reddit eſtis ciues ſanctorũ
& domeſtici dei. Hic locus aduerſus eos uel maxie facit: ꝗ diuerſas naturas nitũtur ĩtroducere. Quõ
n.peregrini facti ſunt ciues ſanctoꝶ: & quõ domeſtici dei fuerũt quond alieni a cõuerſatione iſra
hel:ſi non põt uel in melius uel in peius natura mutan? Q d auüt ſequitur ediſicati ſup fundamentũ

apoſtoloꝶ & ꝓphetaꝶ magis priori: quã ſcdæ interptatiomi cõuenit in qua ſupius dixeramꝰ añ paſ

ſionẽ xpᷣi uicinũ iſrahel: & gẽtes fuiſſe de lõge: hoc teſtimonio & cõtra marcionẽ cæteroſq; ueteres

hereticos qui aliũ legis aliù euagelii pᷣdicant deũ uti poſſumus. Si.n. nequaquã peregrini & accolæ

ſed ciues ſanctoꝑ & domeſtici dei ſupedificati ſunt fundamẽto apoſtoloꝶ & ꝓphetaꝶ ipſo ſũmo
angulari lapide xpo ieſu. In quo oĩs ediſicatio cõpaginata creſcit in templũ ſanctũ in dño.In quo &
epheſii coedificãtur in tabernaculũ dei in ſpũͥ. Vnus ẽ deus unius edificatiõis & tẽpli qd ſupedifica
tũ eſt fundamẽto apoſtoloꝶ & ꝓphetaꝶ Qd ſi uniuerſa ediſficatio cõpaginata creſcit ĩ templũ ſan

ftũ in dño:oĩ labore nitendũ eſt ut fiamus illi lapides de ꝗbus ſcriptũ ẽ: lapides ſancti uoluuntur ſu

per terrã. Et cũ fuerimus uiui lapides ex oĩ parte dolati. leues. politi. nulla habentes ſcabredinẽ ediſi
cemur in tẽplo & fiamus habitaculideo:Condaturq; in nobis arca teſtamẽti cuſtos legis dñi che
rubin ſciæ multitudo & interiora pectoris nr̃i in nouũ uocabulũ tranſeant. Dicantur; qck
nos oraculũ ſiue rũſum poſſumus appellare.Et ut contentioſius uerbũ exprimamus e uerbo
i. locutorium dicere. ut cũ apoſtolo erumpamus in uocẽ: an experimentũ quæritis eius qui in
me loꝗtur vps. Poteſt aũt oĩs ediſcatio ſup fundamentũ apoſtoloꝶ ꝓphetarũq; conſtructa non ſo/
Iũ nos: ſed & cæleſtes ſigniſicare uirtutes. Vt uniuerſi pariter fiant habitaculũ dei in ſpũ. Incongruũ
quippe eẽ aiunt ex oĩbus edificationẽ cõpactã atq; concordẽ creſcere in tẽplũ ſanctũ in dño.ſfieriq;

habitaculũ dei in ſpũͥ. Angelos aut & beatas quaſqʒ uirtutes: ꝗᷓ in cæleſtibus deo ſeruiunt. ab hac fœ

licitate alienas eſtimari. Summus aũt angularis lapis qui populum utrumq; contineat ſiue iuxta ſe-
cundam interprætationem cæleſtia iungat atq; terrena. Chriſtus eſt dominus noſter lapis præciſus
de monte ſine manibus de quo & pſalmiſta teſtatur dicens. Lapidẽ quem reprobauerunt edificãtes

hic factus eſt in caput anguli. A domino factuʒz eſt iſtud Reprobatus quippe eſt a phariſeis: ꝗquidebã

tur legis habere notitiam deiq; templum legalibus edificare mandatis. Et aſſumptus a deo in an-
gularem lapidem ut duos parietes ip'e medius contineret. & per illum uterq; populus ad deum ha
beret acceſſum:Iſte angulatris lapis: non credentibus lapis offenſionis eſt: & petra ſcandali. Super
quem qui ceciderit quaſſabitur: ſuper quem uero iꝑſe corruerit comminuet eum. MU

TT—EXPLICI

,—,d — — r rr=r . ———

— — —

—*
—2,U

GH us.ii.li.In epiſtolam ad E pheſt i08.

L CEXPLICIT LIBER PRIMVS I NCIPIT PROLOGVS IN SECVNDVM
l LIBRVM SVPER EPISTOLAM BEATI PAVLI AD EPHESIOS.
6 Eme-nem YrEr-SNAII ECVNDVM orationibus ueſtris O paula & Euſtochiuz ad Epheſios
aggredimur librum: Noua quoq; romam munuſcula tranſmiſſuri. Nõô
. SRNEANNquo hæc dignetur legere doctorum ſenatus: & bibliotecis ueterum a-⸗
l 1ſcribere: ſed quo ſancta marcella idipſum fieri per epiſtolas lagitet. Cu
A ius ego quotienſcumq; ſtudiorum ingenii laboris recordor: otiẽs me
damno inertiæ qui in monaſterii ſolitudine conſtitutus: & illud præſe-
. pe contra uidens in quo uagientem paruulum feſini adorauere paſto/
¹ Rres id facere non poſſum quod muher nobilis inter ſtrepentem familiã
n SE procurationez domus explet: operibus ſucciſiuis. Quapropter & illã
e &S& uos & ſi qui ferte lecturi ſunt: in cõmune præcor: ut ſciatis me non co
i gitatum diu limatumq; proferre ſermonem: ſed ad reuelanda myſte/
1 — ia ſcripturaruz: ut uerbis pœne triuio: & interdũ per ſingulos dies uſq;
i ad numerum mille uerſuum peruenire: Vt cœpta in apoſtolo explanatio: ipſius Pauli cuius epiſto/
las conamur exponere: orationibus compleatur.
CFINIT PROLOGVS INCIPIT LIBER SECVNDVS. CAPITVLVMTERTIVM.
n Ainus regi gꝛa ego paulus vinctus ieſu xpᷣi:p vobis gentibus ſi tñ audiſtis diſpenſa/
e iu tionẽ gratie dei qᷓ data ẽ mihi in vobis. Qm ſcom reuelationẽ cognitũ ẽ mihi myſteriũ
4 ſicut pſcripſi in modico ꝓut poteſtis legentes intelligere.ſenſum meũ in myſterio xpᷣi.
4 ☛TCQantüad conſequentiã ſermonis textũq; eloquii ptinet: ad id qd pmiſit huius regi
ii gr̃a ego paulus uinctꝰ xpi ieſu ꝓ uobis gẽtibꝰ Diligẽtiſſime pꝗrentes. nihil qd ei reddiderit potui/
. mus ĩuenire. Neq;. n. dixit huius rei gra ego paulus hoc uel hoc feci uel illud & illud docui: ſz ſuſpẽ
5 ſa manẽte ſnĩa trãſgreſſus ad alia ẽ. diſi forte ignoſcẽtes ei qd & ipſe cõfeſſus ẽ dicens: & ſi impitus
n ſermone:nõ tñ ſcia. ſenſuũ magis in eo ꝗremus ordinẽ quã uerboꝑꝶ. Qui ſic reddi põt. huius rei gra
ego paulus uinctus xpᷣi Ieſu & uinctus ꝓ uobis ꝗ eſtis ex gẽtibus cognoui myſteriũ ut nobis quocq; .
ilſud traderẽ. ſicut ĩ hac eadẽ epiſtola an paululũ ſũ locutus. Debetis ãt audire diſpẽſationẽ gr̃æ dei
. qᷓ data eſt mihi in uobis qꝗ eſtis ex gẽtibus ꝓ ꝗbus & uĩctus ſũ ieſu xpᷣi.Vinctũ aũt ieſu xpᷣi paulũ eſſe

pro gẽtibus põt & de martirio intelligi qd romæ in uincla coniectus Hanc epiſtolã miſerit eo tpe
quo ad Philemonẽ: & ad coloſcẽſes. & ad Phylipenſes in alio loco ſcriptæ ſint mõſtrauimuſ. Vel cer
te ꝗa in pluribus locis lectũ eſt:uinculũ aĩæ corpus hoc dici: quo quaſi clauſa teneatur in came.Dici
. mus propterea paulũ corporis nexibus cœrceri: nec reuerti & eẽ cum xpo. ut pfecta in gentes p euʒ
pᷣdicatio cõpleatur.licet quidã aliũ ſenſum in hoc loco introducãt qd paulus pᷣdeſtinatus & ſanctiſi

catus ex utero matris ſuæ ad p̃dicationẽ gentiũ anteꝗᷓ naſceretur poſtea uincla carnis accepit. Puto
1 aũt quod & uitioſa in hoc loco elocutio ſit. Pro eo.n.quod debuit dicere. huius regi gra ego paulus
m uinctus Ieſu xpᷣi ꝓ uobis gentibus cognoui myſteriũ: ſicut & ſcripſi in modico pro ut poteſtis legẽ
inl tes intelligere. Ait huius rei gra ego paulus uinctus. ſcdm reuelationẽ cognitũ factu eſt mihi myſte *
n rium, & reliqua. Si uero quis põt ẽt iuxta ſermonis & eloquii contextũ docere apoſtolũ fuiſſe perfe
2 ctum: & artis grãmaticæ uitia nõ incurriſſe: ille potius auſcultãdus ẽ. Nos quotienſcũq; ſolœciſmos
aut aligd annotamus nõ apoſtolũ pulſamus. ut maliuoli criminãtur: ſed magis apoſtoli aſſertores
ſumus. Qd hebreus ab hebreis: abſq; rethorici nitore ſermonis & uerboꝶ cõpoſitiõe: & eloquii ue
aua nuſtate nunꝗᷓ ad fidẽ xp̃i totum mundũ trãſducere ualuiſſet niſi euigelizaſſet eũ non in ſapia uerbi:
n ſed in uirtute dei. Nã & ipſe ad corynthios ait: & ego cũ ueniſſem ad uos fratres: ueni nõ in eminen
uiu tia uerbi aut ſapiæ annũtians teſtimoniũ dei. Et rurſuʒ. Et uerbũ meũ & p̃ᷣdicatio mea nõ in ſuaſoriis
dif ſapiæ uerbis:ſed in oñſione ſpũs & uirtutis: ut fides ur̃a non ſit in ſapia hoĩum: ſed in uirtute dei. Iſte
te⸗ igitur ꝗ ſolœciſmos in uerbis facit. qui non põtmhhiperbatũ re ere: ſniamq; cõcludere. audacter ſi- .
bi uendicat ſapiam:& dicit qm̃ ſcdm reuelationẽ cognitũ eſt mihi myſteriũ:ſicut ſcripſi in modico .
Vere.n.ſiquis ſuperiora huius epiſtolæ cõtempletur.uidebit ei reuelata myſteria:quoꝑ partẽ quan
in dam modicã ſuo ſermone pᷣſtrinxit. Non tã totũ qd nouerat proferens: quã oſtendens ex modico.
, quid taceret. Prout poteſtis inqt legentes intelligere ſenſũ meũ ſiue ſapiam in myſterio xpᷣi. Hoc ẽ
Ni illud qd ĩ præfatiõe diximus Nullâ epiſtolarũ pauli tãta hẽre myſteria tã recõditis ſenſibꝰ iuoluta:
. quos & apoſtolus noſſe ſe glotiat᷑:& nobis ĩdicatos breuiter oñdit ut attẽtiꝰ ꝗ füt ſcripta relegamꝰ:
è. C Et alijs generatiõibus non fuit notũ ſilijs hoium ſicut nunc reuelatũ ẽ ſanctis eiꝰapoſtolis ⁊
2 ꝓphetis:in ſpũ eẽ gẽtes coheredes.⁊ cõcoꝛpoꝛales.⁊ cõparticipes ꝓmiſſionis in xpᷣo per euan/
G geelium cuius factus ſuʒ miniſter ſcõm donũ gratie dei que data ẽ mihi iuxta opationẽ virtutis
R Myſterium xpi quod ex parte ſupra apoſtolus exſecutus eſt.qũo aliis generationibus fuerit igno
bi tũ plenius retractandũ ur̃iutrũ ne Abrahã.Iacob & moyſes Eſaia & cæteri pꝓprophetæ illud ignora
4 F uerint an nõ? a ꝗbus eſſe prædictũ aduentũ xp̃i & uocationẽ gentiũ ſcriptura cõmemorat. Abrahaʒ
t quippe uidit diẽ eius & lætatus eſt. & dr ei: Bñdicentur in ſemine tuo oẽs gentes. & Iacob de eo ꝗ
oriundus eẽt ex iuda ꝑprophetice loꝗtur & ipſe erit expectatio gentiũ. Moyſes quoꝙ maiores diui/
— pp iii

Liber Secundus.c.iij.

tias ægypti opprobrium xpi arbitratus eſt. Et eſaias. Ecce inquit uirgo in utero concipiet: & pariet
Et alibi. Erit uirga ieſſe: & qui ſurget ad regnanͤi gentibus in ipſo gentes ſperabunt: & ne longum
fiat: pauca de pſalmis dixiſſe ſufficiat: & adorabunt in conſpectu eius uniuerſæ familiæ gentium. Et
iterum. Omnes gentes ſeruient ei. Et adhuc manifeſtius de populo iſrahel. & de dño ſaluatore. uiſita
uineã iſtam: & perſice eam quam plantauit dextera tua ſuper filiũ quem confirmaſti tibi. Cuiusẽt
corpis diſpenſatio in cõſequentibus indicatur: Fiat manus tua ſuper uirũ dexteræ tuæ: & ſuper filiuʒ
hoĩs quẽ confirmaſti tibi. Aut igitur iuxta montanũ: patriarchas & prophetas in extaſi locutos acci
piendũ:& neſciſſe ꝗqᷓ dixerint. Aut ſi hoc impiũ eſt) ſpuͤs quippe prophetaꝶ prophetis ſubiectus eſt)
intellexerũt utiq; ꝗᷓ ocuti ſunt. Et ſi intellexerunt: quæritur qũo nũc paulus dicat quod aliis genera-
tionibus non fuit notũ: fuiſſe xpᷣi apoſtolis reuelatũ. Aut igitur illud eſt růdendum: qd acute paulꝰ
ſignanterq; teſtatus ſit. filiis hoĩum ignotum fuiſſe myſtenũ non filiis dei ad quos loquitur: ego dixi
dii eſtis & filii excelſi oẽs: Quodſ.hii qui ſpũm adopionis acceperint de quibus patriarchæ & pro/

phetæ fuerüt dei ſcitent ſacramentũ. Aut ſi hoc non recipitur: & nimiũ uiolentum & coactum uide

tur illuc ſermo tranſibit: ut dicat non generaliter dixiſſe paulum aliis generationibus ignotũ fauiſſe
oĩno dñi ſacramentum: ſed ſic qũo nunc reuelatum eſt ſanctis eius & apoſtolis neſciſſe patriarchas
ueteres & prophetas. Aliud eſt. n. in ſpũ uentura cognoſcere: aliud ea cernere opere cõpleta. Vnde &

—

Ioannes propterea maior Kberi oĩbus dr:quia quem cæteri prophetauerunt ipſe cõſpexerit & di⸗

gito demonſtrarit dicens.
ni põt. Multi prophetæ & iuſti cupierunt uidere quæ uidetis & non uiderunt: & audire quæ auditis

& non audierunt. Hæc utiq; uidere & audire cupiebant q futura cognouerãt. Qd ſi neſciebant uen

tura quomodo deſiderare poterant: quæ pœnitus ignorabant? Legimus in regnoæ libris. dnm ſa-
lomoni in ſomnio pollicentem atq; dicentẽ. Pro eo quod petiiſti a me uerbum iſtud & non petiiſti
dies multos neq; poſtulaſti diuitias nec aias inimicorum tuoꝑꝶ: ſed petiiſti ut intelligeres: & audires
iudiciũ ecce feci uerbum tuũ & dedi tibi cor prudens: Et ſapiens ſicut tu: non fuit ante te: & poſt te
non ſurget ſimilis tibi. Et qũo quidam putant apoſtolis xpᷣi reuelatũ eſſe myſteniũ: quod ĩignotum
fuerit ſalomoni? cum apoſtolis oĩbus ſapientiorem fuiſſe ſalomonem:& retro patriarchis uox diui
na pollicita ſit? qui de ſe quoqʒ ipſe loqtur: deus docuit me ſapiam & intellectũ ſanctorum cogno-
ui: Nec non & dauid de ſcientia occulti myſterii gloriatur dicens. Incerta & occulta ſapiæ tuæ ma-
nifeſtaſti mihi. Et ad eũ qui ſibi de ſapia ſupplaudebat deus loquitur per prophetam. Nunquid tu ſa
pientior es danihele:? Ant ille igitur de quo iam diſſeruimus tenendus eſt ſenſus: ita patriarchas &
rophetas ut nunc apoſtolis reuelatũ eſt xpᷣi ignoraſſe myſterium: quia aliud ſit tenere quid mani/-
bus aliud futurũ in ſpiritu præuidere. Aut dicendum quomodo nòon ſunt ſimiles facies faciebus: &
iuxta apoſtolum diuerſa eſſe charſſmata.alium habere prophetiam: alium genera linguarum: alium
dona curationum. alium opitulationes & gubernationes. illum eſſe ſapientem: hunc fidelem: iſtum
pollere ſcientia rectorum ſanctoꝶnllum ſimplici tantum fide eſſe contentum. Neq;. n. oẽs in exem/
plum ſalomonis de naturis beſtia ꝑe & uolucrum: & herbarũ ſimiliter ſunt locuti ut diſputarent a ce
dro libani uſq; ad hiſopum quæ exiit per parietem. Econtrario ſalomon non ita forſitan uiderit ut
moyſes oẽs ſpecies nictimaꝶ & culturæ dei. Nec ei facie ad faciem ſit locutus dñs: nec uaſoꝑꝶ tãtam
uel habuerit uel intellexerit ſuppellectilem quoꝶ typum illi in monte dñũs oſtendit. Et quo patriar/

chæ & prophetæ habuerüt aliqua quæ apoſtolos nõ habuiſſe credẽdũ eſt. ſic econtxario pro opor

runitate tpis & pro euangelii prædicatione: habuerunt apoſtoli magis notũ myſterium xpi. Quod
ſcierunt quidẽ & ſancti antiquitus uiri. ſed nõ ita ut apoſtoli ꝗbus prædicandi neceſſitas incùbebat.
QQ d eſt aut hoc myſterium. quod ſicut nunc aliis generationibus non fuit reuelatu? utiq; illud qd ſe
quitur eſſe gentes coheredes & cõcorporales: & comparticipes ꝓmiſſionis in xpo ieſu per euãgeliũ
cuius factus eſt paulus miniſter ſcdm donum gr̃æ dei: quæ data eſt ei iuxta operationem uirtutis eiꝰ
Scio ad poſitionem cognitionis peꝰquam dicitur coheredes & concorporales & comparticipes in
decoram facere in latino ſermone ſententiam: Sed quia ita habetur in græco: & ſinguli ſermones:
ſyllabæ: apices. puncta. in diuinis ſcriptutis plena ſunt ſenſibus: propterea magis uolumus compo-
ſitione ſtructuraq; uerborum: quam intelligentia periclitari. Gentes igitur coheredes ſunt iſraheli ſi
ue quod melius arbitramur chriſto coheredes ſunt. ut hæreditas noſtra deus ſit & coheredes chri-
ſti. Quod & alio loco ſcriptum eſt heredes dei. coheredes autem chriſti. Non qd ahqua inter nos
poſſeſſio diuidatur: ſed quod ipᷣe dñs ſit hæreditas nr̃a atq; poſſeſſio. Domĩius quippe ait hæreditas
ueſtra eſt. & alibi:Dñs pars mea: & hæreditas mea. Concorporales ãt illud ſignincat: ut quemadmo
dum in uno corpore plura ſunt membra: uerbi cauſa. Oculi. manus. aures. pedes. uenter. & genua.
& cum in uno ſint corpore: habeant differentias ſuas. & pro ſe inuicem lætentur & doleant: ſic licet

diuerſas habeant gratias: hi qui in chriſto credidere: in uno tamen ſint eccleſiæ corpore congloba

ti. Et in ſupenoribus quidem duobus uerbis. ideſt in eo qnod ait coheredes & concorporales. po-
terat in uno corpore Aiuerſu aliquid ſoſpicari. Ex eo autem quod addidit & comparticipes promiſ
ſionis in chriſto ieſu.omnis pœnitus diuerſitas amputata eſt. Vbi eniʒ una comparticipatio eſt. uni
uerſa communia ſunt.Pulchre etiam addidit per euangelium: cuius factus ſum miniſter ſecundum

donum

cce agnus dei ecce ꝗ tollit peccata mundi. Iuxta quẽ ſenſù: & illud expo

0t

In epiſtolam ad Epheſios.

donum gratiæ quæ data eſt mihi ut iuxta operationem uirtutis eius ut dei gratiam non ſuum mœ⸗
ritum demonſtraret: Sciebat ſe nãq; perſecutorem fuiſſe: & chriſti eccleſiam deuaſtaſſe: ex qua humi
litate arrogantiæ pœnitus crimen excluditur. Super qua nonnulli eum repræhendendum putant:
quia ſibi dixerit myſtetium reuelatum: quod patriarchis & prophetis fuerit ignotum. Nunquã enizʒ
humilitatis diſcipulus uerbis arrogantiæ intumeſceret. Euangelium cuius miniſter eſt. non ſni me
riti dicens fuiſſe: ſed gratiæ dei. Qui uolunt prophetas non intellexiſſe quod dixerint. & quaſi in ex-
taſi locutos cum præſenti teſtimonio illud quoq; quod ad romanos in pleriſq; codicihus inueni-
tur ad cõfirmationem ſui dogmatis trahunt legentes. Ei autem qui poteſt uos roborare iuxta euan/
gelium meũ: & prædicationẽ ieſu xp̃ᷣi ſcdm reuelationẽ myſterii tpibus æternis taciti. manifeſti aũt
nunc per ſcripturas ꝓpheticas: & aduentũ dñi nri Ieſu xpi: & reliqua. Quibus beuiter rudẽdum eſt.
tpibus præteritis tacitum xpi fuiſſe myſteriũ non apud eos qui illum futuꝶ pollicebantur: ſed apud
uniuerſas gentes quibus poſtea manifeſtatum eſt. Et pariter adnotandum quod ſacramentuz ſidei
noſttæ: niſi per ſcripturas propheticas & aduentũ xpᷣi non ualet reuelari. Sciant igitur qui. ꝓphetas
non intelligunt: nec ſcire deſiderant. Aſſerentes ſe tantum euangelio eſſe contentos: xpi neſcire my
ſterium. Qsiod temporibus æternis gentibus cunctis fuerit ignoratum.

C Mihi inſimo oĩum ſanctorũ data eſt gratia hec in gẽtibꝰ euangelizare inueſtigabiles diuitias

xpᷣi:⁊ illuminare qͥ ſit diſpẽſatio myſteru abſconditi a ſeculis ĩ deo qui vniuerſa creanit.

CNon puto apoſtolum paulũ cum mentis ſuæ concordaſſe ſecreto ut uere ex oĩibus ſanttis infimũ

eſſe ſe dixerit. Verbi cã: his qui exrant in epheſo: qui in coryntho: qui in theſalonica: uel qui in toto
orbe crediderant. Qd cũ huilitatis indiciũ ſit. ſe ex oĩbus ſctis infimũ dicere: mendaciũ ẽ ratus: aliud
in pectore clauſum habere:aliud in lingua promere. Repperiendum ergo eſt argumentum: quo &
paulus uere oĩmm ſanctoꝶ infimus fuerit: & tamen de apoſtolica non ceciderit dignitate. loquirur

dũs in euangelio ad diſcipulos. qui uult in uobis maior eſſe. fiat oum minimus: & qui uult eſſe pri-

mus.ſit oĩum nouiſſimus. Quod paulus opere complebat dicens. Puto enim quia deus nos apoſto
los nouiſſimos oſtendit. quaſi morti deſtinatos. Oibus igi qui ſe propter xpᷣm infirmos eẽ cupiebãt
apoſtolus Paulus infirmior erat: & idcirco maior. Oibus. n. inquit illis plus laboraui non aut ego:
ſed gra dei ꝗᷓ mecũ ẽ.Propter quã humilitatẽ dum oĩum ſanctorum eſt infimus data eſt ei gra hæc
in gentibus. ut euãgelizaret inueſtigabiles diuitias xpi. & doceret di ſpẽſationẽ myſterii abicõditi a
ſeculis in deo: qui uniuerſa creauit. Si inueſtigabiles diuitiæ xpi ſunt. qũo euangelizantur in popu/
lo? Si abſconditũ eſt a ſeculis myſterniũ in deo: qua ratione per paulũ profertur in gentes? ſed inueſti
gabiles: & abſconditũ dupliciter ſentienduũ. Qd inueſtigabiles ante duntiæ fuerint. & nũc poſt dñi
apertæ ſint paſſionẽ. Aut certe quæ natura ſua homini inueſtigabiles erant hæ deo reuelãte ſunt co
nitæ. Quia aliud eſt ad ſecretm curioſitate propria peruenire. quod poſtquam inuentum fuerit:
eſinet eſſe inueſtigabile. Aliud propria diligentia illud nequaquam poſſe cõpræhẽdere ſed per gra
tiam noſſe dei. Quod cum ſcieris: & cæteris quoq; oſtendenis nihilomimus inueſtigabile perſeuerat

dum tibi quantum in te eſt. fuit antequam oſtenderetur occultum. Diuitias chriſti inueſtigabiles: ad
ipſum quoq; xpm loquens pſalmiſta teſtatur dicens. Quam infinita multitudo bonitatis tuæ: quã

abſcondiſti timentibus te. Hæ bonitatis eius diuitiæ ab omnibus retro ſeculis abſconditæ fuerunt
in deo:qui creator eſt omnium. Vbi ſunt martion & ualentinus: & omnes heretici qui alterum mũ/
di ideſt uiſibilium & alterum aſſerunt inuiſibilium conditorem? Hunc iuſtum eſſe dicentes illuz ne
ſcio quem ſemper ignotum: tantum bonuʒ qui pater chriſti ſit. Ecce deus in quo myſterium chriſti
ab oĩbus retro ſeculis abſconditũ fuit: creator eſſe oĩum pᷣdicatur. ex quo onñditur ĩidẽ eſſe deus noui
& ueteris teſtamenti. Poteſt aũt myſterium a ſeculis abſconditũ & aliter intelligi qd ipſa illud ſecu/
la ignorauerint.Hoc eſtoẽs ſpirituales & rationabiles creaturæ quæ in ſeculis fuerunt: Seculũ quip
pe frequenter pro his quæ in ſeculo uerſantur accipitur. Sicut paulus ad galathas loquitur dicens.
ut eriperet nos de præſenti ſeculo nequam: & in alio loco. ut oſtenderet im uenturis ſeculis: pro eo
quod eſt:his omnibus quæ in ſuperuenientibus ſeculis futura &rant.

CEt innoteſceret ⁊ nunc pꝛincipatibus ⁊ poteſtatibus in celeſtibus per eccleſiã multiplex ſapiẽ

tia dei ſecundum pꝛopoſitum ſingulorum quam fecit in chriſto Jeſu domino noſtro.

ClIuxta donum gratiæ dei quæ data eſt apoſtolo: ut euangelizaret inueſtigabiles diuitias chriſti. &

doceret in gentibus myſterium quod a ſeculis fuerat ignoratum. deirco id ipſuʒ ſacramentum ei
eſt reuelatum: ut non ſolum gentibus. ſed & principatibus & poteſtatibus per eccleſiam manifeſta
fieret multiplex ſapientia dei quæ iuxta propoſitum ueterum ſeculorum olim deſtinata nunc con-
ſumata uidetur in chriſto. Si autem principatibus & poteſtatibus in cælis quas ſanctas miniſtraſq;
dei accipere debemus: licet quidam principem aeris iſtius & angelos eius interprætẽtur ignota fuit
multiplex ſapĩa dei: quæ nunc eis per eccleſiam reuelata eſt. quato magis patriarchis. & prophetis
ignota fuit? quos ſupra non ignoraſſe myſterium chriſti. ſed ita ut apoſtolos neſciſſe mõſtrauimus.
Multiplex quippe ſapientia dei quæ ſermone græco. appellatur per eccleſiam dei.
nunc & principatibus & poteſtatibus reuelata eſt. Quam olim deus futuram in ſua mente decreue-
tat. & nunc eſſe perfectam:ex eo quod uidemus agnoſcimus. Crux itaq; chriſti non ſoluʒ nobis.ſed

PP iiii

L.iber Secundus.c.iii.

& angelis cunctiſq; in cælo uirtutibus profuit: & aperuit ſacramentum quod antea nefſciebant.
Deniq; ad cælum cum corpore deum reuertentem mirantur & dicunt. quis eſt iſte qui aſcendit de
edom fuluida ueſtimenta eius ex boſor.ſic formoſus in ſtola candida? & in alio loco. Quis eſt iſte
rex gloriæ? dominus uirtutum ipſe eſt rex gloriæ. Non putemus igitur in eccleſia eſſe ſimplicem ſi
dem ſed multiplicem. & multiphariam eſſe ſapientiam: ut non ſolum uatia ſit. ſed mul ntaarietate
diſtincta. Reſpicis cunas chriſti. uide pariter & cælum uagientem in præſepe intueris infantem: ſed
angelos ſimul auſculta laudantes. Herodes perſequitur: ſed adorant magi. ignorãt phariſei. ſed ſtel
la demonſtrat. Baptizatur a ſeruo ſed uox de ſuper dei intonantis auditur. Aquis mergitur.ſed co/
lumba deſcendit. immo ſpiritus in columba. Ad paſſionem uenit. & pati timet uult tranſire caliceʒ
& petrum quia calidem timebat accuſat. Quid hac ſtultitia prudentius? uarietate diſtinctius? ſapien
tia obſcurius? quaʒ fecit deus in chriſto Ieſu domino noſtro. Licet enim a pleriſq; ſecundum ordinẽ
iuncturamq; ſermonis & eccleſia facta intelligi poſſit. & proteſis ideſt propoſitio quam nos genere
neutrali in latino ſermone propoſitum habemus expsæſſam. tamen ſapientia magis in chriſto fa-
cta poteſt reſonare quam cætera. Fatuum quippe dei ſapientius eſt hominibus. Quod ſi in chriſto
ſecundum myſticos intellectus dicitur facta ſapientia. Intelligant ariani fruſtra ſe de ille teſtimonio
gloriari: in quo ſapientia in initio uiarum dei creatam ſe & genitam loquitur & fundatam. Et utiq;
iuxta illos ſi creata eſt.nata eſſe non potuit. Si autem nata. quomodo & fundata dicitur & crea-
ta: In quo habemus fiduciam & acceſſum in confidentia per fidem eius. Nihil nobis ita poteſt ad
deum præbere fiduciam & conſcientiæ puritatem. de qua dicitur. Si conſcientia nos non repræhen
derit: confidentiam habemus ad deum. Niſi ſermo. ueritas. ſapientia. iuſtitia quæ omnia intelli-
guntur in chriſto. Quomodo igitur hæc nobis tribuunt fiduciam ad deum: ſic & acceſſum. ut
noſter ad eum ſenſus accedat: & diligentius contempletur. & aliquid ſibi de eiuæ maieſtate aſſu/
mat: & uendicet: & quaſi de radiis ſolis. calorem quendam ſplendoremq; luminis mutuetur. &
dicat. Signatum eſt ſuper nos lumen uultus tui domine magnum eſt ergo non ſolum nos habe/
re fiduciam ſed etiam habere eam in confidentia. Nec tantum habere acceſſum: ſed ut ipſe firmi/
or ſit acceſſus: habere illum in confidentia. cuius fiduciæ atq; acceſſus principium & orgo fſides
in chriſto eſt. Qui igitur omnia ratione & ordine facit: iſte credit in chriſtum ſermonem atq; ra-
tionem. Qui ſapientiam potuerit compræhendere: credit in chriſtum ſapientiam: qui intellexe-
rit ueritatem credit in chriſtum ueritatem. Qui iuſte uixerit: credit in eum iuſtitiaʒ. Nec opus eſt plu
ra dicere: cum frequenter mihi neceſſitas incubuerit de chriſto ſimiliter diſſerendi.
CVPropter quod peto ne deſiciatis in tribulationibus meis pꝛo vobis que ẽ gloꝛia veſtra.
CId quod nunc latinus tranſſator expræſſit. ne deficiatis poteſt iuxta græci ſermonis ambigui-
tatem: & ita legi ne deficiam. Vt ſit ſenſus. Propter quod peto ne deficiam in tribulationibus
meis pro uobis. & cætera. Hoc eſt ergo quod apoſtolus rogat. & a domino magnopere depræ-
catur ne deficiat in præſſuris ſuis. Videbat quippe ſe de hieruſalem uſq; ad illinicum enangelium
prædicaſſe: iſſe romam. ad hyſpanias uel perrexiſſe uel iræ diſponere. Totus mundus ad doctui-
nam ipſius de poteſtate principis tollebatur. deſerebantur idola cultoribus templa ſqualore &
. ſordibus replebantur. Obquam cauſam omnis exercitus demonum. omnis turba inimicarum for
titudinum: contra ipſum facto cuneo dimicabat: ut per tribulationes: & anguſtias euangelium chri
ſti deſineret prædicare: & laſſus aliquando requieſceret. Hoc eſt itaq; quod ait. peto ne deficiam
in tribulationibus meis pro uobis: Totum enim quod patior:quod tribulor. quod coartor ueſtræ
ſalutis eſt cauſa. dum uobis euangelium annuntiare deſidero: quæ tribulationes meæ: ueſtra eſt
gloria. Porro quaſi imperitus locutus eſt ut plurali tribulationum numero. gloram ſubiunge/
tet ſingularem & diceret: In tribulationibus meis pro uobis quæ eſt gloria ueſtra. Pro eo quod eſt:
quæ ſunt.ſ.tribulationes gloria ueſtra: niſi forte quis altius & perhyperbatum uel ad fiduciam: uel
ad acceſum: uel ad fidem hoc eſtimet eſſe referendũ. ut dicat in quo habemus fiduciam: & acceſſum
& fidem. Quæ fiducia: acceſſus. & figes. ueſtra eſt gloria. Sed magis ſuperior ſectandus eſt ſen⸗-
ſus. Poteſt autem ſecundum illud quod latinus expræſſit: Propter quod peto ne deficiatis in tabu/
lationibus meis pro uobis: quæ eſt gloria ueſtra: illud exponi. quod pro epheſiis petat. ne in-
præſſuris apoſtoli laſſeſcant atq; deficiant. Siquidem & ea quæ ſequuntur: huic ſenſui magis con-
gruunt. Propterea curuo genua mea ad patrem. ut det uobis ſecundum diuitias gloriæ ſuæ uirtu/
te confortari. Neceſſariam quippe habebant fortitudinem: ne in tribulationibus uincerentur. Di⸗
cat aliquis ſi fuiſſent epheſii in anguſtiis conſtituti. recte paulus peo eis potuerat depræcari: ne
deficerent atq; laſſeſcerent: Nunc uero ridiculum eſt Paulo in tribulationibus poſito. rogare
eum ne epheſi in ſuo labore deficiant. Sed & ad hanc quæſtiunculam diſſoluendam: illud ſu⸗
metur exemplum: temptationem ueſtram in carne mea non ſpreuiſtis neq; abieciſtis. Oſtendi⸗
tur ſiquidem in hoc dicto: quod in carne pauli aliis ſit nata tentatio: Conſideremus totius mundi
homines: & quid in commune de omnibus loquor. eos qui in chriſtum putantur credere diſcutia-
mus. & uidebimus hac eos uel maxime ꝗſtione tentari: quare ſanctis uiris & deo ſeruientibus multa
aduerſa eueniant: & contra. ſcelerati. inpii. parricidæ floreant, nigeant. ſint diuites & potentes.
Quorum

*

In epiſtolam ad Epheſios.

Quorum uerba ſub ſua perſona danĩd exprimens ait:quam bonus deus iſrahel rectis corde. Mei ue
toO pœne moti ſunt pedes: pœne effuſi ſunt greſſus mei. Quoniam æmulatus ſum ſuper iniquos pa
cem peccatorum uidens: & reliqua. Super quæ infert: ego autem dixi. Ergo ſine cauſa iuſtificaui cor
meum: & laui inter innocentes manus meas: & factus ſum flagellatus tota die. Non itaq; miruʒ eſt
ſi pluribus paulo anguſtiis in epheſo & in aſia coartato epheſi tentabantur: & habebant neceſſaiiũ
orationum eius auxilium: ne deficerent in præſſuris eius: Quod autem in epheſo & ĩ aſia fuerit apo-
ſtolus plura perpeſſus: ſeriptum eſt quidem & in actibus apoſtolorum: ſed magis de ipſms pauli epi
ſtolis dicimus in quibus ait: ſi iuxta hominem ad beſtias pugnaui in epheſo: quid mihi prodeſt ſi
mortui non reſurgunt. Et in ſecunda ad corinthios. Nolo uos ignorare fratres de tribulatione no-/

ſtra quæ facta eſt in aſia: quia ſuper modum: ſuper uirtutem aggrauati ſumus: ita ut deſperaremꝰetiã

uiuere:ſed ien in nobis metipſis reſponſum mortis habuimus: ut non confidentes in nobis: ſed in
deo:qui ſuſcitat mortuos qui de talibus mortibus liberauit nos & liberat: ſperamus autem quia &
liberaturus ſit: Quantum putas eum tribulaſonum pondus urgebat ut diceret: qui de tantis & ta⸗-
libus mortibus liberauit nos. Recte igitur petit ne deficiat fides epheſiorum in præſſuris ſuis atq;

anguſtiis: quas propterea patitur quia epheſiis euangelium prædicabat. QR quidem præſſuræ

apud incredulos pœnæ ſunt: apud fideles gloria atq; uictoria. Quia uiciſſe e

aduerſarios: in angu/
ſtiis non ceſſiſſe.

CNPropterea curno genua mea ad patrẽ domini noſtri Jeſu chriſti ex quo omnis paternitas

in celis et in terra nominatur. CQuomodo in ſuperionibus demõſtra-
tum eſt: ad effigiem corporalium luminum eſſe oculos ſpirituales: ſic nunc intelligendum: alia eſſe

exterioris hominis genua alia interioris. Etenim illud quod dicitur in eſaia. Confortamini manus

dimiſſas: & gerfua diſſoluta: & in alio loco ipſe apoſtolus. Vt in nomine inquit leſu omne genu fle
ſtatur cæleſtium terræſtrium & infernorum. Non ad genua corporis: ſed ad ſubiectionem mentis
& inclinationem animæ corporiſq; obſequium pertinet: terræ ſe coequantis: ut pſalmiſta quoq; ca
nit dicens:Adheſit pauimento anima mea. Res enim ſpiritualis & incorporea anima: ei corporali
pauimento quomodo potuit adhærere? Eſto quippe in nomine ieſu flectant genu terræſtria. Nun
quid & angelos cæteraſq; uirtutes qui in cæleſtibus perſeuerant poſſumus affirmare ſpeciem habe
ve corpoream:ut in nomine eius flectant genu. Vel apud inferos animas uiculis corporis liberatas
genu quod non habent eſſe flexuras? Quomodo igitur quicunq; ſubiectus eſt ſaluatori: flectere ei
genu dicitur:ſic qui peccati ſeruus eſt: & habet ſpiritum ſeruitutis iterum in timore genu ſcribitur
flexiſſe peccato. Dereliqui ait mihi dominus ſeptem milia uirotum: qui non curuauerunt genu an

te baal. Idolo ſcilicet atq; peccato. Qui fornicator eſt: & per lupanaria ſcortaq; diſcurrit: libidini fle

tit genu ſuum. Qui furioſus:flexo adorat iram genu. Qui mammonam ſuſpicit: & deus eius eſt uẽ

ter: flectit genua auaritiæ: atq; luxuriæ. Et quid me neceſſe eſt: ſingula peragrare: totiens diabolo fle

ctimus genu:quotienſcumq; peccamus.Hæc autem ſpiritaliter exponentes: non ſtatim iuxta litte-
ram orandi conſuetudinem tollimus: qua deum genu poſito ſuppliciter adoramus: & ſixo in terra
poplite:magis quod ab eo poſcimus impetramus. Legimus enim & paulum in littore ſic oraſſe: &
geniculationes in oratione præceptas. Sed ſicut illud ædificat ſimplices: ſic ueram geniculationem

eſſe docemus in animo: quia multi corporale flectentes genu: animæ nequaquam poplitem curua

uerunt. Et contra:alii erecto deum corpore depræcantes: magis ſe animo curuauerunt. Porro qd
ſequitur ad patrem: ex quo omnis paternitas in cælis: & in terra nominatur: non ut in latinis codici
bus additum eſt:ad patrem domini noſtri ieſu criſti: ſed ſimpliciter ad patrem legendum: ut dei pa
tris nomen non domino noſtro ieſu chriſto. ſed omnibus creaturis rationabilibꝰ coaptetur. Quæ
rendum ergo: quomodo ex deo patre omnis paternitas in cælis & in terra nata eſt uel creata: ſed ex
quo omnis paternitas in cælis & in terra nominatur. Aliud eſt enim appellationem paternitatis me
reri: aliud naturæ habere conſortium. Paternitatem ꝗᷓ in græco patria: in hebreo meſphat. i. cogna/
tio uel familia dicitur. Legimus & in numeris: tollite inquit ſnmam omnis ſynagogæ iſrahel: iu-
xta cognationes & populos ſecundum domos paternitatum: iuxta numerum nominum eoruʒ. Et
poſt paululum:hi ſunt electi ſynagogæ principes tribuum: iuxta paternitates ſuas duces iſrahel. Et
rurſum de tribu leui:& loquutus eſt dominus ad moyſen in deſerto ſyna dicens. Numera filios leui
ſecũdũ domos paternitatũ ſuaꝑ: ſecũdũ populos eoꝶ:ſecũdũ cognationes eoꝶ: oẽ maſculinum a
mẽſe uno & ſupra cõſiderate eos:hæc de populo iſrahel:& de ſacerdotali ac leuitica tribu. Cæteruzʒ
mecũ ipᷣe ptractãs:ubi & de gentibus paternitatũ uocabulũ legerim: nũc ĩterim aliud nõ iuenio:ni
ſi uigeſimi primi pſalmi teſtimoniũ ĩ quo ſcriptũ ẽ: & adorabũt ĩ cõſpectu eiꝰoẽs patriæ gentiuzʒ: &
nigeſimi ſeptimi: afferte domino patriæ gentium: afferte domino filios arietum. Quomodo ergo
deus eſſentiæ ſuæ nomen atqʒ ſubſtantiæ etiam cæteris impartit elemẽtis: ut ipſa quoq; eſſe dicàtur
nõ quo ſecũdũ naturã ſint: fuit enĩ tẽpus qũ uniuerſa nõ fuerũt.Et rurſũ ſi uoluerit ĩ nihilũ reuerten
tur. Sed ut eẽ dicãtur: habẽt dei bonitate donatũ. Sic & paternitatis nomẽ ex ſemetipſo largitꝰẽ oĩ/
bus. Qd ur manifeſtiꝰfiat: ſcripturaꝶ teſtimoniũ ꝓferamꝰ. Lꝓquitur ĩ exodo duñs:ego ſũ qui ſum: &

hac dices filiis iſcahel.Is ꝗ ẽ miſit me ad uos. Nũqd ſolꝰdeus erat: & cætera nõ erãt: utiq; àgeli cælũ

—

L.iber Secundus.c.iiii.

terra: uel maria: & ipſe moyſes cui dñs loꝗᷓbatur: & iſrahel: & ægyptii: ad quos & cõtra quos prĩceps
& aduerſarius mittebatur erant. Et quomodo nomen cõmune ſubſtantiæ ſibi proprium uendicat
deus. Illa ut diximus cauſa: quia cætera ut ſint dei ſũpſere beneſicio. Deꝰ uero qui ſemper eſt: nec ha-
bet aliunde principium: & ipſe ſui origo eſt: ſuæq; cauſa ſubſtantiæ: non poteſt intelligi aliude ha-
bere quo ſubſiſtit. Nam & in igni: aliud eſt eſſe calidum: aliud calefactiuum. Ignis abſq; calore ĩtel/
ligi non poteſt. Cætera ꝗᷓ ex igni calefiunt: calorem illius mutuantur. Et paulatim ſi ignis abſceſſerit
calore tenuato: redeunt in naturam ſuam: & nequaquam calida nuncupantur Iuxta hunc ſenſuʒ: &
in euangelio dicitur ad eum: qui ſaluatorem non quaſi dei filium: ſed quaſi magiſtrum bonum pu-
tabat:quid me appellas bonum nemo eſt bonus niſi unus deus. Et certe terram bonam legimus &
hominem: & paſtoſem bonum: ſed nemo iuxta naturam bonus: niſi ſolus deus. Cætera ut dicantur
bona:bonitate illius conſequuntur. Sicut ergo ſo ł? bonꝰbonos facit: & ſolꝰ imortalis ĩmortalitatẽ
tribuit: & ſolus uerus ueritatis nomen impartit: ita & ſolus pater quia creator eſt omnium: & umiuer
ſarum cauſa ſubctantiæ: præſtat cæteris ut patres eſſe deantur. De terrenis cæleſtia contemplemur:
adam quem primum plaſmauit deus: & creator ipſius & pater fuit. Certe deo patri ſcit ſe debere qd
ſubſtitit: rurſum hi qui geniti ſunt ex adam: patremillum intelligunt ex quo orti ſunt , nde & in
euangelio ſecũdũ lucã: cũ paulatim a chriſto dauid & abraham retrorſum eſſet generatio ſupputa
ta ad extremum ſcriptura ait: flii ſeth: filii adam: filii dei: ut paternitatis in terra uocabuluz: a deo pri
mum ortum eſſe monſtraret. Quæritur uero quam ob cauſam in cælis ab eis omnis paternitas ap-
pelletur: quomodo nos qui non ſumus de genere abraham: ſi fidem illius habuerimꝰ fili uocamur
abraham: patriarchas quoq; & prophetas: ſi tamen nos ab eis peccata non ſeparent: noſtros patres
dicimus. Ita puto & angelos cæteraſq; uirtutes habere principes ſui generis in cæleſtibus: quos pa-
tres gaudeant appellare. Archangelus enim: niſi angelorum dici non poteſt: & dominatio & prin-
cipatus & poteſtates: niſi inferiores ſubiectos habeant: non uocantur. Poteſt ergo & hoc dici ex
eo quod deus pater domini noſtri ieſu chriſti: iuxta ſubſtantiam pater eſt: & unigenitus nõ eſt ado
ptione ſilius ſed natura. Cæteræ quoq; creaturæ paternitatis nomen adoptione meruerut. Quicꝗd
autem de patre & filio dicimus. hoc ſciamus dictum eſſe de ſpiritu ſancto. Nam & ſaluator noſter pa
trem eſſe ſe nouit dicens. Fili dimittuntur tibi peccata: & filia fides tua te ſaluam fecit: & filioh mei:
adhuc modicum uobiſcum ſum: & per ſpiritum ſanctum: iuſti quoq; adoptantur in filios. Va
lentinus ſæculorum ſuorum parabolas atq; coniugia: ex hoc uel maxime loco confirmandas pu-
tat: nequaquam intelligens ut ſupra diximus ad ſimilitudinem dei patris: & in cælo & in terra pa-
ternitates non fieri ſed appellari. .
CESt et vobis ſecunduʒ diuitias glorie ſue virtutem confoꝛtar per ſpiritum eius in interioꝛẽ
hominem:habitare chꝛiſtum per ſidem in coꝛdibus veſtris:in caritate radicati vt poſſitis com⸗/
pꝛehendere cum oibus ſanctis que ſit latitudo ⁊ longitudo ⁊ pꝛofundum ⁊ altitudo. Scire etiaʒ
ſupereminentem ſcientie caritatem chriſti vt impleamini in omni plenitudine dei.
Propterea inquit curuo genua mea ad patrem:ad cuius ſimilitudinem omnis in cælo && in terra
paternitas nominatur: depræcans eum atq; obſecrãs ut tribuat uobis uirtutem gloriæ ſuæ: ideſt ma
* ieſtatis ſuæ habere conſortiumVoſqʒ roboret atq; confirmet per ſpũz ſcm̃: qa nulla fortitudo abſq;
ſpiritu eſt. Roboret autem atq; confirmet in interiorem hominem. Non enim corporis uires: ſz ani
mæ quærimus: nec exteriorem ſed interiorem hominem cupimus roborari: Vt poſtquam habita/
uerit xps in interiorem hominem: in ipſius interiori hominis habitet principali: ideſt in cordibus
noſtris. Nequaquam per cuncta eius membra diſcurrens: ſed in rationabili eius habitans: & ĩ eo do-
micilium: ſedemqʒ ſuã ponẽs. Hoc aut totum per fidẽ fit: ſi credamus in eũ. Quãobrẽ air: habitare
xpᷣm per fidem in cordibꝰ ueſtris: habitatio aũt iſta:quæ per exordium fidei fabricatur: radices & fũ/
damentum in charitate habet: Vt qm̃ dei agricultura ſumꝰ: dei ædiſicatio: omnia in charitate ſuc/
creſcant atqʒ; ædificentur. Cum autem radicati & fundati in charitate: in interiore homine habitare
xpm tota mentis fiducia nouerimus tũc ĩcipiemꝰ cũ cæteris ſanctis etiã ad illa nos tẽdere: ut ſa gaci
animo cõpræhẽdamꝰ: quæ ſit latitudo: & lògitudo: profüdũ & altitudo. Nõ ſolũ hoc: ſed etiã ſup
eminentem ſcientiæ charitatem xpi ſcire cupiemus. Et poſtquã hæc omnia fuerint in nobis ordine
&& ratione completa: tunc impleamur in omnibus plenitudine dei. Latitudinem & longitudmem:
profundum & altitudinem: de corporalibus ante diſcamus: ut per ea ad ſpiritualia trãſire ualeamus
Verbi gratia:ſit latitudo cæli iſtius & terræ: ideſt totius mundi: ab oriente uſq; ad occidentem:
Longitudo 2 meridiæ ad ſeptentrionem. Profundum in abyſſis & in inferno: altitudo: quez
ſupra cæleſtia ſublimatur. Sed quoniam a pleriſq; iuxta eccleſiaſten cælum affirmatur rotun-
dum & in ſperæ modum uolui. Nulla autem rotunditas latitudinem & longitudinem habet
altitudinem quoq; & profundum: ſed ex uniuerſis partibus coequalis eſt. Neceſſitate compel-
limur altitudinẽ: ãgelos ĩtelligere ſuperaſq; uirtutes. Profũdũ uero ĩferos & quæ ĩfra eos ſũt. Longi⸗
tudinẽ aũt & latitudinẽ media qꝗ ĩter ſupos inferoſq; cõſiſtũt. Aut gꝗa cõſequẽs ẽ: aut ſuperis aliquẽ
aut iferis eẽ uicinũ: quæcũq; ĩcipiũt ad meliora pficere: & ad cæleſtia & ad alta cõſurgere: lõgitudo
appellẽtur. Quæ uero iĩferiori parti ꝓxima ſũt: & ad uitia delabũtur: his latitudinis nome ĩ poſitũ ſit
Lata quippe H

—— ——, — — — ——,,.,.2 ———

—,

In Epiſtolam ad Epheſios.

1 Lata quippe & ſpatioſa uĩa:quæ ducit ad mortem. Hæc uniuerſa: & in cruce domini noſtri ĩeſu xp̃i
1 intelligi quæunt. Aſcendens quippe in altum: captiuam duxit captiuitatem: & deſcendit in infernio
ra terræ. Et poſt altitudinem & profundum: in omnem terram exiit prædicatio crucis. Atq; ita & al
titudinem & profundum: & longitudinem & latitudinem tenet. Nec mirum ſi crux chriſti uniuer-
ſa poſſideat: cum etiam ſi quis crucifixus fuerit cum chriſto: eandem habeat poteſtatem. Sciet quip-/
pe primum latitudinem ab inferioribus incipiens: & minora cognoſcens. Deinde longitudinem
eos qui in terra poſiti ad ſublimia & alta feſtinant. Poſt hæc profundum aduerſarias cõtrariaſq; uir

tutes quæ contra nos in hoc mundo bellum gerunt. Et ad extremum altitudinem: quia poſtquam
notitiam earum habentes: fecerimus nobis ea eſſe ſub pedibus: tunc merebimur ad alta & excel-
ſa conſcendere. Nec putandum in hoc ſinem laboris noſtri eſſe: ut radicati & fundati in charitate:
poſſimus compræhendere cum omnibus ſanctis: quæ ſit latitudo & longitudo: & profundum & al
titudo. Niſi etiam omni ſtudio noſſe cupiamus: eminentem ſcientiæ charitatem chriſti. Vt non ſim
plex charitas: ſed ſupereminens nota ſit nobis: nec iſte ſit terminus habere notitiam ſupereminẽtis
charitatis ctiſti: niſi adcdamus & aliud ut ſupereminentem charitatem ſcientiæ conſequamur. Ex

u quo animaduertendum quia grandem & imenſam xps ſcientiæ habeat charitatem: ideſt eorum 4
ſe ſcite deſiderant: qui in lege eius mœditantur die ac nocte: qui uerba uertunt ĩ opera: & quod ore
mœditantur. Conſumant manu. Qui autem talis eſt: ut dignus ſit per ſcientiam ſuam habere chri
n ſti ſupereminentem charitatem:ille nihil debet aliud præter ſcientiam cogitare. Atq; ira implebi-
6 tur in omni plenitudine dei:non ſolum in præſenti ſæculo: ſed etiam in futuro. Vt ꝗ nüc pleniꝰ eẽ
, cœpit ĩ ſtudio p electionẽ: poſtea ꝑpfectiꝰ impleatur: deo qui ẽ plenitudo oĩum ſe complente.
C Ei autem qai poteſt ſuper omnia facerè habundantius quam petimus:aut intelligimus ſe/
8 cundum uirtutem que operatur in nobis:ipſi gloꝛia in eccleſia:⁊ in chꝛiſto ieſu:in omnibus ge⸗
¹ nerationibus ſeculi ſeculoꝛum amen.
14 CAd id quod ſupra dixerat: propterea curuo genua mea ad patrem: ex quo omnis patermitas in cæ
lis & in terra nominatur: ut det uobis ſecundum diuitias uirtute confortari: & reliqua. Nunc infert
2 ei autem qui poteſt ſuper omnia facere habundantius quam petimus aut intelligimus. Hoc oſten- .
1 dens ſe quidem iuxta imbecillitatem hominis poſtulaſſe: quæ eis conducibilia uidebantur. Cæteꝶ
y quantum ad rei ipſius pertinet ueritatem: plus deum ualere tribuere quaʒ rogatur: & ſpes noſtra uin
, cCcie effectibus: quia ſecundum id quod oportet orare neſcimus: & ſepe contra nos petimus æſtiman/
tes eſſe pro nobis. Quanto enim melius erat fornicatori egrotare: & debilitate torquæri: quam chri
n ſti templum facere membra meretricis. Potens ergo deus non ſolum ſuper id quod petimus: etiä
n ſup id quod intelligimus tribuere. Euenit interdum ur ſenſum noſtrum non exprimamus in uocez
6 & mentem uerba non explicent: tacitoq; cogitatu gemitibus inenarrabilibus ut ipſe apoſtolus ait.
Neſcio quid quod dicere non poſſumus depræcemur.Præſtabit igitur ſuper quam petimus aut in
u telligimus ſecundum eam uirtutem quæ operatur in nobis. Vt quomodo nunc non iuxta mœritũ
n noſtrum ſed ſupra uota dat nobis aliqua quæ nec petere auſi fuimus nos mereri: ita & cætera tribu-
8 at: quæ nec mens poteſt cogitare nec lingua proferre.Ipſi itaqʒ deo ſit gloria: primum ĩ eccleſia quæ *
ni eſt pura: non habens maculam nech rugam: & quæ propterea gloriam dei recipere poteſt qui a cor
. pus eſt chnſti. Deinde in chriſto ieſu quia in corpore aſſumpti hominis cuius ſunt umuerſa mem-
bra credentium: omnis diuinitas inhabitet corporaliter. Quæ quidem gloria non in præſens tantũ
1 tẽpus extẽditur: & futuris ſæculis terminatur ſed in omnes generationes: & ſæculum ſæculorum in
. effabili æternitate permanet: creſcit: augetur. . CAPITVLVM. II II. .
. ſzBſecro itaqʒ vos ego vinctus in dño vt digne ambuletis vocatõe qua vocati eſtis.
. ſRS CPoteſt et in chriſti uinculis: & in carcere pro martyrio conſtitutus hæc ſcribere. Meliꝰ
Aautem eſt: ſi uinctum domini in chriſti charitate dicamus. Cuius rei & clemens ad corin-
1 AAthios teſtis eſt ſcribens. Vinculum charitatis dei quiopoterit enarrare- Et in primo regno
rum libro legimus. Factum ẽ poſt uerba hæc colligata eſt anima ionathæ: cuʒ anima dauid. Et pro
pheta de apoſtolis:poſt te inquit ſequentur uinctis ferro manibus. Qui enim xpᷣm diligunt ſequun
x tur eum charitatis uinculis colligati. Eſt & alia expoſitio quæ an recipiẽéda ſit: nec ne erit in ptãte le/
ctoris. Vinculum animæ: corpus hoc dici. Et quia paulus ob miniſtetium euangelii corpus accepit:
S cõſequẽter xpᷣi uinctus ſit appellatus:corpus hoc uinculum dici: & eos qui in corpore uicti ſunt: uin

ftos terræ appellari:hieremias quoq; ĩ ſecundo alphabeto teſtatur dicẽs. Vt humiliaret ſub pedibꝰ

. ſuis:oẽs uinctos terræ. Et alibi hoc ipſũ legimꝰ: ex xpᷣi pſona dicẽtis his ꝗ erãt in uinculis exite: & ꝗᷣ
i tænebhris reuelamini.Põt ꝗdẽ uiculũ hic pcti: & tænebras ignorãtiæ: aduẽtu & pᷣdicatiõe xpᷣi pro-
P pheta oſtendere diſſolutos. Sed & ſupior ſẽſus habet locũ: qd uinculũ corpus ſit: & tænebræ terre-
na hæc habitatio: ubi ſunt rectores tænebrarũ: & mõtes tænebroſi: ad quos pedes ꝓhibemus offen-
1 dere. Quod ãt ait: ut digne ambuletis uocatione qua uocati eſtis digne uocatione ambulare credẽ/
. dũ ẽ: q ĩ greditur ꝑ eũ ꝗ dicit: ego ſum uia & nõ declinatineqꝙ ad dextrã: neq; ad ſiniſtram. Et auertit
pedem ſuum ab omni uia mala. Completurq; in eo. a dommo greſſus hominis dirigütur.
L ¶ Cum omni humilitate ⁊ manſuetudine:cum patientia. l

—

Liber Secundus.c.iiii.

CQui terram & cinerem eſſe ſe nouit: & poſt paululum in puluerem diſſoluendum nunquam ſu/
perbia eleuabitur. Et qui dei æternitate perſpecta: breue & pœne ad puncki inſtarhumanæ uitæ ſpa
tium cogitarit: ante oculos ſuos ſemper habebit interitum: & erit humilis atq; deiectus. Corruptibi
le enim corpus aggrauat animam: & terrenum hoc tabernaculum: ſenſum opprimit multa curan-

tem. Propter quod cum humilitate dicamus. Domine non eſt exaltatum cor meum: neq; elati ſunt

oculi mei Omnis autem humilitas non tam in ſermone quam in mente eſt: ut humiles nos eſſe cõ
ſcientia nouerit. Et nunquam nos uel ſcire uel intelligere: uel eſſe aliquid æſtimemus. Manſuetudo
quoq; illa eſt quæ nulla paſſione turbatur: & ſpecialiter ira: & in furore non rumpitur. Quam ꝗ ha-
buerit beautudine quæ domini uoce promiſſa eſt: conſequætur ut poſſideat terram. Ideſt impe-
ret corpori ſuo domineturq; ſubiecto. Et hæc ſit eius prima hereditas: in carne non carnaliter uiue-
re. Nonnulli rugata fronte: dimiſſo ſupercilio: uerbiſq; trutinatis: auctoritatem ſibi doctorum & iu/
dicum uendicant. Non quo ipſi dignum aliquid arrogantia nouerint: ſed quo ſimplices quoſq; fra
trum:ſui quædam uideant comparatione neſcire.
CSufferentes inuicem in charitte. WD 0——
CSiquis intelligit quid ſit ſufferentes inuicem in charitate: non putabit in ſanctos uiros hoc conue
nire mandatum. Verum in eos: qui ſunt in uirtutum initiis conſtituti. Sancti quippe non habebunt
quod inter ſe inuicem ſufferant: ſed hii qui quaſi homines aliqua adhuc paſſione ſuperantur. Nec
mirum ſi epheſii hoc audiant: cum in multitudine credentium ſint aliqui qui adhuc inuicem ſuffer
re ſe debeant. Hoc ipſum mihi uidetur ſignificare & illud quod ad galatas ſcribitur. alterutrum one
ra ueſtra portate. Poſſumus ergo utrũq; teſtimonium: & aliter interprætari: ut uel alterutrum onera

portare: uel ſufferre inuicem in charitate & eos complere dicamus qui diuites ſant: & inopiam

paupeꝑ ſubleuant.Si quis egrotanti fratri præbet obſequium: ſuffert eum in charitate. Siquis in cæ
libatu beatam tranſiens uitam: alium qui & uxorem habet & liberos: & ſeipſum uix poteſt paſcere
adiuuarit: & utcunq; poteſt fuerit conſolatus: alienum opus portaſſe laudabitur. Eſt qui matrem uel
ſororem uiduam cernens egeſtate tabeſcere:non poteſt adiuuare: huic ſiquis porrexerit manuz ſu-

ſtinuit eum in charitate. Si autem ſuperiorem ſenſum: ſiue poſteriorem ſequamur: nec peccantẽ fra

trem:nec inopẽ cõſolatur: ꝗ non habet charitatẽ: & cõtẽnit uerba apoſtoli cõmonentis. Debemꝰ
autem nos qui fortiores ſumus: infirmitates ĩbecillorum portare: & non nobis metipfſis placere.
VSolliciti ſeruare vnitatem ſpiritus:in vinculo pacis. Anum coꝛpus ⁊ vnus ſpiritus: ſicut et
nocati eſtis in una ſpe vocationis veſtre. õ
CEpheſiis qui iam unitatẽ ſpiritus ſancti fuerant conſequuti: recte dicitur: ſolliciti ſeruare unitatem
ſpiritus in uinculo pacis. Qui enim quid habet: ſeruandi illi ſollicitudo præcipitur. Qui autem nõ
habet ſtudium illi ut habere ualeat imperatur: hic locus uel maxime aduerſum hereticos facit: q pa
cis uinculo diſſipato: atq; corrupto: putant ſe tenere ſpiritus uuitatem: cum unitas ſpiritus: in pacis
uinculo cõſeruetur. Quãdo enim non idipſum omnes loꝗmur: & alius dicit ego ſũ pauli: ego apol
lo:ego cephæ diuidimus ſpiritus unitatem: & eam in partes ac membra diſcerpimus. Nec ſtatim ali
quis illud opponat. Quo ergo diuerſæ ſũt gratiæ: & uaria chariſmata: cũ unitas cuſtodiẽda ſit ſpũs

Sũt ꝗdẽ uariæ donatiões: ſed ĩ eodẽ ſpũ. Et diuerſa miniſteria ſed unꝰ dñs. Et multiplices opatiões:
ſʒ ipſe deꝰ ꝗ opatur oĩa ĩ oĩbꝰ. Qd ãt ait unũ corpꝰ& unꝰſpũs:uel ſimpliciter unũ corpꝰxpi itelligi
q ẽ eccleſia: uel certe qd ex uirgine ẽ dignatPꝰaſſumere. Ne illũ qdã putẽt totiẽs corporatũ:quotiẽs ĩ
ueteri apparuit teſtamẽto. Et unus ſpiritus ſanctus: unus quippe largitor: & ſanctificator eſt omniũ.

Vel certe unum corpus: ad uitam refertur: & opera quæ græce dicuntur Ze᷑ unus
ſpiritus.ad ſcientiam & contemplationem quæ proprie'uerſantur in corde. & ab illis appellantur

CLCum ergo membrum quis fuerit eccleſiæ: nec ab uno eius ſpiritu ſeparatus: conſequen-

ter erit in una ſpe uocationis. Quæritur quomodo una ſpes uocationis ſit: cum apud patrem diuer

ſæ ſint manſiones. Ad quod unam ſpem uocationis regnum cælorum quaſi unum bonum dei pa-
tris eſſe dicemus. Et in una domo uarias manſiones. Alſia enim gloria ſolis: alia lunæ: alia ſtellaruz.
Aut certe illud ſubtilius indicatur: quod in fine & cõſũmatione rerum in priſtinum ſtatum reſtituẽ
da ſint omnia: quando omnes unum corpus efficimur: & in uirũ perfectum reformamur: & oratio
in nobis ſaluatoris impletur: pater da ut quomodo ego & tu unum ſumus: ſic & iſti in nobis unum
ſint. Non ignoro in eo quod nunc expoſui ſollieiti Eruate unitatem ſpiritus in uinculo pacis:ſpiri
tum a pleriſq; non ſanctum accipi: ſed affectum mentis atq; ſententiam. Iuxta quam omnium cre-
dentium erat anima & cor unum. Et ab apoſtolo uirgini præcipitur: ut ſit ſancta: & corpore & ſpiri
tu. Carnis uidelicet ope: & mẽtis affectu. Sed & generalis explanatio ad ſpecialẽ ĩterprætationem
trahi põt qd ſeruet unitatẽ ſpũs ĩ uinculo pacis: q nõ rapiatur oĩ uento doctrinæ: neq; in morẽ ſtul-
ti quaſi luna mutetur: nunc diabolo ſeruiés: nũc deo. Hẽat uero unum corpus bonorum operuz. &
ſemp carnẽ ſuã deo templũ exhibeat. Etunũ ſpũm: eadẽ ſemp ſentiẽs:in una ſpe uocationis. Vt ne
quaquã de ꝓmiſſionibꝰambigens in yſurrectiõe & reſtitutiõe oĩum:ſolida mente confidat.
Enꝰdñs:vna ſides:vnũ baptiſma:vnꝰdens ⁊ pater omniũ:qui ſuꝑ oẽs ⁊ p omnia ? in ofbus.

Quomodo alia eſt fides baptiſmatis deo & domino: ſic baptiſma dominus & deus alia ſũr a tubꝰ

ſingulis

— –—

—
=E —

— = —

———

——

In epiſtolam ad Ephelios.

ſingulis:quæ pariter nominantur. Hoc autem dico propter ſabellium qui eundem deum patreʒ ar-

bitratur & hlium: confunditq; perſonas: d eãdem diuinitatem in utroq; depræhendit. Ecce mani-
feſtiſſime unus dominus filius: & unus deus pater uoeantur. Quod ad corinthios quoq; plenius
ſcriptum eſt. Sed nobis unus deus pater ex quo omnia: & unus dñs noſter ieſus chnuſtus per quem
omnia:& nos per ipſum.Sicut enim deo patri non adimit filius:ne dominus ſit: cum dominus ſolꝰ
ipſe dicatur:ita & filio non aufert pater ut deus ſit: quia deus pater tantümodo nominatiᷣ. Legim?
& in alio loco:ſcitote. Quoniam dominus ipſe eſt deus.Et alibi dominus deus tuus:deus unus eſt.
Si enim ut exiſtimant arriani: deus pater ſolus eſt deus: eadem conſequentia ſolus erit dus ieſus xpᷣs
Et nec pater erit dominus: nec filius deꝰ:ſed abſit ut non ſit in dominatione deitas: uel in denate do
minatio Vnus eſt dominꝰ: & unus eſt deus: quia patris & filii dominatio: una diuinitas eſt. Propte-

rea & fides una dicitur: quia ſimiliter in patrem & in filium & in ſpiritum ſanctum credimus: & ba-

ptiſma unum. Eodem enim modo & in patrêm & in filium & in ſpintum ſanctum baptizamur. Et
ter mergimur: ut trinitatis unum appareat ſacramentum. Et non baptizamur in nominibus patris

& filii & ſpirtus ſancti: ſed in uno nomine quod intelligitur deus. Et miror qua conſequẽtia ĩ uno

uocabulo:eodem opere:& eodem ſacramento naturæ diuerſitatem: arrius: macedomus: & euno-
mius ſuſpicentur: concordante in impietate diſcordia: & creaturæ in filio & ſpiritu ſancto cæno/
ſum fontem tenentes: diuerſos hæreſeos riuulos duxerint. Vnum baptiſma: Et contra ualentinum
facit qui duo baptiſmata:etiam contendit: & contra omnes hereticos: ut ſciant non habere ſe bap/
tiſma:ſed in una xpi eccleſia fontem eſſe uitalem. Poteſt unum baptiſma & ita dici: quod licet ter ba
ptizemur propter myſterium trinitatis: tamen unum baptiſma reputetur. Vnum quoq; baptiſma ẽ
in aqua:in ſpiritu: & in igne. Et de quo dominus loquitur. Baptiſma habeo baptizari. Et albi. Bap-
tiſmate meo baptizabimini. Diuerſitas autẽ pᷣpoſitionũ in quibus dicitur: unus deus & pater oĩium
qui ſuper omnes: & per omnes: & in omnibus: diuerſam intelligentiam ſapit. Super omnes enim ẽ
deus pater:qui auctor eſt omniũ.per omnes filius quia cuncta tranſcurrit uaditq; per omnia. In oĩ⸗

bus ſpiritus ſanctus: quia nihil abſq; eo eſt. Nec uero putandum: unum deum & patrem omniuʒ eẽ

cõmuniter. Vt ſcilicet ad irrationabilia iumenta. Nomen patris poſſit aptari. Sed quomodo ſi ĩ de
ceʒ hominibus: quinq; filiis: & quinq; ſeruis pariter diceremus. Horum decem: unus eſt dominus:

& unus pater. Non utiq; omnium patrem nec dominum omnium uocaremus. Sic & ĩ eo quod ait
unus deus & pater omnium: aliorum pater: aliorum deus accipiendum eſt. Tale quid de creaturis &

de deo etiam zeno cum ſuis ſtoicis ſuſpicatur. Quem ſequutus uirgilius ait: deum ire p omnes ter
raſq; tractuſq; maris: & reliqua. Rt principio cælum ac terram: campoſq; liquentes: lucentẽq; globũ
lun æ:titaniaq; aſtra ſpiritus intus alit totamq;ʒ infuſa per artus mens agitat molem: & magno ſe cor
pore miſcet. Quidam hoc quod eſt ſcriptum: ſuper omnes: & per omnes: & in omnibus ad patrem
& filium & ſpiritum ſanctum: ſic æſtimant eſſe referendum: ut per omnia pater ſit qui auctor ẽ oĩum
per omnes filius: quia per filium creata ſunt omnia. In omnibus ſpiritus ſanctus: ipſe enim credenti
bus datur: & templum ſumus ſpiritus ſancti: & pater & filius habitat i nobtis.
CAnicuiqʒ autem noſtrum data eſt gratia ſecundum menſuram donationis chꝛiſti.

CLicet deus pater & ſuper omnia ſit: & per omnes: & in omnibus: tamen gratia iuxta menſurã cre-

dentibus datur. Nunquid ad menſuram ſpiritum & gratiam tribuat deus: magniſficentiæ enim eiꝰ

non eſt finis: ſed quo iuxta menſuram uaſculorum infundat liquorem. Tantum muneris largiens:

quantum poteſt ille cui donatur accipere. Nec enim ad menſuram dat deus ſpiritum Aut poreſt ha
bere menſuram qd equaliter ubiq; diffuſum eſt: quod ut manifeſtius fiat: imperfectũ licet & nonĩ-
plens ſimilitudinẽ: tũ ꝑ qd poſſit ĩtelligi qd dicitur: ſumamꝰexẽ̃plũ. Mare certe ĩmẽſũ ẽ: & capacitas

eiꝰdeo ſoli nota:ex hoc ſi ꝗs uelit multis hoĩbꝰſecũdũ id qd geſtare quæũt tradere:neceſſe eſt ut ad

mẽſurã unicuiqʒ tribuat: & partes eius mẽſurã recipiãt: cuꝰ ſoli ĩmẽſurabile ẽ. Ita & ſpuͦs ſctũs ĩmẽ

ſus qdẽ ẽ: & nullo fine cõcluditur:tñ unicuiq; datur ſecundũ qd expedit.Et ſimul notãduʒ qd hæc

eadẽ gratia quæ nunc attributa perhibetur: ſecũdũ menſuram donationis xpi data ſit nobis.
CPꝛopter qð dicit.Aſcẽdẽs in altũ:captiuã duxit captiuitatẽ:dedit dona hominibus.

CQuia ſupra dixerat: unicuiq; aũt noſtrũ data ẽ gratia ſecundũ mẽſurã donationis xpi ut conſir-

maret hæc ipſa dona quæ poſt paululũ quoq; enumerat dicẽs. Et ipſe dedit quoſdã ꝗqdẽ apoſtolos
quoſdã aũt prophetas: alios euangeliſtas: alios paſtores & magiſtros: & reliqua: a ſaluatore eſſe do/-
nata:teſtimonium de ſexageſimoſeptimo pſalmo aſſumpſit: ut ſciamꝰ illas eſſe manubias diſtribu-
tas:quas xpᷣs uictor emeruit. Aſcẽdens quippe in altũ: captiuaʒ duxit captiuitatẽ. Nos qui nüc ĩ xpᷣo
credimus de gentibus congregati: cum eſſemus creatura dei: a diabolo capti ſumus: & eius ſatelliti-
bus diſtributi. Venit igitur dominus noſter ieſus xp̃s ſecundum ezechielem: uas ſecum captiuitatis
apportans: & aperto capite ne ab aduerſariis cognoſceretur. Prædicauit his qui capti erãt remiſſio/
nẽ: & qui tenebantur in uinculis ſolutionem: & nos de cathenis hoſtium & de compedibus libera-
uir. Sicut illam in euangelio mulierem: de qua ipſe commemorat: hanc autem filiam abrabam quã
Iigauit ſatanas iam decem & octo annis:non oportuit ſolui de uinculo hoc: in die ſabbati. Libera/-
toſq; nos & ꝑ nouã captiuitatẽ: de captiuitate ueteri erutos: ſecũ duxit ĩ cælũ: & his ipis quos de ini/

se

Liber Secundus.c.iiij.

micorum manu uictor eripuit: diuerſa gratiarum dona largitus eſt. Et elegãter hic poſuit: dedit do
na hominibus. Cum in pſalterio ſcriptuʒ ſit accepit dona ĩ hominibus. Verum ibi quia nec dum fa
ctum erat: ſed futurum promittebatur: propterea dicitur accepiſſe: hic uero cum apoſtol“ ſcribit ꝗa
jam dederat & uniuerſo orbe eccleſiæ fundatæ erant: idcirco nõ accepiſſe ſcribitur: ſed dediſſe. Alii
hunc locum ita ediſſerunt: quod ob id dominus noſter ieſus chniſtus ad cælos uictor aſcenderit: ut
inde angelos cæteraſq; uirtutes ad cuſtodiam eccleſiarum ſuarum mitteret. Et dum indignus ſit lo
cus iſte terrenus: ſublimium poteſtatum habere præſentiam quodammodo illæ ſuſtinuerint capti/
uitatem. Ideo enim inquiunt aſcendit in altum: ur captiuans captiuitatem: dona hominibus largi-
retur. Hoc totum ideo apoſtolus replicat: ut quia ſuperius dixerat: ſufferentes inuicem in charitate:
ſolliciti ſeruare unitatem ſpiritus in uinculo pacis: doceret in diuerſis chariſmatibus eccleſiam eſſe
concordẽ. Et non ſtatim ſciſmatum & diſſenſionum occaſionem dari: quia ſecundum menſuram
donationis chriſti unuſquiſq; noſtrum accepiſſet dona. Non eadem ſed in unum corpus: & in unũ
ſpũm oẽs uocatos eẽ. Ideſt ut ſicut unꝰdũs ẽ: & una fides:& unũ baptiſma:& unꝰdeꝰ pater:ita & nos
in charitate idipſũ ſimus.In pacis uinculo:ſeruantes ſpiritus unitatem. *
CCAuogd autem aſcẽdit quid eſt:niſi quia ⁊ deſcendit in inferioꝛa terre:
CQui aſcendiſſe nunc dicitur: propterea aſcendit quia ante deſcenderat. Hoc enim ſonat: quod au-
tem aſcendit: quid eſt: niſi quia & deſcendit? Requiren dum itaq; ſuper eo quod alibi ſcriptum eſt:
nemo aſcendit in cælum niſi qui de cælo deſcendit: filius hominis quomodo aſcenderit ante deſcẽ
dens. Quando enim hæc loquæbatur: poſt deſcenſionem de cælis ſe quondam cælos aſcẽdiſſe mõ
ſtrabat. Necnon & illud pariter retractandum: quomõò ipſa deſcenſio & aſcenſio ſentienda ſit. Vtrũ
nam ſecundum corpus localiter an ſupra corpus ſpiritualiter: uel certe utroq; modo. Inferiora autẽ
terræ infernus accipitur: ad quem dominus noſter ſaluatorq; deſcendit: ut ſanctorum animas quæ
ibi tenebantur incluſæ: ſecum ad cælos uictor adduceret. Vnde & poſt reſurrectioneʒ eius: plurima
corpora iuſtoꝶ ĩ ſanctã ciuitatẽ uiſa ſũt. Qd ãt ĩfernꝰ ĩ iferiori parte terræ ſit: & pſalmiſta teſtat᷑ di-
cẽs apta ẽ terra & deuorauit dathan: & operuit ſup congregationẽ abyron. Et ipʒ ĩ numeroꝶ libro
plen? explanatur. Alio quoq; loco legimꝰ: ueniat mors ſup eos: & deſcẽdãt ĩ ĩfernũ uiuentes.
Aui deſcendit ipſe eſt qui aſcendit ſuper omnes celos:ut impleret omnia.
CNunquid corporaliter omnes cælos: & uniuerſas ſublimitates: & cælorum circulos: quos philo/
ſophi ſperas uocant: tranſiens atq; tranſcendens: ſtetit in ſummo cæli ſornice: & ut ipſo uerbo utar
apſide? An certe omnia corporalia contẽnens atq; deſpiciens: & ærerna contemplans ſuper cælos:
ideſt ſuper inuiſibilia ſtetiſſe credendus eſt: quod ego melius puto Oeſcendit ergo in inferiora ter/
ræ: & aſcendit ſuper omnes celos filius dei. Vt non tantum legem ꝓprophetaſq; compleret: ſed &
alias quaſdam occultas diſpenſationes: quas ſolus ipſe nouit cum patre. Neq; enim ſcire poſſumus
uomodo & angelis & his qui in inferno erant ſanguis chriſti profuerit. & tamẽ quin profuerit ne
ſcire non poſſumus. Deſcendit quoq; ad inferos: & aſcendit ad cælos: ut impleret eos qui in illis re
gionibus erant: ſecundum id quod ſe capere poterant. Ex quo ſciendum quod antequam chriſtus
deſcenderet & aſcenderet: uacua fuerint omnia & plenitudine illius indiguerint. Hic locus aduerſũ
hebionem: & fotinum uel maxime facit. Si emim ipſe eſt aſcendens in cælos: qui de cælis ante deſcẽ
derat: quomodo dominus noſter ieſus chriſtus non ante mariam eſt: ſed poſt mariã? Necnon & cõ
tra eos: qui duos filios inſano errore confingunt: filium uidelicet dei: & filium hominis. Ecce hic
apertiſſime dicitur: quod ipſe ſit aſcendens atq; deſcendens. Nec ſtatim iſta dicentes: locum alteri
hereſi damus. Quæ dimidiatam chriſti aſſerit diſpenſationem: ſed ſic unum & dei & hominis filiuz;
cõſitemur. Ne diſpẽſationẽ aſſumpti hoĩs qua ſaluati ſumꝰ ex parte credẽtes ĩ parte trũcemus.
CEt ipſe dedit quoſdam quidem apoſtolos:quoſdam autem prophetas:alios uero euangeli⸗
ſtas:alios autem paſtoꝛes ⁊ doctoxes:ad inſtructionem ſanctoꝛum in opus miniſterii:in ediſi/
cationem corpoꝛis chꝛiſti. M
CEt ex hoc loco maniſeſtiſſime comprobatur: patris & filii una diuinitas. Si quidẽ hoc quod nũc
chriſtus tribuiſſe deſcribitur: in prima epiſtola ad Corinthios: deus pater dediſſe narratur. Ali-
os enim ait: poſuit deus in eccleſia primo apoſtolos: ſecundo prophetas: tertio doctores: dein-
de uirtutes: & dona ſanitatum: opitulationes: gubernationes: genera linguarum. Quod ſabel/
lius non intelligens: patrem confundit & flium: dum eandem operationem eſſe non putat diuer-
ſorum. Et ſimul notandum quod hic apoſtolos: prophetas: euangeliſtas: paſtores & magiſtros de/
diſſe chriſtus. Ibi uero eoſdem pater poſuiſſe memoretur. Pofuit itaq; ſiue dedit pater & filius
primo apoſtolos: ſecundo prophetas. Nõ illos ꝗ futura uaticinen tur:quales in ueteri legimꝰ teſta
mento: ſed qui inſideles: & imperitos arguãt atq; doceant. Tales quippe prophetas nouĩ teſtamenti
in alia epiſtola eſſe definit. Tertio euangeliſtas: quorum ſpecioſi pedes ſunt ad annuntiandam pa/-
cem. Nec uero putandum quod ſicut in ſuperioribus tribus alios dixit eſſe apoſtolos: alios prophe
tas: alios euangeliſtas: ita & in paſtoribus: & magiſtris officia diuerſa propoſuerit. Non enim ait
alios autem paſtores & alios magiſtros: ſed alios paſtores & magiſtros. Vt qui paſtor eſt: eſ-
ſe debeat & magiſter. Nec in eccleſus quamuis ſanctus ſit: paſtoris ſibi nomen aſſnmers niſi
poſſit

—, — „ „ — —

—

— ——— tn.--— —

In epiſtolam ad Epheſios.

poſſit docere quos paſcit.Vel certe aliter: ut unus atq; idem præſes eccleſiæ: ſit paſtor & doctor. Pa-
ſtor ouiũ: magiſter hominum. Homines quippe & iumenta ſaluos facies domine. Arbitror hodie
E quoq; in eccleſiis: quẽadmodũ propheta & euangeliſta: paſtor quoq; inuenitur & doctor: ita poſſe
li & apoſtolũ repperiri: in quo apoſtolatus ſigna & indicia compleanrur: & eregione eſſe plurimos .
u tam foris quam intus. tam in eccleſia quam in hereſibus: qui pſeudo apoſtoli ſint & pſeudo prophe
tæ: & pſeudo euangeliſtæ: & pſeudo paſtores: & pſeudo magiſtri. Et de hereſibꝰ quidem mulla dubi
i⸗ tatio eſt: quin ſecundum falſam fidem: falſa uniuerſa poſſideant. In eccleſiis autem nonne uobis ui-
, Qdentur falſi eſſe paſtores: qui non paſcunt oues cum diſciplina: ſed quaſi mercẽnarii nequaquã græ
1 gis ſalutem cogitant. Quod errauit non cõuertentes: & quod perit nõ quærent&. Sed tantummõ
ſ⸗ de ouibus lac & lanã: cibos uidelicet & ueſtimenta captantes. Neq; uero abſq; ordiue in hæc pute-
mus apoſtolum ſubito prorupiſſe: uerum quia præmiſerat eſſe deum ſuper omnia: & per omnia &
i in oĩbus:& unicuiq; ſctõrum datam gratiã ſecidũ mẽſurã donationis xpi: nũc addit alios apoſto-
0 los:alios ꝓphetas: alios euãgeliſtas: alios paſtores & magiſtros eẽ ĩ eccleſia deſcriptos: ꝗ neceſſarii

ſint ad perfeconem inſtructionẽq; ſanctorum ĩ opus miniſterii. In edificationẽ corporis xpi. Quia
cum corpus diñi eccleſia ſit: eccleſia diuinis lapidibus conſtruatur: hi quos ſupra memorauimꝰi ec/

1. cleſia cõſtitutos:id hñt operis: ut ſecũdũ diſpẽſatõeʒ & officia ſibi credita:eccleſiã xpᷣi ideſt corpꝰ eiꝰ
ædiñicent. Si quis igitur nõ ædificat eccleſiã xpᷣi: nec plebẽ ſibi ſubiectam inſtruit: ut de ſubiecto po/⸗
. pulo chriſti eccleſia conſtruaturiſte nec apoſtolus: nec propheta: nec euãgeliſta: nec paſtor: nec ma/
. giſter eſt appellandus.
4 CBonec occurramus omnes in vnitatem fſidei ⁊ agnitionis ſilii dei in virum perfectum ĩ mẽ-
ſuram etatis plenitudinis xpᷣi. ARt vltra non ſimus paruuli fluctuantes:circũlati ommi vẽto do/
ctrine:in fallacia hominum ⁊ aſtutia:ad circunuentionẽ erroꝛis. Neritatem autem facientes in
. charitate augeamus in ipſo omma qui eſt caput chriſtus. .
M CQuerendũ quos oẽs dixerit occurrere in unitatem fidei: Vtrum ne omnes homies: an oẽs ſãctos

an certe oẽs qui rationis capaces ſunt. Viderur aut mihi de oĩbꝰhoĩbus dicere: quia multi uenti do-
ctrinarum ſunt.Et flatu eorum fluctibus concitatis: huc atq; illuc homines ĩcerto curſu: & uario fe-
runtur errore. Vnde omni ſtudio laborandum: primum in fidei occurrere unitatem: deinde in eadẽ
unitate: habere agnitionem filii dei. Quorum cum fuetit ſecura poſſeſſio: paruuli eſſe ceſſates: & mẽ
ſuram interioris hominis recipientes: quæ menſura plenitudinis menſura chriſti eſt: perfecti uiri uo
cabulum ſortiemur. Ita tamen: ut ad côſumatã ætatem plenitudinis xpi: omnium credentium tur-
ba perueniat. Et nequaquã in dogmatibus fluctuans: ad inſtar paruulorũ gurgite infidelitatis fera⸗
tur incerto. Dam uentr hincind? pflantes. hereticorum uidelicet: ſiue ſapientiuʒ ſæculi: diuerſæ cõ

P pugnanteſq; rationes: quæ naufragium audientibus aut inferunt aut minantur. Dum alii abſq; uo-
luntate fillaciæ: & tamen quæ falſa ſunt prædicant: alii uero omni caliditate erroris laqquæos com/
ponentes: nos decipere & uincere feſtinant. Cum autem occurrerint ſancti in menſuram ſupradicti
1 nmiri: tunc intelligentes charitatem xpi: augebunt in eo omnia quæ acceperant ſemina ueritatis habẽ
4 ris corporis eccleſiam apud dommum leſum. Quia uero ait: ut ultra non ſimus paruuli fluctuãtes:
i & reliqua. Seq; fluctuantem & paruulum eſſe conteſtans: retractandum uidetur: utrum ne hæc
ſ ſecundum humilitatem loquutus ſit. An certe ex parte uidens: & ex parte cognoſcens intellexerit
0G quantum a perfecta abſit ſcientia: & in uera conſcientiæ ſuæ uerba proruperit. Si quis igitur uult
eum ſecundum humilitatem loquutum: illo utetur exemplo: quando eram paruulus loquæbar
e ut paruulus: cogitabam ut paruulus: ſapiebam ut paruulus. Quando uero factus ſum uir: eua-
. cuaui ea quæ erant paruuli. Alius uero ad iſta reſpondet: comparatione multotum in ætatem per/
fecti uiri apoſtolum perueniſſe. Ad ea uero quæ repoſita ſanctis ſunt: adhuc paruulum nuncupari.
4 Si quidem omnes apoſtolos qui in chriſto credant paruulos propheta commemoret dicens. Ec-
2 ce ego & paruuli quos dedit mihi deus. Poſt hæc attentius daſſerendum. Ne forte uero iuxta hu-
militatem: non ſolum paruulum apoſtolus ſe eſſe dixerit: ſed fluctuantem & omni doctrinaruʒ flu
ctu in diuerſa raptatum. In fallacia hominum in nequitia: ad circunuentiones errorum. Qui autem
, uult & hæc eum non de humilitate: ſed de conſcientia protuliſſe dicit. Paulus apoſtolus homo
7 erat acuti et acris ingenii. Et qui ad primos quoſq; diſpurantium conatus: ſagaci mente quæ
erant inferenda pronoſceret. Videbatur igitur ſepe ex utraq; parte ſic dici: & tam ueriſimilia in
rebus contrariis aſſeri: ut ambigere facerent audientem. Idcirco ut homo & adhuc in fragili cor-

puſculo conſtitutus circunferebatur in ſaxa: nec nauis eius gurgitibus im pellebatur. Stabat quippe
in puppi gubernaculum tenens: & ſpumantes hereſeos fluctus: ſidei ſecuritate frangebat. Non
tamen intrepidus & ſecurus nec quietus & placidus. Perſpiciebat uentos hincinde per flantes:
& ſolicita aure captabat: uincebatq; contraria: ſed non erat illi ſecura uictoria. Qma igitur ad
ueriariorum uerba: atq; rationes quibus ueritatem euertere nitebantur: uidebat non facile poſ-
“ ſe ſuperari: & omni calliditate plenas dialecticæ quoq; immo diaboli arte contextas: ſperabat
dei auxilium: ut omnem deliberationem mente ſua prop Aleret. Et certe atq; defixe abſq; ul/
la moleſtia crederet ueritati: & augeret eam in dilectione chuſti: quem ſciebat & ſui & totius

— — — —

ber Sec un dus.c. iiii.

eccleſiæ corporis caput: ſciendũ quod hic locus in græco maniteſtior ſit. Dum aũ in latino uerbo
tranſfertur ad uerbũ ſenſus ſermonibꝰ inuoluti obſcurum facere quod dicituur.
CEx quo totũ coꝛpꝰcõpactũ ⁊ conglutinatũ per omnẽ iunctura ſubminiſtrationis ſecũdũ ope/
rationem i menſurã vniuſcuiuſqʒ mẽbꝛi angmẽtũ coꝛpis facit i edificationẽ ſui in ueritate.
¶ In ſine reꝶ cum deum facie uidere cœperimus ad faciẽ: & in mẽſurã peruenerimus ætatis pleni-
tudinis xpi: de cuius plenitudine tunc omnes accæperimus: ita ut xps non ex parte ſit: ſed totus in
nobis. Et felictis initiis paruuloꝶ creuerimus in eũ uirũ: de quo ꝓpheta dicit. Ecce uir oriens nomẽ
illi: & Ioãnes Baptiſta cõmemorat. Poſt me uenit uir qui ante me factus eſt: qm ante me erat. Tunc
in occurſu unius felei & unius cognitionis filii dei: quem nũc pro uarietate mentiũ: nõ una nec ea⸗
dem fide & agnitione cognoſcimus: totum corpus quod prius diſſipatũ fuerat: & in diuerſa lacera-

tum in ſuam cõpaginem iuncturãq; redigetur.Ita ut una ſubnuniſtratio eademq; operatio & unius

ætatis cõſumata perfectio:totũ creſcere faciat corpussequaliter: & oia membra iuxta mẽſurã incre/
mentum ætatis accipiant. Hæc aũt tota ædiſicatio per quã eccleſiæ per partes corpus augetur: mu-
tua in ſe caritate cõplebitur. Totas irrationabiles creaturas ſub unius rationabilis aiĩglis intelliga-

mus exemplo. Et quodcũq; de huius mẽbris dixerimus & partibus: hoc ſciamus eſſe referẽdum ad

unamquãq; rõnabilem creaturã. Putemus hoc animal ita per artus uenas carneſq; laceratum: ut nee
os oſſi hæreat: nec neruus iungatur ad neruũ: ſeparatim oculi iaceant ſeorſum nares manus aliũ lo-
cum teneant: alio piecti ſint pedes: & reliqua membra in hunc modũ inter ſe diſperſa ſint & diuiſa.
Finge aliquem uenire tantæ ſciẽtiæ medicũ qui iuxta fabulas Ethnicoꝑꝶ: Aeſculapiũ poſſit imitari:

& in nouã figuram nouũq; nomẽ Virbiũ ſuſcitare.Hic neceſſe habebit unũquodq; membrum ſuo

loco reſtituere:& cõpagem copulare cõpagi:& quodã glutino partibus reſtitutiseunũ corpus effi-
cere:hucuſq; nobis una ſimilitudo ꝓceſſerit. Nũc in eandem ſimilitudinẽ ad id quod itelligi uolu-
mus: aliud trahatur exemplũ. Paruulus creſcat: & occulto æuo in pfectam adoleſcat ætatẽ ſuũ ma/
nus augmentü habebit: ſua pedes ſentiant incrementa. Venter dum neſcimus impletur. Humeni dũ
ſaluntur: oculi dilatantur: & omnia mẽbra per partes iuxta menſurã ſuam ſic creſcũt: ut tam nõ ſibi
ſed corpori uideantur augeri. Ita igitur & in eiranse omniũ: quando corpus totius eccleſiæ nũc

diſperſum atq; laceratũ uerus medicus xps Ieſus ſanaturus aduenerit. Vnuſquiſq; ſecundũ menſurã

fidei: & agnitionis filii dei: quẽ ideo agnoſcere dicitur: qaa prius nouerat: & poſtea noſſe deſiuit: ſuũ
recipiet locũ: & incipiet id eſſe quod fuerat. Ita tamen ut non iuxta aliam hereſim: oẽs in una ætate
ſint poſiti.i.Oẽs in angelos reformentur: ſed unũquodq; membrũ iuxta menſuram & officium ſuuz
perfectum ſit. Verbigratia: ut angelus refuga id eſſe incipiat quod creatus eſt: & homo qui de para/
diſo fuerat eiectus ad culturã iterum paradiſi reſtituatur. I ſta aũt utnuerſa ſic fient: ut iuicem in ter
ræ caritate iungantur. Et dum cõgaudet membrum mẽbro: & in alterius ꝓpuectione lætatur xpi cor
pus eccleſia primitiuo& haberet in cæleſtibus ieruſalẽ quã ĩ alio loco apoſtolus matrẽ ſcõꝶ uocat.
Idcirco ut ſupra diximus: hæc apud nos obſcuriora ſunt.quia metaphoricos dicuntur in græco. Et
omnis metaphora ſi de alia in aliã tranſferatur ad uerbum quibuſdam quaſi ſenſibus orationis ſen/
ſus & germina ſuffocantur. SS

CHoc autem dico ⁊ conteſtoꝛ in domino: vt non amplius ambuletis:ſicut ⁊ gentes ambulant

in vanitate ſenſus ſui obſcurati mente: abalienati a via dei pꝛopter ignorantiam: que eſt in ilis

pꝛopter cecitatem coꝛdis coꝛum.Qui deſperantes ſemetipſos:tradiderũt impudicitie: in ope/
rationem immunditie omnes in auaritia. Hoc ergo ait dico uobis. O epheſii:
uoſq; conteſtor: ut quia occurſuri eſtis ĩ menſuram ætatis plenitudinis xpi: nõ ambuletis ſicut am/
bulant gentes: quæ ydolis ſeruientes & ſenſu & mente abutũtur in praua. Quæ cum ideo accæpe-
rint animã & intellectũ ut cognoſcerent deum: abalienati ſunt a uia eius: quam aliã abſq; xpo non
nouimus: & in ſui cordis ambulant cecitatem. A tq; utinazʒ peccaſſe ſufficeret:& uel ſero agerẽt pœ/
nitudinem damnarentq; uitia: in qus bus iugiter inhiarũt: eſſet remedium reſipiſcere poſt errorem.
Nunc uero deſperantes ſe & in ritum irrationabilium beſtiarum: cœno uoraginiq; mergentes tra
diderunt impudicitiæ atq; luxuriæ: operãtes quicquid corpus uoluit: mens deſiderauit: libido ſug/
geſſit. Et cum nihil omnino prætermiſerint quod ĩmundum ſit hoc totum fecere in auaritia: dum
nũꝗᷓ luxuriando ſatiantur: nec eoꝑꝶ terminũ habet uol uptas. Aut certe ultra cõceſſam uiri ad fœmi
nam coniunctionem: ad maiora conſcendunt: maſculi in maſculos turpitndinẽ operantes: & mer-
cedem erroris ſui in ſemetipſos recipientes. Vanitas ſenſus & mentis obſcuritas: bifariꝗ diuiditur:
in ſeculi huius negocia & in ſapientiã ſecularem: Quando aut in his quæ mundi huius ſunt: & cito
tranſeunt detinemur: aut non profutura cognoſcimus: nõne uobiæ nidetur ĩ nanitate ſenſus & ob-
ſcuritate mentis ingredi? qui diebus ac noctibus ĩ dialectica arte torquetur:ꝗ fiſicus ſcrutator ocu/
los trans cœlum leuat: & ultra ꝓpfundum terraꝑꝶ & abyſſi quoddam inane demergit: q iambu ſtruit:
qui tantam metroꝶ ſiluam in ſuo ſtudioſus corde diſtinguit & congerit: & ut alteram partẽ trãſſe/
ram: qui diuitias per fas & nefas querit. Qui adulatur regibus: hereditates captat alienas & opes
congregat: quas in momento cui ſit reſicturus ignorat. Quod autem ait: q deſperantes ſemetipios:

nantur

, —— — — —

nantur autem hi ſunt quĩ poſtquam peccauerint non dolent: qui nequaquam ſentiẽ
tes ruinam ſuam: feruntur in pronum: & tamquain beſtiæ ferrum uidentes in mortem munt. Pone
mihi duos in uno uitio depræhenſos: alterum qui intelligat plangatq; quod fecit: alterum qui de-
lectetur in ſcelere & non ſolum non doleat: uerum etiam gloriætur: & putet ſe quandam turpitu⸗
dinum palmam & uictoriam conſequutum. Nonne tibi uiderur ille dolere: & hic pœnitus non
dolere Exprimamus ſi poſſimus uerbum de uerbo: & dicamus indolentes:ſiue ĩdo
lorios. Nam & quidam philoſophorum ideſt indoloriam prædicauit: i qui natu-
ras introducunt ſciant propterea gentes in uanitate ſenſus obſcuratis mentibus nt
ignorantiæ ſe & cecitati dederint. Nemo enim imperitus appellatur & cecus: niſi his qui cognoſce
re non poteſt & uidere. Nec dicimus cecum eſſe lapidem: & brutum animal ignorare. Quia non
ab eo quæritur nec eius naturæ eſt: ut cognoſcat & uideat. Sinautem in natura gentium fuit: ut dei
uitam intelligerent & uiderent non ſtoicorum & ſpiritalium natura uaria: ſed uoluntas. Dixeramꝰ
ſupra operationem iĩmunditiæ omnes in augritia. non ad auaritiam ut ſonat ſimpliciter pertinere:
ſed ad libidinem atq; luxuriam. Debemus hunc ſenſum alterius loci teſtimonio comprobare. In
prima ad theſſalonicenſes epiſtola ſcribitur. Hæc eſt enim uoluntas dei: ſanctificatio ueſtra: abſti⸗
neatis uos a vornicatione: ut ſciat unuſquiſq; ueſtrum ſuum uas poſſidere in ſanctiſicatione & hono
re. Non in libidine deſiderii: ſicut & gentes quæ non nouerunt deum: & ne quis ſupgrediatur & cir
cũſcribat in negotio fratrem ſuum: quoniam uindex eſt dominus de his omnibus: ſcut & prædixi
mus uobis & teſtiſicati ſumus. Non enim uocauit nos deus in immnditiam: ſed in ſanctiſcationẽ
Diligenter obſerua quia ad caſtitatem nos prouocans: & uolens uxoribus tantum eſſe cõtentos di
xerit. Nequis ſupergrediatur: & circũſcribat in negotio fratrem ſuum: ideſt ne ſuam coniugem de-
relinquens: alte us polluere quærat uxorem. Vbi nos habemus & circunſcribat in negotio fratreʒ
ſuum:græce legitur S =ðð autem:auaritia nuncupatur:
quam nos poſſumus uim uerbi tranſferentes:ſic in præſenti loco exprimere: ut ne quis ſupergredia
tur: & auarus frauder in negotio fratrem ſuum. Quæ enim conſequentia eſt: uel in illo capitulo qd-
nunc ad exemplum uocamus: uel in hoc quod principaliter ad epheſios conamur exponere: inter
impudicitiam & immunditiam: caſtitatem quoq; & affectum coniugalem extraordinarie repente
auaritiam nominari. Non uobis moleſtuʒz ſit: ſi diu in obſcurionbus immoremur. Cauſati enim in
rincipio ſumus inter omnes pauli epiſtolas: hanc uel maxime & uerbis & ſenſibus inuolutam.
Aos autem non iaa didiciſtis chriſtum ſi tamen illum audiſtis:⁊ in illo docti eſtis.

CSi omnes qui chriſtum audire uidentur audirent. Nunquam ad epheſios: & certe illos quibus ſa-

cramenta chriſti reuelarat: apoſtolus diceret:ſi tamen illum audiſtis. Diſcere autem chriſtum idipᷣʒ
erit:quod noſſe uirtutem: & audire illum non differt ab eo ſi diceret: audire ſapientiam: iuſtitiã: for
titudinem: temperantiam: & cætera quibus chriſtus uocatur. Si quis ergo chriſtum audiuit & didi-
cit. Non ambulabit in uanitate ſenſus ſui:nec obſcuratus mente gradietur: neq; erit abalienatus a ui
ta dei:habebit etiam ſcientiam ignorantiæ diſcuſſam: & immiſſo tænebris lumine: omnes de ocu-/
lIis eius tænebras auferentur. Quod cum habuerit non ſe tradet impudicitiæ: non operabitur oẽëzʒ
imunditiam in auaritiam: conceſſos fines prætergrediens nuptiarum. Si autem aliquando conti-
gerit ut aliqua paſſione ſuperetur: dolebit ſuper uulnere ſuo: & conſcientiæ tormenta patjetur: quia
liberam frontem & puritatem ĩmaculatæ mẽtis amiſerit. Diſcamus igitur chriſtum & audiamꝰillũ
Si quis eſt: qui poteſt dicere. An experimentum quæritis eius qui in me loquitur chriſtus. Curramꝰ
ad eum diebus ac noctibus ad os eius & ad eloquium pendeamus. Chriſtus nobis loquitur: ſpiritus
ſancti ſunt uerba quæ promit. Statuit enim deus in eccleſia:primum apoſtolos: ſecundo prophetas
tertio doctores. Sed nec illud eſt deſperandum quod aliquando ipſe in mẽtibus noſtris chriſtus lo
quatur: & per ſemetipſum nos doceat: & organum oris non quærat alieni: tantum non ſimus ſub/
diti peccato: nec corpus noſtrum delicta poſſideant: & ingredietur in illud ſapientia.
Sicut eſt veritas in Jeſu. 2
Vocabulum ieſus interdum eum hominem ſignificat: qui a dei uerbo eſt aſſumptus ex uirgine iu
xta illud: uocabis nomen eius ieſum. Ipſe enim ſaluabit populum a peccatis eius: & alibi. Ieſus ergo
fatigatus de uia: & reliqua. Interdum uero deum uerbum: uobis enim uiuit dominus ieſus chriſtuæ
per quem omnia.Si quando ergo dicit ieſus: ego ſum uia & ueritas: iuxta id dicit quod filius dei eſt
cum autem ſcribit paulus: ſicut eſt ueritas in ieſu:de templo corporis loquitur: in quo habitat uer/
bum deus. Verbum enim caro factum eſt: & habitauit in nobis. Niſi forte utrunq; de deo uerbum ĩ
telligendum: quod quomodo habitet in eo uita: & ipſe ſit uita. Sicut enim habet pater uitam in ſe-
metipſo:ita & filio dedit habere uitam in ſemetipſo. Sic & ueritas dicitur filius: & ipſa in eo mõſtra-
tur.Hæc autem dicimus: non ieſum a chriſto ſeparantes: nec rurſum deum uerbum ab eo quem aſ-
ſumpſit hominem alterum eſſe dicentes. Sed ſecundum intelligentias affectuum uel locorum: illũ
quem unum eſſe credimus filium hominis: & filium dei: & ante uirginem & poſt uirginem: alium
atq; alium nuncupantes. Poteſt autem & aliter intelligi. Sicut eſt ueritas in ieſu. In nullo patriarcha
rum:in nullo apoſtolorum ueritas fuit: niſi in ſolo Ieſu. Alii enim ex parte cognoſcebãt & ex parte

44

6

W ℳ

L.iber Secundus.c.iiii.

prophetabant:& per ſ eculum in enigmate uidebant. In ſolo ieſu ueritas dei apparuit: quæ loqua/
tur conſidenter. Ego ſum ueritas: quæ credentibus in ſe iuxta analogiam fidei tribuit libertatem.
Qui enim cognoſcit ueritatem: a ueritate libertate donatur. Et ipſa ueritas propterea formam ſerui
aſſumpſit: & humiliauit ſe facta obœdiens patri uſq; ad mortem: ut ſeruum redderet liberum. VYbi
emim ſpiritus dei eſt: ibi libertas. Si uolumus formam liberi in ieſu faciẽq; cognoſcere ueritatis aſcẽ
damus cum eo in montem: uideamus eum tranſſiguratum: ubi & ueſtimenta eius: ideſt ſcripturæ
quæ de eo gnnuntiant immutantur. Et moyſes quoq; & helias: ideſt lex & prophetæ uidenturiĩ glo
ria. Quãdiu dominus formam ſerui non mutat nec aſcendit in m ontem: lex in ſordibus: prophetæ
in ſqualore uerſantur. Et cum ille ad ſuperiora cõſcenderit: & ueſtimẽta ſua uoluerit ĩmutare: ĩtelle
ctuſqʒ de ſeruo fuera clarus & liber:tũc moyſi quoq; & heliæ: & facies ueſtimẽta mutantur.
¶ Beponere vos ſecundum priorem conuerſationem veterez hominem qui corrumpitur iuxta
deſideria erroris. QO᷑ Quia uidetur iuxta ordinem textumq;
ſermonis ſcatere ſententia:ſic legendum eſt. Vos aute non ita didiciſtis chriſtum:ſi tamen illum
audiſtis & in illo docti eſtis. deponere uos ſecundum priorem conuerſationem ueterem homineʒ
qui corrumpitur iuxta deſideria erroris. ſicut eſt ueritas in ieſu. Vt ſit ſenſus. Quomodo eſt ueritas
in ieſu: ſic erit & in uobis qui didiciſtis chriſtum: & audiſtis illum & docdti eſtis deponefe ſecundum
priorem conuerſationem ueterem hominem qui corrumpitur iuxta deſideria erroris. Veterem au
tem hominem quem præcipit deponendum inueteratum a malitia arbitror appellari.Iſte enim ſe-

Iuans:corrumpitur atq; uiolatur. Et quia in deſideriis indeſinenter uerſatur erroris: & nunquam ceſ
ſat a uitio: nequaquam corrumpitur: ſed corrumpit. Quod per ſingulos dies: horas: puncta atq; mo
menta corrumpitur: intercipitur: uiolatur. Sermo uero dei qui ideo interficit ut uigificet mortuum:
& mortificatus dominum requirat: quem ante interitum neſciebat: non corrumpit: ſed inteifieit ue
terem hominem. Ego enim occido ait: & ego uiuifico: & cum interficeret illos: tunc quærebant euũ.
Nec putemus hoc quod nunc ait: qui corrumpitur ſecundum deſideria erroris:illi eſſe contrarium
quod in alio loco ſcriptum eſt: & ſi exterior noſter homo corrumpitur: ſed his qui interior eſt reno
uatur de die in diem. Quia corruptio exterioris hominis: interioris hominis renouatio eſt. Et con
tra interioris hominis corruptio: exterioris eſt inſtauratio: æſtimet aliquis ſimpliciter pauluʒ loqui
ſi quis templum dei corrumpit: corrumpet illum deus. Templum enim dei ſanctum eſt: quod eſtis
uos. Sed forte & ibi aliquid latet. Et quod apud nos uidetur abſeonditum: ſi templum dei nos ſu/
mus: ſecundum id quod ſcribitur. Templum enim dei ſanctuʒ eſt: quod eſtis uos: & alius eſt qui cor
rumpit templum dei: aliud quod corrumpitur. Quærendum quis ſit ile qui templum corrum-
pit dei. Si inueneris hoſtes hieruſalem corrumpentes atq; uiolanves templum ex lapidibus extru-
ctum: uidebis pariter omnem corrumpentem & uiolantem templum dei. Quem corrupet & uio-
labit deus: ulciſcens corruptionem templi ſui. Vérumtamen & templum quod ſe præbuit: uiuens
quidem eſt atq; ſenſibile ĩſidiis corrumpentis: luet pœnas per hoc ipſum quod corruptum atq; uio
latum ſpiritum corruptionis amiſit. èò
C¶ Renouamini autem ſpiritu ſenſus veſtri:: induite nouum hominem qui ſecundum deum
creatus eſt:in iuſtitia ⁊ ſanctitate veritatis. èò
CNec in ſenſu renouamur abſq; ſpiritu. Nec in ſpiritu abſq; ſenſu. Sed renouamur coniuncte in ſpi
rnitu ſenſus noſtri: ut quomodo pſallimus ſpiritu: pſallimus & ſenſu: oramus ſpiritu: oramus & ſen-
ſu:ſic in ſpiritu ſenſus noſtri renouemur. Vt cum ſenſus mundus fuerit atq; purgatus: & ab omni
macula ſordidæ concreationis alienus: tunc ei iungatur & ſpiritus: & ita quodam umatis glutino
copulentur: ut nequaquam ſimplex ſpiritus: ſed ſpiritus ſenſus eſſe dicatur. Cum autem renouati
fuerimus in ſpiritu qui noſtii ſenſus eſt ſpiritus: tunc induemur nouum hominem qui ſecundum
deum creatus eſt. Quod quidem aliis uerbis idipſum puto eſſe quod in alio loco dicitur: induite
uos chriſtum Ieſum.lſte quippe eſtnouus honio quo uniuerſi credentes debemus indui atq; ueſti/
ri. Quid enim in nomine quia ſaluatore noſtro aſſumptus eſt: non nouum fuit? Conceptus: natiui
tas: partus: infantia: doctrina: uita: uirtutes: & ad extremum crux & paſſio:expoliantis in ea principa
tus: & contrarias fortitudines: oſtentui habentis: reſurrectio quoq; & aſcenſus ad cæluz: hic ergo ue
re creatus eſt in iuſtitia & ſanctitate ueritatis: quia deus uerus: dei ueri filius fuit: & tota in ilio reli⸗
gio atq; iuſtitia dei ueritate completa eſt. Qui igitur conuerſationem illius imitari poteſt: & uni-
uerſas in ſe exprimere uirtutes: ut ſit manſuetus: ſicut fuit ille manſuetus & humilis corde: & ponat
animam ſuam pro amicis: ut ille poſuit pro ouibus ſuis: uerberatus non teſpondeat: maledictus nõ
remaledicat:ſed uincat in humilitate ſuperbiam. Iſte indutus eſt nouum hominem & dicere cum
apoſtolo poteſt uiuo autem iam non ego: umit uero in me chriſtus. Et imitatores mei eſtote: ſicut
& ego chriſti.Poteſt quoq; uerba ioannis aſſumere: qui dicit ſe in chriſto credere:debet ſicut ille am
bulauit & ipſe ambulare. Quod autem ait: qui ſecundum deum creatus eſt: non idipſum ſonat in
latino ſermone: quod in græco. Creatio quippe apud nos: generatio uel natiuitas dicitur apud
græcos uero ſub nomine creationis rbum facturæ & conditionis accipitur. Et quod apud nos
M M . conditio

cundum pnorem conuerſationem & deſideria erroris: ſemper errans & in opere corruptionis hel-

In epiſtolam ad Epheſios.

r Be

4 e conditio:hoc apud græcos creatio ſonat. Vnde & hereſis natiuitatem chriſti calumnians: ſalomo
h nis uſurpat exemplum: dominus creauit me initium uiarum ſuarum. Conſiderandum igitur quia
di creatio atq; conditio:nunquam niſi in magnis operibus nomimentur. Verbi cauſa: mundus crea-
tus eſt. Vrbs condita eſt:domus uero quamuis magna ſit: ædificata potius dicitur quam creata. In
4 magnis enim operibus atq; facturis: uerbum creationis aſſumitur. Ex quo animaduertendum : iſtũò
„ nouum hominem qui iuxta deum in chriſto creatus eſt:ꝛmagnum dei opus eſſe & eminere ultra
8 cæteras creaturas. Cum ſic conditus eſſe dicatur: ut mundus & initium uiarum dei: & in exordio ele
mentorum omnium ſit creatus. *
CPꝛopter quod deponentes mendacium:loquimini veritatem vnuſquiſq; cum pꝛoximo ſuo:
quoniam ſumus alterutrum membꝛa. „
Non ſimpliciter ut quidam dicunt putandum eſt. Nec moraliter apoſtolus præcipit mendacio
n derelicto: cum proximis ueritatem loquendam. Alioquin ſi tantum cum proximis loquimur ueri/
6 tatem. Quicumq; non fuerit proximus dehet audire mendacium: Quod quidem & in lege præ/-
ceptum: non adulterabis uxorem proximi tui. Si proximus tantum propinquus & amicus accipi-
tur: adulteria in alienos iure permittit. Sed proximum uocat omnem hominem: qui ex eodem no
4 biſcum parènte generatus eſt. Quod quidem & parabola ſignificat de hieruſalem: hierico homi-
. nis deſcendentis qui incidit in latrones: & ſacerdote & leuita prætereuntibus a ſamaritano curatus
8 eſt: & ad ſtabularium reuectus. Affirmat autem poſt hæc dominus eum proximum qui illi miſeri-
cordiam ſecerit: uolens oſtendere omnes homines omnibus eſſe proximos. Et hoc quidem ſic in/
8 tellectum ædiſicat audientes: cæterum id quod ſequitur quoniam ſumus alterutrum membra: ma/
1 gis mihi uidetur ſignificare myſterium: & de his dicere qui nobis fide & uirtute ſunt proximi. Mem
” bra quippe altetutrum non funt: niſi fideles fidelium: & chriſtiani chriſtianorum: & perfecti eorum
qui ſunt plenæ conſũmatæq; uirtutis. Propter quod paulus ipſe perfectus: in epiſtola alia loquæba
. tur: ſapientiam autem loquimur inter periectos. Et hoc iubet ut unuſquiſq; myſtica quæq; atq; ſe-
n creta:& ea quæ dei ueritate ſunt plena loquatur cum proximo ſuo: & dies diei eructet uerbum: &
nox nocti indicet ſcientiã: hoc eſt clara quoq; & lucentia his indicet: qui mœrentur audire: uos eſtis
n lumen mundi. Porro tænebroſa & inuoluta & omni ſacramẽtoꝶ nocte uelata his referat: qui & ipſi
l nox: tænebræ: uel caligo ſunt. De quibus dicitur: & caligo ſub pedibus eius: haud dubium: quin .
ſi dei. Nam & in monte ſyna moyſes ingreditur ĩ turbinẽ: & caliginẽ ubi erat deꝰ.Et de ipſo deo ſcri
⸗ ptũ ẽ: poſuit tænebras latibulũ ſuũ: loqtur itaq; ueritatẽ atq; myſteria unuſqſq; cũ ꝓximo ſuo:& nõ
an det ſctm̃ canibꝰneq; mittat margaritas ſuas añ porcos: ſed ꝗcũq; oleũ hũerit ueritatis: illos i thala-
m mũ ſpõſi & pœnual regis ĩducat.Porro qd ait loꝗmini ueritatẽ unuſquiſq; cum proxio ſuo: ſciamꝰ
de zacharia ꝓpheta ſumptũ.Iraſcimini & nolite peccare. De q̃rto pſalmo hoc uſurpatũ nulli dubiũ
eſt: & uidetur illi eſſe contrarium quod alibi dicitur. Nunc autem deponite & uos om nem iram. Et

indignationem: & malitiam: & blaſphemiam: & turpem ſermonem ex ore ueſtro. Sed & ſimplici-
ter intellectum nocet: dum putantur iræ frena laxata. Duplex autem non ſolum apud nos: uerum
etiaz apud philoſophos iræ nomen accipitur. Vel cum iniuria laceſeit & naturalibus ſtimulis con-
n„ citamur: uel cum requieſcente impœtu & errore reſtincto potens mens habere iudicium. Et nihil/ .
ominus ſuper eo qui putatur leſiſſe deſiderat ultionem. Arbitror itaq; de prioni ira nunc dictuʒ: &
nobis quaſi hominibus eſſe conceſſum: ut ad indigna & alicuius rei faciem moueatur: träquillita⸗

E= —ð
S=S E
———r

, temq; mentis: uelut leuis quædam aura conturbet. Nequaquam tamen intumentes gurgites furo-
i ris impœtu ſubleuemur. Firmiannoſter librũ de ira dei docto pariter & eloꝗᷓnti ſermone conſcri/-

pſit. Quem qui legerit: puro ei ad iram & intellectum ſatis habundeq; poſſe ſufficere.

Soll non occidat ſuper iracundiam veſtramm. “
& Si ſimpliciter hunc ſolem intelligimus qui oculis carnis aſpicitur: Peccamus quando iraſcimur:

& occidente ſole iracundia perſeuerat. Non peccamus autem quando uerbi gratia: a prima hora
i uſq; ad undecimam iraſcentes. Facimus quod indi Enatiorlurchieit ſuggeſſerint. Quo ſenſu: nihil
. mihi uidetur abſurdius quaſi non quæat quiſpiam ab ortu ſolis uſq; ad occaſum in tanta ſcelera
debacchari: quanta tota uita ſua non poſſit lachrimis expiare. Aut non magis ira locum in die ha/
beat:cum itaq; nox requieſcit furoris: & ſuccedente ſomno: etiam ſi iraſcimur in die iracundiam
differamus. Quia igitur uerus ſol ſicut occidit ſuper malos prophetas: iuxta illud quod ſcriptum ẽ:
occidit ſol ſuper prophetas ueſtros meridie: ita etiam ſuper omnes occidit eccatores. Nequaquaʒ
. eis ortus ſui lumen indulgens. Præcipit nunc apoſtolus: ne talia faciamus ſurore ſuperari per quæ
. . nobis ſol occidat: & principale cordis tænebris inuoluatur. Quidam putant ſic accipiendum hoc
4 eſſe ſimpliciter: quomodo & illud quarti pſalmi: unde ipſum ſumptum uidetur: quæ dicitis in cor/
. dibus ueſtris: & in cubilibus ueſtris compuũgimini: ideſt quæcũq; in die uel opere uel ſermone uel
. cogitatione peccatis. Hæc ſuccedende pœnitentia purgate ꝑ noctem: & ira ſit breuis nec in diem
craſtinum differatur. =
. CMeqʒ locum detis diabolo. CDiabolus græcum uerbum eſt quod
latine dicitur criminator: lingua uero hebrea ſathan appellaeur: ideſt aduerſarius ſiue contrarius. Et

q ii

—
—

*

iber Secundus.c.liij.

ab apoſtolo belial: hoc eſt abſq; iugo quod de collo ſuo dei abiecerit ſeruitutem. Quem aquila apo

ſtatam tranſtulit. Et ſciendum ubicumq; in ueteri lege filii peſtilentiæ ſcnbantur: ſicut ibi: flii autem

hæli filii peſtilentiæ ibi in hebraicis uocibus blial hoc eſt diabolum pro peſtilentia nominan: li-
cet plurimi pro blial corrupte in apoſtolo belian legant. Nolite itach ait dare locum diabolo: qnia
tamquam leo rugiens: quærit aditum per quem poſſit irrumpere. Quomodo enim pater & filius
ſtant ante hoſtium & pulſant: ut introeant & cœnent cum eo qui ſe receperit. Ita & aduerſarius ſem
per in nos garatus irrumpere cum locum dederimus ingreditur. Solet autem antequaʒ ueniat quæ

dam iacula præmittere. Et præcurſorem aduentus ſui facere cogitationem. Hanc ſi nos in corde no

ſtro ſuſceptam nutrierimus intrinſecus. Et creſcere fecerimus: cum in nobis prolem ſuam auctaʒ ui

derit. Et ipſe audebe intrare⸗Deniq; in iudæ ſcariothæ cor primum iecit ſagittam ur traderet ſalua/

torem: quæ ſi excepta illi miſerabili non fuiſſet:numquam poſt intinctum panem in parapſide in/
traſſet in illum ſathanas. Simulq; & hoc diligenter attendite quod non inuenerit diabolus locum ĩ
troeundi in iudam cuius pectus iam ante percuſſerat niſi in conuiuio ſaluatoris. Quia tunc uel ma
xime in poteſtate ei damur: quando nec humanitate: nec elementia: nec manſuetudine eius uinci-
mur quem odimus indigne. Huic quod nunc præcipit: neq; locum detis diabolo. Illuꝗ de eccleſia/
ſtico comparatur:ſi ſpiritus poteſtatem habentis aſcenderit ſuper te: Ilocum tuum ne dimittas: ille
ſuperbus & temerarius uult aſcẽdere uult ſubire. Sed etiam ſi te oppræſſum putauerit & ſe extulerit:
tu ne dederis locũ:poteſtas qppe diaboli. Nõ ĩ temeritate illius atq; iactantia: ſʒ ĩ tua ẽ uoluntate.
CQui furabatur iam non furetur. magis autem laboret manibus ſuis quod bonum eſt ut ha-

beat communicare ei qui indiget. M
CQuia hi qui in uitæ iſtius negotiis conuerſantur propter alimenta et uſus neceſſarios: coguntur
aliqua uel emere: uel uendere: & lucra de negociatione ſectari: & difficile eſt etiam eos qui a cæte/
ris paſſionibus liberi ſunt: fornicatione uidelicet: idolatria: adulteno: & homicidio: hoc uitio non

teneri. Propterea nunc epheſios monet:ne ſub occaſione emolumenti:furti crimen incurrant. Fur-

tum nominans: omne quod alterius damno quæritur. Iuſtum autem eſſe ut manibus ſuis unuſqꝗſq;
operans uictum labore conquirens impartiat non habentibus. Neq; uero ait: magis autem laboret
operando manibus ſuis quod bonum eſt: ut non indigeat. Et habeat uictum. Et nulli moleſtiam ex
hibeat: ſed laboret inquit manibus ſuis quod bonum eſt: ut habeat unde communicer indigentibꝰ
Qui igitur ad hoc tantum laborat ut ipſe non egeat. Et a cætetis contrahat manum: quãuis applau
dat ſibitamen apoſtoli præceptum non fecit. Poteſt autem & altius intelligi: qui furabatur iam nõ
furetur. Et reliqua propter illud quod ſcriptum eſt de pſeudo ꝓphetis: qui furãtur ſermones unuſ-
quiſq; a proximo ſuo: & in euangelio & omnes qui uenerunt ante me: fures fuerunt & latrones: &
ad romanos qui prædicas non furandum furaris: quod furta prohibeamur facere ſpiritualia. Neq;
enim hoc quod ſequitur magis autem laboret operando manibus ſuis: quod bonum eſt ad uitæ
huius neceſſaria digne referri poteſt. Vt bonum dicatur quodcumq; periturum eſt. Et ad mammo/
nam iniquirtatis pertinet. Quamuis enim iuſtus labor opes habeat: abſq; tergiuerſatione quæſitas:
ſatis habebitr ſi non dicantur malum: cæterum bonum non ualent appellari. Igitur bonum opera/
tur qui declinat a malo & facit bonum: & operatur in agro animæ ſuæ: ut ſpintalibus panibus im-
pleatur. Et poſſt commodari eſurienti. Et neceſſitatem ſuſtinenti: dans in tempore cibaria conſer-
uis ſuis. Si autem talis eſt qui operatur bonum: ergo & his qui furatur: conſequenter uerba furatur &
dogmata:de furto uiuens:de furto ſibi ceruicalia conſuens: & ſcripturarum pannos hinc inde colli
gens: ut poſſit tunicam facere conſciſam quæ deorſum eſt non de ſurſuʒ. Tunica enĩ eccleſiæ:hoc ẽ
corporis xp̃ᷣi deſuꝑp cõtexta ẽ & nulla ex parte cõſutilis: quæ nec ab inimicis ꝗdẽ ſcindi poreſt.
CO mnis ſermo malus de ore veſtro non procedat.Sed ſi quis bonus ad ediſcationem opor/

tunitatis vt det gratiam audientibus.
Bonus ſermo eſt ad edificationem oportunitatis dans gratiam audientibus. Qui docet uirtutes
ſequendas: uitia fſugienda malus qusad peccata prouocat: & pronos magis incitat ad ruinam. Pro
eo autem quod nos poſuimus ad ædificationem oportunitatis. Hoc eſt quod græce dicitur
In latinis codicibus propter eufoniam mutauit interpræs & poſuit ad ædificationem fidei. Quo-
tienſcumq; ex ſermone noſtro aliquis proficit. Et iuxta oportunitatem loci: temporis: & perſonæ
ædiſicat audientes bonus de ore noſtro ſermo proceſſit. Quotiens uero loquimur aut non in tem
pore:aut importuno loco:aut non ut conuenit audientibus:totiens ſermo malus procedit de ore
noſtro:ad deſtructionem eorum qui audiunt. Conſideremus itaq; quid loquamur: quia pro omni
otioſo uerbo reddituri ſumus rationem in die iudicii. Et etiam ſi non ledamus: non tamen ædifſice
mus: mali uerbi nobis luenda ſit pœna.
CSEt nolite contriſtare ſpiritum ſanctum dei in quo ſignati eſtis in die redemptionis.
CMæror ſancti ſpiritus: ſic intelligendus quomodo ira dei & ſomnus: & cæteræ in humanam ſimi
litudinem paſſiones. Non quo contriſtetur ſpiritus: & ullam perturbationem diuinitas ſentiat: ſed

quo ex uerbis noſtris dei dicamus affectus: quod mereat: quotienſcumq; peccamus: & defleat pec⸗

catores.Nam & ſaluator in corpore cenſtitutus: fleuit hieruſalem: & omne hominum genus in ꝓp⸗
pheta

— ☚ α☚

E —,— . ——

Mꝛologus li.iii. In epiſtolam ad Ephenos.

„ pheta deplorat dicens. Heu mihi anima quia perüt reuertens a terra. Et quia dirigat inter homines
non eſt: omnes in ſanguine iudicantur. Et in ezechiele opera quondam ſanctæ ciuitatis enume-
rans ait: in omnibus iſtis cõtriſtabas me. Signati autem ſumus ſpiritu dei ſancto: ut & ſpiritus no/
ſter & anima imprimantur ſignaculo dei. Et illam recipiamus imaginem & ſimilitudinem ad quaʒ
in exordio conditi ſumus. Hoc ſignaculum ſancti ſpiritus iuxta eloquium ſaluatoris: deo imprimẽ
te ſignatur. Hunc enim ait: ſignauit pater deus. Signatur ergo a patre ſpiritu ſancto: omnis qui ex eo
quod credidit deo ſignauit quia uerus eſt deus. Qui idcirco ſignaturut ſeruet ſignaculum: & oſten-
h dat illud in die redemptionis purum atq; ſincerum: & nulla ex parte mutilatum: & ob id numerari
cum his ualeat qui redempti ſunt. .*
CEXPLICIT LIBER SECVNDVS. INCIPIT PROLOGVS IN LBRVM TER/
TIVM BEATI HIERONYMI SVPER EPISTOLAM PAVLI AD EPHESIOS.

. ——

ATIS HABVNdeq; o Paula & euſtochium: de argumento epiſtolæ
pauli ad epheſios in primi libri præfatione diſſerui: & ſparſim ubicũq;
occaſio data eſt:licet breuiter oſtendi quod beatus apoſtolus ad nullã
eccleſiarum tam myſtice ſcripſerit. Et abſcondita ſæculis reuelauerit
ſacramenta. Nunc ergo quoniam orationum ueſtraruz; & ſanctæ mar-
cellæ fultus auxilio tertium ideſt extremum in eandem epiſtolam di-
cto librum: iuſtum mihi uidetur: ut nominis quoq; ipius ethimologiã
cum ſenſu quem ſupra expoſui congruere doceam. epheſus in latinaʒ
linguam interprætatur uoluntas: ſiue conſilium meum in ea: uel certe
anima mea in ea. Voluntas & conſilium & anima dei in eo eſt: qui po/
S teſt dicere. I pſe enim mihi dedit notitiam omnium. & cum incerta &
1¹V +☛ occulta ſapientiæ dei illi fuerint reuelata: teſtimonium conſequætur
t loquentis. Inueni dauid de bethleem filium ieſſe:uirum ſecundum cor meum:qui faciat omnes uo
4 luntates meas. Iſtiuſmodi uirum & oſeæ propheta ſigniſicat dicens. Quis ſapiens & intelligit hæc .
prudens & agnoſcit iſta. Porro ut ſciatis multam eſſe diſtantiam iuſti ſimplicis: iuſtiq; ſapientis qua
n lem in reſurrectione mortuorum ſinguli gloriam conſequantur attendite: & multi dormientium
ni de limo terræ exurgent. Hi in uitam æternam. Et hi in opprobrium & confuſionem æternam. Et in
telligentes fulgebunt ſicut ſplendor firmamenti. & ex iuſtis multi ſicut ſtellæ in æternum. fulgebut
4 inquit iuſti in æternum. & intelligentes: ideſt habentes ſcientiam ſcripturarum: ſicut ſplendor cæli.
4 Non quo doctus uir:iuſtus quoꝶ eſſe non debeat:ſed quo qui iuſtus eſt: niſi fuerit eruditus taʒ pro
cul ſit a ſapiente iuſto: quam eſt ſtellarum fulgor a lumine firmamẽti. Quod ſi quis meditatione tã
0 tum legis inſtructus uitam ſuam negligit: neq; audet dicere: a mandatis tuis intellexi: iſte quaſi era
8 mentum ſonans:& cimbalum tinniens ut infatuatum ſal in ſtercore conculcandus eſt. Si auteʒ de/
tur optio ſingulorum: ſepoſito eo qui habet ſapientiam atq; iuſtitiam magis ego uelim ruſticitatẽ
1 iuſtam quam doctam malitiam. Quia in altero equalem:in altero iuxta ſcientiæ profectum maio »
8 ra ſupplicia ſunt. Potentes quippe: potenter patiuntur tormenta. Et ſeruꝰ qui ſcierit uoluntateʒ do
mini ſui et non fecerit eam: uapulabit multis. Hæc idcirco: ut docerem quare animam: & conũliũ:
. & uoluntatem dei epheſiorum uocabulum ſonat: qui artium magicarum præſtigiis derelictis: erro
. ris zelum ad ueritatis ſtudium tranſtulerunt. Ob quorum ſalutem tanto paulus ſudore pugnanit:
ut ad corinthios ſcriberet: ſi ſecundum hominem ad beſtias pugnaui epheſi. Quid mihi prodeſt ſi-
, mortui uon reſurgunt? Quæ ſũt iſtæ beſtiæ. Nempe illæ de quibus pſalmiſta præcatur dicens. Ne
tradas beſtiis animam confitentem tibi. Et in alio loco. Increpa feras calami. Aduerſarius enim dia
bolus: tamquam leo rugiens circuit. Qui cum cerneret principem aſiæ ciuitatem ad doctrinam pau
li de faucibus ſuis eripi: totis ſatellitum ſuorum agminibus congregatis eum opprimere nitebatur:
& improbe ſe extollens uolebat quaſi aquila ponere ſuper illum nidum ſuum. Quod apoſtolus
ſentiens: & omni cuſtodia ſeruans cor ſuum: quippe qui eiuſmodi non ignoraret aſtutias: poſt ui/
ctoriam quidem: ſed non incruentam uictoriam loquæbatur. Non enim uolumꝰ uos ignorare fra
tres de tribulatione noſtra quæ facta ẽ nobis in aſia quoniam ſupra modum grauati ſumus: ſupra
uirtutem: ita ut tœderet nos etiam uiuere. Quod autem per tithicũ epiſtola mittitur ualde eiuſdem
epiſtolæ congruit ſacramentis. De quibus & noni pſalmi titulus prænoratur pro archanis filii ti?
thicus eni ſilens iterprætatur. Nõ ꝓhiciens margaritas ante porcos: nec dans ſanctum canibus. Et
libere ad deũ loquens ĩ corde meo abſcondi eloquia tua ut non peccem tibi.
CITINIT PROLOGVS INCIPIT LIBER TERTIIVS.
Mnis amaritudo:⁊ furor:⁊ ira: ⁊ clamor: ⁊ blaſphemia auferatur a vobis: cum
omni malitia. Amaritudo contraria dulcedini eſt: un-
de amari uulgo appellantur & dulces. De qua & hieremias loquitur dicens. Et amaritu-
do tua aſcendit ſuper me. Furor uero incipiens ira èſt: & ferueſcens in animo indignatio
Ira autẽ eſt: cuius amaritudo & furor ſpecies ſunt. Quæ furore reſtincto deſiderat ultionem: & euʒ

. qg iii

— — — — —

Liber tertius.c.Md.

quem nocuiſſe ſe putat uult ledere. Quæ quidem licet in deo ſepe dicantur ſecundum illud Do/
mine ne in furore tuo arguas me: neq; in ira tua corripias me. Non ſunt perturbationes animi com
putandæ: ſicut in nobis: quia in illo moderata & ordinata ſunt omnia: & pœna qua peccatores cor
riguntur: noſtris uocibus appellatur. Nos uero ſi iraſcimur perturbamur: & furore raptati:noſtri eẽ
deſinimus. Vnde a nobis omnis amaritudo: & furor: & ira: pœnitus auferenda ſunt. Nam ad illud
euangelii quicumq; iraſcitur fratri ſuo ſine cauſa reus erit iudicio. Fruſtra eſt additum ſine cauſa: ꝗa
nec cum cauſa nobis iraſci conceditur: manifeſtiſſime apoſtolo nunc dicente amaritudo Et furor:
& ira tollatur a uobis. Et trigeſimiſexti pſalmi textu: uniuerſam commotionem animæ generaliter
auferente: quieſce ad ira: & dimitte furorem. Si enim ira deſiderat ultionem: omnis autem ultio re-
pendere cupit ei malum a quo ſe leſam putat: & chriſtianus non debet malum pro malo reddere: ſʒ
uincere in bono malum. Et mihi uindictam & ego retribuam dicit dominꝰ. Oiĩis qui iraſcitur fratri
peccat: ira quippe uiri iuſtitiam non operatur. Poſt aꝶlaritudinem: furorem: iram: recte & clamor
quoq; & blaſphemia prohibentur a nobis. Quia qui ſemel fuerit furore ſuperatus:meceſſe eſt ut ꝓ/
filiat in clamorem: & turbidine fremens: huc atq; illuc in modum folii uentiletur & dicat: o rerum
iniquitas: o iniuſta iudicia dei: & cætera quæ ſolent loqui qui per indignationis furorèm mentis iu
dicium perdiderunt. Porro blaſphemia: non ſoluʒ aperta eſt & ex ira naſcitur: ſed & abſq; ira ſeda
ta mente profertur: ſi aut de mundi iſtius quiſpiam gubernatione cauſetur: illud ſic eſſe non debuit
Hoc uere eſſe ſic debuit: aut certe in eccleſia conſtitutus: & credens in deum: labatur in dogmatibus
qᷓ ignorare nõ licitum eſt: aliter de patre & filio & ſpiritu ſancto ſentiens: quã rei ipſius ueritas habet
Non ita credens in reſurrectione mortuorum: ut ſcripturæ docent: uel certe alienæ inuidens ſapien
tiæ eum male ſentire commemoret: qui catholicæ fidei eſt: & rurſum heretico proadulatione qua/
ſi obſequitur. Catholicum eſſe conteſtans: qui dicit dulce amarum. Et amarum dulce. Vnde om/
ni ſtudio legendæ nobis ſcripturæ ſunt: & in lege domini mœditandum die ac nocte: ut probati
trapezitæ ſciamus quis nummus probus ſit: quis adulter. Porro amaritudinem. furorem: iram: cla
morem: atq; blaſphemiam ſic tollamus a nobis: ut cum omni malitia auferantur. Malitia auteʒ uel
contraria uirtuti intelligenda eſt: quam alio nomine uitium nominamus: uel malignitas: & nequi-
tia quæ in tergiuerſatione & caliditate ſentitur.
. CAbPITVLVM. QyVINTVM.
= . Stote autem inuicem benigni:miſericoꝛdes:donantes uobis metipſis: ſi⸗
cut ⁊ deus in chꝛiſto donauit vobis. =
CSupra amaritudini contrariam dulcedinem dixeramus: quam nunc apo/
ſtolus alio uerbo Ideſt ſuatitatem magis quam benignita
tezʒ uocauit: præcipiens ut omni amaritudine & furore: ira: clamore: & blaſphe
¶mia: & motu turbido: cum quadam frontis auſteritate damnatis: clementes ſi-
mus & blandi: & ad familiaritatem noſtram ultro hommes inuitemus: & nul/
EEEA. &W☛ Ius ad nos formidet accedere: quæ familiaritas maxime ex miſericordia com/
paratur: nec ſtatim præſtantes aliis: ipſi quod dedimus habere deſiſtimus. Sequitur enim: donantes
uobis metipſis: quia quod bene in alium fit: magis ei reponitur qui præſtitit: quam cui datum eſt.
Qui miſeretur pauperis: ipſe ſaturabitur: Et qui dat ei: deo fœnerat. Vel certe ita accipienduzʒ quod
ineo quod ſuaues & miſericordes ſumus: & perturbationibus quæ nos inquietabant relictis: ad ma
ſuetudinem: temperantiamq; tranſiuimus:ipſis nobis datum ſit & donatum:dum de malis in bo-
nos reuertimur. Et hæc ipſa donamus uobis: quæ deus pater donauit in chriſto. Si enim omiſſis ui/
tiis uirtutes ſequimur: omnes autem uirtutes: ſapientia: ueritas: iuſtitia: mãſuetudo: & cætera ad chri
ſtum intellecta referuntur. Cum has uirtutes habuerimus: ipſas nobis etiam noſtro ſtudio compara
mus: & habere nos facimus: quas deus nobis donauit ĩ chriſto. Alius uero hoc quod ait donantes
uobis metipſis ſimpliciter accipiet: t quomodo ſupra dicitur: eſtote autem inuicem ſuaues: ſic &
nunc dicatur donantes uobis metipſis: pro eo quod eſt donantes uobis inuicem: ut quomodo
deus nobis in chriſto noſtra peccata donauit: ſic etiam nos eis qui in nos peccauerunt dimit
tamus: & ad probandum quod dimiſſio peccatorum in ſcripturis donatio nuncupetur. Ililum ſu
met exemplum quod in Iuca ſcribitur: ubi uni creditori alius debebat quingentos denarios: &
alius quinquaginta: quos utriſq; conceſſerit. Et ad interrogationem ſaluatoris ille qui interro-
gatus fuerat reſponderit: maiorem gratiam illum habere cui plus donatum ſit. Dicitur & in ora
tione dominica: dimitte nobis debita noſtta: ſicut & nos dimittimus debitoribus noſtris. De/-
us autem nobis donauit in chriſto non extra poſitus ſed habitans in eo: quia pater in filio:&&
filius in patre. Nec ſtatim ille qui donatur minor eſt eo qui ſe donat:quia & apoſtolus dicit:
& ego ſi ꝗd donaui uobis ĩ facie xpᷣi & dei: eſtote ergo imitatores dei ſicut filii cariſſimi. Qui ĩtelli/-
git qũo dictũ eſt: eſtote perfecti: ſicut & pater ueſter cæleſtis perfectus eſt: iſte ſciet qũo &nunc di
catur eſtote imitatores dei. Et corinthiis quidẽ ſcribẽs ait: imitatores mei eſtote:ſicut & ego chriſti.
Non enim poterant ſtatim imitatoreè chriſti fieri: ſed grande illis erat ſi imitatores poſſent: imita-
toris exiſtere. Epheſiis uero qᷓſi his quos iã myſteria taãta docuerat. Nõ ait imitatores mei eſtote:nec
imitatores

W

R

le/

zi
d
uit
dun
der

N
N
ℳ
del
i

In Epiſtolam ad Epheſios.

imitatores chriſti: ſed imitatores dei. Non quo minus ſit imitatorem chriſti eſſe quam dei. Deus
quippe chriſtus eſt: ſed quod aliud ſit ſecundum hominem illum imitari aliud ſecundum deum.
Nam & ſi chriſtum ſecundum carnem antea noueramus. Nunc iam nequaquam eum nouimus
ſecundum carnem. Loquitur & ipſe ſaluator humilitatem diſpenſationis oſtendens: quæcumq;
uiderit patrem facientem eadem filius facit ſimiliter. Non quo aliud cælum: & aliam terram pa
ter fecerit: & ad ſimilitudinem eorum: aliud cælum & aliam terram & elementa à chnſto fa-
cta ſint cætera: ſed quod quæcumq; operetur pater: eadem & filius operetur. In quo autem ſi-
miles deo poſſimus fieri ſupra teſtatus eſt dicens: donantes uobis: ſicut & deus in chriſto dona
uit nobis. Non enim puto quod in cæteris quoq; quæcumq; deus fecit: hmo deuz poſſit imi
tari: ſed uerbi cauſa ut quomodo ille clemens eſt: Et pluit ſuper bonos & malos: & reliqua: ſic
etiam nos bonitatem noſtram ſuper omnes homines effundamus. Quod cum fecerimus: erimus ſi
cut filii dilecti: ſiue ipſius pauli: ſiue quod melius putò dei.
CEt ambulate in charitate ſicut et chriſtus dilexit nos et tradidit ſemetipſum pro nobis obla/
tionem et hoſtiam deo in odorem ſuauitatis.
Qui pro aliorum ſalute uſq; ad ſanguinem contra peccatum dimicat: ita ut animam ſuam tradat
pro eis.Iſte ambulat in charitate: imitans chriſtum qui nos in tantum dilexit: ut crucem pro ſalu-
te omnium ſuſtineret. Quomodo enim ille ſe tradidit pro nobis: ſic & iſte pro quibus poteſt liben-
ter occumbens imitabitur eum qui oblationem & hoftiam in odorem ſuauitatis ſe patri tradidit:
& fiet etiam ipſe oblatio & hoſtia dei in odorem ſuauitatis.
CFornicatio autem ⁊ omnis immunditia nec nominetur in vobis ſicut decet ſanctos ⁊ turpitu/
do ⁊ ſtultiloqumm:aut ſcurilitas que ad rem non pertinet:ſed magis actio gratiarum.
CNiſi philoſophorum quidam cynicus extitiſſet: qui doceret omnem titillationem carnis: & flu
xum ſeminis qualicumq; attritu actuq; ueniente in tempore non uitandum. Et nonnulli ſa-
pientes ſæculi in hauc turpem & erubeſcendam hereſim conſenſiſſent: nunquam ſanctus apo/-
ſtolus ſcribens ad epheſios: ad fornicationem etiam omnem immunditiam copulaſſet: & ad ĩ-
munditiam iunxiſſet auaritiam. Non hanc qua pecuniam cupimus congregare: ſed illam de
qua ſupra diximus: ne ſupergrediatur: & auarus fraudet in negotio fratrem ſuum. Quod ccili-
cet inſanabilis & inexpletus: per omnia turpitudinum genera laſciuiæq; diſcurrat. Sicut de-
cet inquit ſanctos. Ex quo ſanctus non poteſt appellari quicumq; extra fornicationem in aliqua
immunditia & auaritia uoluptatum quæ ſe delectauerint inuenitur. Si quis autem arbitratur
auaritiam. Non illo ſenſu accipiendam eſſe quo diximus reddat cauſas. Quare inter forni-

cationem: & immunditiam: & turpitudinem: & ſtultiloquium: & ſcurillitatem: mediam auari-

tiam extraordinarie poſuerit. Porro ſtultiloquium eſſe exiſtimo: non ſolum eorum qui ali/
ua narrant turpia ut riſum moueant: & fatuitate ſimulata magis illudant eis quibus placere
eſiderant: ſed etiam eorum qui ſapientes ſæculi putantur: & de rebus phiſicis diſputantes: di/
cunt ſe harenas littorum: guttas oceani: & cælorum ſpatium: teræq; punctum liquido compræ
hendiſſe. Eſt & in eccleſia ſtultiloquium. Si quis cælum putet fornicis more curuatum: eſa-
iæ quem non intelligit ſermone decœptus: ſolium quoq; in cælis poſitum: & ſuper eo ſedere deũ:
Et in ritum imperatoris & iudicis: angelos ſtare in circuitu qui uerbis iubentis obtemperent.
Et in diuerſa mutantur officia. Sed quia ſequitur ſtultiloquium ſcurilitas magis ſtultiloquiuʒ
ad fatuas & ineptas fabulas träſferendum. Inter ſtultiloquium autem & ſcurrilitatem hoc inter-
eſt:quod ſtultiloquium nihil in ſe ſapiens & corde hominis dignum habet. Scurilitas uero de
prudenti mente deſcendit: & conſulto appetit quædam: uel urbana uerba: uel ruſtica: uel tur/-
pia: uel faceta:quam nos iocularitatem alio uerbo poſſumus appellare: ut riſum moueat audien-
tibus. uerum & hæc a ſanctis uiris pœnitus propellenda: quibus magis conuenit flere atq; Iu-
gere: ut in hebraico quoq; euangelio legimus dominum ad diſcipulos loquentem: & nunquã
inquit læti ſitis: niſi cum fratrem ueſtrum uideritis in charitate. Videtur hucuſq; nihil extra pro
poſitum: & extra conſequentiam textumq; ordinis intuliſſe. Verum hoc quod poſitum eſt & in
fine poſitum eſt: ſed magis gratiarum actio. Quærat aliquis & dicat quid ſibi uelit poſt forni-
cationem prohibitam & immunditiam: & laſciuiam: & turpitudinem: & ſtultiloquium: & ſcu/
rilitatem: actio gratiarum. Si enim ſemel ei liberum fuit ponete quamcumq; uirtutem:potuit di-
cere: ſed magis iuſtitia: ueritas: dilectio. Quomodo autem hoc inconſequens eſt: ita etiam illa ĩ/
conſequentia eſſe potuiſſent. & eadem licentia ordinem non haberent. Forſitan igitur gratiaruzʒ
aſtio in hoc loco non iſta eſt nominata: iuxta quam gratias agimus deo: ſed iuxta quam gra-
ti: ſiue gratioſi: & falſi apud homines appellamur. Stultiloquum enim: & ſcurram non decet eſſe
chriſtianum. Decet autem ſermonem eius ſale eſſe conditum: ut gratiam apud audientes habeat
Et quia non eſt conſuetudinis niſi inter doctos quoſq; apud græcos ad diſtinctio/
nem euchariſtiæ dicere: hoc eſt gratioſus eſſe: uelut agere gratias. Propterea puto apoſtolũ quaſi
hebreum ex hebreis: uerbo uſum eſſe uulgato & ſenſum fum alterius ſignificatione uerbi ex/
plicare uoluiſſe:maxime cum apud hebreos gratioſus & gratias agens: uno ut aiunt ſermone di/

qq iiii

H

”

Tiber ter tius.c.vꝰ.

catur. Vnde & in prouerbiis puto ita ſcriptum . .. mulier
grata ſuſcitat uiro gloriam: pro eo quod eſt gratioſa uideremutr uim facere ſcripturæ: & gratias agẽ
tem mulierem: pro gratioſa audacter accipere: niſi & cæteræ editiones noſtræ opinioni congruerét
Aquila enim: & theodotion: & ſimmachus ita poſuerunt . ideſt mulierem
gratioſam. Et non eſt quod ad actionem pertinet gratiarruim.
Hoc auntam ſcitote quia omnis fornicator: aut immundus aut auarus quod eſt idolis ſeruiẽs:
non habet hereditatem:in regno chriſti ?⁊ dei.
CNotandam quod ex uitiis ſupra prohibitis: fornicatione: immunditia: auaritia: turpitudine . ſtul⸗
tiloquio: ſcurilitate? nunc tantum tria poſuerit: fornicationem: immunditiam. auaritiam. Qui⸗
bus qui fuerit obnoxius: hereditatem in regno chriſti & dei habere non poſſit. Si enim ita ſtultilo/
quus & ſcurra alieni eſſent a regno dei: quomodo tres quos ſpecialiter ſeparauit: uideretur ſenten-
tia eſſe crudelis: ñ ignoſcere imbecillitati fragiliratis humanæ: cum etiam per iocum nos dicta dã/
narent. Qui enim in ſermone non labitur: perfectus eſt. Neq; uero iſta dicentes: locum ſtulilo/
quio & ſcurilitati damus: dum non excluduntur a regno: ſed quoniam apud pattsm diuerſæ
ſunt manſiones: & ſtella a ſtella differt in gloria: ſic & reſurrectio mortuorum. Quamuis ali-
quis a fornicatione immunditia atq; laſciuia alienus ſit: tamen ſi ſtultiloquus & ſcurra fuerit:nõ
tenebit eum locum quem poſſeſſurus erat: ſi hæc uitia non haberet. Reſpondeat quis eſto ſtul
tiloquium & ſcurilitas non eundem habeant reatum: quem fornicatio: immunditia: Nunquid
non & turpitudinem cum tribus ſuperioribus debuit numerate? ad quod dicendum: turpitudi-
nem hic ſigniſicare: abſconditam cogitationem cum inflammatur ſenſus noſter ad libidinem: &
carnis titillationibus anima ignita ſuccẽditur: & nihilominus dei timore & mentis iudicio re-
frenatur. Deniq; etiam ſupra abſq; turpitudine: tria appellauit dicens. Fornicatio autem & oĩs
immunditia & auaritia nec nominetur in uobis: & deinceps turpitudo cum ſtultiloquio & ſcur-
rilitate numerata eſt. Et quomodo ſtultiloquium: & ſcurrilitas: ſic & iſta turpitudo non per-
det nec in perperuum excludit a regno. Quia uero in ſuperioribus locis quod alibi legera-
. mus ne ſupergrediatur: & auarus fraudet in negotio fratrem ſuum. Dixeramus auaritiam: pro
adulterio poſitam: quærimus id quod nunc dicitur: aut auarus: quod eſt idolis ſeruiens: utrum
cum illa: an cum uulgata interprætatione conſentiat. Inuenimus in locis plurimis propheta-
rum: idolatriam: fornicationem appellatam. Fornicabantur inquit poſt idola ſua. & ſpiritu
fornicationis ſeducti ſunt. Poteſt itaq; fornicatio: & ſuper idolatria intelligi. Sin uero aua/
rus ille accipitur: qui pecuniam utcumq; conquirens nummos per phas & nephas habere de-
ſiderat: & pleno ſacculo delectatur. Iſte idolatres in eo eſt: quia Rulbruram ipſius nummi co/
lit: Et idola in eis celata ueneratur. Vt uoratium deus uenter eſt: ita cupidorum quoq; iuſtiſ/
ſime pecunia deus dici poteſt. Maxime cum in alio loco apoſtolus: cupiditatem idolattiazʒ uo
cet. Ad hæc uidendum quid ſentire uoluerit dicens in regno chriſti & der. Vtrum ne aliud
regnum chriſti ſit: & aliud dei. An idem regnum ſit patris & filii: & ſi quidem dixiſſet in re-
gno filii & patris: per filium ueniremus ad patrem: & licet eſſet diuerſitas perſonarum: tamen eſ-
ſer regnantium una maieſtas. Nunc uero cum dixerit in regno chriſti & dei: ipſum deum et
chriſtum intelligamus: quia & cum tradiderit regnum deo & patri: non erit pater omnia in om-
nibus: ſed deus omnia in omnibus. Vbi autem deus eſt: tam pater quam filius intelligi poteſt.
Porro quod de patre & de filio dicimus: hoc idem de ſancto ſpiritu ſentiamus. Nemo uos decipiat
inanibus uerbis: propter hæc enim uenit ira dei in filios diffidentiæ. Verba quæ decipiunt atq; ſup-
plantant: inania ſunt & uana. Quæ uero ædificant audientes plena cumulata conſerta.
Quia igitur ſunt pleriq; qui dicunt non futura pro peccatis eſſe ſupplicia: nec extrinſecus adhi
benda tormenta: ſed ipſum peccatum & conſcientiam delicti eſſe pro pœna. Dum uermis in
corde non moritur: & in animo ignis accenditur. In ſimilitudinem febris quæ non torquet ex/
trinſecus egrotantem: ſed corpora ipſa corripiens punit. Sine cruciatuum forinſecus adhibitione
quod poſſidet. Has utiq; perſuaſiones & decipulas fraudulentas: uerba inania appellauit: & ua/
cua quæ uidentur florem quendam habere ſermonum. & blandiri peccantibus: ſed dum fiduciazʒ
tribuunt magis eos ferunt ad æterna ſupplicia: quia de nulla re ſic iraſcitur deus: quomodo ſi pecca
tor ſuperbiæ: & erectus ac rigidus non flectatur in fletũ nec miſericordiã poſtulet pro delicto.
CPropter hec enim venit ira dei ſuper filios diffidentie.
CSiue inſuaſibilitatis. enim magis ad ſuaſionem quam ad fiduciæ diuerſa intelligi põt.
Inſuaſibilitatis aũt ſiue diffidentiæ filii ſic dicũtur: qũo filii perditiõis: & filii fornicatiõis: & fili mor
tis: & filii gehennæ: & cætera his ſimilia: quæ in uaris ſcripturarum locis iuenire perfacile eſt.
¶ Molite ergo effici participes eorum. 7*
CParticeps ſiue comparticeps fit diffidentiæ filiorum: qui in ſornicatione & ĩimmunditia & auari-
tia:propter quæ uenit ira dei in filios Jiffidentiæ repperitur. Et particeps quidem eorum eſt ab eo
qd participatur: & cõionẽ habet malorũ operũ: cõparticeps uero: is appellatur: ꝗ cum aliis ẽ parti-
ceꝑs:& in cõpatticipio intelligitur & particeps.In participio uero:non ſtatiʒ tenetur & cõparticeps
Diligenter

—⸗ — — — — —

Diligenter obſerua uerbum comparticipis atq; participis. Puto enim in ſcripturis patticipem in
bonam partem: comparticipem in malam ſemper accipi: Verbi gratia. Propter quod unxit te deus
deus tuus: oleo exultationis præparticipibus tuis: & in alio loco: participes enim chriſti facti ſumus
ſi tñ principium ſubſtantiæ uſq; ad finẽ firm tenuerimus. Porro nõ memini alibi me legiſſe: exce
pto præſenti loco cõparticipem: Et tamen manifeſtũ eſt. hic ñ in bona patte ſed in cõtraria poſitũ
CEratis enim aliquando tenebre nunc autem lux in domino. .
CSi poſſibile eſt uerti in lucem tænebras: non eſt ſecundum quoſdam hæreticos natura quæ pereat
& recipere nequeat ſalutem. Interrogemus ergo eos qui illa confingunt: utrum nam omnes impii
tænebra ſint nec ne:quibus quidam cum propter malitiam tænebræ uocarenfur ad meliora con-
uerſi nunc lux appellentur in domino.ſicut autem iuſti ſunt lumen mundi: ſic impii conſequenter
tænebræ uocabuntur: & iuſti quidem cum ſint lumen: uidebunt lumen in lumine. iniuſti autem cũ
ſint tænebræ: populus ſunt ſedens in tænebas. & nihil uidens: Quorum differentiam inter ſe atq;

diſtantiam: ex fructibus intelligimus. Omnis enim qui operatur malum odit lucem. & non ueniẽs

ad lucem taebroſus eſt: & filius noctis atq; tænebrarum: Qui uero operatur ueritatem & in lucem
uenit lux eſt. & filius lucis & dei: non lucentes autem ſiue tænebroſi: de cordis uelamine: uel
tænebris cognoſcuntur. Super hæc quæres: Ne forte ob diſtinctionem eorum qui lux ſunt: ſed
non ſunt lux in domino: de iuſtis dicatur: nunc autem lux in domino. Decenter quoq; epheſiis
qui ad ſcientiam ſummam conſcenderant: ſcribitur quod ſint lux in domino. Neq; uero tænebræ
ipſæ uertuntur in lucem aut lux in tænebras commutatur: ſed hi qui ab eo quod ſunt. nomen quoq;

uel uirtutis meruere uel uitii ſi conueri fuerint de alio in aliud. his rebus a quibus poſſi/

dentur: uel tænebrarum: uel lucis uocabulum ſortientur
CEt fili lucis ambulate. . D
Si deus lux eſt & tænebræ in eo non ſunt:filii dei filii lucis. Nec non ſi chriſtus lux ueſtra eſt. filii.
quoq; eius ad quos loquitur dicens filioli mei adhuc modicum uobiſcum ſum. filii ueræ lucis ſunt:
ex quo colligitur eoſdem filios eſſe dei patris qui ſunt filii chriſti Ieſu.
CFructus enim lucis eſt in omni bonitate ⁊ iuſtitia ⁊ veritate
CAduerſus martionem qui iuſtum deum a bono ſeparat. & putat creatorem eſſe iuſtum: alium ue/
ro neſcio quem cuius chriſtus iſte qui uenit filius eſt: bonum tantummodo eſſe deum: hoc teſtimo
nium proferamus: Si quidem fructus lucis: Non ſolum eſt in bonitate ſed in iuſtitia & ueritate. Vbi
itaq; bonitas eſt: ibi & iuſtitia: ubi iuſtiria ibi cõſequẽter & ueritas.Apud bonũ ergo xpᷣi patrẽ: ut ipſi
quoq;ʒ fatentur: eſt ueritas & bonitas. Vbi autem bonitas & ueritas: apud ipſum & non apud alium
ut nunc apoſtolus docet iuſtitia eſt. Intelligat quoq; martion ipſum chriſtum. bonitatem. uerita-
tem. & iuſtitiam nuncupari. Bonitatem in eo quod non ſecundum operam: ſed ſecundum miſeri-
cordiam det gratiam credentibus in ſe: luſtitiam in eo duz unicuiq; tribuit quod meretur. Porto ue
ritas eſt dum ipſe ſolus cauſas creaturarum omnium rerumq; cognoſcit.
CProbantes quid ſit bene placitum deo.
COmnia facienda cum conſilio. ut cauti ea tantum quæ ſcimus deo placere faciamus in morem
prudentiſſimi trapazitæ. Qui ſculptum numiſma. Non ſolum oculo: ſed pondere & tinnitu pro-
pat. Quia uero in hoc loco contextus eloquii uidetur eſſe turbatus: & tota ſcatere ſententia: ſic ordi/
ni ſermo reddendus eſt: Nolite ergo fieri comparticipes eorum: probantes quid ſit bene placitam
deo: & ſi enim eratis aliquando tænebræ nunc autem lux in domino: quaſi filii lucis ambulate. fru-
ctus luminis oſtendentes in omni bonitate & iuſtitia & ueritate.
¶Et nolite communicare operibus infructuoſis tenebrarum.
Et ad galatas. Nomen fructus in ſpiritu:operis uero poſuit in carne dicẽs. Manifeſta aũt ſunt opa
carnis quæ ſunt fornicatio. & reliqua. Fructus uero ſpũs eſt caritas.gaudiuz. & cætera. Porro in præ
ſentiarũù: opa tænebrarum infructuoſa appellauit. quibus qui à fecerint cõmunione ſociantur.
CMWagis autem ⁊ arguite. Inter cætera mandata: etiam peccantes poſſe argue
re:maxime libertatis eſt. Sed hoc ille põt facere ꝗ non meretur audire hypocrita eice primũ trabẽ de
oculo tuo:& tunc poteris eicere feſtucã de oculo fratris tui. Quãobrem && prophetæ. Nulla ipſi pec/-
catorũ ſorde polluti. & cauteriatã habentes conſcientiam: poterant cæteros arguere delinquentes:.
ex quo animaduertendũ: eum arguere: qui ipſe non redarguatur in ſemetipſo.
C Aue enim occulte ſiunt ab eis turpe eſt dicere. CNon mihi uidetur ſermonis
ſtare contextus. ut id quod nunc dr: quæ.n. in oculto fiunt ab eis: ex ſuperioribus pendeat. & ſcire
poſſit ad quos potiſſimum referendum ſint niſi forte altius reddatur hyperbatum. & ad filios dif-
fidentiæ copuletur. Vt ſonare poſſit: quæ enim occulte fiunt a filiis diffidẽtiæ turpe eſt dicere: quæ
ſunt fornicatio & immunditia & auatitia omnis. . .
COQOmnia autẽ a luce arguta manifeſtãtur:omne eniʒ quod manifeſtatur lux cẽ: propter quod di
cit. ſurge qui dormis. ? exurge a mortuis.⁊ illuminabit te chriſtus ſine orietur tibi chriſtus.
Cuoniam opera tænebrarum a luce arguita manifeſtantur in lucem: his qui arguiti fuerant trãſ⸗
mutati: dicitut dormientibus & mortuis. eo quod opera fecere tænebrarum. Surge qui dormis. &

——

LIiber tertius.c.v.

exurge a mortuiĩs. Quærat aliquis quis nam ſit iſte. qui dicat: ſurge qui dormis: & exurge a mortuis
Aut cuius teſtimonio apoſtolus ſit abuſus. Et quidem qui ſimplici reſponſione contentus eſt. di/-
cet. In reconditis eum prophetis: & hbis quæ uocantur apocripha hæc lecta in medium protuliſ/-
ſe: Sicut in aliis quoq; locis illum feciſſe manifeſtum eſt. nõ quod apocripha comprobaret.ſed quo
& arati & epimenidis. & menandri uerſibus ſit abuſus ad ea quæ uoluerat in tem pore cõprobanda
Nec tamen arati: & epimenidis. & menandri tota quæ ſcripſere ſunt ſancta: quia eos uere aliquid di
xiſſe teſtatus eſt. Alius uero ſpuupiritus ſancti apoſtolus figurauerit ad exortationem pœ
nitentiæ hæc dicta memorauit. Ego certe ſecundum pauperculam meam: omnes editiones ueterũ
ſcripturarum: ipſaꝶ hebreorum uolumina diligenter euentilans : N unquam hoc ſcriptum rep/
peri.niſi forte & hoc dicamus:quomodo olim prophetæ in contione populi loquebantur. Hæc di/
cit dominus: & quoniam dominus locutus eſt. ita & apoſtolus ſpiritu ſancto plenus repente in uer-
ba quæ in ſe chriſtus loquebatur erupiſſe atq; dixiſſe:hæœc dicit dominus. Nec non & illud eſt diſſe-
rendum quomodo uni atq; eidem dicatur quaſi uiuenti ſurge qui dormis: & quaſi mortuo exurge
a mortuis. Igitur quia & ſpiritus eſt hominis quem ſemper in bona parte ſcriptum meminimus: &
anima cuius infirmitates & mortes legimus peccatorum:id quod nunc dicitur ſurge qui dormis: re
ſfertur ad ſpiritum. & quod ſequitur exurge a mortuis: animæ coaptetur. Anima emnim quæ peccaue
rit: ipſa morietur. Spiritus autem mortem nunquam omnino legimus. chriſtus ergo lux uera orie/
tur ei qui ſurrexit de ſomno. & ex mortuis fuerit ſuſcitatus. Scio me audiſſe quendam de hoc loco
in eccleſia diſputantem: qui in theatrale miraculum: nunquam ante uiſam formaʒ populo exhibuit
ut placeret. Teſtimonium hoc inquiens ad adam dicitur in loco caluariæ ſepultum: ubi crucifixus
eſt dominus. Qui caluariæ idcirco appellatus eſt: quod ibi antiqui hominis eſſet sonditum caput:
. Illo ergo tempore quo crucifixus dominus: ſuper eius pendebat ſepulchrum: Hæc profetia comple
ta eſt dicens. ſurge adam qui dormis. & exurge ex mortuis. & non ut legimus
ideſt orietur tibi xps ſʒ ideſt continget te chriſtus. Quia uidelicet tactu ſanguinis ipſius
& corporis dependentis uiuificetur atq; conſurgat: & tunc typum quoq; illum ueritate compleri.
quando heliſeus mortuus mortuum ſuſcitauit. Hæc utrum uera ſint: lectoris arbitrio derelinquo.
Certe tunc in populo dicta placuerunt. & quodam plauſo ac tripudio ſunt excepta: Vnum quod
ſcio loquor: cum loci iſtius interprætatione atq; contextu ſenſus iſte non conuenit.
CANigete ergo quomodo caute ambuletis non vt inſipientes ſed ut ſapientes.
CRecke epheſiis dicitur ut caute ambulent qui habebant exercitatos ſenſus ad diſcernendũ bonum
& malum. & probantes omnia id quod ſtatuerant bonum eſſe retinebant. Qui autem uidet quo-
modo ambulet. & quam caute figat gradum: ne forte ad lapidem offendat pedem ſuũ: & dicit lucer
na pedibus meis uerbũ tuũ dñe:utiq; ſapiens eſt. Nõ. n. puto. quẽpiã & ſi uelit ambulare cau
te poſſe hoc ĩplere pᷣceptũ.qꝗa ſapiẽtibꝰ& nõ ĩſipiẽtibꝰ impatũ ẽ:Ex quo intelligimus & p̃cepta mo
rfalia ꝗ pleriq; manifeſta arbitrantur: ex eo quod in octauo decimo pſalmo dr. mandatũ dñi lucidũ
. illuminans occulos: Indigere prudenti & circunſpecta expoſitione: quia lucidum illud præceptuzʒ
2 eorum illuminat oculos: qui inſipientia derelicta ſapientiæ ſtudiis ſe mancipꝑarint.
CRegdimentes tempus quoniam dies mali ſunt.
CQui ſapiens eſt & idcirco caute ambulat: redimit tempus. Tempus autem redimit. quia dies mali
ſunt: Quando in bono opere tempus conſumimus. Emimus illud & proprium facimus quod ma
litia hominum uenditum fuerat. Nemo autem uitæ huius quærens neceſſaria: & de diuitiis & ſol
licitudinibus quas euangelium ſpinas nuncupat cogitans poteſt ſibi tempus redimere: redimentes
autem tempus: quoniam in diebus malis eſt. quodammodo immutamus illud. & dies malos in bo
nos uertimus. & facimus illos nõ præſentis ſeculi ſed futuri. Poteſt & aliter locus iſte ediſſeri. O uos
epheſii ꝗbus de ſomno ſeculi iſtius exurgentibus ſol iuſtitiæ ortus eſt chriſtus. Caute ambulate atq;
prudenter: & abiecta inſipientia: tense ſapientiam: per quam poſſitis Non cum uarietate tempo/
rum commutari: ſed diuerſitatem temporum uobis unum tempus efficere: Et quia ſunt plurimæ p
ſecutiones. in principio quippe fidei præter modum quottidiæ uexabantur eccleſiæ: unum tenere
& curſum: & hoc ſcitote ſeruandum ut non in morem ſtulti: qſi ſtulti mutemini. Sed qd ſemel cœ-
piſtis: frma mente teneatis. Ne uidelicet ſi perſecutorem iudicem uideritis. Et uos cum iudicis uo
lIuntate mutemini: Rurſum ſi alius dogmatis ueſtri laudator aduenerit. Vos fateamini chriſtia-
nos: ſed quod eſtis: omni tempore reſeruate. Aliquod de ſctipturis ponamus exemplum: ut quod
dicimus manifeſtius fiat. oſeph unum habebat propoſitum placere deo. Hoc nulla uarietate tem
poris immutatum eſt.nec fratrum inuidia. nec conditione ſeruitutis: nec ætatis illecebris: nec domi
næ repromiſſis. nec ſqualore carceris. nec poſtea tumore ægyptiæ poteſtatis. ſed ſemper unus fuit.
& uarietatem ut diximus temporum ſibi redimens malos dies uertit in bonos. Hoc idem & de lob
ſentiendum eſt.quod peruaria temptamenta uexatus: nec diuitiis: nec damnis nec orbitate: nec uul
nere nec exprobatione amicorum: & ſollicitudine nec poſtea bonorum omnium reſtitutione mu-
tatus eſt. redemerat enim ſibi tempus: & dies malos: fecerat bonos.
CNPꝛopter quod nolite effici impꝛudentes:ſed intelligite que ſit voluntas dei.

CQuia tempus

In epiſtolam ad Epheſios.

CQuia tempus malum eſt: & ſicut ſupra diximus redimendum. appetenda ante ſapientia eſt. ut p

illam intelligere ualeamus quæ ſit uoluntas dei. Non enim poſſumus caute ambulare: niſi prius in
tellecta uoluntate dei: In omni ergo opere: primum conſiderandum quid uelit deus. Et habito iu
dicio: id poſtea faciendum quod illi placere fuerit comprobatum.

CEt nolite inebꝛiari uino in quo eſt luxuria:ſed impleamini ſpiritu.
CQuomodo non poſſumus duobus dominis ſeruire. deo & mamonæ: ſic non poſſumus ſpiritu ĩ

pleri:pariter & uino: Qui enim ſpiritu impletur habet & prudentiam manſuetudinem urecundiaʒ
caſtitatem. Qui uino habet inſipientiam furorem procacitatem libidiem. Hoc quippe eſtimo uno
uerbo ſignificare luxuriam. quod ſi quidam intelligerent. nunquam me temeraatis & hæreſeos ar-

guiſſent. Quod in uirginitate ſeruanda dixerim uinum adoleſcentulis declinandum. & non mit-

tendum ſuper flammam oleum nec naturalem carnis ardorem fomentis uoluptatis augendum.
Poteſt autem uinum in quo eſt luxuria. & illad accipi de quo in cantico moyſi dicitur. Furor draco
num uinum eorum: & furor aſpidum inſanabilis. Quod omnes qui ſeculi iſtius cogitatione ſunt
ebrii bibunt & inſaniunt. & uoment. & præcipites corruunt. Et iuxta lapitarum. centauro⸗-
rumq; fabulam: in mutuum feruntur exitium. Huic uino: illud uinum contrarium eſt. quod do

minus ſe nobiſcum in regno ſuo bibiturum eſſe promittit: Frequenter annotauimus No/

men ſpiritus abſq; additamento in bonam poſitum partem quod quidem etiam nunc obſer⸗/
uandum uidetur.

CLogquentes vobis metipſis in pſalmis ⁊ hymnis ⁊ canticis ſpiritalibus. cantantes 7 pfallen⸗

tes in coꝛdibus veſtris domino.

Qui ſe abſtinuerit ab ebrietate uini in quo eſt luxuria: & pro hoc: ſpiritu fuerit impletus: Iſte

omnia poteſt accipere ſpiritaliter: pſalmos hymnos. & cantica. Quid autem interſit inter pſalmum

& hymnum: & canticum:in pſalterio pleniſſime diſcimus. Nunc autem breuiter hymnos eſſe di-
cendum.qui fortitudinem & maieſtatem prædicant dei. & eiuſdem ſemper uel beneficia uel facta
mirantur. Quod omnes pſalmi continent: quibus alleluia uel præpoſitum uel ſubiectum eſt. Pſal/

mi autem proprie ad ethicum locum pertinent: ut per organum corporis: quid faciendum & quid
uitandum ſit. Nouerimus. Qui uero de ſuperioribus: diſputat. & concentum mundi omniumq;

creaturarum ordinem atq; concordiam ſubtilis diſputator ediſſerit: iſte ſpiritale canticum canit.

Vel certe ut propter ſimpliciores manifeſtius quod uolumus eloquamur: pſalmus ad corpus: canti/-

cum refertur ad mentem. Et canere igitur & ꝓſalere & laudare dominum magis animo quam uo/

ce debemus. Hoc eſt quippe quod dicitur. Cantantes & pſallentes in cordibus ueſtris domino. Au-
diant hæc adoleſcentuli. audiant hi quibus pſallendi in eccleſia officium eſt: deo non uoce ſed cor-
de cantandum.nec in tragœdorum modum guttur & fauces dulci medicamine colliniendas. Vt
in eccleſia theatrales moduli audiãtur & cantica:ſed in timore & opere in ſcientia ſcripturaꝑ. Quã
nis ſit aliquis ut ſolent illi appellare. cachophonos: ſi bona opera habuerit. Dulcis apud deum can-

tor eſt. Sic cantet ſeruus chriſti ut non uox canentis ſed uerba placeant quæ leguntur: ut ſpiritus ma

lus qui erat in ſaule: eiciatur ab his qui ſimiliter ab eo poſſidentur: & non introducatur in eos: qui de
dei domo ſcenam fecere populorum.

CBGratias agentes ſemper:pꝛo omnibus in nomine domini noſtri Jeſu chꝛiſti? deo patri.
CNuic quid ſimile: & in epiſtola ad teſalonicenſes pnima ſcriptum eſt: ſemper gaudete: ſine inter-/

miſſione orate in omnibus gratias agite. Quod præceptum ille ſolus cuſtodire poteſt: qui proui/
dentia dei. nouit etiam quinq; paſſeres qui uenduntur dipondio gubernari. Quorum unus non ca
dit in laqueum ſine patris uoluntate. Quod autem ait. gratias agentes: & ſemper: & pro omnibus.
dupliciter intuendum. ut & in omni tempore. & pro omnibus quæ nobis accidunt. deo gratias

referamus. Vt non tantum pro his quæ bona putamus. ſed etiam quæ nos coartant. & contra

noſtram ueniunt uoluntatem. in dei præconiuzʒ mens læta prumpat: & dicamus: nudus exiui de

utero matris meæ: nudus & redeam. ſicut placuit domino:ita factum eſt: ſit nomen domini bene-

dictum. Hæc lectio gratiarum: apud prudentes uiros: & generaliter & ſpecialiter obſeruatur: ge
neraliter ut gratias agamus deo quod nobis ſol oritur:dies currit: nox mutatur in requiem ſplen-
dore lunæ tenebræ temperantur: & ortu occaſuq; ſtellarum tempora mutantur & redeunt: Quod
nobis ſeruiunt pluuiæ: terra parturit: elementa famulantur. Quod tantæ animalium uarietates. uel
ad uehendum. uel ad operandum uel ad ueſcendum. uel ad tegumen. uel ad exemplum. uel ad
miraculum datæ ſunt. & ad extremum quod nati ſumus. quod ſubſiſtimus. Quod in mundo
quaſi in quadam domo potentiſſimi patriſfamilias. & procurationem gerimus. & totum quic⸗
quid in mundo eſt noſtri cauſa intelligimus procreatum. Specialiter uero: quando in dei be-
neficiis quæ nobis accidunt gratulamur. Sed hoc & gentilis facit: & iudæus: & publicanus. &
ethnicus: xpanorum propria uirtus eſt: ẽt in his ꝗᷓ aduerſa putãtur: referre gras creatori: Si domꝰ cor
ruerit: ſi amantiſſima uxor & filii uel captiuitate uel ueneno uel naufragio itercepti ſint. Si diuitias
proſcriptiõe pdidimus. ſi ſanitatẽ innumerabiles morbi. & Semp expectãda miſeris podagræ debi/-
litas fregerit:ꝗ ſibi ſanctiores uidẽtur ſolẽt deo referre gras qd de piculis uel de miſeriis liberati ſũt.

ber tertius.c.v.

Sed iuxta apoſtolum hæc uirtus eſt maxima: ut in ipſis periculis atq; miſeriis deo gratiæ referantur
& ſemper dicamus: benedictus deus minora me ſcio ſuſtinere ꝗᷓ mereor: Hæc ad mea peccata par-

ua ſunt: Nihil mihi dignum redditur. Hic animus chriſtiani eſt. hic crucem ſuam tollens: ſequi/-

tut ſaluarorem: quem nec orbitas nec damna debilitant. Quem ut flaccus illyrico carmine ait. Si
fractus illabatur orbis: impauidum ferient ruinæ. Qu autem ſicut diximus gratias agit deo
& patri in mediatore dei & hominum referat eas chriſto Ieſu: quia niſi per illum: accedere Non
ualemus ad patrem.
CBubiecti inuicem in timore chriſti.
CAudiant hæc epicopi: audiant præſbyteri: audiat omnis ordo doctorum:ſubiectis ſuis ſe eſſe ſu⸗
biectos: & imitentur dicentem apoſtolum. cum enim eſſem liber ex omnibus. omnibus meipſum
ſeruum feci ut omnes luctifacerem. Et in alio loco. per caritatem ſeruite inuicem. Vnde & ipſe ea-
dem caritate: omnibus gentibus ſeruiuit & eccleſis: Sgluator quoq; formam ſerui accepit: ut ſerui-
ret diſcipulis ſuis: & peckes eorum lauit. Hoc intereſt inter gentium principes & chriſtianorũ: quod
illi dominantur ſubditis. nos ſeruimus: & in eo maiores ſumus: ſi minimi omnium fuerimus. Sed
hoc quod ait in timore chriſti. ſic accipiendum ut ipſa ſubiectio non propterhominum̃ gloriaz ſed
propter timorem chriſti fiat: dum illum timemus offendere: alius uero ſic interprætabitur: ſubiecti
inuicem in timore chriſti. Vt hanc ſententiam generalem in conſequentibus diuidi dicat. atq; par-/
tiri: Mulieres uiris ſuis ſubditæ ſint: & filii obœdite parentibus: & ſerui obœdite dominis carnalibus

cum timore & tremore. Vt non ſolum uxor uiro. & filii parentibus. & ſerui dominis. ſed etiam uiri

mulieribus iuxta officium quod præceptum eſt. & patres filiis: ne illos ad iracundiam prouocent.

& domimi ſeruis: ut remittant minas. & præbeant his quæ habent neceſſaria inuicem ſint ſubie-
cti: & hoc ex chriſti timore faciant. Vt quomodo ſeruis ſuis fuit ille ſubiectus. Sic & hi qui maiores
uidentur ſubiciantur minoribus ſuis. reddendo officia quæ iubentur. Poſſumus hic timorem &

ideſt reuerentia accipere. quæ magis nicina eſt caritati: Nequaquam enim conuenit
epheſiis. ut timore quid faciant: & non dilectione chriſti.
CMulieres viris ſuis ſubdite ſint ſicut domino quoniam vir caput eſt mulieris ſicut et chri⸗
ſtus caput eccleſie.
CHoc quod in latinis exemplaribus addituʒ eſt ſubditæ ſint: in græcis codicibus non habetur: ſiqui
dem ad ſuperiora refertur. & ſubauditur. ſubiecti inuicem in timore chriſti: reſo
net ſubiectæ & mulieres uiris ſuis ſicut domino. Sed hoc magis in græco intelligitur: quam in lati-

no. Quomodo itaq; chriſto ſubiecta eſt eccleſia:ſic ſubiecta ſit uxor uiro ſuo:quem enim habet prin

cipatum & ſubiectionem chriſtus & eccleſia. huic eidem ordini maxitus & uxor aſtringitur. Sed ui

dendum ut quomodo in chriſto & in eceleſia ſancta coniunctio eſt: ita in uiro & in muliere ſancta

ſit copula. Sicut autem non omnis congregatio hereticoruz chriſti eccleſia dici poteſt: nec caput eo

rum chriſtus eſt. ſic non omne matrimonium quod non uiro ſuo ſecundum chriſti præcepta con-
iungitur: rite coniugium appellari poteſt: ſed magis adulterium: alias autem ſubicitur uxor uiro ut

domino: quia ad ipſum conuerſio eius eſt & ipſe illius dominabitur. Nam & ſarra: dominum uoca

bat Abraham: quæ ſpontanea ſeruitus quanto magis fuerit uoluntate ſubiecta: tanto eſſe incipit coe
qualis: Quinimmo: obſequiis ſuis in ſeruitutem redigere dominantem. Quidam hunc locum: ſe
cundum anagogen ita interprætantur: ut dicant uxorem in corpore:uirum accipi in animo: Et ſicut
chriſto ſubiecta eſt eccleſia. ita corpora ſubici debere ſenſui: & in uno ſpiritu redigi. ſi domino fue/-
rint copulata: ipſe ſaluator corporis. Quoniam pinguior atq; inferior eſt ſubſtantia chriſti natura ec
cleſiæ. Propterea eam corpus chriſti eſtimo nominatam. cuius corporis ſaluator eſt chriſtus leſus:

ideſt uerbum: ſapientia. cæteræq; uirtutes in quibus intelligitur filius dei: Quære curioſius: ſicubi in
diuinis uoluminibus potueris inuenire: uocabulum carnis pro eccleſia poſitum. Si quidem nunc ne

quaquam caro:ſed corpus chriſti apgellatur eccleſia. Porro manifeſtum: quod quicquid caro eſt:
conſequenter & corpus ſit. Non autem quicquid corpus.hoc conſequenter & cætera. Sed ut eccle/
ſia ſubiecta eſt chriſto: ita & mulieres uiris ſuis in omnibus. Eccleſia chriſti glorioſa eſt. Non ha-

bens maculam neq; rugaʒ aut quid iſtiuſmodi. Qui ergo peccator eſt & aliqua ſorde maculatus: de

eccleſia chriſti non poteſt appellari. nec chriſto ſubiectus dici. Poſſibile autez eſt ut quomodo eccle
ſia quæ prius rugam habuerat & maculam: in iuuentutem & munditiam poſtea reſtituta eſt: ita
& peccator currat ad medicum: quia non habent opus ſani medico ſed male habentes. & curentur
uulnera ipſius. Et fiat de eccleſia quæ corpus eſt chriſti. Saris quoq; eleganter & caute: ad epheſios
loquens ait. ut eccleſia ſubiecta eſt chriſto: ita & uxores uiris ſuis. Si enim ita uxor ſubicienda niro ẽ.
ut chriſto eccleſia: inter uirum & uxorẽ erit ſancta coniunctio: & nunquam corporis ſeruient paſſio
nibus. Quod ſi nobis aliquis illud quod ad corinthyos: di oppoſuerit. uiꝶ uxori debitũ reddere. &
uxoré uiro. aĩaduertat: magnã inter corinthyos & epheſios eẽ diſtantiã. Illis quaſi P uulis atq; lactẽ/
tibus ſcribitur. in quibus erant diſſenſiones & ſciſmata. & audiebarur formicatio: qualis nec inter
gen tes quidem. & propterea eis conceditur. ut poſt orationem ad id ipſuʒ reddeant: ne tẽptentur a
ſatana. Licet & ibi in conſequentibus: non iuxta uoluntatem: ſed iuxta. ſe eis dicat

ignoſcere.

In Epiſtolam ad Epheſios.

ignoſcere.Epheſii uero apud quos fecit trienniũ: & oĩa eis xpi aperuit ſacramenta:aliter erudi untur

& habet unuſquiſq; arbitrii liberam poteſtatẽ: uel corynthios ſequi uel epheſios: & ſaluari aut ſerui-
tute corynthii: aut epheſii libertate. Vhe inquit ſaluator pregnantibus & lactantibus in die illa hoc
eſt iudicii:quæ utiq; proprie opera nuptiarum ſunt. Vnde omni labore nitenduz: ut ma gis epheſios
quam corynthios emulemur: nec depræhendamur quaſi in diluuio. emẽtes & uendentes nubẽtes
& matrimonio copulati: ſed accintis lumbis lucernas teneamus in manibus.
GEiri diligite vxores veſtras ſicut et chriſtus dilexit eccleſiam et ſemetipſum traqidit pro ea
vt eam ſanctiſicaret mundans lauacro aque in verbo vt exhiberet ipſe ſibi glorioſam eccleſiam
non habentẽ maculam aut rugã aut aliquid eiuſmodi: ſed ut ſit ſancta et immaculata.

Quamuis ſui inuicem maritus & coniunx amore teneantur. Qualis illa uxopmemoratur haſdru

balis: quæ capto uiro in patriæ ſe iecit incendium. & cæteræ quæ uiris mortuis: ſuperuiuere nolue-
runt. Nunquam tamen dilectionem illam uir ſapiens dilectioni chriſti: & eccleſiæ com parabit. San
ctus igitur hic intelligendus eſt amor:quo ſaac dilexit uxorem ſuam rebeccham: quæ interpræ-
tatur patientia: & de terra meſopotamiæ: quæ ſeculi huius ex omni patte fluctibus cingitur: in terrã
eam repromiſſionis induxit ut conſolaretur pro morte matris ſuæ. Interitum quippe iynagogæ: cõ
iunctione eccleſiæ temperauit. Iſta dicentes occaſionem hæreticis damus: qui omnes omnino nu-
ptias repudiandas putant. & hoc uel maxime utuntur teſtimonio: quibus breuiter reſpõdendũ paſ-
ſiones hic & immunditiam & luxuriam ab apoſtolo inter maritum & uxorem uerari. non ſanctam
coniunctionem:alioquin ſi coniugium omnino prohibebat: quid neceſſe fuit dicere: uxores ueſtras
cum potuerit dicere.uiri diligite mulieres uel uxores. Si. n. proprie matrimonium ſonat & rurſum
in ſequentibus. & uiri debent diligere uxores ſuas ſicut ſua corpora: & adhuc manifeſtius: qui uxorẽ
ſuã diligit ſeipſuan diligit. Nemo.n. unquam ſuam carnem odit.ſed nutrit & fouit eam. Quia ſecũ
dum dictum legis antiq;: & inſtaurationem euangelii: maritus & uxor una caro efficiũtur. Liberoꝶ
ergo ut diximus in matrimonio: opera conceſſa eſt. Voluptates autem quæ de meretricum capiun/
tur amplexibus. in uxore demnatæ. hoc legens omnis uir & uxor: intelligant ſibi poſt conceptum.
magis orationi quam conubio ſeruiendum. Et quod in animalibus & beſtiis ipſo naturæ iuræ præ
ſcriptũ eſt.ut pᷣgnãtes ad partũ uſqʒ ñ coeant.hoc in hoĩbus ſciant arbitrio derelictum: ut merces eẽt
ex abſtinentia uoluptatum: Quia uero ſecundum tropologiam: uiros animas. & uxores copora di/-
xeramus:ſic diligat anima corpus quomodo chriſtus eccleſiam: ut ſemetipſum tradat pro ſalute ip-
ſius.& eam ſanctificet uerbo doctrinæ: ut exhibeat:ſibi eam non habentẽ maculã aut rugam aliquã
uetuſtatis. maxime cũ ſciat illam in reſurrectionem ſaluandã. & uiſuram eſſe ſalutare dei. Talis uir
caput habet xpᷣm:& cum propter ſalutem carnis ſe humilians factus fuerit cum uxore ſua una caro:
retrahit eam ad ſpũm.& dño ohularus caro eſſe deſiſtit. Pulchre quoq; maculã aut rugam:quia de
coniugio loquebatur.de exemplo mulierum ad decoreʒ traxit eccleſiæ. Sicut enim ſolent in mulie
rum corporibꝰ uel ſordere nerui uel ruga contrahi. uel lentigo uarian: & hoc eſt omne ſtudium fœ
minarum. ut quod fœdare uidetur abſtergant. Vt exhibeant maritis corporũ uenuſtatem. ita & ani
mæ omni peccatorum ſorde purgandæ ſunt: ut ruga uereris hominis iuuentute tendatur: & reno/
uentur in nouum hominem de die in diem.
CIta et viri debent diligere vxores ſuas ſicut ſua corpora. H
CEt in geneſi ex perſona loquentis adam:ſcriptum eſt. Hoc nunc os ex oſſibus meis: & caro ex car-
ne mea.& idipſum ĩ euãgelio domino poſtea dicente fitmatur: qui creauit ab initio: maſculum &

fœ minam fecit eos. & dixit.Propter hoc relinquet homo patrem & matrem: & adhærebit uxori. &

erunt duo in carne una:Cum igitur uir & uxor una caro ſint:ita uxoribus. ut noſtris corporibus pro
uidendum. Nemo autem corpus ſuum turpiter amat: aut ſemetipſum propter coitum diligit: ſed
quaſi uaſculum animæ ſuæ. fouet corpus & nutrit. Ne fracto uaſæ: id quod continebatur effluat &
erumpat.Nec non & iuxta litteram quam diu partui ſeruit & liberis: Hanc habet ad uirum differen
tiam quam corpus ad animam. Si autem xpᷣo magis uoluent ſeruire quã ſeculo: mulier eſſe ceſſabit
& dicetur uir: quia omnes in perfectum uirum cupimus occurrere. Quod ſi ad tropologiam & hæc
referimus amabimus noſtrum corpus. & corporis ſenſus uilioris quidem conditiòôis ab anima. Sed
per quos ad mentem bonarum artium & uirtutum tranſeant diſciplinæ.

¶QAui vxorẽ ſnam diligit ſeipſuʒ diligit.nemo enim vnquam carnem ſi uam odio habuit ſed nu

trit ⁊ fouet eam ſicut chriſtus eccleſiam.
CQuantum ad ſimplicem intelligentiam pertinet. ſancta inter uirum & uxorem canitare præcepta
nunc iubemur ut nutriamus & foueamus coniuges. ut ſcilicet eis uictum atq; ueſtitum. & ea ꝗᷓ ſunt
neceſſaria præbeamus. Sed opponi nobis poteſt: quod non ſit uera ſententia dicentis apoſtoli. Ne-
mo.n. unquam carnem ſuam odit cũ morbo regio laborantes: & ptiſi & cancere & diſtilationibus.
mortem uitæ præferãt: & ſua oderint corpora: Magis itaq; ad tropicã intelligentiã ſermo referatur
& dicamus qd illam carnem quæ uiſura ſit ſalutare dei aĩa diligat. & nutriat: & foueat eã diſciplinis
erudiens: & cæleſti ſaginans pane. & xpi ſanguine irrigans ut refecta & nitida poſſit libero curſu ui/-
rũ ſeg.& nulla debilitate & pondere pᷣgrauari. Pulchre etiã i ſimilitudinẽ chriſti: Nuttientis & fo/

*

ALiber tertius. c. v.

uentis eccleſiam: & dicentis ad hieruſalem: quotiens uolui congregare filios tuos. ſicut gallina cõ/-
gregat pullos ſuos ſub alas. Et noluiſti. animæ quoq; fouent corpora ſua ut corruptiuum hoc in-
duat incorruptionem. & alarum leuitate ſuſpenſum:in aerem facilius eleuetur. Foueamus igitur
& uiri uxores: & animæ noſtra corpora. & uxores. in uiros. & corpora redigantur in animas. Et
nequaquam ſit ſexuum ulla diuerſitas. ſed quomodo apud angelos. Non eſt uir et mulier: ita &
nos qui ſi ſimiles angelis futuri ſumus. iam nunc incipiamus eſſe quod nobis in cæleſtibus repro-
miſſum eſt quoniam membra ſumus corporis eiusequia membra ſumus corporis chniſti. & chriſt
nutrit & fonet eccleſiam: Ideo & nos nutrimus & fouemus camem noſtram: quam nemo unquam
odio habuit. Membra autem ſumus corporis chriſti:non ſecundum naturam diuinitatis ætetnæ:
ſed iuxta id quod hominem eſt dignatus aſſumere. Quamquam & homo ipſe: qui aſſumptus eſt:
habeat naturam noſtrorum corporuz. ſed non habet origmnem. Nos enim ex humano ſemine coa
gulamun ille de ſpiritu ſancto natus eſt. Poteſt aũt & aliter dici.quoniaz corpus xpi eccleſia eſt eccle
ſia de cunctis credentibus congregatur. Paulus & ephgſii mẽbra ſunt corporis. i. eccleſiæ chriſti.
Mꝛopter hoc relinquet homo patrem ⁊ matrem:⁊ erunt duo in carne vna.
CQuod frequenter annotauimus apoſtolos & euangeliſtas non iiſdem uerbis uſos e& in teſtamẽ
ti ueteris exemplis: quibus in propriis uoluminibus continentur: hoc & hic probamus. ſiquidem te
ſtimonium iſtud ita in geneſi ſcriptum eſt. Propter hoc relinquet homo patrem ſuum & matrẽ ſuã
& adhærehit uxori ſuæ: & erunt duo in carne una. Nunc autem apoſtolus pro eo quod ibi habetur
ideſt propter hoc:poſuit quod latinæ aliis uerbis dici non poteſt:deinde ꝓp/
patre ſuo & matre ſua: prono mina abſtulit. & patrem tantum poſuit & matrem. & quod in medio
dicitur. & adhærebit uxori ſuæ: hic pœnitus prætermiſit: & tantum quod ſequebatur hoc di-
ctum ſuperioribus copulauit.& poſuit & erunt duo in carne una. Hoc autem totum nũc idcirco ob
ſeruauimus: ut etiam in cæteris locis ſicubi teſtimonia de prophetis & ueteri teſtamento ab apoſto
lis uſurpata ſunt: & in noſtris codicibus non habentur. nequaquam ſtatim ad apocriphorũ inepti-
as & deliramenta curramus. Sed ſciamus ſcripta quidem ea eſſe in ueteri teſtamento: ſed non ita ab
apoſtolis edita: & ſenſum magis uſurpatum. Nec facile. niſi ab ſtudioſis poſſe ubi ſcripta ſint inueni
ri. Igitur ad exhortationem mutui affectus: inter uxorem & uirum adam & euæ ſumpſit exempluz:
. Vt quomodo coſta tollitur de adam & edificatur in coniugem: & ipſa rurſum coniunx in unã ui/-
ri carnem redigitur: Quia qui uxorẽ diligit: ſe ipſum diligit.ſic & nos noſtras amemus uxores. Id
ipſum autem per allegonam. in chriſto interprætatur & in eccleſia. Vt adam chriſtũ & eua præfigu-
raret eccleſiam. Factus eſt enim nouiſſimus adam: in ꝙpiritum uiuificantem. Et quomodo de adam
& uxore eius oẽ hominum naſcitur genus: ſic de chriſto & eccleſia omnis credentium multitudo
generata eſt. Quæ unum eccleſiæ corpus effecta rurſum in latere clxiſti ponitur & coſtæ locum re-
plet. & unum uiri corpus efficitur. Ipſo domino in euangelio poſtulante: pater da: ut quomodo
ego & tu unum ſumus:ſic & ipſi in nobis unum ſint. Interrogemus martionem qua conſequentia
locum iſtum qui de ueteri uſurpatus eſt inſtrumento.in chriſtum & in eccleſiam interprætari queat
Cum iuxta illum ſcriptura uetus omnino non pertineat ad chriſtum.
* CSacramentum hoc magnum eſt ego autem dico in chꝛiſto ⁊ in eccleſii.
Non ut pleriq; eſtimãt omnis hiſtoria ꝗᷓ de adã & de eua in geneſi ſcripta ad xp̃m & ẽ ad eccleſiaʒ
facile referri poteſt. Sed tantũmodo quod in præſenti loco ponitur. Ideſt pp hoc relinquet hõ pa/
trem ſuũ & matrem ſuam & adhærebit uxori ſuæ: & erunt duo in carne una. Primus. n. homo. & pri
mus uates adam.hoc de xpᷣo & eccleſia prophetauit. Quod reliquerit dñs atq; ſaluator patrẽ ſuum
deum. & matrem ſuã cæleſtẽ hieruſalẽ & uenerit ad terras pp ſuum corpus eccleſiã: & de ſuo eam la
tere ſabricatus ſit. & pp illam uerbũ caro factũ ſit. Et quia non oĩa equalia ſacramenta ſunt ſed eſt
aliud ſacramentũ maius: & aliud minus: propterea nunc dicit: ſacramentũ hoc magnü eſt. ſimul hu
militatis eius indiciũ ẽ inferẽtis. Ego aũt dico in xpo. Et in eccleſia. Gregorius nazãzenus uir ualde
eloquens & in ſcripruris apprime eszuditus cum de hoc mecum tractaret loco: ſolebat dicere. Vide
quantũ iſtius capituli ſacramentũ ſit: ut apoſtolus in xpᷣo illud & in eccleſia interprætans: non ſe ita
aſſerat ut teſtimonii poſtulabat dignitas expreſiſſe: ſed quodammodo dixerit: ſcio ꝗa locus iſte in-
effabilibus plenus ſit ſacramentis. & diuinũ cor querat interprætis. Ego ãt pro puſillitate ſenſus mei
in xpo interim illud & in eccleſia intelligendũ puto. Non quo aliquid xpᷣo et eccleſia maius ſit: ſed
quod totũ quod de adam & de eua dicitur.in xpᷣo & in eccleſia interprætari poſſe difficile ſit.
CEerumtamen ⁊ vos ſinguli vnuſquiſqʒ ſuam vxorem ſicut ſe diligat. .
CEſtimet aliquis eandẽ inter maritũ & uxorẽ iuberi ab apoſtolo caritatẽ: ꝗᷓ in proximũ pᷣcepta eſt.
Si.n. ſcriptũ eſt diliges proximũ tuũ ſicut te ipſum. & nunc di unuſquiſqʒ ſuã uxorẽ ſicut ſe diligat.
Ergo eadẽ in proximũ & in uxorẽ caritas erit. Qd ſi ꝓximus iuxta interpᷣtationẽ ſaluatoris oĩs hõ
eſt hoĩ: Nulla ergo erit inter uxorẽ & quorũlibet hoĩum dilectionẽ dria caritatis. Qd dicere: ualde
abſurdũ eſt.In proximo.n.ſimilitudo ponitur: ut ſic eũ diligas ſicut te & cupias eẽ ſaluatũ:In uxorẽ
aũt cõparationis aduerbium: non ſimilitudinem ſed approbationeʒ & confirmationẽ: cum quodã
pondere ſonat: quomodo dicimus deuiro: quaſi uir fecit: & de ſaluatore ſcriptum eſt. Vidimus glo
S lam eius

In epiſtolam ad Ephelios.

tiam eius: quaſi gloriam unigeniti. Non quo ipſe ſaluator gloriam habuerit ad comparationem al
terius unigeuiti. ipſe eſt enim unigenitus: Et unigenitus ſi & alter fuerit: unigenitus non poteſt ap-
pellari. Vnde alterius unigeniti non indigebat exemplo: ſed ſicut unigenitum. Hoc eſt ſemetipſum
decebat gloriam habere: poſſedit. Hoc idem & ſeptuageſimi ſecundi pſalmi iuxta græcos tamen
exordium ðYMZ Quam bonus deus iſrahel rectis corde. Alio⸗-
quin iuxta græcos &τσ ideſt ſicut ſimilitudinem magis uidetur: quam firmitatem ſigniſicare di-
ctorum:ſi non ut confirmationem audieris: ſed quaſi exemplum: ſimul & hoc attendendum: quod
uir diligere iubetur uxorem: mulier uero timere uirum. Congruit enim uiro dilectiosmulien ti/
mor:ſeruo uero non ſolum mœtus:ſed & tremor iungitur: Vnde & in conſequentibus ait. Serui

obedite dominis carnalibus cum timore & tremore.
MWulier autem vt timeat virum ſuum.
CSi in deum mœtus propter timorem ſupplicii. Non ſinit eum qui mœtuit eſſe perfectum: quanto
magis imperfecta erit mulier: non ſolum deum ſed etiam uirum mœtuens. Propter quod requiren
dum an carnaliter uxor intelligenda ſit: & uxris timor: cum frequenter multo meliores maritis in-
ueniantur uxores: & eis imperent & domum regant: & edocent liberos: & familiæ teneant diſcipli-
namilllis lu auriantibus: & per ſcorta currentibus: heæ uiros ſuos utrum regere debeant an timere:
lectoris arbitrio derelinquo: Quod ſi iuxta allegoriam ut ſupra diximus: uxor in corpore accipi-
tur: uir in animo. Nihil icongruum eſt timere eã ut ancillam uirum in ſecundo gradu. & in uiliori
ſubſtantia cõſtitutam. Animi quippe(ut ait chriſpus) imperio:corporis ſeruitio magis utimur. Qui
uero ſimplicem intelligentiam mulieris ſequitur & mariti: duas ſignificantias in uerbo timoris eſſe
monſtrabit: Et dicet unam de qua Ioannes ait qui timet: pœnam habet: Et ꝗ timet non ẽ perfectus:
Iuxta quam & ſexui ſpiritum ſeruitutis habent in timorem: quem exiguntur a domino dicente ad
eos. & ſi pater ſum ego ubi eſt gloria mea: & ſi dominus ſum egoubi eſt timor meus. Alſteram uero
quæ apud philoſophos nominatu &S apud nos licet non plenæ ſonet: reuerentia dici
poteſt. Scit quoq; & prophetes perfectorum timorem:quem qui timuerit perfectus in triceſimo ter
tio pſalmo dicens. Non eſt inopia timentibus eum. Poteſt igitur uxori ſimpliciter intellectæ: hic

imperari mœtus ut timeat. Hoc eſt reuereatur uirum ſuuz.

Ilij obedite parentibus veſtris in domino.hoc enim eſt inſtum. honoꝛa patrem tnũ
17 matrem tuam quod eſtmandatum pꝛimum in pꝛomiſſione vt bene ſit tibi ⁊ longe
uns ſis ſuper teram. l SðYMdm
L2RCAmbigue dictum utrum in domino parentibus ſuis filii debeant obedire: an certe
Parentibus ſuis filii obediant in dio. Quod utrumq; faciendum ut & his parentibus
qui nos in domino genuere qualis fuit paulus & apoſtoli: obediamus: & ea ſaciamus quæcũq; præ/
ceperint: & parentibus noſtris de quibus ſcdm carnem nati ſumus.obtemperemus in dño. im Plen-
tes ea ꝗᷓ non ſunt dñi contraria uoluntati: Simul & hereticos coartabimus. nolentes uetus teſtamẽ-/
tum eſſe dei boni cuius filius xps ſit. Qua ratione apoſtolus xpᷣi boni dei filii ſcriptura creatoris uta-
tur: & obedientiam filioꝶ de ueteri lege præſumat. Quod teſtimonium de exodo ſumptum ita ibi
contexitur. Honora patrẽ tuum & matrem tuam ut bene ſit tibi: & ſis longeuus ſuper terram quam
dominus deus tuus dabit tibi. de quo nunc ultima uerba ſubtraxit. Quod mandatum:in decalogo
quintum eſt. V nde quærendum quare nunc dixerit quod eſt mandatum primam. Cum primum

mandatum ſit: non erunt tibi dii alii præter me. Quamobrem nonnulli ita legunt quod eſt manda

tum primam in promiſſione: quaſi quattuor alia mandata quæ ante hæc dicta ſunt: non habeant ꝓp
miſſiones & in hac ſola pollicitatione feratur adiuncta. ut bñ ſit tibi & ſis longeuus ſuper terraʒ: qu

dominus deus tuus dabit tibi: Sed uidentur mihi non obſeruaſſe ſubtilius. & in ſecundo mandato
repromiſſionem eſſe ſociatam. Ait enim. Non facies tibi idolum. Neq; omnem ſimilitudinem eoꝑꝶ

quæ in cælo ſurſum: & quæ in terra deorſum. Et quæ in aquis qibtus terram: non adorabis ea. & nõ
immolabis illis. Ego enim ſum dominus deus tuus: deus zelot?es qui reddo peccata patrum in filios
uſq; ad tertiam & quartam generationem. his qui me oderunt. & facio miſericordiam in milia his
qui diligunt me. & cuſtodiunt mandata mea. Obſerua enim quod uerba ſint ſponſionis. Faciens
miſencordiam in milia his qui diligunt me. & cuſtodiunt mandata mea. Forſitan ergo quia de

calogus exeunti de ægypto populo prima lex data erat. Vnumquodq; mandatum decalogi: primũ

mandatum eſt appellandum: ad comparationem eorum præceptorum: quæ poſtea in lege conſcri
pta ſunt: Qui uero expoſitionem ſuperiorem tenere conabitur in eo quod diſtinxerat quod ẽ mã
datum primum in repromiſſione: dicet ſeparatim eſſe mandatum. Honora patrem tuum & matreʒ

tuam. & poſtea repromiſſionem ſuo loco poſitam. ut ſis longeuus ſuper tertam quam dominus de

tuus dabit tibi.In hoc uero mandato ideſt non facies tibi idolum neq; omnem ſimilitudinem non
ſeorſum ſed ſub uno textu atq; ſermone:non tã promiſſionẽ datam quã ſnĩaʒ in laudes dei eſſe fini
tam Facientis miſericordiã in milia his qui eũ diligunt & cuſtodiũt mãdata eius. Rurſũ is ꝗ tota de

calogi mandata primũ mandatũ eẽ contendit: repromiſſionẽ in qua ſcriprũ ẽ ut ſis lõgeuus ſuper

Liber tertius.c.vj.

7

terram quam dominus deus tuus dabit tibi. Non ſolum ad eos pertinere monſttauit: qui parenti-
bus obſequantur. ſed etiam alia innumerabilia pcepta. & neceſſe habebit cuncta replicare manda-

ta in quibus merces hæc & præmiũ promittantur. ut ſint longeui ſuper terrã: quam dominus deus
ſaus dederit eis. A quo diuerſus ille exigere debebit interpræs. ut doceat ante hoc mandatum : illa
quæ ab eo prolata ſunt ſcripta eſſe mandata. Quod ſi non potuerit approbare: fruſtra & aliis præ-
ceptis hanc repromiſſionem adiunctam eſſe mem orauit. Poſt hæc retractandum Poſt honorem
patris & mattis: non iudaicum & carnale eſſe promiſſum ut longeui ſint filii ſuper terram: quam do
minus deus ſuus dederit eis. Maltos enim fuiſſe credendũ: qui & parentibus obſequentes cito mor
tui ſint.& in parentes impii: uſqʒ ad extremam uenerint ſenectutem. Reſpondeant enim iudæi & ſi
miles iudæorum ſi uitæ iſtius longitudo eſt in promiſſis: & diu in corpore permanere fœlicitas eſt

Quid ſibi uult illud in pſalmis.heu mihi quia incolatus meus prolongatus eſt. habitaui cum habi
tantibus cedar. Et hoc ſalomonis in eccleſiaſte. Laudaui ego oẽs mortuos qui olĩ mortui ſunt: ſu/

peruiuentes qui uiuunt uſq; in præſens: & melior eſt ſuper hos duos qui necdum natus eſt: & non
uidit omne opus malum quod factum eſt ſub ſole: Et poſt ꝑaululũ: ſi genuerit uir centum. & annos
plures uixerit. & multi fuerint dies annorum eius: & anima illius repleatur bonis: & ſepultura non
ſit ei. dixi melius eſt ſuper eum abortiuum qui in uanitate uenit. Et in tænebris nomen eius operie

tur. Et quidem ſolem non uidit: & cætera. Si enim laudantur ſuper uiuos mortui: Et iuxta quoſdaʒ

qui antequam in corpora iſta deſcendant: animas degere in cæleſtibus arbitrantur: melior eſſe dici/
tur duobus qui nec dum natus eſt. & omnis iſta uita tentatio eſt. Et ſecundum Iob mors uiri requi/
es.& iuxta eundem Hieremiam: maledicta eſt dies in qua naſcimur: quomodo nunc repromittitur
honorantibus patrem & matrem quod longeui ſint ſuper terram: quam dominus deus ſuus dede-
rit eis? Quærenda eſt ergo terra quam dominus repromittit: & tribuit his qui ſpiritualem ægyptuz
reliquerint: & cum omni patientia: magna & terribilia uitæ iſtius deſerta tranſierit. Et uicerint re-
ges magnos quos percutit dominus: & tranſierint in iudæa quæ lacte & melle fluit. Et ſub Ieſu hie-
richo corruente: atq; uaſtata hai.quæ interprætatur abruptum. hieruſalem uenerint:& edificetur eis
templum ſub ſalomone rege pacifico. & poſſideant terram quæ manſuetis ẽ præparata: Beati quip

pe mites: quoniam ipſi poſſidebunt terram: Quæ ueræ eſt terra uiuentium. pſalmiſta quoq; dicente:

Credo uidere bona dominu:in regione uiuentium: huius uitæ longitudinem & ſapientia habet in
manu dextera: in ſiniſtra tenens diuitias & gloriam.

CEt patres nolite ad iracũdiã vocare ſilios vzos ſʒ educate illos ĩ diſciplina ⁊ cõuerſatiõe dei.

CPeccatum filiorum eſt:non obedire parentibus. & quia poterant parentes aliquid imperare per/

uerſum adiunxit in domino: peccatum uero parentum: paruulos filios atq; lactentes ad iracundiaʒ

prouocare:Aut certe iam adoleſcentibus & matrurioris ætatis: ea imperare quæ grauia ſunt. Sicut
igitur in filiis obſequium. & ſubiectionis merces eſt demonſtrata: ita parentibus moderatum iube

tur imperium: ut non quaſi ſeruis. ſed quaſi filiis præeſſe nouerintinec hoc præcepiſſe contentus eſt.
ſed & illud adiungit. educate illos in diſciplina & correptione domini: quam correptionem nos
Jegimus: melius in græco dicitur quæ admonitionem magis & eruditionem quam au/
ſteritatem ſonat: Legant epiſcopi atq; præſoyteri qui filios ſuos ſecularibus litteris erudiunt: & faci-
unt comedias legere. & mimorum turpia ſcripta cantare: de eccleſiaſticis forſitan ſumptibus erudi/
tos. & quod in corbonam pro peccato uirgo uel uidua. uel totam ſubſtantiam ſuam efundens qui/
libet pauper obtulerat. Hoc in calendaria ſtrenam Et ſaturnaliciam ſportulam. & minerualem. mi/
mus grammaticus & orator: Aut in ſumptus domeſticos: aut in templi ſtipes: aut in ſordida ſcorta
conuertit. Hæli ſacerdos ipſe ſanctus fuit: ſed quia filios ſuos non erudiuit in omni diſciplina & cor
reptione: ſupinus cecidit: & mortuꝰ eſt. Non enim poterat ad priora extendi: ſed retrorſum fuit: &
opiſtotono inſanabili lapſus in tergum ad ſodomam cum lot uxore reſpexit: & certe corripuerat fi⸗
lios ſuos dicens quare facitis uerba hæc quæ ego audio de uobis mala ab omni populo? Nolite filii
mei: quoniam non eſt bona fama quam ego audio de uobis. de iſtiuſmodi patribus. & eſaias lachry
mabili uoce cauſatur dicens: Et filii Nienigenarum nati ſunt eis. Quod ſi hoc epheſiis laicis: & ple/
riſq; ut in populo ſolet uitæ huius negocis occupatis pcipit. ut filios ſuos erudiant in omni diſcipli
na & admonitione domini. Quid de ſacerdotibus eſtimandum eſt: de quoruʒ ordine ad timotheũ
ſcribit dicens. Filios habentem in obſequio: cum omni honeſtate. Etid ipſum: ad titum inculcat
& repetit. Filios habentem fideles: Nõ in accuſatione luxuriæ: aut non ſubditos: Et quaſi uitia Filio
rum parentibus imputentur: coniunctionem cauſalem interſerens ait. O portet enim epiſcopum
ſine crimine eſſe: tanquam dei diſpenſatorem. Non eſt ergo ſine crimine epiſcopus.cuius filius non
fuerit ſubditus: & in accuſatione luxuriæ.
CSerui obedite dominis carnalibus cum timore.⁊ tremore⸗ ſimplicitate cordis neſtri ſicut
chriſto. Non ad oculos ſeruientes quaſi hominibus placentes ſed ut ſerui chriſti. facientes uo⸗
luntatẽ dei ex animo cum ſidelitate ſeruientes ſicut domino ? non homimbus. Scientes quod
vnuſquiſqʒ quod fecerit boni hoc recipiet a domino ſiue ſeruus ſine liber.

Propheta loquente ad hieruſalem: qualis tu timuiſti ab homine mortali: & filio hominis: & Pe-

tro in epiſtola

— —

Inepi

r

ku tro in epiſtola ſua. Timorem eoſum ne timeatis: ſed dim leſum chriſtum ſanctifcate in cordibus
ueſtris. Et ſaluatore eadem concinente. Nolite timere eos qui poſſunt occidere corpus & plus non
2 habent quod uobis faciant. ſed timete eum qui põt aiam & corpus occidete in gehennã. Salomone
en quoq; paria teſtãte:fili honora dñm & cõfortaberis: pter illũ aut ne timeas aliu. Videtur apoſtolus
6 diuerſa præcipere ut ſerui eum timore & tremore obediant dominis carnalibus & uxor ut timeat
or uirum. Atq; qui ſimplicius reſpondebit. Hæc dicet nõ perfectis ſeruis & eis qui ſapiemiæ ſecreta co
al gnouerint hæc p̃cepta conſtitui. ſed his qui principia habebant fidei. & doctrinis humiliornibus in/-
de digebant. Alius uero aſſerat: eum qui non habeat ſpm ſeruitutis iter in timore & tremore nequa-
di quã huic ſubiacere ſniæ. ut cum timore & tremore ohediat dominis carnalicns. hoc ideʒ & de uxo
re dicturus: quæ iubetur ut timeat uirum. Porro tertius: in hoc quoq; loco. ſicut in muliere. timoreʒ
non pro reuerẽtia dictũ putabit. Sed arctabitur ex eo:qd additus eſt timori. tremor. Poteſt. n. uxori reue
no rentia conuenire ut reuerens timeat uirũ. Wi aut tremor eſt mœtus non ſonabit reuerentiam. ſed ti
non morẽ.Neceſſario itaq; in ſeruis additum eſt. ut poſt timorẽ dñi habeant & tremorem. & ad diſtin/
eie ctionẽ dñaſpiritualis: nunc carnalis dus appellatur: Ita ut ſeruo ꝗqcunq; crediderit in deuz: & necdu
; ad ſcientiæ ſummã peruenerit: Non indecens ſit dño ſeruire carnali cum timore & tremore. in ſim/
dccx plicitate cordis ſui. & ſic ei ſeruire fideliter ut chriſto. Non ad oculum ſeruiens: ut hii faciunt ꝗ ho/
gui⸗ minibus placere deſiderant: ſed ut neceſſitatẽ in uoluntate uertat & faciat de ſeruitutè mercedẽ: Ma
inr xime cu dñs carnis: a dno ſpiritus diuerſa non imperet. Hoc eſt. n. quod aitmon ad oculum ſeruien
de tes. ut hoĩbus placentes. ſed ut ſerui xpᷣi facientes uolũtatem dei. Sed & ipſam fidelitatẽ non coactã
n ſeruus habeat ſʒ ſpontaneam & ex animo: ſic ſeruiens dño ſuo ſicut xpo: a quo recepturus eſt fidelis
tre⸗ pmiũ ſeruitutis.non minus quã ſi liber uolũtate ſeruiſſet. Simul & hoc notandũ qd obœdientiæ ſi
ie lioꝶ atq; ſeruoruz diuerſa ſubiũxerit. Ad filios. n. dicit obœdite parẽtibus ur̃is ĩ dno ad ſeruos uero
nein obedite dñis carnalibꝰ: cũ timore & tremore. Vt ſicut inter ſeruũ & uxorẽ hẽt mœtꝰ diuerſitatẽ.ita
i & inter filios & ſeruos obœdientia diſcreparet. Et pulchre imperans ſeruis ut obœdiant dominis:
aliecit quaſi xpᷣo. Et iterum ut ſerui xpi: facientes uoluntatẽ dei. Vt.ſ.non audiat ſeruus carnalẽ deũ
an ſi contraria dei præceptis uoluerit imperare. Qũuo aũt ad corynthios ſcdm tempus reſcripſerat. ne 2
per occaſionẽ fidei in xpᷣ̃m inter maritos & uxores diuortia fierent. Si e duobus unus credere noluiſ
N ſet. Ita ad epheſios & ad coloſcenſes: qa plurimi inter initia fidei putabant gentiles dominos conmtẽ
, nendos: nunc conditionũ moderate præcepꝑta conſtituit: ut ſeruitia non uideatur contra dominos
i cõcitare. Et rurſum nequaquã dominos doctat audiendos. ſi uitioſa & nephanda præcipiant.
ů Et domini:eadem facite illis remittentes minas ſcientes quia ⁊ ipſoꝛum ⁊ veſter dominus:
e eſt in celis:? perſonarum non eſt acceptio apud deum. .
4 Quæ nam ſunt hæc quæ ſeruis ſuperius imperauit. ut diceret dominis eadem facienda quæ ſer-
e uis- Puto illa ꝗᷓ dixerat in ſimplicitate cordis & facientes uoluntatẽ dei. & ex animo. & cũ fidelitate
iu⸗ ſiue beniuolentia in ſeruos quia utrumq; ſonare põt. Vnuſquiſq;.n.quod fecerit boni: Hoc
4 recipiet a dño ſiue famulus ſeruierit ſicut dictũ eſt.ſiue liber dominatus fuerit ut oportet:Non ſit ter
,/ ribilis. non promptus ad uerbera: ſciens quia & ipſe habeat dominum in cælis apud quem non eſt *
d acceptio perſonarum: & qui ſolus tantum iudicet uoluntates. & iuxta eas deteriori præferat melio
4 remeligens facta:non homines.
/ CBe cetero confoꝛtamini in domino:⁊ in potentia virtutis eius.
mn Scio in græco:pro uirtute. Fortitudinem poſita.i. quia uirtus apud eos appel
dctt latur: Sed hæc apud nos conſuetudo eſt ſcripturaꝶ ut indifferẽter uirtutẽ nominẽt
1 Maxime qa fortitudo corporis: uirtus aĩ exiſtimatur. Quãquã & apud philoſophos inter quatuor
ut uirtutes fortitudo ſit poſita: quã utiq; aĩ & non corporis eſſe manifeſtũ eſt: Quod igitur ait: confor-
fi tamini in dño & in potentia uirtutis eius: totũ ſentitur in xpᷣo: ut in oĩbus uirtutibus quæ ſuper eo
x intelliguntur: ꝗ crediderint cõfortentur: & prudẽter poſt ſpecfalia mandata ꝗd uiris & uxoribus pa
ple tribus: & filis. dominis. & ſeruis obſeruandũ ſit: Nũc generaliter oĩbus in cõmune pcipit ut in dño
i & in eius potentia confortati præparent ſe aduerſum diabolũ. De quo in conſequẽtibus ſcribit.
hei Induite omnia arma dei:vt poſſitis ſtare contra verſitias diaboli.
CEx his ꝗᷓ infra legimus. & his quæ in ſcripturis oĩbus de dño ſaluatore dicuntur. manifeſſime cõ⸗
li⸗ probatur.oĩa arma dei ꝗbus indui iubemur. intelligi ſaluatorẽ. ut unũ atq; idem ſit dixiſſe induite
mn uos oĩa arma dei.quaſi dixerit ĩduite dñm Ieſuʒ xpᷣʒ:Si.n.cingulũ ueritas ẽ: & lorica iuſtitia eſt: ſalua
4 tor aut & ueritas & iuſtitia noĩatur. Nulli dubiũ quin ipſe & cingulũ ſit & lorica. Itaq; iuxta hæc: ipſe
erit.& præparatio euangelii pacis: & ſcutũ fidei. & galea ſalutis & gladius ſpũs. qd eſt uerbũ dei: &
1 uiuens ſermo & efficax. & acutus ſuper oẽm gladium ex utraq;ʒ parte acutũ. Quæ aũt alia arma dei
poſſumus eſtimare. quibus induendus eſt qui hẽt aduerſum diaboli dimicare nerſutias: excepta uir
4 tute ꝗᷓ xp̃s eſt. Hunc.n.qui iuxta oĩa quæ ſuper eo intelliguntur fuerit indutus. potens erit cõtra uni
uerſas inſidias diaboli repugnare: & ſcdm id quidẽ qd ueritete præcinctus eſt: nõ facile ad falſitatis
dogmata deducetur. Iuxta hoc uero qd loricà indutus eſt iuſtitiæ: iniqtatis iaculis non poterit per/-
forari. Nec non cũ calciatus fuerit calciamentis pulcherrimis in præparatione euangelii pacis: quaſi
x1

Lier tertius.c.vi.

is qui præparauit in fine opera ſua: & idcirco pacis homo factus eſt nec bellicuz aliquid & tumultuo
ſum agit: nec cum his qui impræparati ſunt condemnabitur: infidelitas quoq;: inimica fidei eſt. Vbi.
ſcutum eſt fidei nihil ualebit. Caput etiam & principale cordis & animæ in quo ſenſus omnes lo⸗
cati ſunt: ſalutis galea circundatum non quaſſabitur: ad extremum quaſi uir bellator:& ſortis om/
nes ſectas contrarias ueritati concidet. interficiet. iugulabit: gladium ſpiritus: ideſt uerbum dei ma-
nu tenens. Volens etgo apoſtolus multimoda diaboli ingenia oſtendere quibus nos capere nita
tur per ea loca in quibus non omni cuſtodia ſeruemus cor noſtrum mechodias eius ideſt adinuen
tiones uel uerſutias gominauit. Si enim abſtinuerimus nos a corporum uoluptate: parum cautos
in auaritia capit. Quod ſi & auaritiã cum uoluptate contemnimus per luxuriam irrepit: & facit no
bis uentrem eſſe deum: & per hanc etiam illa quæ fortia eſſe uidebãtur expugnat.Et quomõ ſolent
ſapientes exercituum principes: ea uel maxime expugnare urbium loca quæ parum munita ſunt.ut
cum perilla irruperint facile munita capiantur: Ita & diabolus per ea quæ patere uidet: aut certe nõ
firmiter clauſa quærit irrumpere: & ad ipſam arcem cordis & animæ peruenire. Et quid me neceſ-
ſe eſt de pluribus eius inſidiis dicere: cum ex his & cæteræ uerſutiarum eius ſpecies cognoſcantur.
Diabolus autem:nomen græcum eſt.quod interprætatur criminator. Iuxta h ebrei uero ſermonis
proprietatem: quia & tribus zabulon. quandam ſimilitudinem huius uocabuli habet

ideſt deorſum fluens dici poteſt. Quod ſcilicet paulatim de uirtute ad uitium fluxerit: & de

cæleſtibus ad terrena corruerit.
CAQuoniam non eſt nobis colluctatio aduerſus carnem? ſanguinem. ſed aduerſus pꝛinci/
patus: aduerſus poteſtates: aduerſus rectores tenebꝛarum harum: aduerſus ſpiritalia ne/
quitie in celeſtibus. ¶Non puto paulum ſcꝛibentem ad co-
rynthios dicere potuiſſe non eſt nobis colluctatio aduerſus carnem & ſanguinem: ſed eſſe certami
na quæ ibi tentationes appellantur humanæ: quando caro concupiſcit aduerſus ſpiritum. & pro⸗
uocat nos facere opera ſua. Fornicationem immunditiam. luxuriam. idolatriam. inimicitias. con-
tentiones. emulationes. rixas. diſſenſiones. hæreſes. inſidias. ebrietates. commeſſationes. & reliqua
his ſimilia. Porro non eſt humana tentatio nec aduerſus carnem & ſanguinem pugna. quando aut
ipſe ſatanas figuratus in angelum lucis perſuadere nititur- ut eum angelum lucis arbitremur. Aut
aliquid horum ſimile facit: in omni uirtute ſignis & portentis mendacibus:in omni decœptiõe ini
quitatis. Nam cum aliquem illaquearit inimicus ut recipiat ſe: & loquatur in eo hæc dicit dominus
Non quaſi caro & ſanguis eum decipit: aut quaſi humana tentatio: ſed quaſi principatus. & poteſtas
rector tænebrarum & nequitia ſpiritualis. Quamobrem non demu; locum diabolo: ſed & ſi ſpiri
tus poteſtatem habentis aſcenderit ſuper nos: iuxta quod ſcriptum eſt. locum non demus ei. Dicat
quiſpiã hoc qd ait. Non eſt nobis colluctatio aduerſus ſanguinẽ uel camẽ ſed aduerſum principatꝰ
& poteſtates & cætera ꝗᷓ ſequuntur: Ildeo dici ut doceamur: ne ea quidẽ ꝗᷓ nobis miniſtrari uitia puta
mus ex carne. carnis eẽ uel ſanguinis. ſed a qbuſdam ſpũalibus nequitiis ſuggeri. Sunt. n. quidã de-
mones amoribus & amatoribus canticis ſeruiẽtes: & ꝓpheta quoq; cõmemorat dicens: ſpũ fornica
tionis ſeducti ſunt. Nã & Barbara quædam noĩia eoꝝꝶ eſſe dicuntur. Vt ſæpe confeſſi ſunt hi quos ue
re uulgus maleficos uocat. & incantationes: & præces & colores uarii. & diuerſa uel metalloꝑe ge-
nera uel ciboꝶ: atq; inuocati aſſiſtere demones: & infœlices aĩas capere memorantur: Alii uero: ira
cundias: & furores. & bella cõmittere aliis præter ſe inimicitiis: & inter hoĩes odia concitare: Quia
uult ergo (aiunt) apoſtolus nos docere: nõ ex natura corporis. & de materia carnis & ſanguinis: hæc
uitiorum genera procrean: ſed inſtinctu demonum propterea ait: non eſt nobis colluctatio ad--
uerſus ſanguinem & carnem. ſed aduerſus principatus & poteſtates & reliqua. I deo autem nunc
eorum qui magicis infœlices artibus ſeruiunt. & facere iſta perhibentur: In medium exempla pro
tulimus. ut retundamus eorum opinionem: qui putant omnia uitia eſſe carnis & ſanguinis. & nul-
lam habere demones poteſtatem. ut Hos incitent ad peccatũ. Talem & luctationem Iacob putamus
fuiſſe. quod ſcilicet: non aduerſum carnem & ſanguinẽ contenderit quãdo remanſit ſolus & lucta/
batur cum eo homo adiuuans eum. & corroborans aduerſum aliũ ſudore nimio dimicantem: & ſi
mul uide. ne forte ridiculi ſint qui arbitrantur in ritum luctantium: tota Iacob nocte luctatum. Quid
enim grande ſi ut illi aiunt: luctans aut ſuperarit: aut uictus ſit:. Sed iuxta rationabilẽ & conuenienteʒ
patriarchæ luctã: talem illi colluctationẽ fuiſſe credendum eſt: qualem hi habent qui poſſunt dice-
re. Non eſt nobis colluctatio aduerſus carnem & ſanguinem. Non neceſſe eſt totũ nunc loci illius
excutere ſacramentũ. cum in ſuo loco ſi uixero plenius diſſerendum ſit. Quærimus autẽ ubi in uete
ri teſtamento Paulus hæc legerit. aut qua auctoritate quæ minime ſcripta ſunt publicarit. & conici/
mus ex his quæ de præliis & ſingulari certamine: Verbi cauſa dauid aduerſuz goliã: & filio& iſrahel
contra alienigenas: & cæteras gentes ſcripta ſunt in lege. & Ieſu. & libro iudicù & regnoꝑꝶ: & Parali
pomenon altius intellexiſſe apoſtolũ: & ſpũale bellum ſenſiſſe de carneo:quo pugnantes uicti ſint:
ſiue ſuperarint:& ſathrapas quidẽ uniſcuiuſq; loci: ſupernarum fuiſſe indicia poteſtatũ. Reges aũt
gentium ſingularum. imagines eoꝶ qui nunc rectores mundi: tænebrarũq; dicuntur. Malos uero
hoĩes: ſpiritales nequitias in cæleſtibus demõſtraſſe: Et uidetur nobis apoſtolus: aliis uerbis hæc di⸗-
cere.O epheſii

●
*

— — — —

—

— — —

— — —, —.

,RA — —„

In epiſtolam ad Epheſios.

cere. O epheſii quæ de præliis ifrahelis: aduerſum nationes legitis. nidentur quidem carnem ſonare
uel ſanguinem. Verbi gratia:ægyptioꝶ idumeorum. ammanitarũ: moabitarum. & gentium cætera
rum. Sed ni uultis uere ſcire: cognoſcite quia illa uniuerſa ſiguraliter contingebant ilis. S cripta ſunt
autem propter nos: in quos fines ſeculi decurrerunt. Vt intelligamus ex illis: Non eſſe nobis pu-
gnam aduerſum carnẽ & ſanguinem. ſed aduerſus ſpiritales quaſdam & inmſibiles poteſtates: ad-
uerſus rectores earum tænebrarum quæ huic mundo incubant: & errorem hominibus increduli-
tatis offundunt. & aduerſum ſpintualia nequitiæ quæ habitant in cæleſtibus. Non quo demones ĩ
cæleſtibus commorentur: ſed quo ſupra nos aer: Hoc nomen acceperit. Vnde & aues quæ uolitant
per aerem uolucres cæli eſſe dicuntur. Nam & in alio loco de demonibus qu&d in aere iſto uagen-
tur: apoſtolus ait: n ꝗqbus ambulaſtis aliqũ iuxta ſeculũ mundi iſtius ſcdm principem poteſtatis ae-
ris.ſpũs qui nunc operatur in filios diffidentiæ. Hæc aut oĩum doctorum opmio eſt. qd aer iſte qui
cælũ & terram. medius diuidens inane appsllatur: plenus ſit cõtrariis fortitudinibus. Poſt hæc retra
ctandum a quo pnincipatus & poteſtates. & rectores tenebrarum mundi. & ſpirtalia nequitiæ in
cæleſtibus ut hoc ſint: acceperint poteſtatẽ Et quidem dicat alius apoſtatam diabolum ſatellitibus
ſuis diuerſa officia commiſiſſe. & non eſſe harum diſtributionum auctorem deum. Cui poteſt illud
diligens lector opponere: & quomodo ſcriptum eſt. non eſt enim poteſtas niſi a deo. Quod ſi de
hominibus dicitur: quanto magis de his qui ſunt ſubtilioris melionſq; naturæ: nec ſatim qui hoc
ſentiat blaſſemiæ eum crimen incurrere quia unuſquiſq; iuxta ſuam uoluntatem diuerſa miniſte⸗
ria ſortitus ſit. Quomodo enim in urbibus eos qui aliquid com miſere flagitii: nidemus uel beſtias

alere. uel ſecare marmora. uel mundare ſpurcitias cloacarum. uel præeſſe gladiatonbus: & funden-

do reorum ſanguini deſtinari. Ita & demones ex proprii arbitrii libertate: inſidiarum. fraudium: ſce
lerum atq; periurii & reliquam uitiorum prouinciam eſſe ſortitos. ut ſint rectores tænebrarum. quia

eſſe lucis principes noluerunt. Hi ergo rectores mundi atq; tænebrarum. cum aduerſum aliquem

colluctãtes ſupplantauerint eum: fecerintq; corruere: ſtatim illum ſuo mundo: & ſuis tæ nebiis qui-
bus principantur annectunt: Ob quam cauſam fortius laborandum. ut qui ſemel audiuimus: ego
elegi uos de iſto mundo: etiam non eſtis de iſto mundo. Si enim eſſetis de mundo.mundus quod
ſuum eſſet amaret. Non redeamus ad mundam. nec ſubiciamur ei. ſed cruciſigatur nobis mun/-
dus. & nos ei: ut rector lucis leſus proprio mundo nos copulet: & ſub patris eſſe faciat ditione eru-
tos de ſpiritalis nequitiæ poteſtate & de cælo eorum quod tranſiturum eſt: Nec dei ſedes appel-
lari poteſt: Impium quippe eſt ut ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus: eum cælum tenere credantur
de quo loquitur deus. Cælum mihi thronus eſt. Itaq; qui intelligit quanta in iſto mundo rnobis &
pᷣſentibus & abſentibꝰfiant: direa uidere non poſſumus ſiue pp corpus humilitatis ntæ hoc fragile
atq; terrenum quo anima uoluitur:ſiue quia carnalibus oculis ſubtilior natura non panditur. Hic
uidebit quæ ſint tænebræ quæ ab apoſtolo nunc dicantur. Quod ſcilicet aut tota iſta terrena: tæ-
nebræ nuncupentur. Lux quippe lucet in tænebris. & tænebræ eam non compræhenderunt. Aut
animæ lumen & ſenſum terrenum corpus: & corpus mortis: & humilitatis: obombret: operiat &
obcecet: Sciamus autem quod excepto præſenti loco:nec in ueteri nec in nouo teſtamento.
ideſt mundi rectores unquam legerimus: quod nomen idcirco paulus apoſtolus fin-
xit. quia neceſſe habebat ad epheſios diſputans: rebus nouis & inuiſibilibus: noua nomina coapta/
re. Adhuc propter hoc quod ait in cæleſtibus: quia uidetur ambiguum. dicendum ſubaudiri poſſe
illud ad omnia: ut ſit ſenſus:non eſt nobis colluctatio aduerſus ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus. &
rectores tænebrarum iſtarum in cæleſtibus: & ſpiritalia nequitie in cæleſtibus: & non tantum aduer
ſum ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus. Maxime ſi intelligimus ur iam ſupra expoſitum eſt. quomo/
do cæleſtia nominentur propter uolucres cæli: & quod in uſu dicitur. pluuia uemre decælo. non
quo pluuia e cælo ueniat. Philoſophi quippe aiunt:non amplius quam duobus milibus paſſuum
a terta diſtare nubes: ex quibus fundantur pluuiæ. & imber irwret. Iuxta quem ſenſum: Cataractæ
quoq; cæli in diluuio apertæ eſſe feruntur. Verumtamen quanto quis peior fuerit: tanto uicinior
erit terræ locis. & pinguiori ſubſtantiæ. Si quidem & terra & circundatus nobis aer. habent pingue
dinem ſuam aiunt quidam & animas corporibus liberatas ſi attenuatæ fuerint in præſenti uita & li
ma ut ita dicam atq; uirtutum:in ſubtile corpus attritæ non habitaturas in pinguiori
bus locis. ſed deo qui incorporeus eſt uicinas fore. Si uero tales fuerint de quibus dici poſſit: filii
hominuʒzʒ uſq; quo graui ſiue pingui corde: ſecundũ craſſitudinis ſuæ pondus ad infima detrahi. &
pinguedine prægrauari. Poſt hoc & illud pariter diſſerendum. an hac terra & aere: aliquis pingui⸗-
orlocus ſit qui a pleriſq; appellatur infernus. in quo ii qui dicuntur inferi commorentur. Qui nam
uero iſti ſint: & quam uel cognationem nuel diuerſitatem habeant ad eos qui ſpiritalia nequitiæ in
cæleſtibus appellantur: non eſt præſentis temporis diſputare: reliquum ẽ: utquid inter colſuctatio/
nem carnis & ſanguinis: & inter rectores tænebrarum iſtarum. & ſpiritalia nequitiæ in cæleſtibus ſit
in duobus apud apoſtolum manifeſtius diſcamus agminibus. Quando enim uult humanas ten-
tationes. hoc eſt colluctationem carnis & ſanguinis indicarè. deſpitiens eas atq; contemnens loqui
tur. Quis nos ſeparabit a caritate dei tribulatio an anguſtia. an perſecutio. an famis. & nuditas. &
xx ii

Liber tertius.c. vj.

periculum. & gladius. iuxta quod ſcriptum eſt.Propter te mortificamur tota die: reputati ſumus nunt
oues occiſionis. ſed in his omnibus ſuperamus propter eum qui dilexit nos. Quando uero docere

nos uult de aduerſariis poteſtatibus & rectoribus tænebrarum & ſpiritalibus nequitiæ incæœ leſtibus
Ahb alio quaſi a capite ſumit exordium & dicit. certus ſum eniʒ quia neq; mors. neq; uita. neq; ange

li. neq; principatus. neq; præſentia.neq; futura. necq; altitudo. neq; profundum. neq; alia quælibet

creatura potęrit nos ſeparare a caritate dei quæ eſt in chriſto leſu domino noſtro. Prolixius for-
ſitan quam lector uoluerit de hoc capitulo diſputatuʒ ſit: ſed quæſo det ueniam difficultati ipſius lo

ci & perſonæ epheſiorũ qui poſt artes magicas: ſcire debuerant a quibus fuiſſent aliquãdo decœpti

CIgdeo ſumite omma arma dei:vt poſſitis reſiſtere in die malo.⁊ vniuerſa operati ſtare.

CDiem malam aut præſens tempus oſtendit de quo ſupra dixerat. Redimentes tempus. quia dies

mali ſunt. Propter anguſtiam & uitæ huius labores.quia non abſq; ſudore & certamine peruenia-
mus ad palmã. aut certe cõſumationis atq; iudicii quãd diabolus inimicus & uindex in ſua nos cu
piet parte retinere: de qua liberabitur qui intelligit ſuper egenum & pauperem. in die enim mala li/
Berabit eum dominus. Hæc eſt dies de qua & in alio loco ſcriptum eſt. Ecce uenit dies iræ domini.
& alibi. Dies enim domini inſanabilis ueniet: furonis & iræ. Et rurſum. Vhe deſ deranſtibus diem
domini:Vt quid uobis dies domini. & hæc eſt tænebræ & non lux. quemadmodum ſi fugiat ho-
mo a facie leœnis: & incurrat in urſum. & introeat in domum ſuam. & reclinet manus ſuas ſuper pa⸗

rietem: & mordeat eum coluber. non ne tænebræ dies domini & non lux? & caligo non habens

ſplendorem? Quomodo enim non mala eſt hæc dies: quæ tænebris & caligine inuoluitur? de qua

Iohel quoq; propheta commemorat dicens. Canite tuba in ſyon. prædicate in monte ſancto meo-.
& confundantur omnes qui habitant terram: quoniam adẽ dies domini. quia prope eſt dies tæne/
brarum & turbinis. dies nebulæ & caliginis. Et ſophonias de eccleſia dei loꝗtur dicens. Prope ẽ dies
dñi magna. prope & uelox nimis. Vox diei dñi amara & dura & fortis dies iræ dies illa dies angu-
ſtiæ & neceſſitatis. & reliqua. Poſt qᷓ infert: & affigã hoĩes.& ambulabũt ut ceci.qa dño peccauerũt.
Vt igitur poſſit quis in hac die diabolo reſiſtere.quia ipſe ẽ accuſator fratrũ noſtrorum aſſumat oĩa
arma dei. Hoc enim ſonat non ut in latino ſimpliciter arma trãſlata ſunt. & omnibus telis
armiſq;ʒ ſuccintus: de quibus in ſequentibus explicatur. Sciat tunc ſe ſtare poſſe.ſi umiuerſa fuerir

operatus. Vt plenus cunctis uirtutibus ſtabilem figat gradum & non moueatur de acie. ſitq; ex his

de quibus dominus ait. Sunt quidam de hic ſtantibus. Et in alio loco. & enim ſide ſtatis. & pſal-
miſta. ſtatuit inquit ſuper petram pedes meos. Tertiaquoq; a quibuſdam intetprætatio ſubindu⸗
citur dicentibus. Non omne aduerſum diabolum prælium morte finiri: ſed cum de iſto ſeculo exie
rimus. tunc nobis fortius & apertius præſentibus contra præſentes faturum eſſe certamẽ: & ſic illud
quod paulo ante poſuimus exponent: neq; præſentia: neq; futura. ut futura hæc dicãt eſſe: quæ poſt
uitam iſtam ſint ineunda certamina. Nec non & illud: quapropter contendimus ſiue in præſenti
ſiue in fauturo: placere illi. Vt præſens tempus hanc uitam. Fututum. poſt mortem ſignilcart putent.
Hoc quoq; qd nunc drᷣ.& oĩa operati ſtare:ad eum ſenſum referunt quaſi non poſſit aliquis omnia
in præſenti uita operari. ſed ex parte uidet & ex pte quid faciat: Sicut ex parte prophetet. Et tũc perſe
ſte ſtare ualeat: cum uniuerſa fuerit operatus. Alius uero: ſimplicius hæc exponit dicens. ephe-
ſios ad futuras temptationes: & perſecutiones. quas eis Paulus apoſtolus poſt hanc epiſtolam
prophetico uidebat ſpiritu prouenire: cohortari & moneri. ut omnia faciant: per quæ poſſint in fi-
de ſtare euangelii: nec in perſecutione corruere. Diem autem malaʒ: proprie de quadrageſimo octa
uo pſalmo:arbitramur eſſe nunc ſumptam:
CState ergo ſuccincti lumbos veſtros in neritate ⁊ induti loꝛicam inſtitie. .
CQ d iuxta membra carnis & corporis: omnia membra animæ in ſcripturis uocentur. nulli dubiũ
eſt. De quibus unum puto eſſe nunc membrum lumbos quos ut accingamus ueritate præcipitur.
Scriptum eſt quoq; in euangelio catglucam. Sint lumbi ueſtri accincti. & lucernæ ardentes in mani
bus ueſtris: Quia igitur lumbi in generatione ſemper accipiuntur & ſemine. Secundum illud. De-
fructu lumbi tui ponam ſuper thronum tuum. & alibi. Adhuc in lumbis erat leui patris ſui abrahaʒ:
quando obuiauit ei melchiſedech. Videtur nobis accinxiſſe lumbos ſuos.qui nequaquam uxori de

bitum reddit. nec ſeruit libidini: ſed imitatur ingenitum deum. generationis negotiis non mini//

ſtrans. Hoc idem reor & illud ſignificare quod Ioannes zonam pelliceã habebat cirea lumbos ſuos
& non erat de immundis qui propter fluxum ſeminis extra caſtra proiecti: cum arca dñi habitare nõ
poſſunt. Nec ex his de quibus in numeris ſcribitur: ſint ueſtimenta eius diſſita. Qui autem chriſto ac
cinctus eſt ueritate:Hæc ueſtimenta in altum colligit & ſurſum trahit: & nudorum laterum fœdita
tem: Balteo ſpiritali uelat.ſtringit. includit. & paratus ad prælium eſt. & opera habet lucentia quæ
lucernæ dicuntur ardentes. & induti loricã iuſtitiæ. Sicut difficile uulneratur. in his maxime locis
quæ uitam tenent: qui conſertam hamis: & ferreis inuicem uinculis ſe tenenteʒ loricã uirtutis indu
tus eſt:ita qui eſt circundatus multiplici ueſte iuſtitiæ: nec ad ſimilitudinem cerui in iecur accipiet ſa
gitam: nec in deſideria corruet & furo es: ſed erit mundo corde. habens artificen huius loricæ deũ
qui unicuiq; ſanctorum omnia arma fabricatur: & non ſinit/ eum a iaculo uolante per diem: & a
ſagittis

—, — — — — —— ——

— — + — — N— YGUðN —— —

— —

In Epiſtolam ad Ephelios.

ſagittis ardentibus percuti pariter & exuri.
. WEt calciati pedes:in pꝛeparatione euangelij pacis. D
CDiligeneius obſeruate: quod uirtutem quandam animæ appellauerit pedes quibus ingredimur
in eo qui dicit.ego ſum uia.õ quos nos oportet calciare præparatione euangelii pacis. I n hoꝑꝶ cal
7 ciamentorum ſiguram. & illa calciamenta in exodo præceſſere: Sic. n. ait:mãducabiris illud. lumbi
ueſtri accincti.& calciamenta ufa in pedibus ueſtris: & baculi ueſtri in manibus ueſtris, & comede-
. tis illud in feſtinatione. paſcha eſt dñi. Signum ſiquidem præparationis eſt: cum feſtinatione & cal-
ciatis pedibus comedere: ut corroborari paſchali cibo. ut Latam & horribilem poſſint eremum per
tranſire. Qui ergo adhuc ambulat calcietur. Qui uero iam iordane tranſmiſſoterram repromiſſio
h nis intrauit: nudet pedem. Solue ait calciamentum de pedibus tuis. locus enim in quo ſtas terra ſan
cta eſt. Si quis autem apoſtolus eſt. & inter duodecim numeran poteſt: nequaquam tollat in uia cal
ciamentum ſuum:nec ad ſcorpiones & colipros declinandos calcaneum tegat: ſed etiam conſu-⸗
matus atq; perfectus: ſtet in terra ſancta. & uiuat in chriſto: & ſequatur agnum quocunq; uadit. Quæ
ritur utrum nam ad chſtinctionem euangelii alterius. nunc dixerit pacis euangelium. An certe

d proprium ſit euangelii:ut pacis euangelium nominetur. Qui igitur habet pacẽ calciatus eſt xpi euã
gelio: & cũ calciatus fuerit pparatus eſt. & pparatus nõ ſe puter eẽ perfectũ: ſed ad hoc pparetur ut ꝑp
1 gat. & pergens ueniat ad finẽ. Super oĩa accipiẽtes ſcutũ fidei ĩ quo poſſitis oĩa iacula maligni ignita
u extiguere: Quaſi dixerit ĩ oĩ ope portate clipeũ ſidei. ut poſſitis tecti atq; muniti excipe ueniẽtes ſa⸗
1 gittas: & huc atq; illuc arte eas bellica declinare. Hæc eſt ſides ſup qua & Abrahã poſt multa opa atq;
uirtutes: uix potuerit promereri: ut de eo ſcriptura diceret. credidit autem Abraham deo. & reputa
tum eſt illi ad iuſtitiã: perſpicua ſunt autem iacula maligni quæ uult mittere in corda noſtra per co
4 gitationes peſſimas: de quibus unum iecit in cor iudæ: ut traderet ſaluatorem. I taq; ne principium
quidẽ habere potuerit inimicuss animæ uulnerandæ:ſi tenuerimus ſcutum fidei in quo non ſolum
it uenientia tela frangantur: ſed etiam telorum ipſe ignis extinguitur. De quo & propheta complorat
4 dicens. Omnes adulterantes: quaſi clibanus corda eorum. Qui hunc umbonem ſidei manu forti te
1 nuerit. & couſiſus in domino ſcierit ſe a uenientibus iaculis eſſe ſecurum: loquetur intrepidus. In do .
in mino confido quomodo dicitis animæ meæ: tranſmigra in montez ſicut paſſer?: Quoniã ecce pec
catores intenderunt arcum. parauerunt ſagittas ſuas in pharetris. ut ſagittent in obſcuro rectos cor
1 de. Cum ego inquit confidam in dño: qua mihi datis ratione conſiliũ: ut non ſtem aduerſum inimi
/ coru impœtus. & iacula quæ contra me in faætris præpararunt: uolétes non ſolum me. ſed etiaz re
. ctos corde percutere. Ecce enim ſto ſuper petram. & non tranſmigro in montes tænebricoſos: &
1 omnium tela hoſtium repulſa: mn ipſos qui drigunt conuertuntur: & galeam ſalutis accipite. Pro-
1 pter hanc galeam ſalutaris:omnes in capite noſtro ſenſus integri perſeuerant. & maxime oculi de
quibus in eccleſiaſte ſalomon ait. ſapientes oculi in capite eius. ↄciebat eniz quod eſſet uiri caput: &
1 qui nam iſti oculi in uiri capite collocati. Si enim caput uiri chriſtus eſt & oculi ſapientis in capite
4 eius ſunt: ſequitur. ut omnis noſter ſenſus.m ens.cogitatio.ſermo. conſilium. ſi tamen ſapientes fue
rimus. in chriſto ſint. In chriſto autem uerbo. Ilumine. iuſtitia. ueritate. cunctiſq; uirtutibus. *
CEt gladium ſpiritus quod eſt verbum dei per omnez orationem ⁊ obſccrationẽ orantes ⁊ in
. omni tẽpore in ſpiritu ⁊ in ipſo vigilantes in omni inſtantia.prece:pro oĩbus ſanctis ⁊ pro me.
CDei ſermo de ſpiritu ſancto fluit: contrarius uero de terra loquitur: & inde ſumit exordium. Qui
enim de terra eſt de terra loquitur. qui de cælo uenit ſuꝑer omnes eſt & quod uidit & audiuit hoc
teſtatur. Porro ſermo dei gladius ſpiritus eſt. de quo nunc paulus ait. gladiũ ſpinitus quod ẽ uerbuzʒ
dei. & efficax & acutus ſuper omnem gladium ancipitem. & penetrans uſq; ad artus animæ & os ſu
um & medullarum. Qui ſpiritus præcidit & diuidit: multum proficiens perorationem & obſecra-
tionem eorum qui in omni tempore dominum depræcantur in ſpiritu. iuxta illud: orabo ſpũ ora-
bo & mente. & in hoc proficiens: ut per uigilias. & inſtãtem pracem: & apoſtolꝰ? in dei uerbo doctti

naq; ditetur. Et hæc omnis opulentia ad aliorum proficiat ſalutem. ut eis quoq; ipſis proſit qui ob-
ſecrant: Simulq; apoſtoli humilitas admiranda. petentis epheſios: ut pro ſe faciant obſecrationes
ait quippe in omni inſtantia & præce pro omnibus ſanctis & pro me. Vt ſeorſum ſanctorum& ſe/
orſum ſui faceret mentionem. H OWYUVMZẽ
Et mihi detur ſermo in operatione oꝛis mei.In conſidentia.notum facere myſterium euan⸗
gelij pꝛo quo legatione fungoꝛ in catena.ita vt in ipſo audeam:vt opoꝛtet me loqui.
CHoc quod nunc ait in apertione oris mei: & alibi. os meum ad uos apertum eſt o corynthii. &
aperiens os ſuum docebat diſcipulos ſuos dicens: & os meum aperui & attraxi ſpiritum: & aperi-
am in parabolis os meum. & cætera his ſimilia: ſic accipiendum quaſi dixerit.. & aperiantur theſau-
ri. & abſcondita a ſeculis ſacramenta pandantur. ut ſpiritus introeat ad ea proferenda quæ latitant:
Nam quod huius teſtimonii ideſt: ur detur mihi ſermo in apertione oris mei. iſte ſit intellectus. ſe⸗
quentia probant. In confidentia inquit: notum facere myſterium euangelii. Nequaquam in pa-
rabolis && prouerbiis: ſicut & prophetæ. & ipſe dominus adlfuc conſtitutus in corpore loquebatur
deus. Venit hora quando nequaquam uobis in prouerbiis loquar: ſed confidenter de patre annun
XEr iii

Liber tertius.c.vi.

tiabo uobis. Hunce confidentiæ ſermonem. ſolus poterit obtinere: Qui non habuerit cor ſe repræ/
hendens. Si enim cor noſtrum nos non repræhenderit. confidentiam habemus ad deum. & quod
cumq; petierimus accipiemus ab eo. Rarum itaq; eſt qui in confidentia notum faciat myſterium
euangelii. quia rarus eſt qui confſidentiaʒ habeat ad deum. Quis enim gloriabitur caſtum ſe habe/
re cor. aut quis ſtabit dicens mundum ſe eſſe a peccatis. Poſt hæc quid ſit hoc quod ait: pro quo le-
atione fungor in catena. ut notum uidelicet faceret myſterium euan gelii: breuiter perſtringendũ.
tquidem qui ſimpliciter intelligit: dicet propter teſtimonium chriſti eum de carne & de catenis
hæc romæ poſitum ſcripta miſiſſe: Alius uero propter corpus humilitatis & catenam iſtam qua cir-
cundamur: & nec dm ſcimus ſecundum quod oportet nos ſcire. Et per ſpeculum uidemus in enig
mate: .iſta eum dixiſſe contendet: & tunc uere poſſe in confidentia euangelii aperire myſteria: cum
catenam depoſuerit: & de carcere liber exierit. niſi forte & in uinculis abſq; uinculis computandus
eſt:qui conuerſationem habet in cælis: & de quo dici ꝑgteſt. Vos autem non eſtis in carne ſed in ſpi
ritu ſi tamen ſpiritus dei habitat in uobis. òòMU
CAit autem ſciatis ⁊ vos:que circa me ſint:qnid agam:omnia nota uobis faciet tithicus dilectꝰ
frater. æ fidelis miniſter in domino quẽ miſſi ad vos in hocipſum nt cognoſcatis qde circa nos
ſunt.⁊ conſoletur corda veſtra. ôꝗôM
CDupliciteraccipite uel ideo tithycum miſſum epheſum: ut nuntiaret eis uĩcula apoſtoli pauli no/
ta facta eſſe in omni prætorio. & catenam illius ad fidem euangelii profeciſſe: eo tempore quo & ad
coloſenſes ſcribit dicens: quæ circa me ſunt omnia nota uobis faciet tithycus frater dilectus & mi-
niſter & conſeruus in domino. quem miſſi ad uos ob hoc ipſam: ut cognoſcatis quæ circa nos ſunt
& conſoletur corda ueſtra cum honeſimo & fideli fratre qui eſt ex uobis qui omnia quæ
hic aguntur nota faciet uobis. Grandis enim conſolatio erat: audire paulum romæ in domina ur-
bium: & in arce romani imperii de carcere & de uinculis triumphantem: uel certe ob id tithycum
miſſum eſſe ut uitam & conuerſationem pauli quam ignorabanr annunciaret eis. & quaſi quoddaʒ
exemplar uiuendi daret diſcentibus geſta apoſtoli atq; uirtutes: & eum imitari uolentibus. Nec par
ua eſſe poterat conſolatio emulari cupientes: quæ apoſtolum egiſſe agnouerant. ä
CPax fratribus ⁊ caritas.cũ ſide a deo patre ⁊ domino Jeſu chriſto.
C Si qua alia dona ſunt quæ tribuuntur a deo patre & domino Ieſu chriſto: I nter hæc pax non mi/
mnimum poſſidet locum. quæ ſuperat omnem ſenſum & cuſtodit corda. intellectuſq; ſanctorum: Se
renitas quædam atq; tranquillitas animæ quieſcẽtis. & uniuerſam tempeſtatem & turbinem pertur
bationum fugans: Huic ſimilis eſt caritas cum fide: quam & ipſam ſimul deus pater donat & filius.ut
diligamus deum de toto corde & proximos ſicut nos metipſos. & pro inimicis noſtris præcemur.
Hance pacem & caritatem quam credentibus apoſtolus ipræcatur: hi tantum habent: qui fratruʒ no
mine merentur uocari. pax fratribus & caritas cum fide & pace.Igitur & caritatẽ & fidem ſic pater
præſtat ut filius. Et hereſis ommuteſcet: quæ non uult eadem ſilium poſſe quæ patrem.
Bratia cum omnibus qui diligunt dominum Jeſuʒ chꝛiſtum in incorruptione
* CNonnulli hoc ita interprætati ſunt: ut eum putarent diligere dominum noſtrum leſum xpᷣm qni
ab operibus corruptionis alienus ſit. opera corruptionis in coitu ſentientes. Vnde & conſuetudo &
ſermo uulgaris incorruptos uirgines uocat: eoſq; qui coitum neſciant ſœminarum. Corruptos ue
ro eos:qui iſtiuſmodi guſtauerint uoluptatem: illud quoq; teſtimonium coaptantes. ſi quis templũ
dei corrumpet: corrũpet illum deus. Sed neſcio. an hoc ualeat explanare quod ſcribitur. Vnuſꝗſq;
proprium habet donum a deo.alius quidem ſic & alius ſic⸗ Videamus igitur ne forte melius ſit oẽ
peccatum corruptionem animæ intelligere. & eos qui a peccato liberi ſunt incorruptos uocari. Ita
ut diligentes dũm leſum xpᷣm in incorruptione ſint dum peccati uinculis non tenentur. & cum eis
eſt gratia dei. Simulq; arbitror ad diſtinctionem eorum qui diligunt dñm Ieſum chriſtum. ſed non
in incorruprione poſitum. eos gratam habere chriſti qui diligant eum in incorruptione. Quanmti
enim diligunt dominum: parati exilia. parati martiria: parati inopiam. & omnia pro eo contumelia
rum genera ſuſtinere. & nihilominus carnis paſſione ſuperantur: ſed his non impræcatur apoſtolus
gratiam. quia gratia domini eſt cum omnibus qui diligunt eum in incorruptionem.
CFINIT LIBER TERTIVS BEATI HIERONYMI SVPER EPISTOLAM. L
–☚– BEATI PAVLI AD EPHESIOS. NCIPIT PRAEFATIO BEATI HIE
= RONYMI IN EPISTOLAM BEATI PAVLI APOSTOLI AD TITVM
&CaAD PAVLAM ET EVSTOCHIVM. .
ICET non ſint digni fide qui fidem prim irritam fecerunt: Martionemlo-
EAquor & baſilidẽ: & oẽs hæreticos qui uetus laniant teſtamentũ: ITñ eos: aliqua
ex parte ferrem: ſi ſaltem in nouo cotinerent manus ſuas: Et nõ auderent xp̃i
Aut ipſi iactitant boni dei filii uel euãgeliſtas uiolare uel apoſtolos. Nunc uero
(cü & euangelia eius diſſipauerint: & apoſtoloꝶ epiſtolas: non apoſtoloꝶ xpᷣi
Im (WBfecerunt eſſe Sec pprias: miror quo ſibi chriſtianog nomẽ audeant uendicare
Vt.n. de cæteris epiſtolis taceã: de quibus ꝗcqd cõtrariũ ſuo dogmati uiderãt
eraſerxunt:

ucai
lliaa⸗

Ioſu.i.a.

credamus: Nec mirum quis ſanctos hoĩes tñ dei ſeruos nobiliter appellari: cũ per Eſaiam propheta:
pater loquatur ad filium: Magnum tibi eſt uocari te puerũ meum: qd græcæ di Puer autẽ hoc

*

iſtolam ad Tu

raſerunt: nonnullasg integras repudiandas crediderũt ad Timotheum uidelicet utramq;:ad h ebre Pf

——

Os: & ad Titum. ꝗᷓ nunc conamur exponere: Et ſiquidem Iedderent cauſas cur eas apoſtolrnon pu⸗

tarent tenearemus aliquid reſpondere: & forſitan ſatiſfacere lectori. Nunc uero cum heretica aucto
ritate pronuncient & dicant. Illa epiſtola pauli eſt: hæc nõ eſt: ea auctoritate refelli ſe pro ueritate in
Nelligant:qua ipſi non erubeſcunt falſam ſtimulare. Sed tatianus entraricarum patriarches: qui & ip
ſe nonnullas Pauli epiſtolas repudiauit: hanc uel maxime hoc eſt ad Titum a poſtoli gronuncian“
dam credidit. Paruipendens Martionis & aliorum qui cum eo in hac paite conſentiunt aſſertioneʒ
Scribit igitur apoſtolus: O paula & euſtochium de N icopoli:quæ in attico littore ſita:nunc poſſeſ-

—

.

ſionis ueſtræ pars maxima eſt ad titum diſcipulum ſuum & in chriſto khlium queem cretæ reliquerat
ad eccleſias inſtruendas: præcepitq; ei ut cum e duobus: archemas ſeu Titicus cretam fuerit appul/
ſus ipſe Nicopolim ueniat. Iuſtum quippe erat ut ille qui dixerat: ſollicitudo mea ommum eccle-

ſernn P1- avrei

ſiarum: & qui euangelium chriſti uſq; ad illaicum de Hieroſolymis proficiſcens fundauerat:non p-
teretur & ſui & Titi abſentia cretenlſes eſſe deſertos: a quibus primum idolatriæ ſemina pullularunt
Sed mitteret eis pro ſe & Tito archemam uel titicum quorum doctrina & ſ. olatio confouerentur.
INEIPIT EXPOSITIO BEATI HIERONYMI IN EPISTOLAM PAVII
APOSTOLI AD TITVM. CAPITVLVM PRIMVM.

Auulu“unlus ſeruus dei:apoſtolus autem Jeſu chꝛiſti.

.
—NInepiſtola ad Romanos ita exorſus eſt: Paulus ſeruus Ieſu chriſti uocatus apoſto⸗

„
IIus:In hac autem ſeruuz ſe dei dicit: Apoſtolum uero leſu chriſti. Si enim pater & filiꝰ
uuunum ſunt: & qui crediderit in filium credit & in patrem: Seruitus quoq; indfferen-

ter apoſtoli pauli uel ad patrem eſt referenda uel ad alium: Hæc autem ſeruitus non

1 .
— 5
“ PeS.
S

AR.eſt illa de qua ip ſe apoſtolus ait: Nec.n. accepiſtis ſpiritum ſeruitutis: ſed accepiſtis ſpi „ 8.¹
ritum adoptionis filioꝶ in quo clamamus abba pr. Verum nobilis ſeruitus de qua & dauid ad deuʒ X r FS

loquitur: Ego ſeruus tuus & hlius ancillæ tifæ. Et beata Maria ad angelũ: Ecce ancilla din fiat mibi ſe E.
d

cundũ uerbum tuũ: Hanc ſeruitutem habnit & Moyſes.de quo dũs ad leſum Naue: Moyſes inquit Marn arnlia

famulus meus mortuus eſt:Et in alio loco Mortuus eſt ſamulus dñi in terra moab per uerbum dũñi
Abſit quippe ut ſpiritum ſeruitutis Moyſen & mariam in timore: & non in dilectione dei habuiſſe

4

eſt quia poteſt ſecundum græcos & famulum & filium ſignificare:n hebreo quæſiuimus & in
uenimus non filium ſcriptum eſſe:ſed ſeruum meum.i. Bche g abas propheta qui in/
terprætatur ſeruus dñi ex ſamuatu dei nomen accepit. Si moueat quempiam duũm ſal natorem
qui uniuerſitatis eſt conditor ſeruum dei dici.non mouebitur ſi ipſum ad apoſtolos audiet loquen⸗

pto quippe linteo accinxit ſe & aqua peluim replens diſcipulorum pedes lauit. Non eſt itaq; impiũ

credere eum qui formam ſerui aſſumpſerat hæc feciſſe quæ ſerui ſunt: ut paternæ uoluntati ſeruiſſe

5

—
. 2 drrr.

—

. —
77 . . hro S*— „*

2 —: 42

l

„ &

A.a⸗ c» 1 1. bai =

tem. Qui uoluerit inter uos eſſe maior: ſit omnium ſeruus: Et filius hominis uenit non ut miniſtra- E
retur ſibi ſed ut miniſtraret: quod ne docere tantum uerbis uideretur monſtrauit exem plo. Aſſum/

„ 5
7

4*

dicatur: cum ſeruis ſuis ipſe ſeruierit: Hæc autem ſeruitus caritas eſt: per quam nobis inuicem ſerui⸗ „t m Rs-fes E r

re præcipimur: Et ipſe apoſtolus cum eſſet liber ex omnibus omnium ſe ſeruum fecit. Seruus dei

ille eſt qui non eſt ſexruus peccati. Apoſtolus igitur qui peccati non fuit ſeruus recte dei patris uoca/

—

J1 ⸗=

2 —
—ÿ 00 —SeE . *

tur ſeruus & xpi. Porro qd ait: apoſtolus ãt Ieſu xpi: tale mihi ur̃ quale ſi dixiſſet Præfectus prætorio

auguſti cæſaris: magiſter exercitꝰ Thiberii ĩpatoris. ut. n. ſeculi huꝰ quo nobiliores eẽ uideãtur ex re
gibus ꝗhꝰ ſeruiũt: & ex dignitate qua ĩtumeſcũt uocabula ſortiũtun ita & apoſtolus grãdẽ ĩrer chri
ſtianos ſibi uendicans dignitatem: apoſtolum ſe xpᷣi titulo pᷣnotauit: ut ex ipſa lecturos nominis au
ctoritate terreret:indicans omnes qui in chiiſto crederent debere ſibi eſſe ſubiectos: Nechon quod
paulo ante ſcriptum poſuimus ad Romanos: ſeruus ieſu chriſtonon differt ab eo ſi dixiſſet: ſeruus ſa
pPientiæ: ſeruus iuſtitiæ: ſeruus ſanctificationis: ſeruus redemptionis: chriſtus quippe factus eſt nobis

a deo patre ſapientia: iuſtitia:ſanctificatio: & redemptio.

4

ne:q; pꝛomiſit non mendax deus ante ſecula eterna manifeſtauit autez tẽporibus ſuis verbum
ſuũ in pꝛedicatione que credita eſt mihbi ſcõm imperium ſaluatoꝛis noſtꝛi dei:Tito cariſſimo fi⸗
lio iuxta cõmunem ſidem: Gratia ⁊ pax a deo patre ⁊ Jeſu chꝛiſto ſaluatoꝛe noſtro.
Qnui non iuxta humilitatẽ ut ꝑleriq; eſtimant: ſed uere dixerat: Et ſi im peritus ſermone nõ tũ ſciẽ
tia hebreus ex hebreis: iuxta legem phariſeus: profundos ſenſus græco ſermone non explicat. & qd
cogitat in uerba uix promit: Iuxta ordinem igitur ſenſuum & textum rerum potiuſꝗᷓ uerborum: de
ſingulis ut ſcripta ſunt diſſeramus. Secundũ fidem inquit electoꝶ dei: Refert ad ſupiora Paulus ſer

CSecundum ſidem electoꝛum dei ⁊ cognitionẽ veritatis:que eſt iuxta pietatẽ in ſpem vite aer

5

uus dei: apoſtolus aũt ieſu xp̃i ſcdm fidem electoꝑꝶ dei.i. eoꝑ qui nõ tantũ nocati ſunt ſed electi: ele —re

*

ctus dei eſt: uel iuxta electionem poſſidet fidem: uel iuxta fidén habet ſcientiã ueritatis. Vnde & ſal-

S ad iudæos qui in eũ crediderant eſt locutus. Si permanſeritis in uerbo meo cognoſcetis ueri/

exr iiii

g

„

ctoꝶ quoq; ipſoꝶ magna diuerſiras eſt pro uarietate opegꝑ ſenſuuz: atq; ſermonũ. Nec ſtatim qele n 6

„

1

N (2 — P. E. Pr
——

5 . S “

—

. be P P zit n Z.c. I.

. 4 4 4 4 4 6 KLS⸗ OC
g ere —RE,òẽæ j!griet = Pte -

/

tatem: & ueritas liberabit uos. D515 t err:ea cleten
bus ueritatẽ ꝗᷓ conſequi poſſent:ſi in ſermone ipſius permanerent: liberi effecti ſerui eſſe deſinerẽt.
Quæritur quare ad id qd ait ſcdm fidem electorum dei: & cognitionem ueritatis iunxerit: q iuxta
pietatẽ eſt utrum nam ſit aliqua'ueritas ꝗᷓ non in pietate ſit poſita: & nunc ad diſtinctionẽ illi us infe
ratur cognitio ueritatis ꝗᷓ iuxta pietatem eſt. Si ꝗs grãmaticam art nouerit uel dialeticamiut rõneʒ
recte loquendli habeat: & inter falſa & uera diiudicet: Geometria quoq; & arithm etrica & muſica ha
4 bent in lua ſeientia ueritatẽ: ſed non eſt ſcientia illa pietatis: Scientia pietatis eſt noſſe legé:intellige
„ PætAKE ,2 prophetias: euangelio credere apoſtolos non ignorare. Vt ecõtrario multi ſunt qui hnñt pietatis
1 IPn. erã cognitionẽ: ſechon ſtatim cæteraꝶ artiũ & eaꝶ de quibus ſupra mentionẽ fecimus ueritatẽ.
. gfaæc igr ueritas cuius cognitio iuxta pietatẽ eſt in ſpe uitæ æternæ hoſta ell: ſtarn⸗ ei R ſecogno
Muerit præmiüu tribuit immortalitatis: Abſq; pietate uero notitia ueritatis delectat ad præſens: ſ æter
nitatem non hẽt præmioꝑꝶ: ꝗᷓ promiſit nõ mendax deis ante ſecula æterna: & manifeſtauit eam tẽ/
poribus ſuis in chriſto Ieſu: Cui autem promiſit ante & poſtea fecit eſſe perſpicuam: niſi ſapientiæ
ſuæ: ꝗᷓ erat ſemper cù patre cũ lætaretur orbe perfecto: & gauderet ſuper filiis homĩum & repromiſit

anteꝗᷓ maria diffunderet: montes ſtatueret: cælum ſuſpenderet: terram deiecta mole ſolidaret. Hæc
repromiſit deas in quo mendacium non eſt: non quia poſſit mentiri & nolit in falſitatis uerba pro-
„ „ Ffrumpere: ſed quia qui pater ſit ueritatis:nullum in ſe habeat mendacium: Secundum illad. Tu autez
es e, . 4 — i= deus uerax: omnis autem homo mendax: propterea autem non mendax deus dicitur. Etenim cum
—riureiurando quædam in prophetis pollicetur: ut nos ſecuriores effecti magis futura eſſe:quæ prædi

R =– r eiuralta. L —DDee —
8 ſca ſunt & tota mente credentes ad conſequenda ea quæ uentura ſunt præparemuꝑ non abre nide-

tur breuiter pſtringere cur deus ſolus uerax: & Oĩs homo mendax apoſtoli uoce dicatur: Et niſi fal/
J Ior qm ſolus habere dr Immortalitareeita & ſolus deus uerax. nõ qd & cæteri non immortales & ue

. „ iitatis ſint amatores: ſed qd ille ſolus naturaliter ſit: & immortalis & uerus: Cæteri uero immortali-
tatem & ueritatem ex largitione illius conſequãtur: & aliud ſit uerum eſſe: & quid habere per ſemet

α£

—

HZ

=DD . N P. aliud in poteſtate donãtis eſſe: Sed nec hoc ſilentio prætereundũ puto: qũo non mendax deus ante
æterna ſecula æternã ſpopondit uitã: ex quo iuxta hiſtoriã geneſeos factus eſt mundus: & per uices
— „ noctium ac dieꝶ: menſium pariter & annoge:tpa conſtituta ſunt. In hoc curriculo & tota mundi tẽ
fſer-ra oſr pora labuntur: & ueniunt: & aut futura ſunt: aut fuerunt. Vnde quidã philoſophoꝶ non putant eſſe
4 19 — „ tp̃ᷣs præſens: ſed aut præteritũ aut futurum: quia oẽ quod loquimur agimus: cogitamus: aut dum
H . P it præterit: aut ſi nundũ factum eſt expectamus. Ante hæc igitur mundi tempora æternitatẽ quan/
iro! dam ſeculoꝶ fuiſſe credendũ eſt. quibus ſemper cũ filio & ſpiritu ſancto fuerit pater: & ut ita dicam
unum tps diei eſt oĩs æternitas: immo innumerabilia tpꝑa ſunt cum infinitus ſit ipſe qui ante tempo

tes:quanta tempora:quantas ſeculorum origines fuiſſe arbiträãdum eſt? in quibus angeli throni do
minationes cæteræq; uirtutes ſeruierint deo: & abſq; temporum uicibus atq; menſuris deo iuben-
* te ſubſtiterint. Ante hæc itaq; omnia tempora quæ nec ſermo eloqui:mec cogitatio tacita audet at-
tingere:promiſit deus pater ſapientiæ ſuæ uerbum ſuum: & ipſam ſapientiam ſuam & uitam eoruʒ
qui credituri erant mundo eſſe uenturam. Diligenter attendite textum & ordinem lectionis: quo/
niam uita æterna: ꝗᷓ non mendax deus ante ſecula æterna promiſit: non alia ſit abſq; uerbo dei.
Maniſeſtauit enim inquit temporibus ſuis uerbum ſuum: ergo quam promiſerat uitam æternam ip
. ſa eſt uerbum ſuum quod in principio erat apud patrem: & deus erat uerbum: & uerbum caro fa/
XN A. a ſtum eſt: & habitauit in nobis. Quod autem uerbum dei hoc eſt chriſtus ipſe ſit uita in alio loco te-
4 ſtatur dicens. Ego ſumuita: uita uero non breuis: non aliquibus circumſcripta temporibus: ſed per

ri gentium & magiſtro: ut anuntiaræur in mundo & hominibus nota fieret: iuxta imperium ſalua-
toris dei qui nos ſaluos eſſe uoluit id quod pollicitus fuerat implendo. Scribit autem apoſtolus Ti
to cariſſimo filio:quod græcæ dicitur & latino ſermone non poteſt
legitimus ſiue germanus abſq; comparatione alterius appellatur: Ex quo intelligimus fuiſſe & in ſi
liis Pauli plurimam differentiam: quod alios haberet germaniſſimos:ſibiq; coniun-
ctos: & deuero'matrimonio ac de libera procreatos: alios uero quaſi ex ancilla & ex agar qui non
poſſunt hereditatem accipere cum liberæ filio Iſaac. Sermo quippe & ſapientia & doctrina qua
Titus chriſti eccleſias inſtruebat: efficiebant eum proprium apoſtoli filium: & ab omni aliorum
conſortio ſeparatum: Videamus poſt hæc quid ſequitur. Secundum communem fidem utrum
nam omnium qui in chriſto credebant communem dixerit fidem: an communem: ſuam tantum
& Titi:quod quidem mihi melius uidetur apoſtoli Pauli & Titi ſidem fuiſſe communem: ꝗᷓ omniuʒ
credentium:in quibus pro uarietate mentium fides quoq; communis eſſe non poterat:iſed diuerſa:
Ad extremum præfatio epiſtolæ: & ſa utatio præfationis apoſtoli ad Titum tali fine completur. Gra

ſit quam

Et euangeliſta teſtatur ꝙ hæc credentibus quidẽ dixerit: ſed neſcienti

eos quicunq; in ilſa credituri eſſent:habituros eſſe uitam æternam. Anteꝗᷓ orbis iaceret Andamenta

ra omne tempus excedit: Sex milia necdum noſtri orbis implentur anni: & quantas prius æternita

petua & æterna quæ manifeſtata eſt in nouiſſimis ſæculis: in prædicatione quæ data eſt paulo docto

explicari enim hoc potius ſonat: cum quis fidelis & proprius & (ut ita dicam)

tia & pax a deo patre & chriſto Ieſu ſaluatore noſtto: Siue quod & gratia & pax tam a deo patre

Loc. io.

ti

ices
jre

he
o
Ur/

Sirie Juo he Yneribus impetrarunt. Diligenter apoſtoli uerba attendamus dicentis. Vt cõſtituas per ciuitates præ

In Epiſtolam ad Titum. S

ſit quam a chriſto ieſu:utrumq; ab utroq; dictum poſſetintelligi:ſiue quod gratia ad patrem & pex /
referatur ad filium:non abſq; ſcrupulo tranſeundum eſt: quod quibuſdam impræcatus eſt: ut eis

. 17 5
gratia & pax ſine multiplicatione ſint poſitæ. Noæ uir iuſtus & naufrago orbe ſolus ſeruatus non di vi ſazle, — 5 „
„Ncitur plures gratias: ſed unam gratiam inuemſſe in conſpectu dei. Et moyſes ad dominum. Si inue æde i 2 ZeSas g,
. e . ni inquit gratiã apud te. Et ſicubi alibi in perſona ſanctorum gratia poſita eſt: quere & inuenies nõ re, , ül 1. —
vgte. eos gratias inueniſſe: ſed gratiam: Mercator ille de euangelio qui plures habuit margaritas ad exs e

g“ ſ. nα £ . „ — „ — 5. . ⸗ . .
1,/ T. tremum unam prætioſam repperit: ꝗᷓ de multis margaritis ſolam emit. Perfectorum quippe ẽé:unff =
2 margaritam & unum theſaurum omnibus margaritis & totius ſubſtantiæ ſuæ emere cõmertio. In-. 13S,
cipientium uero & adhuc ĩ itinere poſitoꝶ nedũ unã & ſolam: ſed plures habere margaritas. *—*
¶BHBuins rei gratia reliqui te Crete ut ea que deerãt corrigeres. —e, „»/ „»,
„ U Apoſtolicæ dignitatis eſt eccleſiæ iacere fundamentum: quod nemo poteſt ponere niſi archite- dr, wmme P- m
E ctus. Fundamentum non eſt aliud præter hriſtum ieſum. Qui inferiores ſunt hi poſſunt ædes ſup *
£

2

Iſti- fundamenta conſtruere. Paulus itaq; ut ſapiens architectus & hoc omni labore contendens ne in
2Pppræparatis oiereinit:ſcd ubi necdum chriſtus fuerat annuntiatus: poſtquam dura Cretenſium ad
fidem chriſti corda mollierat: & ta ſermone quã ſignis edomuerat & edocuerat eos non in uerna-
culum iouem:ſed in deum patrem & in xpᷣm credere. Reliquit Titum diſcipulum Cretæ ut rudimẽ
. ta naſcentis eccleſiæ confirmaret: & ſi quid uidebatur dze e corrigeret: ipſe pergit achalias nationes
ut rurſum in eis chriſti iaceret fundamentum. Quod autem ait: ut ea quæ deerant corrigeret: oſten/
dit necdum eos ad plenam ueniſſe ſcientiam ueniatis. Et licet ab apoſtolo correcti fuerint: tamẽ ad
huc ĩdigere correctione. Omne autem quod corrigitur imperfectum eſt. Nam & in græco propo-
ſitionis adiectio qua ſcribitur non ad ipſum ſonat quod Ideſt corrigeres: ſed ut
ita dicam ſupercorrigeres: ut ea quæ a me correcta ſunt & necdum ad plenam ueri lineam ſunt re/
tractata a te corrigantur: & normam equalitatis accipiant.
CAt conſtituas per ciuitates preſbyteros ſicut ego tibi diſpoſui.
CAudliant epiſcopi du habent conſtituendi præſbyteros per urbes ſingulas poteſtatem: ſub quali

nſtitutionis ordo teneatur: nec putent apoſtoli uerba eſſe ſed chriſti: qui ad di⸗-

.
5

lege eccleſiaſticæ con
ſcipulos ait. Qui uos ſpernit me ſpernit: & qui me ſpernit ſpernit eum qui me miſit. Sic & qui uos ſn. — , .
audit me audit:qui autem me audit: audit eum qui me miſit. Ex quo manifeſtum eſt eos qui apo⸗ — 99 . 0 1
ſtoli lege contempta eccleſiaſticum gradum non merito uoluerint alicui deferre: ſed gratiæ con- n Errn
tra chriſtum facere qui qualis in eccleſia præſopter conſtituendus ſit per apoſtolum ſuum in ſe-, „ .
quentibus exequutus eſt. Moyſes amicus dei cui facie ad faciẽ deus loquutus eſt: potuit utiq; ſucceſ I tr ele
ſores principatus filios ſuos fæere: & poſteris propriam relinquere dignitatem. Sed extraneus de —
alia tribu eligitur ieſus ut ſciremus principatum in apoſtolos non ſanguini deferendum eſſe ſed ui Ene- d. .l. ahe. h

Luc.iĩo.c. r lkAadn

tæ. At nunc cemimus plurimos hanc rem benefſicio facere: ut non quærant eos: qui poſſenteccleſæ E EEE
plus prodeſſe:in eccleſiæ erigere columnas. Sed quos uel ipſi amant uel quorum ſunt obſequiis de . I 9
liniti: uel pro quibus maiorum quiſpiam rogauerit. Et ut deteriora taceam: qui ut clerici fierent mu 7

— r

2 5 *° O & 2 ð

P Pin Ftp ſoyteros ſicut ego tibi diſpoſui. Qui qualis præſoyter debeat ordinari in conſequentibus diſſerens:
haoc ait. Siquis eſt ſine crimine unius uxoris uir: & cætera. Poſtea intulit. Oportet autem epiſcopum /α Pip *
ſine crimine eſſe: tamquã dei diſpenſatorem. Idem eſt ergo præſbyter qui epiſcopus: & antequaem 1 4 -
diaboli inſtinctu ſtudia in religione fierent & diceretur in populis: ego ſum pauli:ego apollo: ego
autem cephæ: cõmuni præſbyterorum conſilio eccleſiæ gubernabantur. Poſtquam uero unuſqſq;
eos quos baptizauerat ſuos putabat eſſe non chriſti: in toto orbe decretum eſt ut unus de præſbyte
ris electus ſuperponeretur cæteris: ad quem omnis eceleſiæ cura pertineret: & ſciſmatum ſemina tol
lerentur:Putat aliꝗs non ſcripturarũ ſed noſtrã eſſe ſententiã epᷣum & pᷣſbyterũ unũ eẽ:& aliud æta
tis aliud eſſe nomen officii. Relegat apoſtoli ad philipenſeguerba dicentis paulus & Timotheus / e,
ſerui ieſu chriſti omnibus ſanctis in chriſto ieſu qui ſunt philippis cum epiſcopis & diaconibus gra g
tia uobis & pax. Philippis eſt una urbs macedoniæ: & certe in una ciuitate plures ut nucun-
pantur epiſcopi eſſe non poterant. Sed quia eoſdem epiſcopos illo tempore quos & præſby-
teros appellabant:propterea indifferenter de epiſcopis quaſi de præſpyteris eſt loquutus. At hic
hoc alicui uideatur ambiguum niſi altero teſtimonio comprobetur. In actibus apoſtolorum ſcrip/-
tum eſt:ꝙ cum ueniſſet apoſtolus Miletum: miſerit epheſuz & uocauerit præſbyteros eccleſiæ eiuſ-
dẽ: & quibꝰpoſtea inter cætera ſit loquutus. Attendite uobis & oĩ gregi: in quo uos ſpũs ſanctꝰ po/
ſuit epos:paſcere eccleſiam dei qᷓ acquiſiuit p ſanguinẽ ſuũ.Et hicdiligétius obſeruate: quomodo
unius ciuitatis epheſi præſbyteros uocans: poſtea eccleſiæ epiſcopos dixerit. Siꝗs uult recipere eam
epiſtolam quæ ſub nomine pauli ad hebreos ſcripta eſt: & ubi equaliter inter plures eccleſiæ cura di
uiditur. Si quidem ad plebeʒ ſcribit. Parete principibus ueſtris: & ſubiecti eſtote: ipſi enim ſunt qui
inuigilant pro animabus ueſtris quaſi rationem reddentes ne ſuſpirantes hoc faciant. Si quidẽ hoc
utile uobis eſt. Et petrus qui ex fidei firmitate nomen acceRt:in epiſtola ſua loquitur dicẽs:præſby/
teros ergo in uobis obſecro compræſbyter: & teſtis chriſti paſſionum: qui & eius gloriæ quæ in fu

„

† U

A

õ 4 S r
D TID

7

H

, . „ 2 5 4
“ twnuro reuelanda eſt ſotius ſum: paſcite eum qui in uobis eſt grægem domini non quaſi cum neceſſi-
p ekd dr tate ſed uoluntarie. Hæc propterea ut oſtenderemus apud uereres eoſdem fuiſſe præſbyteros:quos
. iſſ⸗ ia euellerentur: ad unum omnem ſalitudines
bib., en, & epiſcopos: paulatim uero ut diſſenſionum plantaria euellerentur: ad unun V
V —7 eſſe delaram. Sicut ergo præſoyteri ſciunt ſe eccleſiæ cunſuetudine ei qui ſibi præpoſitus fuerit eſſe
ſubiectos: ita epiſcopi nouerint ſe magis conſuetudine quam diſpoſitiõis dominicæ ueritate præſ-
byteris eſſe maiores: & in commune debere eccleſiam regere: imitantes Moyſen: qui cum haberet ĩ

poteſtate ſolᷣs præeſſe populo iſrahel: ſeptuaginta elegit cum quibus populum iudicaret. Videa-
. mus igitur qualis præſbyter ſiue epiſcopus ordinandus ſt. “”
¶ Siquis eſt ſine crinine vnius uxoꝛis vir filios habens ſideles non in accuſatione luxurie aut
Wer D II. non ſubditos. O poꝛtet enim epiſcopum ſine crimine eſſe:tãquã dei diſpẽſatoꝛẽ:nõ ꝓteruũ.non
iiracudum: nõ vinolentũ:nõ percuſſoꝛcẽ:non turpis lucri appetitorem.

CPrimum itaq; ſine crimine ſit. Quod puto alio uerboad Thimotheum irrepræhẽéſibilẽ noĩatuʒ:
non quod eo tantum tempore quo ordinandus eſt: ſine ullo ſit cnmine: & præteritas maculas no/
ua conuerſione diluerit. Sed ex eo tempore quo in chriſto renatus eſt nulla peccati conſcientia re-
2mordeatur. Quomodo enim poteſt præſes eccleſiæ auferre malum de medio eius qui mh delicto ſi
1. . mili corruerit? Aut qua libertate corripere peccantem cum tacitus ſibi ipſe reſpondeat eadem ad-/
ele rabe. miſiſſe quæ costipit? Itaq; qui epiſcopatum deſiderat bonum opus deſiderat. Opus inquit non ho-
norem: non glonam. Oportet autem illum & teſtimonium habere bonum ab his qui foris ſunt: ut
non in opprobrium incidat: & in Iaqqueum diaboli. Quod autem ait unius uxoris uir: ſic intellige/
re debemus ut non omnem monogamum bigamo putemus eſſe meliorem. Sed quo is poſſit ad
.- 70 , nn monogamiam & continentiam cohortari: qui ſii exempluʒ præferat in docẽdo. 0ο quippe ado
chbo vne leſcentulum coniugem perdidiſſe: & carnis neceſſitate ſuperatum accepiſſe uxorem ſecundam: quã
& ipſam ſtatim amiſerit: & deinceps uixerit continenter Alium uero uſq; ad ſenectam habuiſſe ma
trimonium & uxoris uſum: ut pleriq; æſtimant fœlicitatem nunquam a carnis opere ceſſaſſe. quis
uobis e duobus uidetur eſſe melior pudicitior: continentior: utiq; ille qui infœlix etiam in ſecùdo

☛W es n“ ign r, matrimonio fuit: & poſtea pudice & ſancte conuerſatus eſt: & non is qui ab uxoris amplexu nec in

digamo ſit melior cum in eo magis ſit electa fœlicitas quam uoluntas. Quidaʒ de hoc loco ita ſen

2

— d ? Eſenili eſt ſeparatus ætate: Non ſibi ergo applaudat quicumq; quaſi monogamus eligitur: qd omni
,

tiunt. Iudaicæ inquiunt conſuetudinis fuit: uel binas uxores habere uel plures: quod etiam in uete

ri lege de abraham & iacob legimus: & hoc nunc uolunt eſſe præceptum ne hic qui epiſcopus eli-
gendus eſt uno tempore duas pariter habeat uxores. Multi ſuperſtitioſius magis quã uerius etiam
eos cum gentiles fuerint: & unam uxorem habuerint: qua amiſſa peſt baptiſmum chriſti alteram

x⸗ 4. ⸗ 37 l duxerint: putant in ſacerdotio non legendos: cum utiq; ſi hoc obſeruandum ſit: illi magis ab epiſco

* — ́õ” – .

cceperint: & multo deſtabilius eſt fornicatum eſſe cum pluribus quam di gamum reperiri: quia in

patu arceri debeant: qui uagam per meretrices aut exercentes libidinem unam regenerati uxorem
f1 A rrPas, ga P. * Bae⸗ 2422 XA.à CN E AsE⸗

AA M.-„

1 * 2 V
5„ —4

alio infœlicitas matrimonii eſt: in alio ad peccandum prona laſciuia. Montanus & qui nouati ſciſ-
æmunione prohibenda. Cum apoſtolus de epiſcopis & præſbyteris hoc præcipiens utiq; in cæteris
ſit & tertullianus de monogamia liberum hereticum: quem apoſtolo contrahire nemo qui apoſto

lum legerit ignorauit. Et quidem eſſe ſine crimine epiſcopum ſiue præſbyterum & unam uxorem
habere in noſtra eſt poteſtate. Cæteruʒ illud ꝙ ſequitur habere filios fideles: nõ ĩ accuſatõe luxuriæ:

1 LAe nô ſubditos: extra noſtrã ẽ uolũtatẽ. Eſto quippe parentes bene ĩſtituiſſe liberos ſuos: & a parua
7 4 kera Prtree ætate ſemper dñicis erudiſſe pᷣceptis:hi ſi poſtea ſe luxuriæ dederint: & ſuperati uitiis libidini frena
.☛ 4. pmiſerint:nũquid culpa ad parentes redudabit? & ſanctitatẽ patris fili peccata maculabut: Si quis
4 .

bñ erudiuit Hlios ſuos? in his puto fuiſſe & iſaac:qui utiq; eſau filiũ ſuu bene inſtituiſſe credẽdus eſt:
Verũ eſau fornicarꝰ? & ꝓphanus pro una eſca uendidit primogenita ſua. Samuel quoq; ꝗ talis fuit
ut ĩuocaret deum & dũs exaudiſſet eum: & in tempore meſſis pluuiam hiemis impetraret: habuit fi-
lios qui declinauerũt poſt auaritiã & accipiebãt munera & tã iniqui iudices extiterunt ut populus
nequaquã ferẽs: regẽ ſibi ĩ ſimilitudinẽ cæterarum gentiũ poſtularet. Ergo ſi electio ſacerdotũ fie-
ret:& ĩſaac propter eſau & ſamuel propter filios ſuos indigni ſacerdotio putarentur. Et cuʒ peccata

ma ſectantur: nomen ſibi munditiæ præſumpſere: putantq; ſecunda matrimonia ab eccleſiæ com/

krelaxarit: non quod hortetur ad ſecunda matrimonia: ſed quod neceſſitati carnis indulgeat. Scrip-

parentum filiis imputentur: nequaquã iã illa uigente ſententia: parentes uuam acerbam cõmederüt

& dentes filiorum obſtupuerunt: filiorum uitia parentibus praiudicabunt. Primũ itaq; dicendum
SDò a Y7 2 eſt quod tam ſanctum nomen ſit ſacerdotii: ut nobis etiam ea que extra nos ſunt poſita reputẽtur:
ci., * S le. non quo propter uitia noſtra epiſcopi non fiamus. Sed quod propter filiorum incõtinentiã ab hoc
”òGUU gradu arcendi ſumus. Qua enim libertate poſſumꝰ alienos filios corripere & docere quæ recta ſunt:
c(ccum nobis ſtatim poſſit qui fuerit correctꝰĩgerere:ante doce filios tuos. Aut q frõte extraneũ corri-
Npio fomicantem: cum mihi conſcientia ipſa reſpondeat. Exhereda ergo fomicantem ſilium: abiice
flios tuos uitiis ſeruientes. Cum autem nequam filius in una tecum communicat domo:tu audes

L2.2—

de alterius oculo feſtucam detrahere in tuo trabem non uidens? Non itaq; iuſtus polluiturex filio

— K 6 —– a.SH rum uitiis:

3

ſe

dren e

4,r-R

*½

1s,
R
S KZrec) 4

4 * Aca,

het ſe ab hoc non tam honore quam onere: & aliorum locum magis qui digni ſunt nõ ambiet oc⸗ G .
cupare. Ad extremum hoc dicendum eſt in ſcripturis per filios ideſt cogi/ —
tationes: filiis uero iideſt opera intelligi: & eum nunc præcipi debere epiſcopum fieri: qui
& cogitationes & opera in ſua habeat poteſtate: & uere credat in chriſto & nulla ſubrepentium ui

olis percutiat ſeruos & ancillas: ſed incertum dei ſpectet aduentum: & det coſeruis in tempore ciba DPͤ
ria.Inter uſſlicum autem & familiam hæc ſola diſtantia eſt: quod conſeruus præpoſitus eſt conſer/

qui ſemper iraſcitur: & ad leuem reſponſionis auram atq; peccati quaſi a uento folium commoue-
ſuetus: & ſecunqum illud quod ſcriptum eſt. Seruum domini non oportet rixari: ſed mitem eſſe ad rar⸗ .
omnes: doctorem patientem: in manſuetudine erudientem eos qui contra ueniunt. Ille e diuerſo

cipitet: Inde eſt quod & ſalomon ait: ira perdit etiam ſapientes: & ira uiri iuſtitiam dei non opera- Sala o ole ea

in ueteri quoq; lege præceptum ſit. Sacerdotes cum ingrediuntur templum mimiſtrare deo: uinum

omniq; ſicera: quæ mentem ab integra ſanitate peruertit. Dicat quiſq; quod uolet ego loquar con-

—

In epiſtolam ad Titum.

rtum uitiis. Sed libertas ab apoſtolo eccleſiæ principe reſeruatur: ꝙ talis fiat qui non timeat propter
uitia liberorum extraneos repræhendere. Deinde etiam illud eſt inferendum aduerſum eos qui de
epiſcopatai intumeſcunt: & putant ſe non diſpenſationem chriſti: ſed imperium conſequutos:quia
non ſtatim omnibus his meliores ſint: quicumq; epiſcopi non fuerint ordinati: & ex eo ꝙ electi ſũt
ipſi ſe magis exiſtiment comprobatos: ſed intelligant propterea quoſdaz a ſacerdotio remotos: qa
eos uitia liberorum impedierint. Si autem peccata filiorum iuſtum ab epiſcopatu prohibent: quan

to magis unuſquiſq; ſe conſiderans & ſciens. (quia potenter potentes tormenta patiehtur.) retra- ‚. 1 lerr- —
quuich 4 P . t gP
,

tiorum labe maculetur. Oportet enim opum ſine crimine eſſe tanquam dei diſpenſatorem: „ ,
2 1 y 4 Sd

Quæritur ergo inter diſpenſatores ut fidelis quis inueniatur: & non cõmedens bibens cuʒ ebri· E-/ oS s e-

4
„ 6 ,
„

. 2 “ -R„ 12
uis ns iatitach ehiſtn us & ræſbpterpopulum conſermum eſſe non ſeruũ. Cætera quæ ſequũ⸗ rS Prt yi. P-
tur in nobis poſita ſunt. Non proteruum: ideſt non tumentem && placenteʒ ſibi: quos epiſcopus ſit. ⸗

Sed quaſi bonum uillicum:ideſt requirentem quod pluribus proſit. Non iracundum. racundus ẽ& vame- das

tur. Et reuera nihil eſt fœdius peſſimo uitio iracundiæ: præceptore furioſo: qui cum debeat eſſe mä h./ S⸗ r⸗z—. re
E Prrr P wo

toruo uultu: trementibus labiis: rugata fronte: efftenatis conuitiis: facie inter pallorem ruboremq;
uariata: clamore perſtrepat & errantes nontam ad bonum retrahat quã ad malum ſua ſeuitia præ-

5

tur. Neq; uero qui aliquando iraſcitur iracundus eſt. Sed ille dicitur iracundus qui crebro hac pal-

. 2

ſione ſuperatur.Prohibet quoq; epiſcopum eſſe uinolentum: de quo ad Timotheum ſcribirurmon ρ r.
multo uino deditum: Quale eſt autem epiſcopum uidere uinolẽtum: ut ſenſu occupato uel exaltet
riſum contra grauitatis decorem: & labis diſſiolutis cachinner: uel ſi paululum triſtis cuiuſdam rei
fuerit recordatus inter pocula:in ſingultus rorumpat & lachrymas. Longum eſt ire per ſingula & „
inſanias quas ebrietas ſuggerit explicare. Videas alios pocula in tela uertentes: ſciphum in faciem lnetatt Prarr-
ĩacere conuiuæ: alios ſciſſis ueſtibus in uulnera aliena perruere: alios clamare: alios dormitare: qui
plus biberit fortior computatur: accuſationis occaſio eſt: adiuratum per regem frequentius nõ bi-

=

biſſe. Vomũt ut bibant: bibũt ut uomãt.Digeſtio uentris & guttur uno occupãtur officio: hoc nũc = . lrrr.

dixiſſe ſufficiat: quod ſecundum apoſtolum in uino luxuria eſt. Et ubicumq; ſaturitas atq; ebrietas
fuerit ibi libido dominatur. Specta uentrem & genitalia: pro qualitate uitiorum ordo membromuz. , /7 „ 1
Nunquam ego ebrioſum caſtum putabo:qui & ſi uino conſopitus dormierit: tamen potuit pecca- Hlg lo⸗ Ie reſi⸗ F le
re per uinum. Miramur autem apoſtolum in epiſcopis ſiue præſbyteris damnaſſe uinolentiam: cuʒ

—

omnino non bibere: & nazareum quamdiu ſanctam comam nutriat: & nihil contaminatum: nihil Vefe 5 ehrer⸗ S
mortale conſpiciat: & uino abſtinere: & ab uua paſſa: & a dulciori quæ ſolet ex uinaceis fieri potiõe:⸗ Adtc 8

ſcientiam meam:ſcio mihi abſtinentiam & nocuiſſe intermiſſam: & profuiſſe repetitam. Poſt uino/
lIentiam autem hoc præcipit ne percuſſor ſit: quod quidem & ſimpliciter intellectum ædificat au-

dientem: ne facile manum porrigat ad cedendum: ne in os alterius uerberandum inſanus erum/— Pr-D I“ R,

pat. Melius autem eſt ut non percuſſorem illum dicamus eſſ qui manſuetus & patiens ſit: ut in tẽ/.e e e Ne
pore quid loquendum ſciat:quid tacendum:ne ſermone inutili conſcientiam percutiat infirm orũ: S
Non enim apoſtolus eccleſiæ principem formans uetat eſſe pugilem & panchratiaſten: quod etiaz
in plebeio & quocũq; gentili ſi fuerit repræhenditur. Sed hoc ut dixi ne contumelioſus & garrulꝰ? /1 S
perdat eum:quem potuit modeſtia & lenitate corrigere. Turpis quoq; lucri appetitus ab eo qui epi Ierr is Ierm, ara
ſcopus futurus eſt: eſſe debet alienus. Sũt enim multi docentes quæ non oportet turpis lucri gratia: .
qui totas domos ſubuertunt & putant quæſtum eſſe pietatem. Melior autem eſt iuxta ſalomonem
modica acceptio cum iuſtitia quam multa ieiunia cum iniquitate & magis eligendum in pauperta “ê
te nomen bonum: quam in diuitiis nomen peſſimum. Epiſcopus qui imitator apoſtoli eẽ cupit ha SP ius eir
bens uictum & ueſtitum his tantum debet eſſe contentus. Qui altario ſeruierint de altario uiuant.
Viuant inquit non diuites fiant. Vnde & æs nobis excutitur de zona: & una tantum tunica indui-
mur: nec de craſtino cogitamus. Turpis lucri appetitio eſt pluſquã de præſentibus cogitare. Nunc
uſq; ꝙ non debeat habere epiſcopus ſiue præſoyter: apoſtoli ſermone præceptum eſt: nunc econtra
rio quid habere debeat explicauit.
CSed hoſpitalem:bonoꝛum operum amatoꝛem:caſtum:iuſtum:ſanctum:continentem abſti/

P1 5 2 PD “ , P * 2

*

2
2

—

*

nentem: obtinentem eum qui ſecundum doctrinam eſt ſidelem ſermonem ut potens ſit conſola
rri in doctrina ſana: z contradicentes arguerc. L .
terl. &t, ainm deg Ante omma hoſpitalitas futuro epiſcopo denuntiatur. Si enim omnes illud de euangelio audi/
sͤ, re deſiderant: hoſpes fui & ſuſcepiſtis me:quanto magis epiſcopus cuius domus omnium commu
DSES e ne eſſe debet hoſpitium. Laicus enim unum aut duos aut paucos recipiens implebit hoſpitalitatis
ar 5 e e 7 / ſp 1

offieium. Epiſcopus niſi omnes receperit inhumanus eſt. Sed uereor ne quomodo regina auſtri ue
P B mniens a finibls terræ audire ſapientiam ſalomonis iudicatura eſt homines temporis ſui. Et uiri ni-
1. fn niuitæ acta pœnitentia ad prædicationem ionæ condemnabunt eos qui maiorem iona ſaluatorezʒ
audire contempſeru dicplunmi in populis epiſcopos iudicent ſubtrahentes ſe ab eceleſiaſtico gra
du: & ea quæ epiſcopo conueniunt exercentes: de quibus puto & ioannem ad gaium ſcribere. Ca-

T.iber p imus. c. 1.

tiſſime fideliter facis: quodcumq; operaris in fratribus & hoc peregnmis: qui teſtimonium dederũt
dilectioni tuæ: coram eccleſia: quos optime facis ſi præiſſeris deo digne: pro nomine enim domi
ni exierunt nihil accipientes a gentilibus. Et uere ſancto ſpiritu in ſe loquente:quod futurum erat ĩ
eccleſiis:iam tunc repræhendit dicens. Scripſi etiam eccleſiæ: ſed qui primatus agere cupit eorum
diotrepes non recipit nos Propterea cum uenero admonebo eius opera: quæ facit mal uerbis de
trahens de nobis: & non ſufficit ei ꝙ ipſe non recipit fratres: ſed & uolentes prohibet & de eccleſia
eicit. Vere nuac ẽ cernere quod prædictum eſt in pleriſq; urbibus epiſcopos ſiue præſbyteros: ſi lai-

7

let, * erhe . = re: quaſi non liceat facere quod epiſcopus non facit. Et tales eſſe laicos damnatio ſacerdotum eſt.
Abos krre 2 G Graues itaq; eos habent & quaſi ceruicibus ſuis impoſitos ut a bono abducant opere: uariis perſe/
quutionibus inquietant. Sit autem epiſcopus & pudicus quem græci „ uocant.
Et latinus interpræs uerbi ambiguitate decœptus pro pudico prudentem tranſtulit. Si autem lai-
cis imperatur ut propter orationem abſtineant ſe ab uxorum coitu: quid de epiſcopo ſentiendum
grrIe, r — eſt: qui quotidie pro ſuis populiq; peccatis illibatas deo oblaturus eſt uictimas. Relegamus regum
Oð

2 E d. . libros & inueniemus ſacerdotem abimelech de panibus propoſitionis noluiſſe prius dare dauid &
—* 5 ueris eius: niſi interrogaret utrum mundi eſſent pueri a muliere: non utiq; aliena ſed coniuge. Et
Rb ce Altp, nili eos audiſſet ab heri & nudiuſtertius uacaſſe ab opere coniugali: nequaquam panes quos priꝰne
ArS& SSee /gauerat conceſſiſſet. Tantuʒ intereſt inter propoſitionis panes & corpus chriſti: quantum inter um
òð 7 Pratm & corpora: inter imaginem & ueritatem: inter exemplaria futurorum: & ea ipſa quæ per exem
r irta EE plaria figu rabantur. Quomodo itaq; manſuetudo: patientia: ſobrietas: moderatio: abſtinentia lucri
choſpitalitas quoq; & benignitas præcipue eſſe debent in epiſcopo: & inter cunctos laicos eminen/
tia. Sic & caſtitas propria: & ut ita dixerim pudicitia ſacerdotalis: ut mon ſolum ab opere ſe immun/-
do abſtineat.Sed etiam a iactu oculi & eogitationis errore: mens chriſti corpus confectura ſit libera

unicuiq; quod meretur: nec accipiat perſonam in iuditio. Inter laici autem & epiſcopi iuſtitiaʒ hoc
intereſt: ꝙ laicus poteſt apparere iuſtus in paucis: epiſcopus uero in tot exercere iuſtitiam põr quot
. & ſubditos habet.Sanctus autem ꝙ græce agios dicitur: magis id ſignificat: cum ipſa ſanctitas eſt
— 1 o 9 „ miyxta pietati & ad deum refertur. Quem enim nos aimus ſanctum græei uocant. Quem
—P Ps 5 as autem illi nos pium in deum poſſumus appellare. Sit quoq; epiſcopus & abſtinens
non tantum ut quidam putant a libidine & ab uxoris amplexu: ſed ab omnibus animi perturba/
tionibus: ne ad iracundiam concitetur: ne illum triſtitia deiciat: ne error exagitet: ne lætitia immo/
derata ſuſtollat. Abſtinentia autem in fructibus ſpiritus ab apoſtolo numerata eſt. Et ſi exigitur ab
omnibus quanto magis ab epiſcopo: qui patiens & manſuetus debet uitia ferre peccantium: con-
ſolari puſillanimes: ſuſtentare infirmos: nulli malum pro malo reddere: ſed uincere in bono malũ.
Ad extremum obtineat eum qui ſecundum doctrinam eſt fidelem ſermonem: ut quomodo ſermo

ecntena uerba ipſius ſint regula ueritatis. Potẽs quoq; ſit eos ꝗ ſæculi iſtiꝰ? turbinibus exagitã-

tur conſolari: & p ſanã doctrinã ifirma præcepta deſtruere. Sana autem doctrina dicitur ad diſtin-
ctionem languidæ infirmæq; doctrinæ: Talis quoq; ſit ut contradicentes arguat hereticos ſiue iu-
dæos:& ſæculi iſtius ſapientes. Et ſuperiora quidem quæ in epiſcopi uirtutibꝰpoſuit: ad uitã ptinẽt
Hoc uero quod ait. ut potens ſit conſolari in doctrina ſana: & cõtradicẽtes arguere: referendum eſt
ad ſcientiam. Quia epiſcopi tantum ſit ſancta uita:ſibi poteſt prodeſſe ſic uiuens. Porro ſi & doctri/-

peruertere. Hic locus aduerſus eos facit qui inertiæ ſe & otio & ſomno dantes putant peccatum
eſſe ſi ſcripturas legerint: & eos qui in lege domini meditantur die ac nocte: quaſi garrulos iuti
leſq; contẽnunt:non aĩaduertẽtes apoſtolũ poſt cathalogũ cõuerſationis epᷣi:t doctninã ſimiliter
præcepiſſe. Sunt enim multi & non ſubditi uaniloqui & mentium decœptores: maxime qui de cir
cunciſione ſunt: quibus oportet ſilentiem indici: qui uniuerſas ſubuertunt domos docentes quæ

cos uiderint hoſpitales: amatores bonorum: inuidere: fremere: excommunicare de eccleſia expelle/

Iuſtus quoq; & ſanctus epiſcopus eſſe debet ut iuſtitiam in populis quibus præeſt exerceat: reddens

dei fidelis eſt: & omni acceptione digaus. Sic & ille taleʒ ſe præbeat ut oẽ quod loquitur fide dignũ

. / —R ZHA* . — .
Y: WAE na & ſermone fuerit eruditus: poteſt ſe cæteroſq; inſtruere: & nõ ſolum inſtruere & docere ſuos: ſed
— & aduerſarios repercutere: qui niſi refutati fuerint atq; conuicti facile quæunt ſimplicium corda

I. reg. 2l. a.

5 π 2 „ . 2 . . . 2 .
Sat⸗ d FE E nô oportet: turpis lucri gratia. Qui eccleſiæ futurus eſt princeps habeat eloquentiam cum uitæ in
9 - . èè tegritate
te“ Foc g

In epiſtolam ad Titum.

●
tegritate ſotiatam: ne opera abſq; ſermone ſint tacita: & dicta factis deficientibus erubeſcant: maxi-
me cum ſint non pauci ſed plures: non ſubditi ſed proterui: qui non curent illud pſalmiſtæ dicere.
Nonne ſubiecta eſt amma mea. Sed bonam mentium ſementem quæ naturaliter habet notitiam
dei: inani perſuaſione peruertant. Hoc quippe mihi paulus uidetur ſenſiſſe cum dicit
non ut ſimpliciter latinus interpræs tranſtulit decœptores: ſed mentium decœptores: Et quidem
ſine ſcripturarum auctoritate garrulitas non haberet fidem: niſi uiderentur peruerſam doctrinam
ſetiam diuinis teſtimoniis roborare. Hi ſunt de circunciſione iudæi qui tunc tempons naſcentem
chriſti eccleſiam ſubuertere nitebantur& introducere præcepta legalia de quibus & ad romanos &
ad galathas plenius paulus exequitur. Et nos ante paucos mẽſes tria uolumiaa in epiſtolæ ad ga
zlß lathas explanatione dictauimus. Tales homines doctor eccleſiæ cui animæ populoruʒ creditæ ſũt
Wlch ſcripturarum debet ratione ſuperare: & ſilentium illis teſtimoniorum pondere imponere: qui non
unam aut paucas domos: ſed uniuerſas cung dominis famuliſq; ſubuertunt. Docentes de ciborum
differentiis: de ſabbati iam olim abolitione: de circunciſionis iniuria: atq; utinam hoc ipſum zelo
dei facerent: ex parte aliqua poſſet ignoſci:dicente apoſtolo. Conſiteor zelum dei habent: ſed non
ſecundum ſdentiam. Verum quia deus eſt uenter ipſorum: turpis lucri gratia uolunt proprios face
re diſcipulos: ut quaſi magiſtri a ſectatoribus ſuis alantur. Poſſumus autem & aliter interprætari:
hoc quod dictum eſt turpis lucri gratia: ut putemus apoſtolum communi uerbo uſum:quod om⸗
nes heretici cum peruerſa docent ſe hominum ſolent aſſerere lucratores: cum non lucrum ſit ſed p/
ditio animas interficere decœptorum. Contra qui errantem fratrem ſuum inxta euangelium cor-
ripuerit: ſi fuerit ille conuerſus lucratus eſt eum. Quod enim maius lIucruzʒ poteſt eſſe: aut quid præ
cioſius quã ſi humianam animam quis lucretur? Omnis igitur doctor eccleſiæ qui ad fidem chriſti
recta ratione perſuadet honeſtus lucrator eſt. Et omnis hereticus qui quibuſdam præſtigiis homi-
nes fallit & fallitur: loquitur quæ non oportet: turpis lucri gratia. SDM
CSDiyxit quidam ex illis pꝛopꝛius eoꝛum propheta.Cretenſes ſemper mendaces:male beſtie:
lopce ventres pigri:teſtimonium hoc nerum eſt:ob quam cauſam increpa illos acriter: vt ſani ſint
in ſide nõ attẽdẽtes iudaicis fabulis ⁊ mãdatis hominũ auerſantiũ ſe a veritate.
CQuantum ad textum ſermonis: & ad continentiam loci pertinet: hoc quod ait: dixit quidam ex
illis proprius eorum propheta: uidetur ad eos referri de quibus ſuperius eſt loquutus: maxime qui
de circunciſione ſunt: quos oportet refrenari: qui uniuerſas domos ſubuertunt docentes quæ non
oportet turpis lucri gratia: Vt ſequatur: dixit quidam ex illis proprius eorum propheta. Quia uero
in nullo prophetarum qui apud iudæam uaticinati ſunt: hic exameter uerſiculus reperitur: uidetur
mihi dupliciter legendum: ut hoc quod ait: dixit quidam ex illis proprius eorum propheta: cum
ſuperioribus copuletur: huius rei gratia reliqui te cretæ ut ea quæ deerant corrigeres: Et ſequatur di
xit quidam ex illis proprius eorum prophetaideſt cretenſium. Sed quia multa ĩ medio ſunt & hoc
abſurdum uidetur & forte nemo recipiat: propterea cum ſuperioribus quæ magis uicina ſunt aliter
aptandum eſt ut legamus. Si enim multi & non ſubditi uaniloqui & mentium decœptores: maxi-
me autem qui de circunciſione ſunt: quos oportet refrenari qui uniuerſas domos ſubuertunt docẽ/ .
tes quæ non oportet turpis lucri gratia. Dixit quidam ex illis proprius eorum propheta: ut id quod
ait proprius eorum propheta:non ſpecialiter ad iudæos & eos maxime qui de circunciſione ſunt
ſed ad multos referatur qui non ſubditi ſunt & uaniloqui & mentium decœptores: qui utiq; quia J —
in creta erant cretenſes fuiſſe credendi ſunt. Dicitur autem iſte uerſiculus in epymenidis cretenſis = = ders eir Ts= rrele
poetæ oraculis reperiri: quem in præſentiarum ſiue illudens prophetam uocauit: ꝙ ſcilicet tales HM
chriſtiani tales habere mereantur prophetas: quomodo & prophetæ baal & prophetæ confuſionis
& alii offenſionum: & quoſcumq; uitioſos prophetas ſcriptura cõmemorat. Siue uere quia de ora-
culis ſcripſerat atq; reſponſis: quæ & ipſa futura pronuntient: & ea quæ uentura ſunt multo ãte præ/
dicant. Deniq; ipſe liber oraculorum titulo prænotatur: quenz quia uidebatur diuinum aliquid re
promittere. propterea apoſtolum arbitror inſpexiſſe: ut uideret quid gentilium diuinatio pollice/
retur: & in tempore abuſum eſſe uerſiculo:ſcribentem ad Titum qui erat cretæ: ut falſos cretenſium
doctores proprio inſulæ doctore conuinceret. Hoc autem paulus non ſolum in hoc loco:ſed etiazʒ
in aliis feciſſe depræhenditur. In actibus quippe apoſtolorum cum contionaretur ad populum &
in areopago: quæ eſt curia athenienſium diſpuraret: Inter cætera ait. Sicut & quidam de ueſtris
poetis dixerunt. Ipſius enim & genus ſumus: quod emiſtichium in phenominis arati legitur. Quez
Cicero in latinum ſermonem tranſtulit: & germanicus Cæſar: & nuper auienus & multi quos
enumerare per longum eſt. Ad Corinthios quoq; qui & ipſi attica facundia expoliti: & propter „ . .
locorum uiciniam Athenienſium ſapore conditi ſunt: de menandri commedia uerſum ſumpſit & erdehn dedean
iambicum. Corrumpunt mores bonos colloquia mala. Nec mirum ſi oportunitate temporis
gentilium poetarum uerſibus abutitur: cum etiam de ĩſcriptione aræ aliqua commutans: ad Athe-
nienſes loquutus eſt. Pertranſiens enim inquit & contemplans culturas ueſtras : inueni & aram in
qua ſuperſcriptum eſt: lgnoto deo: quod itaq; ignorãtes coĩitis:hoc ego annuntio uobis: Inſcrip- „,
cio autem aræ non ita erat ut paulꝰ aſſeruit: ignoto deo: ſed ita. Diis aſiæ & europæ & Aphricæ: Diis Hra J. 5 r E

— — — —

/

17

Liber primus.c.i.

£
ignotis & peregrinis. Verum quia paulus non pluribus diis indigebat ignotis: ſed uno tantum
ignoto deo: ſingulari uerbo uſus eſt: ut doceret illum ſuum eſſe deum: quem athenienſes in aræ ti/-
tulo prænotaſſent: & recte eum ſcientes colere deberent: quem ignorantes uenerabantur & neſci-

re non poterant. Hoc autem paulus faciebat raro: & ut loci potius quã oſtentationis oportunitas

/
18

/

exigebat: in morem apium quæ de diuerſis floribus ſolent mella componere: & fauorum cellulis
coaptare. Sunt qui putent hunc uerſum de challimacho Cyrenenſi poeta ſumptũ:& aliqua ex par/
te non errant. Si quidem & ipſe in laudem iouis aduerſus cretenſes ſcriptitans: qui ſepulchruʒ eius
ſe oſtendere gloriabantur ait. Cretenſes ſemper mendaces: qui & ſepulchrum eius ſacrilega mente
fabricati ſunt. Verum ut ſupra diximus integer uerſus de epimenide poeta ab apoſtolo ſumptus ẽ:
& eius chalimachus in ſuo poemate eſt uſus exordio. Siue uulgare prouerbium: quod cretenſes
mendaces ſint: ꝙ iouis ſepulchrum inane conſtruxerint. Siue enim inquiunt epimenides ſiue chal-
limachus propterea cretenſes fallaces appellabant: ſin furto alieni operis in metrum retulit. Pu-
tant quidam apoſtolum repræhendendum ꝙ imprudenter lapſus ſit: & dum falſos doctores argu-
it: illum uerſiculum comprobarit: quo propterea cretenſes dicunt eſſe fallaces & malas beſtias ar-
guunt: & uentres pigros: quod diuina non ſentiant: & iouem qui regnet in cælo in ſùa inſula fin-
gant ſepultum. Et hoc quod illi dixerunt eſſe uerum: apoſtoli ſententia comprobatur qui ſequi-
tur iouem mn mortuum eſſe ſed uiuum. Imperite igitur paulus idolarriæ deſtructor: dum aduer-
ſus peruerſos doctores agit: deos quos impugnabat aſſeruit. Quibus breuiter reſpondendum eſt.
Sicut in eo quod ait. Corrumpunt mores bonos colloquia praua: & in illo. Ipſius enim & ge-
nus ſumus: non ſtatim totam menandri commediam: & a rati ſibrum probauit: Sed oportunitate
uerſiculi abuſus eſt: Ita & in preſenti loco non totum opus calimachi ſiue epimemdis: quorum al-
ter laudes louis canit: alter de oraculis ſcriptitat: per unum uerſiculum conſumauit: Sed cretenſes
tantum mendaces uitio gentis increpauit: non ob illam opinionem qua ſunt arguti a poetis: ſed
ob ingenitam mentiendi facilitatem: de proprio eos gentis auctore confutans. Qui autem putant
totum librum debere ſequi eum qui libti parte uſus ſit: uidẽtur mihi & apocryphum enoch de quo
apoſtolus Iudas in epiſtola ſua teſtimonium poſuit: ĩter eccleſiæ ſcripturas recipere: & multa alia

quæ apoſtolus Paulus de reconditis eſt loquutus. Poſſumus enim hoc argumento dicere.

uia apud Athenienſes ignotum deum colere ſe dixit: quem illi in ara annotauerant. De-
bere Paulum & cætera quæ in ara ſcripta fuerant ſequi: & ea quæ athenienſes faciebant facere:
quia cum athenienſibus in cultura ignoti dei ex parto conſenſerat. Abſit ut argumentum & ſcolaſti
cam elegantiã in calumniam rraham. Nemo eſt ſiccarius tam paricida tam ueneſicus qui non ali/
quid boni aliquando fecerit. Ergo ſi ſummum bonum illius uidens probauero: & in cæteris mihi
incumbet neceſſitas: quæ mala fuerint approbandi. Si inimicus aduerſus nos urget & clamitet.
nonne inter uerba ſimultatis & rixæ aliquid loquætur ueritatis: quod & a nobis quoq; aduerſus
quos loquitur non uſquæquaq; repræhenditur. Itaq; & challimachus & epymenides non ideo ue-
re dixerunt iouem deum eſſe: & reliqua quæ in eorum carminibus continentur: quia cretenſes fal/
laces ſunt. Sed in eo tantummodo uerum loquuti ſunt: quia ingenitum cretenſium uitium ex⸗-
præſſere mendatii: qui quia fallaces ſunt:non ſtatim & uerum non aliquando dixerunt. Nec enim
I upiter deus idcirco non eſſet: ſi cretenſes uera loquærentur: ſed illis tacentibus: qui mortuus erat
dei uocabulum non haberet. Deniq; ut ſciamus apoſtolum non fortuito: & ut libet & tranſitorie
(ut illi arbitrabantur) ſed conſiderate & circunſpecte & ex omni parte ſe protegentem aduerſum
cretenſes loquutum. Teſtimonium inquit: hoc uerum eſt: non totum carmen de quo teſtimonium
ſumptum eſt: non uniuerſum opus: ſed tantum hoc teſtimonium: hic uerſiculus quo mendaces uo

cantur. Et utiq; qui in una tantum poematis parte conſenſit cætera confutaſſe credendus eſt. Quo/
modo autem uel cretenſes mendaces: & ſtulti galathæ: uel dura ceruice iſrahel: uel unaquæq; pro-

uintia proprio uitio denotetur in epiſtola pauli ad galathas diſſeruimus. Et quia nihil amplius eſt
quod hic poſſimus auferre illo contenti ſimus. =
CAuamobrem increpa ait illos acriter. M.
Mendaces quippe ſunt & male beſtiæ & uentres pigri: qui falſa perſuadent qui ferarum ri/
tu ſanguinem ſitiunt decœptorum: & non cum ſilentio operantes ſuum panem manducant:
quorum deus uenter eſt & gloria in confuſione eorum: & increpa ut ſani ſint in fide: de qua
ſice mnitate & in conſequeiſtibus ſoquitur, Scnes ſobrios eſſe honetos budicos ſnos in ide
&& charitate & patientia: ad quam fidei ſimilitudinem doétrinæ quoq; ſanitas appellatur. Erit
ai tempus quando ſanæ doctrinæ non acquieſcent. Sunt & ſermones ſanitatis: de quibus ad

bus domini noſtri ieſu chriſti: & quæ eſt ſecundum pietatem eſt doctrinæ. Et in ſecunda exem-

5

Plum habens ſanorum uerborum quæ iteaudidiAi hanc habent fidei & doctrinæ ſanitatem

atqʒ uerborum: non attendent iudaicis ſabulis & mandatis hominũ auerſantium ſe a ueritate. Ac-
quieſcamus pauliſper iudæis & eorumt qui apud eos ſapientes uocantur patienter inchtis audia/
mus: & tunc intelligemus quæ ſunt iudaicæ fabulæ ſine auctoritate ſcripturæ: ſine ul
D Ml rationis

a aſſertione

diee

n

— — —, — — —

=S=SäsL
7

rationis: anilia quædam: & fabuloſa fingentium. De quibus eſaias prophetauit dicens. Populus =aians ,
Eſa.29. d. hic labiis me honorat: cor autem eorum longe eſt a me.Sine cauſa autem colunt me docentes do- DE ſ, .r. et. „5 2
ctrinas & mandata hominum. Quod teſtimonium ſaluator in euangelio comprobans arguit eos
egi dei mandata hominum prætuliſſe. Deus quippe ait. Honora patrem & matrem. lIli uero tra-
diderunt: quia quicumq; dixerit patri:munus quodcumq; eſt ex me tibi proderit: & nõ honorifica-
bit patrem ſuum & matrem. Si quis poſt aduentum chriſti conciditur & non circuncidchtur: Iudai-

—

cis ſeruit fabulis: &ẽ mandatis hominum auerſantium uentatem. Non enim qui in maniſeſto iud æ
us eſt: ſed qui in occulto: & circunciſo cordis in ſpiritu non littera. Si quis paſcha agit: non in azimis
ſinceritatis & ueritatis: ut exterminetur ex anima ſua omne uetus fermentum thaſitiæ & nequitiæ.
Iſte attendit fabulas: & umbras ſequitur: uerirate neglecta. Si quis non reſurgens cum chriſto nec
quærens ea quæ ſurſum ſunt: ſed quæ deorſum dicit ne tetigeris: ne guſtaueris: ne tractaueris quæ
ſunt in corruptione ipſo iuſſu ſecundum pracepta & doctrinas hominum:iſte ſequitur iuſtitias nõ
bonas: & præcepta non bona. Vbi autem eſt ueritas & lex ſpiritualis: ibi iuſtificationes bonæ:& præ
cepta ſunt ostima: quæ qui fecerit uiuet in eis.
COQ mnia munda mundis:coinquinatis autem ⁊ infidelibus nihil mundũ.Sed polluta eſt eo⸗/
rum ⁊ mens ⁊ conſcientia.
Quia ſaperius dixerat. Sunt enim multi & non ſubditi uaniloqui & decœptores mavime qui de
circunciſione ſunt: & de his qui ab eis decœpti fuerant. Conſequenter addiderat. Increpa illos acri-
ter ut ſani ſint in fide non intendentes iudaicis fabulis & mandatis hominum auerſantium uerita-
tem. Et quomodo ad galathas & ad romanos pleniſſime diſputatur: putabant inter cibos eſſe di/
ſtantiam: cum aqui mundi: aliqui uidentur immundi propterea nũc infert. Omnia munda mun
dis: his uidelicet qui in chriſto credunt & ſciunt omnem naturam bonam eſſe: & nihil abiciendum
quod cum gratiarum actione percipitur. Coinquinatis autem & infidelibus nihil mundum: quia
polluta eſt eorum mens & conſcientia: propterea etiam quæ munda ſunt per naturam eis immun-
da fiunt:non quod mundum ſit aliquid uel immundum. Sed pro qualitate ueſcentium: & mundũ
mundis & immundum contaminatis fiat. Alioquin infideles quoſq; atq; pollutos etiam panis be- .
nedictionis: & calix dominicus non iuuat: quia qui indigne cõmederit de pane illo: & de calice bi-
berit:iudicium ſibi manducat & bibit. Aduentu chriſti purgata ſunt omnia. quæ ille mundauit: nos
communicare poſſumus. Sed conſiderantes ne iſta tractantes occaſionem illi hereſi demus: quæ
iuxta apochalypſim & ipſum quoq; apoſtolum Paulum ſcribenten ad corinthios: putat de idoloti-
cis eſſe ueſcendum: quia omnia munda ſunt mundis. Nunc enim apoſtolo non fuit propoſitum de
his quæ immolantur demonihus diſputare: ſed aduerſus iudæos qui ſecundum legis abolitæ di-
ſciplinam quædam munda: quædam arbitrantur immunda. Non enim inquit poſſumus menſæ
domini participare & menſæ demoniorum:nec ualemus ſimul bibere calicem domini & calicem
demoniorum. In nobis itaq; eſt cõmedere munda uel ĩimunda. Si enim mundi ſumus munda no-
bis eſt creatura. Si autem immundi & infideles: fiunt nobis uniuerſa communia: ſiue per habitantez
in cordibus noſtris hereſim ſiue per conſcientiam delictorum. Porro ſi conſcientia noſtra nos non *
repræhendit & habuerimus fiduciam pietatis a domimno: orabimus ſpiritu orabimus & mẽte: & ꝓp/
cul erimus ab his de quibus nunc ſcribitur: polluta eſt eorum mens & conſcientia.
Conſfitentur ſe noſſe deum:factis autem negant:execrabiles ? inobedientes ⁊ ad omne opus
bonum reprobi.
Eſi. 29. d CHi quorum polluta eſt mens & conſcientia: deum ſe noſſe confitentur: factis autem negant. Se-

cundum illud quod in Eſaia dicitur. Populus hic labiis me honorat: cor autem eorum lon-
ge eſt ⁊a me. Quomodo igitur labiis quis honorat: & corde procul recedit: ita deum ſermone
quis confitens: operibus negat: negans autem operibus deum: confeſſione ſimulata recte execra-
bilis & prophanus eſt: & nulla ueritatis oratione perſuaſus: inobediens & incredulus appellatur.
Vnde euenit ut ad omne opus bonum reprobus ſit: æ ſcilicet & ea quæ naturali bonitate ſuperatus
ſorte bona fecerit non ſint bona dum mentis peruerſitate ſunt reproba. Eſtimant quidam in eo tan
tum deum negari: ſi in perſequutioue quis a gentilibus compræhenſus ſe renuerit chriſtianum.
Sed ecce apoſtolus per omnia quæ peruerſa ſunt factis deũ aſſerit denegari. Chriſtꝰſapiẽtia ẽ: iuſti/
tia: ueritas: ſãctitas: fortitudo. Negabitur p inſipiẽtiã ſapiẽtia: p imiquitatem iuſtitia: per mẽdaciũ ue „ —2
ritas: per turpitudineʒz ſanctitas: per imbecillitatem animi fortitudo. Et quotiẽſcũq; uincimur nitiis — 8 SI OY . —
atq; peccatis totiẽs deũ negamus. Et ecõtratio quotiẽs bene ꝗd agimus deũ confitemur. Nec arbi- lonens Ti
trandum eſt in die iuditii illos tantum dei filios denegandos: qui in martyrio chriſtuz denegarũt: 9/
Secd per omnia opera ſexmones cogitationes chriſtus uel negatus negat:uel confeſſus conſitetur.
Act.i.J. De hac puto confeſſione & diſcipuſis præcepit dicens. Eritis mihi teſtes in hieruſalem & in omni
iudæa: & ſamaria: & uſq; ad extremum terræ: ut in omnibus bonis operibus atq; ſermonibus mens
infta, z. c. chriſtum ipſi dedita confiteatur. Eſt & quædam laudanda negatio: de qua & ipſe apoſtolus ait: ut ab
negantes impietatem & ſæcularia deſideria caſte iuſte & pie uiuamus in præſenti ſæculo: expectan
tes beatam ſpem & aduentum ſaluatoris noſtri. Quam negationem qui negarunt & ſequi uolue/

„

Liber pꝛimus. c.ij.

rem hominem cum operibus eius indutus nouum ſequætur deum ſuum. Quomodo autem ſe ꝗs
abneget contemplandum eſt. Pudicus fomicatorem quod prius fuerat negat. Sapiens im pruden/
, a.n e A tem: iuſtus iniuſtum fortis infirmum. Et ut in commune de omnibus loquar: totiens negamus nos:
me 2 2* quotiens priora uitia calcantes deſinimus eſſe quod fuimus & incipimus eſſe quod ante nõ fuimꝰ.
4 ½ . CAPITVLVM. SECVNDVM.
Avero loquere quod ſanam doctrinam decet. .
NR Aliud eſt ſanam doctrinam loqui:aliud ea quæ ſanæ doctrinæ: quia altero ſimplex

—
—

—

On (oluerit unum de mandatis iſtis minimis & docuerit ſic homines minimus uocabitur
lin regno cælorum: domino præcipiente diſcipulis non ſolum in meditatione ſcriptu/
rarum eos laborare debere: ut quæ ſcripta ſunt replicent & condant in memoriæ theſauro: ſed priꝰ
faciant quæ præcepta ſunt. QQuicumq; uero fecerit & docuerit ille uocabitur magnus in regno cæ
Hlorum. Niſi enim ſupergreſſa fuerit noſtra iuſtitia ſcribarum iuſtitiam & phariſæorum: non poſſu-
mus ingredi regna cælorum. Qui ſupra mopyſi cathedram ledentes dicunt & non faciunt: & alligãt
. onera importabilia: ceruicibuſq; hominum imponunt: & ipſi minimo digito nolunt contingere.
HMic igitur apoſtolꝰ Titu filiũ ĩ xpᷣo diſcipulũ ſuũ docet ut ea loquatur quæ ſanæ doctrinæ conue/
niãt:quia tunc doctrinæ fit ſanitas: cum doctoris doctrina pariter & uita conſentiunt.
¶ Senes ſobrios eſſe honeſtos pudicos ſanos in fide ⁊ charitate ⁊ patientia.
Generaliter Tito ante præcipiens quid ipſe loqui deberet ad cũctos eo quod ait: tu loquære quæ
anam doctrinam decet: nunc per ſingulas ſpecies quid unamquãq; ætatem decest exponit. Primũ

L e ſſenibus uiris conuenientia/deinde anus quid deceatitertio quæ adoleſcentibus apta ſunt: tam ma

ribus uidelicet ꝗᷓ ſœminis: licet in præcepto mulierum uetularum de adoleſcentibus fœminis man
data ſubiecerit. Vt non tam ipſe doceret adoleſcentulas ꝗᷓ quid a uetulis docerentur exponeret. Ex-
tremo de ſeruis: & per ſingulas ætates: & conditiones ſic decenter præcepta conſtituit: ut ſermo eiꝰ
e enel Wite mer P? uitæ morumq ſit regula. enes igitur ſobrios eſſe ſiue uigilantes quia apud græcos
P b⸗ irte, ſutruq ſonat honeſtos: ut ætatis grauitatem morum grauitas decoret. Pudicos ne in aliena ætate lu
xurient: ne iam frigido ad libidinem ſanguine exemplo ſint adoleſcentibus ad ruinam. Sanos in
fide:de qua fidei ſanitate ſupra diximus. Sanos autem non tantum in fide uerum in charitate & pa-
tientia: ut cum primam fidei habuerint ſanitatem audiant a ſaluatore: fides tua te ſaluum fecit. Et aliĩ
A bi neq; in iſrahel tantam fidem inueni. Et propter eandem fidei ſanitatem fiant filii abrahæ: de quo
. ſcriptum eſt. Credidit abraham deo & reputatum eſt ei ad iuſtitiam. Et abachuc de hac fidei ſanita

—

X. e ℳ
Aahen te commemorans ait. Iuſtus autem in fide uiuit. Relege ad hebreos epiſtolam pauli PoKolihue cu

„

—TT

ſidei enumera: in quo ſcriptum eſt: fide maius ſacrificium abel a cayn obtulit deo: & enoch tranſſa-

— — —

tus eſt ne uideret mortem: & noæ de his quæ nec dum uidebat deo credens fabricatus eſt archaz: &
Habraham in terra m quã neſciebat egreſſus eſt. Et ne uideretur ſcriptura nulluʒ melioribus fidei exẽ
plum dare in eadem epiſtola ſcribitur: quia & ſara acceperit uirtutem ad recipiendum ſemen alie-
no iam ætatis tempore: qui fidelem quia repromiſerat arbitrata eſt. Laudatur ibi ſides iſaac & iacob
& ioſeph: Moyſi quoq; & raab: & cæterorum quos melius poteſt ſcire qui ipſam epiſtolam legerit.
namnon eſt igitur fidei ſanitas: ita eadem ſanitas & in charitate eſt. Quis autem ſanitatem poſ-
ſidet charitatis: niſi ille qui primum deum dilexerit ex tota anima ſua & ex toto corde ſuo: & ex to-
tis uiſceribus ſuis. Deinde chriſti præceptum audiens in proximum. Diliges proximum tuuʒ ſicut
ſteipſum: diuiſerit charitatem: quia in is duobus mandatis pendet omnis lex & prophetæ. Qui ha-
bet ſanitatẽ charitatis nõ emulatur nõ inflatur nõ agit perperã nõ ihoneſte: non ad iracũdiã con/
W A de Kar, aturnGRESEiKTmaknnmon giaderſuper miqiniatecongandet auram ertatmofrnia ſuſtintt
17 omnia credit: omnia præſtolatur. Et quia charitas nunquã excidit: qui in charitatis eſt ſanitate: nũ/
t quam & ipſe corruet. Si quidem nec tribulatio eum nec anguſtia: nec fames: nec perſecutio:nec nu
Iglitas: nec periculum: nec gladius ſeparare poterit a ſanitate charitatis quam habuerit in chriſto ie/
(ſu. Quid de gladio & cæteris minoribus loquar: quæ non poſſunt eum diuidere: qui ſanitatẽ poſ/
ſidet charitatis: cum nec mors: nec uita: nec angeli: nec principatus: nec præſentia: nec futura: nec
fortitudo:nec altitudo:nec profundum: nec alia quælibet creatura poſſit ſeparare eum qui habet
ſcharitatis ſanitatem in chriſto ieſu. Si intellecta eſt a nobis ſanitas charitatis: de ſcripturis aliquod

27
4

. 2 ſũmamus exempluʒz: eorum qui in infirmitate ſunt charitatis. Ait ſaluator de extremis temporibꝰ:
— —. 7 . . . . — . . . . . — - . — –⸗ 7 . „
O”ͦ”ͦ”ů”ñͤ quia cum multiplicata fuerit iniquitas refrigeſcet charitas multorum. Calida quippe ẽ charitas ĩ is
— Nau feruent in ſpiritu: frigens aurem & glacialis & gelida in his qui flatus aquilonis duriſſimos ſu/

ritatis: & amon in ſorore ſua thamar obriguerat. Timendum ergo ne forte & nos hac infirmitate
charitatis aliquando ſuperemur. Nonnunquam enim euenit ut primum a nobis in uirginem ſiue
Nin quãlibet fœminam ſit ſancta dilectio: & cum molita mens fuerit in affectꝰ:paulatim ſanitas cha-

S= Pu A4 . alg . A.. / . ritatis

arkindan aquilone enim exardeſcent mala ſuper omnes habitantes terram. De hoc frigore cha-

. eh⸗ 2. iuſcumq; alterius eam eſſe putes: quia iam inter eccleſiaſticas eſt recepta: & totum illud cathaloguʒ
Qaa-

rint ſaluatorem loquentem. Quicumq; uoluerit uenire poſt me abneget ſemetipſum exutus uete/ Luc. 9. c.

RAtantum iInſtitutio eſt in altero cum eo quod doces uitæ quoq; correctio eſt. Qui enim Mat. . c.

Gen.1). b.

u0 1
ſd
,
4
g
i⸗ , R
b S a. dewe
in
,
0
Ut

cth
1

et

I P
We⸗

6
// 6 l e. . —— — — . . . . * .
. 4 * te: & patientia: & pro ſexu ſuo hoc habeant proprium: ut ſiue habitu ſancto: ſiue ut melius legitur in

4 / R
o “

Erde ,“ Pr ſe.

In n ad Citum

riutis languore palleſcat: & infirmari incipiat: & ad extremam mortem diligentem ferat. Vnde & .
apoſtolus caute & prudẽter timotheo pcipit: ut exhortetur adoleſcentulas in omni caſtitate. Oĩs ͤi . G ‚7

epiſtolat

caſtitas ĩ carne & ſpũ & aĩa ẽ: ne ſcãdalizetur oculus:ne in pulchritudme uultus ſœminæ impedia - WW
mur: ne bkunda nos audire uerba delectet: ne ad ſingulos ſermones mens prius dura marceſcat. Ca-,
ueãt ergo ut diximus tam iuuenes quam ſenes: tam adoleſcentulæ ꝗ uetulæ: & omm dingentia cu-
ſtodiant cor ſuum: ne per ſanitatem dilectionis: morbus charitatis introcat: & p amorẽ ſanctum nat
nõ ſancta dilectio quæ illos pertrahat ad gehennam. Qui ſanꝰẽ ĩ fide: qui ſanus in chqritate: ſanus
quoq; ſit in patientia: quæ maxime ĩ tẽtationibus cõprobatur: quia nihil piodeſt habuiſſe quæ ſu-
pra enumerauimus niſi omnes diuitiæ & mercimonia quibus onuſta nauis eſt ĩ tempeſtate ſeruen- „
tur: & perflantibus hicinde uentis abſq; naufragio ea quæ bene parata ſunt liverentur. Qu perſe- PI⸗nerr,
uerauerit uſq; in finem hic ſaluus erit. J
Anus ſimiliter in habitu ſancto:non incentrices:non vino multo ſeruientes: bene docentes:
vt ad caſtitatem erudiant adoleſcentulas æt ament uiros:vt ament ſilias pudicas caſtas:hũtes
domꝰdiligentiã:benignas:ſubditas uiris ſuis ut uerbũ dei non blaſphemetur. 4
CTametſi ꝗꝓpoſtolus præceperit ut uiri uxoribus ſuis tãquã infirmion uaſculo honorẽ tribuãt. Nõ . 9 I Dr .
tamen arbittandum eſt ꝙ uxor quæ corporis uaſculum habet infirmum: ſtatim & anima infirmior ſe ESE
ſit. Vnde nunc præcipitur eis: ut in ipſis quoq; illud apoſtoli compleatur uirtus in infirmitate perfi- pe E EA -

—

citur. Et dicitur ut omnia habeant quæ ſenibus uiris ſunr: ſcire præcepta cõmuniter in eo quod ait. — an We
Anus ſimiliter:hoc eſt:ita ut uiri ſenes in omnibus: honeſte: ſobrie: pudice: ſancte: in fide: & charita/

.
græco

dam de coris ſacri proferant dig

ut ipſe quoq; earum inceſſus & motus uultus: ſermo ſilentium quâ Il ℳN. oler Pee
1 ecorti nitatem. Et quia hoc genus muliercularum eſſe ſolet garrulũ iuxta⸗ ”
illud. Simul autem & otioſæ diſcunt circuire domos: non ſolum autem otioſæ: ſed & uerboſæ & „ - 2
curioſæ: loquentes quæ non oportet. Propterea eas uult eſſe non incentrices: ideſt nõ accuſatrices: õ
non tales quæ ut aliis placeant de aliis detrahant: aut certe quia ipſæ adoleſcentiam iam trãſgreſſæ
ſunt: de adoleſcentularum ætatibus diſputent & dicant. Illa ſic ornaturalla ſic comitur: ſic illa proce r . / p,D R
dit: amat illum: amatur ab illo. cum etia ſi hæc uera ſint non tam apud cæteros debeat accuſare quã?) Wr Te 5 „
ipſam ſecrete chriſti charitate corripere: & magis docere ne faciat: quam in publico accuſare qd' fe/
cerit. Solent hæ ætates: quia corporis frixere luxuriam. (licet ſint plurimæ: quæ nec canos ſuos eru/
beſcant:& ante gregem nepotum trementes nirgunculæ componantur.) uino ſe dedere pro! ibidi 9 9r
ne: & cum inter pocula ſibi ꝑprudentes uiſæ fiærint & facundæ: morum quaſi auſteritatem aſſumere 4 vede⸗t ſ. . pratd,
loquendo hoc quod ſibi uidentur eſſe: & non recordantes illud quod fuerũt. Et a uini ergo mmiof Pr.
potu anus prohibentur: quoniam quod in adoleſcentibus libido: hoc in ſembus ebrietas eſt. Aut

—

qũuᷣo põt docere anus adoleſcentulas caſtitatem: cum (ſi ebrietatẽ uetulæ mulieris adoleſcẽtia fue-

rit imitata)pudica eẽ nõ poſſit. Signãter aũt expræſſit nõ uino multo ſeruiétes: Seruitus enim quæ gr * 3 rr- =. e
dam eſt & extrema cõditio: uino ſenſus hominis occupari: & nõ ſuum eſſe ſed uini. Quia igitur do-

cuit quales primo anus deberẽt eſſe: & poſt illa quæ cum ſenibus uiris habent cõmunia & propria z. rr A S
eorum expoſuit: ut honeſte ſancto habitu & omni decore ſint plenæ. nec accuſatrices nec aluis de- 3. . 71.
Htrahẽtes:nec uino ſenſibus occupatis: Nũc uero cõſequẽter doctrinæ eiꝰfrena permittit: ut cuʒ tales 1

fuerint docẽdi habeãt libertatẽ: ut.ſ. doceãt ea quæ bona ſũt: Licet eni ĩ alio loco dixerit: docere ãt
mulieribus nõ permitto: ſic ĩtelligẽdũ ẽ ut in miros ſit illis doctrina ſublata. Cæterũ adoleſcentulas

doceãt ꝗſi filias ſuas:primũ caſtitatem: quia aduerſus hãc magis ĩ ætate florenti pugnat inimicus: &
uirtus eiꝰoĩs cõtra fœminas in umbilico uentris ẽ. Deinde ut ament uiros ſuos: diligant filios. Quz
doctrina ẽ amare uitos cũ hoc nõ ĩ eloquio docẽtis:ſed ĩ corpore amantis ſit conſtitutum. Vult eas * , - —.—
amate uiros ſuos caſte: uult ĩter uirũ & mulierẽ eẽ pudicã dilectionẽ: ut cũ pudore & uerecundia & . . ſu KWM
quaſi neceſſitate ſexus teddat potius debitum uiro quam ipſa exigat ab eo:& opera liberoꝑꝶ añ ocu —õ =
Ios deĩ & ãgelo & ppetrare ſe credat. Ne illa erubeſcet ſecretũ gibile: & noctis tænebras: & clauſũ cu ,Pil - =
biculũ ſuũ: cũ oĩa patere dei oculis cogitarit. Filios aũt ita diligũt: ſi eos ĩ dei erudiãt diſciplina. C·?⸗ TIDE
teꝶ nolle eos cõtriſtare docẽdo quæ bona ſũt: & libertatẽ tribuere peccãdi:mõ eſt amare filios ſed
odiſſe.Erudiantur quoq; adoleſcẽtulæ ut domus habeãt diligentia. Et ꝗa poterat euenire ut diligẽ
tia domꝰcũ auſteritate regeretur: & ꝑ hoc apoſtoli pᷣceptũ matrona ſeuerior fieret in ſeruulos: ideo
copulauit benignas: ut tũc ſe crederet mariti bene domũ regere:ſi cum beni gnitate imperet ſeruu-
lis: nõ ĩ terrore. Necnõ & ſubditas uiris ſuis: ne forte diuitiis & nobilitate perflatæ: dei ſententiæ nõ
meminerint: p quam ſubiectæ ſint uiris. Ait ꝗppe ad mulierem: ad uirũ tuũ conuerſio tua: & ipſe tui
dũñabitur: in quo ſanctæ ſcripturæ cõſideranda prudentia eſt: quia nõ uiro hoc dñs ſit loquutus &
dixerit: dominaberis uxori tuæ ſed ipſi mulieri: ut illi pᷣmiũ relinqueret obſequiale dum ĩ ptãte eiꝰ 5.
eſt:ſi dei uelit obedire pᷣceptis: ſeruire uiro & marito eſſe ſubiecta:ut quodãmodo eẽt libera ſeruitiis Wer d e,
G& dilectiõe plena: Ideo ſeruiẽs eſt uiro dum eũ mœtuit offẽdere: Etenim nõ ẽ creatus uir ꝓpter mu 35 .
lierẽ: ſed mulier ꝓpter uirũ: & cũ caput mulieris uir ſit: Caput aũt uiri xps: quæcũq; uxor nõ ſubiici/
tur uiro ſuo:hoc eſt capiti ſuo eiuſdem criminis rea eſt cuiuꝰ & uir ſi non ſubiiciatur xpo capiti ſuo.

AI.iber primus.c.ii.

Verbum autem domini blaſphematur: uel dum contẽnitur dei prima ſententia: & pro nihilo dyci
tur. Vel chriſti infamatur euangelium: dum contra legem fidemq; naturæ ea quæ chriſtiana eſt: &
ex dei lege ſubiecta uiro imperare deſiderat: cum etiam gentiles ſœminæ uiris, ſuis ſeruiant com-/
muni lege naturæ. v EPrα er ee. N, 3
CNJuuenes ſimiliter exhortare ut pudici ſint:in omnibus teipſum exem plũ pꝛebe bonoꝛũ ope/
rũ:in doctrina in integrirate ⁊? caſtitate:in ſermonèe ſano ⁊ irrepꝛehenſibili:ut qui ex aduerſo eſt
reuereatur mibil habens de nobis dicere mali. õ
CSicut in eo quod ſupra præceperat dicens: Anus ſimiliter habitu ſancto:ſimilitudinẽ anuum di/-
.⸗ Qre 1 2. Lera mus ad ſenes eſſe referendam. Ita nunc in eo quod ĩtulit: iuuẽes ſimiliter hortare: ut pudici ſint:
Prner) denns ſimilitudinem iuuenaàm ad anus: & per anus ad ſenes arbitramur aptäãdam: ut ſenũ habeant ſobrie-
ſeve-de tatem: & honeſti ſint & pudici: & ſani in fide & charitate: & patientia: Anuũ at in habitus ſactitate:

nut non ſint accuſarores:nõ uino multo ſeruiẽtes: bene docentes: & cætera. Proprium aut adoleſcẽ/

gitatione: ut nulla ſit in adoleſcente ſuſpitio turpitudinis. Et licet quidam de latinis ita æſtiment le

gendu: Iuuenes ſimiliter hortare ut pudici ſint: & poſtea iferüt in oĩbꝰteipſũ præbe exẽplũ bonorũ

oberiitamen feinm omnibus ad ſuperiora eſſe reſerendũ:ideſt hortare ut pudici ſint h oĩbꝰ. Sciẽ

Sr m quoq; é quod cõtinentia non ſolũ in camis opere & animi cõcupiſcentia ſed in ommib rebꝰ
hreln P= g & n neceſſania ſit: æ honores indebitos appetamus: ne accendamur auaritia: ne ulla paſſione ſuperemur

.

D , g As,= A. queéd trimiſie Iingui: niſiplus exéplo docuerit qᷓ uerbo. Deniq qi udicus eſt: quãuis diſſert ſit:
”“ ſIſi ad caſtitatẽ audientes cohortetur: ſermo eius ifirmus eſt & auctoritaté nõ habet cohortãdi. Et ecõ
Aa1 trario: juis ſit ruſticanus & tardus ad loquédu: ſi caſtus fuerit exéplo ſuo hoĩes põtad uitæ militu

—

n* net:Deniq; q uirgines ſunt uulgo icorrupti appellari ſolét: & q uirgines eſſe deſierim corrupti no-

ad impellere. Quod aut ait in ĩcorruptiõe ſic accipiẽdũ: incorruptio proprie uirginitaté ſo-

occuparetur: euãgelio credentẽ accepiſſe baptiſma: & uirgme pet
ceret nemo adoleſcẽtiã tuã cõrẽnat:ſed forma eſto fideliũ ĩ ſermone: i cõuerſatione: i charitateain fi
ſosh e. 4 rE, nitate mteligiporeſtmi fane caſlier accipiamus ĩ mete: incorruptionẽ uero in corpore iunta il
—— lulud quod alibi in uirginis diffinitiõe ſcribitur: ut ſit ſancta corpore & ſpiritu. Et ipſe tũc cõſequẽter
= S adiũxit: in doctrina: ĩcorruptiõe: ĩ pudicitia. Poſſemꝰ & pudicitiã & iĩcorruptionẽ:ẽt ĩ doctrinæ in
teguitate iterprætari: niſi quod ſpãliter ſequitur ſermone ſano & irrepræhenſibili ꝓpri héret ſuper
doctrinæ iſtitutiõe pᷣceptũ. Quod ãt ait ſermone irrepræhẽſibili: nõ qc; ullus tãtæ facũdiæ & prudẽ
2) „ – Itiæ ſit ut a nemine repræhẽdatur: Repræhéẽdutur ꝗppe & apoſtoli & euãgeliſtæ ab hereticis & gẽti
i. α F-c apf- ibꝰ. Sed quo nihil dignũ repræhéſione dicat aut faciat: licet aduerſarii ſint ad repræhẽdendũ para-

t. Et ꝗa ſũt multi nõ ſubditi uaniloq & mẽtiũ decœptores: q oderüt ĩ portis arguẽtẽ & ſermonem

. ſunctu abhominãtur. Propterea exẽplũ nos in omnibꝰpræbeamus: in doctrinaain integritate: in pu

—

Qicitia: i ſermone ſano & irrepræhéſibili: ut aduerſarii uitæ & doctrinæ noſtræ ſanitate pterriti: nõ
audeãt accuſare Hoc eſt nihil ueriſimile ĩ accuſatiõe cõfingere. Et reuera uſq; hodie uidemꝰnõnul-/

—

Nlos in eccleſits hæc rara ams ſit:tantæ grauitatis cõtinetiæq; ecꝛut etia ab aduerſariis habeãt teſti
monium: & dicatur uir magnus ille: & ſanctæ cõuerſatiõis: probiſq; moribus niſi eẽt hereticꝰ:ne-

Oeſt eniz ta ĩmoderatæ ipudẽtiæ ut ſolis radios poſſit accuſare tænebroſos: & clarũ lumen caligi

ne noctis offẽdere. Vnde & apoſtolꝰ hæc eadẽ pcauẽs ait: ut auferã occaſionẽ his quolũt occaſiõeʒ
Poteſt autem his qui ex aduerſo eſt diabolus intelligi: qa accuſator eſt fratrũ noſtrorum: ut ioannes

I. 4 ——
eſre ee —α *

5 M euã geliſta pdicat:qui cũ nihil habuerit mali quod nobis obiiciat erubeſcit: & criminator non põt

Sr — Pr criminari. Diabolus autem in latinacingua criminator ſonat.

—

— ¶Serui dominis ſuis ſubditi ſint nõ cõtradicentes:non furantes:ſed omnem ſidem oſtenden
tes bonam vt doctrinam ſaluatoꝛis noſtri oꝛnent in omnibus.

. S Quoniã dis & ſaluator noſter:qui ĩ euãgelio ait: uenite ad me oẽs qui laboratis & onerati eſtis.
PEI, .l 7 & ego reſitiã uos: nullã cõditionẽ ætatẽ ſexũ a beatitudine arbitratur alienũ. Propterea nunc apo-

tolus & ſeruis pcepta cõſtituit: ſcilicet ut parti eccleſiæ & mẽbris corporis noſtri ſotiaret. Et quũo ſu
perius ſenes: anus: adoleſctulas: iuuenes: quos Titus erudire deberet edocuit:ita nũc ſeruis apta p
cepta conſtituit. Primum ut ſubditi ſint dominis ſuis in omnibus In his aũt omnibus quæ non ſũ
Ccõtraria deo: ut ſi dñs ea iubet dnzns ſunt aduerſa ſcripturis ſanctis: ſubiiciatur ſeruus dño. Sin ue
rO cõtraria præcipit magis obediat ſpiritus quã corponis domino. Diligenter attendite quomodo

7 .

congrua perſonis præcepta decernat: Serui inquit dominis ſuis ſubditi ſint in omnibus. In alio lo
co diſputans de filiis ait: Filii obedite parẽtibus: filios quippe decet parentibus obedire. Seruos ue-
ro imperãti domino eſſe ſubiectos. Nec illud putemus eſſe contrarium: quod in alia epiſtola mulie
Ires ait ſubiectæ ſint uiris& in hoc ſubicttas uitis ſuis aſſeruit uxores:quaſt eodé uerbo & in ſeruis &
. SeI MV in uxoribus

dAeuss + = ℳℛẽ vα.

2

K P I E

pr Nrzd. Pepte⸗ DNro
7 „ am

Teinn inquit formã præbe bonoꝶ operũ. nihilꝓdeſt aliqué exercitatũ eẽ in docendo: & ad lo-

Pr. Pr minantur: & dicimus illa ꝗᷓ fuit olim uirgo corrupta ẽ. Vnde & Titum æſtimo priuſꝗᷓ carnis opere —

N,S At non lit accularor en en . .
S PS P cE,tulorum: hoc poſuit ut pudici ſint in omnibus: tam ſciliget mente quã corpore: tam opere quã co/

7

7

9

ermãſiſſe: & nũc ab apoſtolo ut in ĩ ⸗ S.

2
„ /
/

2. COor. 2. C.

ſ
40

er
&
n

.
ſh
„14

6

/

e rrH=, ſetuo dominus omnium:necdum ad perfectam ætatem quæ poſſet hereditatem capeie peruene-

In Epiſtolamad Titum.

*

& ſaluator ſubiectus parentibus ſuis. Sed cum adhuc duodecim eſſet annorum: nihil differret a

rat: Sed & alibi de eo ſcriptum eſt: qa cum ſubiecta ei fuerint omnia: tunc ipſe fihus ſubiicietur ei ꝗ
ſibi ſubiecit omnia: ut ſit deus omnia in omnibus. Subiicientur autem & omma: cum dixerit dñus
domino meo ſede a dextris meis: donec ponam immicos tuos ſcabellum pedum tuomum. In ſubie
ctis ſeruis ds ſubiicitur. Et quomodo pro nobis dicitur eſſe maledictum. cũ non ſit nealedictum: ſʒ
uera benedictio: ita pro nobis uel ſubiectus ſcribitur: uel non ſubiectus. Si aut ſubdit fuenmus deo
aut nõ ſubditi. Quidã huc locũ ita legut. Serui dominis ſuis ſubditi ſint. Et paſtqꝗᷓ hucuſq; diſtinxe-

rint inferunt: n omnibus placeant. Cum in græco alius ſit ordo lectionis ideſt ſerui domimis ſiuns
ſubditi ſint in omnibus: ut ſequatur Aag nos licet nõ plene tamẽ ex pte aliqua iterpræ-
Otati poſſumꝰ: ut cõplaceant ſibine uidelicet ſupꝑ cõditiòe ſua uideatur eis dei iniqua ſnia: ſj quomo
do pauper iuxta mẽſurã ſud ſaluatut: & oĩs Tõditio ſecundum ordinem ſaum beatitudinem capere
pot. Ita & ſerni cõplaceant ſibi quod ſerui ſint: & non idcirco putent deo ſe ſeruire non poſſe: quia
ſubiecti ſütaoĩbus: ſed in eo magis placere uolutati dei: ſi & dñis ſuis ſubditi fuerint ĩ omnibus: &
complacuerit ſibi in cõditione ſua: & quod deinceps apoſtolus pcipit exequantur: ut non ſint con-

1 9 i uxoribus uſus ſit. Quodã enim modo maritus uxoris eſt ds: ipſe inquit dominabitur tui. Erat = —ri e
14 nihil M=r r Pr Pe

S

õ

. —☛ „ . . „ „ — . „ . . — . „ — —
tradicẽtes. Maximũ ſeruoꝶ uitiũ eſt dñis cõtradicere: & cũ aliquid iuſſerit ſecũ muſitare. I taq; Titũ) 1 ?

cõmonet ut per doctrinã ſanam ab his q xpiani ſerui ſut:ſtiuſmodi auferat paſſioné Si enĩ ꝗᷓ qns i-
perat neceſſe habet ſeruus implere: cur hoc ipſũ nõ cũ bona faciat uolum ate: ſed & dñm offendat &

— — . . . — . . . . 5 .
tandẽ faciat q; iubetur:maxime cũ & deus ad aquaʒ contradictionis offenſus ſit. Et in alio loco de
nũe.20. b. murmurante populo loquatur: deſinat a me murmuratio eoꝑꝶ: & nõ moriẽtur poſt cõtradictioneʒ 1. 1 2 r
Et aliud ſeruorům uitium doctrina chriſti corrigat ne fures ſint. Fur autem non ſolum in maioribꝰ ſer er W

ſed etiam in minoribus iudicatur. Non enim id quod furto ablatum eſt: ſed mens furantis attendi-

—

„ . urquomodo in fomicatione: & adulterio non idcirco diuerſa ſit fornicatio aut adulterium ſi pul· er, = IWo
— Hg=, — —αChra uel diues: deformis aut pauper: meretrix uel adultera ſit. Sed qualiſcũq; illa fuerit una eſt fomni- ſ 29 = W S
ar E catio & adultetium. Ita & in furto quantũcũq; ſeruus abſtulerit: furti crimen incurnt. vn & in moy? I, AD S
PE ſilege fures nõnquã ſeptuplu: nõnuquã quadruplu tädeiscpellantan interdum obttunca- r .
tur: interduũ penditur fur ipſe pro furto: de quibus nuper uobis in leuitico expoſurſſe me memini. Si
autem hoc probetur in ſeruo quanto magis in libero? ne aut iudex rapiat: aut miles non contentus

ſtipendiis ſuis aliena deuaſtet. Pulchre quidꝗᷓ uir apprime grauis cum ei cuiuſdam iudicis laudare/
tur integritas: & diceret de eo ille qui laudabat: non eſt fur: reſpondit. Optimũ ſeruuʒ faceret ſi nee „ 2
ſugitiuus eſſet.ln tantum furti ſuſpitio ab omni libero debet eſſe aliena:Sint itaq; ſerui ſubditi do- z ſolea P= Ecs
minis ſuis: in omnibus: ſint complacentes conditioni ſuæ ut non ferant aſpere ſeruitutem: non cõ⸗-
tradicant dñis:non furentur: & poſt hæc in omnibus fidem bonam oſtendant: ut doctrinam ſalua-
toris dei noſtri omnent in omnibus. Si enim apud carnales dominos in minimo ſideles fuerint:in- E
cipient eis apud deum maiora còmitti. Ornat auteʒ doctrinam domini: ꝗ quæ conditioni ſue apta (S, „.. ) T eat
ſunt facit: & ediuerſo cõfundit eum: qui non eſt ſubiectus in omnibus:cui conditio ſua diſplicet: q b-rz, ſo rP SDr r,
9/7 conttadictor atq; fraudator in nullo ſidem bonam oſtendit. Quomodo enim poteſt fidelis eſſe in
es Cd —ſé=ſubſtantia dei: qui carnali domino fidem exhibere non potuit.
4. = , (¶Illuxit eniz gratia dei ſalnaroris ommbus hominibus eruchens nos: ut abnegantes impieta⸗
P Pl, tem ? ſecularia deſideria pudice z iuſte ⁊ pie viuamus in boc ſcculo expectantes bestam ſpem
t⁊ aduentum glorie magni dei:⁊ ſaluatoris noſtri Icſu chriſti: qui dedi ſemetipſum ꝓ nobis ut
nos redimeret ab omni iniquitate ⁊ mundaret ſibi populũ egregiũ:emulatorẽ bonoꝝ operum.
4 CPoſt cathalogũ doctrinæ ad Titũ: ꝗd ſenes ꝗd anus: qd adoleſcẽtulas & iuuenes: qd ad extremuzʒ
ſeruos erudire deberet: recte nunc intulit. Illuxit enim gloria dei ſaluatoris omnibus homimibus. „
Non eſt enim aliqua differentia liberi & ſerui: græci & barbari: circunciſi & habentis præputiũ mu- R E W I.. S
lieris & uiri. Sed cuncti in chriſto unum ſumus: uniuerſi ad de?regnum uocamur omnes poſt offen
ſam patri noſtro reconciliandi ſumus non per merita noſtra: ſed per gratiaʒ ſaluatoris: uel ꝙ dei pa
tris uiuens & ſubſiſtens gratia ipſe ſit xps. Vel quod xpi dei ſaluatoris hæc ſit gratia & nõ noſtro me
rito ſaluati ſumus. Secundum illud quod in alio loco dicitur: pro nihilo ſaluabis nos. Quæ gratia
omnibus hominibus ideo illuxit ut erudiret nos abnegantes impietatem & ſæculatia deſideria ut . —
pudice & iuſte & pie uiuamus in hoc ſæculo. Quid ſit autem abnegare impietatem & ſæcularia de// AX . Pr ,
ſideria ex eo quod ſupra expoſuimus: deum confitentur ſe noſſe: factis autem nenangirueklgi poſſe ð
conſido: & per contrania diſſerta contraria. Sæcularia ergo deſideria ſunt quæ a mundi iſtius princi Ser- . A. A..-
, pe ſuggeruntur & cum ſæculi huius nubæ pertranſeunt. N os autem cu nbaKlicg& juſte nec corpo
Ie ſciſicet:nec mente peccantes uixerimus in chriſto: pie quoq; uiuamus in hoc culo: quæ pietas ,
ſpectat beatam ſpem & aduentum gloriæ magni deis& ſaluatonis noſtri jeſu chriſti. Sicut eniz im/ — e e. *
prietas magni dei reformidat aduentum: ita ſecura de opere ſuo & de fide illum pietas præſtolatur. R. Y, .
Vvbieſt ſerpens Arrius: ubi eunomius coluber. Magnus: dem: leſus: Chriſtus: ſaluator dicitur: non rPr

Primogenitus omnis creaturæ: nõ uerbũ dei & ſapiétia. Sed ieſus & chriſtus: quæ uocabula aſſũpti

/5 4 / . &α
Rrg ſpes Brranns wo -ber,
1 7

Liber prunus.c.ij.

— hominis ſunt. Neq; alium leſum chriſtum: alium uerbum dicimus: ut noua hereſis calumniatur: d

Tle andem b. ante ſæcula & poſt ſæcula: & ante mundum & poſt mariamimmo ex maria magnum
ècä deum appellamus ſaluatorem noſtrum ieſum xpᷣm: qui dedit ſemetipſum ut prætioſo ſäguine ſuo
nos redimeret & mundaret ſibi populum
ſ ita quippe habetur in græco: & bonorum operum faceret em ulatorem. Sepe mecum

conſiderans quid ſibi ueller uerbum a ſapientioribus ſæculi huius interrogans ſi
forte alicubi tegiſſent:nunꝗᷓ inuenire potui qui mihi quid ſignincaret expon eret. Quãobrem com/
pulſus ſum ad uetus inſtrumẽtũ recurrere. Vnde arbitrabar & apoſtolum ſumpfiſſe qd dixerat. He-
breus enim cum eſſet & ſecundum legem phariſeus: utiq; id ponebat in epiſtola ſua:quod in ueteri
teſtamento legiſſe ſe nouerat. In deuteronomio itaq; reperi quoniam populus ſanctus:tu domino
deo tuo & in te complacuit domino tuo: ut eſſes ei in populum: eeyx omnibus popu-
lis qui ſunt ſuper faciem terræ. Et in centeſimo uiceſimoquarto pſalmo ubi nos habemus: pſallite
nomini eius quoniam ſuaue eſt: quoniam iacob elegit ſbi dominus ifrahel in poſſeſſionem ſibi p
eo quod eſt in poſſeſſionem in græco ſcriptum eſt . quod quidem aquila & quinta
editio expræſſerunt. Septuaginta uero & theodotion peruiſias monſtrans commutatisnem ſilla-
bæ ſecit non ſenſus. Symmachus igitur pro, eo quod eſt in greco in hebreo ſogolla ex-
præſſit. Ideſt egregium uel præcipuum: pro quo uerbo in alio uolumine latino ſermonæ utens pe
2W 92 68 ttculiarem interprætatus e-Redeiginucbrinn ieſus magnus dominus noſter atq; ſaluator rede-
= S, W, , mit nos ſanguine ſuonut ſibi chniſtianum populum pecuſiarem faceret: qui peculiaris tunc eſſe poſ-
A ρν Sal-ate ₰O ſet:ſi bonorum operum emulator exiſteret. Vnde & illud quod in euangelio ſecundum latinos in/

—

. nẽ noſttunnm ideſt præcipuum egregium peculiarem: eum uideſcet qui de cælo
e = . zt deſcendens ait. Ego ſum panis uiuus qui de cælo deſcendi. Abſit quippe ut nos qui in craſtinum co
, èòèG . gitare prohibemur: de pane iſto qui poſt paululum coquendus && abiiciendus eſt in ſeceſſum:i præ
W eet ce dominica rogare iubeamur. Nec multum differt inter & præpoſitio enĩ
tantummodo eſt mutata non uerbum. Quidam æſtimant in oratione dominica panem
* disdum: ſuper omnes ſit hoceſt ſuper uniuerſas ſubſtatias. Qui ſi accipit᷑ nõ multũ ab eo ſẽſu

Aliſffert quẽ expoſuimꝰ: quicqd enim egregiũ ẽ & pcipuũ extra oĩia eſt: & ſuper omnia.
¶ NHBec loquere ⁊ exhortare ⁊ increpa cum omni imperio. .
CTria poſuit:loquære:& exhortare: & increpa. Et quigem in eo quod ait loquære ad doctrinam ui
detur eſſe referendum. Quod uero intulit exhortare: ideſt aliud in græco ſignificat quam
in latino hic quippe magis conſolationem quam exhortationem ſonat hoc uerbum. Et
Se. aſlle G ſuperius de adoleſcentibus eſt loquutus: iuuenes ſimiliter cõſolare p udicos eẽ in omnibus. De quo
nos ſuo loco ita ut in latino legitur: quaſi exhortare ſcriptũ eſſe ex ræſſimus. Conſolatur igitur au-

—— õ

dientẽ qui dicit. Rogamus pro chriſto reconciliamini deo: & ſeipſum humiliat & ſubiicit: ut lucri

cumq; conſolationem contempſerit increpatione ſit dignus: & mereatur audire: obliti eſtis conſo/
nobis ut filiis loquitur. Ad Timotheum quoq; alteram conſolationem: & increpatio/

—

lationis: qu

—.—

nem alteram legimus: dicente apoſtolo. Inſta oportune importune argue increpa cõſolare: Et ibi
quidem increpatio ante aſſumitur & poſtea conſolatione ſeueritas temperatur. Hic uero ante uult
diſcipulos conſolari: & ſi nõ profecerit cõſolãdo tunc corripi: & corripi cũ omni ĩperio. Sic eniʒ iĩ-
7 telligo hoc qd' dictũ ẽ: icrepa cũ oĩ ĩperio: ut ſpecialiter ad icrepationẽ & nõ ad duo ſupiora in cõe
re eratur. Nec eni cõuenit dicere: cõſolare cũ oĩ ĩperio: ſed tãtũmodo ĩcrepa cum omni imperio.

aad Timotheum dictũ ẽ. Nemo adoleſcẽtiã cõtẽnat.Nos uero iuxta græci ſermonis differẽtiã alid-
putamus ſignificare: —
ad Timotheum dictũ eſt: & præpoſi hones ſenſum facere diuerſum. Quod autem non fortuito:
ut libet paulus apoſtolus non ſolum nominibus & uerbis uerum etiã præpoſitionibus diuerſis uta
tur pro uarietate cauſaꝶ: perſpicuũ fieri poterit ex eo quod ait. Mulier enim ex uiro: uir uero p mu-
lierem: Et alibi. qa ex eo & ꝑ eum & ĩ ipſo ſunt omnia.Necnõ & illud. Paulus apoſtolus nõ ab hoĩ-
bus nec p hoĩem: æſtimamꝰ taq; ad cõtemptũ ꝓprium pertinere: uel c quis inter eculeũ laminaſq;
. diſtentus cõtẽnit dolorem: & nec iudicis cõminationem: nec circuſtantis populi fremitũ pertime

ſeit Sed pro cõfeſſione martyrii uniuerſa ſupplicia cõtẽnit & deſpicit. Econtrario autem eſt & ma/

—
—

lus cõtemptus de quo & abacuch ſpiritu ſancto in ſe loquente teſtatur. Videte contemptores & in⸗-

———

7
4

picite mirabilia & diſperdimi

ni. Iuxta quod ad timotheũ quoq; ſcriptũ diximus nemo adoleſcen

tiam tuam contẽnat: ideſt nolo te talem exhibeas: ut poſſis ab aliquo merito cõtẽni: hoc

autẽ illud ſonat ſicut ſtoici tãtum aſſerũt: qui diſtĩiguũùt ĩter uerba ſubtiliter: c quis confidens ſibi ſe
alio eſſe meliorẽ. deſpicit euʒ quẽ ĩferiorem putat: & ſuper id quaſi plus ſapiens humiliorẽ æſtimat
dignũ eſſe contemptu. Tale quid intumeſcens ſuperbiæ uanitate & cælũ ipſum ſolemq; deſpiciens

faciat quẽ conſolatur. Quod uero tertium eſt increpa: conſolare mihi uidetur eſſe contrariuʒ: ut q/

Memo te contemnat. Q¶ Eſtimet aliꝗs hoc ipſum nunc ad Titum ſcribi qc'

quod hic ſcribitur & aliund quod

terprætes ſcriptum eſt. Panem noſtrum quottidianum da nobis hodie: melius in græco habetur pa Mat. 6. b.

IO. 6. e.

2. COr.5. d

i. tim. 4.

Napud græcos quidam dixiſſe deluditur: quod nos latine poſſumus
dicere
ı

J e. 4

e

„ „
“H
4

In epiſtolam ad Citum.

dicere ſcando per aerem & pluris me noui eſſe quã ſoli: ergo quæ nunc ad Titum poni⸗-
tur illum ſenſum habet. Nemo eorum qui in eccleſiis ſunt: te ſegniter agente ſic uiuat: ut ſe puret eẽ
0 meliorem Quahis enim æd ificatio erit di ſci puli ſi ſe intelligat magiſtto eſſe meliorem. Vnde non Al⸗ *%
G 4 enle ſolum epiſcopi præſoyteri & diaconi deberẽt maguopere prouidere: ut cuctum populũ cui piæſi- —
L⸗ Mae dent conuerſatione & ſermone præcedant: uerũ & inferior gradus: exorciſtæ: lectores: editui: & os . CS
4. Qino q domui dei ſeruit. Quia ueheméẽter eccleſiã xpi deſtruit meliores laicos eẽ ꝗᷓ cencos.
CAdmonc illos pꝛincipibꝰ⁊ poteſtatibꝰſubditos eẽ obedire:ad oẽ opꝰ paratos cẽ:ſeminẽ blaſ
phemare:nõ litigioſos ec:ſed modeſtos:oẽm oſtẽdẽtes mãſuetudinẽ ad omnes homines. — 9757
Tale quid & ad romanos ſcribitur. Omnis anima poteſtatibus ſuperioribus ſubdita ſit. Non cẽ. n. è ann pmfg Peps
poteſtas niſia deo. Quod quidẽ præceptũ & hic & ibi propterea puto editu. Quia iudæ galilei p.
illud tempus dogma adhuc uigebat: & habebat plurimos ſectatores: cuius & in actibus apſtolo
fit mentio ſcriptura referente. Ante hos dies ſurrexit theodas dicens quendam ſe eſſe ma gnum: cui⸗
Act.j.g. appoſiti ſunt uiri quaſi tria milia. Et poſt hunc ſurrexit in diebus cenſus iudas galileus: qui inter cæ
tera hoc dag probabile proferebat ex lege:nullum debere dominũ niſi ſolum deum uocari: & eos
qui ad tempſum decimas deferrent: cæſari tributa non reddere. Quæ hereſis in tantum creuerat ut 1
etiam phariſeorum & multam partem populi conturbaret. Ita ut ad dim quoq; noſtrum referretur Pa ls ad dd rd cate
Mat.⁊2z. b. hæc q̃ſtio: Licet cæſari dare tributum an non. Quibus dñs prudẽter cauteq; reſpõdé mit. Reddite ¶ANre C 2 fas
ſunt cæſaris cæſari: & quæ ſunt dei deo. Cui reſpõſioni paulus apoſtolus cõgruens docet: principa/ ꝗS ſa,
/ tibus & poteſtatibus credẽtes debere eſſe ſubiectos quiꝑpe quæ leguntur in græco magis .
principatus quam principes ſonant: & ipſam ſignificãt poteſtatem: nõò eos qui in poteſtate ſunt ho/
Amines.Sed qꝗa dixerat admone illos principatibus & poteſtatibꝰſubditos eé. Poterat his ꝗ tormen-
ta formidãt occaſio ad negãdũ dari: d iuxta apoſtoli dictũ ſe aſſererent pricipatibꝰ & poteſtatibus
eſſe ſubiectos: & facere qd iuberent: propterea ſubiecit. Obedite ad omne opꝰ bonũ. Si bonũ eſt qd
: eigit imperator & Præſes iubentis obſequere uoluntati. Sin uero malũ & cõtra deũu ſapit. Reſpõ . z U= Lrr, d⸗.
Ade er illud de actibus apoſtolorum obedire oportet deo magis ꝗᷓ; hominibus: hoc ipſum & de ſer= † rr9 eled⸗
Auis intelligamus apud dnos: & de uxoribꝰapud uiros: & de niliis apud parentes: e in illis tantũ de-
beant dñũis uiris parentibus eſſe ſubiecti:quæ e contra dei mandata non neniât. Quod uero ſequitur H . *
paratos eſſe:dupliciter legendum ut uel ſubaudiatur ad omne opus bonum paratos eſſe: uel certe Ft 2èU
cum ſuperioribus copulato:hoc qd ait: ohedite ad omne opus bonum: & huc uſq; finito: quaſi ali 4 W
Pproprium & ſpeciale pceptum ſit paratos eſſe:iuxta illud quod in leuitico ſcenptum eſt:hyrcuʒ qui
emittitur maledicta populi ſuſtinẽtem tradi ĩ manibus hominis parati: Si quis ergo paratus eſt ut
teneat & abducat illum in deſertũ & ibi eum diſperdat & quantu in ſe eſt ſorte maledictionis exter

„ //
r, ſe

5*
„ 17

—

minet: is cum obedierit oĩ operi bono etiã paratus erit. Põt aũt & aliter accipi paratos eſſe: ut oĩa qᷓ
cũq; euenire pñt ſibi in animo pſfigurent: & cum acciderit nihil quaſi nouũ ſuſtineant:ſed eis præpa
rata ſint omnia: Neminẽ quoq; blaſphemare: non ſimpliciter accipi: Nec enim ait neminẽ hominé , ia;
blaſphemare: ſed abſolute neminẽ: nõ angelũ: non aliquã creaturã dei. Omnia ꝗppe ꝗ a deo faaaͤͤ
4 Euntiualde bona ſunt: Quando michaelarchangelus cum diabolo di putabat de Mopi corpore: „. .. ,.
ae = S ”non fuit auſus inferre indicium blaſphemiæ: Sed dixit im peret tibi deus. Si igitur Michael nõ fuit Ee dn eegr SeſI Ne
ſ. ſp, . de* auſus diabolo & certe maledictione digniſſimo: iudiciũ inferre blaſphemiæ: quanto magis nos ab a
ge omni maledicto puri eſſe debemꝰ. Merebatur diabolus maledictũ: iʒ per archãgeli os blaſphemia
exire non debuit. KRelege ueteres libros & uide quæ tribus in monte garizin conſtitutæ ſint ut be- Aan.
nedicerẽt populo: & quæ in monte altero ut maledicerent. Ruben ꝗ maculauerat thoꝶ parẽtis: & £.
zabulon nouiſſimus hiliꝰ lyæ: & ancillaꝑe liberi ĩ mõte ebal ponuntur: ut maledicãt eis ꝗ maledictõe
ſũt digni. Longũ ẽ ſi nüic enumerẽ qũo iacob qui ad bñdictionẽ uocauerat filios dicẽs: ut bůdicam
uobis: poſtea qᷓſi ĩ bdictione cõſotiet: maledictꝰfuror eo: qa ꝓcax: & ipſe dñs loquatur in geneſi
maledicta terra ĩ operibus tuis. Hoc nũc tantũ dixiſſe ſufficiauqd blaſphemare xpi diſcipulos non?⸗
oportet:nec qd additur eẽ litigioſos. Si enim ſumus filii pacis: & uolumꝰſup nos pacẽ reqeſcere &
acceſſimꝰad hieruſalem cæleſtẽ:qᷓ ex pace nomẽ accepit: cũ his ꝗq oderũt pacẽ habeamꝰ pacẽ: & quã⸗ E „ 4„.

. 2ð „ KC * Ke — rP

tum ĩ nobis eſt cũ oĩbus pacati ſimus:nõ ſolũ cũ modeſtis ſed ẽt cũ rixoſis:quia nulla uirtus ẽ ferte-

manſuetos:locumq; demus iræ oẽm oſtẽdentes manſuetudinẽ ad oẽs hoĩes: nõ ꝙ uanæ gloriæ de c bn. de
ſiderio nos eſſe mãſuetos omnibus hominibus oſtẽdere debeamus. Sed dum oẽës ferimꝰ: & iniuriæ rr
F„ . —g. —Mð . —— . π teʒ ePne
uicẽ nõ rependimipa opera notiora uniuerſis fiant. Põt aliqs ob iactantiam & opinionẽ uulgi au/ TI
ramq; popularem ſimulare apud quoſdã mãſuetudinẽ: & fingere bonitatẽ. Sed ubi nõ ẽ uera & ge/-
nuina & ſolida mſuetudo neſcio an eũ eſſe maſuetũ poſſit omnibus perſuaderi. 4. t e er r
A¶SFuimus enim aliquando ⁊ nos ſtulti inobedientes:errantes:ſeruientes deſideriis ⁊ volupta/ ‚R

tibus variis in malitia ⁊ in inuidia agentes odio odientes alterutrum. Cum autem bonitas et
humanitas illuxit ſaluatoꝛis noſtri dei:non ex operibus iuſtitie que fecimus nos:ſed ſecundum Z 0 32
miſericoꝛdiam ſuam ſaluauit nos:per lauachꝛũ regeneranõis ⁊ renouatiõis ſpũs ſancti:quem ¶2 a W e
effudit ſuper nos opulenter per Jeſum chꝛiſtum dominm noſtrum:vt iuſtiſicati illius gratia V
heredes efficiamur ſecundum ſpem vite eterne.

1

5˖5Ss iii

Quxærat aliquis quomodo paulus fuerit ſtultus incredulus errans & ſeruiens uariis deſideriis &&
luoluptatibus in malitia & in inuidia odioſus: & odiens: antequã ſaluatoris noſtri bonitas atq; cle

.
A relle⸗ Prrehees ab cris litteris inſtitutum. Ad quod reſi ondetur iudæos qui ante aduentum ſaluatoris & paſſionẽ ei
. 7 / 5 .

?Ml . =M Sicut ſymeon quoq; & anna prophetiſſa in templo dei ſeruiens reperta. Poſtquam uero populꝰcõ/-
clamauit cruciſige crucifige eum: non habemus regem niſi cæſarem: & ſanguis eius ſuper nos & ſu
pper fiios noſtros. Et ablatum eſt ab eis regnum dei & t ditum genti facienti fructus eius. Ex eo tẽ-
4d. ſ F-t Ir rs pore qui in chriſtum non credidit: fuit ſtultus errabundus incredulus: & ſeruiens uariis uoluptati⸗
L = Pus. An non uobis uidetur paulus fuiſſe ſtultus:quando habebat zelũ dei ſed nõ ſecũdũ ſciẽtiaʒ: &
perſequebatur eccleſiã & lapidãtiũ Stephanũ ueſtimẽta ſeruabat: cũ ĩ tatũ odii circa ſaſſatorẽ inſti⸗
gatus exarſerit: ut litteras a ſacerdotib acciperet: pergens damaſcũ ad eos ꝗ in chriſtuʒ crediderant
H 1 juinciendos. nt ullas poterat habere uirtutes ſine uirtute æpi ieſu: aut æſtuãtẽ flàmã reſtrĩigere uo
. Aea
e ſe.

. luptatũ:cum nõ eſſet templũ dei. Quæ aũt maior põt eẽ malicia & ĩuidia ꝗ cirea abſentes epiſtolas

dere: odiſſe chriſtianos & cõſequẽter ab oĩbus odiũ pꝓmereri. Quis aũt maior error inobedientiæ

uecordia: ꝗ poſtꝗᷓ reſpirauit dies & præterierũt umbræ legem abolitam uelle ſernaxe & dicere ne at
tractaueris: ne cõtigeris: ne guſtaueris & apparente ſolido cibo & uirili: infantiæ lactæ cupere potari
Ppr ka ſes Ark ⸗ Diligentius attendamus & inueniemus in præſẽti capitulo manifeſtiſſi mam trinitatem. Benigni-
1 — tas qppe atq; clemẽtia ſaluatoris noſtri dei: non alterius dei patris: per lauachrü regenerationis &
renouationem ſpus ſancti: quẽ effudit ſuper nos habunde per ieſum ſaluatorem noſtrum uiuiſica-
. nit nos in uita æternã. Salus credentium myſterium trinitatis eſt. Alii hunc locũ ita intelligunt: ut
na ſua & apollo & cephæ de diſſenſione & ſciſmate quod arguebat in corinthiis eſt loquutus. Ita ẽt
in præſenti loco ſe & apoſtolos nominans: omnes qui in chriſto crediderunt quales fuerunt ante
regenertationem lauachiri uitalis oſtenderit: Simul autam & humilitas eius eſt admirãda: ꝙ ꝗq omnẽ
humilitatem iuſtitiãq; legis quaſi quiſquilias & purgamenta contempſit: recte ſe ſine chriſto uitiis
omnibus ſeruiſſe memorarit. H

dunt in domino. Hec bona ſunt ⁊ vtilia hominibus. èô
CHoc quod ait fidelis ſermo.ad ſupiora iungẽdũ ẽ in quibꝰp̃miſerat ut iuſtificati ip̃iꝰ gra herxedes

efficiamur ſecũdũ ſpẽ uitæ æternæ. Vñ oportet de his nõ dubiũ nõ timẽtẽ & ipᷣm credere: & ut cre

dant cæteri cõfirmare. Nõ ſolũ aùt hoc ſed & hoc cũ cæteris his ꝗq nolũt credere cõfirmandũ ẽ qua

bonoꝑ opeꝑ: p quæ hereditas dei & ſpes uitæ pparatur æternæ. Et pulchre ut maiorem fidé faceret
nõ dixit qui credũt hoĩbus: ſed qui credunt deo. Neceſſe eſt enĩ ut curam bonorum operum habe-
Hant: quæ adimpleta & omnmi ſtudio pparata ſunt bona utiliaq; credentibus.
Stultas autem queſtiones ? genealogias:⁊ contentiones:⁊ pugnas que veniunt ex lege deui/
ta. Sunt quippe inutiles ⁊ vane. CQuia multiplices & diuerſæ ſunt ꝗ/
ſtiones. Propterea ſalomon de his qui crederẽt deo loquutus eſt dicẽs: Recte aũt ꝗᷓrẽtes eum inue-

nerũt pacem: qui igitur deum non recte quærunt pacẽ inuenire non poſſunt. Plurima exẽpla ſunt

E 15 . quærentium non recte deu. ludæi proue quærunt deum ſperantes ſe eum juenire poſſe ſine chriſto:

lerke Ae . Heretici uano ſermonũ ſtrepitu cõcrepãtes: quærũt quẽ ĩuenire non poſſunt. Philoſophi quoq; &
4. barbari de deo uana ſentiẽtes quæſierũt deũ: Sed quia nõ recte ꝗſierut fuerüt eoꝶ fatuæ quæſtiões:
. putantiũ deũ humanis ſenſibus poſſe cõpræbendi. Ab his igitur paulus nos reuocat quæſtionibus.
rlas. Ceæterũ ad ſapiẽtes & quæ ſcripturaꝶ auctoritate ſũt fultæ magis cohortatur & ꝓuocat præceptoꝑꝶ
e-u S, nõ neſcius ſaluatoris in quibus ait: Quærite & juenietis: pulſate & aperietur uobis: petite & dabitur
uobis: oĩs enim qui quærit inueniet: & qui petit accipiet:& qui pulſat aperietur ei:modo non ſit cor
pus noſtrum ſubditum peccatis: & ingredietur in nos ſapiẽtia. Exerceatur ſenſus: mens quotidie di
— — — uuna ketone paſcatur: & quæſtiones noſtræ ſtultæ non erut quæſtiones. Quod autem ait genealo
aß s A –= gias & cõtentiones & rixas quæ ueniũᷣt ex lege deuita. Proprie pulſant iudæos qui in eo ſe iactãt ut
„ — ſaAE, E putent legis habere notitiam:ſi noĩa teneãt ſinguloꝶ: quæ ꝗa batbara ſunt & ethimologias eorum
non nouimus:plerumq; corruptæ proferuntur a nobis. Et ſi forte errauerimus in accentu in exten-
ſione & breuitate ſyllabæ: uel breuia producentes uel producta breuiantes: ſolent irridere nos im-
peritiæ: maxime in aſpirationibus & quibuſdam cum raſura gulæ litteris proferendis. Hoc autem
euenit ꝙ. lxx. interprætes per quos in græcum ſermonem lex diuina tranſſata : ſpecialiter beih liv-
=UM teram

N anan 4mentia per lauachrum ſecũdæ regenerationis eum ſaluum faceret. N on ex iuſtitiæ operibus quæ fe
ð 1 cerat: ſed ex miſericordia ſua effuſa habundanter & large ſuperap oſtolos atq; credẽtes ꝑ ieſum xpᷣʒ
Wpũ ſantctout heredi tatem gratiæ cõſequuti ſpem uitæ ĩ perpetuum poſſideren t. Et certe legim enzʒ
Pra p. , ſecundum iuſtitiam quæ in lege eſt ſine quærela fuiſſe circunciſum octaua die: hebrenm ex Hebre-
is ſecundum legem phariſeum: de tribu beniamin eruditum ad pedes gamalielis: & ab infantia ſa-

& reſurrectionem in ege uerſati ſunt. Et licet nõ plenam: attamẽ aliqua ex parte habuiſſe iuſtitiam.

nõ de paulo & apoſtolis: ſed ſub apoſtolorũ perſona: de aliis dictum putent: ut quomodo ſub pſo/

CSigelis ſermo ⁊ de his volo te affirmare:vt curam habeant bonis operibus pꝛeeſſe qui cre/

propter ait. Et de his uolo te cõfirmare. Qui autẽ iſta uera eſſe crediderint neceſſe ẽ ut curã habeant

Kor.o.

l⸗

.l. cOor. 10. d

1

EH

In epiſtolam ad Titum.

tetam & ayn & cæteras iſtiuſmodi: quia cum duplici aſpiratione in græcam linguam tranſferre nõ
poterant: aliis Iitteris abditis expræſſæ ſunt. Verbi cauſa ut rachhel rachel dicerent: & ihherico ihe-
rico & hhebron hebron & ſeor ſegor. In aliis uero eos conatus iſte deficit. Nam nos & græci unaʒ
tãtũ.ſ.lraꝰ hẽmꝰ: illi uero tres. Samech Sade & ſyn: quæ diuerſos ſonos poſſidẽt. Iſaac & ſyõ p Sade
ſcribuntur iſrahel ꝑ ſin & tñ nõ ſonat hoc qd ſcribitur. Seon rex amorreoꝶ p Samech lram & ꝓnũ
tiatur & ſcribit᷑i igitur a nobis hæc nominũ & liguæ idiomata (ut uidelicet barbara nõ ita fuerit
expᷣſſa ut exprimũtur ab hebreis) ſolẽt cachinũ attollere & iurare ſe pœnitꝰneſcire quod dicimꝰ. uñ
& nobis curæ fuit omnes ueteris legis libros: quos uir dictus adamantius ĩ exẽpla digeſſerat de cæ a. a.„
ſarienſi biblioteca deſcriptos: & ipis autenticis emendare. in quibus & ipſa hebrea propriis ſunt co⸗⸗
racteribus uerba deſcripta: & græcis litteris tramite expræſſa diuino. Aquila ttiam & ſymmachus

Ixx. quoq; & theodotion ſuũ ordinẽ tenent. Nonnulli uero libri & maxie hi qui apud hebreos uer- Pel redr
ſu compoſiti ſunt: tres alias editiones additas habent: ꝗᷓ quintam & ſextam & ſeptimam tranſſatio-
nem uocant:auctoritatem ſine nominibusainterprætum conſequutas. Hæc ĩmortale illud ingeniũ
ſuo nobis labore donauit: & non magnopere pertimeſcamus ſupercilium iudæorum: ſolutis la-
biis: & obtta lingua & ſtridente ſaliua & raſa fauce gaudentium. Eſt & illis alia occaſio ſuperbiæ:
quoniam ſicut nos qui latini ſumus latina nomina & origines de lingua noſtra habentia: facilius 1 2 , / . —
memoriæ tradimus. ita illi a parua ætate uernacula ſui ſermonis nocabula penitiſſimis ſenſibus im = TDISg P RTes
biberunt: & ab exordio adam uſq; ad extremum zorobabel: omnium generationes Ata memoriter
uelociterq; percurrunt: ut eos ſuum putes referre nomen: hoc nos qui aut alias litteras didicimus:
aut certe ſero credidimus in xpᷣm: aut etiã ſi infantes ſumus eccleſiæ mancipati: magis ſcripturarum
ſenſum ꝗᷓ uerba ſectamur. Si forte nõ ita nouimus putãt ſe in nominibus referendis & in ſupputa/
tione annoruns& in nepotibus abnepotibus auis proauis & attauis doctiores. Audiui ego quendã
de hebreis qui ſe rome in xpᷣm credidiſſe ſimulabat: de genealogiis domini noſtri ieſu chriſti quæ
ſcripta ſunt in matheo & luca facere quæſtjonem. Qd uidelicet a ſalomone uſq; ad ioſeph: nec nu-
mero ſibi nec uocabulorum equalitate conſentiant: qui cum corda ſimplicium peruertiſſet: quaſi ex
adytis & oraculo deferebat quaſdam ut ſibi uidebatur ſolutiones: cum magis debuerit iuſtiti aʒz &
miſericordiaʒ & dilectionẽ dei quærere: & poſt illa ſi forte occurriſſet. De nominibꝰ & numeris diſ .
putare: Satis forſitan de hebreo& ſupercilio & plusqᷓ neceſſe fuerit dixerimus: ſed occaſio nobis da- .
ta eſt de genealoglis & contentione & rixis quæ ex lege ueniũt diſſerendi. Dialetici quoq; & ariſto
teles qui princeps eſt: ſolent argumentationum retia tendere & uagam rhetoricæ libertatem in ſyl-
logiſmoꝑ ſpineta concludere.hi ergo qui it eo totos dies & noctes terunt: ut uel interrogẽt uel re/
ſpondeant: uel dent propoſitionẽ uel accipiãt aſſumãt confirmẽt atq; concludant quoſdam conten . ”
tioſos uocant: qui ut libet nonᷣ ratione ſed ſtomacho putent litigandum. Si igitur illi hoc faciunt: = C
quorum proprie ars contentio eſt: quid debet facere xpᷣianus niſi omnino fugere contentionẽ. Ri- .
xæ quoq; legales pœnitus reſpuendæ ſunt & iudæoꝶ ſtultitiæ relinquendæ. Süt enim iutiles & ua
næ: ꝗᷓ tantũ ſpeciẽ ſciæ habẽt: cæteꝶ nec dicentibus nec audiẽtibus proſunt: ꝗqd enim mihi prodeſt
ſcire quot annos uixerit mathuſalem: quo ætatis ſuæ anno ſalomon ſortitus ſit coniugem:ne ſorſi
tan roboam undecimo ætatis illius anno natus eſſe credatur: & multa iſtiuſmodi q aut difficile ẽ ĩ *
uenire ꝓpter libroꝶ uarietatẽ: & (dum paulatim de inemendatis inemendata ſcribuntur) errores
inolitos: aut etiã ſi juenerimꝰmagno ſtudio & labore nihil profutura cognouimus. Frequẽter acci
dit ut habeamꝰpugnas legis nõ ob deſideriũ ueritatis ſed ob iactantiaʒ gloriæ: d apud eos qui au
ſdiũt docti uolumus æſtimari: aut certe ex hoc rumuſculo turpia ſectamur lucra. Quid enim prodeſt
ſpumantibus labiis: & latratu garrire canum: cum ſimplex & moderata reſponſio aut poſſit te placa
re ſi uera eſt:aut ſi falſa:leniter a te & placabiliter emendari.
¶Bereticum hominem poſt vnam correctionem deuita:ſciens ꝙ ſubuerſus eſt eiuſmodi:⁊ de
linquit qui eſt a ſemetipſo damnatus.
CNomẽ hereſeos & in epiſtola ad Corinthios ponitur. Oprtet enim & hereſes in nobis eſſe ut
probati quiq; manifeſti fiant. Et ad galatas. Inter carnis opera numerãtur. Manifeſta autẽ ſũt opera arrg ep
carnis: quæ ſunt fornicationm unditia: luxuria: idolatria: ueneficia: inimiciti æicontentiones: emula
tiones: iræ: rixæ: diſſenſiones: hereſes: inuidiæ: ebrietates: cõmeſſationes: & cætera his ſimilia: quæ p̃-
dico uobis: ſicut prædixi,quoniam qui hæc agunt regnum dei non poſſidebunt: In quibus diligen ä —
ter eſt obſeruandum ꝙ quomodo cætera uitia quæ inter carnis opera numerata ſunt excludũt nos . en ees
a regno dei:ita etiam nobis hereſes auferant regnum dei. Et non intereſt quomodo quis: dum ta⸗ à A⸗

men excludatur a regno. Quod autem magis mirum ſit etiam illud de actibus apoſtolorum uide-
tur eſſe relegendum: ſidem noſtram in chriſto: & eccleſiaſticam diſciplinam iam tunc a peruerſis

hominibus hereſim nuncupatam. Nos enim inquiunt iudæi ad apoſtolum paulum: nec litteras a
te accepimus de iudæea: nec ueniens quis de fratribus annuntiabat nobis: aut loquutus eſt aliquis
de te in malum. Petimus autem ut a te audiamus quid ſentias: de hereſi enim iſta notum eſt nobis:
quia ubiq; ei contradicitur: & licet nomen hereſeos mileti son dicatur: a paulo tamen opera nomi
nantur loquente ad præſbyteros eccleſiæ. Ego ſcio quoniam uenient poſt abſceſſum meum lupi

45 or 6 C P 5. P= — —— .

. L 5
. T. P0 E&

S

9

l

c — 4 ¾ T . . ——= r .
e ob uictoriam auguſti: qui ibi Antonium Cleopatramq; ſuperauit nomen accepit.

nt —G Czenam legis doctoꝛem ⁊ apollo ſollicite pꝛemitte vt nihil illis deſit.

are
α & e

Liber primus.c.ij. “

graues in uos:non parcentes gregi: & ex uobis ipſis conſurgent uiri loquentes peruerſa: ut abdueit
diſcipulos poſt ſe:hæc in tranſitu dicta ſint: ubi & alibi herelis appelletur: nunc ipſum nomen uide-
tur pleniſſime uentilandum: hereſis græce ab electione dicitur: ꝙ ſci licet unuſquiſq; ſibi eligat ack⸗
ei melius eſſe uideatur. Philoſophi quoq; ſtoici: peripatetici: achademici: epicurei: uel ilnius here-
ſeos appellantur. Superfluum eſt ire per ſingula & martionem: ualentinum: appellen: hebioneʒ
montanum: & manicheum cum ſuis enumerare dogmatibus: cum perlacile ſit umcuiq; cognoſce-
re quibus ſinguli ducantur erroribus. Arrius & eunomius: & nouæ auctor hereſeos: utinam tam
noti non eſſent minus forſitan plurimos decepiſſent. Hereticum igitur hominem poſt unam
correctionem: ſiue ut in græco melius habetur deuita autem com monitio/
nem magis & doctrillam abſq; increpatione ſignificat. Legitur in latinis codicibus quod uerum
papa quoq; athanaſius approbat. Poſt unam & alteram correctionem: ꝙ ſcilicet non ſufficiat tã/
tum ſemel eum corripi uel commoneri qui aliquo ſit deprauatus errore: ſed & ſecunda ſit ei
adhibenda doctrina: ut in ore duorum aut trium tesium ſtet omne uerbum. Quare autem
poſt primam & ſecundam correctionem deuitandus ſit: reddit cauſas dicens: ꝙ ſubuerſus eſt
eiuſmodi & peccat cum ſit a ſemetipſo damnatus. Qui autem ſemel biſq; corregtus audito
errore ſuo non uult corrigi: errare æſtimat corrigentem: & econtrario ſe ad pugnas & iurgia uer-
borum parans eum uult lucrifacere a quo docetur. Propterea uero a ſemetipſo dicitur eſſe dam
natus. Quia ſernicator adulter homicida & cætera uitia per ſacerdotes de eccleſia propellun-
tur. Heretici autem in ſemetipſos ſententiam ferunt ſuo arbirrio de eccleſia recedentes: quæ receſſio
propriæ conſcientiæ uidetur eſſe damnatio: inter hereſim & ſciſma hoc eſſe arbitror: qd hereſis per
uerium dogma habeat. Sciſma propter ſpecialem diſſenſionem ab eccleſia ſeparetur: quod quidẽ
in principio aliqua ex parte intelligi poteſt. Cæterum nullum ſciſma non ſibi aliquam confingit
hereſim: ut recte ab eccleſia receſſiſſe uideatur.
CCEum miſſero ad te Artbemam aut tithicuz feſtina yenire ad me nicopolim:ibi enim ſtatui
lemarèe. Legimus in exorcdſo iſtius epiſtolæ huiusei gratia reliqui te
cretæ: ut ea quæ deerant corrigas: & conſtituas per ciuitates præſpyteros ſicut ego tibi diſpoſui. VYt

„* — quia cretenſes nuper crediderant: recedente paulo & ad alias eccleſias tranſeunte:non dimitteren-

tur orphani: ſed haberent apoſtolicum uitum: qui ea quæ uidebantur deeſſe cornigeret. Quia er-
go poſt fundamentum aliarum eccleſiarum neceſſarius erat titus: qui ediſiciu m ſuperſtrueret: ſcri/
Bit ei: ut cum arthemam uel tithicum: unum ſcilicet e duobus qui ſecuʒz fuerant: cretam miſiſſet im
pleturus locum eius: ipſe nicopolim ueniret: ibi ſe hyematurum conteſtans. Ex quo paternos pauli
in cretenſes probemus affectus: neceſſariũ hẽt titũ in enangelii miniſterium: tamen non eum ante
ad ſe uult uenire niſi ĩ locum eius Arthemas uel Tithicꝰ ſucceſſor ackuenerit. Nicopolis ipſa ẽ quæ

4

¶ſte ẽ apollo de quo & ad corinthios ſcribit. Vnuſquiſq; ueſtrum dicit: ego ſum pauli: ego au/
tem apollo: ego uero cephæ. Fuit autem uir alexandrinus ex iudæis: ualde eloquens & perfe-
ctus in lege. epiſcopus Corinthiorum: quem propter diſſenſiones quæ in Corintho erant ad ui-
cinam inſulam cretam cum zena legis doctore putandum eſt tranfretaſſe: & pauli epiſtolis de
diſſenſionibus quæ corinthi ortæ fuerant temperatis: furſum coninthum reuertiſſe: zenam uero
legis doctorem de alio ſcripturæ loco quis fuerit non poſſumus dicereniſi hoc tantum ꝓ ipſe
apoſtolicus uir id operis quod apollo exercebat habuerit chriſti eccleſias extruendi. Præcepit
itaq; Lito ut quoniam de creta ad grætiam nauigaturi erant: non eos faciat ſitartiis indigere:
Sed habere ea quæ ad uiaticum neceſſaria ſunt. Dicant autem & noſtri bonis operib præeſſe in
neceſſariis uſibus: ut non infructuoſi ſint. Supra dixerat legis doctorem & apollo: ſollicite præmit
te: ut nihil illi deſit. Quia ergo poterat ſuboriri occulta reſponſio: ut non tam Titus quam
quicumq; epiſtolæ lector hoc dicereoò& unde Tito ut uiaticum non habentibus largiretur. Sol-
uit hanc quæſtionem & quaſi nihil ſibi opponatur elidit dicendo. Diſcant & noſtri bonis ope-
ribus præeſſe in neceſſarnis uſibus: ut non infructuoſi ſint: Noſtros ſuos uocat: qui in chriſto
crediderant: quia qui chriſti erant recte & pauli & Titi appellari merebantur. Habes inquit in diſci-
pulos poteſtatem: doce eos non eſſe inftuctuoſos. Sed euangeliſtis & apoſtolicis uiris qui bonis
operibus ſeruiunt miniſtrare: & miniſtrare non in quibuſcumq; cauſis ſed in neceſſariis uſibus: ha/
bentes quippe uictum & ueſtimentum his contenti ſimus: & qui altario ſeruiunt de altario uiuant:
&& qui participes ſpiritualium noſtrorum ſunt debent nobis ſua participare carnalia. Et ne forſitan
uel epiſtolam pauli uel præceptum Titi facile contemnerent infructuoſos uocat: quicumq; euã
geliſtis non miniſtrauerint. Dicit & ſalomon in prouerbiis fructus eſt elemoſyna: Et ipſe pau
lus primum ſpiritus fructum charitatem uocat: Charitas autem in communicatione & mmni-
ſterio uel maxime comprobatur. Vt non inquit infructuoſi ſint. Omnis enim arbor quæ non fa-
cit fruftum bonum excidetur & in ignem mittetur. Hoc autem dico qui parce ſeminat parce & me
tet. Apoſtolicis uiris & euangelizatoribus chriſti in neceſſariis uſibus nolle tribuere: ſterilita-
tis ſeipſum

Pꝛologus In epiſtolam ad Philemonem.

tis ſeipſum eſt condemnare. Salutant te qui mecum ſunt omnes: Vel ſolita conſuetudine uſus eſt ut
Titum ab omnibus qui ſecum erant diceret ſalutari: uel certe proprie eſt in Tituzʒ ꝙ talis eſſet ut amo
rem eorum qui cum paulo erant omnium mereretur. Magna uero laus Titi per paulum ab ommbꝰ⸗
ſalutari. Saluta eos qui nos amant in fide: Si omnes qui amant amarent in fide: & non eſſent alii qui
abſq; fide diligerent: uunquam Paulus ad amorem fidem appoſuiſſet dicens: Saluta eos qui nos — „ —
amant in fide. Amant quippe & matres filios ita ut mortem pro eis appetere ſint paratæ: Sed non 4 , S —25
amant in fide: & uxores maritos quibus frequentiſſime commoriuntur: ſed amor illenon fidei eſt. 1A.-⸗ r. d. Cu,
Sola ſanctorum dilectio ĩ fide diligit. in tantum ut etiam ſi ille qui diligitur inſidelis ſit:tamen ſan/ . en. 1dlu⸗ .
ctus in fide eum diligat: ſecundum illud omnia noſtra in fide fiant: Et alibi: Diligite inimicos ue- –M
ſtros: & ideo in fide diligit: quia credit in eum qui pollicitus eſt ſe pro retributione mandati retribu
turum eſſe mercedem: Gratia domini noſtri Ieſu chriſti cum omnibus uobis. Sciendum quod in
græcis codicibus ita ſcriptum eſt: Gratia cum omnibus uobis: ut nec domini nec noſtri in libris ſe-
ratur autenticis. In commune itaq; ſanctis aq; credentibus tito & cæteris: qui cum eo erant ĩpræca-/ 1 =I — 12
tur gratiam: Et quomodo lſaac patriarcha: apoſtoli quoq; ingredientes domum dicebant pax buic ð rA ID
domui: Et ſodigna erat domusrequieſcebat pax eorum ſuper eam: Si nero exhibebat ſe ind- gnam o-i.
reuertebatur ad eos qui eam fuerant impræcati. Ita & nunc in fine epiſtolæ ſuæ apoſtolus gratiam
credentibus impræcatur: quæ cum uoto habebat effectum: & erat in poteſtate credentium ſi talem
ſe benedictus: qualem benedicens præbere uoluiſſet. .

7
6

CCFINIT ExPOSITIO SANCTI HIERONYMI SVPER EPISTOLAM BEATI PAV
LI AD TITVM.INCIPIT PROLOGVS BEATIHIERONYMI PRAESBYTERIIN EPI
STOLAM PAVLI AD PHILEMONEM AD PAVLAM ET EVSTOCHIVM.
— ☛ VI uolunt inter epiſtolas Pauli eam recipere quæ ad Philemonem ſcri-
bitur: aiunt non ſemper apoſtolum nec omnia chriſto in ſe loquente di
xiſſe: quia nec humana imbecillitas unum tenorem ſancti ſpiritus ferre
potuiſſet: nec huius corpuſculi neceſſitates ſub præſentia domini ſemp
complerentur: uelut diſponere prandium cibum capere eſurire ſaciarn:
ingeſta digerere exhauſta complere: Taceo de cæteris quæ exquiſite &
tccoacte replicant. ut affirmem fuiſſe aliquod tempus in quo paulus dice
re non auderet: Viuo iam nõ ego uiuit uero in me chriſtus: Et illud. An
experimentum quæritis eius qui in me loquitur chriſtus: Quale inqui-
unt experimentum xpi eſt audire penulam ꝗᷓ reliqui troade apud car/
pum ueniens tecum affer. Et illud ad galatas: utinam & abſcindantur ꝗ
=— RW ns conturbant: Et in hac ipſa epiſtola. Simul autem & præpara hoſpi/-
cium. Hoc autem non ſolum apoſtolis: ſed prophetis quoq; ſimiliter accidiſſe: Vnde ſepius ſcri-
ptum feratur. Factum eſt uerbum domim ad Ezechiel ſiue ad quemlibet alium prophetarum: quia
poſt expletum uaticinium:rurſum in ſemet reuerſus homo communis fieret & propheta: & excep⸗
to domino noſtro lIeſu chriſto: in nullo ſanctum ſpiritum remanſiſſe. Quod ſignum & Ioannes ba
ptiſta acceperat: ut ſuper quem uidiſſet ſpicitum ſanctum deſcendentem & manentem in eo ipſum
eſſe cognoſceret: Ex quo oſtendit ſuper multos quidem deſcendere ſpiritum ſanctum. ſed pro- 4
prium hoc eſſe ſaluatoris inſigne: quia permaneat in eo. Hiis & cæteris iſtiuſmodi uolunt aut epi- olr 3. „ℳ
ſtolam non eſſe pauli quæ ad philemonem ſcribitur: aut etiam ſi pauli ſit nihil habere quod edinca I 1 .*6.
re nos poſſit: & a pleriſq; ueteribus repudiatam: dum commendandi tantum ſcribatur officio: nõ
docendi. At econtrario qui garmanæ auctoritatis eam eſſe defendunt: dicunt nunquam in toto or-
be a cunctis eccleſiis fuiſſe ſuſceptam niſi pauli apoſtoli crederetur: & hac lege ne ſecundam qui-
dem ad Timotheum & ad galatas eos dehere ſuſcipere: de quibus & ipſi humanæ imbecillitatis exẽ
pla protulerunt.penulam ꝗᷓ reliqui troadæ apud carpum ueniens tecum affer: & utinam diſcindan
tur qui nos conturbant. Inueniri plurima & ad romanos &d cæteras eccleſias: maxime qᷓ ad Co/
rynthios remiſſius & quottidiano pœne ſermone dictata. in quibus apoſtolus loquatur: Cæteris
autem ego dico non dominus. Quas & ipſas quia aliquid tale habeant: aut pauli epiſtolas non/ ——
putandas:aut ſi iſtæ recipiuntur recipiendam eſſe & ad philemonem: ex præiudicio ſimilium recep . — „ 72
tarum. Valde autem eos & non ſimpliciter errare:ſi putent cibum emere hoſpicium præparare: ue =⸗
ſtimenta conquirere eſſe peccatum: & a ſe refugari ſpiritum ſanctum: ſi corpuſculo pauli pro ne⸗
ceſſitatibus ſetuiunt. Nolite inquit apoſtolus contriſtare ſanctum ſpirituz in quo ſignati eſtis in die
redemptionis: Quibus operibus ſpiritus ſanctus contnſtetur propheta cõmemorat multis in or-
dine uiciis peccatiſq; digeſtis: ad extremum inferens. In omnibus iſtis contriſtabas me. Alioquin
calicem aquæ frigidæ porrigere pedes lauare immolare uitulum prandium præparare peccatum
ſit: cum ex iis ſciamus rebus: quoſdam filios adoptari. Non eſt huius temporis ad omnia reſpon-
dere: quia nec omnia quæ illi proponere ſolent intulimus. Quod ſi non putant eorum eſſe parua:
quorum & magna ſunt:alterum conditorem (iuxta ualentnum Martionem & appellen )formicæ
uermium culicum locuſtarum: alterum cæli terræ maris & angelorum debent introducere: An

— „ V ENe.

.
AP .

a *F

NLiber prunus. c. i.

9 P hel, - e r e pde r, -eſras Ir E — .
pocius eiuſdem potentiæ eſt: ingenium quod in maioribus exercueris & minoribus nonnegaret

MrFse "“ dore dicamus. Qui cum cæteras epiſtolas eiuſdem non ſuſceperit: uel quædam in iis mutauerit atq;
Pa-l. C corroſerit: in hanc ſolam manus non eſt auſus mittere: quia ſuam illam breuitas defendébat. Sed
⸗R Amihi uidetur dum epiſtolam ſimplicitatis arguunt ſuam imperitiam prodere: non intelligentes
. 4 , = P.ͤquid in ſingulis ſermonibus airtutis ac ſapientiæ lateat: quæ orantibus uobis & ipſo nobis ſan⸗⸗
. B cio ſpidtu ſuggerente: quo ſcripta ſũt ſuis locis explanare conabimur. Si autẽ breuitas habetur con
temptui: contemnatur Abdias Naum Saphonias & alii duodecim prophetæ in quibus tam mira
6 tam grandia ſunt quæ feruntur: ut Neſcias utrum breuitatem ſermonum in illis admirari debe-
*as: an magnitudinen? ſenſuum: Quod ſi intelligerent hi qui epiſtolam ad Philemonem repudi-

ant:nunquam breuitatem deſpicerent: quæ pro lacinioſis legis oneribus: euangelico decore con-

apoſtoli uerba ponenda ſunt: quæ ita incipiunt.

ddd
CSEQVITTVR EXBOSITIO EIVSDEM.
CCAPITVLVM. PRIMVM.

Z I teoꝛ noſto:⁊ appie ſoꝛoꝛi:? Archippo cõmilitoni noſtro:⁊ eccleſie que in domo tua
Aeſt. Oꝛatia vobis ? pax a deo patre noſtro ⁊ domino Jeſu chꝛiſto.
KK((CPræpoſtero ordine atq; peruerſo in epiſtolas pauli dictari a me uobis placuit: Nã
„Acum id crebro O paula & Euſtochium peteretis ut facerem: & ego obnixe ne face--
rem recuſarem: ſaltem parua & quæ uobis ut numero uerſuum ita ſenſu quoq; & or/-

tabo: & quod alius in exordio ſtatim apoſtoli quæreret: quare aut quo tempore uel quo cognomi
nante a ſaulo pauli nomen acceperit. Hoc ego nunc facęre compellor: ne mutum quidem (ut di-

gitur: ſaulum ante dictum eſſe: & non ſaul: quia & de tribu beniamin erat in qua hoc nomen fami/
5 .a e νι 4.- 4 liarius habebatur. Siquidem & ille ſaul rex iudeæ perſecutor dauid de tribu beniamin fuit. Quod
OHy . 5 autem ſaulus a nobis dicitur: non mirum eſt hebrea nomina ad ſimilitudinem græcorum & roma/

42 .
res Ra reb ſore-Le-

ſarai ſaræ uocabulum fieret: equæ dei imperium fuit: Et ut ad nouum teſtamentum ueniamus ut
. ſymon Petri nomen acciperet: & filii zebedei boamner hoc eſt fil' tonitrui nocarentur;: domi-
A., -tee ni noſtri Ieſu chuſſti uoce præceptum eſt. Quare autem e ſaulo Paulus dictus ſit nulla ſcriptura com
ea e memorat. Audacter itaq; faciam: ſed forte uere de actibus apoſtolorum ſaſpitiones meas affir⸗⸗

Grr rerkre Sinn legimus in eis quod ſanctus ſpiritus anthiochiæ dixerit. Separate mihi Barnabam & ſaulum
1,. in opus ad quod aſſumpſi eos. Tunc ieiunantes & orantes imponenteſq; eis manus dimiſerunt
22 illos : qui cum ſeleuciam ſyriæ deſcendiſſent: & nauigantes ſalaminam cypri: quæ nunc conſtan/
AE„ cia dicitur perueniſſent haberentq; ſecum in myniſterio Ioannem: propter quem poſtea edifica/

torium eccleſiæ iurgium concitatum eſt: & omni inſula peragrata inuenerunt quendam magum
222ð e-de Plee pſeudo prophetam nomine bariheum cum proconſule ſergio Paulo uiro prudente. Qui accep-
tis Barnaba &G ſaulo deſiderabat dei ſermonem ab eis audire: Reſiſtente itaq mago & a fide
ð recta ſergium deprauante. Saulus (ait ſcriptura qui & Paulus) repletus ſpiritu ſancto intuens
A, re! d raegrm, in eum dixit. O plene omni dolo. & omni fallacia fili diaboli inimice omnis iuſtitiæ: non de-
ſinis ſubuertere uias domini rectas. Et nunc ecce manus domini ſuperte: & eris cecus non ui-
dens ſolem uſq; ad tempus. Confeſtim cecidit in eum caligo & tænebræ & circuiens quære-
bat qui ei manus daret. Tunc proconaul cum uidiſſet factum: credidit admirans ſuper doctrinam
a p. zae r domini. Et cum a papho nauigaſſet paulus: & qui cum eo erant uenerunt pergen pamphiliæ. Di⸗
Ner e. Faryyal ligenter attende quod hic primum bPauli nomen accepit. Vt enim metellus Creta inſula ſub⸗
. tiugata: inſigne Cretici ſuæ ſamiliæ reportauit: & imperatores nunc uſq; romani ex ſubiectis genti-
bis adiabenici: Partici ſarmatici nuncupantur. Ita & ſaulus ad prædicationem gentium miſſus a
ʒaAle H P, primo eccleſiæ ſpolio proconſule ſergio paulo uictoriæ ſuæ trophea retulit: erexitq; nexillum ut
1 P . . paulus diceretur e ſaulo. Si autem & interprætatio nominis quæritur: Paulus in hebreo mira/-

α

. .rg D 2 2 . . .
bilem ſonar: reuera mirum. & poſt ſaulum qui interpræratur expetitus: eo quod ad uexandum ec-

— —

cleſiam fuiſſet a diabolo poſtulatus: de perſecutore uas fieret electionis: plus forte q oportuit:
ſegd neceſſarie diſputatum eſt: Quod autem ſequitur uinctus lIeſu chriſti: In nulla epiſtola hoc co-/
gnomine uſus eſt: licet in corpore epiſtolarum ad Epheſios uidelicet & Philipenſes & coloſenſes
eſſe ſe in uinculis pro confeſſione teſtetur: Maionis autẽ mihi uidetur ſupercilii: uinctum ſe lIeſu xpi
dicere qꝗᷓ apoſtolum: Gloriabantur quipge apoſtoli ꝙ digni fuerãt pro noĩe Ieſu xpᷣi contumeli pa

pales —

Lco õäl K Fe- Sarle; y e 4 — xe quod

— —
KO 2 44 4 ee
2

quoniam Martionis fecimus mentionem:Pauli eſſe epiſtolaʒ ad philemonem ſaltem martione au

Aulus vinctus Jeſu chꝛiſti ? Timotheus frater Nhilemoni dilecto ⁊ cohopera

Aine uidebantur extrema ut diſſererem coegiſtis: Rem itaq; prineipii in fine ten/

f 4. citur). h. ante hanc diem in eum facere auſus. Neq; uero putandum eſt ut a ſimplitioribus latinis le-
4 . ſar.
—, 7 “

norum caſuum declinari: Vt ſicut pro Iloſeph Ioſephus: pro Iacob Iacobus. Ita pro ſaul quoq; ſau-

ſcripta ſunt: dum breuiatum conſumatumq; ſermonem facit dominus ſuper tertam. Sed iam ipſa

le⸗n⸗ we

—, J lus in noſtra lingua ac ſermone dicatur. Quæritur igitur cur aut quo iubente uel antiquum nomen
dbkan, abelpern apmiſerit uel nouum ſumpſerit: Vt ex Abram Abraham diceretur dei iuſſione perfectum eſt: ut ex

Act. iz. a.

;
lli

ti:Sed neceſſatia tefen uinculoꝶ, Rogaturus ꝓ oneſimo talis 10 gare debuit: qui poſſit impetra

de as

6

. A Wwrn

r 5

He
e⸗

Scribit igitur ad philemonẽ romæ uinctus in carcere quo tpe mihi uidentur ad Philipenſes Colo

phicme mrloſsreS

nitatis: & archippo commilitoni: queʒ arbitror cum Paulo & Timotheo cõtra aduerſarios pro chri

*.9
B

„ „ „ * „ .* * * * „. „ ⸗ „ 2 „ 4 —„ 2 7 —— 1.—
re quod poſceret. Fœlix nimirum qui non in ſapientia non in diuitis: non in eloquentia & potétia l.- 4 F. X FWD 7
ſeculari: ſed in xpᷣi paſſionibus gloriatur. Tali & ad galatas epiſtolam ſermone concludens: De cæx- .
tero ait nemo mihi moleſtus ſit:ego. n. ſtigmata dni noſtri leſu xpi in corpore meo porto: Non ojs

. . —. . „ „ . . . . 2
autem qui uinctus eſt: uinctus eſt xpi: Sed quicunq; pro xp̃ᷣi noĩe & pro eius confeſſione uincitur ille ver vuer 1, L..
ueræ uinctus dicitur Ieſu xpᷣi: at ſanguis effuſus tantũᷣ martyrem facit qui pro chnſti noĩe funditur. 2 a⸗Wch I.-

ſenſes & Epheſeos epiſtolæ eſſe dictatæ. Ad philipenſes illa ex cã primu: quod cum ſolo Timotheo
ſcribit: qd in hac epiſtola facit. De hinc qd uincula ſua manifeſta dicit facta pro xpᷣo in oĩ præcatorio
Quid ſit aũt ꝑræcatoriũ in ipſius epiſtolæ fine ſignificat. Salutant uos oẽs ſanai maxime qui de Cæ/
ſaris domo ſunt: A cæſare miſſus in carcerẽ notior famulis eius factus: pſecutoris domũ xpi fecit ec
cleſiã: deinde ait: Quidã aũt ex contentione xpᷣm anunciant non ſincere exiſtimantes præſſuram re
ſuſcitari uinculis meis. Porro & ad colloſetꝶſes principiũ ſimile. Paulus apoſtolus I eſu xpᷣi per uolũ
tatem dei & Timotheus frater. Et in conſequentibus Cuius factus ſum ego Paulus miniſter ꝗq nunc
gaudeo in Fonibue ꝓ uobis & adimpleo ea ꝗᷓ ſunt paſſionũ xpi in carne mea pro corpore meo ꝗ . r de, eE,
qd eſt eccleſa: Et in fine. Salutatio mea manu pauli memores eſtote uinculoꝶ meoꝶ. Hoc ideo ut '-ler A.dte! alecſ; 35
ſciamus has quoq; epiſtolas de carcere & inter uincula fuiſſe dictatas. Illud aũt proprie hẽt ad colo/ = = rrt
ſenſes: ꝓꝙ idem Oneſimus: q nunc Philemoni cõmendatur ẽt perlator eiuſdẽ ſermos is fuit. Deniq ”
ait. Quæ circa me ſunt oĩa uobis nota faciet tithicus cariſſimus frater & miniſter fidelis: & cõſeruus ĩ
dnño:quem miſſi ad uos ad hoc ut cognoſcat qᷓ circa uos ſunt: & cõſoletur corda ueſtra cũ oneſimo —- ⸗ ₰
cariſſimo & ſideli fratre qui eſt ex uobis. Si aut Philemon ad quẽ hæc epiſtola ſcribitur: oneſimi dis FrSre — =
erat: imo frater e& cœpit ĩ dno: Et ad Coloſenſes refertur qd oneſimus ex eis ſit. Ratio nos ipſa & or * *P
do deducit ꝙ & philemõ coloſenſis ſit: & eo tpe cõezʒ ad oẽm eccleſiaʒ oneſim epiſtolà tulerit:quo
priuatas & ſui còmẽdatrices ad dñzʒ lras ſũpſerat.eſt & aliud ĩdiciũ ꝙ ĩ hac eadẽ epiſtola & Archi ppꝰ?
noĩatur: cui hic cũ philemòe ſcribit᷑:dicite qt archippo: uide miĩſteriũ qd accepit a dno: ut illd ĩpleas
qd ẽ miſteriũ qd archippꝰaccepit a dno: ad philẽonẽ legĩus. Et archippo cõmilitõi nio: & eccleſiæ ꝗᷓ ,„D
ĩdomo tua eſt: Ex quo puto aut epiſcopũ eũ fuiſſe coloſenſis eccleſiæ: qꝗ admonetur ſtudioſe & dili prr
genterpræeſſe: Aut euangelii prædicatorẽ: autſ ita non eſtallud mihi in pſentiax ſufficit , & phi 2 = z I Pl

—

— — —

lemon & archippus & oneſimus ipſe: qui litteras perferebat fuerint coloſenſes: & eodẽ tpe quattuor
ut ante diximus epiſtolæ ſcriptæ ſunt: Ad epheſios uero illã ob cauſam qd pro xpᷣo & hic uinctuʒ ſe
eſſe dicat: Et eadẽ ꝗᷓ ad coloſenſes iuſſerat: inhuius quoq; epiſtolæ fine pᷣcipiat: ut uxores ſubiciantur
uiris: & uiri uxores deligant: ut filii obœdiant parentibus: ut patres non prouocent ad iracundiam
ſlios ſuos:ut ſerui obœdiant ominis camalibus:ut di relictis minis ea ſeruis iuſta ſunt præbeãt
Et ad extremũ epiſtolam ſuã hoc fine concludit: Quid agam notũ uobis faciet tithycus cariſſimus ðU
frater & fidelis miniſter in dũo: quem miſſi ad uos in hoc ipᷣm: ut cognoſcatis quæ circa me ſunt & ,
conſoletur corda ueſtra. Tithicus aũt is eſt: qui & ad coloſenſes cũ oneſimo mittitur: & eo tpe one- EgH res ad P. 9

ſimum habuit comitem: quo oneſimus ad Philemonem litteras perferebat. Et Timotheus frater:
In aliis epiſtolis Soſtenes & Siluanus interdum & Timotheus aſſumitur: In quattuor tantum Timo o, „ Pere
theus: quia uel eodem tempore:; uel præſente Timotheo cæteriſq; dictatæ ſunt. Quod ego dupli
ci ex cauſa factum puto:ut epiſtola maiorem haberet auctoritatem: quæ non ab uno ſcribebatur: Et
quia nulla emulatio erat in apoſtolo:ſi quid forte paulo dictante alii ſpũs ſuggeſſiſſet: abſq; ulla tri/
ſtitia addebat paulus in litteris quas dictabat. Scdm id qd ipſe corynthiis præcepit: ut ſi alio prophe
tante alii fuerit reuelatum: taceat ille qui prius prophetabat:ita ipſe quoq; pᷣceptũ ſuum opere com-/
plebat:&& pp pauca quæ alio addiderat ſuggerente: ut ſuam: ita alterius quoq; epiſtolam præſcribe-
bat. Philemoni inquit dilecto. Non habetur in græco⸗ q dilectus dicitut: ſedd .
i. diligibilis. Inter dilectũ autẽ & diligibilẽ hoc intereſt: ꝙ dilectus appellari põt: & ille qui dile DP
ctionẽ non mœretur.diligibilis uero is tm̃ qui mœrito diligaur: Deniq; & inimicos nios diligere r. „
pᷣcipimur: qui ſunt dilecti: ſed non diligibiles amamꝰ ꝗppe illos ñ qa amari mœrentur: ſed quia peci . .44 0
pitur eos odio non habendos. Illud uero. quod in quadrageſimi quarti pſalmi titulo prænotatur 7
pro dilecto melius habet in græco pro diligibili: qui locus manifeſtiſſime de chriſto intelligitur: . Nese9
Licet enim iudæi Ididam hoc eſt amatum dei: Salomonem dici putent. quod ei a deo ſit ob ſapien Por 5—e E
tiam nomen impoſitum: tamen amatus dei quis magis dici poteſt: niſi hic de quo in euange „7 N. A-d1
lio pater loquitur: Hic eſt filius meus dilectus in quo mihi bene complacui: hunc audite. De-
niq; & in Eſaia ita ſcriptum habet: Cantabo dilecto meo canticum: Diligibili uineæ meæ. Vi-
nea facta eſt dilecto. Et hoc circunciſio de populo iudaico: accipiendum putans impegit in lapi/
dem offenſionis & petram ſcandali: non recogitans uineam quæ de ægypto tran ſlata eſt: eſſe do/
mum Iſrahel: & chriſtum hic dici uel diligibilem uel dilectum: dum & ipſe diligi mœretura ſanctis
& ſancti eum diligunt offerentes ei magis caritatem: ꝗᷓ ulla caritatis præmia poſtulates. Scribunt igi
tur Paulus & Timotheus Philemoni cariſſimo & cohoperatori: qui ideo cariſſimus dictus eſt: quod
in eodem chriſti opere uerſetur. Appiæ quoq; ſorori non ſiabenti in ſe falſæ aliquid & fictæ germa/

Liber primus.c.i.

.„
ſti nomine dimicantem extitiſſe uictorem: & propterea tunc commilitonem dici ꝙ in eodem cer/
tamine belloq; ſuperauerit. Scribitur etiam eccleſiæ quæ in domo eius eſt. Verum hoc ambiguum
⸗ 2 — ef utrum eccleſiæ quæ in domo alchirpi ſit. an ei quæ in domo Philemonis: Sed mihi uidetur non
„ ,. WAſad archippi ſed ad Philemoms conferendum eſſe perſonam: cui ipſa quoq; epiſtola deputatur. Naʒ
eree . P icet Paulus & Timotheus pariter ſcribant ad Philemonem Appiam Archippum & eccleſiam: ta-
E P. ek men in ſequentibus approbatur Paulum tantummodo ad Philemonem ſcribere: & unum cum
luno ſermociniari. Gratias ago deo meo ſemper & memoriam tui faciens. Hunc autem morem
ſcribendi in nõnullis epiſtolis eius inuenire potenitis: ꝙ cum plures & ad plures in præfatione po/
nantur. poſtea per totian corpus eccleſiæ unus diſputans inducatur. Illud quod ad gallatas ſcribens
apoſtolus ait: In chriſti fide nihil referre gentilis ſit aliquis: an iudæus: uir an mulier ſeruus an liber
etiam in hoc loco perſpicuum ſit: Inter duos quippe uiros & apoſtolicos: inter cohoperatorem Pau
Vli:& commilitonem eius medium Appiæ nomẽ inſeriti: ut tali ex utroq; latere fulta comitatu nõ
uideatur ordinem ſexus habere ſed mœriti. Quod autem ait: Gratia uobis & pax a deo patre no/
ſtro & domino lIeſu chriſto: adhuc a duobus ad plures ſcribitur: & in omnibus epiſtolis equale prin
Ncipium eſt: ut gratiam ei & paceʒz a deo patre & chriſto domino impræcetur. Ex quo oſtenditur unã
a P, r O, filii patriſq; eſſe naturam: cum id poteſt filius præſtare quod pater: & dicitur id pater præſtare quod
— Klius: Grarra aum eſt qua nullo mœrito nec opere ſaluamur: Pax qua reconciliati deo per chriſtũ
Aſumus:ut ibi: Obſecramus pro chriſto reronciliamini deo.
CBratias ago deo meo ſemper memoꝛiam tui faciens in oꝛationibus meis:audiens caritatem
tuam: ⁊ ſidem q; habes in domino Jeſu in omnes ſanctos eius vt comunicatio ſidei tue euidẽs
fiat in agnitione omnis boni quod in nobis eſt in chꝛiſto. . .
CHaæc iam non ut Paulus & Timotheus Philemoni & cæteris: ſed ut ſolus Paulus ad folum Phile/
monem loquitur: Gratias inquiens ago & memoriam tui faciens in orationibus meis. Ambi-
uæ uero dictum: utrum gratias agat deo ſuo ſemper: arrmemoriam eius faciat in orationibus ſuis
ſemper;: & utrumq; intelligi poteſt. Qui enim præcipit aliis ut in omnihus gratias agant deo: nul
er- —, S= P d,, lis anguſtiis poterit coartari ut gratias ſemp deo ipſe nõ referat. Si autẽ pro ſanctis & melioribus ꝗ

. P buſq; Paulus ſemper orabat: Sanctus autem et Philemon tantam habens in ſe fidem & caritatem
99 ut non ſolum auditu ei ſed etiam opere noſceretur: & pro philemone ſemper oraſſe paulum credi-

bile eſt: quo ſcilicet fides & caritas quam habebat in chriſto: & in omnes ſanctos eius: per cõicatio-
nẽ fidei & operationẽ agnitiõs in oĩ bonitate xpi miſencordia ſeruaretur. Et de caritate ꝗdẽ quã hʒ

de exodo ſumamus exempluũ: credidit populus deo & moyſi ſeruo eius: una atq; eadẽ credulitas in
moyſen refertur & in deum: ut populus qui credebat in dñm. credidiſſe dicatur in ſetuo. Hoc autem
non ſolum in Moyſe ſed oĩbus ſanctis eius ẽ ut ꝗcũq; credidit deo aliter erꝰ fidẽ recipe nõ queat ni
ſi credat & in ſanctos eiꝰ. Non eſt. n. in deuz perfecta dilectio & fides: quæ in miniſtros eius odio &
inſidelitate terminatur: Quod autem dico tale eſt. Credit quiſpiam in conditorem deuũ: nõ põt cre
dere niſi prius crediderit de ſanctis eius uera eſſe ꝗᷓ ſcripta ſunt: Adam a deo plaſmatum: euam ex co
ſta illius & latere fabricatam: enoch tranſlatum: Noe naufragio ſolum orbe ſeruatum: Qd primus
Abraham de terra ſua & cognatione iuſſus exire circunciſionem ꝗᷓ in ſignum futuræ prolis accepe-
rat poſteris dereliquit: quod Iſaac oblatus uictima fit: & pro illo anes immolatus: coronatuſq; ſen-
S tibus paſſionem domini deformarit. Quod moyſes & Aaron decem plagis ægyptum affixerint
7(4 res⸗ . Eh, quod ad uocem leſu fili naue præceſq; ſteterit ſol in gabaon: & luna in ualle ailon. Longum eſt di-
Ae T 2 19 uerſa iudicum geſta percurrere: & totam ſampſon fabulam ad ueri ſolis choc quippe nomen eius ſo
ſ* on nat)trahere ſacramentum: Ad regum ꝑ;bros ueniam: quando in tempore meſſis obſecrante ſamue
le pluuiæ de cælo & fulgura repente manarunt:& dauid unctus in regem eſt: & natham & gad pro⸗
phetauerunt: Helias igneo raptus eſt curru: & heliſeus ſpiritu duplici mortuus mortuum ſuſcitauit:
Hæc & cætera quæ de ſanctis ſcripta ſunt: niſi quis uniuerſa crediderit in deum ſanctorum credere

. nNon ualebit: nec adduci ad fidem ueteris teſtamenti: niſi quæcunq; de patriarchis & ꝓphetis & aliis
.4. 1 P e- inſignibus uiris narrat hiſtoria comprobarit: ut ex fide legis ad fidem ueniat euangelii: & iuſtitia
T Aei reueletur ex fide: ſicut ſcriptum eſt. Iuſtus autem ex fide uiuit: Præcipitur & in alio loco. San-
5 4 cdti eſtote quoniam ego ſanctus ſum dominus deus ueſter. Eadem ſanctitas ſeruis debetur & domi-

no & ſanctificans quippe & ſanctificati ex uno omnes. Non putemus leuem philemonis prædicatio
nem:ii eandem ſidem habeat in ſanctos ꝗᷓ & in deũͥ. Qui credit deũ ſanctũ eſſe utiq; non errat. Qd ſi
quis hoĩem qui ſanctus non eſt ſanctum eſſe crediderit: & dei eum iunxerit ſocietati chriſtũ uiolat:
cuius corporis omnes membra ſumus. Qui dicit inquit Iuſtum iniuſtum: & iniuſtum iuſtum abho
minabilis uterq; apud deum eſt. Omnes? credentes ſcdm apoſtolum chriſti corpus efficiuntur: qui
in xpᷣi corpore errat & labitur aſſerens m embrum eius uel ſanctum eẽ cũ non ſit. uel non ſanctũ eẽ

— — — —ʒ—ʒ— . — .

cum ſanctum ſit ui. ſanctum ſit:uide quali crimine obnoxius fiat: Vt ait Eſaias: qui dicunt dulce amarum & amaꝑ:
4 7 dulce ponentes

8

. . TPA . —1 1. 4 e. * crr es -- 2 eſ. 1 7 —=5

4

ℳ 2.* E P „ eSre oagt⸗ l. E 9 Ier * p

7

/

4 4 2 — . — „„ —— . . .
12 4 ler A-. T. in xpᷣo Ieſu & in oẽs ſanctos eiꝰ. Non difficilis interprætatio eſt: qua poſt deum diligere iubemur &
Ika,, - . e proximos. Nunc hoc quæritur qũo eandem fideʒz in chriſto Ieſu habexe quis poſſit: & in ſanctis eius
rn.s5 . HR enim ſonat charitateʒ: ꝗᷓ habes in dño leſu & ĩ omnes ſanctos. Ad expoſitionem huius loci

„
. 63 7
£ No —— 5

In epiſtolam ad Æhilemonem.

dtce ponentes tænebras lucem. & lucem tænebras. Dulce puto eſſe ſanctimoniam: amarum quod
ſanctimoniæ contrarium eſt: Equæ lux ſanctimonia intelligi poteſt: tænebræ contrariæ poteſtati.
Quiſputas e nobis probandis numiſmatibus callidus trapezita non errabit in diſcretiõe ſanctoruz.
Quicunq; n deum uel in ſanctos eias equalem caritatem habuerit & fidem: ipſius fidei communi/
cationem debet habere non diſparem: ut ſicut credit & diligit ita dilectionem ſuam & fidem opere
conſumet: Vnde ait: euidens fiat in agnitione omnis boni: ſiue ut in græco melius habetur efficaz
eenim proprie tranſterri poteſt efficax ſiue operatrix ut non ſolum fidem nobis &tͤ
caritatem in deum & in ſanctos eius ſufficere poſſe credamus: ſed id quod credimus opere com-⸗
pleatur. Poteſt autem accidere ut quis habeat fidem & eam opere conſumet: uerum ſimpliciter &
nudæ non habens agnitionem nec ſcientiam eius: iuxta illud apoſtoli. Corfiteor zelum dei ha-
bent: ſed non ſecundum ſcientiam: Sunt hodie pleriq; ſimplicium qui faciunt opera iuſtitiæ: &
non habent eorum quæ ipſi operantur ſcientiam. Vnze addidit: nt communicatio fidei tuæ ope-
ratrix fiat in agnitione omnis boni. Quanes gradibus quantiſq; ſaltibus apoſtolicus in altiora ſer-
mo ſe tendit: habet quiſpiam caritatem: & fidem in deum & in ſanctos eius: ſed forſitan non equa/
li eam in omnes lance communicet. Communicet forſitan in cunctos: ſed opetenon expleat no-
luntatem: impleat aliquis & opere: ſed geſtorum ſuorum perfectam habere non poteſt intentio⸗
nem.Sit talis quoq; qui & opus habeat & ſcientiam: ſed non omnis habet boni. Mnlta enim iuſte

manſuete ſtudioſeq; perpetrans impar eſt in aliqua parte uirtutibus. At non talis Phaemon: habe-
quippe communicationem operatricis fidei & caritatis in agnitione omnis boni. Quæ cum in
apoſtolis ſit non eam putemus ob id tantum eſſe perfectam ſi in illis ſit: ſed in eo totam eſſe quia
chriſti eſt ut quicquid boni & in Philemone laudauit: & de apoſtolorum exemplo ſumitur inde
bonum ſit quia de fonte chriſti dicatur.
Baugdium enim magnum habuimus ⁊ conſolationem in caritate tua quia viſcera ſancto
rum requieuerunt per te frater. .
CPlenius inculcat & edocet quare dixerit gratias ago deo meo ſemper memoriã tui faciens in ora/ Ale
tionibus meis. Dignum ſiquidem erat agere gratias deo ſuper caritate Philemonis: qui interim e 25
cordis affectum & profundos animi ſanctorum receſſus ſuſcipiendo refecerat. Et hoc idioma apo-

P

cora „QAan
ſtolicum eſt: ut ſemper uiſcera uocet: uolens plenam mentis oſtendere caritatem. Vnde gau⸗ PInrr

—

4

Lcer Fe ALd 2 eraf

dens cum gaudentibus & cum his qui requieuerant refectum eſſe credens: habet lætitiam non trä medas PA
ſitoriam & leuem: & quæ fortuito poſſit accedere ſed magnam & ut erat in Philemone caritas: emi 1
nentem: quaʒ augebat conſolatio ſuper Phflemonis caritate deſcendens plena a patre miſericor-
diarum: & deo totius conſolationis:.
¶VNPropter quod multam ſidutiam habens in chriſto Jeſu imperandi tibi quod prodeſt ꝑp
caritatem: magis obſecro:cum ſis talis vt paulus ſenex:nunc autem ⁊ vinctus ꝗeſu chriſti.
Multis in Philemone laudibus ante præmiſſis. cum res talis ſit. pro qua rogaturus eſt: quæ & præ
ſtanti ſit utilis: & roganti poterat Paulus magis imperare quam petere: Et hoc ex fiducia illa uenie-
bat: quod qui tanta ob chriſtum opera perpetrarat utiq; impar ſui in cæteris eſſe non poterat: Sed
uult magis petere ꝗᷓ iubere: grandi potentis auctoritate propoſita: per quam & apoſtolus obſecrat: * —
& ſenex & uinctus Ieſu chriſti: Totum autem pro quo rogat illud eſt. Oneſimus ſeruus Philemonis Dr W9 U Aao-
fugam furto cumulans quædam rei domeſticæ compilarat: hic pergens ad Italiam ne in proximo rat,
facilius poſſet appræhendi: pecuniam domini per luxuriam prodigerat. Hoc ne quis putet temere
& ut libet anobis fictum in ſequentibus diſcat: Nunquam enim paulus diceret ſi quid nocuit tibi
aut debet:mihi imputa: Ego pꝑaulus ſcripſi manu mea ego reddam: Nec ſponſor rei fieret ablatæ niſi
eſſet id quod ablatum fuerat diſſipatum. Hic igitur cum ob conſfeſſionem chriſti paulus romæ
eſſet in carcere: credit in chriſtum: & ab eo baptizatus digna pœnitentia maculas uitæ prioris a beakrr⸗ ads, Kke
ſterſit. in tantum ut iſdem apoſtolus conuerſionis eius teſtis fieret: qui quondam petrum increpa AiDeͤ
uerat: non recto pede in euangelii ueritate gradientem. Quentum igitur ad peccatũ & ad facinus ”M
pertinet ꝙ hoĩem leſerat uenià non mœretur: ꝗtuʒ uero ad apoſtoli teſtimoniũ qui ſcit eũ plene eẽ/
cõuerſum grãdi pondere pᷣmitur ꝗ rogatur: Quia a ſeruo fugitiuo atq; raptore miniſter uerbi factus
erat. Qd aut aliud habebat apoſtolus in miniſteriũ niſi euangeliũ xpi leſu: iam non quaſi a dio ſed
qnaſi a conſeruo & eo euangeliſta ignoſceretur ei: qui ſeruus eſſet xpi ſimiliter & miniſter.
V¶BObſecro de meo filio quem genui in uinculis Oneſimo:qui tibi aliquando inutilis fuit nunc
autẽ ⁊ mihi ⁊ tibi utilis eſt: quem remiſi tibi.Zu autem illum nt mea niſcera ſuſcipe:quem ego
volueram mecum detinere:ut pro te mihi miniſtraret in vinculis euangelii.
CVolens ĩpetrare qd poſtulat iã nõ pro ſeruo Philemonis: ſed ꝓ filio ſuo ſe aſſerit depræcari: & illo
filio quem genuerit in uinculis euangelii:hoc eſt quæ pro xppi euangelio ſuſtinebat: qui cum ante . rfI 1
inutilis domino ſuo tantum ſuerit: nec enim ſeruus fur atq; fugitiuus alteri nocuit: niſi domino ſuo
nunc econtrario utilitatis compenſatione: qua ipſi domino: & paulo utilis eſt cæteriſq; per pau⸗/⸗
lum plus caritatis mœretur: ꝗᷓ odii ante mœruerat. Vndeait: Qui tibi aliquando inutilis fuit: tibi
inquit ſoli non cæteris :nunc autem & mihi & tibi utilis,. Vtilis domino meo quia poſſet & paulo

6

,

. — oldt K⸗ 495 car Po/ P= AG
L.iber pꝛimus. c.i.
. 62 . *. . . 2* 2 2£
ſeruire pro domino ſuo:Paulo uero in eo utilis quia illo in carcere in uinculiſq; detento: poſſet in
DD DAa, par o g* euangelio miniſtrare: Simul aut admirandu de magnaminitate apoſtoli & in xpᷣm mente eruẽtis

Tenetaur in carcere: uinculis ſtringitur. ſqualore corporis carorum ſeparatione pœnalibus tæne-

N . nett . . 2 14 —☛. . . — ☛DG 4 1
Tns cOartatur: & non ſentit iniuria non dolore cruciatur: nihil nouit aliud niſi de xpi euângelio co

,4 or Per ⸗bas g itare: Sciebat ſeruum: ſciebat fugitiuu: ſciebat aliqũ raptorem ad xpi fidem eſſe conuerſum: Gradis
— B o,1. e. laboris eſt talem hoĩem in eo perſeuerare quod cœpit: Ildcirco filium ſuoꝶ uinculoꝶ & miniſtrum
r an Xα f. 4 2 euangelii in uinculis conſtituti inculcat ac replicat: ut Philemon ille prudenter & diſpenſatorie tan-
C tum in præfatione laudatus: non auderet negare:ne ſuis laudibus uideretur indign us. Quod autem 4
/ a SE.5 R= za- D ait. Tu autem illum ut mea uiſcera ſuſcipe:hoc eſt ꝙ paulo ante dixi: uiſcera ſignincare interduʒ cor
S dis affectum & plenain ex animo uoluntatem cum totum quicquid in nobis eſt ſuſcipitur a rogas“
to: Alias autem omnes liberi uiſcera ſunt parentuma
C¶Sine conũlio ãt tuo nihil volui facere:vt non quaſi ex neceſſitate bonũ tuũ eẽt ſed voluntariũ.
CAoc quod a pleriiq; quæritur & ſepiſſime retractaturꝰ quare deꝰ hoĩem faciens non eum bonum
rectumq; condiderit: de præſenti loco ſolui põt. Si. n. deus uolũtarie & non ex neceſſitate bonus ẽ:
1 1 debuit hominem faciens ad ſuam imaginem & ſimilitudinem facere: Hoc eſt ut ipfe moluntarie &
. e vobk e lane . non ex neceſſitate bonus eſſet. Quidam autem aſſeruit ita euʒ debuiſſe fieri: ut malum recipere non
= Piel poſſet uoluntate. Quod ſi talis fuiſſet effectus: qui bonum non uoluntate ſed neceſſitate perficeret:
(N ASA i, ers non eſſet deo milis: qui ideo bonus eſt: quia uult non quia cogitur. Ex quo manifeſtum eſt re eos
AS 1 4 inter ſe poſtulare contrariam: Nam ex eo ꝙ dicunt debuit homo deo ſimilis fieri: illud petunt ur li
(SZOer⸗ y⸗ Reo peri fieret arbitrii ſicut deus ipſe eſt: Ex eo autem quod infertur: talis debuit fieri qui malum recipere
N E-e non poſſet.dum neceſſitate ei bona importãt:illud uolunt ut homo dei ſimilis non fieret. Potuit

13

r c=A 2. 0 H itaq; & apoſtolus paulus abſq; uoluntate Philemonis: oneſimum ſibi in miniſteriim retinere. Sed
dd ele * i [ſihoc ſine uoluntate Philemonis feciſſet: bonum quidem erat ſed non uoluntarium: qd autem non
oC— eerat uoluntarium alio genere arguebatur non eſſe bonum. Nihil quippe bonum dici poteſt niſi qd
uultroneum eſt: ex quo apoſtoli conſideranda prudentia eſt: qui idcirco fugitiuum ſeruum remittit
ðOòè Per! Percnt ad dominum ut proſit domino ſuo: qui prodeſſe non poterat ſi domino teneretur abſente. Superi-
O . or ergo quæſtio ita ſoluitur:Potuit deus hominem ſine uoluntate eius facere bonum: porro ſi hoc
. feciſſet non erat bonum uoluntarium ſed neceſſitatis: quod autem neceſſitate bonum eſt: non ẽ bo
— leg hoe, S 4 num: & alio genere malum arguitur. Igitur proprio arbitrio nos relinquens magis ad ſuam ima-
.

i Pert be ginem & ſimilitudinem fecit: Similem autem deo eſſe abſolute bonum eſt.·
4 ¶SHor ſitan enim ideo diſceſit ad horã: vt in eternũ ſlũ reciperes. Jã non ſicut ſeruum ſed plus
ſeruo fratrem cariſſimuʒ: maxime mihi:quanto magis antem tibi⁊ in carne ⁊ in chriſto dño.
1 „CNon nunꝗᷓ malum occaſio fit bonorum & hominum praua conſilia deus uertit ad rectuz. Quod
z. em dico manifeſtius exemplo fiet. Ioſeph fratres ſui zcli ſtimulis incitati Iſmahelitis uendiderunt: Hoc
tee E. Ae a rh, A, initium & patri & fratribus & omni grpio bonorum omnium fuit:Deniq; ipſe poſtea ad fratres:
AE tr 105 inquit cogitaſtis de me mala: & deus cogitauit de me bona. Simile quid & in Oneſimo poſſu-
S mus intelligere: ꝙ mala principia occaſiones fuerunt rei bonæ. Si enim non fugiſſet nunꝗ ueniſſet
.„ romam ubi erat paulus uinctus in carcere. Si paulum in uinculis non uidiſſet non recepiſſet fidem
in chriftum: Si chriſti non habuiſſet fidem: nunꝗ pauli effectus filius: in opus euangelii mitteretur:
eyx quo paulatim & per gradus ſuos reciprocante ſententia ideo myniſter euangeli eſt factus One/
8 ſimus: quia fugit a dommo. Pulchre autez addens: forſitan ſententiã temperauit: Occulta ſunt quip
pe Iudicia dei: & temerarium eſt quaſi de certo pronuntiare quod dubium eſt. forſitan inquit: ideo
A ſo Fern. diſceſſit caute timide trepidanter & non toto fixo gradu: ut ſi non poſuiſſet forſitan omnibus ſer/
. is fugiendum eſſet ut apoſtolici ferent. Quod autem ad horam iunxit horam pro tempore de-
⸗ bemus accipere ad comparationem enim æternitatis omne tempus breue eſt: ut æternum illum re-
d r. ciperes: nullus æternus dominus ſerui ſui: poteſtas quippe eius & utriuſq; conditio morte finitur.
— — — = ve Oneſimus uero ex fide chriſti facais æternus eſt: æterno Philemoni quia in chriſtum & ipſe cre
digderat ſpiritu libertatis accepto iam non ſeruus ſed frater cœpit eſſe de ſeruo: & frater cariſſimus:
frater æternus ætemo & ipſi apoſtolo dominoq; ſuo. cu oneſimum ut carnis ante conditio: ita po/
ſtea ſpiritus copulabat. Et tunc quidem quando erat ei ſubiectus in carne non erat ei iunctus in do/
mino. Ex quo intelligimus ſeruum qui crediderit chriſto duplici domino ſuo lege conſtringi ut eĩ
& carnis neceſſitate iungatur ad tempus: & in æternum copuletur.
1 , Si ergo habes me ſocium ſuſcipe illum ſicut me0e. .
ohkers, ze ſer. C Philemon paulum ſocium habere cupiebat: & in chriſtum tales utiq; uoluit habere profectus: ut
rnipers, Paulo ſimilis fieret & ei cõmunicaret in uinculis: Conſideremus ergo quantum hic laudetur one-

—

„

2õäl „ PPP& 6 Ee=
553s „

imus: quantum profeciſſe dicatur: cum ita recipiendus ſit ut apoſtolus: & ſic eius dominus ut pauli

m.
Or — E debeat conſiderare conſorcium. Si me uis habere conſortem habeto & oneſimum: quem ego con-
P fſortem & ſilium meum & uiſcera mea habeo. quem ſi non ſuſceperis nec habere uolueris: & ipſe in/
— ie ligis me habere non poſſis. „.
¶ Si autẽ aliquid nocuit tibi aut debet:mihi imputa.
. TWImitator

–

In epiſtolam ad Sh

CBnitator domini ſui & chriſtum in ſe loquenitem habens ea iuxta uires ſuas debet facere quæ x5
Si. n. ille infirmitates noſtras portauit & plaga noſtra doluit: luſte apoſtolus pro oneſimo ſe oppo/x
nit: & ſpondet quæ ille debeat. Vt autem ſupra diximus totum illud eſt ꝙ ablatum futto & perl .
xuriã perdæũ non poterat abſolui: qꝗd Philemon grandi pcio penſabat: dũ pro ſeruo ſu gitiuo & be 8
cunia perdita fratrẽ cariſſimum: & fratrem reciperet æternũ: & per eũ ſibi a poſtolũ faceret debitorẽ. D
„* *

CEgo paulus ſcripſi manu mea:Ego reddam:vt non dicam tibi:qꝛ ⁊ ipſum te mihi debes.
Quod dicit tale eſt:quod oneſimus furto rapuit: ego me ſpondeo redditurũ:cuius ſonſionis epiſ .
ſtola hæc & manus teſtis eſt propria: ꝗᷓ non ſolito more dictaui: ſed mea manu ipſe conſcripſi. Cre⸗-
de igitur mihi pro oneſimo pollicenti. Hoc autem dico quaſi ad extraneum loquens: Cæteruʒ ſi ad
ius meum reddeam propter ſermonem xpi: quem tibi euangelizaui & xpᷣianuseffectus: es te ipſum
mihi debes. Qd ſi tu meus es & tua oĩa mea ſunt: Oneſimus quoq; qui tuus eſt meꝰ eſt: poteram igi
tur eo uti ut meo:ſed uoluntati tuæ relinquo ut mercedem habeas ignoſcendi.
Ita frater ego te fꝛuar in domino:reſice eiſcera mea in chꝛiſto.
CProprietatem græcam latinus ſermo non explicat. Quod enim ait quodam quaſi
aduerbium hlandientis eſt: Nos auteʒ ita interprætantes frater aquatius & dilutius neſcio quidma
gis aliud ꝗᷓ ic quod eſt ſcriptum ſonamus. Sicut enim anna illud hebraicum pro quo frequenter ſe/
ptuaginta interprætes tranſtulerunt. in lingua ſua ſignificat depræcantis affectum.
Vnde nonnunꝗᷓ ſimachus pro anna Hoc eſt obſecro tranſtulit: I ta & os eandem im
græca lingua uim patimur: ꝗ;græci ſuſtinent in hebrea: Qd autẽ ait: Ego te fruar in dno aliud mul-) Q
to intelligitur ꝗᷓ putatur: Apoſtolus non fruitur niſi qd multas in ſe hẽt continenteſq; uirtutes. Et to f=

.

tũ quod xpi dĩ pro uarietate cauſaꝶ: ſapiam uidelicet: iuſtitiam: continentia: miſuetudinẽ: tẽperan

. 2

tiam caſtitatemiis impræcatur Philemoni: ut cũ his abundauerit ipſe eo perfruens impleatur: Et ne * ⸗

putes illã fruitionem dici qua nos ſæpe uti inter nos præſentia delectamur. addidit in dnño: ut ex eo .te
ꝙ dñni nomen adiunctũ eſt intelli geretur & alia eſſe fruitio: qua quis abſq; dño perfruatur.
CReſice viſcera mea in chꝛiſto. — CSicut ipſe frui uult Philemone in do
mino: ita uiſcera ſua oneſimuz: quem & ſuperius eodem noie appellauit refici uult per Philemoné:
Et ambigue dictum utrum uiſcera pauli in chriſto oneſimus ſit: an uiſcera pauli oneſinius per Phi-
Iemonem in chriſto reficienda ſint. Si ſuperius accipere uolueris recte pauli in chriſto uiſcera dicen
tur oneſimus: quem in uinculis chriſto genuit. Si poſterius: in chriſto reficiendus eſt oneſimus a
Philemone: dum eius in chriſto ſermonibus. eruditur. =WDM
Conſidens in obedientia tua ſcripſi tibi:ſeiens quoniam frater id quod dico facies. — Rr.
Qui præſumit de eo quem rogaturus eſt: ipſa quodãmodo præſumptione præiudicat ne ei nega Pfro pir g, tec, , t
re liceat quod rogatur:Porro ſi cit ille qui poſtulat pluſꝗᷓ rogauit rogatũ eſſe factutum: ideo mino/ M
ra petit ut habeat rogatus uoluntariam ex maiorũ præſtatione mercedem: Si autem Philemon hæc
Ps. ij. ad hominis præceptum facit quanto magis faciet ob dilectionem dei. Vnde && mœrito: apoſtoli uo
Luc.ir.b. ce laudatur: mandata eius opere præueniat & poſſit dicere: uoluntaria oris mei com placeant ti
bi domine,pluſq; faciens qᷓ præceptum eſt uincat eos qui tantummodo imperata fecerunt & iuben ,„·
tur dicere. Serui inutiles ſumus:quod dehuimus facere fecimus: Virginitas quoq; propterea maiori NWeee .
præmio coronatur quia præceptum domini non habet: & ultra imperata ſe tendit. ðð roks-a
CSimul autem ⁊ pepara mihi hoſpicium.
CNon puto tam diuitem fuiſſe apoſtolum & tantis ſarcinis occupatum: ut de præparando ageret
hoſpicio: & non una contentus cellula corporis ſui ſpacio edes ampliſſimas eſtimaret. Sed ut dum
eum ſpectat Philemon ad ſe eſſe uenturũ: magis faciat qᷓ rogatus eſt. Si aut hoc non di ſpenſatoriæ ſy D 1—
- ueræ quis eſtimat imperatũ: ut ſibi hoſpicium præparet: apoſtolo magis ꝗᷓ paulo hoſpiciũ præparã Arff e g ra- *Z B
„dum eſt. VYenturus ad nouã ciuitatem: pᷣdicaturus crucifixum: & inaudita dogmata delaturus ſcie- nvn* Pr SE
WD dbat ad ſe plurimos concurſuros & neceſſe erat primũ ut domus in celebri eſſet urbis loco ad quium
A 4 Dnee acile conueniretur. Deinde ut ab omni importunitate uacua out am pla:quæ plurimos caperet au/
ſernle 9 ee ſdientium: ne proxima ſpectaculoruz locis: ne turpi uicinia deteſtabilis: poſtremo ut in plano pouꝰ*
eſſet ſita ꝗᷓ in cenaculo. Quam ob cauſam eum eſtimo etiã romæ in conducto manſiſſe biennio: nec
parua ut reor erat manſio ad quam Iudæorum turbæ quottidie defluebant.
SBSpero enim per oꝛationes veſtras donari mevobis. ““
Filium pattri deus rogatus indulget: & frater ſæpe fratris oratione ſeruatur: Apoſtolus autem
totius eccleſiæ præcibus conceditur ad eorum qui audituri ſunt utilitatem. Et hoc donum non
tam in eum dicitur eſſe qui differtur a martyrio ad martyrium præparatus: ꝗᷓ in eos ad quos apoſto
lus mittitur. Quod autem crebro paulus in carcere fuerit: & de uinculis liberatus ſit: ipſe in alio loco
dicit: In carceribus frequenter: de quibus non nunq domini auxilio crebro ipſis perſecutoribus ni-
hil dignum in eo morte inuenientibus dimittebatur. Nec dum enim ſuper nomine chriſtiano ſe-
natulconſuulta proceſſerant: nec dum chriſtianum ſanguinem Neronis gladius dedicarat. Sed pro
nouitate prædicationis: ſiue iud æis inuidentibus: ſiue ab iis qui ſua uidebant Idola deſtrui: ad
furorem populis concitatis miſſi in carcerem rurſum impœtu & furore depoſito laxabantur.

pyl — a 5

—

—
ℳ

₰

—

Mber primus. c. i.

Et hoc ita eſſe ut dicimus apoſtolorum acta teſtantur: in quibus & fœlix loquitur ad agrippam: o/
tuiſſe dimitti paulum: ſi non appellaſſet Cæſarem: Et quia nullam inuenerit cauſam præter quæ
ſtiones quaſdam de religione propria: & de quodam leſu quem Paulus uiuere prædicabat: ex quo
aladuertimus & a cæteris iudicibus ſimiliter eos potuiſſe dimitti id agente domino ut in toto orbe
noua prædicatio diſſeminaretur. . “M
BSalutat te epafras concaptiuus meus in chꝛiſto Jeſu: Marcus ariſtarchus demas Lucas
cohoperatoꝛes mei. CId quod in principio dicebamus
Quoniam a coloſenſes epiſtola eodem in tempore & per eundem ſcriptam baiulum litterarũ: qc
ad Philemonem quoq; eſt ſcriptum:ẽt eorum qui ſalutantes inducuntur noia docent. Nam && in ip
ſa ita ſcribitur: Salutæ uos ariſtarcus concaptiuus meus: & marcus conſobrinus barnabæ: & epafras
qui eſt ex uobis ſeruus chriſti: Et paulo inferius: Salutat uos lucas medicus clariſſimus: & demas: &

icite archippo uide miniſteriuʒ quod accepiſti:in domino ut ilſud impleas: & memores eſtote uin
culorum meorum; Si autem ex eo aliquis nõ putat paaiter ſcriptas ꝙp ad Coloſenſes pauca ſint no
mina: quæ hic non ferantur aſcripta:ſciant non omnes omnibus aut amicos eſſe aut notos: & aliud
eſſe priuatam ad unum hoĩem: aliud publicam ad uniuerſam eccleſiam epiſtolam fieri. Salutat te in
quit epafras concaptiuus meus in chriſto Ieſu. Quis eſt epafras concaptiuus Pauli.t dem fabulam
accepimus.Aiunt parentes apoſtoli pauli de gy ſcali regione fuiſſe: & eos cum tota prouincia roma
na uaſtareturqanu: & diſpergerenturin orbe iudæi: In tharſum urbem ciliciæ fuiſſe tranſlatos: pa-
rentum conditione adoleſcentulum paulum ſecutum. Et ſic poſſe ſtare illud quod de ſe ipſe teſta/-
tur: hebrei ſunt & ego: & rurſum alibi:hebreus ex hebreis & cætera: quæ illum iudæum magis indi-
cant qᷓ tharſenſem. Quod ſi ita eſt poſſumus & epafram illo tempore captum ſuſpicari: quo captus
eſt paulus: & cum patentibus ſuis in coloſis urbe aſiæ collocatum: chriſti poſtea regepiſſe ſermoneʒ.
Vnde ad coloſenſes ut ſupra diximus ſcribitur. Salutat uos epafras: qui eſt ex uobis & ſeruus chriſti

5 l, 4 N) .αNeper kslirſens 5pro uobis in orationibus. Hoc ſi ita habet: & ariſtarcus qui concaptiuus eius in ea-

dem epiſtola dicitur: ad eandem intelligentiam deducetur: niſi forte reconditum aliquid & ſacra⸗-
tum ut quidam putant in uerbo captiuitatis oſtendit: quod capti pariter & uincti in uallem hanc
addacti ſunt lachtymarum. Qd ſi neutrum recipitur ex eo quod hic additum eſt in chriſto leſu:

poſſumus ſuſpicari eadem euz romæ pro chriſto uincula ſuſtinuiſſe: quæ paulum & ut uinctum xpi
ita captiuũ quoq; eius potuiſſe dici. Aut certe ita ꝙ nobilis & ipſe ſit ĩ apoſtolis ut andromicus & lu
lia de quibus ad romanos ſcribitur Salutate andromicum & Iuliã cognatos & concaptiuos meos:
qui ſunt nobiles in apoſtolis: qui & ante me fuerunt in chriſto leſu:Hæc de epafra: Cæterum coope
ratores euangelii & uinculoꝶ ſuorum cum ad Philemonem epiſtolã ſcribit marcum ponit: quẽ pu
to euangelii conditorẽ: & arſtarcum cuius ſupra fecimus mentionem: & demam de quo in alio lo
co quæritur: Demas me dereliquit diligens præſens ſeculum: & abiit theſſalonicam: Et lucam me-
dicum: quieuangelium & actus apoſtolorum eccleſus derelinquẽs qũo apoſtoli de piſcatoribus pi
ſcium piſcatores hoĩum ficti ſunt. Ita de medico corporũ in medicum eſt uerſus aĩarum: de quo &
in alio loco. miſſi inquit cum illo fratreʒ: cuius laus eſt in euangelio per omnes eccleſias: cuius liber
quotienſcumq; legitur in eccleſiis: totiens eius medicina non ceſſat.
EBratia domini noſtri Jeſu chriſti cum ſpiritu veſtro.
Sicut a meliore parte hominus capite numeratur populus Iſrahel: dicente ſcriptura: ſecundum ca/
pitꝗ eorum: ita quippe in toto homine & in omni parte ſanctorum: gratia eſt domini Ieſu chriſti: 83
à maiori & meliori parte ideſt ſpiritu per ſynecdochen. de toto homine dicitur. Gratia domini no
ſtri Ieſu chriſti cum ſpiritu ueſtro. Cum autem in ſpiriuu gratia fuerit: totum facir hominem ſpiritua
lem: ut & caro ſpiritui ſeruiat: & anima non uincatur a carne: & redacta ſimul in ſubſtantiam ſpiritua
lem adhæreant domino quia qui adhæret domino unus ſpiritus eſt. Interprætatur autem ſecunduʒ

—

ludæos Paulus admirabilis. Timotheus beneficus: Philemon mire donatus: ſiue os panis ab ore:

non ab oſſe: Appia continens aut libartas. Archippus longitudo operis: Oneſimus reſpondẽs. Epa-
fras frugiſer & uidens ſiue ſuccreſcens: Marcus ſublimis mandato Ariſtarcus mons operis amplio-
ris. Demas ſilens: Lucas ipſe conſurgẽs. Quæ nomina ſi iuxra interprætationem ſuam uolueritis in
telligere. non eſt difficile admirabilem atq; beneficum præcipue ad eum ſenbere: cui uniuerſa cõceſ
ſa ſint uitia: & os eius pateat ad cæleſtem panem: Deinde ad continentem & liberam & ad longitu-
dinem operis: ꝙ nunꝗa ſancto labore deſiſtãt. Scribere autẽ pro eo qui reſpondeat teſtimonio ſuo
nec non eum cui ſpecialiter epiſtola dedicatur: ſalutari ab ubertate creſcente: Et eo qui factus ſit per
mandata ſublimior: illoq; qui per maiora opera in montem uſq; ſuccreuerit: ab eo quoq; qui poſuit
cuſtodiam ori ſuo: & oſtium munitum labiis ſuis: qui idcirco forſitan ſiluit quia ad modicum
apoſtolum dereliq rat. & ad extremũ ab eo qui per ſe ipſe cõſurgens quottidie augeatur: proceſſuſqʒ
habeat: dum eius euangelio orbis impletur: & totiens creſcit quotiens audit & lectus edificat.

C Finit expoſitio Beati Hieronymi ſuper epiſtolam
Beati Pauli ad Philemonem.

MNominum ſcripture ſacre.

CBREVIS DESCRIDPTIO QvVORVNDAM SANCTORVM
VIRORVM SCRIPTVRAE SACRAE.
VORVNDAM fandorum nobiliſſimorũq; iirorum ortus uel geſta cum genealogiis
fſfuis in hoc libello indita ſunt. Dignitas quoq; & mors eorũ atq; ſepulchra ſententiali bre
uitate notata: Quæ quãuis omnibus nota ſint qui per amplitudinem ſcrpturarum per-
curtunt: ad memoriam redeunt dum breui ſermone leguntur.

1 Adam Habel z Henoch 4 Noz * z Melchiſpdech
6 Abraham 7 Iſaac 8 Iacob „ Loth 10 Ioſeph
11 lIudas 12 Ruben 13 Symeon 14 Leui 15 2zabulon
16 Iſachaer 177 Dan 18 Gad 19 Aſſer 20 Neptalimn
21 Ephraim 22 Manaſſes 23 Iob 24 Moyſes 2V Aaron
26 Iohoſuhag, 27 Finees 28 Gedeon 29 lIepte 30 Samſon
31 Samuel 32 Dauid 33 Salomon 34 Helia: 3 V Heliſeus
36 Eſaias 37 Hieremias 38 Ezechiel 39 Daniel 40 Oſee
41 Iohel 42 Amos 43 Abdias 44 lIonas 45 NWaum
46 Aggeuns 47 zachaias 48 Mathan 49 Abdias 30 Tres pueri

51 Hezras z zorobabel 53 Eſter 54 Iudith 55 Machabei
56 Ioãnes Baptiſta 57 Maria.

—

Dam protoplaſtus & colonus paradiſi princeps humani generis & delicti: ad imagineʒ
S dei factus: uniuerſitati præ latus: qui creaturis nomina dedit atq; in eis dominandi pote
B G ſtatem accepit. Hic nãq; in delitiis florẽtis paradiſi conſtitutus: inter redolentes aroma/
/ tum ſiluas: Ac uernãtia floribus arua rudis habitator nouæ uitæ gaudia pꝑeragebat: ubi
= d tellus fœcunda uiret perpetuo uirore: ubi fons decurrens quadrifluo labitur. Sed poſtqᷓ *
ſerpentis dolo lingua pollutus fœminea per tactum ligni loci beatitudinem prophanauit: paradi-
O proiectus terram ſentibus ſqualentem operarius gemens incoluit. Ammiſſaq; ĩmortalitate ĩ pul
uerem unde carneum ſumpſerat ortum poſt curſum annorum ſeptingentorum trigita rediit huic
lam poſteritas in crimine huius parentis exũlem ſe paradiſi factã & labori mortiq; ſubactã ĩgemuit
Sepultus eſt autem in loco arbeæ qui locus ex numeris nomen ſumpfſit. Hoc eſt quatuor pro eo
tres pattiarchæ ibidem ſunt ſépulti. Et hic quartus Adam hoc eſt ebron metropolis allophilorum
in qua fertur quondam habitatio fuiſſe gigantum: ubi etiam poſtea dauid unctus eſt in regnum:eſt
autem cinitas ſortis iundæ ſacerdotibus ſeparata diſtans ad auſtralẽ plagã milibꝰduobꝰab hieruſalẽ
CHabel filius Adam & paſtor ouium in uita innocens in morte patiens poſt mortem non ſilens in
martyrio primus in obœdientia ſõmus in ſacriftiis deo placens: in meritis fratri diſplicens. Quo- „
niam Cain impius & fratricida nouus ira ſtimulãte inuidiæ inocuũ ferro nũdũ maculato ſãguĩeʒ
Proſtrauit. Quũ adhuc innocẽs ferrum cruoris humani facinus non haberet.
Enoch filius Iarith ſeptimus ab Adam placens deo malorum neſcius morts ignarus qui ſcelera
torum hominum non ferens anguſtias. a pernitioſis contractibus mundi ſubtractus mœtruit ſneũ
locum tranfferri unde fuerat protoplaſtus expulſus. Sublatus eſt anno. ccclxv. Manet autem hacte-
nus in corpore:in cõſũmatione mundi reſtituens cum Elia mortalem uitæ conditionem.
CNoꝛx fſilius lamech decimus ab Adam ſecundus reparator orbis: iuſtitiæ inſignis: longanimis in
ſpe: ſapiens in opere: iuſtus archam condidit: admonitus introjuit nec horruit turbulentos diluuii
fluctus:nec fragores uentorum uel murmura cæli expauit: geſtatur procellis nec mergitur: ſerpen-
tibus ſotiatur & beſtiis. Nec terretur: cui fere colla ſubmittũt. A lites ſamulantur. Columbam emiſit
redeuntem ſuſcepit. Sed perſida fraude corui decipitur:reditu columbæ geſtantis ore ramum paci/
ficum educitur: reſeratiſq; foribus arcæ beſtias cunctaq; animalia per ſeptem dies abire permittens.
Ip̃e poſp· modũ egreſſus cũ liberis deũ collaudat:electas uictimas imolat. Cuiꝰ archã ueteres reſediſſe
teſtãtur ĩ armenia ſup mõtes Aratach. hic nonagẽteſimo quinquageſimo anno mortuus eſti
WWelchiſedech rex Salem ſacerdos altiſſimi primus: ueriq; oblator facrifitii. Cuiꝰ'origo ſecreta: hũc
eſſe aiunt hebrei primogenitum Noæ tritauum Abrahæ. I pſe eſt pater patrum prophetarum &
apoſtolorum ongo. ipſe eſt qui paternæ pietatis benedi ſtione dominus fratris eẽ ꝓmeruit: qni uer
ſis incedens ueſtigiis patris genitalia texit. Nec denſit ebrium ut procax & reprobus filius fecit. Sed
uelauit ut uerecundus unde acciditin lege iudæorum parentes a filiis nũquã uideri nudatos. Hic
Abraham reuertentem poſt uictoriam benedixit: idem in typo ueri ſacriſitii de frugibus terræ
primus panem & uinum deo hoſtiam obtulit. Quia ſacerdotium & regnum jĩure primo gentis de-
bebatur. Antequã Aaron ſacerdotio fungeretur. Hic & primus poſt diluuium urbem Sajem condi
dit in qua & regnauit quæ poſtea iebus ſiue ſolima dicta eſt. Et nunc deriuato uocabulo hieroſoly
ma uocatur. uixit autem annis ſexcentis & perdurauit uſq; ad ſeptuageſimum annum ætatis Iſaac⸗
& mortuus eſt ſepultus in ciuitate ſua hieruſalem.

. QQA

— 5

„

Deſcriptio.

Abraam pater multitudinis gentium filius eſt Haræ de ſtirpe ſem. Natione caldæus: fide primus:
exul ſpontaneus: obœdiens in pᷣceptis:credulus in promiſſis:paup in patria:in peregrinatidne locu
plex: in præliis uictorioſus: in uictoria non auarus. Reges quatuor ſuperauit ſpoliis exuit: captiuum
patrem reduxit. Eo ſummus ut trinitatem in myſterio ueneraretur. Eo ſidelis ut promiſſo germine
contra ſpem aaturæ deo crederet: Adeo iuſtus atq; deuotus ut indulgentiam unici pignoris diui-
nitati non præponeret: Sed incunctanter præcepto parens ad immolandum filium religioſus pa-
ricida gladio dexteram armaret: Qui dum diſtrinxit ferrum unicum pignus in uictima oblaturus.
Nec natum perdidit & hoſtiam non amilſit: flium enim in ſacrificium obtulit: & arietem pro filio
immolauit:obiit. clxx. annorum. Sepultuſq; in agro effton in ſpelunca duplici in cuius interiori par
te fepultum ferunt Adam in exteriori Abraham: Diſtat auteʒ hic locus ut Ioſephus edocet ſeptimo
ab urbe Ebron ſtadio: ibiq; aſerit Abraham & filium eius monumentum habere pulcherrimum in
ſtructum marmore & opere elegantiſſimo. Ibi etiam. Therebintum magnam arborem aconſtitu-
tione mundi fuiſſe aſſeuerat. Hanc Herodotus uſq;ʒ ad conſtãtini regis imperiũ perduxaſſe ſcribit:
ipſa eſt enim quærcus Mambræ amorrei qui fuit amicus Abrahæ quæ apud gentiles in tanta extitit
ueneratione: ut eam muri ambitu circunſeptam ſolemni ſacratione colerent.
ſaac filius ABrahæ ex promiſſione in terra Chanaan genitus ſemen æternum uocatus coniuga-
lis uitæ: Caſtimonia clarus: promptus ad gratiam: ad i. gnoſcendum paratus qui excludentes nõ ar
mis: ſed patientia uicit. Qui pœnitentes cũ benignitate recepit: ꝗ per timorẽ dei eo uſq; detulit ho
norẽ parenti ut ad aram ſpõte ſacrificandus accederet atq; in figura chriſti mortem non recuſaret
obiit centum octoginta annorum ſepultuſq; eſt iuxta patrem ſuum.

W—
CIacob ſilius Iſaac natus in terra chanaan dilectus matris: ſupplaãtator fratris:humilis quoq; & ſim
plex innocenter habitans domi: qui peregre profectus qum conſontio egeret hominum: comitatũ
meruit angelorum. Hic tamen poſtꝗᷓ primogenitum benedictione priuauit: matri ob œdiuit & fra
ternæ iracũdiæ patiẽter ceſſit: patrià parẽteſq; relinquẽs exul effectus ſeruitutẽ longã ſuſtinuit labo
r ſamis & frig luſtinuit. Seruiuit ſocero ut paſtor mercenarius pauit gregẽ expectãs nõ de diuiſio
ne ſed de gregis lucro mercedem. Hic autẽ cum dño luctatus præualuit: hic facie ad faciẽ deum ui-
dit: hic famis inopia pulſus cum præclara progenie ingreſſus eſt ægyptum: emerſiſq; centum qua
draginta ſeptem annis naturæ reddidit debituz.
CLoth filius Aran conſanguineus Abrahæ pater Moub & Amon: apud Caldæos natus: homo iu-
ſtus:hoſpitalis in ſodomis: piæ caſtæq; inter nephariam gentem conuerſatus:qui propter ſolum ho
ſpitalitatis officium & ſuſceptor factus eſt angelorum. Sulphureum exitium: ac ſodomitarum eua-
ſit incendium: Manſitq; poſtea in urbe ſegor quæ eſt iuxta mare mortuum ubi balſamum gigni-
tur & copioſa poma palmarum.
Coſeph princeps ægypti filius Iacob & Rachel: ortus in terra Chanaan benedictus in primogeni-
to ab ifrahel & accipiens primatum ruben dilectus patri:& ſolus præ cæteris heres patemmæ poſſeſ/
ſionis. Hic zelo ſublatus a fratribus in lacum mittitur ob inuidiam uenditur: factus humilis uſq; ad
ſeruitutem: patiens uſq; ad carcerem: pudicus uſq; ad paſſionem fit interprætatione ſapiens in conſi
lio futuri prudens: in regno particeps: in fœcunditate ordinator prouidus in fame diſpenſator iu 4
ſtus ad reddendam pro malo bonæ retributionis gratiam promptus: dum iniuriam fratribus non
rependit: Sed fame depulſa neceſſitatis ſubſidium contulit: pricipatus eſt in ægypto annis octo/
ginta exactiſq; ætatis centum decem annis longe quietis gratia diem ultimum clauſit. Sepultuſq;
eſt in ægypto cuius oſſa tranſtulerunt filii iſrahel in ſichem ciuitatem patris ſui Iacob Quã tam la⸗
tini quam græci ſicimam uocant ipſa eſt autem quæ nunc uocatur neapolis urbs Samaritanorum
ubi & ſepuſcrum eius uſq; hodie cernitur. “
CIudas regalis ſucceſſionis inſignis ꝓroſapia cui ducatus bellorum & iſrahel regnum traditur: qui
nomen genti ex nomine ſuo dedit: præpotens ſicut leo in regni uirtute & clarus in ſplendore potẽ
tiæ cuius quidem imperii poteſtas non ceſſauit quoaduſq; chriſtus quaſi catulus leonis ex germine
eius ortus aſcenderet atq; ſpes gentium ex uirginali aluo procedens coruſcaret.
CRuben primitiuus flius iſrahel ætate fratribus maior. Sed poſteritatis numero minor paternum
thorum poſuit atq; ordinem primogenitæ dignitatis amiſit. .

2*

CSimeon princeps ſcribarum & uiolatæ pudicitiæ uindex non habens hereditatem: ſed manet in
tribu iuda particeps in poſſeſſione. Sl
TLeui ſacerdotalis auctor originis cum rribu iuda pro mixtione genens junctus. Sed iſrahel totus
diuiſus carens proprie ſortis funiculo & habitans in uniuerſis ſceptris fratrtum.
CzZabulon poſſeſſor maris magni & littorum & dominans in cunctis urbibus ſydonum.
CIſ(ſachar ſtudioſus in laborib terrã poſſidẽs galileæ de bñdictiõe ſui fructꝰ dona porrexit regibꝰ
CDan ex cuius germine ſamſon ſcepiauʒ tenuit iſrahel fortis nazareus & triumphator in hoſtibus
. gee ſerpenti Fhilicinoram Eemnſta⸗ & equitatuʒ eius ut regulus ſpiritu oris ſui de populans.
CGad in præcinctu prælii expe itus pro filiis tranſiordanem relicti noſpi i
micat & forti brachio uictor trium Ptir. èM nenns adͤuerſus hoſpites genten 41
. C4ſſer

Mominum ſcriptureſacre.

CAſſer diuitiis inſignis replens delitis principes.
CNepphalim inter fratres ortu poſterior: imperio prior: cuius natiuitatis proceſſio matri dedit oc-
cubitum ipſe lupus rapax & ſanguinarius: qui ſuper has eſt fortis ſuæ mane hoſtiæ ſanguinem effu⸗
dit & ad ueſperum eſcas principibus & ſacerdotibus diuiiit.
CEphraim ſemen Ioſeph & adoptiuus filius iſrahel in numero patriarcharum benedictionis teſta-
mẽto electus minor etatæ fratre. Sed prælatus gratia benedictionis in cunctis tribibus fortior & i
ter fratres dominator & inuictus hic patris tribum accœpit.
CNManaſſes dilatatus in milibus una cum Ioſeph patre ſuo mixtim poſſidst tribum. Hi omnes pa⸗
tres apoſtolorum & principes populi iudæorum tribus Iacob & pleclara progenies iſrahel quibus
pater moriens pro diuitiaꝶ copiis ſanctificationis gratiam dereliqt. Quiq; regnante loſeph in ægy
pto regnauerunt. ibiq etiam poſt longam uitæ quietem occubuerunt atq; ſepulti ſunt.
CIob ſilius zara de boſra rex idumæorum: quartus poſt Eſau ſucceſſor balæ filii beor homo genti-
lIis: fide ſtabilis: hoſpitalitate præcipuus in diſciplina manſuetus: in elemoſynis largus:⸗Diues in cen
ſu extem glo factus egenus. Iocuplex in liberis repente morbo tẽtationis traditus. Sed cõtra tenta/
tionem fide religionis armatus ſit glorioſus in certamine: equanimis in dolore. Damna rerum per-
tulit: pignorum funera doluit: corporiq; nulnera patienter accœpit & inter ſuppligia ſemper degm
glorificauit: male ſuadentem inſuper ſapienter ſuſtinuit coniugem: uerba amicorum ratione ſupe-
rauit pro tanta uirtute patientiæ duplici in fine remuneratione ſubleuatur. Recipiens poſt rerum ca
ſum duplicem claritatem donorum. Poſt noctem enim triſtitiæ diem genuit: poſt ſœtores ulceruzʒ
caſiam fragrantem edidit: poſt abiectionem cornu inunctionẽ regni promemit: & tibiam in accen
tu laudis aſſumit. uixit autem poſt plagam.clxx. annis: & fuerunt omne? dies uitæ eius. ccxlviii. an-
ni & mortuus eſt atq; ſepultus in regione ſua:hunc aſſerunt hebræi non fuiſſe de genere eſau.ſed de
natham fratris Abraham deſcendiſie ſtirpe: & fuiſſe eum temporibus patriarchaꝶ. Nacor. n. genuit
hus de cuiꝰ ſtirpe credit᷑ gñatꝰſecũdũ qd ĩ exordio uoluminis ſui notat᷑ uir erat ĩ terra hus noĩe Iob
CMoyſes amram ex tribu leui dux & propheta in iſrahel regis filiæ adoptiuꝰ: dei awicus: pharao-
nis dominus: in rubo flammante & non urente uocibus angelicis uocatus quem ut exemplo firma
ret deus in ſinu eius:manum iuſſit emori ac rurſum retractam in uigorem & amotos reddidit calo/
res. Cuius facies ſpe futuræ gloriæ illuminatur: humilis in recuſando miniſteria: ſubditus in ſuſci-
piendo:in conſeruando fidelis: in exequendo peruigil: in regendo populo prudens: in corrigendo
uehemens: in amando ardẽs: in ſuſtinendo patiens: qui pro ſubiectis deo ſe interpoſuit: conſulem
oppoſuit iraſcenti. Hic pro populi libertate propriam obiecit ſaiutem. Regis ſeuiſſimi non minas
non tela trepidauit: quin etiam extulit contra dracones eius uirgam. Ac per manum dei oppugna-
toris decem plagis eius imperium uerberauit. Primum in cruores uertit fontes & flumina: dehinc
ranarum multitudine urbes muſcarumq; nube aera compleuit. Mortem intulit iumentis: percuſ-
ſit ulcere homines. Vaſtauit grandine terram. Subduxi tænebris cælum: poſt hoc expoliauit ægy-
ptios. Eductoq; populo heremi pandit iter flaminæ præcedente columna. Nec mora mare traſiẽs
diuiſit refrenatiſq; hinc inde aquarum cumulis pergenti populo uiã ſicco ueſtigio præbuit. hoſtes
dehinc operuit fluctibus: atq amaras aquas per tactum ligni in ſuauitatem conuertit. Quin etiam
eſurienti iſrahel cæleſte præbuit pabulum: uolucrũq; eſcis repleuit loca caſtrorum: percuſſit inſup
petram atq; extemplo durorum ſaxorum copioſa fluenta manauerunt. Aſcenditq; in ueticẽëmò-
tis ſyna faciem dei contemplauit ibi quadraginta dierum ieiunia pertulit: deſcendens legem acce-
ptam dei populo tradidit: ritumq; religionis inſtituit: inter hæc quoq; bella geſſit. uictorus claruit:
uirgam in manu tenens hoſtes quos non contigit ſuperauit. Lætiferos morſus aſpidũ per ærei ſer-
pentis aſpectum ſanauit. Dathan & abiron terræ compagibus ruptis in profundum deiecit. Ad ex-
tremum cõſcendit in montem Nebo terramq; repromiſſiõis demõſtrate domino in monte aba-
rim ſepultuſq; eſt a domino in ualle Moab. Quæ eſt in arabig. Rexit autem populum dei in here/
mo annis quadraginta: obiitq; annorum. cxx. Quidam autem eum uiuere teſtantur pro eo ꝗd ſe-
pulchrum eius non reperiretur. Et quia apparuit ipſe & helias cum domino in monte. Mortuum
autem illum eſſe non raptum certiſſime ſacra ſcriptura teſtatur.
CAaron frater moyſi in ſignis miraculorum ſotius. atq; in lege domini primus: cuiꝰ uirga ſorte ele
cta fronde germine floruit. Quiqʒ thuribulum in dextexa geſtans furenti ſe flammæ oppoſuit: atq;
ſtans inter uiuos ac mortuos. obiectu ſui corporis tranſire ignem ad ignem uiuentium non permi
ſit. Hic per hoſtiam uictimarum & ſacrificium ſanguinis futuram chriſti paſſionem expræ ſſit: hic ius
& principatum ſacerdotii per ordinem generis & ſucceſſionis ſuæ tranſmiſit. Anno autem quadra
geſimo egreſſionis filiorum iſrahel de terra ægypti quum eſſet annorum. cxxiii. mortuus eſt iuxta
præcœptum domini in monte hor qui eſt iuxta petram inſignem arabiæ urbem & ibi ſepulta iacet
ſoror eius maria. Vbi etiam uſq; hodie oſtenditur rupes qua percuſſa moyſes aquam ſitienti popu/
lo præbuit. Eſt autem hic locus in extremis finibus idumesrum.
Clohoſue ſili nun ex tribu ephraim in ægypto natus. Moyſi diſcipulꝰex poteſtate ſucceſſor nouiqʒ

pᷣlii triũphator. Qui quouſq; expediret uictoriam: ut ſol cælo ſtaret ĩperauit: iordanis etiã curſũ trã/

QQa ii

2

DSDeſcriptio. .

ſitũ ſuo ſiſtere ſecit hlenico ĩexpugnabiles muros clägẽtiũ tubarũ ſono delecit. Chananeorũ euertit
regnaireges extinxit: ac populum dei ſolus ĩ terra repromiſſionis ĩduxit. Eãq; ſorte diſtribuit.xxyii.
ãnis pfuit ĩ iſrahel occubuitq;. cxx.ànoꝶe atq; ſepultus ẽ ĩ Thamanaſar ciuitate ſua ꝗ ſita eſt ĩ latere
mõtis goas cõtra aglonẽ.ĩbiq; hodie ĩſigne monumẽtũ eius oſtẽditur. Eſt autem in tribu dan.
CPFineæs ſacerdos dei filius eleazari zelum domini habens choeuntem ĩpudicum ſimul cum ma-
dianite telo pcuſſit: ac per tuas ſacerdotii inſulas præmiumq; uictimarum in generationibus ſæ-
culi meruit: pro eo qd zelo diuinæ dilectionis incenſus iram domini feriendo placauit.
Gedeon fſilius ioas eutribu manaſſe genitus in ſolitudinesliberator populi & multorum pater ſfi/
liorum extitit: manu fortis: conſilio ſtrenuus ſignis explorans ſiguræ documenta uictoriæ poten/
tiamq; dei in uellere cognouit. Hic cum trecentis uiris aquam lingua lambentibus: non tela dex-
tris: ſed tubas: non lena clipeum: ſed hydrias præſferentihys hoſtem terrore pcutit. ac uictor de ama
lech fortiter triumphauit iudicauit iſrahel annis. xl. Moriuuſq; ſenex: & in ſepulchro patris ſui ſepul
tus ioas in ephrata de familia Eidri.
Cepte ortus ex tribu gad:ſœlix in præliis: fidelis in promiſſis: aſſectu pĩietatis exuberan per tolle-
rantiam mentis. Hic uouerat deo ut ſi quid illi poſt nictoniam reuertenti primu occurreret immola
1et. Nam redieꝶs ex hoſtibus Ammanitarum ne poliuerentur labia periurio pollicitam ſponlſio⸗
nem compleuit ac filiam quæ primum uictori occurrebat immolauit: iudicauit iſrahel annis ſex &
mortuus eſt: Sepultus eſt in ciuitate ſua galaad quæ eſt in dimidia tribu manaſſe.
CSamſon ſilius promiſſionis genitus patre Manue omnium fortiſſimus: iſte fugientẽ negauit leo
nem fauumq; ab ore mortui tulit: ſeras quoq; portarum tollens humeris in uertice mõtis depoſuit:
Vulpium caudis igne ligato totam regionem philiſtinorum ſuccendit: uinctus etiam reſciſſis funi
bus in maxilla aſini milſe uiros peremit. Neruorum interea uincula: ui linea fila dirupit: poſt hæc
auaritia illecebroſæ mulieris decœptus detonſis crinib? uim uirtutis amiſit. Nec mora defoſſis oc
culis columnas templi concutiens ruina oppræſſus pariter cum hoſte defecit: iudicauit iſtahel änis
.Jxx. Et ſepultia eſt in ſepulchro patris ſui in ciuitate ſtoli. Quæ eſt in tribu iuda decimo procula la
pide eleuteropolios: contra ſeptentrionis plagam iuxta uiam quæ ducit Nicopolim.
CSamuel propheta filius helchana de ramatha de tribu ephraim connumeratus in ſacerdotibꝰ dei
ab ipſis cunabulis domino conſecratus ſedulus in miniſteriis: in gente princeps: in templo uates cu
lus uerbo obtemperauerunt cæli: occurerunt nubila: effuſi ſunt imbres. Hic triumphator ex hoſti-
bus lapidem adiutorii poſuit. Hic primum principes in regno unxit. Sepultus eſtautem in uiculo
ſuo Ramatha: Qui eſt ſecus bethleem. J⸗
CDauid rex & propheta natus in bethleem ortus de tribu iuda filius ieſſe:puer paſtor ouium inter
frattes ætate iunior. Mente præſtantior: a domino in regnuʒ uocatus: a propheta in regem unctus
belliger iuuenis: in certamine ſingularis: in tiumpho glorioſus: in uincendo ueteranus: patiens in
aduerſis: prudens in periculis: in peccato proprio dolens: in alieno funere lugens: pronus ad pœni
tentium: uelox ad ueniam: in conuiuio mittis: ad miſenicordiam facilis. Qui inimicum regem dum
poſſet non necauit: nec tm̃ reſeruauit: ſed & uindicauit occiſum. Hic leonem & urſum ſine gladioĩ-
terfecit: citharæ ſuauitate immundum ſpiritum depulit: Giganteſq; expugnauit: igitur regni anno
quaqrageſimo diem uitæ ſuæ ſuppræa mum cõſumauit:ſepultuſq; eſt in ciuitate ſua bethleem: quæ
alio uocabulo dicitur ephrata: ubi etiam dominus leſus chriſtus natus ẽ: ubi & rachel cũ beniamin
peperiſſet occubuit: ibi etiã ſepulchrum ieſſe patris Dauid oſtẽditur:ẽ autem hic locus ĩ tribu iuda
ſexto miliario ab hieruſalem poſitus contra meridiem in itinere quo pergitur ebron:
CSalomon fſilius Dauid editus ex bethſabee in hieruſalem: antequã naſceretur uocatus ſapientiſſi
mus omnium: & dominici templi dedicator. Fœlix imperio: paternis meritis impar: dilectus a deo
ſapiens in iuditio: in ſententia iuſtus: Pacificus in regno. Qui popoſcit ſapientiam & impetrauit ut
ſciret diſpoſitionem orbis terrarum & uirtutes elementorum. Naturas animalium: & cogitationes
hominum: hic quoq; conſpexit mores & rerum naturas reperit ſacramenta chriſti: ut eccleſiæ reue
lauit cuius principia bona fueruni nouiſſima mala. Nam poſt miram uirtutum gloriam amore fœ
mineo deprauatus eſt: & accœptam ſapientiam perdidit: & in profundum idolatria flenda ruina ẽ
demerſus. xl. annis regnauit: Quinquageſimo ſecundo uitam peregit:dehinc finem imperio & ui-
tæ dedit: ſepultuſq; eſt in ciuitate patris ſui Bethleem.
CNHelias theſbites ſacerdos magnus atq; propheta habitator ſolitudinis: fide plenus:deuotione ſũ/
mus: in laboribus fortis: in induſtria ſolers:excellenti ingenio præditus in exercitatione diſcipli⸗
næ diſtrictus:in ſancta meditatione aſſiduus:mœtuq; mortis intræpidus uerberauittyramnos: ſacri
legos interfecit:multiſq; ſignis uirtutum effulſit:ac triẽnio ſiccitate clauſit ab imbribus cælum: ora-
uit rurſum & cælum dedit pluuias. Mortuumq; filium uiduæ ſuſcitauit: cuius uirtute idria farinæ
non defecit: uaſq; olei perpetuo fonte manauit: cuius uerbo ſuper ſacrificium ignis de cælo deſcẽ/-
dit. Duos quinquagenarios cum militieus cæleſti igne combuſſit: iordanem tranſiens tactu melo/
te abrupit poſt hæc igneo curru in cælum raptus aſcendit: uenturus iuxta malachiam prophetam i
ſine mundi præceſſurus chriſtum & nuntiaturus eius ultimum aduentum cum magnis uirtutibus

prodigiiſq;

S

MNominumſcripture ſacre.

ptodigiiſq; ſignorum: iĩta ut etiam bellum gerat antichriſtùs aduerſus eos quĩ cum eo uentun
ſunt & occidet eos: cadauera quoq; eorum in plateis inſepulta iacebunt: dehinc ſuſcitati a domi/
no: regnum antichriſti plaga magna percutient: poſt hæc uenier dominus & interficiet antichriſtũ
SEas oris ſui & eos qui adorauerunt eum & regnabit dñs cũ oĩbꝰ ſanctis ſuis in gloria ſẽpiterna.
Eliſeus heliæ diſcipulus ex amelmoth oppido ex tribu ruben in cuius ortu aurea uitula mugitũ
dedit in galgalis. Eiuſq; uox in hyeruſalem perſonuit: tunc quidam præſagus uâtes prædixit in
hieruſalem natus eſt propheta qui cuncta deſtruet: & eorum idola confringet. Hic gemino heliæ
L glorificatus ſpiritu plurimis atq; magnis nirtutibus emicuit. Iordanem trapſitu ſuo diuiſuʒ reftena
tis undis retro conuertit. aquas hiericho ſteriles dimerſo uaſculo ad fœcunditatem perduxit. Pue
tos inſultantes ſibi iuſſu uerbi tradidit beſtiis: qui repente deuorati ſunr. Sanguineas aquas in necẽ
„ hoſtium decurrere fecit: inter hæc ſterilen conceptione uerbo fecundat, Eiuſq; filium mortuum
ſuſcitauit. Ciborum temperat amaritudinem: deniq; ex uiginti panibus plebe refecta reliquit. Na-
man de lepræ ſtigmatibus lauachro iordanis purgauit. lepra quoq; maledictum ſparſit diſcipuluz:
ferrum ſecſris in ĩiordane merſum ligno in aquas miſſo ſupernatare fecit:hoſtem ſyria cecitate per
cuſſit. Mortem incredulo prædicauit: fragorem quadrigarum fugauit: hoſtem obſidione diſperiit
famem repellit.poſtremo poſt mortem exanimo cadaueri uitam dedit. cuius ſepulchrum uſq; ho
die in ſebaſte ciuitate oſtenditur. honore ſatis dignum & magna habitum ueneratione.
Eſaias filius amos non illius prophetæ ſed alterius qui ſimili nuncupatus eſt nomine ille enim
ex numero paſtorũ fuit de oppido thecuæ. hic autem genere nobili ortus i hieruſalem quem etiâ
aſſerunt hebrei ſocerum fuiſſe manaſſe: in quo fuit tanta ſanctitas & uitæ excellentia ut unam tan-
tummodo dicatur habuiſſe tunicam cilicinam qua etiam poſtmodum pro delicto populi abiecta
ſacco membra cooperuit: Sed & hoc ad extremum depoſito iuxta imperium domini ſui nudo
corpore uæſtigio in conuentu populorum conuerſatus eſt. Sicq; feruorem æſtiuuz hiemiſq; prui
nas atq; imbriuz tempeſtates ſuſtinuit. ut præceptis domini obediret. & populi deploraret delicta:
hic decem gradibus recedentem umbram retro aſcendere iuſſit: huius oraculo rex eæchias mortis
dilationem promeruit. quem manaſſes extenſum a uertice per medium ſecuit: Atrociq; ſupplicio
excruciatum extinxit. Traddunt autem hebræi duabus ex cauſis interfectum fuiſſe eſaiam: unam
quod eos apellauerit principes ſodomorum & populum gomorræ. Alteraʒ quod teſtante domi/
no ad moiſen. Non poteris uidere faciem meam iſte auſus eſt exclamare uidi dominũ ſuper thro/-
num excelſum Non arbitrantes cecitate mentis iudæi quod in ſequentibus faciem & pedes dei:
Seraphin texiſſe narrauerit: as media tantum eius uidiſſe ſcripſit iacet ſub quercu rogel iuxta decur
ſus aquarum quas ezechias rex mole conſtructa terræ expoſuerat. ð
Hieremias ex tribu ſacerdotali ortus in uico anathoth qui diſtat tribus milibus ab hieruſalem ſa
cerdos in iudæa poſitus propheta in gentibus conſecratus: anteꝗᷓ plaſmaretur cognitus: anteꝗ pro-
cederet ſanctificatus: & ut uirgo permaneret admonitus: hic prædicare puer cepit arguens populuz
ob delicta perfidiæ ſeuientis: & ſæpius cohortans ad penitentiam ſed plebis perfidia ſæuiente cru- „
delitate afficitur Sepe ligatus in carcerem mittitur: etiam proicitur in lacum: ad ultimum apud
taphna in ægypto a populo lapidatur. Sepultus in eo loco ubi pharao rex ægypti habitauit: uerun
tamen quia præcibus ſuis ſerpentibus ab eo loco effugatis ægyptios a noxio aſpiduʒ morlſu eripuit
inſigni cum ueneratione ampliſſimoq; honore iidem ægyptii colunt:ſepulcrumq; eius inſigne cul
tu hactenus ueneratur. DU; SD—
CSEzechiel ſacerdos filius buzi genitus in terra in typo chriſti filius hominis nuncupatus: hic capti
uus cum ioachim in babiloniam ductus eſt: cum captiuis prædicauit eorum corripiens offenſiones
& zelo dei motus cuncta eorum crimina turpitudineſq; arguens: quem dux populi iſrahel interfe-
cit pro eo quod auctoritate uel ſeueritate corriperetur. ob ingpietatem ſacrilegii ſepultus eſt auteʒ a
populo in agro maurim in ſepulcro ſemet Arphazat.
CDaniel de tribu iuda genere nobilis princeps omnium caldæoruz ſacerdotumq; regum proſa-
pia:& florens patriæ nobilitate: hic ſub ioachim rege Iuda poſt excidium hieruſalem cum tribus
pueris admodum puer in babilonem trãſlatus eſt. uir glorioſus: & aſpectu decorus:mente humilis
corpore caſtus: perfectus in fide: egregius in opere:in uirtute ſummus: in prodigiis clarus:terribilis
in ſignis:cognitor ſecretorum celeſtium:præſcius futurorum: uiſionum interpræs: qui & continua
tis i eiuniis: & orationis inſtantia futura prænoſcere meruit ſacramenta hic inter cætera uiſionum
miſteria his uirtutum portentis atq; ſignis effulſit: ut principum & ſceleratorum iuditia repræhen
dens caſtitatem feminæ reuelaret: tribus hebdomadibus dierum exorans pro populo ieiunauit: ſi-
mulacrum bel diuinæ aſpirationis argumentis eliſit. draconem babilonie nomine domni eiuſdes
gentis offa pice & adipe ex capillis confecta diuinæ mentis inſtinctu incredibili admiratione diſru
pit: in lacum miſſus rabiem mitigauit ferarum: atq; uirtute animi fortis inter frementes ſecurus epu
latur leones:Hunc clarius poſtquam babilonium ſubuertſt ĩperium honore maximo habitũ ſecum
tulit & ĩ mœdeam abduxit: qui etiã fertur dediſſe ſigna in mõtibbus ſuꝑ babiloniã dicẽs: dũ mon
tes fremuerũt a borea:ſinẽ ĩſtare babiloni.dũ fuerũt uiſi ĩcẽdiis conflagrari finis erit totius mundi

QQA iii

‚Delcriptio.

jter dum ad banem nothi defluxerit tygris regreſſio erit populi ad hleruſalem: uixit autem uſq; ad

tempus Darii regis perſarum annis centum decem: ſepultuſq; eſt iam ſenex in ſpelunca regia ſolus

in captiuitate cum gloria. . . iet domi
Hoſehe de tribu iſachar ortus in bethelemoth hic pronuncians dedit ſignum: ueniet dominus
in terra.Simulq quærcus quæ eſt in ſylo: que ex ſemetipſa in.xii.diuiſa fuerit partes totidẽq; quæt
cus effecerit: hic in terra ſua ſepultus placida quiete dormiuit.
CIoel hic fuit de tribu ruben. natus in agro bethoron. ubi etiam in pace mortuus eſt atq; ſepultus.
CHamos paſtor & ruſtius & ruborum mora diſtringens: propheta non genere. ſed gratia uocatio
nisehic autem fuit ex oppido therue: quod diſtat ad auſtralem plagã ſex milibus contra Bethleem
ultra autem nulla eſt habitatio: ſed ſola heremi diffuſa uaſtitas: patens uſq; ad mare rubrum atq;
indorum fines: ſolis tãätum paſtoribus conſcia & lacte uagãtium peccorum: ex hac itaq; paſtorali re
jone fuit hamos: unus de numero paſtorum quem dominus ablatum inde miſit ad populum
iſrael ei præcipiens ut ſamariam pergeret: & ibi quæ futura erant prophetaret: quem amaſias rex
frequenter plagis affectum: nouiſſime oꝛias fllius eius recte per tempora tranſſixum critmeli morte
necauit: poſt hæc ſemiuiuus euectus in terram ſuam: poſt aliquos dies dolore nimio uulneris ĩ ani-
mam cunctanten efflauit: Sepultuſq; eſt cum patribus ſuis. .
CAbdias dextra ſichem ortus in agro bethetaran iſte eſt ille qui ſub achab rege ſamariæ centum
pauit prophetas. iſte eſt tertius ille dux cui pepercit helias. qui poſtea ohoziæ regis relictis miniſte/
riis: heliæ factus diſcipulus prophetauit: qui etiam morte propfia obiit ſepultus cum patribus ſuis
in ſebaſte ciuitate: ubi et hꝗ iſeus propheta & Baptiſta lohannes uenerabiliter requjeſcunt
CIonas columba & dolens: filius amathi qui fuir de geth. que eſt in offer: ad gentes præco mitti-
tur: miſſlus contemnit: contemnens fugit: fugiens dormit. propter quem pericſitatur nauis ſed ſors
latentem reperit: cetus abiectum deuorat: orantem reuomit. reiectus prædicauit ſubuerſionem ſed
contriſtauit in pœnitentia urbeʒ & ſaluti gentium inuidit:Gaudet etiam hedere uirentis umbracu
lo & dolet ſułto areſcentis: Et tradunt hunc eſſe filium uiduæ quem a mortuis reſuſcitauit helias:
Cuius ſepulcrum in quadam urbe gethin uiculo demonſtratur qui eſt in ſecundo miliario ſepho/-
rim itinere quo pergitur tiberiaden: .
CNahum abachuc ſophonias de tribu ſimeon ſilius chuſi in agro jaraba ortus & glorioſa maiorũ
ſuorum ſtirpe progenitus prophetauit. mortuus & ſepultus in agro ſuo.
Aggeus natus in babilonia: iuuenculus hieruſalem uenit: & ediſicationem templi aſpexit hic iux
ta ſacerdotum monumenta glorioſe ſepultus quieſcit. *
CZacharias malachias poſt regreſſionem populi in oſy genitus uir iuſtus & aſpectu decorus quẽ
judæi malachiam. i. angelum domini ideo aſſerunt uocatum ſeu nocitatum: quia quodcunq; præ
dicauit confeſtim angelo de cælis aduenienre confirmabatur. hic autem admodum iuuenis mori-
tur: atq; in agro proprio ſepelitur.
CMatthan propheta ex gabacantis qui dauid regẽ legem docuit: & peccatum qd eſſet in berſabeæ
preuaricatus manifeſtauit: hic etiam ꝙ non ediſicaret dauid domino templũ prædixit: hic Salamo/
nem unguento in principem conſecrauit: obiit autem ſenex in terra ſua ſepultuſq; ẽ cũ dignitate.
Ahdias abdo azarias zacharias thobias filius ananiel ex tribu neptalim de ciuitate zibiel. que eſt
in regione galileæ. hic captiuus ductus eſt a ſalmanaſar rege aſſiniorũ in niniue. uir in timore dei
ſummus: in opere magnificus: in miſericordia glorioſus: in exequiarum curis deuotus: qui dũ mor
tuos ſepeliret: & inopes paſceret cecitate percuſſus lumiĩe caruit: Et poſt tenebras reſeratis oculis lu
men claritatis promeruit iacet in niniue ſepultus in pace.
CTres pueni ſtirpe regia clari. memoria glorioſi: ſciẽtia eruditi: fide pares: deuotione ſtabiles: inco
rupti corpore. ſobrii mente: iudices pguinciarũ & regionum principes: paternarumq; memores
legũ: & a cibis gentilium uel ĩmolatis nequaqᷓ poluti: leguminibus uitam degentes & oleribus: hii
uigore uirtutis contempſerunt mortẽ: idolũ non adorauerunt: Regem ſeuiſſimũ fidei uirtute uice/
rũt: extinxerũt quoq;ʒ camini flãmantis incendia: & inter horrẽdas ſpiſſæ caliginis flammas himnũ
aptis uocibus cecinerũt: iacẽt ĩ babilõia pariter ſub uno ſpecu poſiti & magna cũ ueneratiõe ſepulti
Ezras ſacræ ſcriptor hiſtoriæ: atq; alter lator legis poſt moyſen: hic poſt captiuitatẽ legẽ incenſaʒ
ex gẽtibus renouat. hebraicarumq; litterarũ elemẽta inuenit: hic reduxit iſrael: reædiſicari ſecit hie
ruſalez. Mortuus eſt ãt ac ſepultus cũ patribus ſuis humatuſq; eſt in hieruſalem.
CZorobabel & Neemias ex tribu iuda ſub dano rege templũ domini reædificauerunt: muros hie
ruſalem extruxerunt & iſrael ad priſtinũ ſtatum reduxerunt. cultũ quoq; religionis: iuſq; ſacerdo-
tũ uel leuitarum reſtituũt: et ip̃i in hyeruſalem ſepulti ſunt:

.

CNeſter regina ſilia fratris mardochæi de ſtirpe beniamin captiua de hieruſalem in urbem ſuſim

trãſlata: atq; ob aſpectum formæ & perſpicuæ uirginitatis excellentiam: regi perſarum cõnubiis co
pulata eſtihæc ut populum ſuum a pent᷑ ulo liberaret morti ſe ohtulit. Amicũq; regis aduerſus po
pulum nepharia perſuadentem cruci tradendum perſuaſit: gentẽq; liberam aàb excidio eruit: & a ſer
uitute eripuit: iacet ſepulta in ciuitate ſuſi urbe mœdorum in qua etiam regnauit.
C Iudith

—
—5rr— .

Mominum ſcriptureſacre.

¶ Iudith ſilia merari de tribu ſymeon magnanimis: in gloria nitorum praſtantionhæc pro ſalute

populianorti ſe obtulit: Nec trepidauit furorem regium. Nam dormientem necauit principem: ſal
uo pudore ſuis ciuibus triumphalem uictoriam reportauit. Vixit annis centum quinq; ſepulta ẽ in
ſpeluncha uiri ſui manaſſe in bethulia ciuitate quæ eſt in tribu iuda iter dota & balmon.
Machabæi zacharias & Eliſabeth ante deum iuſti: ſteriles in iuuentute. ſfœcundi in ſenectute re-
quieſcunt in Hieruſalem.
Cloannes Baptiſta filius zachariæ ex tribu leui in hieruſalem ortus. Angelo nuntiante concœptus
prænuntius chriſti: præco iudicis: propheta altiſſimi: uox uerbi: amicus ipqs ſi: teſtis domini: lucer-
na luminis: terminꝰ prophetarum: baptiſmatis initium. Qui prænuntians parentis uocem abſtu-
lit: genitus officium linguæ reſerauit: qui necdum editus chriſtum prophetauit: ialutauit ex utero: ĩ
columba agnouit:in deſerto monſtrauit: guius ueſtimentum lanugo fuit camælorum: habitatio he
remus: uictus mellis & locuſtarum cibus: hic dum herodem prohiberet fraternum uiolare conubiũ
carceralibus tænebris mancipatur: Cuius caput regis filla ludens a patre præmio poſtulauit. At ille
deſertum tſale poſcenti ebrius inter pocula dedit: Sepultus ẽ in ſebaſte oppido paleſtinæ. quæ oliʒ
ſamaria uocabatur quam herodes rex iudeæ antipatris filius: ob honorem cæſaris auguſti græ-/
co ſermone auguſtam uocauit.

* ₰△ 2 .„ ⁶° .„
CMaria quæ interprætatur domina ſiue illuminata clara ſtirpe dauid: uirga ieſſe: ortus concluſus:
fons ſignatus: Mater dei: templum domini: ſacrarium ſpiritus ſancti: uirgo ſancta: uirgo ſœta:uirgo

ante partum: uirgo in partu: uirgo poſt partum: Salutationem ab ãgelo accœpit: & myſterium cõ/
cœptionis agnoſcit: partus qualitatem inquirit: & contra legem naturæ obſequii fidem non renuit

quam dominus ipſe in cruce poſitus per ſanguinis teſtamentum uirgini cõmendabat diſcipulo: ut

ipſum mater haberet uitæ comitem: quem filius nouerat integritatis eſſe cuſtodem. Hanc quidam
corporalis necis paſſione aſſerunt ab hacuita migraſſe pro eo qd iuſtus ſymeon complectens bra-
chiis ſuis chriſtum prophetauerit dicens. Et tuam ipſius animam pœnetrabit gladius. Quod qui-
dem incertum eſt: utrum pro materiali gladio dixerit: an pro uerbo dei ualido & acnto præ omni
gladio ancipiti: ſpecialitet tamen nulla docet hyſtoria. Mariam gladii animaduerſione peremptaʒ

quia nec obitus eius uſquam legitur: dum tamen reperitur ſepulchrum.

FINIS.
Symon. Petrus. Paulus: Inuenies in libro Illuſtriũ uirorum Sancti Hieronymi.
CAndreas qui interprætatur decorus frater petri ſecundum Ioannem primus: iuxta Matheum pri⸗
mus a ſecundo. Hic in ſortem prædicationis Scythiam atq; Achaiam accœpit: in qua etiam ciuita/
te patras cruce ſuſpenſus occubuit. L
CIacobus filius zebedæi frater Ioãnis quartus in ordine. Duodecim tribubꝰquæ ſũt ĩ diſperſiõe gẽ
tiũ pᷣdicauit atq; hyſpaniæ atq; occidẽtaliũ locorũ populis euãgeliũ pᷣdicauit:& ĩ occaſu mũdi lucẽ
p̃ᷣdicatiõis effudit: hic ab herode thetrarcha gladio cæſus occubuit:ſepultuſq; ẽ ĩ archa marmorea.
Coannes apoſtolus. require ut ſupra. .
CPhilippus a bethſaida ciuitate unde & petrus gallis pᷣdicauit xpᷣm: barbaraſq; gẽtes uicinaſq; tæ-
nebras æſtuẽti occeano cõiũctas ad ſciẽtiæ lumẽ fideiq; portũ deduxit: deĩde ĩ hierapoli phrigiæ ꝓ
uintiæ urbe cruciſixus: lapidatuſq; obiit: rectoq; ſepultꝰ cadauere ſimul cũ filiabꝰſuis ibidẽ redeſcit.
CThomas xpi didimꝰnoĩatus ẽ & iuxta latinã linguã chriſti geminꝰ: ac ſimul ſaluatori audiẽdo in
credulus. Vidẽdo ñidelis: hic euãgeliũ pᷣdicauit partis: mœdis: & perſis: hircaniſq; batrianis. tenens
orientalem plagam: & ĩterna gentiũ pœnetrans. Ibiq; prædicationẽ ſuã uſq; ad titulũ ſuæ paſſiõis
ducẽs: lãceis trãſtixus occubuit in calaminia ciuitate iudeæ ubi & ſepultus ẽ ĩ honore.
Bartholomeus apoſtolus nomẽ ex ſyriacha lingua ſuſcipiens licaoniam in ſortem prædicatiõis
accœpit: atq; euangeliũ iuxta Matheum apud indos in illasum linguam conuertit, Ad ultimũ ĩ al-
bania maioris armeniæ urbe uiuens a barbaris decoriatus:ſicq; terræ ẽ conditus.
Matheus.lacobus frater dñi. Iudas frater Iacobi. Mathias. require ut ſupra. L
CSymon ꝛelotes qui prius dictus eſt chananeus zelo domini ſeruans par in cognomento patti.&
ſimilis in honore: accœpit ægypti principatũ: & poſt lacobũ iuſtũ cathedrã tenuit hieroſolymoruz
poſt aũt inos. cxx. meruit ſub traiano per crucem ſuſtinere martyrii paſſionem: iacet in boſphoro.
CLucas. Marcus. Batnabas. require ut ſupra.
CTimotheus epiſcopus epheſiorum de ciuitate cretenſium:patre græco ideſt ethineo:mr̃e aũt iu
dæa ut apoſtolus refert dicens. Quæ habitauit fides in auia tua Ioidæ & matre tua cunicæ certum
aũt qd & ĩ te: hic aũt fuit diſcipulus pauli eiuſq; ſpũalis filius quẽ puerum ſecum idem paulus aſſum
pſit. Qui pudicus & nirgo permanſit. Quiq; apud epheſum in mõte qui uocatur Pion cum magno
honore ſepultus quieſcit.
CTitus pauli diſcipulus & in baptiſmo filius:natione gææcus & ex gentibus ſolus a paulo poſt euã
gelium circunciſus quem ad inſtruendas certe eccleſias præſatus reliquit apoſtol us:ibiq; ĩ pace de/
ſunctus eſt atq; ſepultus.
CFINIS.

Dyeſcriptio.
EINCIPIVNT LOCA DE ACTIBVS APOSTOLORVM,

AAcheldema ager ſanguinis: ꝗ hodie quoq; demõſtrat᷑ ĩ Elia ad auſtralẽ plagã mõtis ſyò:

tEKEgEEt hacten iuxta iudæoꝶ cõſiliũ mortuos ignobiles alios terra tegit: alios ſub diuo putre
Aaacit. CAſiæ regio quæ cognominatur minor abſq; orientali parte qua ad cappa-
HAdocim ſyriãq; progreditur undiq; circundata eſt mari cuius prouinciæ ſunt: phrigia: pã
philia: cilitia: licaonia: galatia & aliæ multæ: ſed ſpecialiter ubi epheſus ciuitas eſt aſia uocatar.
.Egypti regio a ſeptegtrione mare magnum ſinũq; arabicum: ab oriente rubrum mare: a meridie
occeanum: ab occaſu libiam habet: cuius inferiorẽ partez nilus dextera leuaq; diuiſus amplexu ſuo
determinat. Canopico hoſtio ab aphrica ab aſia peleuſiaco centũ. Ix. paſſuũ interuallo quaʒ ob cau
ſam inter inſulas quidam ægyptum retulere ita ſe füden e nilo utrinq; uta litteræ figuram efficiat:
inde ꝙ multi græcæ litteræ figurã efficiat uocabulo delta appellauere: ægypti uero menſura ab uni
tate aluei unde ſe pmũ findit i latera ad canopicũ hoſtiũ cẽtũ. xvi. paſſuũ ad pleuſiacũ ducẽtoꝶ.lvi.
CArabiæ regio inter ſinum maris rubri qui pſicus & cũ arabicus dicitur habet gentes Multas moa
bitas. Amanitas: Idumæos. Saracenos alioſq; quamplurimos. Arabla autem ſacra interprætan dici
tu:Et qc ſit regio turifera odores creans. hinc eam græci eudemon noſtri beatam uocauerunt.
CFthiopum regio ab indo flumine conſurgens iuxta ægyptũ inter nicum & occeanum: & in me
ridie ſub ipſa ſolis uicinitate iacet quorum tres ſunt populi ægypti: heſperiæ & occidentis.
CAnthiochia ciuitas ſyriæ cæles in qua barnabas & paulus apoſtoli ſunt ordinati: eſt aũt & alia in
piſſidia prouintia in qua igem prædicantes iudæis dixerũt uobis oportebat primum loqui uerbuʒ
dei ſed quoniazʒ repuliſtis tflud &t. CAlexandria ciuitas ægypti quæ quondã dicebatur ĩter
ægyptũ aphricam & mare quaſi clauſtrum poſita in qua beati euangeliſtæ marci tumulus hodieq;
in eccleſia ueneratur. Azotus oppidum inſigne paleſtinæ quod hebraice dicitur eſdod ò
eſt una de quinq; olim ciuitatibus allofiorum. CAttalia ciuitas pamphilæ maritim.
CAmphipolis ciuitas & ipſa macedoniæ eſt & alia eiuſdem nominis in ſyria.
CAppollonia & ipſa ciuitas macedoniæ: & eſt altera in prouintia aphricæ quæ dicitur pẽtapolis:
CAthenæ ciuitas in achaia philoſophiæ dicata ſtudiis: quæ quũ una ſit plurali numero ſemper aꝑp
elari ſolet cuius pireus portus ſeptemplici muro quondam communitus fuiſſe deſcribitur
Ariopagus athenarum curia quæ interprætatur uilla enartis quod ipſe ibi quondam cum ducen
tis duodecim diis dicatus ſit. C Aſos ciuitas. aſiæ maritima eadem apolonia dictaz
CAntipatris ciuitas paleſtinæ nũc dirupta quã herodes rex iudeæ ex patris ſui nomine uocauerat
CAppiiforum nomen fori romæ ab appio quondam conſule tractuʒ aquo & uia appia cognomi
nata eſt. C Babilon metropolis regni caldeorum ubi eorum qui edificabant turrim linguæ
diuiſæ ſunt a quo & regio circum poſita babilonia uocatur: hanc fuiſſe potentiſſimam: & in campe
ſtribus per quadrum ſitam ab angulo uſq; ad angulum muii.xvi. milia paſſuuʒ; tenuiſſe ideſt ſimul
per circuituʒ. iiii. milia refert herodotus & multi alii qui græcas hiſtorias conſeripſerunt. Arx auũt
ideſt capitolium illius urbis eſt turris quæ poſt diluuiũ hædificata. iiii. milia paſſuum tenere dici-
tur cuius poſt ruinam muri tantum fictiles remanſiſſe & ob beſtias quæ illic abundant captandas
recupęrata eſſe traduntur. CBithinia prouincia aſiæ minoris quæ & quondam Bibraia & de
inde mygdonia dicta eſt: & maitor phrygia hiera flumĩe a galitia diſtermĩata habet ciuitatẽ eiuſdeʒ
nominis. C Beroca ciuitas in macedonia quæ uerbum domini nobiliter accepit.
CCappadocia regio in capite ſyrie ideſt ad ſeptentrionem.
Cirene ciuitas in libia cuius regio etiam pentapolitana uocatur eo ꝙ quinq; urbibus maxime ful
geat: berenice aſinoe ptolemaide apollonia ipſaq; cirene.
ECreta grætiæ inſula centum quondas oppidis inſignis famoſaq; diuitiis maxime æris. Ibi enim
prima huius metalli inuentio & utilitas fuit: cuius proximum eſt in finibus ciliciæ promontorium
& oppidum ueneris. WCilitia prouintia aſiæ quam cydnus amnis interſecat & mons ama/
nus cuius meminit ſalemon aſyria coele ſeparat. C Carra ciuitas meſopotamiæ apud roma/
nos craſſi clade apud nos hoſpicio abraham patriarchæ & parentis eius morte nobilis:
CChaldæorum regio inter babyloniam & arabiam tigrim & euphraten. „
Chanaan filius cham obtinuit terram a ſidone uſq; ad gazam quam iudæi deinceps poſſederunt
eiectis cananeis. CCæſareæ ciuitates duæ ſunt in terra ꝓmiſionis Vna Cæſarea paleſtinæ in
littore magni maris ſita quæ quondam pirgos ideſt turris ſtratonis dicta eſt: ſed ab herode rege iu
deæ nobilius & pulchrius & contra uim maris multo utilius inſtructa in honorem cæſatis auguſti
cæſarea cognominata eſt: cui etiam templum in ea marmore albo conſtruxit in qua nepos eius he-
rodes ab angelo pcuſſus. cornelius centurio baptizatus & agabus propheta zona pauli ligatus eſt
Altera uero cæſarea philippi cuius euapgelii ſcriptura meminit. Ad radices montis libani ubi
ĩiordanis fontes ſunt a phillippo tetrarcha eiuſdeʒ regionis facta. & in honorem tiberii cæſaris co-
gnominata eſt. Sed & tertia cæſarea cappadociæ merropolis eſt cuiꝰ Lucas ita meminit profectus
ab cpheſo & deſcendens cæſaream aſcendit & ſalutauit eccleſiam.

B

—

—

Locorum actuum apoſtoloꝛum.

CCorinthus ciuitas achaiæ manitima enere portus corinthiorum cinitatis.
CChiog ĩſula ante bithyniã cuiꝰnomẽ ſyria lingua maſtichen deſignat. eo qd ibi maſtiche gignit᷑
Hanc aliqui chiam apellauere a chione nympha coos. C Cindus inſula contra aſiam nobi-
lIiſſima adiacens prouintiæ cathiæ: & eſt eiuſdem nominis oppidum in inſula calumna.

CDamaſcꝰurbs nobilis phœnicis quæ & quondam in oĩ ſyria tenuit principatum & nunc ſarace-

norum metropolis perhibetur unde & rex eorum nauuias ſamoſam in ea ſibi ſuæq; genti baſili
cam dedicauit chriſtianis in circuitu ciuibus baptiſtæ Ioannis eccleſiam frequentantibus.
Derben ciuitas licaoniæ ꝓpuinti?. C Elamitæ principes perſidis ab gam filio ſem appellati
CEpheſus amazonum opus ciuitas in aſia ubi requieſcit beatus euangeliſta IOannes.
CPhriigia prouintia aſiæ troades ſuperiecta in ſeptẽtrionali ſua parte Galathiæ cõtermina meridia
næ lychaoniæ & piſſidiæ macedoniæq; ah oriemte capadotiam attingit. Duæ autem ſunt phirigiæ
quarum maior ſmirnam habet minor uerðò iliuum. Pheœnicia prouintia ſyriæ cuius partes
ſunt: ſamaria & galilea & aliæ plurimæ regiones. CGalileæ duæ ſunt una galilea gentium
uicina fini tiriorũ ĩ tribu neptali. Altera circa thyberiadẽ & ſtagnũ genezareth i tribu zabulon.
CGallatia prouintia aſiæ a gallis uocabulum trahens qui in auxiliũ a rege bithiniæ euocati regnũ
cũ eo fctã uictoria diuiſerũt. Sicq; deinde græcis admixti primo gallogtæci poſteg gallathæ ſant
appellati. Græcia prouintia quædam achaiæ quæ a græcis ſcnptoribus heflas uocata eſt in
qua athenæ ciuitas quondam actica dicta. C Hadrumétꝰciuitas in bazatio regione A phricæ
Hadria nomen maris contra rauennam qd per hoſtia padi fluuii intratur ſumpto uocabulo ab
hadria proxima ciuitate quæ eidem mari nomen adriatici dedit.
CHieruſalem metropolis quondam totius iudeæ quæ nunc ab helio acfiano cæſare qd eã a Tito
deſtructam latiorem ſitu inſtaurauerit helia cognominaza eſt. cuius opere factum eſt:ut loca ſancta
ideſt dominicæ paſſionis & reſurrectionis ſed & inuentionis ſanctæ crucis quondam extra urbem
lacentia nunc eiuſdem urbis muro ſeptentrionali circundàntur. Iudæa aliquando tota ter
ra.xii. tribuum appellatur. Aliquando duæ tantum tribus quæ quondam iuda uocaluntur ad diſti
ctionem galileæ & ſamariæ aliarumq; in terra repromiſſionis regionum. Et notandum apud hy-

ſtoricos qd iudæa ad palæſtinam galilea uero & ſamaria ad phœnicem pertineant

Coppe opidum paleſtinæ marithimum in tribu dan. Vbi hodie ſaxa monſtrantur in littore in
quibus andromeda religata perſei quondam uiri ſui fertur liberata fuiſſe præſidio.
CIconium ciuitas cæleberrima licaoniæ & eſt altera in cilitia.
CItalia regio & patria romanprum ab italo rege uocabulum traxit quæ ab aphrico & a borea ma-
ri magno cincta eſt reliqua obiicibus obſtruuntur. CLibiæ prouintiæ duæ ſunt: una libia ci⸗-
riniaca de qua dictum eſt & partes libiæ quæ eſt circa cirenen. Hac porta ægypti in parte aphnicæ
prima eſt: & mari libico cognomen dedit poſtquã libia æthiopũ uſq; ad meridianum pertinens oc
ceanum. TLyda ciuitas paleſtinæ in littote magni maris ſita quæ dioſpolis appellatur.

CLicaonia prouintia aſiæ eſt: & eiuſdem nominis ciuitatis eſt in phrigia minore.

CLiſtra ciuitas licaonie. CLycia prouintia aſi?ꝗ?. CLaphec ciuitas littorina creræ inſu
læ iuxta locum qui uocatur boni portus. ut ipſe lucas exponit pro qua quidã cormupte talaſa legũt
NVons oliueti ad orientem hieroſolymæ torrente cedron interfluente. ubi ultima ueſtigia domi
ni humo impræſſa hodieq; monſtrantur. Quum terra eadem quotidie a credentibus hauriatur:ni
hilominus eadem ſancta ueffigia priſtinum ſtatum continuo recipiũt. Deniq; cum eccleſia in cuiꝰ
medio ſunt rotunda ſcemate & pulcherrimo opere conderetur ſummum tantum cacumen: ut per

hibetur propter dominici corporis meatum nullo modo contegi & concamerari potuit: ſed tranſi

tus eius in terra uſq; ad cælum patet apertum. C Mœdi a madai filio iaphet appellati: ſunt au
tem inter flumen indum: & flumen tygrim regiones iſtæ a monte caucaſo ad mare iubrum pentin
ẽtes:aracuſia: parthia: afſyria: pſidia: & mœdia ꝗᷓs ſcriptura ſſtra uniuerſaſ ſæpe mœdiæ noĩe nocat
Meſopothamia regio inter flumina tygrim & eufratẽ quæ & ipſo uocabulo græco in medio flu
minum eſſe poſita monſtratur. Huic ad meridiem babylonia deinde nouiſſime arabia eudemon.
CMadian ciuitas iuxta ar:nomen & arcopolim cuius nunc ruinæ tantũmodo demonſtrãtur ubi
Moyſes apud ietro ſocerum ſuum exultabat. Meſia prouintia aſiæ nunc olis dicta: & alte-
ra eiuſdem nominis eſt iuxta dinubium: eiuſq; auctores tranſiſſe ex europa meſſas: & brigas: &
hunos a quibus appellantur in aſia myſi phiiges & bithinii. ρMacedonia prouintia græcorũ
nobiliſſima & uirtutibus alexandri magni nobilior fata. Muhilenæ iſula cõtra aſiã quæ a

proxima continente abeſt ciuitas ſeptẽ quingẽta miliariũ paſuu. Miletus ciuitas ĩ aſia ma/

ritima. x. ſtadiis ab hoſtio meandri amnis ſecreta: ubi paulus epheſiorum maiores alloqunur. Et
eſt inſula ignobilis nominis eiuſdem in mari ægæo uel ionio. Nazareth uiculus in galilea
juxta monteʒ thabor unde & dominus noſter leſus chriſtus nazarenꝰ uocatꝰẽ: Habetq; eccleſiã ĩ lo
co quo angelus ad beatã mariã euãgelizaturꝰ ĩtrauit. Sec& aliã ubi dominus eſt nutritus.
CNeapolis ciuitas cariæ quæ eſt prouintiæ aſi?. CParthi inter flumen indum qd
ab oriente & inter flumen tigrim qd eſt ab occaſu ſiti ſunt ut ſupra dictum eſt.

. Deſcriptio.

CPontus regio multarum gentium ĩuxta mare ponticum quod aſiam europamq; diſterminat: Et
ropter plurimam oſtiorum danubii infuſionem dulcius cæteris eſſe dinoſcitur.
Pamphilia prouicia alæ. C Paphus maritima in cipro inſula ueneris quõdã ſacris carmini
bus poetaꝑꝶ famoſa. ꝗᷓ frequenti terræmotu lapſa nunc ruinaꝑ lantũ ueſtigiis ꝗd olim fuerit onñdit.
CPerge ciuitas pamphiliæ ꝓuinciæ. CPiſſidia ꝓuincia aſiæ. Philippis ciuitas in pri.
ma parte macdoniĩꝰ. Patara ciuitas liciæ prouinciæ in aſia. Ptolemais ciuitas in
iudæa maritima prope montem carmelum: quæ quondama quodam ptolemeo dicta eſt. Eſt autẽ
altera ptolemais in peutapoli prouincia aphricæ cuius ſupra meminit.
CPuteolus ciuitas ooniæ campaniæ eadem dicitur tradicta. Roma urbs quondaʒ totius
orbis domina a conditoris ſui romuli nomine ſic uocata, Quam pp eximiaʒ uirtutem pleriq; ſcri
ptorum quaſi ſola eſſet urbem appellare malebant. CRhodus cicladum inſularum nobiliſſi
ma: & ab oriente prima quondam ophuſa uocata in quò eiuſdem nominis urbs fuit ex eo coloſo
famoſa. lxx: cubitorum altitudinis diſtat a portu aſiæ uiginti millibus paſſuum.

CRegium ciuitas ſiciliæ maritima uiginti milia paſſuum a promontorio peloro ſecreꝛa: cuius no

men geũ interprætatur diſcretio: eo ꝙ hæc ſiciliæ pars quondam brutio agro italiæ coherens mox

interfuſo mari It auulſa. xy. paſſuum longitudine freto in latitudine autem modo columnam re-

lam in quo freto eſt ſcopulus ſylla. Item canibdis mare uertigioſum ambo clara ſorbiria. .
E Samaria ciuitas regalis in iſrahel in uertice montis ſomer poſita:ſed & omnis tegio quæ circa eã
fuit a ciuitate quondam nomẽ acceperat: media inter iudæam & galileam iacet: hæc ab herode an
tipatris filio ĩ honorem auguſti Cæſaris græco nomine ſebaſten ideſt auguſta uocata eſt.
Sichem ciuitas lacob ntc neapolis dicta iuxta ſepulcrum Ioſeph quæ a nilio emor ſui regi
bulum ſumpſit: iuxta quam dominus ſamaritanæ mulien loquitur ad fontem : ubi nunc eccleſia fa

bricata eſt ex latere montis garizim. C Sina mons.in regione madian ſuper arabiã in deſerto

ui alio nomine choreb appellatur. Vnde dicitur: & fecerunt uitulum in choreb cum hoc moyſes
in ſyna facturns ſcripſerit. Saronas quod interprætatur campeſttris regio eſt Cæſareæ paleſtinæ: uſq;
ad oppidũ Ioppe pertingens: & eſt hodie locus paſcendis gregibus aptus. ꝗ iuxta ſolis qualitatem
Petro prædicante fidei continuo fructus germinauit. Sed & inter montem thabor & ſtagnum tybe
riadis regis ſaronas appellatur. C Sidon urbs fœnicis inſignis olim terminus cananeo
rum ad aquilonem iuxta libani montis ortum ſita & ipſa artifex uitri.
C Seleutia ciuitas ſyriæ nobilis in promõtorio ſyriæ anthiochiæ ſia.
CSalamis ciuitas in cipro inſula nunc conſtantia dicta quam troian principis tempore iudæi in-
terfectis omnibus accolis deleuerunt. CSamorthratia inſula in pacaſuco ſinu.
CSyria quæ hebraice aran dicitur regio eſt inter flumen eufraten & mare magnum uſq; ægyptum
pertingens: habet maximas prouincias: comagenã: phœniciã & palæſtinam abſq; ſaracenis & na-
batheis quorum gentes ſunt:xii. CSamo inſula in mari ægeo in qua reperta prius ficti-
lia uaſa traduntur. Vnde & uaſa ſamia appellata ſunt. CSmyrna ciuitas liciæ prouinciæ

in aſia cuius lucas ita meminit: Et pelagus ciliciæ: & pamphilæ nauigantes uenimus in ſmyrnam li

tiæ. Pro quo aliqui codices habent: uenimus in liſtram quæ eſt in cilicia, Porro Hieronymus imli-
bris hebreorum nominum ponit mirram & interprætatur amaram.
CSalmon ciuitas maritima cretæ inſulæ. CSyrtes arenoſa in mari magno loca multuzʒ
terribilia & metuenda eo ꝙ ad ſe omnia diripere ſoleant & appropinquanti uadaſo mari hereant.

hæ autem ægyptium uicinæ ſunt & pariter Dauid miſcentur. CSyracuſa metropolis
ſciciliæ ſed promontorio pachino ſiquidem ſicilia ipſa tribus diſtincta promontoriis: unde & trian

guli ſpeciem trinacria quondam uocata. Mox a ſiculo rege ſicilia dicta eſt.
ECPrimum promuntorium dicitur pelorum & ſpectat ad aquilonem: cui meſſana ciuitas proxima
eſt & aduerſum ex italia dictum eſt pr montorium centum.xii. ſtadiorum interuallo.
CSecundum dicitur pachynum quod reſpicit ad euronotum.g
CTertium appellatur lilibeum ciuitatem eiuſdem nominis habens & dirigitur in occaſum.
CTharſus ciuitas metropolis cilitiæ prouinciæ paulo apoſtolo glorioſa. S
CTyrus metropolis ſœnicis ĩ tribu neptaliz uiceſimo prope miliario ac cæſaria philippi:hic quon
*dã inſula fuit præalto mari ſeptingentis paſſibus diuiſa:ſed ab Alexandro. terra continens facta eſt
propter expugnationem multis in breui freto ageribus comportatis: cuius maxime nobilitas coc-
cino atq; purpura conſtat. CTroas ciuitas aſiæ maritima eadem antigonia dicta.
CTiathira ciuitas libiæ quæ eſt prouincia aſiæ templo quondam eſculapii famoſa cuius ciuis erat
illa lidi profiropolis ideſt purpuræ uenditrix quæ in Philippis fidem chriſti ſuſcepit.
CTheſalonica ciuitas macedoniæ. C Theatrum locus a ſpectaculo uocabulũ mutuans
ꝙ in eo populus ſtans deſuper atq; ſpectans Ludos ſcenicos contemplaretur.
£◻

§ Hoca⸗

—

h

— —

☛

ℳ
—.. rt, B

W.

re.

— = S

N 7

— — - 2 )

2
,
, 12

Fi
. 5

22

, .

A -H r
De. — Sse z

me

Trar. 4 * 14 .

r-

2—

eg-. * 1.

9

— e.
e.. 50
. ð X„.

S2 IDi

i . .7 D . je Rr-— 7 .
. . - — z⸗Ir⸗ er. ine 1. ve — . .-
, S r 5 R.

W,- g, , B
d OSit 4. = B,.

9

—2 —,/I 2 2 g-Y,

.

LVerr .

wern ⸗ —

—

2=ðð —

A

—2 — TPrr .

PYr rr, —
2
de — *W„

1. Rarerͤ, y.

P Prr= —,

4 l..
⸗2* Sl 2.)

—- —1

I r

SyS —

T „) 5=

— * g,=

— E „ 27*

—— WED /
— „

—

H 4„ =? ℳe — 4 . „
e — Feu r⸗ , .0 r — *I D⸗V - ,, 2. . r 1- 7 -c r - A . 7
= - . W „ 4 3 E 5 ,. .= 9 — Errt. NHN YY . „- . ve ) ſe- ä * — Wef.
—]R9- rH . —2) rrrr os, wr er,,
2 2 —) 2„ren . . * Mtz —) õ — —. Frrrer re 6 2 V. 3
Pt 2 1 r. . ſ. . rr. e, Vr. reeeeeee. * = ——— 1
„ r —- 3) 7 5 4 — *5 —— 5 — *☚ 5 19 , — 3 7 “ 4 — . 4 J'e
)— 3. — „e Irrrernn —— 7 r. c 5 è —+ rek
2 D 1 J . . , . *— . ) ₰ =UM t 15 ₰ . . B rr — ǘ7 /
₰N 1„ 5 7- 4 ,g. r- 5. ⸗
¹ —— 4 è 12 1, .5 Rr5 ae, Sere ren . 1. 1. —2 .
7 S=S 5 „J.—² “ * A 4 8. g* . = 6 ,—, 7 5 — r⸗T. O0 e. 1. 3. T 4 x— 7 —.
— — 2 r: —’* Pr- . —E 5 S . . . S ⸗ 6☚☛
Z S errr PE F„5 * ℳ* —— „* W. T.- — 6 R r rrr- irr. S — 7 E . — er —
2 — = S = er 8 Lers prrrer „.
* S 2 Lir- * HM R, ½ . 62 ,). = 2 arr e e. n 2 1
. — 4 * * „ — ———— — oer 1 2. 2 4 . „„
E 8 — —ierr — e — 1 * W. e= 7 * — 5 ——W D1 1 . .9 — ,31)
2 — S 2 5 „ , 6 = S .. . r P. . 1 1 ee, ſ, D 7 e= “ — r. 1 E 4

Reir —

wo „7
D

,

Dl-
4.. C) Nk.. , 4.-
Pert — 2

——=

Interpꝛetatio hebꝛaicoꝝ nominum.

CInterpꝛetatio hebꝛaicoꝛum nominum:ſecundum Hieronymum:·

. HILO uir diſertiſſimus Iudæorum: origenis quoq; teſtimonio com
probatur ædidiſſe librum hæbraicoꝶ nominũ: eorumq; etymologi
as iuxta ordinem Irarum e latere copulaſſe. Qui cũ uulgo habeatur
a græcis & bibliothecas orbis impleuerit: ſtudii nihil fuit in latmam
eum linguam uertere. Verũtamen diſſona inter ſe exemplaria reperi
& ſic confuſum ordinem:ut tacere melius iudicauerim: ꝗᷓ rephenſio
ne ꝗd dignũ ſcribere:itaq; hortatu fratrũ lupuli: & ualeriani: ꝗ me pu
tant aliqd in hebreæ linguæ noticia ꝓfeciſſe: & rei ipſius utilitate cõ
Rmotus: lingula p ordinẽ ſcripturag uolumina pcurri. Et uetus ædiſi
S cium noua cura inſtaurãs: feciſſe me reor: quod a græcis quoq; appe
=S=1 tendum ſit. Præterea &illud in pfatione cõmoneo: ut ſi qua hic pter
iſſa ſint: alteri ſciat lector operi reſeruata. Libros enim habraicaꝶ quæſtionum nunc in manibus
habeo: opus nouum: & tam græcis: ꝗᷓ latinis: uſq; ad id locoꝶ inauditum. Nõ quo ſtudium meum
inſolenter extollam. Sed quo ſudoris conſcius ad lectionem eorum prouocẽ neſcientes. Si quis igi
tur & illos: & pñs uolumen:librum quoq; locorum: quem editurus ſum: habere uoluerit: paruipen/
det ructum & nauſeam iudæoꝑꝶ. At ne forte conſũmato ædiſicio: quaſi extrema deeſſet manus:no/
ui teſtamenti uetba & nomina interpᷣtatus ſum. Imitari uolens ex pte origenem: quem poſt apoſto
los eccleſiarum magiſtrum nemo niſi imperitus negat. Inter cætera enim ingenii ſui præclara mo-

On ſtatim ubi ex. a. littera:quæ apud hebræos dicitur Aleph: ponuntur noia extimãdum

litteris: quæ aſpirationes: iuaſq; uoces cõmutant: habent exordium. Sciẽdum igitur ꝙ tã
in geneſi: ꝗᷓ in cæteris libris ubi a uocali littera nomen incipit: apud hebræos a diuerſis ut
ſupra:diximus incohatur elementis. Sed quia apud nos non eſt uocum tamaa diuerſitas: ſimplici ſu

mus elatione contenti: unde accidit: ut eadem uocabula: quæ apud illos non ſimiliter ſcripta ſunt:

nobis uideantur in interprætatione uariari.

CAethiopiæ tenebræ: uel caliginis. Aſſyriorum diligentium. CT Adam homo:ſiue terrenus: aut in V

digena: uel terra rubea. C Abel:luctus ſiue uanitas: aut uapor miſerabilis. da teſtimonium.
CArarac armenia ſiue mons uellicatus. C Aſenec ignis ſic aſperſus. C Annila dolens ſiue parturi
ens. C Archat:inſidiæ. C Aſſur: dirigens uel beatus: aut gradiens ſiue arguẽs. C Ananim. Reſpõ
dentes aquæ. C Amorreum amarum uel loquentem C Arucheum circrodentem me.
CAſenneum leuantem me. C Aradiũ uindemiator meus ſufficiens. C Amathi indignatio mea.

Adama:humus: uel terra: ſiue terrena C Arfarat ſanans depopulationem. C Aram excelſus.

CAſarmoth atrium mortis. C Adoram: gæneratio excelſa. CAhizel pergens. C Abimahel pa-
ter meꝰa deo. C Abram:pater excelſus. CAran:tiſeus archa: uel capſa. C Aegyptus tribulatio co
anguſtãs. CAgga quæſtio⸗ uel feſtiuitas. C Amrafel dixit uel caderet. C Arioch ebrius: uel æbrie
tas. C Aſtatoch: ouilia. uel faciunt exploratores. CT Amalech: populus lambens: uel lugens.
CAner. C Agar:auerſa: uel conuerſa. C Abraham: pater uidens multitudinem.
CAmmon filius populi mei: uel populus mœroris. C Abimelech: pater meus rex:
CAzia uidens. C Arbec quarta uel quattuor. CAſuri. C Anemus. C Afor humilis ſiue puluis.
CAbidahe:pater meus ſciens. Adhel: ader grex. C Aſer: beatitudo: ſiue beatus.
CAna reſponſio ſiue rũdens. C Abiham:deſpiciẽs. C Ahia umbraculũ. C Abdan deſiderabilis.
CAchan:neceſſitas uel labor eorum. C Aran iracũdus uel decus. C Adad.pcipuus uel patruelis.
CAuith:iniqua. C Achobor: annires. adollamitem teſtiſicantes: ſiue teſtimonium aquæ.
CAnnan:meœror eorum: uel labores. C Aſenec:ruina. C Aod:inclytus: C Aniul.parcens.
CAggi. fæſtiuitas mea. C Aheri. declinans. CArohedi. uindemiator: ſufficiens. CAriheli. leo
dei mei. C Achi: frater meus. C Aſbel. C Arad:deſcendens. C Aſem feſtiuitates.
C Adadi:teſtimonium: uel raminis.
CAlſare beatꝰ. Aharõ:mons fortitudĩs:ſiue mons fortis. C Aheberim hebræoꝶ: uel traſeũtiũ.
CAffcrizei:ſeparati ſiue abſq; muro. C Anacim:humilitas uanꝗ: ſiue humiles uanos: uel humiles
conſurgentes: aut reſponſio uana: aut monile colli. C Aod glorioſus. C Amram populus excel-
ſus. C Aminadab populus meus ſpontaneus. C Abin pater meus eſt ſiue pater ipſe.
CAſir uinctus. C Abiaſar patris mei collectio. Amelech populus brutus ſiue populus lingens.
CAbind. pr̃is tobur.ſiue pater eoꝑ. C Accherubim cognoſce & intellige.ſiue ſciẽtiæ multitudo.
Achiſamech. fratrem meum roborans. JJäl
CAharon. mons fortis. CT Ammuth. populus mens inclytus. C Abidam. pater meus iudex.
CAggelaoni annunciat iniquitatem meam. C Ahiezer frater meus adiutor.
CAmiſaddai populus meus ſufficiens. C Acharan turbauit eos. Ahira fratris mei ene.

numenta etiam in hoc laborauit: ut quod philo quaſi iudæus omiſerat: hic ut chriſtianus impletet.

4 Neſt: ipſam ſolam eſſe: quæ ponitut. Nam interdum ex hain: ſæpe ex he. Nonnunꝗᷓ ex heth

Interpretatio.

ÆAnam nubes. Abaia pater meus iuſtus: uel patris mei abundantia. C Aſeroth atrium angu-
ſtiæ ſiue beatitudinis. C Amihel populus meus dei. C Amath idignatio uel uter. C Ahiman ſra
ter meus quis. C Anachim monile collo ſublimi. C Aethi obſtupefaciens ſiue perterrens.
Abiram pater meus excelſus. C Annan non eſt uel inutile. C Arrad ſuſcitauit deſcẽdens uel ſu
ſcitauit deſcenſionem. C Atharum exploratorum. C Aci quam græci uocant.i. litholo
jã. C Arnon acerutriſtitiæ ſiue laus. C Ar. ſuſcitauit uel nigilia. C Ammon: populus mœroris.

Agga doma.i. tecctũ. C Aſur beatitudo ſiue greſſus. C Aggi feſtiuitas ſiue ſol⸗
lennis. * Arodi maledictio ſafficiẽs: ſiue maledict?. C Ariheli: leo deꝰ meus. CAmmon pepcit.
Aerehel:beatus deus. C Afar: fodit ſiue humus. C à gla:ſolennitas iſta: uel uitulus.
EAchiram: fratris mei ſublimitas. CArad:deſcẽdi. C Aber cõmiſit: uel certamẽ iniit: ut pticeps.
EAroboth humilem plenã atq; campeſtrẽ. C Abarin in tranſitu:quod ſigniſicantius græce
i. peran. C Atharod coronæ. Aroer ſubleuans uel uacue factio uigilis aut mirice.
Abiroth ſcriptum. C Alas fermenta ſiue cmiſce: quod græce dicitur ſiraſon. C Arada obſtupu
it admiratus eſt. (Aſmona fæſtinus ſiue fæſtinans aut numera. C Aged gad annuncia ſiue accin
tus uel latrunculus. C Achiã nmbraculũ ſiue pᷣrupta. C Alamon ſuꝑ multitudinẽ aut deſpectio-
₰bethſatim luctus littorum uel riparum. C Accrabbim ſcorpionem uel decentem.
ÆA dar ſublimis uel pallium. C Aſemona os eius: ab ofſe: non ab ore. C Aſmo nouiſſimum eius.
Arebla inſidiatrix. C Ain ſons. C Aſon fortitudo eius. C Ahidoth fratris mei gloria.
CAſtaroch:caulæ:præſepia: ouilia: uel atria. C Aza fortitudo eius. C Araba occidens ſiue ueſpa.
CArgob maledicta ſublimitas: C Aiu feri. C Auotiair gloria luminis: uel uita luminis: ita t ut
pronũcietur. C Auathiair. C Acan neceſſitas. C Aſeroth atria: ſiue ueſtibula: ſi tů p:heth: & ſade:
Itam ſcribit᷑.Si uero p aleſ:& ſin:beatitudines ſonat. C Amora populi illumiatio ſiue popul? eius:
CAdama:humus. Ain qõ. C Adombezech dñs fulgurãs uel dñs cõtẽptꝰ nani. Si uero p Sade
Ir̃am ſcribatur interpᷣtari põt dñs me iuſtus. C Aʒzeca fortitudo ſiue decipula. C Ailon quẽ ſupra
aulonẽ diximꝰ. Qd ſi C Acglon legere uoluerimꝰ iterpᷣtatur uacta eoꝶ. C Aſor ſagitta luminis.
CAxaſ: medicamentũ. Qd ſi ſegere uoluenimus. C Axa interpᷣtatur funbunda. C Araboth humi
lia plana atq; campeſtria. C Alac. pars mea ſiue lubricũ. C Aermon anathema mæroris. C Ana-
ba una uel humilitas mea. C Aſdod diſſolutio uel effuſio uigiliæ ſiue exurgẽs uigilia: ſed melius
mirice. C Ader grex. C Adram nel adglã cõgregationem eoꝶ: C Afec. continuit ſiue cõtinẽtia.
CAdraim mundatio peſſimoꝶ. CAccarõ eruditio triſtitiæ: uel ſterilitas. C Amas idignatio uel
furor. C Azocri.i. Aſdodugens patrui mei: uel icendia. C Aſcalon appenſa uel ignis infamis:
Aſſaar mane diluculũ. C Accrabim ſcorpiões. ¶C Adar magnifſicus ſiue palliũ. C Aſamona os
eius ab oſſe:non ab ore. C Achor turbatio uel tumultus. C Adomim rubra. C Anathã humilis
exurgens: C Ahiman frater eiꝰ. C Aeſa claudican uel factura.i. poreſis. C Atromhel tp̃Cs eius dei
uel rñſio dei. Adada uſq; ad teſtimoniũ. C Aſergadda atriũ accinctionis⸗ eius. C Aſmona cæle
riter numera. C Aium acerui lapidũ.i. licholoca. C Ain: oculus: uel fons. C Acrigamũ cõgrega
tio eoꝶ. C Adaſa noua. C Aachar: dep̃catio: CAchazlb mendatiũ ſiue ſtulticia. C Ain: pauper.
CArab. inſidiæ. C Amineta luctus. C Accen nidꝰ. CAlala laxitas. C Araba multa. C Ataroth
corona. C Aſrehel beat deꝰ. C Agla feſtiuitas eiꝰ. CAſer: beatꝰ. Si p aleph: & Sin Irfam ſcribitur.
Sin aũt p heth: & ſade: atriũ ĩterpᷣtatur. C Amathim ĩdignatio.i.bilis eoꝶ. CAnem circuli uel co
ronæ ſiue pᷣcinẽs. C Aerin aceruus lapidũ.i. Affara uitulus uel thaurus. C Atfara hu
mus eſt aliis quippe Ir̃fis ſcribitur. C Ammona populus eiꝰ. C Afam uolans ego. C Aalce mille:
CAſarſualim atriũ uulpiũ. C Aſom os ab oſſe:nõ ab ore. Ced ſan ſumꝰ. C Afarim fodiẽs mare.
Ames robuſtus. C Amat populus adhuc. C Acharã turbãs eos. CAmmon popul-? mœroris.
CaAmma populus eiꝰ. C Annazeb cognomẽtũ. C Aſef.atriũ ſiue ueſtibuluzj. C Adame cruores
nel ſanguines numero plurali. C Alialon cãpi uel aulones. CT Anathoth obediẽs uel rũdẽs ſignũ.
CAbdo ſeruꝰ e. C Ammador populus generatiõis. C Alal laxitudo: quã græci
vocant: ſiue leuitas per extenſam primam ſyllabam. C Aſtarten facturam ſuperfluam.i.
CAſtaroth factura.i. ”M — exploratorum.
CA dombeſech dñs ſulminis: ſiue dñs cõtẽptus: uani. C Achman frater meꝰ qs. C Axa claudicãs
uel iraſcẽs. C Athanihel:tp̃s meũ dei. C Arrad:cõſurrectio deſcẽſiõis: aut teſtimoniũ deſcẽdens.
CAcho:uſq; huc. C Aut hamꝰ uęl humilitas eiꝰ. C Alab lac: uel lactea. C Achrabbim. i. ſcorpio
nes. C Aſtaroth ouilia: uel facturai. ervyxploratogꝶ: CAnacha reſpõſio. C Arach: artifex:
CAbmoem pfis mei decor: C Abel: luct⸗ uel cõmittẽs: C Abel:incola luctus parturiẽtis: C Are
ſol Abed ſeruꝰ. C Armon anathema mœroris uel imago triſtitiæ. C Auoth cõmoratio uel ſedes
aut uinculũ ſiue in cunabula:qd græce dicitur CAbgam pater ſordis. C Ab
don ſeruus mœroris: C Aminadab: populus meus ſpontaneus uel urbanus:
CAnna:gfa eꝰ: C Affec:furor nouꝰ: ¶ Aut cõtinẽtur: C Amĩadab:pr̃ me? ſpõtaneꝰ: uel urban?
CAbiaipr:dñs:uel pr fuit: Abielꝛpr̃ meꝰ:deꝰ: C Amom:cõprimẽs uel coanguſtãs me: C Aſor
ſagitta luminis. C Ahias: fr aliꝰ uel ſrater eiꝰ. C Achitob frater meꝰ bonus. C Abmaã ffis decor
. . CA bener

Mebꝛaicorum Mominum.

MAbener p᷑ meꝰ lucerna uel pater lucemæ. C gac i. tectũ. C Armathailà altitudo eoꝶ
CAzecha fortitudo ſiue decipula. C Adrehel: greges dñi. C Azel abiens pgens. CAchis uerũta
men uir ſiue frater meus aut frater nir. C Achimelech frater meꝰ rex. C Aiulath dolẽs ſiue pturiẽs.
CArch mora: Abiathar pr̃ ſupfluus. CAchela ſuſcipiẽs eã. C Abigal pf exaultatiõis ſiue pf er-
roris. Abiſſa patris mei incenſum uel ſacriſfcium. C Aendonoculus aut fons generationis.
CAbigail patris mei exultatio. C Aſan fumans. C Aatach tempore ſuo.
CAſuti atrnũ meũ. Abiſa pr̃is incendiũ ſiue ſacriſiciũ uel holocauſtũ: quod ſigniſicantius græce
dicitur. C Aſac:factura. i. CAmman cubir mẽſura nõ brachiũ.
CAmon in terris fletus. Abeſſalon pr̃ pacis. C Adõnis dñator dñs. C A ggia feſtus ſiue ſollẽ
nis. C Abichal pr meꝰ ros. CAgla iuuẽcula uel uitula. C Aia uultur. C Adrezer decoꝶ auxiliũ.
CAchohrereth diſpdẽs ſiue diſſipans. C Annhel populus me dei. C Anon dolens. C Abiſai pf
ſacrificii. C Aamnnoel populus meꝰ glorioſus. C Achitoſel frater meꝰ cadens ſine irruens uel fia
ter meus cogitãs ſiue tractãs. C Arachi longitudo mea. C Ameſa populũ tulit. C Afelethi mira
bilis. CT Adomiram dñs excelſus. C Adorã generatio excelſa. C Ahiloch frater iclit? C Armo-
ni illuminans me uel anathema ſiue cellariũ meum:aut domus mea. C Adi notelus uel delicatus.
. Aheſam uolũtates ſiue cõſilio ægro. Ahoi ſpinaꝶ. C Aga meditans ſiue loquẽs. C Ararites
montanus. C Adollam cõgregatio eoæꝶ. C Anbel leo dei. Aſahel factura dei. .

1 CAradjus obſtupeſcens uel admirans. C Aras ælatus. CAlab lac. CAbiecri dei mei auxilium.
u. CAnathotithes reſpõdens ſignum. C Adar. robuſtus ſiue ſufficiens. C Abialben pr mens intelli-
ẽs. C Azinath fortis morte. C Ahiem frater matris. C Aſerai atriũ meũ. C Arimas illuminati⸗
Abiſai p̃ me ſupfluus ſiue pr̃is mei rugitꝰ. Accherethi ĩrerficiẽs ſiue diſcipãs uel demoliens.
CAmaſa populũ tollens ſiue lauans. Aſor atriũ. C Azaria auxiliũ dñi. CAia frater eiꝰ uel ubi
1 hæc. C Ahiſar frater me princeps C Adonirã dñs me excelſus. C Aela añ fores ſiue ueſtibulũ.
. CAdadeꝛzer decoꝶ auxiliu. C Adorꝗ generatio excelſa: ſiue decor excelſi. C Ano dolor eorum.
ni CAſa tollens ſiue ſuſtollens. C Auan ſubuertit eos ſiue monens eos uel ſons. C Anachim nò eſt
1 nocẽs. C Anã gratificatꝰ mihi ſiue donatꝰ mihi. C Ahat frater prĩis. C Azuba relicta uel deſerta.
u CAhihel uiuens deo: uel uidens deun. C Abirã pf̃i excelſo. C Azahel uiſus deo. C Adad patruus⸗
. uel patruelis: aut teſtis. C Azia apphendẽs deũ: uel fortitudo dñi.ſiue fortitudo eiꝰ. C Abana lapi
1 . des en. CAthalia tp̃s dñi: uel tps eiꝰ:ſiue tpalis dũñi. Aramathar deiciẽs eũ. C Arnon lux eoꝑ:
nel archa mœroris. C Amaſia robuſtus dñi: uel populus clarus. CAffet cõtinebit: uel apphẽdet.
1 CAnna robuſtꝰ dñi:uel populus dñi. Amathi ueritas mea. C Azaria adiutor meꝰ. C Affith lIi-
. benas. C Argob maledticens excelſum. C Ariel leo dei. C Aſor ſagitta luminis. C Aaz cõtinẽs
. aut appᷣhẽdẽs. C Ala ĩſirmitas. ¶ Aur liuor: aut uulnꝰ. C Aſama delictum. C Adrameleth ſtola
e regis: uel decor regiſ. T Anamelech. Rñdent? regi. C Abiſa noluntas mea. C Aſafcolligens.
CArfath ſanãs aut ſanatus. C Anei nunꝗd cõmotꝰeſt. Amos robuſtꝰ. C Ararat armœnia uel
. mons uulſus. C Aſaradon uincẽs uel exacutus. C Arus ĩciſa uel aureꝰ. C Adaia teſtimoniũ dñi.
h CAchichã frater meꝰ ſurgẽs. ¶Aſaia faciẽti diũo. C Achabor mus. C Aars ſol. C Amital cale-

factus ros. C Aiul ſtultus inſcipiens. (CAbeſſalon pater pacis.) C Aſafæxongregans.
CAleph:mille:ſiue doctrina. Hain: fons: ſiue oculus.
CAet cõtẽtio. C Aelamitæ deſpiciẽs ſiue cõpati.C Aplicongregis. E. Alath:mos. Arrane
ira uel iraſcens. C Arphat. C Anathot. C Aue nunquid cõmotus eſt. C Ana imquitas. C Adre
melech doctorum regnum uel decarus rex. C Arnon. C Aſerdan: uinculum cutis: ſiue iudicii uel
exacutus. Achor turbatio: uel tumultus: ſiue peruerſio.
CAmos:fortis:ſiue robuſtus:uel populus auulſus:ſiue populũ auellẽs. C Accaron gregis paſcua:
. ſiue in paſcuis:quod græce dicitur i. empoim motrofſicis. C Amaſia populus
. dñi:uel fortis dñi:uel populũ leuans. C Achaz apphẽdẽs: uel tenens. C Anihim hũilitas renuẽs.
CAbdia:ſeruus dñi. Amathi: ueritas mea: uel ſidelis meus. C Abachuc: amplians. C Amatia.
dicente domino: uel uerbum domini. C Aggeus: feſtus: ſiue ſollennis.
CAddo:ſeruus ſiue teſtis eius:uel fortitudo eius. Aſahel factura dei. Ananchel gratia dei.
CAnanoth rũſio ſiue rũdens ſignũ uel obediẽtia. Amon fidelis uel nutniẽs ſiue onus. C Ache
bor mus. C Anania grĩa diſſipata ſiue gẽa dei. C Azor adiutus. C Amaſia factura dei. C Anan
chel cui donauit deus. C Aſedemoth arua uel ſuburbana. C Ananahel gr̃a dei. C Anan gratia.
Ania gr̃a dñi:uel donãs dñs.CAbdihel ſeruiẽs deo. Abdemelech ſeruꝰ regis. Aſa fcura.
WIAfire furor alienꝰ ſiue uita diſſipata: atq; diſciſſa. CAzan fortitudo eiꝰ. C Aroer ſuffoſa:ſed me
lius mirice. C Alaſa triplex uel conternata. C Ahi queſtio uel uallis fiue uiuit. C Arfath ſanans.
Q¶ Aſenec:ignis ita aſperſus. Amithal calefactus ros. C Ani ſtultus inſipiens.
TAſſanez equoꝶ domitor.(CAnania gia dei.) .σ Abdenago: ſemens tacto. C Amalazar dixit
prĩiceps. LArioth ad ſolitudinẽ rediẽs.CAſſuerꝰ atriũ eiꝰ uel beatitudo. C Aſtiages uoluntas
uel conſilium fæſtinitatis. C Abachuc:iamplexans eos. C Artaxerxes lumen ſilentio tentans.
CQCAzur auitus. C Accherethi ĩterficiẽs ſiue demoliẽs. C Afſurim ignis uluminatigan. C 4Afams
1

Interpretatio.

Irauel iracũdꝰ. C Aim: -ulilis:ſiue ĩidolũ. C Amagalim: ſons: uel oculus uituli. CA⁊zara:trepido.
¶ Aura iracundia. C Ariel:leo dei. C Aſer beatitudo. Arſemel ſilentium circunciſionis.
CAchal omnia. C Atadi deponentes. C Aelamitæ appoſitiſiue collati: aut abiecti.
CArda abalienatus ualde. CAuſithidi cõſiliatrici. Et ſup hoc: ꝗd nobis uideatur: in libris hebrai-
carum quæſtionum diximus. C Aſom fſilens: uel oſſeus. C Adad patruelis uel teſtis.
CAbrahã: pf̃ uidens multitudinẽ.) Aminadab: populus meꝰ uolũtarius. C Abia pf̃ dominus.
CAſa tollens: aut attollens. C Aazia apphendẽs dm aut robur dñi: uel fontitudo eiꝰ. C Aaz appᷣ
hendens. C Amon fſdelis uel nutricius. Si tñ ab aleph lĩa exordiũ hẽat. Qd ſi ex hain: ſcribit᷑: onu
ſtus ĩterpᷣtatur. C Abiu pr̃ meꝰ iſte uel pr meꝰ eſt. Azor adiutor. C Archelaus agnoſcens leo.
Amen: uere: ſiue fideliter:. Andreas: decorus uel midens pabulo. C Alpheus fugitiuus: ſed me
lius milleſſimꝰ uel doctus. E Amora populus ſcitus uel populi illuminatio. C Habel luctus.
CAut uapor:ſiue uanitas. C Hachaldema: ager ſanguinis. Syrum eſt. non hebræum.
CAbba:pf. Syrũ eſt:nõ hebræũ. C Armathia altitudo eiꝰ: uel exaltatus eſt ipſe. E fœta: adaperire-
Auguſti ſollẽniter ſtantis aut ſollẽnitatẽ additã. Abiline lugentes. C Aharon mons eorum.
.Anna gra eiꝰ. CAſere beatꝰ: aut beatus erit. Amos: onerãs: aut onerauit. C Agge ſollẽnitas.
C Adda robuſtꝰ uiolẽter figuratũ nomẽ ab eo qd dicif᷑. Addu. C Arphaxad ſanãs epopulationẽ
CAdam:homo: aut terrenꝰ: ſiue indigena.) C Ammans populus abiectꝰ, C Aemon oculus. Aut
fons eoꝶ. C Anam: donauit mihi. C Andreas dec in ſtatiõe: uel mradẽs pabulo:ſed hoc uiolentũ.
Melius autẽ eſt: ut ſecundum græcam etymologliä hoc eſt: a uiro uiniis appelletur.
CAlpheus milleſimus: ſiue ſuper os: ab ore: nõ ab oſſe. CAcaldema: ager ſanguims. Syrum eſt.)
CAegyptus tenebræ: ſiue tribulatio. C Arabes humiles: ſiue cãpeſtres: Annas donãs. C Alexã
der auferẽs anguſtiã tænebraxꝶ: ſed & hoc uiolẽtũ. CAnanias gr̃a dñi. C Amos potẽs: uel ſortis:
Si tñ ab. Aleph Ia ĩcipiat᷑: & finiat᷑ in Sade. Qd ſi exordiũ fuerit ab ain:& cõſumat᷑ ĩ nun:ĩ populũ
diuellenté terras ferf᷑. Azotus: hebraicæ uocaf. Eidod & ſcdm priſtinũ nomen etymologiã hẽt
ignis patruelis: C Aſcalon ignis ifamis: Aut ignis ignobilis. C Aeneas: reſpõdẽs: C Aut pauper
ſiue miſeria. C Agab:mũucius tribulatiõis: ſed & hoc uiolemũ. C Athalia tps eiꝰ*. Melius declinatio
dñi. C Anfſipolis popul ore corruẽs. C Apolonia diſciplina: uel ſynagoga eoꝶ: ſed uiolentum.
CAtheniẽſes exploratores: aut rñdẽtes uel humiles ſiue tpe diſſipati: ſed & hoc uiolẽtũ. C Areopa
gus primitiua ſollẽnitas: G & hoc uiolẽtũ eſt: cũ atheniẽſis curiæ nomẽ ſit:qᷓ a marte nomẽ accæpit
E Aquila: dolens ſiue parturiẽs. C Achaia ſoror laborãs. C Appelles cõgregans eos: uiolentum.
CArthenus. i. diana ſuſcitãs ægrotatiões niolẽtũ eſt. CAriſtarchus ſuſcitãs coronã. C Antipacti-
dẽ donãtis laudationẽ: uiolẽtũ ẽ. C Agripa cõgregãs ſubito. CAdrumẽtina diuidẽs ſublimiter
niolẽtũ ẽ. & Adrias cõtinẽs malũ ſiue locꝰ maloꝶ uiolẽtũ ẽ. Appuſoꝑꝶ libera uel ſortis ubertas
Abraham: pfis uidentis multitudinem.) C Aſia ?leuans. C Aegyptus tænebræ ſiue tribulatio.
CAdam homo. C Abrahã: pf uidens multitudinẽ.) C Adam: homo ſiue terrigena. CAbba pf.
Syrũ eſt.) C Achaia frater ꝗs aut frater eiꝰ: uel frater dñi: uel frater meꝰ dñs. C Aquila dolens ſiue
pa rturiẽs.) CAſia eleuata ſiue gradiẽs. C Andronicus decorꝰ ad ſtadiũ: aut mñdens ſiue cogitans
paſſionẽ. C Ampliatꝰ populus melleator. C Appelles cõgregãs eos. C Ariſtobolus ſuſcitãs do⸗
lore germen. C Aſcincutũ dirigẽs turibulũ. C Apollo mitaculũ ſiue cõgregãs eos. C Achaia fra
ter me qſpiã uel fi meꝰ dñs. C Aqla pturiẽs ſiue dolẽs.) CAſia auferẽs ſiue pgẽs. ¶ Abrahã: pr
uidẽs multitudiné.) C Areta:iſtupor ſiue dſcẽſio. C Arabiã huilẽ: ſiue occidẽtalẽ. C Anthiochiã
pauptatis ſilẽtiũ. (CAbrahã pf̃ uidens multitudinẽ. C Abha: pf. Syrũù eſt.) C Agar. aduena ſiue
cõuertẽs. Ariſtarchus: mons facturæ ſupfluæ. CArchippus lor?gitudo opis ſine iſidiæ oris: uel
inſidiæ dilatati. C Achaia: frater meus: quis ſiue frater meus dñs.) C Athenæ: in tpe diſſipatz.
CAbrahã: pf uidens multitudinem.) ¶¶Aegyptus tænebræ: ſiue anguſtiæ.) C Aharon mons ſor
ritudinis. C Habel luctus. C Alexander leuans anguſtiã tænebraꝶ. CAdam homo.) .
CArtheman anathematizantẽ: ſiue. CAppia cõtinẽs:ſiue cõtinẽtia: uel libera. C Archip
po: longitudine operis. C Aſia elatio. C Amen:uere ſiue fideliter) CAſer:beatitudo: ſiue beat?*.
CAegypt tribulatio.). C Armageddon conſurrectio tecti: ſiue cõſurrectio in priora: ſed mons ela
trunculus: uel monæ globoſus. C Alleluia: laudate dñm. C Abrahã: pf uidens multitudinem.)
CAdam:homo.) C Amalech: populus lugens: ſiue populus brutus.
Abylon uel babel conſusio. C Bethel domus dei. C Barbabara in malicia: ſiue creatura.
24C Bale pᷣcipitans: ſiue deuorans. C Barad grãdo. C Beerſabah puteus ſacietatis: uel pu-
te“ ſeptim?. C Bum deſpiciens ſiue cõtẽnens. C Bachuel uirgo dei. C Becri pute? me?:
]) ſine putei mei CBaſemoth in noĩibꝰ ſiue delinquens:uel ueniens ante poſita. CBalla in
ueterata. C Benoni fil? doloris mei. C Beniamin filius dexteræ. C Balaam ſine populo: & abſch
ſnbſtantia eoꝶ: ſiue meis: C Beor in pelle. C Boſta in tribulatione. uel anguſtia. C Badad pᷣcipu
Balaannan hñs gr̃am. C Beria in clamore eiꝰ. C Bechor primogenii uel inclitellus. aut ĩgreſ-
ſus eſt anguſtus. C Beſelchel in umbra dei. C Beelſefon hñs ſpeculã. C Badrifath. i.
plaga. uerbi gra qd dicimus plagaſeptẽtrionalis uel meridiana. C Bamoth in morte ſiue excelſa.
CCBaſan

CBaſan bruchus ſiue pinguedo. Nam quod interpᷣtari ſolet ĩignominia: uel confuſio: buſa dicitur.
CBalach lingens: uel elidens: aut inuoluens. C Balaam uanus populus: ſiue pcipitans eos: uel ſine
populo. C Beor in pelle. C Baal hũs ſiue uir. C Behelfegor hns os pelliceù. C Bechor inſagina
te: uel ĩgreſſus eſt agnꝰ. C Balæ pcipitauit: ſiue ablorbuit. Baria in malis: ſiue in cõmutatiõe er.
CBehelſefon hũs aquilonẽ: ſiue ipeculã. C Baan iniꝗtate. C Bametlnelecta cõmotio. C Betha/
nanira domus pardoꝑꝶ: ſiue domus amaritudinis. C Beelſeſon aſcenlio [peculæ.
Betharan domus archæ: uel montium: uel aſcenſus. C Bahalmeon habens habitaculum.
¶Benachan filius neceſſitatis. Baci luctus: ſiue in uomitu: aut uetus. I
CBehelfegor habens os pellis: ſiue ſuper os pellis. . Baſar anguſtia: ſiue in anguſtia: uel infantia.
CBoſor in anguſtia. C Beroth putei. C Barne hlius mutationis.
CBethauen domus inutilis. C Beharan domus iræ uel domus montiũ. C Balagad habuit accin-
ctu: uel uir accinctus. C Baut uir pirata: uel fortunats. C Bethaiſimoth domus deſerta adducens

mortẽ. C Bamoth excelſa. C Baal hñs. C Baalmeon hns domiciliu. C Bethfeor dom“ oris pel

lium. C Begumin fabri cemẽtarii C Betharã dom ſublimiũ uel montiuͥ. C Bathananira domꝰ?
pardoꝶ ſiue amaritudinũ. C Bethaglam domus feſtiuitatis eoꝶ. C Betharaba dom? humilis uel
ueſpe. C Boon pollex uel ĩ medio. Baala hns eã uel ſupra. C Bala hns eà uel uir eius ſine uenit
hæc. C Baaloth in aſcenſu: uel aſcenſus numero plurali. C Bethafelech domꝰ ſalutis. C Bazeota
deſpectio ſiue cõtẽptus. C Baal uetuſtas. Baſechoth adeps: uel defecatio. C Bechdagan domꝰ
tritici. C Bethaſue dom* mali nõ a malicia: ſed ab arbore itelligendu. C Bethſur domus 1obuſti.
CBethanoth domꝰpᷣcinẽtiũ. C Betharaba domꝰ multa: uel gradis. C Benemia ĩ eis uel in medio
eoꝑꝶ. C Bethagla dom feſtiuitatis e. C Beroth putei. C Bethula uirgo. C Bethmarchaboth do
mꝰ quadrigag. C Bethlabaoth dom“ ueniétiũ. C Balach ad habitꝰ? habéda néô habitu.- cultu ue
ſtis. Bera pute altitudinis. C Bethfeſe domꝰ* oris florẽtis. Bethſanus dom? ſolis. & Bethen
uẽter. Bethmeth domP uallis. C Benael ædificatio dei. C Bethanath domhuilitatis: uel dom?
rñdens. CBelathala hita genere feminino: ab hñdo pticipiũ eſt nõ uerbù impatiuũ. C Baneba-
rach filiꝰ fulguris. C Balach elidẽs. C Bezech fulgur: uel cõtẽꝑt? uanus: ſiue nutas. C Baalmeſur
hñs uel uir ex pricipe. C Barach fulgurãs. C Bachal iugũ. C Bara creatura: ſiue lect?. & Bara eniz3
creatura iudæoꝶ ſiue tribuli. C Baalberich hns pactuͦ. C Bera pute., C Berith pactu: C Baaltha-
mar hnñs palmà. C Booz in fortitudine ſiue in quo uirtus. & Bahalhim hütes: ſiue deſcẽdentes: uel
ſuperiores. C Bethehar dom? agnitiõis: uel dom* agni. Bochorfath primogenitus tuus.
CBeꝛzech egeſtas. C Badan ſolus: uel in iuditio. C Boſes in ipſo floruit: uel abſciſo. C Bama in
quo. CBatita phitoniſſa: quã græci egaſtrinithon uocãt. C Boſori annüciatio: uel cara. C Beer-
ſabah puteꝰ ſacietatis: uel puteꝰ ſeptimꝰ. C Beurim ælecti. C Berothi putei. C Baana uenit mndẽs.
CBega excelia. C Banaia cementarius.i. ædificator dñi. C Betroob dom“ plateaꝶ. C Bethſabeæ
filia ſaturitatis: ita tñ ut prima correpta ſit ſyllaba. Alioꝗn ubi ꝓducitur ſemper domꝰ interptatun
CBalaſor hnᷣs ſagittã luminis uel aſcenſio atri. CBethehar dom agni. C Baurnim electi: ut ſupra
uel iuuenes. C Berzellai ferru men. C Bochori primogenitꝰ me. Bethmacha dom? humilis
uel fori uel tributi. Baana uel. Baara uẽit mndés. C Baureumi uenit fugit eũ ꝗſpia. C Betho
oro dom iræ. C Bethſabeæ filia iuramẽti: p breuẽ primàâ ſyllabà legendũ eſt. C Benur fil? acrius
ſiue filiꝰ ignis. C Bethſames domus ſolis. C Berhanan domus giæ: aut doni. Baſamath delin
quens. C Baaloth aſcẽdentes. C Bul geminꝰ, C Booz in fortitudine. C Baraſa in ageſtate: ſiue
ueniens ad faciendum: uel hasrien? C Bahalzebub deuorans muſcã. C Bahalſaliſa hus tertium.
CBadachar ueni cõpungi. C Bethagan domꝰ orti. C Bethcaton domus ſculptura. C Baſan con
fuſio: ſiue pinguedo: uel ſiccitas. C Bedech ĩſtauratio. C Banada filius decor“. C Barladan venit
ſibimet indicans: uel uanitas ꝓ ſemetipſo. C Baſechach d Bethim domib'. C Bahalfegor
hñs hiauit: ſiue hñs os pellis: uel pelliceum. C Beth domꝰ. C Babylon cõfuſio. C Barachia bene
dictꝰ dñi: uel benedicens dominum. C Boſrta in tribulatione. C Baladaim ueniens eam iudicare:
CBel uetuſtus ſiue abſq;ʒ. C Beceri puteus meus: uel in limine. C Baalim in ſupioribꝰſupiores: uel
hñtes aut uiri. C Bethaben dom inutilis: uel domꝰ idoli. C Buz deſpect“: ſiue contemptus.
CBaruch bñdict?. C Baalis hñs uiꝶ. C Baaſa ueniẽte fſcũra. C Boſor tribulatio. C Bel uetuſtas.
Balthaſar capillus capitis. C Bari incõmutando: ſiue putei uel in uentre. Bel uetuſtas.
Buꝛi cõtẽpiꝰ ſiue deſpectꝰ. Banaian ædiſiciũ di. Berota putei ei. C Baalmeon deſcenſio
humilis. C Bagazim ĩ excelſo cõtẽptꝰ. C Babaſt? os uel labiũ expimẽti. C Beth filia uel mẽſura.
CBaldad uetuſtas ſola. C Barachiæ benedictio dei. C Buzites côtemptibilis. C Barad grando.
Barachel benedixit dim. C Buci contẽpſit me. C Boot in quo robur. uel in ipſo fortiiudo. ſed
meliꝰ in fortitudine. C Bartholomæus ninꝰ ſuſpẽdentis aquas uel me. Syrũ eſt nomẽ nõ hebræũ.
CBethſaida domꝰ frugũ. uel domꝰ uenatoꝑ. C Bariona hli*? colubæ. Syrü eſt pariter & hebræu.
CBar ꝗppe lingua ſyra filꝰ. & Iona colũba. uttoq; ſermone dicitur. Bethfage dom“ oris ualliũ.
uel domꝰ buctæ. Syrũ eſt. nõ hebræũ. Quidã putat domꝰmaxillaꝶ uocari. C Bethania domꝰ affli
ctionis ei. uel dom obediẽtiæ. C Barachia. uel benedictꝰ dominus. uel benedictio domim.
. 111

Interpretatio.

Barrabban ſili magiſtrĩ eoꝶ Syrum eſt:nõ hebræum. CBanerrem filii tonitrui: quod corrupte.
Boanarges uſus obtinuit. Barſemia filius cæcus: quod & ipᷣm corrupte ꝗqdã Barthimeum legũut.
CBahalzebub hũs muſcas:aut uir muſcaꝶ. In fine ergo noĩs.b.lia legẽda eſt non. I.muſca enim ze
bub uocatur. C Barabbas filius patris. Bartholomæus filius ſuſpendentis aquas: uel ut ſupra.)
CBarſaban filiũ reuertentem uel filium quietis: ex ſyro & hebræo ſermone nomen compoſitum.-
CBarmabas filiꝰ ꝓphetæ: uel filiꝰ uenientis: aut ut pleriq; putant filiꝰ cõſolationis. C Blaſtrü hñtem
lucrů. C Berien malefſiciũ ſiue in malo. Nõnulli barieſu corrupte legũt. Buhinia filia ſpecioſa:ſi
ue inutilis. C Berotha fili? eiꝰ. Syrũ eſt. C Bernice elegãter: uel electæ cõmota uel fili?ꝰ inocens ex
ſyro hebræoq; cõpoſitũ. C Babylon cõfaſio: ſiue trãſlatio. C Bithinia uirgũcula: aut filia domini,
Balaã uanꝰ populus: aut deuoratio eiꝰ. C Boſor in tribulatiõe: aut carneus: ſiue pelliceus.
CBeniamin filius dexteræ. CBahal hns: ſiue deuorans. C Beluir cæca anguſtia: ſiue cæcumlumẽ:
spuaricationis. Sed rectius. Belial dicetur.
—— ain poſſeſſio: uel acquiſitio. C Caman lamentatio: uel poſſeſſio eo. Cithii amentes
euel ſtupẽtes. C Cenaab. Carnaim cornua. C Cades ſancta ſiue mutata. C Cinei poſ
ſſdentes. C Cenes zelotipꝰ uel ſeſſio eiꝰ. C Cedmonii antiqua triſtitia uel orientales.
.Camuel reſurrectio dei: uel ſtatio dei. C Cedar tænebræ uel mœror. C Cædma oriẽ
talis uel antecedens. C Core caluiciũ. C Cad molares dentes: ſiue patientia. C Hucuſq; p ſimpli⸗
cẽ.c.It̃am lecta ſunt noĩa.exin aſpiratiõe addita.i.p.x.græcũ legẽda. C Cherubim ſcia multipli⸗-
cata: uel quaſi plures. Cham calidus. Sed ſciendũ ꝙ in hebræo. X. Ir'am nõ habet. Scribituraũt p
heth. ꝗᷓ duplici aſpiratiõe ꝓfertur. C Chetim cõftacti. Chus æthiops. Chanahan fſalos
hoc eſt motus eorum: uel negociator: Aut humilis. C Calamie cõſumatio futura: uel omnes nos.
CChalech quaſi uiride. C Cheſluim cõtecta regio eoꝶ. C Chapturim man' exploratoꝶ ſiue tor
torũ: ſed melius cappadoces. C Chetheus montis exceſſus ſiue fixus abſciſus: ſed hoc nomẽ in he-
braico nõ ĩcipitur a cõſonanti Ir̃a. ueꝶ ab. heth. de qua iam ſupra diximus. C Chaldæi quaſi demo
nia uel q̃ſi ubera uel feroces. C Charrã ſoramina ſiue ira uel fodiens eos. Sed & hoc nomẽ p. hethi
hebraicũ ĩcipitur. Chebron cõiugiũ ſiue incantator aut uiſio ſempiterna. & hoc. heth. habet i pri
cipio. C Chodor laomor quaſi generatio manipuli ſiue quaſi decoꝶ manipuln C Chorrei de fo-
raminibꝰ quos uocãt traglitas. C Choba cõdẽnatio. Chaſed quaſi populantes: ſunt aũt caldæi.
Chet pcutiens. Cetura thymiama offerens: uel copulata aut coniuncta. C Choadat præcipuum.
CCabratha quaſi electũ ſiue grane. C Chorri ſiue chorrens farina: aut farinatus: ſeu poſt me: uel fſo/
ramen meum. C Charan. C Chazbi mendacium. C Charmi uinea mea: uel cognitio mea.
CChaber coniunctio: uel incantator: ſed & p.heth. lr̃am ſcribitur. C Caath patientia: uel molares
dentes: ſiue dolans: aut cõponens. C Cades ſancta. C Chanam negotiatores: ſiue hic paupculus:
aut pᷣparati: uel humilitas. Charmi uinea mea: uel agnitio aquæ. C Cherubim ſcientiæ multitu
do:aut ſcia: & intellectus. Cades cõmutatus.ſiue ſanctus. C Cemerariuns meus: ſiue
nidus meus: aut poſſeſſio. C Citus ſtupentibꝰ: ſiue mirantibꝰ. CChanat emulatio ſiue zelotypia.
CCalaat eccleſia uenit: uel uoces. C Cades Barne cõmutatus electus uel mutabilis. C Chariatha-
im uilla: uel oppidum eoꝶ. CCore caluicium. C Camuel reſurrectio dei: aut ſtabit deus. C Huc
uſq; per.c.lr̃am ſimplicem legerimus: exin aſpiratiõe addita principio. C Chanahan reuerſus eſt:
ſiue quaſi rũdentes: aut quaſi mouentes. C Chaleb quaſi cor: aut omne con uel canis.

CChainos congregatus: uel quaſi attrectatio. Chozbi calix in me ſiue immola mihi. C Chen-

neroth. C Cithaꝶ ſignũ: aut quaſi lucernæ. C Chaſlon ſcelerta triſticia: uel quaſi protectio.
Cherubim quaſi plures: aut uermiculata pictura: uel ſcientiæ multitudo.
CCademoth a principio mortis ſiue principium mortis. C Tria nomina hæc quæ ſequũtur ex. c.
per aſpirationem legenda ſunt. C Choreus iracundus ſiue de foramine: quẽ græci
uocant capturim manus tortorum ſiue exploratorum. C Captor cappadocia.
Cariachiarim ciuitas uel uilla: ſiuarum. C Cadeſoarne cõmutata electæ ſiluæ ſanat electæ.
CCades ſanctitudo:uel ſancta ſiue mutata. C Cariatham ciuitas eoꝶ uel uocatio perſfecta:
¶Lain lamentatio. C Ceila ad fundum iĩacta ſiue ſuſcitans eam: aut tollens ſibimet. C Carmellus
mollis ſiue cognitio circũciſionis. C Cariathbaal ciuitatẽ habuit ſiue ciuitas habita. C Cane cala
mus. Notandũ ꝙ latinũ canna de lingua hebræa ſumptum eſt. C Caſim ſumitas. uel principium.
CCaſeon duri fortitudine. C Caſabã cõgregatio eoꝶ. C Carthã pfectionẽ pfecit. C Cademoth
prius uel orientalis. Hucuſq; p. c. ſimplicẽ Iram legerimus. Exin aſpiratione addita legendũ eſt.
CChidon ſcutũ uel clipeus. C Chifata catulus eius:uel manus diſſipata:ſiue expiatio. C Quod au
tem diximus catulus eius: leonẽ ſignificat: quẽ græci uocant.i ſcineon. C Chormel molle uel te-
nerum ſiue cognitio circũciſionis. Melius autem ſi interprætatur agnꝰ tener. C Chellon reuelatio
eorum. C Chiſ robuſtus. C Chabon quaſi intelligẽs. C Chereloth uidiſti ſiguum. C Chiſloth
ſtulti ſignum. C Cabul quaſi germen. C Cenze poſſeſſio contemptibilis. =
Cetron tænebræ eorum: uel thymiama. C Ciſon impegerunt ſiue duricia eorum: uel læticia.
CCarcar inueſtigatio. C Camon reſurrectio inutilis, C Quattuor noĩa quæ ſequũtur ex. c. littera
. aſpiratione

Mebraicorum Mominum.

alpiratione addita legenda fſunt. C Chetim inſaniens uel ſormidãs ſiue ſignata. C Chuſa æthio/

Pia eo ꝶ. LChamos ꝗſi attrectãs: uel cõgtegãs. C Chelion cõſumatio:ſiue oĩs dolor: uel ab initio

CCus durut uel uomitus uiri: uel uomẽs uir. C Quæ ſequũtur aſpiratiõe addita legẽda
ſunt. C Cecti inſanientes: uel mœtuẽtes. C Chereti interficientes: ꝗ ſignincantius dicũtur græce.
Chaleb quaſi cor:aut omne cor: ſiue canis. C Caſir meſſis. ¶. Capſehel congregauo dei.
CTria nomina quæ ſequuntur aſpiratione addita legenda ſunt-

Calamach omnem fortitudinem. CChuſi æthiopia. C Chorerthi difſipans ſiue diſperdens:

Caue pœnitentia: ſiue clangor tubæ. CCarmellus tenellus: autmollis ſiue ſcientia cucunciſio⸗
nis. CHucuſq; per. c. Nunc per aſpirationem. Chalcad paſcens ſiue nutnens. H
Chamos congregatio: ſiue quaſi cognitio. C Chanaam erubeſcens ſiue negotiator.
CCabalaam præcipitauit. C Cadeſim cõmutati ſige effeminati.
CCare caluus. C Hucuſq; per.c. Nunc per additam aſpirationem.
CChabratha electio ſuper hoc: in libris hebraicarum quæſtionum plenius diſputatum eſt.
CCharith conciſio. C Charan ira uel foramen. C Chomari æditui.
CCofuocatio uel auis: ſed melius excuſſio: quam græci gocant
CCædar tænebræ: uel mœror. C Cofmanus palma uel uola. W
CCtiorum conciſorum: ſiue plagæ conſumarionis. C Carthaginis ſcrutationis-
CCyro heredi. C Duo nomina quæ ſequuntur: per aſpirationem legenda ſun.
Chalanne omnes. C Charthanus. C Chedar. C Chelcian pars mea dominus eſt.

CColaia uox facta. C Cedron triſtis mœror ſiue dolor. C Cariatham ciuitas uel oppidum eorũů.
Canioth occurſus ignis. C Hucuſp. c. Nuc p aſpirationem proferendũ eſt. C Cheleia pars dni-

CChabonim manus: uel aceruꝰ ſpinarũ: ſed melius pᷣparationis licet pleriq; hebræon liba: uel cru
ſtula ſigniſcari putent. C Chamoã ſimilis eis. C Charmamos agnꝰcõgregatus ſiue gritio quaſi
ſarmentũͥ. C Chamos congregatus. Cariathim ciuitas eoꝶ. Cedar triſtis uel tænebræ.

Cades mutata uel muratus. Cur gælu. Hucuſq; p. c. Nũc aũt p aſpirationem ꝓferendũ eſt. .

CChobar grauitudo: uel grauitas ſiue iuxta ælectnm. Chodchod carthaginenſes.
CChanna fundũ uel pᷣparatio. C Chalamad conſumauit ſiue menſus eſt. E
nel quaſi feri: aut quaſi demones. C Cherethim diſponentes pro quo melius in gra co habetur.
CChemor agnitio luminis: uel cætera. C Cherchoro cognita ablatio. C Chelbon lactei. H
CChalamar oĩs amaritudo. C Chochomor oĩs amaritudo. C Caiſas inueſtigator: uel ſagax: ſed
melius uomẽs ore. Cadrantes caligo: uel tænebiæ: quæ nos per. q. lam quadrantem dicimus.
CCorbona oblatio. Cananeus poſſidens: ſiue poſſeſſio. ¶ Hucuſq; p.c.ſc tipta ſunt noĩa:ᷓ græ
ci p.x. efferũt exin aſpiratiõe addua legendũ: quâà illi Iiam. chi. uocant. CT Chanan ne gotiator uel
motab lis: aut ipſe paupculus. C Choozai hoc myſteriũ men. C Chananei negotiatores.
CCennazelotes: unde in alio loco. Chananeus in alio zelotes dicitur. C Cæſar poſſeſſio prin
cipalis. C Cirinus heres ꝗ apud nos melius effertur & uen p. q. ut dicat᷑ qrin. C Coſam diuinãs.
CCamam luctus: aut lugens. C Capharnaũ ager uel uilla coſclationis⸗ Q Cephas petrus:ſyꝑ eſt.
CCana poſſeſſio:ſiue poſſedit. C Cappadocia manu redẽpta dño uiolentũ eſt. C Cirone heres.
CCreta uocationes:aut uocatæ inter ſy & hebræum. C Caiphas inueſtigator: aut ſagax: uel ueni
ens ore. C Cyprius triſtis: aut mœror. Cirenenſes heredes. CCilicia exitus aut luctus: uel aſſũ

ptio:aut uomitus eius.¶ Ceſcacꝗ poſſeſſio principalis. C Candacis cõmutatæ. C Cotnelius itel

jligens circunciſionem. C Caudius ſpes tranquilitatis. Cis uomens uir: aut durus.
CColoniam reuelationem eorum: aut uocem eorum. C Co inthum cõuerſationem eorum: quã
ſigniſicantius græci uocant hoc eſt adminiſtrationem rei publicæ.·
CCriſpus ſciens uel cognoſcens. C Co excuſſio ſiue preſtolatio. C Cireneas poſſidẽs ſectatores.
¶CCas mentis exceſſus. Cauden recurſum aut retentionem ſiue clangorem. Exceptis paucis no-
minibus omnia pene ex e littera uiolenter interprætata ſunt. 4 510
CCore caluicies aur glacies. C Cercas poſſeſſio. C Connthum ciues ſiue
decuriones eorum. C Cephas petrus ſyrum eſt. C Criſpum ſcientem.
CCloes inueſtigantes ſiue omnes:ſed melius concluſiue conſumatio.
CCilicia. aſſumptio ſiue uocatio lamentadilis.
CClemens eccleſiaſtes ſiue concionator. C Coloſis uoci factz
CCain poſſeſſio.C Creſcẽs tænebroſus. ¶C Carpũ ſcientem perſpicue. C Corinthus onitur ipſe.
Claudia ſpes tranquillitatis. C Cretam uocationem conſumatam. Wl
Q danim dedan ſolicitarius ſiue fratuelis eorũ. C Daſem ftenũ. CDeda ſubtile ſiue pal
mata. C Damaſcus ſanguinis potus ſiue ſanguinis oſculum uel ſanguis ſacrii.

———

Dedan iudicans. C Dan inditium ant iudicans. C Dinina tacens. & Dina iuditium
Se-)) iſtud. C Debbora apis ſiue æloquentia. C Diſon fortis papilla ſiue calcabiteam: ſed hoc
ſyio ſermone dicitut. Cæterum hebraice pinguedo.interprætatur autem Cinis. i. faui la holocau-
ſtarum. ¶ I[Daſan ſimiliter ut ſupra: licet quidam putent foitem Xlepl ätem. Inter

Chaldæi quaſi ubera

ptætari. & Demaba l-udicium afferens. C Datham pabulũ uel niride eoꝶ aut ſufficiẽtẽ defectiõe.
CDahel agnoſcant deum. C Dathan donum eorum ſiue ſufficiens donum. MM
CDibon iufficiens ad intellectum uel habundanter intelligens.
CDabongad ſufficienter intelligens temptationem. C Defica adhæſit ſiue remiſſio. 2
CDeblataim lateres ſiue maſſas quæ de recentibus ficis compingere ſolent quas hebræi deblatan

græci palatas nuncupant. Itaq; in præſenti loco nomẽ quod propoſuimus interptatur palate eopꝑeer

Dabir loquens uel loquæla: aut urſum timens. C Dar gæneratio. C Dibon habundanter uel ſa
tis intelligens. C Dabita loquens uel æloquentia uel urſum timens. CDimona ſatis numerans:
uel ſublimitas. CDalain egens pauper. C Daleam ægeſtas eorum. C Duma ſilẽtiũ ſiue gaudiũ.
CDana cauſa uel iudicium eius. C Dabach dinus. C Dablath loquæla. C Dedera generatio ei*.
EBDomna ſilentium. CDalila paupercula uel Itula. C Dagon. piſcis triſtitiæ. .
CDebbora apis uel loquax. C Dauid fortis manu: ſiue deſiderabilis. C Da manu ſanguinum.
CDoec motus ſiue ſollicitus: quod græce dicitur.
E Dacar compungentes. C Dardahe. gæneratio cognitionis. C Dabir oraculum.
Diu pulcritudo. C Damaſcus ſanguinem bibens uel propinans. mi
ECDaleth pauper: uel tabulæ: uel Ianua. C Dimaon ſufficit eis mœror. C Damaſcus.C Dibon.
CDeſeth calcatio uel unctio. C Dodanim patruelis.
Debelam palatæ. C Dedan hoc iudicium: ſiue tale iudicium.
CDelaia hauriens dominus uel pauperculus domini. C Dibon ſatis intelligens.
CU. Dablataim palatæ eorum. C Dur loquens. C Deblata palatæ.
Dioſpolis abi mens: ſed melius græce iouis ciuitas. Dennaba iudicium ferens.

CDiabolus defluens: græce uero dicitur criminatot. C Daniel iudicium dei: uel iudicat me deus.

CDauid deſiderabilis ſiue manu fortis. C Derbon gænerationis nlium: ſiue loquẽtem.
CDionyſius diiudicatus ſui uehementer fugiens. C Damans ſilens caput.
CDemetruis uehementer innectens ſiue nimium perſequens.
Derbeus loquax ſiue ut ſupra tuſilla gæneris pacifici.
CDioſcoroe pulcri ad tegendum ſunt autem gæmini caſtores.

Diabolo defluenti:ſiue clauſo in ergaſtulis. CDiotreſes ſpecioſus inſulſus ſiue decor inſaniens.

CDemas ſilens. Dalmatiam paupertatem grandem.
¶ Demas ſilens:ſiue terrenus:uel conſanguineus.
¶ Demetrius ſortis ad perſequendum: ſiue fortis uirga deicere.
NDen uoluptas: ſiue delitiæ: uel ornatus. C Euila dolens ſiue parturiens.
C Euſtates frugiſer.ſiue creſcens. C Eua ca hmitas: Aut ue: uel uita. C Enoch dedicatio.
S CEnos homo:ſiue deſperatus: uel uiolentus. Eneum ferum ſiue peſſimum.
E Eber tranſitor. C Elmodad ad matrem eius pcipuam ſine dei menſuram.
¶Ellaſar dei declinatio ſiue hanc ſeperãs. C Eſron iacula gregum. CEſcol botrus ſiue ignis oĩs.
Etfron puluis mœroris: uel puluis inutilis ſiue puluis eoꝶ. C Eldaa ad ſcientiam: ſiue de ſcientia.
CStheus formidans: ſiue ſtupens. C Edom ꝛufus uel terrenus. C Emor aſinus.
Eſfrata ubertas:ſiue puluerulenta. C Eſer ſictus.i.plaſmatux. ¶C Eſban ignis in eis. .
CEfraim frugifer: ſiue creſcens. C Eſrom ſagittam uidens. Eſbel ignis uanus ſiue uetus.
NHucuſq; per breuem litteram. Enũc per productam: nominuan ſunt legenda principia. C Eliſa.
CElaʒ ſæculi: uel orbis. C Emim hortibiles. C Eliezer dei auxiliũ. & Epha diſiolutꝰ ſiue mẽſura.
CEſau factura.ſiue rubeus: uel aceruꝰ lapidum: ſeu uanus: aut fruſtta. C Elem regio cãpeſtris: aut ꝗ
rens uel roboreus. CElifaz dei mei auꝑ. C Eman calor eorum. C Ebaluallis uetus aut aceruus.

CEla terebintus. C Er uigiliæ: ſiue pellicẽs: aut reſurrectio: uel effuſio. C Enaim oculi ſiue fontes.

Eroon ideſt. Eroim in facie eorum ſiue uigiliæ dolorum.

Ean iudiciũ: uel iudicans. C Ebræoꝑꝶ tranſeuntiũ. CEbrioth trãſitus. C Ethin timuerunt: ſiue

obſtupuerunt. C Emori mater lux mea. C Eui ferales: uel feroces. CEnoch dedicauit.
CEmorteum loquentem ſiue amaricantem. C Eſrom ſagittã uidens: ſiue atriũ triſtitiæ: uel fortis.
Ebron participatio triſtitiæ: ſiue fortitudinis: uel augmentum ſempiternum.
CEleazar deꝰ meus adiutor ſiue deiadiutoriũ. Edon rufus. C Hucuſq; p e breuẽ Ifam legimꝰ.
Exin per extenſum legamus. C Eliſafam dei mei ſpecula: uel deus meus abſcondens.
¶Eliſamei dei mei ſaturitas: uel dei mei iuramentum. Aut dei mei ſeptimus.

„

Elcana dei mei poſſeſſio. C Ethin conſumatus:ſiue ſuſcipiens naui gationem. C Elim arietes.

CEta inſuſa. C Eliezer deus meus adiutor. C Eliab deus meus pater.
CEſraim creſcens: ſiue frugifer. C Eldath ad ſolum ſiue ſolitarium uel ad unum.

CEcma anathema eiꝰ. C Eſebon cogitatio ſiue cingulum mœroris. Edraim deſcẽſio paſtog.

WElean pars eorum ſiue teſtimonium eorum. C Eſbel ignis uetus ſiue uanus.
CEui deſideraui. CEiade ad aſcenſum. C Ebrona tranſgreſſus ſiue tranſgre‚ſſio.
CEnihel gratia mea deus. CEfod ſuperindumentum. uel ſuperhumerale. CEſcol
* botrus

i.agamon.

—

Hebraicorum NMominum

botrus ſiue ĩgnis oës. hucuſq; per e breuem ſitteram. Exin per extenſum legamus ælementum:
CEuiſar pater meus fortis fiue pater meus coanguſtans. C Eliab deus meus pater uel deus paier.
Elon exercitus ſortitudo. Eliſame deus meus audiuit. C Ehſama deus meus audiens-
Eliiafath deus con regauit: uel dei mei protectio ſiue abſconſio. C Enan nubes. C Ediai innn-
datio paſcet me. CEt migilans aut conſurgens uel pollicens. C Elon quercus:ſiue aulon: de quo

in libro Iocoꝶ plenius dicitur. C Eran uacuefecit. & Etham fonem. C Eſaim uoluntas mœroris

ſiue forntudinis. C Enon fons trſtitiæ. Ehlidadi deus meus patruelis uel deus meus patruus.
Etaim inundatio malotum uel natiuitas peſſimorum ſiue deſcenſio paſtoru. C Erma anathema
rriſtitiæ. C Eſdod effuſio. C Emmin populi. Quattuor nomina quæ ſequuntur per extenſam
uocalem legenda ſunt. C Eſau aceruus lapidum ſiue collectio la pidum. quod grace diciiur.
uel fiuſtra: aut factura. C Elath therebintus uel aulones. C Emm termibiles. ¶. Ebal uo-
rago netus. C Eilom uitulus mœroris uel feſtiuitag eorum. C Eidodi effuſio uel incendium ſiue
ignis patruelis. C Eneus lapides colligens quod græce dicitur i. litholotos.
BEui deſiderans ſiue eſt. Eſrom iraſcens uel ſagitta uiſionis. C Eneam ecce iſta uel ecce ſunt.
mmam mater eorum. C Etholeth ad natiuitatem. CT Ermon anathema ſiue damnatio.
CEſchaol ignis parturitionis. ¶ Eſna i. deiteroſis quam nos a ſecũdo numero poſ
ſumus dicere ſecundantem uel ignis uel ediſertio. C Eſchamma concitatio-
CEſan ĩmitor ſiue confirmo. C Elchechẽ protulit. C Emec uallis. CElec portio.
BEmecaſis uallis conciſionis. C Erma anathema eius. ¶. Ennathon gratiam dantes.

BEnarad ecce concepit. C Eleath portiuncul. C Elamelech ad regé. C Eſtamoe mulier uẽtris.

CElthaci nequaꝗᷓ uenientem. C Hucuſq; per e breuẽ luterã exin per extenſum legamus ælemẽtũ.
QElo exercitus eius pro. enim ſemper in hebræo aut turmæ miliuurn deſcribuntur uel opes.
CEngaddi fons. C Edi. CEndor fons generationis. C Engannim fons exautus.
CEdroi inundatio paſcens me. C Eram uita ſublimis.
Enunach humilis conſurgens. C Eloin deus. C Ezri auxilium menͥ. C Efſod ſuper indumẽtumèe
gquod græce dicitur ſiue effrata frugifera: ſiue de cinere uenies aut pulueiulẽta.
Et ſuper quid nobis uideatur in libris hæbraicarum quæſtionum plenius dicitur.
Efftathices humus aut puluis eorum ſiue frugifer. C LDuo nomina:quæ ſequutur per extenſum
legimus ælementutn. C Eud accipiens gloriam. C Etham auis eorum.
Elimeſech deus meus rex. Eleazar adiutorium ſiue dei adiutorium C Eſcaboth cecidit glo⸗
ria uel ue gloriæ. C Er de hoc quid nobis uideatur in libnis hæ braicarum qua ſtionum plenius di

ſputatum eſt. C Eiulath a principio. C Hebrei tranſitores. C Ecthi motuü. C Eſchamoe cogiiãs.

CTiia nomina quæ ſequuntur per extenſam litteram proſerenda ſunt.
CElchana gei poſſeſſio. C Elui deus meus iſte. C Ehab deus meus pater.
CEliaba nequaqᷓ abſconditus excepto hoc nomine contra quæ ex e littera ſequuntur per extẽſam
rimam ſyllabam legenda ſunt. C Eliſue dei mei ſalus. C Eliſame deus mcus audiens.
Eliddahe deus meus ſcit. C Elifalech deus meus ſaluans. C Elianam domino donante.
CEſda miſericordia. C Efrahel ſanctum dei. & Emori amaricantes uel lIloquentes. C Eſrai indi-
gena uel otiẽtalis. C Ezazon uiſio. hucuſq; per e breuem litteram. C Exin per extenſam legamꝰ.
li deus meus:ſiue ſcindens: ſiue ſcandens. C Elioreb dei hiems. C Eri uigil meus.
C Elon aulon. de quo plenius in uolumine locorum dicitur. Ethan robuſtus ſiue aſcenſeris.
CEman accipiens uel formido eoꝶ. C Ethanim robuſtoꝶ. C Eſiongaber uoluntas ſiue conſiliũ
triſtitiæ cõfortatæ uel iuuenlis. C Ela maledicta uel ipſi. C Eſaion uolũtas ſiue cõſiliũ mœroris.
CBElias de dominꝰ. CEliſae dei mei ſalus. C Ezer ſeparatꝰ ſanctificatꝰ. C Eltian pars domini.
CEbſiba uoluntas mea in eo. C Eſeliau prope dominum eſt. C Enã ecce hoc ſunt. C Ennathan
ad dantem ſiue deo dante. C Quartuor nomina. quæ ſequuntur per extẽſam litteram proſeram'.
CEloth arietis ſignũ uel arietatio. C Elam dei populus uel pro fonbꝰ. C Elia dei dommi.
CEliachim dei reſurrectio. C Eſaia ſalus dñi. Eſtates ſemen dei. C Ermon anathema eius uel
anathema. CEffrata frugifera ſiue equidem uides.
CEmanuel nobiſcũ deꝰ. C Emach. C Eſebon. C Eleale ad aſcẽſum ſiue cõſenſuzʒ. C Eglaim ui
tuli uel iuuẽcæ. C Ezao uiſio. C Tria noĩa q ſequunt᷑ p extẽſam ꝓferẽda ſunt lram. C Eliachim
CElamite eoꝑ ſiue cõpatim aut deſpiciẽtes. ¶ Elinsarietes ſiue deficiẽtes. ¶E Ethiopia.
CEta ieuolut uel effundẽs. C Egyptꝰ CElchiſei aduocati. C Elia deꝰ dominꝰ. C Einon ecce
hec ſiue ſunt. C Elnatham ad dantem ſiue addentem uel donum dei. C Elaſa ad faciendum.

CFEzirhel adiüa deo. C Eſebon cogitatio mœroris. C Hucuſq; per e breuem lr̃am. exin per exx-

tenſum legamns ælementum. C Elam oppoſiti ſiue abiecti uel compoſiti. C Eliſama deꝰ meus
audiens. Efai deſectio mea. C Eliſame deo meo audiente.
Elon exercitꝰ fortitudinis. C Elam ſæcula uel ſempitema. C Eſemel. C Electrü. CEliſa ad ů
ſulam. ſiue deꝰ ſaluator. Elbon robuſtꝰ? ſortitudine ſiue dei ſoiritudo. C Ethalon incunabula
mœotis. C Ezer ſonitudo uel auxilium: C Emer ſermo uel uerbum. Efhani habi-

Interpretatio.

tantes contemptũ. CEliſce dei eſt hæc uel dei ſalus hucuſq; per. e. breuem litteram. ex in per exten
ſum leg amus elementum. CEnagalim fons uel oculus uitulorum. CElam ſempiternù uel ſæcu
lum uel eorum eſ menſara, C Engaddi oculus uel fons: hedi. C Enõ fons fortitudinis⸗
CElifaz.dei contemptus. C Elui deus meus iſte: uel deus domini.
CEſtom ſagittam uidit ſiue. atrium eorum. C Eſai I nſalæ libatio. Sed melius intenſum
hucuſq; per. e. breuem litteram: exin per extenſum legamus elementũ. C Eliachim dei reſurrectio
uel deus reſuſcitans: aut deus reſuſcitauit. C Elui deus meus iſte uel dei mei iſtius. C Eliezer deus
meus adintor. C Elia deus dominꝰ. C Elieli: lamaazautani: deꝰmeꝰ:deus meus qre dereliꝗſti me.
CEleli uicinus meus. C Heber tranſitus. C Henoch dedicatio. C Enos homo.Hucuſq; per.e.bre/-
uem: exin per extenſum legamus elementum. CErodes pelliceus glorioſus. CEliſabet dei mei
ſaturitas uel dei mei iuramentum aut ſeptimus. C Eli aſcendens. C Elmadadi dei mei menſura.
CEr uigilans: aut uigilia. C Enam oculus eouim. CEliſeus dei mei ſalus. C Efraim ſortilis ſiue
auctus quẽ nos poſſumus ab augendo augmentum dicere. C Eleonis ideſt montis oliueti.
quod interprætatur diuinitas uel allaborantes. C Elamitæ abiecti oppoſiti ſiue deſpecti.
CEbræi tranſitores. C Emor aſinus: ſi per heth liam ſcribatur. Quod ſi per aleph loquax dicitur
EC Elimas ad tranſgreſſionem ſiue tranſgredi faciens. C Ermes anathema mœroris.
Eraſtus frater meus uidens ſatis abſurde uocabulum figuratum.
CElada ad ſcientiam uel ad aſcenſum ſiue dei ſcientia.
CEpheſum:uoluntas mea in ea ſiue finis eorum.
Eutices amens porro græce dicitut fortunatus. C Ebraice tranſitorie.
CEurilion com miſceris ſiue deorſum ducens. Quæ ſequuntur duo nomina per extenſam. e. litterã
legenda ſunt. C Erodes pellis gloria. CEſaias ſalus dniiuerum apud hebræos ab. i. littera ſumit
exordium. C Elia dei mei. CElecte aſcendentes. Z
CEpicron ſuper indutum. Ermon anamathizantes mœtorem.
CEman auferentem ſiue anathema noſtrum. CEraſtus frater meus uidens aut ui gilans. Tria nom!
na quæ ſequuntur per. h. litteram ſunt legenda. CHeſaias ſalutare domini.
CNHelias deus dominus. Aut ſonis dominus. C Horodione formidineʒ.
CEpheſo uoluntas mea ſiue anima mea. C Heua uita ſiue calamitas.
CHebræi tranſitores. C Epaſtoditum ſtugiferum. C Hebræus. tranſitor.
Euchodiam appræhendentem dominum. C Epaſta frugifer uel equidem uidens.
AKEenoch dedicatio. C Heſau rubeus ſiue aceruut lapidum. C Hebræus tranſitor.
CEpheſum uolumas eius. C Heua calamitas aut uita ſiue ue. CEunice ornantis.
CEuchodiam appræhendentem dominum. C Ermogenes uomens eos in ualle: ſed melius mõs
ſcrutatus. C Epheſo uoluntas eius. C Eraſtus frater nidens. C Eubulus cohabitator.
Epafran quẽ nos creſcentem ſine augmentum poſſumus dicere. C Epheſus uoluntas ſiue conſi-
lium meum. CEufrate frugifero. C Efraim frugitfer ſiue ubertas.
CFilſon os pupillæ ſiue oris mutatio. C Fut libyæ ſiue oris declinatio. C Fetruſim diſſoluens men
ſuram. ¶Filiſtim cadentes: ſiue ruina poculi aut cadentes potione.
Farao diſſipans ſiue diſcooperiens eum. C Faleg. diuidens. C Ferezei ſeparantes ſiue diſſemĩati
Faram ferocitas eorum. CFichol os omnium ab ore non ab oſſe. C Filiſtim ruina duplex.
CPFaleſtin. CFaldas ruina paupertatis ſiue cadens græcum. C Eau nihil aut ſubito.
CFlemon ori eorum aut ori iuncto. CFutifar os inclinans ad diſcendum.
¶Pares diuiſio. C Eetrefe:libicus uitulus ſiue diſcooperiens uel cerłe diuiſio. Aut os declinans.
Fallui mirabilis Fua hic aduerbiumloci ſiue rubrum.
CFithomos abyſſi nel ſubito. CFua hic aduerbium loci: ſiue apparebo ſed melius rubrum.
CPFallu mirabilis. C Futhihel hic declinans dñi aduerbium loci non pronomẽ uel declinans deꝰ
ſiue oris declinatio dei. C Fineæs ori parcens uel ore requieuit aut oris augurium. CFiliſtim ceci
derunt duo. CFaſech tranſgreſſus ſiue tranſcenſio. CFadaſſur redemptio. Fonis ſiue fallata:
CPedihel occurre mihi deus uel occurſio dei. C Faran. C Ferus eorũ uel. CFrugifer. C Falceti
ſaluator meus. CFaſga abſciſus uel doletus aut os multum ab ore non ab oſſe. CFaeleth ruina
uel deiectö. CFethora oris exploratio ſiue bucella luminis uel os turturis. C Fa gur oris pellis uel
hiauit. Fineæs os requieuit uel fllet uel ori pepercit. C Fares diuiſio. C Finoni os meum nepo
tum. C Farnac uitulus ſaginatus aut diſceſio mea. C Faſgra abſciſa uel delata ſiue os delicti.
Faras auctus ſiue ſuccreſcens. C Fennador conuerſio generationis.
CFaſga dolata ſiue præciſa aut oris multi.
CFalecti ſaluans me. C Fura laguncula uel frugifer.
CFanuel. C Eacies dei. Fua operarius uel ſonitus aut euidens.ꝑ C Fares diuidens uel niolentus
ſine diuiſio. C Fineæs os requieuit ſiue os mutum uel ſilens.
Eenemia conuerſio. C Falci ſaluatori meo.
C Felethe mirabilis ſiue excludens. C Faraothoni aduolãtis triſtitiæ meæ: Ere hiante.
Feletthi

Soebraicorum Mominum.

CFeletthi admirabiliter. C Fadala redemptio domini.

CFeæſar ſodientes. ſiue diſſipationes uel talpæ. CFul ruina uel cadens. C Facria aperiente domi-

no uel oris aſſumptio. C Falaſar cadens princeps uel cadentem principem. C Farum conſciſio.
CFaſe tranſcenſas uel tranſgreſſus. C Fadar redemptio domini.
CEe os ab ore non ab oſſe ſiue laquæus uel decipula.
CFacet aperiens. CFut induitiæ.
CEetrox ſatuel latitudo dei uel aperiens deus. C Feſor os nigredinis.
CEathures decœptus calcatus ſiue bucella confirmata.
Farao necho diſſipans præparata. C Forthommin diuiſio perfecta populi glonioſi.
CEt de hoc quid nobis uideatur in libris hæbraicarum quæſtionum plemus dicitur.

CFelethia ſalus dñi. C Fut libyæ. C Femag mitus. ¶Fares diſlipãs. C Facud uiſitatꝰ uel uiſitãs:
CFares diuiſio. C Fariſei diuidentes ſiue diuiſi. C Faſe tranſitus ſiue tranſgræſſio: pro quo noſtri

Paſca legunt. C Falech diuidens aut diuiſit. C Fipppus os lampadis. uel os manuum.
CFrigia ſciſſio pectorum. C Fariſei diuiſi. C Farao denudans eum ſiue diſſipator eius.
Femuis annuerunt ſiue mitus. C Fiſidiam os ſonitus. Quia ut ſupra dixi. p. ſitteram non habent.
propterea piſidiam per.fſ. efferunt: fœlicem ruinam facturæ ſiue timorem eius latinum nomen eſt.
Beſtum ore multorum. & hoc latinum nomen uiolenter quã hebraice figuratur.
Farao diſcooperiens eum. C Feben ore ædificantẽ aut oris filium.
CPFlegen. diſiicens ſiue diuidens. C Filologum ore præcipuum uel os meum & in ortum.
CFarao nudauit eum. ſiue diſſipauit eum.
CHBaſe tranſcenſus quod interprætatur paſca.

CEBigellus occurrens ſiue aduerſarius. C Filonem faciem domini. CFiletus declinãs ſiue os meũ

Filadelphia ſaluans hærentem domino. .
CGeon pectus ſiue præruptũ. ¶ ¶ Gomer aſſumptiõ ſiue conſumatio uel perfectio.

CQGergeleus colonum eiciẽs ſiue aduenam propinquantẽ. C Gerara ruminationẽ uidit ſeu mate

ria ſiue ſepes. C Caza fortitudo eius. C Gomor populi timor ſiue ſeditio.
CSciendũ ꝙ. g. litteram in hebraico non habet: ſed ſcribitur per uocalem. ideſt tain.
CQGether torcular uidens ſiue accola explorationis. Gegal præruptum ſiue uallis uetus.
Geraris aduenæ propinquantes ſiue corrupta eorum. C Gaam uallis æſtus. C Gad tentatio ſiue

latrunculus uel fortuna ſiue tranſmigratio teſtimonii. De hoc in libris habraicarum qua ſtionum

plenius dicitur. C Gatham tangens niſit. C Geſen appropinquans palpationi eorum ſiue uicini-
tas. C Gerſan aduena ibi aut adiectio eoruʒ. C Gera ruminatio uel incolatus. C Giuuelatio mea

ſiue ortus meus. C Gat tentatio ſiue accinctus uel latrũculus. C Gerſan aduena ibi. C Gerſon eie

ctio eorum ſiue aduena ibi aut aduena pupillæ. C Gadihel accunctio mea deus.
CGad edus ſiue tẽtatio mea. C Gamalichel reddidit mihi deus. C Gel propinquus ſiue redimẽs.
Galaad aceruus teſtis C Super hoc in libtis hebraicarum quæſtionum plenius dicitur.
CGCum orti ſiue arrogantia mea. C Gabua ſublimitas
CGomer menſura atiicorum cœmeum trium. C Gedeom tentatio. iniquitatts meæ.

CGarihim diuiſio ſiue præciſio. C Gaza fortitudo.

Sed ſciendum ꝙ apud hebtæos non habet in principio litteram conſonantem: uerum incipit a uo/
cali hain. & dicitut taza. C Geſuri iuxta lumen uel uicina luminis. C Golam tranſmigratio eoruʒ
uel uolutabrum eorum. C Gergeſcum colonum applica. C Gaulon uolutatio eius.

C Gariſim diuiſio ſiue aduẽa. Gealgal rota nel reuelatõ. C Gay uotago uetus ſiue. litholerõ.
CGaꝛer præciſio ſiue diuiſio. Goſnã iuxta eã uel applicatã. C Gaza fortis. C Gabaiʒ littera inci

piens a conſonante. Gimel. CGeth torcular. C Geſſor applicans lumen uel applicans dirigentem
Galiloth reuelationis uel tranſmigrationem. C Gazeo robuſto. Getheo torculari.

CGadera ſpes eius. C CGaderoth materia uel ſpes eius. C Gailoth colles. C Gabaon collis mœro

ris. C Gethaofer torcular eius humi uel foſſum. C Gabathon ſublimitas eorũ uel collis mœroris.
CGetherminon torcular excælſum uel torcular ſublimũ. C Golam tranſmigratio eorum.
COGalim loca paluſtria uel acerui. C Calgalis uolutabris. Gabaath collis patruelis.
CCGaaſar commotio. C Gera ruminatio. C Gedeon circuiẽs Inutile ſiue tentatio iniquitatis eoꝶ.
Gabatha collis ſiue ſublimis: C Garizim accola ſiue aduẽa eius. ¶ Gaala abiiciẽs ſiue teuelatio.
CGaza fortitudo eius. C Gadan tentatio uel accinctio popuſi.
CGabaa collis. C Galgala uolutatio fiue reuelatio.
CGoliath reuelatus ſiue tranſmigrans. M
CGallim tranſmigrantes ſiue teuelati. C Geſium ĩuxta lumen meũ uel applicantes e lumine meo.
CGarizim abſciſiones.

CQGelbe uolutatio ſiue decurſus uel aceruus pluens.

C Gedori applicans ſiue accendens.
Cio ludta ſiue luctare.

”ð =ðð
5
.
5

Interpꝛetatio

CGelo migra uel tranſmigranti. C Gera ruminans. C Gom fouea CGaas cõmotus.
CGelonites tranſmigrantes. C Gara ſcabioſus.
CGabar aut uir aut iuuenis uel fortis ſiue uiriliter. C Goneabath furtum filiæ. C Gonath arrogã
tia tua uel ortus tuus. C Gechi præruptum uidens uel uallis uiſio. C Gir præuiſio uel præciſio.
CGoꝛzan tonſio eorum uel fortitudo eorum. C Gabe collis. C Godolia magniſicus domini.
CGebal deſiniens ſiue deſterminans. C Gimel & retributio: uel plenitudo. S
¶Gebim Gabaa foſſe. C Gozan galli nux eorum. Galce.
CGaza fortitudo eius. C Gocs.
CGodolia magniſicatus dominus uel magniſicus.
Gamaria retribuens dominunus.
ſiue conſumans dominus. C Garab ſcabies ſiue incolatus uultus. Gamuel retributio deis
CGaze: CGazofilacium: ſiue fortitudo eius. C God tectum. C Gomor:conſumatio ſiue perfectio:
uel uenundatio. C Galali uolutabra. C Galika: uolubilis ſiue tranſmigratio facta.
CGabis altitudo confuſionis ſuiue.z/ CGethan applicuerunt eos.
CGeneſar ortus principium. C Gehennam de ualle ſunt ſiue uallis gratuita.
Gethſemani: uallis pinguedinum. (Golgotha caluariæ: ſyrum eſt:non hebræum.
Gabriel:confortauit me deus: aut fortitudo dei: uel uirtus mea deus. C Galilea uolutabilis autẽ
traſmigratio perpetrata: uel rota: Geraſenorum ſuburbana: aut coloni ibidem. =
CGalilei uolubiles: ſiue rotabiles. C Gamaliel: retributio dei. C Gaza fortitudo eius. g. littæra ad
dita eſt: ſiquidem hebraice per ain ſcribitur. C Galionis: tranſferentis. C Galatiam: magnificam: ſi

ue tranſlatam. C Gaium: cõmotum uallenſem.
CCGalatia:tranſmigrans: ſiue tranſlata.
CGomorra:populi timor: ſiue cæcitas. g. in principio additum eſt. alioquin ex ain deſcribitur.
CGaius nobilis ſiue uallenſis:
CGalatia magniſica ſiue tran ſlatio: ues tranſſerens. S
CGedæon experimentum iniquitatis. C Gadi:tentatio. C God. i. tectum
Obel dimittens aut mutatus ſiue defluet. C Iubal delatus ſiue dimittens. Clareth deſcẽ?
E dens: ſiue roborans. C lIafeth latitudo: ClIauan. eſt: & nõ eſt:ſiue columba. Sed ſyrum ẽ.
Clebuſeũ calcatũ ſiue pᷣſepe eoꝶ. Clectan paruulus. C lIarce luna. Clobab mago pf̃e
S WMſiue diſtillans. C Ieſcha tabernaculũ uel unctio eius. C Iſmahel: auditio dei. C Iſahac: ri/
ſus: uel gaudiũ. C ſedlaf:manũ tollens: uel manũ ad os. C leſan durus: ſiue duricies. C Ieſboth ẽ
cinis: ſiue tactus. C Iechur uerſus aut ordinatus. C Iudith: laudans: aut confitens: aut Iudæa:
Clacob ſupplantator. C Iuda:laudatio: ſiue cõſeſſio. ¶Iſſachar:eſt merces. C Ioſeph augmentũ.
Cordanis:deſcenſio eom. Claboth: arena ſiue lucta. ¶Iens parcens: aut ſaciẽs:uel cõmotus.
Cleglam deſpiciens. ClIectram ſuperfluus eorum. CIetheth dans. C Irath ciuitatis diſſenſio.
Iram ciuitas eorum. Clras uidit fratrem meum ſiue fratris mei niſio. Iamuel dies eius deus.
ClIamin:dextera. C Iachun:pᷣparans. C Iob magus. Coalel:uita dei: ſiue exordium dei: uel pᷣfto
lans deum. C Iemma ĩ arma:ſiue mirabilis. Cleſua:planicies: ſiue eſt deſiderium meum:aut certe
ſaluator. ClIeſſul:eſt dolore.Iaſiel:dimidium dei. Ceſar figmentum: ſiue tribulatio.
CIfrael:eſt uidere deum. . B
ſiue uir: aut mens uidens deum. Et de hoc in libris hebraicaꝶ quæſtionum plænius diximus.
letro ſupfluus huiꝰ. Clebuſei calcatus:ſiue pᷣſepe meũ. CIamuel:dies e deꝰ. Clamin dextera.
Clachim pᷣparãs: Cles lIeſſa eſt meridies ſiue meridianus aut enctio mea uel methaſoricos oleũ.
Cochabeth ubi ẽ gloria ſiue ẽ grauis aut domini gloria. CIthamar ubi amarꝰ: uel ubi palma uel
eſt amarus ſiue inſulæ palma. CIeſus ſaluator. C In menſura liquentis materiæ.
Cleanne:Innuit uel inuens. C legal propinquus uel redimens. ClIeſu ſaluator. CIazer adiutũ.
Clarden deſcenſio eoꝑ:uel uide iudicium. Claſſa dimidia uel factũ mandatũ. C Iaboe. lucta uel
puluis. C Iarib odor eius uel luna. C Iaſu conuerſio. C lalel expectauit deũ. Clamna: mare: uel
dextera eius. Cleſui quod eſt deſideraui uel æqualis meus. CIaaſel dimidiauit deus.
Ceſer plaſmauit hoc eſt fixit uel fitum. CIait illuminãs. C Iechechata bonitates ſiue declinauit
ut ueniat. C Iſomoth adducer mortẽ. C Igali redimes me uel propinquus meus. C Iahel in deũ
uel in deo. C lerimoth timens morrem uel altitudinem mortis. CIafic eſt os ab ore non ab oſſe.
Clabin intelligens ſiue intelligentia. C Iecinan poſſedit populũ. C Iazer auxiliũ. C lIari ſaltuum
uel ſiluarum. & lIebnchel ædiſcatio dei. C lagut colonus uel aduena. CIethan mercedes.
Cletrahel honeſtas dei. Clepte aperiens uel apertus. C lanim dormitans. C lecta extenderunt.
CIezrahel ſæmen dei. CIactoin incubuit populus. C lanua requies. CIehbaam deſipiſcens po-
pulus. Clerfal dimiſit deus. Clecnaam poſſeſſio populi. Claſie adapertio uel oſtenſio ſiue ſu-
erficies. Clefehel aperiet deus. Cledala manus maledictio. C Iaihel: requies dei.
Ieraon timebunt. CIerachon aurugo: quam græci uocant.
Cleffonie nudus. C leta inclinatio. C Iezer fortitudo uel adiutorium.

Clezbaam

Hebꝛaicorum NMominum.

Cechaam defluens uel deſipiſcens populus. C Iabim intelligens: uel ſapiens.
Cael cerua uel coniugium ceruale ſiue incipiens. CIoas ſperans: ſiue temporalis: uel domini ro
bur. Clerobaal. Iudicet. baal uel. Iudicet habens: aut ſuperior ſiue iurgium habens. C Iaechazæ
torcular lupi. C lerba torcular. ClIotham eſt pfectus. C lair illuminãs. C Ionathan colũbæ do-
num:uel columbæ dedit aut domini donum. C Iubeæ exſiccata uel ſiccitas.
Cleroboã miſericors. C Iohoſuha ſaluator. C Iechonia pᷣparatio dei. ClIohel ĩcipiẽs uel fuit dei᷑
Cabes exſiccata. CIerobaal Iudiciũ baal ſiue iurgium ſuperioris aut hñtis. Cleſam deſideraui.
Ceſſai inſulæ ſacriſiciũ ſiue incenſũ. C Ioab Inimicus: uel eſt pater. Ieramheli miſericordia dei mei
Clezrahel ſeminauit deus. Cletraam ſaperfluus populus. C lebgar elegit. C Iaſic illuminat: uel
oñdit. C Ioram qui eſt ſublimis: uel man? ſublimis. C Ieroboſeth Indicãs confuſionẽ: uel ignomi
niam. CIdidia amabilis dño. . Ionadab dñi ſpontaneus. C Iohadahe ipſe cognoſcẽs. Ieſbi
ẽ in me. Cloare ſaltus. lIoiadahe cognitio ſiue ĩꝑſo cognoſcente. ClIaſan uetus. C Iagaal pro
pinquus. CIaazaber auxiliabitur. C Iecan reſpondẽs. Clezaber cohartatrix ſiue eſt fluxus uanꝰ
C lIeconiam ulciſcitux populũ. C lIair illumiuauit. CIacon pᷣparatio. CIeroboam diiudicans po
pulum uel diiudicans ſuperius. Cleſſar inſulæ ſacrificium: uel holocauſtum.
Cloſia cuius eſt ſacriſicium dño:uel ſalus dñi: uel fortitudo domini. C leu ipſe: uel eſt.
Cloram qui eſt excelſus. C Ioſaphat domini iudicium. C Iecula plenitudo uel circunciſio:
Cleblaam abſorbet. C Ioſabe ubi eſt ſaturitas: uel dñi ſaturitas. C Ioiade dñi cognitio
Cloꝛzathar dũñi memoria: uel qui eſt memor. C Iozabad dñi dos: uel qui eſt dotatus.
C Ioaam ubi eſt rerinere:uel dñi retentio. C Ioadma:domini delicata ſiue quæ eſt delicata: uel te-
nella. C Iectel cœtus dei: uel auxiliuʒ dei. C Iona columba: uel ubi eſt donatus ſiue dolens.
Clachalia ſortitudo dñi. CIoactam conſumatus ſiue perfectus. C lIezechia appræhendens dñm
uel fortitudo. dñi. C Iohahe ubi eſt frater ſiue factucxa fratris. C lothaba peccantes in ea.
CIdidia amabilis dñi. C Iezama audiens uel auſcultans dñm. C Ioiaz dñi reſurrectio
uel dñi ſuſcitatio:ſiue qui eſt conſurgens. ClIenini dextera mea. Ieduthim tranſiliens eos.
Clod principium uel ſcientia ait dominator. CIaſub reuertens. C Ioas dimidiũ: uel fuit.
Claſa. Cloath cuius eſt frater:uel melius confitens ſiue gloriſicans.
ClIazer. C Hieruſalẽ uiſio pacis. C Ierebeel iudiciũ dei: uel diiudicãs ſupior. ClIohel incipiẽs uel
eſt deus:uel dei. C Iona:colũba: uel dolens. CIoppe pulchritudo. C Ieremia excelſus domini.
Cechonia præparatio dñi: uel ſit factus di'o. C Iezoma auſcultang dominum.
CIegdaleu magnificus dñi. C Ioachal robuſtus & fortis. C Ieraia timens dominum.
ClIonatham dñi donum: uel columba dedit. C Iuchal potens. C Iohanan erat donans: uel dñi
donuz. CIazer auxiliatus. C Ioachin dñi præparatio. C Iezechiel fortis dei: uel appræhẽdẽs deũ
Clezama auris eiꝰ:uel auſcultãte dnño. C Iobab. Inimicus ſiue eſt pater. C Iſinoth adducet mortẽ.
Clſar immutata:uel paruula. C Iecabel eſt iter.In fuit.uel menſura. C Iezechiel fortitudo dei.
CIezama auris eius. C In menſura:C Iob ocioſus. C Iruigil. C Iob dolens.
Cleuiatan additamentum eorum. C leſus ſaluator. uel ſaluaturus.
QC¶ Vt.i. litteræ ſeruemus ordinem. h. aſpirationem in pleriſq; omiſimus: licet eam grammatici non
putent litteræ loco habendam. C Iſahac riſus.ſiue gaudium.
Clacob ſupplantator ſiue ſupplãtãs. C Iudas confitens.ſiue gloriſicans. C Ioſaphat ipᷣe iudicans.
ſed melius dominus Iudicauit. C Ioram ubi eſt. aut qui eſt excelſus.ſed melius ſublimabitur.
Cloatham conſumatus ſiue perfectys: C Iezechia fortis dominus: uel confortauit dominus.
CIoſia ubi eſt incenſum domſni: uel ſalus domini poteſt & fortitudœdomini dici.
Cechonias præparans: uel præparatio: uel domini p̃paratio. C Ioachim domini reſurrectlo: ſiue
dominus ſuſcitans. C Ioſeph appoſuit ſiue apponens. ClIeruſalẽ uiſio pacis:uel timebit perfecte.
Clecennas excelſus domini. C Ioanna cui eſt gratia: uel domini gratia. C Iſaia ſalus domini.
CIſtarioth interprætatur: eſt merces eius.poteſt autem dici & memoria montis.
Clericho odor eius:ſiue luna. C Idumæa rufa:ſiue terrena.
CItureæ montanæ ſyrum eſt. C Iordanis deſcenſus eorum: aut appræhẽſio: uel uidens iudicium.
Cloni columba mea. C Iannai præparatus. C Ioiarim dominus exaltans: uel eſt exaltans.
Clared deſcendens:ſiue continens:quod græce dicitur Cloãna domini gra
tia:uel dominus miſericors. C Iairus illuminans aut illuminatus. C Ieroſolyma uiſio pacis.
Cloannes in quo eſt gratia: uel domini gratia. C Ioſeph auctus iuſtus parcens ſiue alleuatus.
Cloel incipiente deo ſiue eſt deus. C Ienatha columba dans:ſiue columba ueniens.
Cloppe ꝑulcritudo. CItalica mentis exceſſus. Cleſar inſulæ oblatio.
Claſonis deſiderantis ſiue qui mandatum feterit. C Iulium ĩicipientem.
ClIcomum præparatio aut conſolatio. CIſaia ſalus domini.
Clob magus. C Iuiua incipiens. Claſon factus in mandato. .
ClIuda conſitens ſiue gloriſicans. C Ieſus ſaluator. C Iſahac riſus. Cleſſe inſulæ libamen.
IIlyricus aduena:aut ælementum.uel certe ſecundum uerſus. C leruſalem uiſio pacis.

BB

4

306

Interpretatio.

ClIud æis conſitentibus. ſiue laudantibus. C Iacob ſupplantator. C leruſalem uiſio pacis.
ClIuocuſmum confeſſionem. C lIeroſolyma uiſio pacis. C Iacobo ſupplantatoonr.
Eoannes dñi gratia ſiue cui donatũ eſt. C Iſahac niſus: Cleſus ſaluator.iuſtus. parcens. ſiue elat?.
Cerapoli iudicio ſuperiorni. Cleſus ſalus ſiue ſaluator. C Iuda confitens ſiue laudator.
CIſahac riſus. C Iacob ſupplantator. C loſeph addens ſiue au Jmentum.

Wericho luna ſiue odor eius. C Iepte aperuit ſiue aperiẽtes. C lamnes marinus ſiueubi eſt ſignũ
C Iambres mare pelliceum ſiue mare in capite. C Imeneus dormitans.
AIcomum uocatam. ſiue datam ſed melius ubi eſt calamus. C Iezabel fluxus ſan/
guinis uel fluens ſanguine. ſed melius ubi eſt ſterquillinum.
Iſachar eſt merces. Tloſeph ad augens. Cleſus ſaluator.
litterã &. k. idcirco prætermifſimus. quia eadẽ noĩa in cæteris libris interprætãtur.Et ſup/
n fluuz eſt dicta: uel dicenda repetere.. autẽ a pleriſq; aſpiratio putatur eſſe non littera.
CDe.k.ſuperfluum eſt facere mentionem. cum apud etiam latinos exceptis kalendis ſu/
perflua iudicetur. Igitur obſeruandum ꝙ eadem nomina quæ hic. uel alibi prætermiſſa
ſunt. In aliis libris poſſumus ĩuenire.
—mech humiliatus. aut pcutiẽs ſiue percuſſum. C Ludim nati ſiue proſunt fortiter.
ECLabaim deuſti ſiue flämantes. C Læſa in ſaluteʒ. C Lut utilis. C Loth uictus ſiue de/
A(linatio. C Laban candidus. CLathuſim malleatores. CLaomin tribus ſiue matres.
CLia laborioſa. Leui additus. ſiue aDſſumptus. C Lotham umculum eorum ſiue ipſe
cõcluſus. C Lobeni filio meo: uel cor ego. aut cãdor. C Lachis intereſt: uel ſibimet

uir. Labna candor: uel lateres. CLabo ingreſſus: ſiue uenientes. ¶ Laamas ad iniquitatem.
CLuta amigdalon:licet quidam interpᷣtentur torquẽ uidelicet damnatoꝶ: quam uulgo

bloiam uocant.põt aũt interprætari & hic ipſe: Labet acceptabilis. CLacum ad conſurgenduʒ;
Leſem ad nomen. CLeſendan nojs iudicium. C Laffidoth lampas ſiue quaſi os cultri: ab ore:
non ab ofſe. C Lais læo uel ſibimet uir. C Lodabar ipſi uerbũ. C Laſabi ſperauit in me. .
CLeben ediſicatio uel candida. C Lamed doctrina. uel diſciplina.
CLaiſa læo. C Liur maxillæ uel gens. CLut utilis: uel declinans ſiue utinam. C Lidi nati.
Lebbens figuratum nomen a corde:quod nos diminutiue corculum poſſumus appellare.
CLiſania natiuitas tentationis: ſed nimium niolenter. Lazarus adiutus. C Leui appoſitus.
CLamech humilis. quidam putant percutientem: ſiue percuſſum poſſe reſonare.
CLot ligatus: aut declinans uel uacans. C Libyam uenĩentes ſiue introitus numero plurali leuites
additus. C Libertinorum facientium palleas. C Lidda utilitas. C Lucius ipſe ſuſcitans.
CLichaonia ad ſuſcitandum. CLiſtra generans decorem. Lidid quam nos poſſumus dicere ꝓ
dificatã. porro græce meliꝰ appellatur. Liſias gereratus. C Liciæ lachrymãtis. C Laiſa ĩ ſalutẽ
COmnia pœne ex. l. littera noĩa uiolenter uſurpata ſunt. C Loth declinans ſiue uinctus.
CLucius ipſe eleuans: uel conſurgens. C Laodicia: tribus amara dñi. ſed melius natiuitas expectata
CLucas ipſe conſurgens:ſiue eleuans. C Leui additus.
CLoidi.i. ꝗquxæ conſecuta eſt utilitatem. CLiſtris utilitas Anguſtiæ: uel tbula
tionis. C Luca ipſe conſurgens:aut ipſe eleuans. C Linus candidus ſiue tibicen.
CLaodiciæ tribus amabilis domini ſiue fuerunt in uomitu. C Leui additus.
CLabaddon perdens pro eo quod eſt interficiens: ſed melius ſolitarius eorum.
☛ Amanel: quix eſt dominus deus. uel ex uita deus. C Malachel laudans deum.
CMathuſalah mortis concuſſio: uel mortuus eſt. & inter?ogauit.
C Magogiquod eſt tectum uel de domate hoc ẽ detecto.
EHMadai menſura: ſiue quam ſufficienter. C Moſoch prolongatio ſiue defectio: Aut cer
te compræſſus. C Meſraim hoſtes eorum: ſiue menſura. CSed ſciendum ꝙ. Meſraim ægyptus
appellatur. Meſa aqua rara: uel euado. C Melca regina eius.
Mamre diuiſio:ſiue perſpicuum. C Maſech potum dans:ſiue propinans. Moab de patre.
CMaacha frangens: ſiue confracta. Mada mœtiens: ſiue reſpondens. Madian de iudicio: ſiue
de cã. C Mabram uerſam de iocunditatibus. C Maſma exaudientem. .
CVaſſa leuans:ſiue pondus aut onus. C Mahelethi chorus ſen a principio. T Meza exiſto.
CVaneeth reqeſcens:ſiue donanti. ¶ Maſteca uectigal: uanũ ſiue libans uel trahens.
Meczabel ꝗᷓ bonus deus. C Matred percuſſio:ſiue uirga deſcendens:
Mizaab aquã hauriens: ſiue aqua fluens. Mabzar munita. C Magdihel de repromiſſione dei⸗
ſiue thuris dei: uel magniſicat me deus. C Madianei: uel. Madianitæ diiudicantes.
WVenaſſe oblitus:uel neceſſitas. Merari amarus: uel amaritudines.
CMelchiel rex meus deus. Mathir uendens. C Memfon de ore meorum.
Welchiſedech rex meus iuſtus. C Meſtaim hoſtes eorum, uel ægyptus. C Moyſes: uel Moſes:
attractans: uel palpans: aut ſumptus ex aqua:ſiue aſſumptio. C Madian de iudicio.
Merari amara:ſiue amaritudines. C Mooli de infirmitate ſiue chorus mens ut ab nio⸗
Moſi

icorum Mominum.

WVoſi attrectatonſiue palpator meus. Miſahel tactus dei ſine quis iterrogauiĩt. .
Magdolon quis grandis. uel turtis. Moab de patre. C Maria illuminatrix mea. uel illuminãs
eos aut ſmirna maris. uel ſtella maris. Mara uel Merra amaritudo. C Marat amara.
Man hu quid hoc. Menaſſes obliuioſus/uel quid oblitus eſt. C Madian contrad ictio. uel re-
ſponſio. Medad menſus eſt. . Michael quis ut deus. C Machi quid quia. Mathana donũ.
Medaba aquæ eminentes. Machir reſtituet.ſiue uenundabit: uel de infirmitate.
Maala chorus:uel infirmitas. Mecha rex eius. C Malchiel rex meus deus.
CMacheloth eccleſia. Macha dulcedo uel ſaturitas. Maſeroth excluſiões uel uincula: aut ſuc/-
ceſſiones: ſiue diſciplinæ: quod in noſtris codicibus. C Mazuroth legitur. MM
Miſor directum: quod græce dicitur. uel plana atq; campeſtria. Maachati fracti
ſunt mihi: aut uenter percuſſus. Moſera eruditio: uel diſci plina eius. Mamoazer de longe ſiue
alienatus: C Maceda exuſtio ſiue orientalis uel in anteceſſum. i.prius. ”M
CMadon contradictio ſiue habitatio. Maſſa ſpecula:ſiue de ſpecula. C Meſaſa ſpecula. C Mi⸗-
ron ſublimis ſiue de excelſo. Maſarfoth incendia ſiue de tribulatione toſtrorum.
CMaachati uenter cæſus ſiue fracta eſt mihi. Marom aliter amara triſticia.
CMageddo pomoꝑꝶ eius ſiue cœnacula eius. Medab aquarum fames. C Mefaath aquaruz im-
poœtus ſiue ab eis tempora. C Manaim caſtra. Maabeel congregatio dei. C Madaba natiuitas.
¶ Medabena de oneribus. C Magdalgad turris pyratæ: uel turris accincti. C Maroſa a capite.
XÆMaon habitaculum. C Maaroth ſpeluncæ. C Meddin iudicium. Maala chorus:

Melcha regina. C Melſa rixa uel azima. C Marala amara conſcenſio. C Maalaf de mille ſiue de

doctrina. Magdaliet turtis mea deus. C Maſſada requirentem ſiue retinentem.
Miſor directa ſiue campeſtris uel de tribulatione. Meroz aquæ facramentorum.
MMaam robuſtus fortis. Mere manifeſtus: uel iduminans aut apertus. Mello plenus.
¶Mamie requies. C Mihi quis hic aduerbium loci uel quis iſte. C Maalon de feneſtra ſiue a prin
cipio uel conſumatio. C Mathatis pluuia uel cõpluto me. Machemas humilitas ſiue attrectat
Magedo tentans. C Melchiſue rex meus ſalus ſiue rex meus tyränus. C Merob de multitudine
CMichol aqua omnis nel ex omnibus. C Meolati a parturiente me ſiue a dolente miii
Maon habiraculum. Maoc eiuratus quem græci uocant. C Manaim conſolatio
ſiue requies. Maacha mollitus: ſiue contftactus. QMiſiboſetb de ore ignomininna.
Maana requies. C Maaria domus mea: uel amara. ſiue ex confuſiõe. C Maachati ſubactus. i. mol
ſitus meꝰ. & Mageddo cœnacula eius. C Maacha percutiens ſiue percuſſa. C. Maces de fine.
Maol chorus: uel de plenitudine. C Malathra deipiciens ſiue diuiſio: Mechonoth ſulchra: ꝗ

græci baſeis uocant. i. Melloth plenitudo ſiue adimpleta. Machaia quid hic aduer
Biuʒ loci ſiue quis dominabitur. C Molſe ſalitficato ſiue a ſaluatore. Maſſa onus: ſiue aſſumptio.
CMatham. donata uel donans. C Manaé conſolans. C Manaa conſolatio: ſiue

munns aut ſacrificium. C Medon aquæ eorum. C Machotha plagæ eius. C Mochoth plagag.

C Marodat amara arrogantia ſiue contrictio. C Meſſalem reddens uel reddita. C Meſana ſecuda.
. Mazaroth quæ. xii. ſigna mathematici aſſerunt. C Maloc rex meſti uarieftas
CMageddo de tentatiõe. Mathama domũ dei. C Machonoth fulturæ quas baſſer: uel tipothe

mata.i.ſuppoſitiones poſſumus dicere. Maſſefath ſpeculatio uel contemplatio.
C Marodath amaritudinẽ immittens. Manizamaroth tridentes uel fuſcinulæ: quas gr⸗aci
uocant. C Mem ex quo nel es ipfis. ſine aqua. C Madian iniquitas. C Magio gutturis uel de
ſaucæ.
¶ Menſis ab ore. C Maab. C Marodac amara contritio: ſiue procacitas.
.Medaba. Moſoe cupientes. C. Mamat deſiderabile. & Melchon rex noſter.
Michea quis hic aduerbium loci: uel quis iſte. Maſeia factura di. Morethi heres meus.
EMoloch tex. Mathama munus & domuü. Melchia tex meus. C Maſefa ſpeculatio ſiue con
templatio. C Magdalo magniſficentiæ: ſiue turri. C. Meſaath aquæ impœtus. JÿUMs
C Maon habitaculum. Melcham fex eorum. C Matodach amara contritio: ſiue impudentia.
EC Medon mẽtientes. C Miſael quæ palus dñi. Miſac ꝗ riſus: uel de gaudio. Mane nũerauit
Michael quis ut deus. C Maalmeon habuerut habitationem. Moſoch amentes ſiue trahẽtes
Magog quod tectum uel de tecto. Megia deſpectio. C. Machalai in conſumatione eorum.
Magdol magnitudo: uel turris. CT Magalim tranſmigratioes ſiue coloniii.
Mazuroth zodioni. ſigna horoſcopi. C Menaſſes obliuioſus. C Mathan donũ ſiue donatus.
CMariam pleriq; eſiſtimant interprætati. Illuminant meiiſti: uelilluminatrix, uel ſmirna maris: ſʒ
mihi nequaꝗᷓ uidetur. melius autem eft ut dicamus ſonate eam ſtellam maris ſiue amarum mare.
Sciendumq; ꝙ maria ſermone ſyro domina nuncupauui. l
Matheus donatus quondam. Magedda poma eius: uel nuncia:

W Magdalene turnis.ſed melius ſieut a monte montanus:ita turrenſis a turri dicatu.
C Moyjies aſſumptus: uel palꝑans:ſiue contrectans:aut urgens. Sed melius ex aquea. W

Maginas uile tributu'n: ſiue de tau CEC Memzim ⸗C. Madebena a ſaltu eius.

Interpretatio.

C arthachi donum dei aut aliquando. C Melchi rex meus. C Mathuſalath mottuus ẽ. & miſit

Maallelel audatus dei: uel laudans deum. C Martha irritans prouocans: Sermone autem Syro
domina interprætatur: uel dominans. Meſihas unctus:i. chriſtus. Man quid.

Matheum donatum. C Maria illuminata: uel ut ſupra. C Mœdi menſurantes ſiue menſurati.

CMeſopotamia eleuata uocatione quadam:ſed melius a græco etymologiam poſſidet:quod duo
bus fluuiis eufrate ambiatur & tygri. C Madian in iudicio: uel ex iudicio. C Meloch rex nr quẽ.
Melchon ſolent dicere. Marcus excelſus mandato. Manaem caſtrum.

Moeſia attrectatio:ſiue palpatio. C Medo:quem nos orientalem poſſumus dicere: figuratum no

men ab eo quod hebraice legitur mecedem. & Minilene declinans: ſiue tranſmigrans.
Miletum generantem. C Maſonem conſolantem: ſiue quieſcentem. C Mirra amara.

„ „

CMilitine de infirmitate: ſiue mandatum humilitatis. C Marcus ſublimis mandato., ſiue defrica-

tus aut amarus. CMoſes attrectans: ſiue leniens: uel palpans. Macedonia orientalis.
CMaria illuminans:aut illuminata. C Maranatha dominus noſter uenit: ſyrum eſt.
NMarcus ſublimis mandato ſiue amarus: uel certe attritus atq; limatus.

Welchiſedec rex meus iuſtus. C Man quid. Moſes palpans: ſiue contrectans membranas aper

tas: ſiue manifeſtas. Menaſſes obliuioſus ſiue obſtupeſcens. Man hu. quid hoc.
CMichael quis ut deus. C Magog hoc eſt detecto ſiue quod eſt tectum.
. Aid motus ſiue fluctuatio. Noemna decus ſiue uoluptas: uel fides
NNE E CNohe requies. C Nemrod tyrannus uel profugus aut tranſgreſſor. OðVWMU
8ECNiniue pulcra uel germen pulcritudinis. C Nethuim ſcalpentes ſiue aperientess:
AGNachor requies luminis: uel requies centi luce uel obſecrano nouiſſima.

CNabaioth rophetans. LNabdehel ſeruiens deo uel urſus dei.

£

CNephis refrigerium uel amma. .Nephtalim conuerſauit me uel dilatauit me uel certe implicu
it me. C Naath requieſcẽs. Noem infſidelis uel motus eorum. C Hebrei. o. non habent ſcripto.

ſed pro eo.v. uel. a. ſeribunt. C Nephtalim latitudo. C Nafeæ pruna uel carbo ſiue ſeductio.

CNaaſon augurãs uel augur fortis. Nadab ſpõtaneus. C Naue ſemen germon uel pulciitudo.

CNathanael deus meus uel donum dei. C Naabi abſcondit uel requieuit in me.
CNe ſe. ſufflans uel ſuſpirans. Namuel dormiuit deus ſiue in quo deus.
CNao motus quem græci ſigniſcantius ſalon uocant. ¶CNeeman decus ſiue motus eorum.
QNamꝛa pardus ſiue amaritudines. C Nabau ueniemus uel in concluſione.
C Nobe latrans. CNaaſon ſerpentinus uel augurium. C Naffedor conuerſio generationis.
CNephetoe diſſoluti ſiue decœptio. C Naſib titulus uel ſtatio. Naabſan uel naſab exicata
CNaal aſcenſio. Nao mouens ſiue commotio, C Naal laudent.

Nahellel laus tymnus. C Nabe latratus. Ner luterna. Nuat pulchritudo. C Nobe latratꝰ.

CNabal inſpiens: quod ſi legere uolueris. Nebel menſuræ nomen eſt ſiue pſalteii.-
CNafeæ applicans ori: uel ligraum nomen eſt lapidis. C Naas ſerpens. W
Nethofathi incluſus. Neela ſcala uel torrens: C Naalia torrens.
CNaffaddor diſperſa generatio. Nethma imago. C HNeiſoth ſtatio:
Naboth conſpicuus uel ſeſſio ſiue excluſio. C Nadab ſponte. C Naama decor.
Naaman decor domi mei. CNeſib ſtans. Namſi tangens attrectans ſiue palpans.
Naboe propheta uel prophetans. Naaman decus ſiue commotio eorum. ä
CNergal lucerna acerui. C Naazab ꝓphetauit tũc ſiue ſeſſionisiniein. Noeſcan es eorum.

Niniue fera ſiue germen piſcritudinis uel ſpecioſa. Nefrach fugiti uus tener uel tẽtatio tenera

CNecho percuſſi. C Nabuchodonoſor prophetia lagunculæ anguſtiæ ſiue prophetans. iſtius mo

di ſignũ ſiue ſeſſio in agnitione anguſtiæ. Noaſta es eius. C Nabuzardan prophetauit palas ꝗᷓ

uentilabra uulgo nuncupant ſiue prophetia alicui iudicii. C Nathama donante domino.
CNan fœtus: uel piſcis ſiue ſempiternum. C Nabao prophetia uel uenientes.
CNob Nemrid pardoꝶ pulchritudinis aut ſpecioſa. C Naſarã germen molle uel te
nerum. CNabo ſeſſio uel ſuperueniẽs. Nemrod apoſtata. C Niniue ipecioſa. Naũ conſola

tor. C Neclamites hereditas cuiuſdam. C Nectia lucerna domini. —⸗— —
CCNathama donum dñi uel dedit dñs. C Nergel lucerna acerui. C Nabuſabaru calcatũ tempus.
Nechao paratus iſte. C Nanaim de requie. Nohe requies uel conſolato.
Naamatites mouens mortem. Naamath decor. C Naaſon quidam putant requietum ſonitũ
interprætari: ſed uerius eſt augurans ſiue ſerpens eorum. C Nazaret flos aut uirgultum uel mundi
ciæ aut ſeparata uel cuſtodita. Scribitur non per. c. litteram. ſed per hebreũ ſade quod nec.ſ.nec. c.
litteram ſonat. C Nazarenus mundus. CNeptalim diſcretus ſiue ſeiunctus:uel conuertit: ſiue cõ⸗
noluit mei. CNaaſon augurans. C Naum conſolatio ſiue conſolator.
CNeri lucemna mea. C Nathan dedit uel dantes CNachor tequiemit lux. C Nohe requieſcit aut
requieuit. C Naa pulchra. C Niniuitæ natiuitas pulcritudinis aut ſpecioſſ.
CNazaret flos mundiciæ. C Nazarenum mundum ſanctum: ie abinnctum.
l Nicanorem

CNicanorem ſtantem Iucernam. C Nicolaum ſtultum eccleſiæ languentis.
CNiget aſcendens. C Neapolim commotionem mirabilem. C Naſſon auguſtans.
C Naraſſus aſcenſus lætitiæ ſiue lucermna ſcindens aut colligens. C Nereus lucerna domini.
CNimpham applicitam ori eorum. Nohe requies ſiue requieſcens. ?́ÿMUäö'1
CNaab ſi per hain mediam Ir̃am ſcribatur: famẽ ſignificat:ſi per:he.impœtũ:ſi per heth:latitudinẽ.
C Neleto generare:ſiue qui eſt eius. C Nicopoli germen protectionis meæ. C Nicolitaruʒ effuſio
ſiue eccleſia languens:uel ſtultitia eccleſiæ languentis. C Nephtali cõuerſantes. M

FE=Recth longitudo. C Ochozath tenens. C Olibama tabernaculum meum in aliquo uel
tabernaculi altitudo. Odolamites conteſtans aliquem uel teſtimonium in aqua.
WWOſfun thalami hucuſq; per. o. breuem litterã legerimus exin p extenſum ꝓpnunciemus
☛ elementum. C O fir ſine afir: quod per aleph littetam ſcribiturainterprætatur irritum uel
uerboſum. C Ox uolentem. C Omar populus uei amarus. C Onanmœroreortum.
COꝛiel fortitudo mea deus. C Omer ciiſpans ſiue manipulus. Oliab protectio mea pater.
Oefitrium modiorum menſura- Nomina quattuor quæ ſequuntur per extenſam legenda ſunt lit
teram. C Oreb ardor ſiue ſiccitas aut coruus uel ſolicitudo. C Ori luxR maa.
COn labor uel dolor. C Oriracundia. C Thotan ſignum eorum. & Ozim auris mea.
COuan maritima eorum. uel thalamus eorum. C Ofir ignominia ſed apud hebreos per heth litte
ram ſcribitur. hucuſq; per. o. breuem legerimus litteram. Exin per extenſum legamus elementu.
CObab dilectus ſiue amplexus aut ſæpes ori coquens uel claudens me uel appræhendés
COſce ſaluator aut ſaluans. C Oman dolor ue triſtitia eorum. C Oaut muſitatio uel murmura
tio. C Orlumen. Obat magus uel phitoniſſa quam gracci uocant. i. æneas. trimithon
COg coaceruans ſiue abſconditus. Oni dolor meus. .ORaim concœptus ſiue cõpræhenſio

—
—

COſiph germinatio. C Orchiacharoth longitudo coronæ. C Oli infirmitas-
COꝛzanoth quaſi ſignum uel forte ſignum. hucuſq; per. o. breuem litteram legerimus. Nunc penex
tenſum legendum eſt. C Oam uhe populo ſiue inſaniens. T Oram uhe excelſo uel iracundia.
COlſa ſpes. C Oeet diligens ſiue perſcrutans. Oza inclitus uelglorioſus.
Oua dolor eius. C Obed ſeruiens. Obab dilectio. Oreb coruus aut ſiccitas
Oeni diſcalciatus ſiue inſania conuerſionis: Odollam teſtimonuum. corum.
C Orchati extimatio mea: C Odſi mẽſis meus. C Tria nomina quæ ſequuntur p extenſam litterẽ
proferuntur. C Obed adam ſeruiens humo. Oochiada ipſe cognoſcit. C Oren ira.
Omri criſpans meus uel. mümanipulus meus. C Oza robuſtus domini.

COlda deſtructio ſiue diuerticulum. C Tria noĩa quæ ſequuntur per extenſam Ir̃am proſerenda

ſunt. C Og congregans. C Ofir infirmans . Obedia ſeruiens domino.
COꝛia fortitudo domini. C Oranaim foramẽ mœroris.
O ſeæ ſaluans: uel ſaluatus: aut ſaluator. C On inutilitas uel dolor: aut labor: ſiue iniquitas.

COmre uerbum excepto hoc nomine quattuor quæ ſequuntur per extenſam
uocalem legenda ſunt. Ofas obrizum. Eſt autem genus auri quod græci uocant
Oiade eius ſcientia ſiue ipſe cognouit uel domini ſcientia. Oſai ſaluabit me.
¶Oronaim foramen mœroris. COolla tabernacauuum. meum in ea.

COelta eſtus:hucuſq; per.o. breuem litteram legerimus. Exin per extenſam legendum.
COꝛzan abiit. C Oram irati. C Ofar uolantes. C Thoſia ſalua ſalus domini.
COn dolor uel mœror. C Ofar ublans. C Ofir infirmitas.
CObed ſeruiens. C Toſihana ſaluiſica obſecto: uel nunc quod græce dicitur. utrumq;
autem nomen per. o. extenſam litteram legendum. C Hoſohe ſaluator.
COlimpam parturientem thalamos: C Oneſimo decoro ſiue reſpondenti.
¶COneſimum reſpondẽtẽ. C Onefiforus reſpondens narrationem.
— Erſæ tentantes. C¶ Betrus agnoſcens. C Pontius declinans conſilium.
NCbilatus os malleatoris. Sed ſciendum eſt: ꝙ apud hebreos. p. littera non haberur. Nec
E ullum nomen eſt quod hoc elementum ſonet:, Abuſiue igitur accipienda quaſi penf. litte
Mram ſcripta ſint. C Petrus agnoſcens:ſiue diſſoluens. C Barthi diuidentes perſectæ.
Pontus inclinans. C Pamphilia conuerſi a fuina ſiue diuiſio cadens.
EPontius declinans conſilium. C Pillatus os malleatoris. C Porcorum frudus congregãtem.
E Parmenam diuidentem plenitudinem. CPaſcha tranſcenſus ſiue tranſgreſſio.
EPaſum redemptionem cadentem. CParion diſcooperientem. C Perge uoraginem.
E Phytona os abyſſi. C Priſſilla agnoſcens. C Pirrus diſſoluens.

Cbublius tabernaculum eigs. C Puteoli declin ätes. C Hæc omnia græca nominua uel latina uio
lenter ſecundum linguam hebraicam interprætata ſunt.perſpicuum puto eſſe lectori.
CPontius declinans. C Paulus mirabilis: ſiue electus. C Priſcus agnoſcens.
CPerſidam tentantem: ſiue diſſuentem latera ſua. Patrobam diſſioluentẽ eum erus eum.

Cbpatata ſeparans C prolomais deducens ad menſuram. C Portium dinidentem duriciam eorũ

Interpretatio.

CPriſca agnoſcens. Philipenſes os lampadarum. C Phariſeus diuiſuss:
Philippus os manuum ſiue lampadarum. CPetrus diſſoluens ſiue diſcaltians .
Cpontius inclinans conſiliũ. C Pillatus ore malleator ſiue ore contundens. C Priſcã agnoſcentẽ
CPudens. indutus conſilio. C Poma excelſa ſiue tonitruum. C Philemoni mire donato: uel certe

os panis eorum. C Paulo ori eorum ſiue ori tubz.

CMSBSergamo diuidenti cornua eorum uel diſſecanti uallem. .
è Ifath uidens bucellam ſiue uidens bona. C Rodir quod hebraice dicitur.

((((Rodim interprætatur deſcendentes: aut patruus iudicans. uel uiſio iudicii.
WW[Wͥẽ Rethema uel rama tonans uel excelſa. C Rooboth inclinatio uel plateæ.
Ragau egrotans uel paſcens. C Rafaim gigantes. C Rebecca multa patiẽ
tum accepit ſiue patientia. Remma uel ruma uidens aliquid uel excelſa.
CRachelonis uel uidens principium: aut uiſieſceleris ſiue uidens deum. C Hoc autem ſecundum
accentuum & litterarum euenit diuerſitatem: ut tam in cõtrarias ſigniſicationes nomina cõmutẽt᷑
CRuben nidens filius uel uidens in medio. C Raguel paſtor dei: uel pabulum eius deus.
Rus caput. C Rameſſe pabulum uel tinea ſiue malicia de tinea.
WBuben uidens filius: uel uidente filium. C Rameſſes intonuit lœtus ſiue malicia de tinea.
CRaguel paſſio dei ſiue amicus eius deus. C Rafidim laxe manus uel ſanitas iudicii: Aut uiſio oris

ſufficiens eis. Rafao ſanans aut meditans.

tia uel mul

KRaoh plateæ ſiue latitudo. C Recem uanietas ſiue pictura.
Rehe quattuor. ſed per hain litteram ſcribitur. C Rarma uiſio conſumata ſiue iuniperus uel ſoni
tus. Remmon fares maligranati diuiſio ſiue ſublimum diuiſio.
CReela frenum. C Rafaim medici uel gigantęs. C Rabbath multitudo uel grandis.
CRubeni uiſio filii mei: uel nidete inter me. Ramoth excelſum ſignum ſiue iudæ mortem: uel
excelſa. CRaal latitudo uel fames ſife impœtus.
CRecem uarietas ſiue uacuefatio. C Rebe quartus uel ordinatus
CRamoth uiſio mortis. Ragal res uel deotſum ferens. C Rafaim gigantes:
Remmon ſublimitas. Rama excelſa. CT Rabboth mulit.
QCRamath excelſa hæc. Roob late. C Rahath maxillæ ſiue bucellæ.
CRachab aſcenſio ſiue conſcendens. Raphathaim impietas eorum. 37
Ramathaim excelſa eorum. C Rachal negociatio. C Rachel uero interprætatur ouĩs aut uidẽés
deum. .Reſpha ſiue curſus.Rachab quadriga. Roboam latitudo populi.
WKRigal triſtes uel deorſum. Ragalim pedes. C Rafa ſanitas. C Ribai iudicantes.
CRei paſtor meus. C Romoth. viſio mortis. C Razon myſticus uel ſacratus.
Rabaam impœtus populi uel latitudo populi. C Rachab aſcenſio ſiue excelſſa.
CRamalia excelſus domini. CRaaſon curſus: uel complacitio: ſue placentia: quam ſigniſicantius
græci uocant. Rabſatis princeps eunuchus ſiue magiſter: aut maior eunuchus.
Rapſace princeps deoſculans ſiue multus oſculo.
CRafes uolucres ſiue curſus oris. C Rablai multum hæc ſiue multa:. C Ruma excelſa.
CRoblath multam iſtam ſiue multitudo. C Res caput.
&A Romelia excelſus domini. C Reſef. Rama. C Rabba multa uel multitudo
CRefam factura noſtra uel requies noſtra. C Ragora hyems ſiue multum dilectum.
Rama excelſa. C Rechab quadriga uel aſcendens. C Rapſatis panceps eunuchus.
MRabinag princeps cibi. Rablata multa hæc ſiue multum iſte⸗dE. Rabbath multitudo.
CRaama tonitruꝰ. C Rodii niſio iudicii. C Ramoth uiſio mortis.
W¶Regina malicia quæpiam. C Raam uiſio uel multum. C Bafaim gigantes uel medici.
Rachamin: Iuniperi. C Ram excelſus. C Raab lata ſiue dilatata. D

CRathab aſcendens: uel concita ſiue uidens. C Ruth ſeſtinans. Roboam impœtus populi:
Rachel ouis uel uidens deum. C Rama excelſa: ſiue exaltata. Raca uanuus.
CRabbi magiſter meus. ſyrum eſt. Ramatham excelſa eorum: uel ſublime eis:
Res caput. C Ram ſublimis. C Reu paſcens aut paſtus eſt.

CRomani ſublimes: uel tonantes. & Rafaim facturæ ueſtræ uel laxati eorum.
Rhode uidens. uel ſoreis. Rhodem uiſionem: aut diſſenſionem.
CReagum paſcua eorum per omnia fſublimem aut tonitruum. =
CRufum ſanantem nos uel reficientem nos. C Ruben uidete ſilium: ſiue uidete in medio:
PlIla umbra eius. C Seth poſitio ſiue poſitus aut poculum. uel gratia: aut ſemen ſeu reſur-
ectio. C Sem nomen: uel nominatus. 2ðð
(CCSaba captus ſiue captiuitas: uel certe conuertens.

— “õ . . ; 1.
Kmmmden) (Sabbata girans: ſiue circũiens: ſiue circunſeſſio tua: uel fides tua.

Semaar excuſſio dentium. ſiue feor eorum. CSidona uenatio mœr oris.
CSamareum: lanam meam:ſiuecotniunctum meum. uel melius cuſtos.
. CSodoma

Mebraicorum Mominum.

ESodoma pec?ſilens uel cæcitas ſiue ſimilitudo eorum. Seboim cap̃aꝶ uel dam ulaꝝ ſiue ſtatio
eius mare aut ſtatio maris. C Saleſ miſſa. C Sefar narratio ſiue liber. CSerug corrigia ſiue pfectꝰ.
CSarai princeps mea. Sichom humeri: uel labor. C Seor parua: uel meridiana. C Secinaab dẽ
tis pater ſiue fetor pattis. C Semebor nomen pditionis ſiue ibi pditio. CSegor parna ipſa eft: ꝗᷓ &
ſuꝑra. Seor. Sed ſciendum ꝙ. gilitteram in medio non habet. Scribiturq; apud hebræos per uoca-
lem hain. C Sau ſiue Sauhe:digne uel æleuatio. CSeir pyloſus uel hyſpidus. C Sara princeps.
CSur murus: uel directus: aut cõtinens. C Saba conuerſio: uel rethe. ¶ Suc loquẽs ſiue cantilena.
CSimehon exauditio: uel nomen habitaculi. C Sale pax: uel reddens. C Simochoꝶ humeri: ipſa
eſt quæ & Sichom: ſed in latinum & græcum ſonum uertitur. C Sebeon ſtante iniquitate.
CSophar ſpeculator eius uel bucina. Säma perditio. Saſon ſpeculator. C Sobal uana uetu-
ſtas: uel uectes ad portandum. CSalama ueſtimentum uel pacifica. C Saul expetitus: uel abutẽs.
CSana æloquentia uel clamor. CSela ut eius uel dimiſio eius: aut petitio. C Somtonfanec corru
pte dicitur. Nam in hebræo legimus zaphanechfane quod interp̃tatur abſcõditoꝶ repertor porro
ab ægyptiis didicimus: qd in lingua eoꝶ reſonat ſaluator mundi. Senirom nomen uidens: aut
cuſtos: CSared nit deſcenderet. Sæuion ægreſſum eſt os triſticiæ. C Simi pupilla mea uel ſecũ
dus meus. C Samecta. C Sathalam radicatus: C Simehon andinit triſticiã: uel nomé habitaculi.
CSefra adhæſit uel placens. C Seffora auis eius: uel pulcritudo ſiue placens. C Sor meridianus.
CSoriel coanguſtãs deus: uel robuſtus deus. CSalu tentatio reſpiciens. ¶ Saul expetitus: ſiue ab
utens. C Semei audi: uel auditio mei. CSetri exactor meus: uel abſcõſio mea. C Sochot taberna
cula. C Sut murus: aut robuſtus: ſiue anguſtia. C Sin amphora: uel tentatio: ſiue rubus.
CSinai rubus amphora mea: fiue menſura mea: uel madatũ. C Sabbata reqes. Sethim ſpinag
CSaddeſor uberum eoꝶ lux uel ubeꝶ lumen. C. Salannhel retribuẽs mihi deus uel pax mea deꝰ;
Suriſaddai continens mea uerba: uel fortis meus dñs. C Sirael continens me deus uel fortis me
us deus. CSeat puſillus. Sinoe audiens. Safat iudicauit. & Sodi archanũ meum uel excluſit
me. CSuſi æquus meus. C Sethur abſconditus ſiue diuertens. C Siſaĩ longeuus meus:
Soontams urbs ægypti. C Seon germen:qd non eſt: uel germen ĩutile: uel alloquiũ inutile: aut
calor: ſiue tentatio laceſſens. C Sefor auis. Sethim ſpinæ. CSatan contrarius. C Seth poſitio
ſiue poſuit. C Seir piloſus: uel hircus alii tentatio reſpiciens. C Sed melius. f1. Ciſtha
ces quẽ fortunatũ:uel ongetum poſſumus appellare. C. Sefion abſcõditus uel ægredere os mœto
ris aut ſpecula eoꝶ. C Som coccus uel Q Sela petitio uel petẽs. C Semron nomẽ
iudæ: uel cuſtos eius. LSichem humerus. Semidahe nomen meũ ſcia. C Salfaat umbra forti
tudinis ſiue umbra in idipſum.i. pariter. Sutala poculum mixtü ſiue ſpina uiridis uel madida.
C Sufan atterens ſiue ad umbraculum roſtrerum quod hehraice dicitur ſufaſim. C Sofar tuba.
Sarahe uelamen ſiue princeps frattis. C Sicher ebrietas. C Salim redde. Sabama conuerſio
quæpiam ſiue leua in eis uel tolle altitudinem. CSafan labiu: uel lepus: aut ericius. C Sochot ta-
bernacula. Salmona umbra potionis ſiue umbra numerauit: aut ymago eius. C Sin ſciens.
CSenna uoluntas ſiue mãdatũ eius. C Sadada ex latere eius. C Safan labiũ ſiue barba ſuperioris
labii:quam græci nocant. CSafathan iudicans populum. C Samuel nomen
eius deus. C Salomi pax mea. CSidon uenatio triſtitiæ: uel inutilitatis. C Sareon princeps mo-
rOris. Sanir leua nouitatem: aut uanitatem ſiue deus lucernæ. C Salacha lauans ueni uel tollẽs
uenit. CSethim ſpinæ. C Seboim caprea: uel damma aut ſtatio eius. C Sames mãdatũ humile.
CSina tentatio:ſiue rubus. & Si tñ per ſamech: litteram ſcribitur. Sarathan tribulatio eorum.
Semron cuſtos eius:uel nomen uidit. Salacha tulit ſibimet uel tentatio itineris.
CSaron princeps triſticiæ. C Semrommaron cuſtos amari mœroris, CSabama leua excelſam
ſiue conuerſio quædam. C Sarth uinculũ ſiue anguſtia eius, Sin ægrediens. C Sechrona ebrii
uel tabernacula. Siſai longæuus. C Seme auditio. C Sualim uulpes. CSicileg defectio uocis
addutctæ: ſiue effandit ſextarium. C Seneſanna tollens rubrum uel tentores. C Salon emerſiones
uel emiſſiones. CSaraa carbones ſiue anguſtia maloꝶ. C Socha tabernaculum uel umbraculũ.
CSaanm portæ. CSanan habundans ſiue ægreſſus eoꝶ. C Samer cuſtodita. C Sior paruulum ſi
ue turbulentum. Sebacha reticulum. C Selom auulſio uel dimiſio ſiue ubi eſt ipſe.
Sendahe nominis ſcientia. C Samari lana mea. C Selaindatus a latere nona latitudine.
ESabe ſeptem uel ſepties. Sarith reliquiæ C Somin coccinum, CSeon ſemini eius. H
Saaſun incubnit ægrediens. CSala tollens. C Sãines ſol. C Salabim aggrauans intellectum.
CSaſai longæuus uel ſenarius. C Sephet ſpecula. CSalabbim ſalus cordiũ. C Syria ſublimitas.
CSairath caput. Semegar nomen aduenæ ſiue ibĩ colonus. C Siſara gaudii excluſio: ſiue tollẽs
recedentẽ: uel æqui niſio. Seetha ſpinæ. Saratha uinciẽs uenit: uel tribulatio. C Sur oreb ſa⸗
xum corui. Salmana umbra prohibendi: uel umbra cõmotionis. C Samir uepres uel icultum.
Seon tentatio calens uel germen: quod non eſt. Semanath nomen humile.
CSamſon ſol ſentiens:uel perfecta:ſiue paciſfica. C Sofim ſpecula: uel ſeopulus. .
CSauta ſpeculator uel ſuꝑ effundẽs. C Sabaoth.exercituũ:ſiue uirtutũ. Samuel nomẽ eius deꝰ.

Interpretatio.

CSeniſi ſol meus. Saor coanguſtans ſiue indutus. Saul petitio. C Saliſa tettia. C Salim uul
pes: ſed melius ſi legatur ſualim. C Suf ſpecula uel effundẽs. C Sena tollens uel anguſtia fiue deꝰ.
CSoba mandatum in ea ſurrectus. Sama ubiuel audiens. C Socchoth ramus uel humilitas.
CSechui fatuus. C Saruia uictus ſiue anguſtia. Sonaim coccina uel ſubſiſtens eis.
Safathmoth labium mortis. C Safacia iudicans me. C Sion ſpecula: uel ſpeculator:ſiue ſcopulꝰ:
CSamoth auditio. Sobal cõuertens. Soba ſecta a ſeccando non a ſectando. C Suſacim gau
diũ concilii. C Siba ægreſſus uenit. Saraia princeps dñs. (Sabach conuertens te. E Simem
coccineu ſiue æleuans. C Sabe ſaturitas. C. Sadoch iuſtus. C Sia indigentes ſfiue dormientes.
CSubochai condempſum ſiue fructam. C Et ſuper hoc ꝗd nobis uideatur: in libris hebraicarum
gquæſtionum plenius diximus. C Samai ubi mihi: ſiue audiens: C Salmon umbra nirtutis.
CSarai princeps mea. C Salech ægrediens. C Sunamitis quicunq; morieturſiae mortincata.
CSiſa tentatio:ſiue farmaceus. C Saalabim agrauãas intellectũ. ¶Soca ramus. C Sarthan tribu
latio eorum: ſiue demolitorum: aut coanguſtantium. C Sion ſpecula: uel mandatum: ſiue inuium.-
CSaba captiua. C Satan contrarius ſiue aduerſatius. C Suba incenſa: fiue conuertenss:
Sadala latꝰ eiꝰ a latere nõ a latitudine. C Sarna lepra. C Seſac byſſus cilicij. C Sicima humer?.
¶Semeia audiens dim. Somer cuſtos. CSali miſſa. C Sophar diſſipare diuidere.
C Sigab ſup tollere. C Sarepta incendiũ ſine tribulatio panis. Sidonia uenauio inutilis.
C.Sefat iudicans. C Sedechia iuſtus dus. C Samarian cuſtoditam: Sabat.
reqes uel intermiſſio. C Sir lebes uel aula: quà nulgo ollam uocant. C Saderoth
mœnia: uel porticus publice. C Sabia capra: uel dima. C Sela ſemper. C Semath. audiens.
CSaalum reddens. Salmanaſar perfectus uinculo: uel ad uinciendum. & Safarnahim libri: uel
nahim libri: uel litteræ. C Sochothanoth tabemacula: uel umbracula filiarum. C Senacherib tol-
lens: uel leuans: uel deſerta. Sobnas ſedẽs uel reuertens. Seſdoma peſtillens aer: quem græci
ſignificantius uocant. CSartaſa princeps tribulationis. Safan labium eius.
Sademoth arua uel regiones. C Saraia uinctus. CT Sama abſcondit dñs: uel protectio domini.
CSelmon umbra offen liculi uel ſentiens: ſiue imago fortitudinis. C Samech firmamentum. qui
dam erectionem: uel adiutorium: ſiue fulturam putant. CSade regio: ſiue iuſtitia: uel uenatio.
Sin dẽtes. C Seth bonum. C Sorec ultima: ſed ælecta. C Sicera ebrietas. C Seraphim ardẽtes:
uel incendentes, C Sion ſpecula: C Siloa miſſus. C Sabaoth exercituum: ſiue uirtutum. militiaꝑe⸗
¶Samaria cuſtodia eoꝶ. & Sennar. C Seir CSufit irritum. Sabama tollens altitudinem.
E Sargon princeps orti. C Segor. C Sabnam ſedens uel reuetens. C Saſaim ægrediens.
CSaron princeps mœroris uel cantans triſtitiam anguſtiæ. CSaraſar princeps tribulationis: ſiue
electio. Sabaim captiui. CSabba captiuitas C Salmana umbra cõmotionis: uel conſumatus:
ſiue perſectus: Seboim ſtatio: ſiue ſtantes. C Senam abundantia.
Saraſad incendium. C. Soffonia abſcondens eum. H
CSalathiel petens deum: uel petitio dei. C Sabath ſceptruz: uel uirgam.
CSedrac decorus meus. C Sedechia iuſtus domini. C Sior fimamentum nouum uel turbidum:
C Sor fontis uel petra ſiue tyrus. C Seſac biſſus. C Sacceus ſiue manus ſacti. C Selon tranſlatus ſi
ue reſtituens. C Samaria audiens dim. C Safane labium eius. C Saloin retribuens ſiue pacificus
CSeſela humilis ſiue campeſtris. C Selemia reddente domino. CSaraia princeps tribulationis.
Samagar nomen aduenæ. C Sarſachim princeps cadaueris uel ruinæ. äs
CSafan chyrogrillus læpus: uel ericius: ſiue labium eorum. C Gabama attollens excelſum.
CSegon loquæla inutilis. C Suſanna lilium: uel gratia eius. C Sennaar dentis uacue factio.
CSidrac decorus meus. C Suſis æquitatio uel reuertens. C Semel idolum. Et notandum ꝙ lati/
nus ſermo ſit in hebræis uoluminibus a ſimilitudine: unde & ſimulacra dicuntur.
¶ Safan ericius: uel lepus ſiue labium eius. C Semoth nomina.
CCSela umbraculum eius. C Sanir tolle nouitatem uel deus lucernæ. MUĩ .
CSoene gitus eius uel excepta. C Soim exeuntes. C Sodada latus eius a latere: non a latitudine ĩ
telligendum. C Sabaim circuire montes. C Saphirns ſpecioſus ægregius.
CSua ſaluatoris. C Sais tentatio: C Sathaim libii uel hiſtorici.
CSonani pecus eorum: uel dentes eorum. “
CSauea eorum cantilenæ. CSofar ſpecula diſſipatio: uel ſpeculatorem diſſipans: uel ſpeculatoreʒ
uidebo. C Sabath conuerſio: uel captiuitas: C Secheui uatietas. .
Satan aduerſarius. C Siu loquens. C. Senec cimbalum.-
CSalman ſenſibilis: ſiue ſenſus. Salomon pacificus: fiue paccatus erit.
Salathiel petitio mea deus. C Hæc tria nomina per Sin litteram ſcribuntur.
CReliqua duo Sade in exordio habent. ſadoch iuſtificatus ſiue iuſtus:

ECSidon uenatio. C Salome pacifrrern.
CSicera æbrietas.omne enim quod inebriare poteſt: apud hebræos ſicera dicitur.

. CSedi ex

CSimehon audiens:ſiue audiuit triſtitiam.

8

Mebraicorum Mominum.

CSedi ex latere meo. Seim audiens. C Salathiel petitio mea deus. Saltnan pax.
C Seruth lorum ſiue corrigia: uel dependens: ſiue perfectio. Salem miſit. C Sem nomen.
CSeth poſitus aut ponens uel poſuit:aut poculum ſiue germen: uel reſurrectio. C Saraſta incenſa
uel anguſtia panis nomen ex hebræo. Syroq; compoſitum. C Simhon pone mœrorem uel au-
di triſtitiam. C Suſanna lilium aut gratia eius. Sed melius ſi femininũ nomen figuretura lilio.
Samaritæ cuſtodes. C Sodoma paſcio ſilens: uel declinatio eorum: aut uulua.
Satan aduerſarius tranſgreſſor. ¶ Saba captiuitas.
ESaducei iuſtificati. C Sauin pugilli:ſiue uole:uel ortus aquarum: qd breuius græce dicitur.
CSichar cõcluſio:ſiue ramus. corrupte aũt pro Sichem ꝗᷓ tranſfettur in humeros: ut
Sichar legeretur: uſus obtinuit. C Siloe miſſus. Samaria cuſtos. Simhonis obedientis: ſiue
onentis triſtitiam: aut audientis mœrorem. C Salomon paciſcus. C Samuel nomen eaus deus.
Saducei iuſtiſicati. C Safiram narrantẽ ſiue lratãmut librariã: uel cexte ſyro ſermone foꝛmoſam.
CStephanum normã ueſtrã: uel chronon ur̃um: quo ueru & iacula dirigutur. Sichem humeri.
CSinai ſiue finis: aut ſecundus interpretatur: aut mandatum menſaraq; eins uel ceite tentatio.
CSaulus tentatio reſpicientis uel ſaturitas. C Sarona cantans triſtitiam. C Sidonii uenatores.
CSeleutĩa tollentem ſemetipſam ſiue experimentum itineris: uel exeuntemaduocationem.
CSalamina umbra cõmotionis aut fluctus uel ſalutationem iudicii. C Sergio principi uallis ſiue
ortuli. C Saul petitio: ſiue expetitus dr̃. C Silam miſſus. C Syria ſublimis iuxta hebræã ethymo- .
logiam. Suam Syria hebraice. Aran. CT Samothratia auditio reuellationis: ſiue reſponſionis.
CSoſtenes ſaluanti eos: ſiue gadium da mihi. C Sceua uulpecula clamans: uel loquens.
CSoſi pater narrans: C Secundus æleuans. Samus auditus. C Sicariorum ebnioſorum.
CSebaſte giro ſiue giranti:ita tamen ut a. Samech littera exordium habeat: H
CSalmonem nomẽ habitaculi. C Sirthim anguſtiam ſiue tribulationem. Melius autem ſaluſtius
a tractu ait nomen impoſitum. C Syracuſe murus ſiue materia lætitie.
CSabaoth uirtutum: ſiue exercituum. C Sara princeps. C Siluanus miſſus. èäl
CSimhon audiens. C Sodomis uuluis: aut tacentibus. C Sodoma pæcus tacẽs: ſiue uulua uel ſte
rilis. Sion ſpecula. Spama expeditio: ſiue accinctio: ſed rectius hyſpania ſcribitur: G
CStachim facientem cãtilenas. C Satanas parabata: ſiue cõtratius. C Soſi patru' ſaluans diſpſos.
CSoſtenes ſaluans in tempore. C Stephana regulam ueſttam.
uel ſpeculatorem ueſtrum:ſiue iudicantem uos. Satanas aduerſarins. Sabbatum requies:
CSiluanus miſſus. CSatanas tranſgreſior: ſiue aduerſarius. Syria ſublimis.
CSina menſura eius ſiue tentatio. C Sinthicem loquelam ſiue aduleſchiam: quam nos dicere pof
ſumus cantilenam. C Sabbata requiens. C. Salem pax. C Sara princeps. Salmon ſoleorum.
CSion ſpecula. C Samuel nomen eius deus. ¶ Satanas aduerſarius.
CSmyrnæ cantico eorũ. C Sardis principi pulcritudinis. C Satanæ tranſgreſſori: ſiue aduerſario.
.Simehon audientis triſtitias. Sodoma pecori tacenti. Sabbata requies. C Sion ſpecula.
CSina menſaura mandatum: uel tentatio. Satan aduerſar us: ſiue præuaricator.
CQuod autem in principio dixeramus in uocalibus litteris obſeruandum eo ꝙ apud nos interdũ
unna ſit littera:& apud hebræos uariis uocibus proferatur. hoc nunc quoq; in.s. litteza ſciendum eſt.
Siquidem apud hebræos tres.ſ. ſunt litteræ. una quæ dicitur. Samech. & ſimpliciter legitur: qua-
ſi per.ſ. noſtram litteram deſcribatur. Alia ſin in qua ſtridor quidam non noſtri ſermonis inter
ſtrepit. Tertia Sade:quam nogræ aures penitus reformidant. Sicub ergo euenerit ut eadem no-
mina aliter interprætentur illud in cauſa eſt: ꝙ diuerſis ſcripta ſunit lſteris. hoc autem quod in gæe-
neſi diximus in omnibus libris: ſimiliter obſeruandum eſt.
☛ lech occidens. C Tacho ſilens. C Talam res. C Hucuſq; per litteram. t. ſimplictter lege
GH Æ rimus. Nunc aſpiratione addita legendum eſt. Thobel ſiue thubal dudtus ad luctũ uel
Qα R' conuerſus ad uniuerſa. C Thiras timens ſiue rediens ad ſuperfluum. ð
EEEEW CThogorma incolatus quiſpiam aut interpræs. JYMU—
Thares exploratores odoris ſiue exploratores aſcenſionis uel paſtio.
CThargal ſciens iugum uel explorator. C Thamar palma ſiue amaritudo uel cõmutans.
CTheman auſter uel affricus. Thamna uetans uel deſciens.
Thamath perfecta pars ſiue conſumatio data.
Thola uermiculus uel coccinum. C Theſbon feſtinus ad intelligendum.
CTheman auſter. C Thelame riui aquarum: U
CThola uermiculus aut coccinum. C Theth ſubter.
CThola uermiculus: uel cocciuuum.
CTherſa complacens ſibi:quod græce melius dicitur.
MThemna caſtra:uel donata. C Theth ſubter. HH
CThare exploratio: uel paſtura ſiue nequitia. C Hæc omnia quæ ex littera hac poſuimꝰ cum aſpi
tatione in ſuis legenda ſunt principbis.e

*

re tatio.

CTebel inſulſitas. C Tala ros eorum: ſiue irtorata. C Tyrus quæ hebraicæ dicitur. Sor & interpræ
tatur tribulatio ſiue anguſtia uel fortitudo. Hucuſq; per.t.ſim plicem litteram. CNunc per aſpi
rationem legendum eſt. C Thaffue malum ab arbore nona malicia intelligendum ſiue tympanũ
apertum. E Thaanac reſpondens ſiue humilitas. C Therſa complacicio: quæ ſigniſicãtius græce
dicitur CThalme ſulcus uel dependens: C Thamna numerus uel fidehis ſiue
numerata aut conſumatio eorum. CThennath ficus C Therela uidiſti. C Therebinmtum.
Thabor ueniens lumen. C Thalla ager eius uel appenſio⸗-

CFhaſnathſare numerus operimenti noui. Tabath bona excepto hoc nomine cætera quæ ſe⸗

quuntur huius litteræ per aſpirationem legenda ſunt. C Thalmai ſuſpenſio uel ſulcus.
CQThamatheres enumeratio ſolis. Thanach humilitas uel reſpondebit tibi.
EThebes conuerſio ſiue fieri oua. Thou amens uel errans.
CLhebes fuerunt in ea ſiue facta mea. C Thalme ſulci. C Theoue clangor uel tuba ſiue percuſſio.
CFhecortes tuba canens ſiue bucinator. C Theetim in flores uel ſubter. C Hæc quæ poſuimus ꝑ
litteram.t. aſpiratione addita ſunt legenda. CThafath paruulus. uenit.
CTabremmon bonꝰ ad uidẽdũ ſiue bona ſublimitas uel bona uiſio eoꝶ. C Hucuſq; p.t.ſimplicẽ.
Nunc cum aſpiratione legendum eſt. C Thanac rñdet tibi. Thermad exploratio redẽptiõis.
Fhafiſa claudicatio.ſiue remiſſio nitæ: ο Thedor paxillis. C Themo & mirna.
Charlis exploratio gaudii. C Thaſnes cooperte ſignum quod ſigniſicantius græce
dicitur. C Therſa placens. CThebin palea mea. C Teſbi captiuans ſiue conuertens.
C¶ CIapſe indignans ſiue poſſeſſio offendiculi. Theglath tranſmigrans actiua ſignificatione intel
ligendũ quod græce dicitur anatropen al apoytion.i. alios tranſferens. Thartach ſubuerſio quã
mælius græci uocant. C Thartan turturem dedit: uel ſuperfluus: uel elongans.

CThalaiar appenſus princeps. C Thaaſar diuitiæ. C Thecum patiẽtia. C Therac elongatus ſiue

ut nomen proprium figuremus procusus. C Thof protectio oris ſiue gehenna.
CTheraphim incendia.ſed melius imagines uel figuræ: quas græci ocant.
CThanameth conſolator. C Quattuor reliqua quæ ſequuntur: aſpiratione proferenda ſunt.
CThabor ueniẽs lumen: uel ueniat lux. C Thau ſignum: uel ſubter. C Thelaſar appẽdit principẽ.

CFhobel offerre. C Thau & ipſe. C Thebet oliua. uel fornicatio. CNHaæc de alphabeto hebræotũ
pleniꝰ in ea æpla quã ſup cẽteſimo nono decimo pſalmo ad ſanctã paulã ſcripſi eſtimo diſputatũ.

Thabehel bonus deus. C Tanis mandans humilia. C Theman auſter.
CThnecue tuba uel buccina ſiue percuſſio quam græci uocant.
Qheſpites captiuans. C Thaſnas in ſanum os ierpentis. ſiue apertum ſignum. duo nomina.
Quxæ pert. litteram ſequuntur aſpitatione addita. ſant legenda
Thof gehenna uel operculum ons. C Thaamath dedit ind'gnationem: ſiue bilem.
CTanis mandatum humile. äl

CThaſnas ſtupens os ſerpentis ab ore non ab oſſe intelligendum. Exceptis his duobus nomini

hus: cætera eiuſdem litteræ per aſpirationem proferenda ſunt. “
Thelabim diſperſi. C Et ſuper hoc in libris hebraicaꝶ quæſtionũ quid nobis uideatur plenius

diximus. Thammũ conſumantes ſiue contẽptus. C Et ſuꝑ hoc in libris illis pleniſſime dicitur:

CTheraphim ſiguræ. CThubal deferens uel deferetur: ſiue delatus.

Thogorma auellens uel incollatus cuiuſdam. Thaſnes opertum ſignum. C Thiton mediã.

Thau conſumatio. C Thaſf ſpecula. Thobel uniuerſa uel uatitas.
CThemora conſumatio amaritudinis. Thopacium bonum. Thamar palma uel amara
QCThomas abyſſus:uel geminus: unde & græce didymus appellatur. —
CTimonem numerantem ſitim ſiue pinguedinem. C Tabita damna: uel capra.
CTiri coanguſtati: ut ſupra diximus ab hebraico. Sor nomine declinatum.
CTroadem requiem. Tyranni continentis eos ſiue confortantis eos.

Tercullus placens ſtercore uel aggere eoꝑ. C Tabernæ uiſiones eorum: ſiue bona niſio. C Huc

uſq; per ſimplicem litteram teth. Nunc per thita græcum legenda ſunt. ð
CTheofile ſurſum ferens: ſiue conuertens. Sed melius ethymologia ab eo qd amatus ſt deoo.
CThomas didymus geminꝰ: uel abꝑſſus. C Theudas laudatio ſiue capiens. aut ſignuũ. C Theſſalo
nicenſiũ fœſtinantiũ umbrã roborare:ſiue firmare. C Tar ſenſis explorator læticiæ. C Thiatira il
luminata. CTrifenã inuentẽ:ſiue reuertentẽ. C Triſoſam perſpicuam. C Timotteus beneficus.
CTheſalomea fæſtinans umbram ſtatuere. C Tychicus tacens.
CTroadi ſeruienti. Trofimum diſſoluentem thalamos. HR⸗
☛ 8 confiliator. C Vi dolens: ſiue parturiens. Vſam fæſtinus eoruam.
CD Vrignis. aut lumen. C Vapſi: & finis mens
C Vr ærarium ſiue ad iracundiam prouocans. 5cslsl
.CVia lux mea dei. C Vũ fæſtinans. C Vrchi longitudo mea: Vſachi fæſtinãte me.
.u Vlai palus

Forcius adiungens. iapplicans ſe. C Troadem requiẽ ſiue latitudinẽ. CTitũ qrentẽ ſiue bonũ.

6
1

MHebraicorum Mominum.

CVlai palus a palude:non a palo.ſiue dolor fœmorn aut umbraculi.
CVrbanus luce gaudens.
Amram cautio eorum. uel tempus oſtendens. C Zelfan ambulans os ab ore. non ab oſſe.
ZzZ uel fluens os. C Zabulon habitaculum eorum uel iuſiurandum eius. Aut habitaculũ for-
titudinis uel fluxus noctis. C Zara oriens uel ortus. MM
CZauan motus uel fluctuatio eoꝶ. C Zohonũ præparati in acie. uel quæ hæc eſt aqua.
CZabulon habitaculum fortitudinis. C Zechri memoria mea. C Zachur memor.
CZarad alienus uel deſcenſio. C Zoob aurum. C Zemeruſte exacerbans ſiue amaricans.
CZare ortus eſt. C Zefer una hoc os uidiſtis ab ore nõ ab ofſe. C Zamri pſalmꝰ uel canticũ meũ.
CZezonim hæ cogitationes: ſiue quæ eſt hæc aqua: uel in acie præparati.
CZebbi dotis meæ: C Zabdi fluxus uehemens ſiue abundans. C Zif germinans:.
CZanoe repulit: uel iſte requieuit. C Zeb lupus. C Zebul habitaculum.
CZobulonites habitaculum eius. C Ziphei germiſlantes ſiue florentes.
CZoeleth tractum:ſiue protractum. C Zadab. fluens torris: quem uulgo titio
nem uocant. C Zambr iſte laceſſiens: uel amaricans. proprle enim nomen ab amaritudine figura
tum eſt. C Zaba iniquitas. C Zabadia dotata domini. C Zacharias memor domini:
C Zorobabel princeps: uel magiſter babylonis:ſiue aliena tranſlatio: uel ortus ef.
CZorobabel ipſe magiſter babylonis.i.cõfuſionis. C Zabulon habitaculum: poteſt & habitaculi
ſubſtantia nuncupari:. C Zebedeus iuſtificatus: aut iuſtus: uel iuſtificandus.
CZenam cõmotionem eius ſiue cõmouens: eum uel ipſe tequieſcens.

Ebraicarum litterarum formæ duæ ſunt. una antiqua: qua Samaritani utuntur. Altera po-
A Iſterior: qua iudæi: eius rei cauſa eſt: ꝙ captiuis factis filiis iſrael: & in Babyloniam ductis iuſ
ſſit rex Aſſyriorum: ne deſerta remaneret terra. Aſſyrios pro eis habitare: qui & patriæ con-
E& ſuetudinem ſeruant ignem colentes: & iudaica madata. Ezras nobis ſcire tradidit ſcriptis
ſuis hoc:quia ipſos iudæi Samaritas appellant patria lingua quo interprætantur cuſtodes. Nam cũ
per mœdos cyrus regnaret perſis. Aſtyage depoſito rege mœdorũ auo ſuo ad perſas regnum totũ
tranſtulit: & captiuitatẽ omnem iudæorum dimiſit. Itaq; reuerſi permixti fuerunt dictis Aſſyriis Sa
maritanis:qui eſſe uidebãtur iudæi: propter quod ut eſſent ſeparati ab eis. Ezras legis Doctor ſormã
aliam litterarum inſtituit eiſq; tradidit. uirtute tamen litterarum eadem ſeruata: quibus litteris etiã

nunc utuntur iudæi. Sunt igitur hebraicæ littetæ: quæ per Moyſen ſunt traditæ. xxii. Quarum no-

mina ſunt iſta.
Aleph Mille: uel doctrina *
Beth Domus.
Gimel Retributio uel plenitudo
Daleth Pauper:uel tabulæ uel ianua
He Ipſa:uel iſta:ſiue ſuſcipiens.
Vau Cardo
Zain Oliua:ſiue fomicatio
Heth Vita:uel uiuacitas
Teth Bonum. 4
Iod Scientia:uel ꝑſtncipium:aut dominator 4
Chaph Manus palma: uel uola
Lamed Doctrina:ſiue diſciplina
Mem. Ex quo:uel ex ipſis:ſiue aqua
Nun. Fœtus:uel piſcis:ſiue ſempiternum
Samech Firmamentum? licet quidam erectionem: uel adiutonlum:ſiue futura putent.
Hain. Funs:ſiue oculus.
Phe. Os ab ore:mon ab oſſe:ſiue laqueus:uel diſciplina.
Sade: Regio:ſiue iuſtitia .
Coph. Vocatio. 4
Res. Caput
Sin. Dentes
Thau. Signum: uel ſubter.

. è — — —
8 — . — 2 ðð . – .
. 5 — . ——
* * .
— 4
1
7
W —
. —
.
4
7
— * =
„ .
. .
— .
— 2 4 —
* X
–
4 *
0u⁰ 4
. „
. . 2 . —
— * 7 4 „ 2
. W . —
. * 3 SSS 4 *
. . 2 4
3 6 * * .
.
. . —
„ — 2 * 5
=Sð ß
S R
. . 2
7. *
X
X
. g.
D . * . *
„ — .
4 » „ „N
* . 5 5
* .
3
4 „* D
.
S .
27
. —
8
* . 5
H
. —
– 1 2 „ —
2 5 *
.
4 —
4 * . * —
—R 4 .
WH —— . . „
. . „. *
M 2* .
.
Z 4
.
. 2 *
4
2 *K —
6 .

— . ð
.
.
.
.
.
7
t*
=
.
2 1
. *
4

— ——
2
.
— — . .*
2 .
ð
.
.
.*
7
4
„
.
8
1
4
⁸
.
–
R
. —
.
ñ
. 4 *
ðs
””s
ðUNUẽE

—————————

—

.
.
.
. „
„
.
6 4
*
.
17
ſ -
— 1
. 4*
—
N
7
. *
*
*
2
.
.
.
4 5 X
—
. . 5„
“
*
.
4
4
. . .
4
4
5
1
* 2
₰
.
.
.
*
4
4
.
7
4
—
*
.
.
. . .
.
. S 2 „ — .
— — 2 RKrLððG — .
— . . . = — — 4 —
— — . — — —
. . — — —

Sð

õä —
äl 6 K
e

.

Ti

Pꝛologus. è&rᷣ

CINCIPIT EXxPOSITIO BEATI HIERONYMI
PpRAESBYTERI IN PSALTERIVM. ET PRIMO

pPROLOGVS. EIVSDEM. *

K— —

—RRO XIME CVM ORIGENIS

KH Pſalteriuʒ quod Enchiridion ille uocabat
H ſtrictis & neceſſariis interprætationibus
annotatum in cõmune legeremus: ſimul
uterq; depræhẽdimus nonnulla eum uel
perſtrinxiſſe leuiter: uel intacta pœnitus re
liquiſſe: de quibus in alio opere latiſſime
ait putauit: quo ſcilicet non poterat rẽ ma
gnam breui ſermone concludere. Igitur
pro familiaritate quæ inter nos eſt:ſtudio
ſe & ſedule poſtulaſti: ut quæcũq; mihi di
gna memoria uidebantur ſignis quibuſ-
dam potius quã interprætationibus ad-

Jlnotarem. Et (quod ſolent hi facere qui in

RI SN111111 *

Preui tabella terrarum & urbium ſitus pingunt: & latiſſimas regiones in

modico ſpatio conantur oſtendere) ita in pſalterii opere latiſſimo quaſi

præteriẽs aliqua perſtringerẽ: ut ex paucis quæ tetigiſſem intelligantur

& cætera quæ ommiſſa ſunt: quam uim habeant atq; rationem. Non ꝙ
putem a me poſſe dici quæ ille præteriit: ſed quoæa quæ in Thomis uel
homeliis ipſe diſſeruit uel ego digna arbitror lectione: in hunc anguſtũ
commentariolum reſeram. Pſalterium græcum eſt: & latine organum
dicitur: quem hebrei nablath uocant. Plalmus dicitur: eo qc a pſalte-
rio nomen accepit: uel pro ſaltandum. Quamuis Dauid omnes pfal-

mos canꝛaſſet: tamen omnes pſalmi in penona chriſti pertinent: & qui

prætitulati eſſe non uidentur: apud hebreos pro uno pſalmo habentur.
Nam per titulum intelligitur uniuſcuiuſq; pſalmi intellectus. Quid eſt
titulus niſi clauis? (Vt ita dixerim) in domo nõ ĩgreditur niſi per clauim
ita & uniuſcuiuſq; pſalmi intellectus per clauem:hoc eſt per titulum in
telligitur: in cuius perſona cantatur:aut in perſona chriſti:aut in perſona
eccleſiæ: aut in perſona prophetæ.
aAA zZz

[25

1¹⁵5

R

Balancde Q

20

Focus

M. N

10

VierfarbSelector Standard*-Euroskala Offset

—
—

☛ Copyright 471999 VXVMaster Gmbha www.yymaster. com